متن و ترجمه فروع کتاب نفیس کافی

مشخصات کتاب

سرشناسه: کلینی، محمدبن یعقوب، - 329ق.

عنوان قراردادی: الکافی. فروع. فارسی - عربی

عنوان و نام پديدآور: متن و ترجمه کتاب نفیس فروع کافی [کتاب]/تالیف محمدبن یعقوب‌بن اسحاق کلینی‌رازی؛ ترجمه گروه مترجمان ؛ اشراف و ویرایش محمدحسین رحیمیان.

مشخصات نشر: قم: قدس،1391.

مشخصات ظاهری: 10ج.

شابک: 600000ریال: دوره:978-964-2549-79-5 ؛ 800000 ریال ( دوره ده جلدی، چاپ چهارم) ؛ ج.1، چاپ چهارم:978-964-2549-69-6 ؛ ج.2، چاپ چهارم: 978-964-2549-70-2 ؛ ج.3، چاپ چهارم: 978-964-2549-71-9 ؛ ج.4، چاپ چهارم:978-964-2549-72-6 ؛ ج.5، چاپ چهارم: 978-964-2549-73-3 ؛ ج.6، چاپ چهارم: 978-964-2549-74-0 ؛ ج.7، چاپ چهارم: 978-964-2549-75-7 ؛ ج.8، چاپ چهارم: 978-964-2549-76-4 ؛ ج.9، چاپ چهارم: 978-964-2549-77-1 ؛ ج.10، چاپ چهارم: 978-964-2549-78-8

يادداشت: فارسی-عربی.

يادداشت:ج.1( چاپ سوم).

يادداشت:ج.2و3( چاپ سوم:1391).

يادداشت:ج.6-10(چاپ سوم:1391).

يادداشت:ج.1-10 ( چاپ چهارم: 1393).

يادداشت:ج.6-10(چاپ پنجم:1394).

موضوع: احادیث شیعه -- قرن 4ق.

شناسه افزوده: رحیمیان،محمدحسین، 1345 -، ویراستار

رده بندی کنگره: BP129/ک8ک26041 1391

رده بندی دیویی: 297/212

شماره کتابشناسی ملی: 3166368

متن و ترجمه

کتاب نفیس

فروع کافی جلد یکم

تأليف

محدّث عالی مقام ثقة الاسلام محمد یعقوب کلینی رازی رحمه الله.

ترجمه: گروه مترجمان

اشراف و ویرایش: محمد حسین رحیمیان

خیر اندیش دیجیتالی: موسسه مددکاری و خیریه ایتام امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشريف) شهرستان بروجن.

ویراستار دیجیتالی: سمانه جاوید.

اشاره

فهرست موضاعات

سرآغاز ... 21

پیام آور حق ... 22

شاه کلید هدایت ... 24

وصایت و ولایت ... 25

کتاب خدا و عترت پیامبر صلی الله علیه واله وسلم ... 26

ابرهای سیاه ... 27

ارزش حدیث نگاری ... 27

شیخ کلینی رحمه الله حدیث نگار نمونه ... 29

شیخ کلینی رحمه الله و کتاب ارزشمند «الکافی» در گفتار دانشمندان ... 30

انگیزه ی نگارش کتاب الکافی ... 32

پیروان کتاب اهل بیت علیهم السلام در آخرالزمان ... 34

کتاب طهارت و پاکیزگی (191 - 37)

بخش یکم

پاک بودن و پاک کنندگی آب ... 39

بخش دوم

آبی که چیزی نجسش نمی کند ... 40

بخش سوم

آب قلیل آبی که مردار در آن افتاده و آبی که دست نجس به آن خورده است ... 43

بخش چهارم

چاه و آن چه در آن می افتد ... 46

بخش پنجم

چاهی که در کنار چاه فاضلاب است ... 51

بخش ششم

وضو گرفتن از آب دست خورده چهار پایان درندگان و پرندگان ... 54

بخش هفتم

وضو گرفتن از پس خورده زن حائض، -

شخص جنب، یهودی، نصرانی و ناصبی ... 57

بخش هشتم

انسانی که دستش را پیش از شستن در ظرف داخل می کند، میزان شستن دست ها برای جنابت ادرار، مدفوع و خواب ... 59

بخش نهم

مخلوط شدن آب باران با بول و حکم آن چه از آب غسل جنب در ظرف می ریزد و انسانی که لباسش در آب استنجاء می افتد ... 61

بخش دهم

آب حمام و آبی که آفتاب آن را گرم می کند ... 66

بخش یازدهم

مکانی که ادرار و مدفوع کردن در آن ناپسند است ... 67

بخش دوازدهم

آن چه به هنگام ورود و خروج از مستراح و استنجا گفته می شود، حکم کسی که آن را فراموش کند، بسم الله گفتن به هنگام دخول و به هنگام شستن ... 69

بخش سیزدهم

استبراء از ادرار و شستن آن و حکم کسی که آب نیابد ... 57

بخش چهاردهم

مقدار آبی که برای وضو و غسل کفایت می کند و حکم کسی که در وضو زیاد روی می کند ... 79

بخش پانزدهم

مسواک زدن ... 82

بخش شانزدهم

مضمضه و استنشاق ... 84

بخش هفدهم

چگونگی وضو ... 85

بخش هیجدهم

اندازه شستن صورت و دو دست و چگونگی شستن ... 93

بخش نوزدهم

مسح سر و پاها ... 97

بخش بیستم

مسح بر روی کفش رو بسته ... 103

بخش بیست و یکم

جبیره و شکستگی و زخم های ناشی از جراحت ... 104

بخش بیست و دوم

حکم شک در وضو، کسی که آن را فراموش کند یا در تقدم و تأخرش شک نماید ... 106

بخش بیست و سوم

مبطلات وضو ... 111

بخش بیست و چهارم

مردی که پای خود را بر روی مدفوع یا نجاستی دیگر می گذارد ... 117

بخش بیست و پنجم

مذى و ودي ... 120

بخش بیست و ششم

اقسام غسل ... 122

بخش بیست و هفتم

غسلی که از چند غسل کفایت می نماید ... 124

بخش بیست و هشتم

وجوب بودن غسل روز جمعه ... 125

بخش بیست و نهم

چگونگی غسل وضوی پیش از آن و پس -

از آن حکم کسی که در جای ناپاک غسل می کند آن چه به هنگام غسل باید گفت و تکان دادن انگشتر به هنگام غسل ... 128

بخش سی ام

موجبات غسل مرد و زن ... 135

بخش سی و یکم

محتلم شدن مرد و زن ... 138

بخش سی و دوم

مرد و زنی که پس از غسل جنابت از ایشان خارج می شود ... 141

بخش سی و سوم

احکام خوردن، آشامیدن، قرائت قرآن داخل مسجد شدن رنگ بر مو گذاشتن روغن مالیدن و حجامت کردن جنب ... 143

بخش سی و چهارم

حکم عرق جنب که به بدن و لباسش می خورد ... 147

بخش سی و پنجم

و منی و مذیی که لباس و بدن را آلوده می کند ... 150

بخش سی و ششم

لباس یا بدنی که به ادرار آلوده شود ... 152

بخش سی و هفتم

ادرار و سرگین چهار پایان ... 155

بخش سی و هشتم

لباسی که به خون و چرک آلوده می شود ... 159

بخش سی و نهم

سگی که با لباس بدن و چیزهای دیگری که دست زدن به آن ها مکروه است برخورد می کند ... 163

بخش چهلم

چگونگی تیمم ... 165

بخش چهل و یکم

هنگام وجوب تیمم و حکم کسی که پس از تیمم آب می یابد ... 168

بخش چهل و دوم

مردی که در سفر آب کمی همراه دارد و از تشنگی هم می ترسد ... 173

بخش چهل و سوم

مردی که جنب شده و جز برف و یخ چیزی در دسترس ندارد ... 175

بخش چهل و چهارم

تیمم با گل ... 176

بخش چهل و پنجم

کسی که شکستگی آبله و یا جراحتی داشته و جنب شده است ... 177

بخش چهل و ششم

چند روایت نکته دار ... 179

کتاب احکام بانوان

( 260 - 191 )

بخش یکم

حداقل و حداکثر ایام حیض و حداقل ايام پاکی ... 168

بخش دوم

حکم زنی که پیش از ایام حیض یا پس از پاک شدنش خون می بیند .. 197

بخش سوم

زردی دیدن زن پیش و پس از حیض ... 199

بخش چهارم

نخستین باری که زن حائض می شود ... 201

بخش پنجم

استبرای حائض ... 203

بخش ششم

غسل حائض و مقدار آبی که برای این -

غسل کافی است ... 206

بخش هفتم

زنی که در حال جنابت خون می بیند ... 208.

بخش هشتم

احکام در برگیرندهٔ زن حائض و مستحاضه ... 209

بخش نهم

شناسایی خون حیض از خون استحاضه ... 225

بخش دهم

شناسایی خون حیض از خون بکارت و جراحت ... 228

بخش یازدهم

زن بارداری که خون می بیند ... 233

بخش دوازدهم

احکام زن زائو ... 237

بخش سیزدهم

زن زائویی که پس از پاکیزگی یا پیش از زایمان خون می بیند ... 241

بخش چهاردهم

احکامی که در اوقات نماز بر حائض واجب است ... 243

بخش پانزدهم

زنی که بعد از فرارسیدن وقت نماز و پیش از خواندن آن حائض می گردد یا پیش از دخول وقت پاک می شود و در غسل سهل انگاری می کند ... 245

بخش شانزدهم

حکم زنی که در حال نماز، احساس می کند که حائض شده است ... 248

بخش هفدهم

زن حائض روزه را قضا می کند و نماز را قضا نمی کند ... 249

بخش هیجدهم

قرآن خواندن زن حائض و زائو ... 251

بخش نوزدهم

در این که زن حائض می تواند از مسجد چیزی را بردارد، ولی نمی تواند چیزی در آن بگذارد ... 253

بخش بیستم

حکم زنی که یائسه شده ولی دوباره حیض می بیند و نشانه وحد یائسه گی ... 254

بخش بیست و یکم

زنی که به سبب بیماری، حائض نمی شود و برای بازگشت دوران حیض، دارو مصرف می کند ... 255

بخش بیست و دوم

جایز بودن خضاب برای حائض ... 258

بخش بیست و سوم

شستن لباس های حائض ... 258

بخش بیست و چهارم

حکم زن حائضی که سجاده یا آب به دست کسی بدهد ... 260

کتاب احکام مردگان (261- 594)

بخش یکم

علل و اسباب مرگ و این که مؤمن به نوعی از مرگ می میرد ... 263

بخش دوم

پاداش بیماری ... 267

بخش سوم

احادیثی دیگر ... 273

بخش چهارم

حد و اندازه شکایت ... 275

بخش پنجم

بیمار مردم را از بیماری خود با خبر کند ... 275

بخش ششم

حدّ عیادت از بیمار اندازه ای که باید نزد او نشست و عیادت را به فرجام برد .. 277

بخش هفتم

حد مرگ ناگهانی ... 280

بخش هشتم

پاداش عیادت از بیمار ... 281

بخش نهم

تلقین مرده ... 286

بخش دهم

وقتی که مرگ بر میت دشوار و جان کندن بر او سخت شود ... 294

بخش یازدهم

رو به قبله نمودن مرده ... 296

بخش دوازدهم

مؤمن در مرگش اجبار نمی شود ... 297

بخش سیزدهم

آن چه مؤمن و کافر به هنگام مرگ می بینند ... 299

بخش چهاردهم

بیرون آوردن روح مؤمن و کافر ... 317

بخش پانزدهم

تعجیل در دفن میت ... 321

بخش شانزدهم

حدیث نکته دار ... 322

بخش هفدهم

پرستاری حائض از بیماری که در حال مرگ است ... 323

بخش هیجدهم

غسل میت ... 324

بخش نوزدهم

حنوط و کفن میت ... 332

بخش بیستم

چگونگی تکفین زن ... 340

بخش بیست و یکم

کراهت بخور دادن کفن و گرم نمودن آب غسل ... 342

بخش بیست و دوم

پارچه هایی که برای کفن میت مستحب و مکروه است ... 343

بخش بیست و سوم

مقدار آب و کافوری که برای غسل میت لازم است ... 347

بخش بیست و چهارم

شاخه درخت خرمایی که کنار میت نهاده می شود ... 350

بخش بیست و پنجم

کسی که در حال جنابت یا حیض یا نفاس می میرد ... 355

بخش بیست و ششم

زنی که بمیرد و در شکمش کودکی باشد که حرکت می کند ... 357

بخش بیست و هفتم

کراهت کوتاه کردن ناخن یا موی میت ... 358

بخش بیست و هشتم

حکم چیزی که پس از غسل از میت -

بیرون آید ... 360

بخش بیست و نهم

غسل دادن مرد زن را و بالعکس ... 361

بخش سی ام

پسر بچه ای را که زنان میت وانند غسل دهند ... 368

بخش سی و یکم

غسل کسی که میت را غسل می دهد و کسی که بدن میت را تا هنگامی که گرم است و یا سرد است مس می کند ... 369

بخش سی و دوم

علت همانندی غسل میت و غسل جنابت ... 373

بخش سی و سوم

پاداش کسی که مؤمنی را غسل دهد .. 378

بخش سی و چهارم

پاداش کسی که مؤمنی را کفن می کند ... 379

بخش سی و پنجم

پاداش کسی که برای مؤمنی قبری حفر می کند ... 380

بخش سی و ششم

اندازه حفر قبر، لحد و شکافتن قبر و این که برای رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم لحد قرار داده شده ... 380

بخش سی و هفتم

بایستی مردم را از مرگ مؤمن باخبر ساخت ... 382

بخش سی و هشتم

کلماتی که به هنگام دیدن جنازه باید گفت ... 384

بخش سی و نهم

سنت در برداشتن جنازه ... 385

بخش چهلم

راه رفتن با جنازه ... 387

بخش چهل و یکم

کراهت تشییع جنازه به صورت سواره ... 390

بخش چهل و دوم

کسی که از تشییع جنازه باز می گردد ... 391

بخش چهل و سوم

پاداش کسی که جنازه ای را تشییع کند ... 394

بخش چهل و چهارم

پاداش کسی که جنازه را حمل کند ... 398

بخش چهل و پنجم

نماز بر جنازه های مردان، زنان، کودکان آزادها و بردگان ... 399

بخش چهل و ششم

چند روایت کمیاب ... 403

بخش چهل و هفتم

مکانی که امام به هنگام نماز میت می ایستد ... 404

بخش چهل و هشتم

چه کسی برای خواندن نماز میت شایسته است؟ ... 405

بخش چهل و نهم

کسی که بر جنازه ای بدون وضو نماز می گزارد ... 407

بخش پنجاهم

نماز زنان بر میت ... 410

بخش پنجاه و یکم

وقت نماز بر جنازه ها ... 412

بخش پنجاه و دوم

علت پنج تکبیر گفتن بر جنازه ... 413

بخش پنجاه و سوم

حکم نماز میت در مساجد ... 415

بخش پنجاه و چهارم

نماز بر مؤمن و تکبیر و دعا ... 416

بخش پنجاه و پنجم

در نماز میت دعایی معین و سلام نیست ... 422

بخش پنجاه و ششم

حکم کسی که در نماز میت بیش از پنج تکبیر گوید ... 423

بخش پنجاه و هفتم

نماز بر مستضعف (در عقیده) و آن که (از نظر مذهب ) ناشناس است ... 424

بخش پنجاه و هشتم

نماز میت بر دشمن اهل بيت علیهم السلام ...427

بخش پنجاه و نهم

حکم نمازی که بعد از نخستین تکبیر، جنازه دیگری را حاضر سازند ... 433

بخش شصتم

نهادن میت در قبر ... 434

بخش شصت و یکم

چند روایت نکته دار ... 435

بخش شصت و دوم

داخل شدن در قبر و بیرون شدن از آن ... 436

بخش شصت و سوم

کسی که می تواند وارد قبر شود و کسی که نمی تواند ... 439

بخش شصت و چهارم

نهادن میت در قبر و آن چه به هنگام ورود به قبر گفته می شود ... 442

بخش شصت و پنجم

گسترش لحد و طریق چیدن خشت، آجر و چوب ساج ... 451

بخش شصت و ششم

کسی که بر قبر میت خاک می ریزد و چگونگی خاک ریزی ... 452

بخش شصت و هفتم

چهار گوشه نمودن قبر، پاشیدن آب بر آن، دعایی که باید در آن هنگام خواند و مقدار بلندی قبر از زمین ... 455

بخش شصت و هشتم

گل اندود کردن قبر و گچ کاری آن ... 461

بخش شصت و نهم

خاکی که میت در آن دفن می شود ... 462

بخش هفتادم

سوگواری و آن چه که بر صاحب مصیبت واجب است ... 463

بخش هفتادو یکم

پاداش کسی که غم زده ای را تسکین دهد ... 467

بخش هفتادو دوم

زنی که می میرد و در رحم او کودک زنده ای باشد ... 468

بخش هفتادو سوم

غسل دادن اطفال و کودکان و نماز گزاردن بر آنان ... 469

بخش هفتاد و چهارم

حکم کسی که غرق شده و فردی که دچار صاعقه شده است ... 476

بخش هفتادو پنجم

کشته شدگان در جنگ ... 478

بخش هفتادو ششم

کسی که درندگان و پرندگان قرار گیرد، کشته ای که قسمتی از بدنش پیدا شود و کسی که سوخته باشد ... 481

بخش هفتادو هفتم

کسی که در کشتی بمیرد و آوردن او به ساحل ممکن نباشد، یا کسی که بمیرد درحالی که برهنه است ... 484

بخش هفتادو هشتم

نماز بر دار آویخته شده، سنگسار شده و قصاص شده ... 486

بخش هفتاد و نهم

وظیفهٔ همسایگان نسبت به مصیبت دیدگان و برپایی مراسم سوگواری ... 488

بخش هشتادم

مصیبت فرزند ... 490

بخش هشتادو یکم

شکیبایی ورزیدن در مصیبت ... 495

بخش هشتاد و دوم

شکیبایی، بی تابی و جزع و استرجاع ... 500

بخش هشتادو سوم

پاداش دلداری دادن به مصیبت دیده ... 506

بخش هشتادو چهارم

صبر و آرامش و فراموش کردن مصیبت ... 508

بخش هشتادو پنجم

زیارت قبور ... 509

بخش هشتادو ششم

میت خانواده خود را زیارت می نماید ... 514

بخش هشتادو هفتم

مال فرزند و عمل ،مؤمن پیش از مرگش -

برای او تمثل می یابند ...517

بخش هشتادو هشتم

پرسش در قبر، از چه کسی پرسیده می شود و از چه کسی کسی پرسیده نمی شود ... 526

بخش هشتادو نهم

سخن گفتن جای قبر ... 533

بخش نودم

ارواح مؤمنان ... 537

بخش نودو یکم

روایات دیگری درباره ارواح مؤمنان ... 549

بخش نودو دوم

ارواح كفر ورزان ... 553

بخش نودو سوم

بهشت دنیا ... 555

بخش نودو چهارم

سرنوشت کودکان پس از مرگ ... 558

بخش نودو پنجم

روایاتی نکته دار ... 563

سرآغاز

بسم الله الرحمن الرحيم

سپاس و ستایش بیکران خداوندی را سزاست که پروردگار جهانیان، بخشنده و مهربان است و درود بی پایان بر آخرین پیام آور حضرت محمد صلى الله عليه واله وسلم که با رسالت خویش جهان را جلوه مهر و محبت بخشید؛ و بر امیر عالم هستی امیرالمؤمنین علیه السلام، که با ولایت او آیین الهی کامل گشت و یازده فرزند و جانشینان او که کشتی هدایت اند؛ به ویژه بر باقی مانده عترت برگزیده خدا صاحب ،زمان آشکار کننده ایمان، آموزنده و تعلیم گر احکام قرآن و پاک کننده زمین حضرت امام مهدی علیه السلام و لعنت و نفرین همیشگی خدا بر دشمنان خاندان پاک رسالت باد.

... هنوز جهان هستی لباس آفرینش نپوشیده بود که خداوند متعال نخستین آفریده آن را پیامبری از جانب خویش قرار داد تا نسلی را که در کره خاکی زمین می آفریند به کمال و سعادت رهنمون شود؛ چرا که پیشوای ششم حضرت صادق علیه السلام می فرماید:

الحجة قبل الخلق ومع الخلق وبعد الخلق؛ ⁽¹⁾

حجت خدا پیش از آفرینش مخلوق بوده و با خلق است و بعد از خلق خواهد بود.

آن گاه پیامبرانی را برای هدایت بشر برگزید و برنامه و آیینی را به آنان سپرد و جانشینانی را برای آنان انتخاب کرد که یکی پس از دیگری در هر دوره ای نگهبانان و حافظان آیین الهی باشند، تا دین الهی پا برجا و حجتی برای بندگان خدا باشند و تا حق از پایگاه خویش نلغزد و باطل بر حق مداران پیروز نگردد.

در این میان جامعه بشری در فترتی از رسولان و پیامبران قرار گرفت؛ به گونه ای -

که مردم از حقایق الهی دور ماندند و در گمراهی سرگشته و حیران شدند و در فتنه و آشوب قرار گرفتند. بیش تر مردم برنامه های الهی را به فراموشی سپردند و با تکیه بر هوا و هوس خویش، سنت های زشت و قانون های جاهلی را ایجاد کرده و دوران تاریک جاهلی را تشکیل دادند.

در آن دوران آتش جنگ ها ترس و وحشت همه جا را فرا گرفته بود، تخریب و ویرانی شهرها و آبادی ها و کشتار انسان ها امری رایج بود، تبعیض های نژادی و نظام طبقاتی زشتی بر جامعه حاکم بود تاریکی جهل، بت پرستی، خرافه پرستی، همه جا را پوشانده بود.

دورانی که ادیان الهی چون مسیحیت و یهودیت دست خوش تحریفها و پیرایه ها شده و ارزش خود را از دست داده بودند از سویی بی رحمی قساوت و خونریزی شاخصه قشر حاکم جامعه بود و از سوی دیگر انسانیت و شرف مروّت و جوانمردی انصاف و وجدان اخلاقی و دیگر فضیلت ها و ارزش های انسانی از محیط زندگی جامعه رخت بربسته بود.

پیام آور حق

اما خداوند مهربان بر خدا باوران منت نهاد و پیامبر مهرآفرینی را از میان آنان برانگیخت تا آنان را در راه کمال و سعادت رهبری نماید. قرآن کریم در این باره می فرماید:

(لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَ إِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ). ⁽¹⁾

به راستی خداوند بر مؤمنان منت نهاد آن گاه که در میان آنها پیامبری از خودشان برانگیخت که آیه های او را بر آن ها بخواند و آن ها را پاک نماید و کتاب و حکمت بیاموزد؛ گرچه پیش از آن در گمراهی آشکاری بودند.

أمير سخن امیر مؤمنان علی علیه السلام چه زیبا آن دوران را به تصویر می کشد و در این باره می فرماید:

أرسله على حين فترة من الرسل وطول هجعة من الأمم و اعترام من الفتن وانتشار من الأمور و تلظ من الحروب و الدنيا كاسفة النور، ظاهرة الغرور... . ⁽¹⁾

خداوند پیامبر صلی الله علیه واله وسلم را در روزگاری که در جهان رسولانی نبودند و زمانی دراز اُمّت ها به خواب فرو رفته بودند، فتنه ها سر برداشته و کارها پراکنده و نا بسامان بود، آتش جنگ شعله می کشید و جهان در حال کاستی از روشنایی بود و فریب و نیرنگ آشکار گردیده بود ... .

این پیامبر رحمت رسالت عظیم خویش را با آیه های الهی آغاز کرد و با آغاز رسالت این آخرین سفیر و پیامبر الهی جهان هستی جلوه دیگری یافت و با نور هدایت او روشن گشت و پایه های کفر و شرک لرزید و درخت امید خدا پرستی در دل بندگان بارور شد. امیر مؤمنان علی علیه السلام در این باره می فرماید:

فبعث محمداً صلی الله علیه واله وسلم بالحق ليخرج عباده من عبادة الأوثان إلى عبادته و من طاعة الشيطان إلى طاعته، بقرآن قد بينه و أحكمه ليعلم العباد ربّهم اذ جهلوه، وليقروا به بعد إذ جحدوه، وليثبتوه بعد إذ أنكروه؛ فتجلّى سبحانه لهم في كتابه من غير أن يكونوا رأوه؛ بما أراهم من قدرته وخوفهم من سطوته ... . ⁽²⁾

خداوند متعال حضرت محمد صلى الله عليه واله وسلم را به حق به پیامبری برانگیخت تا بندگانش را از پرستش بت ها برهاند و به پرستش او وادارد و از فرمان برداری شیطان به فرمان بردن از او ببرد؛ با قرآنی که معانی آن را روشن ساخت و پیمانش را استوار داشت؛ تا بندگان که پروردگارشان را نمی شناختند بشناسند و پس از انکارش به او اقرار نمایند و پس از شناختنش به شناخت او پایداری ورزند پس خداوند سبحان در کتاب -

خویش بی آن که او را ببینند خود را به بندگانش آشکار ساخت و با نشان دادن قدرت خویش آنان را از چیرگی خود، بیم داد.

آری با آغاز رسالت و پیامبری آن حضرت، زمستان مرگ بار جهالت و ضلالت فرا رسید و بهار علم و آگاهی و هدایت از راه رسید دروازه علم و دانش نبوی حضرت علی علیه السلام می فرماید:

جعله الله سبحانه بلاغاً لرسالته وكرامة لامته و ربيعاً لأهل زمانه و رفعة لأعوانه وشرفاً لأنصاره؛ ⁽¹⁾

خداوند سبحان رسالت خویش را به او ابلاغ کرد تا امتش را ارجمند نماید و مردم زمانش را به بهار زندگی برساند و یاورانش را سربلند و یارانش را شریف و بزرگوار گرداند.

شاه کلید هدایت

پیامبر رحمت هم چون آفتاب عالم تاب بر کرانه های تاریک جهان پدیدار شد و از بازار ذى المجاز حجاز سخن زیبایی بر لبانش نقش بست و شاه کلید هدایت و رستگاری را زد و فرمود:

يا أيها الناس قولوا: «لا إله إلا الله» تفلحوا. ⁽²⁾

ای مردم! بگویید: معبودی جز خدا نیست تا رستگار شوید.

بدین وسیله آخرین پیام آور الهی پیامبر رحمت رسالت خویش را برای مردم بیان کرد و آن ها را به یکتا پرستی فراخواند و همواره پس از رهایی مردم از شرک و بت پرستی نهال خدا پرستی و یکتا پرستی را در دل آنان می کاشت و آن گاه که سخن از بعثت خویش به میان می آورد این اصل مهم اعتقادی را با همتا و هم سنگ آن؛ یعنی وصایت و ولایت امیر مؤمنان علی علیه السلام تکمیل می فرمود.

وصایت و ولایت

با نزول آیه انذار برای نخستین بار در یک مجمع عمومی، سخن از وصایت خود به میان آورد و در جمع حاضر پسر عموی خویش حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام را وصی برادر و جانشین خود خواند آن جا که فرمود:

فأيكم يؤازني على أمري هذا؛ على أن يكون أخي و وصيّي وخليفتي فيكم؟

کدام یک از شما حاضر است در این امر مرا یاری کند و وزیر من باشد؛ تا همو برادر وصی و جانشین من در میان شما گردد؟

همه حاضران از پاسخ خودداری کردند جز امیر مؤمنان علی علیه السلام که از همه آن ها جوان تر بود، آن حضرت برخاست و عرضه داشت:

أنا يا نبي الله أكون وزيرك عليه؛

ای پیامبر خدا! من وزیر شما در این هدایت گری هستم.

پیامبر خدا دست به شانه حضرت علی علیه السلام نهاد و فرمود:

إنّ هذا وصيّي وخليفتي فيكم، فاسمعوا له وأطيعوا؛

همانا این برادر وصی و جانشین من در میان شماست. پس سخن او را بشنوید و از او اطاعت کنید. ⁽¹⁾

پیامبر خدا صلی الله علیه واله وسلم با بیان این مراحل مهم؛ یعنی توحید، نبوت و امامت رسالت خویش را ادامه داد و خداوند متعال و عده پیروزی بر همه ادیان را به آن حضرت داد آن جا که فرمود:

(هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَ ِدينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ). ⁽²⁾

او کسی است که رسول خود را با هدایت و دین حق فرستاد تا او را بر همه دین ها پیروز گرداند؛ هر چند شرک ورزان ناخشنود باشند.

پیام آور رحمت صلی الله علیه واله وسلم پس از بیش از دو دهه تلاش و کوشش بی وقفه شریعت خویش را به همگان رساند و در آخرین تبلیغ خویش به فرمان خداوند متعال در میان انبوه امت خویش در کنار غدیر خم در یک سخنرانی شگفت آوری ولایت حضرت على علیه السلام را با ویژگی های دیگری بیان کرد و فرمود:

من كنت مولاه فهذا علي مولاه ... . ⁽¹⁾

هر که من مولا و سرپرست او هستم پس این علی مولا و سرپرست اوست ... .

در این هنگام خداوند متعال این آیه را نازل فرمود:

(الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً)؛ ⁽²⁾

امروز دین شما را به حد کمال رساندم و نعمتم را بر شما تمام کردم و آیین اسلام را برای شما برگزیدم.

خداوند متعال با نزول این آیه دین اسلام را به عنوان کامل ترین آیین پذیرفت و در اختیار جوامع بشری قرار داد.

کتاب خدا و عترت پیامبر صلی الله علیه واله وسلم

و آن گاه که آخرین لحظات زندگی این پیامبر رحمت صلی الله علیه واله وسلم فرا رسید، باز هم دو چیز گران بها را برای هدایت مردم به یادگار گذاشت و فرمود:

إني تارك فيكم الثقلين كتاب الله و عترتي أهل بيتي ... . ⁽³⁾

به راستی من در میان شما دو چیز گران بها می گذارم کتاب خدا و عترت و خاندان من ... .

ابرهای سیاه

اسفا که با همه این تأکیدها، فرمان پیامبر خدا صلی الله علیه واله وسلم درباره هدایت گران پس از خود امتثال نشد و سقیفه سازان به هنگام انتقال رسالت به امامت خدشه ای در حرکت این کشتی هدایت و نجات ایجاد کردند و بنا به فرموده قرآن با سیر قهقرایی به دوران جاهلی خویش بازگشتند و دروازه شهر علم نبوی را بستند و دیگر بار جهان هستی را با ایجاد ابرهای سیاه در برابر آفتاب امامت به تاریکی کشاندند و هدایت گران پس از پیامبر رحمت را خانه نشین کردند و جوامع بشری را به صورت آشکار از بهره وری از این انوار هدایت محروم ساختند و در نهایت پس از پایان امامت هدایتگرانه یازدهمین پیشوای معصوم، جهان هستی را با آغاز غیبت دوازدهمین آفتاب هدایت حضرت مهدی علیه السلام در مسیر هدایت، در تاریکی فرو بردند اما غافل از این که خداوند متعال نور خود را به پایان خواهد رساند؛ گرچه شرک ورزان نپسندند.

ارزش حدیث نگاری

در این میان دانش آموختگان مکتب اهل بیت علیهم السلام در طول تاریخ امامت با زحمات طاقت فرسا و کسب فیض از این ستارگان هدایت، گنجینه های از نور علم و دانش ذخیره کردند تا در اختیار آیندگان قرار دهند حدیث نگارانی که با تلاش و کوشش به جمع آوری احادیث و سخنان گهربار معصومین علیهم السلام پرداختند تا چراغ روشنگری در اختیار جوامع بشری قرار دهند. آنان در مکتبی بزرگ شده بودند که پیامبر رحمت صلى الله عليه واله وسلم فرموده بود: -

نصر الله عبداً سمع مقالتي فوعاها و حفظها وبلّغها من لم يسمعها؛ ⁽¹⁾

خداوند بنده ای را شادمان سازد که سخن مرا بشنود و آن را بفهمد و حفظ کند و به کسی که آن را نشنیده است برساند.

پیامبر اکرم صلى الله عليه واله وسلم از همان نخست حدیث نگاری را به مسلمانان می آموخت. آن جا که راوی گوید: به پیامبر خدا صلى الله عليه واله وسلم عرض کردم:

یا رسول الله! اقيد العلم؟

ای پیامبر خدا! آیا علم و دانش را به بند بکشم؟

فرمود: آری.

عرض کردم: به بند کشیدن آن چگونه است؟

فرمود: کتابته؛ نوشتن آن است. ⁽²⁾

پیامبر خدا صلى الله عليه واله وسلم و اهل بیت هدی علیهم السلام بر حدیث نگاری تأکید تمام داشتند تا جایی که ارزش مراتب شیعیان خود را به این امر منوط می دانستند در حدیثی آمده است که امام صادق علیه السلام می فرماید:

اعرفوا منازل شيعتنا على قدر رواياتهم عنا و فهمهم منا؛ ⁽³⁾

جایگاه و منزلت شیعیان ما را از اندازه روایتی که از ما نقل می کنند و فهمی که از ما دارند بشناسید.

ارزش و اهمیت حدیث نگاری و انس با کتاب های حدیثی در دوران غیبت امام زمان علیه السلام آن گاه روشن می شود که در مکتب امام صادق علیه السلام حضور یابیم و به سخن درر بار آن حضرت به مفضّل بن عمر گوش فرا دهیم مفضّل بن عمر گوید: امام صادق علیه السلام به من فرمود:

اكتب و بُثّ علمك في إخوانك، فإن مِتَّ فأورث كتبك بنيك، فإنّه يأتي على الناس -

زمان هرج لا يأنسون فيه إلا بكتبهم؛ ⁽¹⁾

بنویس و دانش خود را در میان برادران ایمانی خود پخش کن و اگر دیده از جهان فروبستی کتاب هایت را به پسرانت به ارث بگذار؛ چرا که برای مردم، دوران فتنه و آشوب فرا خواهد رسید که در آن زمان جز با کتاب انس نخواهند گرفت.

شیخ کلینی رحمه الله حدیث نگار نمونه

با آغاز دوران غیبت امام زمان علیه السلام و محرومیت مردم عموماً و به ویژه شیعه از هدایت آشکار آن آخرین آفتاب امامت نیاز به احادیث و معارف اهل بیت علیهم السلام بیش تر احساس می شود. در این دوران حدیث نگاران به تلاش و تکاپو می افتند. حدیث نگار نمونه شیخ محمدبن یعقوب کلینی رحمه الله در یک حرکت علمی و اعتقادی به جمع آوری سخنان گهربار معصومین علیهم السلام می پردازد و طی 20 سال تلاش و کوشش نخستین مجموعه معارف شیعه را گرد می آورد.

این شخصیت ارجمند و ستاره درخشان آسمان علم و فضیلت در دوران غیبت صغری در روستای کلین از توابع ری باستان دیده به جهان گشود. مقبره پدر بزرگوارش يعقوب بن اسحاق هم اکنون در بقایای آن روستا در جنوب شهر ری برجاست. او در همان روستا می زیست آن گاه به شهر ری رفت و به عنوان شیخ و پیشوای شیعیان شناخته می شد سپس به شهر بغداد - که شهر نواب خاص حضرت امام مهدی علیه السلام بود - مهاجرت کرد.

تمامی راوی شناسان، حدیث نگاران و فقیهان شیخ کلینی رحمه الله را ستوده و در باره شرف و فضل و تقدم و استواری وی در گرداوری احادیث گهر بار پیامبر خدا و ائمه هدی علیهم السلام سخن گفته اند.

شیخ کلینی رحمه الله مشایخ بسیاری داشته که برخی از پژوهشگران به اسامی 36 تن از -

آنان از جمله علی بن ابراهیم قمی، محمد بن یحیی عطّار قمی، ابو علی اشعری، حسین بن محمدبن عمران محمد بن اسماعیل حمید بن زیاد علان کلینی اشاره کرده اند.

شیخ کلینی رحمه الله و کتاب ارزشمند «الکافی» در گفتار دانشمندان

البته بیان شخصیت شیخ کلینی رحمه الله فراتر از آن است که در این نوشتار بگنجد؛ اما به عنوان تبرک دیدگاه برخی از علما و دانشمندان که مقام والا و ممتاز او را ستوده اند می آوریم.

نجاشی در رجال خود می نویسد:

شيخ أصحابنا في وقته بالري، ووجههم وكان أوثق الناس في الحديث وأثبتهم صنّف الكتاب الكبير المعروف الكافي في عشرين سنة؛ ⁽¹⁾

محمدبن یعقوب کلینی رحمه الله بزرگ اصحاب ما در شهر ری در زمان خود و سرآمد ایشان است. او موثق ترین مردم در نقل حدیث است. کتاب معروف و بزرگ خویش را در مدت 20 سال تألیف نمود.

شیخ طوسی رحمه الله در کتاب فهرست می نویسد:

ثقة، عارف بالأخبار. ⁽²⁾

کلینی رحمه الله موثق و جلیل القدر و آگاه به اخبار و احادیث است. سیدبن طاووس در باره او می نویسد:

الشيخ المتفق على ثقته وأمانته. ⁽³⁾

کلینی رحمه الله کسی است که بر وثاقت و امانت وی همه اتفاق نظر دارند. علامه حلی رحمه الله در این باره می نویسد: -

کلینی موثق ترین مردم در حدیث و معتمدترین آن هاست. ⁽¹⁾

علامه مجلسی رحمه الله درباره شیخ کلینی رحمه الله می نویسد:

الشيخ الصدوق، ثقة الاسلام مقبول طوائف الأنام ممدوح الخاص والعام ... . ⁽²⁾

شیخ راستگو، ثقة الاسلام مقبول طوايف مردم؛ بزرگواری که خاص و عام او را ستوده اند؛ یعنی محمد بن یعقوب کلینی که خداوند او را با ائمه کرام محشور فرماید چراکه کتاب کافی مضبوط ترین اصول و جامع ترین آن ها و بهترین کتاب های فرقه ناجیه و بزرگ ترین آن هاست.

سید بحر العلوم رحمه الله در کتاب رجال خود می نویسد:

ثقة الاسلام، شيخ مشایخ اعلام مروّج مذهب در زمان غیبت امام علیه السلام؛ موافق و مخالف او را یاد کرده و بر فضل و بزرگی و منزلت وی اتفاق نظر دارند. ⁽³⁾

شیخ نوری طبرسی رحمه الله در این باره می نویسد:

فخر شیعه و تاج شریعت، ثقة الإسلام وكهف علمای اعلام ابو جعفر محمدبن یعقوب کلینی که با کتابش کافی، کافل ایتام آل محمد علیهم السلام گردید. ⁽⁴⁾

آری، حدیث نگار نمونه و افتخار جهان فضل و دانش پس از به یادگار گذاشتن دریایی از علوم و معارف پیامبر خدا صلی الله علیه واله وسلم و مکتب اهل بیت علیهم السلام در سال 329 هجری در بغداد دیده از جهان فروبست.

دانشمند جليل القدر شيخ يوسف بحرانی رحمه الله در کتاب لؤلؤة البحرین می نویسد: یکی از اساتید ما - شاید سید نعمت الله جزایری - می نویسد:

وقتی یکی از حکام بغداد اشتیاق شیعیان را به زیارت قبر ائمه علیهم السلام را دید، دستور داد بارگاه امام کاظم علیه السلام را نبش کنند و گفت: اگر همان گونه که شیعه می پندارند او در -

قبر باشد هیچ، وگرنه مردم را از زیارت قبر ائمه منع خواهم کرد.

وزیرش به او گفت: شیعیان در حق دانشمندان خویش نیز این گونه باور دارند در این شهر قبر یکی از دانشمندان مشهور و بزرگ آن ها به نام محمدبن یعقوب کلینی است. بهتر است قبر او را نبش کنیم.

آن ها دستور دادند تا قبر کلینی رحمه الله را نبش کردند. حاکم دید کلینی رحمه الله گویا ساعتی پیش در آن جا دفن شده است دستور داد قبه و بارگاه بزرگی بر این قبر بسازند و آن را مقبره بزرگ شمارند و از آن به بعد مزار مشهوری گردید. ⁽¹⁾

انگیزه ی نگارش کتاب الکافی

ارزش هر اثری از مؤثر آن روشن می شود همان گونه که دانشمندان و اندیشمندان زبان به ستایش شیخ کلینی رحمه الله گشوده اند در ستایش کتاب ارزشمند الکافی نیز همین راه را پیموده اند.

آوازه و شهرت این کتاب در نزد دانشمندان شیعه از زمان تألیف تاکنون باقی مانده و این کتاب موجب شگفتی دانشمندان گشته است چرا که شیخ کلینی رحمه الله همه امور مهم و آن چه یک مسلمان در امور دینی و دنیایی خود نیاز دارد از سخنان گهر بار پیامبر خدا و خاندان رسالت علیهم السلام گرد آورده است. ⁽²⁾

نگارنده و پدید آورنده این اثر نفیس آن را «الکافی» نامید که در برگیرنده تمام بخش های علم دین باشد و دانشجو را از کتاب های دیگر بی نیاز می سازد وی در انگیزه تألیف این کتاب در مقدمه این اثر ارزشمند می نویسد:

فقد فهمت يا أخي! ما شكوت من اصطلاح أهل دهرنا على الجهالة و توازرهم و سعيهم في عمارة طرقها و مباينتهم العلم وأهله ... وذكرت أن أموراً قد اشكلت -

عليك لا تعرف حقائقها، لاختلاف الرواية فيها وانك تعلم أن اختلاف الرواية فيها لاختلاف عللها وأسبابها وأنّك لا تجد بحضرتك من تذكره وتفاوضه ممن تثق بعلمه فيها، وقلت: إنك تحب أن يكون عندك كتاب كافٍ يجمع فيه من جميع فنون علم الدين ما يكتفي به المتعلّم ويرجع إليه المستر شد.

وقد يسر الله وله الحمد تأليف ما سألت وأرجو أن يكون بحيث توخيت. فمهما كان فيه من تقصير فلم تقصر نيتنا في إهداء النصيحة، إذ كانت واجبة لإخواننا وأهل ملتنا. ⁽¹⁾

ای برادر! از شکایت تو به مردم زمان ما آگاه شدم؛ مردمی که بر نادانی با هم سازش کرده و در راه جهالت هم دست و کوشا هستند؛ به گونه ای که از علم و دانش و دانشمندان دور می گردند ... .

از طرفی یادآور شدی که مطالبی برای تو مشکل شده که به جهت اختلاف روایت هایی که آمده، حقیقت های آن ها را نمی فهمی و می دانی که اختلاف روایت ها به اختلاف علت ها و سبب های آن ها بستگی دارد.

از سویی به دانشمند مورد اعتمادی که در این زمینه آگاهی داشته باشد دسترسی نداری تا با او گفت و گو کنی و از سوی دیگر گفتی که دوست داری کتاب جامعی داشته باشی که همۀ بخشهای علم و دانش دین در آن گردآوری شود که دانشجو را بی نیاز سازد و مرجع هدایت جویان شود ... .

اینک خدا را سپاس گزارم که نگارش این کتابی را که خواسته بودی فراهم کرد امیدوارم به گونه ای باشد که خواسته بودی. پس هر گاه در آن کاستی باشد در نیت و هدف ما که خیرخواهی است کاستی و کوتاهی نبوده است؛ چرا که خیر خواهی برادران و هم مذهبان ما بر ما واجب و لازم است ... .

پیروان کتاب اهل بیت علیهم السلام در آخر الزمان

بدیهی است انسان در دوره آخرالزمان که دوره تاریک و فتنه کور است، برای حرکت در راه کمال و سعادت به معارف و علوم دینی بیش تر نیاز دارد؛ چرا که پیامبر خدا صلی الله علیه واله وسلم در سخن زیبایی، در ضمن وصیتی به امیر مؤمنان على علیه السلام فرمود:

يا علي أعجب الناس إيماناً وأعظمهم يقيناً قوم يكونون في آخر الزمان لم يلحقوا النبي وحجب عنهم الحجة فآمنوا بسواد على بياض؛ ⁽¹⁾

ای علی! شگفت آورترین مردم از نظر ایمان و بزرگ ترین آنان از نظر یقین گروهی هستند که در آخر الزمان خواهند بود؛ آنان پیامبر را درک نکرده اند حجت خدا نیز از آنان پنهان شده است؛ اما از روی سیاهی که روی سفیدی نوشته شده ایمان آورده اند.

در این میان پیروان مکتب اهل بیت علیهم السلام در جست و جوی آخرین سفیر الهی حضرت امام مهدی علیه السلام هستند. از این رو در آغاز به آثار جاودان امامان معصوم علیهم السلام و دستوراتی که برای غم زدگان این دوران به جای مانده می نگرند که در این زمینه کتاب های با ارزشی از عاشقان مکتب اهل بیت علیهم السلام به رشته تحریر درآمده است.

در این کتاب های ارزشمند به معارف و اندیشه های والایی برای کمال و سعادت انسان پرداخته شده که به راستی برای راهیابی به سرچشمه زلال معارف، کافی است.

آن چه حائز اهمیت است شناخت زمان و حرکت در راه مستقیم اهل بیت علیهم السلام است. در این میان پیروان مکتب اهل بیت علیهم السلام همواره در تلاش و تکاپو هستند که آثار والای به جا مانده را در اختیار تشنگان آب زلال معارف اهل بیت علیهم السلام قرار دهند.

در این راستا نیت با صفای یکی از اهل دانش و فضل جناب آقای حاج محمد ابراهيم صحت دام عزّه، گروهی از فضلای جوان و پرتلاش و دل سوز مکتب اهل -

بیت را در جوار کریمه اهل بیت علیهم السلام حضرت معصومه علیها السلام در مجموعه ای ارزشمند گرد هم آورد تا به ترجمه و برگردان نخستین اثر مدوّن و ارزشمند شیعی، فروع الکافی بپردازند.

اینان با هر تلاش و کوششی که داشتند کمر همت بسته و آن چه در توان داشتند در این راه علمی فرهنگی و معنوی به کار بستند تا در حد توان این دایرة المعارف فقهی اخلاقی شیعه به گونه ای زیبا در اختیار پیروان مکتب اهل بیت و انسان های آزاد اندیش و منصفی که در جست و جوی حق و حقیقت و برترین اندیشه های جهان هستی هستند، قرار گیرد.

این پروژه ارزشمند که ثمره چندین سال تلاش علمی و اعتقادی است به ثمر نشست که اینک از تمام دانشمندان فضلا و عزیزانی که در مراحل گوناگون این دایرة المعارف ارزشمند ما را یاری نمودند، کمال سپاسگزاری و قدردانی را داریم.

اين دايرة المعارف دریایی از معارف و علوم مکتب اهل بیت علیهم السلام است که در برابر واژه واژهٔ آن اندیشمندان و پیروان مکتب اهل بیت علیهم السلام بایستی بیندیشند و در ژرفای آن سخنان نورانی بنگرند و آن گاه که در مطلبی و حدیث گهرباری، ره به جایی نبردند با توسل به اهل بیت علیهم السلام از حدیث شناسان متخصص و متعهد در مکتب اهل بیت علیهم السلام جویا باشند.

خرسندیم که همانند آثار دیگر ترجمه و برگردان این اثر ارزشمند به متن عربی - که اصل سخنان گهربار معصومین علیهم السلام است - مزین شده که موارد نارسایی ها را جبران خواهد کرد و دانش پژوهان و تشنگان معارف والای معصومین علیهم السلام از لغزش ها و کاستی ها چشم پوشی خواهند کرد.

ان شاء الله با روی کرد و أنس به معارف والای پیامبر رحمت حضرت محمد صلى الله عليه واله وسلم و خاندان عصمت و طهارت بتوانیم با توفیق الهی در دوران تاریک غیبت، آن ها را چراغ راه خود و دیگر علاقمندان قرار دهیم و برای فرارسیدن دوران با شکوه مصلح -

جهانی و وارث علوم پیامبر خدا صلی الله علیه واله وسلم و ائمه هدى علیهم السلام یعنی حضرت امام مهدی علیه السلام در تلاش و تکاپو باشیم.

20 جمادی الثانی 1431

سال روز ولادت محور آفرینش حضرت فاطمه زهرا علیها السلام.

جوار پاک حضرت فاطمه معصوم مه علیها السلام

مؤسسه پژوهشي روضة العباس علیه السلام.

محمد حسین رحیمیان

کتاب طهارت و پاکیزگی (191 - 37)

اشاره

کتابُ الطَهارَت

کتاب طهارت و پاکیزگی

بخش یکم

اشاره

(1)

بَابُ طَهُورِ الْمَاءِ

1- قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ الْكَلَيْنِيُّ رحمه الله: حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النُّوْفَلِيُّ عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ الْمَاءُ يُطَهِّرُ وَ لَا يُطَهَّرُ.

2- مُحَمَّدُبْنُ يَحْيَى وَ غَيْرُهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَيْنِ اللُّؤْلُوِيِّ بِإِسْنَادِهِ قَالَ : قَالَ أَبُو عَبْدِاللَّهِ علیه السلام:

الْمَاء كُلُّهُ طَاهِرٌ حَتَّى يُعْلَمَ أَنَّهُ قَذِرٌ.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ أَبِي دَاوُدَ الْمُنْشِدِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

الْمَاء كُلُّهُ طَاهِرٌ حَتَّى يُعْلَمَ أَنَّهُ قَذِرٌ.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَانِ عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ مَاءِ الْبَحْرِ أَ طَهُورٌ هُوَ؟

قالَ: نَعَمْ.

پاک بودن و پاک کنندگی آب

ابو جعفر محمّد بن يعقوب کلینی رحمه الله گوید: ...

1 - ... سکونی گوید: امام صادق علیه السلام: فرمود: رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم فرمود: آب پاک می کند، ولی خود پاک نمی شود.

2- حسن بن حسین لؤلؤیی با سلسله سند خود گوید امام صادق علیه السلام فرمود: همۀ آب ها پاکند، مگر ناپاکی آن دانسته شود.

3- حماد بن عثمان نظیر روایت دوم را از امام صادق علیه السلام نقل می کند.

4- عبدالله بن سنان گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد آب دریا پرسیدم که آیا پاک کننده است؟

فرمود: آری.

5- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْن مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ بَكْرِ الْحَضْرَمِيُّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ مَاءِ الْبَحْراً طَهُورٌ هُوَ؟

قالَ: نَعَمْ.

بخش دوم

اشاره

(2)

بَابُ الْمَاءِ الَّذِي لَا يُنَجِّسُهُ شَيْءٌ

1- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى جَمِيعاً عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ :

إِذَا كَانَ الْمَاءُ قَدْرَ كُرٌ لَمْ يُنَجِّسْهُ شَيْءٌ.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَّا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَ أَيُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمَاءِ الَّذِي تَبُولُ فِيهِ الدَّوَابُّ وَ تَلَعُ فِيهِ الْكِلَابُ وَيَغْتَسِلُ فِيهِ الْجُنُبُ.

قَالَ: إِذَا كَانَ الْمَاء قَدْرَ كُر لَمْ يُنَجِّسْهُ شَيْءٌ.

5- نظیر روایت چهارم را ابوبکر حضرمی از امام صادق علیه السلام نقل می کند.

آبی که چیزی نجسش نمی کند

1- معاوية بن عمار گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود: هرگاه آب به اندازۀ کر باشد، چیزی آن را نجس نمی کند.

2- محمد بن مسلم گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد آبی که چهار پایان در آن ادرار کنند، سگ ها از آن آب بخورند و فرد جنب در آن غسل کند پرسیدم؟

فرمود: هرگاه آب به اندازه کر باشد، چیزی آن را نجس نمی کند.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِيعاً عَنْ حَمَّادِ بْن عِيسَى عَنْ حَريرٌ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ:

إذَا كَانَ الْمَاء أَكْثَرَ مِنْ رَاوِيَةٍ لَمْ يُنَجِّسْهُ شَيْءٌ تَفَسَّخَ فِيهِ أَوْ لَمْ يَتَفَسُّخُ فِيهِ إِلَّا أَنْ يجيء لَهُ رِيحٌ يَغْلِبُ عَلَى ريح الْمَاءِ.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ الثوري عن أَبي عَبْدِاللهِ علیه السلام قَالَ: إِذَا كَانَ الْمَاء فِي الرَّكِي كُراً لَمْ يُنَجِّسْهُ شَيْءٌ.

قُلْتُ: وَكَم الْكُرُ؟

قَالَ: ثَلَاثَةٌ أَشْبَارٍ وَ نِصْفُ عُمْقُهَا فِي ثَلَاثَةِ أَشْبَارٍ وَ نِصْفٍ عَرْضِهَا.

5- مُحَمَّدُبْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الْكُرْ مِنَ الْمَاءِ كَمْ يَكُونُ قَدْرُهُ؟ قَالَ: إِذَا كَانَ الْمَاءُ ثَلَاثَةَ أَشْبَارٍ وَ نِصْفِ [نِصْفاً] فِي مِثْلِهِ ثَلَاثَةِ أَشْبَارٍ وَ نِصْفِ فِي عُمْقِهِ فِي الْأَرْضِ فَذَلِكَ الْكُرُّ مِنَ الْمَاءِ.

3- زراره گوید: حضرتش فرمود: هرگاه آب بیش تر از یک مشک باشد، چیزی آن را نجس نمی کند، خواه لاشه ای در آن متلاشی شود یا نشود مگر آن که از آب بویی آید که بر بوی آب چیره شود.

4- صالح ثوری گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: هرگاه آب چاه ها به اندازه کر باشند چیزی آن را نجس نمی کند.

گفتم: کر چه مقدار است؟

فرمود: سه وجب و نیم عمق در سه وجب نیم عرض.

5- ابو بصیر گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم که آب کر چه مقدار است؟

فرمود: هرگاه محیط آبی که مساحت آن سه وجب و نیم، و عمقش نیز سه وجب و نیم باشد، آن آب کر است.

6- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ يَزِيدَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

الْكُرُ مِنَ الْمَاءِ أَلْفُ وَ مِائَتَا رِضْلٍ.

7- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِيَّ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَابِرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمَاءِ الَّذِي لَا يُنَجِّسُهُ شَيْءٌ.

قَالَ: كُر قُلْتُ: وَ مَا الْكُرُ؟

قالَ: ثَلَاثَةٌ أَشْبَارٍ فِي ثَلَاثَةِ أَشْبَارٍ.

8- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْن الْمُغِيرَةِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

الْكُرُ مِنَ الْمَاءِ نَحْوَ حُبِّي هَذَا وَ أَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى حُبِّ مِنْ تِلْكَ الْحِبَابِ الَّتِي تَكُونُ بِالْمَدِينَةِ.

6- یکی از اصحاب ما گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: آب کر، هزار و دویست رطل است.

7- اسماعیل بن جابر گوید: از امام صادق علیه السلام درباره آبی که چیزی آن را نجس نمی کند پرسیدم؟

فرمود: آبی است که به اندازه کر باشد.

گفتم: کر چه مقدار است؟

فرمود: مساحتی به اندازۀ سه وجب در سه وجب.

8- یکی از اصحاب ما گوید: امام صادق علیه السلام با دست مبارکش به خمی از خم های مدینه اشاره کرد و فرمود:

آب کر به اندازه این یک خم است.

بخش سوم

اشاره

(3)

بَابُ الْمَاءِ الَّذِي تَكُونُ فِيهِ قِلَّةٌ وَ الْمَاءِ الَّذِي فِيهِ الْجِيَفُ وَ الرَّجُلُ يَأْتِي الْمَاءَ وَ يَدُهُ قَذِرَةُ.

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَحْيَى الْكَاهِلِى قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام يَقُولُ:

إِذَا أَتَيْتَ مَاءً وَفِيهِ قِلَّةٌ فَانْضَحْ عَنْ يَمِينِكَ وَ عَنْ يَسَارِكَ وَ بَيْنَ يَدَيْكَ وَ تَوَضَّأ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ قَالَ: حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُيَسِّرِ قالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ الْجُنَّبِ يَنْتَهِي إِلَى الْمَاءِ الْقَلِيل فِي الطَّرِيقِ وَيُريدُ أَنْ يَغْتَسِلَ مِنْهُ وَ لَيْسَ مَعَهُ إِنَاءً يَغْرِفُ بِهِ وَ يَدَاهُ قَذِرَتَانِ.

قالَ: يَضَعُ يَدَهُ وَ يَتَوَضَّأُ ثُمَّ يَغْتَسِلُ هَذَا مِمَّا قَالَ: اللَّهُ: (مَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَج).

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْن شَاذَانَ جَمِيعاً عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ:

آب قلیل، آبی که مردار در آن افتاده و آبی که دست نجس به آن خورده است

1- عبدالله کاهلی گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود:

چون به آب قلیلی رسیدی، مقداری از سمت راست سمت چپ و پیش رویت را کنار بزن و با آن وضو بگیر.

2- محمدبن میسر گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: انسان جنبی که در راه به آب قلیل می رسد می خواهد از آن غسل کند؛ ولی دست هایش نجس است و ظرفی نیز همراه ندارد تا از آن بردارد، چه کند؟

فرمود: دست های خود را بشوید سپس غسل کند این از همان مواردی است که خدای بزرگ فرموده است: «خدا در دین برای شما تنگی قرار نداده است».

3 - یکی از راویان گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

كُلَّمَا غَلَبَ الْمَاء رِيحَ الْجِيفَةِ فَتَوَضَّأُ مِنَ الْمَاءِ وَاشْرَبُ وَإِذَا تَغَيَّرَ الْمَاءُ وَ تَغَيْرَ الطَّعْمُ فَلَا تَتَوَضُ وَلَا تَشْرَبْ.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى بْنِ عُبَيْدِ عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَانِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْن سِنَانٍ قَالَ:

سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السلام وَ أَنَا جَالِسٌ عَنْ غَدِيرٍ أَتَوْهُ وَ فِيهِ جِيفَةٌ.

فَقالَ: إِذَا كَانَ الْمَاءُ قَاهِراً وَ لَا يُوجَدُ فِيهِ الرِّيحُ فَتَوَضَّأْ.

5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمَاءِ السَّاكِنِ وَ الِاسْتِنْجَاءِ مِنْهُ وَ الْجِيفَةُ فِيهِ.

فَقالَ: تَوَضَّأْ مِنَ الْجَانِبِ الآخَرِ وَ لَا تَوَضَّأُ مِنْ جَانِبِ الْجِيفَةِ.

هر آبی که بر بوی مردار چیره باشد، از آن آب وضو بگیر و بیاشام و آن گاه که آب دگرگون شد و مزه آن تغییر کرد نبایستی از آن وضو بگیری و بیاشامی.

4- عبدالله بن سنان گوید: من در خدمت امام صادق علیه السلام بودم. مردی، از حضرتش در مورد گودالی که در آن مرداری افتاده پرسید؟

فرمود: هرگاه آب بر بوی آن چیره باشد و در آن بویی نباشد از آن وضو بگیر.

5- علی بن ابی حمزه گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد آب راکدی که در آن مرداری افتاده پرسیدم آیا برای استنجاء می توان از آن استفاده کرد؟

فرمود: از سوی دیگرش - نه از سویی که مردار در آن است - شست و شو کن.

6 عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِي عَنْ أَبِي عَبْدِاللهِ علیه السلام فِي الْمَاءِ الأَجِنِ:

تتوضاً مِنْهُ إِلَّا أَن تَجدَ مَاءً غَيْرَهُ فَتَنزة مِنْهُ.

7- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ قالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السلام عَنِ الْحَيَاضِ الَّتِي بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ تَرِدُهَا السَّبَاعُ وَ تَلَعُ فِيهَا الْكِلابُ وَيَغْتَسِلُ فِيهَا الْجُنُّبُ أَيتَوَضأُ مِنْهَا؟

قالَ: وَكَمْ قَدْرُ الْمَاءِ؟

قلت: إِلَى نِصْفِ السَّاقِ وَ إِلَى الرُّكْبَةِ وَ أَقَلَّ.

قالَ: تَوَضَّأْ.

6- حلبی گوید: امام صادق علیه السلام دربارهٔ آب آلوده و گندیده فرمود:

از آن آب وضو بگیر، مگر هنگامی که آب دیگری بیابی در این صورت از آن آب آلوده استفاده مکن.

7- صفوان جمال گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد حوض هایی که بین مکه و مدینه هستند و درندگان داخل آن می شوند سگان از آن می خورند و افراد جنب در آن غسل می کنند پرسیدم که آیا می توان از آن وضو گرفت؟

فرمود: اندازه آب چه مقدار است؟

گفتم: گودی حوض ها تا نصف ران، تا زانوی پا و کم تر از آن است.

فرمود: وضو بگیر.

بخش چهارم

اشاره

(4)

بَابُ الْبِئْرِ وَ مَا يَقَعُ فِيهَا.

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِبْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ: كَتَبْتُ إِلَى رَجُل أَسْأَلُهُ أَنْ يَسْأَلَ أَبَا الْحَسَنِ الرّضَا علیه السلام عَنِ الْبِثْرِ تَكُونُ فِي الْمَنْزِلِ لِلْوُضُوءِ فَتَقْطُرُ فِيهَا قَطَرَاتٌ مِنْ بَوْلٍ أَوْ دَم أَوْ يَسْقُطُ فِيهَا شَيْءٌ مِنْ عَذِرَةٍ كَالْبَعْرَةِ وَ نَحْوِهَا مَا الَّذِي يُطَهِّرُهَا حَتَّى يَحِلَّ الوُضُوءُ مِنْهَا لِلصَّلَاةِ.

فوقع علیه السلام بخطهِ فِي كِتَابِي تَنْزَحُ مِنْهَا دِلَاء.

2- وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ:

ماء الْبِئرِ وَاسِعٌ لَا يُفْسِدُهُ شَيْءٌ إِلَّا أَن يَتَغَيَّرَ بِهِ.

چاه و آن چه در آن می افتد

1- محمدبن اسماعيل بن بزيع گوید: به شخصی نوشتم و از او درخواست نمودم که از امام رضا علیه السلام در مورد چاهی که در خانه داریم و قطراتی از ادرار یا خون یا پشکل و مانند آن در آن می افتد بپرسد و این که چه چیزی آن را پاک می کند تا بتوان برای نماز از آن وضو گرفت؟

حضرتش با خط خود در نامه ام نوشت چند سطل از آن آب می کشی (آن گاه می توانی از آن استفاده کنی).

2- با همین سند حضرتش فرمود:

آب چاه بسیار است و چیزی آن را فاسد نمی کند مگر آن که آب به وسیله نجاست تغییر یابد.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِي أَسَامَةَ عَنْ أَبي عَبْدِاللهِ علیه السلام فِي الْقَارَةِ وَ السنور والدَّجَاجَةِ وَالطَّير والكلب.

قالَ: مَا لَمْ يَتَفَسَّخْ أَوْ يَتَغَيَّرُ طَعْمُ الْمَاءِ فَيَكْفِيكَ خَمْسُ دِلَاءٍ، فَإِنْ تَغَيَّرَ الْمَاءُ فَخُذْ مِنْهُ حَتَّى يَذْهَب الريح.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى رَفَعَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لَا يُفْسِدُ الْمَاءَ إِلَّا مَا كَانَ لَهُ نَفْسٌ سَائِلَةٌ.

5- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السلام فِي السَّامٌ أَبْرَصَ يَقَعُ فِي الْبِثْرِ.

قالَ: لَيْسَ بِشَيْءٍ حَرْكِ الْمَاءَ بِالدَّلو.

3- ابن اسامه گوید: امام صادق علیه السلام دربارۀ موش، گربه، مرغ خانگی، پرنده و سگی که در چاه آب می افتند، فرمود:

مادامی که جسد آن ها متلاشی نشود یا طعم آب تغییر نکند، کافی است پنج سطل آب بکشی پس اگر آب تغییر کند باید آن قدر از آن برداری، تا بوی آن از بین برود.

4- محمد بن یحیی در حدیث مرفوعه ای گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

آب را فقط حیوان مرده ای که دارای خون جهنده است فاسد می کند.

5- جابر گوید: امام باقر علیه السلام در مورد گونه ای از مارمولک که در چاه می افتد، فرمود:

اشکالی ندارد آب را با سطل به حرکت درآور (و استفاده کن).

6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَمَّا يَقَعُ فِي الْآبَارِ.

فَقَالَ: أَمَّا الْفَأْرَةُ وَ أَشْبَاهُهَا فَيُنْزَحُ مِنْهَا سَبْعُ دِلَاء إِلَّا أَنْ يَتَغَيَّرَ الْمَاءُ فَيُنْزَحَ حَتَّى يطيب، فَإِنْ سَقَطَ فِيهَا كَلْبٌ فَقَدَرْتَ أَن تَنْزَحَ مَاءَهَا فَافْعَلْ وَكُلِّ شَيْءٍ وَقَعَ فِي الْبِشْرِ لَيْسَ لَهُ دَمٌ مِثْلُ الْعَقْرَبِ وَ الْخَنَافِسِ وَأَشْبَاهِ ذَلِكَ فَلَا بَأْسَ.

7- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا سَقَطَ فِي الْبِثْرِ شَيْءٌ صَغِيرُ فَمَاتَ فِيهَا فَانْزَحْ مِنْهَا دِلَاءٌ، وَإِنْ وَقَعَ فِيهَا جُنُبٌ فَانْزَحْ مِنْهَا سَبْعَ دِلَاءٍ، فَإِنْ مَاتَ فِيهَا بَعِيرٌ أَوْ صُبَّ فِيهَا خَمْرٌ فَلْيُنْزَحْ.

8- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنِ الْعَمْرَكِيُّ بْنِ عَلِي عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِيهِ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ ذَبَحَ شَاةً فَاضْطَرَبَتْ وَ وَقَعَتْ فِي بِثْرِ مَاءٍ وَ أَوْدَاجُهَا تَشْخُبُ دَماً هَلْ يُتَوَضَّأُ مِنْ تِلْكَ الْبِثْرِ.

6- ابو بصیر گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد چیزهایی که در چاهای آب می افتند، پرسیدم؟

فرمود: اگر موش و مانند آن بیفتد هفت سطل کشیده شود مگر آن که آب تغییر کرده باشد که در این صورت باید آن قدر کشیده شود تا پاکیزه گردد و اگر سگی در آن بیفتد اگر می توانی آب آن را خالی کن و حشراتی که فاقد خون جهنده هستند، مانند عقرب سوسک و همانند آن اشکالی ندارد.

7- حلبی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هرگاه حیوانی کوچک در چاه افتاد و مرد چند سطل از آن آب بیرون بریز و اگر شخص جنبی خود را در آن بشوید هفت سطل بیرون بریز و اگر شتری در آن بمیرد یا در آن شراب ریخته شود باید آب آن چاه کشیده شود.

8- على بن جعفر گوید: از برادرم امام کاظم علیه السلام پرسیدم مردی گوسفندی را سر می برد، گوسفند دست و پا می زند و در حالی که از رگ های گردنش خون جاری است در چاه افتد آیا می توان از آن چاه وضو گرفت؟

قالَ: يُنْزَحُ مِنْهَا مَا بَيْنَ الثَّلَاثِينَ إِلَى الْأَرْبَعِينَ دَلواً ثم يُتَوَضّاً مِنْها ولا بَأْسَ بِهِ.

قالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ ذَبَحَ دَجَاجَةً، أَوْ حَمَامَةً فَوَقَعَتْ فِي بِثْرِ هَلْ يَصْلُحُ أَن وَضَّأَ مِنْهَا؟

قالَ: يُنْزَحُ مِنْهَا دِلَاءٌ يَسِيرَةً، ثُمَّ يُتَوَضَّأُ مِنْهَا.

وَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ يَسْتَقِي مِنْ بِشْرٍ فَيَرْعُفُ فِيهَا هَل يُتَوَضَّأُ مِنْهَا.

قَالَ: يُنْزَحُ مِنْهَا دِلَاءٌ يَسِيرَةٌ.

9- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَمَّن ذَكَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قالَ: قُلْتُ: بِثْرٌ يُخْرَجُ فِي مَائِهَا قِطَعُ جُلُودٍ.

قالَ: لَيْسَ بِشَيْءٍ، إِنَّ الْوَزَغَ رُبَّمَا طَرَحَ جِلْدَهُ.

وَقالَ: يَكْفِيكَ دَلْوَ مِنْ مَاءٍ.

فرمود: از آن چاه سی تا چهل سطل بکشند سپس از آن وضو بگیرند که اشکالی ندارد.

گوید: از حضرتش پرسیدم مردی که مرغ خانگی یا کبوتری سر بریده و در چاه افتاده است آیا می توان از آن وضو گرفت؟

فرمود: تعداد کمی سطل، از آن کشیده شود سپس از آن وضو گیرند.

و از حضرتش پرسیدم مردی که از چاهی آب می کشد و خون دماغش در آن می ریزد آیا می توان از آن وضو گرفت؟

فرمود باید تعداد کمی سطل از آن کشیده شود.

9- راوی گوید به امام صادق علیه السلام گفتم چاهی است که از آبش تکه های پوست بیرون می آید (چه حکمی دارد)؟

فرمود: چیزی نیست چه بسا مارمولک پوستش را در آن می ریزد.

و فرمود یک سطل از آن بکشی کافی است.

10- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْحَبْلِ يَكُونُ مِنْ شَعْرِ الْخِنْزِيرِ يُسْتَقَى بِهِ الْمَاء مِنَ الْمُشْرِهَلْ يَتَوَضَّأُ مِنْ ذَلِكَ الْمَاءِ؟

قالَ: لَا بَأْسَ.

11- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيَّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السلام عَنِ العَذِرَةِ تَقَعُ في البشر.

قالَ: يُنْزَحُ مِنْهَا عَشَرَةُ دِلَاءِ، فَإِنْ ذَابَتْ فَأَرْبَعُونَ أَوْ خَمْسُونَ دَلُوا.

12- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: قُلْتُ لأَبي عَبْدِاللهِ علیه السلام: بِثْرٌ يُسْتَقَى مِنْهَا وَ يُتَوَضَّأُ بِهِ وَ يُغْسَلُ مِنْهُ الشَّيَابُ وَ يُعْجَنُ بِهِ ثُمَّ يُعْلَمُ أَنَّهُ كَانَ فِيهَا مَيِّتٌ.

قالَ: فَقالَ: لَا بَأْسَ وَلَا يُغْسَلُ مِنْهُ الثَّوْبُ، وَلَا تُعَادُ مِنْهُ الصَّلَاةُ.

10- زراره گوید: از امام صادق علیه السلام درباره ریسمانی از موی خوک که با آن از چاه آب کشیده می شود پرسیدم که آیا از آن آب می توان وضو گرفت؟

فرمود: اشکالی ندارد.

11- على بن ابی حمزه گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد مدفوعی که در چاه می افتد، پرسیدم؟

فرمود: از آن چاه ده سطل آب کشیده شود و اگر مدفوع پخش شده باشد، باید چهل یا پنجاه سطل کشید.

12- ابو بصیر گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: چاهی است که از آن آب کشیده می شود و برای وضو شستن لباس و خمیر کردن آرد مورد استفاده قرار می گیرد و بعد معلوم می شود که در آن مرداری افتاده بود.

حضرتش فرمود: اشکالی ندارد و لازم نیست لباس را دوباره بشویند و نماز را اعاده کنند.

بخش پنجم

اشاره

(5)

بَابُ الْبِئْرِ تَكُونُ إِلَى جَنْبِ الْبَالُوعَةِ

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ رِبَاطٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُ عَنِ الْبَالُوعَةِ تَكُونُ فَوْقَ الْبِنْرِ.

قَالَ: إِذَا كَانَتْ فَوْقَ الْبِتْرِ فَسَبْعَةُ أَذْرُعٍ، وَ إِذَا كَانَتْ أَسْفَلَ مِنَ الْبِثْرِ فَخَمْسَةٌ أَذْرُعٍ مِنْ كُلِّ نَاحِيَةٍ وَ ذَلِكَ كَثِيرٌ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِم وَ أَبِي بَصِيرٍ قَالُوا: قُلْنَا لَهُ بِرٌ يُتَوَضَّأُ مِنْهَا يَجْرِي الْبَوْلُ قَرِيباً مِنْهَا أَيْنَجِّسُهَا؟

چاهی که در کنار چاه فاضلاب است

1- حسن بن رباط گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد چاه فاضلابی که بالاتر از چاه آب قرار دارد، پرسیدم؟

فرمود: اگر فاضلاب بالاتر از چاه آب باشد باید هفت زراع ⁽¹⁾فاصله داشته باشند و اگر پایین تر باشد پنج زراع از هر طرف کافی است و این هم زیاد است.

2- زراره محمد بن مسلم و ابو بصیر گویند: به حضرتش گفتیم چاهی است که از آن وضو می گیرند و در نزدیکی آن فاضلاب مستراح جاری است، آیا این فاضلاب آب آن چاه را نجس می کند؟

قالَ: فَقالَ: إِنْ كَانَتِ الْبِثْرُ فِي أَعْلَى الْوَادِي وَ الْوَادِي يَجْرِي فِيهِ الْبَوْلُ مِنْ تَحْتِهَا وَ كَانَ بَيْنَهُمَا قَدْرُ ثَلَاثَةِ أَذْرُعٍ، أَوْ أَرْبَعَةِ أَذْرُعٍ لَمْ يُنَجِّسُ ذَلِكَ شَيْءٌ، وَإِنْ كَانَ أَقَلَّ مِنْ ذَلِكَ يُنَجِّسُهَا، وَ إِنْ كَانَتِ الْبِنْرُ فِي أَسْفَلِ الْوَادِي وَ يَمُرُّ الْمَاءُ عَلَيْهَا وَ كَانَ بَيْنَ الْبكْرِ وَبَيْنَهُ تِسْعَةُ أَذْرُعٍ لَمْ يُنَجِّسُهَا وَ مَا كَان أَقل من ذلك فلا يُتَوَضَّأُ مِنْهُ.

قالَ زُرَارَةً: فَقُلْتُ لَهُ: فَإِنْ كَانَ مَجْرَى الْبَوْلِ بِلِزْقِهَا وَ كَانَ لَا يَثْبُتُ عَلَى الْأَرْضِ.

فَقالَ: مَا لَمْ يَكُنْ لَهُ قَرَارٌ فَلَيْسَ بِهِ بَأْسٌ وَ إِنِ اسْتَقَرَّ مِنْهُ قَلِيلٌ، فَإِنَّهُ لَا يَثْقُبُ الْأَرْضَ وَ لَا قَعْرَ لَهُ حَتَّى يَبْلُغَ الْبِئْرَ وَ لَيْسَ عَلَى الْبِثْرِ مِنْهُ بَأْسٌ فَيُتَوَضَّأُ مِنْهُ، إِنَّمَا ذَلِكَ إِذَا اسْتَنْقَعَ كُلُّهُ.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ أَبِي إِسْمَاعِيلَ السَّرَّاج عَبْدِاللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ قَدَامَةَ بْنِ أَبِي يَزِيدَ الْحَمَّارِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ كَمْ أَدْنَى مَا يَكُونُ بَيْنَ البشر بشرِ الْمَاءِ و الْبَالُوعَةِ؟

فرمود: اگر چاه بالاتر از آن قرار دارد که از آن بول و فاضلاب جاری است و فاصله بین آن ها سه یا چهار زراع است، چاه را نجس نمی کند و اگر فاصله کم تر از آن است، آب چاه نجس می شود.

و اگر چاه در پایین تر از آن قرار دارد و آب آن جاری است و فاصله میان آن ها نه زراع است نجس نمی شود ولی آن چه فاصله اش کم تر از این باشد نباید از آن وضو گیرند.

زراره گوید: عرض کردم: اگر محل جریان بول و فاضلاب در کنار و نزدیکی چاه باشد، ولی آب آن راکد نباشد و جاری شود، چه حکمی دارد؟

فرمود: اگر در آن جا راکد نماند اشکالی ندارد، گرچه مقدار کمی از بول بماند چرا که به زمین فرو رود و عمقی نیز ندارد که در نتیجه به چاه نفوذ کند در این صورت نیز اشکالی ندارد و می توان از آن وضو گرفت اشکال هنگامی است که همۀ بول و فاضلاب در آنجا راکد شود و جمع گردد.

3- یکی از اصحاب ما گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم کم ترین فاصله میان چاه آب و چاه فاضلاب باید چه مقدار باشد؟

فَقَالَ: إِنْ كَانَ سَهْلاً فَسَبْعَةُ أَذْرُعٍ، وَإِنْ كَانَ جَبَلاً فَخَمْسَةُ أَذْرُعٍ.

ثُمَّ قَالَ: الْمَاءُ يَجْرِي إِلَى الْقِبْلَةِ إِلَى يَمِينِ وَ يَجْرِي عَنْ يَمِينِ الْقِبْلَةِ إِلَى يَسَارِ الْقِبْلَةِ وَ يَجْرِي عَنْ يَسَارِ الْقِبْلَةِ إِلَى يَمِينِ الْقِبْلَةِ، وَ لَا يَجْرِي مِنَ الْقِبْلَةِ إِلَى دُبُرِ الْقِبْلَة.

4- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَبَّادِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِم عَنْ أَبِي الْحَسَن علیه السلام:

فِي الْبِثْرِ يَكُونُ بَيْنَهَا وَ بَيْنَ الْكَنِيفِ خَمْسَةُ أَذْرُعٍ أَوْ أَقَلُّ أَوْ أَكْثَرُ يُتَوَضَّأُ مِنْهَا؟

قالَ: لَيْسَ يُكْرَهُ مِنْ قُرْبٍ وَلَا بُعْدِ يُتَوَضَّأُ مِنْهَا وَيُغْتَسَلُ مَا لَمْ يَتَغَيْرِ الْمَاءُ.

فرمود: اگر زمین نرم است، هفت زراع و اگر دامنه کوه و سفت است، پنج زراع.

آن گاه فرمود: آب در زیر زمین از طرف قبله به سمت راست و از سوی راست قبله به سمت چپ قبله و از سمت چپ ،قبله به سمت راست قبله جریان دارد ولی هیچ گاه از سمت قبله به پشت قبله جاری نمی گردد.

4- محمدبن قاسم گوید: از امام رضا علیه السلام در مورد چاه آبی که فاصله آن با چاه مستراح، پنج زراع - یا کم تر یا بیش تر - باشد، پرسیدم آیا می توان از آن وضو گرفت؟

فرمود: کراهت به این نزدیکی و دوری حاصل نمی گردد و می توان از آن وضو گرفت و غسل کرد مادامی که آب تغییر نکرده باشد.

بخش ششم

اشاره

(6)

بَابُ الْوُضُوءِ مِنْ سُؤْرِ الدَّوَابِّ وَ السِّبَاعِ وَ الطَّيْرِ

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ ابی عبدالله علیه السلام قالَ:

لا بَأْسَ بأن يتوضاً مِمَّا شَربَ مِنْهُ ما يُؤكل لَحْمُهُ.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ وَ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

فَضْلُ الْحَمَامَةِ وَالدَّجَاجِ لَا بَأْسَ بِهِ وَ الطَّيْرِ.

3- أَبُو دَاوُدَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَخِيهِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ:

سَأَلْتُهُ هَلْ يُشْرَبُ سُورٌ شَيْءٍ مِنَ الدَّوَابُ وَيُتَوَضَّأُ مِنْهُ؟

قالَ: فَقالَ: أَمَّا الإبل والبقر والغنم فلا بأس.

وضو گرفتن از آب دست خورده چهار پایان، درندگان و پرندگان

1- عبدالله بن سنان گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: وضو گرفتن از آبی که حیوان حلال گوشت از آن آشامیده اشکالی ندارد.

2- ابو بصیر گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: استفاده از آب پس خورده کبوتر مرغ خانگی و پرنده اشکالی ندارد.

3- سماعه گوید: (از امام کاظم علیه السلام) پرسیدم آیا می توان از پس خورده چهار پایان آشامید و وضو گرفت؟

فرمود: پس خورده شتر، گاو و گوسفند اشکالی ندارد.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَذَيْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِنَّ فِي كِتَابٍ عَلِي علیه السلام: أَنَّ الْهِرْ سَبْع فَلَا بَأْسَ بِسُورِهِ، وَ إِنِّي لَأَسْتَحْيِي مِنَ اللَّهِ أَنْ أَدَعَ طَعَاماً لأَن هِراً أَكُلَ مِنْهُ.

5- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَى عَنْ أَبِي عَبْدِاللهِ علیه السلام قالَ: سُئِلَ عَمَّا تَشْرَبُ مِنْهُ الْحَمَامَةُ.

لا فَقالَ: كُلُّ ما أُكِلَ لَحْمُهُ فَتَوَضَّأَ مِنْ سُورِهِ وَاشْرَبْ وَ عَمَّا شَرِبَ مِنْهُ بَارٌ أَوْ صَفْرٌ أَوْ عُقَابٌ.

فَقالَ: كُلَّ شَيْءٍ مِنَ الطَّيْرِ تَوَضَّأُ مِمَّا يَشْرَبُ مِنْهُ إِلَّا أَنْ تَرَى فِي مِثْقَارِهِ دَماً، فَإِنْ رَأَيْتَ فِي مِنْقَارِهِ دَماً فَلَا تَوَضَّأْ مِنْهُ وَ لَا تَشْرَبْ.

4- امام صادق علیه السلام فرمود: در کتاب علی علیه السلام آمده: گربه گرچه از حیوانات درنده به شمار می رود؛ ولی پس خوردۀ او اشکالی ندارد و من از خدا شرم دارم که از غذایی که گربه از آن خورده، نخورم.

5- عماربن موسی گوید: از امام صادق علیه السلام درباره آبی که کبوتر از آن خورده، پرسیدند؟

فرمود: از پس خورده همۀ حیوانات حلال گوشت وضو بگیر و بیاشام.

از حضرتش در مورد آبی که از آن باز یا قرقی یا عقاب خورده (پرسیدند).

فرمود: از پس خوردۀ همۀ گونه های پرندگان می توان وضو گرفت، مگر آن که بر منقارش خون دیده شود، پس اگر بر روی منقارش خونی دیدی، از آب پس خورده آن وضو مگیر و میاشام.

6- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنْ جَرَّةٍ وُجِدَ فِيهَا خُنْفَسَاءُ قَدْ مَاتَتْ.

قالَ: أَلْقِهَا وَ تَوَضَّأْ مِنْهُ، وَإِنْ كَانَ عَقْرَباً فَارِقِ الْمَاءَ وَ تَوَضَّأُ مِنْ مَاءٍ غَيْرِهِ.

وَ عَنْ رَجُلٍ مَعَهُ إِناءَانِ فِيهِمَا مَاءً وَقَعَ فِي أَحَدِهِمَا قَذَرٌ، وَلَا يَدْري أَيُّهُمَا هُوَ لَيْسَ يَقْدِرُ عَلَى مَاءٍ غَيْرِهِ.

قالَ: يُهَرِيقُهُمَا جَمِيعاً وَ يَتَيَمَّمُ.

7- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَيُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَنَّهُ كَانَ يَكْرَهُ سُؤْرَكُلِّ شَيْءٍ لَا يُؤْكَلُ لَحْمُهُ.

6- سماعه گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد کوزه ای که در آن سوسکی بمیرد پرسیدم؟

فرمود: سوسک را بیرون بیفکن و از آن وضو بگیر و اگر در آن آب عقرب بمیرد آب را دور بریز و با آب دیگری وضو بگیر.

و از حضرتش پرسیدم کسی که دو ظرف آب دارد در یکی از آن نجاستی افتاده و نمی داند کدام یک نجس است و آب دیگری هم ندارد، (چه وظیفه ای دارد؟).

فرمود: هر دو آب را به زمین بریزد و به جای وضو تیمم کند.

7- راوی گوید: امام صادق علیه السلام استفاده از آب پس خورده حیوان غیر حلال گوشت را مکروه می دانست.

بخش هفتم

اشاره

(7)

بَابُ الْوُضُوءِ مِنْ سُؤْرِ الْحَائِضِ وَ الْجُنُبِ وَ الْيَهُودِيِّ وَ النَّصْرَانِيِّ وَ النَّاصِبِ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِيعاً عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ عَنْبَسَةَ عَنْ أَبي عَبْدِاللهِ علیه السلام قال:

اشْرَبْ مِنْ سُور الْحَائِضِ وَلَا تَوَضأُ مِنْهُ.

2- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنِ الْعِيصِ بْنِ الْقَاسِم قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام هَلْ يَغْتَسِلُ الرَّجُلُ وَ الْمَرْأَةُ مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ؟

فَقالَ: نَعَمْ، يُفْرِغَانِ عَلَى أَيْدِيهِمَا قَبْلَ أَنْ يَضَعَا أَيْدِيَهُمَا فِي الْإِناءِ.

قالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنْ سُورِ الْحَائِضِ.

وضو گرفتن از پس خورده زن حائض، شخص جنب، یهودی، نصرانی و ناصبی

1- عنبسه گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: از آب پس خورده زن حائض بیاشام؛ ولی از آن برای وضو استفاده مکن.

2- عيص بن قاسم گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا زن و مرد می توانند از یک ظرف آب غسل کنند؟

فرمود: آری، ولی پیش از دست بردن در آب بر روی دست های خود آب بریزند و بشویند بعد دست هایشان را داخل ظرف نمایند.

گوید: از حضرت درباره آب خورده زن حائض پرسیدم؟

فَقالَ: لَا تَوَضأُ مِنْهُ وَ تَوَضُأَ مِنْ سُورٍ الْجُنُبِ إِذَا كَانَتْ مَأْمُونَةٌ، ثُمَّ تَغْسِلُ يَدَيْهَا قَبْلَ أَنْ تُدْخِلَهُمَا فِي الْإِنَاءِ، وَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم يَغْتَسِلُ هُوَ وَ عَائِشَةُ فِي إِنَاءٍ وَاحِدٍ وَ يَغْتَسِلَان جَمِيعاً.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ الْعَلَاءِ قالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَن الْحَائِضِ يُشْرَبُ مِنْ سُؤْرِهَا؟

قال: نعم ولا يتوضاً مِنْهُ

4- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ ابْن أَبِي يَعْفُورٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام يَتَوَضَّأُ الرَّجُلُ مِنْ فَضْلِ الْمَرْأَةِ.

قالَ: إِذَا كَانَتْ تَعْرِفُ الْوُضُوءَ، وَلَا يَتَوَضُ مِنْ سُورِ الْحَائِضِ.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ سَعِيدٍ الْأَعْرَجِ قَالَ:

سَأَلْتُ أَنا عَبْدالله علیه السلام عَنْ سُور الْيَهُودِي وَ النَّصْرَانِي.

فَقالَ: لا.

فرمود: از باقی مانده او وضو نگیر ولی از باقی مانده زن جنب اگر مورد اعتماد باشد می توانی وضو بگیری و باید آن زن دست هایش را پیش از زدن به آب بشوید.

رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم با عایشه از یک ظرف آب بر می داشتند و غسل می کردند.

3- حسین بن ابی العلاء گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد زن حائض پرسیدم که آیا می توان از پس خورده او آشامید؟

فرمود: آری، ولی با آن آب وضو نگیرد.

4- ابن ابی یعفور گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم آیا مرد می تواند از باقی مانده آبی که زن از آن استفاده کرده وضو بگیرد؟

فرمود: اگر آن زن به وضو (و مسایل آن) آشنا است می تواند و از باقی مانده آبی که زن حائض از آن خورده وضو ساخته نمی شود.

5- سعید اعرج گوید: از امام صادق علیه السلام درباره استفاده از پس خورده یهودی و مسیحی پرسیدم که آیا جایز است؟

فرمود: نه

6- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِبْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَيُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام أَنَّهُ كَرِهَ سُورَ وَلَدِ الزِّنَا وَ سُورَ الْيَهُودِيِّ وَ النَّصْرَانِي وَ الْمُشْرِكِ وَكُلُّ مَا خَالَفَ الْإِسْلَامَ وَ كَانَ أَشَدَّ ذَلِك عِنْدَهُ سُورُ النَّاصِب.

بخش هشتم

اشاره

(8)

بَابُ الرَّجُلِ يُدْخِلُ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا وَ الْحَدِّ فِي غَسْلِ الْيَدَيْنِ مِنَ الْجَنَابَةِ وَ الْبَوْلِ وَ الْغَائِطِ وَ النَّوْمِ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْهُمْ علیهم السلام قالَ:

إِذَا دَخَلْتَ يَدَكَ فِي الْإِنَاءِ قَبْلَ أَنْ تَغْسِلَهَا فَلَا بَأْسَ إِلَّا أَنْ يَكُونَ أَصَابَهَا قَذَرُ بَوْلٍ أَوْ جَنَابَةٍ، فَإِنْ دَخَلْتَ يَدَكَ فِي الْإِنَاءِ وَ فِيهَا شَيْءٌ مِنْ ذَلِكَ فَأَهْرِقُ ذَلِكَ الْمَاءَ.

6- راوی گوید: امام صادق علیه السلام استفاده از پس خورده فرد ولد الزنا، يهودي، مسيحى، مشرک و مخالف با اسلام را مکروه می داشت و پس خورده ناصبی را از همه آن ها بدتر می دانست.

انسانی که دستش را پیش از شستن در ظرف داخل می کند، میزان شستن دست ها برای جنابت ادرار، مدفوع و خواب

1- ابو بصیر از ائمه علیهم السلام نقل می کند که حضرتش فرمود:

آن گاه که دست هایت را پیش از شستن در ظرف داخل کنی ایرادی ندارد مگر آن که آلوده به ادرار یا جنابت باشد، در این صورت اگر دستت آلوده باشد، آن آب را بیرون بریز.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ عُتْبَةَ قَالَ: سَأَلْتُ الشَّيْخَ عَنِ الرَّجُلِ يَسْتَيْقِظُ مِنْ نَوْمِهِ وَ لَمْ يَبُلْ أَ يُدْخِلُ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ قَبْلَ أَنْ يَغْسِلَهَا؟

قالَ: لَا ، لِأَنَّهُ لَا يَدْرِي أَيْنَ كَانَتْ يَدُهُ فَلْيَغْسِلْهَا.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ شِهَابِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام.

فِي الرَّجُلِ الْجُنُبِ يَسْهُو فَيَغْمِسُ يَدَهُ فِي الإِناءِ قَبْلَ أَن يَغْسِلَهَا أَنَّهُ لَا بَأْسَ إذا لَمْ يَكُنْ أَصَابَ يَدَهُ شَيْءٌ.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِ هِمَا علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَقُولُ وَ لَمْ يَمَسَّ يَدَهُ شَيْءٌ أَ يَغْمِسُهَا فِي الْمَاءِ؟

قالَ: نَعَمْ، وَإِنْ كَانَ جُنُباً.

2- عبد الكريم بن عتبه گوید: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم فردی که از خواب بیدار می شود و ادرار هم نکرده است آیا می تواند دستش را پیش از شستن در ظرفی داخل کند؟

فرمود: نه! زیرا که او نمی داند دستش به کجا اصابت کرده است؛ پس باید آن را بشوید.

3- شهاب گوید: امام صادق علیه السلام درباره فرد جنبی که از روی فراموشی دست خود را پیش از شستن در ظرفی فرو برده فرمود اگر دستش آلوده نباشد ایرادی ندارد.

4- محمدبن مسلم گوید: از یکی از دو (امام باقر و امام صادق علیهما السلام) پرسیدم کسی است که ادرار می کند و دستش آلوده نشده آیا می تواند آن را در ظرف آب فرو برد؟

فرمود: آری، اگر چه جنب هم باشد.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللهِ علیه السلام قالَ: سُئِلَ كَمْ يُفْرِغَ الرَّجُلُ عَلَى يَدِهِ قَبْلَ أَنْ يُدْخِلَهَا فِي الْإِنَاءِ؟

قالَ: وَاحِدَةً مِنْ حَدَثِ الْبَوْلِ، وَ ثِنْتَيْن مِنَ الْغَائِطِ، وَ ثَلَاثَةٌ مِنَ الْجَنَابَةِ؟

6- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ يُونُسَ عَنْ بَكَّارِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِاللهِ علیه السلام: اَلرَّجُلُ يَضَعُ الْكُونَ الَّذِي يَعْرِفُ بِهِ مِنَ الْحُبِّ فِي مَكَانٍ قَذِرٍ ثم يُدْخِلَة الْحُبَّ.

قالَ: يَصُبُّ مِنَ الْمَاءِ ثَلَاثَةَ أَكُفِّ ثُمَّ يَدْلُكَ الْكُوزَ.

بخش نهم

اشاره

(9)

بَابُ اخْتِلَاطِ مَاءِ الْمَطَرِ بِالْبَوْلِ وَ مَا يَرْجِعُ فِي الْإِنَاءِ مِنْ غُسَالَةِ الْجُنُبِ وَ الرَّجْلِ يَقَعُ ثَوْبُهُ عَلَى الْمَاءِ الَّذِي يَسْتَنْجِي بِهِ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَكَم عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام فِي مِيزَابَيْنِ سَالَا أَحَدُهُمَا بَوَل وَالآخَرُ مَاءُ الْمَطَرِ، فَاخْتَلَطَا فَأَصَابَ ثَوْبَ رَجُلٍ لَمْ يَضُرَّهُ ذَلِكَ.

5- حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام سؤال شد که انسان چند مرتبه پیش از این که دستش را در آب فرو برد، باید به دستش آب بریزد؟

فرمود: یک مرتبه برای ادرار دو مرتبه برای مدفوع و سه مرتبه برای جنابت.

6- بكار بن ابی بکر گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: کسی کوزه ای را که با آن از خم آب بر می دارد در جای نجس می گذارد آیا می تواند آن را داخل خم کند؟

فرمود: سه کف آب بر کوزه بریزد سپس آن را بمالد، بعد می تواند داخل خم کند.

مخلوط شدن آب باران با بول و حکم آن چه از آب غسل جنب در ظرف می ریزد و انسانی که لباسش در آب استنجاء می افتد

1- هشام بن حکم گوید: امام صادق علیه السلام دربارۀ دو ناودانی که از یکی از آن ها بول و از دیگری آب باران جاری است و این دو با هم مخلوط شده به لباس فردی می خورد

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْن مُحَمَّدٍ عَنِ الْهَيْثَم بن أَبِي مَسْرُوقٍ عَنِ الْحَكم مِسْكِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لَوْ أَنَّ مِيزَابَيْنِ سَالَا أَحَدُهُمَا مِيزَابُ بَوْلٍ وَالآخَرُ مِيزَابُ مَاءٍ، فَاخْتَلَطَا ثُمَّ أَصَابَكَ مَا كَانَ بِهِ بَأْسٌ.

3-أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنِ الْكَاهِلِيَّ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِالله علیه السلام قالَ: قُلْتُ: أَمْرُ فِي الطَّرِيقِ فَيَسِيلَ عَلَى الْمِيزَابُ فِي أَوْقَاتٍ أَعْلَمُ أَنَّ النَّاسَ يَتَوَضَّئُونَ. قالَ: قالَ: لَيْسَ بِهِ بَأْسٌ لَا تَسْأَلْ عَنْهُ.

قُلْتُ: وَ يَسِيلُ عَلَيَّ مِنْ مَاءِ الْمَطَرِ أَرَى فِيهِ التَّغَيُّرَ، وَ أَرَى فِيهِ آثَارَ الْقَذَرِ، فَتَقْطُرُ الْقَطَرَاتُ عَلَيَّ وَيَنْتَضِحُ عَلَيَّ مِنْهُ وَالْبَيْتُ يُتَوَضَّأُ عَلَى سَطْحِهِ فَيَكِفُ عَلَى ثِيَابِنَا.

قالَ: مَا بِذَا بَأْسٌ، لا تَغْسِلْهُ كُلُّ شَيْءٍ يَرَاهُ مَاء الْمَطَرِ فَقَدْ ظَهرَ.

2- محمد بن مروان گوید: امام صادق علیه السلام فرمود اگر دو ناودان باشد و از آن ها ادرار و آب جاری شود و با هم آمیخته شده و به لباس تو برسد، اشکالی ندارد.

3- راوی گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم در راهی که می روم آب ناودانی - در آن هنگام که مردم شست و شو می کنند - روی من می ریزد، حکمش چیست؟

فرمود: ایرادی ندارد از آن نپرس.

گفتم: از آب باران بر بدن من می ریزد و در آن تغییر و آثار نجاست می بینم و قطراتی بر من می چکد و از آن بر بدن من می باشد با این که در بام خانه شست و شو می کنند، حکم لباس ما چگونه خواهد بود؟

فرمود: ایرادی ندارد لازم نیست آن را بشویی هر چیزی که آب باران به آن بخورد، پاک می شود.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام فِي طِينِ الْمَطَرِ أَنَّهُ لَا بَأْسَ بِهِ أَنْ يُصِيبَ التَّوْبَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ إِلَّا أَنْ يُعْلَمَ أَنَّهُ قَدْ نَجَّسَهُ شَيْءٌ بَعْدَ الْمَطَرِ، فَإِنْ أَصَابَهُ بَعْدَ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فَاغْسِلُهُ، وَ إن كان الطريق نظيفاً لَمْ تَغْسِلْهُ.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ ابْنِ أَذَيْنَةَ عَنِ الْأَحْوَلِ قَالَ: قلتُ لأَبي عَبْدِاللهِ علیه السلام: أَخْرُجُ مِنَ الْخَلَاءِ فَأَسْتَنجِي بِالْمَاءِ، فَيَقَعُ تَوْبِي فِي ذَلِكَ الْمَاءِ الَّذِي اسْتَنْجَيْتُ بِهِ.

فَقَالَ: لَا بَأْسَ بهِ.

6- مُحَمَّدُبْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْن مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِبْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ شِهَابِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ:

فِي الْجُنُبِ يَغْتَسِلُ فَيَقْطُرُ الْمَاءُ عَنْ جَسَدِهِ فِي الْإِنَاءِ وَيَنْتَضِحُ الْمَاءُ مِنَ الْأَرْضِ فَيَصِيرُ فِي الْإِنَاءِ إِنَّهُ لَا بَأْسَ بِهَذَا كُلِّهِ.

4- یکی از اصحاب ما گوید: امام کاظم علیه السلام درباره گل باران فرمود:

اشکالی ندارد تا سه روز پس از باران گل باران به لباس آدمی بخورد، مگر آن که دانسته شود که بعد از باران چیزی آن را نجس کرده است پس اگر سه روز بعد از باران گل به لباس انسان برسد آن را بشوی و اگر راه تمیز و پاک باشد، لازم نیست آن را بشویی.

5- احول گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: با آب استنجا کرده و از مستراح بیرون آمدم. بعد لباسم در آن آبی که استنجا کرده بودم می افتاد (چه حکمی دارد؟).

فرمود: اشکالی ندارد.

6- شهاب گوید: امام صادق علیه السلام درباره جنبی که غسل می کند و قطراتی از آب از بدنش در ظرف می ریزد و بر زمین می پاشد و مقداری از آن از زمین به داخل ظرف پاشیده می شود (چه حکمی دارد؟).

فرمود: هیچ کدام از این ها ایرادی ندارد.

7- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ عَبْدِاللَّهِ عَنِ الْفُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: فِي الرَّجُلِ الْجُنُبِ يَغْتَسِلُ فَيَنْتَضِحُ مِنَ الْمَاءِ فِي الْإِنَاءِ.

فَقالَ: لَا بَأْسَ مَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ .

8- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُمَرَ بْنِ يَزِيدَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: أَغْتَسِلُ فِي مُغْتَسَلٍ يُبَالُ فِيهِ وَ يُغْتَسَلُ مِنَ الْجَنابَةِ فَيَقَعُ فِي الْإِناءِ مَاءً يَنْزُو مِنَ الْأَرْضِ.

فَقالَ: لَا بَأْسَ بِهِ.

بخش دهم

اشاره

(1)

بَاب مَاءِ الْحَمَّامِ وَ الْمَاءِ الَّذِي تُسَخَنُهُ الشَّمْسُ.

1- بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَنِ ابْنِ جُمْهُورٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: قالَ:

7- فضيل بن یسار گوید: امام صادق علیه السلام دربارۀ مرد جنبی که غسل می کند و آب غسل به داخل ظرف می پاشد، فرمود: ایرادی ندارد چرا که خداوند در دین برای شما

سختی قرار نداده است.

8- عمربن یزید گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: در جایی که در آن ادرار می نمایند و غسل جنابت کنند غسل می کنم و آب از زمین در ظرفی که در آن غسل می کنم، می پاشد (چه حکمی دارد؟)

فرمود: اشکالی ندارد.

حکم آب حمام و آبی که آفتاب آن را گرم می کند

1- ابن ابی یعفور گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: -

لَا تَغْتَسِلْ مِنَ الْبِثْرِ الَّتِي تَجْتَمِعُ فِيهَا غُسَالَةُ الْحَمَّامِ فَإِنَّ فِيهَا غُسَالَةَ وَلَدِ الزِّنَا وَ هُوَ لَا يَطْهُرُ إِلَى سَبْعَةِ آبَاءِ وَ فِيهَا غُسَالَةَ النَّاصِبِ وَ هُوَ شَرُّهُمَا، إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَخْلُقُ خَلْقاً شَرّاً مِنَ الْكَلْبِ، وَإِنَّ النَّاصِبَ أَهْوَنُ عَلَى اللَّهِ مِنَ الْكَلْبِ.

قُلْتُ: أَخْبِرْنِي عَنْ مَاءِ الْحَمَّامِ يَغْتَسِلُ مِنْهُ الْجُنُبُ وَ الصَّبِيُّ وَ الْيَهُودِيُّ وَ النَّصْرَانِي وَ الْمَجُوسِيُّ.

فَقالَ: إِنَّ مَاءَ الْحَمَّامِ كَمَاءِ النَّهَرِ يُطَهِّرُ بَعْضُهُ بَعْضاً.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ بَكْرِ بْنِ حَبِيبٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

مَاءُ الْحَمَّامِ لَا بَأْسَ بِهِ إِذَا كَانَتْ لَهُ مَادَّةٌ.

3- اَلْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَلِيَّ بْنِ مَهْزِيَارَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ حَنَانِ قَالَ: سَمِعْتُ رَجُلاً يَقُولُ لِأَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: إِنِّي أَدْخُلُ الْحَمَّامَ فِي السَّحَرِ وَ فِيهِ الْجُنُبُ وَ غَيْرُ ذَلِكَ، فَأَقُومُ فَأَغْتَسِلُ فَيَنْتَضِحُ عَلَيَّ بَعْدَ مَا أَفْرُغُ مِنْ مَائِهِمْ.

با آب چاهی که آب شست و شوی حمام در آن جمع می شود، غسل مکن؛ زیرا در آن آب، غساله ولد الزنا - که تا هفت نسل پاک نمی شود - و غساله ناصبی (دشمن اهل بیت علیهم السلام) می ریزد که ناصبی بدتر از ولد الزنا است. خداوند آفریده ای بدتر از سگ نیافریده و ناصبی در پیشگاه خدا از سگ بدتر است.

راوی گوید گفتم: مرا از آب حمّامی که در آن جنب، کودک، یهودی، مسیحی و مجوسی غسل می کنند آگاه کن که حکمش چیست؟

فرمود: آب حمام همانند آب نهر است که بعضی از آن بعضی دیگر را پاک می کند.

2- بکر بن حبیب گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

اگر آب حمّام منبعی داشته باشد استفاده از آن ایرادی ندارد.

3- حنان گوید: شنیدم که مردی به امام صادق علیه السلام می گفت من در سحرگاهان وارد حمام می شوم و در آن جا آن جا جنب و افراد دیگری غسل می کنند. من نیز در کنند. من نیز در آن جا غسل می کنم و پس از پایان غسل، مقداری آب از آن ها به من می باشد (چگونه است؟).

قالَ: أَلَيْسَ هُوَ جَارٍ؟ قُلْتُ: بَلَى.

قالَ: لَا بَأْسَ.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي يَحْيَى الْوَاسِطِي عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْمَاضِي علیه السلام قالَ: سُئِلَ عَنْ مَجْمَعِ الْمَاءِ فِي الْحَمَّامِ مِنْ غُسَالَةِ النَّاسِ يُصِيبُ التَّوْبَ.

قالَ: لَا بَأْسَ.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبِي الْحُسَيْنِ الْفَارِسِيِّ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم:

الْمَاءُ الَّذِي تَسَخَّتْهُ الشَّمْسُ لَا تَوَضَّنُوا بِهِ وَ لَا تَغْتَسِلُوا بِهِ وَلَا تَعْجِنُوا بِهِ، فَإِنَّهُ يُورِثُ الْبَرَصَ.

فرمود: آیا آن آب جاری نیست؟

گفت: آری.

فرمود: ایرادی ندارد.

4- یکی از اصحاب ما گوید: از امام کاظم علیه السلام از آب حمامی که از غساله مردم جمع می شود و به لباس انسان می خورد، پرسیده شد؟

فرمود: ایرادی ندارد.

5- اسماعیل بن ابی زیاد :گوید امام صادق علیه السلام فرمود: رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم فرمود:

از آبی که آفتاب آن را گرم کرده است برای وضو غسل و خمیر کردن نان استفاده نکنید زیرا موجب بیماری پیسی می شود.

بخش یازدهم

اشاره

(11)

بَابُ الْمَوْضِعِ الَّذِي يُكْرَهُ أَنْ يُتَغَوَّطَ فِيهِ أَوْ يُبَالَ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النُّوْفَلِي عَن السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم: مِنْ فِقْهِ الرَّجُلِ أَنْ يَرْتَادَ مَوْضِعاً لِبَوْلِهِ.

2- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ عَاصِمٍ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قالَ: قَالَ رَجُلٌ لِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ علیهما السلام، أَيْنَ يَتَوَضَّأُ

الْغُرَبَاءُ؟

قالَ: يَتَّقِى شُطُوطَ الْأَنْهَارِ، وَالطُّرُقَ النَّافِذَةَ، وَ تَحْتَ الْأَشْجَارِ الْمُثْمِرَةِ، وَمَوَاضِعَ اللَّعْن.

فَقِيلَ لَهُ: وَأَيْنَ مَوَاضِعُ اللَّعْنِ؟

قالَ: أَبْوَابُ الدُّورِ.

مکانی که ادرار و مدفوع کردن در آن ناپسند است

1- سکونی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم فرمود:

از فهم و آگاهی انسان است که برای ادرار خود، مکانی معیّن و مناسبی انتخاب کند.

2- عاصم بن حمید گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: مردی از امام سجاد علیه السلام پرسید: مسافران و غریبان در کجا رفع حاجت کنند؟

فرمود: باید از کنار جوی آب راه عمومی، زیر درختان میوه دار و محل هایی که رفع حاجت در آن ها لعن و نفرین مردم را به همراه دارد بپرهیزند.

گفته شد: محل های لعنت کجا هستند؟

فرمود: کنار در خانه ها.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بِإِسْنَادِهِ رَفَعَهُ قالَ: سُئِلَ أَبُو الْحَسَنِ علیه السلام مَا حَدُّ الْغَائِطِ ؟

قالَ: لَا تَسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ وَ لَا تَسْتَدْبِرْهَا وَ لَا تَسْتَقْبِلِ الرِّيحَ وَ لَا تَسْتَدْبِرْهَا.

وَ رُوِيَ أَيْضاً فِي حَدِيثٍ آخَرَ: لَا تَسْتَقْبِلِ الشَّمْسَ وَ لَا الْقَمَرَ.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِي عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِاللهِ علیه السلام قالَ:

نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه واله وسلم أَنْ يُطَمِّحَ الرَّجُلُ بِبَوْلِهِ مِنَ السَّطْحِ، أَوْ مِنَ الشَّيْءِ الْمُرْتَفِعِ فِي الْهَوَاءِ.

5- عَلِيُّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ رَفَعَهُ قالَ: خَرَجَ أَبُو حَنِيفَةَ مِنْ عِنْدِ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام وَ أَبُو الْحَسَنِ مُوسَى علیه السلام قَائِمٌ وَ هُوَ غُلَامٌ فَقالَ لَهُ أَبُو حَنِيفَةَ: يَا غُلَامُ أَيْنَ يَضَعُ الْغَريبُ بِبَلَدِكُمْ؟

فَقالَ: اجْتَنِبْ أَغْنِيَةَ الْمَسَاجِدِ، وَ شُطُوطَ الأَنْهَارِ، وَ مَسَاقِطَ الثَّمَارِ، وَ مَنَازِلَ النزالِ، وَلَا تَسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ بِغَائِطِ وَ لَا بَوْلٍ، وَ ارْفَعْ ثَوْبَكَ وَضَعْ حَيْثُ شِئْتَ.

3- محمدبن یحیی در روایت مرفوعه می گوید: از امام کاظم علیه السلام از چگونگی رفع حاجت پرسیدند.

فرمود: رو به قبله و پشت به آن رو به روی باد و پشت به آن ننشینید.

در حدیثی دیگر روایت شده است که حضرتش فرمود: رو به روی آفتاب و ماه ننشینید.

4- سکونی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم نهی فرموده که مردی بر روی پشت بام یا مکانی مرتفع ادرار کند و آن را از بالا به سوی پایین در هوا رها کند.

5- علی بن ابراهیم در روایت مرفوعه ای گوید: ابو حنیفه از حضور امام صادق علیه السلام بیرون آمد و امام کاظم علیه السلام- که در آن هنگام نوجوان بود - در آن جا ایستاده بود. ابو حنیفه به او گفت: ای جوان در شهر شما شخص غریب کجا باید قضای حاجت کند؟

فرمود: از صحن مساجد، کنار نهرها، زیر درختان میوه دار جای فرود آمدن مسافران اجتناب کن و رو به قبله بول و غایط نکن، آن گاه لباس خود را بالا بزن و هر جا که خواستی قضای حاجت کن.

6- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ الْكَرْخِي عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم:

ثَلَاثُ خِصَالٍ مَلْعُونٌ مَنْ فَعَلَهُنَّ : الْمُتَغَوِّطُ فِي ظِلَّ النَّزَّالِ، وَ الْمَانِعُ الْمَاءَ الْمُنْتَابَ، وَ سَادُّ الطَّرِيقِ الْمَسْلُوكِ.

بخش دوازدهم

اشاره

(12)

بَابُ الْقَوْلِ عِنْدَ دُخُولِ الْخَلَاءِ وَ عِنْدَ الْخُرُوج وَ الِاسْتِنْجَاءِ وَ مَنْ نَسِيَهُ وَ التَّسْمِيَةِ عِنْدَ الدُّخُولِ وَ عِنْدَ الْوُضُوءِ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام يَقُولُ:

6 - ابراهیم کرخی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم فرمود:

به ویژگی است که هرکه آن ها را انجام دهد، ملعون است:

دفع مدفوع در محل فرود مسافران مانع شدن از آب نوبتی و بستن راه رفت و آمد مردم.

آن چه به هنگام ورود و خروج از مستراح و استنجا گفته می شود، حکم کسی که آن را فراموش کند، «بسم الله» گفتن به هنگام دخول و به هنگام شستن

1- معاوية بن عمار :گوید از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود:-

إِذَا دَخَلْتَ الْمَخْرَجَ فَقُلْ: «بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْخَبِيثِ الْمُخْبِثِ الرِّجْسِ النَّجْسِ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ».

فَإِذَا خَرَجْتَ فَقُلْ: «بِسْمِ اللَّهِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي عَافَانِي مِنَ الْخَبِيثِ الْمُخْبِثِ وَ أَمَاطَ عَنِّي الأذى».

وَإِذَا تَوَضَّأْتَ فَقُلْ: «أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي مِنَ التَّوَّابِينَ وَ اجْعَلْنِي مِنَ الْمُتَطَهِّرِينَ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ».

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَبْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: إِذًا سَمَّيْتَ فِي الْوُضُوءِ طَهُرَ جَسَدُكَ كُلُّهُ، وَإِذَا لَمْ تُسَمِّ لَمْ يَطْهُرْ مِنْ جَسَدِكَ إِلَّا مَا مَرَّ عَلَيْهِ الْمَاءُ.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي مَحْمُودٍ قَالَ: سَمِعْتُ الرَّضَا لا يَقُولُ:

يُسْتَنْجَى وَ يُغْسَلُ مَا ظَهَرَ مِنْهُ عَلَى الشَّرْج، وَ لَا تُدْخَلُ فِيهِ الْأَنْمْلَةُ.

هرگاه به مستراح وارد شدی بگو «بسم الله اني أعوذ بك من الخبيث المخبث الرجس الشيطان الرجیم» پس چون بیرون آیی بگو: «بسم الله الحمد لله الذي عافانى من الخبيث المخبث و أماط عنی الأذى» و به هنگام شست و شو بگو: «اشهد ان لا اله الا الله، اللهم اجعلني من التوابين و اجعلني من المطهرين و الحمد لله ربّ العالمين».

2- یکی از اصحاب ما گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هرگاه به هنگام وضو «بسم الله» بگویی تمامی بدنت پاک می شود و اگر نگویی، تنها آن قسمت از بدنت که آب بر آن رسیده پاک می شود.

3- ابراهيم بن ابی محمود گوید: از امام رضا علیه السلام او شنیدم که می فرمود: به هنگام استنجا باید پیرامون حلقه دبر شسته شود و نباید انگشت داخل آن کرد.

4- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِي عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةٍ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتَهُ عَن الرَّجُل إِذا أَرَادَ أَنْ يَسْتَنْجِي بِأَيْمَا يَبْدَأُ بِالْمَقْعَدَةِ، أَوْ بِالْإِحْليل؟

فَقَالَ: بِالْمَقْعَدَةِ ثُمَّ بِالْإِحْلِيلِ.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم أَنْ يَسْتَنْجِيَ الرَّجُلُ بِيَمِينِهِ.

6 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ قَالَ: قُلْتُ لَهُ: مَا تَقُولُ فِي الْغَيِّ يُتَّخَذُ مِنْ حِجَارَةِ زُمُرُّدٍ؟

قالَ: لَا بَأْسَ بِهِ، وَ لَكِنْ إِذَا أَرَادَ الِاسْتِنْجَاءَ نَزَعَهُ.

7- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ التَّوْفَلِي عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِاللهِ علیه السلام قالَ:

الاسْتِنْجَاءُ بِالْيَمِينِ مِنَ الْجَفَاءِ.

وَ رُوِيَ أَنَّهُ إِذَا كَانَتْ بِالْيَسَارِ عِلَّةٌ.

4- عمار ساباطی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم مردی که می خواهد طهارت بگیرد و استنجا کند از کجا باید شروع نماید؟ از مقعد یا از آلت؟

فرمود: مقعد سپس آلت.

5- یکی از اصحاب ما گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم نهی فرموده که انسان با دست راست خود، طهارت بگیرد.

6- علی بن حسین بن عبدربه (که از وکلای امام هادی علیه السلام بود) گوید: به حضرتش گفتم: درباره نگینی که از سنگ زمرد ساخته شده است چه می فرمایید؟

فرمود: ایرادی به آن نیست ولی به هنگام طهارت باید از دست بیرون آورده شود.

7- سکونی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

طهارت و استنجا با دست راست از جفا کاری است.

و روایت شده است اگر دست چپ دچار عارضه و بیماری شده باشد می توان با دست راست طهارت گرفت.

8- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا انْقَطَعَتْ دِرَّةُ الْبَوْلِ فَصُبَّ الْمَاءَ.

9- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ: قُلْتُ لَهُ: لِلاسْتِنْجَاءِ حَدٌ؟

قالَ: لَا يُنَقَّى مَا ثَمَّةَ.

قُلْتُ: فَإِنَّهُ يُنَقَّى مَا ثَمَّةَ وَ يَبْقَى الرِّيحُ.

قَالَ: الرِّيحُ لَا يُنْظَرُ إِلَيْهَا.

10- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ الْحَسَنِ بْنِ زِيَادٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الرَّجُل يَبُولُ فَيُصِيبُ فَخِذَهُ وَ رُكْبَتَهُ قَدْرَ نُكْتَةٍ مِنْ بَوْلٍ، فَيُصَلَّى ثُمَّ يَذْكُرُ بَعْدُ أَنَّهُ لَمْ يَغْسِلُهُ.

قالَ: يَغْسِلُهُ وَ يُعِيدُ صَلَاتَهُ.

8- جمیل گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: هرگاه قطره های ادرار قطع شد، آب بریز.

9- ابن مغیره گوید: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم آیا طهارت و استنجا حد و اندازه معینی دارد؟

فرمود: نه فقط آن چه که در آن جاست، باید پاک شود.

گفتم: آن چه که آن جاست پاک می شود، ولی بوی آن می ماند؟

فرمود: به بو اعتنایی نمی شود.

10- حسن بن زیاد گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیده شد فردی که بول می کند و ران و زانوی او به اندازهٔ نقطه ای به ادرار آلوده می شود سپس نماز می خواند و بعد به یادش می آید که آن را نشسته است (چه حکمی دارد؟).

فرمود: باید آن را بشوید و نمازش را دوباره بخواند.

11- مُحَمَّدُبْنُ الْحَسَنِ عَنْ سَهْلِ عَنْ مُوسَى بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: قُلْتُ لَهُ: الرَّجُلُ يُرِيدُ أَنْ يَسْتَنْجِيَ كَيْفَ يَقْعُدُ؟

قالَ: كَمَا يَقْعُدُ لِلْغَائِطِ.

وَ قالَ: إِنَّمَا عَلَيْهِ أَنْ يَغْسِلَ مَا ظَهَرَ مِنْهُ وَ لَيْسَ عَلَيْهِ أَنْ يَغْسِلَ بَاطِنَهُ.

12- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمِ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ زِيَادٍ عَنْ عَبْدِالله علیه السلام: أَنَّ النَّبِيَّ علیه السلام آلَ لِبَعْضِ نِسَائِهِ:

مُرِي نِسَاءَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْ يَسْتَنْجِينَ بِالْمَاءِ وَ يُبَالِغْنَ، فَإِنَّهُ مَطْهَرَةٌ لِلْحَوَاشِي وَ مَذْهَبَةٌ لِلْبَوَاسِير.

13- مُحَمَّدُبْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاج عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: فِي قَوْلِ اللَّهِ: (إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ المُتَطَهِّرِينَ).

11- عمّار گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: مردی که می خواهد طهارت بگیرد، چگونه باید بنشیند؟

فرمود: همان طوری که برای دفع مدفوع می نشیند و فرمود: باید بیرون آن را - نه درونش را - بشوید.

12- مسعدة بن زیاد گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

پیامبر گرامی صلی الله علیه واله وسلم به یکی از همسرانش فرمود: به زنان مؤمن امر کن که با آب طهارت کنند و خود را خوب بشویند زیرا که شستن با آب پاک کننده اطرف و از بین برنده بواسیر است.

13- جميل بن دراج گوید: امام صادق علیه السلام درباره کلام خدای که می فرماید: «خداوند توبه کنندگان و پاکیزگان را دوست می دارد» فرمود: -

قالَ: كَانَ النَّاسُ يَسْتَنْجُونَ بِالْكُرْسُفِ وَ الْأَحْجَارِ، ثُمَّ أُحْدِثَ الْوُضُوءُ وَ هُوَ خُلُقُ كَرِيمٌ، فَأَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم وَ صَنَعَهُ، وَ أَنْزَلَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ: (إِنَّ اللهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ).

14- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرِ عَنِ ابْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: تَوَضَّأْتُ يَوْماً وَ لَمْ أَغْسِلْ ذَكَرِي، ثُمَّ صَلَّيْتُ فَسَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام.

فَقالَ: اغْسِلْ ذَكَرَكَ وَأَعِدْ صَلَاتَكَ.

15- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ يَقْطِينِ عَنْ أَخِيهِ الْحُسَيْنِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَقْطِينِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام فِي الرَّجُلِ يَبُولُ فَيَنْسَى غَسْلَ ذَكَرِهِ ثُمَّ يَتَوَضَّأُ وُضُوءَ الصَّلَاةِ.

قالَ: يَغْسِلُ ذَكَرَهُ يُعِيدُ الصَّلَاةَ، وَ لَا يُعِيدُ الْوُضُوءَ.

16- عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالِ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أبي عَبْدِ اللهِ علیه السلام فِي الرَّجُل يَبُولُ ويَنْسَى أَنْ يَغْسِل ذكرَهُ حَتَّى يَتوضأ وَ يُصَلَّى.

قالَ: يَغْسِلُ ذَكَرَهُ وَ يُعِيدُ الصَّلَاةَ وَ لَا يُعِيدُ الْوُضُوءَ.

مردم با پنبه و سنگ ها خود را پاک می نمودند سپس شستن با آب مرسوم شد که این عمل کرداری بزگوارانه است.رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم به آن امر فرمود و به آن عمل کرد و خدا در کتابش نازل کرد که خداوند توبه کنندگان و پاکیزگان را دوست می دارد.

14- زراره گوید: روزی وضو گرفتم ولی آلت خود را نشستم و همان گونه نماز خواندم. پس از امام صادق علیه السلام در این باره پرسیدم؟

فرمود: آلت خود را بشوی و نمازت را اعاده کن.

15- على بن یقطین گوید: امام کاظم علیه السلام در مورد فردی که ادرار کرده و فراموش نموده آلت خود را بشوید، سپس وضو گرفته و نماز خوانده فرمود:

آلت خود را بشوید، نمازش را اعاده کند؛ ولی اعاده وضو لازم نیست.

16- نظیر همین را یکی از اصحاب ما از امام صادق علیه السلام نقل می کند.

17- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: قالَ: أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

إِذَا دَخَلْتَ الْغَائِطَ فَقَضَيْتَ الْحَاجَةَ فَلَمْ تُهَرِقِ الْمَاءَ ثُمَّ تَوَضَّأْتَ وَ نَسِيتَ أَنْ تَسْتَنْجِيَ فَذَكَرْتَ بَعْدَ مَا صَلَّيْتَ فَعَلَيْكَ الْإِعَادَةُ، وَ إِنْ كُنْتَ أَهْرَقْتَ الْمَاءَ فَنَسِيتَ أَنْ تَغْسِلَ ذَكَرَكَ حَتَّى صَلَّيْتَ، فَعَلَيْكَ إِعَادَةُ الْوُضُوءِ وَالصَّلَاةِ وَ غَسْلُ ذَكَرِكَ، لِأَنَّ الْبَوْلَ لَيْسَ مِثْلَ الْبَرَازِ.

بخش سیزدهم

اشاره

(13)

بَابُ الِاسْتِبْرَاءِ مِنَ الْبَوْلِ وَ غَسْلِهِ وَ مَنْ لَمْ يَجِدِ الْمَاءَ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قُلْتُ لأبي جَعْفَرٍ علیه السلام: رَجُلٌ بَالَ وَ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ مَاءٌ.

فَقالَ: يَعْصِرُ أَصْلَ ذَكَرِهِ إِلَى طَرَفِهِ ثَلَاثَ عَصَرَاتٍ وَ يَكْتُرُ طَرَفَهُ، فَإِنْ خَرَجَ بَعْدَ ذَلِكَ شَيْءٌ فَلَيْسَ مِنَ الْبَوْلِ، وَ لَكِنَّهُ مِنَ الْحَبَائِل.

17 - سماعه گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

اگر قضای حاجت نمودی ولی بول نکردی سپس وضو گرفتی و فراموش نمودی که طهارت بگیری و بعد از خواندن نماز به یاد آوردی که چنین کرده ای، اعاده نماز بر تو لازم است و اگر بول کردی و فراموش نمودی آلت خود را بشویی و نماز خواندی، بر تو اعاده وضو، نماز و شستن آلت لازم است؛ زیرا بول همانند مدفوع نیست.

استبراء از ادرار و شستن آن و حکم کسی که آب نیابد

1- محمدبن مسلم گوید: از امام باقر علیه السلام پرسیدم مردی بول می کند و آبی ندارد که خود را بشوید، حکمش چیست؟

فرمود: باید بی آلت خود را تا نوک آن سه بار بفشارد و نوک آن را فشار دهد، پس اگر بعد از آن چیزی بیرون آید، بول نیست بلکه رطوبتی است که از رگ ها خارج می شود.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ أَبِي دَاوُدَ جَمِيعاً عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنِ الْعَلَاءِ عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ بَالَ ثُمَّ تَوَضَّأَ وَقَامَ إِلَى الصَّلَاةِ فَوَجَدَ بَلَلاً.

قالَ: لَا يَتَوَضَّا، إِنَّمَا ذَلِكَ مِنَ الْحَبَائِلِ.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَشْيَمَ عَنْ صَفْوَانَ قالَ: سَأَلَ الرَّضَا علیه السلام رَجُلٌ وَ أَنَا حَاضِرٌ. فَقَالَ: إِنَّ بِي جُرْحاً فِي مَقْعَدَتِي فَأَتَوَضَّأُ وَ أَسْتَنْجِي ثُمَّ أَجِدُ بَعْدَ ذَلِكَ النَّدَى وَ الصُّفْرَةَ مِنَ الْمَقْعَدَةِ أَ فَأُعِيدُ الْوُضُوءَ؟

فَقَالَ: وَ قَدْ أَنْقَيْتَ؟

فَقالَ: نَعَمْ.

قالَ: لَا ، وَ لَكِنْ رُشْهُ بِالْمَاءِ وَلَا تُعِدِ الْوُضُوء.

أَحْمَدُ عَنْ أَبِي نَصْرِ قَالَ: سَأَلَ الرَّضَا علیه السلام رَجُلٌ بِنَحْرٍ حَدِيثِ صَفْوَانَ.

2- ابن ابی یعفور گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم مردی بول می کند سپس وضو می گیرد و به نماز می پردازد سپس رطوبتی در خود می یابد فرمود: اعاده وضو لازم نیست؛ زیرا این ،رطوبت از رگ های آلت است.

3- صفوان گوید: من خدمت امام رضا علیه السلام حاضر بودم که مردی از حضرتش پرسید: در نشیمنگاه من زخمی است طهارت می گیرم وضو می سازم پس از آن در بدن خود رطوبت و نمی زرد رنگ می یابم. آیا وضو را اعاده نمایم؟

فرمود: آیا خود را خوب پاک نمودی؟

مرد گفت: آری.

امام علیه السلام فرمود: اعاده وضو لازم نیست ولی آن جا را با آب بشوی.

ابی نصر گوید: نظیر حدیث صفوان را فرد دیگری از امام رضا علیه السلام پرسید.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَنَانِ بْن سَدِير قالَ: سَمِعْتُ رَجُلاً سَأَلَ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام فَقالَ: رُبَّمَا بُلْتُ وَ لَمْ أَقْدِرْ عَلَى الْمَاءِ وَ يَشْتَدُّ عَلَيَّ ذَلِكَ.

فَقالَ: إِذَا بُلْتَ وَ تَمَسَّحْتَ فَامْسَحْ ذَكَرَكَ بِرِيقِكَ، فَإِنْ وَجَدْتَ شَيْئاً، فَقُلْ: هَذَا مِنْ ذَاكَ.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ قَالَ: قُلْتُ لأَبي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: الرَّجُلُ يَعْتَرِيهِ الْبَوْلُ وَ لَا يَقْدِرُ عَلَى حَبْسِهِ.

قالَ: فَقالَ: لِي إِذَا لَمْ يَقْدِرْ عَلَى حَبْسِهِ، فَاللَّهُ أَوْلَى بِالْعُذْرِ يَجْعَلُ خَرِيطَةٌ.

6- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ سَعْدَانَ عَبْدِ الرَّحْمَانِ قَالَ: كَتَبْتُ إِلَى أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام فِي خَصِي يَبُولُ فَيَلْقَى مِنْ ذَلِكَ شِدَّةً وَ يَرَى الْبَلَلَ بَعْدَ الْبَلَل. قالَ: يَتَوَضَّأُ ثُمَّ يَنْتَضِحُ فِي النَّهَارِ مَرَّةً وَاحِدَةً.

4- حنان بن سدیر گوید: از مردی شنیدم که از امام صادق علیه السلام پرسید: گاهی ادرار می کنم و دست رسی بر آب ندارم و این امر بر من سخت است؟

امام فرمود: هرگاه بول کردی، آلت خود را بفشار سپس از آب دهانت بر آن بمال، پس اگر چیزی دیدی نزد خود چنین بگو که این رطوبت آب دهان است. ⁽¹⁾

5- منصور بن حازم گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: مردی بولش می ریزد و نمی تواند آن را کنترل کند (وظیفه او چیست؟)

فرمود: اگر نمی تواند آن را کنترل کند خداوند بر پذیرش عذر مردم سزاوارتر است پس بایستی کیسه ای با خود داشته باشد.

6- سعدان عبد الرحمان گوید: طی نامه ای به امام کاظم علیه السلام نوشتم مردی است که بیضه او را کشیده اند، و در موقع ادرار به سختی می افتد و پی در پی رطوبتی می بیند.

امام پاسخ فرمود: باید وضو گیرد ولی در روز یک مرتبه بایستی خود را پاک کند.

7- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْعَلَاءِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الْبَوْلِ يُصِيبُ الْجَسَدَ.

قالَ: صُبٌ عَلَيْهِ الْمَاءَ مَرَّتَيْن.

وَ رُوِيَ أَنَّهُ يُجْزِئُ أَنْ يَغْسِلَ بِمِثْلِهِ مِنَ الْمَاءِ إِذَا كَانَ عَلَى رَأْسِ الْحَشَفَةِ وَ غَيْرِهِ. وَ رُوِيَ أَنَّهُ مَاءً لَيْسَ بِوَسَخِ فَيَحْتَاجَ أَنْ يُدْلَكَ.

8- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ غَالِبِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ رَوْحِ بْنِ عَبْدِ الرَّحِيمِ قَالَ: بَالَ أَبُو عَبْدِاللهِ علیه السلام وَ أَنَا قَائِمٌ عَلَى رَأْسِهِ، وَ مَعِي إِدَاوَةٌ - أَوْ قَالَ: كُوزٌ - فَلَمَّا انْقَطَعَ شَخْبُ الْبَوْلِ قَالَ بِيَدِهِ هَكَذَا إِلَيَّ.

فَنَاوَلْتُهُ بِالْمَاءِ فَتَوَضَّأَ مَكَانَهُ.

7- حسین بن ابی علاء گوید: از امام صادق علیه السلام دربارهٔ ادراری که بدن را نجس می کندپرسیدم؟

فرمود: دو مرتبه بر آن آب بریز.

در روایت دیگری آمده است این نجاست را می توان با آبی که به مقدار همان نجاست است پاک کرد هر گاه این نجاست در سر آلت و جز آن باشد.

و روایت شده است: این نجاست همانند آب است که نجس نیست که به مالیدن نیاز داشته باشد.

8- روح بن عبد الرحیم گوید: امام صادق علیه السلام به مستراح رفت و ادرار کرد، من آفتابه یا کوزه ای همراه داشتم پس چون تمام شد با دست خود این چنین به سوی من اشاره فرمود و من آب را به ایشان دادم پس حضرتش خود را شست و شو کرد.

بخش چهاردهم

اشاره

(14)

بَابُ مِقْدَارِ الْمَاءِ الَّذِي يُجْزِئُ لِلْوُضُوءِ وَالْغُسْلِ وَ مَنْ تَعَدَّى فِي الْوُضُوءِ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

يَأْخُذُ أَحَدُكُمُ الرَّاحَةَ مِنَ الدُّهْنِ فَيَمْلَأُ بِهَا جَسَدَهُ، وَالْمَاء أَوْسَعُ مِنْ ذَلِكَ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْن شَاذَانَ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

إِنَّمَا الْوُضُوءُ حَدٌ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يُطِيعُهُ وَ مَنْ يَعْصِيهِ، وَإِنَّ الْمُؤْمِنَ لَا يُنَجِّسُهُ شَيْءٌ إِنَّمَا يَكْفِيهِ مِثْلُ الدَّهْنِ.

3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ أَبُو دَاوُدَ جَمِيعاً عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ دَاوُدَ بْن فَرْقَدٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام يَقُولُ:

مقدار آبی که برای وضو و غسل کفایت می کند و حکم کسی که در وضو زیاد روی می کند

1- محمد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

یکی شما می تواند با مشتی روغن تمامی بدن خود را آغشته کند و حال آن که آب فراتر از روغن است.

2- زراره و محمدبن مسلم گویند: امام باقر علیه السلام فرمود:

وضو حدّی از حدود خداوند است تا خداوند بداند چه کسی او را اطاعت و چه کسی او را نافرمانی می کند. به راستی که چیزی مؤمن را نجس نمی سازد؛ بلکه آبی که به اندازه

روغن است که به بدن می مالند - برای او کفایت می کند.

3- داوود بن فرقد گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود: -

إنَّ أَبِي كَانَ يَقُولُ: إِنَّ لِلْوُضُوءِ حَداً مَنْ تَعَدَّاهُ لَمْ يُؤْجَرْ، وَكَانَ أَبِي يَقُولُ: إِنَّمَا يَتَلده.

فَقَالَ: لَهُ رَجُلٌ وَ مَا حَدُّهُ؟

قالَ: تَغْسِلُ وَجْهَكَ وَ يَدَيْكَ وَ تَمْسَحُ رَأْسَكَ وَرِجْلَيْكَ.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

ما الْجُنُبُ مَا جَرَى عَلَيْهِ الْمَاءُ مِنْ جَسَدِهِ قَلِيلُهُ وَكَثِيرُهُ فَقَدْ أَجْزَأَهُ.

5- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا علیه السلام قالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ غُسْلِ الْجَنَابَةِ كَمْ يُجْزِئُ مِنَ الْمَاء.

فَقالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ علیه السلام يَغْتَسِلُ بِخَمْسَةِ أَمْدَادٍ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ صَاحِبَتِهِ وَ يَغْتَسِلَانِ جَمِيعاً مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ.

پدرم همواره میفرمود برای وضو حدّی معین .است هر کس از آن بگذرد، پاداشی ندارد.

پدرم همواره می فرمود: اهل سنت در مورد وضو مخاصمه و مجادله می نمایند مردی به حضرتش گفت: اندازه آن چیست؟

فرمود: صورت و دو دست خود را می شویی و بر سر و دو پایت مسح می کنی.

4- زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

آبی که بر بدن جنب در هنگام غسل کم باشد و زیاد جاری می شود، کافی است.

5- محمد بن مسلم گوید: از یکی دو (امام باقر و امام صادق علیهما السلام) پرسیدم چه مقدار آب برای غسل جنابت کفایت می کند؟

فرمود: رسول خدا علیه السلام خود و همسرش با پنج مد آب از یک ظرف غسل می نمودند.

6- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ يَزِيدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ هَارُونَ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

يُجْزِتُكَ مِنَ الْغُسْلِ وَ الِاسْتِنْجَاءِ مَا مُلِئَتْ يَمِينُكَ.

7- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَيُّوبَ عَنْ جَمِيلِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ فِي الْوُضُوءِ.

قالَ: إِذَا مَسَّ جِلْدَكَ الْمَاءُ فَحَسْبُكَ.

8- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيُّ عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ: قُلْتُ لَهُ: الرَّجُلُ يُجْنِبُ فَيَرْتَمِسُ فِي الْمَاءِ ارْتِمَاسَةً وَاحِدَةً فَيَخْرُجُ يُجْزِتُهُ ذَلِكَ مِنْ غُسْلِهِ.

قالَ: نَعَمْ.

9- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ غَيْرُهُ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَمُونٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِنَّ لِلَّهِ مَلَكاً يَكْتُبُ سَرَفَ الْوَضُوءِ كَمَا يَكْتُبُ عُدْوَانَهُ.

6- هارون بن حمزه گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

برای غسل و طهارت به مقداری که دست راست خود را از آب پر کنی، برای تو کفایت می نماید.

7- زراره گوید: امام باقر علیه السلام درباره وضو فرمود هر گاه آب به پوست تو رسید، برای تو کافی است.

8- سکونی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم مردی جنب می شود و یک باره در آب فرو می رود و بیرون می آید آیا آن از غسل کفایت می نماید؟

فرمود: آری.

9- حریز گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

خداوند را فرشته ای است که اسراف در وضو را می نویسد آن سان که زیاده روی از حدود را می نویسد.

بخش پانزدهم

اشاره

(15)

بَابُ السِّوَاكِ

1- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلٍ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيٌّ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ مَيْمُونِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

رَكْعَتَانِ بِالسَّوَاكِ أَفْضَلُ مِنْ سَبْعِينَ رَكْعَةً بِغَيْرِ سِوَاكِ.

قالَ: قالَ: رَسُولُ اللهِ صلی الله علیه واله وسلم: لَوْ لَا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لَأَمَرْتُهُمْ بِالسَّوَاكِ مَعَ كُلِّ صَلَاةٍ.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ عَنْ أَبِي أُسَامَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

مِنْ سُنَنِ الْمُرْسَلِينَ السَّوَاك.

مسواک زدن

1- عبدالله بن میمون گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

دو رکعت نماز با مسواک زدن بهتر از هفتاد رکعت نماز بدون مسواک زدن است.

حضرتش فرمود: رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم فرمود: اگر بر امتم سخت نبود به راستی که مردم را به مسواک زدن برای هر نماز دستور می دادم.

2- ابی اسامه گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

مسواک زدن از روش و سنت های پیامبران است.

3- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ قَالَ: قَالَ النَّبِيُّ صلی الله علیه واله وسلم.

مَا زَالَ جَبْرَئِيلُ علیه السلام يُوصِينِي بِالسَّوَاكِ حَتَّى خِفْتُ أَنْ أُحْفِيَ، أَوْ أَدْرَدَ.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السلام فِي السَّوَاكِ قَالَ:

لَا تَدَعْهُ فِي كُلِّ ثَلاث ولو أن ثمره مرةٌ.

5- عَلِيٌّ بِإِسْنَادِهِ قالَ: أَدْنَى السِّوَاكِ أَنْ تَدْلُكَ بِإِصْبَعِكَ.

6- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْمُعَلَّى أَبِي عُثْمَانَ عَنْ مُعَلَّى بْنِ خُنَيْسٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ السَّوَاكِ بَعْدَ الْوُضُوءِ.

فَقالَ: الاسْتِيَاكُ قَبْلَ أَنْ تَتَوَضَّاً.

قُلْتُ: أَ رَأَيْتَ إِنْ نَسِيَ حَتَّى يَتَوَضَّأَ؟

قالَ: يَسْتَاكُ ثُمَّ يَتَمَضْمَضُ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ. وَ رُوِيَ أَنَّ السُّنَّةَ فِي السَّوَاكِ فِي وَقْتِ السَّحَرِ.

3- محمد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السلام فرمود: رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم فرمود:

همواره جبرئیل علیه السلام مرا به مسواک زدن سفارش می نمود به گونه ای که بیم داشتم که در اثر مسواک زیاد دندان هایم از بین برود.

4- یکی از راویان گوید: ابو جعفر علیه السلام در مورد مسواک زدن فرمود:

مسواک زدن را سه روز متوالی ترک نکن گرچه یک بار مسواک را به دندان بمالی.

5- علی با سندش نقل می کند که حضرتش فرمود:

کم ترین مقدار مسواک زدن آن است که انگشت خود را بر دندان هایت بسایی.

6- معلی بن خنیس گوید: از امام صادق علیه السلام درباره مسواک زدن پس از وضو پرسیدم؟

فرمود: مسواک زدن پیش از وضو است.

گفتم: اگر کسی فراموش کرد و پس از وضو به یادش آمد چه کند؟

فرمود: باید مسواک زند و بعد از آن سه مرتبه آب در دهانش بگرداند.

و روایت شده سنت است که به هنگام سحر مسواک زده شود.

7- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْحَاقَ الْأَحْمَرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي سَمَّاكٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِاللَّهِ علیه السلام:

إِذَا قُمْتَ بِاللَّيْلِ فَاسْتَكَ، فَإِنَّ الْمَلَكَ يَأْتِيكَ فَيَضَعُ فَاهُ عَلَى فِيكَ، وَ لَيْسَ مِنْ حَرْفٍ تَتْلُوهُ وَ تَنْطِقُ بهِ إِلَّا صَعِدَ بهِ إِلَى السَّمَاءِ، فَلْيَكُن فُوكَ طَيِّبَ الرّيح.

بخش شانزدهم

اشاره

(16)

بَابُ الْمَضْمَضَةِ وَالِاسْتِنْشَاقِ.

1- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ حَكَمِ بْنِ حُكَيْمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

سألته عن الْمُضْمَضَةِ وَالِاسْتِنْشَاقِ أَمِنَ الْوُضُوءِ هِيَ؟

قال: لا.

7- ابو بکر بن ابی سماک گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هنگامی که شب بر می خیزی مسواک کن؛ زیرا فرشته نزد تو می آید و دهان خود را بر دهان تو می گذارد و هیچ حرفی و سخنی نمی گویی، مگر آن که آن را به سوی آسمان بالا می برد پس باید دهانت خوشبو باشد.

مضمضه و استنشاق

1- حكم بن حکیم گوید: از امام صادق علیه السلام درباره مضمضه و استنشاق پرسیدم که آیا جزو وضو است؟

فرمود: نه.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ شَاذَانَ بْنِ الْخَلِيلِ عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَانِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَن الْمَضْمَضَةِ وَالاسْتِنْشَاقِ.

قالَ: لَيْسَ هُمَا مِنَ الْوُضُوءِ، هُمَا مِنَ الْجَوْفِ.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَبْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ سَيْفِ بْنِ عَمِيرَةَ عَنْ أَبِي بَكْرِ الْحَضْرَمِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لَيْسَ عَلَيْكَ مَضْمَضَةٌ وَ لَا اسْتِنْشَاقٌ، لِأَنَّهُمَا مِنَ الْجَوْفِ.

بخش هفدهم

اشاره

(17)

بَابُ صِفَةِ الْوُضُوءِ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَانِ عَنْ أَبَانِ وَ جَمِيلٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: حَكَى لَنَا أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام وُضُوءَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم.

2- ابو بصیر گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد مضمضه و استنشاق پرسیدم:

فرمود: این دو عمل جزو وضو نیستند، بلکه مربوط به درون بدن هستند.

3- ابو بكر حضر می گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: لازم نیست به هنگام وضو، مضمضه و استنشاق کنی؛ چرا که این دو عمل، مربوط به درون بدن هستند.

چگونگی وضو

1- زراره :گوید امام باقر علیه السلام وضوی رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم را برای ما این گونه بازگو کرد.

فَدَعَا بِقَدَحٍ فَأَخَذَ كَفَّاً مِنْ مَاءٍ فَأَسْدَلَهُ عَلَى وَجْهِهِ، ثُمَّ مَسَحَ وَجْهَهُ مِنَ الْجَانِبَيْنِ جَمِيعاً، ثُمَّ أَعَادَ يَدَهُ الْيُسْرَى فِي الْإِنَاءِ فَأَسْدَلَهَا عَلَى يَدِهِ الْيُمْنَى، ثُمَّ مَسَحَ جَوَانِبَهَا ثُمَّ أَعَادَ الْيُمْنَى فِي الْإِنَاءِ فَصَبَّهَا عَلَى الْيُسْرَى، ثُمَّ صَنَعَ بِهَا كَمَا صَنَعَ باليمنى، ثُمَّ مَسَحَ بِمَا بَقِيَ فِي يَدِهِ رَأْسَهُ وَ رِجْلَيْهِ، وَ لَمْ يُعِدُهُمَا فِي الْإِنَاءِ.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنْ دَاوُدَ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ أَعْيَنَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: أَ لَا أَحْكِي لَكُمْ وُضُوءَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم؟

فَأَخَذَ بِكَفِّهِ الْيُمْنَى كَفَاً مِنْ مَاءٍ فَغَسَلَ بِهِ وَجْهَهُ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِهِ الْيُسْرَى كَفَاً مِنْ مَاءٍ فَغَسَلَ بِهِ يَدَهُ الْيُمْنَى ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِهِ الْيُمْنَى كَفَّاً مِنْ مَاءٍ فَغَسَلَ بِهِ يَدَهُ الْيُسْرَى، ثُمَّ مَسَحَ بِفَضْلِ يَدَيْهِ رَأْسَهُ وَ رِجْلَيْهِ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

حضرتش کاسه آبی خواست کفی از آب برداشت، آن را به صورت خود ریخت، سپس دست خود را از هر دو طرف بر صورت خود کشید بعد از آن با دست چپ از ظرف، کفی از آب برداشت و بر دست راستش ریخت و تمامی اطراف آن را دست کشید سپس با دست راست از ظرف کفی آب برداشت و آن را بر دست چپ خود ریخت و همان کاری را که با دست راست انجام داده بود با این دست نیز انجام داد آن گاه با آب مانده سر و پاهای خود را مسح کرد و دیگر دست ها را به ظرف آب نزد.

2- بكير بن اعین گوید: امام باقر علیه السلام فرمود: آیا وضوی پیامبر خدا صلى الله عليه واله وسلم را برای شما بازگو نمایم؟

پس حضرتش با دست راست خود کفی آب برداشت و صورت خود را شست. آن گاه با دست چپ کفی آب برداشت و دست راست خود را شست سپس با دست راست خود کفی آب برداشت و دست چپ خود را شست آن گاه با ماندۀ آب به سر و دو پایش مسح کرد.

3- محمدبن مسلم گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

يَأْخُذُ أَحَدُكُمُ الرَّاحَةَ مِنَ الدُّهْنِ فَيَمْلَأُ بِهَا جَسَدَهُ، وَ الْمَاءُ أَوْسَعُ مِنْ ذَلِكَ أَلَا أحكي لَكُمْ وُضُوءَ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه واله وسلم؟

قُلْتُ: بَلَى.

قالَ: فَأَدْخَلَ يَدَهُ فِي الْإِنَاءِ وَ لَمْ يَغْسِلْ يَدَهُ، فَأَخَذَ كَفَّاً مِنْ مَاءٍ فَصَبَّهُ عَلَى وَجْهِهِ ثُمَّ مَسَحَ جَانِبَيْهِ حَتَّى مَسَحَهُ كُلَّهُ، ثُمَّ أَخَذَ كَفَاً آخَرَ بِيَمِينِهِ فَصَبَّهُ عَلَى يَسَارِهِ ثُمَّ غَسَلَ بِهِ ذِرَاعَهُ الْأَيْمَنَ، ثُمَّ أَخَذَ كَفْاً آخَرَ فَغَسَلَ بِهِ ذِرَاعَهُ الْأَيْسَرَ، ثُمَّ مَسَحَ رَأْسَهُ وَ رِجْلَيْهِ بِمَا بَقِيَ فِي يَدِهِ.

4- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِيعاً عَنْ حَمَّادِ عِيسَى عَنْ حَريرٌ عَنْ زُرَارَةَ قالَ:

قالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام: أَلَا أَحْكِي لَكُمْ وُضُوءَ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه واله وسلم؟

هر کدام از شما با کفی از روغن همه بدنش را روغن مالی می کند با آن که آب از آن گسترده تر و فراتر است آیا می خواهید وضوی پیامبر خدا صلى الله عليه واله وسلم را برای شما باز گویم؟

عرض کردم: آری.

حضرتش دست به داخل ظرف برد، ولی دستش را نشست، بلکه کفی آب برداشت و بر صورتش ریخت آن گاه به دو طرف صورت و همۀ آن مسح کرد. سپس کفی دیگر با دست راست برداشت و بر دست چپش ریخت و بازوی راستش را شست، سپس با کف دیگری بازوی چپش را شست بعد با ماندهٔ آب به سر و پاهایش مسح سح کشید.

4- زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود: آیا از وضوی رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم برای شما سخن نگویم؟

فَقُلْنَا: بَلَى.

فَدَعَا بِقَعْبِ فِيهِ شَيْءٌ مِنْ مَاءٍ، ثُمَّ وَضَعَهُ بَيْنَ يَدَيْهِ ثُمَّ حَسَرَ عَنْ ذِرَاعَيْهِ ثُمَّ غَمَسَ فِيهِ كَفَّهُ الْيُمْنَى.

ثُمَّ قَالَ: هَكَذَا إِذَا كَانَتِ الْكَفُّ طَاهِرَةً، ثُمَّ غَرَفَ فَمَلَأَهَا مَاءً فَوَضَعَهَا عَلَى حسنه.

ثُمَّ قالَ: «بِسْمِ اللَّهِ» وَ سَدَلَهُ عَلَى أَطْرَافِ لِحْيَتِهِ، ثُمَّ أَمَرَّ يَدَهُ عَلَى وَجْهِهِ وَ ظَاهِرِ جَبِينِهِ مَرَّةً وَاحِدَةً، ثُمَّ غَمَسَ يَدَهُ الْيُسْرَى فَغَرَفَ بِهَا مِلأَهَا ثُمَّ وَضَعَهُ عَلَى مِرْفَقِهِ الْيُمْنَى وَ أَمَرَّ كَفَّهُ عَلَى سَاعِدِهِ حَتَّى جَرَى الْمَاءُ عَلَى أَطْرَافِ أَصَابِعِهِ، ثُمَّ غَرَفَ بِيَمِينِهِ مِلأَهَا فَوَضَعَهُ عَلَى مِرْفَقِهِ الْيُسْرَى وَ أَمَرَّ كَفَّهُ عَلَى سَاعِدِهِ حَتَّى جَرَى الْمَاءُ عَلَى أَطْرَافِ أَصَابِعِهِ، وَ مَسَحَ مُقَدَّمَ رَأْسِهِ وَ ظَهْرَ قَدَمَيْهِ بِبِلَّةِ يَسَارِهِ وَ بَقِيَّةِ بِلَّةِ يُمْنَاهُ.

گفتیم بفرمایید.

امام علیه السلام ظرف بزرگی که در آن مقداری آب بود، خواست و آن را پیش روی خود نهاد، سپس آستین دو دست مبارک خود را بالا زد و دست راست خود را در آب فرو برد و فرمود: این چنین باید کرد هنگامی که دست پاک باشد.

سپس کف خود را پر از آب کرد و آن دست را بر پیشانی مبارکش نهاد و فرمود: «بسم الله» و آب را بر اطراف محاسن خود جاری کرد سپس دست خود را یک بار بر صورت و ظاهر پیشانی کشید و پس از آن دست چپ خود را در آب فرو برد و کف خود را پر از آب کرد، سپس آن را بر روی آرنج دست راست نهاد و کف دست خود را بر روی بازو کشید تا این که آب بر اطراف سر انگشتان جاری شد سپس کف دست راست را از آب پر کرد و آن را بر آرنج دست چپش نهاد و کف دست را بر روی بازو کشید تا این که آب بر سر انگشتان جاری شد و پس از آن رطوبت مانده دست راست و دست چپ را بر جلوی سر و روی پاها را مسح نمود.

قالَ: وَ قالَ أَبُو جَعْفَرِ علیه السلام: إِنَّ اللَّهَ وَتُرٌ يُحِبُّ الْوَتْرَ، فَقَدْ يُجْزِئُكَ مِنَ الْوُضُوءِ ثَلَاتُ غُرَفَاتٍ وَاحِدَةٌ لِلْوَجْهِ، وَ اثْنَتَانِ لِلذِّرَاعَيْنِ وَ تَمْسَحُ بِبِلَّةِ يُمْنَاكَ نَاصِيَتَكَ وَ مَا بَقِيَ مِنْ بِلَّةِ يَمِينِكَ ظَهْرَ قَدَمِكَ الْيُمْنَى وَ تَمْسَحُ بِبِلَّةِ يَسَارِكَ ظَهْرَ قَدَمِكَ الْيُسْرَى.

قالَ زُرَارَةُ: قالَ أَبُو جَعْفَر علیه السلام: سَأَلَ رَجُلٌ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام عَنْ وُضُوءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم فَحَكَى لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ.

5- علي بن إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَذَيْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ وَ بُكَيْرٍ عَلِيُّ بْنُ أَنَّهُمَا سَأَلَا أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام عَنْ وُضُوءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم.

فَدَعَا بِطَسْتٍ - أَوْ تَوْرٍ - فِيهِ مَاءً فَغَمَسَ يَدَهُ الْيُمْنَى فَغَرَفَ بِهَا غُرْفَةٌ، فَصَبَّهَا عَلَى وَجْهِهِ فَغَسَلَ بِهَا وَجْهَهُ، ثُمَّ غَمَسَ كَفَّهُ الْيُسْرَى فَغَرَفَ بِهَا غُرْفَةٌ، فَأَفْرَغَ عَلَى ذِرَاعِهِ الْيُمْنَى فَغَسَلَ بِهَا ذِرَاعَهُ مِنَ الْمِرْفَقِ، إِلَى الْكَفِّ لَا يَرُدُّهَا إِلَى الْمِرْفَقِ ثُمَّ غَمَسَ كَفَّهُ الْيُمْنَى فَأَفْرَغَ بِهَا عَلَى ذِرَاعِهِ الْيُسْرَى مِنَ الْمِرْفَقِ وَ صَنَعَ بِهَا مِثْلَ مَا صَنَعَ بِالْيُمْنَى، ثُمَّ مَسَحَ رَأْسَهُ وَ قَدَمَيْهِ بِبَلَلِ كَفِّهِ لَمْ يُحْدِثُ لَهُمَا مَاءً جَدِيداً.

زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود: همانا خدا فرد است و عدد فرد را دوست می دارد. بنابراین، برای وضو سه مشت کافی است یک مشت برای صورت و دو مشت برای دو بازو و با رطوبت دست راست جلوی سر را و با مانده ،آن روی پای راستت و با رطوبت دست چپ روی پای چپ را مسح می نمایی.

زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود: مردی از امیر مؤمنان على علیه السلام درباره وضوى رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم پرسید.

امام علیه السلام بر همین شکل وضوی پیامبر خدا صلى الله عليه واله وسلم را بازگو فرمود.

5- زراره و بکیر گویند: از امام باقر علیه السلام در مورد وضوی رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم پرسیدیم؟

امام علیه السلام تشت - یا جام - آبی درخواست کرد سپس دست راست خود را در آن فرو برد و کفی آب بر داشته بر صورت مبارک خود ریخته و با آن صورتش را شست پس از آن دست چپ خود را در آن فرو برد و کفی آب برداشت، و بر باروزی دست راست خود ریخت و با آن بازویش را از آرنج تا کف دست شست و شو داد و دستش را به سمت آرنج برنگردانید. سپس دست راست را در آب فرو برده کفی آب برداشت و از آرنج به دست چپ ریخت و مانند دست راست انجام داد. آن گاه با رطوبت دست بر سر و دو پای مبارکش مسح کرد و برای این کار از آب دیگر استفاده نکرد.

ثم قال: وَلَا يُدْخِلُ أَصَابِعَهُ تَحْتَ الشَّرَاكِ.

قالَ: ثُمَّ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ) فَلَيْسَ لَهُ أَنْ يَدَعَ شَيْئاً مِنْ وَجْهِهِ إِلَّا غَسَلَهُ وَ أَمَرَ بِغَسْلِ الْيَدَيْنِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ، فَلَيْسَ لَهُ أَنْ يَدَعَ شَيْئاً مِنْ يَدَيْهِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ إِلَّا غَسَلَهُ، لأَنَّ اللَّهَ يَقُولُ: (فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ).

ثُمَّ قَالَ: (وَ امْسَحُوا بِرُوسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ)، فَإِذَا مَسَحَ بِشَيْءٍ مِنْ رَأْسِهِ، أَوْ بِشَيْءٍ مِنْ قَدَمَيْهِ مَا بَيْنَ الْكَعْبَيْنِ إِلَى أَطْرَافِ الْأَصَابِع فَقَدْ أَجْزَاهُ.

قالَ: فَقُلْنَا أَيْنَ الْكَعْبَانِ؟

قالَ: هَاهُنَا يَعْنِي الْمَفْصِلَ دُونَ عَظْمِ السَّاقِ.

فَقُلْنَا: هَذَا مَا هُوَ؟

فَقالَ: هَذَا مِنْ عَظْمِ السَّاقِ وَالْكَعْبُ أَسْفَلُ مِنْ ذَلِكَ.

فَقُلْنَا: أَصْلَحَكَ اللَّهُ فَالْغُرْفَةُ الْوَاحِدَةُ تُجْزِئُ لِلْوَجْهِ وَ غُرْفَةٌ لِلذَّرَاعٍ.

قالَ: نَعَمْ، إِذَا بَالَغْتَ فِيهَا وَ الثَّنْتَانِ تَأْتِيَانِ عَلَى ذَلِكَ كُلِّهِ.

سپس فرمود: رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم انگشتان خود را در زیر بند نعلین نمی کرد.

راوی گوید: سپس حضرتش فرمود: خدای می فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده اید آن گاه که به نماز می ایستید، صورت و دست های خود را بشویید» پس کسی نباید جایی از صورت خود را نشوید و نمی تواند جایی از دو دست خود را تا آرنج نشسته باقی بگذارد مگر این که آن را بشوید؛ زیرا خداوند می فرماید صورت و دست ها خود را از آرنج بشویید. سپس می فرماید: «سر و پاهای خود را تا قوزک مسح کنید».

بنابراین هرگاه شخصی مقداری از سر خود یا مقداری از دو پای خود، میان قوزک ها تا اطراف انگشتان را مسح کند کافی است.

گفتیم: دو قوزک پا کجا هستند؟

فرمود: این جا یعنی مفصل پایینی استخوان ساق.

پرسیدیم این جایی که می فرمایید چگونه است؟

فرمود: از استخوان ساق است و قوزک پایین تر از آن است.

گفتیم: خداوند کارهای شما را اصلاح نماید آیا یک کف آب برای صورت و یک کف برای بازو کافی است؟

فرمود: آری، اگر آب به حد کافی باشد و برای آن که کفایت کند، دو کف بس است.

6- مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ وَ غَيْرُهُ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ ابْنِ رِبَاطٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الْوُضُوءِ لِلصَّلَاةِ.

فَقالَ: مَرَّةٌ مَرَّةٌ.

7- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ أَبِي دَاوُدَ جَمِيعاً عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَيُّوبَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ مَيْسَرَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

الْوُضُوءُ وَاحِدَةٌ وَاحِدَةٌ وَ وَصَفَ الْكَعْبَ فِي ظَهْرِ الْقَدَمِ.

8- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَهْزِيَارَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ:

كُنْتُ قَاعِداً عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فَدَعَا بِمَاءٍ فَمَلَأَ بِهِ كَفَّهُ فَعَمَّ بِهِ وَجْهَهُ ثُمَّ مَلَاً كَفَهُ فَعَمْ بِهِ يَدَهُ الْيُمْنَى ثُمَّ مَلَأَ كَفَّهُ فَعَمْ بِهِ يَدَهُ الْيُسْرَى ثُمَّ مَسَحَ عَلَى رَأْسِهِ وَرِجْلَيْهِ.

وَ قالَ: هَذَا وُضُوءُ مَنْ لَمْ يُحْدِثُ حَدَثاً، يَعْنِي بِهِ التَّعَدِّيَ فِي الْوُضُوءِ.

6- یونس بن عمار گوید از امام صادق علیه السلام درباره وضوی نماز پرسیدم؟

فرمود: یک مرتبه! یک مرتبه!.

7- میسره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

وضو، یک مرتبه یک مرتبه و حضرتش قوزک پا را در روی پا توصیف فرمود.

8- حماد بن عثمان گوید: من خدمت امام صادق علیه السلام بودم که حضرتش، آبی خواست. کف خود را از آن پر کرد و بر تمامی صورت مبارکش ریخت، سپس، کف خود را از آن پر کرده آن را بر تمامی دست راستش ریخت، سپس کف خود را پر کرده بر تمامی دست چپش ریخت آن گاه سر و دو پای خود را مسح نمود و فرمود: این وضوی کسی است که

چیز جدیدی پدید نیاورد؛ مراد حضرت از این جمله آن بود که کسی از حد وضو نگذرد.

9- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ - أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيم قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْوُضُوءِ.

فَقالَ: مَا كَانَ وُضُوءُ عَلِي علیه السلام إِلَّا مَرَّةً مَرَّةً.

هَذَا دَلِيلٌ عَلَى أَنَّ الْوُضُوءَ إِنَّمَا هُوَ مَرَّةٌ مَرَّةٌ، لِأَنَّهُ صلى الله عليه واله وسلم كَانَ إِذَا وَرَدَ عَلَيْهِ أَمْرَانِ كِلَاهُمَا لِلَّهِ طَاعَةٌ أَخَذَ بِأَحْوَطِهِمَا وَأَشَدِّهِمَا عَلَى بَدَنِهِ، وَ إِنَّ الَّذِي جَاءَ عَنْهُمْ علیهم السلام أَنَّهُ قالَ: «الْوُضُوءُ مَرَّتَانِ»، إِنَّهُ هُوَ لِمَنْ لَمْ يُقْنِعْهُ مَرَّةٌ وَ اسْتَزَادَهُ فَقَالَ: «مَرَّتَانِ».

ثُمَّ قَالَ: «وَ مَنْ زَادَ عَلَى مَرَّتَيْن لَمْ يُؤْجَرْ، وَ هَذَا أَقْصَى غَايَةِ الْحَدٌ فِي الْوُضُوءِ الَّذِي مَنْ تَجَاوَزَهُ أَيْمَ، وَ لَمْ يَكُنَّ لَهُ وُضُوءٌ، وَ كَانَ كَمَنْ صَلَّى الظُّهْرَ خَمْسَ رَكَعَاتٍ وَ لَوْ لَمْ يُطْلِقْ علیه السلام فِي الْمَرَّتَيْنِ لَكَانَ سَبِيلُهُمَا سَبِيلَ الثَّلَاثِ.

وَ رُوِيَ فِي رَجُلٍ كَانَ مَعَهُ مِنَ الْمَاءِ مِقْدَارُ كَفْ وَ حَضَرَتِ الصَّلَاةُ.

قالَ: فَقالَ: يَقْسِمُهُ أَثْلَاثَاً: ثُلُثٌ لِلْوَجْهِ، وَ ثُلُثٌ لِلْيَدِ الْيُمْنَى وَثُلُثٌ لِلْيَدِ الْيُسْرَى، وَ يَمْسَحُ بِالْبِلَّةِ رَأْسَهُ وَ رِجْلَيْهِ.

9- عبد الکریم گوید: از امام صادق علیه السلام درباره وضوی حضرت علی علیه السلام پرسیدم؟

فرمود: وضوی علی علیه السلام جز یک بار یک بار نبود.

شیخ کلینی رحمه الله میگوید این روایت دلیلی است بر آن که کف آبی که برای وضو به کار می رود یک بار یک بار است؛ زیرا هرگاه حضرت علی علیه السلام با دو عمل عبادی برخورد می کرد با احتیاط ترین و سخت ترین آن ها را بر جسم خویش تحمیل می فرمود و آن روایتی که از امامان علیهم السلام نقل شده که حضرتش فرمود: وضو دو بار است برای کسی است که یک بار او را قانع نکند و از این رو یک بار دیگر را اضافه کرده و می فرماید: «دو بار». سپس فرمود: «هرکه بر دو بار اضافه نماید اجر نبرده است».

و این نهایت حدّ وضو می باشد که هرکس از آن تجاوز کند گناه کرده است و وضوی او صحیح نخواهد بود و او مانند کسی است که نماز ظهر را پنج رکعت بخواند و اگر امام علیه السلام دوبار را قید نمی کرد روش آن ها به روش سه مرتبه می شد.

در روایتی آمده: مردی به اندازه یک کف آب در اختیار دارد و وقت نماز نیز فرارسیده است (چه وظیفه ای دارد؟).

امام علیه السلام فرمود: آن آب را سه بخش نماید یک سوم برای صورت، یک سوم برای دست راست و یک سوم برای دست چپ و با رطوبت آن سر و پاهایش را مسح کند.

بخش هیجدهم

اشاره

(18)

بَابٌ حَدِّ الْوَجْهِ الَّذِي يُغْسَلُ وَ الذِّرَاعَيْنِ وَ كَيْفَ يُغْسَلُ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِيعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزِ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ لَهُ: أَخْبِرْنِي عَنْ حَدٌ الْوَجْهِ الَّذِي يَنْبَغِي لَهُ أَنْ يُوَضَّأَ الَّذِي قَالَ: اللَّهُ.

فَقالَ: الْوَجْهُ الَّذِي أَمَرَ اللَّهُ تَعَالَى بِغَسْلِهِ الَّذِي لَا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ أَنْ يَزِيدَ عَلَيْهِ وَ لَا يَنْقُصَ مِنْهُ إِنْ زَادَ عَلَيْهِ لَمْ يُؤْجَرْ، وَ إِنْ نَقَصَ مِنْهُ أَثِمَ؛ مَا دَارَتْ عَلَيْهِ السَّبَّابَةُ وَ الْوُسْطَى وَ الْإِبْهَامُ مِنْ قَصَاصِ الرَّأْسِ إِلَى الذَّقَنِ، وَ مَا جَرَتْ عَلَيْهِ الْإِصْبَعَانِ مِنَ الْوَجْهِ، مُسْتَدِيراً فَهُوَ مِنَ الْوَجْهِ وَ مَا سِوَى ذَلِكَ فَلَيْسَ مِنَ الْوَجْهِ.

قُلْتُ: الصُّدْعُ لَيْسَ مِنَ الْوَجْهِ؟

قال: لا.

اندازه شستن صورت و دو دست و چگونگی شستن آن ها در وضو

1- زراره گوید: به امام باقر علیه السلام عرض کردم: مرا از اندازه شستن صورت که سزاوار است شسته شود همان که خدای دستور فرموده است آگاه فرما؟

فرمود: صورتی که خدای تعالی به شستن آن دستور داده و شایسته نیست کسی بر آن بیفزاید و یا از آن کم کند - که اگر بر آن افزود، پاداشی نبرده است و اگر از آن کم کند، گناه کرده است - مقداری است که انگشت میانه و شست آن را فرو گیرد؛ از رستنگاه موی سر تا چانه؛ و آن دایره ای است که دو انگشت از صورت در بر می گیرند همین جزو صورت

است و جز آن از صورت شمرده نمی شود.

گفتم: گیجگاه جزو صورت نیست؟

فرمود: نه!

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام قالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَتَوَضَّأُ أَ يُبَطِّنُ لحْيَتَهُ؟

قالَ: لَا.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ الْمُغِيرَةِ عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: قالَ: رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم:

لَا تَضْرِبُوا وُجُوهَكُمْ بِالْمَاءِ ضَرْباً إِذَا تَوَضَّأْتُمْ، وَلَكِنْ شُنُوا الْمَاءَ شَنَّاً.

4- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: كَتَبْتُ إِلَى الرَّضَا علیه السلام أَسْأَلُهُ عَنْ حَدَّ الْوَجْهِ.

فَكَتَبَ مِنْ أَوَّلِ الشَّعْرِ إِلَى آخِرِ الْوَجْهِ، وَكَذَلِكَ الْجَبِيتَيْنِ.

2- محمد بن مسلم گوید: از یکی از دو امام باقر و یا امام صادق علیهما السلام- پرسیدم مردی که وضو می گیرد آیا لازم است به داخل ریش خود آب برساند؟

فرمود: نه.

3- سکونی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم فرمود:

به هنگام وضو مشت آب را بر چهره خود نزنید، بلکه آب را بر آن بریزید.

4- اسماعيل بن مهران گوید: طی نامه ای به امام رضا علیه السلام نوشتم و از حدود چهره پرسیدم؟

در پاسخ نوشت از آغاز رویش موی سر تا آخر چهره و هم چنین دو طرف پیشانی است.

5- مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ وَ غَيْرُهُ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْهَيْثَمِ بْنِ عُرْوَةَ التمِيمِيُّ قالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ: (فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ) فَقُلْتُ: هَكَذَا، وَ مَسَحْتُ مِنْ ظَهْرِ كَفِّي إِلَى الْمِرْفَقِ.

فَقَالَ: لَيْسَ هَكَذَا تَنْزِيلُهَا، إِنَّمَا هِيَ «فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ مِنَ الْمَرَافِقِ» ثُمَّ أَمَرَّ يَدَهُ مِنْ مِرْفَقِهِ إِلَى أَصَابِعِهِ.

6- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَخِيهِ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرَّضَا علیه السلام قَالَ:

فَرَضَ اللَّهُ عَلَى النِّسَاءِ فِي الْوُضُوءِ لِلصَّلَاةِ أَنْ يَبْتَدِئْنَ بِبَاطِنِ أَذْرُعِهِنَّ، وَ فِي الرَّجَالِ بِظَاهِرِ الذَّرَاعِ.

7- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الأقطع الْيَدِ وَالرّجل.

قالَ: يَغْسِلُهُمَا.

5- عروه تمیمی گوید: از امام صادق علیه السلام درباره گفتار خدای متعال پرسیدم و گفتم این گونه است و از روی دست خود تا آرنج را دست کشیدم.

فرمود: آیه بدین صورت نازل نشده؛ بلکه چنین است: (فاغسلوا وجوهكم و ايديكم من المرافق) سپس دست خود را از آرنج تا انگشتانش کشید.

6- محمد بن اسماعیل بن بزیع گوید: امام رضا علیه السلام فرمود:

خداوند بر زنان واجب فرموده است که در وضوی نماز از پشت بازوی خود شروع نمایند و مردان از روی بازو.

7- محمد بن مسلم گوید: از امام باقر علیه السلام در مورد وضوی کسی که دست و پای او بریده شده است، پرسیدم.

حضرت فرمود: مانده آن ها را بشوید.

8- وَ عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَن ابْنِ أَبِي عُمَيْر عَنْ رِفَاعَةَ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيّ عَنْ رِفَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْأَقْطَع.

قَالَ: يَغْسِلُ مَا قُطِعَ مِنْهُ.

9- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنِ الْعَمْرَكِي عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِيهِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ قُطِعَتْ يَدُهُ مِنَ الْمِرْفَقِ كَيْفَ يَتَوَضَّأُ؟

قالَ: يَغْسِلُ مَا بَقِيَ مِنْ عَضُدِهِ.

10- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ زُرَارَةَ قالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَر علیه السلام أَن أُناساً يَقُولُونَ: إِنَّ بَطْنَ الأُذُنَيْنِ مِنَ الْوَجْهِ وَ ظَهْرَهُمَا مِنَ الرأس.

فَقالَ: لَيْسَ عَلَيْهِمَا غَسْلٌ وَ لَا مَسْحٌ.

8- رفاعه گوید: از امام صادق علیه السلام دربارۀ کسی که دست او بریده شده است، پرسیدم.

امام علیه السلام فرمود: باید از آن جا که بریده شده است، بشوید.

9- علی بن جعفر گوید از برادرم موسی بن جعفر علیهما السلام درباره مردی که دست او از آرنج بریده شده پرسیدم که چگونه باید وضو بگیرد؟

امام علیه السلام فرمود: باید مانده بازوی خود را بشوید.

10- زراره گوید: از امام باقر علیه السلام پرسیدم برخی می گویند داخل دو گوش جزو صورت و پشت آن ها جزو سر است.

حضرت فرمود: شستن و مسح آن ها لازم نیست.

بخش نوزدهم

اشاره

(19)

بَابُ مَسْحُ الرَّأْسِ وَالْقَدَمَيْنِ.

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ شَاذَانَ بْنِ الْخَلِيلِ النَّيْسَابُورِي عَنْ مَعْمَرِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السلام قَالَ:

يُجْزِئُ مِنَ الْمَسْحِ عَلَى الرَّأْسِ مَوْضِعُ ثَلَاثِ أَصَابِعَ، وَ كَذَلِكَ الرَّجُلُ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

الأذنان لَيْسَا مِنَ الْوَجْهِ وَ لَا مِنَ الرَّأْسِ.

قالَ: وَ ذُكِرَ الْمَسْحُ.

فَقَالَ: امْسَحُ عَلَى مُقَدم رَأْسِكَ، وَ امْسَحُ عَلَى الْقَدَمَيْنِ وَ ابْدَأُ بِالشَّقِّ الْأَيْمَنِ.

مسح سر و پاها

معمر بن عمر گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

مسح سر و هم چنین پا به اندازۀ سه انگشت کفایت می کند.

2- محمد بن مسلم گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

دو گوش جزو صورت و سر نیستند.

راوی گوید: سخن از مسیح به میان آمد.

فرمود: جلوی سر خود و دو پا را مسح کن و از راست شروع کن.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ شَادَانَ بْنِ الْخَلِيلِ عَنْ يُونُسَ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحُسَيْنِ قالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: رَجُلٌ تَوَضَّأَ وَ هُوَ مُعْتَمِّ فَثَقُلَ عَلَيْهِ نَزْعُ الْعِمَامَةِ لِمَكَانِ الْبَرْدِ.

فَقَالَ: لِيُدْخِلْ إِصْبَعَهُ.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِيعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزِ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ : أَلَا تُخْبِرْنِي مِنْ أَيْنَ عَلِمْتَ وَ قُلْتَ: إِنَّ الْمَسْحَ بِبَعْضِ الرَّأْسِ وَبَعْضِ الرُّجْلَيْنِ؟

فَضَحِكَ، ثُمَّ قَالَ: يَا زُرَارَةُ! قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه واله وسلم: وَ نَزَلَ بِهِ الْكِتَابُ مِنَ اللَّهِ، لِأَنَّ اللَّهَ يَقُولُ: (فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ)، فَعَرَفْنَا أَنَّ الْوَجْهَ كُلَّهُ يَنْبَغِي أَنْ يُغْسَلَ.

ثُمَّ قَالَ: (وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ) ثُمَّ فَصَّلَ بَيْنَ الْكَلَام، فَقالَ: وَ امْسَحُوا بِرُوسِكُمْ فَعَرَفْنَا حِينَ قَالَ: بِرُوسِكُمْ أَنَّ الْمَسْحَ بِبَعْضِ الرَّأْسِ، لِمَكَانِ الْبَاءِ.

3- حسین گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: مردی در حالی که عمامه بر سر دارد، وضو می گیرد و به جهت سرما برداشتن عمامه برای او دشوار است، حکمش چیست؟

فرمود: با انگشت خود از زیر عمامه مسح نماید.

4- زراره گوید: به امام باقر علیه السلام گفتم: آیا به من می گویید که از کجا دانستید و گفتید که مسحباید بر روی قسمتی از سر و قسمتی از دو پا انجام گیرد؟

امام علیه السلام تبسم کرد و فرمود: ای زراره! رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم چنین فرموده و کتاب خداوند بر آن نازل شده است؛ زیرا خداوند می فرماید: (فاغسلوا وجوهکم) (یعنی روی خود را بشویید)، پس ما می فهمیم که تمامی صورت باید شسته شود. سپس فرمود: (و أيديكم إلى المرافق) (یعنی دست هایتان را از آرنج شست و شو دهید) سپس بین کلام فاصله انداخته و فرمود: (و امسحوا برؤسکم) (یعنی قسمتی از سر خود را مسح نماید).

پس هنگامی که فرمود: «به سر خود» به دلیل وجود حرف (باء) می فهمیم که مسح بر روی قسمتی از سر لازم است.

ثُمَّ وَصَلَ الرّجلَيْن بِالرَّأْسِ، كَمَا وَصَلَ الْيَدَيْنِ بِالْوَجْهِ فَقَالَ: (وَ أَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ) فَعَرَفْنَا حِينَ وَصَلَهَا بِالرَّأْسِ أَنَّ الْمَسْحَ عَلَى بَعْضِهَا، ثُمَّ فَسَّرَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم لِلنَّاسِ فَضَيَّعُوهُ.

ثُمَّ قَالَ: (فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ) فَلَمَّا وَضَعَ الْوُضُوءَ إِنْ لَمْ تَجِدُوا الْمَاءَ أَثْبَتَ بَعْضَ الْغَسْل مَسْحاً، لِأَنَّهُ قَالَ: (بِوُجُوهِكُمْ) ثُمَّ وَصَلَ بِهَا (وَ أَيْدِيَكُمْ).

ثُمَّ قَالَ: مِنْهُ أَيْ مِنْ ذَلِكَ التَّيَمُّم، لِأَنَّهُ عَلِمَ أَنَّ ذَلِكَ أَجْمَعَ لَمْ يَجْرِ عَلَى الْوَجْهِ، لأَنَّهُ يُعَلَّقُ مِنْ ذَلِكَ الصَّعِيدِ بِبَعْضِ الْكَفِّ وَلَا يَعْلَقُ بِبَعْضِهَا.

ثُمَّ قَالَ: (مَا يُرِيدُ اللهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ) وَ الْحَرَجُ: النِّيقُ.

آن گاه پاها را به سر عطف کرد دو دست را به صورت عطف نمود و فرمود: (و أرجلكم الی الکعبین) (یعنی دو پای خود را تا قوزک پا) پس چون دو پا را به سر عطف کرده می فهمیم که مسح بر روی قسمتی از دو پا باید انجام شود، سپس رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم آن را برای مردم تفسیر نمود ولی مردم آن را به کار نبستند.

سپس در ادامه آیه فرمود: «اگر آبی نیافتید، پس بر زمین یا خاکی پاکیزه تیمم کنید و قسمتی از صورت و دست های خویش را با آن مسح نماید پس چون در صورتی که آب نیابید وضو را از عهده شما برداشت چنین مقرّر نمود که قسمتی از مواضعی که شست و شو داده می شود مسح گردد زیرا فرموده است قسمتی از صورت خویش را».

سپس این عبارت را به آن عطف نموده است که: «و دست های خویش را» سپس فرموده است: «از آن»؛ یعنی از آن تیمم؛ زیرا او می داند که تمامی آن بر صورت جاری نمی شود بلکه امر چنین است که فقط قسمتی از کف دست به اجزای آن زمین با خاک می آلاید نه جای دیگر.

سپس خداوند تعالی فرمود: «خداوند اراده ننموده است که در دین حرجی بر عهده شما قرار دهد» حرج، همان در تنگنا بودن است.

5- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزِ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قالَ: أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام:

الْمَرْأَةُ يُجْزِتُهَا مِنْ مَسْحَ الرَّأْسِ أَنْ تَمْسَحَ مُقَدَّمَهُ قَدْرَ ثَلَاثِ أَصَابِعَ وَ لَا تُلْقِيَ عَنْهَا حِمَارَهَا.

6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام قالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَسْحَ عَلَى الْقَدَمَيْنِ كَيْفَ هُوَ؟

فَوَضَعَ كَفَّهُ عَلَى الْأَصَابِعِ فَمَسَحَهَا إِلَى الْكَعْبَيْنِ إِلَى ظَاهِرِ الْقَدَمِ.

فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! لَوْ أَنَّ رَجُلاً قالَ: بِإِصْبَعَيْنِ مِنْ أَصَابِعِهِ هَكَذَا.

فَقالَ: لا، إلَّا بِكَفِّهِ.

7- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ قَالَ: أَخْبَرَنِي مَنْ رَأَى أَبَا الْحَسَن علیه السلام بِمِنِّى يَمْسَحُ ظَهرَ قَدَمَيْهِ مِنْ أَعْلَى الْقَدَم إِلَى الْكَعْبِ وَ مِنَ الْكَعْبِ إِلَى أَعْلَى الْقَدَمِ وَ يَقُولُ:

الْأَمْرُ فِي مَسْحَ الرَّجْلَيْنِ مُوَسَّعُ، مَنْ شَاءَ مَسَحَ مُقْبِلاً، وَ مَنْ شَاءَ مَسَحَ مُدْبِراً، فَإِنَّهُ مِنَ الْأَمْرِ الْمُوَسَّع إِنْ شَاءَ اللَّهُ.

5- زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود: برای زن در مسح سر، همین مقدار کافی است که جلوی سر خود را - بی آن که روسری خویش را بردارد به اندازه سه انگشت مسح نماید.

6- احمد بن محمد بن ابی نصر گوید: از امام رضا علیه السلام در مورد چگونگی مسح روی دو پا پرسیدم.

حضرتش کف دست خویش را بر روی انگشتان قرار داد با آن ها روی پشت پا تا قوزک مسح نمود.

گفتم: فدایت شوم! اگر کسی بگوید با دو انگشت مسح می نمایم، چه حکمی دارد؟

فرمود: نه، با دو انگشت نمی تواند مگر، با کف دست مسح کند.

7- یونس گوید: کسی به من خبر داد که امام کاظم علیه السلام را در منا دیده بود که حضرتش روی پای خود را از بالای پا تا قوزک و از قوزک تا بالای پا مسح نموده و می فرمود:

امر خداوند در مسح پا وسعت دارد هرکس بخواهد می تواند به طرف جلو و هرکس بخواهد می تواند به طرف عقب مسح نماید، چراکه - ان شاء الله - این از امر موسع خداوند است.

8- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزِ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قالَ:

لَوْ أَنَّكَ تَوَضَّأْتَ فَجَعَلْتَ مَسْحَ الرَّجْلَيْنِ غَسْلاً ثُمَّ أَضْمَرْتَ أَنَّ ذَلِكَ هُوَ الْمُفْتَرَضُ لَمْ يَكُنْ ذَلِكَ بِوُضُوء.

ثم قال: ابدأ بِالْمَسْحَ عَلَى الرَّجُلَيْنِ، فَإِن بَدَا لَكَ غَسْل فَغَسَلْتَ فَامْسَحْ بَعْدَهُ لِيَكُونَ آخِرَ ذَلِكَ الْمُفْتَرَضِ.

9- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ مِسْكِينِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ: قالَ: أَبُو عَبْدِاللَّهِ علیه السلام:

إِنَّهُ يَأْتِي عَلَى الرَّجُلِ سِتّونَ وسَبْعُونَ سَنَةً مَا قَبلَ اللهُ مِنْهُ صَلَاةٌ.

قُلْتُ: وَكَيْفَ ذَاكَ؟

قالَ: لأَنَّهُ يَغْسِلُ ما أمرالله بمَسْجِهِ.

زراره گوید: امام صادق علیه السلام - يا امام باقر علیه السلام- فرمود:

اگر وضو گرفتی و به جای مسح دو پای خود را شست و شو دادی، و پنداشتی که این همان عمل واجب است این وضو شمرده نمی شود.

سپس فرمود: با مسح به روی دو پا آغاز کن (تا وضوی تو کامل گردد) و اگر (در جای تقیّه) ناگزیر بر شستن شدی، شست و شو ده پس از آن مسح کن تا آخرین عمل تو همان

فریضه باشد.

9- محمد بن مروان می گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

چه بسا مردی شصت و هفتاد سال زندگی می کند و خداوند یک نماز را هم از او نمی پذیرد.

گفتم: چگونه؟

فرمود: زیرا عضوی را که خداوند به مسح آن امر فرموده است می شوید.

10- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ - مُحَمَّدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَمِّهِ قالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى علیه السلام قُلتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! يَكُونُ خُفُ الرَّجُلِ مُخَرَّقاً فَيُدْخِلُ يَدَهُ فَيَمْسَحُ ظَهْرَ قَدَمِهِ أَ يُجْزِتُهُ ذَلِكَ؟

قالَ: نَعَمْ.

11- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ جعفر علیه السلام قال:

تَوَضَّأَ عَلِيٌّ علیه السلام فَغَسَلَ وَجْهَهُ وَ ذِرَاعَيْهِ ثُمَّ مَسَحَ عَلَى رَأْسِهِ وَ عَلَى نَعْلَيْهِ وَ لَمْ يُدْخِلْ يَدَهُ تَحْتَ الشَّرَاكِ.

12- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى رَفَعَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام فِي الَّذِي يَخْضِبُ رَأْسَهُ بِالْحِنَّاءِ ثُمَّ يَبْدُو لَهُ فِي الْوُضُوءِ.

قَالَ: لَا يَجُوزُ حَتَّى يُصِيبَ بَشَرَةَ رَأْسِهِ بِالْمَاءِ.

10- جعفر بن سلیمان گوید: از امام کاظم علیه السلام سؤال نموده و گفتم فدایت شوم مردی که کفش او پاره شده اگر به هنگام وضو دست خود را داخل نموده، روی پای خود را مسح کند، صحیح است؟

فرمود: آری.

11- زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

علی علیه السلام وضو می گرفت چهرۀ مبارک و بازوی خود را شست وشو داد، سپس به سر مبارکش مسح کرد و بی آن که دست خویش را در زیر بند نعلین داخل نماید به دو نعلین (عربی خود که مانع وصول آب به پا نیستند) مسح می کرد.

12- محمد بن یحیی در روایت مرفوعه ای گوید: امام صادق علیه السلام درباره کسی که سر خود را حنا بسته و سرش آغشته به حناست و می خواهد وضو بگیرد، فرمود:

تا هنگامی که به پوست سرش آب نرسد، مسح، صحیح نیست.

بخش بیستم

اشاره

(20)

بَابُ مَسْحَ الْخُفُّ.

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَيُّوبَ عَنْ أَبَانِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِالله علیه السلام عَن الْمَرِيضِ هَلْ لَهُ رُحْصَةٌ فِي الْمَسْح؟

قالَ: لَا.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ لَهُ: فِي الْخُفَّيْنِ تَقِيَّةٌ؟

فَقَالَ: ثَلَاثَةٌ لَا أَتَّقِي فِيهِنَّ أَحَداً: شُرْبُ الْمُسْكِرِ، وَ مَسْحُ الْخُفَّيْنِ، وَ مُتْعَةُ الْحَجِّ.

قالَ زُرَارَةُ: وَ لَمْ يَقُل: الْوَاجِبُ عَلَيْكُمْ أَلَّا تَتَّقُوا فِيهِنَّ أَحَداً.

حکم مسح بر روی کفش رو بسته

1- اسحاق بن عمّار :گوید از امام صادق علیه السلام دربارۀ بیمار پرسیدم که آیا می تواند به هنگام وضو بر روی کفش مسح کند؟

فرمود: نه.

2- زراره گوید: به حضرتش گفتم: آیا می توان در جای تقیّه به هنگام وضو بر روی کفش رو بسته مسح نمود؟

فرمود: من در سه مورد از هیچ کس تقیّه نمیکنم در نوشیدن شراب مست کننده که حتی از روی تقیه هم نمی نوشتم مسح کردن بر روی کفش رو بسته و حج تمتع.

زراره گوید: آن حضرت نفرمود بر شما هم واجب است که در این موارد از هیچ کس تقیه نکنید.

بخش بیست و یکم

اشاره

(21)

بَابُ الْجَبَائِرِ وَالقُرُوح وَالْجِرَاحَاتِ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرَّضَا علیه السلام عَنِ الْكَسِيرِ تَكُونُ عَلَيْهِ الْجَبَائِرُ أَوْ تَكُونُ بِهِ الْجِرَاحَةُ كَيْفَ يَصْنَعُ بِالْوُضُوءِ وَ عِنْدَ غُسْلِ الْجَنَابَةِ وَ غُسْلِ الْجُمُعَةِ؟

قالَ: يَغْسِلُ مَا وَصَلَ إِلَيْهِ الْغُسْلُ مِمَّا ظَهَرَ مِمَّا لَيْسَ عَلَيْهِ الْجَبَائِرُ وَ يَدَعُ مَا سِوَى ذَلِكَ مِمَّا لَا يَسْتَطِيعُ غَسْلَهُ وَ لَا يَنْزِعُ الْجَبَائِرَ وَ لَا يَعْبَتُ بِجِرَاحَتِهِ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْن سِنَانِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْجُرْحِ كَيْفَ يَصْنَعُ بِهِ صَاحِبُهُ؟

قالَ: يَغْسِلُ مَا حَوْلَهُ.

جبیره و شکستگی و زخم های ناشی از جراحت

1- عبد الرحمان بن حجّاج :گوید از امام رضا علیه السلام در مورد کسی که استخوانش شکسته و روی آن پارچه و چوب های شکسته بندی گذاشته اند و یا جراحتی در بدن دارد، سؤال نمودم که برای وضو غسل جنابت و غسل جمعه چه وظیفه ای دارد؟

فرمود: قسمت هایی را که آشکار است و پارچه و چوب شکسته بندی بر روی آن نیست و آب به آن می رسد بشوید و قسمت هایی را که توان شستن آن را ندارد، رها کند و لازم نیست پارچه و چوب های شکسته بندی را باز نماید و زخم خود را دست کاری کند.

2- عبدالله بن سنان گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد کسی که اعضای وضویش زخمی ها است پرسیدم فرمود: باید اطراف آن را بشوید.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ يَكُونُ بِهِ الْقَرْحَةُ فِي ذِرَاعِهِ أَوْ نَحْوِ ذَلِكَ فِي مَوْضِعِ الْوُضُوءِ فَيُعَصِّبُهَا بِالْخِرْقَةِ وَيَتَوَضَّأُ وَ يَمْسَحُ عَلَيْهَا إِذَا تَوَضَّأَ.

فَقالَ: إِن كَانَ يُؤذِيهِ الْمَاءُ فَلْيَمْسَحْ عَلَى الْخِرْقَةِ، وَ إِنْ كَانَ لَا يُؤْذِيهِ الْمَاءُ فَلْيَنْزِع الْخِرْقَة ثُمَّ لْيَغْسِلُهَا.

قالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْجُرْح كَيْفَ أَصْنَعُ بِهِ فِي غَسْلِهِ؟

قَالَ: اغْسِلْ مَا حَوْلَهُ.

4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ رِبَاطٍ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى مَوْلَى آلِ سَامِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: عَشَرْتُ فَانْقَطَعَ ظُفُرِي فَجَعَلْتُ عَلَى إِصْبَعِي مَرَارَةً فَكَيْفَ أَصْنَعُ بِالْوُضُوءِ؟

قالَ: يُعْرَفُ هَذَا وَ أَشْبَاهُهُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ: (مَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ) امْسَحْ عَلَيْهِ.

3- حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد کسی که در بازویش و یا یکی از اعضای وضویش زخم چرکینی دارد و آن را با پارچه بسته و به هنگام وضو بر روی آن دست می کشد پرسیدند؟

فرمود: اگر آب به او ضرر دارد بایستی بر روی پارچه دست بکشد، و اگر آب به او ضرر ندارد بایستی پارچه را باز کند سپس آن جا را بشوید.

راوی گوید: از حضرتش درباره جراحتی پرسیدم که در هنگام شستن آن چگونه باید عمل نمایم؟

فرمود: باید اطراف آن را بشویی.

4- عبد الأعلی مولی آل سام گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: پایم لغزید و در نتیجه ناخنم کنده شد. بر روی انگشتم دارو گذاشتم حال برای وضو باید چه کنم؟

فرمود: حکم این مورد و مشابه این را از کتاب خدای می توان دریافت که می فرماید: «بر شما در دین هیچ در دین هیچ تنگنایی قرار داده نشده است» حال برای وضو بر روی آن دست بکش.

بخش بیست و دوم

اشاره

(22)

بَابُ الشَّلِّ فِي الْوُضُوءِ وَ مَنْ نَسِيَهُ أَوْ قَدَّمَ أَوْ أَخَّرَ.

1- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْن مُحَمَّدٍ عَن الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ: قالَ: لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

إِذَا اسْتَيْقَنْتَ أَنَّكَ قَدْ أَحْدَثْتَ فَتَوَضَّأُ، وَإِيَّاكَ أَنْ تُحْدِثَ وُضُوءاً أَبَداً حَتَّى تَسْتَيْقِنَ أَنَّكَ قَدْ أَحْدَثْتَ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَن الْفَضْل بن شَاذَانَ جَمِيعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ قَالَ:

إِذَا كُنْتَ قَاعِداً عَلَى وُضُوءٍ وَلَمْ تَدْرِ أَغَسَلْتَ ذِرَاعَكَ أَمْ لَا فَأَعِدْ عَلَيْهَا وَعَلَى جَمِيعِ مَا شَكَكْتَ فِيهِ أَنَّكَ لَمْ تَغْسِلْهُ أَوْ تَمْسَحْهُ مِمَّا سَمَّى اللَّهُ مَا دُمْتَ فِي حَالِ الْوُضُوءِ، فَإِذَا قُمْتَ مِنَ الْوُضُوءِ وَ فَرَغْتَ فَقَدْ صِرْتَ فِي حَالٍ أُخْرَى فِي صَلَاةٍ أَوْ غَيْرِ صَلَاةٍ، -

حکم شک در وضو، کسی که آن را فراموش کند یا در تقدم و تأخرش شک نماید.

1- بکیر گوید: امام صادق علیه السلام به من فرمود:

اگر یقین نمودی که وضوی خود را باطل نموده ای وضو بگیر و هرگز تا یقین بر باطل کردن وضوی خویش نکرده ای وضو مگیر.

2- زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

اگر در حال وضو گرفتن بودی و نمی دانستی که آیا بازوی خود را شسته ای یا نه آن را بشوی و هم چنین تا زمانی که در حال وضو گرفتن هستی و دربارۀ هریک از اعضای وضو که خداوند (در آیه وضو) از آن ها نام برده که تو در شستن یا مسح آن ها شک کرده ای این حکم جاری است.

ولی اگر وضو پایان یافت و در حالت دیگری چون نماز و جز آن بودی، -

فَشَكَكْتَ فِي بَعْضِ مَا سَمَّى اللَّهُ مِمَّا أَوْجَبَ اللهُ تَعَالَى عَلَيْكَ فِيهِ وُضُوءاً فَلَا شَيْءَ عَلَيْكَ، وَإِنْ شَكَكْتَ فِي مَسْحٍ رَأْسِكَ وَ أَصَبْتَ فِي لِحْيَتِكَ بِلَّةٌ فَامْسَحْ بِهَا عَلَيْهِ، وَ عَلَى ظَهْرِ قَدَمَيْكَ وَ إِنْ لَمْ تُصِبْ بِلَّةً فَلَا تَنْقُضِ الْوُضُوءَ بِالشَّكُ، وَ امْضِ في صَلاتِكَ، وَ إِنْ تَبتَ أَنَّكَ لَمْ تُهِمْ وَضُوءَكَ فَأعِدْ عَلَى مَا تَرَكْتَ يَقِيناً حَتَّى تَأْتِيَ عَلَى الْوُضُوءِ.

قالَ حَمَّادٌ: وَ قالَ حَرِيزٌ: قالَ زُرَارَةُ : قُلْتُ لَهُ: رَجُلٌ تَرَكَ بَعْضَ ذِرَاعِهِ، أَوْ بَعْضَ جَسَدِهِ فِي غُسْلِ الْجَنَابَةِ.

فَقالَ: إِذَا شَكٍّ ثُمَّ كَانَتْ بِهِ بِلَّةٌ وَ هُوَ فِي صَلَاتِهِ مَسَحَ بِهَا عَلَيْهِ، وَ إِنْ كَانَ اسْتَيْقَنَ رَجَعَ وَ أَعَادَ عَلَيْهِ الْمَاءَ مَا لَمْ يُصِبْ بِلَّةٌ، فَإِنْ دَخَلَهُ الشَّكُ وَ قَدْ دَخَلَ فِي حَالٍ أُخْرَى فَلْيَمْضِ فِي صَلَاتِهِ وَ لَا شَيْءَ عَلَيْهِ وَ إِنِ اسْتَبَانَ رَجَعَ وَأَعَادَ الْمَاءَ عَلَيْهِ وَ إِنْ رَآهُ وَ بِهِ بِلَّةٌ مَسَحَ عَلَيْهِ وَ أَعَادَ الصَّلَاةَ بِاسْتِيقَانِ، وَإِنْ كَانَ شَاكَاً فَلَيْسَ عَلَيْهِ فِي شَكِّهِ شَيْءٌ فَلْيَمْضِ فِي صَلَاتِهِ.

سپس در شستن برخی از آن اعضا شک کردی، چیزی بر عهده تو نیست که دوباره انجام دهی و اگر در مورد مسح سر شک نمودی، چنان چه در محاسن خود رطوبتی یافتی آن را بر روی سر و دو پای خود مسح کن ولی اگر رطوبتی نیافتی وضوی خود را با شک باطل مکن و نماز خویش را به جای آور و اگر یقین کردی که وضوی خویش را به پایان نرسانده ای به آن عضوی که از روی یقین، ترک نموده ای باز گرد تا وضو را به پایان برسانی.

زراره گوید: به حضرتش گفتم: اگر کسی شک کند که قسمتی از بازو یا قسمتی از بدن خویش را در غسل جنابت نشسته است، چه حکمی دارد؟

فرمود: اگر اگر شک کند و در حال نماز باشد و رطوبتی از آب غسل در بدنش هست با آن، همان قسمت را هم مسح ،کند ولی اگر یقین کند که آن را نشسته در صورتی که رطوبتی هم نیافت باید آن عضو را بشوید و اگر شک کند و حال آن که در نماز به حالت دیگری داخل شده بایستی نماز خود را به جای آورد و چیزی بر عهده او نیست ولی اگر بر نشستن عضو یقین ،کند باید آن قسمت را بشوید.

و اگر به هنگام مراجعه آن قسمت را دید که مرطوب است همان قسمت را مسح کند و نماز را دو مرتبه با یقین به جا می آورد ولی اگر در این مورد شک کرد، در شک و تردید چیزی بر عهده او نیست و بایستی نماز خود را به جا آورد.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِنْ ذَكَرْتَ وَ أَنْتَ فِي صَلَاتِكَ أَنَّكَ قَدْ تَرَكْتَ شَيْئاً مِنْ وُضُوئِكَ الْمَفْرُوضِ عَلَيْكَ فَانْصَرِفْ وَ أَتِمُ الَّذِي نَسِيتَهُ مِنْ وُضُوئِكَ وَ أَعِدْ صَلَاتَكَ وَ يَكْفِيكَ مِنْ مَسْحٍ رَأْسِكَ أَنْ تَأْخُذَ مِنْ لِحْيَتِكَ بَلَلَهَا إِذَا نَسِيتَ أَنْ تَمْسَحَ رَأْسَكَ فَتَمْسَحَ بِهِ مُقَدَّمَ رَأْسِكَ.

4 عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا نَسِيَ الرَّجُلُ أَنْ يَغْسِلَ يَمِينَهُ فَغَسَلَ شِمَالَهُ وَ مَسَحَ رَأْسَهُ وَ رِجْلَيْهِ وَ ذَكَرَ بَعْدَ ذَلِكَ غَسَلَ يَمِينَهُ وَ شِمَالَهُ وَ مَسَحَ رَأْسَهُ وَ رِجْلَيْهِ، وَ إِنْ كَانَ إِنَّمَا نَسِيَ شِمَالَهُ فَلْيَغْسِل الشِّمَالَ وَ لَا يُعِيدُ عَلَى مَا كَانَ تَوَضَّأَ.

وَ قالَ: أَتْبِعْ وُضُوءَكَ بَعْضَهُ بَعْضَاً.

3- حلبی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

اگر در حال نماز متوجه شدی که چیزی که بر تو واجب بوده، ترک نموده ای نماز را رها کن و آن چه را که از وضوی خود فراموش کرده ای انجام بده و نمازت را دو مرتبه به جای آور، در صورتی که مسح سرت را فراموش کردهای کافی است که با رطوبت محاسن خویش جلوی سر را مسح نمایی.

4- حلبی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هرگاه کسی در وضو شستن دست راست خود را فراموش کرده سپس دست چپش را شست و شو داده و سر و دو پایش را مسح کرده، آن گاه متوجه اشتباه خود شده، باید این ها را انجام دهد ولی اگر شستن دست چپ را فراموش کرده باید دست چپ را شست و شو دهد و اعاده سایر اعمال لازم نیست.

و فرمود: اعمال وضوی خود را پشت سر هم انجام بده.

5- عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْل بْن شَاذَانَ جَمِيعاً عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قالَ: أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام:

تَابِعْ بَيْنَ الْوُضُوءِ كَمَا قَالَ اللَّهُ، ابْدَأْ بِالْوَجْهِ ثُمَّ بِالْيَدَيْنِ ثُمَّ امْسَحَ الرَّأْسَ وَ الرَّجْلَيْنِ وَلَا تُقَدِّمَنَّ شَيْئًا بَيْنَ يَدَيْ شَيْءٍ تُخَالِفُ مَا أُمِرْتَ بِهِ، وَ إِنْ غَسَلْتَ الذُّرَاعَ قَبْلَ الْوَجْهِ فَابْدَأُ بِالْوَجْهِ وَأَعِدْ عَلَى الذَّرَاعِ، وَ إِنْ مَسَحْتَ الرّجُلَ قَبْلَ الرَّأْسِ فَامْسَحْ عَلَى الرَّأْسِ قَبْلَ الرَّجُلِ ثُمَّ أَعِدْ عَلَى الرَّجْلِ، ابْدَأْ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ.

6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ أَبِي دَاوُدَ جَمِيعاً عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَيُّوبَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السلام قالَ:

إِذَا نَسِيتَ فَغَسَلْتَ ذِرَاعَكَ قَبْلَ وَجْهِكَ فَأَعِدْ غَسْلَ وَجْهِكَ ثُمَّ اغْسِلْ ذِرَاعَيْكَ بَعْدَ الْوَجْهِ، فَإِن بَدَأْتَ بِذِرَاعِكَ الْأَيْسَرِ قَبْلَ الْأَيْمَنِ فَأَعِدْ غَسْلَ الأَيْمَنِ ثُمَّ اغْسِلِ الْيَسَارَ، وَ إِنَّ نَسِيتَ مَسْحَ رَأْسِكَ حَتَّى تَغْسِلَ رِجْلَيْكَ فَامْسَحْ رَأْسَكَ ثُمَّ اغْسِلْ رِجْلَيْكَ.

5- زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

افعال وضو را به ترتیب به جای آور؛ آن سان که خداوند متعال فرموده است. از صورت آغاز کن سپس دو دست را، سپس سر و دو پا را مسح کن و هرگز عضوی را جلوتر از عضو دیگر انجام مده تا آن چه را که به آن مأمور شده ای مخالفت نکنی.

و اگر دستان را پیش از صورت شستی، دوباره صورت را بشوی سپس دستان را بشوی و اگر پاها را پیش از سر مسح کردی دوباره و سر را مسح کن، سپس مسح پاها را تکرار کن. به آن چه خدا آغاز کرده است آغاز کن.

6- ابو بصیر گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هرگاه فراموش کردی بازویت را پیش از صورت خود شستی پس دوباره صورت خود را بشوی، سپس دست هایت را بشوی و اگر دست چپ را پیش از دست راست آغاز کردی پس به دست راست اعاده کن، سپس دست چپ را بشوی و اگر مسح سر را فراموش کردی تا پاهایت را مسح کردی پس سر خود را مسح کن سپس پاهایت را مسح کن.

7- وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: قالَ: أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

إِذَا تَوَضَّأْتَ بَعْضَ وُضُوئِكَ فَعَرَضَتْ لَكَ حَاجَةٌ حَتَّى يَنْشَفَ وَضُوؤُكَ فَأَعِدْ وُضُوءَكَ، فَإِنَّ الْوُضُوءَ لَا يَتَبَعْضُ.

8- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ صَالِحٍ بْنِ السَّنْدِي عَنْ جَعْفَرِ بْن بَشِيرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْن أَبِي حَمْزَةَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام: رُبَّمَا تَوَضَّأْتُ فَنَفِدَ الْمَاء فَدَعَوْتُ الْجَارِيَةَ فَأَبْطَأَتْ عَلَى بِالْمَاءِ فَيَجِفُ وَضُونِي.

فَقالَ: أَعِدْ.

9- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ الْوَشَّاءِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ حَكَمِ بْنِ حُكَيْمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ نَسِيَ مِنَ الْوُضُوءِ الذَّرَاعَ وَ الرَّأْسَ.

قالَ: يُعِيدُ الْوُضُوءَ إِنَّ الْوُضُوءَ يُتْبَعُ بَعْضُهُ بَعْضاً.

7- با همین اسناد روایت شده است که امام صادق علیه السلام فرمود:

اگر برخی از افعال وضو را انجام دادی سپس کاری برای تو پیش آمد و مدتی طول کشید، تا آب وضویت خشک شد از نو وضو بگیر زیرا وضو جدا پذیر نیست.

8- معاوية بن عمار گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: گاهی در حال وضو آب تمام می شود، کنیزم را صدا می زنم و او با تأخیر آب را می آورد و آب وضویم خشک می گردد، حکمش چیست؟

فرمود: دو مرتبه وضو بگیر.

9- حكم بن حکیم گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم از مردی که به هنگام وضو شستن دستان و سر خود را فراموش می نماید که باید چه کند؟

فرمود: دو مرتبه وضو بسازد چرا که افعال وضو باید به ترتیب باشد.

بخش بیست و سوم

اشاره

(23)

بَابُ مَا يَنْقُضُ الْوُضُوءَ وَ مَا لَا يَنْقُصُهُ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ وَ أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ جَمِيعاً عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ سَالِمٍ أَبِي الْفَضْلِ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قال:

لَيْسَ يَنْقُضُ الْوُضُوءَ إِلَّا مَا خَرَجَ مِنْ طَرَفَيْكَ الْأَسْفَلَيْنِ اللَّذِيْنِ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْكَ بِهِمَا.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَهْلٍ عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ آدَمَ قالَ: سَأَلْتُ الرِّضَا علیه السلام عَنِ النَّاسُورِأَ يَنْقُضُ الْوُضُوءَ؟

قالَ: إِنَّمَا يَنْقُضُ الْوُضُوءَ ثَلَاثُ: الْبَوْلُ وَالْغَائِطُ وَ الرِّيحُ.

مبطلات وضو

1- سالم گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

تنها چیزی که از دو طرف پایین تر تو، (عورتین) که خداوند آن ها را به تو ارزانی داشته است خارج می گردد، وضو را باطل می سازد.

2- زكريا بن آدم گوید: از امام رضا علیه السلام پرسیدم که آیا ناسور (زخمی که پیرامون مقعد پدید آید) وضو را باطل می نماید؟

فرمود: فقط سه چیز وضو را باطل می کند ادرار، مدفوع و باد معده.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام:

إِنَّ الشَّيْطَانَ يَنْفُخُ فِي دُبُرِ الْإِنْسَانِ حَتَّى يُخَيَّلَ إِلَيْهِ أَنَّهُ قَدْ خَرَجَ مِنْهُ رِيحٌ فَلَا يَنْقُصُ الْوُضُوءَ إِلَّا رِيحٌ، تَسْمَعُهَا أَوْ تَجِدُ رِيحَهَا.

4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنْ ظَرِيفٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَيْمُونٍ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لَيْسَ فِي حَبُّ الْقَرْعِ وَ الدِّيدَانَ الصَّغَارِ وُضُوءٌ إِنَّمَا هُوَ بِمَنْزِلَةِ الْقَمْلِ.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أَخِي فُضَيْلِ عَنْ فُضَيْلِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِي الرَّجُلِ يَخْرُجُ مِنْهُ مِثْلُ حَبِّ الْقَرْع.

قالَ: لَيْسَ عَلَيْهِ وُضُوءٌ.

وَ رُوِيَ: إِذَا كَانَتْ مُلَطْخَةُ بِالعَذِرَةِ أَعَادَ الْوُضُوء.

3- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

همانا شیطان در دبر انسان می دمد تا او گمان کند که بادی از او خارج شده است. پس وضو را فقط بادی که صدای آن را بشنوی یا بوی آن را احساس نمایی باطل می کند.

4- عبدالله بن یزید گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

برای بیرون آمدن کرم کدو و کرم های کوچک وضو لازم نیست، آن ها به منزله شپش هستند.

5- فضیل گوید: امام صادق علیه السلام در مورد مردی که چیزی مانند کرم کدو از دبر انسان خارج می شود فرمود: برای آن، گرفتن وضوی مجدد لازم نیست.

و روایت شده است هرگاه آن کرم به نجاست و مدفوع آغشته باشد، باید دو مرتبه وضو گرفت.

6- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزِ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ لأَبِي جَعْفَرٍ وَ لِأَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: مَا يَنْقُضُ الْوُضُوءَ؟

فَقالَ: مَا يَخْرُجُ مِنْ طَرَفَيْكَ الْأَسْفَلَيْنِ مِنَ الدُّبُرِ وَ الذَّكَرِ غَائِدٌ أَوْ بَوْلٌ أَوْ مَنِيٌّ أَوْ رِيحٌ وَ النَّوْمُ حَتَّى يُذْهِبَ الْعَقْلَ وَكُلُّ النوم يُكْرَهُ إِلَّا أَن تَكُونَ تَسْمَعُ الصَّوْتَ.

7- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ الْعَمْرَكِيَّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِيهِ مُوسَى علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ هَلْ يَصْلُحُ لَهُ أَنْ يَسْتَدْخِلَ الدَّوَاءَ ثُمَّ يُصَلِّيَ وَ هُوَ مَعَهُ أَيَنْقُضُ الْوُضُوءَ؟

قالَ: لَا يَنْقُصُ الْوُضُوءَ، وَلَا يُصَلِّي حَتَّى يَطْرَحَهُ.

8- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْعَلَاءِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللهِ علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ يَتَجَشَأُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ شَيْءٌ أَ يُعِيدُ الوُضُوءَ؟

قالَ: لَا.

6- زراره گوید: به امام باقر و امام صادق علیهما السلام گفتم: چه چیزی وضو را باطل می کند؟

فرمودند: آن چیزی که از دو طرف پایین تو - یعنی از دبر و آلت - خارج می گردد، که عبارتند از مدفوع، ادرار، منی، باد و هم چنین خوابی که عقل را برباید و هر خوابی که وضو گرفتن را الزامی می کند مگر آن که صدا را در آن حال بشنود.

7- علی بن جعفر گوید: از برادرم امام کاظم علیه السلام در این مورد سؤال نمودم، که آیا انسان می تواند پس از استعمال دارو و در حالی که هنوز آن دارو با او می باشد، نماز به جا آورد؟ و آیا این عمل وضو را باطل می نماید؟

فرمود: وضو را باطل نمی کند ولی نباید نماز به جا آورد تا این که آن را دور بیندازد.

8- حسین بن ابی العلاء گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد فردی که آروغ می زند و چیزی از حلقش بالا می آید سؤال نمودم، که آیا باید دوباره وضو بگیرد؟

فرمود: نه.

9- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرِ عَنِ ابْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ أَبِي أَسَامَةَ قَالَ:

سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْقَيْءِ هَلْ يَنْقُضُ الْوُضُوءَ؟

قال: لا.

10- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ أَبُو دَاوُدَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانِ عَنْ عُبَيْدِ بْن زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إذَا قَاءَ الرَّجُلُ وَهُوَ عَلَى طهر فَلْيَتَمَضْمَضٌ.

11- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِيِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ يَكُونُ عَلَى طُهْرٍ فَيَأْخُذُ مِنْ أَطْفَارِهِ أَوْ شَعْرِهِ أَيُعِيدُ الْوُضُوءَ؟

فَقالَ: لَا، وَلَكِنْ يَمْسَحُ رَأْسَهُ وَأَظْفَارَهُ بِالْمَاءِ.

قالَ: قُلْتُ: فَإِنَّهُمْ يَزْعُمُونَ أَنَّ فِيهِ الْوُضُوءَ.

فَقالَ: إِنْ خَاصَمُوكُمْ فَلَا تُخَاصِمُوهُمْ، وَقُولُوا: هَكَذَا السُّنَّةُ.

9- ابو اسامه گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا استفراغ وضو را باطل می کند؟

فرمود: نه.

10- عبیدبن زراره گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هرگاه انسان در حال طهارت استفراغ کند، بایستی آب را مضمضه کند.

11- محمد حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: مردی که در حال طهارت است و در این حال ناخن یا موی خویش را می چیند، آیا باید دو مرتبه وضو بگیرد؟

فرمود: نه، ولی سر و ناخن های خویش را با آب بشوید.

عرض کردم: آن ها (سنی ها) چنین می پندارند که در این مورد باید وضو تکرار شود!

فرمود: اگر آنان با شما در این مورد به ستیز و مخاصمه برخیزند، شما با آنان مخاصمه نکنید و بگویید: سنت این گونه است.

12- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

لَيْسَ فِي الْقُبْلَةِ وَ لَا مَسُ الْفَرْجِ وَلَا الْمُبَاشَرَةِ وُضُوء.

13- مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرُّعَافِ وَ الْحِجَامَةِ وَكُلٌّ دَمِ سَائِلٍ.

فَقالَ: لَيْسَ فِي هَذَا وُضُوءٌ، إِنَّمَا الْوُضُوءُ مِنْ طَرَفَيْكَ اللَّذَيْنِ أَنْعَمَ اللَّهُ تَعَالَى بِهِمَا عَلَيْكَ.

14- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ عَنْ رَجُلٍ بِهِ عِلَّةٌ لَا يَقْدِرُ عَلَى الاضْطِجَاعِ وَالْوُضُوهُ يَشْتَدُّ عَلَيْهِ وَ هُوَ قَاعِدٌ مُسْتَنِدٌ بِالْوَسَائِدِ، فَرُبَّمَا أَغْفَى وَ هُوَ قَاعِدٌ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ.

قالَ: يَتَوَضّاً.

قُلْتُ لَهُ: إِنَّ الْوُضُوءَ يَشْتَدُّ عَلَيْهِ لِحَالِ عِلَّتِهِ.

12- زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

در بوسیدن، لمس نمودن فرج و تماس بدنی تجدید وضو لازم نیست.

13- ابو بصیر گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد خون دماغ حجامت و هر خونی که جاری می گردد، پرسیدم؟

فرمود: در این چیزها تکرار وضو لازم نیست، بلکه اگر چیزی از عورتین که خدا آن ها را به تو روزی کرده خارج شود، وضو لازم می گردد.

14- معمر بن خلاد گوید: از امام رضا علیه السلام پرسیدم کسی که بیمار است و توانایی خوابیدن بر پهلو را ندارد وضو گرفتن برای او دشوار است او نشسته و تکیه بر بالش داده و چه بسا در همان حال خواب سبکی او را فرا می گیرد آیا دوباره باید وضو بگیرد؟

فرمود: باید وضو بگیرد.

عرض کردم به خاطر مرضی که دارد وضو برای او دشوار است.

فَقالَ: إِذَا خَفِيَ عَلَيْهِ الصَّوْتُ فَقَدْ وَجَبَ الْوُضُوءُ عَلَيْهِ.

وَقالَ: يُؤَخِّرُ الظُّهْرَ وَ يُصَلِّيهَا مَعَ الْعَصْرِ يَجْمَعُ بَيْنَهُمَا، وَكَذَلِكَ الْمَغْرِبُ وَ الْعِشَاءُ.

15- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ الْحَجَّاج قالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَن الْخَفْقَةِ وَالْخَفْقَتَيْنِ.

فَقالَ: مَا أَدْرِي مَا الْخَفْقَةُ وَ الْخَفْقَتَانِ إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ: (بَلِ الْإِنْسَانُ عَلَى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ) إِنَّ عَلِيّاً علیه السلام كَانَ يَقُولُ: مَنْ وَجَدَ طَعْمَ النَّوْمِ قَائِمَاً أَوْ قَاعِداً فَقَدْ وَجَبَ عَلَيْهِ الوضوء.

16- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ جُمْهُورٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

أُذْنَانِ وَ عَيْنَانِ تَنَامُ الْعَيْنَانِ وَ لَا تَنَامُ الْأَذْنَانِ وَ ذَلِكَ لَا يَنْقُضُ الْوُضُوءَ، فَإِذَا نَامَتِ الْعَيْنَانِ وَالْأَذْنَانِ انْتَقَضَ الْوُضُوء.

فرمود: هرگاه خواب به گونه ای باشد که صدایی را نشنود در واقع وضو بر او واجب می شود.

و فرمود: او باید نماز ظهر را به تأخیر اندازد و آن را با نماز عصر به جا آورد و وظیفه او در مورد نماز مغرب و عشاء نیز همین گونه است.

15- عبد الرحمان بن حجّاج گوید: از امام صادق علیه السلام درباره یک بار یا دوبار چرت زدن پرسیدم که آیا وضو را باطل می کند؟

فرمود: یک یا دوبار چرت زدن چیست؟ همانا خداوند می فرماید: «بلکه انسان خویشتن بینا است».

به راستی که علی علیه السلام همواره می فرمود: هر کس - چه در حال ایستاده و چه در حالت نشسته - مزه خواب را احساس نماید، به طور حتم تجدید وضو بر او واجب می گردد.

16- سعد گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

آدمی را دو گوش است و دو چشم در حالتی که دو چشم می خوابند ولی دو گوش در خواب نیستند وضو باطل نمی شود بلکه هنگامی وضو باطل می گردد که دو چشم و دو گوش هر دو در خواب فرو می روند.

17- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ السَّابَاطِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ علیه السلام قالَ: الرَّجُلُ يَقْرِضُ مِنْ شَعْرِهِ بِأَسْنَانِهِ أَ يَمْسَحُهُ بِالْمَاءِ قَبْلَ أَن يُصَلِّي؟

لا قالَ: لَا بَأْسَ، إِنَّمَا ذَلِكَ فِي الْحَدِيدِ.

بخش بیست و چهارم

اشاره

(24)

بَابُ الرَّجُلِ يَطَأُ عَلَى الْعَذِرَةِ أَوْ غَيْرِهَا مِنَ الْقَذَرِ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْأَحْوَلِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: فِي الرَّجُل يَطأُ عَلَى الْمَوْضِع الَّذِي لَيْسَ بنظيف ثُمَّ يَطأُ بَعْدَهُ مكاناً نظيفاً.

قالَ: لَا بَأْسَ إِذَا كَانَ خَمْسَةَ عَشَرَ ذِرَاعًا، أَوْ نَحْوَ ذَلِكَ.

17- عمار ساباطی گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد مردی که قسمتی از موی خویش را با دندان هایش می کند پرسیدم که آیا لازم است پیش از نماز آن را با آب مسح نماید؟

فرمود: اشکالی ندارد این کار تن ها در مورد ابزار آهنی است.

مردی که پای خود را بر روی مدفوع یا نجاستی دیگر می گذارد

1- احول گوید: امام صادق علیه السلام در مورد مردی که در جای نا پاک پا می گذارد، سپس بر جای پاک پا می نهد فرمود:

در صورتی که از آن مکان پانزده ذراع یا مانند آن باشد، فاصله گیرد اشکالی ندارد.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: كُنْتُ مَعَ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام إِذْ مَرَّ عَلَى عَذِرَةٍ يَابِسَةٍ فَوَطِئَ عَلَيْهَا فَأَصَابَتْ ثَوْبَهُ.

فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! قَدْ وَطِنْتَ عَلَى عَذِرَةٍ فَأَصَابَتْ ثَوْبَكَ.

فَقَالَ: أَلَيْسَ هِيَ يَابِسَةٌ؟

فَقُلْتُ: بَلَى.

فَقالَ: لَا بَأْسَ إِنَّ الْأَرْضَ تُطَهِّرُ بَعْضُهَا بَعْضاً.

3- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِيُّ قَالَ: نَزَلْنَا فِي مَكَانٍ بَيْنَنَا وَ بَيْنَ الْمَسْجِدِ زُقَاقٌ قَذَرٌ فَدَخَلْتُ عَلَى أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام فَقَالَ: أَيْنَ نَزَلْتُمْ؟

فَقُلْتُ: نَزَلْنَا فِي دَارِ فُلَانٍ.

فَقالَ: إِنَّ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَ الْمَسْجِدِ زُقَاقاً قَذَراً.

أَوْ قُلْنَا لَهُ: إِنَّ بَيْنَنَا وَ بَيْنَ الْمَسْجِدِ زُقَاقاً قَذَراً .

2- محمد بن مسلم گوید: همراه امام باقر علیه السلام بودم که از کنار مدفوع خشکی عبور نموده پای خود را بر روی آن گذارد و نجاست به لباسش خورد.

گفتم فدایت گردم شما بر روی مدفوعی پاگذاشتید و به لباستان اصابت کرد.

فرمود: مگر آن خشک نبود؟

عرض کردم: آری.

فرمود: اشکالی ندارد؛ زیرا زمین پاک، زمین نجس را پاک می نماید.

3- محمد حلبی گوید: در جایی فرود آمدیم که بین ما و مسجد، کوچه باریکی بود که زمینش آلوده بود خدمت امام صادق علیه السلام شرفیاب شدم. فرمود: کجا فرود آمدید؟

گفتم: در خانه فلانی.

فرمود: میان شما و مسجد کوچه ای است که آلوده است - و محتمل است که ما گفتیم میان ما و مسجد ، کوچه ای آلوده بود -

فَقالَ: لَا بَأْسَ الْأَرْضُ تُطَهِّرُ بَعْضُهَا بَعْضاً.

قُلْتُ: وَ السِّرْقِينُ الرَّطْبُ أطَأَ عَلَيْهِ.

فَقَالَ: لَا يَضُرُّكَ مِثْلُهُ.

4- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنِ الْحَلَبِى عَنْ أَبِي عَبْدِاللهِ علیه السلام فِي الرَّجُل بَطَأُ فِي الْعَذِرَةِ أَوِ الْبَوْلِ أَ يُعِيدُ الْوُضُوءَ؟

قالَ: لَا، وَ لَكِنْ يَغْسِلُ مَا أَصَابَهُ.

وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى: إِذَا كَانَ جَافًا فَلَا يَغْسِلُهُ.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنِ الْمُعَلَّى بْنِ خُنَيْس قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام الْخِنْزِيرِ يَخْرُجُ مِنَ الْمَاءِ فَيَمُرُّ عَلَى الطَّرِيقِ فَيَسِيلُ مِنْهُ الْمَاء أَمْرُ عَلَيْهِ حَافِياً.

فَقَالَ: أَلَيْسَ وَرَاءَهُ شَيْءٌ جَافٌ؟ قُلْتُ: بَلَى.

قالَ: فَلَا بَأْسَ، إِنَّ الْأَرْضَ تُطَهِّرُ بَعْضُهَا بَعْضاً.

فرمود: ایرادی ندارد زمین نجس، به واسطه زمین پاک، پاک می شود.

گفتم: من بر روی سرگین مرطوب پا گذاشتم

فرمود: چیزهایی مانند این به تو ضرری نمی رساند.

4- حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام درباره مردی که بر روی مدفوع یا ادرار پا می گذارد، پرسیده شد که آیا لازم است او دوباره وضو بگیرد؟

فرمود: نه، ولی نجاستی را که به او رسیده است باید شست و شو دهد.

و در روایت دیگری آمده در صورتی که نجاست خشک باشد، لازم نیست آن را بشوید.

5- معلی بن خنیس می گوید از امام صادق علیه السلام در مورد خوکی که از آب بیرون می آید و در راه عبور می نماید و از او آب می ریزد پرسیدم که آیا می توانم با پای برهنه از آن جا عبور کنم؟

فرمود: آیا بعد از آن جا محل خشکی وجود ندارد؟

گفتم: چرا.

فرمود: ایرادی ندارد زیرا زمین پاک، نجاست زمین نجس را پاک می کند.

بخش بیست و پنجم

اشاره

(25)

بَابُ الْمَذْي وَ الْوَدْي.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قال:

إِنْ سَالَ مِنْ ذَكَرِكَ شَيْءٌ مِنْ مَدْيِ أَوْ وَدْيِ وَ أَنْتَ فِي الصَّلَاةِ فَلَا تَغْسِلْهُ وَ لَا تَقْطَع الصَّلَاةَ وَ لَا تَنْقُضْ لَهُ الْوُضُوءَ وَ إِنْ بَلَغَ عَقِيبَكَ، فَإِنَّمَا ذَلِكَ بِمَنْزِلَةِ النُّخَامَةِ، وَ كُلِّ شَيْءٍ يَخْرُجُ مِنْكَ بَعْدَ الْوُضُوءِ، فَإِنَّهُ مِنَ الْحَبَائِلِ أَوْ مِنَ الْبَوَاسِيرِ، وَ لَيْسَ بِشَيْءٍ فَلَا تَغْسِلْهُ مِنْ تَوْبِكَ إِلَّا أَنْ تُقْذِرَهُ.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ حَنْظَلَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمَشْيِ.

فَقالَ: مَا هُوَ وَ النُّخَامَةُ إِلَّا سَوَاءٌ.

مذى و ودي

1- زراره گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

اگر در حال نماز بودی و چیزی از مذی یا ودی از آلت تو جاری شد حتی اگر به دو پاشنه پایت رسید لازم نیست آن را بشویی و نباید نماز را قطع کنی و به خاطر آن وضوی خود را نشکن؛ زیرا که آن به سان آب بینی و خلط سینه است هرچه پس از وضو از تو خارج می شود از رگ ها یا بواسیر است و نجس نیست و لباس آلوده به آن را نشوی، مگر این که آن را چرک بشماری.

2- عمربن حنظله گوید از امام صادق علیه السلام در مورد مذی پرسیدم؟

فرمود: همانند آب بینی و خلط سینه است.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ مُعَاوِيَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَحَدَهُمَا علیهما السلام عَنِ الْمَذْي.

فَقَالَ: لَا يَنقُصُ الْوُضُوءَ وَلا يُغْسَلُ مِنْهُ ثَوبٌ وَلَا جَسَدُ، إِنَّمَا هُوَ بِمَنْزِلَةِ الْمُخَاطِ وَ الْبُرَاقِ.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قال: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرِ علیه السلام عَنِ الْمَذْي يَسِيلُ حَتَّى يُصِيبَ الْفَخِذَ.

فَقالَ: لَا يَقْطَعُ صَلَاتَهُ وَ لَا يَغْسِلُهُ مِنْ فَخِذِهِ، إِنَّهُ لَمْ يَخْرُجُ مِنْ مَخْرَجَ الْمَنِي إنَّمَا هُوَ بِمَنْزِلَةِ النُّخَامَة.

3- يزيد بن معاویه گوید از یکی از دو امام (باقر یا صادق علیهما السلام) در مورد مذی پرسیدم.

فرمود: مذی وضو را باطل نمی کند و به خاطر آن لازم نیست لباس و بدن شسته شود، مذی فقط به منزلهٔ آب بینی و دهان است.

4- محمد بن مسلم گوید: از امام باقر علیه السلام در مورد فردی که مذی از او خارج می شود به گونه ای که تا به رانش می رسد، پرسیدم؟

فرمود: نمازش را قطع نکند و لازم نیست ران خود بشوید؛ زیرا که آن از محل خروج منی خارج نشده آن فقط به منزله خلط سینه است.

بخش بیست و ششم

اشاره

(26)

بَابُ أَنْوَاعِ الْغُسْلِ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى وَ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ:

الْغُسْلُ مِنَ الْجَنَابَةِ، وَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ، وَ الْعِيدَيْنِ، وَحِينَ تُحْرِمُ، وَ حِينَ تَدْخُلُ مَكَّةَ وَ الْمَدِينَةَ، وَ يَوْمَ عَرَفَةَ، وَ يَوْمَ تَزُورُ الْبَيْتَ، وَحِينَ تَدْخُلُ الْكَعْبَةَ، وَ فِي لَيْلَةِ تِسْعَ عَشْرَةَ وَ إِحْدَى وَ عِشْرِينَ وَ ثَلَاثٍ وَ عِشْرِينَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ، وَ مَنْ غَسَّلَ ميتا.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللهِ علیه السلام عَنْ غُسْلِ الْجُمُعَةِ.

فَقالَ: وَاجِبٌ فِي السَّفَرِ وَ الْحَضَرِ، إِلَّا أَنَّهُ رُخَّصَ لِلنِّسَاءِ فِي السَّفَرِ، لِقِلَّةِ الْمَاءِ.

اقسام غسل

1- معاوية بن عمّار گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود:

غسل ها عبارتند از: جنابت، روز جمعه، دو عید (فطر و قربان) هنگامی که محرم می شوی، هنگامی که وارد مکه و مدینه می گردی، روز عرفه روزی که خانه کعبه را زیارت می کنی، هنگامی که داخل کعبه می شوی، در شب های نوزدهم، بیست و یکم، بیست و سوم ماه رمضان و کسی که مرده ای را غسل می دهد.

2- سماعه گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد غسل جمعه پرسیدم؟

فرمود: غسل جمعه هم در حال سفر و هم در وطن واجب است. جز این که در حال سفر به دلیل کمبود آب به زنان اجازه ترک آن داده شده است.

وَ قالَ: غُسْلُ الْجَنَابَةِ وَاجِبٌ، وَ غُسْلُ الْحَائِضِ إِذَا طَهُرَتْ وَاجِبٌ، وَ غُسْلُ الْمُسْتَحَاضَةِ وَاجِبٌ إِذَا احْتَشَتْ بِالْكُرْسُفِ فَجَازَ الدَّمُ الْكُرْسُفَ فَعَلَيْهَا الْغُسْلُ لِكُلِّ صَلَاتَيْنِ وَ لِلْفَجْرِ غُسْلُ، وَ إِنْ لَمْ يَجْزِ الدَّمُ الْكُرْسُفَ فَعَلَيْهَا الْغُسْلُ كُلَّ يَوْمٍ مَرَّةً وَ الْوُضُوءُ لِكُلِّ صَلَاةٍ، وَغُسْلُ النَّفَسَاءِ وَاجِبٌ .

وَ غُسْلُ الْمَوْلُودِ وَاجِبٌ، وَ غُسْلُ الْمَيِّتِ وَاجِبٌ، وَ غُسْلُ الزِّيَارَةِ وَاجِبٌ، وَ غُسْلُ دُخُولِ الْبَيْتِ وَاجِبٌ، وَ غُسْلُ الاسْتِسْقَاءِ وَاجِبٌ.

وَ غُسْلُ أَوَّلِ لَيْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ يُسْتَحَبُّ، وَ غُسْلُ لَيْلَةِ إِحْدَى وَ عِشْرِينَ وَ غُسْلُ لَيْلَةٍ ثَلَاثٍ وَ عِشْرِينَ سُنَّةٌ لَا تَتْرُكْهَا، فَإِنَّهُ يُرْجَى فِي إِحْدَاهُنَّ لَيْلَةُ الْقَدْرِ، وَ غُسْلُ يَوْمِ الْفِطْرِ وَ غُسْلُ يَوْمِ الْأَضْحَى سُنَّةٌ، لَا أُحِبُّ تَرْكَهَا، وَ غُسْلُ الإِسْتِخَارَةِ يُسْتَحَبُّ الْعَمَلُ فِي غُسْلِ الثَّلَاثِ اللَّيَالِي مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ: لَيْلَةَ تِسْعَةَ عَشْرَةَ وَ إِحْدَى وَ عِشْرِينَ وَ ثَلَاثٍ وَ عِشْرِينَ.

و فرمود غسل جنابت واجب است غسل زن حائض هنگامی که پاک می گردد، واجب است غسل استحاضه در صورتی که خون از پنبه بیرون بزند، واجب است و بر او لازم است برای هردو نماز (ظهر و عصر یا مغرب و عشاء) یک غسل و برای نماز صبح یک غسل به جا آورد و اگر خون از پنبه نگذرد بر او لازم است هر روز یک غسل به جا آورد و برای هر نماز یک وضو بگیرد غسل زن زائو واجب است.

غسل دادن نوزاد واجب است، غسل دادن مرده واجب است، غسل زیارت واجب است، غسل داخل شدن به خانه کعبه واجب است، غسل استسقاء طلب باران واجب است.

و غسل شب اوّل ماه رمضان مستحب است غسل بیست و یکم و غسل شب بیست سوم سنت است آن را ترک مکن؛ زیراکه امید می رود یکی از آن دو، شب قدر باشد، و غسل روز عید فطر و غسل روز عید قربان سنتی است که ترک آن را دوست نمی دارم و غسل استخاره مستحب است و هم چنین غسل نمودن در سه شب ماه رمضان شب نوزدهم بیست و یکم و بیست و سوم مستحب است.

بخش بیست و هفتم

اشاره

(27)

بَابُ مَا يُجْزِئُ الْغُسْلُ مِنْهُ إِذَا اجْتَمَعَ.

1 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ:

إِذَا اغْتَسَلْتَ بَعْدَ طُلُوعِ الْفَجْرِ أَجْزَاكَ غُسْلُكَ ذَلِكَ لِلْجَنَابَةِ وَ الْجُمُعَةِ وَ عَرَفَةَ وَ النَّحْرِ وَ الْحَلْقِ وَ الذَّبْحِ وَ الزِّيَارَةِ، وَإِذَا اجْتَمَعَتْ عَلَيْكَ حُقُوقُ أَجْزَأَهَا عَنْكَ غُسْل وَاحِدٌ.

قالَ: ثُمَّ قَالَ: وَ كَذَلِكَ الْمَرْأَةُ يُجْزِتُهَا غُسْل وَاحِدٌ لِجَنَابَتِهَا وَ إِحْرَامِهَا وَ جُمُعَتِهَا وَ غُسْلِهَا مِنْ حَيْضِهَا وَعِيدِهَا.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حَدِيدٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام أَنَّهُ قَالَ:

إِذَا اغْتَسَلَ الْجُنُبُ بَعْدَ طُلُوعِ الْفَجْرِ أَجْزَأَ عَنْهُ ذَلِكَ الْغُسْلُ مِنْ كُلِّ غُسْلٍ يَلْزَمُهُ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ.

غسلی که از چند غسل کفایت می نماید

1- زراره گوید: حضرتش فرمود:

هرگاه پس از طلوع فجر غسل نمایی آن غسل برای تو از غسل های جنابت، جمعه، عرفه، عید قربان، سر تراشیدن، ذبح نمودن و زیارت کفایت می نماید. و هرگاه چند حق (و غسل) بر تو لازم گردد به جا آوردن یک غسل به جای آن ها برای تو کافی است.

سپس فرمود: زن نیز این گونه است و یک غسل تنها از برای جنابت احرام، جمعه، غسل حیض و عید او کافی است.

2- یکی از اصحاب ما گوید: یکی از دو امام (باقر و صادق علیهما السلام) فرمود: در صورتی که جنب پس از طلوع فجر غسل نماید، از هر غسلی که در آن روز بر عهده او بود کفایت می نماید.

بخش بیست و هشتم

اشاره

(28)

بَابُ وُجُوبِ الْغُسْلِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلامقالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْغُسْل يَوْمَ الْجُمُعَةِ.

فَقالَ: وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ ذَكَرٍ وَ أُنْثَى عَبْدِ أَوْ حُرٍ.

2- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِاللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُ الرِّضَا علیه السلام عَنْ غُسْلِ يَوْمِ الْجُمُعَةِ.

فَقَالَ: وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ ذَكَرٍ وَ أُنْثَى عَبْدٍ أَوْ حُرِّ.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

الْغُسْلُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ عَلَى الرَّجَالِ وَ النِّسَاءِ فِي الْحَضَرِ، وَ عَلَى الرِّجَالِ فِي السَّفَر وَ لَيْسَ عَلَى النِّسَاءِ فِي السَّفَر.

وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى أَنَّهُ رُخْصَ لِلنِّسَاءِ فِي السَّفَرِ لِقِلَّةِ الْمَاءِ.

وجوب بودن غسل روز جمعه

1- عبدالله بن مغیره گوید: از امام رضا علیه السلام در مورد غسل روز جمعه پرسیدم؟

فرمود: غسل جمعه بر هر مرد و زن - چه بنده باشد و چه آزاد - واجب است.

2- نظیر همین روایت را محمد بن عبدالله نیز از امام رضا علیه السلام نقل کرده است.

3- منصور بن حازم گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

غسل روز جمعه در وطن بر عهده مردان و زنان و در سفر بر عهده مردان است، ولی در سفر بر عهده زنان نیست.

در روایتی دیگر آمده است در سفر به دلیل کمبود آب به زنان اجازه ترک غسل جمعه داده شده است.

4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ سَيْفٍ عَنْ أَبِيهِ سَيْفِ بْنِ عَمِيرَةَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الْأَوَّلَ علیه السلام كَيْفَ صَارَ غُسْلُ يَوْمٍ الْجُمُعَةِ وَاجِباً؟

فَقالَ: إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَتَمَّ صَلَاةَ الْفَرِيضَةِ بِصَلَاةِ النَّافِلَةِ، وَ أَتَمَّ صِيَامَ الْفَرِيضَةِ بِصِيَامِ النَّافِلَةِ، وَ أَتَمَّ وُضُوءَ الْفَرِيضَةِ بِغُسْلِ يَوْمِ الْجُمُعَةِ مَا كَانَ فِي ذَلِكَ مِنْ سَهْوِ أَوْ تَقْصِير أَوْ نِسْيَانٍ أَوْ نُقْصَان.

5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْحَاقَ الْأَحْمَرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ الْأَنْصَارِيُّ عَنْ صَبَّاحِ الْمُزَنِي عَنِ الْحَارِثِ بْنِ حَصِيرَةَ عَنِ الْأَصْبَعِ قَالَ: كَانَ أمير المؤمِنِينَ علیه السلام إِذَا أَرَادَ أَنْ يُوَبَّخَ الرَّجُلَ يَقُولُ: وَ اللَّهِ لَأَنْتَ أَعْجَرُ مِنَ النَّارِكِ الْغُسْلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ، وَ إِنَّهُ لَا يَزَالُ فِي طُهْرٍ إِلَى الْجُمُعَةِ الأُخْرَى.

4 - حسین بن خالد گوید: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم که چگونه غسل روز جمعه واجب شد؟

فرمود: خداوند تبارک و تعالی نماز واجب را به وسیله نماز نافله، روزه واجب را به وسیلهٔ روزه مستحب و وضوی واجب را به وسیلۀ غسل جمعه، کامل کرد در این مورد اشتباه کوتاهی فراموشی و کاستی راه ندارد.

5- اصبغ گوید: همواره امیر مؤمنان علی علیه السلام هنگامی که می خواست مردی را سرزنش نماید می فرمود: به خدا سوگند که تو از ترک کننده غسل جمعه ناتوان تری، در حالی که غسل کننده روز جمعه پیوسته تا جمعه دیگر در طهارت و پاکی است.

6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ مُوسَى عَنْ أُمِّهِ وَأُمْ أَحْمَدَ بِنْتِ مُوسَى علیه السلام قَالَتَا كُنَّا مَعَ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام بِالْبَادِيَةِ وَ نَحْنُ نُرِيدُ بَغْدَادَ.

فَقالَ لَنَا يَوْمَ الْخَمِيسِ اغْتَسِلَا الْيَوْمَ لِغَدٍ يَوْمِ الْجُمُعَةِ، فَإِنَّ الْمَاءَ بِهَا غَداً قَلِيلٌ.

فَاغْتَسَلْنَا يَوْمَ الْخَمِيسِ لِيَوْمِ الْجُمُعَةِ.

7- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السلام قَالَ:

لَا بُدَّ مِنْ غُسْلِ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فِي السَّفَرِ وَ الْحَضَرِ، فَمَنْ نَسِيَ فَلْيُعِدْ مِنَ الْغَدِ.

و رُوِيَ فِيهِ رُحْصَةٌ لِلْعَليل.

6- حسین بن موسی علیه السلام از مادر خود و أم احمد دختر امام کاظم علیه السلام نقل می کند که گفتند: در بیابان همراه امام کاظم علیه السلام بودیم و می خواستیم به بغداد برویم، حضرتش در روز پنجشنبه به ما فرمود همین امروز برای فردا - که روز جمعه است - غسل نمایید چون فردا در آن جا آب کم است.

ما در روز پنج شنبه برای روز جمعه غسل نمودیم.

7- یکی از اصحاب ما گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

غسل روز جمعه در سفر و در وطن لازم است هر کس فراموش نماید، بایستی فردا آن را به جا آورد.

در روایتی آمده است بر بیمار اجازه ترک غسل جمعه داده شده است.

بخش بیست و نهم

اشاره

(29)

بَابُ صِفَةِ الْغُسْلِ وَ الْوُضُوءِ قَبْلَهُ وَ بَعْدَهُ وَ الرَّجُلِ يَغْتَسِلُ فِي مَكَانِ غَيْرِ طَيِّبٍ وَ مَا يُقالُ عِنْدَ الْغُسْلِ وَ تَحْوِيلِ الْخَاتَمِ عِنْدَ الْغُسْلِ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ - شَاذَانَ جَمِيعاً عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام قالَ : سَأَلْتُهُ عَنْ غُسْلِ الْجَنَابَةِ.

فَقالَ: تَبْدَأُ بِكَفَّيْكَ فَتَغْسِلُهُمَا ثُمَّ تَغْسِلُ فَرْجَكَ ثُمَّ تَصُبُّ الْمَاءَ عَلَى رَأْسِكَ ثَلَاثَاً، ثُمَّ تَصُبُّ الْمَاءَ عَلَى سَائِرِ جَسَدِكَ مَرَّتَيْنِ، فَمَا جَرَى عَلَيْهِ الْمَاءُ فَقَدْ طَهُرَ.

2- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ عَبْدِاللَّهِ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

يُفِيضُ الْجُنُّبُ عَلَى رَأْسِهِ الْمَاءَ ثَلَاثَاً لَا يُجْزِتُهُ أَقَلُّ مِنْ ذَلِكَ.

چگونگی غسل وضوی پیش از آن و پس از آن حکم کسی که در جای نا پاک غسل می کند آن چه به هنگام غسل باید گفت و تکان دادن انگشتر به هنگام غسل

1- محمد بن مسلم گوید: از یکی از دو امام (باقر یا صادق علیهما السلام) در مورد چگونگی غسل جنابت پرسیدم:

فرمود: ابتدا دو دست خویش را می شویی سپس آلت خود را می شویی (تا نجاست رفع شود) آن گاه سه بار بر روی سر خویش، پس از آن دو بار به بدن خویش آب می ریزی، پس هرچه آب بر آن جاری شود پاک می گردد.

2- ربعی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

شخص جنب باید سه مرتبه بر روی سر خویش آب بریزد و کم تر از این مقدار برای او کفایت نمی نماید.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزِ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ: كَيْفَ يَغْتَسِلُ الْجُنُبُ؟

فَقالَ: إِنْ لَمْ يَكُنْ أَصَابَ كَفَّهُ شَيْءٌ غَمَسَهَا فِي الْمَاءِ، ثُمَّ بَدَأَ بِفَرْجِهِ فَأَنْقَاهُ بِثَلَاثِ غُرَفٍ ثُمَّ صَبَّ عَلَى رَأْسِهِ ثَلَاثَ أَكُفِّ ثُمَّ صَبَّ عَلَى مَنْكِبِهِ الْأَيْمَنِ مَرَّتَيْنِ وَ عَلَى مَنْكِبِهِ الْأَيْسَرِ مَرَّتَيْنِ، فَمَا جَرَى عَلَيْهِ الْمَاءُ فَقَدْ أَجْزَأَهُ.

4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قالَ: قالَ: تَقُولُ فِي غُسْلِ الْجُمُعَةِ.

«اللَّهُمَّ طَهِّرْ قَلْبِي مِنْ كُلِّ آفَةٍ تَمْحَقُ بِهَا دِينِي وَ تُبْطِلُ بِهَا عَمَلِي» وَ تَقُولُ فِي غُسْلِ الْجَنَابَةِ: «اللَّهُمَّ طَهِّرْ قَلْبِي وَ زَكٍ عَمَلِي وَ تَقَبَّلْ سَعْيِي وَ اجْعَلْ مَا عِنْدَكَ خَيْراً لِي».

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام يَقُولُ:

إِذَا ارْتَمَسَ الْجُنُبُ فِي الْمَاءِ ارْتِمَاسَةً وَاحِدَةً أَجْزَأَهُ ذَلِكَ مِنْ غُسْلِهِ.

3- زراره گوید: به حضرتش گفتم جنب چگونه غسل می نماید؟

فرمود: اگر دستش نجس نباشد، آن را در آب فرو می برد آن گاه از عورت خویش آغاز نموده و آن را با سه کف آب تمیز می نماید، سپس سه کف بر روی سر خویش و پس از آن دو بار بر روی شانه راست خود و دو بار بر شانه چپ خود آب می ریزد، پس هر جا که آب بر آن جاری شود برای او کفایت می نماید.

4 - یکی از اصحاب گوید: امام علیه السلام فرمود:

به هنگام غسل جمعه می گویی: «اللهم طهر قلبي مِنْ كُلَّ آفةٍ تَمْحَقُ بها دِينِي وَ تُبْطِلُ بها عملي»؛ «خدایا! قلب مرا از هر آفتی که دین مرا محو و عمل مرا باطل می کند پاکیزه گردان» و به هنگام غسل جنابت می گویی: «اللهم طهر قلبي وزلّ عملي و تَقَبَّلْ سعيى واجعل ما عندك خيراً لي»؛ «خدایا! قلب مرا پاکیزه و عمل مرا خالص گردان و کوشش مرا قبول کن و آن چه را که در نزد توست برای من بهتر قرار بده».

5- حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود:

هرگاه جنب یک بار در آب فرو رود، برای غسل او کافی است.

6- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنِ الْعَمْرَكِيَّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِيهِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ عَلَيْهَا السَّوَارُ وَ الدُّمْلُجُ فِي بَعْضِ ذِرَاعِهَا لَا تَدْرِي يَجْرِي الْمَاءُ تَحْتَهُ أَمْ لَا كَيْفَ تَصْنَعُ إِذَا تَوَضَّأَتْ أَوِ اغْتَسَلَتْ؟

قالَ: تُحَرِّكُهُ حَتَّى يَدْخُلَ الْمَاء تَحْتَهُ أَوْ تَنْزِعُهُ.

وَ عَنِ الْخَاتَمِ الضَّيِّقِ لَا يَدْرِي هَلْ يَجْرِي الْمَاءُ تَحْتَهُ إِذَا تَوَضَّأَ أَمْ لَا كَيْفَ يَصْنَعُ؟

قالَ: إِنْ عَلِمَ أَنَّ الْمَاءَ لَا يَدْخُلُهُ فَلْيُخْرِجُهُ إِذَا تَوَضَّأَ.

7- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى وَأَبُو دَاوُدَ جَمِيعاً عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام فِي رَجُلٍ أَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ فَقَامَ فِي الْمَطَرِ حَتَّى سَالَ عَلَى جَسَدِهِ أَ يُجْزِتُهُ ذَلِكَ مِنَ الْغُسْلِ.

قالَ: نَعَمْ

6- علی بن جعفر گوید: از برادر خویش موسی بن جعفر علیه السلام درباره زنی که در دست او النگو و دستبند است و نمی داند که آیا آب در زیر آن نفوذ می کند یا نه پرسیدم که هنگام وضو یا غسل چگونه باید عمل نماید؟

فرمود: باید آن را به گونه ای تکان دهد که آب به زیر آن نفوذ کند، یا این که آن ها را درآورد.

هم چنین در مورد انگشتر تنگی که نمی داند آیا هنگام وضو آب زیر آن نفوذ می کند پرسیدم که چگونه باید عمل نماید؟

فرمود: اگر می داند که آب به زیر آن نفوذ نمی کند بایستی هنگامی که وضو می گیرد آن را بیرون آورد.

7- راوی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدند شخصی که جنب شده است، آن قدر در زیر باران می ایستد که بر بدنش آب جاری می شود این عمل از غسل نمودن کفایت می نماید؟

فرمود: آری.

8- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْن شَاذَانَ جَمِيعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُمَرَ الْيَمَانِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِنَّ عَلِيّاً علیه السلام لَمْ يَرَ بَأْساً أَنْ يَغْسِلَ الْجُنُبُ رَأْسَهُ عُدْوَةٌ، وَ يَغْسِلَ سَائِرَ جَسَدِهِ عِنْدَ الصَّلَاة.

9- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قالَ:

مَنِ اغْتَسَلَ مِنْ جَنَابَةٍ فَلَمْ يَغْسِلْ رَأْسَهُ ثُمَّ بَدَا لَهُ أَنْ يَغْسِلَ رَأْسَهُ لَمْ يَجِدُ بُداً مِنْ إعَادَةِ الْغُسْل؟

10- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ بَكْرِ بْنِ كَرِبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ يَغْتَسِلُ مِنَ الْجَنَابَةِ أَ يَغْسِلُ رِجْلَيْهِ بَعْدَ الْغُسْلِ؟

لا فَقالَ: إِنْ كَانَ يَغْتَسِلُ فِي مَكَانٍ يَسِيلُ الْمَاءُ عَلَى رِجْلَيْهِ بَعْدَ الْغُسْلِ فَلَا عَلَيْهِ أَنْ لَا يَغْسِلَهُمَا، وَإِنْ كَانَ يَغْتَسِلُ فِي مَكَانٍ يَسْتَنْقِعُ رِجْلَاهُ فِي الْمَاءِ فَلْيَغْسِلْهُمَا.

8- ابراهیم بن عمر یمانی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

حضرت علی علیه السلام ایراد نمی گرفت که جنب سر خود را در آغاز روز، و بدنش را هنگام نماز بشوید.

9- زراره گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

کسی که غسل جنابت نموده و سر خود را نشسته است و پس از آن بخواهد سر خود را بشوید، ناگریز است که غسل را دوباره انجام دهد.

10- بكربن کرب گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد مردی که غسل جنابت می نماید پرسیدم که آیا بعد از غسل پاهای خود را بشوید؟

امام علیه السلام فرمود: اگر در جایی غسل می نماید که بعد از غسل آب بر روی پاهایش جاری می گردد، نشستن آن ها اشکالی ندارد ولی اگر در جایی غسل می کند که پاهایش در جایی فرو می رود و آب به آن نمی رسد، بایستی آن ها را بشوید.

11- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي يَحْيَى الْوَاسِطِي عَنْ هِشَامٍ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قالَ: قُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! أَغْتَسِلُ فِي الْكَنِيفِ الَّذِي يُبَالُ فِيهِ وَ عَلَيَّ نَعْلٌ سِنْدِيَّةٌ؟

فَقَالَ: إِنْ كَانَ الْمَاءُ الَّذِي يَسِيلُ مِنْ جَسَدِكَ يُصِيبُ أَسْفَلَ قَدَمَيْكَ فَلَا تَغْسِلْ قَدَمَيْكَ.

12- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ شَاذَانَ بْنِ الْخَلِيلِ عَنْ يُونُسَ عَنْ يَحْيَى بْنِ طَلْحَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ سُلَيْمَانَ قالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام يَقُولُ:

الْوُضُوءُ بَعْدَ الْغُسْل بدعَةٌ.

13- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى وَ غَيْرُهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ يَزِيدَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

كُل غُسْلِ قَبْلَهُ وُضُوءُ إِلَّا غُسْلَ الْجَنَابَةِ.

11- هشام بن سالم گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: فدایت گردم! من در حالی که نعل سندی در پا دارم در مستراحی که در آن ادرار می شود غسل می نمایم حکم آن چیست؟

حضرت فرمود: اگر آبی که از بدنت جاری می شود به زیر دو پایت می رسد پاهای خویش را نشوی.

12- عبدالله بن سلیمان گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود:

وضو گرفتن بعد از غسل بدعت است.

13- راوی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

به استثنای غسل جنابت پیش از تمامی غسل ها وضو وجود دارد.

وَ رُوِيَ أَنَّهُ لَيْسَ شَيْءٌ مِنَ الْغُسْلِ فِيهِ وَضُوءٌ إِلَّا غُسْلُ يَوْمِ الْجُمُعَةِ، فَإِنَّ قَبْلَهُ وضوءاً.

وَ رُوِيَ أَي وَضُوءٍ أَطْهَرُ مِنَ الْغُسْلِ؟

14- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْعَلَاءِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الْخَاتَمِ إِذَا اغْتَسَلْتُ.

قالَ: حَوِّلْهُ مِنْ مَكَانِهِ.

وَ قالَ: فِي الْوُضُوءِ تُدِيرُهُ، وَ إِنْ نَسِيتَ حَتَّى تَقُومَ فِي الصَّلَاةِ، فَلَا أَمُرُكَ أَنْ تُعيدَ الصَّلَاةَ.

15- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْن سِنَانِ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: اغْتَسَلَ أَبِي مِنَ الْجَنَابَةِ.

و روایت شده است به استثنای غسل جمعه که پیش از آن وضو گرفته می شود، در هیچ غسلی، وضویی نیست.

و روایت شده است چه وضوی از غسل، پاک کننده است.

14- حسین بن ابی العلاء گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: به هنگام غسل انگشترم را چکنم؟

فرمود: آن را از مکانش جابه جا کن.

و حضرتش در مورد وضو فرمود: انگشتر را می چرخانی ولی اگر فراموش کردی تا آن که به نماز ایستادی به تو امر نمی کنم که نماز خود را دوباره به جای آوری.

15- عبدالله بن سنان گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

پدرم غسل جنابت نمود.

فَقِيلَ لَهُ: قَدْ أَبْقَيْتَ لُمْعَةٌ فِي ظَهْرِكَ لَمْ يُصِبْهَا الْمَاءُ.

فَقالَ لَهُ: مَا كَانَ عَلَيْكَ لَوْ سَكَتْ.

ثم مسح تلكَ اللمْعَةَ بِيَدِهِ.

16- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لَا تَنْقُصُ الْمَرْأَةُ شَعْرَهَا إِذَا اغْتَسَلَتْ مِنَ الْجَنَابَةِ.

17- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ عَمَّا تَصْنَعُ النِّسَاءُ فِي الشَّعْرِ وَ الْقُرُونِ فَقَالَ:

لَمْ تَكُنْ هَذِهِ الْمِشْطَةُ إِنَّمَا كُن يَجْمَعْنَهُ، ثُمَّ وَصَفَ أَرْبَعَةَ أَمْكِنَةِ.

ثُمَّ قَالَ: يُبَالِغْنَ فِي الْغَسْلِ.

به ایشان گفته شد قسمتی از پشتتان باقی مانده و آب به آن نرسیده است.

حضرتش به او فرمود: اگر سکوت می نمودی چیزی به عهده تو نبود.

آن گاه دست مبارکش را به آن قسمت از بدنش کشید.

16- محمد حلبی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: لازم نیست زن به هنگام غسل جنابت موی خویش را باز کند.

17- جمیل گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد درست کردن موی زنان و کاکل گذاشتن آن ها پرسیدم؟

فرمود: در گذشته شانه و زینت نمودن مو این گونه نبود بلکه زنان موهای خود را جمع می نمودند سپس در چهار جای سر جمع می کردند.

آنگاه حضرتش را وصف نمود، سپس فرمود: زن ها بایستی در غسل بکوشند که آب زیر موها نفوذ کند.

بخش سی ام

اشاره

(30)

بَابُ مَا يُوجِبُ الْغُسْلَ عَلَى الرَّجُلِ وَالْمَرْأَةِ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِينٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام قالَ: سَأَلْتُهُ مَتَى يَجِبُ الْغَسْلُ عَلَى الرَّجُل وَ الْمَرْأَةِ؟

فَقَالَ: إِذَا أَدْخَلَهُ فَقَدْ وَجَبَ الْغُسْلُ وَ الْمَهْرُ وَ الرَّجمُ.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ قالَ: سَأَلْتُ الرَّضَا علیه السلام عَنِ الرَّجُل يُجَامِعُ الْمَرْأَةَ قَرِيباً مِنَ الْفَرْج فَلا يُنْزِلَانِ مَتَى يَجِبُ الْغُسْلُ؟

فَقالَ: إِذَا الْتَقَى الْخِتَانَانِ فَقَدْ وَجَبَ الْغُسْلُ.

فَقُلْتُ: الْتِقَاءُ الْخِتَانَيْنِ هُوَ غَيْبُوبَةُ الْحَشَفَةِ؟

قالَ: نَعَمْ.

موجبات غسل مرد و زن

1- محمدبن مسلم گوید: از یکی از دو امام (باقر و صادق علیهما السلام) پرسیدم کی بر مرد و زن غسل واجب می شود؟

فرمود: غسل (جنابت)، مهریه و سنگ سار نمودن هنگامی واجب می شود که دخول صورت گرفته باشد.

2- محمد بن اسماعیل گوید: از امام رضا علیه السلام پرسیدم مردی که با زن در نزدیکی فرج جماع می کند و هیچ کدام به انزال (منی) نمی رسند کی غسل بر این دو واجب می گردد؟

فرمود: هنگامی که دو ختنه گاه به یکدیگر برسند غسل واجب می شود.

گفتم: آیا تماس دو ختنه گاه همان پنهان شدن سر آلت است؟

فرمود: آری.

3- وَ بِهَذَا الإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ يَقْطِينِ عَنْ أَخِيهِ الْحُسَيْنِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَقْطِينِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ يُصِيبُ الْجَارِيَةَ الْبِكْرَ لَا يُقْضِي إِلَيْهَا وَ لَا يُنْزِلُ عَلَيْهَا عَلَيْهَا غُسْل وَ إِنْ كَانَتْ لَيْسَ بِبِكْرِ ثُمَّ أَصَابَهَا وَ لَمْ يُفْضِ إِلَيْهَا أَ عَلَيْهَا غُسْلُ؟

قالَ: إِذَا وَقَعَ الْخِتَانُ عَلَى الْخِتَانِ فَقَدْ وَجَبَ الْغُسْلُ الْبِكْرُ وَ غَيْرُ الْبِكْرِ.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُبَيْدِاللَّهِ الْحَلَبِيُّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمُفَخَذِ عَلَيْهِ غُسْلُ؟

قالَ: نَعَمْ، إِذَا أَنْزَلَ.

5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَعْدِ الْأَشْعَرِيِّ قَالَ: سَأَلْتُ الرَّضَا علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ يَلْمِسُ فَرْجَ جَارِيَتِهِ حَتَّى تُنْزِلَ الْمَاءَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يُبَاشِرَ يَعْبَثُ بِهَا بِيَدِهِ حَتَّى تُنْزِلَ.

قالَ: إِذَا أَنْزَلَتْ مِنْ شَهْوَةٍ فَعَلَيْهَا الْغُسْلُ.

3- علی بن یقطین گوید از امام کاظم علیه السلام پرسیدم: مردی با کنیز باکره ای نزدیکی کند، نه دخول صورت می گیرد نه انزال آیا بر آن کنیز غسل واجب می شود؟ و اگر زن

باکره نباشد و با او نزدیکی نماید ولی دخول نکند، آیا بر آن زن غسل واجب می شود؟

فرمود: هرگاه ختنه گاه مرد بر ختنه گاه زن قرار گیرد غسل بر زن واجب می گردد، خواه زن باکره باشد یا نباشد.

4- عبیدالله حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: مردی است که ران های زنش را به یکدیگر می چسباند و بدین صورت با او نزدیکی می نماید آیا غسلی بر عهده آن مرد لازم می باشد؟

فرمود: در صورتی که انزال نماید، بر او غسل واجب است.

5- اسماعیل بن سعد اشعری گوید: از امام رضا علیه السلام پرسیدم: مردی است که فرج کنیز خود را لمس می نماید تا این که بدون نزدیکی و به واسطهٔ این که با دستش با او بازی می کند کنیز انزال می نماید؟

فرمود: در صورتی که از روی شهوت انزال نماید، غسل بر او لازم می شود.

6- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعِ قالَ: سَأَلْتُ الرّضَا علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ يُجَامِعُ الْمَرْأَةَ فِيما دُونَ الْفَرْجِ وَ تُنْزِلُ الْمَرْأَةُ عَلَيْهَا غسل؟

قالَ: نَعَمْ.

7- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَهْزِيَارَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ قالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنِ الْمَرْأَةِ تُعَانِقُ زَوْجَهَا مِنْ خَلْفِهِ فَتَحَرَّكُ عَلَى ظَهْرِهِ، فَتَأْتِيهَا الشَّهْوَةُ فَتُنْزِلُ الْمَاءَ عَلَيْهَا الْغُسْلُ، أَوْ لَا يَجِبُ عَلَيْهَا الْغُسْلُ؟

قالَ: إِذَا جَاءَتْهَا الشَّهْوَةُ، فَأَنْزَلَتِ الْمَاء وَجَبَ عَلَيْهِ الغُسْلُ.

8- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِيُّ رَفَعَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا أَتَى الرَّجُلُ الْمَرْأَةَ فِي دُبُرِهَا فَلَمْ يُنْزِلْ فَلا غُسْلَ عَلَيْهِمَا، وَإِنَّ أَنْزَلَ فَعَلَيْهِ الْغُسْلُ وَلَا غُسْلَ عَلَيْهَا.

6- اسماعیل بن بزیع گوید: از امام رضا علیه السلام پرسیدم: مردی است که با زن خود به طریق غیر از فرج نزدیکی می کند و آن زن انزال می نماید آیا غسلی بر عهده زن می باشد؟

فرمود: آری.

7- محمد بن فضیل گوید: از امام رضا علیه السلام پرسیدم: زنی که شوهر خود را از پشت در آغوش می گیرد و بر پشت او خود را به حرکت در می آورد تا این که شهوت به سراغش می آید و انزال می کند آیا غسل بر آن زن واجب می شود یا نه؟

فرمود: هرگاه شهوت سراغ او بیاید که انزال نماید، غسل بر او واجب است.

8- برقی در روایت مرفوعه ای گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

اگر مرد از پشت با زن نزدیکی کند و انزال نکند بر هیچ کدام غسلی لازم نمی گردد ولی اگر مرد انزال کند، غسل بر او لازم است و بر زن غسل لازم نیست.

بخش سی و یکم

اشاره

(31)

بَابُ احْتِلَامِ الرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةِ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ عَلِيَّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْعَلَاءِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ يَرَى فِي الْمَنَامِ حَتَّى يَجِدَ الشَّهْوَةَ فَهُوَ يَرَى أَنَّهُ قَدِ احْتَلَمَ، فَإِذَا اسْتَيْقَظَ لَمْ يَرَ فِي ثَوْبِهِ الْمَاءَ وَ لَا فِي جَسَدِهِ.

قالَ: لَيْسَ عَلَيْهِ الْغُسْلُ.

وَ قالَ: كَانَ عَلِيٌّ علیه السلام يَقُولُ: إِنَّمَا الْغُسْلُ مِنَ الْمَاءِ الْأَكْبَرِ، فَإِذَا رَأَى فِي مَنَامِهِ وَ لَمْ يَرَ الْمَاءَ الْأَكْبَرَ فَلَيْسَ عَلَيْهِ غُسْلٌ.

2- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ احْتَلَمَ فَلَمَّا انْتَبَهَ وَجَدَ بَلَلاً.

فَقَالَ: لَيْسَ بِشَيْءٍ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَرِيضًا فَعَلَيْهِ الْغُسْلُ.

محتلم شدن مرد و زن

1- حسین بن ابی العلاء گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: مردی است که خواب می بیند و به شهوت می افتد او در خواب می بیند که محتلم شده است ولی هنگامی که بیدار می شود چیزی بر روی لباس و بدن خود نمی بیند چه حکمی دارد؟

فرمود: غسل بر او لازم نیست.

حضرتش فرمود: علی علیه السلام می فرمود: غسل فقط در آب بزرگ تر (منی) است پس هرگاهکسی خوابی دید ولی آن آب را ندید غسل بر عهده او نمی باشد.

2- معاوية بن عمّار گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد مردی که در خواب محتلم می شود و چون بیدار می شود فقط رطوبتی در خود می یابد، پرسیدم؟

فرمود: چیزی نیست مگر این که او بیمار باشد که در این صورت غسل بر او لازم است.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزِ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ:

إِذَا كُنْتَ مَرِيضاً فَأَصَابَتْكَ شَهْوَةٌ، فَإِنَّهُ رُبَّمَا كَانَ هُوَ الدَّافِقَ لَكِنَّهُ يَجِيءُ مَجِيئاً ضَعِيفاً لَيْسَ لَهُ قُوَّةٌ لِمَكَانِ مَرَضِكَ سَاعَةً بَعْدَ سَاعَةٍ قَلِيلاً قَلِيلاً فَاغْتَسِلْ مِنْهُ.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ ابْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ حَرِيزٍ عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِاللهِ علیه السلام: اَلرَّجُلُ يَرَى فِي الْمَنَامِ وَ يَجِدُ الشَّهْوَةَ فَيَسْتَيْقِظُ وَيَنظُرُ فَلا يَجدُ شَيْئاً، ثُمَّ يَمْكُثُ بَعْدُ فَيَخْرُجُ.

قالَ: إِنْ كَانَ مَرِيضاً فَلْيَغْتَسِلْ، وَإِنْ لَمْ يَكُنْ مَرِيضاً فَلَا شَيْءٍ عَلَيْهِ.

قالَ: فَقُلْتُ لَهُ: فَمَا فَرْقُ بَيْنَهُمَا؟

فَقالَ: لأَنَّ الرَّجُلَ إِذَا كَانَ صَحِيحاً جَاءَ بِدُفقَةٍ وَ قُوَّةٍ وَإِذَا كَانَ مَرِيضًا لَمْ يَجِى إلَّا بَعْدُ.

3- زراره گوید: چنان چه در حال بیماری، شهوتی به تو دست داد به خاطر آن غسل کن، چون بسا که این شهوت اندک، ناشی از آب جهنده است؛ ولی به خاطر بیماری نیروی نداری و به صورت ضعیف به تدریج و زمانی پس از زمان دیگر می آید.

4- ابن ابی یعفور گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: مردی خواب می بیند و احساس شهوت می نماید پس بیدار شده و نگاه می کند و چیزی نمی یابد، سپس مدتی درنگ می کند و چیزی خارج می شود. حکمش چیست؟

فرمود: اگر بیمار باشد بایستی غسل کند و در صورتی که بیمار نیست، چیزی بر عهده او نیست.

گفتم: فرق میان این دو حالت چیست؟

فرمود: هنگامی که مرد سالم است منی با نیرو و جهش بیرون می آید و هنگامی که بیمار است پس از گذشت زمان می آید.

5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ تَرَى فِي الْمَنَامِ مَا يَرَى الرَّجُلُ.

قالَ: إِذَا أَنْزَلَتْ فَعَلَيْهَا الْغُسْلُ، وَإِنْ لَمْ تُنْزِلُ فَلَيْسَ عَلَيْهَا الْغُسْلُ.

6- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمَرْأَةِ تَرَى أَنَّ الرَّجُلَ يُجَامِعُهَا فِي الْمَنَامِ فِي فَرْجِهَا حَتَّى تُنْزِلَ. قالَ: تَغْتَسِلُ.

وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى: قالَ: عَلَيْهَا غُسْلُ، وَ لَكِنْ لَا تُحَدِّثُوهُنَّ بِهَذَا فَيَتَّخِذْنَهُ عِلَّةً.

7- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ يَنَامُ وَ لَمْ يَرَ فِي نَوْمِهِ أَنَّهُ احْتَلَمَ فَيَجِدُ فِي ثَوْبِهِ وَ عَلَى فَخِذِهِ الْمَاءَ هَلْ عَلَيْهِ غُسْلُ؟

قالَ: نَعَمْ

5- حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام دربارۀ زنی که در خواب می بیند آن چه را که مرد می بیند، پرسیدم؟

فرمود: در صورتی که انزال کرده باشد غسل بر او لازم است و در صورتی که انزال نکرده باشد غسل بر او واجب نمی باشد.

6 - عبدالله بن سنان گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: زنی که در خواب می بیند که مردی با او نزدیکی می نماید و زن انزال می نماید، حکمش چیست؟

فرمود: باید غسل کند.

و در روایت دیگری آمده است حضرتش فرمود:

غسلی بر عهده او لازم می باشد ولی این را به آنان نگویید که آن را عیبی قرار دهند.

7- سماعه گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: مردی که می خوابد و در خواب نمی بیند که محتلم شده باشد ولی چون بیدار می شود در لباس و ران خود آب (منی) می بیند، آیا غسلی بر عهده اوست؟

فرمود: آری.

بخش سی و دوم

اشاره

(32)

بَابُ الرَّجُلِ وَالْمَرْأَةِ يَغْتَسِلَانِ مِنَ الْجَنَابَةِ ثُمَّ يَخْرُجُ مِنْهُمَا شَيْءٌ بَعْدَ الْغُسْلِ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ مُسْكَانَ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَجْنَبَ فَاغْتَسَلَ قَبْلَ أَن يَبُول فَخَرَجَ مِنْهُ شَيْءٌ.

قالَ: يُعِيدُ الْغُسْلَ.

قُلْتُ: فَالْمَرْأَةُ يَخْرُجُ مِنْهَا بَعْدَ الْغُسْلِ.

قالَ: لَا تُعِيدُ.

قُلْتُ: فَمَا فَرْقٌ بَيْنَهُمَا؟

قالَ: لأَنَّ مَا يَخْرُجُ مِنَ الْمَرْأَةِ إِنَّمَا هُوَ مِنْ مَاءِ الرَّجُلِ.

مرد و زنی که پس از غسل جنابت چیزی از ایشان خارج می شود

1- سليمان بن خالد گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم مردی که جنب است و پیش از ادرار غسل می کند سپس چیزی از او خارج می شود حکمش چیست؟

فرمود: باید دوباره غسل کند.

عرض کردم: اگر از زن پس غسل چیزی خارج شود چه؟

فرمود: لازم نیست دوباره غسل کند.

عرض کردم: فرق میان این دو چیست؟

فرمود: چون آن چه از زن خارج می شود، از آب مرد است.

2 - عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ يَغْتَسِلُ ثُمَّ يَجِدُ بَعْدَ ذَلِكَ بَلَلاً وَ قَدْ كَانَ بَالَ قَبْلَ أَنْ يَغْتَسِلُ.

قالَ: إِنْ كَانَ بَالَ قَبْلَ أَنْ يَغْتَسِلَ فَلَا يُعِيدُ الْغُسْلَ.

3- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْن مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانِ بْن عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ أَبِي عَبْدِاللَّهِ قالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمَرْأَةِ تَغْتَسِلُ مِنَ الْجَنَابَةِ، ثُمَّ تَرَى نُطْفَةَ الرَّجُلِ بَعْدَ ذَلِكَ هَلْ عَلَيْهَا غُسْلُ؟

فَقالَ: لَا.

4- أَبُو دَاوُدَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَخِيهِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يُجْنِبُ ثُمَّ يَغْتَسِلُ قَبْلَ أَنْ يَبُولَ فَيَجِدُ بَلَلاً بَعْدَ مَا يَغْتَسِلُ.

قالَ: يُعِيدُ الْغُسْلَ، وَإِن كَانَ بَالَ قَبْلَ أَن يَغْتَسِلَ فَلا يُعِيدُ غُسْلَهُ، وَلَكِن يَتَوَضَّأُ و يَسْتَنجى.

2- حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام درباره مردی که پیش از غسل ادرار نموده، ولی پس از غسل رطوبتی در خود می بیند پرسیدم؟

فرمود: در صورتی که پیش از غسل ادرار کرده لازم نیست دوباره غسل کند.

3- عبد الرحمان ابی عبدالله گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: زنی غسل جنابت کرده و پس از آن می بیند آب مرد از او خارج می شود آیا غسلی بر او واجب است؟

فرمود: نه.

4- سماعه گوید: از حضرتش پرسیدم مردی جنب می شود و پیش از ادرار نمودن غسل می کند و بعد از غسل، رطوبتی در خود می یابد، چه حکمی دارد؟

فرمود: باید دوباره غسل نماید، ولی در صورتی پیش از غسل، ادرار کند لازم نیست که غسل خویش را تکرار کند ولی (برای عملی که در آن وضو لازم است) باید وضو گیرد و تطهیر نماید.

بخش سی و سوم

اشاره

(33)

بَابُ الْجُنُبِ يَأْكُلُ وَ يَشْرَبُ وَيَقْرَأُ وَ يَدْخُلُ الْمَسْجِدَ وَ يَخْتَضِبُ وَ يَدَّهِنُ وَ يَطْلِي وَيَحْتَجِمُ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِيعاً عَنْ حَمَّادِ بْن عِيسَى عَنْ حَريرٌ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَر علیه السلام قالَ:

الْجُنُبُ إذَا أَرَادَ أَنْ يَأْكُل وَ يَشْرَبَ غَسَلَ يَدَهُ وَ تَمَضْمَضَ وَ غَسَلَ وَجْهَهُ وَأَكَلَ وَ شَرِبَ.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللهِ علیه السلام عَنِ الْجُنُبِ يَأْكُل وَ يَشْرَبُ وَيَقْرَأُ.

قالَ: نَعَمْ، يَأْكُلُ وَيَشْرَبُ وَيَقْرَأُ وَ يَذْكُرُ اللَّهَ مَا شَاءَ.

احکام خوردن، آشامیدن، قرائت قرآن داخل مسجد شدن رنگ بر مو گذاشتن روغن مالیدن و حجامت کردن جنب

1- زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

هرگاه جنب می خواهد بخورد و بیاشامد باید دست خود را بشوید آب در دهان خویش بگرداند و صورت خویش را بشوید آن گاه بخورد یا بیاشامد.

2- ابن ابی بکیر گوید: از امام صادق علیه السلام دربارۀ جنب پرسیدم که آیا می تواند بخورد، بیاشامد و قرآن بخواند؟

فرمود: آری می تواند بخورد، بیاشامد قرآن بخواند و هرچه که بخواهد خدا را یاد نماید.

3- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاج عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لِلْجُنُبِ أَنْ يَمْشِي فِي الْمَسَاجِدِ كُلِّهَا وَ لَا يَجْلِسُ فِيهَا إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ وَ مَسْجِدَ الرَّسُولِ صلی الله علیه واله وسلم.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْجُنُبِ يَجْلِسُ فِي الْمَسَاجِدِ.

قالَ: لَا ، وَلَكِنْ يَمُرُّ فِيهَا كُلِّهَا إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ وَ مَسْجِدَ الرَّسُولِ صلی الله علیه واله وسلم.

5- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْن مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْن سَعِيدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَمَّنْ قَرَأَ فِي الْمُصْحَفِ وَ هُوَ عَلَى غَيْرِ وُضُوءٍ.

قال: لا بَأْسَ ولا يمس الكتاب.

3- جمیل گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

جنب می تواند در همۀ مسجدها راه برود بدون این که بنشیند مگر مسجد الحرام و مسجد الرسول صلی الله علیه واله وسلم.

4- جمیل گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم آیا جنب می تواند در مسجدها بنشیند؟

فرمود: نه، ولی می تواند از آن ها بگذرد مگر مسجد الحرام و مسجد الرسول صلی الله علیه واله وسلم.

5- ابو بصیر گوید: از امام صادق علیه السلام دربارۀ کسی که بدون وضو قرآن می خواند پرسیدم؟

فرمود: اشکالی ندارد ولی نباید به نوشته آن دست بزند.

6- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَحْرِ عَنْ حَرِيرٌ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِالله علیه السلام: الجنب يدهن ثُمَّ يَغْتَسِلُ.

قال: لا.

7- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي مَحْمُودٍ قَالَ: قُلْتُ لِلرِّضَا علیه السلام: الرَّجُلُ يُجْنِبُ فَيُصِيبُ جَسَدَهُ وَ رَأْسَهُ الخَلُوقُ والطَّيبُ وَ الشَّيْءُ الليدُ مِثْلُ عِلكِ الروم والطَّرَارِ وَ مَا أَشْبَهَهُ فَيَغْتَسِلُ فَإِذَا فَرَغَ وَجَدَ شَيْئاً قَدْ بَقِيَ فِي جَسَدِهِ مِنْ أَثَرِ الْخَلُوقِ وَالطَّيِّبِ وَ غَيْرِهِ.

قالَ: لَا بَأْسَ.

8- أَبُو دَاوُدَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَيُّوبَ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الْجُنُبِ وَ الْحَائِضِ يَتَنَاوَلَانِ مِنَ الْمَسْجِدِ الْمَتَاعَ يَكُونُ فیه؟

قالَ: نَعَمْ، وَلَكِنْ لَا يَضَعَانِ فِي الْمَسْجِدِ شَيْئاً.

6- حریز گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم آیا جنب می تواند روغن مالیده، سپس غسل کند؟

فرمود: نه.

7- ابراهيم بن ابی محمود :گوید به امام رضا علیه السلام عرض کردم: مردی جنب می شود و به بدن و سر خود خلوق عطر و چیزی چسبناک مانند صمغ رومی و طرار ⁽¹⁾می مالد، سپس غسل می کند پس از اتمام غسل متوجه می شود که چیزی از آن ها بر روی بدن او باقی مانده، حکمش چیست؟

فرمود اشکالی ندارد

8- عبدالله بن سنان گوید: از امام صادق علیه السلام درباره جنب و حائض پرسیدم که آیا می توانند چیزی از مسجد بردارند؟

فرمود: آری، ولی نباید چیزی در مسجد بگذارند.

9- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ أَبِي جَمِيلَةَ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْأَوَّلِ علیه السلام قَالَ:

لَا بَأْسَ أَنْ يَخْتَضِبَ الْجُنُبُ وَيُجْنِبَ الْمُخْتَضِبُ وَ يَطَّلِيَ بِالنُّورَةِ.

وَ رُوِيَ أَيْضاً: أَنَّ الْمُخْتَضِبَ لَا يُجْنِبُ حَتَّى يَأْخُذَ الْخِضَابُ، وَ أَمَّا فِي أَوَّلِ الْخِضَابِ فَلَا.

10- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَخِيهِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يُجْنِبُ ثُمَّ يُرِيدُ النَّوْمَ.

قال: إن أحب أن يَتَوَضَّأَ فَلْيَفْعَل وَ الْغُسْل أَحَبُّ إِلَيَّ وَأَفْضَلُ مِنْ ذَلِكَ، فَإِنْ هُوَ نامَ وَلَمْ يَتَوَضَّأُ وَ لَمْ يَغْتَسِلُ فَلَيْسَ عَلَيْهِ شَيْءٌ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى.

11- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أبي عَبْدِاللهِ علیه السلام قالَ:

لَا بَأْسَ بِأَنْ يَحْتَجِمَ الرَّجُلُ وَ هُوَ جُنُبٌ.

9- ابو جمیله گوید: امام کاظم علیه السلام فرمود:

اشکالی ندارد که جنب خضاب کند و کسی که خضاب کرده جنب شود و نوره بمالد.

هم چنین روایت شده است کسی که خضاب کرده نباید تا هنگامی که خضاب تأثیر کند، جنب شود ولی در آغاز خضاب اشکالی ندارد.

10- سماعه گوید: از امام علیه السلام درباره مردی که جنب شده می خواهد بخوابد، پرسیدم.

فرمود: اگر بخواهد می تواند وضو بگیرد و غسل در نزد من بهتر از آن است. و اگر بدون وضو و غسل بخوابد - ان شاء الله تعالی - چیزی بر عهده او نیست.

11- حلبی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

اشکالی ندارد که مرد در حال جنابت حجامت کند.

12- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْ فَلِيَّ عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لَا بَأْسَ أَنْ يَخْتَضِبَ الرَّجُلُ وَ يُجْنِبَ وَ هُوَ مُخْتَضِبٌ، وَلَا بَأْسَ أَنْ يَتَنَوَّرَ الْجُنُّبُ وَيَحْتَجِمَ وَيَذْبَحَ وَ لَا يَذُوقُ شَيْئاً حَتَّى يَغْسِلَ يَدَيْهِ وَ يَتَمَضْمَضَ، فَإِنَّهُ يُخَافُ مِنْهُ الْوَضَحُ.

بخش سی و چهارم

اشاره

(34)

بَابُ الْجُنُبِ يَعْرَقُ فِي الثَّوْبِ أَوْ يُصِيبُ جَسَدُهُ ثَوْبَهُ وَ هُوَ رَطْبٌ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ أَبِي أُسَامَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الْجُنُبِ يَعْرَقُ فِي تَوْبِهِ أَوْ يَغْتَسِلُ فَيُعَانِقُ امْرَأَتَهُ وَ لا يُضَاجِعُهَا وَ هِيَ حَائِفٌ، أَوْ جُنُبٌ فَيُصِيبُ جَسَدُهُ مِنْ عَرَقِهَا.

قَالَ: هَذَا كُلُّهُ لَيْسَ بِشَيْءٍ.

12- سکونی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

اشکالی ندارد که مردی خضاب نموده، جنب شود، هم چنین جنب می تواند داروی نظافت به کار ببرد حجامت کند و حیوانی را ذبح نماید، ولی نباید پیش از شستن دست ها و مضمضه چیزی بخورد؛ زیرا بیم آن می رود که مبتلا به بیماری پیسی شود.

حکم عرق جنب که به بدن و لباسش می خورد

1- ابو اسامه گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم جنبی که در لباسش عرق می نماید، یا پس از غسل همسر خویش را در حالی که جنب - یا حائض است- در آغوش می گیرد و با او می خوابد و از عرق آن زن به بدن او می رسد (چه حکمی دارد؟).

فرمود: در هیچ یک از این موارد اشکالی نیست.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِي أُسَامَةَ قالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: يُصِيبُنِي السَّمَاءُ وَ عَلَيَّ ثَوْبٌ فَتَبْلُهُ وَأَنَا جُنُبٌ فَيُصِيبُ بَعْضَ مَا أَصَابَ جَسَدِي مِنَ الْمَنِيُّ أَفَأَصَلِّي فِيهِ؟

قالَ: نَعَمْ.

3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِاللَّهِ علیه السلام وَأَنَا حَاضِرٌ عَنْ رَجُلٍ أَجْنَبَ فِي ثَوْبِهِ فَيَعْرَقُ فِيهِ.

فَقَالَ: مَا أَرَى بِهِ بَأْساً.

فَقِيلَ: إِنَّهُ يَعْرَفُ حَتَّى لَوْ شَاءَ أَنْ يَعْصِرَهُ عَصَرَهُ.

قالَ فَقَطَّبَ أَبُو عَبْدِاللهِ علیه السلام فِي وَجْهِ الرَّجُلِ وَ قَالَ: إِنْ أَبَيْتُمْ فَشَيْءٌ مِنْ مَاءٍ يَنْضَحُهُ بِهِ.

2- ابو اسامه گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: در حال جنابت لباس در تن دارم و باران می بارد و لباسم را خیس می کند آن لباس به قسمتی از بدنم که پیش تر به آن منی رسیده است بر خورد می کند آیا می توانم در آن لباس نماز به جا آورم؟

فرمود: آری.

3- علی بن ابی حمزه گوید من در خدمت امام صادق علیه السلام حضور داشتم که درباره مردی که در لباس خود جنب گردیده سپس در آن عرق کرده است، پرسیدند.

فرمود: در آن ایرادی نمی بینم.

گفتند: او خیلی عرق می کند به طوری که می توان لباس او را فشار داد و عرقش خارج نمود.

راوی می گوید: امام صادق علیه السلام در چهرۀ آن مرد اخمی نمود و فرمود: اگر قبول نمی کنید، پس مقداری آب به آن بریزید.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لَا يُجْنِبُ الثَّوْبُ الرَّجُلَ وَ لَا يُجْنِبُ الرَّجُلُ التَّوْبَ.

5- مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالِ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ أَبِي أَسَامَةَ قالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الثَّوْبِ تَكُونُ فِيهِ الْجَنَابَةُ فَتُصِيبُنِي السَّمَاءُ حَتَّى يَبْتَلُ عَلَيَّ.

قالَ: لَا بَأْسَ.

6- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: الرَّجُلُ يَبُولُ وَ هُوَ جُنُبْ ثُمَّ يَسْتَنْجِي فَيُصِيبُ ثَوْبُهُ جَسَدَهُ وَهُوَ رَطْبٌ.

قالَ: لَا بَأْسَ.

4- حمزة بن حمران گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

لباسی (که در آن عرق کرده)، مرد را جنب نمی کند و مرد نیز لباس را جنب نمی نماید.

5- ابو اسامه گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: لباسی که در آن جنب شده ام و آن قدر باران بر من ببارد تا بر تن من خیس گردد، چه حکمی دارد؟

فرمود: اشکالی ندارد.

6- معاويه بن عمار گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: مردی در حالی که جنب است ادرار می کند سپس خود را تطهیر می نماید، آن گاه لباس او به بدن مرطوبش اصابت می نماید حکمش چیست؟

فرمود: اشکالی ندارد.

بخش سی و پنجم

اشاره

(35)

بَابُ الْمَنِي وَالْمَذْي يُصِيبَانِ التَّوْبَ وَ الْجَسَدَ.

1- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَنِيُّ يُصِيبُ الثَّوْبَ.

قالَ: إِنْ عَرَفْتَ مَكَانَهُ فَاغْسِلْهُ، وَ إِنْ خَفِيَ عَلَيْكَ مَكَانُهُ فَاغْسِلْهُ كُلَّهُ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ مُيَسِّرٍ قَالَ: قُلْتُ لأَبي عَبْدِاللهِ علیه السلام: آمُرُ الْجَارِيَةَ فَتَغْسِلُ نَوبِي مِنَ الْمَنِي فَلَا تُبَالِغُ غَسْلَهُ فَأَصَلَّى فِيهِ فَإِذَا هُوَ يَابِسٌ.

قالَ: أَعِدْ صَلاتَكَ، أَمَّا إِنَّكَ لَوْ كُنتَ فَسَلْتَ أنتَ لَمْ يَكُن عَلَيْكَ شَيْءٌ.

و منی و مذیی که لباس و بدن را آلوده می کند

1- ابن ابی یعفور گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم لباسی که به منی آلوده است آن را چگونه باید شست؟

فرمود: اگر جای آن را می دانی همان جا را بشوی، و در صورتی که جای آن بر تو پنهان است تمامی آن را بشوی.

2- میسر گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم به کنیزم امر می کنم که لباس مرا که آلوده به منی است بشوید، ولی آن را خوب نمی شوید در آن نماز می خوانم ناگاه می بینم که منی خشک شده و باقی مانده است، حکمش چیست؟

فرمود: نماز خود را دوباره به جا بیاور ولی اگر خودت آن را بشویی چیزی بر عهده تو نیست.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ سَمَاعَةً قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَنِي يُصِيبُ الثَّوْبَ.

قالَ: اغْسِلِ التَّوْبَ كُلَّهُ إِذَا خَفِيَ عَلَيْكَ مَكَانُهُ قَلِيلًا كَانَ أَوْ كَثِيراً.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا احْتَلَمَ الرَّجُلُ فَأَصَابَ ثَوْبَهُ شَيْءٌ فَلْيَغْسِلِ الَّذِي أَصَابَهُ وَإِن ظَنْ أَنَّهُ أَصَابَهُ شَيْءٌ وَ لَمْ يَسْتَيْقِنْ وَ لَمْ يَرَ مَكَانَهُ فَلْيَنْضَحْهُ بِالْمَاءِ، وَ إِنْ يَسْتَيْقِنْ أَنَّهُ قَدْ أَصَابَهُ وَ لَمْ يَرَ مَكَانَهُ فَلْيَغْسِلْ ثَوْبَهُ كُلَّهُ فَإِنَّهُ أَحْسَنُ.

5- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمَذْي يُصِيبُ الثَّوْبَ.

قالَ: لَيْسَ بِهِ بَأْسٌ.

3- سماعه گوید: از امام علیه السلام دربارۀ لباسی که به منی آلوده است، پرسیدم که باید آن را چگونه شست؟

فرمود: اگر جای آن بر تو پنهان است باید تمامی آن لباس را بشویی. خواه منی کم باشد و خواه زیاد.

4- حلبی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

در صورتی که مرد محتلم شده و به لباس او چیزی از منی برسد، بایستی آن جایی را که آلوده شده بشوید و در صورتی که گمان کند که چیزی به آن رسیده است ولی یقین نمی کند که نجس شده و جای آن را نیز نمی داند بایستی بر روی آن آب بپاشد و در صورتی که یقین نماید که چیزی به آن رسیده است ولی جای آن را نمی داند، بایستی همهٔ لباس را بشوید چرا که این کار بهتر است.

5- ابو بصیر گوید: از امام صادق علیه السلام دربارۀ مذیی که لباس را آلوده می کند، پرسیدم؟

فرمود: چیز مهمی نیست.

6- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانِ عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ مُصْعَب، قالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام يَقُولُ:

لا نَرى فِي الْمَذْي وُضُوءاً وَلَا غَسْلاً مَا أَصَابَ التَّوْبَ مِنْهُ إِلَّا فِي الْمَاءِ الْأَكْبَرِ.

بخش سی و ششم

اشاره

(36)

بَابُ الْبَوْلِ يُصِيبُ الثَّوْبَ أَوِ الْجَسَدَ

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْعَلَاءِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الْبَوْلِ يُصِيبُ الْجَسَدَ.

قالَ: صُبْ عَلَيْهِ الْمَاءَ مَرَّتَيْنِ، فَإِنَّمَا هُوَ مَاءً.

و سالته عن الثَوب يُصِيبُهُ الْبَوْلُ.

قالَ: اغْسِلْهُ مَرَّتَيْن.

وَسَأَلْتُهُ عَنِ الصَّبِيِّ يَبُولُ عَلَى النَّوْبِ.

قالَ: يَصُبُّ عَلَيْهِ الْمَاءَ قَلِيلاً ثُمَّ يَعْصِرُهُ.

6- عنبسة بن مصعب گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود:

در مورد خروج مذی نه وضو و نه غسل لازم است و لباسی که به آن آلوده شده لازم نیست شسته شود مگر این که به منی آلوده شود.

حکم لباس یا بدنی که به ادرار آلوده شود

1- حسين بن ابی العلاء گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم اگر بدن انسان به ادرار آلوده شود چه حکمی دارد؟

فرمود: دو مرتبه بر آن آب بریز که آن نیز البته آب است.

از حضرتش دربارۀ لباسی که به ادرار آلوده گردد، پرسیدم؟

فرمود: دو مرتبه آن را بشوی.

از حضرتش در مورد کودکی که بر روی لباس ادرار می کندپرسیدم؟

فرمود: مقدار کمی آب بر روی آن بریزید، سپس آن را فشار دهید تا آبش خارج گردد.

2 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي مَحْمُودٍ قَالَ: قُلْتُ لِلرِّضَا علیه السلام الطَّنْفِسَةُ وَ الْفِرَاشُ يُصِيبُهُمَا الْبَوْلُ كَيْفَ يُصْنَعُ بِهِمَا وَ هُوَ نَخِينٌ كَثِيرُ الْحَشْوِ.

قالَ: يُغْسَلُ مَا ظَهَرَ مِنْهُ فِي وَجْهِهِ.

3- أَحْمَدُ عَنْ مُوسَى بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ قَالَ : سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلامالتَّوْبِ يُصِيبُهُ الْبَوْلُ فَيَنْفُذُ إِلَى الْجَانِبِ الآخَرِ وَ عَنِ الْفَرْوِ وَ مَا فِيهِ مِنَ الْحَشْوِ.

قالَ: اغْسِلْ مَا أَصَابَ مِنْهُ وَ مَسَّ الْجَانِبَ الآخَرَ، فَإِنْ أَصَبْتَ مَسَّ شَيْءٍ مِنْهُ فَاغْسِلْهُ وَإِلَّا فَانْضَحْهُ بِالْمَاءِ.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ حَكَمَ بْنِ حُكَيْمِ الصَّيْرَفِيَّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: أَبُولُ فَلَا أُصِيبُ الْمَاءَ وَ قَدْ أَصَابَ يَدِي شَيْءٌ مِنَ الْبَوْلِ فَأَمْسَحُهُ بِالْحَائِطِ أَوِ التَّرَابِ، ثُمَّ تَعْرَقُ بَدِي فَأَمْسَحُ وَجْهِي، أَوْ بَعْضَ جَسَدِي أَوْ يُصِيبُ ثَوْبِي.

قالَ: لَا بَأْسَ بِهِ.

2- ابراهیم بن ابی محمود گوید: به امام رضا علیه السلام عرض کردم: در مورد حصیر و فرش ضخیمی که آلوده به ادرار می شوند چه باید کرد؟

فرمود: سطح بیرونی آن (که به ادرار آلوده شده) شسته شود.

3- ابراهيم بن عبد الحمید گوید: از امام کاظم علیه السلام (یا امام رضا علیه السلام) درباره لباسی که به ادرار آلوده شده و به طرف دیگر نفوذ کرده است و در مورد پوستین و چیزهایی که درون آن ها طوری است که آب به سختی نفوذ می کند، پرسیدم؟

فرمود: آن قسمتی را که به ادرار آلوده شده بشوی و به طرف دیگرش دست بکش. اگر احساس کردی که آلوده شده آن طرف را نیز بشوی در غیر این صورت بر روی آن قسمت آب بپاش.

4- حکم بن حکیم صیرفی گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم گاهی ادرار می کنم و به آب دست رسی ندارم و دستم قدری به ادرار آلوده می گردد و من آن را با مالیدن بر دیوار یا خاک خشک می کنم سپس دستم عرق نموده، آن را بر روی صورت یا قسمتی از بدن خود می مالم و یا به لباسم بر می خورد. حکمش چیست؟

فرمود: اشکالی ندارد.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ أَنَّهُ قَالَ: فِي كِتَابِ سَمَاعَةَ رَفَعَهُ إِلَى أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام:

إِنْ أَصَابَ التَّوْبَ شَيْءٌ مِنْ بَوْلِ السُّنَّوْرِ، فَلَا تَصِحُ الصَّلَاةُ فِيهِ حَتَّى تَغْسِلَهُ.

6- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ بَوْلِ الصَّبِيِّ.

قالَ: تَصُبُّ عَلَيْهِ الْمَاءَ، وَإِنْ كَانَ قَدْ أَكَلَ فَاغْسِلْهُ غَسْلاً، وَ الْغُلَامُ وَ الْجَارِيَةُ فِي ذَلِكَ شَرَعٌ سَوَاءٌ.

7- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنِ الْفَضْلِ بْنِ غَزْوَانَ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ الْحُكَيْمِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: إِنِّي أَغْدُو إِلَى السُّوقِ فَأَحْتَاجُ إِلَى الْبَوْلِ وَ لَيْسَ عِنْدِي مَاءٌ، ثُمَّ أَتَمَسَّحُ وَ أَتَنَشَّفُ بِيَدِي ثُمَّ أَمْسَحُهَا بِالْحَائِطِ وَ بِالْأَرْضِ، ثُمَّ أَحُكُ جَسَدِي بَعْدَ ذَلِكَ.

قالَ: لَا بَأْسَ.

5- عبدالله بن مغیره گوید: در نامه سماعه که سند آن را به امام صادق علیه السلام رسانیده، آمده است اگر لباس به مقداری از ادرار گربه آلوده گردد، تا هنگامی که آن را نشسته ای نماز در آن صحیح نیست.

6- حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد ادرار کودک پرسیدم؟

فرمود: باید بر روی آن آب بریزی و در صورتی که آن کودک غذا خور باشد بایستی آن را بشویی و پسر و دختر در این مورد باهم یکسان هستند.

7- حکم بن حکیم گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: گاهی هنگام صبح به بازار می روم و ناگزیر به دفع ادرار می گردم ولی آبی در دسترس نیست، پس از ادرار نمودن آن را با دست خویش پاک نموده، خشک می کنم و دستم را به دیوار و زمین می مالم و بعد از آن گاهی با همان دست بدن خود را می خارانم.

فرمود: اشکالی ندارد.

8- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالِ عَنِ الْمُثَنَّى عَنْ أَبِي أَيُّوبَ قالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: أَدْخَلُ الْخَلَاءَ وَ فِي يَدِي خَاتَمْ فِيهِ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ تَعَالَى.

قالَ: لَا، وَلَا تُجَامِعُ فِيهِ.

وَ رُوِيَ أَيْضاً: أَنَّهُ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَسْتَنْجِيَ مِنَ الْخَلَاءِ فَلْيُحَوِّلُهُ مِنَ الْيَدِ الَّتِي یَستَنجی بهَا.

بخش سی و هفتم

اشاره

(37)

بَابُ أَبْوَالِ الدَّوَابِّ وَ أَرْوَاثِهَا.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيرٌ عَنْ زُرَارَةَ أَنَّهُمَا علیهما السلام قالا:

لَا تَغْسِلُ ثَوْبَكَ مِنْ بَوْلِ شَيْءٍ يُؤْكَلُ لَحْمُهُ.

8- ابو ایوب گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: آیا می توانم با انگشتری که نامی از نام های خداوند تعالی در آن نوشته شده است وارد مستراح شوم؟

فرمود: نه و تا آن انگشتر در دست توست، جماع مکن.

هم چنین روایت شده است هنگامی که شخص می خواهد در مستراح خود را پاک نماید، بایستی انگشتر را از دستی که با آن تطهیر می کند به دست دیگر برگرداند.

ادرار و سرگین چهار پایان

1- زراره گوید: آن دو (امام باقر و امام صادق علیهما السلام) فرمودند:

لازم نیست لباس خود را از ادرار حیوانی که گوشت آن خورده می شود، بشویی.

2- حَمَّادٌ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنْ أَلْبَانِ الْإِبِلِ وَ الْغَنَم وَ الْبَقَرِ وَأَبْوَالِهَا وَ لُحُومِهَا.

فَقالَ: لَا تَوَضَّأُ مِنْهُ إِنْ أَصَابَكَ مِنْهُ شَيْءٌ أَوْ ثَوْباً لَكَ فَلَا تَغْسِلْهُ إِلَّا أَنْ تَتَنَظَّفَ.

قالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ أَبْوَالِ الدَّوَاب وَالْبِغَالِ وَ الْحَمِير.

فَقالَ: اغْسِلْهُ، فَإِنْ لَمْ تَعْلَمْ مَكَانَهُ فَاغْسِل الثَّوْبَ كُلَّهُ، وَإِنْ شَكَكْتَ فَانْضَحْهُ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قالَ أَبُو عَبْدِاللَّهِ علیه السلام:

أغْسِلْ ثَوْبَكَ مِنْ أَبْوَالِ مَا لَا يُؤْكَلُ لَحْمُهُ.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ أَعْيَنَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام فِي أَبْوَالِ الدَّوَابٌ تُصِيبُ التَّوْبَ فَكَرهَهُ.

فَقُلْتُ لَهُ: أَلَيْسَ لُحُومُهَا حَلَالاً؟

قالَ: بَلَى، وَ لَكِنْ لَيْسَ مِمَّا جَعَلَهُ اللَّهُ لِلْأَكْلِ.

2- محمد بن مسلم گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد شیر، ادرار و گوشت شتر، گوسفند و گاو پرسیدم؟

فرمود: جز در صورتی که بخواهی خود را پاکیزه نمایی، اگر چیزی از آن ها به تو و به لباست اصابت کرد لازم نیست اعضا و یا لباس خویش را بشویی.

گوید: از حضرتش دربارۀ ادرار چهار پایان قاطر و الاغ پرسیدم؟

فرمود: آن را بشوی و اگر جای آن را نمی دانی تمام لباس را بشوی، و اگر شک نمودی بر روی آن آب بپاش.

3- عبد الله بن سنان گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

لباس خود را از ادرار هر حیوانی که گوشت آن خورده نمی شود بشوی و پاک کن.

4- زراره گوید: از یکی از دو امام (باقر و صادق علیهما السلام) درباره ادرار چهار پایان که به لباس می خورد پرسیدم و ایشان آن ها را ناپسند دانستند.

عرض کردم: مگر گوشت آن حلال نیست؟

فرمود: آری، ولی از چیزهایی که خداوند آن ها را برای خوردن قرار داده است، نمی باشند.

5- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي مَرْيَمَ قالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: مَا تَقُولُ فِي أَبْوَالِ الدَّوَابُ وَ أَرْوَائِهَا؟

قالَ: أَمَّا أَبْوَالُهَا فَاغْسِلْ إِنْ أَصَابَكَ، وَأَمَّا أَرْوَاتُهَا فَهيَ أَكْثَرُ مِنْ ذَلِكَ.

6- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِيِّ عَنْ أَبَانِ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

لا بأس برؤبُ الْحَمِير واغْسِلْ أَبْوَالَهَا.

7- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْن مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ مَالِكِ الْجُهَنِي قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَمَّا يَخْرُجُ مِنْ مَنْخِرِ الدَّابَّةِ يُصِيبُنِي.

قالَ: لَا بَأْسَ بِهِ.

8- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِي عندالله علیه السلام قالَ:

إن أَصَابَ التّوبَ شَيْءٌ مِنْ بَوْلِ السَّوْرِ فَلا يَصْلُحُ الصَّلَاةُ فِيهِ حَتَّى تَغْسِلَهُ.

5- ابو مریم گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم در مورد ادرار و سرگرین چهار پایان چه می فرمایید؟

فرمود: اگر ادرار آن ها بدن تو را آلوده کرد آن را بشوی ولی سرگین آن ها بیش تر از آن است که بشویی.

6- حلبی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

اگر سرگین الاغ (جایی را آلوده کرد) اشکالی ندارد ولی ادرار آن را باید شست.

7- مالک جهنی گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد آن چه که از بینی چهار پا خارج می شود و به من می خورد، پرسیدم؟

فرمود: اشکالی ندارد.

8- سماعه گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: اگر لباس به ادرار گربه آلوده شد، تا آن را نشسته ای نباید در آن نماز بخوانی.

9- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاج عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

كُلِّ شَيْءٍ يَطِيرُ فَلَا بَأْسَ بِيَوْلِهِ وَ خُرْنِهِ.

10- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي الْأَعَزُّ النَّخاسِ قَالَ: قُلْتُ لأَبي عَبْدِاللهِ علیه السلام:

إِنِّي أُعَالِجُ الدَّوَابِّ فَرُبَّمَا خَرَجْتُ بِاللَّيْلِ وَ قَدْ بَالَتْ وَ رَاثَتْ فَيَضْرِبُ أَحَدُهَا بِرِجْلِهِ أَوْ يَدِهِ فَيَنْضِحُ عَلَى ثِيَابِي فَأُصْبِحُ فَأَرَى أَثَرَهُ فِيهِ.

فَقَالَ: لَيْسَ عَلَيْكَ شَيْءٌ.

9- ابو بصیر گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هر پرنده ای که پرواز می کند اشکالی بر ادرار و فضله آن نیست.

10- ابو الأعزّ نخاس گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کرم:

سر و کار من با چهار پایان است و بسا شب هنگام در حالی که چهار پایان ادرار و سرگین نموده اند خارج می گردم و یکی از آن ها دست یا پای خویش را به حرکت در می آورد و بر لباس من می پاشد و بامدادان اثر آن را در لباس خود می بینم.

فرمود: چیزی بر تو نیست.

بخش سی و هشتم

اشاره

(38)

بَابُ التَّوْب يُصِيبُهُ الدَّمُ وَ الْمِدَّةُ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ حُكَيْمٍ عَنِ الْمُعَلَّى أَبِي عُثْمَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام وَ هُوَ يُصَلِّي.

فَقالَ لِي قَائِدِي: إِنَّ فِي ثَوْبِهِ دَماً.

فَلَمَّا انْصَرَفَ قُلْتُ لَهُ: إِنَّ قَائِدِي أَخْبَرَنِي أَنَّ بِثَوْبِكَ دَماً.

فَقالَ لِي: إِنَّ بِي دَمَامِيلَ وَ لَسْتُ أَغْسِلُ ثَوْبِي حَتَّى تَبْرَأَ.

2- أَحْمَدُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ بِهِ الْقَرْحُ أَوِ الْجُرْحُ وَلَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يَرْبِطَهُ وَ لَا يَغْسِلَ دَمَهُ.

قالَ: يُصَلِّي وَ لَا يَغْسِلُ ثَوْبَهُ كُلَّ يَوْمٍ إِلَّا مَرَّةً، فَإِنَّهُ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يَغْسِلَ ثَوْبَهُ كُلُّ سَاعَة.

حکم لباسی که به خون و چرک آلوده می شود

1- ابو بصیر گوید: خدمت امام باقر علیه السلام شرفیاب شدم حضرتش در حال خواندن نماز بود، راهنمایم به من گفت در لباس آن حضرت خونی وجود دارد.

وقتی نماز حضرتش تمام شد به ایشان گفتم راهنمایم به من گفت: در لباس شما خونی وجود دارد.

حضرت به من فرمود: در بدنم دمل هایی است تا بهبود نیابند، لباس خویش را نمی شویم.

2- سماعه گوید: از امام علیه السلام درباره کسی که زخم چرکین یا جراحت دارد، نمی تواند آن را ببندد و خون آن را بشوید، پرسیدم؟

فرمود: نماز خود را به جا می آورد و هر روز فقط یک بار لباس خود را می شوید چون توانایی آن را ندارد که در هر ساعت آن را بشوید.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ: الدَّمُ يَكُونُ فِي الثَّوْبِ عَلَيَّ وَأَنَا فِي الصَّلَاةِ.

قالَ: إِنْ رَأَيْتَ وَ عَلَيْكَ ثَوْبُ غَيْرُهُ فَاطْرَحْهُ وَصَلَّ، وَإِنْ لَمْ يَكُنْ عَلَيْكَ غَيْرُهُ فَامْضِ فِي صَلَاتِكَ وَ لَا إِعَادَةَ عَلَيْكَ مَا لَمْ يَزِدْ عَلَى مِقْدَارِ الدَّرْهَمِ وَ مَا كَانَ أَقَلَّ مِنْ ذَلِكَ فَلَيْسَ بِشَيْءٍ رَأَيْتَهُ قَبْلُ أَوْ لَمْ تَرَهُ، وَإِذَا كُنْتَ قَدْ رَأَيْتَهُ وَ هُوَ أَكْثَرُ مِنْ مِقْدَارِ الدِّرْهَم فَضَيَّعْتَ غَسْلَهُ وَصَلَّيْتَ فِيهِ صَلَاةٌ كَثِيرَةٌ فَأَعِدْ مَا صَلَّيْتَ فِيهِ.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيُّ عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: إِنَّ عَلِيّاً لا كَانَ لَا يَرَى بَأْساً بِدَمِ مَا لَمْ يُذَلُّ يَكُونُ فِي الثَّوْبِ فَيُصَلِّي فِيهِ الرَّجُلُ، يَعْنِي دَمَ السَّمَكِ.

3- محمد بن مسلم گوید: به امام باقر علیه السلام عرض کردم: گاهی در حال نماز متوجه می شوم که در لباس من لکه خونی است.

فرمود: اگر در حالی آن را دیدی که لباس دیگری نیز در تن داری، آن را درآور و نمازت را به جا بیاور، و اگر غیر از آن لباس دیگری در تن نداری، نماز را ادامه بده و تا هنگامی که آن لکه خون از یک درهم تجاوز ننماید و کم تر از آن باشد بر تو لازم نیست که نماز را دوباره به جا آوری چه پیش تر آن را دیده باشی و چه ندیده باشی، مشکلی نیست.

ولی اگر از مقدار درهم بیش تر باشد و پیش تر آن را دیدی ولی نشستی و نمازهای زیادی در آن خواندی، بایستی نمازهایی را که در آن به جا آورده ای دوباره بخوانی.

4- سکونی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

همانا علی علیه السلام ایرادی نمی دید که خون حیوانی (هم چون ماهی) که قابل تذکیه (با سر بریدن) نیست در لباس باشد و انسان با آن لباس نماز به جا آورد.

5- أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِقٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ السَّابَاطِيُّ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ يَسِيلُ مِنْ أَنْفِهِ الدَّمُ هَلْ عَلَيْهِ أَنْ يَغْسِلَ بَاطِنَهُ، يَعْنِي جَوْفَ الْأَنْفِ؟

فَقالَ: إِنَّمَا عَلَيْهِ أَنْ يَغْسِلَ مَا ظَهَرَ مِنْهُ.

6- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنِ الْعَبْدِ الصَّالِحِ علیه السلام قَالَ: سَأَلَتْهُ أُمُّ وَلَدٍ لِأَبِيهِ فَقَالَتْ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَكَ عَنْ شَيْءٍ وَأَنَا أَسْتَحْيِي مِنْهُ.

قالَ: سَلِي وَ لَا تَسْتَحْيِي. قالَتْ: أَصَابَ ثَوْبِى دَمُ الْحَيْضِ فَغَسَلْتُهُ فَلَمْ يَذْهَبْ أَثره.

فَقالَ: اصْبَغِيهِ بِمِشْقٍ حَتَّى يَخْتَلِطَ وَ يَذْهَبَ.

5- عمار ساباطی گوید: از امام صادق علیه السلام درباره مردی که از بینی او خون جاری می شود پرسیدند که آیا بر او لازم است درون (داخل) آن را بشوید؟

فرمود: فقط ظاهر آن را بشوید.

6- علی بن ابی حمزه گوید: کنیزی که از پدرشان فرزندی داشت، به عبد صالح (امام کاظم علیه السلام) گفت فدایت گردم می خواهم در مورد چیزی از شما بپرسم که از پرسش آن شرم دارم.

فرمود: بپرس و شرم مکن.

عرض کرد: به لباسم خون حیض خورد آن را شستم ولی اثر آن از بین نرفت.

فرمود: آن را با گل سرخ رنگ کن تا با رنگ آن مخلوط شود و از بین برود.

7- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ رَفَعَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قال: قال:

دَمُكَ أَنْطَفُ مِنْ دَمَ غَيْرِكَ، إِذَا كَانَ فِي ثَوْبِكَ شِبْهُ النَّضْحِ مِنْ دَمِكَ فَلَا بَأْسَ، وَإِنْ كَانَ دَمُ غَيْرِكَ قَلِيلاً أَوْ كَثِيراً فَاغْسِلُهُ.

8- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنِ الْحَلَبِيِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنْ دَمِ الْبَرَاغِيثِ يَكُونُ فِي الثَّوْبِ هَلْ يَمْنَعُهُ ذَلِكَ مِنَ الصَّلَاةِ فِيهِ؟

قالَ: لَا ، وَإِنْ كَثرَ فَلَا بَأْسَ أَيْضاً بِشِبْهِهِ مِنَ الرُّعَافِ يَنْضَحُهُ وَ لَا يَغْسِلُهُ.

وَ رُوِيَ أَيْضاً: أَنَّهُ لَا يُغْسَلُ بِالرِّيقِ شَيْءٌ إِلَّا الدَّمُ.

9- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الرَّيَّانِ قَالَ: كَتَبْتُ إِلَى الرَّجُلِ علیه السلام: هَلْ يَجْرِي دَمُ الْبَقِّ مَجْرَى دَمِ الْبَرَاغِيثِ؟ وَ هَلْ يَجُوزُ لِأَحَدٍ أَنْ يَقِيسَ بِدَمِ الْبَقِّ عَلَى الْبَرَاغِيثِ فَيُصَلِّيَ فِيهِ وَ أَنْ يَقِيسَ عَلَى نَحْوِ هَذَا فَيَعْمَلَ بِهِ؟

فَوَقَعَ علیه السلام: يَجُوزُ الصَّلَاةُ، وَالطُّهَرُ مِنْهُ أَفْضَلُ.

7- ابی عبدالله در روایت مرفوعه ای گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

خون خودت از خون دیگری برای تو تمیزتر است در صورتی که در لباست خونی از بدن خودت پاشیده شده باشد، اشکالی ندارد ولی اگر مقدار کم یا زیاد از خون شخص دیگری بود آن را بشوی.

8- حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم اگر خون کک در لباس باشد آیا این خون مانع از خواندن نماز در آن لباس می شود؟

فرمود نه اگرچه زیاد باشد هم چنین است همانند آن از خون بینی که اشکالی ندارد. که بر روی آن آب پاشیده شود و لازم نیست آن شسته شود.

هم چنین روایت شده است به استثنای خون نمی توان هیچ نجاستی را در دهان با آب دهان شست.

9- محمد بن ریان گوید: به امام (رضا علیه السلام) طی نامه ای نوشتم: آیا خون پشه همان حکم خون کک را دارد؟ و آیا جایز است که خون پشه را با خون کک قیاس کرد و با لباس آلوده به آن نماز به جای آورد و چیزهایی مانند این را قیاس نموده و به آن عمل کرد؟

ایشان در جواب نوشت نماز در آن جایز ولی همان هم پاک شود بهتر است.

بخش سی و نهم

اشاره

(39)

بَابُ الْكَلْبِ يُصِيبُ الثَّوْبَ وَ الْجَسَدَ وَ غَيْرَهُ مِمَّا يُكْرَهُ أَنْ يُمَسَّ شَيْءٌ مِنْهُ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزِ عَنْ مُحَمَّدٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا مَسَّ ثَوْبَكَ الْكَلْبُ فَإِنْ كَانَ يَابِساً فَانْضَحْهُ، وَإِنْ كَانَ رَطْبَاً فَاغْسِلْهُ.

2- حَمَّادُ بْنُ عِيسَى عَنْ حَرِيزِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلامعَنِ الْكَلْبِ يُصِيبُ شَيْئاً مِنْ جَسَدِ الرَّجُلِ.

قالَ: يَغْسِلُ الْمَكَانَ الَّذِي أَصَابَهُ.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنِ الْعَمْرَكَيِّ بْنِ عَلِيَّ النَّيْسَابُورِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِيهِ مُوسَى علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَن الْفَارَةِ الرَّطْبَةِ قَدْ وَقَعَتْ فِي الْمَاءِ تَمْشِي عَلَى التياب أ يُصَلَّى فِيهَا.

قالَ: اغْسِلْ مَا رَأَيْتَ مِنْ أَثَرِهَا وَ مَا لَمْ تَرَهُ فَانْضَحْهُ بِالْمَاءِ.

حکم سگی که به لباس، بدن و چیزهای دیگری که دست زدن به آن ها مکروه است برخورد می کند.

1- راوی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

اگر سگی که خشک است با لباست برخورد نمود، بر روی لباس آب بپاش، ولی اگر خیس بود، آن را بشوی.

2- محمد بن مسلم گوید: از امام صادق علیه السلام از برخورد سگ با قسمتی از بدن سؤال نمودم.

فرمود: آن قسمتی را که بر خورد نموده، باید شست.

3۔ علی بن جعفر گوید: از برادر خویش امام کاظم علیه السلام پرسیدم: موشی که در آب افتاده، آن گاه بر روی لباس آدمی راه می رود آیا می توان در آن لباس نماز خواند؟

فرمود: رد پاهایش را که می بینی بشوی و آن چه را که نمی بینی بر روی آن آب بپاش.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ هَلْ يَحِلُّ أَنْ يَمَسَّ الثَّعْلَبَ وَ الْأَرْنَبَ، أَوْ شَيْئًا مِنَ السَّباع حياً أو ميتاً.

قالَ: لَا يَضُرُّهُ، وَلَكِنْ يَغْسِلُ يَدَهُ.

5- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَيْمُونٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ يَقَعُ ثَوْبُهُ عَلَى جَسَدِ الميت.

قالَ: إِنْ كَانَ غُسَّلَ فَلَا تَغْسِلْ مَا أَصَابَ ثَوْبَكَ مِنْهُ، وَإِنْ كَانَ لَمْ يُغَسَّلْ فَاغْسِلْ مَا أَصَابَ ثَوْبَكَ مِنْهُ يَعْنِي إِذَا بَرَدَ الْمَيِّتُ.

4- راوی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: آیا جایز است انسان روباه، خرگوش، حیوان درنده ای را زنده یا مرده مس کند؟

فرمود: ضرری ندارد ولی باید دست خود را بشوید.

5- ابراهيم بن میمون گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم کسی که لباسش بر روی جسد میت می افتد چه حکمی دارد؟

فرمود: اگر میت غسل داده شده لازم نیست قسمتی از لباسش را که به او برخورد نموده بشوید، ولی اگر غسل داده نشده است یعنی در صورتی که بدن میت سرد شده باشد باید آن را بشوید.

6- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنِ الْعَمْرَكِيَّ بْنِ عَلِقٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يُصِيبُ ثَوْبَهُ خِنْزِيرٌ فَلَمْ يَغْسِلْهُ فَذَكَرَ ذَلِكَ وَ هُوَ فِي صَلَاتِهِ كَيْفَ يَصْنَعُ؟

قالَ: إِنْ كَانَ دَخَلَ فِي صَلاتِهِ فَلْيَمْضِ، وَ إِنْ لَمْ يَكُنْ دَخَلَ فِي صَلَاتِهِ فَلْيَنْضَحْ مَا أَصَابَ مِنْ ثَوْبِهِ إِلَّا أَن يَكُونَ فِيهِ أَثرٌ فَيَغْسِلُهُ.

بخش چهلم

اشاره

(40)

بَابُ صِفَةِ التَّيَمُّمِ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ جَمِيعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرِ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام عَنِ التَّيَمُّم.

فَضَرَبَ بِيَدِهِ الْأَرْضَ ، ثُمَّ رَفَعَهَا فَنَفَضَهَا، ثُمَّ مَسَحَ بِهَا جَبِينَيْهِ وَ كَفَّيْهِ مَرَّةً وَاحِدَةٌ.

6- علی بن جعفر گوید: از برادرم امام کاظم علیه السلام پرسیدم: مردی که لباسش به خوک برخورد کرده و آن را نشسته و در حال نماز به خاطرش می آید که آن را نشسته است چگونه باید عمل نماید؟

فرمود: در صورتی که نماز خود را آغاز نموده بایستی ادامه دهد ولی اگر نماز خود را آغاز نکرده بایستی بر روی آن قسمت از لباسش که برخورد نموده، آب بپاشد، مگر در صورتی که در آن اثری از نجاست باشد که در این صورت باید آن را بشوید.

چگونگی تیمم

1- زراره گوید: از امام باقر علیه السلام از چگونگی تیمم پرسیدم.

حضرتش دست خود را بر زمین زده، سپس بالا آورد و آن را تکاند و آن را یک بار به پیشانی و دو دست خویش کشید.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي عَبْدِالله علیه السلام أنه سيل عَن التّيهم.

فَتَلَا هَذِهِ الآيَةَ: (وَ السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُما).

وَقالَ: (فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ).

قالَ: فَامْسَحْ عَلَى كَفَّيْكَ مِنْ حَيْثُ مَوْضِع الْقَطْعِ وَ قالَ: (وَ مَا كَانَ رَبُّكَ نَسِيَّا).

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْكَاهِلِيِّ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ التَّيَمُّمِ.

قالَ: فَضَرَبَ بِيَدِهِ عَلَى الْبِسَاطِ، فَمَسَحَ بِهَا وَجْهَهُ ثُمَّ مَسَحَ كَفَّيْهِ إِحْدَاهُمَا عَلَى ظهْرِ الْأُخْرَى.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْخَرَّازِ عَنْ أَبِي عَبْدِالله علیه السلام قال: سَأَلْتُهُ عن التَّيَمُّمِ.

2- یکی از اصحاب ما گوید از امام صادق علیه السلام از تیمم پرسیدند.

حضرتش این آیه را تلاوت فرمود: (السارق و السارقة فاقطعوا ایدیهما)؛ «دستان مرد و زنی را که دزدی کرده اند ببرید» و این آیه را قرائت فرمود: (فاغسلوا وجوهكم و ايديكم الى المرافق)؛ «صورت و دست های خود را تا آرنج بشویید».

و فرمود: بر روی دو دست خویش از آن جایی که محل بریده شدن (در آیه مذکور) است، مسح کن و فرمود: «پروردگار تو فراموش کار نیست» (یعنی آن چه را که در آیه سرقت فرموده در آیه وضو فراموش نکرده است).

3- کاهلی گوید: از امام علیه السلام از چگونگی تیمم پرسیدم؟

حضرت دست خود را بر روی زیرانداز زد، آن گاه آن را به صورت خود کشید، سپس پشت هریک از دو دست را با دست دیگر خود مسح فرمود.

4- ابو ایوب خزاز گوید: از امام صادق علیه السلام از چگونگی تیمم پرسیدم؟

فَقالَ: إِنَّ عَمَّارَ بْنَ يَاسِرِ أَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ، فَتَمَعَكَ كَمَا تَتَمَعَلُ الدَّابَّةُ، فَقالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم: يَا عَمَّارُ! تَمَعَكْتَ كَمَا تَتَمَعَكُ الدَّابَّةُ؟

فَقُلْتُ لَهُ: كَيْفَ التَّيَمُّمُ؟

فَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى الْمِسْحِ، ثُمَّ رَفَعَهَا فَمَسَحَ وَجْهَهُ ثُمَّ مَسَحَ فَوْقَ الْكَفِّ قَلِيلاً.

وَ رَوَاهُ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ.

5- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيَّ الْكُوفِيَّ عَنِ النَّوْفَلِيٌّ عَنْ غِيَاثِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

قالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام: لَا وُضُوءَ مِنْ مُوطَا.

قالَ: النَّوْفَلِيُّ: يَعْنِي مَا تَطَأُ عَلَيْهِ مَا تَطَا عَلَيْهِ برجْلِكَ.

6- الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ الْعَلَوِيُّ عَنْ سَهْلِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنْ عَبْدِ الْعَظِيمِ بْنِ عَبْدِاللَّهِ الْحَسَنِيِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَيْنِ الْعَرَنِي عَنْ غِيَاثِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

نَهى أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام أَن يَتَيَمَّمَ الرَّجُلُ بِتُرَابٍ مِنْ أَثَرِ الطَّرِيقِ.

فرمود: عمّار بن یاسر جنب شد، خود را همان گونه که چهارپایان در خاک می غلتند بر زمین زد و در خاک غلتید.

رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم به او فرمود: ای عمار! همان گونه که چهار پایان در خاک می غلتند، در خاک غلتیدی.

به حضرتش عرض کردم تیمم چگونه است؟

آن حضرت دست خود را به روی زیر انداز قرار داده، سپس آن را بالا آورد و به صورت خود کشید، پس از آن مقدار کمی از بالای دستان را مسح فرمود.

این روایت را علی بن ابراهیم از پدرش از ابن ابی عمیر از ابی ایوب نیز نقل کرده است.

5- غیاث بن ابراهیم گوید امام صادق علیه السلام فرمود:

امیر مؤمنان علی صلوات الله علیه فرموده است از خاکی که زیر پا است نمی توان تیمم کرد.

نوفلی (که یکی از راویان این حدیث است) می گوید یعنی جایی از زمین که پای خود را بر روی آن می گذارند، نباید تیمم کرد.

6۔ غیاث بن ابراهیم گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: امیر مؤمنان علی علیه السلام از این که مرد با خاک موجود در جاده تیمم کند نهی فرمود.

بخش چهل و یکم

اشاره

(41)

بَابُ الْوَقْتِ الَّذِي يُوجِبُ التَّيَمُّمَ وَ مَنْ تَيَمَّمَ ثُمَّ وَجَدَ الْمَاءَ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ:

إِذَا لَمْ تَجِدُ مَاءً وَأَرَدْتَ التَّيَمُّمَ فَأَخْرِ التَّيَمُّمَ إِلَى آخِرَ الْوَقْتِ، فَإِنَّ فَاتَكَ الْمَاءُ لَمْ تَفتِّكَ الْأَرْضُ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ ابْنِ أَذَيْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام قالَ:

إِذَا لَمْ يَجِدِ الْمُسَافِرُ الْمَاءَ فَلْيَطْلُبْ مَا دَامَ فِي الْوَقْتِ، فَإِذَا خَافَ أَنْ يَفُوتَهُ الْوَقْتُ فَلْيَتَيَمَّمْ وَليُصَلِّ فِي آخِرَ الْوَقْتِ، فَإِذَا وَجَدَ الْمَاءَ فَلَا فَضَاءَ عَلَيْهِ وَلْيَتَوَضًا لِمَا يَسْتَقْبِلُ.

هنگام وجوب تیمم و حکم کسی که پس از تیمم آب می یابد

1- محمد بن مسلم گوید: از امام علیه السلام شنیدم که می فرمود هرگاه آبی نیافتی و خواستی تیمم کنی تیمم را تا آخر وقت به تأخیر بینداز؛ زیرا اگر در آن هنگام نتوانستی آب بیابی، زمین که در اختیار توست.

2- زراره گوید: یکی از دو امام (باقر یا صادق علیهما السلام) فرموده است:

هنگامی که مسافر آب نمی یابد بایستی تا زمانی که وقت نماز باقی مانده جست وجو کند و هنگامی که می ترسد که وقت نماز، از او فوت شود بایستی تیمم نموده، در آخر وقت نماز را به جا آورد و در صورتی که پس از آن آب بیابد، قضایی بر عهده او نیست و باید برای نماز بعدی وضو بگیرد.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيَّ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام يَقُولُ:

إِذَا لَمْ يَجِدِ الرَّجُلُ طَهُوراً وَ كَانَ جُنُباً فَلْيَمْسَحْ مِنَ الْأَرْضِ وَ يُصَلِّي، فَإِذَا وَجَدَ مَاءً فَلْيَغْتَسِلْ وَ قَدْ أَجْزَاله صَلاتُهُ الَّتِي صَلَّى.

4- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام: يُصَلِّي الرَّجُلُ بِوُضُوءٍ وَاحِدٍ صَلَاةَ اللَّيْلِ وَ النَّهَارِ كُلَّهَا؟

قالَ: نَعَمْ، مَا لَمْ يُحْدِثُ.

قُلْتُ: فَيُصَلِّي بِتَيَهُم وَاحِدٍ صَلَاةَ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ كُلَّهَا؟

قالَ: نَعَمْ، مَا لَمْ يُحْدِثُ أَوْ يُصِبْ مَاءً.

قُلْتُ: فَإِنْ أَصَابَ الْمَاءَ وَ رَجَا أَنْ يَقْدِرَ عَلَى مَاءٍ آخَرَ وَ ظَنَّ أَنَّهُ يَقْدِرُ عَلَيْهِ كُلَّمَا أَرَادَ فَعَسُرَ ذَلِكَ عَلَيْهِ.

3- حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود:

در صورتی که کسی جنب باشد و آبی نیابد، بایستی بر زمین تیمم نماید و نماز را به جای آورد و اگر دست رسی به آب یافت بایستی غسل نماید و نمازی را که قبلاً به جای آورده است برای او کفایت می کند.

4- زراره گوید: به امام باقر علیه السلام عرض کردم: آیا مرد می تواند تمامی نمازهای شبانه روز را با یک وضو به جای آورد؟

فرمود: آری، اگر آن را باطل ننماید.

گفتم: آیا با یک تیمم نیز می تواند تمامی نمازهای شبانه روز را به جای آورد؟

فرمود: آری، تا هنگامی که آن را باطل ننموده و آبی نیافته است.

گفتم: اگر به آب برسد و امید دست رسی به آب دیگری را داشته باشد و چنین گمان کند که هرگاه بخواهد می تواند به آن دست رسی یابد، ولی این امر بر او دشوار باشد تکلیف او چیست؟ -

قالَ: يَنْقُضُ ذَلِكَ تَيَمُّمَهُ وَ عَلَيْهِ أَنْ يُعِيدَ التَّيَمُّمَ.

قُلْتُ: فَإِنْ أَصَابَ الْمَاءَ وَقَدْ دَخَلَ فِي الصَّلَاةِ.

قالَ: فَلْيَنْصَرِفْ وَلْيَتَوَضَّأُ مَا لَمْ يَرْكَعْ ، فَإِنْ كَانَ قَدْ رَكَعَ فَلْيَمْضِ فِي صَلَاتِهِ، فَإِنَّ التَّيَمُّمَ أَحَدُ الطَّهُورَيْنِ.

5- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ عَاصِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ لَا يَجِدُ الْمَاءَ فَيَتَيَمَّمُ وَ يُقِيمُ فِي الصَّلَاةِ، فَجَاءَ الْغُلَامُ فَقَالَ: هُوَ ذَا الْمَاءُ.

فَقالَ: إِنْ كَانَ لَمْ يَرْكَعْ فَلْيَنْصَرِفْ وَلْيَتَوَضَّأُ، وَإِنْ كَانَ قَدْ رَكَعَ فَلْيَمْضِ فِي صلاته.

6- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّيَّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: أَكُونُ فِي السَّفَرِ وَ تَحْضُرُ الصَّلَاةُ وَ لَيْسَ مَعِي مَاءٌ وَ يُقالَ: إِنَّ الْمَاءَ قَرِيبٌ مِنَّا أَ فَأَطْلُبُ الْمَاءَ وَ أَنَا فِي وَقْتٍ يَمِيناً وَ شِمَالاً؟

فرمود: این امر تیمم او را باطل میکند و بر عهده اوست که دوباره تیمم نماید.

گفتم: اگر در حال نماز به آب دست یابد چه حکمی دارد؟

فرمود: تا هنگامی که به رکوع نرفته است باید از نماز دست کشد و وضو بگیرد، ولی اگر به رکوع رفته باید نماز خود را ادامه دهد زیرا تیمم یکی از دو پاک کننده است.

5- عبدالله بن عاصم گوید: از امام صادق علیه السلام درباره مردی پرسیدم که آب نمی یابد و تیمم می کند و به نماز می ایستد در آن حال غلامش می آید و می گوید: در آن جا آب است.

فرمود: اگر به رکوع نرفته، باید از نماز دست کشد و وضو بگیرد، ولی اگر به رکوع رفته است باید نمازش را ادامه دهد.

6- داوود رقی گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم گاهی در سفر هستم و وقت نماز است و آبی همراه من نیست و بعضی می گویند آب در نزدیکی ما پیدا می شود آیا با بودن وقت، از سمت راست و چپ به دنبال آب بروم؟

قالَ: لَا تَطْلُبِ الْمَاءَ، وَ لَكِنْ تَيَمَّمْ، فَإِنِّي أَخَافُ عَلَيْكَ النَّخَلَّفَ عَنْ أَصْحَابِكَ فَتَضِلَّ فَيَأْكُلَكَ السَّبْعُ.

7- أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْعَلَاءِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَن الرَّجُل يَمُرُّ بِالرَّكِيَّةِ وَ لَيْسَ مَعَهُ دَلْو.

قالَ: لَيْسَ عَلَيْهِ أَنْ يَنْزِلَ الرَّكِيَّةَ إِنَّ رَبَّ الْمَاءِ هُوَ رَبُّ الْأَرْضِ، فَلْيَتَيَمَّمْ.

8- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ سَالِم قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ لَا يَكُونُ مَعَهُ مَاءً وَ الْمَاءُ عَنْ يَمِينِ الطَّرِيقِ وَيَسَارِهِ غَلْوَتَيْنِ أَوْ نَحْوَ ذَلِكَ.

قالَ: لَا أَمْرُهُ أَنْ يُغَرُرَ بنَفْسِهِ فَيَعْرِضَ لَهُ لِيٌّ أَوْ سَبعُ.

9- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ وَعَنْبَسَةَ بْنِ مُصْعَب عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

فرمود: در پی آب نباش! بلکه تیمم کن؛ زیرا می ترسم که از همراهان خود عقب بمانی و راه را گم کنی و درندگان تو را بدرند.

7- حسين بن ابی العلاء گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: مردی است که از کنار چاه آبی می گذرد ولی سطلی همراه ندارد که آب بکشد و وضو بگیرد؟

فرمود: بر او واجب نیست که در چاه فرو رود؛ چراکه پروردگار آب، همان پروردگار زمین است پس بایستی تیمم کند.

8- يعقوب بن سالم گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم مردی که آبی همراه ندارد، ولی در فاصلهٔ پرتاب دو تیر یا مانند آن در سمت راست و چپ جاده آب یافت می شود (وظیهٔ او چیست؟)

فرمود: (با واجب کردن جست و جوی آب) به او امر نمی کنم که خود را در هلاکت اندازد و گرفتار دزد یا درنده ای شود.

9- عنبسة بن مصعب گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: -

إذا أتيت البئر وأَنْتَ جُنبٌ وَ لَمْ تَجِدْ دَلُوا وَ لا شَيْئاً تَغْرِفُ بِهِ فَتَيَمَّمُ بِالصَّعِيد فَإِنَّ رَبَّ الْمَاءِ وَ رَبَّ الصَّعِيدِ وَاحِدٌ، وَ لَا تَقَعْ فِي الْبِشْرِ، وَ لَا تُفْسِدْ عَلَى الْقَوْمِ مَاءَهُمْ.

10 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ - عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ كَانَ فِي سَفَرٍ وَكَانَ مَعَهُ مَاءً فَنَسِيَهُ وَ تَيَمَّمَ و صَلَّى، ثُمَّ ذَكَرَ أَنَّ مَعَهُ مَاءً قَبْلَ أَنْ يَخْرُجَ الْوَقْتُ.

قالَ: عَلَيْهِ أَن يَتَوَضُأَ وَ يُعِيدَ الصَّلاةَ.

قالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنْ تَيَمُّم الْحَائِضِ وَالْجُنُبِ سَوَاءٌ إِذَا لَمْ يَجِدًا مَاءً؟

قالَ: نَعَمْ.

هرگاه در حال جنابت به چاه آبی رسیدی، و سطل یا چیزی دیگری نیافتی که به وسیلهٔ آن آب برداری، بر روی زمین تیمّم کن که همانا پروردگار آب و پروردگار زمین یکی است.

داخل چاه مرو و آن را برای مردمی که در آن حوالی هستند خراب مکن.

10- أبو بصیر گوید: از امام علیه السلام پرسیدم مسافری آب همراه دارد، ولی فراموش کرده، تیمم می کند و نماز به جا می آورد سپس قبل از خروج وقت به یادش می آید که آبی همراه داشته است.

فرمود: بر اوست که وضو بگیرد و دوباره نماز بخواند.

و از حضرتش پرسیدم آیا تیمم حائض و جنب در نبود آب یکسان است؟

فرمود: آری.

بخش چهل و دوم

اشاره

(42)

بَابُ الرَّجُلِ يَكُونُ مَعَهُ الْمَاءُ الْقَلِيلُ فِي السَّفَرِ وَ يَخَافُ الْعَطَشَ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللهِ بْن الْمُغِيرَةِ عَن ابْن سِنَانِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِي رَجُلٍ أَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ فِي السَّفَرِ وَ لَيْسَ مَعَهُ مَاءٌ إِلَّا قَلِيلٌ وَ خَافَ إِنْ هُوَ اغْتَسَلَ أَن يَعْطَش.

قالَ: إِنْ خَافَ عَطَشاً فَلَا يُهَرِيقُ مِنْهُ قَطْرَةً وَلْيَتَيَمَّمْ بِالصَّعِيدِ، فَإِنَّ الصَّعِيدَ أَحَبُّ إلَى.

2- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ الْوَشَّاءِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ يُجْنِبُ وَ مَعَهُ مِنَ الْمَاءِ قَدْرُ مَا يَكْفِيهِ لِشُرْبِهِ أَ يَتَيَمُمُ أَوْ يَتَوَضًا؟

قال: التَّيَمُّمُ أَفْضَلُ أَلَا تَرَى أَنَّهُ إِنَّمَا جُعِلَ عَلَيْهِ نِصْفُ الطَّهور؟

مردی که در سفر آب کمی همراه دارد و از تشنگی هم می ترسد

1- ابن سنان گوید: امام صادق علیه السلام درباره مردی که در سفر جنب می شود و آب کمی همراه دارد و می ترسد که در صورت غسل با آن آب، تشنه بماند، فرمود:

اگر از تشنگی می ترسد نباید قطره ای از آن آب را برای غسل بریزد. بایستی بر روی زمین تیمم کند که همانا تیمّم بر روی زمین نزد من محبوب تر است.

2- ابن ابی یعفور گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم مردی که جنب می گردد و به اندازه ای که برای آشامیدن کافی است، آب همراه دارد آیا باید تیمم کند یا وضو بگیرد؟

فرمود: تیمم بهتر است آیا نمی بینی که در تیمم فقط نیمی از افعال وضو بر عهده او واجب شده است.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ وَ جَمِيلٍ قالا: قُلْنَا لِأَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: إِمَامُ قَوْمٍ أَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ فِي السَّفَرِ وَ لَيْسَ مَعَهُ مَاءً يَكْفِيهِ لِلغُسْل أَ يَتَوَضَّأُ بَعْضُهُمْ وَ يُصَلِّي بِهِمْ؟

قالَ: لَا، وَلَكِنْ يَتَيَمَّمُ وَيُصَلِّى بهم، فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ جَعَلَ التَّرَابَ طَهُوراً.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللهِ بْن الْمُغِيرَةِ، قَالَ:

إِنْ كَانَتِ الْأَرْضُ مُبْتَلَّةً وَ لَيْسَ فِيهَا تُرَابٌ وَ لَا مَاءٌ فَانْظُرْ أَجَفَّ مَوْضِعٍ تَجِدُهُ فَتَيَمَّمْ مِنْ عِبَارِهِ أَوْ شَيْءٍ مُغْبَرَ، وَ إِنْ كَانَ فِي حَالٍ لَا تَجِدُ إِلَّا العينَ فَلا بَأْسَ أَن تَیممَ به.

3- محمد بن حمران و جمیل گویند: به امام صادق علیه السلام عرض کردیم: پیش نماز گروهی در سفر جنب شده و همراه خود آن مقدار آب نیست که برای غسل او کافی باشد، آیا یکی از آنان می تواند وضو بگیرد و بر آنان نماز بخواند؟

فرمود: نه، بلکه خود او تیمم نموده و با ایشان نماز به جا آورد؛ چرا که خداوند خاک را پاک کننده قرار داده است.

4- عبدالله مغیره گوید: اگر زمین مرطوب باشد و خاک و آبی در آن نباشد، خشک ترین مکانی را که می یابی در نظر بگیر و بر غبار آن و یا بر چیز غبار آلودی تیمّم کن و اگر جز گِل چیزی دیگر نمی یابی اشکالی ندارد که با آن تیمم کنی -

بخش چهل و سوم

اشاره

(43)

بَابُ الرَّجُلِ يُصِيبُهُ الْجَنَابَةُ فَلَا يَجِدُ إِلَّا التَّنْجَ أَوِ الْمَاءَ الْجَامِدَ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِيعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَجْنَبَ فِي السَّفَرِ وَ لَمْ يَجِدْ إِلَّا النَّلْجَ أَوْ مَاءً جَامِداً.

فَقالَ: هُوَ بِمَنْزِلَةِ الضَّرُورَةِ يَتَيَمَّمُ، وَ لَا أَرَى أَنْ يَعُودَ إِلَى هَذِهِ الْأَرْضِ الَّتِي تُوبِقُ دِينَهُ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ:

إِنْ أَجْنَبَ فَعَلَيْهِ أَنْ يَغْتَسِلَ عَلَى مَا كَانَ عَلَيْهِ، وَ إِنِ احْتَلَمَ تَيَمَّمَ.

وظیفۀ کسی که جنب شده و جز برف و یخ چیزی در دسترس ندارد

1- محمد بن مسلم گوید: از امام صادق علیه السلام درباره مردی که در سفر جنب شده و جز برف و یخ چیزی نمی یابد، پرسیدم؟

فرمود او در حال اضطرار است، باید تیمّم کند و صلاح نمی بینم که به این سرزمینی که دینش را تباه می کند باز گردد.

2- پدر علی بن ابراهیم در حدیث مرفوعه ای گوید: امام علیه السلام فرمود:

در صورتی که شخصی جنب شود بر اوست که در حد توانش (در پی آب باشد) غسل نماید ولی اگر محتلم شود، می تواند تیمم نماید.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِيرٍ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِي عَبْدِاللهِ قالَ علیه السلام: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَصَابَتْهُ الْجَنَابَةُ فِي لَيْلَةٍ بَارِدَةٍ يَخَافُ عَلَى نفْسِهِ التَّلَفَ إِنِ اغْتَسَلَ.

قَالَ: يَتَيَمَّمُ وَ يُصَلِّي، فَإِذَا أَمِنَ الْبَرْدَ اغْتَسَلَ وَأَعَادَ الصَّلَاةَ.

بخش چهل و چهارم

اشاره

(44)

بَابُ التَّيَمُّمِ بِالطِّينِ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ ابْنِ رِتَابٍ عَنْ أبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا كُنْتَ فِي حَالٍ لَا تَقْدِرُ إِلَّا عَلَى الطِّينِ فَتَيَمَّمْ بِهِ، فَإِنَّ اللَّهَ أَوْلَى بِالْعُذْرِ إِذَا لَمْ يَكُنْ مَعَكَ ثَوْبٌ جَافٌ أَوْ لِبْدُ تَقْدِرُ أَنْ تَنْفُضَهُ وَ تَتَيَمَّمَ بِهِ.

وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى: صَعِيدٌ طَيِّبٌ وَ مَاءً طَهُورٌ.

3- راوی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم مردی در شب سردی جنب می شود و در صورت غسل نمودن می ترسد که از سرما تلف شود.

فرمود: باید تیمم کند و نماز بخواند و هنگامی که از سرما ایمن شد، غسل کند و نماز را تکرار نماید.

تیمم با گل

1- ابو بصیر گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هرگاه در حالی بودی که به غیر از گل به چیزی دیگری برای تیمم دست رسی نداشتی در صورتی که همراه تو لباس خشک، یا نمدی نیست که آن ها تکان داده با غبار آن تیمم کنی به گل تیمّم کن که خداوند بر پذیرش آن عذر سزاوارتر است.

در روایتی دیگر آمده است خاک روی زمین پاک است و آب پاک کننده.

بخش چهل و پنجم

اشاره

(45)

بَابُ الْكَسِيرِ وَ الْمَجْدُورِ وَ مَنْ بِهِ الْجِرَاحَاتُ وَ تُصِيبُهُمُ الْجَنَابَةُ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْخَزَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْن مُسْلِم قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرِ علیه السلام عَنِ الرَّجُلِ يَكُونُ بِهِ الْقَرْحُ وَ الجراحة يُجيب. قالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ لَا يَغْتَسِلُ وَ يَتَيَمَّمَ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: قالَ:

يَتَيَمَّمُ المَجدُورُ والكَسِيرُ بِالتُّرَابِ إِذَا أَصَابَتْهُ الْجَنَابَةُ.

3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَحْمَدَ رَفَعَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ مَجْدُورٍ أَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ.

قالَ: إِنْ كَانَ أَجْنَبَ هُوَ فَلْيَغْتَسِلْ، وَإِنْ كَانَ احْتَلَمَ فَلْيَتَيَمَّمْ.

حکم کسی که شکستگی، آبله و جراحتی داشته و جنب شده است

1- محمد بن مسلم گوید: از امام باقر علیه السلام درباره مردی که زخم چرکین و جراحت داشته و جنب شده است، پرسیدم؟

فرمود: اشکال ندارد که غسل نکند و به جای آن تیمم نماید.

2- راوی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

شخص آبله دار و کسی که جراحتی دارد در صورتی که جنب شود، باید با خاک تیمم کند.

3- على بن احمد در روایت مرفوعه ای گوید: از امام صادق علیه السلام درباره شخص آبله داری که جنب شده پرسیدم؟

فرمود: در صورتی که جنب شده بایستی غسل کند ولی در صورتی که محتلم شده، بایستی تیمم کند.

4 - أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ وَ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْغِفَارِيِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْجَعْفَرِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِنَّ النَّبِيِّ صلى الله عليه واله وسلم ذُكِرَ لَهُ أَنَّ رَجُلاً أَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ عَلَى جُرْحِ كَانَ بِهِ فَأُمِرَ بِالْغُسْلِ فَاغْتَسَلَ فَكُنَّ فَمَاتَ.

فَقالَ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه واله وسلم: قَتَلُوهُ قَتَلَهُمُ الله، إنَّمَا كَان دَواء العى السُّؤال.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُكَيْنٍ وَ غَيْرِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ قالَ علیه السلام: قِيلَ لَهُ: إِنَّ فُلاناً أَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ وَ هُوَ مَجْدُورٌ فَغَسَّلُوهُ فَمَاتَ.

فَقالَ: قَتَلُوهُ أَلَّا سَأَلُوا أَلَّا يَمَّمُوهُ، إِنَّ شِفَاءَ الْعِيِّ السُّؤَالُ.

قالَ: وَ رُوِيَ ذَلِكَ فِي الْكَسِيرِ وَ الْمَبْطُونِ: يَتَيَمَّمُ وَ لَا يَغْتَسِلُ.

4- جعفر بن ابراهیم جعفری گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

نزد پیامبر گرامی صلى الله عليه واله وسلم سخن از مردی به میان آمد که جراحتی داشته و دچار جنابت شده بود و مردم به او دستور غسل داده و او هم غسل کرد ولی کزاز گرفت و درگذشت.

رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم، فرمود او را کشتند خدا آن ها را بکشد! همانا درمان جهل و نادانی پرسش است.

5- راوی گوید: به امام صادق علیه السلام عرض شد فلانی در حالی که به بیماری آبله مبتلا بود، دچار جنابتی گردید، او را غسل دادند و درگذشت.

فرمود: او را کشتند چرا نپرسیدند؟ چرا او را تیمّم ندادند؟ همانا درمان جهل و نادانی پرسش است.

راوی گوید: و این حکم در مورد کسی که شکستگی و شکم درد دارد نیز روایت شده است که باید تیمم کند، نه غسل.

بخش چهل و ششم

اشاره

(46)

بَابُ النَّوَادِر.

1- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْحَاقَ الْأَحْمَرِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِي الْوَشَّاءِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى الرِّضَا علیه السلام وَ بَيْنَ يَدَيْهِ إِبْرِيقٌ يُرِيدُ أَنْ يَتَهَيَّأَ مِنْهُ لِلصَّلَاةِ، فَدَنَوْتُ مِنْهُ لِأَصْبٌ عَلَيْهِ، فَأَبَى ذَلِكَ وَ قَالَ: مَنْ يَا حَسَنُ!

فَقُلْتُ لَهُ: لِمَ تَنْهَانِي أَنْ أَصُبَّ عَلَى يَدِكَ تَكْرَهُ أَنْ أُوجَرَ؟

قالَ: تُؤْجَرُ أَنْتَ وَأُوزَرُ أَنَا.

فَقُلْتُ لَهُ: وَكَيْفَ ذَلِكَ؟

فَقالَ: أَ مَا سَمِعْتَ اللَّهَ يَقُولُ: (فَمَنْ كَانَ يَرْجُوا لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صَالِحاً وَ لَا يُشْرِك بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَداً) وهَا أَنَا ذَا أَتَوَضَّأُ لِلصَّلَاةِ وَهِيَ الْعِبَادَةُ، فَأَكْرَهُ أَنْ يَشْرَكَنِي فِيهَا أَحَدٌ.

چند روایت کمیاب

1- حسن بن علی وشاء گوید: خدمت امام رضا علیه السلام شرفیاب شدم که در پیش روی حضرتش آفتابه ای بود می خواست به وسیله آن خود را برای نماز آماده نماید من نزدیک رفتم تا بر دست مبارکش آب بریزم، ولی حضرت از این عمل امتناع نمود و فرمود: دست نگهدار! ای حسن.

گفتم: برای چه مرا از ریختن آب بر روی دستتان نهی می فرمایی؟ آیا نمی خواهی اجری ببرم؟

فرمود: تو اجر ببری و من به گناه افتم؟

گفتم چگونه؟

فرمود: آیا نشنیده ای که خداوند می فرماید: «پس هر کس به لقای پروردگارش امید دارد، پس عمل شایسته نماید و در عبادت پروردگارش کسی را شریک نسازد».

آگاه باش که من برای نماز وضو می گیرم و نماز، عبادت است، کراهت دارم که کسی در آن با من شریک شود.

2- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيُّ عَنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم:

افْتِتَاحُ الصَّلَاةِ الْوُضُوءُ، وَ تَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ، وَ تَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ صَالِحٍ بْنِ السِّنْدِيٌّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِيرٍ عَنْ صَبَّاحِ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي أَسَامَةَ قَالَ: كُنتُ عِنْدَ أَبِي عَبْدِاللهِ علیه السلام فَسَأَلَهُ رَجُلٌ مِنَ الْمُغِيرِيَّةِ عَنْ شَيْءٍ مِنَ السُّنَنِ.

فَقالَ: مَا مِنْ شَيْءٍ يَحْتَاجُ إِلَيْهِ أَحَدٌ مِنْ وُلْدِ آدَمَ إِلَّا وَ قَدْ جَرَتْ فِيهِ مِنَ اللَّهِ وَ مِنْ رَسُولِهِ سُنَّةٌ عَرَفَهَا مَنْ عَرَفَهَا وَأَنْكَرَهَا مَنْ أَنْكَرَهَا.

فَقالَ رَجُلٌ: فَمَا السُّنَّةُ فِي دُخُولِ الْخَلَاءِ.

قالَ: تَذْكُرُ اللَّهَ وَ تَتَعَوَّذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ، وَإِذَا فَرَغْتَ قُلْتَ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى مَا أَخْرَجَ مِنِّي مِنَ الْأَذَى فِي يُسْرٍ وَ عَافِيَةٍ».

2- قداح گوید: امام جعفر علیه السلام می فرماید: رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم فرمود:

افتتاح نماز به وضو، تحریم آن به تکبیر و تحلیل آن به سلام گفتن است.

3- ابو اسامه گوید: در خدمت امام صادق علیه السلام بودم که یکی از اصحاب مغیره ⁽¹⁾از حضرتش در مورد برخی سنت ها پرسیدند؟

فرمود: هیچ چیزی نیست که کسی از فرزندان آدم به آن محتاج باشد، مگر آن که به طور از جانب خداوند و رسول او در آن سنتی جاری شده است که هرکس آن را شناخت شناخته است و هرکس آن را انکار کرد، منکر آن شد.

آن مرد عرض کرد پس سنّت به هنگام داخل شدن به مستراح چیست؟

فرمود: این که خدا را یاد نمایی، از شیطان رجیم به او پناه ببری و چون فارغ شدی بگویی: «الحمدلله على ما أخرج منّي من الأذى في يُسر وعافية»، «حمدو سپاس از آن خداوندی که در آسانی و سلامت آن چه را که باعث آزار و اذیت من است، از من خارج نمود».

قالَ الرَّجُلُ: فَالإِنسَانُ يَكُونُ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ وَ لَا يَصْبِرُ حَتَّى يَنْظُرَ إِلَى مَا يَخْرُجُ مِنْهُ.

قالَ: إِنَّهُ لَيْسَ فِي الْأَرْضِ آدَمِيٌّ إِلَّا وَ مَعَهُ مَلَكَانِ مُوَكَّلَانِ بِهِ، فَإِذَا كَانَ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ ثَنْيَا بِرَقَبَتِهِ.

ثُمَّ قَالا: يَا ابْنَ آدَمَ انْظُرْ إِلَى مَا كُنْتَ تَكْدَحُ لَهُ فِي الدُّنْيَا إِلَى مَا هُوَ صَائِرٌ.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدٍ التَّقَفِيِّ عَنْ عَلِيَّ بْنِ الْمُعَلَّى عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

مَنْ تَوَضَّأَ فَتَمَنْدَلَ كَانَتْ لَهُ حَسَنَةٌ، وَ إِنْ تَوَضَّأَ وَ لَمْ يَتَمَنْدَلْ حَتَّى يَجِفَّ وَضُوؤُهُ كَانَتْ لَهُ ثَلَاثُونَ حَسَنَةٌ.

آن مرد گفت چرا باید انسان در آن حال درنگ کند تا به آن چه که از او خارج می شود نگاه نماید؟

فرمود: این گونه است که در روی زمین هیچ آدمی نیست مگر آن که دو فرشته به او گماشته شده اند که هرگاه در آن حالت قرار می گیرد گردن او را خم می نمایند، سپس به او می گویند: ای پسر آدم! به آن چه که در دنیا برای به دست آوردنش تلاش می کنی بنگر که به چه چیزی تبدیل شده است.

4- ابراهیم بن محمد گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هر کس وضو بگیرد و آن را با حوله خشک کند یک حسنه برای او ثبت شود، ولی اگر وضو بگیرد و آن را با حوله خشک نکند سی حسنه بر او می شود.

عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ جَرَّاحِ الْحَذَّاءِ عَنْ سَمَاعَةَ بن مِهْرَانَ قالَ: قالَ: أَبُو الْحَسَنِ مُوسَى علیه السلام:

مَنْ تَوَضَّأَ لِلْمَغْرِبِ كَانَ وُضُوؤُهُ ذَلِكَ كَفَّارَةٌ لِمَا مَضَى مِنْ ذُنُوبِهِ فِي نَهَارِهِ مَا خَلَا الْكَبَائِرَ، وَ مَنْ تَوَضَّأَ لِصَلاةِ الصُّبْح كان وُضُوؤُهُ ذَلِكَ كَفَّارَةٌ لِمَا مَضَى مِنْ ذُنُوبِهِ فِي لَيْلَتِهِ إِلَّا الْكَبَائِرَ.

6- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ قَاسِمِ الْخَزَّازِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ كَثِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

بَيْنَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام قَاعِدٌ وَ مَعَهُ ابْنُهُ مُحَمَّدٌ إِذْ قالَ: يَا مُحَمَّدُ! انْتِنِي بِإِنَاءٍ مِنْ ماء.

فَأَتَاهُ بِهِ فَصَبَّهُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى عَلَى يَدِهِ الْيُسْرَى.

ثُمَّ قَالَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ الْمَاءَ طَهُوراً وَ لَمْ يَجْعَلْهُ نَجِساً.

ثُمَّ اسْتَنْجَى فَقالَ: اللَّهُمَّ حَصِّنْ فَرْجِي وَ أَعِفَّهُ وَاسْتُرْ عَوْرَتِي وَ حَرِّمْهَا عَلَى النَّارِ.

5- سماعة بن مهران گوید: امام کاظم علیه السلام فرمود:

هر کس برای نماز مغرب وضو بگیرد آن وضو، کفّاره گناهانی جز گناهان کبیره است که در آن روز از او سر زده و هر کس برای نماز صبح وضو گیرد، کفاره گناهان شب گذشته او - جز گناه کبیره - می شود.

6- عبد الرحمان بن کثیر گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

روزی امیر مؤمنان علی علیه السلام نشسته بود و فرزندش محمد نیز با او بود. حضرت به فرزندش فرمود: ای محمد! ظرفی آب بیاور.

او هم آورد. حضرت با دست راست خویش بر روی دست چپش آب ریخت، سپس فرمود: «الحمدلله الذي جعل الماء طهوراً و لم يجعله نجساً»؛ «حمدو سپاس مخصوص خداوندی است که آب را پاک و پاک کننده قرار داد و آن را نجس قرار نداد».

سپس تطهیر نموده، فرمود: «اللهم حصن فرجي واعفه و استر عورتي وحرمها على النار»؛ «خدایا! عورت مرا از حرام نگاه دار و پاکدامنش گردان و آن را بپوشان و آتش را بر آن حرام

كن».

ثُمَّ اسْتَنْشَقَ فَقالَ: اللَّهُمَّ لَا تُحَرِّمْ عَلَيَّ رِيحَ الْجَنَّةِ وَ اجْعَلْنِي مِمَّنْ يَشَمُ رِيحَهَا وَ طِيبَهَا وَ رَيْحَانَهَا.

ثُمَّ تَمَضْمَضَ فَقَالَ: اللهم أَنْطِقُ لِسَانِي بِذِكْرِكَ وَاجْعَلْنِي مِمَّنْ تَرْضَى عَنْهُ.

ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ فَقالَ: اللَّهُم بَيْضٌ وَجْهِي يَوْمَ تَسْوَدُّ فِيهِ الْوُجُوهُ وَ لَا تُسَوَّدْ وَجْهِي يَوْمَ تَبْيَضُ فِيهِ الْوُجُوهُ.

ثُمَّ غَسَلَ يَمِينَهُ فَقَالَ: اللَّهُمَّ أَعْطِنِي كِتَابِي بِيَمِينِي وَ الْخُلْدَ بِيَسَارِي.

ثُمَّ غَسَلَ شِمَالَهُ فَقالَ: اللَّهُمَّ لَا تُعْطِنِي كِتَابِي بِشِمَالِي وَ لَا تَجْعَلْهَا مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِي وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ مُقَطَّعَاتِ النيران.

ثُمَّ مَسَحَ رَأْسَهُ فَقَالَ: اللَّهُمَّ غَشْنِي بِرَحْمَتِكَ وَ بَرَكَاتِكَ وَ عَفْوِكَ.

سپس حضرتش استنشاق نمود و فرمود: «اللهم لا تحرّم عليّ ريح الجنة واجعلني ممن يشمّ ريحها و طيبها و ریحانها»؛ «خدایا! بوی بهشت را بر من حرام نگردان و مرا از کسانی قرار ده که بو و عطر آن و گیاهان خوشبوی آن را استشمام می کنند».

سپس آب در دهان گردانید و فرمود: «اللهم انطق لساني بذکرک و اجعلني ممن ترضى عنه»؛ «خدایا! زبانم را به یاد خودت گویا گردان و مرا از کسانی قرارده که از ایشان خوشنود هستی».

سپس صورت خود را شست و فرمود: «اللهم بيض وجهي يوم تسوّد فيه الوجوه و لاتسوّد وجهي يوم تبيض فيه الوجوه»؛ «خداوندا! روزی که صورت ها در آن سیاه می گردد، صورت مرا سفید گردان و روزی که صورت ها در آن سفید می گردد صورت مرا سیاه مگردان».

سپس دست راست خود را شست و فرمود: «اللهم اعطني كتابي بيميني و الخلد بيساري»؛ «خداوندا! نامه عمل مرا به دست راستم و جاودانگی ابدی را به دست چپم ده».

سپس دست چپ خود را شست و فرمود: «اللهم لاتعطني كتابي بشمالي ولاتجعلها مغلولة إلى عنقي و أعوذ بك من مقطعات النيران»؛ «خدایا! نامه عمل مرا به دست چپم مده و آن را بر گردنم مبند و به تو پناه می برم از لباس های آتشین».

پس از آن از آن سر خود را مسح نمود و فرمود: «اللهم غشني برحمتک و برکاتک و عفوک»؛ «خدایا مرا با ،رحمت برکات و عفو خویش فراگیر».

ثُمَّ مَسَحَ عَلَى رِجْلَيْهِ فَقالَ: اللَّهُمَّ ثَبِّتْ قَدَمَيَّ عَلَى الصِّرَاطِ يَوْمَ تَزِلُّ فِيهِ الْأَقْدَامُ وَ اجْعَلْ سَعْيِي فِيمَا يُرْضِيكَ عَنِّي.

ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى مُحَمَّدٍ فَقَالَ: يَا مُحَمَّدًا مَنْ تَوَضَّأَ بِمِثْلِ مَا تَوَضَّأْتُ وَ قَالَ مِثْلَ مَا قُلْتُ خَلَقَ اللَّهُ لَهُ مِنْ كُلِّ قَطْرَةٍ مَلَكاً يُقَدِّسُهُ وَ يُسَبِّحُهُ وَ يُكَبِّرُهُ وَ يُهَلِّلُهُ وَ يَكْتُبُ لَهُ ثَوَابَ ذَلِكَ.

7- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَيْسٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام يَقُولُ - وَ هُوَ يُحَدِّثُ النَّاسَ بِمَكَّةَ -:

سپس دو پای خود را مسح نموده فرمود: «اللهم ثبت قدمي على الصراط يوم تزل فيه الأقدام واجعل سعيي فيما يرضيك عنّي»؛ «خداوندا! قدم های مرا بر صراط در آن روزی که قدم ها بر آن می لغزد، ثابت و استوار کن و سعی و کوشش مرا در آن چیزی قرارده که تو را از من خشنود و راضی می سازد».

سپس حضرتش رو به محمّد نمود و فرمود: ای محمّد! هرکس همان طور که من وضو گرفتم، وضو بگیرد و همانند گفتار مرا بگوید خداوند از هر قطره وضوی او فرشته ای خلق می کند که او را تقدیس و تسبیح نموده تکبیر و «لا اله الا الله» گویند و ثواب آن را برای آن شخص می نویسد.

7- محمد بن قیس گوید: هنگامی که امام باقر علیه السلام در مکه برای مردم سخن می گفت شنیدم که می فرمود: -

صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه واله وسلم الْفَجْرَ، ثُمَّ جَلَسَ مَعَ أَصْحَابِهِ حَتَّى طَلَعَتِ الشَّمْسُ فَجَعَلَ يَقُومُ الرَّجُلُ بَعْدَ الرَّجُلِ حَتَّى لَمْ يَبْقَ مَعَهُ إِلَّا رَجُلَانِ أَنْصَارِيٌّ وَ ثَقَفِيٌّ.

فَقالَ: لَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه واله وسلم: قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ لَكُمَا حَاجَةً وَ تُرِيدَانِ أَنْ تَسْأَلَا عَنْهَا، فَإِن شِما أَخْبَرْتُكُمَا بِحَاجَتِكُمَا قَبْلَ أَن تَسْأَلَاتِي، وَإِنَّ شِئْتُمَا فَاسْأَلَا عَنْهَا.

قالا: بَلْ تُخْبِرُنَا قَبْلَ أَن تَسْأَلَكَ عَنْهَا، فَإن ذلِكَ أَجْلَى لِلْعَمَى وَأَبْعَدُ مِنَ الارْتِيَابِ وَأُثْبَتُ لِلْإِيمَانِ.

فَقالَ رَسُولُ اللهِ صلی الله علیه واله وسلم: أَمَّا أَنتَ يَا أَخَا لَقِيفٍ فَإِنَّكَ جِئْتَ أَن تَسْأَلَنِي عَنْ وُضُوئِك وَ صَلَاتِكَ مَا لَكَ فِي ذَلِكَ مِنَ الْخَيْرِ أَمَّا وُضُوؤُكَ، فَإِنَّكَ إِذَا وَضَعْتَ يَدَكَ فِي إِنَائِكَ ثُمَّ قُلْتَ: «بِسْمِ اللَّهِ» تَنَاثَرَتْ مِنْهَا مَا اكْتَسَبَتْ مِنَ الذُّنُوبِ، فَإِذَا غَسَلْتَ وَجْهَكَ تَنَاثَرَتِ الذُّنُوبُ الَّتِي اكْتَسَبَتْهَا عَيْنَاكَ بِنَظَرِهِمَا وَ فُوكَ، فَإِذَا غَسَلْتَ ذِرَاعَيْكَ.

رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم نماز صبح را به جا آورد، سپس تا هنگام طلوع خورشید با اصحاب خود نشست. پس حاضران یکی پس از دیگری به پا خاستند تا آن که جز دو مرد که یکی از آن ها انصاری و دیگری ثقفی بود کسی نماند.

رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم به آن ها فرمود: شما باید حاجتی داشته باشید که می خواهید درباره آن بپرسید اگر می خواهید قبل از سؤال شما را از حاجتتان آگاه سازم و اگر می خواهید شما سؤال کنید.

آن ها گفتند: بلکه شما پیش از پرسش ما را از آن آگاه سازید چون آن امر روشنایی برای کور دوری از شک و تردید و برای ایمان استوارتر است.

رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم فرمود: اما تو ای برادر ثقفی! آمده ای تا از من درباره وضو و نماز خود و خیری که برای تو در آن است بپرسی در مورد وضویت این که هرگاه دست خود را داخل ظرف می نمایی، سپس «بسم الله» گویی، گناهانی را که مرتکب شده ای از آن فرو می ریزد هنگامی که صورت خود را می شویی گناهانی که چشمانت با نگریستن مرتکب شده اند و گناهان دهانت فرو می ریزد و آن گاه که دو بازوی خویش را می شویی -

تَنَاثَرَتِ الذُّنُوبُ عَنْ يَمِينِكَ وَ شِمَالِكَ، فَإِذَا مَسَحْتَ رَأْسَكَ وَ قَدَمَيْكَ تَنَاثَرَتِ الذُّنُوبُ الَّتِي مَشَيْتَ إِلَيْهَا عَلَى قَدَمَيْكَ فَهَذَا لَكَ فِي وُضُوئِكَ. ⁽¹⁾

8- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيُّ عَنِ السَّكُونِي عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: الْوُضُوءُ شَطْرُ الْإِيمَان.

9- أَبُو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ صَبَّاحٍ الْحَذَّاءِ عَنْ سَمَّاعَةَ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام فَصَلَّى الظُّهْرَ وَ الْعَصْرَ بَيْنَ يَدَيَّ وَ جَلَسْتُ عِنْدَهُ حَتَّى حَضَرَتِ الْمَغْرِبُ فَدَعَا بِوَضُوءٍ فَتَوَضَّأَ لِلصَّلَاةِ.

ثُمَّ قَالَ لِي: تَوَضُاً.

فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! أَنَا عَلَى وُضُوئِي.

فَقالَ: وَإِنْ كُنْتَ عَلَى وُضُوءِ، إِنَّ مَنْ تَوَضَّأَ لِلْمَغْرِبِ كَانَ وُضُوؤُهُ ذَلِكَ كَفَّارَةٌ لِمَا مَضَى مِنْ ذُنُوبِهِ فِي يَوْمِهِ إِلَّا الْكَبَائِرَ، وَ مَنْ تَوَضَّأَ لِلصُّبْحِ كَانَ وُضُوؤُهُ ذَلِكَ كَفَّارَةً لِمَا مَضَى مِنْ ذُنُوبِهِ فِي لَيْلَتِهِ إِلَّا الْكَبَائِرَ.

گناهان از راست و چپت فرو می ریزند و هنگامی که سر و دو پای خود را مسح می نمایی گناهانی که با دو پایت به سوی آن راه رفته ای فرو می ریزد این چیزی است که برای تو در وضویت موجود است.

8- سکونی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: وضو بخشی از ایمان است.

9- سماعه گوید: در خدمت امام کاظم علیه السلام بودم که حضرتش نماز ظهر و عصر را در پیش روی من به جای آورد و من تا هنگام فرا رسیدن مغرب نزد حضرتش نشستم. آن حضرت آبی برای وضو طلب نمود و برای نماز وضو گرفت سپس به من فرمود: وضو بگیر.

گفتم: قربانت گردم! من وضو دارم.

فرمود: اگرچه وضو داشته باشی به راستی هرکس برای مغرب وضو بگیرد - جز گناهان کبیره - کفّاره گناهان آن روز او، و هرکه برای نماز صبح وضو بگیرد - جز گناهان کبیره - کفاره گناهان آن شب او خواهد بود.

10- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى وَ أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ سَعْدَانَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

الطَّهْرُ عَلَى الطَّهْرِ عَشْرُ حَسَنَاتٍ.

11- مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ وَ غَيْرُهُ عَنْ سَهْلِ بْن زِيَادٍ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: إِذَا فَرَغَ أَحَدُكُمْ مِنْ وَضُوئِهِ فَلْيَأْخُذْ كَفَا مِنْ مَاءٍ فَلْيَمْسَحْ بِهِ قَفَاهُ يَكُونُ ذَلِكَ فَكَاكَ رَقَبَتِهِ مِنَ النَّارِ.

12- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ: قُلْتُ لَهُ: الرَّجُلُ يَغْتَسِلُ بِمَاءِ الْوَرْدِ وَ يَتَوَضَّأُ بِهِ لِلصَّلَاةِ.

قالَ: لَا بَأْسَ بِذَلِكَ.

13- أبو عَلِي الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ الْجُعْفِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَمَّنْ مَسَّ عَظْمَ الْمَيِّتِ.

قالَ: إِذَا كَانَ سَنَةٌ فَلَيْسَ بِهِ بَأْسٌ.

10- راوی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

وضو بر وضو (یا غسل بر غسل) برابر ده حسنه است.

11- سهل بن زیاد با سند خود نقل می کند که امام صادق علیه السلام فرمود:

هرگاه یکی از شما وضوی خود را به پایان رسانید کف آبی بر گیرد و به پشت گردن خود مسح نماید که این امر موجب آزاد شدن او از آتش خواهد بود.

12- یونس گوید: به امام کاظم علیه السلام عرض کردم مردی با گلاب غسل نموده و با آن جهت نماز وضو می گیرد؛ حکمش چیست؟

فرمود: اشکالی ندارد (!!)

13- اسماعیل جعفی گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد کسی که استخوان میت را لمس کند، پرسیدم؟

فرمود: در صورتی که یک سال گذشته باشد اشکالی ندارد.

14- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى رَفَعَهُ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام:

إِذَا كَانَ الرَّجُلُ نَائِماً فِى الْمَسْجِدِ الْحَرَام أَوْ مَسْجِدِ الرَّسُولِ صلى الله عليه واله وسلم فَاحْتَلَمَ فَأَصَابَتْهُ جَنَابَةٌ فَلْيَتَيَمَّمْ وَ لَا يَمُرَّ فِي الْمَسْجِدِ إِلَّا مُتَيَمَّماً حَتَّى يَخْرُجَ مِنْهُ، ثُمَّ يَعْتَسِلَ، وَكَذَلِكَ الْحَائِضُ إِذَا أَصَابَهَا الْحَيْضُ تَفْعَلُ كَذَلِكَ، وَ لَا بَأْسَ أَنْ يَمُرًا فِي سَائِرِ الْمَسَاجِدِ وَ لَا يَجْلِسَانِ فِيهَا.

15- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ وُهَيْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ قالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ حَيَّةٍ دَخَلَتْ حُبّاً فِيهِ مَاءٌ وَ خَرَجَتْ مِنْهُ.

قالَ: إِنْ وَجَدَ مَاءً غَيْرَهُ فَلْيُهَرِقْهُ.

16- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنِ الْعَمْرَكِيَّ بْنِ عَلِيَّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِيهِ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ رَعَفَ فَامْتَخَطَ فَصَارَ بَعْضُ ذَلِكَ الدَّمِ قِطَعاً صِغَاراً فَأَصَابَ إِناءَهُ هَلْ يَصْلُحُ لَهُ الْوُضُوءُ مِنْهُ؟

14- ابو حمزه گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

در صورتی که مرد در مسجد حرام یا مسجد الرسول صلی الله علیه واله وسلم بخوابد و محتلم گردد و جنب شود، بایستی تیمّم نماید و با حالت تیمم از مسجد عبور کند و خارج شود، سپس غسل نماید و زن حائض نیز این گونه است هنگامی که حائض شد، همین کار را انجام می دهد، ولی (جنب و حائض) می توانند در مساجد دیگر از آن ها عبور نمایند، ولی نباید در آن ها بنشینند.

15- ابو بصیر گوید: از امام علیه السلام پرسیدم: ماری داخل ظرف آبی می شود و از آن خارج می گردد (این چه حکمی دارد؟).

فرمود: در صورتی که آبی غیر از آن آب باشد، بایستی آن را دور بریزند.

16- علی بن جعفر گوید: از برادرم امام کاظم علیه السلام پرسیدم مردی است که خون دماغ ا شده و مقدار از آن خون به صورت لخته های کوچک درآمده و به ظرفش می رسد آیا او می تواند در آن ظرف وضو بگیرد؟

فَقالَ: إِن لَمْ يَكُنْ شَيْءٌ يَسْتَبِينُ فِي الْمَاءِ فَلَا بَأْسَ وَإِنْ كَانَ شَيْئًا بَيْناً فَلا يَتَوَضَّأُ منْهُ.

قالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ رَعَفَ وَ هُوَ يَتَوَضَّأُ فَيَقْطُرُ قَطْرَةٌ فِي إِنَاتِهِ هَلْ يَصْلُحُ الوُضُوءُ مِنْهُ؟

قال: لا.

17- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِيِّ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدِ عَنْ صَفْوَانَ قالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ احْتَاجَ إِلَى الْوُضُوءِ لِلصَّلَاةِ وَ هُوَ لَا يَقْدِرُ عَلَى الْمَاءِ، فَوَجَدَ بِقَدْرِ مَا يَتَوَضَّأُ بِهِ بِمِائَةِ دِرْهَم أَوْ بِأَلْفِ دِرْهَم وَ هُوَ وَاجِدٌ لَهَا يَشْتَرِي وَ يَتَوَضَّأَ أَوْ يَتَيَمَّمُ؟

قالَ: لَا بَلْ يَشْتَرِي قَدْ أَصَابَنِي مِثْلُ ذَلِكَ فَاشْتَرَيْتُ وَ تَوَفَّاتُ وَ مَا يُشْتَرَى بِذَلِكَ مَالٌ كَثِيرٌ.

هَذَا آخِرُ كِتَابِ الطَّهَارَةِ مِنْ كِتَابِ «الْكَافِي» وَ هُوَ سِتَةٌ وَ أَرْبَعُونَ بَاباً وَ يَتْلُوهُ كِتَابُ الْحَيْضِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى.

فرمود: اگر چیزی در آب آشکار و محسوس نباشد اشکالی ندارد ولی اگر چیزی واضح بود، نباید از آن وضو بگیرد.

و از حضرتش پرسیدم: مردی است که در حال وضو، خون دماغ می شود و قطره ای در ظرفش می چکد آیا می تواند در آن وضو بگیرد؟

فرمود: نه.

17- صفوان گوید: از ابا الحسن علیه السلام پرسیدم: مردی است جهت نماز نیازمند وضو است و به آب دست ندارد و مقداری آب - به اندازه وضو گرفتن - قیمت صد یا هزار درهم می یابد و چنین مبلغی را دارد آیا باید آن را بخرد و وضو بگیرد، یا تیمم کافی است؟

فرمود: نه، بلکه باید بخرد مانند همین امر برای من اتفاق افتاد و من آن را خریدم و وضو گرفتم و آن چه را که با این مبلغ خریداری می نمایند، مال فراوانی است.

پایان کتاب طهارت و پاکیزگی از کتاب «کافی» که 46 بخش بود. اینک کتاب حیض - ان شاء الله - آغاز می گردد.

کتاب احکام بانوان (191- 260)

اشاره

كِتَابُ الْحَيْضِ

کتاب احکام بانوان

أَبْوَابُ الْحَيْضِ.

1- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ الْوَشَّاءِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أُدَيْم بْنِ الْحُرِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِاللهِ علیه السلام يَقُولُ:

إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى حَدَّ لِلنِّسَاءِ فِي كُلِّ شَهْرٍ مَرَّةً.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ: (إِنِ ارْتَبْتُمْ)؟.

فَقَالَ: مَا جَازَ الشَّهْرَ فَهُوَ رِيبَةٌ.

بخش های حیض

1- اديم بن حرّ :گوید از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود: به راستی خدای تبارک و تعالی برای زنان در هر ماهی حدو حیضی قرار داده است.

2- حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام درباره کلام خداوند متعال که می فرماید: «إن ارتَبْتُمْ»؛ «اگر شک نمودید» پرسیدم.

فرمود: یعنی پاکی که از یک ماه بگذرد، محل شک و تردید است.

بخش یکم

اشاره

(1)

بَابُ أَدْنَى الْحَيْضِ وَ أَقْصَاهُ وَ أَدْنَى الظُّهْرِ.

1 - عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَشْيَمَ - عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنْ أَدْنَى مَا يَكُونُ مِنَ الْحَيْض؟

فَقَالَ: ثَلَاثَةٌ وَأَكْثَرُهُ عَشَرَةٌ.

2- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

أقل ما يَكُونُ الْحَيْضُ ثَلاثَةُ أَيَّامٍ، وَأَكْثَرُ مَا يَكُونُ عَشَرَةُ أَيَّام.

3- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ جَمِيعاً عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنْ أَدْنَى مَا يَكُونُ مِنَ الْحَيْضِ.

فَقالَ: أَدْنَاهُ ثَلَاثَةٌ وَأَبْعَدُهُ عَشَرَةٌ.

کم ترین و بیش ترین روزهای حیض و کم ترین روزهای پاکی

1- احمد بن محمد بن ابی نصر گوید: از امام رضا علیه السلام درباره کم ترین روزهای حیض پرسیدم؟

فرمود: کم ترین روزهای حیض سه روز و بیش ترین آن ده روز است.

2- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

کم ترین روزهای حیض سه روز و بیش ترین آن ده روز است.

3- صفوان بن یحیی گوید: از ابا الحسن علیه السلام در مورد کم ترین روزهای حیض پرسیدم.

فرمود: کم ترین روزهای آن سه روز و بیش ترین آن ده روز است.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِبْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

لَا يَكُونُ الْقُرْهُ فِي أَقَلَّ مِنْ عَشَرَةِ أَيَّامٍ، فَمَا زَادَ أَقَلُّ مَا يَكُونُ عَشَرَةٌ مِنْ حِينٍ تَطْهَرُ إلَى أَنْ تَرَى الدم.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ بَعْضِ رِجَالِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

أَدْنَى الطُّهْرِ عَشَرَةُ أَيَّامٍ، وَ ذَلِكَ أَنَّ الْمَرْأَةَ أَوَّلَ مَا تَحِيضُ رُبَّمَا كَانَتْ كَثِيرَةَ الدَّمِ فَيَكُونُ حَيْضُهَا عَشَرَةَ أَيَّامٍ، فَلا تَزَالُ كُلَّمَا كَبِرَتْ نَقَصَتْ حَتَّى تَرْجِعَ إِلَى ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ، فَإِذَا رَجَعَتْ إِلَى ثَلاثَةِ أَيَّامٍ ارْتَفَعَ حَيْضُهَا، وَ لَا يَكُونُ أَقَلَّ مِنْ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ.

فَإِذَا رَأَتِ الْمَرْأَةُ الدَّمَ فِي أَيَّامٍ حَيْضِهَا تَرَكَتِ الصَّلاةَ، فَإِنِ اسْتَمَرَّ بِهَا الدَّمُ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ فَهِيَ حَائِضُ، وَ إِنِ انْقَطَعَ الدَّمُ بَعْدَ مَا رَأَتْهُ يَوْماً أَوْ يَوْمَيْنِ اغْتَسَلَتْ وَ صَلَّتْ وَ النظرَتْ مِنْ يَوْمَ رَأْتِ الدَّمَ إِلَى عَشَرَةِ أَيَّام.

4- محمد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

ایام پاکی کم تر از ده روز نیست ولی ممکن است بیش تر باشد؛ یعنی از هنگامی که زن پاک می شود تا روزی که خون می بیند دست کم ده روز است.

5- راوی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

کم ترین مقدار پاکی ده روز است؛ زیرا چه بسا زن در اولین باری که حیض می بیند خون او بسیار است و در نتیجه حیض او ده روز می باشد؛ ولی هرچه سن او بالا رود از این مقدار کاسته می شود تا این که به سه روز می رسد و چون به سه روز رسید پس از آن، حیض او از میان می رود و کم تر از سه روز نخواهد شد.

پس هرگاه زن در ایام حیض خود خون ببیند باید نماز را ترک نماید. اگر خون او سه روز ادامه یافت حائض است، ولی اگر بعد از یک یا دو روز خونش قطع گردید، بایستی غسل کند و نماز بخواند و از روزی که خون دیده تا ده روز منتظر بماند.

فَإِنْ رَأَتْ فِي تِلْكَ الْعَشَرَةِ أَيَّامٍ مِنْ يَوْمَ رَأْتِ الدَّمَ يَوْمًا أَوْ يَوْمَيْنِ حَتَّى يَتِمَّ لَهَا ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ، فَذَلِكَ الَّذِي رَأَتْهُ فِي أَوَّلِ الْأَمْرِ مَعَ هَذَا الَّذِي رَأَتْهُ بَعْدَ ذَلِكَ فِي الْعَشَرَةِ فَهُوَ مِنَ الْحَيْضِ.

وَ إِنْ مَرَّ بِهَا مِنْ يَوْمَ رَأتِ الدَّمَ عَشَرَةُ أَيَّامٍ وَ لَمْ تَرَ الدَّمَ فَذَلِكَ الْيَوْمُ وَ الْيَوْمَانِ الَّذِي رَأَتْهُ لَمْ يَكُنْ مِنَ الْحَيْضِ إِنَّمَا كَانَ مِنْ عِلَّةٍ، إِمَّا مِنْ قَرْحَةٍ فِي جَوْفِهَا، وَإِمَّا مِنَ الْجَوْفِ، فَعَلَيْهَا أَنْ تُعِيدَ الصَّلاةَ تِلْكَ الْيَوْمَيْنِ الَّتِي تَرَكَتْهَا، لِأَنَّهَا لَمْ تَكُنْ حَائِضِاً، فَيَجِبُ أَنْ تَقْضِيَ مَا تَرَكَتْ مِنَ الصَّلَاةِ فِي الْيَوْمِ وَ الْيَوْمَيْنِ.

وَ إِنْ تَمَّ لَهَا ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ فَهُوَ مِنَ الْحَيْضِ وَ هُوَ أَدْنَى الْحَيْضِ وَ لَمْ يَجِبْ عَلَيْهَا الْقَضَاءُ وَلَا يَكُونُ الطَّهر أقل مِنْ عَشَرَةِ أَيَّام.

فَإِذَا حَاضَتِ الْمَرْأَةُ وَكَانَ حَيْضُهَا خَمْسَةَ أَيَّامٍ ثُمَّ انْقَطَعَ الدَّمُ اغْتَسَلَتْ وَصَلَّتْ فَإِنْ رَأَتْ بَعْدَ ذَلِكَ الدَّمَ وَ لَمْ يَتِمَّ لَهَا مِنْ يَوْمَ طَهُرَتْ عَشَرَةُ أَيَّامٍ، فَذَلِكَ مِنَ الْحَيْضِ تَدَعُ الصَّلاةَ.

در صورتی که در این ده روز که از روز خون دیدن او شروع شده است، یک یا دو روز خون ببیند تا این که سه روز تمام شود آن خونی را که در ابتدا و آن چه را که بعد از آن در ده روز دیده خون حیض است.

ولی اگر از روزی که خون دیده است ده روز بگذرد و خون نبیند، آن یکی دو روزی را که خون دیده حیض نبوده است و تنها به واسطۀ عارض شدن بیماری می باشد که یا از زخم چرکینی است که در رحم زن وجود دارد و یا از درون می باشد که در این صورت چون حائض نبوده بر او لازم است نمازی را که در آن دو روز ترک نموده، به جا آورد و بر او واجب است که نمازهایی را که در آن یک یا دو روز ترک نموده، قضا نماید ولی اگر سه روز تمام شود آن خون از حیض بوده است و این کم ترین مقدار حیض است که در این صورت قضا بر او واجب نیست.

پس اگر زن حائض شود و حیض او پنج روز به طول انجامد، سپس خون قطع شود، باید غسل نموده نماز بخواند و اگر پس از آن و پیش از این که از روز پاک شدنش ده روز بگذرد خون ببیند و این خون ادامه پیدا کند (بیش تر از ده روز شود) از ابتدای خون اوّل و دوم که دیده تا ده روز حیض شمرده می شود و نماز را ترک خواهد کرد.

وَ إِنْ رَأَتِ الدَّمَ مِنْ أَوَّلِ مَا رَأَتِ الثَّانِيَ الَّذِي رَأَتْهُ تَمَامَ الْعَشَرَةِ أَيَّامٍ وَ دَامَ عَلَيْهَا عَدَّتْ مِنْ أَوَّلِ مَا رَأْتِ الدَّمَ الْأَوَّلَ وَ الثَّانِيَ عَشَرَةَ أَيَّامٍ، ثُمَّ هِيَ مُسْتَحَاضَةٌ تَعْمَلُ مَا تَعْمَلُهُ الْمُسْتَحَاصَةُ.

وَ قَالَ: كُلُّ مَا رَأْتِ الْمَرْأَةُ فِي أَيَّامٍ حَيْضِهَا مِنْ صُفْرَةٍ أَوْ حُمْرَةٍ فَهُوَ مِنَ الْحَيْضِ، وَكُلُّ مَا رَأَتْهُ بَعْدَ أَيَّامٍ حَيْضِهَا فَلَيْسَ مِنَ الْحَيْضِ.

بخش دوم

اشاره

(2)

بَابُ الْمَرْأَةِ تَرَى الدَّمَ قَبْلَ أَيَّامِهَا أَوْ بَعْدَ طُهْرِهَا.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ جَعْفَر علیه السلام قَالَ:

إِذَا رَأَتِ الْمَرْأَةُ الدَّمَ قَبْلَ عَشَرَةٍ فَهُوَ مِنَ الْحَيْضَةِ الْأُولَى، وَإِنْ كَانَ بَعْدَ الْعَشَرَةِ فَهُوَ مِنَ الْحَيْضَةِ الْمُسْتَقْبَلَةِ.

و پس از آن هرچه بیش تر از ده روز باشد، مستحاضه است و باید آن چه را که وظیفه مستحاضه است انجام دهد.

حضرتش فرمود: هر زردی یا قرمزی که زن در ایام حیض می بیند از حیض است و هرچه را که پس از ایام حیض می بیند از حیض نیست.

حکم زنی که پیش از ایام حیض یا پس از پاک شدنش، خون می بیند

1- محمد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

هر گاه زن پیش از ده روز، خون ببیند، از حیض اوّل و در صورتی که پس از ده روز باشد از حیض آینده است.

2- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَلِيَّ بْنِ مَهْزِيَارَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ تَرَى الدَّمَ قَبْلَ وَقْتِ حَيْضِهَا؟

فَقالَ: إِذَا رَأْتِ الدَّمَ قَبْلَ وَقْتِ حَيْضِهَا فَلْتَدَعَ الصَّلاةَ، فَإِنَّهُ رُبَّمَا تَعَجُلَ بِهَا الْوَقْتُ، فَإِذَا كَانَ أَكْثَرَ مِنْ أَيَّامِهَا الَّتِي كَانَتْ تَحِيضُ فِيهِنَّ فَلْتَتَرَبَّضْ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ بَعْدَ مَا تَمْضِي أَيَّامُهَا، فَإِذَا تَرَبَّصَتْ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ وَ لَمْ يَنْقَطِعْ عَنْهَا الدَّمُ فَلْتَصْنَعْ كَمَا تَصْنَعُ الْمُسْتَحَاضَةُ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِاللهِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا كَانَتْ أَيَّامُ الْمَرْأَةِ عَشَرَةَ أَيَّامٍ لَمْ تَسْتَظْهِرْ، وَإِذَا كَانَتْ أَقَلَّ اسْتَظْهَرَتْ.

2- سماعه گوید: از امام علیه السلام درباره زنی که پیش از وقت حیض، خون می بیند، پرسیدم؟

فرمود: در صورتی که پیش از وقت معمول حیض خون ببیند، بایستی نماز را رها کند زیرا چه بسا وقت بر او پیشی می گیرد و در صورتی که خونریزی از تعداد روزهایی که در آن حیض می گشته افزون گردد، بایستی پس از اتمام روزهای حیض تا سه روز انتظار بکشد، اگر تا سه روز انتظار کشید و خون قطع نگردید، بایستی مانند مستحاضه عمل

نماید.

3- راوی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هرگاه ایام حیض زن ده روز باشد نباید استظهار کند که از روی احتیاط عمل را ترک کند ولی در صورتی که کم تر باشد باید استظهار کند و از روی احتیاط عمل را ترک نماید.

بخش سوم

اشاره

(3)

بَابُ الْمَرْأَةِ تَرَى الصُّفْرَةَ قَبْلَ الْحَيْضِ أَوْ بَعْدَهُ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمَرْأَةِ تَرَى الصُّفْرَةَ فِي أَيَّامِهَا ؟

فَقَالَ: لَا تُصَلَّى حَتَّى تَنْقَضِيَ أَيَّامُهَا، وَإِنْ رَأتِ الصُّفْرَةَ فِي غَيْرِ أَيَّامِهَا تَوَضَّأَتْ وَصَلَّتْ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام فِي الْمَرْأَةِ تَرَى الصُّفْرَةَ؟

فَقالَ: إِنْ كَانَ قَبْلَ الْحَيْضِ بِيَوْمَيْنِ فَهُوَ مِنَ الْحَيْضِ، وَإِنْ كَانَ بَعْدَ الْحَيْضِ بِيَوْمَيْنِ فَلَيْسَ مِنَ الْحَيْضِ.

حکم لکه زردی که زن پیش و پس از حیض می بیند

1- محمدبن مسلم گوید: از امام صادق علیه السلام دربارۀ زنی که در ایام حیض لکه زردی می بیند، پرسیدم؟

فرمود: تا هنگام سپری شدن ایامش نباید نماز بخواند ولی اگر در غیر از ایام حیض لکه زردی بیند، باید وضو گیرد و نماز به جا آورد.

2- ابو بصیر گوید: از امام صادق علیه السلام دربارۀ زنی پرسیدم که لکه زرد می بیند.

فرمود: اگر دو روز پیش از حیض باشد، از حیض است و اگر دو روز بعد از حیض باشد از حیض نیست.

3- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ الْجُعْفِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا رَأْتِ الْمَرْأَةُ الصُّفْرَةَ قَبْلَ انْقِضَاءِ أَيَّامِ عِدَّتِهَا لَمْ تُصَلِّ وَإِنْ كَانَتْ صُفْرَةٌ بَعْدَ انْقِضَاءِ أَيَّامٍ قُرْنِهَا صَلَّتْ.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَأَنَا حَاضِرٌ عَنِ الْمَرْأَةِ تَرَى الصُّفْرَةَ؟ فَقالَ: مَا كَانَ قَبْلَ الْحَيْضِ فَهُوَ مِنَ الْحَيْضِ ، وَ مَا كَانَ بَعْدَ الْحَيْضِ فَلَيْسَ مِنْهُ.

5- مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ حُكَيْمٍ قَالَ: قَالَ:

الصُّفْرَةُ قَبْلَ الْحَيْضِ بِيَوْمَيْنِ فَهُوَ مِنَ الْحَيْضِ وَ بَعْدَ أَيَّامِ الْحَيْضِ لَيْسَ مِنَ الْحَيْضِ، وَهِيَ فِي أَيَّامِ الْحَيْضِ حَيْضُ.

3- اسماعیل جعفی گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هرگاه زن پیش از اتمام ایام عده حیض، لکه زردی ببیند نباید نماز بخواند، ولی اگر پس از اتمام ایام حیضش باشد باید نماز بخواند.

4- علی بن ابی حمزه گوید: من در خدمت امام صادق علیه السلام حاضر بودم که از حضرتش درباره لکه زردی که زن می بیند، سؤال شد؟

فرمود: آن چه که پیش از حیض باشد، از حیض است و آن چه که بعد از حیض باشد از آن نیست.

5- معاوية بن حکیم گوید: امام علیه السلام فرمود:

لکه زردی که تا دو روز پیش از حیض باشد از حیض است و بعد از ایام حیض از حیض نیست و همان در ایام حیض از خون حیض است.

بخش چهارم

اشاره

(4)

بَابُ أَوَّلِ مَا تَحِيضُ الْمَرْأَةُ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْجَارِيَةِ الْبِكْرِ أَوَّلَ مَا تَحِيضُ فَتَقْعُدُ فِي الشَّهْرِ فِي يَوْمَيْنِ وَ الشَّهْرِ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ وَيَخْتَلِفُ عَلَيْهَا لَا يَكُونُ طَمْتُهَا فِي الشَّهْرِ عِدَّةَ أَيَّامٍ سَوَاءٌ.

قَالَ: فَلَهَا أَنْ تَجْلِسَ وَ تَدَعَ الصَّلاةَ مَا دَامَتْ تَرَى الدَّمَ مَا لَمْ تَجُزِ الْعَشَرَةَ، فَإِذَا اتَّفَقَ الشَّهْرَانِ عِدَّةَ أَيَّامٍ سَوَاءٌ فَتِلْكَ أَيَّامُهَا.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ قَالَ: قُلْتُ لاَبی عَبْدِاللهِ علیه السلام: اَلْمَرْأَةُ تَرَى الدَّمَ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ أَوْ أَرْبَعَةً.

قَالَ: تَدَعُ الصَّلاةَ؟

قُلْتُ: فَإِنَّهَا تَرَى الطُّهْرَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ أَوْ أَرْبَعَةً.

نخستین باری که زن حائض می شود

1- سماعة بن مهران گوید: از امام علیه السلام پرسیدم: دختر باکره ای است که برای نخستین بار حیض می گردد و در ماه دو روز و در ماه دیگر سه روز خون حیض می بیند و ایام بر او مختلف می شود و تعداد روزهای حیضش در یک ماه یکسان نیست، (چه وظیفه ای دارد؟).

فرمود: برای او جایز است از روزی که خون می بیند تا ده روز تجاوز ننماید حیض قرار دهد و نماز را رها نماید و هرگاه تعداد روزهای او در دو ماه یکسان گردید همان روزهای ایام حیض اوست.

2- يونس بن یعقوب گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم زنی که سه یا چهار روز خون می بیند باید چه کند؟

فرمود: نماز را رها نماید.

گفتم: اگر پس از آن سه یا چهار روز، پاک شود چه؟

قَالَ: تُصَلِّي؟

قُلْتُ: فَإِنَّهَا تَرَى الدَّمَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ أَوْ أَرْبَعَةً. قَالَ: تَدَعُ الصَّلاةَ؟

قُلْتُ: فَإِنَّهَا تَرَى الطَّهَرَ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ أَوْ أَرْبَعَةً.

قَالَ: تُصَلِّي؟

قُلْتُ: فَإِنَّهَا تَرَى الدِّمَ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ أَوْ أَرْبَعَةً.

قَالَ: تَدَعُ الصَّلاةَ تَصْنَعُ مَا بَيْنَهَا وَ بَيْنَ شَهْرٍ فَإِذَا انْقَطَعَ الدَّمُ عَنْهَا وَإِلَّا فَهِيَ بِمَنْزِلَةِ الْمُسْتَحَاضَةِ.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْن مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ : سَأَلْتُهُ عَنْ جَارِيَةٍ حَاضَتْ أَوَّلَ حَيْضِهَا فَدَامَ دَمُهَا ثَلاثَةَ أَشْهُرٍ وَ هِيَ لَا تَعْرِفُ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا؟

فَقَالَ: أَقْرَاؤُهَا مِثْلُ أَقْرَاءِ نِسَائِهَا، فَإِنْ كَانَتْ نِسَاؤُهَا مُخْتَلِفَاتٍ فَأَكْثَرُ جُلُوسِهَا عَشَرَةُ أَيَّامٍ وَأَقَلُّهُ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ.

فرمود: باید نماز را به جا آورد.

عرض کردم: اگر پس از سه یا چهار روز خون ببیند، چه؟

فرمود: باید نماز را رها نماید.

عرض کردم: اگر پس از آن سه یا چهار روز پاک شود، چه؟

فرمود: باید نماز را به جا آورد.

گفتم: اگر پس از سه یا چهار روز خون ببیند، چه؟

فرمود: باید نماز را رها نماید و تا یک ماه همین کار را انجام دهد، و در صورتی که تا این هنگام خونریزی او قطع نگردید، به منزله مستحاضه است.

3- سماعه گوید: از امام علیه السلام دربارهٔ دختری که برای اولین بار حیض گردیده و خون او سه ماه ادامه می یابد و روزهای حیض خود را نمی شناسد پرسیدم؟.

فرمود: روزهای حیض او به سان روزهای حیض زنان خویشان اوست. در صورتی که روزهای حیض آنان با یکدیگر متفاوت باشد، بیش ترین روزهای دوران قاعدگی او ده روز و کم ترین آن سه روز است.

بخش پنجم

اشاره

(5)

بَابُ اسْتِبْرَاءِ الْحَائِضِ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مَرَّارٍ وَغَيْرِهِ عَنْ يُونُسَ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: سُئِلَ عَنِ امْرَأَةِ انْقَطَعَ عَنْهَا الدَّمُ فَلَا تَدْرِي أَطَهُرَتْ أَمْ لَا؟

قَالَ: تَقُومُ قَائِماً وَ تُلْزِقُ بَطْنَهَا بِحَائِطٍ وَ تَسْتَدْخِلُ قُطْنَةٌ بَيْضَاءَ وَتَرْفَعُ رِجْلَهَا الْيُمْنَى، فَإِنْ خَرَجَ عَلَى رَأْسِ الْقُطْئَةِ مِثْلَ رَأْسِ الذُّبَابِ دَم عَبِيطُ لَمْ تَطْهُرْ وَ إِنْ لَمْ يَخْرُجْ فَقَدْ طَهُرَتْ تَغْتَسِلُ وَ تُصَلِّي.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام قَالَ:

إذَا أَرَادَتِ الْخَائِضُ أن تَغْتَسِلُ فَلْتَسْتَدْخِلْ قُطْنَةٌ، فَإِنْ خَرَجَ فِيهَا شَيْءٌ مِنَ الدَّم أَنْ فَلا تَغْتَسِلْ، وَإِنْ لَمْ تَرَ شَيْئاً فَلْتَغْتَسِلْ وَإِنْ رَأَتْ بَعْدَ ذَلِكَ صُفْرَةٌ فَلْتَتَوَضَّأْ وَلْتُصَلِّ.

استبرای حائض

1- راوی گوید از امام صادق علیه السلام پرسیده شد زنی است که خونریزی او قطع گردیده نمی داند آیا پاک شده است یا نه؟

فرمود: باید راست بایستد و شکم خود را به دیواری بگذارد و پنبه سفیدی درون رحم خود داخل کند و پای راستش را بلند نماید، اگر بر سر پنبه خونی تازه به قدر سر مگس دیده شود، او پاک نشده است و اگر چنین نبود او پاک شده است و باید غسل کند و نماز بخواند.

2- محمدبن مسلم گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

زن حائض هنگامی که می خواهد غسل کند، بایستی پنبه ای در درون رحم خود داخل نماید، در صورتی که پنبه از خون آغشته گردید وقت غسل نیست؛ ولی اگر چیزی ندید بایستی غسل نماید و اگر پس از آن لکه زردی دید، بایستی شست و شو داده، وضو بگیرد و نماز را به جا آورد.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ الطَّاطَرِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ شُرَحْبِيلَ الْكِنْدِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: قُلْتُ: كَيْفَ تَعْرِفُ الطَّامِتُ طُهْرَهَا؟

قَالَ: تَعْتَمِدُ بِرِجْلِهَا الْيُسْرَى عَلَى الْحَائِطِ وَ تَسْتَدْخِلُ الْكُرْسُفَ بِيَدِهِ الْيُمْنَى فَإِنْ كَانَ ثَمَّ مِثْلُ رَأْسِ الذُّبَابِ خَرَجَ عَلَى الْكُرْسُفِ.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ علیه السلام: أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ نِسَاءً كَانَتْ إِحْدَاهُنَّ تَدْعُو بِالْمِصْبَاحِ فِي جَوْفِ اللَّيْلِ تَنْظُرُ إِلَى الظَّهْرِ. فَكَانَ يَعِيبُ ذَلِكَ وَ يَقُولُ: مَتَى كَانَتِ النِّسَاءُ يَصْنَعْنَ هَذَا.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام أَنَّهُ كَانَ يَنْهَى النِّسَاءَ أَنْ يَنْظُرْنَ إِلَى أَنْفُسِهِنَّ فِي الْمَحِيضِ بِاللَّيْلِ وَ يَقُولُ: إِنَّهَا قَدْ تَكُونُ الصُّفْرَةَ وَالْعُدْرَةَ.

3- شر حبیل کندی گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم حائض چگونه می تواند پاک شدن از خون را بفهمد؟

فرمود: پای چپ خویش به دیوار تکیه می زند و با دست راست خود پنبه ای درون رحم خود می کند اگر لکه ای - حتی به اندازۀ سر مگس - موجود باشد بر پنبه معلوم خواهد شد.

4- ابو حمزه گوید به امام باقر علیه السلام خبر رسید که یکی از زنان در دل شب چراغ طلب نموده تا پاکی خود را از حیض بررسی نماید؛ حضرت بر این عمل خرده گرفت و فرمود:

کی زنان چنین عملی را انجام می داده اند؟

5- ثعلبه گوید: امام صادق علیه السلام زنان را از این که در دوران حیض، در هنگام شب خود را بررسی نمایند نهی نمود و فرمود:

چه بسا ممکن است که خون حیض زرد و کدر (و غیر قابل دیدن در شب باشد).

6- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيَّ الْبَصْرِيُّ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الْأَخِيرَ علیه السلام وَ قُلْتُ لَهُ: إِنَّ ابْنَةَ شِهَابٍ تَقْعُدُ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا، فَإِذَا هِيَ اغْتَسَلَتْ رَأْتِ الْقَطْرَةَ بَعْدَ الْقَطْرَةِ.

قَالَ: فَقالَ: مُرْهَا فَلْتَقُمْ بِأَصْلِ الْحَائِطِ كَمَا يَقُومُ الْكَلْبُ، ثُمَّ تَأْمُرُ امْرَأَةً فَلْتَعْمِزْ بَيْنَ وَرِكَيْهَا غَمْزاً شَدِيداً، فَإِنَّهُ إِنَّمَا هُوَ شَيْءٌ يَبْقَى فِي الرَّحِم يُقَالُ لَهُ: الْإِرَاقَةُ، وَإِنَّهُ سَيَخْرُجُ كُلُّهُ.

ثُمَّ قَالَ: لَا تُخْبِرُوهُنَّ بِهَذَا وَ شِبْهِهِ وَذَرُوهُنَّ وَ عِلَّتَهُنَّ الْقَذِرَةَ.

قَالَ: فَفَعَلْتُ بِالْمَرْأَةِ الَّذِي قَالَ فَانْقَطَعَ عَنْهَا ، فَمَا عَادَ إِلَيْهَا الدَّمُ حَتَّى مَاتَتْ.

6- محمد بن علی بصری گوید: از امام هادی علیه السلام پرسیده و به حضرتش گفتم دختر شهاب ایام حیض خود را سپری می کند و چون غسل می نماید، قطره قطره (خون) می بیند حکمش چیست؟

فرمود: به او دستور ده چون ایستادن سگ در کنار دیوار بایستد سپس از زنی بخواهد که میان بالای دو ران او را سخت فشار دهد؛ زیرا خونی در رحم او می ماند که به آن اراقه گویند با این عمل، تمام آن خون خارج می شود.

آن گاه فرمود: این امر و موارد مشابه آن را به زنان بازگو نکنید و آن ها را با دوران قاعدگیشان واگذارید.

راوی گوید: این عمل را درباره زنی که حکمش را فرموده بود انجام دادم خونریزی او قطع گردید و تا هنگام مرگ به او باز نگشت.

بخش ششم

اشاره

(6)

بَابُ غُسْلِ الْحَائِضِ وَ مَا يُجْزِئُهَا مِنَ الْمَاءِ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيَّ بْنِ الْحَكَمِ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ جَمِيعاً عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَحْيَى الْكَاهِلِيَّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِاللهِ علیه السلام: إِنَّ النِّسَاءَ الْيَوْمَ أَحْدَتْنَ مَشْطاً تَعْمِدُ إِحْدَاهُنَّ إِلَى الْقَرَامِلِ مِنَ الصُّوفِ تَفْعَلُهُ الْمَاشِطَةُ تَصْنَعُهُ مَعَ الشَّعْرِ ثُمَّ تَحْشُوهُ بِالرَّيَاحِينِ، ثُمَّ تَجْعَلُ عَلَيْهِ خِرْقَةٌ رَقِيقَةً ثُمَّ تَخِيطُهُ بِمسَلَّةٍ ثُمَّ تَجْعَلَهُ فِي رَأْسِهَا ثُمَّ تُصِيبُهَا الْجَنَابَةُ.

فَقَالَ: كَانَ النِّسَاءُ الأولُ إِنَّمَا يَعْتَشِطْنَ الْمَقَادِيمَ، فَإِذَا أَصَابَهُنَّ الْغُسْلُ بِقَذَرٍ مُرْهَا أَنْ تُرَوِّيَ رَأْسَهَا مِنَ الْمَاءِ وَ تَعْصِرَهُ حَتَّى يَرْوَى، فَإِذَا رَوِيَ فَلَا بَأْسَ عَلَيْهَا.

قَالَ: قُلْتُ: فَالْحَائِضُ؟

قَالَ: تَنْقُضُ الْمَشْطَ نَقْضَاً.

غسل حائض و مقدار آبی که برای این غسل کافی است

1- عبدالله بن يحيی کاهلی گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: زنان این زمان نوعی آرایش مو اختراع کرده اند بدین صورت که بندی را که زن آرایشگر با پشم بافته است، در موهای زن کرده و آن ها را می بندد سپس با گل ها زینتش می بخشد و بر رویش قرار می دهد و آن را با سوزنی بزرگ می دوزد و بر سر خود می گذارد و در همین حال جنب می شود.

حضرت فرمود: زنان پیشین موهای جلوی سر را طوری زینت می کردند که اگر یکی از آنان نیازمند به غسل می شد، آن را باقی می گذاشت (و به آسانی غسل می کرد). به او دستور بده که موی سر خود را با آب آغشته کند و چنان آن را فشار دهد تا آب به همه جایش برسد پس اگر همۀ موهایش خیس شد ایرادی ندارد.

راوی گوید: عرض کردم پس حائض چه حکمی دارد؟

فرمود: باید موهای بسته خود را باز کند.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرِ عَنْ مُتَنَى الْحَنَّاطِ عَنْ حَسَنِ الصَّيْقَلِ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

الطَّامِتُ تَغْتَسِلُ بِتِسْعَةِ أَرْطَالٍ مِنْ مَاءٍ.

3- عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ غَيْرُهُ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام عَنِ الْمَرْأَةِ الْحَائِضِ تَرَى الظَّهْرَ وَ هِيَ فِي السَّفَرِ، وَلَيْسَ مَعَهَا مِنَ الْمَاءِ مَا يَكْفِيهَا لِغُسْلِهَا وَ قَدْ حَضَرَتِ الصَّلاةُ.

قَالَ: إِذَا كَانَ مَعَهَا بِقَدْرِ مَا تَغْسِلُ بِهِ فَرْجَهَا فَتَغْسِلُهُ ثُمَّ تَتَيَمَّمُ وَ تُصَلِّي. قُلْتُ: فَيَأْتِيهَا زَوْجُهَا فِي تِلْكَ الْحَالِ؟

قَالَ: نَعَمْ، إِذَا غَسَلَتْ فَرْجَهَا وَ تَيَمَّمَتْ فَلَا بَأْسَ.

4 - مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الْخَزَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْن مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السلام قَالَ:

الْحَائِضُ مَا بَلَغَ بَلَّلُ الْمَاءِ مِنْ شَعْرِهَا أَجْزَأَهَا.

2- حسن صیقل گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

زن حائض باید با نه رطل آب، غسل کند.

3- ابو عبیده گوید از امام صادق علیه السلام پرسیدم زن حائضی که در سفر پاک می شود و آبی ندارد که برای غسلش کافی باشد و وقت نماز نیز فرا رسیده است چه حکمی دارد؟

فرمود: در صورتی که به اندازۀ شست و شوی خون، آب به همراه دارد بایستی آن را بشوید، سپس تیمم نماید و نماز را به جا آورد.

گفتم: آیا شوهرش می تواند در این حال با او نزدیکی کند؟

فرمود: آری، در صورتی که فرج را شست و شو داده و تیمم نموده باشد ایرادی ندارد.

4- محمد بن مسلم گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

زن حائض به هنگام غسل همین اندازه که رطوبت آب به مویش برسد، برایش کفایت می نماید.

5- أَبُو عَلِيَّ الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيَّ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَى عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام فِي الْحَائِضِ تَغْتَسِلُ وَ عَلَى جَسَدِهَا الزَّعْفَرَانُ لَمْ يَذْهَبْ بِهِ الْمَاءُ.

قَالَ: لَا بَأْسَ.

بخش هفتم

اشاره

(7)

بَابُ الْمَرْأَةِ تَرَى الدَّمَ وَ هِيَ جُئْبٌ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بن يَحْيَى الْكَاهِلِي عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عن الْمَرْأَةِ يُجَامِعُهَا زَوْجُهَا فَتَحِيضُ وَ هِيَ فِي الْمُغْتَسَل تَغْتَسِلُ أَوْ لَا تَغْتَسِلُ؟

قَالَ: قَدْ جَاءَهَا مَا يُفْسِدُ الصَّلاةَ فَلا تَغْتَسِلُ.

5- عمار بن موسی گوید: امام صادق علیه السلام درباره زن حائضی که غسل می نماید و بدنش آغشته به زعفران است و آب به آن نفوذ نمی کند، فرمود: ایرادی ندارد.

حکم زنی که در حال جنابت، خون می بیند

1- عبدالله بن یحیی کاهلی گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: زنی که شوهرش با او مجامعت نموده و در محل غسل، حائض می گردد، آیا باید غسل کند یا نه؟

فرمود: برای او حالتی پیش آمده که نماز را فاسد می کند. بنابراین غسل نکند.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْن سِنَانِ عَنْ أَبِي عَبْدِاللهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ تَحِيضُ وَ هِيَ جُنُبٌ هَلْ عَلَيْهَا غُسْلُ الْجَنَابَةِ؟

قَالَ: غُسْلُ الْجَنَابَةِ وَالْحَيْضِ وَاحِدٌ.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بنِ مَرَّارٍ عَنْ يُونُسَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ يَسَارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِالله علیه السلام: الْمَرْأَةُ تَرَى الدَّمَ وَهِيَ جُنبٌ أَتَغْتَسِلُ مِنَ الْجَنَابَةِ أَمْ غُسْلُ الْجَنَابَةِ وَ الْحَيْضِ؟

فَقالَ: قَدْ أَتَاهَا مَا هُوَ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِكَ.

بخش هشتم

اشاره

(8)

بَابٌ جَامِعُ فِي الْحَائِضِ وَ الْمُسْتَحَاضَةِ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ سَأَلُوا أَبَا عَبْدِاللهِ علیه السلام عَنِ الْحَائِضِ وَ السُّنَّةِ فِي وَقْتِهِ.

2- عبدالله بن سنان گوید: از امام صادق علیه السلام در مورد زنی که در حال جنابت حائض می گردد، سؤال نمودم که آیا غسل جنابت بر او واجب است؟

فرمود: غسل جنابت و حیض یکی است.

3- سعيد بن یسار گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: زنی که در حال جنابت خون می بیند آیا باید برای جنابت غسل نماید یا غسل جنابت و حیض را با هم انجام دهد؟

فرمود: چیزی به سراغ او آمده است که از جنابت بزرگ تر است.

احکام در برگیرندهٔ زن حائض و مستحاضه

1- گروهی از امام صادق علیه السلام دربارۀ حائض و سنت در تعیین وقت آن پرسیدند؟ -

فَقالَ: إِنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه واله وسلم سَنَّ فِي الْحَائِضِ ثَلاثَ سُنَنٍ، بَيَّنَ فِيهَا كُلَّ مُشْكِلٍ لِمَنْ سَمِعَهَا وَ فَهِمَهَا حَتَّى لَا يَدَعَ لِأَحَدٍ مَقَالاً فِيهِ بِالرَّأْيِ، أَمَّا إِحْدَى السُّنَنِ فَالْحَائِضُ الَّتِي لَهَا أَيَّامٌ مَعْلُومَةٌ قَدْ أَحْصَتْهَا بِلا اخْتِلاطِ عَلَيْهَا ثُمَّ اسْتَحَاضَتْ وَ اسْتَمَرَّ بِهَا الدَّمُ، وَهِيَ فِي ذَلِكَ تَعْرِفُ أَيَّامَهَا وَ مَبْلَغَ عَدَدِهَا ، فَإِنَّ امْرَأَةً يُقَالُ لَهَا: فَاطِمَةً بِنْتُ أَبِي حُبَيْشِ اسْتَحَاضَتْ فَاسْتَمَرَّ بِهَا الدَّمُ ، فَأَتَتْ أُمَّ سَلَمَةَ فَسَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم عَنْ ذَلِكَ.

فَقالَ: تَدَعُ الصَّلاةَ قَدْرَ أَفْرَائِهَا، أَوْ قَدْرَ حَيْضِها.

وَ قَالَ: إِنَّمَا هُوَ عِرْقٌ، وَ أَمَرَهَا أَنْ تَغْتَسِلَ وَ تَسْتَنْفِرَ بِثَوْبٍ وَ تُصَلِّيَ.

حضرتش پاسخ فرمود: رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم برای حائض سه سنّت قرار داده است و در آن ها هر مشکلی را برای کسی که آن را می شنود و می فهمد بیان فرمود. به طوری که دیگر برای هیچ کس مجال اظهار نظر و رأی نمانده است.

یکی از آن سنت ها زن حایضی است که روزهای مشخصی برای حیض دارد و بدون اشتباه آن ها را می تواند بشمارد پس از آن ایام معلوم، استحاضه می شود و خونریزی هم چنان ادامه می یابد. او در این حال وقت روزهای حیض خود و شمار آن ها را می داند.

در روزگار پیامبر برای زنی به نام فاطمه دختر ابی حبیش، حالت استحاضه عارض شد و خونریزی او استمرار پیدا کرد از این رو نزد ام سلمه آمد او در این باره از رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم پرسید.

پیامبر خدا صلى الله عليه واله وسلم فرمود: باید به اندازه روزهای حیض خود نماز را رها کند.

و فرمود این خون از رگ است، حضرتش دستور فرمود که آن زن غسل کند و پارچه ای استفاده کند و نماز بخواند.

قَالَ أَبُو عَبْدِاللهِ علیه السلام: هَذِهِ سُنةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه واله وسلم فِي الَّتِي تَعْرِفُ أَيَّامَ أَفْرَائِهَا لَمْ تَخْتَلِط عَلَيْهَا، أَلَا تَرَى أَنَّهُ لَمْ يَسْأَلْهَا كَمْ يَوْمٍ هِيَ؟ وَ لَمْ يَقُلْ: إِذَا زَادَتْ عَلَى كَذَا يَوْماً فَأَلْتِ مُسْتَحَاضَةٌ، وَإِنَّمَا مَنْ لَهَا أَيَّاماً مَعْلُومَةً مَا كَانَتْ مِنْ قَلِيلٍ أَوْ كَثِيرٍ بَعْدَ أَنْ تَعْرِفَهَا؟ وَكَذَلِكَ أَفْتَى أَبِي علیه السلام.

وَ سُئِلَ عَنِ الْمُسْتَحَاضَةِ؟

فَقالَ: إِنَّمَا ذَلِكَ عِرْقُ غَابِرٌ أَوْ رَكْضَةٌ مِنَ الشَّيْطَانِ فَلْتَدَعَ الصَّلاةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ وَ تَتَوَضَّأُ لِكُلِّ صَلَاةٍ.

قِيلَ: وَإِنْ سَالَ؟

قَالَ: وَإِن سَالَ مِثْل المَنْعَب.

سپس امام صادق علیه السلام فرمود: این سنت پیامبر صلى الله عليه واله وسلم درباره کسی است که ایام حیض خود را می شناسد و بر او مشتبه نشده است آیا نمی بینی که پیامبر صلى الله عليه واله وسلم از او نپرسید که روزهای حیضت چند روز است؟ و نفرمود که اگر خونریزی بر فلان روز اضافه شود، تو مستحاضه هستی، بلکه برای آن زن روزهای معلومی را - چه کم و چه زیاد - قرار داد بعد از آن روزها را بشناسد.

همین گونه پدرم (امام باقر علیه السلام) نیز فتوی داد.

از حضرتش درباره زن مستحاضه پرسیدند.

فرمود: این خون از رگی است که همواره از آن خون می آید یا از وسوسه های شیطان است. بنابراین، باید آن زن در ایام حیض خود نماز را ترک کند، سپس غسل نماید و برای هر نماز وضو را تجدید کند.

پرسیدند اگرچه خون هم چنان ادامه داشته باشد؟!

فرمود: آری، اگرچه مانند آب ناودان جاری شود.

قَالَ أَبُو عَبْدِاللهِ علیه السلام: هَذَا تَفْسِيرُ حَدِيثِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه واله وسلم وَ هُوَ مُوَافِقٌ لَهُ، فَهَذِهِ سُنَّةُ الَّتِي تَعْرِفُ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا لَا وَقْتَ لَهَا إِلَّا أَيَّامَهَا قَلَّتْ أَوْ كَثُرَتْ، وَ أَمَّا سُنَّةُ الَّتِي قَدْ كَانَتْ لَهَا أَيَّامٌ مُتَقَدِّمَةٌ ثُمَّ اخْتَلَطَ عَلَيْهَا مِنْ طُولِ الدَّمِ فَزَادَتْ وَ نَقَصَتْ حَتَّى أَغْفَلَتْ عَدَدَهَا وَ مَوْضِعَهَا مِنَ الشَّهْرِ، فَإِنَّ سُنتَهَا غَيْرُ ذَلِكَ، وَ ذَلِكَ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ حُبَيْشِ أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ: إِنِّي أَسْتَحَاضُ فَلَا أَطْهُرُ؟

فَقالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه واله وسلم: لَيْسَ ذَلِكِ بِحَيْضِ، إِنَّمَا هُوَ عِرْقٌ، فَإِذَا أَقْبَلَتِ الْحَيْضَةُ فَدَعِي الصَّلاةَ، وَإِذَا أَدْبَرَتْ فَاغْسِلِي عَنْكِ الدَّمَ وَ صَلَّي، وَ كَانَتْ تَغْتَسِلُ فِي كُلِّ صَلَاةٍ وَ كَانَتْ تَجْلِسُ فِي مِرْكَنِ لِأُخْتِهَا وَكَانَتْ صُفْرَةُ الدَّمِ تَعْلُو الْمَاءَ؟

فَقالَ: أَبُو عَبْدِاللهِ علیه السلام: مَا تَسْمَعُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه واله وسلم أَمَرَ هَذِهِ بِغَيْرِ مَا أَمَرَ بِهِ تِلْكَ أَلَا تَرَاهُ لَمْ يَقُلْ لَهَا: دَعِي الصَّلاةَ أَيَّامَ أَقْرَائِكِ؟ وَلَكِنْ قَالَ لَهَا: إِذَا أَقْبَلَتِ الْحَيْضَةُ فَدَعِي الصَّلاةَ، وَإِذَا أُدْبَرَتْ فَاغْتَسِلى وصلى.

امام صادق علیه السلام فرمود: این (فرمایش پدرم) تفسیر حدیث رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم و موافق با آن است. این سنت زنی است که ایام حیض خود را می داند و وقت دیگری - جز این ایام حیض چه کم باشد یا زیاد - خون نمی بیند.

اما سنت زنی که پیش تر روزهای حیضش معلوم بود سپس به خاطر طولانی شدن خونریزی امر بر او مشتبه گشته و روزهای حیضش کم و زیاد شده تاجایی که وقت و عدد آن از دستش در رفته و روز آن را در ماه از یاد برده است، سنت چنین زنی غیر از آن است که گفته شد، زیرا فاطمه دختر ابی حبیش هنگامی که خدمت پیامبر صلى الله عليه واله وسلم آمد و چنین عرض کرد: که من استحاضه می شوم و پاک نمی شوم.

پیامبر گرامی صلى الله عليه واله وسلم به او فرمود: این خون خون حیض نیست، بلکه از رگ است و هرگاه حائض شدی نماز را ترک کن و چون تمام شد خود را بشوی و غسل کن و نماز بخوان.

او برای غسل کردن در تشتی که متعلق به خواهرش بود، می نشست و زردی خون به بالای آب می آمد.

حضرتش در ادامه فرمود: آیا نمی بینی که رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم به این زن، دستوری داد، غیر از دستوری که به زن پیش داده بود؟ آیا نمی بینی که به او نفرمود در ایام حیض نماز را ترک کن، بلکه فرمود: هرگاه حائض شدی، نماز را ترک کن و چون پاک شدی غسل کن و نماز بخوان.

فَهَذَا يُبَيِّنُ أَنَّ هَذِهِ امْرَأَةٌ قَدِ اخْتَلَطَ عَلَيْهَا أَيَّامُهَا لَمْ تَعْرِفُ عَدَدَهَا وَ لَا وَقْتَهَا أَلَا تَسْمَعُها تَقُولُ: إِنِّي أَسْتَحَاضُ فَلا أَطْهَرُ، وَكَانَ أَبِي يَقُولُ: إِنَّهَا اسْتُحِيضَتْ سَبْعَ سِنِينَ. فَفِي أَقَلَّ مِنْ هَذَا تَكُونُ الرِّيبَةُ وَالِاخْتِلاطُ.

فَلِهَذَا احْتَاجَتْ إِلَى أَنْ تَعْرِفَ إِقْبَالَ الدَّمِ مِنْ إِدْبَارِهِ وَ تَغَيَّرَ لَوْنِهِ مِنَ السَّوَادِ إِلَى غَيْرِهِ، وَ ذَلِكَ أَنَّ دَمَ الْحَيْضِ أَسْوَدُ يُعْرَفُ، وَ لَوْ كَانَتْ تَعْرِفُ أَيَّامَهَا مَا احْتَاجَتْ إِلَى مَعْرِفَةِ لَوْنِ الدَّمِ، لِأَنَّ السُّنَّةَ فِي الْحَيْضِ أَنْ تَكُونَ الصُّفْرَةُ وَ الْكُدْرَةُ فَمَا فَوْقَهَا فِي أَيَّامِ الْحَيْضِ إِذَا عُرفَتْ حَيْضاً كُلُّهُ إِنْ كَانَ الدَّمُ أَسْوَدَ أَوْ غَيْرَ ذَلِكَ.

فَهَذَا يُبَيِّنُ لَكَ أَن قَلِيلَ الدَّم وَكَثِيرَهُ أَيَّامَ الْحَيْضِ حَيْضُ كُلَّهُ إِذَا كَانَتِ الْأَيَّامُ مَعْلُومَةٌ.

این روشن می کند که این زن ایام حیضش بر او مشتبه شده و عدد و وقت آن را نمی دانسته است توجه نکردی که آن زن گفت: من استحاضه می شوم و پاک نمی شوم، و پدرم حکایت فرموده که آن زن هفت سال مستحاضه می شده در حالی که در کم تر از این مدت، شک و اشتباه وجود دارد و به همین خاطر نیاز داشت که کمی و زیادی و دگرگونی رنگ آن را از سیاهی و مانند آن بشناسند، زیراکه خون حیض سیاه است و قابل شناسایی است و اگر او ایام حیض خود را می شناخت نیازی به تشخیص رنگ خون نداشت؛ زیرا قانون در خون در ایام حیض این است که زرد و تیره و بالاتر از آن باشد. در صورتی که بدانی تمام آن ایام ایام حیض است. اگر خون سیاه یا غیر از آن باشد.

پس این برای تو روشن می کند که خون - چه کم باشد چه زیاد - در ایام حیض، تمام آن حيض است در صورتی که ایام حیض معلوم باشد.

فَإِذَا جَهِلَتِ الْأَيَّامَ وَ عَدَدَهَا احْتَاجَتْ إِلَى النَّظَرِ حِينَئِذٍ إِلَى إِقْبَالِ الدَّمِ وَ إِدْبَارِهِ وَ تَغَيرِ لَوْنِهِ ثُمَّ تَدَعُ الصَّلاةَ عَلَى قَدْرِ ذَلِكَ، وَ لَا أَرَى النَّبِيَّ صلى الله عليه واله وسلم قَالَ: اجْلِسِي كَذَا وَ كَذَا يَوْماً، فَمَا زَادَتْ فَأَنْتِ مُسْتَحَاضَةٌ كَمَا لَمْ تُؤْمَرِ الْأُولَى بِذَلِكَ، وَكَذَلِكَ اَبی علیه السلام أَفْتَى فِي مِثْلِ هَذَا، وَ ذَاكَ أَنَّ امْرَأَةً مِنْ أَهْلِنَا اسْتَحَاضَتْ فَسَأَلَتْ أَبِي علیه السلام عَنْ ذَلِكَ؟

فَقالَ: إِذَا رَأَيْتِ الدَّمَ الْبَحْرَانِيَّ، فَدَعِي الصَّلاةَ، وَإِذَا رَأَيْتِ الظُّهْرَ وَ لَوْ سَاعَةً مِنْ نهارٍ فَاغْتَسِلِي وَصَلي.

قَالَ أَبُو عَبْدِاللهِ علیه السلام: وَ أَرَى جَوَابَ أَبِي هَاهُنَا غَيْرَ جَوَابِهِ فِي الْمُسْتَحَاضَةِ هِ الأولى. أَلَا تَرَى أَنَّهُ قَالَ: تَدَعُ الصَّلاةَ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا، لِأَنَّهُ نَظَرَ إِلَى عَدَدِ الْأَيَّامِ؟

وَ قَالَ هَاهُنَا: إِذَا رَأَتِ الدَّمَ الْبَحْرَانِي فَلْتَدَعَ الصَّلاةَ.

وَأَمَرَ هَاهُنَا أَن تَنْظُرَ إِلَى الدّم إِذا أَقْبَلَ وَأَدْبَرَ وَ تَغَيَّرَ.

ولی اگر زنی ایام وعدد حیض را نداند در این حالت نیز نیاز به این دارد که به کم و زیادی خون و دگرگونی رنگ آن نگاه کند و به اندازۀ آن ایام، نماز را ترک کند و نمی بینم که پیامبر صلى الله عليه واله وسلم فرموده باشد که چند روز را حیض قرار بده و هرچه زیادتر از آن شد تو مستحاضه هستی؛ همان طوری که به زن نخست چنین دستوری نداد.

و پدرم (امام باقر علیه السلام) نیز در چنین موردی همین فتوی را داد.

این واقعه چنین بود که زنی از خاندان ما استحاضه شد و از پدرم در این باره پرسید.

آن حضرت پاسخ فرمود: اگر خون بحرانی (بسیار تیره رنگ دیدی) نماز را ترک کن و هرگاه پاک شدی، گرچه یک ساعت از روز باشد، غسل کن و نماز بخوان.

امام صادق علیه السلام فرمود: می بینم که جواب پدرم در این جا غیر از پاسخ او به زن مستحاضه نخست است، مگر نمی بینی که به او دستور فرمود که در ایام عادتش نماز را ترک کند؛ زیرا به عدد ایام نظر داشت ولی در این جا فرمود: اگر خون بحرانی ببیند، باید نماز را ترک کند و در این جا امر فرمود که به کمی زیادی و تغییر رنگ خون نظر کند.

وَ قَوْلُهُ: الْبَحْرَانِي شِبْهُ مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه واله وسلم: إِن دَمَ الْحَيْضِ أَسْوَدُ يُعْرَفُ، وَإِنَّمَا سَمَّاهُ أَبِي بَحْرَانِياً، لِكَثْرَتِهِ وَ لَوْنِهِ.

فَهَذَا سُنَّةُ النَّبِي صلى الله عليه واله وسلم فِي الَّتِي اخْتَلَطَ عَلَيْهَا أَيَّامُهَا حَتَّى لَا تَعْرِفَهَا، وَإِنَّمَا تَعْرِفُهَا بالدم مَا كَانَ مِنْ قَلِيل الْأَيَّام وَكَثِيرِه.

قَالَ: وَأَمَّا السُّنَّةُ الثَّالِثَةُ فَهى الَّتِى لَيْسَ لَهَا أَيَّامُ مُتَقَدِّمَةً وَ لَمْ تَرَ الدَّمَ قَطُّ وَ رَأَتْ أَوَّلَ مَا أَدْرَكَتْ وَ اسْتَمَرَّ بِهَا، فَإِنَّ سُنَّةَ هَذِهِ غَيْرُ سُنَّةِ الْأُولَى وَ الثَّانِيَةِ، وَ ذَلِكَ أَنَّ امْرَأَةً يُقَالُ لَهَا: حَمْنَةُ بِنْتُ جَحْشِ أَتَتْ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه واله وسلم فَقَالَتْ: إِنِّي اسْتُحِضْتُ حَيْضَةً شَدِيدَةً؟

فَقالَ لَهَا: احْتَشِى كُرْسُفاً.

فَقَالَتْ: إِنَّهُ أَشَدُّ مِنْ ذَلِكَ، إِنِّى أَنجُه شَجاً؟

فرمایش او که فرمود بحرانی، مانند تفسیر گفتار پیامبر صلى الله عليه واله وسلم است که فرمود: خون حیض، سیاه و قابل شناسایی است پدرم آن را بحرانی نامید، به سبب زیادی و رنگ آن.

پس این سنت پیامبر صلى الله عليه واله وسلم درباره آن زنی است که ایام عادتش بر او مشتبه شده و آن را نمی شناسد و فقط با کم و زیاد شدن خون، می تواند آن را بشناسد.

حضرتش فرمود: اما سنّت سوم، دربارۀ زنی است که پیش از این ایام حیض نداشته و هیچ گاه خون ندیده است و نخستین باری که خون دیده، استمرار پیدا کرده است و قانون برای این زن غیر از زن اوّل و دوم است و آن چه گفته شد برای زنی بود که او را حمنه دختر جهش می گفتند که خدمت پیامبر خدا صلى الله عليه واله وسلم آمد و عرض کرد: من به استحاضه شدیدی دچار شده ام؟

حضرت به او فرمود: از پنبه استفاده کن.

عرض کرد: خون شدیدتر و روان تر از آن است که بتوانم از پنبه استفاده کنم.

فَقَالَ: تَلَجْمِي وَ تَحَيْضِي فِي كُلِّ شَهْرٍ فِي عِلْمِ اللهِ سِتَّةَ أَيَّامٍ أَوْ سَبْعَةٌ ثُمَّ اغْتَسِلِي غُسْلاً وَ صُومِي ثَلَاثَةٌ وَ عِشْرِينَ يَوْماً أَوْ أَرْبَعَةً وَ عِشْرِينَ وَاغْتَسِلِي لِلْفَجْرِ غُسْلاً وَأَخْرِي الظُّهْرَ وَ عَجِّلِي الْعَصْرَ وَ اغْتَسِلِي غُسْلاً وَ أَخْرِي الْمَغْرِبَ وَ عَجِّلِي الْعِشَاءَ وَاغْتَسِلِي غُسْلاً.

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللهِ علیه السلام: فَأَرَاهُ قَدْ سَنَّ فِي هَذِهِ غَيْرَ مَا سَنَّ فِي الْأُولَى وَالثَّانِيَةِ، وَذَلِكَ لِأَنَّ أَمْرَهَا مُخَالِفٌ لِأَمْرِ هَاتَيْكَ.

أَلَا تَرَى أَنَّ أَيَّامَهَا لَوْ كَانَتْ أَقَلَّ مِنْ سَبْع وَ كَانَتْ خَمْساً أَوْ أَقَلَّ مِنْ ذَلِكَ مَا قَالَ لَهَا: تَحَيْضِي سَبْعاً، فَيَكُونَ قَدْ أَمَرَهَا بِتَرْكِ الصَّلاةِ أَيَّاماً وَ هِيَ مُسْتَحَاضَةٌ غَيْرُ حَائِضِ، وَ كَذَلِكَ لَوْ كَانَ حَيْضُهَا أَكْثَرَ مِنْ سَبْعِ وَ كَانَتْ أَيَّامُهَا عَشْراً أَوْ أَكْثَرَ لَمْ يَأْمُرْهَا بِالصَّلاةِ وَ هِيَ حَائِضٌ.

ثُمَّ مِمَّا يَزِيدُ هَذَا بَيَانًا قَوْلُهُ علیه السلام لَهَا: تَحَيَّضِي.

آن حضرت فرمود: پارچه ای محکم بر خود ببند خود را حائض بدان بدین مقدار که در علم خدا، تو شش یا هفت روز حیض می شوی و پس از آن غسل کن غسلی که برای حیض است و بیست و سه یا بیست و چهار روز روزه بگیر و برای نماز صبح، یک غسل بکن و نماز ظهر را به تأخیر بینداز و در نماز عصر شتاب کن و یک غسل برای آن دو انجام ده

و نماز مغرب را به تأخیر بینداز و در نماز عشاء عجله نما و برای آن دو، یک غسل انجام ده.

امام صادق علیه السلام فرمود: می بینم که رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم برای این زن، قانون و سنّتی غیر از آن چه که برای اوّلی و دومی قرار داد مقرر فرمود و این به آن سبب است که حکم این زن بر خلاف حکم آن دو زن است مگر نمی بینی اگر ایام عادت او کمتر از هفت روز پنج روز یا کم تر از آن بود به او نمی فرمود هفت روز را حیض قرار ده پس او را از نماز خواندن در آن چند روز منع می کرد؛ او در آن حال که مستحاضه بود نه حائض. هم چنین اگر حیض او بیش از هفت روز بود و ایام عادت او ده روز، یا بیش تر بود او را درحالی که حیض بود، به نماز امر نمی کرد و آن چه که سبب فزونی بیان و آشکاری این امر می شود این است که حضرتش به آن زن فرمود: خود را حائض بدان.

وَلَيْسَ يَكُونُ التَّحَيُّ إِلَّا لِلْمَرْأَةِ الَّتِي تُرِيدُ أن تكلف مَا تَعْمَلُ الْحَائِضُ أَلَا تَرَاهُ لَمْ يَقُلْ لَهَا: أَيَّاماً مَعْلُومَةً تَحَيَّضِي أَيَّامَ حَيْضِكِ؟

وَ مِمَّا يُبَيِّنُ هَذَا قَوْلُهُ لَهَا: فِي عِلْمِ اللهِ، لِأَنَّهُ قَدْ كَانَ لَهَا وَ إِنْ كَانَتِ الْأَشْيَاءُ كُلُّهَا في عِلْمِ اللهِ تَعَالَى.

وَ هَذَا بَيَّنْ وَاضِحُ أَنَّ هَذِهِ لَمْ تَكُنْ لَهَا أَيَّامٌ قَبْلَ ذَلِكَ قَطُّ وَ هَذِهِ سُنَّةُ الَّتِي اسْتَمَرَّ بِهَا الدَّمُ أَوَّلَ مَا تَرَاهُ أَقْصَى وَقْتِهَا سَبْعٌ وَ أَقْصَى طُهْرِهَا ثَلاتٌ وَ عِشْرُونَ حَتَّى يَصِيرَ لَهَا أَيَّامًا مَعْلُومَةً، فَتَنْتَقِلَ إِلَيْهَا.

فَجَمِيعُ حَالَاتِ الْمُسْتَحَاضَةِ تَدُورُ عَلَى هَذِهِ السُّنَنِ الثَّلاثَةِ لَا تَكَادُ أَبَداً تَخْلُو مِنْ وَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ إِنْ كَانَتْ لَهَا أَيَّامٌ مَعْلُومَةٌ مِنْ قَلِيلٍ أَوْ كَثِيرٍ، فَهِيَ عَلَى أَيَّامِهَا وَ خَلْقِهَا الَّذِي جَرَتْ عَلَيْهِ لَيْسَ فِيهِ عَدَدٌ مَعْلُومٌ مُوَفَّتْ غَيْرُ أَيَّامِهَا، فَإِنِ اخْتَلَطَتِ الْأَيَّامُ عَلَيْهَا وَ تَقَدَّمَتْ وَ تَأَخَّرَتْ وَ تَغَيَّرَ عَلَيْهَا الدَّمُ أَلْوَاناً فَسُنَّتُهَا إِقْبَالُ الدَّم و إِدْبَارَهُ وَ تَغَيَّرُ حَالَاتِهِ، وَ إِنْ لَمْ تَكُنْ لَهَا أَيَّامٌ قَبْلَ ذَلِكَ وَ اسْتَحَاضَتْ أَوَّلَ مَا رَأَتْ، -

چنین چیزی برای زنی است که می خواهد به دستور حائض عمل کند آیا نمی بینی که به او نفرمود که روزهای معلومی را ایام حیض خود قرار ده؟ و آن چه که این موضوع را روشن می سازد این فرمایش آن حضرت است که فرمود در علم خدا برای او ایام معلومی مقدر بود. اگر چه همۀ چیزها در علم خدا هست.

و این آشکار و هویدا است که این زن پیش از این هرگز ایام حیض نداشته است، و این سنت زنی است که برای نخستین بار خون دیده و آن خون، استمرار پیدا کرده است و بیش ترین وقت حیض او، هفت روز و بیش ترین وقت پاکی او، بیست و سه روز است تا زمانی که ایام معلوم برای او پیدا شود و به آن عادت منتقل گردد.

پس همۀ حالات مستحاضه بر همین سنت های سه گانه است که زن از یکی از آن ها خالی نخواهد بود اگر برای او روزهای معلومی چه کم و چه زیاد باشد باید آن ایام را حیض بداند و همان خلقت و طبعش که برای او مقدّر شده که در آن وقت و عدد معلومی جز ایام خود او نیست اگر ایام بر او مشتبه شود و پس و پیش گردد و رنگ خون بر او مشتبه شود، سنّت او، کمی و زیادی و دگرگونی حالات خون است و اگر پیش از این ایام عادتی نداشته و برای نخستین بار است که خون می بیند مستحاضه خواهد بود، -

فَوَقتُهَا سَبْعٌ وَطَهَرُهَا ثَلاثَ وَ عِشْرُونَ.

فَإِنِ اسْتَمَرَّ بِهَا الدَّمُ أَشْهُراً فَعَلَتْ فِي كُلِّ شَهْرٍ كَمَا قَالَ لَهَا: فَإِنِ انْقَطَعَ الدَّمُ فِي أَقَلَّ مِنْ سَبْعِ أَوْ أَكْثَرَ مِنْ سَبْعِ فَإِنَّهَا تَغْتَسِلُ سَاعَةٌ تَرَى الطُّهْرَ وَ تُصَلِّي، فَلَا تَزَالُ كَذَلِكَ حَتَّى تَنْظُرَ مَا يَكُونُ فِي الشَّهْرِ الثَّانِي.

فَإِنِ انْقَطَعَ الدَّمُ لِوَقْتِهِ فِي الشَّهْرِ الْأَوَّلِ سَوَاءٌ حَتَّى تَوَالَى عَلَيْهَا حَيْضَتَانِ أَوْ ثَلاتٌ فَقَدْ عُلِمَ الآنَ أَنَّ ذَلِكَ قَدْ صَارَ لَهَا وَقْتاً وَ خَلْقاً مَعْرُوفاً تَعْمَلُ عَلَيْهِ وَ تَدَعُ مَا سِوَاهُ وَ تَكُونُ سُنتَهَا فِيما تَسْتَقْبِلُ إِنِ اسْتَحَاضَتْ قَدْ صَارَتْ سُنَّةٌ إِلَى أَنْ تُحْبَسَ أَقْرَاؤُهَا.

وَإِنَّمَا جُعِلَ الْوَقْتُ أَنْ تَوَالَى عَلَيْهَا حَيْضَتَانِ أَوْ ثَلَاتٌ، لِقَوْلِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم لِلَّتِي تَعْرِفُ أَيَّامَهَا: دَعِي الصَّلَاةَ أَيَّامَ أَقْرَائِكِ.

پس وقت حیض او هفت و پاکی او، بیست و سه روز است.

اگر خون دیدن او چند ماه استمرار پیدا کند باید در هر ماه همان طور که به او فرمود عمل کند. اگر در کم تر از هفت روز یا بیش تر از هفت روز خونریزی قطع شود، آن ساعتی که پاک می شود باید غسل کند و نماز بخواند.

او باید به همین صورت عمل کند و انتظار بکشد تا ببیند که در ماه دوم چه می شود. اگر خون در همان زمان ماه اوّل قطع شود و تا دو یا سه ماه حیض پشت سرهم به همین صورت شده خواهد دانست که این برای او وقتی معیّن و عادتی شناخته شده است که باید بر طبق آن عمل کند و غیر آن را رها کند، و قاعده و سنت او در آینده نیز همین است که اگر استحاضه شد بر طبق همین سنت بنا را گذارد تا این که در ایام حیض خود بنشیند و نماز را ترک کند.

این که تعیین وقت را زمانی قرار دهد که دو یا سه حیض پشت سر هم واقع شود به خاطر سخن رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم به آن زنی است که ایام حیض خود را می شناخت و حضرت فرمود در ایام حیض خود نماز را ترک کن.

فَعَلِمْنَا أَنَّهُ لَمْ يَجْعَلِ الْقُرْءَ الْوَاحِدَ سُنَّةٌ لَهَا فَيَقُولَ: دَعِي الصَّلاةَ أَيَّامَ قُرْبُكِ، وَ لَكِنْ سَنَّ لَهَا الْأَفْرَاءَ وَ أَدْنَاهُ حَيْضَتَانِ فَصَاعِداً، وَ إِذَا اخْتَلَطَ عَلَيْهَا أَيَّامُهَا وَ زَادَتْ وَ نَقَصَتْ حَتَّى لَا تَقِفَ مِنْهَا عَلَى حَدٍ وَ لَا مِنَ الدَّمِ عَلَى لَوْنٍ عَمِلَتْ بِإِقْبَالِ الدَّمِ وَ إِدْبَارِهِ وَ لَيْسَ لَهَا سُنَّةٌ غَيْرُ هَذَا لِقَوْلِ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه واله وسلم: إِذَا أَقْبَلَتِ الْحَيْضَةُ فَدَعِي الصَّلاةَ وَإِذَا أَدْبَرَتْ فَاغْتَسِلِي، وَ لِقَوْلِهِ: إِنَّ دَمَ الْحَيْضِ أَسْوَدُ يُعْرَفُ كَقَوْلِ أَبِي علیه السلام: إِذَا رَأَيْتِ الدَّمَ الْبَحْرَانِيَّ.

فَإِنْ لَمْ يَكُنِ الْأَمْرُ كَذَلِكَ وَ لَكِنَّ الدَّمَ أَطْبَقَ عَلَيْهَا فَلَمْ تَزَلِ الِاسْتِحَاضَةُ دَارَّةً وَ كَانَ الدَّمُ عَلَى لَوْنٍ وَاحِدٍ وَ حَالَةٍ وَاحِدَةٍ فَسُنّتهَا السَّبْعُ وَالثَّلَاثُ وَالْعِشْرُونَ، لِأَنَّهَا قِصَّتُهَا كَقِصَّةِ حَمْنَةَ حِينَ قَالَتْ: إِنِّي أَتُجُهُ شَجَاً.

پس دانستیم که یک حیض را برای او قرار نداد که بفرماید در ایام پاکی نماز را ترک کن بلکه برای او حیض ها را سنت قرار داد و کم ترین آن دو حیض و بیش ترست و اگر ایام بر او مشتبه شود و کم و زیاد شود و خون او در یک حد و اندازه و در یک رنگ ثابت قرار نگیرد باید به کمی و زیادی خون عمل کند و جز این سنتی ندارد؛ زیرا رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم فرمود: اگر خون زیاد شد نماز را ترک کن و اگر کم شد غسل کن و به دلیل فرمایش آن حضرت که فرمود: «خون حیض سیاه است و شناخته می شود»؛ مانند سخن پدرم علیه السلام که فرمود: «هر گاه خون بحرانی شد».

پس اگر امر چنین نشد و خون بر آن زن پوشیده ماند و همیشه استحاضه روان و خون بر یک رنگ و یک حال باشد، سنت او هفت روز (حیض) و بیست و سه روز (پاکی) است؛

زیرا ماجرای او مانند ماجرای حمنه است هنگامی که گفت خون به شدت از من روان است.

2- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى وَ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

الْمُسْتَحَاضَةُ تَنْظُرُ أَيَّامَهَا، فَلا تُصَلِّ فِيهَا وَ لَا يَقْرَبْهَا بَعْلُهَا، فَإِذَا جَازَتْ أَيَّامُهَا وَ رَأْتِ الدَّمَ يَنْقُبُ الْكُرْسُفَ اغْتَسَلَتْ لِلظُّهْرِ وَالْعَصْرِ تُؤَخِّرُ هَذِهِ وَ تُعَجِّلُ هَذِهِ وَ لِلْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ غُسْلاً تُؤَخِّرُ هَذِهِ وَ تُعَجِّلُ هَذِهِ وَ تَغْتَسِلُ لِلصُّبْحِ وَ تَحْتَشِي وَ تَسْتَكْفِرُ وَ لا تُحيي.

وَ تَضُمُّ فَخِذَيْهَا فِي الْمَسْجِدِ وَ سَائِرُ جَسَدِهَا خَارِجٌ وَ لَا يَأْتِيهَا بَعْلُهَا فِي أَيَّامٍ قُرْيْهَا، وَ إِنْ كَانَ الدَّمُ لَا يَنْقُبُ الْكُرْسُفَ تَوَضَّأَتْ وَ دَخَلَتِ الْمَسْجِدَ وَ صَلَّتْ كُلَّ صَلاةٍ بِوُضُوءٍ وَ هَذِهِ يَأْتِيهَا بَعْلُهَا إِلَّا فِي أَيَّامٍ حَيْضِهَا.

2- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

زن مستحاضه باید ایام (حيض) خویش را بنگرد در آن حال نماز به جا نیاورد و نباید شوهرش با او نزدیکی کند هنگامی که ایامش سپری شد و ملاحظه نمود که خون از پنبه گذرد باید برای نماز ظهر و عصر غسل کند به طوری که نماز ظهر را به تأخیر اندازد و در نماز عصر تجعیل نماید و برای نماز مغرب و عشا نیز یک غسل به جا آورد و نماز مغرب را تأخیر اندازد و در نماز عشا تعجیل نماید و برای نماز صبح تعجیل نماید، و از پنبه استفاده کند و لباس، یا با پارچه بلندی میان ران هایش را ببندد و نماز تحیت مسجد نخواند و در مسجد ران هایش را به هم بچسباند و بقیه بدنش از این حکم بیرون است و در ایام حیضش نباید شوهرش با او نزدیکی کند، ولی اگر خون از پنبه عبور نکند باید خود را شست و شو داده، وضو گیرد و می تواند داخل مسجد شود و باید هر نماز را با یک وضو به جا آورد با چنین زنی - به استثنای ایام حیضش - شوهرش می تواند نزدیکی کند.

3- مُحَمَّدٌ عَنِ الْفَضْلِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِيُّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ تُسْتَحَاضُ؟

فَقالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرِ علیه السلام: سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم عَنِ الْمَرْأَةِ تُسْتَحَاضُ.

فَأَمَرَهَا أَنْ تَمْكُثَ أَيَّامَ حَيْضِهَا لَا تُصَلِّ فِيهَا ثُمَّ تَغْتَسِلَ وَ تَسْتَدْخِلَ قُطْنَةٌ وَ تَسْتَنْفِرَ بِثَوْبٍ ثُمَّ تُصَلِّي حَتَّى يَخْرُجَ الدَّمُ مِنْ وَرَاءِ الثَوْبِ.

قَالَ: تَغْتَسِلُ الْمَرْأَةُ الدَّمِيَّةُ بَيْنَ كُلَّ صَلاتَيْنِ، وَ الِاسْتِذْفَارُ أَنْ تَطَيَّبَ وَ تَسْتَجْمِرَ بِالدُّحْنَةِ وَغَيْرِ ذَلِكَ، وَ الِاسْتِنْفَارُ أَنْ تَجْعَلَ مِثْلَ تَفْرِ الدَّابَّةِ.

4- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِيسَى عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: قَالَ:

الْمُسْتَحَاضَةُ إِذَا ثَقَبَ الدَّمُ الْكُرْسُفَ اغْتَسَلَتْ لِكُلِّ صَلاتَيْنِ وَ لِلْفَجْرِ غُسْلاً وَ -

3- محمد حلبی گوید: از امام صادق علیه السلام دربارۀ زنی که مستحاضه می شود سؤال نمودم؟

فرمود: امام باقر علیه السلام فرمود: از رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم درباره زن مستحاضه سؤال شد.

حضرتش به او امر کرد که ایام حیض خود را درنگ نموده و نماز به جا نیاورد، سپس غسل نماید، پنبه ای در خود داخل کند و با دامن لباس و یا پارچه بلندی میان ران هایش را محکم ببندد تا هنگامی که خون از پشت آن پارچه خارج می گردد با همان وضعیت نماز به جا آورد.

فرمود: آن زنی که خونریزی دارد باید بین هردو نماز یک غسل نماید در این مورد به تفسیر ذکر شده در حدیث قبل و بعد رجوع شود.

(شیخ کلینی رحمه الله می گوید:) استذفار آن است که زن با دخنه (نوعی داروی خوشبو، یا چیز دیگری را بر روی عود سوز بخور نمایند) خود را خوشبو نماید و استثفار آن است که مانند چهارپا پاها را کنار هم قرار دهد.

4- سماعه گوید: امام علیه السلام فرمود:

در مستحاضه اگر خون او از پنبه ای بگذرد، برای هردو نماز و نماز صبح هرکدام یک غسل کند، -

إِنْ لَمْ يَجْزِ الدَّمَ الْكُرْسُفَ، فَعَلَيْهَا الْغُسْلُ كُلَّ يَوْمٍ مَرَّةً وَ الْوُضُوءُ لِكُلِّ صَلَاةٍ، وَإِنْ أَرَادَ زَوْجُهَا أَنْ يَأْتِيَهَا فَحِينَ تَغْتَسِلُ. هَذَا إِنْ كَانَ دَمُهَا عَبِيطاً، وَإِنْ كَانَتْ صُفْرَةً فَعَلَيْهَا الْوُضُوء.

5- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ:

الْمُسْتَحَاضَةُ تَغْتَسِلُ عِنْدَ صَلاةِ الظُّهْر فَتَصَلَّى الظَّهْرَ وَالْعَصْرَ ثُمَّ تَغْتَسِلُ عِنْدَ الْمَغْرِبِ فَتُصَلِّي الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ ثُمَّ تَغْتَسِلُ عِنْدَ الصُّبْحَ فَتُصَلِّي الْفَجْرَ، وَلَا بَأْسَ أَنْ يَأْتِيَهَا بَعْلُهَا إِذَا شَاءَ إِلَّا أَيَّامَ حَيْضِهَا فَيَعْتَزِلُهَا بَعْلُهَا.

قَالَ: وَ قَالَ: لَمْ تَفْعَلْهُ امْرَأَةٌ قَطُّ احْتِسَاباً إِلَّا عُوفِيَتْ مِنْ ذَلِكَ.

و اگر خون از پنبه نگذرد در هر روز یک غسل و برای هر نماز وضویی برعهده اوست و اگر شوهرش بخواهد با او نزدیکی کند بایستی هنگامی که غسل می کند به نزد او آید، و این در صورتی است که خون او تازه باشد و اگر خون زردی بود بر عهدهٔ اوست که وضو بگیرد.

5- عبدالله بن سنان گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

زن مستحاضه باید هنگام نماز ظهر غسل کند و نماز ظهر و عصر را به جا آورد، سپس هنگام مغرب غسل کند و نماز مغرب و عشا را به جا آورد. پس از آن هنگام صبح غسل کند و نماز صبح را به جا آورد و اگر شوهرش بخواهد می تواند با او نزدیکی کند، مگر در ایام حیضش که باید از او دوری کند.

راوی گوید: هم چنین فرمود هر زنی که عمل مستحاضه را برای رسیدن به اجر و ثواب خداوندی انجام دهد از آن آفت بهبود خواهد یافت.

6- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَن الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِي الْحَسَنِ علیه السلام قَالَ: قُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! إِذَا مَكَتَتِ الْمَرْأَةُ عَشَرَةَ أَيَّامٍ تَرَى الدَّمَ ثُمَّ طَهُرَتْ فَمَكَثَتْ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ طَاهِرَةً، ثُمَّ رَأَتِ الدَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ أَ تُمْسِكَ عَنِ الصَّلَاةِ؟

قَالَ: لَا، هَذِهِ مُسْتَحَاضَةٌ تَغْتَسِلُ وَ تَسْتَدْخِلُ قُطْنَةٌ بَعْدَ قُطْنَةٍ، وَ تَجْمَعُ بَيْنَ الصَّلاتَيْن بِغُسْل، وَيَأْتِيهَا زَوْجُهَا إِنْ أَرَادَ.

7- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنْ دَاوُدَ مَوْلَى أَبِي الْمَغْرَاءِ الْعِجْلِيُّ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ تَحِيضُ ثُمَّ يَمْضِي وَقْتُ طُهْرِهَا وَ هِيَ تَرَى الدَّمَ.

قَالَ: فَقَالَ: تَسْتَظْهِرُ بِيَوْمٍ إِنْ كَانَ حَيْضُهَا دُونَ عَشَرَةِ أَيَّامٍ، وَإِنِ اسْتَمَرَّ الدَّمُ فَهِيَ مُسْتَحَاضَةٌ، وَ إِنِ انْقَطَعَ الدَّمُ اغْتَسَلَتْ وَصَلَّتْ.

6- صفوان بن یحیی گوید: به ابا الحسن علیه السلام گفتم: قربانت گردم هرگاه زن درنگ کند ده روز خون ببیند، سپس پاک شود و سه روز در پاکی درنگ نماید و پس از آن خون ببیند آیا باید نماز نخواند؟

فرمود: نه، این زن مستحاضه است و باید غسل کند و از پنبه های متعدد استفاده کند بین دو نماز را با یک غسل جمع کند و اگر شوهرش بخواهد می تواند با او نزدیکی کند.

7- راوی گوید: از امام صادق علیه السلام درباره زنی که حیض می شود، سپس از وقت پاکی او می گذرد ولی هنوز خون می بیند پرسیدم؟

حضرت فرمود: اگر حیض او کم تر از ده روز باشد باید یک روز استظهار کند (یعنی نماز را ترک کند) اگر خون استمرار یافت مستحاضه است و اگر خونریزی قطع شد. باید غسل

نماید و نماز بخواند.

قَالَ: قُلْتُ لَهُ: فَالْمَرْأَةُ يَكُونُ حَيْضُهَا سَبْعَةَ أَيَّامٍ أَوْ ثَمَانِيَةَ أَيَّامٍ حَيْضُهَا دَائِمٌ مُسْتَقِيمَ، ثُمَّ تَحِيضُ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ ثُمَّ يَنْقَطِعُ عَنْهَا الدَّمُ فَتَرَى الْبَيَاضَ لَا صُفْرَةٌ وَ لَا دَما.

قَالَ: تَغْتَسِلُ وَ تُصَلِّي.

قلْتُ: تَغْتَسِلُ وَ تُصَلِّي وَ تَصُومُ ثُمَّ يَعُودُ الدَّم.

قَالَ: إِذا رَأتِ الدَّمَ أَمْسَكَتْ عَنِ الصَّلاةِ وَ الصَّيَامِ.

قُلْتُ: فَإِنَّهَا تَرَى الدَّمَ يَوْماً وَ تَطْهُرُ يَوْماً؟

قالَ: فَقالَ: إِذَا رَأَتِ الدَّمَ أَمْسَكَتْ وَإِذَا رَأَتِ الظُّهْرَ صَلَّتْ، فَإِذَا مَضَتْ أَيَّامُ حَيْضِهَا وَ اسْتَمَرَّ بِهَا الطُّهْرُ صَلَّتْ، فَإِذَا رَأتِ الدَّمَ فَهِيَ مُسْتَحَاضَةٌ قَدِ انْتَظَمَتْ لَكَ أَمْرُهَا كُلُّهُ.

راوی گوید: به حضرتش گفتم زنی که حیض او هفت یا هشت روز است و همیشه بر یک حالت است و بعد از آن (در یک ماه) سه روز خون می بیند پس از آن، خونریزی قطع می شود و سفیدی (پنبه استبرا) را می بیند نه زردی و خون را حکمش چیست؟

فرمود: باید غسل کند و نماز بخواند.

گفتم: او غسل می کند نماز می خواند و روزه می گیرد ولی بعد از آن، خونریزی بر می گردد؟

فرمود: در این صورت باید از نماز و روزه خودداری کند.

گفتم: یک روز خون می بیند و یک روز پاک می شود.

آن حضرت فرمود: هرگاه خون ،دید باید از نماز و روزه خودداری کند و هرگاه پاک شد، باید نماز بخواند پس هرگاه ایام حیضش گذشت و پاکی ادامه داشت، نماز بخواند، و اگر خون دید مستحاضه است به راستی که همه وظایف مستحاضه را برای تو به طور منظم بیان کردم.

بخش نهم

اشاره

(9)

بَابُ مَعْرِفَةِ دَمِ الْحَيْضِ مِنْ دَمِ الِاسْتِحَاضَةِ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرِ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِي قَالَ: دَخَلَتْ عَلَى أَبِي عَبْدِاللهِ علیه السلام إِمْرَأَةٌ فَسَأَلَتْهُ عَنِ الْمَرْأَةِ يَسْتَمِرُّ بِهَا الدَّمُ فَلا تَدْرِي حَيْضٌ هُوَ أَوْ غَيْرُهُ؟

قالَ: فَقالَ لَهَا إِنَّ دَمَ الْحَيْضِ حَارٌ عَبِيطٌ أَسْوَدُ لَهُ دَفْعٌ وَ حَرَارَةٌ، وَ دَمَ الاِسْتِحَاضَةِ أَصْفَرُ بَارِدٌ، فَإِذَا كَانَ لِلدَّم حَرَارَةً وَ دَفْعٌ وَ سَوَادٌ فَلْتَدَع الصَّلاةَ.

قَالَ: فَخَرَجَتْ وَ هِيَ تَقُولُ: وَ اللَّهِ! أَنْ لَوْ كَانَ امْرَأَةٌ مَا زَادَ عَلَى هَذَا.

2- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى؛ وَ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ جَمِيعاً عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِاللَّهِ علیه السلام:

إِنَّ دَمَ الِاسْتِحَاضَةِ وَ الْحَيْضِ لَيْسَ يَخْرُجَانِ مِنْ مَكَانٍ وَاحِدٍ، إِنَّ دَمَ الاسْتِحَاضَةِ بَارِدٌ وَ دَمَ الْحَيْضِ حَارٌّ.

شناسایی خون حیض از خون استحاضه

1- حفص بن بختری گوید: زنی خدمت امام صادق علیه السلام شرفیاب شد و از حضرتش پرسید خونریزی زنی استمرار پیدا کرده و نمی داند که آیا خون حیض است یا غیر آن؟

حضرت فرمود: خون حیض، گرم، تازه و سیاه است و هنگام خروج دارای شدّت، سرعت و گرمی است و در این هنگام باید نماز را ترک کند ولی خون استحاضه، زرد و سرد است. راوی گوید: زن خارج شد در حالی که می گفت به خدا سوگند! حتی اگر خودش هم زن می بود بیش از این نمی گفت.

2- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

خون استحاضه و حیض از یک جا بیرون نمی آیند؛ زیرا خون استحاضه، سرد و خون حیض، گرم است.

3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ جَرِيرٍ قَالَ: سَأَلَتْنِي امْرَأَةٌ مِنَّا أَنْ أُدْخِلَهَا عَلَى أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام، فَاسْتَأْذَنْتُ لَهَا فَأَذِنَ لَهَا.

فَدَخَلَتْ وَ مَعَهَا مَوْلَاةٌ فَقَالَتْ لَهُ: يَا أَبَا عَبْدِاللهِ قَوْلُهُ تَعَالَى: (زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ) مَا عَنَى بِهَذَا؟

فَقالَ لَهَا: أَيَّتُهَا الْمَرْأَةُ إِنَّ اللهَ تَعَالَى لَمْ يَضْرِبِ الْأَمْثَالَ لِلشَّجَرَةِ، إِنَّمَا ضَرَبَ الأَمْثَالَ لِبَنِي آدَمَ، سَلِي عَمَّا تُرِيدِينَ.

قَالَتْ: أَخْبِرْنِي عَنِ النَّوَاتِي بِاللَّوَاتِي مَا حَدُهُنَّ فِيهِ؟

قَالَ: حَدُّ الزَّنَا، إِنَّهُ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ أُتِيَ بِهِنَّ، وَأُلْبِسْنَ مُقَطَّعَاتٍ مِنْ نَارٍ، وَ قُمِعْنَ بِمَقَامِعَ مِنْ نَارٍ وَ سُرْبِلْنَ مِنَ النَّارِ وَأُدْخِلَ فِي أَجْوَافِهِنَّ إِلَى رُءُوسِهِنَّ أَعْمِدَةٌ مِنْ نَارٍ وَ قُذِفَ بِهِنَّ فِي النَّارِ.

3- اسحاق بن جریر گوید زنی از خویشان ما درخواست کرد که او را نزد امام صادق علیه السلام ببرم، برایش اجازه خواستم و حضرت اجازه داد همراه کنیزش خدمت آن حضرت رسید و گفت: ای ابا عبدالله مقصود از گفتار خدای تعالی که می فرماید: (زیتونة لا شرقية ولا غربية) چیست؟

حضرت به او فرمود: ای زن! همانا خدای تعالی مَثَل ها را برای درخت نزده، بلکه مثل ها را برای فرزندان آدم زده است از آن چه می خواهی بپرس؟

گفت: مرا آگاه کن از زنانی که هم جنس بازی می کنند، حد آنان چیست؟

فرمود: حدّ زناست، آن گاه که روز قیامت فرا رسد آنان را می آورند که لباس های آتشین بر آن ها پوشانیده شده و با گرزهای آتشین آن ها را می زنند شلوارهای آتشین بر آنان می پوشانند و عمودهای آتشین را از زیر تا سرشان فرو می کنند و در آتش انداخته می شوند.

أَيْتُهَا الْمَرْأَةُ! إن أوَّلَ مَنْ عَمِلَ هَذَا الْعَمَلَ قَوْمُ لُوطٍ، وَ اسْتَغْنَى الرِّجَالُ بِالرِّجَالِ، فَبَقِينَ النِّسَاءُ بِغَيْرِ رِجَالٍ فَفَعَلْنَ كَمَا فَعَلَ رِجَالُهُنَّ لِيَسْتَغْنِيَ بَعْضُهُنَّ بِبَعْضٍ.

فَقَالَتْ لَهُ: أَصْلَحَكَ اللهُ مَا تَقُولُ فِي الْمَرْأَةِ تَحِيضُ فَتَجُوزُ أَيَّامُ حَيْضِهَا؟

قَالَ: إِنْ كَانَ حَيْضُهَا دُونَ عَشَرَةِ أَيَّامٍ اسْتَظْهَرَتْ بِيَوْمٍ وَاحِدٍ، ثُمَّ هِيَ مُسْتَحَاضَةٌ.

قَالَتْ: فَإِنَّ الدَّمَ يَسْتَمِرُّ بِهَا الشَّهْرَ وَ الشَّهْرَيْنِ وَالثَّلَاثَةَ كَيْفَ تَصْنَعُ بِالصَّلَاةِ؟

قَالَ: تَجْلِسُ أَيَّامَ حَيْضِهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ لِكُلِّ صَلَاتَيْنِ.

فَقَالَتْ لَهُ: إِنَّ أَيَّامَ حَيْضِهَا تَخْتَلِفُ عَلَيْهَا وَكَانَ يَتَقَدَّمُ الْحَيْضُ الْيَوْمَ وَ الْيَوْمَيْنِ وَ الثَّلاثَةَ وَيَتَأَخَّرُ مِثْلَ ذَلِكَ فَمَا عِلْمُهَا بِهِ؟

قَالَ: دَمُ الْحَيْضِ لَيْسَ بِهِ خَفَاءٌ، هُوَ دَمٌ حَارٌ تَجِدُ لَهُ حُرْقَةٌ، وَ دَمُ الِاسْتِحَاضَةِ دَم فَاسِدٌ بَارِدٌ.

قَالَ: فَالْتَفَتَتْ إِلَى مَوْلَاتِهَا فَقَالَتْ: أَ تَرَاهُ كَانَ امْرَأَةً مَرَّةً؟!

ای زن! نخستین کسی که این عمل را انجام داد قوم لوط بودند که مردان آن ها به مردان اکتفا نمودند و زن ها بدون مرد ماندند پس آن ها نیز همان کار را کردند و به یکدیگر اکتفا نمودند.

زن گفت: خداوند شما را نگهدارد! دربارهٔ زنی که حیض می شود و ایام حیض او بیش از مقدار معمول می شود چه می فرمایید؟

فرمود: اگر حیض او کم تر از ده روز است باید یک روز استظهار کند و پس از آن، او مستحاضه است.

زن گفت: اگر خونریزی هم چنان یک ماه دو ماه و سه ماه ادامه یابد با نماز چه کند؟

فرمود: ایام معمول حیض خود را باید نماز نخواند و در روزهای بعد برای هر دو نماز یک بار غسل کند.

عرض کرد: ایام حیضش مختلف می شود گاهی حیض او یک روز، یا دو روز و سه روز پیش و گاهی نیز پس می افتد. بنابراین، نمی داند که ایام معمول حیضش چه وقت است.

فرمود: خون حیض نامعلوم نیست، بلکه آن، خونی گرم است که با سوزش همراه است ولی خون استحاضه فاسد و سرد است.

زن به کنیز خود رو کرد و گفت: می بینی؟! گویی یک زمانی زن بوده (که بدین شیوایی این احکام را بیان می فرماید).

بخش دهم

اشاره

(10)

بَابُ مَعْرِفَةِ دَمِ الْحَيْضِ وَالْعُذْرَةِ وَ الْقَرْحَةِ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ جَمِيعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْن خَالِدٍ عَنْ خَلَفِ بْن حَمَّادٍ ؛ وَ رَوَاهُ أَحْمَدُ أَيْضاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ الْكُوفِيُّ قَالَ: تَزَوَّجَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا جَارِيَةً مُعْصِراً لَمْ تَطْمَتْ، فَلَمَّا اقْتَضَهَا سَالَ الدَّمُ، فَمَكَثَ سَائِلاً لَا يَنْقَطِعُ نَحْواً مِنْ عَشَرَةِ أَيَّامٍ.

قَالَ فَأَرَوْهَا الْقَوَابِلَ وَ مَنْ ظَنُّوا أَنَّهُ يُبْصِرُ ذَلِكَ مِنَ النِّسَاءِ فَاخْتَلَفْنَ.

فَقالَ: بَعْضٌ هَذَا مِنْ دَمِ الْحَيْضِ.

وَ قَالَ بَعْضُ: هُوَ مِنْ دَمِ الْعُذْرَةِ.

فَسَأَلُوا عَنْ ذَلِكَ فُقَهَاءَهُمْ كَأَبِي حَنِيفَةَ وَغَيْرِهِ مِنْ فُقَهَائِهِمْ.

شناسایی خون حیض از خون بکارت و جراحت

1- خلف بن حماد کوفی گوید: یکی از دوستان ما با دختری که تازه به حد بلوغ رسیده و هنوز حائض نشده بود ازدواج کرد وقتی شوهرش با او نزدیکی کرد، خونریزی کرد و تا ده روز قطع نشد، او را به زن های قابله و هرکس را که گمان می کردند به مسایل زنان آگاه است نشان دادند؛ ولی هرکس چیزی می گفت یکی می گفت خون حیض است. دیگری می گفت خون بکارت است.

در این باره از فقهای خود - مانند ابو حنیفه و دیگران - پرسیدند.

فَقَالُوا: هَذَا شَيْءٌ قَدْ أَشْكَلَ، وَ الصَّلاةُ فَرِيضَةٌ وَاجِبَةٌ، فَلْتَتوضأ و لتصل وَلْتُصَلِّ وَلْيُمْسِكْ عَنْهَا زَوْجُهَا حَتَّى تَرَى الْبَيَاضَ، فَإِنْ كَانَ دَمَ الْحَيْضِ لَمْ يَضُرَّهَا الصَّلاةُ، وَإِنْ كَانَ دَمَ الْمُدْرَةِ كَانَتْ قَدْ أَدتِ الفَرْضَ.

فَفَعَلَتِ الْجَارِيَةُ ذَلِكَ وَ حَجَجْتُ فِي تِلْكَ السَّنَةِ، فَلَمَّا صِرْنَا بِمِنِّي بَعَثْتُ إِلَى أَبِي الْحَسَنِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ علیه السلام فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ! إِنَّ لَنَا مَسْأَلَةٌ قَدْ ضِقْنَا بِهَا ذَرْعاً، فَإِنْ رَأَيْتَ أَنْ تَأْذَنَ لِي فَآتِيكَ وَأَسْأَلُكَ عَنْهَا.

فَبَعَثَ إِلَيَّ: إِذَا هَدَأَتِ الرّجُلُ وَ انْقَطَعَ الطَّرِيقُ فَأَقْبِلْ إِنْ شَاءَ اللَّهُ.

قَالَ خَلَفٌ: فَرَأَيْتُ اللَّيْلَ حَتَّى إِذَا رَأَيْتُ النَّاسَ قَدْ قَلَّ اخْتِلافُهُمْ بِمِنِّى تَوَجَّهْتُ إِلَى مِضْرَبِهِ، فَلَمَّا كُنْتُ قَرِيباً إِذَا أَنَا بِأَسْوَدَ قَاعِدٌ عَلَى الطَّرِيقِ، فَقَالَ: مَنِ الرَّجُلُ؟

فَقُلْتُ: رَجُلٌ مِنَ الْحَاجِّ؟

آن ها گفتند: این چیزی است که مشکل شده، نماز هم فریضهٔ واجب است. پس باید وضو بگیرد نماز بخواند و نباید شوهرش با او نزدیکی کند تا پاک شود در نتیجه اگر خون حیض بود، نمازش بر او ضرری نمی رساند و اگر خون بکارت بود، فریضه را به جا آورده است.

زن جوان طبق این دستور عمل کرد.

من در همان سال به حج رفتم وقتی به منا رسیدم، برای امام کاظم علیه السلام پیغام فرستادم و گفتم: فدایت گردم! مسأله ای برای ما پیش آمده که در حل آن ناتوان گشته ایم اگر صلاح می دانید خدمت برسم و دربارۀ آن از شما بپرسم.

حضرت پیغام فرستاد هرگاه که رفت و آمد به پایان رسید و راه مناسب گشت - ان شاء الله - به سوی ما بیایید.

خلف گوید شب درنگ کردم تا هنگامی که رفت و آمد مردم در منا کم شد، به سوی خیمه بزرگ حضرتش رفتم وقتی نزدیک شدم فرد سیاهی را دیدم که بر سر راه نشسته بود گفت: ای مرد کیستی؟

گفتم: مردی از حاجیانم.

فَقَالَ: مَا اسْمُكَ؟

قُلْتُ: خَلَفُ بْنُ حَمَّادٍ.

قَالَ: ادْخُلْ بِغَيْرِ إِذْنِ، فَقَدْ أَمَرَنِي أَنْ أَقْعُدَ هَاهُنَا، فَإِذَا أَتَيْتَ أَذِنْتُ لَكَ.

فَدَخَلْتُ وَ سَلَّمْتُ ، فَرَدَّ السَّلامَ وَ هُوَ جَالِسٌ عَلَى فِرَاشِهِ وَحْدَهُ مَا فِي الْفُسْطَاطِ غَيْرُهُ.

فَلَمَّا صِرْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ سَأَلَنِي وَ سَأَلْتُهُ عَنْ حَالِهِ، فَقُلْتُ لَهُ: إِنَّ رَجُلاً مِنْ مَوَالِيكَ تَزَوَّجَ جَارِيَةٌ مُعْصِراً لَمْ تَطْمَثْ فَلَمَّا اقْتَضَّهَا سَالَ الدَّمُ، فَمَكَثَ سَائِلاً لَا يَنْقَطِعُ نَحْواً مِنْ عَشَرَةِ أَيَّامٍ وَ إِنَّ الْقَوَابِلَ اخْتَلَفْنَ فِي ذَلِكَ، فَقالَ: بَعْضُهُنَّ دَمُ الْحَيْضِ. وَ قَالَ بَعْضُهُنَّ : دَمُ الْعُذْرَةِ، فَمَا يَنْبَغِي لَهَا أَنْ تَصْنَعَ؟

قَالَ: فَلْتَتَّقِ اللهَ فَإِنْ كَانَ مِنْ دَمِ الْحَيْضِ فَلْتُمْسِكَ عَنِ الصَّلاةِ حَتَّى تَرَى الطُّهْرَ وَلْيُمْسِك عَنْهَا بَعْلُهَا، وَإِن كَانَ مِنَ الْعُذْرَةِ فَلْتَتْقِ الله ولنتوضأ و لتصل وَيَأْتِيها بَعْلُهَا إِنْ أَحَبَّ ذَلِكَ.

گفت: نام تو چیست؟

گفتم: خلف بن حماد.

گفت: بدون اجازه وارد شو که حضرتش به من امر فرمود که این جا بنشینم و هرگاه تو آمدی اجازه ات دهم.

من وارد شدم سلام کردم حضرت جواب داد درحالی که به تنهایی روی فرشی نشسته بود و کسی در خیمه نبود، همین که پیش رویش نشستم از حال من پرسید و من نیز از حال حضرتش جویا شدم و گفتم: مردی از دوستداران شما با دختری که تازه به حد بلوغ رسیده و هنوز حیض نشده بود ازدواج کرده است، چون بکارت او را زایل کرد، خونریزی کرد و تا ده روز خون قطع نگردید و زن های قابله نظریه های مختلفی دادند. بعضی از آن ها گفتند: خون حیض است، و بعضی گفتند خون بکارت است. او چه باید بکند؟

حضرت فرمود: باید تقوای خدا پیشه کند، اگر خون حیض بود، باید نماز را ترک نماید تا پاک شود، شوهرش از نزدیکی با او خودداری نماید و اگر خون بکارت بود، تقوای خدا پیشه کند وضو بگیرد نماز بخواند و اگر شوهرش دوست داشت می تواند به او نزدیکی کند.

فَقُلْتُ لَهُ: وَكَيْفَ لَهُمْ أَنْ يَعْلَمُوا مِمَّا هُوَ حَتَّى يَفْعَلُوا مَا يَنْبَغِي؟

قَالَ: فَالْتَفَتَ يَمِيناً وَ شِمَالاً فِي الْفُسْطَاطِ مَخَافَةَ أَنْ يَسْمَعَ كَلَامَهُ أَحَدٌ.

قَالَ: ثُمَّ نَهَدَ إِلَيَّ، فَقالَ يَا خَلَفُ سِرَّ اللَّهِ، سِرَّ اللَّهِ فَلا تُذِيعُوهُ وَلَا تُعَلِّمُوا هَذَا الْخَلْقَ أُصُولَ دِينِ اللهِ، بَلِ ارْضَوْا لَهُمْ مَا رَضِيَ اللَّهُ لَهُمْ مِنْ ضَلالٍ.

قَالَ: ثُمَّ عَقَدَ بِيَدِهِ الْيُسْرَى تِسْعِينَ، ثُمَّ قَالَ: تَسْتَدْخِلُ الْقُطْنَةَ ثُمَّ تَدَعُهَا مَلِيّاً ثُمَّ تُخْرِجُهَا إِخْرَاجاً رَفِيقاً، فَإِنْ كَانَ الدَّمُ مُطَوَّقاً فِي الْقُطْنَةِ فَهُوَ مِنَ الْعُذْرَةِ، وَإِنْ كَانَ مُسْتَنْقِعاً فِي الْقُطْنَةِ فَهُوَ مِنَ الْحَيْضِ.

قَالَ خَلَفٌ : فَاسْتَحَفَّنِي الْفَرَحُ، فَبَكَيْتُ، فَلَمَّا سَكَنَ بُكَائِي.

قَالَ: مَا أَبْكَاكَ؟

قُلْتُ : جُعِلْتُ فِدَاكَ! مَنْ كَانَ يُحْسِنُ هَذَا غَيْرُكَ.

قَالَ: فَرَفَعَ يَدَهُ إِلَى السَّمَاءِ وَ قَالَ: وَاللهِ! إِنِّى مَا أَخْبِرُكَ إِلَّا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم عَنْ جَبْرَئِيلَ عَنِ اللَّهِ.

گفتم: چگونه بدانند که از کدام است تا آن چه سزاوار است، انجام دهند؟

حضرت در خیمه به راست و چپ نگاه کرد از ترس این که کسی سخن او را بشنود.

آن گاه روی به من کرد و فرمود: ای خلف! این سرّ خداست! سرّ خداست آن را فاش مکنید و اصول دین خدا را به این مردم (مخالفان) نیاموزید، بلکه به همین اندازه که خداوند گمراهی را بر آنان خواسته شما نیز به همان خوشنود باشید.

گوید: سپس حضرتش با دست چپ خود مشت کرده و آن را به شکلی نود گونه در آورد آن گاه فرمود: پنبه را درون فرج می کند و مدت زیادی درنگ می کند، بعد آن را به آرامی خارج می نماید اگر خون در پنبه به صورت حلقه ای شکل بود، از بکارت است و اگر همه پنبه آغشته به خون بود از حیض است.

خلف گوید: سرور و خوشحالی وجود مرا گرفت و به گریه افتادم. وقتی گریه ام تمام شد فرمود: چه چیزی تو را به گریه و اداشت؟

گفتم: قربانت گردم! چه کسی این مسأله را غیر از شما به این خوبی می دانست؟

حضرت دست خود را به آسمان بالا برد و فرمود: به خدا سوگند! من به تو خبر نمی دهم مگر از رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم، از جبرئیل، از خدای متعال.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ سُوقَةَ قَالَ: سُئِلَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السلام عَنْ رَجُلٍ اقْتَضَ امْرَأَتَهُ أَوْ أَمَتَهُ، عَلا فَرَأَتْ دَماً كَثِيراً لَا يَنْقَطِعُ عَنْهَا يَوْماً كَيْفَ تَصْنَعُ بِالصَّلاةِ؟

قَالَ: تُمْسِكُ الْكَرْسُفَ، فَإِنْ خَرَجَتِ الْقُطْنَةُ مُطَوَّقَةٌ بِالدَّمِ، فَإِنَّهُ مِنَ الْعُذْرَةِ تَغْتَسِلُ وَ تُمْسِكُ مَعَهَا قُطْنَةٌ وَ تُصَلِّي، فَإِنْ خَرَجَ الْكُرْسُفُ مُنْغَمِساً بِالدَّمِ، فَهُوَ مِنَ الطَّمْثِ تَقْعُدُ عَنِ الصَّلاةِ أَيَّامَ الْحَيْضِ.

3- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى رَفَعَهُ عَنْ أَبَانِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: فَتَاةٌ مِنَّا بِهَا قَرْحَةٌ فَرْجِهَا وَالدَّمُ سَائِلٌ لَا تَدْرِي مِنْ دَمِ الْحَيْضِ أَوْ مِنْ دَمِ الْقَرْحَةِ؟

فَقالَ: مُرْهَا فَلْتَسْتَلْقِ عَلَى ظَهْرِهَا ثُمَّ تَرْفَعُ رِجْلَيْهَا ثُمَّ تَسْتَدْخِلُ إِصْبَعَهَا الْوُسْطَى، فَإِنْ خَرَجَ الدَّمُ مِنَ الْجَانِبِ الْأَيْمَنِ، فَهُوَ مِنَ الْحَيْضِ، وَإِنْ خَرَجَ مِنَ الْجَانِبِ الْأَبْسَرِ فَهُوَ مِنَ الْقَرْحَةِ.

2- زیادبن سوقه گوید: از امام باقر علیه السلام درباره مردی که زن یا کنیز خود را ازاله بکارت کند و او خونریزی زیادی نماید که یک روز هم از او قطع نشود پرسیدند که با نماز چه کند؟

فرمود: پنبه استعمال می کند و چون پنبه را خارج می کند اگر خون پنبه به صورت حلقه به خون آغشته بود از خون بکارت است و باید غسل کند و پنبه استعمال کند و نماز بخواند، ولی اگر پنبه خارج شد و همه اش آغشته به خون بود، از حیض است و باید در ایام معلوم حیض نماز را ترک کند.

3- ابان گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: زن جوانی از بستگان ما در فرج خود جراحتی دارد که خون از آن جاری است، نمی داند که آیا این خون خون حیض است و یا خون جراحت؟

فرمود به او دستور ده تا برپشت بخوابد، سپس دو پای خود را بلند کند بعد از آن انگشت میانه را داخل فرج کند اگر خون از طرف راست بیرون آید، حیض است، و اگر از طرف چپ خارج شود از جراحت است.

بخش یازدهم

اشاره

(11)

بَابُ الْحُبْلَى تَرَى الدَّمَ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ نُعَيْمِ الصَّحَافِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِاللهِ علیه السلام: إِنَّ أُمَّ وَلَدِي تَرَى الدَّمَ وَ هِيَ حَامِلٌ كَيْفَ تَصْنَعُ بِالصَّلاةِ؟

قالَ: فَقالَ لِي: إِذَا رَأَتِ الْحَامِلُ الدَّمَ بَعْدَ مَا تَمْضِي عِشْرُونَ يَوْماً مِنَ الْوَقْتِ الَّذِي كَانَتْ تَرَى فِيهِ الدَّمَ مِنَ الشَّهْرِ الَّذِي كَانَتْ تَقْعُدُ فِيهِ، فَإِنَّ ذَلِكَ لَيْسَ مِنَ الرَّحِمِ وَ لَا مِنَ الطَّمْثِ، فَلْتَتَوَضَّأْ وَ تَحْتَشِي بِكُرْسُفٍ وَ تُصَلَّ، وَإِذَا رَأَتِ الْحَامِلُ الدَّمَ قَبْلَ الْوَقْتِ الَّذِي كَانَتْ تَرَى فِيهِ الدَّمَ بِقَليلٍ، أَوْ فِي الْوَقْتِ مِنْ ذَلِكَ الشَّهْرِ، فَإِنَّهُ مِنَ الْحَيْضَةِ فَلْتُمْسِكْ عَنِ الصَّلاةِ عَدَدَ أَيَّامِهَا الَّتِي كَانَتْ تَقْعُدُ فِي حَيْضِهَا.

حکم زن بارداری که خون می بیند

1- حسین بن نعیم صحاف گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: کنیز من درحالی که باردار است خون می بیند باید با نماز چه کند؟

فرمود: هرگاه زن باردار پس از گذشت بیست روز از ابتدای روزی که در آن خون می دیده از آن ماهی که نماز را ترک نموده، خون ببیند، آن خون، نه خون نفاس است و نه حیض. بنابراین باید وضو بگیرد و پنبه ای استعمال کند و نماز بخواند. ولی اگر زن باردار اندکی پیش از وقت معمول خود یا در همان وقت از آن ماه خون ببیند آن خون حیض است و به اندازه روزهای عادت خود باید نماز را ترک نماید.

فَإِنِ انْقَطَعَ الدَّمُ عَنْهَا قَبْلَ ذَلِكَ فَلْتَعْتَسِل و لتصل ، وإِن لَم ينقطع الدم عَنْهَا إِلَّا بَعْدَ مَا تَمْضِي الْأَيَّامُ الَّتِي كَانَتْ تَرَى فِيهَا الدَّمَ بِيَوْمِ أَوْ يَوْمَيْنِ، فَلْتَغْتَسِلُ ثُمَّ تَحْتَشِي وَ تَسْتَذْفِرُ وَ تُصَلُّ الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ، ثُمَّ لتَنْظُرْ، فَإِنْ كَانَ الدَّمُ فِيمَا بَيْنَهُمَا وَ بَيْنَ الْمَغْرِبِ لَا يَسِيلُ مِنْ خَلْفِ الْكَرْسُفِ فَلْتَتَوَضَّأُ وَ لْتُصَلِّ عِنْدَ وَقْتِ كُلِّ صَلَاةٍ مَا لَمْ تَطْرَحَ الْكُرْسُفَ، فَإِنْ طَرَحَتِ الْكُرْسُفَ عَنْهَا فَسَالَ الدَّمُ وَجَبَ عَلَيْهَا الْغُسْلُ، وَإِنْ طَرَحَتِ الْكُرْسُفَ وَ لَمْ يَسِلِ الدَّمُ فَلْتَتَوَضَّأُ وَلْتُصَلِّ وَلَا غُسْلَ عَلَيْهَا.

قَالَ: وَ إِنْ كَانَ الدَّمُ إِذَا أَمْسَكَتِ الْكُرْسُفَ يَسِيلُ مِنْ خَلْفِ الْكُرْسُفِ صَبِيباً لَا يَرْقَةُ، فَإِنَّ عَلَيْهَا أَنْ تَغْتَسِلَ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ وَ تَحْتَشِيَ وَ تُصَلِّيَ وَ تَغْتَسِلَ لِلْفَجْرِ وَ تَغْتَسِلَ لِلظُّهْرِ وَ الْعَصْرِ وَ تَغْتَسِلَ لِلْمَغْرِبِ وَ الْعِشَاءِ.

قَالَ: وَكَذَلِكَ تَفْعَلُ الْمُسْتَحَاضَةُ، فَإِنَّهَا إِذَا فَعَلَتْ ذَلِكَ أَذْهَبَ اللَّهُ بِالدَّمِ عَنْهَا.

پس اگر پیش از آن خونریزی قطع شد باید غسل نماید نماز بخواند، ولی اگر خونریزی قطع نشد، مگر پس از گذشت یک - یا دو روز - ایامی که در آن خون می دیده، باید غسل نماید، پنبه ای استعمال کند و پارچه ای بلند بر خود بندد و نماز ظهر و عصر خود را بخواند، سپس منتظر بماند که اگر در بین نماز ظهر و عصر و بین مغرب، خون از پشت پنبه عبور نکرد و جاری نشد باید در وقت هر نماز وضو بگیرد و نماز بخواند تا زمانی که پنبه را برنداشته باشد، پس اگر پنبه را بردارد و خون جاری شود غسل بر او واجب است و اگر پنبه را برداشت ولی خون جاری نشد باید وضو بگیرد نماز بخواند و غسل بر او واجب نیست.

حضرتش فرمود: و اگر خون طوری است که هرگاه پنبه را نگه دارد، باز از پشت آن خون جاری است و قطع نمی شود بر او واجب است که در هر شبانه روز سه بار غسل کند، از پنبه استفاده کند نماز بخواند و برای نماز صبح یک غسل برای نماز ظهر و عصر یک غسل و برای نماز مغرب و عشا یک غسل نماید.

سپس فرمود: زن مستحاضه نیز چنین کند و اگر چنین کرد، خداوند خونریزی را از او برطرف می کند.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ بَعْضِ رِجَالِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَ-نْ أَحَدِهِمَا قَالَ: سَأَلْتُهُ عَن الْمَرْأَةِ الْحُبْلَى قَدِ اسْتَبَانَ حَبَلُهَا تَرَى مَا تَرَى الْحَائِضُ مِنَ الدَّم.

قَالَ: تِلْكَ الْهِرَاقَةُ مِنَ الدَّمِ، إِنْ كَانَ دَماً كَثِيراً أَحْمَرَ فَلَا تُصَلُّ، وَإِنْ كَانَ قَلِيلاً أَصْفَرَ فَلَيْسَ عَلَيْهَا إِلَّا الْوُضُوء.

3- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْحُبْلَى تَرَى الدَّمَ كَمَا كَانَتْ تَرَى أَيَّامَ حَيْضِهَا مُسْتَقِيماً فِي كُلِّ شَهْرٍ.

فَقالَ: تُمْسِكُ عَنِ الصَّلاةِ كَمَا كَانَتْ تَصْنَعُ فِي حَيْضِهَا، فَإِذَا طَهُرَتْ صَلَّتْ.

2- محمدبن مسلم از یکی از از دو امام (باقر یا صادق علیهما السلام) روایت کرده و گوید از آن حضرت پرسیدم زن بارداری است که آثار حمل در او آشکار است و مانند حائض خون

می بیند.

فرمود: آن خون، باقی مانده خون است اگر خون زیاد و سرخ باشد، نباید نماز بخواند ولی اگر کم و زرد رنگ باشد چیزی - جز وضو - بر او واجب نیست.

3- محمدبن مسلم از یکی از دو امام (باقر یا صادق علیهما السلام) روایت کرده و گوید: از حضرتش پرسیدم زن بارداری است که خون می بیند آن سان که در هر ماه در ایام حیض

خود بدون اختلاف خون می دیده است.

فرمود: باید نماز را ترک کند همان گونه که در ایام حیضش ترک می نمود، پس هرگاه پاک شد، باید نماز بخواند.

4- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ جَمِيعاً عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ علیه السلام عَنِ الْحُبْلَى تَرَى الدَّمَ وَ هِيَ حَامِلٌ كَمَا كَانَتْ تَرَى قَبْلَ ذَلِكَ فِي كُلُّ شَهْرٍ هَلْ تَتْرُكُ الصَّلاةَ؟

قَالَ: تَتْرُكُ إِذَا دَامَ.

5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ أَبُو دَاوُدَ جَمِيعاً عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ، وَ فَضَالَةَ بْنِ أَيُّوبَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللهِ علیه السلام. أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الْحُبْلَى تَرَى الدَّمَ أَ تَتْرُكُ الصَّلاةَ؟

فَقَالَ: نَعَمْ، إِنَّ الْحُبْلَى رُبَّمَا قَذَفَتْ بالدم.

6- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرِ عَنْ سُلَيْمَانَ بْن خَالِدٍ قَالَ: قُلْتُ عَبْدِاللهِ علیه السلام: جُعِلْتُ فِدَاكَ الْحُبْلَى رُبَّمَا طَمِثَتْ؟

4- عبد الرحمان بن الحجاج گوید: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم: زن بارداری خون می بیند همان طوری که پیش از این در هر ماه خون می دیده، آیا باید نماز را ترک کند؟

فرمود: اگر خونریزی ادامه یابد نماز را ترک کند.

5- عبدالله بن سنان گوید: از امام صادق علیه السلام درباره زن بارداری که خون می بیند سؤال شد که آیا نماز را ترک کند؟

فرمود: آری، چه بسا زن باردار نیز ممکن است خون حیض ببیند.

6- سلیمان بن خالد گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: قربانت گردم! آیا زن باردار ممکن است، حیض شود؟

فَقَالَ: نَعَمْ، وَ ذَلِكَ أَنَّ الْوَلَد فِي بَطْن أُمِّهِ غِذَاؤُهُ الدَّمُ فَرُبَّمَا كَثرَ فَفَضَلَ عَنْهُ، فَإِذَا فَضَلَ دَفَعَتْهُ فَإِذَا دَفَعَتْهُ حَرُمَتْ عَلَيْهَا الصَّلاةُ.

وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى: إِذَا كَانَ كَذَلِكَ تَأَخَّرَ الْوِلَادَةُ.

بخش دوازدهم

اشاره

(12)

بَابُ النُّفْسَاء.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَيْنَةَ عَنِ الْفُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ وَ زُرَارَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا علیهما السلام قَالَ:

النُّفَسَاءُ تَكْفُ عَنِ الصَّلاةِ أَيَّامَ أَقْرَائِهَا الَّتِي كَانَتْ تَمْكُثُ فِيهَا ثُمَّ تَغْتَسِلُ، وَ تَعْمَلُ كَمَا تَعْمَلُ الْمُسْتَحَاضَةُ.

فرمود: آری و آن به خاطر این است که غذای کودک در رحم مادر خون است و چه بسا که خون از غذای او زیادتر شود و چون زیادتر شد آن را دفع می نماید و هروقت آن را دفع کرد، نماز بر او حرام می شود.

در روایت دیگری آمده است: هرگاه زن باردار خون ببیند، زایمان او به تأخیر می افتد.

احکام زن زائو

1- زراره گوید: امام (باقر - یا صادق علیهما السلام) فرمود:

زن زائو باید به اندازۀ ایام حیض خود که درنگ می کرده نماز را ترک کند، سپس غسل نموده، همانند زن مستحاضه عمل نماید.

2- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَم عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ أَعْيَنَ قَالَ: قُلْتُ لَهُ: إِنَّ امْرَأَةَ عَبْدِ الْمَلِكِ وَلَدَتْ فَعَدَّ لَهَا أَيَّامَ حَيْضِهَا ثُمَّ أَمَرَهَا فَاغْتَسَلَتْ وَاحْتَشَتْ وَأَمَرَهَا أَنْ تَلْبَسَ ثَوْبَيْنَ نَظِيفَيْن وَ أَمَرَهَا بِالصَّلاةِ.

فَقَالَتْ لَهُ: لَا تَطيبُ نَفْسِي أَن أَدْخُلَ الْمَسْجِدَ، فَدَعْنِي أَقُومُ خَارِجَا عَنْهُ وَأَسْجُدُ فِيهِ.

فَقالَ: قَدْ أَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللهِ صلى الله عليه واله وسلم وَ قَالَ، فَانْقَطَعَ الدَّمُ عَنِ الْمَرْأَةِ وَ رَأْتِ الظُّهْرَ. وَ أَمَرَ عَلِيٌّ علیه السلام بِهَذَا قَبْلَكُمْ، فَانْقَطَعَ الدَّمُ عَنِ الْمَرْأَةِ، وَ رَأْتِ الظُّهْرَ فَمَا فَعَلَتْ صَاحِبَتُكُمْ؟ قُلْتُ: مَا أَدْرِي.

2- عبد الرحمان بن اعین گوید: خدمت حضرتشان عرض کردم: همسر عبد الملک زایمان کرده است و عبد الملک ایام حیض او را تعیین کرده که آن مقدار را دوران قاعدگی قرار دهد، سپس به او دستور داده که غسل نماید، پنبه بر خود گذارد و دو لباس پاکیزه بپوشد و نماز بخواند.

ولی زنش به او گفته است دلم روا نمی دهد که با این حال به مسجد داخل شوم مرا واگذار که خارج از مسجد نماز بخوانم.

امام علیه السلام فرمود: رسول خدا صلی الله علیه واله وسلم نیز همین طور دستور داده و فرمود. پس چون چنین دستور داد، خونریزی زن قطع شد و او پاک گشت و علی علیه السلام نیز پیش از شما به همین صورت امر فرموده سپس خونریزی زن قطع شد و پاک گشت حال بگو زن عبد الملک چه کرد؟

گفتم: نمی دانم.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ رَفَعَهُ قَالَ: سَأَلَتِ امْرَأَةٌ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام فَقَالَتْ: إِنِّي كُنْتُ أَقْعُدُ مِنْ نِفَاسِي عِشْرِينَ يَوْماً حَتَّى أَفْتَوْنِي بِثَمَانِيَةَ عَشَرَ يَوْمأ.

فَقالَ أَبُو عَبْدِاللَّهِ علیه السلام: وَ لِمَ أَفْتَوْكِ بِثَمَانِيَةَ عَشَرَ يَوْماً؟

فَقالَ رَجُلٌ: لِلْحَدِيثِ الَّذِي رُوِيَ عَنْ رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه واله وسلم قَالَ لِأَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ حِينَ نَفِسَتْ بِمُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ.

فَقالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلامِ: إِنَّ أَسْمَاءَ سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه واله وسلم وَ قَدْ أُتِيَ بِهَا ثَمَانِيَةَ عَشَرَ يَوْماً، وَ لَوْ سَأَلَتْهُ قَبْلَ ذَلِكَ لَأَمَرَهَا أَنْ تَغْتَسِلَ وَ تَفْعَلَ مَا تَفْعَلُهُ الْمُسْتَحَاضَةُ.

4- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِيعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ لَهُ: التَّفَسَاءُ مَتَى تُصَلِّي؟

3- على بن ابراهیم از پدرش در روایت مرفوعه ای نقل می کند: زنی از امام صادق علیه السلام پرسید: در دوران زایمان بیست روز نماز را ترک می نمودم ولی مرا به هیجده روز فتوا دادند که نماز را ترک گویم.

امام صادق علیه السلام فرمود: آیا می دانی برای چه به هیجده روز فتوا دادند؟!

مردی (از حاضران در مجلس) گفت: به دلیل حدیثی که از رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم روایت شده که به اسماء بنت عمیس هنگامی که محمّد بن ابی بکر را زاییده بود، چنین حکم فرمود.

امام صادق علیه السلام فرمود: اسماء وقتی از رسول خدا صلى الله عليه واله وسلم پرسید که هیجده روز از زایمانش گذشته بود ولی اگر پیش از آن سؤال کرده بود پیامبر صلى الله عليه واله وسلم به او دستور می فرمود که غسل کند و عمل مستحاضه را انجام دهد.

4- زراره گوید: به امام علیه السلام گفتم: زنی زائو کی باید نماز بخواند؟ -

قَالَ: تَقْعُدُ بِقَدْرِ حَيْضِهَا وَ تَسْتَظْهِرُ بِيَوْمَيْنِ ، فَإِنِ انْقَطَعَ الدَّمُ وَ إِلَّا اغْتَسَلَتْ وَاحْتَشَتْ وَ اسْتَنْفَرَتْ وَصَلَّتْ ، وَإِنْ جَازَ الدَّمُ الْكُرْسُفَ تَعَصَّبَتْ وَاغْتَسَلَتْ، ثُمَّ صَلَّتِ الْغَدَاةَ بِغُسْلِ وَ الظهرَ وَالْعَصْرَ بِغُسْلِ وَالْمَغْرِبَ وَ الْعِشَاءَ بِغُسْلِ، وَإِنْ لَمْ يجز الدَّمُ الْكُرْسُفَ صَلَّتْ بِغُسْل وَاحِدٍ.

قُلْتُ: وَ الْحَائِضُ؟

قَالَ: مِثْلُ ذَلِكَ سَوَاءٌ، فَإِنِ انْقَطَعَ عَنْهَا الدَّمُ وَ إِلَّا فَهِيَ مُسْتَحَاضَةٌ تَصْنَعُ مِثْلَ النُّفَسَاءِ سَوَاءً ثُمَّ تُصَلِّي وَ لَا تَدَعُ الصَّلاةَ عَلَى حَالٍ، فَإِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه واله وسلم قَالَ: «الصَّلاةُ عِمَادُ دِينِكُمْ».

5- عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ أَبُو دَاوُدَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ يُونُسَ بْنِ يَعْقُوبَ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ علیه السلام يَقُولُ:

فرمود: باید به اندازه دوران حیض خود دوران قاعدگی قرار دهد و نماز را ترک کند و دو روز استظهار کند اگر خونریزی قطع شد که خوب و اگر قطع نشد، باید غسل کند، پنبه ای استفاده کند و پارچه ای بر آن ببندد و نماز بخواند و اگر خون از پنبه بگذرد، دستمالی بر آن بسته و غسل نماید، سپس نماز صبح را به یک غسل نماز ظهر و عصر را به یک غسل و نماز مغرب و عشا را به غسل دیگری بخواند؛ ولی اگر خون از پنبه نگذرد، همه را به یک غسل بخواند.

گفتم: حکم زن حائض چیست؟

فرمود: مانند همین زن است. پس اگر خونریزی قطع شود که خوب ولی اگر قطع نشد او مستحاضه است و همانند زن زائو عمل نماید، سپس نماز بخواند و به هرحال نباید

نماز را ترک کند؛ زیرا پیامبر صلى الله عليه واله وسلم فرموده است: «نماز ستون دین شماست».

5- يونس بن يعقوب گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود: -

تَجْلِسُ النَّفَسَاءُ أَيَّامَ حَيْضِهَا الَّتِي كَانَتْ تَحِيضُ ، ثُمَّ تَسْتَظْهِرُ وَ تَغْتَسِلُ وَتُصَلِّي.

6- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

تَقْعُدُ النَّفَسَاءُ أَيَّامَهَا الَّتِي كَانَتْ تَقْعُدُ فِي الْحَيْضِ وَ تَسْتَظْهِرُ بِيَوْمَيْنِ.

بخش سیزدهم

اشاره

(13)

بَابُ النُّفَسَاءِ تَطْهُرُ ثُمَّ تَرَى الدَّمَ أَوْ رَأْتِ الدَّمَ قَبْلَ أَنْ تَلِدَ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ حُكَيْم عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْأَوَّلِ علیه السلام فِي امْرَأَةٍ نَفِسَتْ فَتَرَكَتِ الصَّلاةَ ثُلاثِينَ يَوْمًا ثُمَّ تَطَهَّرَتْ ثُمَّ رَأْتِ الدَّمَ بَعْدَ ذَلِكَ.

قَالَ: تَدَعُ الصَّلاةَ، لأَن أَيَّامَهَا أَيَّامُ الطَّهرِ وَ قَدْ جَازَتْ أَيَّامُ النَّفَاسِ.

زن زائو باید به اندازه دوران حیض خود، دوران قاعدگی قرار دهد، سپس استظهار کرده، غسل نماید و نماز بخواند.

6- زراره گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: زن زائو باید به قدر ایام حیض، دوران قاعدگی قرار دهد و دو روز استظهار کند

حکم زن زائویی که پس از پاکیزگی یا پیش از زایمان خون می بیند

1- عبدالله بن مغیره گوید: امام کاظم علیه السلام درباره زن زائویی که سی روز نماز را ترک نموده بود، سپس پاک شده و پس از آن باز خون دیده بود، فرمود:

باید نماز را ترک کند؛ زیرا در ایام پاکی است و ایام نفاس او گذشته است.

2- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَن الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ جَمِيعاً عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَانِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِيمَ علیه السلام عَنِ امْرَأَةِ نَفِسَتْ فَمَكَتَتْ ثَلاثِينَ يَوْماً أَوْ أَكْثَرَ ثُمَّ طَهُرَتْ وَصَلَّتْ ثُمَّ رَأَتْ دَماً أَوْ صَفْرَةً.

قَالَ: إِنْ كَانَتْ صُفْرَةً فَلْتَغْتَسِلْ وَلْتُصَلِّ وَلَا تُمْسِكْ عَنِ الصَّلاةِ.

3- أَبُو عَلِيَّ الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِقٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَى عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام فِي الْمَرْأَةِ يُصِيبُهَا الطَّلِّقُ أَيَّاماً أَوْ يَوْمَيْنِ فَتَرَى الصُّفْرَةَ أَوْ دَماً؟

فَقالَ: تُصَلِّي مَا لَمْ تَلِدْ، فَإِنْ غَلَبَهَا الْوَجَعُ فَفَاتَهَا صَلَاةٌ لَمْ تَقْدِرْ أَنْ تُصَلِّيَهَا مِنَ الْوَجَع فَعَلَيْهَا قَضَاءُ تِلْكَ الصَّلَاةِ بَعْدَ مَا تَطْهُرُ.

2- عبد الرحمان بن حجّاج گوید: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم: زنی که زایمان کرده و سی روز یا بیش تر درنگ نموده، سپس پاک شده و نماز خوانده است و پس از آن خون یا لکه زردی دیده است چه حکمی دارد؟

فرمود: اگر لکه زردی ببیند باید غسل نماید، نماز بخواند و نباید نماز را ترک کند.

3- عماربن موسی گوید: امام صادق علیه السلام درباره زنی که دو روز یا بیش تر دچار درد زایمان می شود و لکه زردی، یا خون می بیند، فرمود:

تا زمانی که نزاییده، باید نماز بخواند، اگر درد بر او غلبه نمود و نمازی از او فوت شد و به جهت درد، نتوانست نماز بخواند باید بعد از آن که پاک شد قضای آن را به جا آورد.

بخش جهاردهم

اشاره

(14)

بَابُ مَا يَجِبُ عَلَى الْحَائِضِ فِي أَوْقَاتِ الصَّلَاةِ.

1- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِم قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِاللهِ علیه السلام عَنِ الْحَائِضِ تَطَهَّرُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ تَذْكُرُ اللَّهَ.

قَالَ: أَمَّا الطُّهْرُ فَلا وَ لَكِنَّهَا تَتَوَضَّأُ فِي وَقْتِ الصَّلَاةِ ثُمَّ تَسْتَقْبِلُ الْقِبْلَةَ وَ تَذْكُرُ الله.

2- مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ وَ حَمَّادٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ:

تَتَوَضَّأُ الْمَرْأَةُ الْحَائِضُ إِذَا أَرَادَتْ أَنْ تَأْكُلَ، وَإِذَا كَانَ وَقْتُ الصَّلاةِ تَوَضَّأَتْ وَاسْتَقْبَلَتِ الْقِبْلَةَ وَ هَلَّلَتْ وَ كَبَّرَتْ وَ تَلَتِ الْقُرْآنَ وَ ذَكَرَتِ اللهَ.

احکامی که در اوقات نماز بر حائض واجب است

1- محمد بن مسلم گوید: از امام صادق علیه السلام درباره حائض پرسیدم که آیا روز جمعه می تواند غسل کند و به ذکر خدا مشغول شود؟

فرمود: غسل نه ولی در وقت نماز، وضو بگیرد رو به قبله بنشیند و مشغول ذکر خداوند شود.

2- معاوية بن عمار گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

اگر زن حائض خواست چیزی بخورد وضو بگیرد و هرگاه وقت نماز فرارسید، وضو بگیرد رو به قبله شود، تهلیل و تکبیر گوید، قرآن بخواند و خدای را یاد نماید.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ زَيْدٍ الشَّحَامِ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِاللهِ علیه السلام يَقُولُ:

يَنبَغِي لِلْحَائِضِ أَن تَتَوَضَّأَ عِنْدَ وَقْتِ كُلِّ صَلاةٍ ثُمَّ تَسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةَ وَ تَذْكُرَ الله مِقْدَارَ مَا كَانَتْ تُصَلِّي.

4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِيعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرِ علیه السلام قَالَ:

إِذَا كَانَتِ الْمَرْأَةُ طَامِناً فَلا تَحِلُّ لَهَا الصَّلاةُ وَ عَلَيْهَا أَنْ تَتَوَضَّأَ وُضُوءَ الصَّلاةِ عِنْدَ وَقْتِ كُلّ صَلاةٍ، ثُمَّ تَقْعُدَ فِي مَوْضِعِ طَاهِرٍ وَ تَذْكُرَ اللَّهَ وَ تُسَبِّحَهُ وَ تُحَمدَهُ وَ تُهَللَهُ كَمِقْدَارٍ صَلاتِهَا ثُمَّ تَفْرُغُ لِحَاجَتِهَا.

3- زید شحّام گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود:

سزاوار است که حائض به هنگام هر نمازی وضو بگیرد سپس رو به قبله نماید و به اندازه ای که در حال پاکی نماز می خواند خدا را یاد نماید.

4 - زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود:

هرگاه زن حائض شود، جایز نیست که نماز بخواند و بر اوست که در وقت هر نماز وضو بگیرد در جای پاکی بنشیند و به اندازه وقت نمازش، خداوند عزیز و جلیل را یاد نموده، تهلیل و تسبیح گوید، سپس در پی کار خود رود.

بخش پانزدهم

اشاره

(15)

بَابُ الْمَرْأَةِ تَحِيضُ بَعْدَ دُخُولِ وَقْتِ الصَّلَاةِ قَبْلَ أَنْ تُصَلِّيَهَا أَوْ تَطْهُرُ قَبْلَ دُخُولِ وَقْتِهَا فَتَتَوَانَى فِي الْغُسْلِ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْن مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ يُونُسَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الْأَوَّلَ علیه السلام قُلْتُ: الْمَرْأَةُ تَرَى الطُّهْرَ قَبْلَ غُرُوبِ الشَّمْسِ كَيْفَ تَصْنَعُ بِالصَّلاةِ؟

قَالَ: إِذَا رَأَتِ الظُّهْرَ بَعْدَ مَا يَمْضِي مِنْ زَوَالِ الشَّمْسِ أَرْبَعَةُ أَقْدَامٍ فَلا تُصَلِّي إِلَّا الْعَصْرَ، لِأَنَّ وَقْتَ الظُّهْرِ دَخَلَ عَلَيْهَا وَ هِيَ فِي الدَّمِ وَ خَرَجَ عَنْهَا الْوَقْتُ وَ هِيَ فِي الدم فَلَمْ يَجِبْ عَلَيْهَا أَنْ تُصَلَّى الظهرَ وَمَا طَرَحَ اللهُ عَنْهَا مِنَ الصَّلاةِ وَهِيَ فِي الدَّم أكثر.

زنی که بعد از فرارسیدن وقت نماز و پیش از خواندن آن، حائض می گردد یا پیش از دخول وقت پاک می شود و در غسل سهل انگاری می کند

1- فضل بن یونس گوید: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم زنی که پیش از غروب آفتاب پاک می شود باید با نماز چه کند؟

فرمود: اگر پاکی را پس از گذشت چهار گام از سایه آفتاب ببیند، فقط نماز عصر را می خواند زیرا او در وقت نماز ظهر در حال حیض بود و وقت آن خارج شده که هنوز او درحال حیض بوده است پس بر او واجب نیست که نماز ظهر را بخواند و نمازهایی را که خداوند در حال حیض از او برداشته، بیش از این هاست.

قَالَ: وَإِذَا رَأَتِ الْمَرْأَةُ الدَّمَ بَعْدَ مَا يَمْضِي مِنْ زَوَالِ الشَّمْسِ أَرْبَعَةُ أَقْدَامِ فَلْتُمْسِكْ عَنِ الصَّلاةِ فَإِذَا طَهُرَتْ مِنَ الدَّمِ فَلْتَقْضِ صَلاةَ الظُّهْرِ، لِأَنَّ وَقْتَ الظُّهْرِ دَخَلَ عَلَيْهَا وَ هِيَ طَاهِرٌ وَ خَرَجَ عَنْهَا وَقْتُ الظُّهْرِ وَ هِيَ طَاهِرٌ، فَضَيَّعَتْ صَلاةَ الظُّهْرِ، فَوَجَبَ عَلَيْهَا قَضَاؤُهَا.

2- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنْ مَعْمَرِ بْنِ يَحْيَى قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَر علیه السلام عَن الْحَائِضِ تَطْهَرُ عِنْدَ الْعَصْرِ تُصَلَّى الْأُولَى؟

قَالَ: لَا، إِنَّمَا تُصَلِّي الصَّلاةَ الَّتِي تَظْهرُ عِنْدَهَا.

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ قَالَ: -

سپس فرمود و اگر زن بعد از گذشت چهار گام از سایه خورشید، خون ببیند، نباید نماز بخواند و وقتی که از خون پاک شد باید نماز ظهر را قضا نماید؛ زیرا وقت ظهر بر او داخل شده و او پاک بوده و در حالی که پاک بوده وقت خارج شده است. پس نماز ظهر را ضایع نموده و قضای آن بر او واجب می شود.

2- معمر بن یحیی گوید: از امام باقر علیه السلام درباره زن حائض که هنگام نماز عصر، پاک می شود پرسیدم که آیا نماز ظهر را باید به جا آورد؟

فرمود: نه، نمازی را باید بخواند که در وقت آن پاک بوده است.

3- ابی عبیده گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: -

إذَا رَأتِ الْمَرْأَةُ الطَّهرَ وَقَدْ دَخَلَ عَلَيْهَا وَقْتُ الصَّلاةِ ثُمَّ أُخْرَتِ الْغُسْل حَتَّى تَدْخُلَ وَقْتُ صَلاةٍ أُخْرَى كَانَ عَلَيْهَا قَضَاهُ تِلْكَ الصَّلاةِ الَّتِي فَرَّطَتْ فِيهَا، فَإِذَا طَهُرَتْ فِي وَقْتِ وُجُوبِ الصَّلاةِ فَأَخَّرَتِ الصَّلاةَ حَتَّى يَدْخُلَ وَقْتُ صَلَاةٍ أُخْرَى، ثُمَّ رَأَتْ دَماً كَانَ عَلَيْهَا قَضَاء تِلْكَ الصَّلاةِ الَّتِي فَرْطَتْ فِيهَا.

4- ابْنُ مَحْبُوبِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیه السلام قَالَ: قَالَ:

أَيُّمَا امْرَأَةٌ رَأَتِ الطَّهْرَ وَ هِيَ قَادِرَةٌ عَلَى أَنْ تَغْتَسِلَ فِي وَقْتِ صَلَاةٍ فَفَرَّطَتْ فِيهَا حَتَّى يَدْخُلَ وَقْتُ صَلاةٍ أُخْرَى كَانَ عَلَيْهَا قَضَاءُ تِلْكَ الصَّلَاةِ الَّتِي فَرَّطَتْ فِيهَا، وَإِنْ رَأَتِ الطُّهْرَ فِي وَقْتِ صَلَاةٍ فَقَامَتْ فِي تَهْيِئَةِ ذَلِكَ فَجَازَ وَقْتُ صَلَاةٍ وَ دَخَلَ وَقْتُ صَلَاةٍ أُخْرَى، فَلَيْسَ عَلَيْهَا قَضَاءٌ وَ تُصَلِّي الصَّلاةَ الَّتِي دَخَلَ وَقْتُهَا.

هرگاه زنی پاک شود در حالی که وقت نماز فرارسیده و کوتاهی کند و غسل را به تأخیر اندازد تا وقت نمازی دیگر فرارسد، قضای نمازی را که در انجام آن کوتاهی کرده بر او واجب می شود و هرگاه به هنگام وجوب نماز پاک شود، نماز را به تأخیر اندازد تا وقت نماز دیگری فرارسد سپس خونریزی کند، قضای نمازی که در انجام آن کوتاهی کرده بر او واجب می شود.

4- عبید بن زراره گوید: امام صادق علیه السلام فرمود:

هر زنی که پاک شود و بتواند وقت نماز، غسل ،نماید ولی کوتاهی کند تا وقت نماز دیگری فرا رسد، قضای آن نمازی که در انجام آن کوتاهی نموده، بر او واجب است.

و اگر در وقت نماز پاک شود و برای تهیه مقدمات آن برخیزد و وقت آن نماز بگذرد و وقت نماز دیگری فرارسد قضای آن نماز بر او واجب نیست و باید آن نمازی را که وقت آن داخل شده بخواند.

5- ابْنُ مَحْبُوبِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِي الْوَرْدِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السلام عَنِ الْمَرْأَةِ تَكُونُ فِي صَلاةِ الظُّهْرِ وَ قَدْ صَلَّتْ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ تَرَى الدَّمَ.

قَالَ: تَقُومُ مِنْ مَسْجِدِهَا وَ لَا تَقْضِي الرَّكْعَتَيْنِ، وَإِنْ كَانَتْ رَأْتِ الدَّمَ وَ هِيَ فِي صَلاةِ الْمَغْرِبِ وَ قَدْ صَلَّتْ رَكْعَتَيْنِ فَلْتَقُمْ مِنْ مَسْجِدٍ، فَإِذَا طَهُرَتْ فَلْتَقْضِ الرَّكْعَةَ الَّتِي فَاتَتْهَا مِنَ الْمَغْرِبِ.

بخش شانزدهم

اشاره

(16)

بَابُ الْمَرْأَةِ تَكُونُ فِي الصَّلَاةِ فَتَحُسُّ بِالْحَيْضِ.

1- مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَى عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام الْمَرْأَةِ تَكُونُ فِي الصَّلاةِ فَتَظُنُّ أَنَّهَا قَدْ حَاضَتْ.

قَالَ: تُدْخِلُ يَدَهَا فَتَمَسُ الْمَوْضِعَ، فَإِنْ رَأتْ شَيْئاً الصَرَفَتْ، وَإِنْ لَمْ تَرَ شَيْئاً أَتَمَّتْ صَلاتَهَا.

5- ابو ورد گوید: از امام باقر علیه السلام پرسیدم: زنی مشغول نماز ظهر است، دو رکعت آن را خوانده ولی در همان حال خون می بیند.

فرمود: باید نماز را از همان جا رها کند و قضای دو رکعت مانده لازم نیست ولی اگر در حال خواندن نماز مغرب باشد و خون ببیند و درحالی که دو رکعت آن را خوانده، باید نماز را رها کند و هنگامی که پاک شد آن یک رکعت از نماز مغرب را که از او فوت شده قضا کند.

حکم زنی که در حال نماز، احساس می کند که حائض شده است

1- عمار بن موسی گوید: امام صادق علیه السلام دربارۀ زنی که در حال نماز احساس می کند که حائض شده است فرمود:

باید با دست خود به آن محل دست بکشد، اگر خونی مشاهده شد، نماز را رها کند و اگر چیزی ندید نمازش را به پایان برساند.

بخش هفدهم

اشاره

(17)

بَابُ الْحَائِضِ تَقْضِي الصَّوْمَ وَ لَا تَقْضِي الصَّلاةَ.

1- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيُّ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ وَ أَبِي عَبْدِاللَّهِ علیهما السلام قَالَا:

الْحَائِصُ تَقْضِي الصِّيَامَ وَلَا تَقْضِي الصَّلاةَ.

2- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ قَالَ: قُلْتُ لاَبی عَبْدِاللهِ علیه السلام: اَلْحَائِضُ تَقْضِي الصَّلاةَ؟

قال: لا.

قُلْتُ: تَقْضِي الصَّوْمَ؟

قَالَ: نَعَمْ.

قُلْتُ: مِنْ أَيْنَ جَاءَ هَذَا؟

قَالَ: إِن أَوَّلَ مَنْ قَاسَ إِبْلِيسُ.