سند تعامل مطلوب مسجد و جوان

مشخصات کتاب

بسم الله الرحمن الرحیم

سند تعامل مطلوب مسجد و جوان

اشاره

فهرست مطالب

خلاصه اجرایی 3

بررسی وضع موجود تعامل مساجد با جوان 6

مقدمه 10

تعریف مفاهیم و کلیات 12

اصول تعامل مطلوب مسجد و جوان 14

چشم‌انداز تعامل مطلوب مسجد و جوان 17

رویکرد اساسی مرکز رسیدگی به امور مساجد در باب تعامل مسجد با جوان 18

نظام تأمین و تعاملات سرمایه انسانی 20

نظام مدیریتی 23

نظام نرم‌افزاری 28

نظام سخت‌افزاری 33

نظام ارتباطات محیطی 37

تشکیل ستاد اجرایی سازی سند 45

خلاصه اجرایی

به سفارش مرکز رسیدگی به امور مساجد و با هدف بهبود جهت‌گیری و هماهنگی بخش‌های مسئول در عرصه مسجد و جوان، طرح تدوین سند تعامل مطلوب مسجد با جوان تهیه شده است که خروجی اصلی آن سندی با همین عنوان بوده که پیش روی شماست.

این طرح در سه فاز تعریف و ذیل هر فاز، گام‌ها و خروجی‌هایی ارائه شده است. در فاز اول، وضع موجود بررسی گردید و تلاش شد در این زمینه، آسیب‌شناسی جامعی ارائه شود. این فاز شامل آسیب‌شناسی تعامل جوان با مساجد و احصای سیاست‌ها، اقدامات و ظرفیت‌های مرکز رسیدگی به امور مساجد جهت تعامل مطلوب جوان با مسجد بودند. بدین منظور گام‌های زیر تعریف شده است:

بررسی کتابخانه‌ای در حوزه آسیب‌شناسی با تأکید بر تعامل جوان با مسجد

بررسی اقتضائات (عملکرد، سیاست‌ها، آسیب‌ها و ظرفیت‌ها) مرکز رسیدگی به امور مساجد از طریق مصاحبه و بررسی اسناد و مدارک

در فاز دوم به بررسی وضع مطلوب تعامل مسجد با جوان پرداخته شد. این فاز، شامل احصای اصول کلی و ارزش‌های حاکم بر تعامل مسجد با جوان بوده است. باید گفت این اصول مختص تعامل مسجد و جوانان نیست ولی مبنای تدوین سند پیش رو است. به‌منظور استخراج اصول گام‌های ذیل طی شده است:

بررسی کتابخانه‌ای در حوزه ادبیات موضوع حوزه مسجد، تربیت و جوان

بررسی مساجد موفق در امر جوان

در فاز سوم احصای راهبردها در راستای تعامل مطلوب جوان انجام شد که خروجی آن تدوین سند راهبردی در این حوزه بوده است.

برای تدوین این سند، ضمن بررسی آیات و روایات مرتبط با امر مهم مسجد و مصاحبه با صاحب‌نظران، بیش از 20 کتاب مرتبط با موضوع، نزدیک به 180 مقاله مرتبط و 4 پایان‌نامه که در این زمینه نوشته‌شده‌اند به همراه چندین گزارش در خصوص مساجد موفق کشور، مطالعه و فیش‌برداری شدند. به‌علاوه اسناد بالادستی همچون سند مهندسی فرهنگی، چشم‌انداز مساجد در افق 1404، سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش (ذیل هدف عملیاتی 7) و سند نقشه جامع علمی کشور (ذیل راهبرد 6) که به‌تفصیل یا اجمال در مورد مسجد مطالبي دارند مطمح نظر قرار گرفتند. همچنین در این خصوص، بیانات امام راحل و مقام معظم رهبری و پیام‌های ایشان به اجلاس‌های سراسری نماز مورد مطالعه قرار گرفته و در تدوین سند لحاظ شده‌اند. در بخش دیگری از پژوهش، اسناد مرتبط در مرکز رسیدگی به امور مساجد نيز مورد بررسی قرار گرفت.

مخاطب اصلی سند، مرکز رسیدگی به امور مساجد است و اغلب اقدامات، ناظر به حیطه مسئولیت مستقیم این مرکز پیش‌بینی شده است اما به‌تبع امکانات بالفعل و بالقوه و شأن مرکز رسیدگی به امور مساجد در مطالبه و پیگیری اقدامات کلان و ملی، اقداماتی توصيه شده است که می‌تواند از سوی این مرکز، چه در سطح مسجد (سطح خرد) و چه در سطح سازمان‌های بالادستی (سطح کلان) برنامه‌ریزی یا مطالبه شود.

این سند ازجمله اسناد بالادستی است که می‌تواند مبنای سایر برنامه‌ها همچون برنامه‌ریزی راهبردی،

تدوین شاخص‌های عملیاتی، برنامه‌های اجرایی معاونت‌ها و ... قرار گیرد. به دلیل لزوم رعایت اختصار در سند و حفظ ماهیت بالادستی، اقدامات به صورت موجز بیان شده که هر یک برای اجرا می‌بایست تفصیل يابد. البته مناسب بود که سند مسجد تراز پیش از این سند تهیه و تدوین شود که در این صورت انسجام و هماهنگی بالاتری احساس می‌شد. درهرصورت، پس از تدوین اسناد هم‌تراز، لازم است اسناد باهم‌نگری شوند و یکدیگر را تکمیل و تقویت کنند تا به اقدام‌هايي منسجم دست یافت.

واضح است که اصلاح تعامل مسجد با جوان علاوه بر اقداماتی که مستقیماً مرتبط با این قشر است در گرو اقداماتی جهت بهبود کلیت ارکان مسجد است. بنابراین بخشی از اقدامات به‌طور مستقیم مختص این قشر است و برخی اقدامات ناظر به بهبود کلیت ارکان مسجد.

ساختار این سند به صورت پنج سطحی و مشابه بسیاری از اسناد بالادستی موجود نظام جمهوری اسلامی ایران، تدوین شده است:

1- چشم‌انداز: که برای یک افق 10 ساله قابل تحقق است؛

2- رویکرد اساسی: که برآمده از جهت‌گیری کلی سند، چشم‌انداز و ناظر به اهداف کلان نوشته شده است.

3- اهداف کلان: که ذیل پنج عرصه دسته‌بندی شده‌اند. (11 هدف کلان)

4- راهبردها: ذیل هر هدف کلان تعدادی راهبرد نوشته شده است. (40 راهبرد)

5- اقدام‌ها: عملیاتی‌ترین سطح سند که مرکز می‌تواند اجرا کند و یا اجرای آن را تسهیل کند. (277 اقدام)

به‌منظور حفظ و نمايش نظم منطقی اهداف کلان، راهبردها و اقدامات در فرایند پژوهش مدلی پنج‌بخشی طراحی شده است.

مدل تعامل مسجد و جواناجزای مدل عبارت است از:

نظام تأمین و تعاملات سرمایه انسانی

این زیر نظام شامل چهار بخش تشکل‌های مسجد (همچون بسیج و کانون فرهنگی)، فعالان مسجدی، اهالی مسجد و خادمين مسجد است كه به مباحث سرمايه انساني اداره مسجد زير نظر امام جماعت و هیئت‌امنا و روابط بين ايشان در راستاي تعامل مؤثر با جوانان در مسجد مي‌پردازد.

نظام مدیریت مسجد

هر نهادی برای نیل به اهداف خود، نیاز به اداره كردن و مدیریت دارد. مسجد نیز با وجود کارکردها، تعاملات و فعالیت‌های متنوع از

این قاعده مستثنی نیست. زیر نظام مدیریتی متشکل از امام جماعت (به عنوان مدیر طبیعی مسجد) و هیئت‌امنا و شورای فرهنگی (به عنوان ستاد برنامه ریزی و پشتیبانی) است.

نظام نرم‌افزاری

زیر نظام نرم‌افزار مسجد شامل سه بعد «محتوا و پیام»، «قالب و ابزار» و «زیر ساخت » است.

دو بعد «محتوا و پیام» و «قالب و ابزار»، ارتباط مستقیمی با اهداف فرهنگی تبلیغی مسجد در تعامل با جوان دارد. منظور از پیام‌ها همان مفاهیمی است که هر فعالیتی در مسجد با هدف القای آن‌ها انجام می‌گیرد. قالب‌ها، ابزارهای انتقال پیام است؛ ابزارهایی همچون منبر، دعوت غیرمستقیم و ... .

بعد «زیرساخت» ناظر به نظام‌های اطلاعاتی و ساختاری مطلوب جهت بسترسازی عملکرد بهینه مساجد در حوزه جوان است. این زیرساخت‌ها هرچند عمدتاً از سوی نهادهای بالادستی طراحی می‌شوند اما ازآنجاکه زمینه‌ساز و پیشران عملکرد بهینه مساجد محسوب می‌شوند می‌توانیم مسائل مربوط به آن را ذیل بخش نرم‌افزاری مسجد محسوب نماییم.

!!در ضمن شما می توانید از کتابخانه های دیجیتال رایگان با امکانات هوش مصنوعی و جستجو و کاملا مردمی که هزاران کتاب در موضوعات و زبان های مختلف دارد مانند سایت های زیر: ghbook.ir - new.ghbook.ir- ghaemiyeh.com استفاده کنید و برای هر شخص یک کتابخانه دیجتال با محتوای فرهنگی و علمی در تلفن همراه آن نصب کنید که همیشه همراه آن باشد.

یک پیشنهاد هم هست که شما برای مسجد محله خود اگر یک کتابخانه فیزیکی و دیجیتالی هم داشته باشی و آن را در اختیار مردم بگذار و تولید محتوا را با کمک مردم محله و جوانان آن در مسجد خود راه اندازی کن به زبان های مختلف و اگر نیاز داشتی اینکار را انجام دهی به این سایت مراجعه کن : ai.lohedana.ir برای تهیه ابزار های مورد نیاز.

نظام سخت‌افزاری

عناصر فیزیکی و پشتیبان فعالیت‌های مسجد، نظام سخت‌افزاری مسجد هستند. «بودجه»، «تجهیزات و امکانات» و «کالبد» سه بعد مهم و اثرگذار سخت‌افزاری در تعامل جوان با مسجد می‌باشند.

نظام ارتباطات محیطی مسجد

اگر نهاد مسجد همچون گذشته بخواهد در جامعه اثرگذار باشد، ناگزیر به تعامل جدی با سایر نهادهای اجتماع است. مسجد با رویکردی نظام‌مند، یک سیستم باز است که از محیط خود و سایر نهادها ورودی می‌پذیرد و بر آن‌ها اثرگذار است. این تعاملات برحسب نزدیک و یا دور بودن محیط به دودسته «ارتباطات با محیط نزدیک» و « ارتباطات با محیط دور» تقسیم می‌شوند. تعامل با محیط نزدیک مسجد در حوزه جوان به پنج بخش زير تقسیم می‌شود:

· تعامل با خانواده

· تعامل با نهادهای فرهنگی، آموزشی و ورزشی

· تعامل با بنگاه های اقتصادی

· تعامل با سایر مساجد (سایر مساجد محله و منطقه، مسجد جامع و مصلی شهر)

· رسانه

محیط دور كه به‌طور غیرمستقیم ولي جدي بر مسجد اثرگذارند در اين سند اعم از سیاست‌های سازمان‌های بالادستی متولی مساجد یا نهادهای سیاست‌گذار فرهنگی است. لذا ارتباطات طولی كه در محيط دور مسجد ساخته‌وپرداخته مي‌شوند در دودسته‌ی ذیل موردبررسی قرار می‌گیرند:

· نهادهای سیاست‌گذار

· نهادهای متولی و مؤثّر در حوزه مسجد

بررسی وضع موجود تعامل مساجد با جوان

وضع موجود نشان می‌دهد مسجدی که می‌بایست محور پویش جامعه در راستای عبودیت فردی، اجتماعی و تمدن‌ساز باشد عموماً جایگاه اصیل خود را از دست داده است؛ به گونه‌ای که کارکردهای آن تحدید شده، پاسخ‌گوی نیازهای مردم نیست و به تبع، حضور جوانان در مساجد کم رونق شده است، به عبارتي ساده‌تر مي‌توان گفت مسجد كه خود وجودي حي و پرنشاط و جوان است به سبب برخي برداشت‌هاي ناقص و حداقلي از كاركردهايش به موجودي پير و فرتوت بدل شده است. این مسئله را می‌توان از جنبه‌های مختلفی بررسی نمود.

در این بخش آسیب‌هایی که در برخی مساجد وجود دارد در شش بخش نظام مدیریتی، نظام تأمین و تعاملات نیروی انسانی، نظام نرم‌افزاری، نظام سخت افزاری و نظام ارتباطات محیطی ارائه می‌شود. وضع موجود حاصل پژوهشی جامع بوده است که در جریان آن، کتب، مقالات و پایان نامه‌های مرتبط مورد بررسی قرارگرفته‌اند و همچنین مصاحبه و مشاهده‌های میدانی بر غنای مطالب افزوده است.

بخش پایانی، تشریح آسیب‌ها از منظر تمدنی است. ازآنجاکه مسجد و تمدن نسبت به یکدیگر دارای تأثیر و تأثّر است می‌توان گفت احیای مسجد، احیای تمدن اسلامی است و درصورتی‌که مسجد، در ایران اسلامي احیا شود انتظار می‌رود سیر بلاد اسلامی نیز به سمت آرمان تمدن اسلامی تسهیل و تسریع شود.

نظام مدیریتی

از جنبه مدیریت مسجد، با مفروض داشتن جایگاه اصیل امام جماعت به‌عنوان مدیر طبیعی مسجد، مهم‌ترین آسیب، فاصله گرفتن امام جماعت از امامت و مدیریت مسجد و در بخش دیگر، ضعف در عملکرد هیئت‌امنا است. در این بخش آسیب‌ها در دو عنوان کلی «آسیب‌های زمینه‌ای» و «آسیب‌های اختصاصی وضع موجود تعامل جوانان با مسجد» ارائه می‌گردد.

در بخش آسیب‌های اختصاصی در حوزه تعامل مسجد با جوانان باید گفت آسیب‌هایی که در مورد برخی ائمه جماعت مصداق پیدا می‌کند عبارت است از: «عدم درک ضرورت حضور و نقش‌آفرینی جوانان در مسجد، ضعف مهارت ارتباطی در تعامل با جوانان، عدم سهیم کردن جوانان در تصمیم‌گیری و اداره امور، ضعف حضور و نبود جایگاه تربیتی- نظارتی در برنامه‌های تشکل‌های مسجدی، ناتوانی در جذب جوانان به دلایلی همچون کبر سن امام جماعت، ناآشنایی با اقتضائات و مسائل جوانی و فقدان خصوصیات جذاب از منظر جوانان».

در مقام تشریح آسیب‌های زمینه‌ای مرتبط با مدیریت مسجد می‌توان به «عدم اهتمام امام جماعت به مدیریت مسجد و واگذاري آن به اغيار به سبب تعدد اشتغالات وي، ضعف دانشی و مهارتی در رهبری جماعت، ضعف در جلب مشارکت و وحدت‌آفرینی میان ارکان مسجد، عدم درک جایگاه محوری خود در اداره مسجد، عدم تعامل مؤثر با محیط بیرونی مسجد همچون نهادهای منطقه‌ای و بافت محلی» اشاره نمود. البته خلأهای محتوایی و روشی حوزه علمیه در تربیت امام جماعت به‌عنوان اصلی‌ترین نهاد در امر پرورش ائمه جماعت مسجد را نبايد از قلم انداخت.

در بخش آسیب‌های اختصاصی هیئت‌امنا، مواردی همچون: «فقدان نگاه فرهنگی تربیتی و به‌تبع عدم اهتمام به جذب جوانان به مسجد، عدم پشتیبانی مادی و معنوی از تشکل‌های فرهنگی جوانان و ضعف در مشارکت دهی جوانان در مقام تصمیم‌گیری و اجرای برنامه‌های مسجد» به‌عنوان آسیب‌های

اصلی محسوب می‌شوند.

در بخش هیئت‌امنا نیز می‌توان به زمینه‌های آسیب‌زا همچون «اعمال حاکمیت بر کلیه امور مسجد، اختلاف‌نظر با امام و تشکل‌های مسجدی، کهولت سن، دانش اندک و غیر مرتبط، بی‌حوصلگی و مقاومت در برابر فعالیت‌های جوانان، ضعف در تأمین بودجه و امکانات سخت‌افزاری، عدم شفافیت در عملکرد، ایجاد تبعیض میان خواهران و برادران در تخصیص منابع و غالب بودن عوام‌زدگی بر ذهنیت برخی اعضا» را ذكر كرد.

نظام تأمین و تعاملات نیروی انسانی

آسیب‌های مسجد از منظر نیروی انسانی در سه بخش تشکل‌های مسجدی، اهالی مسجد و خادم قابل‌بررسی است. تشکل‌های مسجدی به‌عنوان کارآمدترین بازوان فرهنگی- عملیاتی امام جماعت در امر تعامل مسجد با جوانان دچار آسیب‌هایی در تعامل با مسجد هستند. به لحاظ مدیریتی، احساس بعضاً نادقيق خودمختاری و خودکفایی از مسجد از مهم‌ترین آسیب‌هاست. عدم اهتمام تشکل‌ها به مشارکت و حضور در برنامه‌های عمومی مسجد، عدم تکریم شایسته ارکان مسجد به‌خصوص امام جماعت از فعالان، تقليل فعاليت‌هاي تشکل‌ها به برنامه‌های محدود عبادي و فرهنگي و عدم گسترش خلاقانه و اثرگذار موضوع فعاليت ايشان، نبود نظام هماهنگ‌کننده تشکل‌های مسجدي با رويكرد جذب و در مورد تشکل‌های بانوان، ضعف محتوایی برخی مجالس زنانه از آسیب‌های عمده در این بخش است.

اهالی مسجد به‌عنوان مخاطبان ثابت برنامه‌های مسجد نیز دچار آسیب‌هایی هستند. احساس انحصار فعالیت‌های مسجد به عبادت سالمندان، برخورد نامناسب و عدم‌حمایت مادی و معنوی از حضور جوانان، درک نادرست از کارکردهای مسجد و فقدان انگیزه در راستای تعامل حسنه با جوانان از آسیب‌های اساسی در این بخش است.

خادم مسجد نیز به‌عنوان فردی که در وضع موجود بیشترین تعامل را با مردم داراست دچار آسیب‌هایی همچون: «ضعف مهارتی در تعاملات اجتماعی جهت جذب، ضعف در آراستگی ظاهری، ضعف مهارتی در تنظیم تجهیزات مسجد ازجمله سیستم صوت، تعامل ضعیف و گاه تقابل با تشکل‌های فرهنگی، مشکلات معیشتی و ضعف شناخت از جایگاه رفیع خدمت به مسجد و ضعف در تکریم از سوی سایرین» است. از طرف دیگر نیز گاه تقابل جوانان با خادم مسجد و عدم پذیرش قوانین و مقررات مسجد و به هم ریختن ظاهری مسجد باعث تشدید این فاصله می‌شود.

نظام نرم‌افزاری

نظام نرم‌افزاری مسجد به‌عنوان روح حاکم بر فعالیت‌ها و بخش محتوایی فعالیت‌های مسجدی، در دو بعد «محتوا و پیام» و «قالب و ابزار» که عمدتاً ناظر به فعالیت‌های درون مسجد است آسیب‌هایی وجود دارد که عبارت است: «عدم تناسب برنامه‌های عمومی مسجد با روحیات جوان، عدم اهتمام به نقش‌آفرینی مسجد در موضوعات موردنیاز یا مورد تمایل جوانان، گرایش افراطی به انجام کارهای مقطعی و زودبازده و غفلت از امر تربیت، نبود نقشه راه برای نیل از وضع موجود به مطلوب، عدم رعایت اقتضائات گونه‌های مساجد شهری و روستایی و انواع مخاطبان، عدم تعادل شور و شعور و ضعف نوآوری در تبلیغ دینی و در یک‌کلام فقدان نظام نیازسنجی از جوانان و برنامه‌ریزی متناسب با نیازهای

اولویت‌دار». علاوه بر موارد بالا استفاده خلاقانه از ابزارهاي تبليغي متنوع براي رساندن پيام و نهایتاً كمبود سامانه بازخورد گیری ازآنچه به جوانان عرضه می‌شود و پيامدسنجي اقدامات صورت گرفته از ضعف‌های نظام محتوايي است.

در بعد »زیرساخت« که ناظر به زمینه‌های ساختاری و اطلاعاتی است که پیشران و انگیزاننده فعالیت‌های مسجدی محسوب می‌شود آسیب‌های ذیل وجود دارد: «ضعف در نظام‌های ارزیابی، نبود نظام سطح‌بندی مساجد در حوزه فعالیت‌های مرتبط با جوان، عدم طراحی الگوی تعامل مسجد با سایر نهادها، به‌روز نبودن نظام‌های اطلاعاتی در عرصه فعالیت‌های مساجد در حوزه جوان، عدم وجود بسترهایی جهت شبکه‌سازی مساجد ».

نظام سخت‌افزاری

نظام سخت‌افزاری متشکل از سه بعد کالبد، بودجه و تجهیزات و امکانات است. آسیب‌های کالبدی مسجد عبارت است از: «کمبود فضا و عدم تناسب آن برای فعالیت و استفاده جوانان و تشکل‌های مسجدی، ضعف در جذابیت نمای داخلی برای جوانان و گاه تجمل‌گرایی‌های بیهوده که بیشتر برای جوانان دافعه دارد، عدم رعایت استاندارد ساخت بر اساس سرانه و سطح دسترسی مردم به مسجد، راه‌اندازی بی‌رویه واحدهای تجاری در جوار مسجد و عدم تناسب فعاليت ايشان باروح مسجد كه گاه موجب نگرانی و اعتراض جوانان متدین مي‌شود، ضعف ایمنی بنا در برابر حوادث، عدم رعایت عدالت و کرامت در تخصیص مکان برای بانوان، خانه عالم و مکانی برای بانوان معذور و دوری معماری مساجد از معماری اصیل اسلامی و ایرانی».

آسیب‌های سخت‌افزاری از منظر بودجه عبارت است از: «ضعف در هدایت بودجه‌های مسجد به سمت حمایت از جذب جوانان به مسجد، ناتوانی در تأمین مالی فعالیت‌های مرتبط با جوان، ضعف در ساماندهی و ترغیب سنت وقف برای امور آموزشی تربیتی مساجد، مخدوش شدن اعتبار مسجد در تأمین هزینه‌ها به سبب ابهام در منابع و مصارف»

از منظر تجهیزات و امکانات، آسیب‌های سخت‌افزاری را می‌توان به شرح ذیل برشمرد: «در نظر نگرفتن جاذبه‌های ثانوی مباح در راستای جذب جوانان به مسجد، ضعف امکانات آموزشی در مسجد، ضعف در رعایت نمودن استانداردهای تأسیسات برودتی و حرارتی، نبود تجهیزات صوتی استاندارد در مساجد، عدم تجهیز مساجد به ابزارهای روزآمد جهت تسهیل امر تبلیغ و ضعف در رسیدگی به وضعیت کتابخانه مساجد و بسته بودن مسجد در اغلب اوقات روز»

نظام ارتباطات محیطی

نظام ارتباطات محیطی مسجد در دو بعد ارتباطات با محیط نزدیک و ارتباطات با محیط دور با چالش‌های متعددی مواجه است. آسیب‌های مرتبط با ارتباطات مسجد با محیط نزدیک عبارت است از: عدم ارتباط مسجد با نهادهای فرهنگی آموزشی محله همچون مدرسه، مؤسسات فرهنگی، ورزشی و سرگرمی محل و پارك‌ها، پایین بودن جایگاه مسجد در فضای مجازی، بازی‌های رایانه‌ای و نوشت‌افزار، رشد بی‌رویه نهادهای رقیب مسجد و تحت‌الشعاع قرار دادن کارکردهای اصیل آن، ناآگاهی خانواده‌ها از عوامل جذب فرزندان به مسجد و تقابل با حضور فرزندان در مسجد در برخی موارد، ضعف نقش‌آفرینی مسجد در مدیریت محلی و منطقه‌ای، پایین بودن جایگاه مسجد در رسانه ملی و نبود

ارتباطات نظام‌مند مساجد در سطح منطقه و شهر.

از جنبه ارتباطات مسجد با محیط دورکه مشخصاً نقش‌آفرینی سازمان‌های متولی و سیاست گذار در امر مسجد مدنظر است، می‌توان به آسیب‌های ذیل اشاره نمود: «غفلت سازمان‌های متولی امور جوانان از ظرفیت عظیم مساجد، کمبود امام جماعت فعال و اثرگذار در سطح کشور، عدم هماهنگی و ابهام در حیطه مسئولیت دستگاه‌های متعدد متولی، فقدان سیاست‌گذاری کلان و جامع در حوزه مسجد، بی‌توجهی نهادهای حکومتی به امر عمران مادی و معنوی مسجد، نبود بانک اطلاعاتی جامع از وضعیت مساجد کشور».

آسیب‌شناسي مسجد از منظر تمدنی

مسجد عنصری محوری در نظام تمدنی است که هم متأثر از جهت‌گیری‌های جامعه است و هم اثرگذار بر آن. لذا در تحلیلی کلان می‌توان گفت مسائلی در رویارویی دو تمدن غربی و اسلامی به وجود آمده که به تبع تغییر در سبک زندگی و ساختارهای اجتماعی، مسجد از جایگاه اصیل خود فاصله گرفته است و پویایی و استقبال عامه از مسجد تحت تأثیر قرار گرفته است. تهاجم فرهنگی، اقتضائات جامعه شبه مدرن همچون تغییر در کارکردها و نقش‌های رفتاری خانواده، دگرگونی شیوه‌های ارضای نیازها، تنافی ساعات انجام عبادات یومیه با سایر اشتغالات معمولی، توسعه شهری و ساختارهای معماریجدید، عدم توجه به ساخت مسجد در بافت شهری جدید، ضمنی شدن عبادات ذيل سایر فعالیت‌ها، احساس کمبود وقت برای مشارکت در برنامه‌های مسجد، غلبه فردگرایی و خانگی شدن فعالیت‌های فوق‌برنامه ازیک‌طرف و برنامه‌های متمركز عبادي به‌ظاهر پرشور و با جمعيت فراوان، حول افراد شاخص (سخنرانان و مداحان مشهور) در مساجد جامع و يا حسينيه‌ها و حتي ورزشگاه‌ها ازجمله مواردي است كه جايگاه اصيل مسجد را به مخاطره انداخته است.

مقدمه

مسجد از ارکان محوری تمدن اسلامی و خیمه‌گاه حکومت صالحان است. بر اساس آموزه‌های اسلامی و با توجه به سنت رسول‌الله و ائمه طاهرین صلوات الله علیهم، تعلیم و تربیت و بسیج و سازمان‌دهی انسان‌های مؤمن و انقلابی حول کلمه توحید و ولایت برای دست‌یابی به اهداف والا، از کارکردهای چندگانه این بنای عظیم و سازنده است. برای دست یازیدن به این هدف والا، جوانان نقش‌آفرینی ممتازی دارند؛ چراکه، جوانان با داشتن ممیزاتی همچون خستگی‌ناپذیری و امید و ابتکار، عامل اساسي در حركت جامعه به‌حساب می‌آیند.

نکته مهم دیگر این است که تحقق آرمان‌های متعالی انقلاب اسلامی ایران همچون برپایی تمدن عظیم اسلامی و آمادگی برای برقراری عدالت و معنویت در جهان درگرو تلاشی جهاد گونه و همه‌جانبه در همه ابعاد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی است که جوانان نقش اساسی در آن دارند و نیل به این اهداف نیازمند برخورداری کشور از سرمایه عظیم جوانان عالم، متقی و مجاهد است؛ جوانانی که در مسیر تعالی خویش، بار ایجاد تمدن عظیم مهدوی را بر دوش کشند، نظام اسلامی را بارور نموده و برای جهانیان الگویی الهام‌بخش باشند.

هرچند از ابتدای برپایی نظام جمهوری اسلامی ایران، تلاش‌های گسترده‌ای در زمینه‌های فرهنگی- تربیتی صورت گرفته است؛ اما امروزه شاهد گسست‌های فرهنگی- ساختاری جدی در حوزه تعامل جوانان با مسجد هستیم که ریشه‌های این مسئله در تهاجم فرهنگی، کم‌تحرکی مساجد امروز، آسیب‌های نهادهای فرهنگی- تربیتی و نهایتاً کم‌توجهی سازمان‌های متولی و سیاست‌گذار در عرصه فرهنگ و مسجد قابل جستجوست. لذا جهت تقویت هویت تمدنی و پیشرفت جمهوری اسلامی ایران در راستای تربیت و هدایت بزرگ‌ترین سرمایه‌های نظام اسلامی یعنی جوانان، موضوع تعامل مطلوب جوانان با مسجد از اولویت‌های اساسی انقلاب اسلامی برای وصول به اهداف والا است. تحقق این هدف نیازمند ترسیم نقشه راهی است که در آن اصول حاکم، راهبردها و اقدامات لازم در این مسیر به‌صورت شفاف و دقیق مشخص‌شده باشند.

پیرو تأکیدات مقام معظم رهبری مبنی بر توجه به قشر جوان و موضوع مسجد و در راستای تحقق راهبرد جوان‌سازی مرکز رسیدگی به امور مساجد، موضوع تعامل مطلوب مسجد با جوان در دستور کار معاونت فرهنگی مرکز رسیدگی به امور مساجد قرار گرفت و پس از تصویب، با شکل‌گیری حلقه‌ها و انجام اقدامات کارشناسی- پژوهشی، سندی با عنوان «سند تعامل مسجد و جوان» تنظیم‌شده و به مسئولان ذی‌ربط تقدیم شد. در تنظیم این سند تلاش شده با شناخت آسیب‌شناسانه وضع کنونی مساجد و فهم وضع مطلوب مسجد در تعامل با جوان، اصول و ارزش‌های حاکم، چشم‌انداز، اهداف کلان و راهبردهایی جهت تحقق آن‌ها تبیین شود. امید است این تلاش‌ها مورد رضایت حضرت بقیه‌الله الاعظم (عج) و نائب بر حق ایشان قرارگرفته باشد.

سند پیش رو که حاصل تلاش گروهی از پژوهشگران در دانشگاه امام صادق علیه‌السلام است، در چندین بخش تنظیم شده است. در بخش اول به تعریف کلیات و مفاهیم اصلی مندرج در سند پرداخته شده است. بخش دوم به بیان اصول تعامل مطلوب مسجد با جوانان اختصاص یافته است. در ادامه چشم‌انداز مرکز در تعامل مطلوب مسجد با جوانان و اهداف کلان، راهبردها و اقداماتی که برآمده از دو

مختصات آسیب‌شناسی وضع موجود و مسجد تراز اسلامی است، ارائه‌شده است.

الگوی تنظیم اهداف کلان، راهبردها و اقدامات تا حدودی مشابه الگوهای سندنویسی رایج در کشور و بر اساس رویکرد نظام‌مند به مسائل است.

اهداف کلان، راهبردها و اقدامات در پنج حوزه کلی دسته‌بندی شده‌اند؛

· نظام تأمین و تعامل نیروی انسانی،

· نظام مدیریتی،

· نظام نرم‌افزاری،

· نظام سخت‌افزاری،

· نظام ارتباطات محیطی،

این پنج حوزه، عرصه‌های مهم فعالیت مسجدند که هریک با چالش‌ها و مسائلی مواجه‌اند. به‌تبع چشم‌انداز و اهداف مرکز رسیدگی به امور مساجد، در این سند راهبردها و اقداماتی برای بهبود پیشنهادشده است که در یک افق ده‌ساله بعون الله تعالی با عزم و جدیت و مدیریتی جهادی قابل‌اجرا و دست‌یافتنی است.

در بخش پایانی این سند برای احتراز از افتادن در ورطه سندنویسی، ستاد اجرایی‌سازی سند و ترکیب آن معرفی شده است که ان‌شاءالله باقوت، اجرایی‌سازی این مهم را برنامه‌ریزی، هدایت و نظارت نماید.

و من الله التوفیق و علیه التکلان

مرکز رسیدگی به امور مساجد

زمستان 1394

تعریف مفاهیم و کلیات

تعامل

تعامل، همان رفتار نیت‌مند است که افراد در جامعه نسبت به هم دارند. هرگاه عملی از شخصی سر زند که با پاسخ از سوی فرد دیگر همراه باشد، اصطلاحاً به این عمل متقابل دوسویه، تعامل یا کنش متقابل گفته می‌شود.

جوان

جوان بر اساس تعاریف متعارف به کسی گفته می‌شود که در محدوده سنی 18 تا 29 سالگی قرار دارد. البته می‌توان این مرحله را تا حدودی معادل بخشی از دوره وزارت (مربوط به هفت سال سوم زندگی) و هفت سال چهارم بر اساس روایات دانست. توان و قدرت یافتن، حس استقلال، رسیدن به سن قانونی، صلاحیت یافتن برای مشارکت سیاسی و اجتماعی جدی، دغدغه ازدواج، اشتغال و مسکن مؤلفه‌هایی است که علاوه بر تحصیل و اوقات فراغت از ویژگی‌ها و شاخص‌های اساسی این دوره از زندگی و جوانان در این دوران است.

تعامل مطلوب مسجد و جوانان

تعامل، رابطه‌ای دوطرفه است که قابلیت بهبود مستمر دارد. تعامل، فراهم‌کننده زمینه و بستر اعمال راهبردهای تربیتی، حمایت و مسئولیت دهی است. قاعده کلّی این است که هرچقدر تعامل، به‌صورت چهره‌به‌چهره و متناسب با تک‌تک افراد باشد، زمینه اعمال راهبردها به‌صورت دقیق‌تر فراهم شده، احتمال موفّق بودن فرآیند رشد، بیشتر خواهد شد. تعامل مطلوب لزوماً به معنای کثرت در دفعات تعامل نیست، بلکه به معنای تنظیم روابط و برقراری روابط ضروری و لازم برای رشد است. تعامل مطلوب مسجد و جوانان، به‌منظور زمینه‌سازی برای برآورده کردن نیازهای طبیعی و فطری ایشان، همچنین هدایت آنان برای تحقق آگاهانه و اختیاری تمامی مراتب حیات طیبه‌شان از طریق راهبردهای حمایت و مسئولیت‌دهی است. این تعامل، زمینه‌های مناسب تکوین و تعالی پیوسته‌ی هویت آنان را در راستای شکل‌گیری و پیشرفت جامعه اسلامی فراهم می‌آورد.

اصول

اصول، جمع اصل است و به رابطه‌ی مقرر میان پدیده‌ها یا عوامل گفته می‌شود. اصول به‌مثابه معیار و راهنمای عمل از عوامل سهیم و تأثیرگذار در جریان یک فعل مشخص بوده و منشأ انتخاب روش‌ها می‌باشند؛ به‌این‌ترتیب چگونگی تحقق غایت فعل موردنظر را نشان می‌دهند. اصول، ماهیتی ثابت و نسبتاً پایدار دارند و اموری حقیقی و منبعث از ارزش‌ها هستند.

چشم‌انداز

چشم‌انداز، معرف وضع مطلوب دست‌یافتنی است. چشم‌انداز تعامل مطلوب جوانان با مسجد، با توجه به آسیب‌شناسی‌های انجام‌شده و با الهام از ویژگی‌های مسجد طراز ترسیم‌شده است. این چشم‌انداز، قابلیت دستیابی در بازه زمانی 10 ساله را داراست.

اهداف کلان

اهداف کلان، موقعیت‌ها یا نتایج خاصی هستند که مسجد در مسیر تحقق چشم‌انداز خود در حوزه تعامل مطلوب با جوانان باید به آن‌ها دست یابد. تحقق اهداف کلان، نیازمند تدوین راهبردهای مشخص است.

راهبرد

راهبردها، بایدها و نبایدهای برآمده از هست‌ها و نیست‌ها برای تحقق اهداف کلان و چشم‌انداز هستند. راهبردها بر عملکرد بلندمدت سازمان اثر می‌گذارند و حلقه اتصال اهداف کلان با اقدامات هستند. در راهبرد، چگونگی رسیدن به هدف ترسیم می‌شود.

اقدام

اقدام، مجموعه‌ای منسجم از قوانین، مقررات، رویه‌ها و فعالیت‌هایی هستند که در کنار هم، تحقق یک راهبرد را رقم می‌زنند. اقدامات، عملیاتی‌ترین سطح در تدوین راهبرد را تشکیل داده و عینی‌ترین بخش در مرحله اجرای راهبرد هستند. اقدامات دارای زمان‌بندی و قابل‌اندازه‌گیری هستند.

رویکرد نظام‌مند

در سند پیش رو، رویکرد نظام‌مند- به‌عنوان یکی از رویکردهای جامع و درعین‌حال ساده در برنامه‌ریزی- لحاظ شده است. بر این اساس جوانان، ورودی‌های این نظام هستند و نظام مدیریت، نظام نرم‌افزاری، نظام سخت‌افزاری و نیروی انسانی، عوامل مؤثر در فرایندهای داخلی تلقی می‌شوند. تعامل و ارتباطات، مرزهای این نظام با محیط نزدیک و دور را شکل می‌دهند و نهایتاً خروجی این سیستم، بهبود فرایند جذب و تثبیت جوانان به مسجد و فرهنگ اسلامی و رشد و تعالی آن‌ها در این فضا خواهد بود.

اصول تعامل مطلوب مسجد و جوان

ولایت‌محوری

ولایت‌محوری به معنای توجه‌دادن برنامه‌ریزی‌ها به نقش محوری امام حیّ موعود و بصیرت‌افزایی و حرکت به سمت امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف با اقتدا به ولی‌فقیه زمان و تقویت آرمان‌های اسلام ناب محمدی صلی‌الله علیه و آله است. در اندیشه اسلامی، انسان‌ها گریزی از ولایت‌پذیری ندارند؛ آنچه انسان‌ها را از یکدیگر متمایز می‌کند، پذیرش ولایت خدا و رسول و ائمه هدی و نائبان ایشان در هر عصر که ولی‌فقیه جامعه است یا پذیرش ولایت شیطان و اذناب اوست. بدین ترتیب مسئله ولایت، تعیین‌کننده مرز دوستی‌ها و دشمنی‌ها و طبیعتاً وحدت‌آفرین است.

بر اساس این دیدگاه، ولایت در همه سطوح اجتماع، از نظام کلان اداره کشور تا محله، گسترده شده و مسجد – به‌عنوان سنگر راهبردی اسلام- با محوریت امام جماعت، همانا استمرار ولایت الله در کوچک‌ترین واحدهای اجتماعی است. لذا مسجد جلوه بارز ولایت‌پذیری، دشمن‌ستیزی و وحدت‌آفرینی در مسیر حق در جامعه اسلامی است.

تکریم و تعالی جوانان

فعالیت‌های مسجد برای همه مخاطبانش بایستی بر محور تربیت تعريف شده باشد و محور تربیت، توجه جدی به کرامت نفس و رشد است. انسان در دوره جوانی بیش از هر چیز نیازمند احترام و تکریم است؛ تکریمی که در آن از او مسئولیت خواسته شود و برای اجرای مسئولیت‌ها از حمایت و اختیار لازم برخوردار باشد. در این دوره جوان به دلیل حضور در عرصه اجتماعی، احتمال خطا دارد و چه نیکوست که این خطا از سوی اهل مسجد با دیده تغافل نگریسته شود و با مناعت طبع، زمینه رفع اشکال و رشد و تعالی جوان ایجاد شده و او را آماده پذیرش مسئولیت‌های مهم جامعه نمایند. برخورد توأم با احترام و تکریم جوان، زمینه‌ساز استمرار ارتباط وی با مسجد و اشاعه فرهنگ مسجد و نماز است. بر اساس الگوی اسلامی، تربیت با اخلاق خوش و حب ایمانی اثرگذارتر است و باید در تعامل‌های ارکان مسجد با جوان و استفاده از روش‌های تربیتی بدان اصالت داد.

جامعیت

مسجد در نگاه اسلامی، معبد یا صومعه نیست که تنها به عبادت فردی اختصاص‌یافته باشد. این مکان مقدس، اگرچه بهترین مکان برای خلوت مؤمنانه با حضرت حق است، درعین‌حال آوردگاه امت اسلامی است که با برخورداری از کارکردهای چندگانه، به‌صورت هم‌زمان به ساحت‌ها و شئون مختلف حیات انسان توجه دارد. مسجد به سبب جامعیتی که دارد، همه ابعاد و انواع هویت فردی، جنسیتی، دینی، قومی، ملی را در نظر داشته و انواع نیازهای معنوی و حتی مادی آحاد بشر را- از پیش از تولد تا پس از مرگ- پاسخگو است.

الگوی تعاملی مسجدی روش‌های خلاقانه و چندگانه قابلیت اجرا را داراست و روح الهی حاکم بر فضای مسجد با حضور مربیان دلسوز مسجدی، امکان تربیت افراد شایسته را مهیا می‌سازد. تنوع در زمینه‌های حضور، برنامه‌های تربیتی جوانان و عرصه‌های نقش‌آفرینی ایشان و در نظر گرفتن سطوح مختلف بینشی و گرایشی افراد، از ظرفیت‌های بالقوه مسجد است که با رعایت اصل جامعیت می‌تواند شکوفاتر

شود. این مهم با تأکید بر همه ظرفیت‌های تشکل‌های مسجدمحور، ایفای نقش نهادهای رسمی و غیررسمی صورت توأمان و مکمل و نهایتاً تمرکز نظام و دولت بر سیاست‌گذاری و واگذاری حداکثری امور به مسجد محقق می‌گردد.

تدریج، پیوستگی و تناسب

هر فعالیت تربیتی، اگر بخواهد موفق بوده و بیش‌ترین اثر را داشته باشد، باید متناسب با ویژگی‌های انسان و اقتضائات باشد. تعامل مطلوب مسجد با جوان نیز از این امر مستثنی نیست. تناسب زمینه‌ها و عوامل تربیت با اقتضائات و اهداف، تناسب کالبد با اهداف تربیتی و اقتضائات، تناسب محتوا و روش با استعدادها و اقتضائات هر موقعیت، انعطاف و پویایی، تناسب مسئولیت‌ها با شایستگی‌ها، تناسب اختیار با مسئولیت، تناسب حمایت و مسئولیت، تناسب تشویق با هدف اصلی و حتی تناسب مجازات با خطا از عواملی است که منجر به استمرار در تربیت و جذب و شکوفایی استعدادهای جوان خواهد شد. به‌علاوه، تناسب و اعتدال در پرداختن به ساحت‌ها، ظرفیت‌ها و استعدادهای جوان و رعایت تناسب مراحل تعلیم و تربیت در برنامه‌ها با ملاک‌های تعیین مراحل یکی از اصول ناظر به تعامل مطلوب است.

از سوی دیگر با توجه به صیرورت تدریجی انسان، فعالیت‌های تربیتی باید تدریجی و پیوسته باشند. توجه به تدریجی‌بودن رشد جسمی و روحی جوان، افزایش تدریجی مسئولیت‌ها، کاهش تدریجی حمایت‌ها، اهمیت تداوم و پیوستگی در برنامه‌های تربیتی و ... مباحثی است که در برنامه‌ریزی‌ها، اقدام‌ها و ارزیابی‌ها لحاظ شوند. پیوستگی در برنامه‌ها و سطح‌بندی محتوا متناسب با مخاطب، یکی دیگر از اصول است که منجر به ثبات و پیوستگی ارتباط جوان با مسجد خواهد شد.

ایفای نقش مسئولانه

تعلیم و تربیت انسان‌های مؤمن و انقلابی، یکی از کارکردهای چندگانه مسجد است. برای این‌که این مهم به بهترین شکل تحقق یابد، باید تمامی عوامل اثرگذار بر تعامل مطلوب جوانان با مسجد، نقش خود را به‌خوبی ایفا کنند؛ از مشارکت حداکثری مردمی گرفته تا ایفای نقش مسئولانه نهادها و سازمان‌های عمومی جامعه در قبال مسجد؛ همچنین، خدمت اقتضایی و مداخله نیمه‌متمرکز حاکمیت در امر مسجد. علاوه بر موارد گفته‌شده باید بعد نقش‌آفرینی فردی و گروهی را در تربیت لحاظ نمود که این‌ها همگی بر اساس دو اصل سبقت در خیرات و قداست خدمت به مسجد انجام می‌پذیرد.

تعامل فراگیر

تعامل مطلوب و اثرگذار مسجد با جوانان درگرو برقراری تعاملی فراگیر و چندجانبه است؛ از تعامل فرهنگی - ساختاری با سایر ارکان اثرگذار جامعه به‌خصوص خانواده و دانشگاه گرفته تا تعامل با سازمان‌ها و نهادهای عمومی. این تعامل در عرصه‌های مختلف فرهنگی، علمی، اجتماعی، اقتصادی و امنیتی می‌تواند باشد. به‌علاوه این تعامل در همه ساعات روز، روزهای هفته و ایام سال می‌تواند استمرار یابد.

سهولت دسترسی به مسجد، محوریت کالبدی آن در شهرسازی، توجه توأمان به برنامه‌های عمومی مسجد و برنامه‌های خاص جوانان در مسجد، امکان پذیرش همه اقشار و جذب حداکثری در مسجد، توجه به جذابیت ظاهری و باطنی مسجد و ارکان مسجد، نقش مهمی در برقراری این تعامل فراگیر دارد.

این تعامل وقتی برخاسته از جلوه قدسی مسجد و رویکرد جهادی مؤمنان برای نقش‌آفرینی تمدن ساز در عرصه‌های مادی و معنوی باشد اثرگذاری مضاعفی خواهد داشت.

همگرایی و انسجام

همه تلاش‌هایی که برآمده از دو اصل ایفای نقش مسئولانه و تعامل فراگیر است در صورتی مؤثر است که به‌صورت همگرا و منسجم اعمال شود. همه ارکان درون مسجد از جمله «امام جماعت، شورای فرهنگی و هیئت امنا، تشکل‌های مردمی» و در سطحی بالاتر «همه مساجد و نهادهای تربیتی» و در سطحی دیگر «همه سازمان‌های متولی امر مسجد» باید به‌صورت منسجم و همگرا عمل کنند تا نتیجه آن رشد متوازن ابعاد مختلف شخصیتی مخاطبان مسجد به‌خصوص جوان باشد.

چشم‌انداز تعامل مطلوب مسجد و جوان

با اتکال به قدرت لایزال الهی و در پرتو ایمان و عزم جهادی و کوشش مسئولانه و برنامه‌ریزی‌شده در راستای برپایی تمدن نوین اسلامی و زمینه‌سازی ظهور در افق 1404؛

تعامل مطلوب مسجد و جوان، تعاملی همه‌جانبه، مستمر، تربیت‌مدار و توأم با تکریم و رشد است. این تعامل با تأکید بر جایگاه محوری مسجد و مشارکت حداکثری خانواده، مردم و نهادهای رسمی و غیررسمی تربیتی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی جامعه با هدف شکوفایی استعدادهای عمومی و ویژه جوانان در همه ابعاد و مراتب حیات طیبه⁽¹⁾و رفع نیازهای فطری و متعالی آن‌ها، شکل یافته و استمرار می‌یابد.

در طراحی این تعامل بر حق و تکلیف طرفینی مسجد و جوانان متناسب با اقتضائات سنی، جنسیتی، فرهنگی و جغرافیایی تأکید می‌شود.

بدین ترتیب و از این منظر، مسجد طراز اسلامی، مسجدی است که در آن جوانان نقش‌آفرینان اساسی ذیل ولایت مستمره الهیه باشند. در این مسجد همه عناصر مدیریتی، تربیتی، نظام نرم‌افزاری و نظام سخت‌افزاری، توجه خاصی به این قشر به‌عنوان نیروی فعال امت اسلامی دارند و چنین مسجدی، مهم‌ترین پایگاه تعالی‌بخش، سازمان‌دهنده و جهت‌بخش جوانان خواهد بود.

رویکرد اساسی مرکز رسیدگی به امور مساجد در باب تعامل مسجد با جوان

اشاره

تقویت و تسهیل مواجهه‌ی هوشمندانه مسجد و اهل ایمان با جوانان؛

ايجاد دل‌بستگی عمیق و عملی جوانان به مبانی دین اسلام؛

انس آفرینی و زمینه‌سازی ارتباط مستمر با فضای روحانی مسجد و سیراب‌شدن از اصول و معارف دینی؛

رغبت و شوق‌آفرینی در انجام دستورات اسلامی و عمل به تکالیف ؛

مسئولیت‌پذیری در ساخت فرهنگی، سیاسی و اقتصادی حال و آینده مملکت و امت اسلامی؛

مصون‌سازی در برابر تهاجم فرهنگی و پایبندی به فرهنگ خودی و افتخار به آن؛

قرار گرفتن در طریق سلوک ایمانی و تقرب الی الله از مسیر شریعت با محوریت مسجد طراز؛

برای دستیابی به هدف والای مذکور، لازم است اهداف کلان زیر به همراه راهبردها و اقدامات متناظر در دستور کار مرکز رسیدگی به امور مساجد و نهادهای ذی‌ربط ازیک‌طرف و اهالی مسجد و خانواده‌ها از سوی دیگر قرار گیرند. اهداف یازده‌گانه کلان به شرح زیر می‌باشند:

اهداف مربوط به نظام تأمین و تعاملات نیروی انسانی

اهداف مربوط به نظام مدیریتی

اهداف مربوط به نظام نرم‌افزاری

اهداف مربوط به نظام سخت‌افزاری

تعامل مطلوب جوانان و مسجد

اهداف مربوط به نظام ارتباطات محیطی

در ادامه، اهداف مذکور در پنج حوزه نظام تأمین و تعاملات نیروی انسانی، نظام مدیریت، نرم‌افزار، سخت‌افزار و نظام ارتباطات محیطی به همراه راهبردها و اقدامات متناظر با هریک از اهداف ارائه می‌شوند.

نظام تأمین و تعاملات سرمایه انسانی

هدف کلان 1:

پيوند و هم‌افزايي مسجد و تشکل‌هاي درون مسجدي با شاخصه‌های انسجام، همگرایی و تعاون مداری

راهبرد 1: تلاش برای ارتقای حمایت مادی و معنوی ائمه جماعت و کارگزاران از تشکل‌های مسجدی به عنوان توانمندترین بازوان اجرایی، فرهنگی و نظارت بر ایشان

راهبرد 2: زمینه‌سازی براي افزایش حضور مؤثر تشکل‌های مسجدی در فضای عمومی مسجد و هماهنگی همه جانبه ایشان با امام جماعت و کارگزاران مسجد

هدف کلان 2: عملکرد همگرا و تکاملی تشکل‌های خودجوش فعال خارج از مسجد در حوزه جوان با محوریت دادن به مسجد و زمینه‌سازی حضور و گسترش فعالیت‌های آنان پیرامون مسجد و فرهنگ مسجدی

راهبرد 1: رفع موانع و زمینه‌سازی حضور تشکل‌های مستقل مردم‌نهاد فعال در حوزه جوانان در مسجد

اقدامات:

راهبرد 2: هدایت، جهت‌دهی و گسترش نظام‌مند فعالیت‌های تشکل‌های مستقل و مردم‌نهاد فعال در حوزه جوانان با محوریت مسجد

فرهنگی و تولیدات مناسب تشکل‌های مستقل و مردم‌نهاد فعال در حوزه جوان در مسجد

نظام مدیریتی

هدف کلان 1: محوریت‌یافتن ائمه جماعت در اداره مسجد و محیط پیرامونی، در راستای انسجام‌بخشی و حمایت از نقش‌آفرینی جوانان

راهبرد 1: تقویت نقش محوری ائمه جماعت در مدیریت برنامه‌ها و فعالیت‌های جوانان در مسجد

اقدامات:

راهبرد 2: زمینه‌سازی بهبود ارتباط ائمه جماعت با محیط پیرامونی مسجد در راستای جذب جوانان به مسجد با در نظر گرفتن متغیرهای سنی و جنسیتی جوانان

اقدامات:

هدف کلان 2: تحقّق عملکرد بهینه ارکان مسجد و نقش‌آفرینی مطلوب آنان در حوزه تعامل

مطلوب با جوانان

راهبرد 1: طراحی نظام مدیریتی تسهیلگر و حامی تعاملات مطلوب جوانان با مسجد و زمينه‌سازي تحقق آن

اقدامات:

1.شناسایی، تجلیل و الگوسازی از مساجد موفق در حوزه‌های نظام سخت‌افزاری، نظام نرم‌افزاری و نیروی انسانی مرتبط با جذب، به‌کارگیری و رفع نیاز جوانان

2.طراحی و تدوین تفصیلی مؤلفه‌ها و شاخص‌های انتخاب مساجد برتر سراسر کشور با رویکرد ترویج شیوه‌های متعالی و نوین در جذب، به‌کارگیری و شکوفایی جوانان

3.بازنگری در شیوه اداره و ترکیب اعضای هیئت امنا و شورای فرهنگی مساجد به‌منظور دستیابی به الگوی مدیریتی مسجد جوان‌گرا

4.متناسب‌سازی تعداد ائمه‌ی جماعات در هر مسجد، با بهره‌گیری از ائمه جماعت معین در مساجد بزرگ برای رسیدگی به امور جوانان

5.طراحی سازوکار مناسب به‌منظور عضویت جوانان در هیئت‌امنا و حمایت از حضور و فعالیت آن‌ها

6.زمینه‌سازی برای مشارکت دادن جوانان در برنامه‌ریزی و اجرای برنامه‌های مسجد

7.طراحی و تدوین نظام ارزیابی نهادها و تشکل‌های مختلف فعال در مسجد با در نظر گرفتن ملاک‌های مسجدگرایی و جوان‌گرایی به‌صورت توأمان

8.حمایت از حضور شخصیت‌های برجسته و الگو برای جوانان در مراسم‌ها و برنامه‌های مساجد

9.حمایت از برگزاری یادواره شهدای مسجد و محله با همکاری جوانان

10.حمايت و هدايت هوشمندانه فعالیت‌های سیاسی و اجتماعي- فرهنگي در مساجد توسط تشکل‌های مسجدی

راهبرد 2: تشویق ائمه جماعت به برقراری تعامل مطلوب با جوانان و آموزش و توانمندسازی آنان در این امر با درنظرگرفتن متغیرهای سنی و جنسیتی

اقدامات

1.تشویق ائمه جماعات به شرکت در برنامه‌های مخصوص جوانان در مسجد

2.تشویق ائمه جماعت به داشتن برنامه سخنرانی اختصاصی و جذاب برای جوانان در ضمن برنامه‌های عمومی خود

3.تقدیر از ائمه جماعت فعال در زمینه جذب و سازمان‌دهی جوانان از طریق برگزاری همایش ائمه جماعت جوان‌گرا

4.تدوین بسته‌های آموزشی نحوه تعامل امام جماعت مسجد با جوانان

5.معرفی قالب‌ها و الگوهای مؤثر جذب جوانان به مسجد و ائمه جماعت

6.شناسایی و تبیین موانع برقراری ارتباط پایدار و عمیق بین جوانان و امام جماعت

7.تأمین محتوا و شیوه‌ی مناسب برای ائمه جماعت به‌منظور برگزاری برنامه سخنرانی اختصاصی و جذاب برای جوانان

8.مشاوره و راهنمایی ائمه جماعات در طراحی و اجرای مراسم تقدیر از جوانان موفق فعال در مسجد

9.آموزش و آشناسازی ائمه جماعات با آثار و پیامدهای ابزارهای سرگرمی در دسترس جوانان همچون اینترنت و شبکه‌های اجتماعی

10.آموزش و توانمندسازی ائمه جماعت در زمینه ارائه مشاوره‌های روان‌شناسی به جوانان و نهادهای فرهنگی- اجتماعی محله

11.آموزش و توانمندسازی ائمه جماعت درزمینه‌ی ارائه مشاوره‌های ازدواج و تربیت فرزند به جوانان

12.تأمین مالی ائمه جماعت به‌منظور فراغت آن‌ها از مسائل مالی و تمرکز بر فعالیت‌های تبلیغی و تربیتی در مسجد و محله

راهبرد 3: طراحی نظام جامع مدیریت عملکرد ائمه‌ی جماعت

اقدامات:

1 ایجاد سازوکار کارآمد جهت جذب روحانیون نخبه به عنوان امام جماعت ثابت و معين در مسجد

2.طراحي القاب مناسب براي امام جماعت (متناسب با سطح دانش، تجربه مسجدداري و مسئولیت در مسجد) و ارزيابي افراد بر اساس تعريف جايگاه ايشان

3.طراحی و تدوین مؤلفه‌ها، ساختارها و شاخص‌های ارزیابی عملکرد ائمه جماعت در جذب و بصیرت‌افزایی جوانان

4.طراحی، تدوین و پیاده‌سازی آیین‌نامه تقدیر از ائمه جماعت برتر در حوزه جذب و بصیرت‌افزایی جوانان

راهبرد 4: آموزش و توانمندسازی نهادهای برنامه‌ریز، هماهنگ‌کننده و پشتیبان مساجد درزمینه‌ی جذب، مشارکت و رفع نیاز جوانان

اقدامات:

1.آموزش کارگزاران و خادمان مسجد جهت تعامل بهتر با جوانان

2.آموزش ارکان مسجد جهت راه‌اندازی صندوق خیریه به‌منظور اعطای وام ازدواج و تسهیل قانونی این امر

3.ترویج فرهنگ ضرورت اشتغال جوانان و اشتغال‌زایی در میان ارکان مسجد و از طریق مسجد

4.تقویت حضور و مشارکت نخبگان فرهنگی و علمی در مدیریت و برنامه‌ریزی مساجد با تأکید بر نخبگان جوان

5.ایجاد سازوکار نظارتی کارآمد با هدف افزایش بهره‌وری مدیریت مساجد درزمینه‌ی تعامل با جوانان

6.تشویق کارگزاران مسجد جهت دعوت به جوانان و خانواده‌های ایشان برای شرکت در برنامه‌های مسجد

راهبرد 5: نقش‌آفرینی و ارتقاء تعاملات مؤثر اهالی مسجد با جوانان

اقدامات:

1.الگوسازی مشارکت فکری و عملی اهالی مسجد در فعالیت‌هایی با هدف رشد، مشارکت و شکوفایی جوانان در مسجد

2.ترویج فرهنگ برخورد و تعامل شایسته با جوانان و تبیین ضرورت آن در بین اهالی مسجد

3.ترویج فرهنگ واسطه‌گری توسط معتمدین بین اغنیا و جوانان نیازمند جهت کمک به وضع معیشتی جوانان نیازمند

4.زمینه‌سازی و ایجاد سازوکارهای مناسب به‌منظور استفاده از ظرفیت‌های علمی و تجربی اهالی مسجد در جهت جذب و گرایش جوانان غیر مسجدی به مسجد

راهبرد 6: بهبود و ارتقاء تعاملات مؤثر خادم مسجد با جوانان

اقدامات:

1.ارزش‌آفرینی درخصوص جایگاه خادم مسجد و بهبود تعامل مؤثر او با جوانان

2.استفاده از خادمان جوان، شاداب، پرانگیزه و متقي به‌منظور ارتباط‌گیری بهتر با جوانان

3.تدوین بسته‌های آموزشی نحوه تعامل امام جماعت و اركان مسجد با جوانان

4.تنوع‌بخشی به مفهوم خادم مسجد و استفاده از ظرفیت‌های جوانان در عرصه‌هاي مختلف خدمت مسجد به صورت نیروهای داوطلب در قالب طرح "مسجدیاران"

5.توسعه همکاری و تفاهم‌نامه با سازمان وظیفه عمومی ناجا به‌منظور تبدیل سربازی به امریه در مساجد براي تأمین خادمان مسجد

6.لزوم نگاه علمی به مسئله خادم و نیازهای مادی و معنوی وی و تعیین نقش او در بهبود تعاملات جوانان با مسجد

7.کارسنجی و تخصیص تعداد خادم مناسب با توجه به سطح‌بندی مساجد و فعالیت‌های آن

راهبرد 7: ترویج زمینه‌های فرهنگی ساختاری تعامل برادرانه و اخلاق کار جمعی میان ارکان مسجد

اقدامات:

1.تقویت فرهنگ اخوت و مؤلفه‌های اخلاق حسنه در مسجد با هدف رفع زمینه‌های اختلاف انگیز

2.گسترش قالب‌ها و الگوهای تعاملی وحدت‌آفرین میان ارکان مسجد

3.الگوسازی سبك مديريت مشورتي و تصمیم‌گیری شورایی در مساجد به‌منظور هم‌گرایی تصمیمات و فعالیت‌ها

4.بررسی تجربیات و ادبیات علمی درزمینه‌ی رفع تعارض و بومی ساختن آن در حل تعارضات مساجد

5.تبیین و ترویج مدیریت هماهنگ شبکه‌ای در مساجد

6.تلاش در جهت مرجعیت مسئولان مناطق برای رفع اختلافات درون مسجد

نظام نرم‌افزاری

هدف کلان 1: استقرار زیرساخت‌ها و الگوهای ساختاری مطلوب ارتقای سطح تعاملات مسجد با جوانان

راهبرد 1: استقرار نظام سطح‌بندی مساجد در حوزه تعامل با جوانان

اقدامات:

1.طراحی نظام جامع ارزیابی عملکرد مسجد با در نظر گرفتن ملاک‌های مربوط به جذب و به‌کارگیری جوانان

2.طراحی نظام سطح‌بندی مساجد در حوزه تعامل با جوانان

3.راه‌اندازی شبکه‌ی مجازی مساجد به‌منظور ترویج الگوهای موفق در امر تعامل مطلوب با جوانان مبتنی بر نظام سطح‌بندی

راهبرد 2: توسعه نظام‌های اطلاعاتی به‌منظور دستیابی به مدیریت بهینه تعاملات جوانان با مسجد

اقدامات:

1.طراحی و تدوین نظام جامع و مجازی رصد و ارزیابی مساجد با هدف شناسایی و حمایت از مساجد فعال و برتر درزمینه‌ی جذب، به‌کارگیری و شکوفایی جوانان

2.طراحی و تدوین نظام جامع رصد توانمندی‌ها و ارزیابی عملکرد ائمه جماعت با تأکید بر شاخص‌های تعامل مطلوب با جوانان

راهبرد 3: تبیین و ترویج الگوها و روش‌های مناسب در راستای جذب، مشارکت و رفع نیاز جوانان در مسجد

1.شناسایی الگوها و قالب‌های مختلف جذب، مشارکت و شکوفایی جوانان در مسجد با در نظر گرفتن اقتضائات جنسیتی مخاطبان و اقتضائات مسجد

2.طراحی و تدوین سازوکارهای جذب جوانان با در نظر گرفتن نوع و رتبه مساجد و تنوع فرهنگی حاکم بر مناطق مختلف ایران

3.الگوسازی مساجد موفق در حوزه جذب و اثرگذاری بر جوانان

4.ایجاد سازوکار ارائه تسهیلات مادی و فکری به مساجد فعال در حوزه جذب جوانان

5.راه‌اندازی شبکه مجازی برای مساجد به‌منظور ترویج الگوهای موفق در امر تعامل مطلوب با جوانان مبتنی بر نظام سطح‌بندی

6.طراحی الگوی مطلوب نقش‌آفرینی ائمه جماعت و کارگزاران مسجد در برنامه‌های

مخصوص جوانان

7.طراحی و تدوین طرح‌های مختلف استقبال از جوانان و جذب آن‌ها به مسجد با محوریت امام جماعت و همکاری نهادها و تشکل‌های فعال در مسجد

8.طراحی دوره‌های تخصصی روش‌شناسی برگزاری برنامه‌های فرهنگی و تبلیغی با هدف جذب و تعامل با جوانان

9.الگوسازی و تدوین سازوکار برگزاری برنامه‌ها و مراسم‌های اختصاصی (سخنرانی، اردو، هیئت و...) برای جوانان در مسجد

راهبرد 4: طراحی الگوی تعاملات و ارتباطات مسجد با محیط پیرامونی با هدف نقش‌آفرینی حداکثری مسجد در رشد مادی و معنوی جوانان با در نظر گرفتن اقتضائات سنی و جنسیتی

اقدامات:

1.طراحی و تدوین الگو و سازوکار رقابت سازنده بین مساجد در حوزه تعامل با جوانان به‌منظور برانگیختن فعال مساجد به فعالیت بیش‌تر و یادگیری از یکدیگر

2.تدوین و طراحی الگوی همکاری بین نهادهای مرتبط با جوانان (خانواده، مسجد و مدرسه) و ایجاد سازوکار کارآمد به‌منظور تحقق این الگو

3.شناسایی و تبیین راهکارهای گرایش و جذب خانواده‌ها به مساجد

هدف کلان 2: در دسترس‌بودن تولیدات دانشی، محتوایی و محصولات موردنیاز در راستای

تعامل مطلوب جوانان با مسجد متناسب با سن و جنسیت آنان

راهبرد 1: تولید و ترویج محتواهای کاربردی و جذاب برای جوانان

اقدامات:

1.تهیه و تدوین محتوای جذاب و کوتاه برای ائمه جماعت به‌منظور ترویج گفتمان دینی بین جوانان در قالب حلقه‌های معرفت

2.رصد شبهات و آسیب‌های اعتقادی جوانان و تدوین و ارائه محتواهای مناسب برای ائمه جماعات به‌منظور پاسخگویی به آن‌ها

3.پشتیبانی نظام نرم‌افزاری مستمر از مساجد با توجه به ذائقه‌شناسی مخاطبان جوان از طریق محصولات بلوتوثی

4.حمایت و تأمین زیرساخت‌های فنی و مالی و محتوایی برای تولید نظام نرم‌افزاری‌های مناسب و بومی شبکه‌های مجازی برای ترویج شعائر اسلامی چون مسجد و نماز در بین جوانان

5.گسترش فرهنگ و ترویج معارف دینی مرتبط با نماز و مسجد برای جوانان به‌صورت دیجیتالی در فضای مجازی

6.حمایت از ایجاد و توسعه پایگاه‌های مجازی برای افزایش جذابیت‌های بصری مساجد

7.ترویج مفاهیم قرآن و تفسیر روشن آیات مربوط به نماز و مسجد

8.تبیین و گفتمان‌سازی سیره پیامبر (ص) و ائمه اطهار (ع) در اهتمام به مسجد و نماز جماعت برای جوانان از طریق حمایت از تولید و گسترش محتواها و آثار مکتوب و غیر مکتوب

9.الگوسازی و نمادپردازی از سبک زندگی مسجدمحور اسوه‌ها و قهرمانان ملی همچون علماء و دانشمندان، فرماندهان، بسیجیان و شهدای جنگ تحمیلی

10.مستندسازی وقایع مسجد و محله از بدو تاسیس و تبدیل بخش‌های پررنگ آن به محتوای جذاب و هویت آفرین برای جوانان

راهبرد 2: توسعه تعامل با تولیدکنندگان محصولات فرهنگی با هدف ترویج نمادها و مفاهیم مسجدی در بین جوانان با درنظر گرفتن اقتضائات سنی و جنسیتی

اقدامات:

1.شناسایی شبکه و زنجیره تأمین محصولات فرهنگی مسجدمحور، بررسی قوت‌ها و ضعف‌های آن و تدوین راهبردهای بهبود عملکرد شبکه

2.توسعه همکاری با بنیاد بازی‌های رایانه‌ای به‌منظور تهیه و تولید بازی‌های رایانه‌ای مرتبط با نماز و مسجد برای جوانان

3.حمایت مادی و معنوی از ناشران و مؤلفان فعال در حوزه ارتباط جوانان با مسجد

4.اختصاص فضای ویژه در نمایشگاه‌های بین‌المللی و ملی به ارائه آثار برگزیده فرهنگی با محوریت مسجد و جوان

راهبرد 3: تحقیق و پژوهش در حوزه تعامل مطلوب مسجد و جوانان

اقدامات:

1.طراحی و ایجاد بانک جامع اطلاعاتی منابع تولیدشده در حوزه مساجد و جوانان و بروز رسانی آن

2.شناسایی اصحاب فکر و قلم در حوزه مسجد و جوان و ایجاد سازوکار مناسب برای جذب متخصصان و صاحب نظران ایرانی داخل و خارج از کشور جهت تبیین علمی راهکارهای گرایش جوانان به مسجد

3.همکاری و تعامل با اندیشمندان حوزه جوانان و استفاده از نظرات و مشورت‌های آنان

4.احصا و آموزش روش‌های نوین مسجدپژوهی به پژوهشگران جوان و مستعد باهدف حمایت از پژوهش‌های اولویت‌دار

5.حمایت و قدردانی از طرح‌ها و رساله‌های حوزوی و دانشگاهی مربوط به بهبود تعامل جوانان با مسجد

6.حمایت از فعالیت‌های علمی و پژوهشی برای برآوردهای دقیق در خصوص تأثیر و نقش کانون‌ها بر تعامل جوانان با مسجد

7.طراحی و اجرای موردکاوی شناسایی و تبیین عوامل مؤثر بر موفقیت مساجد فعال کشور در حوزه جذب جوانان

8.شناسایی زمینه‌های ایجاد ارتباط بین مسجد و محیط‌های پررفت‌وآمد جوانان به‌منظور ایجاد تعامل فردی و ساختاری

9.طراحی نظام تحلیل و ارزیابی میزان اثرگذاری برنامه‌ها و آثار تولیدشده با موضوع نماز و مسجد بر افکار و رفتار جوانان تدوین دائره المعارف مسجد مناسب برای جوانان

تخصصی در حوزه جوان و مسجد و عرضه مناسب آن به مساجد

نظام سخت‌افزاری

هدف کلان 1: سهولت دسترسی، افزایش ایمنی و تناسب فضای فیزیکی مسجد برای حضور و نقش‌آفرینی جوانان

راهبرد 1: مکان‌یابی مناسب مساجد به‌منظور تسهیل دسترسی جوانان به مسجد

اقدامات:

1.تعامل با شورای عالی شهرسازی و معماری ایران به‌منظور تهیه طرح تفصیلی ساخت شهرها و شهرک‌های جدید با محوریت مسجد

2.همکاری با وزارت مسکن و شهرسازی و شهرداری با هدف مکان‌یابی مناسب مساجد در محل‌های عبور و مرور جوانان در طرح‌های تفصیلی شهرها و شهرک‌های جدید

3.تهیه آمارهای دوره‌ای از میزان نیاز به مساجد و رعایت مصوبات قانونی در باب ساخت مساجد توسط دستگاه‌های مسئول و اعلام نتایج به افکار عمومی

4.در نظرگرفتن خدمات پیرامونی مسجد مثل محل پارک وسایل نقلیه، دسترسی به سرویس بهداشتی و ... در طراحی مساجد

راهبرد 2: بهینه‌سازی و جذاب‌سازی معماری و فضای کالبدی مساجد در راستای جذب جوانان و ارتقای تعامل آنان با مسجد

اقدامات:

1.حمایت از طرح‌های معماری در حوزه جذاب‌سازی مساجد در راستای جذب جوانان

2.توسعه تعامل با شهرداری به‌منظور بهبود فضای کالبدی مسجد از طریق گل‌کاری و درخت‌کاری با هدف جذب بیش‌تر جوانان

3.زمینه‌سازی و حمایت از زیباسازی فضای داخلی مساجد به‌منظور جذب بیشتر جوانان

4.در نظر گرفتن فضای تعاملی- آموزشی برای جوانان در طراحی کالبدی مساجد

5.طراحی، تدوین و نظارت بر حسن اجرای نظام جامع معماری مساجد با رویکرد فرهنگی- اجتماعی به‌منظور زمینه‌سازی برای افزایش ظرفیت مساجد در جذب و به‌کارگیری جوانان

6.طراحی الگوی نظام سخت افزاری و شاخص‌های کالبدی مساجد باهدف همگرایی تعاملات تشکل‌های مسجدی با فضای عمومی مسجد

7.در نظر گرفتن فضای کتابخانه در طراحی کالبدی مساجد

8.ترویج الگوهای نوین کالبدی مسجد برای برگزاری مراسم عقد جوانان در مسجد 

هدف کلان 2: فراهم بودن امکانات زیرساختی، تجهیزات منابع مالی مورد نیاز مساجد در راستای

تعامل مطلوب جوانان و مسجد

راهبرد 1: زمینه‌سازی برای توسعه امکانات و تجهیزات موردنیاز مساجد در راستای جذب، تثبیت و تعالی جوانان در مسجد با در نظر گرفتن اقتضائات سنی جنسیتی آنان

اقدامات:

1.توسعه و تجهیز زیرساخت‌ها و امکانات نظام نرم‌افزاری و نظام سخت‌افزاری سمعی و بصری ازجمله کتابخانه، اینترنت و... به‌منظور بهره‌برداری تربیتی و آموزشی جوانان

2.توسعه و تجهیز زیرساخت‌ها و امکانات مساجد به‌منظور ایجاد فضای مطالعه جوانان

3.ایجاد امکان استفاده از ظرفیت خالی مساجد در ساعات بین روز برای مطالعه و مباحثه علمی با مسئولیت جوانان و با نظارت غیرمستقیم هیئت‌امنا و حضور متناوب امام جماعت

4.تدوین طرح تفاهم با نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور به‌منظور تأمین امکانات و کتاب سالن‌های مطالعه تأسیس‌شده در مساجد

5.ترویج طرحی با عنوان مسجد طیبه به‌منظور افزایش نظافت و آراستگی مساجد برای جذب بیش‌تر جوانان

6.زمینه‌سازی جهت تجهیز مساجد به وسایل ورزشی به‌منظور حمایت از ارتقاء فرهنگ ورزش عمومی در بین جوانان

راهبرد 2: حمایت و پشتیبانی نظام سخت‌افزاری از مراسم و برنامه‌های مساجد در راستای جذب، به‌کارگیری و شکوفایی جوانان با در نظر گرفتن اقتضائات جنسیتی

اقدامات:

1.تأمین امکانات تفریحی مانند اردوگاه جهت برگزاری اردوهای جوانان مسجد از طریق ارتباط با نهادهای برخوردار

2.تشویق و حمایت از برگزاری مسابقات علمی، فرهنگی و ورزشی در مساجد به‌منظور جذب و به‌کارگیری جوانان

3.حمایت از برگزاری مراسم هیئت مخصوص جوانان با هدف هدایت مستمر و جذب حداکثری

4.حمایت از برگزاری نمایشگاه پیشرفت‌ها و دستاوردهای انقلاب در ایام دهه فجر جهت جذب جوانان به مسجد

5.رصد و به‌روزرسانی اطلاعات در زمینه‌ی نیازمندی‌های مساجد متناسب با نیازها و اقتضائات روز در زمینه‌ی جذب و تربیت جوانان

راهبرد 3: شبکه‌سازی مساجد از طریق فضای مجازی به‌منظور هم‌افزایی فعالیت‌های

فرهنگی - اجتماعی مساجد در حوزه جوانان

اقدامات:

1.تأمین زیرساخت‌های نظام سخت‌افزاری و ایجاد سازوکارهای مناسب به‌منظور شبکه‌سازی مساجد در فضای مجازی با امکان استفاده از پیشنهادها و برنامه‌های سایر مساجد

2.تأمین زیرساخت مناسب برای ایجاد فضای تعامل مجازی جوانان مسجدی

3.طراحی و راه‌اندازی پورتال مساجد هر منطقه باهدف ارتباط مستمر فعالان و کارگزاران مساجد جهت اطلاع، هماهنگی و هم‌افزایی در اقدامات مرتبط

راهبرد 4: ساماندهی و تأمین امکانات فضای مجازی سالم مساجد جهت بهره‌برداری هدفمند جوانان و جذب آن‌ها به مسجد

اقدامات:

1.توسعه و تجهیز زیرساخت‌های سالم و جهت‌دار استفاده از اینترنت در مسجد با تأمین مالی مشارکتی مردم و دولت و طراحی آیین‌نامه استفاده از آن با هدف جذب جوانان به مسجد

2.حمایت از ایجاد و توسعه شبکه‌های اجتماعی مجازی ویژه جوانان با محوریت مسجد و در موضوعات مختلف

3.طراحی و راه‌اندازی باشگاه مجازی با محوریت فعالیت‌های فرهنگی و تبلیغی حوزه مسجد و نماز برای کاربران جوان

راهبرد 5: هدایت بخشی از منابع مالی مساجد در راستای جذب و تعالی جوانان و تأمین و هدایت منابع مالی خیرین و سازمان‌های فرهنگی، تربیتی و آموزشی در راستای بهبود تعامل جوانان و مسجد

اقدامات:

1.تشویق خیرین جهت تأمین هزینه فعالیت‌های فرهنگی- اجتماعی برای جوانان

2.مطالبه اختصاص بخشی از بودجه سازمان‌های فرهنگی- اجتماعی (همچون آموزش عالی، وزارت ورزش و جوانان، بهزیستی، سازمان فرهنگی هنری شهرداری) جهت بهبود تعامل جوانان و مسجد

3.هدایت نیات واقفین و درآمدهای موقوفات مساجد به سمت حمایت از فعالیت‌های فرهنگی- تحصیلی برای جوانان و نخبگان مسجدی

4.بهره‌مندی از حمایت‌های مالی خیرین مسجدساز در امور اجتماعی و فرهنگی

5.اختصاص بخشی از درآمدهای حاصل از واحدهای اقماری مساجد به فعالیت‌های

حوزه تعامل جوانان و مسجد

6.توانمندسازی فعالان فرهنگی مساجد در زمینه جذب منابع مالی مردمی و بازاریابی فرهنگی

7.طراحی و ایجاد صندوق پس‌انداز ماهانه برای اعضای فعال مسجد به‌منظور کمک مالی به آن‌ها

نظام ارتباطات محیطی

هدف کلان 1: تحقق نقش‌آفرینی محوری مسجد در محله جهت رفع نیازها (امور معیشتی، خانوادگی و اوقات فراغت) و تعالی جوانان

راهبرد 1: زمینه‌سازی برای تسهیل امر ازدواج جوانان توسط مساجد

اقدامات:

1.شبکه‌سازی خانواده‌های محله با محور مسجد و آموزه‌های دینی

2.شناسایی و حمایت از الگوهای موفق مساجد در امر تسهیل ازدواج جوانان

3.طراحی و ترویج الگوهای جلب مشارکت مردمی در امر ازدواج (همچون جهیزیه و مسکن)

4.حمایت هدفمند مادی و معنوی از ایجاد و فعالیت تشکل‌های مردم‌نهاد مروج ازدواج در مساجد

5.تبلیغ و ترویج سنت حسنه‌ی وقف و انفاق مردم با هدف تسهیل ازدواج جوانان نیازمند

6.هدایت نیت واقفین و خیرین جهت تأمین مخارج ازدواج جوانان

7.ترویج و حمایت از برگزاری طرح‌های ازدواج آسان با همکاری سازمان‌های مربوطه

8.ترویج و حمایت از تأسیس صندوق‌های قرض‌الحسنه مساجد باهدف گسترش و تسهیل در امر ازدواج جوانان

9.تبیین و ترویج الگوی خانواده تراز مسجدی در بین جوانان

16.اولویت‌بندی مستمر مسائل جوانان و تأمین زیرساخت لازم و حمایت از متخصصین جهت برگزاری کلاس‌های آموزشی و مشاوره‌های مفید برای جوانان و خانواده‌ها در مسجد

راهبرد 2: زمینه‌سازی و بسترسازی با هدف ایجاد اشتغال و تسهیل تأمین معیشت برای جوانان توسط مساجد با در نظرگرفتن اقتضائات جنسیتی

اقدامات:

1.زمینه‌سازی و اجرای تهیه بانک اطلاعاتی صاحبان مشاغل محله و منطقه در مساجد

2.الگوسازی و ترویج شغل‌یابی از سوی مساجد از طریق تعامل با سازمان‌ها و یا بنگاه‌های اقتصادی محله‌ای، منطقه‌ای و شهری

3.زمینه‌سازی برای برقراری ارتباط میان صاحبان مشاغل محله و منطقه با مساجد برای تأمین اشتغال جوانان مسجدی و تأمین سرمایه انسانی متعهد و متخصص برای صاحبان مشاغل

4.حمایت از راه‌اندازی انجمن کاریابی برای جوانان در مساجد محوری هر منطقه همراه با ثبت و ضبط توانمندی‌های جوانان محل

5.زمینه‌سازی و حمایت از ایجاد مؤسسات خیریه اشتغال‌زایی در مساجد با همکاری اصناف مختلف محل و دستگاه‌های مربوطه

6.زمینه‌سازی جهت معرفی کارآفرینان برتر به جوانان مسجد از طریق دعوت از آنان برای حضور در برنامه‌های مسجد و آموزش و ترغیب جوانان در این زمینه

7.حمایت از تشکیل صندوق‌های قرض‌الحسنه مساجد با هدف تأمین سرمایه اولیه ایجاد شغل برای جوانان

8.توسعه و ترویج الگوهای متنوع و منعطف مشارکت فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی زنان

9.گسترش الگوهای اشتغال زنان با تأکید بر تأمین نیازهای جامعه و متناسب‌سازی آن‌ها با نقش‌های اساسی مادری، همسری و خانوادگی در ضمن صیانت از منزلت و کرامت زن در چارچوب فرهنگ اسلامی- ایرانی و مدیریت شبکه کار مفید زنانه‌ی خانگی

10.آموزش و ترویج مشاغل خانگی بانوان با هدف تحکیم خانواده

11.برگزاری دوره‌های آموزش مهارت‌های شغلی با محوریت مسجد به‌تناسب اقتضائات زیست‌بوم با حمایت سازمان‌های مربوطه (از قبیل سازمان فنی حرفه‌ای و ...)

12.تدوین و تحقق طرح گواهی مسجدیاری (حضور در مسجد و طی دوره‌های پایه اعتقادی، اخلاقی و انگیزشی) و امضای تفاهم‌نامه با ادارات دولتی به‌منظور اعتباربخشی این گواهی در گزینش آن‌ها

13.زمینه‌سازی جهت رفع مشکلات مالی از طریق ترویج ارتباطات میان مساجد و سازمان‌های دولتی و غیردولتی برای اخذ تسهیلات و امتیازات برای جوانان

14.برقراری تعامل اثربخش با ارگان‌های دولتی همچون استانداری و بنیاد مسکن و... به‌منظور واگذاری مسکن اقساطی به جوانان مسجدی نیازمند

15.برقراری تعامل با سازمان‌های دولتی برای تأسیس و یا ارائه تسهیلات فروشگاه‌های

فروش لوازم‌خانگی مخصوص جهیزیه در شهرهای مختلف با معرفی مساجد

16.برگزاری همایش تجلیل از خیرین جوان‌گرا (تقدیر و قدردانی از بانیان، سرمایه‌گذاران خصوصی و دیگر افراد مؤثر در حل مشکلات اقتصادی جوانان در شرف ازدواج با نقش‌آفرینی مسجد)

17.شناسایی و فعال‌سازی ظرفیت‌های مساجد بازار و نهادهای عمومی در جهت حمایت از جوانان (از طریق تأمین مالی، تسهیلات و وضع مقررات)

راهبرد 3: نقش‌آفرینی فعال مساجد در زمینه‌ی مدیریت اوقات فراغت جوانان

اقدامات:

1.توسعه تعامل با شهرداری به‌منظور تفویض مدیریت ورزشگاه‌های محلی به جوانان مسجدی به‌منظور جذب جوانان به مسجد، سلامت جسمانی آن‌ها و سالم‌سازی فضاهای ورزشی

2.توسعه همکاری با وزارت ورزش و جوانان و شهرداری به‌منظور برگزاری لیگ‌های ورزشی مسجدی باهدف تقویت هویت مسجدی جوانان

3.گسترش نشاط و شادابی در محله با محوریت مسجد و برنامه‌های آن (مثلا پیاده‌روی‌های دسته جمعی از مسجد این محل تا مسجد محله دیگر و...)

4.زمینه‌سازی جهت برگزاری کلاس‌های مهارتی و هنری برای جوانان با در نظر گرفتن اقتضائات جنسیتی و به‌کارگیری جوانان توانمند در برگزاری این کلاس‌ها

5.برگزاری اردوهای ویژه‌ی جوانان و خانواده‌ها و مدیریت اوقات فراغت (مثل اردوی راهیان نور، اردوهای جهادی، نمایشگاه‌های کتاب و...)

6.عقد تفاهم بین مساجد محله‌ها و شهرهای مختلف به‌منظور برگزاری برنامه‌های مشترک و پذیرایی از مهمانان یکدیگر در طول ایام سال

راهبرد 4: زمینه‌سازی به‌منظور ارتقاء و شکوفایی علمی جوانان و رفع نیازهای تحصیلی آن‌ها

اقدامات:

1.ترویج و الگوسازی حمایت مساجد از تأمین هزینه‌های تحصیل جوانان با خانواده‌های کم‌درآمد

2.تشکیل حلقه نخبگان مسجدی برای مشاوره به جوانان در امور تحصیلی

3.حمایت از راه‌اندازی انجمن‌های علمی- تخصصی در مسجد با رویکرد دانش‌افزایی، درآمدزایی و حل مشکلات مردم

4.طراحی، تدوین، اجرا و حمایت از کرسی‌های آزاداندیشی با موضوعات روز دینی، علمی و اجتماعی در مساجد الگو با همکاری شورای عالی انقلاب فرهنگی

5.حمایت از راه‌اندازی هسته‌های علمی- تخصصی در مساجد الگو با محوریت اساتید و دانشجویان ساکن محله در راستای جنبش نرم‌افزاری مساجد

6.حمایت از برگزاری جلسات تخصصی در مساجد و آموزش خانواده‌ها در موضوعات مبتلابه

7.فعال‌سازی نهادهای علمی – دانشگاهی و مرتبط سازی آن‌ها با مساجد محلات

هدف کلان 2: مسئولیت‌پذیری سازمان‌های متولی فرهنگ در تعامل گسترده با مسجد در حوزه جوانان

راهبرد 1: تعامل سازنده با حوزه‌های علمیه و فعال‌سازی ظرفیت‌های آن در راستای گسترش فرهنگ مسجدی در بین جوانان

اقدامات:

1.تلاش در راستای تأسیس رشته مدیریت مسجد و ارایه این رشته در دروس رسمی حوزه علمیه

2.شناسایی مراکز تربیت مبلغ و طلاب علاقه‌مند به فعالیت در حوزه جوانان و حمایت هدفمند از ایشان

3.تعامل با حوزه‌های علمیه به‌منظور رفع کمبود امام جماعت در مساجد و تلاش در راستای مسئولیت‌پذیر نمودن حوزه‌های علمیه نسبت به مساجد اطراف آن مراکز

4.برگزاری دوره‌های آموزشی برای طلاب به‌منظور آشنایی با روش‌های تبلیغ برای جوانان و جذب آن‌ها با همکاری حوزه‌های علمیه

5.توسعه تعامل با حوزه‌های علمیه به‌منظور زمینه‌سازی برای برگزاری حلقه‌های معرفت در مساجد با محوریت طلاب و تقسیم‌بندی بر اساس نیازهای معرفتی جوانان

6.شناسایی و طبقه‌بندی مسائل مبتلابه جوانان در حوزه‌ی دین و ارائه‌ی آن به نهادهای متولی در حوزه‌های علمیه با هدف نیازسنجی و مخاطب‌شناسی

راهبرد 2: تقویت تعامل با رسانه ملی و استفاده از ظرفیت‌های آن با هدف گسترش فرهنگ و ارزش‌های مسجدی در بین جوانان

اقدامات:

1.بهره‌گیری از ظرفیت رسانه‌ی ملی به‌منظور نگرش‌سازی و ارزش‌آفرینی از مسجد در ذهن و اندیشه جوانان از طریق ارتباط نهادی با رسانه‌ی ملی و انعقاد تفاهم‌نامه

2.توسعه تعامل با صداوسیما به‌منظور جلوگیری از پخش برنامه‌های جذاب و پرمخاطب جوانان در ساعات نزدیک به نماز

3.توسعه همکاری در انجام طرح‌های مشترک هنری، سینمایی و مطبوعاتی همچون ساخت فیلم و مستند به‌منظور ترویج فرهنگ مسجدی در بین جوانان

راهبرد 3: توسعه تعامل با سازمان‌های عمومی و متولی فرهنگ با رویکرد وظیفه‌مداری همگان در عمران مادی و معنوی مساجد

اقدامات:

1.گفتمان‌سازی و تغییر در نگرش متولیان فرهنگی، اجتماعی و آموزشی کشور نسبت به جایگاه محوری مسجد در تعامل با جوانان

2.شناسایی و طبقه‌بندی نهادهای فعال در حوزه جوانان و برنامه‌ریزی تعامل با ایشان

3.همکاری با وزارت فرهنگ و ارشاد و بنیاد بازی‌های رایانه‌ای با هدف حمایت از ساخت بازی‌های استراتژیک با محوریت مسجد در محله یا شهر

4.همکاری با سازمان تبلیغات اسلامی، مرکز توسعه رسانه‌های دیجیتال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت فناوری اطلاعات و ارتباطات با هدف طراحی، ایجاد و توسعه پورتال و بانک جامع اطلاعاتی نهادهای فرهنگی مردم‌نهاد در راستای همگرایی و همسوسازی اقدامات فرهنگی- اجتماعی برای جوانان

5.توسعه تعامل با نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور به‌منظور اختصاص بخشی از کتابخانه‌ها به کتاب‌هایی با موضوع جوانان، نماز و مسجد و تأسیس کتابخانه زیر نظر مسجد

6.همکاری با نمایشگاه‌های کتاب به‌منظور ایجاد غرفه‌ای

7.با موضوع ارتباط جوانان با مسجد و برگزاری نمایشگاه‌های کتاب مفید برای جوانان در مساجد

8.همکاری با شهرداری و واحدهای تابعه آن در عمران کالبدی مساجد و شاداب‌سازی پیرامون آن

9.تدوین و ارائه طرح وقف مسجدی به سازمان اوقاف به‌منظور راهنمایی واقفین برای پوشش خلأهای موجود در حوزه‌ی مسجد و جوان با توجه به راهبرد جوان‌سازی مساجد

10.طراحی و تدوین سیر مطالعاتی و مسابقات کتاب‌خوانی با هماهنگی سپاه، سازمان تبلیغات، نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور و سایر سازمان‌های متولی

راهبرد 4: آسیب‌شناسی و ارزیابی عملکرد سازمان‌ها و نهادهای اثرگذار بر تعامل جوانان با

مسجد

اقدامات:

1.آسیب‌شناسی و نقد عملکرد مراکز متولی امور مساجد در حوزه تعامل جوانان با مسجد و ارایه راهکارهای بهبود

2.آسیب‌شناسی و نقد عملکرد حوزه‌های علمیه در تربیت ائمه جماعت به‌منظور سوق دهی حوزه‌های علمیه به تربیت ائمه جماعت توانا در حوزه تعامل با جوانان و ارایه راهکارهای بهبود

3.آسیب‌شناسی گسترش فعالیت نهادهای موازی و رقیب مسجد در جامعه و اثرات مخرب آن بر جوانان

4.تحلیل و ارزیابی میزان اثرگذاری برنامه‌ها و آثار تولیدشده با موضوع نماز و مسجد در افکار جوانان

5.ارزیابی و آسیب‌شناسی تأثیر متقابل مسجد و تهاجم فرهنگی از طریق حمایت از مستندهای تلویزیونی، کلیپ، پادکست و تولیدات چندرسانه‌ای در این موضوع

راهبرد 4: ترویج هویت مسجدی در بین دانشجویان از طریق توسعه تعامل با وزارت خانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

اقدامات:

1.تأمین زیرساخت‌های راه‌اندازی مؤسسه آموزش عالی مسجد با همکاری وزارت علوم و تدوین رشته‌های مربوط به آن

2.طراحی سرفصل‌های درسی با موضوع خانواده و مسجد و قرار دادن آن به‌عنوان بخشی از محتوای آموزشی دانشجویان با همکاری وزارتین آموزش عالی و بهداشت در قالب دروس اختیاری

3.تلاش در راستای محوریت علمی- تخصصی مساجد الگو در رشته‌های دانشگاهی با همکاری و حمایت وزارت علوم

4.حمایت از پایان‌نامه‌های مرتبط با ارتقای تعامل و عملکرد مساجد در امور جوانان

5.همکاری با وزارتین علوم و بهداشت برای تقویت کالبدی و محتوایی مساجد دانشگاه‌ها، خوابگاه‌های دانشجویی، پژوهشگاه‌ها و بیمارستان‌های تحت پوشش

هدف کلان 3: برخورداری از پشتوانه‌های سیاستی و قانونی پویا و بروز شده در راستای ارتقاء نقش‌آفرینی و مسئولیت‌پذیری عناصر حاکمیتی در حوزه فرهنگی- اجتماعی جوانان با تأکید بر نقش محوری مسجد

راهبرد 1:

تأمین پشتوانه‌های کلان سیاستی و قانونی در راستای ارتقاء تعامل مطلوب مسجد با جوانان با رعایت اقتضائات فرهنگی مناطق مختلف کشور

اقدامات:

1.تشکیل کارگروه مسجد در شورای عالی انقلاب فرهنگی و تلاش برای تدوین، بروز رسانی و پیگیری اجرای سیاست‌های کلان مسجد با تأکید بر نقش‌آفرینی مساجد در امور جوانان

2.مطالبه‌ی توجه بیش‌تر به موضوع ارتقاء فرهنگی مسجدمحور جوانان در بخش توسعه فرهنگی برنامه‌های پنج‌ساله توسعه و تدوین شاخص‌های کمی و کیفی اندازه‌پذیر

3.طراحی و تدوین سیاست‌های کلان برنامه‌ریزی فرهنگی متناسب با نیازهای جوانان با رویکرد مسجدمحور در مرکز رسیدگی به امور مساجد

4.تشکیل و تقویت فراکسیون مسجد در مجلس شورای اسلامی و پیگیری مطالبات مربوط به مسجد

5.لحاظ نمودن پیوست مسجدی ذیل پیوست فرهنگی برای همه پروژه‌های فرهنگی، اجتماعی و عمرانی توسط مجلس شورای اسلامی و ارائه گزارش سالیانه در صحن مجلس

6.زمینه‌سازی به‌منظور اختصاص درصدی از بودجه عمومی کشور به فعالیت‌های فرهنگی- اجتماعی مساجد توسط مجلس شورای اسلامی

7.زمینه‌سازی قانونی و سیاستی برای ارائه خدمات عمومی وزارتخانه‌ها و سازمان‌های بخش عمومی به جوانان از طریق مساجد

8.رفع موانع قانونی تشکیل صندوق‌های مردمی مسجدمحور با هدف حمایت از جوانان در امر ازدواج و اشتغال و مسکن

راهبرد 2: زمینه‌سازی برای تسهیل تعاملات مسجد با سازمان‌ها و نهادهای عمومی و فرهنگی

اقدامات:

1.زمینه‌سازی تقسیم کار فعالیت‌های فرهنگی- اجتماعی در میان سازمان‌های متولی جوانان با تأکید بر نقش اساسی مسجد از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی

2.تأمین تمهیدات قانونی و سیاستی برای تقسیم کار مأموریت‌های سازمان‌های مرتبط با مسجد در حوزه نظام سخت افزاری از طریق لایحه دولت و طرح‌های مجلس شورای اسلامی

3.تأکید و مطالبه مسئولیت وزارت ورزش و جوانان در امور جوانان و هماهنگ کردن فعالیت‌های وزارتخانه با فعالیت‌های مسجدی

4.زمینه ‌سازی برای تعامل و همسوسازی گونه‌های مختلف تشکل‌های فرهنگی با مساجد در امر تعامل با جوانان از طریق ارتقای نقش اساسی مساجد در چارچوب نهادی نقشه مهندسی فرهنگی کشور

5.زمینه‌ سازی جهت افزایش مشارکت نهادها و سازمان‌های بخش عمومی کشور در امر

اعتلای مساجد

6.ایجاد امکان قانونی برنامه‌ریزی و نظارت فعال بر عملکرد نهادهای فرهنگی محله برای شورای فرهنگی مسجد محلات (فرهنگ‌سراها، سرای محله‌ها، آموزشگاه‌ها، کتابخانه‌ها و کتاب‌فروشی‌ها، سینماها و...)

7.تلاش در راستای کاهش روندهای بوروکراتیک مرتبط با حمایت مادی و معنوی از فعالیت‌های جوانان انقلابی مساجد

راهبرد 3: تدوین بسته‌های قانونی، سیاستی و اجرایی حمایت از تعاملات مسجد با نهادهای مرتبط با جوانان

اقدامات:

1.شناسایی نهادهای مرتبط با جوانان و تعریف راهکارهای قانونی برای نقش‌آفرینی مطلوب مساجد در این تعامل

2.طراحی و استقرار الگوی تعامل مرکز رسیدگی به امور مساجد و نهادهای نمایندگی ولی فقیه در دانشگاه‌ها به‌منظور بهره‌مندی متقابل از ظرفیت‌های مساجد دانشگاه‌ها و محلات

3.فراهم نمودن زمینه‌های حضور فعال‌تر و هماهنگ‌تر و جوان‌گرایانه‌تر بسیج مستضعفان در امور محوله، تحت مدیریت امام جماعت مسجد

4.زمینه‌سازی قانونی برای استفاده از نیروی سرباز دارای شایستگی لازم برای خدمت در مساجد