سند تعامل مسجد و بانوان

مشخصات کتاب

«سند تعامل مسجد و بانوان»

مرکز رسیدگی به اور مساجد

زمستان 96

ویراستار دیجیتال: زهرا رووفی

اشاره

بسم اللّه الرحمن الرحیم

فهرست

خلاصه اجرایی...4

بررسی وضع موجود و آسیب شناسی تعامل مساجد و بانوان...6

مقدمه...14

تعریف مفاهیم و کلیات...16

اصول تعامل مطلوب مسجد و بانوان...17

چشم انداز تعامل مطلوب مسجد و بانوان...19

اهداف کلان مرکز رسیدگی به امور مساجد در باب تعامل مسجد و بانوان...20

نظام سخت افزاری...21

نظام نرم افزاری...23

نظام مدیریتی...26

نظام تأمین و تعاملات سرمایه انسانی...27

نظام ارتباطات محیطی...29

تشکیل ستاد اجرایی سازی سند...30

خلاصه اجرایی

به سفارش مرکز رسیدگی به امور مساجد و با هدف بهبود جهت گیری و هماهنگی بخش های مسئول در عرصه مسجد و بانوان، طرح تدوین سند تعامل مطلوب مسجد و بانوان تهیه شده است که خروجی اصلی آن سندی با همین عنوان بوده پیش روی شماست.

این طرح در سه فاز تعریف و ذیل هر فاز گام ها و خروجی هایی ارائه شده است.

در فاز اول پژوهش، برای دست یابی به وضعیت مطلوب تعامل مسجد و بانوان، ابتدا ترسیم چهره مطلوب بانوی مؤمن و متدین در عرصه فردی، خانوادگی و اجتماعی در دستور کار قرار گرفت. اگر چه پژوهش های متعددی از سوی عالمان و اندیش مندان در این مورد نگاشته شده است. لیکن در این پژوهش برای ترسیم الگوی مطلوب زن مسلمان، از بیانات مقام معظم رهبری، حضرت آیت اللّه خامنه ای (مدظله العالی) استفاده شد. علت این انتخاب، اهتمام ایشان در برهه های گوناگون به ترسیم چهره واقعی بانوی مؤمن مسلمان، در هندسه تفکر دینی است؛ بینش و بصیرت ایشان به اذعان اندیش مندان حوزه های مختلف علوم اجتماعی، همواره در ترسیم افق های پیش رو، راه گشا بوده است؛ در این پژوهش با بررسی جامع بیانات معظم له به ترسیم الگوی بانوی مسلمان در عرصه های فردی، خانوادگی و اجتماعی پرداخته شد.

گام بعدی که در این فاز مورد بررسی قرار گرفت، بررسی نقش مسجد در رساندن بانوی مسلمان به وضعیت مطلوب و جایگاه واقعی خود، در هندسه تفکر دینی است. لذا در این مرحله از پژوهش، به بررسی آیات و روایات و شواهد تاریخی حضور بانوان در مسجد پرداخته شده و هم چنین جمع بندی مباحث فقهی حول این موضوع ارائه گردید. در ادامه آثار و شرایط حضور بانوان در مسجد مورد بررسی قرار گرفت. در بخش پایانی این فاز از پژوهش اصول اساسی و بنیادین تعامل مطلوب مسجد و بانوان، احصا شد.

در فاز دوم، به بررسی و تبیین وضعیت موجود حوزه مسجد و بانوان و هم چنین به آسیب شناسی این عرصه پرداخته شده است. بدین منظور نخست، نمایی کلی از وضعیت موجود و مسائل جامعه بانوان ارائه شده و دلالت هایی از آن برای بحث پیرامون وضعیت موجود مسجد و بانوان استخراج شده است. در این بخش، برای دست یابی به دریافت بهتر و روشن تر از وضعیت موجود، در خصوص نظام تأثیر و تأثرات غرب و فرهنگ غربی با جامعه بانوان و اصولاً جنس زن، از بیانات مقام معظم رهبری (مدظله العالی) استفاده گردید. در ادامه اسناد بالا دستی مرتبط با جامعه بانوان و راه کار هایی که جهت برون رفت از مشکلات مذکور پیشنهاد شده است، مورد بررسی گرفت. حقیقت این است که با بررسی مسائل موجود و اسناد بالا دستی این حوزه، نقش مسجد در حل مسائل جامعه بانوان بیش از پیش جلوه می نماید.

گام بعدی این فاز آسیب شناسی حوزه تعامل مسجد و بانوان در راستای حرکت از وضع موجود و چالش های پیش رو به سوی وضعیت مطلوب است. با مد نظر قرار دادن الگوی مطلوب بانوی مسلمان در عرصه های فردی، خانوادگی و اجتماعی که در فاز اول به دست آمد و با توجه به وضعیت موجود و مسائلی که پیش روی جامعه بانوان است. انتظار می رود که مسجد بتواند در حل این مسائل و رساندن زنان به الگوی مطلوب خود نقشی مؤثر ایفا کند؛ ولی متأسفانه به دلیل غفلت سیاست گذاران و عدم انسجام متصدیان مسجدی، آن طور که انتظار می رود این مهم محقق نشده است. در این بخش به بررسی آسیب های مسجد در راه رساندن بانوان مؤمن به جایگاه رفیع خویش در جغرافیای دینی پرداخته شد.

خروجی فاز سوم پژوهش، تدوین سند تعامل مسجد و بانوان بوده است. برای تدوین سند، اسناد بالا دستی که به تفصیل یا اجمال در مورد مسجد و بانوان مطالبی دارند مورد بررسی قرار گرفتند. در گام بعد با اشراف بر وضعیت مطلوب تعامل مسجد و بانوان و اصول بنیادین آن که از فاز اول تحقیق به دست آمد و هم چنین با اطلاع از وضعیت موجود و آسیب های احصا شده در حوزه تعامل مسجد و بانوان، گزاره های سیاستی با عنایت به مسئولیت و ظرفیت مرکز رسیدگی به امور مساجد متناسب سازی شده و اقدامات عملی نگاشته شدند. در ادامه با کنار هم قرار گرفتن اقدامات و راهبرد ها اهداف کلان استخراج شدند. در این راستا توجه به نکاتی ضروری خواهد بود:

ارائه اقدامات، راهبرد ها و اهداف کلان با نگاهی کلان به ارکان تحقق (نظام مدیریتی، نظام نرم افزاری، نظام تأمین و تعاملات سرمایه انسانی، نظام سخت افزاری و نظام ارتباطات محیطی) صورت گرفته و تلاش شده به طور متوازن بین ارکان توزیع شود.

مخاطب اصلی سند مرکز رسیدگی به امور مساجد است و اکثر اقدامات ناظر به حیطه مسئولیت مستقیم این مرکز پیش بینی شده است اما به تبع امکانات بالفعل و بالقوه مرکز رسیدگی به امور مساجد در مطالبه و پیگیری اقدامات کلان و ملی، اقداماتی طراحی شده که می تواند از سوی این مرکز از سطوح بالا تر مطالبه و در سطح عملیات و مساجد برنامه ریزی و پیاده سازی شود.

این سند از جمله اسناد بالا دستی است که می تواند مبنای سایر برنامه ها هم چون برنامه ریزی راهبردی، تدوین شاخص های عملیاتی، برنامه های اجرایی معاونت ها و واحد های تابعه مرکز رسیدگی به امور مساجد قرار می گیرد.

ساختار این سند به صورت پنج سطحی و مشابه اغلب اسناد بالا دستی موجود نظام، طبقه بندی شده است:

بررسی وضع موجود و آسیب شناسی تعامل مساجد و بانوان

اشاره

پس از بررسی های به عمل آمده در عرصه تعامل مسجد و بانوان، گزاره هایی به دست آمد که می تواند مبین علل نا کامی امروز مسجد و مؤلفه های آن در رساندن جامعه بانوان به الگوی مطلوب بانوی مؤمن و متدین باشد. برای تبیین این آسیب ها از الگوی پنج عاملی تعامل مسجد و بانوان استفاده شده است که پیش از بیان عناوین آسیب ها به تشریح این مؤلفه ها پرداخته خواهد شد.

نظام مدیریتی

اشاره

هر نهادی برای نیل به اهداف خود، نیاز به مدیریت و راهبری دارد. مسجد نیز با وجود کارکرد ها، تعاملات و فعالیت های متنوع، از این قاعده مستثنا نیست. ارکان اداره و مدیریت مسجد، امام جماعت، هیئت امنا و شورای فرهنگی است.

امام جماعت

امام جماعت به عنوان مدیر طبیعی مسجد محور زیر نظام مدیریت مسجد بوده و به همه فعالیت های مسجد مشروعیت و مقبولیت می بخشد.

هیئت امنا

هیئت امنا ذیل نهاد مدیریت مسجد به عنوان نهاد پشتیبان، سیاست گذار و مدیر بخش سخت افزار عمل می کند. این شورا وظیفه تأمین و نگه داری سخت افزار مسجد اعم از بودجه، امکانات، تجهیزات و کالبد را بر عهده دارد.

شورای فرهنگی

شورای فرهنگی ذیل مدیریت مسجد، مرجع تصمیم گیری و سیاست گذاری در حوزه نرم افزاری مسجد است. شورای فرهنگی، مظهر وحدت و عقل جمعی اهالی و کار گزاران مسجد است که ریاست آن بر عهده امام جماعت است.

نظام نرم افزاری

زیر نظام نرم افزار مسجد شامل «محتوا و پیام» و «برنامه ها و فعالیت ها» است. این زیر نظام، ارتباط مستقیمی با اهداف تربیتی تبلیغی مسجد در تعامل با بانوان دارد. منظور از پیام ها همان مفاهیم یا اثراتی است که هر فعالیتی در مسجد با هدف القای آن انجام می گیرد. منظور از قالب ها، ابزار های انتقال پیام است. ابزار هایی هم چون منبر، دعوت غیر مستقیم و ...

نظام تأمین و تعاملات سرمایه انسانی

اشاره

این زیر نظام شامل سه بخش تشکل های مسجدی اهالی مسجد، خادم مسجد است.

تشکل های مسجدی

تشکل های مسجدی به صورت نظام یافته شامل تشکل های مسجد و کانون فرهنگی است. در این میان بسیج، تشکلی است که خود وابسته به نهادی است که سیاست ها و اقدامات آن از سوی سازمان بالا دستی به آن ابلاغ می شود. این تشکل ها مهم ترین بازوی اجرایی شورای فرهنگی و نرم افزاری مسجد هستند.

اهالی مسجد و نماز گزاران

اهالی مسجد نقش مهمی را در حضور یا عدم حضور بانوان در مسجد ایفا می کنند. به عنوان مثال ذهنیت این که مسجد فقط برای مردان است و زنان طفیلی آنان به شمار می آیند موجب می شود که مناسبات و برنامه های درون مسجد نیز بر اساس همین دیدگاه تعریف شود.

خادم مسجد

خادم مسجد از نیرو های اثر گذار منابع انسانی مسجد به شمار می رود. خادم مسجد بیش ترین تعامل را با همه اقشار مسجدی دارد.

نظام سخت افزاری

عناصر فیزیکی و پشتیبان فعالیت های مسجد، سخت افزار مسجد هستند. «بودجه» «تجهیزات و امکانات» و «کالبد» سه بعد مهم و اثر گذار سخت افزاری در تعامل بانوان با مسجد هستند. البته این سه بعد، شرط لازم ایجاد تعامل مطلوب میان مسجد و بانوان هستند، شرط کافی در سایه عملکرد مطلوب سایر زیر نظام های مسجد رقم می خورد.

نظام ارتباطات محیطی

اشاره

اگر مسجد بخواهد اثر گذاری جدی بر جامعه داشته باشد، نا گزیر به تعامل جدی با سایر نهاد های اجتماع است. مسجد در رویکرد سیستمی، یک سیستم باز است که از محیط خود و سایر نهاد ها ورودی می پذیرد و بر آن ها اثر گذار است. این تعاملات برحسب نزدیک و یا دور بودن محیط به دو دسته ارتباطات عرضی (با محیط نزدیک) و ارتباطات طولی (با محیط دور) تقسیم می شوند.

محیط نزدیک (ارتباطات مستقیم)

1. تعامل با نهاد های رقیب

امروزه به دلیل افول جایگاه مساجد و اقدامات نا درست مدیریتی، سایر نهاد های فرهنگی نو ظهور به رقیبی برای مسجد تبدیل شده اند. این نهاد ها هم چون فرهنگ سرا ها، حسینیه ها، جلسات خانگی بانوان و.... هر چند به صورت مستقیم در دین ما نهی نشده اند، اما در عمل مشاهده می شود که کار کرد های مسجد را به حاشیه می برند و به رقیبی جدی برای مسجد تبدیل شده اند. رویکرد مسجد در قبال این نهاد ها نباید نفی و عدم تعامل باشد. مسجد از سویی باید به فعالیت های خود رونق دهد و از سوی دیگر به تعامل سازنده با این گونه نهاد ها بپردازد.

2. همسایگان مسجد

تعامل مسجد با همسایگان از امور مهمی است که مسجد نسبت به ایشان دارای حقوق متقابل است. در بعد همسایگی با مسجد، خانواده ها مخاطبین اصلی مساجد به شمار می روند. در صورت درک درست از ثمرات حضور بانوان در فضای معنوی مسجد، خانواده ها می توانند نقش مهمی در تعامل مطلوب بانوان با مسجد ایفا کنند. به دلیل محفوظ ماندن بافت محلی در اغلب شهر ها و محلات جامعه ی ایران، همسایگان می توانند به طور مستمر از مسجد تأثیر پذیرند و بر فعالیت های آن اثر بگذارند.

3. رسانه

با توجه به تغییرات تدریجی جامعه از الگوی سنتی به الگوی مدرن، رسانه ها نقش اساسی در نقش دهی به فرهنگ جامعه دارند. این رسانه ها، چه رسانه های رسمی هم چون صدا و سیما و چه رسانه های غیر رسمی هم چون شبکه های اجتماعی امروز، بخش بزرگی از جامعه بانوان را تحت تأثیر قرار داده است. در دنیای امروز رسانه را می توانیم به دلیل استفاده مستمر جزء محیط نزدیک مسجد به حساب بیاوریم.

محیط دور (ارتباطات غیر مستقیم)

هر چند مسجد مستقیماً توسط مردم اداره می شود، اما - در نظام اسلامی که هدف آن احیای مسجد است - سیاست های سازمان های بالا دستی متولی مساجد یا نهاد های سیاست گذار فرهنگی، اثر جدی بر فعالیت های مسجد دارد. ارتباطات طولی مسجد به دو دسته «سیاست گذاری و سطوح کلان» و «نهاد های متولی مسجد و فرهنگ» تقسیم می شود.

این گونه نهاد ها با اتخاذ سیاست های کلی بر همه نهاد های فرهنگی اثر می گذارند که مسجد نیز یکی از این نهاد هاست. این که نهاد های سیاست گذار در سیاست های کلان خود چه جایگاهی برای بانوان در نظر گرفته باشند بر تعامل مسجد و بانوان مؤثر خواهد بود.

سازمان هایی هم چون مرکز رسیدگی به امور مساجد، سازمان تبلیغات، دفتر تبلیغات، سازمان اوقاف و حوزه های علمیه به صورت مستقیم یا غیر مستقیم به پشتیبانی، برنامه ریزی و نظارت بر مساجد اقدام می کنند. میزان و نحوه پشتیبانی به صورت توانمند سازی یا مداخله این گونه سازمان ها بر تعامل مسجد و بانوان اثر جدی دارد. این نهاد ها برای مسجد یک نهاد بالا دستی محسوب می شوند.

مسائل بنیادین

اشاره

بخش عظیمی از مسائل مسجد به اوضاع و شرایط امروز جامعه ایران مربوط می شود. مسجد به عنوان یکی از مهم ترین نهاد های جامعه دینی، باید بتواند نقش مؤثری در زمینه کاهش آسیب ها و مسائل کلان اجتماعی بازی کند. این مهم مستلزم برخور داری از ساز و کاری برای شناسایی، به روز رسانی و اولویت بندی مسائل بنیادین و عملیات اصلاحی آسیب هاست.

فهرست اجمالی آسیب های شناسایی شده در شش حوزه مورد بحث در بالا را به صورت زیر می توان ارائه کرد:

نظام سخت افزاری

نظام نرم افزاری (فعالیت های فرهنگی و اجتماعی)

نظام مدیریتی

امام جماعت

ستاد برنامه ریزی و پشتیبانی (هیئت امنا و شورای فرهنگی)

نظام تأمین و تعاملات سرمایه انسانی

تشکل های مسجد

اهالی مسجد

خادم مسجد

نظام ارتباطات محیطی

مقدمه

بانوان در هندسه تفکر اسلامی از جایگاه والایی برخور دار هستند. ویژگی های شخصیتی ایشان هم چون عاطفه ی سر شار در کنار از خود گذشتگی، تسریع کننده حرکت ایشان به سوی خدای متعال و تقرب به درگاه ربوبی است. منابع اصیل اسلامی، گواه ارزش والای بانوان مؤمن و متدین در قاموس تفکر دینی است. همین ویژگی ها در عرصه خانه و خانواده، به گونه ای دیگر و باعث آرامش و استحکام خانواده و گرما بخش رابطه ی صمیمانه اهل خانه به شمار می رود؛ به طوری که می توان خانواده ای را بدون مرد تصور کرد؛ ولی خانواده ای را که در آن زن و مادر به عنوان رکن اساسی حضور نداشته باشد، به سختی می توان خانواده نامید. مسئولیت بی بدیل بانوان در عرصه ی تمدن که در قالب نقش تربیتی ایشان به عنوان مادر و همسر متجلی می شود، باید به عنوان نقش مهم اجتماعی ایشان مد نظر قرار گیرد. چرا که بصیرت و نقش های اجتماعی ایشان، نه تنها در ایفای مؤثر تر نقش شان در خانواده اهمیت دارد، بلکه خود سر چشمه بسیاری از اصلاحات اجتماعی به شمار می رود. نقش مثال زدنی بانوان مؤمن و متدین در جریان انقلاب اسلامی و پس از آن، در سال های دفاع مقدس، گویای این تأثیر گذاری است.

مسجد به عنوان مرکزی بی نظیر جهت ترویج سبک زندگی اسلامی و تربیت دینی، بستری است که می تواند زنان و دختران مسلمان را در فضای عطرآگین و معنوی خود، بیش از پیش با ویژگی های بانوی مؤمن و متدین آشنا سازد. تنفس بانوان در محیط امن و نورانی مسجد، علاوه بر تأثیراتی که بر شخصیت ایشان دارد، به طور غیر مستقیم فرزندان و همسران آنان را نیز متأثر می کند.

برداشت های سطحی و نا صواب از دین، موجب شده است که شأن و شخصیت زن مسلمان در مساجد مورد بی توجهی قرار گیرد. این تلقی های نا صحیح، مضاف بر رفتار نا درست برخی متدینین، عملاً مانع حضور ایشان در مسجد است. جامعه بانوان که نشان داده اند هر جایی که حرف از معنویت و رشد و تقرب است، چه از حیث کمیت و چه به لحاظ کیفیت، حضوری مؤثر داشته اند. اگر چه با انقلاب شکوه مند اسلامی، گام های اساسی در اصلاح ذهنیت ها نسبت به مقام بانوی مسلمان و نقش او در خانواده و اجتماع برداشته شده است، هنوز آن طور که شایسته است زمینه استفاده بانوان از آثار و برکات مساجد فراهم نشده است.

در کنار موانع موجود بر سر راه حضور کریمانه بانوان در مسجد، تمرکز دشمنان اسلام و انقلاب بر انهدام نهاد بنیادین جامعه اسلامی، یعنی خانواده و رکن اساسی آن، یعنی بانوان مؤمن و انقلابی، نیز قابل توجه است؛ لذا «تقویت حضور کریمانه بانوان در مساجد به عنوان کانونی ترین نقطه تقویت تربیت دینی، در واقع تقویت سنگر مقابله با تهاجم دشمن است.» ⁽¹⁾

سند پیش رو را پاسخی است «به یک توقع نهفته و نا گفته در میان قشر عظیم بانوان متدین و مؤمن جامعه اسلامی که هم حضور کمی شان در مساجد بیش تر است و آن جا که زمینه ای وجود داشته باشد، این حضور کیفی تر و مؤثر تر هم هست.» ⁽²⁾

این سند که حاصل تلاش گروهی از پژوهش گران در دانش گاه امام صادق علیه السلام است، در چند بخش تنظیم شده است. در بخش اول به تعریف کلیات و مفاهیم اصلی مندرج در سند پرداخته شده است. بخش دوم به بیان اصول تعامل مطلوب مسجد و بانوان اختصاص یافته است. در ادامه، چشم انداز مرکز، در تعامل مطلوب مسجد و بانوان، در بخش سوم و اهداف کلان، راهبرد ها و اقداماتی که بر آمده از دو مختصات آسیب شناسی وضع موجود و مسجد تراز اسلامی است، در بخش چهارم، ارائه می شود.

الگوی تنظیم اهداف کلان، راهبرد ها و اقدامات تا حدودی مشابه الگو های سند نویسی رایج در کشور و بر اساس رویکرد نظام مند به مسائل است.

اهداف کلان، راهبرد ها و اقدامات در پنج حوزه کلی دسته بندی شده اند؛

این پنج حوزه، عرصه های مهم فعالیت مسجدند که هر یک با چالش ها و مسائلی مواجه اند. در این سند، بر اساس چشم انداز و اهداف مرکز رسیدگی به امور مساجد، راهبرد ها و اقداماتی برای بهبود پیشنهاد شده است، که در یک افق ده ساله تعالی با عزم، جدیت و مدیریت جهادی قابل اجرا و دست یافتنی است.

و من اللّه التوفيق و عليه التكلان

مرکز رسیدگی به امور مساجد

پاییز 96

تعریف مفاهیم و کلیات

اصول

اصول به مثابه معیار و راهنمای عمل، از عوامل تأثیر گذار در انسجام یک کار مشخص است که منشأ انتخاب روش ها است؛ به این ترتیب، اصول، چگونگی تحقق غایت فعل مورد نظر را نشان می دهند. اصول، ماهیتی نسبتاً پایدار دارند و بر امور عینی دلالت می کنند.

بانوان

در این سند، بانوان مخاطبین مؤنث مسجدی هستند که شامل دختران نا بالغ، نوجوان و جوان، میان سال و سالمند، اعم از مجرد و متاهل می شود.

چشم انداز تعامل مطلوب مسجد و بانوان

چشم انداز، معرف وضع مطلوب و دست یافتنی است. چشم انداز تعامل مطلوب مسجد و بانوان، با توجه به آسیب شناسی های انجام شده و با الهام از ویژگی های مسجد تراز، ترسیم شده است. این چشم انداز، در بازه زمانی 10 ساله تحقق یافتنی است.

اهداف کلان تعامل مطلوب مسجد و بانوان

اهداف کلان، موقعیت ها یا نتایج خاصی هستند که مرکز رسیدگی به امور مساجد در مسیر تحقق چشم انداز خود، در حوزه تعامل مطلوب با بانوان، باید به آن ها دست یابد. تحقق این اهداف، نیازمند تدوین راهبرد های مشخص است.

راهبرد

راهبرد تعیین کننده مسیر و طریقی است که متناسب با فرصت ها و تهدید ها، قوت ها و ضعف های محیطی، برای نیل به اهداف کلان، طراحی و تدوین می شوند.

اقدام

اقدامات، عملیاتی ترین سطح در تدوین راهبرد را تشکیل داده و عینی ترین بخش در مرحله اجرای راهبرد است. اقدامات باید دارای زمان بندی و قابل اندازه گیری باشند. اقدامات در قالب مجموعه ای از قوانین، مقررات، رویه ها و فعالیت هایی تعریف می شوند که در کنار هم تحقق یک راهبرد را رقم می زنند.

اصول تعامل مطلوب مسجد و بانوان

اشاره

سند مسجد و بانوان سندی با هدف حرکت هدف مند و منسجم فکری، فرهنگی و اجتماعی است که به دور از افراط و تفریط ها با نگاهی متعالی و دینی، که ترجمان آن در منظومه اندیشه امام و رهبر فرزانه انقلاب است، به موضوع مهم تعامل مطلوب مسجد و بانوان می پردازد. ⁽¹⁾اصولی که در عرصه تعامل مطلوب مسجد و بانوان در این پژوهش مبنا قرار گرفته است عبارت اند از:

1.اصل دین مداری

مبانی، ارزش ها، اخلاق و احکام اسلام ناب محمدی (صلی اللّه علیه و آله و سلم) بر فرایند طراحی، تدوین، اجرا و ارزیابی سند مسجد و بانوان، حاکم می باشد. این اصل بر سایر اصول این سند حاکم است.

2.اصل کرامت انسانی زن

زن و مرد، در همه خصوصیات انسانی با یک دیگر مشترک هستند. زن نیز می تواند به بالا ترین مقامات از لحاظ معنوی برسد و آیینه ای برای کل جامعه، اعم از مرد و زن قرار گیرد. ⁽²⁾

3.اصل اکتساب معرفت دینی

شناخت عقاید، احکام و اخلاق بر اساس اسلام ناب محمدی (صلی اللّه علیه و آله و سلم) جهت دهنده و تعالی بخش زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی بانوان است.

4.اصل بصیرت اجتماعی

خود شناسی و آگاهی تاریخی و اجتماعی و بصیرت سیاسی بانوان، موجب افزایش اعتماد و خود باوری، توانایی تحلیل موقعیت ملی و جهانی و نگرش مطلوب در ایشان می گردد. عقلانیت اسلامی، عامل تشخیص بهنگام و مبنای هم گرایی و حضور هوش مندانه در مقابل جبهه کفر و نفاق است.

5.اصل عدالت

استفاده همگانی از فرصت ها، امکانات و خدمات فرهنگی و اجتماعی باید متناسب با استعداد ها، نیاز ها و ظرفیت های افراد، اعم از زن و مردم، باشد.

6. اصل حق و تکلیف زن برای حضور عرصه فعالیت های اجتماعی، سیاسی و علمی

زن مسلمان نیز حق دارد و موظف است همانند مرد مسلمان، به ادای وظایفی که در اجتماع بر عهده دارد بپردازد. عبارت مَنْ أَصْبَحَ لاَ یَهْتَمُّ بِأُمُورِ اَلْمُسْلِمِینَ فَلَیْسَ بِمُسْلِمٍ ⁽¹⁾اختصاص به مردان ندارد و زنان نیز باید نسبت به امور مسلمانان، احساس مسئولیت و اهتمام داشته باشند.

7.اصل ترجیح مسئولیت های خانوادگی بر مسئولیت های اجتماعی

مهم ترین مسئولیتی که یک زن بر عهده دارد نقشی است که او به عنوان همسر و به عنوان مادر در خانواده ایفا می کند. حفظ کیان خانواده به عنوان سلول بنیادین جامعه اسلامی، مهم ترین وظیفه ای است که به زن سپرده شده و این کار تنها از عهده او بر می آید. فعالیت ها و مشارکت اجتماعی زن نباید نقش او را در خانواده، تحت الشعاع قرار دهد.

8.اصل عدم اختلاط زن و مرد

روابط زن و مرد در فعالیت های اجتماعی دارای حجاب و مرزی مشخص است. رعایت این حدود و توجه به عدم و مرد، شرط لازم حضور در فعالیت های اجتماعی است.

9.اصل حضور عفیفانه زنان در فعالیت های اجتماعی

رعایت حجاب در بیرون از محیط خانه و خانواده، شرط سلامت اخلاقی اجتماع است و رعایت آن در الگوی سبک زندگی اسلامی جایگاه ویژه ای دارد. عدم توجه به عفت زنان در فعالیت های اجتماعی، موجب بروز بی بند و باری های امروز جهان غرب است.

10.اصل توجه به ظرافت های وجودی

فعالیت های بانوان در عرصه های مختلف زندگی فردی و اجتماعی، باید متناسب با ظرفیت ها و ظرافت های روحی و جسمی ایشان باشد.

چشم انداز تعامل مطلوب مسجد و بانوان

با اتکال به قدرت لایزال الهی و در پرتو ایمان و عزم جهادی و کوشش مسئولانه و برنامه ریزی شده در راستای بر پایی تمدن نوین اسلامی و زمینه سازی ظهور در افق 1404؛

تعامل مسجد و بانوان، تعاملی همه جانبه، مستمر توأم با تکریم است. این تکریم با تأکید بر جایگاه محوری مسجد و مشارکت حداکثری خانواده، مردم و نهاد های رسمی و غیر رسمی تربیتی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی جامعه، با هدف رشد و شکوفایی استعداد های عمومی و ویژه بانوان در همه ابعاد و مراتب حیات طیبه و رفع نیاز های فطری و متعالی آن ها شکل یافته و استمرار می یابد.

در طراحی این تعامل حق و تکلیف فردی، خانوادگی و اجتماعی بانوان مدنظر بوده و ایفای نقش خانوادگی بانوان به عنوان مهم ترین نقشی که یک زن می تواند ایفا کند و سلامت روحی خانواده و جامعه وابسته به آن و مورد تأکید است.

بدین ترتیب مسجد طراز اسلامی، از یک منظر مسجدی است که زمینه حضور کریمانه بانوان و بستر رشد همه جانبه ایشان را فراهم آورد. در این مسجد همه عناصر مدیریتی، تربیتی، نظام نرم افزاری و نظام سخت افزاری، توجه خاصی به این قشر به عنوان نیرو های فعال و هم چنین مربیان نسل بعد جامعه اسلامی دارند و چنین مسجدی مهم ترین پایگاه تعالی بخش، سازمان دهنده و جهت بخش بانوان مؤمن و انقلابی خواهد بود.

اهداف کلان مرکز رسیدگی به امور مساجد در باب تعامل مسجد و بانوان

اهداف مربوط به نظام سخت افزاری

اهداف مربوط به نظام نرم افزاری

اهداف مربوط به نظام مدیریتی

اهداف مربوط به نظام تأمین و تعاملات نیروی انسانی

اهداف مربوط به نظام ارتباطات محیطی

در ادامه، اهداف مذکور در پنج حوزه نظام تأمین و تعاملات نیروی انسانی، نظام مدیریت، نرم افزار، سخت افزار و نظام ارتباطات محیطی به هم راه راهبرد ها و اقدامات متناظر با هر یک از اهداف ارائه می شوند.

نظام سخت افزاری

هدف كلان 1: مطبوع سازی فضای کالبدی مسجد با تأکید بر رعایت امنیت، عدالت و توجه ویژه به معماری بخش بانوان مسجد برای تقویت حضور و نقش آفرینی ایشان

راهبرد 1: بهینه سازی و جذاب سازی معماری و فضای کالبدی مساجد در راستای جذب بانوان و ارتقای تعامل آنان با مسجد

اقدامات:

هدف کلان 2: فراهم بودن امکانات زیر ساختی، تجهیزات و منابع مالی مورد نیاز در راستای تعامل مطلوب مسجد و بانوان

راهبرد 1: زمینه سازی برای توسعه امکانات و تجهیزات و منابع مالی مورد نیاز مساجد در راستای جذب، تثبیت و تعالی بانوان

اقدامات:

نظام نرم افزاری

هدف کلان 1: استقرار الگو ها و روش های مناسب در راستای جذب و مشارکت بانوان

راهبرد 1: تبیین و ترویج الگو ها و روش های مناسب در راستای تقویت تعامل مسجد و بانوان

اقدامات:

راهبرد 2: نقش آفرینی فعال مساجد در زمینه ی رشد و تعالی توأم با افزایش نشاط بانوان محله با محوریت مسجد

اقدامات:

راهبرد 3: برنامه ریزی جهت سازمان دهی مبلغین غیر حوزوی (خانم جلسه ای ها) و جلسات خانگی مرسوم تحت اشراف امام جماعت مسجد

اقدامات:

هدف کلان 2: در دسترس بودن تولیدات دانشی، محتوایی و محصولات مورد نیاز در راستای تعامل مطلوب بانوان با مسجد

راهبرد 1: تولید و ترویج محتوا های کاربردی و جذاب برای بانوان

اقدامات:

راهبرد 2: تحقیق و پژوهش در حوزه تعامل مطلوب مسجد و بانوان

اقدامات:

نظام مدیریتی

هدف کلان 1: توجه به مسائل، نیاز مندی ها و رشد و تعالی بانوان از سوی کار گزاران مسجد (امام جماعت، هیئت امنا و شورای فرهنگی)

راهبرد 1: اصلاح و ارتقای جایگاه بانوان در نگاه کار گزاران مسجد و توجه کافی به رشد، تعالی و مشارکت ایشان در امور بخش بانوان

اقدامات:

راهبرد 2: هم کاری کار گزاران مسجد در فراهم نمودن امکانات نرم افزاری و سخت افزاری مورد نیاز فعالیت بانوان مسجدی

اقدامات:

نظام تأمین و تعاملات سرمایه انسانی

هدف کلان 1: عملکرد منسجم و هم گرای سرمایه انسانی مسجد (اهالی، تشکل ها و خادم مسجد) در راستای تکریم و تقویت حضور کریمانه بانوان در مسجد

راهبرد 1: تقویت عملکرد تشکل های بانوان مسجدی و رفع موانع و زمینه سازی حضور هدایت شده تشکل های مستقل فعال در حوزه بانوان در مسجد

اقدامات:

راهبرد 2: بهبود و ارتقاء تعاملات مؤثر خادم و خانواده خدام مسجد با بانوان

اقدامات:

نظام ارتباطات محیطی

هدف کلان 1: مسئولیت پذیری سازمان های متولی فرهنگ در تعامل گسترده با مسجد در حوزه بانوان

راهبرد 1: توسعه تعامل با سازمان های عمومی و متولی فرهنگ با رویکرد وظیفه مداری همگان در تقویت حضور کریمانه بانوان در مسجد

اقدامات:

تشکیل ستاد اجرایی سازی سند

به منظور عملیاتی سازی اهداف، راهبرد ها و اقدامات این سند، لازم است در مرکز رسیدگی به امور مساجد، ستاد اجرایی سازی سند تعامل مطلوب مسجد و بانوان ایجاد شود.

پیشنهاد می شود که ترکیب ستاد به تشخیص رئیس محترم مرکز بوده و با ریاست معاونت فرهنگی مرکز و دبیری طرح و برنامه مرکز و با حضور اندیش مندان و دست اندر کاران این حوزه به وجود آید. اهم وظایف این ستاد عبارت اند از: