چکیده مقالات فام فراخوان ایده های مسجدی

مشخصات کتاب

عنوان کتاب: چکیده مقالات فام (فراخوان ایده های مسجدی)

تهیه: دفتر مطالعات و پژوهشهای مرکز رسیدگی به امور مساجد، دبیرخانه فام

جمع آوری و تنظیم: محمد نوروزی

طراح جلد: محمد جواد زهادت

صفحه آرایی: سیدمهدی حسینی

نوبت چاپ: اول، مرداد ماه 93

ناشر: دفتر مطالعات و پژوهش های مرکز رسیدگی به امور مساجد

نشانی قم، 45 متری آیت الله صدوقی رحمه الله، 20 متری حضرت ابوالفضل علیه السلام، پلاک 103

کد پستی: 3713163431

تلفن: 36 - 32923835 - 025

دورنگار: 32923837 - 025

شمارگان: 1000 نسخه چاپ اسراء

نشانی اینترنتی www.masjed.ir

مراکز پخش:

ویراستار دیجیتال: مریم محققیان

اشاره

چکیده مقالات فام

عنوان کتاب: چکیده مقالات فام (فراخوان ایده های مسجدی)

تهیه: دفتر مطالعات و پژوهشهای مرکز رسیدگی به امور مساجد، دبیرخانه فام

جمع آوری و تنظیم: محمد نوروزی

طراح جلد: محمد جواد زهادت

صفحه آرایی: سیدمهدی حسینی

نوبت چاپ: اول، مرداد ماه 93

ناشر: دفتر مطالعات و پژوهش های مرکز رسیدگی به امور مساجد

نشانی قم، 45 متری آیت الله صدوقی رحمه الله، 20 متری حضرت ابوالفضل علیه السلام، پلاک 103

کد پستی: 3713163431

تلفن: 36 - 32923835 - 025

دورنگار: 32923837 - 025

شمارگان: 1000 نسخه چاپ اسراء

نشانی اینترنتی www.masjed.ir

مراکز پخش:

مقدمه

آنچه از فحوای آیات روایات و تأکیدات علمای اعلام به ویژه بنیان گذار انقلاب اسلامی و رهبری معظم انقلاب به دست می آید چنین می نماید که مسجد مهمترین پایگاه برای تربیت و شکل دهی هویت دینی و اجتماعی انسانها است تا بدان جا که رهبر حکیم و خردمند انقلاب در بیانی رسا، مساجد را بهترین و مهمترین مکان برای حفظ دین مردم قلمداد می نمایند.

بی شک اگر قرار است در دنیای امروز و در مواجهه با هجمه همه جانبه دشمن و پیچیدگی های خاص تربیت و دشواریهای تبلیغ معارف دینی مسجد این نقش محوری خود را ایفا نماید، گریزی جز نواندیشی و تحول عمیق در نگرش و عملکرد متولیان فعالان و خدمتگزاران خانه های خدا وجود ندارد.

لازمه این اتفاق مبارک عزمی عمومی و حرکتی جمعی برای ایجاد شور و نشاط و پویایی و اثر گذاری حداکثری در فعالیتها و برنامه های مساجد است مرکز رسیدگی به امور مساجد بر آن است تا با سهیم نمودن نخبگان، صاحبان فکر ایده و برنامه و بسیج نمودن همه امکانات سخت افزاری و نرم افزاری، زمینه ساز خیزش و حرکت مساجد به سمت این هدف مقدس باشد. از این رو دبیرخانه فراخوان ایده های مسجدی با هدف جلب و جذب ایده ها و برنامه های نو و اثر گذار، فعالیت خود را از تابستان 92 آغاز نمود و توانست در گام اول آثار و ایده های قابل قبولی را دریافت نماید. مهمترین ثمره این فراخوان، آغاز به کار بانک ایده های مسجد است که به زودی در فضای مجازی راه اندازی شده و دستمایه خوبی برای فعالان مسجدی خواهد بود.

اما آنچه پیش رو دارید چکیده مقالاتی است که در بخش مقالات و پایان نامه ها به دبیر خانه

فراخوان ارسال گردیده و در فرآیند ارزیابی و داوری حد نصاب لازم را به دست آورده اند.

امید است با ارائه دیدگاهها و نظرات سازنده و همچنین ایده های تحول بخش خود یاری رسان خادمان خویش در مرکز رسیدگی به امور مساجد باشید. بر خود لازم می دانیم از زحمات خالصانه همکاران گرانقدر در دفتر مطالعات و پژوهشهای مرکز صمیمانه قدردانی نمائیم.

مرکز رسیدگی به امور مساجد

معاونت فرهنگی - اجتماعی

تبیین جایگاه مسجد به عنوان میعادگاه منتظران انقلابی

اشاره

هاجر آهنگری

چکیده:

مسجد خانه خداست و مجلس و جایگاه پیام آوران بزرگ الهی و خانه همه تقوا پیشگان است. ضرورت تلاش برای آبادانی و رونق این جایگاه ملکوتی تا آنجاست که یکی از رازهای تشریح فریضه «جهاد» پاسداری از این پرستشگاه پرعظمت در برابر یورش حاکمان خودکامه و ستمگر است. تاریخ مسجد با تاریخ دین گره خورده است. در دین اسلام نیز که از شروع بعثت نبی مکرم یه حرکتها و تمام فعالیتها از مسجد صورت گرفته است، مسجد جایگاهی بس بزرگ دارد و به عنوان پایگاه عبادت و یاد خداوند متعال، جهاد فکری و تعلیم و تعلم معارف اسلامی تجمع نیروهای رزمنده و اعزام آنان به جبهه و جهاد و مرکز وحدت مسلمین و نمایش روح وحدت و یکپارچگی به دشمنان اسلام بود، است.

در حال حاضر و در عصر غیبت مسجد با همه وظایفی که در اسلام به عهده گرفته است، یک وظیفه مهم دیگر هم دارد و آن زمینه سازی حضور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است که مؤمنان در این کانون مقدس همه روزه با حضور در آن و به پاداشتن فریضه نماز در صفوفی منظم پیوستگی و همبستگی خویش را به نمایش می گذارند و جامعه اسلامی را برای ظهور ولی عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف آماده می کنند در این مساجد با خطرها و آفتهایی که اسلام و امت واحد اسلامی را تهدید می کند آشنا می شوند و برای رویارویی با این خطرها چاره ای نو می جویند تا زمینه ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را فراهم کنند این پژوهش که به روش مطالعات کتابخانه ای انجام گرفته است به تبیین جایگاه مسجد به عنوان میعادگاه منتظران انقلابی

می پردازد و پیوند مسجد را با مقوله انتظار تشریح می کند.

واژگان کلیدی:

مسجد، زمینه سازی ،انتظار، مهدویت، انقلاب اسلامی .

مسجد كانون حیات طیبه خانواده

اشاره

سعید ابوالقاسمی

چکیده:

مسجد به عنوان یکی از مهمترین نهادهای دینی در تربیت افراد جامعه مؤثر است و ثمره این تربیت کاهش جرم و ناهنجاریهای اجتماعی است. این تأثیر در دو دسته از افراد جامعه اثر گذار است؛ یک دسته افراد مسجدی اند و دسته دیگر افراد غیر مسجدی اگر فعالیتهای مسجد گسترده باشد و به اجرای اعمال دینی داخل مسجد محدود نشود مسجد بر افراد غیر مسجدی نیز اثر گذاشته و از کارهای ناشایست آنان جلوگیری می کند. مسجد به عنوان خانه خدا در روی زمین با رسیدگی و احساس مسئولیت می تواند گامی بلند در جلوگیری و یا حل بحرانهای خانوادگی بردارد. امام جماعت مسجد در اولین و ساده ترین مرحله می تواند بحرانهای خانوادگی و اجتماعی را بیان کند و راههای جلوگیری آن را به گوش مردم برساند. گروه بعدی که می تواند در این زمینه فعالیت داشته باشد گروه بسیج مساجد است که در خواهران و برادران هر هفته یک جلسه برای بسیجیان فعال در مورد جلوگیری از بحرانهای خانوادگی برگزار کند آنچه که در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته است تبیین مسجد به عنوان کانون حیات طیبه خانواده است.

واژگان کلیدی:

مسجد، کاهش انحرافات جاذبه کار کرد مسجد، بسیج، خانواده

نقش نمادگرایی در ایجاد تعامل بین سنت و معماری معاصر در مساجد

اشاره

مهیا ادیمی و مهسا فروتن

چکیده:

سؤال اصلی این پژوهش آن است که چگونه می توان عناصر سنتی و منحصر بفرد معماری اسلامی را با یک فرم مدرن ترکیب کرد تا برای مردم عادی قابل قبول باشد؟ به نظر می رسد، صورتی که امروزه از معماری مساجد ارائه می گردد رویکردی سنتی تکراری و بدون خلاقیت بوده و یا در صورت بکارگیری خلاقیت بدون توجه به سنت بی هویت قلمداد می گردد. استفاده از ساختارهای قدیمی برای نیازهای امروز، بدون توجه به الزاماتی که تحول پدید می آورد، سبب شده که نوآوریها با عدم پذیرش از سوی مردم مواجه شود همچنین احتراز از نوآوری به بهانه احترام گذاشتن به سنت، سبب انحطاط معماری شده است خلاقیت و تنوع از خصوصیات هنر محسوب می گردد، بنابراین نگرش نو به عناصر اصلی مسجد می تواند جایگاه موجهی داشته باشد. این بدان معناست که عناصر انتزاعی مسجد بیانی نویافته و به نمادهایی آشنا برای معماری معاصر تبدیل شوند. مطابق مطالعات توصیفی- تحلیلی و بررسی نمونه های موردی که بر اساس فرضیه «عناصر سنتی در شناسایی اشکال مدرن به جهت احیای معماری اسلامی مؤثر می باشند» شکل گرفته است این تحقیق بیان می دارد استفاده از نمادهای آشنا به گونه ای که بیانگر مفهوم درستی از سنت باشند در کنار اشکال مدرن، من آنکه این ساختارها را برای مردم عادی قابل قبول می سازند آنها را به نمادهای آشنا برای معماری آینده تبدیل خواهند کرد.

واژگان کلیدی:

هویت، سنت، نوآوری نماد، مسجد، معماری مساجد.

بررسی نقش رسانه ها در تبلیغ دین با محوریت مسجد

اشاره

رضا اسماعیل زاده

چکیده:

بدون تردید موضوع تبلیغ برای هر مجموعه ای اهمیتی خاص دارد و گاه، بزرگ ترین نقش را در معرفی، نشر، حفظ و حراست اصول مبانی آنها و پیروانشان ایفا کرده است. شرط اولیه و اساسی در تبلیغ این است که باید محتوای پیام همان دستورات و احکام دین باشد زیرا برای مکلفی که می خواهد بدان عمل کند و در روز واپسین در مورد انجام و یا عدم انجام آن مورد بازخواست قرار گیرد، به گونه ای روشن بیان شده تا حجت بروی تمام گشته و عذری برای او باقی نماند. رسانه های ارتباطی با برخورداری از قدرت چشمگیر و نفوذ گسترده خود می توانند بیش از سایر مکانیسمها به تبلیغ دین بپردازند این مقاله که به روش مطالعات کتابخانه ای انجام شده است، در صدد است تا ضمن ارائه مفهوم اجمالی از امر تبلیغ به نقش و موقعیت رسانه ها در تبلیغ دین با استفاده از عوامل معنوی مسجد در راستای تعمیق و تحقق رشد فضایل اخلاقی در جامعه بپردازد.

واژگان کلیدی:

تبلیغ، رسانه، نفوذ، مسجد، فضائل اخلاقی، رسانه دینی.

تبیین نقش حوزه های علمیه در توسعه فرهنگ دینی با بهره گیری از ظرفیت کانونهای فرهنگی - هنری مساجد

اشاره

محمد اسماعیل زاده

چکیده:

یکی از واقعیت های مسلم تلاش بی وقفه دشمنان برای براندازی نظام مقدس جمهوری اسلامی است که در طول زمان به سوی براندازی فرهنگی و گاه اقتصادی تغییر جهت یافته است که گاه از آن به عنوان براندازی نرم تعبیر می شود شناسایی این جریان از یک سو و بهره گیری از ظرفیتهای موجود در حوزه های علمیه که به عنوان مولّدان فکر دینی در جامعه عمل می کنند، می تواند نقشی مفید و مؤثر در این خصوص داشته باشند. این مقاله که با بررسی مطالعات کتابخانه ای انجام شده است، تلاش دارد که ضمن بررسی مفهوم امنیت بر اندازی نرم و امنیت نرم به بررسی نقش حوزه های علمیه در توسعه فرهنگ دینی با بهره گیری از پتانسیل کانونهای فرهنگی-هنری مساجد به عنوان پایگاه نشر معارف ناب اسلامی در راستای مقابله با جنگ نرم دشمن بپردازد.

واژگان کلیدی:

مسجد، امنیت، جنگ نرم، فرهنگ دینی، حوزه های علمیه، کانونهای فرهنگی-هنری مساجد، جنگ فرهنگی.

بررسی علت عدم استقبال جوانان از مسجد (مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه پیام نور الیگودرز)

اشاره

حسین اسماعیلی

چکیده:

جذب افراد به مسجد با توجه به زمینه های تربیتی فراوان در آن و احیای کارکردهای گوناگون آن در نظام اسلامی امری بسیار مهم و حیاتی است یکی از گامهای ابتدایی برای این امر، شناسایی وضعیت موجود و تبیین دلایل عدم حضور افراد در مسجد است.

تحقیق حاضر به منظور بررسی عوامل اثر گذار بر عدم استقبال جوانان از مسجد صورت گرفته است که با استفاده از روش نمونه گیری فرمول کوکران تعداد 200 نفر از دانشجویان دانشگاه پیام نور الیگودرز که در دامنه سنی 20 تا 26 سال قرار داشته و در سال تحصیلی 1391 شاغل به تحصیل بوده اند به عنوان نمونه تحقیق انتخاب شده اند. نوع تحقیق کاربردی و روش انجام آن زمینه یابی است که در این روش اطلاعات و داده های مورد نیاز از طریق پرسشنامه محقق ساخته چهل سؤالی براساس مقیاس لیکرت جمع آوری شده و پس از تحلیل روابط بین متغیرهای پژوهش، بررسی و تفسیر شده است.

برای تحلیل داده ها از آزمون تی در نرم افزار SPSS استفاده شده است و نتایج آزمون حاکی از آن است که شرایط نامناسب حاکم بر مسجد عدم نظافت مسجد، عملکرد نامناسب هیئت امنای مسجد و فقدان برنامه های مناسب مسجد بر عدم استقبال جوانان از مسجد تأثیر گذار می باشد.

واژگان کلیدی:

مساجد، جوانان، نماز جماعت، جایگاه مسجد، عدم استقبال، آزمون تی، دانشگاه پیام نور الیگودرز.

تبیین جایگاه مسجد در وصیت نامه شهیدان

اشاره

رضا اصغری آذر

چکیده:

با مطالعه آیات و روایات می توان دریافت که مساجد دارای جایگاه بسیار رفیع و درخشانی هستند و لزوم استفاده از ظرفیتهای مختلف مساجد و حضور مسلمین در آن مورد تأکید است. در این میان، وصیت نامه شهدا نیز در برگیرنده پیامهای بسیار مهم و نکات زیبا و درس های آموزنده ای است که باید مورد توجه واقع شود با مطالعه و تحقیق در وصیت نامه های گران سنگ شهدای هشت سال دفاع مقدس می توان دریافت که بخشی از توصیه های مهم شهدا مربوط به اهمیت بهره مندی از آثار و برکات مساجد در زمینه های مختلف است. در وصیت نامه های شهدا به صورت مکرر به خالی نگذاشتن مساجد و بر لزوم پر کردن و حضور پرشکوه و مستمر همه اقشار مردم در این سنگرهای الهی تأکید شده است. شهدای سرافراز جنگ تحمیلی ضمن بیان اهمیت برپایی نماز جماعت و مراسمهای مختلف مذهبی در مساجد از آن به عنوان پایگاه نشر معارف و تشکیل انقلاب اسلامی و مکانی برای بالا بردن سطح بینش و بصیرت و تقویت وحدت مسلمانان یاد کرده و بر لزوم انس دادن کودکان با مساجد جهت تربیت نیروهای مخلص و انقلابی اشاره کرده اند. در این پژوهش با مطالعه موردی وصیت نامه های تعدادی از شهدا به استخراج دیدگاه های ایشان پیرامون مسجد پرداخته شده است.

واژگان کلیدی:

مسجد، وصیت نامه شهدا، شهید جنگ تحمیلی.

بررسی نقش مسجد در افزایش آگاهی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه

اشاره

پروین اندیش

چکیده:

مسجد، جایگاهی رفیع و نقشی مؤثر در آگاهی از آموزه های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی دارد. کارکردهای مهم و با ارزش آن از دوران رسالت پیامبر صلی الله علیه و آله له تاکنون موجب شده است که مسجد به عنوان کانون افزایش فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی به شمار آید شایسته است که به این نکته توجه شود که بستر توسعه آن در گروی ایجاد تحول و تعامل بین اقشار جامعه است.

هدف از نگارش این مقاله که به شیوه تحلیلی- توصیفی انجام شده است، بررسی نقش مسجد در افزایش آگاهی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است. در تدوین این نوشتار از منابع کتابخانه ای و اینترنتی استفاده شده است و در آن به نقش اهداف فرآیند و نتایج تأثیر گذاری مسجد در آگاهی سیاسی اجتماعی و فرهنگی جامعه پرداخته شده است.

واژگان کلیدی:

مسجد، آگاهی ،سیاسی آگاهی ،اجتماعی، تحول فرهنگی، خانواده.

بررسی نقش مساجد در پیروزی انقلاب اسلامی

اشاره

قاسم اویسی

چکیده:

تا قبل از ظهور اسلام در شرایع مختلف دینی مکانهایی نظیر ،معبد، کلیسا، کنیسه، آتشکده، وجود داشته که البته در عموم موارد فقط محلی برای عبادت و نیایش مردم بوده است. پس از ظهور اسلام پیامبر صلی الله علیه و آله اکرم ع با پایه گذاری مسجد و قرار دادن آن به عنوان محلی برای اداره حکومت، شئون دیگری به آن بخشیدند در این دوران مسجد از مکانی تک کارکردی به محلی برای پاسخگویی به نیازهای متنوع جامعه مسلمانان تبدیل شد.

مساجد در طول تاریخ تحولات زیادی را به خود دیده اند که به فراخور حکومت ها و جریانات حاکم بر جامعه مسلمین میزان توجه به مسجد و محوریت آن با افت و خیز همراه بوده است. در یک تقسیم بندی اولیه می توان گفت که مساجد مواردی نظیر دوران تأسیس، تثبیت، تضعیف، ترفیع، تضعیف مجدد، تکامل و بالندگی را گذرانده است. دوران انقلاب اسلامی ،ایران، یکی از برهه هایی بوده که مساجد در دوران بالندگی خود قرار گرفت در این دوران مساجد با محوریت مبارزین انقلابی به ویژه ائمه جماعات و روحانیون به آگاهی بخشی مردم پرداخته و زمینه را برای تحقق انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی تیل فراهم کردند در این پژوهش که به روش مطالعات کتابخانه ای انجام گرفته است به بررسی نقش مساجد در پیروزی انقلاب اسلامی پرداخته شده است.

واژگان کلیدی:

مسجد، امام خمینی قدس سره، انقلاب اسلامی، مبارزین انقلابی، اماکن مقدس

الگوی تأمین اجتماعی مسجد محور: مقدمه ای بر مفهوم، پیش فرض ها، فرآیند و چارچوب برنامه ریزی

اشاره

امید ایزانلو

چکیده:

مقاله حاضر مسئله الگوی مطلوب تأمین اجتماعی را در چارچوب الگوی تأمین اجتماعی مسجد محور از دیدگاه سیره عملی آیات و روایات مورد بحث و بررسی قرار می دهد. فرضیه این مقاله این است که بر مبنای آموزه های اسلامی مساجد علاوه بر نقش محوری خود (عبادت)، کارکردهای گوناگون دیگری هم دارند. بدیهی است که تبیین جایگاه مساجد و کارکردهای آن، موجب افزایش کارایی آن خواهد شد مساجد در صدر اسلام مرکز سازماندهی برنامه ریزی و محل فعالیتهای اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی، نظامی و آموزشی و در واقع بزرگترین سازمان مدنی جهان اسلام، محسوب می شدند.

ادعا این است که الگوی مذکور از عنصرهایی بهره مند است که عملکرد آنها سطح رفاه، معنویت و عدالت را ارتقا می بخشد. در این مقاله به روش بررسی سیر تاریخی و مطالعات کتابخانه ای، پس از بیان اهمیت تأمین اجتماعی در اسلام به اهمیت مسجد در اسلام و کارکردهای آن پرداخته شده و با استفاده از این کار کردها اثبات گردیده که در صدر اسلام نیز از مسجد به عنوان پایگاهی برای تأمین زندگی افراد و افزایش رفاه آنان استفاده می شده است. بنابراین می توان نتیجه گرفت که مسجد نه تنها کار کردی عبادی دارد. بلکه می تواند کار کردهای گوناگون از جمله اقتصادی را در جهت تأمین اجتماعی نیز داشته باشد. ضمن اینکه در ادامه به تبیین هدف اصلی یعنی الگوی تأمین اجتماعی مسجد محور و نحوه اجرایی شدن این الگو پرداخته شده است.

واژگان کلیدی:

تأمین اجتماعی، مسجد، کارکردها، پیش فرضها، الگوی عملیاتی.

راهبردها و راهکارهای جذب جوانان به مسجد

اشاره

حسن بابایی

چکیده:

هدف از نگارش این مقاله بررسی راهکارهای عملی جذب نوجوانان و جوانان به مسجد است. بدین منظور به شیوه ها و راهکارهای عملی جذب جوانان به مسجد از قبیل وضعیت ظاهری مسجد، هیئت امنای مسجد امام جماعت برنامه های فرهنگی مسجد خانواده، مدرسه و سایر عوامل پیونددهنده میان مسجد و جوانان همراه با آسیب شناسی علل ایجاد فاصله بین مسجد و جوانان پرداخته شده است.

نتیجه پژوهش نشان می دهد که مساجد آنگاه خواهند توانست نقش تاریخی خود را در تربیت دینی، عبادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی ایفا کنند که بتوانند مخاطبان خود به خصوص نسل نوجوان و جوان را جذب و حفظ نمایند تقویت مساجد از نظر امکانات ظاهری مانند رسیدگی به ساختمان مسجد، تغییر در معماری مسجد، نظافت و تأمین امکانات گرمازا و سرمازا، افزودن بر جاذبه های مسجد مانند برگزاری کلاسهای هنری و علمی در رشته های گوناگون برگزاری اردوهای سیاحتی و زیارتی، نمایش فیلم و اجرای تئاتر و مانند آن با رعایت موازین اسلامی، تأسیس مکانهای ورزشی و دعوت از مربیان مجرب برای آموزش دقت در انتخاب امام جماعت مسجد با ویژگیهای خاص خوش رفتاری با جوانان برخورداری از تقوای کافی، توانایی علمی و ... ، طولانی نشدن نمازهای جماعت تشکیل و تقویت کتابخانه مناسب برای مسجد برگزاری مسابقات کتابخوانی، قصه نویسی بیان لطافتها و ظرافتهای نماز بیان آثار معنوی نماز تشویق و تحسین جوانان نمازگزار با اعطاء جایزه های متنوع و ... از راهکارهای عملی برای جذب نوجوانان و جوانان به مسجد، نماز جماعت و شرکت در سایر برنامه های فرهنگی آن است.

واژگان کلیدی:

مسجد، جوانان، نماز، امام جماعت، برنامه ریزی فرهنگی.

جایگاه مسجد از دیدگاه قرآن و روایات و بزرگان دین

اشاره

حسن بابایی

چکیده:

قرآن و سنت، به عنوان دو منبع اصیل و قطعی برای مسلمین قلمداد می شوند، به طور کلی محتوای اسلام و پیام آسمانی دین مقدس اسلام را از این دو منبع استخراج می نمایند، اگر چه منابع دیگری هم برای استخراج این محتوا وجود دارد اما هیچ یک از آنها مانند قرآن و سنت از اجماع کامل در نزد عموم مذاهب اسلامی بر خوردار نیستند. بررسی مفاهیم از دیدگاه این دو منبع اصیل می تواند در امر فهم عمیق تر آنها بسیار راهگشا باشد. «مسجد» یکی از اماکنی است که در قرآن و روایات توجه جدی به آن شده است و آموزه های دینی در این زمینه آداب و اخلاق در این مکان، جایگاه اجتماعی و سیاسی آن و مواردی از این دست بر اهمیت ویژه آن افزوده است در این پژوهش که با بررسی آیات روایات و مطالعات کتابخانه ای انجام گرفته است به بررسی این نهاد مقدس از دیدگاه قرآن، روایات و بزرگان دین پرداخته شده است.

واژگان کلیدی:

قرآن، سنت، مسجد، اماکن مقدس، کارکردهای مسجد.

تبیین اصل مسجد محوری به عنوان شاخصه امام و امت

اشاره

حسن بابایی

چکیده:

شاید در اینکه امام مسجد مهمترین نقش را در اجرای رسالت مسجد بر عهده دارد تردیدی وجود نداشته باشد امام مسجد می تواند با مدیریت خود امور مسجد را به سرانجام برساند. مسجد دارای رسالتی است که تحقق آن با شخصیت و جایگاه امام مسجد پیوند دارد و سایر دست اندرکاران مسجد، مسئولیت کمتری در این سطح دارند آنچه که به نظر می آید این است که تلقی مسجد به عنوان دولت محله از یک سو و لحاظ کردن نقش امام جماعت در مسجد به عنوان مسئول اصلی رسیدگی به امور مردم از سوی دیگر، می تواند مدلی بسیار کوچک از مفهوم «امام امت» را نشان دهد. اصل مسجد محوری در محلات و اداره امور شهر مستلزم تبیین دقیق تر این مفهوم است. در این مقاله که به روش مطالعات کتابخانه ای انجام شده است به بررسی این مفهوم پرداخته شده است.

واژگان کلیدی:

مسجد محوری، امام جماعت، دولت محله، رسالت مسجد، امام و امت

بررسی کارکردهای مسجد (رویکرد تاریخی)

اشاره

حسن بابایی

چکیده:

مسجد در صدر اسلام، مرکز حکومت بوده و بسیاری از فعالیتهای اداره حکومت در شئون مختلف آن در مسجد انجام می شده است. در طول زمان و به واسطه حضور خلفای ظلم و جور و زمامداری افراد ناشایست بر حکومت مسلمین جایگاه این نهاد تضعیف شده پرفراز و نشیب بوده است. بررسی تاریخی کارکردهای مسجد نشان می دهد در برهه هایی از تاریخ مسجد تمامی کارکردهای نهاد حکومت را اعم از اداره امور تا قانونگذاری و قضاوت را بر عهده داشته است و در برهه هایی، تنها کار کرد آن عبادی- نیایشی بوده است. این نوشتار که با یک رویکرد تاریخی به این موضوع پرداخته است می تواند در تبیین جایگاه واقعی مسجد در نظام اسلامی مفید باشد.

واژگان کلیدی:

مسجد، کارکردهای مسجد، رویکرد تاریخی، حکومت، نظام اسلامی

بررسی راهکارهای تربیت جوان و نوجوان در فضای مسجد و آثار آن

اشاره

سامان بهرامی

چکیده:

مسجد در دین اسلام از چنان جایگاه ویژه ای برخوردار است که به طور قطع می توان اذعان کرد بعد از کعبه مقدس ترین مکان محسوب می شود این اهمیت از همان ابتدا به وسیله پیامبر بزرگوار اسلام صلی الله علیه و آله به تمامی مسلمانان آموخته شده است. بی تردید مسجد نقش بسیار حساسی در تحکیم اساس و بنیان جامعه دینی داشته و دارد مکانی که با حضور در آن می توان به قدرت مطلقه خداوند اتکا کرد و با امید و توکل به او مسیر رشد و کمال را طی کرد با نگاهی به تاریخ اسلام، می توان دریافت که مسجد از آغاز تأسیس و به خصوص در عصر پیامبر صلی الله علیه و آله اسلام نقشهای مهم و متنوعی داشته و کار کرد آن فقط به عنوان مکان مقدسی برا عبادت خداوند و اقامه نماز جماعت و جمعه و با قرائت قرآن نبوده است بلکه پس از کارکرد اولیه اش که همان نقش عبادی و نیایشی بوده، دومین نقش مهم آن، تعلیم و تربیت مسلمانان و آشنا کردن آنان با معارف دینی و علوم گوناگون است. از کارکردهای انحصاری و همیشگی مسجد، تعلیم و تربیت حضوری و واقعی است که با توجه به تأثیر فضا و نوع فیزیک مسجد از حیث تربیتی امام جماعت با ارتباط مستقیم با مخاطبان مؤثرترین نقش را خواهد داشت. لذا اساس قالبهای تربیتی مساجد بر ارتباط چهره به چهره بنا شده است و این به ارتقاء سطح کیفی این ارتباط کمک می کند، لذا باید از این قابلیت به بهترین شکل استفاده نمود در این نوشتار، ابتدا ویژگیهای دوران نوجوانی بر شمرده شده است و سپس به تبیین تعلیم و تربیت نوجوانان و نقش مسجد و خانواده در این امر پرداخته شده است.

واژگان کلیدی:

مسجد، تعلیم و تربیت، جوانان نوجوانان، کارکردهای مسجد.

جایگاه کتابخانه های وقفی در توسعه تمدن و فرهنگ اسلامی (با تأكيد بر کتابخانه های مساجد)

اشاره

رضا تاج آبادی

چکیده:

هدف از ارائه این مقاله بیان دستاوردهای انواع کتابخانه های وقفی در رشد و شکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی است. بدون شک کتاب و کتابخانه از عوامل اصلی نهضت فرهنگی و گسترش تعالیم و معارف اسلامی بوده و هست عموم کتابخانه های تأسیسی وقف است و از این جا نقش وقف در کتاب و کتابخانه نیز روشن می شود مسلمانان به کتابخانه ها علاقه وافری داشته اند، کتابخانه در واقع، قلب هر مؤسسه آموزشی، پژوهشی و تربیتی است قوت و ضعف تعلیم و تربیت و تحقیق در هر جامعه ای وابسته به قوت و ضعف مراکز علمی - آموزشی آن جامعه است که در این مراکز برخورداری از منابع غنی به ویژه کتاب حائز اهمیت است در این مقاله که به روش مطالعات کتابخانه ای و بررسی اسناد تاریخی انجام شده است پیرامون جایگاه کتابخانه ها در تمدن اسلامی کتاب و کتابخانه از دیدگاه تاریخی در تمدن اسلامی نقش کتاب و کتابخانه های موقوفه در تمدن اسلامی، کتابخانه های مساجد، کتابخانه های خلفا و کتابخانه های شخصی در تمدن اسلامی، کتابخانه های مدارس، کتابخانه های وقفی مشهورترین کتابخانه ها در تمدن اسلامی و ..... بحث می شود.

واژگان کلیدی:

مسجد، تمدن اسلامی، فرهنگ وقف، کتابخانه های اسلامی، کتابخانه های مساجد، کتابخانه های وقفى.

تأثیر و جایگاه کتابخانه های مساجد در توسعه وشکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی

اشاره

رضا تاج آبادی

چکیده:

مساجد در نظام سیاسی - اجتماعی مسلمانان فقط کار کرد عبادی و مذهبی نداشته، بلکه دارای کارکردهای فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، نظامی و ... نیز بوده اند. کتابخانه ها در جامعه اسلامی از مؤسسات مهم در رشد و توسعه تمدن اسلامی قلمداد می شوند با گسترش تمدن اسلامی شمار و انواع کتابخانه ها فزونی یافت این کتابخانه ها مبتنی بر کتابخانه های عمومی اختصاصی مدارس، مساجد. حکام و شخصی بوده است. هدف از ارائه این مقاله تبیین جایگاه کتابخانه های مساجد در رشد و توسعه علمی و فرهنگی تمدن اسلامی است. مساجد از دیرباز در زندگی مسلمانان نقش محوری داشته و زیربنای شکل گیری تمدن اسلامی محسوب می شوند. کتابخانه در حوزه مساجد اسلامی از پیشینه کهن و ارج و منزلت والایی برخوردار است تاریخ تمدن اسلامی در طی قرون گذشته بیانگر این حقیقت است که کتابخانه به عنوان یک نهاد فرهنگی - آموزشی در کنار مسجد از ارکان اساسی مسجد محسوب می شود کتابخانه های مساجد نخستین و در عین حال رایج ترین کتابخانه های عمومی در جهان اسلام بودهاند که توسط خود مردم ساخته، سازماندهی و اداره می شدند.

شکوفایی بی نظیر تمدن و فرهنگ اسلامی در سرزمین ایران حاکی از شعور باطنی و زمینه فرهنگی جامعه ایران بوده و وجود کتابخانه های مساجد، مدارس، خانقاه ها و بیمارستان ها که نشانگر عمق علاقه ایرانیان به کتاب و فرهنگ اسلامی بوده است کتابخانه های مساجد به گواه تاریخ از قدیم ترین کتابخانه های موجود در کشور و در واقع مردمی ترین و عمومی ترین نوع کتابخانه ها نیز می باشد. در این مقاله راجع به تاریخچه کتابخانه های مساجد کارکردهای کتابخانه های مساجد، نقش کتابخانه های مساجد و کتب وقفی آنها در پیشرفت علم و دانش در فرهنگ و تمدن اسلامی کتابخانه های مساجد در ایران و.... بحث می شود و همچنین فهرستی از کتابخانه های مهم مساجد جهان اسلام در گذشته تاریخی ارائه می گردد.

واژگان کلیدی:

فرهنگ و تمدن اسلامی کتابخانه های اسلامی، کتابخانه های مساجد، سلامت اجتماعی، مساجد.

جایگاه نماز در سلامت روحی و روانی سالمندان (با تأکید بر نقش مساجد)

اشاره

رضا تاج آبادی، سعید شعبانی و محمد رحیمی

چکیده:

هدف از ارائه این مقاله تبیین جایگاه و تأثیر نماز در افراد سالمند با تأکید بر نقش مساجد است، این مقاله از طریق مطالعه منابع کتابخانه ای انجام شده است. انزوای اجتماعی، افسردگی، ناامیدی از زندگی و دیگر مشکلات جسمی، روانی و اجتماعی از مسائل جدی بهداشتی سالمندان بوده و در بین عوامل متعدد مؤثر بر این وضعیت عوامل دینی و توجه به اعمال مذهبی نظیر نماز و عبادت و دعا نقش مهمی در حفظ تعادل روانی و امیدواری سالمندان دارد. از طرفی بر اساس جهان بینی اسلامی نماز به عنوان ذکر خداوند تلقی شده و باعث آرامش دلهاست و نگرشهای موجود در برپاداری نماز مانند توحید و معادنیز هر یک به نحوی در حفظ سلامت روحی و روانی و افزایش امید به زندگی و عزت نفس سالمندان مؤثر است.

مطالعات انجام شده در اکثر فرهنگها و مذاهب مختلف بیانگر تأثیر مثبت عبادات، نماز و دعا بر میل به زندگی، احساس خوب بودن و شادی کاهش اضطراب و تنش اثر بخشی روان درمانی و تقویت سایر فرآیندهای درمانی است در بین شیوه های مقابله ای برای کاهش اثرات سالمندی، تقویت روحیه و اعتقادات مذهبی شرکت در مراسم مذهبی و انجام فرایض دینی مانند نماز نقش مهمی در پیشگیری از انزوا و افسردگی ایجاد آرامش روانی، امیدواری و رضایت از زندگی در سالمندان دارد که می توان با انجام مشاوره های روانی و مذهبی آنان را نسبت به زندگی امیدوار ساخته و سلامت روان آنها را تأمین کرد.

واژگان کلیدی:

سالمندان، سلامت روان، نماز، مساجد، آرامش روحی، نماز جماعت.

جایگاه مساجد در امنیت اجتماعی و پیشگیری از جرایم

اشاره

رضا تاج آبادی و محمد رحیمی

چکیده:

هدف اصلی این مقاله، تبیین نقش و جایگاه مساجد در ارتقاء و توسعه سلامت اجتماعی است. «مسجد» یکی از عناصر مهم و تأثیر گذار در شهرهای اسلامی است در طول تاریخ در شکل گیری شهرهای اسلامی، مساجد همواره به عنوان فضاهای عمومی مهم و مردمی دارای عملکردهای متعدد اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و کالبدی بوده و در زندگی مردم نقش محوری داشته اند. مساجد علاوه بر اینکه مکانی معنوی - عبادی و جایگاهی برای تقرب به سوی خداوند هستند، در طول تاریخ نقش بسیار مهمی در ایجاد پرورش و تقویت سرمایه های اجتماعی وحدت و یکپارچگی (عمومی) داشته و پایگاهی مردمی سنگری مقاوم و دژی مستحکم برای مبارزه علیه دشمنان، به شمار آمده و به عنوان عنصری بازدارنده جهت دست یابی به اهداف شومشان مطرح است. از آنجایی که فلسفه وجودی مسجد برای ایجاد جماعت است شاید مهمترین این فوائد مسئله دوری از انحراف و جرم است در واقع ساختمان مسجد با کتیبه های آن و رنگهای به کار رفته در جلوگیری از جرم مؤثر است. مسجد به عنوان یک مکان از دو جلوه متفاوت برخوردار است به عبارت دیگر، دو گونه رفتاری در این مکان ویژه متجلی می گردد که در امر تعلیم و تربیت و جهت دهی رفتارهای فردی و جمعی افراد بسیار مؤثر است. جلوه ظاهری مساجد رفتارها و اعمال و روابط پسندیده دینی و مذهبی و مقبول شرع و دین است. در حالی که در جلوۀ پنهانی مساجد، رفتارهای شخصیتی غیر جمعی و کنترلی رخ می دهد. مساجد با برخورداری از کار کرد امنیتی دین نقش به سزائی در مهار و از میان بردن آسیبهای اجتماعی به ویژه در سطح محله ای ایفا نموده و بدین ترتیب موجبات برقراری امنیت در محله ها و شهرها را فراهم می آورند در این مقاله به نقش مسجد در سلامت اجتماعی و جایگاه آن در پیشگیری از جرایم و انحرافات اجتماعی پرداخته می شود.

واژگان کلیدی:

مسجد، بازدارنده پدافند غیر عامل سلامت اجتماعی پیشگیری از جرایم امنیت اجتماعی

بررسی نگاه سیاحان اروپایی به مساجد در عصر صفوی

اشاره

اعظم تقی پور

چکیده:

یکی از مهمترین ویژگیهای مساجد جاذبه هنری و معنوی آنها است. این ویژگی زمانی بیشتر جلوه گر می شود که افرادی با مذاهب و فرهنگهای غیر اسلامی از دیگر سرزمینها به دیدار این اماکن می آیند و مجذوب جلوه های معنوی و هنری آنها می شوند. سفرنامه ها از گنجینه های ادبی و هنری و تاریخی با ارزشی بوده که دارای ظرایف و نکات فراوانی در این باره هستند. با مطالعه این سفرنامه ها می توان به وضعیت اماکن مقدس و متبرک در جوامع اسلامی و ویژگیهای آنها پی برد. سفرنامه ها در واقع پرده هایی از صحنه های زندگی اجتماعی مردم هستند که به جهت اشتمال بر انبوهی از اطلاعات درباره تاریخ فرهنگ ایران جایگاه ممتازی دارند سیاحان به حکم بیگانه بودن و نداشتن جایگاهی در میراث فرهنگی و ملی این سرزمین و به علت دور بودن از خشم سلاطین در شرح و توصیف احوال و خصوصیات جامعه و مردم آزاد بودند مسائل مختلف مربوط به مذهب از قبیل اعتقادات مذهبی باورهای دینی نمای ظاهری اماکن مذهبی و شیوه اجرای آداب دینی در داخل مساجد و بقاع متبرکه از دید سفرنامه نویسان مخفی نمانده است در این پژوهش سعی بر آن است تا به روش توصیفی- تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه ای، نحوه برخورد سفرنامه نویسان عصر صفوی را با مساجد و جاذبه های معنوی و هنری آن دوره بررسی شود.

واژگان کلیدی:

مساجد، سفرنامه، صفوی، جاذبه های معنوی، گردشگر، سیاح، اروپائیان

تبیین جایگاه مسجد به عنوان پایگاه نشر معارف قرآن و اهل بیت

اشاره

اعظم توکلی

چکیده:

مسجد به عنوان یک مکان از دو جلوه متفاوت برخوردار است. به عبارت دیگر، دو گونه رفتار در این مکان ویژه متجلی می شود که در امر تعلیم و تربیت و جهت دهی رفتارهای فردی و جمعی افراد بسیار مؤثر است. در جلوه ظاهری ،مساجد رفتارها و اعمال و روابط پسندیده دینی و مذهبی و مقبول شرع و دین رخ می نماید و این در حالی است که در جلوه پنهانی مساجد، رفتارهای شخصی، غیر جمعی و کنترلی رخ می دهد.

قاعده کلی و اصل اساسی تربیت اسلامی ایجاد پیوند میان قلب انسان و خدا است، پیوندی دائمی که هر لحظه قلب را بر می انگیزد تا به خدا رجوع کرده و در هر کاری از قانون اساسی و ابدی او طلب مشورت کند. پیوندی که با آن هر چیزی کامل و تمام و بدون آن همه چیز پوچ و بیهوده می شود. در احادیث نیز آمده است اولین معرفت معرفت خداوند است بنابراین والدین باید قبل از هر چیز درس توحید به فرزند بیاموزد که زیربنای تمام دینداری است.

آنچه که به نظر می آید این است که مسجد، یکی از مهمترین و شاید بهترین اماکنی است که امکان تقویت ارزشهای دینی و سیراب شدن مشتاقان از چشمه های معرفت را فراهم می آورد. این مقاله که به شیوه مطالعات کتابخانه ای انجام شده است به تبیین و توصیف جایگاه مسجد به عنوان پایگاه نشر معارف اسلامی می پردازد.

واژگان کلیدی:

مسجد، پرستش، تربیت اسلامی، اهل بیت علیهم السلام عبادت.

مسجد، گمشده جوانان امروز: تبیین جایگاه مسجد در زندگی جوانان

اشاره

اعظم توکلی

چکیده:

مسجد جایگاهی بزرگ در زندگی جوانان دارد. این مقاله در پی آن است که ضمن برشمردن اهمیت و تأثیرات مستقیم مسجد بر زندگی انسان و به ویژه جوانان چگونگی اصلاح رفتار به واسطه مسجد را تبیین کند به عبارت دیگر، دو گونه رفتار در این مکان ویژه متجلی می شود که در امر تعلیم و تربیت و جهت دهی رفتارهای فردی و جمعی افراد بسیار مؤثر است. در جلوه ظاهری مساجد، رفتارها، اعمال و روابط پسندیده دینی و مذهبی و مقبول شرع و دین رخ می نماید و این در حالی است که در جلوه پنهانی مساجد، رفتارهای شخصی، غیر جمعی و کنترلی رخ می دهد. با این تفاسیر مساجد کارکردهای فرهنگی و آموزشی بسیاری در جامعه دارند.

واژگان کلیدی:

مسجد، کارکردهای مسجد، جوانان، تحول انسان

بررسی نقش و ظرفیت رسانه ای مسجد در اطلاع رسانی و تحلیل بیداری اسلامی

اشاره

مجید حمید ثالث

چکیده:

مسجد از دیرباز یکی از بازوهای اسلام در معرفی و شناساندن اسلام و اهداف و مشخصه های آن به دیگران است تا جایی که مسلمانان در سالهای آغازین ظهور اسلام، پس از توسعه شهرها و کشورهای اسلامی، پیش از هر اقدام مسجد را بنا می کردند. یکی از کارکردهای مسجد در نظام اسلامی نقش رسانه ای این نهاد مقدس است که در طول بیداری اسلامی به خوبی ایفای نقش نموده و با اتکاء به گذشته پرشکوه و اعتماد مردم نسبت به خود در مقابل غول رسانه ای حاکم بر جهان ایستاده است.

در این مقاله تلاش شده به تحلیل نقش و ظرفیت های رسانه ای مسجد در بیداری اسلامی پرداخته شود و سپس برای بررسی نقش رسانه ای مسجد مزیت های آن به عنوان یک رسانه بازگو شود نتایج این پژوهش که به روش مطالعه کتابخانه ای انجام شده است ارائه راهکارها و پیشنهاداتی برای توسعه ظرفیت مسجد جهت ایفای نقش بهتر در امر بیداری اسلامی است.

واژگان کلیدی:

مسجد، بیداری اسلامی، رسانه، اطلاع رسانی.

بررسی راهکارهای جذب افراد به مسجد با رویکرد توجه به کارکردهای یک مسجد الگو

اشاره

عبدالغفور جامی

چکیده:

مسجد الگو در نظام اسلامی عهده دار نقشهای مهمی در عرصه های عبادی، تربیتی، فرهنگی، ،اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و نظامی است. توجه به طیفهای شرکت کننده و برخورد مناسب با آنان، توجه به شکل ظاهری و داخلی مسجد، برگزاری جلسات معنوی مناسب در مسجد، ارتباط قوی امام جماعت و هیئت امنا با خانواده ها از مهمترین مصادیق کارکردهای عبادی مسجد نمونه است. مسجد با ایجاد آشنایی و پیوند میان نخبگان و صالحان جامعه بستری مناسب برای پرورش و تربیت روحی و اجتماعی وی فراهم می کند و روح جمع گرایی، انعطاف و نظم پذیری را در آنان تقویت می کند. از جمله راهکارهای اجتماعی مسجد نمونه می توان به دقت کافی در انتخاب خادم مسجد، بکارگیری هیئت امنای مدیر و مدبّر آشنایی امام جماعت با مشکلات و نیازهای مردم به ویژه جوانان اشاره کرد. با توجه به اینکه در آموزه های دین مبین اسلام هیچگاه سیاست از دیانت جدا نبوده است و سنت و سیره رسول اکرم صلی الله علیه و آله واصحاب بزرگوار در اداره حکومت مؤید این امر است؛ حضور ائمه جماعات توانمند و آشنا به مفاهیم سیاسی و تاریخی و پشتیبانی آنها توسط نهادهای مسئول و اطلاع رسانی و تحلیل وقایع به مردم از مهمترین کارکردهای سیاسی در مسجد نمونه است. مسجد در زمینه نظامی نیز نقشی حیاتی را ایفا می کند؛ زیرا در حقیقت رزمندگان مدافع اسلام پرورش یافته مساجدند. از مهمترین کارکردهای نظامی مسجد نمونه می توان به تقویت کانونهای فرهنگی و پایگاه های بسیج ایجاد ضرورت و اطلاع رسانی در بین مردم از طریق رسانه ها مبتنی بر آمادگی دفاعی و مهارتی، اشاره کرد. تشکیل تعاونیها و موسسات کاریابی، سرمایه گذاری در شرکتها و کارخانه ها و... می تواند راهکارهایی در زمینه تقویت اقتصاد مردم در مسجد نمونه باشد. استفاده از مسجد به عنوان محل قضاوت و رسیدگی به دعاوی حقوقی نیز از کارکردهای دیگر مسجد است تأسیس مرکز مشاوره حقوقی رایگان حل و فصل اختلافات و مشکلات قضایی و حقوقی نمازگزاران در مسجد و ... از بار اداری دادگاهها و شورای حل اختلاف می کاهد.

واژگان کلیدی:

مسجد قرآن، کارکردهای مسجد، مسجد الگو، مسجد طراز انقلاب اسلامی.

عوامل مؤثر بر مشارکت دانش آموزان ابتدایی روستا در مناسک مذهبی بخصوص نماز جماعت

اشاره

علی جعفری

چکیده:

از آنجا که تربیت دینی یکی از مهمترین ملزومات زندگی انسان در سنین کودکی و نوجوانی است پژوهش حاضر در نظر دارد به بررسی برخی از عوامل اثر گذار بر این مسئله بپردازد. با توجه به گستردگی موضوع پژوهش تحقیقات زیادی در این زمینه صورت گرفته است. که هر یک به روشهای مختلف ابعاد این مسئله را مورد بررسی قرار داده اند. در همین راستا محقق بر آن است که این بار برخی از عوامل اثرگزار بر پژوهش را در جامعه کوچکتری مورد بررسی قرار دهد. از آنجا که معمولا به روستا توجه کمتری شده و مورد توجه نهادها و ارگانهای دولتی قرار نمی گیرند و به تبع آن از بودجه فرهنگی مذهبی زیادی هم برخوردار نیست تلاش و پیگیری در این زمینه لزوم بیشتری دارد. علاوه بر این شرایط حاکم بر روستا فعالیت های سنگین و پیوسته روستاییان و دوری از محافل مذهبی به این قضیه بیشتر دامن می زند.

کوتاه سخن آن که محقق بر آن است در این پژوهش که حاصل یک سال فعالیت در بین اهالی روستای زرقان می باشد با بررسی و شناخت مشکلات روستاییان برخی از راهکارهایی که جهت رسیدن به اهداف پژوهشی توسط بزرگانی چون شهید مطهری علی، قائمی، دکتر افروز و دیگر بزرگان ارائه شده است را جامه عمل بپوشاند. پس از گردآوری اطلاعات و هم اندیشی با دیگران بسیاری از راهکارهای فوق اجرا شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که عموم موارد اثربخش بوده و توانست در جذب نوجوانان به مناسک مذهبی مؤثر واقع شود.

نتایج حاص از این پژوهش که به روش اقدام پژوهی به مرحله اجرا در آمده است را می توان به اقتضای شرایط به موارد مشابه تعمیم داد و از ایده های آن در دیگر روستاها استفاده کرد.

با توجه به این که بخش عظیمی از جمعیت کشور ما در روستاها سکونت دارند در همین راستا پیشنهاد می شود با افزایش اعتبارات روستاها بخشی از منابع مالی را صرف فرهنگ سازی و تربیت دینی نسلهای آینده انقلاب نمود.

واژگان کلیدی:

نماز، نماز جماعت، مناسک مذهبی، تربیت فرهنگی، نوجوان، مسجد، روستا، انگیزه.

نقش مسجد در تحولات اجتماعی در گستره تاریخ اسلامی (با تأكيد بر مساجد صدر اسلام، مسجدگوهر شاد و مسجد جامع کرمان)

اشاره

سارا جمالی

چکیده:

اسلام از ضرورت وجود یک مکان مشخص و پایگاه استوار در رابطه با عرضه قوانین خود و تعلیم و ارشاد مردم در تشکیل یک نظام اجتماعی عادلانه غافل نبود و لزوم بنای چنین مکانی در اولین دستورات بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله عرضه شد. بر اساس این دستور مؤکد الهی، تمامی مسلمانان، موظف به ساختن چنین مکان مقدسی در سراسر جهان هستند. مسجد به عنوان یکی از مهمترین سازمانها در جهان اسلام شناخته می شود. در صدر اسلام حرکتها از مسجد آغاز و در آنجا سازماندهی می شد و نیروها از مسجد بسیج می شدند به این ترتیب نهضت و انقلاب در اسلام، همواره با مسجد پیوندی استوار و جاودانه دارد با الهام از این تفکر بنیادی اسلامی قیام مسجد گوهر شاد در مخالفت با قانون کشف حجاب رضاخانی و حادثه مسجد جامع کرمان در اعتراض به کشتار 17 شهریور 1357 میدان شهدا (ژاله) شکل گرفت تبیین این دو واقعه نقش مساجد را در جنبشها و حرکتهای اسلامی پررنگ جلوه می دهد. در این مقاله تلاش می شود ضمن بررسی جایگاه مساجد در اسلام به حوادث مسجد گوهرشاد و مسجد جامع کرمان در دوران پهلوی پرداخته شود.

واژگان کلیدی:

اسلام، مسجد قبا، مسجد النبی، مسجد گوهر شاد، مسجد جامع کرمان، مسجد.

تبیین جایگاه مسجد در سیره پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله

اشاره

محمدامین جوان پور

چکیده:

مسجد در سیره پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله یه جایگاهی مهم داشته است. در مسجد پیامبر صلی الله علیه و آله دو جهاد رهایی بخش جهاد اکبر و جهاد اصغر توأمان بیان می شد و مسلمانان با فنون جهاد اکبر و جهاد اصغر آشنا شدند و تعلیم و تربیت در همه ابعاد آن عرضه و دین و سیاست به مثابۀ دو روی یک حقیقت، مطرح و تحلیل می شد. از یکسو، مردم به خدا نزدیک می شدند و صفات جلال و جمال خدا در قالبهای وجودشان متجلی می شد و از سوی دیگر به اتحاد و یکپارچگی صفوف و تعاون و عمل مشترک می رسیدند و راه آخرت و تعالی را با راهیابی به دنیایی مستقل و آزاد و به دور از شیاطین و دشمنان خدا و خلق خدا می پیمودند.

مسلمانان به برکت جایگاه تعلیمی مسجد به واسطه شمع وجود پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله، آموخته بودند، تا حاکمیت خدا بر دلهای گروهی پیشتاز استقرار نیابد و آنها را آزاد و پاک نکند برپایی حاکمیت خدا بر سایر توده های مردم امکان پذیر نخواهد بود همچنان که تا رسالت حاکمیت خدا بر زمین و بر جامعه بشریت، جامه عمل نپوشد سازندگی تعالیم اسلام و عبادت و بندگی راستین خدا و خود سازی و دعوت به سوی حقیقت عینیت نخواهد یافت و راه بندگی توام با امنیت مردم و سرانجام راه جهاد اکبر هموار نخواهد شد و این هدف بزرگ و نهایی پیامبران جز در مساجد تحقق نخواهد یافت.

در این پژوهش که به روش مطالعات کتابخانه ای انجام گرفته است به جایگاه تربیتی مسجد در سیره پیامبر صلی الله علیه و آله پرداخته شده است.

واژگان کلیدی:

مسجد، سیره پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله ، تعلیم و تربیت جهاد اکبر

جایگاه مسجد در نظام تربیتی جامع

اشاره

برات حمیدیان

چکیده:

مسجد مکان مقدس و محل عبادت، نیایش و دعا، نماز، قرائت قرآن و آموزش دین می باشد. عمده ترین عنصر در مفهوم مسجد عبادت دسته جمعی همچون نمازهای جماعت و مراسمهای دینی است. با این حال کارکردهای مسجد ابعاد مختلف فرهنگی، روان شناختی، سیاسی و اجتماعی را در ی گیرد. آنچه که به نظر می رسد این است که مسجد زمینه ساز فرهنگی تربیتی و جامع است.

مسجد با افزایش شناخت و آگاهی تبیین حفظ و گسترش ارزشها و آرمانهای اسلامی، تربیت عملی دینی و تربیت الگویی نظام تربیتی منسجم و قوام یافته ای را ایجاد می کند که بر شاخصه های هویت دینی تأثیر می گذارد و آنها را تقویت می کند

تربیت اخلاقی، تربیت فقهی، تربیت عقیدتی، تربیت سیاسی از ابعاد تربیت دینی است که مسجد بر آنها مؤثر است. مسجد با آموزش فرهنگ دینی شناخت لازم را برای مسلمانان ایجاد می کند. این شناخت خودباوری لازم برای دفاع از فرهنگ مهاجم را سبب می شود. نماز جماعت و حضور در مساجد و برگزاری جشنها و اعیاد اسلامی، جلسات قرآن و دعا احساس یگانگی، دوستی، صفا و صمیمیت را در قلبها فزونی بخشیده و مسرت واقعی به بار می آورد گردهمایی افراد و اقشار گوناگون هر صبح، ظهر و شام در مسجد و شرکتشان در نماز جماعت بهترین فرصت برای تقویت اطلاعات فرهنگی، سیاسی، مذهبی، اجتماعی و بهداشتی را فراهم می سازد.

واژگان کلیدی:

مسجد، تربیت جامع، تربیت اخلاقی، تربیت فقهی، تربیت عقیدتی، تربیت سیاسی.

تبیین نقش واسطه ای نمازخانه مدرسه به عنوان پل ارتباطی دانش آموز و مسجد

اشاره

حمیرا زکریا زاده و زهرا شادپور چوری

چکیده:

نماز اساسی ترین رشته الفت و عالی ترین عامل محبت میان بندگان و حضرت حق است. نماز نوردل صفای قلب و روح و جان سلامت روان و فروغ ذات بندگان صالح خداست. واسطه محکمی است که تمام هستی انسان را به ملکوت هستی پیوند می دهد و نمی توان برنامه ای بهتر برای ربط دادن آدمی به حق و حقیقت یافت.

همچنین نماز ستون دین و دین ستون فرهنگ و فرهنگ ستون جامعه است و جامعه دینی نمی تواند از نماز و یاد خدا غافل باشد. از آنجا که هیچ آموزش و تربیتی بدون زمینه سازی موفق نیست و تربیت و آموزش نیز تنها انتقال اطلاعات نمی باشد؛ لذا ارائه راهکارهای مناسب برای آموزش و پرورش درست و اصولی در جامعه دینی ضروری به نظر می رسد.

نماز خانه مدارس که گاه اولین محل مواجهه عینی دانش آموزان با نماز جماعت است، می تواند نقش واسطه ای پررنگی در ارتباط دانش آموز و مسجد ایفا کند.

در این مقاله که به روش مطالعات کتابخانه ای و تحلیلی - توصیفی انجام شده است، سعی شده است که روشهای جذب دانش آموزان به نماز و القای ارزش معنوی آن در سه مقطع دبستان، راهنمایی و دبیرستان» مورد بررسی قرار گیرد و عوامل ایجاد انگیزه برای استقبال از خواندن نماز در نمازخانه مدرسه و شوق رفتن به مسجد در دانش آموزان بیان شود.

واژگان کلیدی:

نماز، مسجد، دانش آموز، نماز خانه، تربیت و آموزش، مدرسه.

نقش نماز و مسجد در کاهش ناهنجاری ها و آسیب ها و رشد و تعالی جامعه از منظر آیات قرآن کریم و روایات معصومین علیهم السلام

اشاره

اسماعیل خارستانی

چکیده:

هدف اساسی مقاله حاضر بررسی نقش نماز و مسجد در کاهش ناهنجاریها و آسیب ها و رشد و تعالی جامعه از منظر آیات قرآن کریم و روایات معصومین علیهم السلام بوده که به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است. در این ارتباط کلیه اطلاعات و منابع مربوط به موضوع گردآوری شده و به شیوه کیفی به ارائه یافته های پژوهشی پرداخته شده است. در این تحقیق ابتدا؛ معانی و مفاهیم مسجد، نماز، رشد و تعالی ارزش هنجارها و ناهنجاریها و سپس نقش نماز و مسجد در رشد و تعالی ارزشهای اسلامی جامعه مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه نقش نماز و مسجد در کاهش ناهنجاریها و آسیبهای جامعه و همچنین نقش نماز و مسجد در افزایش باورها و اعتقادات دینی جامعه بر مبنای آیات قرآن کریم و روایات معصومین علیهم السلام بررسی و تحلیل شده است و در نهایت آثاری که نماز و مسجد برای جامعه اسلامی بدنبال دارد، استخراج شده است.

نتایج تحقیق حاکی از آن است که نماز و مسجد اثرات بسیار مهمی در رشد شخصیت افراد و در ارتقای باورها و ارزشهای جامعه داشته و کاهش آسیبها و ناهنجاریهای اجتماعی را به دنبال دارد. این امر سبب ایجاد جامعه اصیل اسلامی است که در آن ارزشهای دینی به معنای واقعی در تمام امور زندگی افراد جامعه نفوذ خواهد داشت.

واژگان کلیدی:

نماز، مسجد، آیات و روایات، رشد و تعالی، آسیبها، باورها

تبیین جایگاه مسجد در اندیشه دینی

اشاره

هادی خدادادی

چکیده:

آنچه که مسلم است این است که مسجد در جامعه اسلامی جایگاهی بسیار مهم دارد به گونه ای که ساختار شکل گیری عموم شهرهای قدیم و بزرگ اسلامی از مسجد بوده است و بازار حول آن مسجد ساخته شده و شهر در اطراف مسجد گسترش می یافت. در گذشته در هر شهری مسجد جامعی بود که همه مردم می بایست ظهر جمعه در آن گرد هم آیند این مسجد تنها مسجد یک محله نبود که صرفاً محل عبادت باشد بلکه بیش تر اجتماعی بود از امت به سرپرستی خلیفه یا نماینده ایشان، امام این محله اجتماع اولا وظیفه خطبه خوابی دارد و این خطبه به هیچ روی مانند خطبه های اعصار بعد موعظه ای صرفا مذهبی نبود بلکه همه مسائل سیاسی نظامی و حتی مالی امت را مورد بحث قرار می داد و حتی گاهی گفت و شنودی نیز میان خطیب و مخاطبان رخ می داد. اینگونه عملکردهای مسجد در حکومت الهی طبیعی است امام خطبه اش را از فراز کرسی پله داری بنام منبر ایراد می کرد و مکانش مسجدهای آدینه یا جامع هر شهر که مسجدالجمع نامیده می شود.

این مقاله که با استفاده از منابع کتابخانه ای تهیه شده است به جایگاه مسجد در نظام دینی پرداخته و پیشنهادهایی برای توسعه مساجد ارائه کرده است.

واژگان کلیدی:

مسجد، اندیشه دینی، پایگاه فکری، منبر، نماز.

نقش مسجد در صیانت خانواده ها از انحرافات

اشاره

فاطمه خلیلی، حسین علی حسین پور و صدیقه پورباریزی

چکیده:

در تأمین سلامت جسمی افراد جامعه اولویت با پیشگیری و ایمن سازی افراد است، در تأمین سلامت فکری و اعتقادی جامعه نیز باید پاکسازی محیط از آلودگیهای فکری، روانی و اعتقادی و پیشگیری از گسترش آن را در اولویت قرار داد در ارائه راهکارهای پیشگیری از فریب خوردن جوانان و نوجوانان و افتادن آنها در دام افراد و جریانهای منحرف، باید به شرایط سنی، تفاوتهای فردی شرایط زمانی و مکانی و پایگاه فرهنگی و اجتماعی جوانان و نوجوانان توجه نمود.

بنیادی ترین روش برای پیشگیری از فریب خوردن جوانان گسترش زمینه های شناخت معارف الهی و درونی سازی باورهای مذهبی است. از آنجا که مذهب و خداپرستی در آیینه فطرت انسان نقش بسته و کمال جویی در نهاد انسان نهفته است؛ کافی است با برنامه های تبلیغی و هدایتی، فطرت خداجوی جوانان و نوجوانان را شکوفا ساخت. افزایش آگاهیها به همراه دست یابی به معرفت و باورهای دینی باید به گونه ای باشد که جوانان در برابر تبلیغات دشمنان ایمن شوند. فراهم آوردن زمینه حضور جوانان و نوجوانان در مساجد نماز جمعه و بهره گیری آنها از برنامه های سازنده و روح بخش مذهبی، جوانان را با خدا مأنوس می کند و به زیور خوبیها و زیباییها آراسته می گرداند مساجد نقش مهمی در جذب نسل جوان جامعه دارد با تشکیل جلسه های آموزش مسایل دینی، سیاسی و اجتماعی، گردشهای دسته جمعی و جلسه های دعا و نیایش که از هدفهای رفتاری مشخص و طولانی مدت برخوردارند می توان علاقه های جوانان را به این امور جلب کرد.

واژگان کلیدی:

سلامت مساجد ،نیایش کمال ،جویی اصلاح نظام دینی

بررسی جایگاه مسجد به عنوان پایگاه نشر معارف قرآن و اهل بیت علیهم السلام

اشاره

حامد، جواد و فاطمه دهقان زاده

چکیده:

مسجد خانه خدا در زمین مرکز وحی منبع فیوضات معنوی و برکات گوناگون برای نمازگزاران و جامعه اسلامی است. بی گمان مکانی که چنین جایگاهی نزد خداوند دارد حضور در آن، آثار فراوانی را خواهد داشت و بدون تردید شامل حال مکلفان و حاضران در مسجد اعم از زن و مرد نیز خواهد بود. آثار حضور در مسجد فراوان است چنانکه در روایتی از حضرت امام علی برای حضور در مسجد، هشت اثر برشمرده شده است

((کسی که به مسجد رفت و آمد می کند، یکی از منافع هشتگانه نصیب او می شود: برادری مفید و با ارزش در راه خدا یا علم و دانش ،نو یا دلیل و برهان محکم برای تثبیت عقاید، یا کلماتی که موجب هدایت شود می شنود، یا رحمت مورد انتظاری [ شامل حال او می شود یا مواعظی که او را از فساد و گناه باز دارد می شنود یا به خاطر ترس یا حیا و آبروی خود گناهی را ترک می کند.)) (مستدرک الوسائل، ج 3، ص 480).

مسجد پایگاه انسجام و یکپارچگی مسلمانان است و نماز جماعت و تشکیل صفوف به هم فشرده نمازگزاران به خوبی بیانگر هماهنگی و انسجامی است که حضور در مسجد فراهم می آورد. نقش مسجد در اسلام، محدود به انجام امور عبادی نبوده و حضوری پررنگ در عرصه ارتباطات اجتماعی و محل تنظیم دیانت و اخلاق، اداری، فردی، حکومتی و سیاسی داشته است.

واژگان کلیدی:

مسجد، جماعت، تبلیغ، فرهنگ، پایگاه، سیره، امّت.

راهکارهای جذب نوجوانان و جوانان به مسجد

اشاره

حمیرا زکریازاده کارسیدانی و هما صابر حبیبی

چکیده:

جوانان، کانون شور و هیجان و سرمایه آینده یک ملت هستند که در برنامه ریزی ها و سیاستهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی به توجه ویژه ای نیاز دارند. شرایط زیستی - غریزی، ذهنی، روانی، عاطفی، اخلاقی، دگرگونی های دوران جوانی و ضرورت در پیش گرفتن شیوه صحیح برخورد با جوانان از اصلی ترین مسائلی است که می بایست مورد توجه قرار گیرند.

ضمن اینکه نباید فراموش کرد هدایت و تربیت صحیح جوانان و بکارگیری نیروها و استعدادهای آنان در پیشرفت آینده کشور بسیار مؤثر است. با توجه به تلاشهای دشمن برای فاصله گرفتن جوانان از هویت فرهنگی و مذهبی، بررسی راههای گسترش و موانع دین داری و دین باوری و پیوند مستحکم جوان با مسجد در بین جوانان اهمیت ویژه ای دارد مسجد به عنوان پایگاهی دینی است که حضور جوانان در آن بنیاد دینی جامعه را تقویت می کند پس مسجد به عنوان اصلی ترین پایگاه اسلامی نقش مهمی در تربیت آموزش و ایجاد نزدیکی بین اعضای خود دارد. این مقاله به شیوه تبیینی - توصیفی به ارائه راهکارهایی برای جذب جوانان به مسجد می پردازد.

واژگان کلیدی:

نوجوانان و جوانان، تربیت صحیح جوانان، مسجد، جامعه دینی.

بررسی فعالیت های خیریه مساجد در پیوند با نهضت امام خمینی قدس سره؛ نمونه موردی مسجد جلیلی تهران و همت تجریش

اشاره

الهام رجایی و توران منصوری

چکیده:

مسئله اصلی این مقاله بررسی چگونگی فعالیتهای خیریه برخی مساجد و حسینیه های شهر تهران در پیوند با نهضت امام خمینی از سالهای 1342 تا 1357 است که با استفاده از رویکرد توصیفی به بررسی بخشی از این گونه فعالیتها پرداخته شده است.

از آنجا که مبارزین سیاسی با تنگناهای مالی زیادی از سوی رژیم مواجه شدند دست به ابتکاراتی برای برون رفت از این مصائب زدند که مهمترین آن تأسیس صندوقهای قرض الحسنه، برنامه هایی برای کمک به زندانیان سیاسی آسیب دیدگان تظاهرات خیابانی و ... بود. طی بررسی های صورت گرفته این نتیجه به دست آمد که حمایتهای مالی از زندانیان سیاسی مخالف رژیم و خانواده هایشان، کمک به اشاعه ایده انقلاب اسلامی در خارج از ایران و امداد رسانی به مناطق محروم ایران از منظر مبارزان سیاسی ایران عامل مهمی جهت گسترش انقلاب تلقی می شده و به همین خاطر گروه های مبارز برای رسیدن به اهداف و آرمانهای خود به این امر عنایتی ویژه داشتند. ایشان سعی نمودند با تقبل بخشی از هزینه های نهضت هم به جذب نیروها و اقشار مختلف بپردازند و هم باعث دلگرمی مبارزین شوند مهم ترین و مناسب ترین مکان جهت رسیدن به این مقصود مساجد بوده است که مرکز تجمع این گروه نیز محسوب می شود.

واژگان کلیدی:

انقلاب اسلامی، مساجد، مبارزان سیاسی، روحانیون، مسجد جلیلی ،تهران، مسجد همت تجریش

جد و سبک زندگی ،اسلامی مطالعه ای در خصوص کارکردهای

اشاره

مساجد در زندگی فردی و اجتماعی

چکیده:

طيبه رجبی و انسیه نبی زاده

مسجد، زمینه ساز ایجاد رفتارهای مطلوب در جامعه و جایگاهی برای تجربه فنون و راهبردهای دینی و تأمین نیازهای معنوی مسلمانان، به ویژه نسل جوان، به شمار می رود. مساجد امروزی می بایست همچون مساجد صدر اسلام همگام با تغییر و تحولات اجتماعی و اقتضائات نوین کارکردهای متنوعی متناسب با نیازهای جامعه برای خود تعریف نمایند.

در این مقاله که به شیوه کتابخانهای و تحلیلی انجام گرفته است سعی شده، کارکردهای مختلف مساجد که در طول تاریخ با فراز و نشیبهای گوناگونی همراه بوده است بررسی شود و ویژگیهای بالقوه مساجد مورد ارزیابی کنکاش و تحلیل قرار گرفته و در نهایت به تأثیر آن بر زندگی افراد پرداخته شود. ضمن اینکه در این پژوهش به نقاط ضعف و قوت مساجد در زمان حال پرداخته شده، راه حلهایی جهت جذب مردم به ویژه جوانان به مساجد و رونق این مراکز معنوی و در نهایت گسترش معارف دینی و الهی در آن بیان گردیده است.

واژگان کلیدی:

سبک زندگی سبک زندگی اسلامی ،مسجد کارکردهای مسجد، آسیب شناسی.

بررسی مبانی زیبایی شناختی مسجد بر مبنای قرآن کریم

اشاره

زینب رحیمی

چکیده:

قرآن کریم کتاب هدایت و راهنمای خلق برای سعادت اوست که به فرموده خود قرآن هیچ تر و خشکی نیست مگر آن که در کتاب الهی ثبت شده است قرآن هر آنچه که روی زمین قرار دارد را آیت و نشانه معرفی می کند و انسان را به تفکر در آنها دعوت می نماید مسجد به عنوان بهترین مکان برای پرستش پروردگار در قرآن با ویژگیهای خاصی معرفی شده است که در این پژوهش سعی شده است مفاهیم زیبایی شناختی مسجد بر مبنای قرآن کریم مورد بررسی قرار گیرد پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای از قرآن کریم، تفاسیر و کتب معتبر روایی انجام پذیرفته است زیبایی شناسی مسجد در قرآن کریم در دو بعد کلی زیبایی شناسی کالبدی و معنوی مورد بررسی قرار گرفته و همچنین به ویژگیهای زیبایی شناختی استفاده کنندگان از این مکان مقدس نیز پرداخته شده است. از نتایج این پژوهش می توان برای بهبود کیفیت زیبایی شناختی مساجد در عصر حاضر بهره جست.

واژگان کلیدی:

قرآن کریم، مسجد، زیبایی شناسی، آیات.

بررسی نقش نماز و مسجد در خودسازی برمبنای آیات قرآن

اشاره

زینب رحیمی

چکیده:

نماز بهترین شیوه عبادت و اظهار بندگی به پروردگار عالمیان است و قرآن، نماز را به عنوان «ذکر الله اکبر» که در واقع وسیله سعادت بشر است معرفی می کند همچنین مسجد نیز به عنوان اصلی ترین و اصیل ترین جایگاه عبادت که انسان در والاترین درجه متوجه یاد خدا باشد اهمیت و جایگاه ویژه ای دارد. هدف از انجام این پژوهش بازبینی و تدبر در آیات شریفه به منظور شناخت و بکارگیری مفاهیم مطروحه است.

پژوهش حاضر به روش تحلیلی-توصیفی با استفاده از مطالعات کتابخانه ای از قرآن کریم، تفاسیر و منابع اسلامی انجام شده است. قرآن به عنوان کتاب انسان ساز و روشنگر راه انسان، بندگان خود را به خواندن نماز امر می کند (سوره ابراهیم آیه 31) و به حفاظت و مراقبت از آن توصیه می کند (سوره بقره آیه 238) آن را جز برای خاشعین گران و سنگین می شمارد (سوره بقره آیه 45) قرآن نماز را بازدارنده از زشتی ها و بدیها معرفی می نماید (سوره عنکبوت آیه 45) و آن را از صفات خردمندان و وفا کنندگان به عهد برشمرده و عاقبت آنها را نیک فرجامی بیان می کند (سوره رعد آیه 22) همچنین فرمان می دهد در هر مسجد و عبادتگاهی که به نیایش می پردازید تمام توجه خود را به او کنید و او را بخوانید (سوره اعراف آیه 29) از تدبر در آیات فوق و دیگر آیات شریفه مرتبط می توان به اهمیت والای اقامه نماز پی برد و با پیاده کردن و به کاربردن آن در جهت خودسازی در زندگی به سوی کمال رهنمون شد.

کلمات کلیدی:

نماز، مسجد، قرآن، خودسازی.

تبیین آثار تربیتی و اجتماعی مسجد

اشاره

مینا رزمی

چکیده:

مسجد به محلی اطلاق می شود که جایگاه عبادت و خضوع در برابر حق تعالی است. امامان معصوم علیهم السلام به مسلمانان سفارش می کنند که به هنگام رویارویی با مشکلات و اندوه های دنیوی، به نماز و مسجد پناه ببرند. حضور در مسجد حضور در خانه خدا است و به طور طبیعی بی تأثیر نیست. از جمله تأثیراتی که حاصل رفت و آمد به مساجد است می توان از اثر آن بر ازدواج و کانون خانواده، ترویج فرهنگ بهداشت و جهاد کمک به کنترل مدیریت بحران آرامش روحی و رضایت درونی، ایجاد جامعه سالم و توسعه علمی آن و... اشاره نمود بر این اساس این مقاله با شیوه کتابخانه ای تلاش دارد تا ضمن تعریف مسجد به اثرات اجتماعی و تربیتی آن بپردازد.

واژگان کلیدی:

مسجد، جامعه، قرآن، حدیث، اسلام، تربیت.

بررسی نقش مسجد در تربیت دینی كودكان و نوجوانان

اشاره

زهرا رسولی شور کی

چکیده:

این مقاله به تبیین نقش مساجد در تربیت کودکان و نوجوانان پرداخته و مباحثی نظیر عوامل مؤثر در جذب کودکان و نوجوانان به مسجد اثرات و فواید جذب و حضور آنان در مسجد را مورد بررسی قرار داده است. از آنجا که مسجد عامل تربیتی مهمی است این مقاله به اثرات تربیتی مکانهای مقدس بر روی کودکان و نوجوانان سنین ده تا پانزده سال پرداخته است.

در این نوشتار که به روش تحلیلی - توصیفی و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای صورت گرفته است، به نقش مسجد در تربیت دینی کودکان و نوجوانان پرداخته شده و پیشنهاداتی جهت حضور هر چه بیشتر این افراد در مسجد بیان شده است.

واژگان کلیدی:

تربیت، مسجد کودکان و نوجوانان، نماز، امام جماعت، هیئت امناء.

شناسايي عوامل مؤثر بر حضور مردم در مسجد

اشاره

علی سبحانی متین

چکیده:

مسجد از ابتدای ظهور اسلام ،تاکنون نقش و جایگاه بسیار مهمی در جامعه اسلامی و زندگی مسلمین داشته است حضور مسلمین در مسجد از گذشته تاکنون دارای اهمیت زیادی بوده و هدف از انجام این پژوهش، شناسایی عوامل مؤثر بر حضور مردم در مسجد است. در این پژوهش برای شناسایی این عوامل از روش کتابخانه ای اسناد موجود و مصاحبه با خبرگان استفاده شده و در پایان پس از مطالعات و مصاحبه های انجام شده بیست عامل اصلی مؤثر بر حضور مردم در مسجد شناسایی شد که می توان آنها را به دو دسته عوامل درون زا و برون زا تقسیم کرد.

از عوامل درون زا می توان به نقش امام جماعت و خادم مسجد هیئت امنا مکان و معماری مسجد، نهادهای فعال درون مسجد امکانات مناسب مسجد نظافت مسجد و نحوه برخورد و رفتار سایر نمازگزاران اشاره کرد ضمن اینکه از عوامل برون زا می توان مواردی نظیر عوامل سیاسی - اقتصادی، عوامل فرهنگی جامعه نهادهای فرهنگی اجتماعی و تبلیغی، سازمان رسیدگی به امور مساجد، صداوسیما و رسانه های جمعی آموزش و پرورش و آموزش عالی خانواده، تشویق و حضور نخبگان و الگوها در مسجد و تأثیر آنها بر حضور دیگران و همچنین ویژگیهای خود افراد، نام برد.

واژگان کلیدی:

مسجد، جامعه اسلامی، مشارکت مردمی، سازمانهای دینی، جذب جوانان به مسجد، عوامل درون زا، عوامل برونزا.

عوامل مؤثر بر جذب نوجوانان و جوانان به مساجد از نگاه دانشجویان دانشگاه پیام نور مرکز ساری در سال 1392

اشاره

داوود ستارزاده

چکیده:

این پژوهش، دیدگاه های دانشجویان دانشگاه پیام نور مرکز ساری در رابطه با عوامل مؤثر بر جذب جوانان را بررسی کرده و آسیب شناسی مساجد را از نگاه دانشجویان دانشگاه پیام نور مرکز ساری انجام می دهد. در این نوشتار مجموعه عواملی که در جذب جوانان به مسجد مؤثر است، به عوامل مسجدی و عوامل فرهنگی و اجتماعی تقسیم شده است. جامعه آماری این پژوهش دانشجویان پسر و دختر دانشگاه پیام نور مرکز ساری در سال 1392 بوده و حجم نمونه را 270 نفر تشکیل داده اند. این تحقیق از نوع پژوهشهای توصیفی و پیمایشی و از شاخه بررسیهای میدانی است و اطلاعات از طریق مطالعه اسناد و مدارک موجود و تجزیه و تحلیل پرسش نامه به دست آمده است. در این روش از پرسشنامه محقق ساخته استفاده شده و اعتبار و روایی آن تایید شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که هم عوامل مسجدی و همه عوامل اجتماعی و فرهنگی بر جذب جوانان و نوجوانان به مسجد مؤثر است در بین عوامل مسجدی عامل وضعیت ظاهری و معماری مساجد و در بین عوامل فرهنگی و اجتماعی عامل خانواده و وضعیت خانوادگی از سایر عوامل اهمیت بیش تری دارند. در پایان بر اساس یافته های پژوهش پیشنهاداتی ارائه شده است.

واژگان کلیدی:

مسجد، امام جماعت، دانشجویان دانشگاه پیام نور مرکز ساری، آسیب شناسی مساجد.

تبیین آثار و کارکردهای نماز و مسجد نمونه متناسب با شرایط و زمان

اشاره

محمد حسین سعیدی

چکیده:

مساجد در طول تاریخ اسلام کار کردهای متنوع و متعددی داشته و همواره تأثیر گذار و سازنده بوده اند، اما این کار کردها طی سالهای گذشته کمتر مورد توجه قرار گرفته و شرایطی ایجاد شده که بیشتر مساجد تنها حکم اماکنی برای عبادت و اقامه نماز را دارند مساجد پایگاه هایی برای تفکر تدبر، تصفیه روح، خلوص و اتصال بنده به خالق یکتا است اما برای آنکه مساجد جایگاه واقعی خود را داشته و این اماکن همواره فضایی آرام بخش و امن داشته باشند شرایطی خاص لازم است که گاه عدم وجود این امکانات و شرایط موجب ضعف و کاستی در ایفای کارکرد مناسب توسط مساجد می شود.

این مقاله که حاصل تجربیات نویسنده در حوزه مسجد و فعالیتهای آن است، می کوشد با تبیین آن دسته از شرایطی که می بایست مساجد امروز با آن تطبیق یابند گامی در جهت مسجد طراز اسلامی بردارد.

واژگان کلیدی:

برکات مسجد، عرصه اجتماعی و فرهنگی، بیداری اسلامی، کارکردهای مسجد، اقتضائات زمانی.

تبیین راهکارهای جذب نوجوانان و جوانان به مسجد

اشاره

سکینه سلیمانی

چکیده:

هدف از نگارش این پژوهش بررسی راهکارهای عملی جذب نوجوانان و جوانان به مسجد است. با عنایت به اینکه از روش توصیفی استفاده شده و جمع آوری اطلاعات آن به روش کتابخانه ای با بهره گیری از منابع کتابخانه ای اعم از قرآن کریم و کتب احادیث و روایات بود، است.

مسجد پایگاه تجمع دلسوزان دین است حضور دائم در این پایگاه می تواند تربیت اسلامی را به دنبال داشته و سبب می شود تا تبلیغات دشمنان علیه جوانان بی اثر گردد. جوانان قشر پرانرژی و پر تحرکی بوده که می توانند در تغییرات بزرگ سهیم بوده و روندی صعودی یا نزولی در همه جهات به جامعه دهند. آرمان خواهی شور و نشاط و زیبا طلبی فضای زندگی جوان را پر کرده است؛ از سوی دیگر مسجد هم به عنوان مهمترین کانون مذهبی، زیبایی خود را دارد. در این مقاله سخن بر این است که چگونه می توان میان جوانی و مسجد و به بیان دیگر میان دو زیبایی، پیوند و یگانگی آفرید، و عوامل جذب و عدم جذب آنها را شناسایی کرد پس شکی نیست که می توان با بکارگیری روشهای متناسب، بخش اعظمی از جوانان و نوجوانان مسلمان جامعه اسلامی را به این امر مهم جذب کرد.

واژگان کلیدی:

راهکارها، جوانان، نوجوانان، مسجد، نماز، امام جماعت.

شاخصه ها و ویژگیهای مسجد جوان پسند

اشاره

مریم شاه علی، زهرا شاه علی، دلارام درود و سید نظام الدین حسینی

چکیده:

مسجد به عنوان مرکز فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی از اهمیت ویژه ای در رشد و تعالی انسانها برخوردار است و آیات و احادیث بسیاری نیز بر لزوم حضور در مسجد تأکید دارند که از آن جمله می توان به فرمایش پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله اشاره نمود که فرموده اند: مساجد، خانه پارسایان است و هر کس خانه اش مسجد باشد، خداوند برای او رحمت و شادی را ضمانت کرده و اجازه عبور از صراط به سوی بهشت را به او خواهد داد. همچنین در حدیثی دیگر از ایشان آمده است که هر کس برای تعلیم یا تعلم وارد مسجد شود، همچون مجاهد در راه خداست و از این رو است که در عصر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و همچنین امامان بزرگوار شیعه مسجد از مرکزیت دینی، عبادی، علمی و فرهنگی برخوردار بوده است.

مسئله جوانی نیز در اسلام از جمله مباحث بسیار مهم در مسیر انسان سازی می باشد تا جایی که بیشترین تمرکز در سیر و سلوک الی الله به روزگار جوانی معطوف شده است به گونه ایی که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله فرموده اند بر شما باد جوانان که قلب آنان رقیب تر و آماده پذیرش خبر است، وقتی خداوند مرا برای بشارت و انذار مردم مبعوث کرد سالخورده ها با من مخالفت کردند اما جوانان با من پیمان بستند»؛ بنابراین شکی نیست که با توجه به اهمیت دوران نوجوانی و جوانی از بعد فردی و اجتماعی، جذب جوانان و نوجوانان به مساجد و جماعات وظیفه بسیار مهم متولیان امر فرهنگ و دین در جوامع اسلامی به شمار می رود.

بنابراین هدف این مقاله ارائه ویژگیهای یک مسجد (نو)جوان پسند می باشد که در این راستا ابتدا به صورت مختصر ویژگیهای خاص دوران (نو)جوانی پرداخته خواهد شد.

واژگان کلیدی:

مسجد، جوان، مسجد (نو)، جوان پسند

تبیین شیوه تعامل اثر بخش مسجد و فضای مجازی

اشاره

محمد شریف محمدی و فاطمه عبدالباقی

چکیده:

این مقاله بعضی از زمینه های انحراف در جوامع به ویژه بزه کاریهایی که به موازات پیشرفت های فناورانه در جوامع امروزی و در میان جوانان به عنوان مخاطبان اصلی این پیشرفتها ظهور پیدا کرده است را بررسی نموده و با اشاره به کار کرد اعتقادات دینی و مراکز ترویج و توسعه این باورها؛ به نقش مساجد به عنوان اساسی ترین و محوری ترین پایگاه تقویت این اعتقادات اشاره دارد و در ادامه نقش متقابل افراد جامعه و نهادهای متولی در جهت استحکام هر چه بیشتر این سنگر مقدس در حوزه فضای مجازی مورد تحلیل و بررسی قرار می گیرد. این پژوهش که به شیوه تحلیلی - توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانه ای انجام گرفته است به ارائه پیشنهاداتی در جهت بهره گیری هر چه بیشتر از فضای مجازی در مساجد می پردازد.

واژگان کلیدی:

مسجد، فضای مجازی اعتقادات دینی، جوانان، انحرافات.

بررسی نقش کارکردی مسجد در تحکیم روابط فردی و اجتماعی از منظر قرآن، حدیث و سنت اهل بیت علیهم السلام

اشاره

طاهره شکری زاده و مریم مجرب

چکیده:

در میان گرایش های فطری انسان، گرایش به پرستش معبود جایگاهی رفیع را به خود اختصاص داده است. مسجد به عنوان محل عبودیت تأثیر مهمی در تحکیم روابط فردی و اجتماعی دارد. مسجد مکان معنوی است که آن فرهنگ اصیل دینی تبیین و تبلیغ شده و راه تربیت و رشد و کمال انسانی هموار می گردد و بالتبع بازسازی و اصلاح فردی و اجتماعی حاصل می شود. این مقاله می کوشد با شیوه توصیفی به مفهوم شناسی مسجد اهمیت جایگاه مسجد از منظر قرآن، حدیث، سنت، بیانات امام خمینی قدس سره و مقام معظم رهبری (مدظله العالی) پرداخته و پس از آن با معرفی انواع مساجد و مؤلفه های مطرح در شایستگی مسجد قرآنی و واکاوی کارکردهای فردی و اجتماعی مسجد در زندگی، نقش کارکردی مسجد در تحکیم روابط فردی و اجتماعی را تبیین کند. نتایج پژوهش نشان می دهد که مسجد کانون کسب کمالات معنوی بوده و وسیله ای برای تحکیم روابط فردی و اجتماعی است و در عین حال مکانی برای عبادت تربیت و تعاون اجتماعی به شمار می رود.

واژگان کلیدی:

مسجد، روابط فردی و اجتماعی، قرآن، حدیث، سنت.

بررسی سلسله مراتب ورود به مساجد درون گرا

اشاره

دلارام شیخ

چکیده:

اصل سلسله مراتب از اصول اساسی حاکم بر هستی است. پس از ظهور اسلام و رعایت اصول ارزشی دین اسلام توسط مسلمانان در معماری سنتی شاهد شکوفایی و به کار بستن هر چه بیشتر این اصول هستیم که از اصول مؤکد قرآن است تأکید بر محرمیت و حفظ حریم در معماری بناها، مخصوصا بنای خانه؛ که این مهم مقدور نگردد مگر با تمهیداتی چون سلسله مراتب عناصر معماری در ورود به بنا.

اوج شکوفایی هنر معماری معمار مسلمان در خلق مسجد است که به تمامی در عروج بنای خود از خاک به افلاک تلاش می کند هر چند نمادین و به دنبال کالبد دادن مفاهیم الهی در معماری خویش است.

در این مقاله سعی بر این است که پس از بررسی جایگاه سلسله مراتب در اصول سنتی و مفاهیم اسلامی، به ارتباط سلسله مراتب و محرمیت و تأثیر آن در ایجاد محرمیت پرداخته شده و پس از بررسی مسئله حریم و حجاب و بیان آیات قرآن در رابطه با آن به درونگرایی به عنوان بارزترین ثمره رعایت سلسله مراتب اشاره گردد و در نهایت چگونگی کالبد یافتن این مفاهیم در معماری مساجد درونگرا شرح داده شود.

واژگان کلیدی:

سلسله مراتب ورودی مساجد درونگرا کالبد معنا، محرمیت

نقش مسجد پویا در جذب نوجوانان و جوانان به ارزشهای دینی

اشاره

الهام صابری فر

چکیده:

تربیت دینی و اسلامی تربیتی است که بر قوانین و رهنمودهای شریعت استوار و بر اساس آن پایه ریزی شده باشد، زمینه تربیت دینی در افراد به ویژه نوجوانان و جوانان به واسطه فطرت پاک ایشان که هم زمینه ثواب و هم زمینه گناه بیش تری در آنان وجود دارد - و امکان بهره گیری هر چه بیشتر و بهتر از برنامه دینی زندگی مستلزم پویایی هر چه بیشتر مساجدی است که خود را با نیازها و شرایط و احوال زمان منطبق سازند.

برخی از آثار برجسته تربیت جوان و نوجوان در فضای مسجد را می توان سازندگی اخلاقی و معنوی، کنترل غرائز و تقویت عفت تقویت روحیه انقلابی تربیت اجتماعی مقابله با تهاجم فرهنگی غرب جلوگیری از انحرافات عقیدتی سلامت اجتماعی و کاهش بزهکاری دانست. در این پژوهش که به روش مطالعات کتابخانه ای انجام گرفته است، نقش مسجد در جذب نوجوانان و جوانان به ارزشهای دینی واکاوی شده است.

واژگان کلیدی:

مسجد، نوجوانان و جوانان تربیت، جذب، مسجد پویا.

گردشگری مساجد و نقش آن در توسعه فرهنگ اسلامی و مذهبی (نمونه موردی: مسجد جامع یزد)

اشاره

محمد صادقی

چکیده:

از زمان پیدایش اسلام یکی از مهمترین نشانه های شهرهای اسلامی، مسجد بویژه مسجد جامع بوده است. با توجه به اهمیت مسجد در شهرها سازندگان این مکان مقدس بهترین جلوه های هنری را در ساخت آن بکار بردند و هنر و مذهب در مسجد تلاقی پیدا نمود و معماری خاص مساجد اسلامی شکل و نضج گرفت. امروزه نمونه های بارز و شاخصی از این تلفیق مقدس در شهرهای ایران یافت می شود. مسجد جامع یزد یکی از این مکانهاست که جلوه های بارز هنر اسلامی در آن نمود یافته است و واجد ارزش هنری تاریخی و هویتی بوده و مورد توجه خاص گردشگران بویژه گردشگران معناگرا و علاقمند به فرهنگ، هنر و مذهب قرار می گیرد.

بر این اساس با توجه به اهمیت موضوع مقاله حاضر به بررسی گردشگری مساجد به عنوان یکی از ظرفیت های بالقوه کشور می پردازد و به عنوان نمونه موردی مسجد جامع شهر یزد را از نظر گردشگری بررسی و تحلیل می کند روش تحقیق توصیفی و تحلیلی و نوع تحقیق کاربردی و توسعه ای می باشد. برای جمع آوری اطلاعات از مطالعات کتابخانه ای و میدانی (پرسشنامه و مصاحبه) استفاده شده است و با مصاحبه و تکمیل پرسشنامه از گردشگران خارجی مراجعه کننده به این مکان ادراک آنها از مسجد و اسلام تحلیل شده است. نتایج تحقیق بیانگر این است که گردشگران خارجی پس از بازدید از مسجد جامع یزد دیدگاه بهتری نسبت به اسلام پیدا کرده و اطلاعات آنها از فرهنگ اسلامی افزایش یافته است.

واژگان کلیدی:

گردشگری مساجد، اسلام، یزد، مسجد جامع.

ارزیابی قابلیتهای توسعه گردشگری مساجد در ایران با روش تحلیل SWOT

اشاره

محمد صادقی

چکیده:

یکی از رسالت های پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله پس از دریافت وحی الهی و رسانیدن آن به مردم، ایجاد پایگاهی به نام مسجد بود تا مکانی برای عبادت و ذکر حق تعالی و تشکیل اجتماعات اسلامی و مردمی باشد با توجه به اهمیت مسجد در شهرهای اسلامی، سازندگان این مکان مقدس بهترین جلوه های هنری را در ساخت آن بکار بردند و هنر و مذهب تلاقی پیدا کرد و معماری خاص مساجد شکل گرفت. با توجه به اهمیت رو به رشد گردشگری هدف اصلی تحقیق بررسی قابلیت های توسعه گردشگری مساجد در ایران است. تحقیق از نوع کاربردی و روش انجام آن توصیفی و تحلیلی است. در جمع آوری اطلاعات اسنادی از کتابها، مقالات، اینترنت آمار رسمی و آرشیو سازمانها استفاده شده است. روش تجزیه و تحلیل دادهها کمی و کیفی است. برای سنجش قدرت گردشگرپذیری جاذبه ها از طریق پرسشنامه متخصصین نظر سنجی شد و پرسشنامه در محیط نرم افزاری SPSS تحلیل شد همچنین برای وزن دهی عوامل مدل SWOT از پرسشنامه متخصصین استفاده شد. نتایج تحقیق بیانگر آن است که در ایران بیش از 70 هزار مسجد وجود دارد که بعضی از آنها تاریخی و دارای ارزش هنری و معماری بی نظیری هستند که از قدرت جذب بالایی برای جذب گردشگر برخوردارندسنجش نقاط قوت و ضعف و فرصت و تهدید توسعه گردشگری مساجد در ایران در قالب مدل SWOT بیانگر قدرت بالای نقاط قوت (308 درصد) و فرصت (41٫6درصد) این نوع از گردشگری در مقابل نقاط ضعف (15,5 درصد) و تهدید (12,1 درصد) آن است. بنابراین استراتژیهای توسعه ای برای بهره گیری از نقاط قوت و فرصت به منظور پوشش نقاط ضعف و تهدید پیشنهاد می شود. مهمترین راهکارهای اجرایی عبارتند از: تبلیغات و شناساندن این ظرفیتها در سطح بین المللی آماده سازی زیرساخت های مورد نیاز برگزاری تورهای ویژه گردشگری مساجد، تربیت راهنمایان تور ویژه گردشگری مساجد.

واژگان کلیدی:

گردشگری، مساجد، فرهنگ اسلامی، ایران.

بررسی تأثیر کلاس های تفسیر قرآن، شخصیت و سیره شناسی حضرت زهرا علیها السلام بر عزت نفس، سلامت عمومی و پرخاشگری نوجوانان دختر در مسجد ملک شهر اصفهان در سال 1392

اشاره

مهدی صالحی

چکیده:

یکی از مهمترین روشها در تربیت روش الگویی است زیرا تأثیر شخصیت الگو در شکل گیری رفتار و منش تربیت شونده به مراتب بیشتر از موارد دیگر است. یکی از عالی ترین الگوهای قابل پیروی برای انسانها، قرآن کریم و فاطمه زهرا علیها السلام است. عصر ما عصر الگوهای غلطی است که در جامعه بین جوانان شایع شده است و سبب شده که مشکلات روانی و جسمانی در بین جوانان گسترش پیدا کند. برخی از مشکلاتی که در بین جامعه جوان شایع شده است کاهش میزان عزت نفس و افزایش بیماریهای روانی و جسمانی و افزایش پرخاشگری می باشد. این تحقیق به بررسی تأثیر کلاس های تفسیر قرآن و شخصیت و سیره شناسی حضرت زهرا بر شخصیت و کاهش ویژگی های نامطلوب مانند پرخاشگری، عدم وجود عزت نفس و سلامت عمومی پرداخته تا میزان الگوگیری نوجوانان را در این سه حوزه بررسی کند.

جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه دختران 14 تا 17 سال است که در کلاس تفسیر قرآن و شخصیت و سیره شناسی حضرت زهرا در مسجد ملک شهر نام نویسی کرده اند. در این پژوهش برای گردآوری داده ها از پرسشنامه سلامت عمومی (GHQ-28) استفاده کرده که این پرسشنامه 4 حوزه افسردگی، اضطراب مشکلات اجتماعی، جسمانی را اندازه گیری می کند. در این مطالعه 30 نفر شرکت داشتند که از لحاظ جنس همه دختر بوده با سن 14-17 سال که پس از پر کردن پرسشنامه نتایج مختلفی در زمینه سلامت عمومی، عزت نفس و پرخاشگری در پیش آزمون و پس آزمون و پیگیری اول و دوم بدست آمد.

با بررسی داده های بدست آمده از چهار آزمون و تجزیه و تحلیل آنها مشخص شد که سطح سلامت عمومی، عزت نفس و پرخاشگری پس آزمون نوجوانان نسبت به پیش آزمون بیش تر است. حال که با الگوگیری از قرآن کریم و حضرت زهرا علیها السلام به این نتیجه گرانقدر دست یافتیم چه خوب است که مربیان محترم سعی نمایند با یک برنامه صحیح و منظم علاوه بر آموزش تفسیر قرآن و سیره و شخصیت بزرگان اسلام سبب ارتقای سلامت عمومی، عزت نفس و کاهش پرخاشگری در دانش آموزان شوند.

واژگان کلیدی:

تفسیر قرآن، شخصیت و سیره حضرت زهرا علیها السلام و عزت نفس سلامت عمومی پرخاشگری

راهکارهای فعال سازی مساجد در مقابله با جنگ نرم

اشاره

وجیهه صالحی

چکیده:

تحقیق حاضر با هدف بررسی راهکارهای فعال سازی مساجد در مقابله با جنگ نرم و به شیوه کتابخانه ای انجام شده است. اهمیت بحث جایگاه مسجد در مقابله با جنگ نرم و راهکارهای فعال سازی مساجد در این زمینه به تفاوت جنگ سخت و نرم مربوط می شود؛ چرا که جنگهایی که از نوع نظامی است و از وسایل و ادوات نظامی در آن استفاده می شود به عنوان جنگ سخت مشهور است. ولی اگر در این جنگ از وسایل و ادوات و کالاهای فکری و فرهنگی استفاده شود، اصطلاحا به آن جنگ نرم گویند، بنابراین شاخصه جنگ نرم استفاده از ابزارهای فکری و فرهنگی است. یافته های تحقیق حاضر نشان می دهد که شگردهای جنگ نرم شامل شگردهای فرهنگی، دینی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی است و ابزارهای جنگ نرم نیز مواردی از قبیل ،رسانه ها، شبکه های رادیوئی و تلویزیونی، ادبیات، فیلم و سینما، نشریات، پویانمائی و اسباب بازی است که بر اساس این شگردها و ابزارها، راهکارها و پیشنهادهایی جهت فعال تر سازی مساجد در مقابله با جنگ نرم ارائه می گردد.

واژگان کلیدی:

جنگ نرم، شگردهای جنگ نرم، ابزار جنگ نرم، مسجد.

جایگاه مسجد در زندگی و در گستره تاریخ اسلام

اشاره

زینب صفوی ریزی

چکیده:

بررسی جایگاه مساجد در صدر اسلام می تواند گستره فعالیتهای آن را نشان داده و می توان به عنوان الگویی برای افزایش کارکردهای آن در دنیای امروز محسوب شود. آنچه که به نظر می رسد این است که مسجد می تواند نقشی بسیار اساسی در زندگی مسلمانان ایفا کند در حالی که در حال حاضر این جایگاه مغفول بوده است. این نوشتار به بررسی جایگاه و کارکردهای مسجد در صدر اسلام پرداخته و تلاش می کند پیشنهاداتی جهت توسعه کارکردهای امروز مسجد، ارائه دهد.

واژگان کلیدی:

مسجد، کارکردهای مسجد، صدر اسلام، تاریخ اسلام

تبیین نقش مسجد در سلامت اجتماعی

اشاره

محمد علی ضیائی

چکیده:

سلامت اجتماعی یکی از مهم ترین مؤلفه های جوامع امروزی است و تلاش سیاستگذاران و اندیشمندان کشورها بر این است که جامعه را از سلامت کافی در تمامی حوزه ها برخوردار سازند. از سوی دیگر سرمایه های دینی مسلمانان از جمله مسجد و نماز جماعت می تواند در بهبود سلامت اجتماعی کشورهای اسلامی بسیار مؤثر باشد این مقاله که به روش مطالعات کتابخانه ای و تحلیل توصیفی انجام شده است بر آن است که به تحلیلی در این زمینه پرداخته و ضمن تأکید بر اهمیت و ضرورت مسجد و نقش کلیدی آن به عنوان عبادتگاه مسلمین و جایگاه آن به عنوان کانون فرهنگی مذهبی، سیاسی و ... به نقش آن در ارتقای سلامت نیز توجه کند و عوامل مختلف تأثیر گذار بر آن مانند صبر، الگوگیری از پیامبر صلی الله علیه و آله ان تغییر نگرش افراد نسبت به مرگ و ... را مورد بررسی قرار دهد. بخش پایانی این مقاله به ارائه پیشنهادات اختصاص یافته است.

واژگان کلیدی:

مسجد، خانواده سلامت اجتماعی، صبر، نگرش مرگ، نماز، تحصیلات، اعتیاد.

بررسی صله رحم و آثار دیدار در مسجد از دیدگاه قرآن کریم و روایات ائمه معصومین علیهم السلام

اشاره

محمدرضا طاهری

چکیده:

انسان موجودی اجتماعی است از این رو انسان از ابتدای زندگی به تدریج هر چقدر بزرگتر می شود و با محیط های بزرگ تر و صحنه های وسیع تر جامعه بیشتر آشنا می شود، روابط نزدیک تری با دیگران پیدا می کند. این تحقیق به بررسی صله رحم و آثار دید و بازدید در مسجد، از دیدگاه قرآن و روایات می پردازد. یکی از روابط انسانها در قالب صله رحم است که در آن به پیوند و ارتباط با خویشاوندان به گونه های مختلف مانند احوال پرسی دید و بازدید کمک کردن و ... پرداخته می شود. این پژوهش به مفاهیمی نظیر صله رحم اهمیت آن در فرهنگ اسلامی، مصادیق آن در جامعه و عوامل ضعف یا قطع پیوندهای خویشاوندی و پیامدهای مثبت آن پرداخته و به آنها پاسخ می دهد. از اینرو پژوهشگر کوشیده است که این رفتار اجتماعی را با توجه به آیات و روایات، مورد بررسی و تحلیل قرار دهد و عوامل غفلت زا در مورد صله رحم را بحث کند ضمن اینکه بخش اصلی این مقاله، اشاره به نقش مسجد در گسترش صله رحم در جامعه اسلامی است روش جمع آوری مطالب به صورت کتابخانه ای و روش تحلیلی توصیفی بوده است.

واژگان کلیدی:

صله رحم، دید و بازدید، مسجد، نماز جماعت، احترام و تکوین، تأثیرات اجتماعی.

مسجد و نماز جماعت بستر رشد فعالیت و تعاملات اجتماعی در جامعه اسلامی

اشاره

روح الله عباسیان جزی

چکیده:

نماز فریضه ای دینی است که از فروع دین مبین اسلام بوده و روایات متعددی مبنی بر تشویق مسلمین جهت اقامه آن به جماعت و البته در مسجد وجود دارد مسجد مکانی مقدس برای اقامه نماز است که علاوه بر کار کرد عبادی برنامه های مشارکتی و دسته جمعی نیز در کنار آن صورت می گیرد و می توان آنها را به صورت زیر دسته بندی کرد 1) همکاری و تعاون در زمینه اقامه نماز جماعت در مرحله ساخت مسجد و فعالیت های عمرانی مهیا ساختن مکان از قبیل نظافت و ... و خادمین مسجد؛ 2) ساختارهایی که در کنار مسجد شکل می گیرد هیئت امنا هیئت ،مذهبی، کانون فرهنگی پایگاه بسیج، شورای امر به معروف و نهی از منکر و .... 3) نذورات و پذیرایی، همکاری در تهیه و توزیع بین نمازگزاران، 4) اقدامات دسته جمعی و معمولا غیر سازمان یافته عیادت از مریضان یا رفتن برای عرض تسلیت فوت اعضای محل به صورت دسته جمعی کمک به فقرای محل و غیره. همانگونه که مشخص است مسجد بستر شکل گیری و رشد روابط اجتماعی غیر رسمی است که می تواند زمینه حل مشکلات اجتماعی فراوانی باشد. در این نوشتار که به روش مشاهده و مطالعات کتابخانه ای انجام گرفته است به توضیح و اهمیت هر کدام از این فعالیتها اشاره شده و در پایان به فرآیند شکل گیری این فعالیت ها در مسجد پرداخته می شود.

واژگان کلیدی:

نماز جماعت، مسجد، فعالیتهای اجتماعی، تعاون، کارکردهای مسجد.

نقش مسجد در ایجاد ثبات سیاسی در جامعه اسلامی معاصر

اشاره

محمدرضا عزیزی

چکیده:

مساجد دارای نقشی مهم و بارز در تمام زمینه های زندگی انسان بوده اند که این امر به ویژه در دوره کنونی که جوامع دچار کینه جویی طایفه ای و مذهبی و مهاجرت و قتل و کشتار شده اند بیشتر نمایان است. در چنین شرایط اجتماعی و سیاسی خطیری، مساجد نقش فعالی در اجرای تغییرات فکری و رفتاری افراد جامعه دارند یا به عبارت دیگر به تحقق ثبات سیاسی کمک می کنند زیرا سبب کاهش حالت کینه توزی اجتماعی و سیاسی بین افراد جامعه می گردند مقاله حاضر که یک مطالعه کتابخانه ای است می کوشد به بررسی و تبیین مسجد و اهمیت آن در تحقق ثبات سیاسی بین افراد جامعه اسلامی معاصر بپردازد.

واژگان کلیدی:

مسجد، ثبات سیاسی، جامعه اسلامی معاصر.

بررسی ریشه ای موانع حضور نوجوانان و جوانان در مسجد

اشاره

حامد عطاری

چکیده:

جوانان به عنوان آینده سازان جامعه اسلامی از بزرگترین سرمایه های این کشور به شمار می روند و تلاش در جهت توسعه آگاهیهای دینی آنان از اهمیت بسزایی برخوردار است. در این پژوهش که با روش مطالعات کتابخانه ای صورت گرفته است پس از بررسی ریشهای موانع حضور نوجوانان و جوانان در مسجد به ارائه ایده ها و طرحهای جذب ،کودکان، نوجوانان و جوانان به مسجد پرداخته شده است.

نتایج پژوهش نشان می دهد که برخی از مواردی که به عنوان موانع حضور جوانان در مسجد محسوب می شوند عبارتند از بحران هویت دینی تهاجم فرهنگی روحیات و خواسته های جوان و مسجد، ناهنجاریها و دین گریزی که مسجد و مسئولین ذی ربط به ویژه امام جماعت، نقشی برجسته در رفع این موانع دارند. مسئولین مسجد باید ضمن شناسایی روحیات جوانان، بکوشند جذابیتهای لازم برای جذب این افراد به مسجد را فراهم آورند.

واژگان کلیدی:

تهاجم فرهنگی، موانع حضور در مسجد، نوجوانان و مساجد، بحران هویت دینی

تبیین فرآیند تبدیل آتشکده ها به مسجد

اشاره

آرزو علومی

چکیده:

معماری یکی از شاخه های مهم فنون و هنر تمدن بشری است که از هزاره های متمادی تا به امروز مورد توجه بسیار جوامع انسانی قرار گرفته است. در میان شاخه های مختلف معماری ساخت بناهای مذهبی از جایگاه ویژه ای برخوردار است. با ورود اسلام و تغییرات حکومت و آئین در ایران، کاربرد بناها و نحوه استفاده از آنها تغییر کرد مسلمانان که بر پایه شرع و عقل از آنچه می توانست مفید باشد، بهره می گرفتند، از ساختمان آتشکده ها نیز برای ایجاد مساجد و محل اجتماع مسلمین بهره برداری کردند. منتها از نظر کیفی و ماهوی فضای آتشکده ها را بر اساس اعتقادات توحیدی خود منقلب و دگرگون ساختند. در واقع با کمترین تغییرات فیزیکی بزرگترین تغییرات کیفی را در جهت هماهنگی با اعتقادات توحیدی خود به صورت زیر به وجود آوردند. آتش و آتشدان را از مرکز و کانون فضای داخلی برداشته و ضلع قبله را با دیوار و نماد قبله پوشاندند و برای باطنی تر شدن فضای چهارطاق و عدم توجه به خارج درگاه ها و ایوانها و راهروها و حیاطهای داخلی و درها و دیوارهای خارجی را افزودند. محور اصلی نیز در جهت قبله قرار گرفت. از آنجا که فضای داخلی هم چون گذشته فقط سن تئاتر برای اجرای نمایش توسط آتش بانان بود و اسلام استقبال و هجوم توده مردم را به مراکز عبادی می طلبید چهار طاقیها از هر سمت که امکان پذیر بود به سرعت توسعه یافت و به شبستان های بزرگ و تالارهای عظیم تبدیل شد. ابعاد بزرگ مساجد جامع تغییراتی را در چهار طاقی به دنبال داشت و جرزهای جسیم جانبی به جای قوسها به کار گرفته شد. این تحولات و دگرگونی ها زائیده عوامل و تأثیرات مختلفی بود. نگارنده در پژوهش حاضر کوشیده است به پرسشهای ذیل پاسخ گوید که چه آتشکده هایی به مسجد تبدیل شدند و تا چه میزان آتشکده ها و چهار طاقی های عصر ساسانی از نظر نقشه شیوه های معماری مصالح و تزئینات بر معماری مساجد اسلامی تأثیر گذاشته اند.

واژگان کلیدی:

معماری اسلامی، آتشکده های ساسانی، مساجد اسلامی، مسجد.

آثار تربیتی نماز و مسجد بر کارآفرینی در جامعه با توجه به روایات

اشاره

مجید غلامی

چکیده:

حماسه اقتصادی با حرکت مستمر و دارای پشتوانه قوی دینی و اعتقادی محقق می شود. در این نوشتار قصد بر آن است که به صورت نظری و با توجه به روایات اسلامی به بررسی آثار تربیتی نماز و مسجد بر کارآفرینی در جامعه پرداخته شود. تحلیل اولیه در مورد نقش نماز در استمرار یک حرکتِ جهادی، توجه به این نکته است عملی که پنج بار در روز انجام می شود و به نظر تکراری است، رمز و رازهای فراوانی دارد و می تواند در راستای تربیت افراد جامعه بخصوص در جهت کسب و کار و کار آفرینی باشد. از سوی دیگر مسجد به عنوان محمل و بستری برای جمع شدن انسانهای متعهد است که می تواند زمینه مشارکتهای جمعی را در حوزه های گوناگون از جمله اقتصاد فراهم آورد از سوی دیگر اعتماد موجود در بین این افراد می تواند زمینه ای برای شکل گیری روابط اقتصادی مستحکم و از جمله راه اندازی بنگاه های کارآفرین باشد.

واژگان کلیدی:

نماز، کارآفرینی، اقتصاد، آثار تربیتی نماز، مسجد.

جستاری در ماهیت تربیتی مسجد

اشاره

حامد فروزان

چکیده:

مسجد به عنوان یک پایگاه آموزشی کاربردهای گوناگونی داشته است. مسجد، ابزارها و موقعیتی را در اختیار دارد که به کمک آن می تواند به آموزش و تربیت افراد جامعه بپردازد. اما راز گشایی از ماهیت تربیتی و حل این معما که تربیت کدام سنخ از معناست می تواند گامی اثر بخش در فرایند معنی شناسی مسجد باشد. بررسی معنا و حقیقت تربیتی مسجد و ارزیابی این جنبه که آیا تربیت مدلول لفظی است یا سنخی از معنای غیر لفظی؟ یا آن که اساسا تربیت را مراتب و لایه هایی است که برخی مراتب آن از سنخ مدلول لفظی و مراتب دیگر آن هویت غیر لفظی است؛ علاوه بر این، تأمل در این موضوع که معانی تربیتی مقصود گوینده است یا رهیافتی است که خواننده در پرتونگریستن به مسجد بدان دست می یابد و همچنین بررسی امکان فهم همگانی معانی تربیتی مسجد و حدود و شرایط آن از جمله مباحثی است که در این پژوهش به آنها پرداخته می شود.

واژگان کلیدی:

مسجد، تربیت، آموزش، نماز، پرورش.

شناسايي و تبیین کارکردهای مسجد جهت اداره جامعه دینی

اشاره

مهدی قدیری

چکیده:

مسجد همواره مهم ترین پایگاه، پناهگاه و سنگر دفاع از حریم دین مقدس اسلام و تجلّی گاه عشق عبادت، خضوع و خشوع به درگاه پروردگار عالمیان بوده است. با نگاهی گذرا به سیر تاریخی مساجد از بدو تأسیس تا عصر حاضر می توان دید که این نهاد دینی به عنوان مهمترین نهاد تربیتی آموزشی، سیاسی و اجتماعی منشأ تأثیراتی شگرف و تحولاتی چشمگیر در شئون مختلف جامعه اسلامی بوده است.

مسجد مهم ترین مرکز عبادی است که کارکردهای آن مسلمین را به سرمنزل مقصود می رساند. مسجد دارای اثرات بی حد و مرزی است که از دیانت، سیاست، حقوق افراد، وضعیت اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی آنان دفاع می.کند حضور در مسجد سبب دوری از انحرافات بوده و امر به معروف و نهی از منکر به خوبی در جامعه جلوه گر می شود و البته جوانان و نوجوانان نیز در راه منحرف گام نمی نهند. این مقاله که به شیوه تحلیلی - توصیفی تهیه شده است به شناسایی و تبیین کارکردهای مسجد جهت اداره یک جامعه دینی پرداخته و پیشنهاداتی در این زمینه ارائه می دهد.

واژگان کلیدی:

مسجد، نماز جماعت کارکردهای مسجد امر به معروف و نهی از منکر، جامعه دینی.

تبيين کارکرد رسانه ای مسجد در حوزه دین و دین شناسی

اشاره

مهدی و صدیقه قدیری

چکیده:

در دنیای امروز که رسانه ها یکی از منابع اصلی قدرت محسوب می شوند، برای رویارویی با امواج ضد فرهنگی، در کنار حفظ شیوه های تبلیغ سنتی باید از روشها و ابزارهای نو نیز بهره گرفت. مسجد یکی از اماکنی است که می تواند زمینه شکل گیری مفاهیم دینی و ترویج اسلام ناب باشد. به نظر می رسد، امروزه وجود مراکز آموزشی فرهنگی وابسته به مسجد با قابلیت فراوان برای پاسخ گویی به نیازهای مردم در زمینه کتابهای گوناگون با جهت گیریهای علمی، اخلاقی و عقیدتی سالم نشریات سودمند، فیلم نوار و حتی نیازهای تفریحی ضروری است. مطالعات نشان می دهد که مسجد در اسلام تنها مرکز عبادت و پرستش نبود بلکه سنگری است که هم به عنوان کلاس معارف و احکام اسلام از آن استفاده می شد و هم مرکز جنبش های اسلامی و هم مجلس مشورت بوده است که این امر در دوران انقلاب اسلامی ایران نیز به چشم می خورد. آنچه که در این مقاله مد نظر است پرداختن به کار کرد رسانه ای مسجد در حوزه دین و دین شناسی است، چه اینکه مسجد هم در صورت استفاده از فضای مجازی و هم به عنوان یک رسانه سنتی و در قالب منبر توانایی توسعه و ترویج احکام دینی را به احسن وجه دارد.

واژگان کلیدی:

مسجد، کارکرد مساجد، نماز جماعت، کارکرد رسانه ای منبر، رسانه سنتی

بررسی اثر بخشی نقش نماز و مسجد در مقابله با جنگ نرم: شناسایی فرصتها و تهدیدها در جمهوری اسلامی ایران

اشاره

اسماعیل قنبری

چکیده:

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش نماز و مسجد، در مقابله با جنگ نرم، با رویکرد شناسایی فرصتها و تهدیدها در جمهوری اسلامی ایران صورت گرفته است. مسجد و محراب اولین حوزه مقابله با جنگ نرم دشمن است مسجد و محراب از صدر اسلام تا امروز پایگاه مبارزه و مقاومت بوده و امروز نیز همین نقش را در مواجهه با جنگ نرم دارد و عده خداوند در صورت پیروی از خواسته ها و مرضیات وی بر پیروزی در همه عرصه هاست و برای پیروزی بر شیطان و وسوسه های او راهی جز این نیست. هیچ قدرتی در مقابل قدرت شیطان و وسوسه های او و جنگ نرمی که با دست قدرت وی مدیریت می شود توان مقاومت ندارد و فقط کسانی که روحی زلال ایمان و اراده ای صاف و پاک دارند، توان حرکت در مسیر انبیای الهی را دارند و تنها با الگو قرار دادن پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله می توان به این اراده و توان رسید؛ بنابراین می توان گفت این ملت و این مردم شکست نمی خورند و می توانند در این عرصه نیز پیروز شوند. در این مقاله که به شیوه توصیفی - تبیینی انجام شده است، تلاش شده به منظور شناخت و ارزیابی ابعاد متغیرها و عوامل اساسی به بررسی اثر بخشی نقش نماز و مسجد در مواجهه با جنگ نرم پرداخته شود.

واژگان کلیدی:

نماز، مسجد، جنگ نرم، جمهوری اسلامی ایران.

نقش راهبردی مسجد در مقابله با جنگ نرم از منظر امام خمینی رحمه الله و مقام معظم رهبری

اشاره

موسی کاظم زاده

چکیده:

در زمان پیروزی انقلاب اسلامی ایران مساجد یکی از مهمترین ارکان و عوامل شکل گیری حیات جنبش اسلامی مردم ایران بود به طوری که امروزه نه تنها در ایران بلکه در بسیاری از ممالک اسلامی می توان نقش آفرینی مساجد را در جنبشهای بیداری اسلامی و انقلابهای کشورهای مختلف مشاهده کرد. در دنیای امروز که فضای تهاجم فرهنگی که گاه از آن به جنگ نرم نیز تعبیر می شود بیش از گذشته رخ نموده است با توجه به خاستگاه مسجد که محل مبارزه با هرگونه کژی و آلودگی است این مکان مقدس می تواند نقشی پررنگ در این مبارزه ایفا نماید.

جنگ نرم در حقیقت شامل هرگونه اقدام روانی و تبلیغات رسانه ای است که «جامعه هدف» یا گروه هدف را نشانه می گیرد، در جنگ نرم رسانه ها» ابزار بسیار قوی و کارآمدی محسوب می شوند و عموم آنها در اختیار مراکز ثروت و قدرت هستند.

بر همین اساس برای تقویت زیر ساختهای فرهنگی و رسانه ها و مقابله با جنگ نرم و رسانه ای دنیای غرب، بایستی به نقش مسجد به عنوان یک ابزار مهم و جریان ساز رشد و تعالی فرهنگ اسلامی و نقش عبادی و ارتباطی مساجد بیش از پیش اهمیت داده شود. در این پژوهش که با روش تحقیق تحلیل محتوا از بیانات اسناد و سخنرانیهای امام خمینی تر و مقام معظم رهبری (مدظله) صورت گرفته است به نقش راهبردی مساجد از دیدگاه این بزرگان می پردازیم.

واژگان کلیدی:

مسجد، جنگ ،نرم امام خمینی تیل، مقام معظم رهبری (حفظه الله)، تحلیل محتوا، رسانه.

تبیین جایگاه مسجد به عنوان یک رسانه بدون مرز

اشاره

موسی کاظم زاده

چکیده:

مساجد تنها محل عبادت نیست بلکه از صدر اسلام مرکزی برای رشد و تعالی فرهنگ اسلامی، سازماندهی جهان اسلام و مهمترین پایگاه عقیدتی، فکری و معنوی اسلام به شمار رفته و پیوسته کانون هدایت و مبارزه علیه کفر و نفاق و مأمن دلباختگان حق و فضیلت بوده است.

اکثر رسانه های مطرح و قدرتمند دنیای امروز در اختیار نظام سلطه و در راستای اهداف غیرانسانی آنان قرار دارد؛ در این راستا مسجد به عنوان پایگاه ارتباطی مهم در آیین اسلام، به دلیل تنوع فعالیت در زمینه های مختلف، ظرفیت تکامل و تعالی انسانها، ارتباط مستقیم با مخاطب نسل جدید و پاسخگوی نیازهای جدید ایشان را داراست. همچنین نباید از نقش رسانه ای مسجد و ویژگیهای منحصر به فرد آن برای تقویت زیر ساخت های فرهنگی - اجتماعی و مقابله با جنگ رسانه ای دنیای غرب غفلت ورزید، چرا که در صورت تجهیز مساجد به امکانات مادی و پشتیبانی محتوایی، می توان در مقابل تهدیدات دشمن ایستادگی کرد.

در این پژوهش تلاش شده است پس از تبیین نقش مسجد به عنوان رسانه ای بدون مرز در جهت رشد و تعالی فرهنگ اسلامی با موردکاوی رسانه منبر» به عنوان اولین رسانه تاریخ اسلام بررسی کارکردها و نقش مسجد در افزایش آگاهیهای سیاسی اجتماعی و فرهنگی جامعه، راهکارهایی برای فعال سازی هر چه بیشتر مساجد جهت ایفای نقش رسانه ای خود ارائه گردد.

واژگان کلیدی:

مسجد، رسانه، اسلام خطابه، رسانه دینی، منبر.

تبیین نظریه عدالت نفسانی حداقلی در ائمه جماعت مساجد

اشاره

حسین کاویار

چکیده:

برخی از شرایطی که رعایت آن در مورد امام جماعت ضروری است مربوط به میزان درک و شعور و قدرت تعقل و تشخیص وی است؛ مانند شرط بلوغ و عقل و برخی مربوط به اعتماد به امام و اطمینان از او می باشد مانند شرط عدالت احراز عدالت امام جماعت مورد اتفاق کلیه فقهاء است. اما در این که عدالت، صرف حُسن ظاهر است یا این که عدالت مجرد ترک معاصی است یا این که عدالت عدم انجام معاصی از روی ملکه است یا ملکه ای نفسانی که فرد را به تقوی و مروّت وادار می کند بین فقهاء اختلاف است. در جمع بین نظریات مزبور می توان قائل به «عدالت نفسانی حداقلی» شد که اثبات و تحقق آن مشکل نیست. استمرار و عادت به تقوا و میانه روی و رفتار بهنجار در اجتماع همان کیفیت آرمانی و راسخ در ذهن است که عدالت نفسانی حداقلی نامیده می شود. ملاک اعتبار آن نیز حال متعارف امام جماعت است. این پژوهش با بررسی فقهی - اصولی به تبیین این نظریه پرداخته است.

واژگان کلیدی:

امام جماعت عدالت فعلی، عدالت نفسانی عدالت نفسانی حداقلی، حالت متعارف.

نقش مسجد در پویایی فرهنگی جامعه دینی

اشاره

مهری کریم آبادی

چکیده:

مسجد پایگاه عمومی مسلمانان و محل حضور قشرهای گوناگون است. از این رو جایگاه مناسبی برای تعاون اجتماعی مسلمانان و مشارکت آنان در راستای رفع نارسایی های اجتماعی است. از سوی دیگر با توجه به ساختارهای فرهنگی جامعه دینی و الزامات آن مسجد می تواند در پویایی فرهنگی جامعه دینی بسیار مؤثر باشد در این پژوهش که به روش مطالعات کتابخانه ای انجام گرفته، با تأکید بر کارکردهای فرهنگی مسجد به تبیین نقش آن در پویایی فرهنگی جامعه پرداخته و در پایان پیشنهاداتی در این زمینه ارائه نموده است.

واژگان کلیدی:

مسجد، پویایی فرهنگی، جامعه دینی، کارکردهای مسجد.

نقش سازنده مساجد در حفاظت، پایداری و آینده نگری برای طبیعت و محیط زیست

اشاره

سید حمید کشمیری و فهیمه السادات کشمیری

چکیده:

مسجد مکان مقدسی است که کارکردهای بی نظیری دارد. یکی از کارکردهای اصلی آن که روشنگری و توسعه دانش در حوزه های اجتماعی به سبب اجتماع مسلمین است. طبق آموزه های دینی، یکی از مؤلفه های مهم و تأثیر گذار برای حیات بشری محیط زیست سالم است لذا می بایست مسلمانان محیط زیست را امانت الهی دانسته و حفظ و آلوده نکردن آن را وظیفه خود بدانند. در دوران کنونی این موهبت عظیم الهی به حدی مورد ناسپاسی و بی مهری قرار گرفته که آرامش و امنیت ساکنان کره زمین با بحرانهای متعدد تهدید می شود. این وضعیت در حالی ادامه دارد که قوانین و معاهدات گوناگون حاکم بر حقوق داخلی کشورها و سطوح مختلف بین المللی نتوانسته است چالشهای پیش روی محیط زیست را مهار نماید. در چنین هنگام خطرناکی تنها راه برون رفت از این وضعیت، توجه و تأکید بر جهان بینی توحیدی در قالب قواعد حقوقی اسلام و حقوق موضوعه است که نیازمند تبلیغ دینی و دعوت از مردم در جهت جلوگیری از آلودگیهای محیط زیستی است. یکی از راهکارهای تحقق این هدف متعالی بهره مندی و تکیه بر نقش مهم و بی بدیل مساجد است. مسلما عمل به این مسئولیت خطیر یکی از راههای عمران معنوی مسجد نیز خواهد بود. این پژوهش که به روش تحلیلی - توصیفی و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای انجام گرفته است به این امر اشاره دارد.

واژگان کلیدی:

مسجد، نشر معارف اسلامی، محیط زیست، حقوق اسلامی، حقوق موضوعه

بررسی نقش نماز و مسجد به عنوان عوامل کلیدی برای آرامش و سلامت روح و روان

اشاره

محبوبه کندی و معصومه کندی

چکیده:

در سالهای اخیر روانشناسی بهداشت اهمیت زیادی برای نقش راهبردهای مقابله و سبک زندگی افراد در چگونگی وضعیت سلامت جسمانی و روانی آنها قائل شده است مذهب می تواند در تمامی عوامل، نقش مؤثری در کاهش استرس داشته باشد. ضمن اینکه در ارزیابی موقعیت، ارزیابی شناختی فرد منابع حمایتی و .... سبب کاهش گرفتاری روانی شود نتایج پژوهشهای پیشین نشان می دهد که بین حضور در مسجد و کاهش برخی مشکلات مانند احساس تنهایی غم و اندوه ارتباط مستقیم وجود دارد. ضمن اینکه امید به زندگی و استجابت دعا، احساس اعتماد و تکیه به خداوند، جلب محبت خداوند با نیایش به ویژه به صورت دسته جمعی، تقویت خیرخواهی و نوع دوستی به وسیله ارتباط با دیگر مسلمانان از نتیجه های مثبت مسجد است. از جمله راه های بسیار مهم و مؤثر در احساس امنیت روحی و روانی و کسب آرامش برای جوانان ارتباط مستقیم و بی واسطه ایشان با پروردگارشان، یعنی نماز است. این مقاله که با استناد به مطالعات آیات و احادیث انجام شده است با روشی شناختی - تحلیلی به نقش نماز و مسجد در زندگی انسانها می پردازد و تأثیر آن را در سلامت روحی روانی افراد خصوصا جوانان بررسی می کند و به این سؤالات پاسخ می دهد که آیا مذهبی در سلامت افراد یک جامعه تأثیر گذار است یا خیر؟ و نماز و مسجد تا چه حد می توانند در روحیه افراد به خصوص جوانان تأثیر گذار باشند؟

واژگان کلیدی:

نماز مسجد، سلامت روحی و روانی، مذهب، جوانان.

بررسی آرایه های نمادین نور رنگ و آب در معماری مسجد ایرانی

اشاره

معصومه کندی

چکیده:

هنر اسلامی همان هنر قدسی است که پیام الهی را به بشر منتقل می کند معماری اسلامی یک تجلی هنرمندانه از حکمت اسلامی و ایرانی به حساب می آید و مسجد به عنوان محل عبادت مسلمانان یکی از نمادهای بارز این هنر اسلامی است. واژه مسجد یادآور سجده و کرنش است که زیباترین شکل پرستش و بندگی است هنر بکار رفته در برخی مساجد تاریخی ایران و جهان گواه این مطلب است که جذابیت این اماکن مقدس در گروی زیبایی اجزاء و عناصر داخلی و بیرونی آن می باشد. از آنجا که هر پیامی را نمی توان در هر قالب و به هر شکل بیان نمود، بنابراین ابلاغ سخن مکتب نیز فضا و بستری مناسب می طلبد که در پرتو آن بتوان با بهره گیری از سبکها و قالبهای گوناگون هنری به تبیین آموزه های دینی پرداخت. معماری اسلامی هنر آرامش است. استفاده از عنصر نور و تأثیر آن بر رنگ و آب در مسجد، فرصتی است که فضایی مهیا شود تا آدمی از قید تنشها و نگرانی ها رها شده و با ذات الهی به راز و نیاز بپردازد. در این مقاله با اتکا بر روش تحلیلی- توصیفی به بررسی مفاهیم نور، رنگ و آب در معماری مسجد پرداخته شده و تأثیر این نمادها بر یکدیگر و فضای مسجد تبیین گردیده است.

واژگان کلیدی:

هنر و معماری اسلامی، مسجد نور، رنگ، آب، مساجد ایرانی.

نقش و جایگاه مسجد در سبک زندگی اسلامی

اشاره

اعظم لطیفی

چکیده:

به نظر می آید، جامعه امروز، از ویژگی ها و کارکردهای حقیقی مسجد در صدر اسلام فاصله گرفته در حالی که برای رسیدن به الگوی مسجد طراز اسلامی نیاز به کم کردن این فاصله ها دارد. با احیای کارکرد مساجد، می توان به مسجد مورد تأکید اسلام رسید و هر مسجدی که با برنامه ریزیهای مناسب مردم را به باورهای دینی نزدیک کند مسجد ایده آل اسلامی است. هدف این مقاله بررسی نقش و جایگاه مسجد در سبک زندگی اسلامی است لذا پنج موضوع کلی در این مقاله مورد تأکید است که عبارتند از: راهکارهای تبلیغ و ترویج تقلید احکام دینی در خانواده ها از طریق نمازگزاران بررسی و ارائه راهکارهای ایفای نقش دانشگاه ها و حوزه های علمیه در ارتباط با نقش مسجد در سلامت اقتصادی، روشهای تبلیغ و ترویج معیشت حلال با رویکرد پرداخت خمس، زکات، انفاق و صدقات با کمک ،مساجد چگونگی استفاده از رسانه های مکتوب دیداری و شنیداری به ویژه رسانه ملی در تبیین نقش نماز در سبک زندگی اسلامی اصلاح الگوی مصرف در خانواده ایمانی پرهیز از تبذیر اسراف و تجمل گرایی در پایان پیشنهاداتی جهت توسعه نقش مسجد در ترویج سبک زندگی اسلامی ارائه شده است.

واژگان کلیدی:

سبک زندگی، زندگی اسلامی، مسجد، زندگی دینی، مسجد طراز اسلامی.

بررسی ارتباط مسجد و سلامت اجتماعی

اشاره

سعید لواف

چکیده:

نگاه کلی به موضوع سلامت با رویکرد اجتماعی در حوزه خدمات فرهنگی - اجتماعی محله در محیط مساجد شهری و روستایی ابعاد بسیار گسترده ای دارد؛ نیروی انسانی اعم از نمازگزاران و خادمین مساجد تجهیزات و امکانات مساجد محیط زیست فعالیت تولید و چرخه کار و اداره مساجد. از آنجا که موضوع سلامت در مساجد از اهمیت خاصی برخوردار است لذا نتایج پژوهش نشان می دهد که راهکارهای ذیل می تواند جنبه های راهبردی موضوع مسجد و سلامت اجتماعی را بیشتر آشکار نماید.

ارتقای فرهنگ سلامت ایمنی و محیط زیست از طریق فرهنگ سازی مناسب در مساجد و حوزه های فرهنگی بهبود شرایط محیط مساجد از نظر بهداشت ایمنی و ... به وسیله پایش عوامل زیان آور فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی و توجه به مهندسی فاکتورهای انسانی (ارگونومی)، گسترش فرهنگ مشارکت و ایجاد هم افزایی در مجموعه های فرهنگی اجتماعی و اقتصادی، افزایش رضایت نمازگزاران و مراجعین به مساجد و ارائه عادلانه خدمات سلامت رفاه و حمایت اجتماعی، توجه به تغذیه و امنیت غذایی در پذیرایی مراسمهای مختلف در مساجد با عنایت به شیوه زندگی سالم، تغییر نگرش و توجه به نگاه پیشگیرانه در برنامه های کنترل حوادث در حوزه های دینی مساجد و مراکز فرهنگی، کاهش مصرف منابع انرژی و حفظ محیط زیست و کاهش آلودگیهای زیست محیطی داخل و خارج مساجد تشکیل کارگروههای تخصصی به منظور ارائه طرحها پیشنهادات و توصیه ها در جهت ارتقاء کیفی و بهبود وضعیت مساجد و حوزه های تابعه از طریق بهره گیری افراد مشاور و یا شرکتهای ارائه دهنده خدمات HSE و ISO برنامه ریزی صحیح جهت اجرای دقیق فرایندهای HSE در راستای سیستم مدیریت یکپارچه(IMS)، دستیابی به قوانین و مقرارت HSE ملی، منطقه ای و بین المللی مرتبط با مساجد و محل های اجتماعات فرهنگی، توسعه زیرساخت ها و یکپارچگی ساختار HSE در مساجد برای تمامی مساجد شهری و روستایی ارائه خدمات اعم از دینی، فرهنگی و اجتماعی با رویکرد ارتقاء سلامت جامعه و کاهش بیماریها ایجاد و توسعه رابطه معقول و منطقی بین منافع فردی و دینی توسعه فضای کاری پرجاذبه و توأم با اعتماد و اطمینان به نحوی که حامی و پشتیبان وحدت، همدلی و صداقت خلاقیت و نوآوری واقع گرائی، ابتکار، عدالت محوری و وجدان کاری در مساجد باشد، ترویج و نهادینه سازی منشور اخلاقی و دینی مساجد آموزش مهارت و توسعه فرهنگ دینی و اخلاقی و شایسته سالاری و توسعه نگرش صرفه جویی بهره گیری و حفاظت از بیت المال) ایجاد ظرفیت مشارکت جویی و مشارکت پذیری آحاد افراد جامعه در فرآیند سلامت اجتماعی به نحوی که برنامه های آن قابلیت اجرا در مساجد شهری و روستایی داشته باشد.

واژگان کلیدی:

سلامت اجتماعی، مسجد، HSE ،IMS.

تبیین وظایف فرهنگی و تربیتی امام جماعت (مطالعه موردی ائمه جماعت شهرستان مهاباد و حومه)

اشاره

لیلا محمد امین

چکیده:

توجه به اهمیت و نقش مسائل فرهنگی و تربیتی در پیشرفت و عقب ماندگی یک کشور و جهان بینی خاص اسلام و تأکید آن بر شناخت و توجه به جنگ نرم و بعضی از تبعات منفی تکنولوژی و با وجود داشتن ظرفیتها و نیروهای مستعد آن گونه که باید نیست. علت اصلی، نامشخص بودن جایگاه فرهنگی و تربیتی امام جماعت و فقدان رشد و شیوه های پرورش آنان است و هدف اصلی این بررسی تبیین وظایف فرهنگی و تربیتی امام جماعت است.

روش تحقیق همبستگی در دو بخش یافته های توصیفی و استنباطی ارائه و از ضریب همبستگی و تحلیل واریانس یک طرفه استفاده شده است. جامعه آماری 260 نفر که نمونه بصورت تصادفی 50 نفر ( 25 نفر در شهرو 25 نفر در روستا) انتخاب گردید. ابزار مورد استفاده پرسشنامه سی سؤالی محقق ساخته که ضریب روایی و پایایی مناسب آن هم تعیین گردید.

بر اساس نتایج بدست آمده ارتباط بین امام جماعت و شاخصهای فرهنگی و تربیتی معنی دار است. همچنین ارتباط بین امام جماعت و هر یک از مؤلفه های شاخصهای فرهنگی و تربیتی به غیر از مؤلفه عملکرد و رفتار ،اسلامی معنی دار است و همین طور تفاوت معنی دار بین شاخص های فرهنگی و تربیتی در شهر مشاهده نشد اما تفاوت معنی داری بین شاخص های فرهنگی و تربیتی در روستا مشاهده گردید.

مسجد با توجه به کارکردهای مختلف آن و اهمیت مدیریت و ضرورت تبیین وظایف فرهنگی و تربیتی امام جماعت نیازمند طراحی الگوی سیستمی با رویکرد مدیریت اقتضایی است. بر این مبنا تجدید نظر در تخصیص و جذب منابع بویژه گزینش آموزش نگهداری و تبیین جایگاه آن بعنوان رکن توسعه فرهنگی ضروری است.

واژگان کلیدی:

وظایف فرهنگی، امام جماعت، وظایف تربیتی، مسجد.

مسجد، مرکز تعمیق اخوت ایمانی و رشد فضایل اخلاقی

اشاره

برات محمدی

چکیده:

مسجد مکانی است مقدس برای عبادت و مراسم جمعی به خصوص نماز، دعا، نیایش، جشنها و اعیاد اسلامی مسجد کار کردهای مهمی در ابعاد فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و تعلیمی دارد. جوانان سرمایه های عظیم کشور هستند و شخصیت واقعی آنان در دوره جوانی شکل می گیرد؛ بنابراین، باید نیازهای معنوی آنها را برآورده کرد. هویت یابی، تعلق گروهی، حرمت طلبی، تشخص و ابراز وجود، کمال جویی، شادابی، آرامش جویی تربیت و اخلاق انسانی، معرفت، معاشرت، نوع دوستی و همبستگی اجتماعی از جمله مهمترین نیازهای معنوی جوانان هستند که مسجد می تواند در نماز جماعت، حضور در مسجد تعامل نمازگزاران با یکدیگر وعظ و منبر به پیشرفت فرهنگ جامعه و پاسخگویی و ارضاء آنها نقش مهمی ایفا کند حضور در مسجد تأثیر آثار نماز را دو چندان می کند، از جمله آرامش الهی معرفت یابی، نظم اجتماعی تقوا و نیروی معنوی جوانان با حضور در مسجد می توانند الگوی صحیح خود را پیدا کنند؛ خیر خواهی مهرورزی ، هدایت یابی صراط شناسی دوست یابی انس با دیگران شادابی مسئولیت پذیری مشاوره دهی و مشاوره خواهی از جمله زمینه های معنوی هستند که با شرکت در برنامه های مسجد به دست می آیند و به هر حال، فضای معنوی، هنر و معمار قرائت، قرآن، دعا و نماز و... مسجد را مرکز مهم هدایت و تجهیز قوای فکری و تقویت مهارتهای زندگی و رشد اخلاق انسانی کرده است. با عنایت به نقش مسجد در تربیت فردی و اجتماعی افراد، برنامه ریزی و شناسایی کاربرد عوامل مؤثر برای حضور فعال جوانان در این مکان مقدس لازم است. این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی تدوین شده است و پشنهاداتی در این زمینه ارائه کرده است.

واژگان کلیدی:

مسجد اخوت، ایمانی فضایل، اخلاقی، کارکردهای مسجد

«برنامه ریزی فرهنگی برای کتابخانه های مساجد کشور» پیشنهاد روش شناسی تفصیلی

اشاره

حیدر مختاری

چکیده:

برنامه ریزی فرهنگی در عصر کنونی برای بقای اصالت فرهنگی کشورهای صاحب پیشینه غنی فرهنگی و معنوی و مقابله آنها با تهاجم فرهنگی فرهنگهای مادی و بی ریشه، وظیفه اساسی نهادهای مختلف درگیر امور اجتماعی و ترویج فرهنگی است. کتابخانه ها به ویژه کتابخانه های عمومی و کتابخانه های مساجد، از جمله نهادهایی هستند که در کار فرهنگی دخیل می باشند. کتابخانه های مساجد از دیرباز محل تبلیغ و ترویج فرهنگ و آموزه های اصیل اسلامی بوده اند و لزوم برنامه ریزی فرهنگی برای آنها به منظور بهره گیری حداکثری از قابلیتهای بالفعل و بالقوه شان صد چندان است. در این مقاله روش شناسی تفصیلی به منظور برنامه ریزی فرهنگی برای کتابخانه های مساجد در قالب گامهای پنج گانه پیشنهاد شده است. ما حصل برنامه ریزی با این روش برنامه ای بومی، عینی و آماده برای اجرا، ارزیابی و تداوم است که راهنمای مسئولان و متولیان کتابخانه های مساجد و حتی دیگر کتابخانه های مشابه در انجام کار و اقدامات فرهنگی است.

واژگان کلیدی:

کتابخانه های مساجد برنامه ریزی فرهنگی، ایران، مسجد، روش شناسی تفصیلی.

تبیین دیدگاه مسجد به مثابه سنگر انقلاب

اشاره

سعيد مستشاران

چکیده:

مساجد از بدو تاسیس و تشکیل اولین حکومت اسلامی توسط حضرت ختمی مرتبت صلی الله علیه و آله جایگاهی مهم داشته است. مسجد به عنوان پایگاهی برای هدایت تربیت حکومت و جماعت مسلمین بوده و به همین دلیل لازم است در جهت برنامه ریزی و تبعیت از این سنت نبوی اهتمام ویژه ای به آن شود. بعد از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی مردم ایران با صدور فرمان تشکیل بسیج عمومی توسط حضرت امام مساجد هویتی انقلابی پیدا کرده و در همان مسیر حیاتی دوباره یافتند. تجربه ثابت کرده است که در صورت عمل به دستورات و سفارشات قرآن و اهل بیت در مورد مساجد، توانمندی و جذبه وافر مساجد می تواند بهترین و قدرتمندترین اثرات فرهنگی را در محلات و شهرها بر جای بگذارد.

تعبیر امام خمینی رحمه الله از مساجد به عنوان سنگر بیانگر آن است که ایشان مسجد را به محلی برای مبارزه با شرور انفسی و آفاقی تلقی کرده و همواره بر رونق آن تأکید داشتند. در این مقاله تلاش بر آن است تا به بررسی گوشه ای از آفات از رونق افتادگی مساجد و یا عدم اثر گذاری در مقوله فرهنگ عمومی جامعه پرداخته شود. ضمن اینکه بررسی کارکردهای مختلف مسجد محوری در جامعه یکی دیگر از اهداف این مقاله بوده است.

واژگان کلیدی:

مسجد، سنگر انقلاب، کارکردهای مسجد، امام خمینی قدس سره، بسیج.

بررسی نقش مسجد در سلامت خانواده ها و اجتماع

اشاره

احمد مستوفی و سارا قائمی

چکیده:

خانواده، نهادی است اجتماعی و مسجد مکانی مقدس برای عبادت مسلمین است که این دو پدیده، ارتباطی تنگاتنگ با یکدیگر داشته و از یکدیگر متأثرند. در عموم پژوهش های صورت گرفته پیرامون مسجد و خانواده، به بررسی اثرات یک سویه آن پرداخته شده است در حالی که می توان ارتباط بین این دو نهاد مهم را دو جانبه در نظر گرفت و تعامل آن دو و یا تأثیر هر یک در دیگری را در معرض بحث و بررسی گذاشت. با توجه به تأثیرات جدی خانواده و مسجد در سلامت اجتماعی، بررسی این رابطه و تبیین راهکارهایی جهت ترویج حضور خانواده ها در مسجد با رویکرد اصلاح روابط اجتماعی در این راستا، اثربخش است.

این پژوهش که به روش مطالعات تحلیلی و کتابخانه ای صورت گرفته است به تبیین رابطه خانواده، مسجد و سلامت اجتماعی پرداخته و راهکارهایی در جهت توسعه هر چه بیش تر حضور خانواده ها در مساجد ارائه نموده است.

واژگان کلیدی:

مسجد، دین، خانواده، سلامت اجتماعی

بررسی نقش سازمانهای فرهنگی در گرایش خانواده ها به نماز و مسجد

اشاره

محسن موحدی

چکیده:

تحقیق حاضر با هدف بررسی نقش سازمانهای فرهنگی در گرایش خانواده ها به نماز و مسجد و به روش پیمایشی انجام شده است. اهمیت این موضوع آنجاست که تعامل مسجد و خانواده ریشه در نقش و اهمیت خانواده در تربیت فرزندان دارد و در نتیجه همۀ سازمانهای فرهنگی جامعه می توانند در تقویت این تعامل نقشی مهم داشته باشند. یافته های تحقیق حاکی از آن است که غنی سازی جلسات آموزش خانواده درباره اهمیت نماز جماعت و عملکرد مسجد از طریق بکارگیری متخصصین و کارشناسان، مهم ترین نقش آموزش و پرورش در این زمینه است ضمن اینکه انجام مطالعات و تحقیقات پیرامون عوامل مؤثر بر جذب خانواده ها به نماز جماعت و مسجد و استفاده از نتایج حاصل در برنامه ریزی های فرهنگی مهمترین نقش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در این حوزه است ساخت برنامه هایی در خصوص آشناسازی خانواده ها با تأثیر نماز جماعت و مسجد بر عملکرد اعضای خانواده به ویژه جوانان و نوجوانان مهمترین نقش صدا و سیما در این مورد است. تبیین سیره پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و ائمه اطهار علیهم السلام در اهمیت دادن به نماز جماعت و مسجد مهمترین نقش حوزه علمیه در جهت تقویت گرایش مردم به نماز جماعت و مسجد بوده و ارائۀ اولویت های پژوهشی و مطالعات راهبردی تعامل خانواده و مسجد برای موضوعات پایان نامه های رشته های علوم انسانی بصورت فراخوان به دانشگاهها مهمترین نقش وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در گرایش خانواده ها به نماز جماعت و مسجد است.

واژگان کلیدی:

فرهنگ، سازمان های فرهنگی، خانواده، نماز جماعت، مسجد.

نگاهی اجمالی به آثار فردی و اجتماعی نماز در مساجد و ارائه الگویی تربیتی برای تبیین این آثار در سه حیطه شناختی، عاطفی- روانی و حرکتی

اشاره

ستاره موسوی

چکیده:

در فرهنگ معنوی مردم ایران مساجد پایگاه شهیدان آزادی عدالت و انسانیت است. این کانونها از قدیم مورد توجه و احترام عمیق مردم ایران بوده است. یکی از بهترین و اساسی ترین راه و روش ارتباط با پروردگار بزرگ، زیارت و نیایش است در آن زمان که انسان خود را نیازمند به یک نیروی فراتر از ماده می یابد، رو به سوی پروردگار دانا، توانا و مهربان می آورد با او به راز و نیاز می پردازد و او را به یاری می طلبد زیارت موجب ارتباط قلبی انسان با خداست و نقش بسیار سازنده ای در تربیت روح و اخلاق انسان دارد. حضور در مسجد روح و روان انسان را در برابر عوامل شرک زا و آلوده کننده ای که در زندگی روزانه با آنها مواجه است پاک و منزه نگاه می دارد. این پژوهش که با روش مطالعات کتابخانه ای و تحلیلی - توصیفی انجام گرفته است ضمن بررسی آثار فردی و اجتماعی نماز در مساجد به ارائه الگویی تربیتی برای تبیین این آثار در سه حیطه شناختی، عاطفی - روانی و حرکتی می پردازد.

واژگان کلیدی:

مساجد، الگو آثار فردی و اجتماعی نماز، روان شناختی

تبیین آثار زیارت و عبادت در مساجد و اماکن مذهبی بر انسان

اشاره

ستاره موسوی

چکیده:

زیارت از مساجد و اماکن مذهبی ائمه معصومین علیهم السلام در مقام «اولیاء الله» و درخواست از آنان در جایگاه شفیعان درگاه الهی و بندگان صالح پروردگار»، عین توحید و یکتاپرستی و سبب پرورش روح تقوا و ایمان است. کسی که کمترین آشنایی با مسائل روانی و روحیه الگوپذیری انسان داشته باشد، صحه خواهد گذاشت که اگر زائری با توجه و حضور قلب و با درک درست از محتوای بلند کلمات و عبارات متن زیارت ها در مساجد یا حرم آن بزرگواران حضور یابد در هر جمله ای از این زیارات یک درس مهم تربیتی و انسان ساز نهفته است. حضور در مسجد، غیر از آثار معنوی که بر جسم و جان انسان می گذارد یک سری از آداب اسلامی را هم به او می آموزد، در حقیقت نماز خواندن در مسجد همانند مربی ای است که همواره در کنار متربی خود بوده و نکات لازم و ضروری را به او یادآور شده و او را تربیت می کند اقامه راستین نماز آثار فراوانی مانند ایجاد محبت، اخلاص، شکر گزاری، وقت شناسی نظم و جهت مشخص در انسان مؤمن دارد. روش جمع آوری مطالب، کتابخانه ای و تحلیل استنادی بوده که بر این مبنا از اسناد و مدارک دینی بهره برده و به نقل و توصیف موارد مذکور پرداخته شده است.

واژگان کلیدی:

مساجد، زیارتگاه، اماکن مذهبی، زیارت، انسان.

بررسی نقش مسجد در تعلیم و تربیت دینی

اشاره

قاسم مهران جافری

چکیده:

سخن گفتن پیرامون نقش مسجد در امر تعلیم و تربیت و به ویژه تعلیم و تربیت دینی و اسلامی و یا ارزشی و اخلاقی مستلزم توجه به چند نکته اساسی است الف) توجه دقیق به نقش مسجد در تعلیم و تربیت ابتدا مستلزم مطالعه کار کرد تاریخی و یا نگاه تاریخی به نقش مسجد در تعلیم و تربیت و آموزش است. در این مطالعه آنچه می تواند مورد نظر باشد، بررسی پیشینه عملکرد مسجد به عنوان یک نهاد در کنار دیگر مکانها جهت بهبود و پیشرفت امر تعلیم و تربیت است و اینکه مسجد به تعلیم و تربیت هم از حیث روشهای مورد استفاده در آن و هم از حیث ویژگی های آموزشی، چه کمکی می تواند بکند؟ ب) سخن گفتن پیرامون مسجد تعلیم و تربیت در واقع سخن گفتن پیرامون نقش یک مکان در امر تعلیم و تربیت است. مکان مند بودن مکانی بودن تعلیم و تربیت مذهبی یا اسلامی نیز امری است که می بایست به آن توجه گردد. آنچه در این قسمت مهم است بحث پیرامون ماهیت و نقش ماهوی مکانها در امر آموزش تعریف مکان مؤلفه های مکان و اثراتی است که نوع مکان یا مؤلفه های ویژه اماکن خاص بر امر آموزش از حیث برانگیختن توقعات و انتظارات خاص در مورد آموزش و تعلیم و تربیت دارند. مسجد نیز از این منظر مورد توجه قرار می گیرد و در بخشی از مقاله، روشن می شود که با عنایت به ویژگی های مکانی و ماهوی مسجد چه توقعات خاصی از آن می رود. ج) وقتی که اثر پذیری فرایند آموزش و تعلیم و تربیت را از حیث موقعیت و مؤلفه های مکانی مورد توجه قرار می دهیم، خود به خود این سؤال پیش می آید که حال که ما قائل به مکانی بودن تعلیم و تربیت هستیم آیا تعلیم و تربیت دینی یا اسلامی امکان دارد یا خیر؟ چرا که اثبات امکان تعلیم و تربیت اسلامی و مذهبی مقدمه ای برای اثبات مکان مند بودن تعلیم و تربیت مذهبی است بنابراین در قسمت سوم مقاله پیرامون امکان تعلیم و تربیت مذهبی و دینی و این سؤال که آیا اساسا تعلیم و تربیت مذهبی ممکن است یا خیر به بحث پرداخته می شود د) در قسمت چهارم مقاله با عنایت به نتایج حاصله از بحث پیرامون مورد سه گانه فوق الذکر به ارائه راهکارهایی جهت تصمیم گیری پیرامون بهره گیری هر چه بهتر و مطلوبتر از مسجد در امر تعلیم و تربیت می پردازیم.

واژگان کلیدی:

تعلیم و تربیت دینی، تربیت اسلامی، مسجد، کارکردهای مسجد.

وضعیت شناسی رابطه جوانان و مسجد

اشاره

حمید میر عباسی

چکیده:

از آنجا که جذب جوانان به مسجد یکی از مهمترین اولویت ها و دغدغه های فرهنگی است، شناسایی وضعیت موجود و آسیب شناسی آن می تواند گامی در جهت اصلاح و بهبود شرایط آتی باشد. هدف این نوشتار پاسخ به این سؤال است که در حال حاضر مساجد با چه مسائلی در زمینه جذب جوانان مواجه هستند؟ در این پژوهش که به صورت کیفی و رویکرد تحلیل محتوای کیفی و با استفاده از ابزار مصاحبه انجام گرفته است پژوهشگر پس از مصاحبه با 90 نفر از مردم و امامان جماعت مساجد شهر تهران به دو وضعیت کلی در رابطه بین جوانان و مسجد دست یافته است این دو وضعیت عبارتند از رهیافت نیاز محور و رهیافت آسیب محور نتیجه حاصل از این دو رویکرد نشان دهنده این نکته است که از یک سو فقدان برنامه و اتاق فکر جهت گسترش جامعه پذیری دینی افراد در مساجد احساس می شود و از سوی دیگر امروزه مسجد به محلی برای پر کردن خلأهای دیگر نهادهای جامعه تبدیل شده است که ضرورت پرداخت هر چه بیشتر به این موضوع را نشان می دهد.

واژگان کلیدی:

مسجد، جوانان، رهیافت نیاز محور، رهیافت آسیب محور، روش کیفی.

راهکارهای جذب جوانان به مسجد

اشاره

علی نبی توان

چکیده:

مسجد از ریشه «سجد» به معنی سجده کردن خضوع و خشوع و تضرع در برابر پروردگار است. مساجد در اسلام، جایگاهی بسیار عظیم دارند و از زمان تشکیل اولین حلقه مسلمین در مدینه، مسلمانان به دستور پیامبر صلی الله علیه و آله ساخت مسجد را شروع نموده و حضرت رسول صلی الله علیه و آله جلسات مهم خویش را با حضور مهاجرین و انصار در مسجد برگزار می کردند.

مسجد سنگر اسلام است و همیشه به حضور مسلمانان و به ویژه جوانان در مساجد تأکید فراوان شده است در این پژوهش که به روش مطالعه کتابخانه ای و مشاهده صورت گرفته است به بیان راهکارهایی برای جذب جوانان به مسجد می پردازیم که برخی از آنها عبارتند از: نیاز سنجی و شناسایی روحیه جوانان طولانی نکردن اقامه نمازهای جماعت مشارکت دادن جوانان در فعالیت های جمعی و گروهی ملال آور نبودن سخنرانی های واعظان مساجد اهتمام در پاسخگویی به شبهات فکری و دینی جوانان و توجه به آراستگی، نظافت و بهداشت مساجد. ضمن اینکه در این میان نقش امام جماعت و هیئت امنا بانیان و واقفان قابل انکار نیست.

واژگان کلیدی:

مسجد، جوان جذب به مساجد، شبهات فکری، مشارکت جوانان

بررسی آثار اجتماعی و تربیتی مسجد

اشاره

قمر نقش جهان

چکیده:

این مقاله به اثرات اجتماعی و تربیتی مسجد می پردازد و وجود مسجد در سایه یاد خدا و ارتباط معنوی مردم با خدا، اهداف اخلاقی و تربیتی، دوری از انحراف و جرم و حتی هدایت اجتماعی و اقتصادی را نیز شامل می شود نقش مسجد تنها به جنبه های عبادی، فرهنگی و نظامی آن محدود نشده و می تواند در حوزه های مختلف اثر بخش باشد همچنان که مساجد در عصر نبوت پیامبر صلی الله علیه و آله و ائمه معصومه علیهم السلام کارکردی فراتر از برگزاری مراسم عبادی داشته اند ولی بعدها نقش آن با فراز و نشیب همراه بوده است. روش جمع آوری مطالب کتابخانه ای بوده که بر این مبنا از اسناد و مدارک دینی چون قرآن توضیح المسائل و فرمایشات مقام معظم رهبری بهره برده شده است، ضمن اینکه پیشنهاداتی برای توسعه بیشتر این آثار در فضای عمومی جامعه مطرح شده است.

واژگان کلیدی:

مسجد، تربیت مسلمانان دین، اعتقاد، نماز، دعا

جایگاه مسجد در وصیت نامه شهدا (با تأکید بر شهدای چهار محال و بختیاری)

اشاره

محمد علی نوروزی

چکیده:

مقاله حاضر به بررسی و شناخت نگرشها، افکار، ایده ها و تأکید شهدای عزیز کشور در مورد مسجد می پردازد. از آنجا که عموم شهدا از مسجد پا به صحنه شهادت نهادند و شربت شهادت نوشیدند، نتایج این مطالعه می تواند راهگشا باشد. روش تحقیق از نوع مطالعه و جمع آوری اطلاعات اسناد و مباحث تاریخی و تحلیل محتواست. جامعه آماری آن شامل وصیت نامه های تعدادی از شهدای استان چهار محال و بختیاری و برخی از شهدای دیگر کشور است ضمن اینکه مصاحبه هایی با برخی از خانواده های شهدا و همرزمان آنان انجام شده است نتایج به دست آمده نشان می دهد، مسجد اولین خاستگاه شهدا قبل از رفتن به جبهه ها بوده و به معنویت آنان عمق بیشتری داده است.

واژگان کلیدی:

شهدا، مسجد، وصیت نامه، نماز جماعت

بررسی و ارزیابی نقش مساجد به عنوان کانونهای هویت بخش در محلات شهر تهران (نمونه: مسجد احمدیه محله نارمک)

اشاره

سامان ولی نوری

چکیده:

احیای مفهوم محله در شهرهای معاصر به دلیل وضعیت زندگی انسان در این شهرها واجد اهمیت است. موضوعاتی که به عنوان ویژگیهای شهرهای بزرگ به آنها اشاره می شود عبارت از غربت انسان، تضعیف احساس توطن، تقلیل تعاملات اجتماعی، انزواطلبی، تضعیف تعلق به مکان و نظایر اینها هستند که احیای مفهوم محله می تواند در تعدیل یا امحای آنها مؤثر باشد. از جمله عناصر کانونی و انسجام بخش در محلات شهرهای ایرانی از زمانهای قدیم عنصر مسجد بوده است.

مساجد که به مثابه برجسته ترین عنصر معمارانه منبعث از دین اسلام از اولین از منه حضور مدنی این ،دین با جامعه همراه بوده است پیشینه ای درخشان در عملکردهای مختلف و تأثیر گذاری بر ساختارهای اجتماعی اقتصادی و کالبدی جامعه داشته است این مقاله با روش ترکیبی و تلفیق رویکردهای کمی و کیفی با استفاده از ابزارهایی مانند پرسشنامه و مشاهده، به صورت موردی به بررسی نقش مسجد احمدیه محله نارمک در ایجاد و تقویت هویت شهری در این محله پرداخته است. نتایج آزمون فرضیات نشان می دهد که بین عملکردهای اجتماعی فرهنگی مسجد و همبستگی اجتماعی در محله ارتباطی معنی دار وجود دارد. همچنین ویژگیهای کالبدی مسجد نیز به تقویت تعلق مکانی در محله مذکور منجر شده است.

واژگان کلیدی:

مسجد، هویت، محله نارمک، مسجد احمدیه شهر.

بررسی جایگاه و نقش مسجد در مبارزه با توطئه های غرب در زمان حاضر

اشاره

سید حسن هاتف

چکیده:

مسجد بنایی است برای عبودیت و ارتباط بین عبد و معبود مسجد در طول تاریخ منشاء خدمات مافوق فردی بوده است. چنانچه از صدر اسلام تاکنون به عنوان دارالخلافه یا دارالحکومه مطرح بوده و شخص پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و أميرالمؤمنين علیه السلام بسیاری از تصمیمات بزرگ حکومتی را در مسجد اتخاذ نمودند. ضمن اینکه در اوایل انقلاب اسلامی ایران نیز مسجد محل تربیت و اعزام نیروهای داوطلب به جبهه ها بوده است.

حال آنکه امروز جمهوری اسلامی ایران، دشمنانی فراوان دارد که می کوشند با ایجاد مشکلات گوناگون اعم از سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی بنیان های دینی و اعتقادی و پایبندی مردم به اصول انقلاب و ارزشهای آن را سست کنند به نظر می رسد در شرایط حاضر که کشور نیازمند مقابله با این تهدیدات است نیاز به پایگاهی منسجم دارد و چه پایگاهی بهتر از مسجد؟ این پژوهش که به روش کتابخانه ای انجام شده است ضمن بررسی نقس مسجد در برهه های مختلف زندگی بشر به تحلیل نقش آن در شرایط حاضر جمهوری اسلامی ایران می پردازد.

واژگان کلیدی:

مسجد، محوریت اجتماعی، مردم انقلاب اسلامی، جنگ نرم

بررسی نقش مسجد در مبارزه با تهاجم فرهنگی

اشاره

مهدی یحیی زاده

چکیده:

پژوهش حاضر به بررسی اجمالی نقش مساجد در مقابله با تهاجم فرهنگی پرداخته است. امروزه با توجه به مظاهر اثر گذار فرهنگ بیگانه در سطح جامعه مسجد به عنوان یک نهاد مقدس و مردمی و اثر بخش می تواند نقشی اساسی در راستای فرهنگ سازی دینی و مقابله با تهاجم فرهنگی و جذب هر چه بیشتر نوجوانان و جوانان ایفا نماید. شواهد نشان می دهد میزان گرایش جوانان امروز به مساجد در خور یک جامعه دینی نیست. نتایج این پژوهش بیان می کند مسجد موفق می بایست در شناخت ساکنین محله فهم صحیح مشکلات مردم برخورداری از امام جماعت قوی و خادمین با روابط عمومی بالا و همچنین ارائه خدمات تخصصی مانند پزشکی و مشاوره خانواده و احیای دیگر کارکردهای مسجد اقداماتی همه جانبه داشته باشد.

واژگان کلیدی:

مسجد، جوانان، تهاجم فرهنگی، جنگ نرم، کارکردهای مسجد.