غدیر روز بیعت با امام زمان علیه السلام برداشتی از کتاب سراج المنیر فی اعمال یوم الغدیر

مشخصات کتاب

سرشناسه : فقیه ایمانی، محمدباقر، 1279-1329.

عنوان قراردادی : [سراج المنیر فی اعمال یوم الغدیر. برگزیده]

عنوان و نام پديدآور : غدیر روز بیعت با امام زمان علیه‌السلام برداشتی از کتاب سراج‌المنیر فی اعمال یوم‌الغدیر/ محمدباقر فقیه‌ایمانی؛ گزینش و تحقیق سید محمد موحد ابطحی

مشخصات نشر : اصفهان: عطر عترت، 1426ق.= 1384.

مشخصات ظاهری : 64ص.؛14/5×21س‌م.

شابک : 3000ریال :964-7941-23-4

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

يادداشت : کتاب حاضر برداشتی از کتاب سراج المنیر تالیف محمد باقر فقیه ایمانی می‌باشد.

یادداشت : کتابنامه ص.:64 ؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع : غدیر خم

مهدویت

غدیر خم -- احادیث

امامت -- احادیث

شناسه افزوده : موحدابطحی، محمد

رده بندی کنگره : BP259/7/غ44 1384

رده بندی دیویی : 297/738

شماره کتابشناسی ملی : 1‌0‌3‌1‌2‌6‌1

اطلاعات رکورد کتابشناسی : فیپا

ویراستار دیجیتال: مریم محققیان

اشاره

غدیر روز بیعت با امام زمان علیه السلام

مؤلف: مرحوم آیة الله میرزا محمد باقر فقیه ایمانی«1370ق»

تنظیم و تحقیق: محمد موحد ابطحی

چاپ اول: عید سعید غدیر، 1429

چاپخانه: کمال الملک

تعداد: 5000 نسخه

انتشارات: عطر عترت

فهرست مطالب

پیشگفتار...5

مقدمه...9

فصل اوّل

بیان برتری بیعت با امام زمان علیه السلام...13

فصل دوم

معنای بیعت...17

چگونگی بیعت...18

بیعت یا تجدید بیعت...21

مراحل بیعت...25

بیعت قلبي...25

بیعت زبانی...29

بیعت عملی...29

اول ادای حقوق امام زمان علیه السلام...41

دوم: دعا جهت تعجیل در فرج امام زمان علیه السلام...36

اثر اول...42

اثر دوم...42

اثر سوم...44

سوم: زیارت کردن امام زمان علیه السلام...47

چهارم: احسان و نیکویی با شیعیان امام زمان علیه السلام...55

پنجم: احترام به آن چه که منسوب به امام زمان علیه السلام است...57

فصل سوم

آداب و شرایط بیعت...59

1- خلوص...60

2- اجتناب از گناهان...62

پیشگفتار

واقعه مهم غدير که در حجة الوداع صورت گرفت، یکی از بزرگترین وقایع تاریخ اسلام است که دوست و دشمن نتوانسته اند به سادگی از کنار عبور کنند، و در و در طول تاریخ همواره مورد نظر و توجه دانشمندان بوده است و این نیست مگر به خاطر مسأله بسیار مهمی که در این روز اتفاق افتاده و آن خلافت و جانشینی مولانا و سیدنا امیرالمؤمنين على بن ابى طالب - صلوات الله عليه - است.

این واقعه چنان نمود و بروز عالم تابی دارد که علمای عامه و حتی بالاتر از آن متفکران و اندیشمندان دیگر ادیان و مکاتب را نیز تحت تاثیر خود قرار داده که از میان آنها می توان به جرج جرداق مسیحی و شبلي شميل اندیشمند معاصر مسیحی اشاره کرد.

در میان علمای عامه نیز آنها که در این باب کتاب و تالیفی دارند نتوانسته اند منکر این واقعه بشوند مثلاً مورخینی مثل بلاذری، ابن قتیبه، طبری، خطیب بغدادی ابن عبدالبر، ابن عساکر، یاقوت حموی، ابن اثیر، ابن خلکان ابن کثیر ابن حجر عسقلانی جلال الدین سیوطی و بسیاری دیگر از مورخین این واقعه را نقل کرده اند. ⁽¹⁾

1) ر. ک الغدیر جلد 1، ص 25.

و مفسران عامه نیز وقتی به آیه شريفة الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ ⁽¹⁾رسیده اند به خاطر کثرت روایات در شأن نزول این آیه چاره ای نداشته اند جز این که به ذکر این واقعه بپردازند حتی فخر رازی نیز در تفسیرش به این واقعه اشاره کرده است.

حتى اهل لغت از عامه نیز به مناسبت لفظ غدیر مولی یا ولی در کتب خویش اشاره ای به این مطلب داشته اند. ⁽²⁾

در بین علمای شیعه نیز علاوه بر ذکر این واقعه در کتب کلام، تاریخ، تفسیر و ... كتب مستقل و فراوانی در مورد غدیر نوشته اند و اصلا شاید بتوان گفت غدیریه نویسی در بینعلما سنتی دیرینه است، لذا اگر ما به كتب فهرس مثل الذريعه مراجعه کنیم کتب و رساله های زیادی را تحت عنوان الغدیر یا غدیریه یا رسالة في الغدير و اسامی مشابه خواهیم یافت.

یکی از آن نگاشته ها کتاب شریف «سراج المنير في اعمال يوم الغدير» می باشد، که از تألیفات عاشق و دلباخته امام زمان علیه السلام مرحوم آیت الله میرزا محمد باقر فقیه ایمانی است کتاب حاضر برگرفته ای از این کتاب شریف است که با نگارشی نو به محضر دوستان حضرتش تقدیم می گردد.

در پایان از خداوند متعال مسئلت دارم که اجر و ثواب زحمات طاقت فرسای احیاگران امر اهل بیت خصوصاً این عالم را همجواری با صاحب بیعت روز غدیر یعنی یعسوب الدين و قائد غر المحجلين، امام امیرالمؤمنین علیه السلام - روحی و ارواح العالمين لتراب مضجعه الفداء - قرار دهد.

1) سوره مائده آیه 3.

2) مثل زبیدی در کتاب تاج العروس ر.ک الغدیر: جلد 1 صفحه 29.

باب اول: قضایای روز غدیر

اشاره

سید ابن طاووس رحمه الله در کتاب اقبال از صحابی جليل القدر حذيفة بن یمان روایت کرده جبرئیل علیه السلام در روز غدیر بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شد و این آیه را آورد يَا أَيُّهَا الرَّسُول بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّك.... هنگامی که ما به غدیر رسیده بودیم (شدت گرما به حدی بود که) اگر گوشتی به زمین می افتاد بریان می شد در این وقت رسول خدا نزد ما تشریف آورده و آماده نماز جماعت شوید.

پس به مقداد و سلمان و اباذر و عمار فرمودند که زیر درختی که آن جا بود را آماده کنید آنها اطاعت کردند آن گاه پیامبر صلی الله علیه و آله امر فرمود که سنگها را روی هم بگذارند تا به اندازه قد مبارک آن حضرت بالا آمد، پس دستور فرمود که پارچه ای هم روی آن انداختند.

آن حضرت بالای منبر رفته و در حالی که نگاه به چپ و راست می کردند منتظر جمع شدن مردم بودند چون مردم جمع شدند پس از حمد و ثنای الهی فرمودند:

اقرار می نمایم از برای او بر نفس خود که بنده او هستم و شهادت می دهم برای او که اوست پروردگار من و ادا می کنم آنچه را وحی فرموده

است به سوی من، از خوف عقوبتی که در اطاعت نکردن آن چه به من نازل شده است. اینک خداوند وحی فرموده به سوی من:

يا أَيُّهَا الرَّسُول بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسُ... ⁽¹⁾ ای مردم! من در رساندن آن چه که خداوند متعال نازل فرموده است، کوتاهی نکرده ام و بیان می کنم برای شما سبب این آیه را.

به درستی که چندین مرتبه جبرئیل علیه السلام نزد من نازل شد و از طرف خداوند امر کرد به من که در این مکان آگاه کنم هر سفید و سیاهی را که علی بن ابي طالب علیه السلام برادر و خلیفه و پیشوای شما بعد از من است.

ای مردم! علم من احاطه دارد به آن منافقینی که می گویند به زبان های خود آن چه را که در دل هایشان نیست و گمان می کنند که این نفاقشان امر سهل و کوچکی است و حال آن که نزد خداوند بزرگ است و همچنین آگاهم از اذیت های بسیاری که نسبت به من روا داشتند تا آن که به خاطر همراهی همیشگی و نجوا کردن فراوان علی با من مرا «گوش» ⁽²⁾نامیدند. تا آن که خداوند نازل فرمود آية وَمِنْهُم الذينَ يُؤْذُونَ النَّبِيِّ وَ يَقُولُونَ هُوَ اُذُنٌ ⁽³⁾

و اگر چنانچه می خواستم اسم آنها را بیان می کردم.

1) یعنی ای پیامبر صلی الله علیه و آله برسان آن چه را نازل شده است به سوی تو از جانب پروردگارت و اگر بجا نیاوری این امر را پس تبلیغ رسالت الهی نکرده ای و خداوند تو را از شر مردم محافظت می فرماید.

2) کنایه از این که پیامبر صلی الله علیه و آله سراپا شنونده سخنان علی است.

3) یعنی بعضی از مردمان اذیت می کنند پیامبر صلی الله علیه و آله را و می گویند که او گوش شده است.

بدانید که خداوند برای شما نصب نموده علی بن ابی طالب را به عنوان ولی و امامی که واجب است اطاعت از او بر مهاجرین و انصار و تابعین و بر آنهائی که صحرانشین و شهرنشین می باشند و بر عجم و عرب و بر آزاد و بنده و بر بزرگ و کوچک و بر سفید و سیاه و بر هر کس که به یگانگی خداوند اقرار دارد.

پس حکم او حتمی و لازم الاجراء است و عمل به فرمایش او واجب است.

از رحمت خدا به دور است هر که مخالفت کند با او و مشمول رحمت است هرکس تصدیق نماید او را.

ای مردم تدبر کنید در قران و بفهمید آیات آن را و محکمات آن را و به متشابهات آن عمل نکنید.

به خدا قسم که تفسیر آن را آشکار نمی کند مگر کسی که خواهم گرفت دست او را و بلند می نمایم او را به دست خود و اعلام کننده باشم به شما که «هر كس من مولای او هستم پس این شخص مولای اوست».

بدانید ای مردم که علی علیه السلام و فرزندان پاکش که از صلب اویند، ثقل اصغر می باشند و قرآن ثقل اکبر می باشد. جدا نمی شوند از یکدیگر تا آن که وارد شوند بر من نزد حوض کوثر.

سرپرستی و اداره امور دینی و دنیوی مؤمنین از برای کسی بعد از من جز برای او از سوی خدا اجازه داده نشده است.

آن گاه به دست مبارک خود بازوی علی بن ابی طالب علیه السلام را گرفته و بر

پله ای پائین تر از جایگاه خود قرار دادند و فرمودند:

ای مردم! چه کسی سزاوارتر است در اداره امور شما از خود شما؟ گفتند: خدا و رسول او صلی الله علیه و آله.

آن گاه پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند:

أَلَا وَ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلَى مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَ واخذل مَنْ خَذَلَهُ آگاه باشید! هر کس که من مولی و صاحب اختیار اویم، پس این على اللا مولی و صاحب اختیار اوست خداوند دوستی فرما با هرکه با او دوستی کند و دشمنی نما با هرکه با او دشمنی کند و یاری کن هر کس او را یاری کند و خوار گردان هر کس که (حق) او را خوار گرداند.

همانا خداوند دین شما را کامل فرموده به ولایت و امامت او و نازل ننموده آیه ای که در آن به مؤمنین خطاب کرده باشد مگر آن که در ابتدا به على خطاب فرموده است و شهادت نداده است خداوند به بهشت در سوره «هل اتی» مگر از برای او و نازل نکرده آن را در حق غیر او.

ذریه هر پیامبری از صلب خود او بوده اند و ذریه من از صلب علی بن ابی طالب علیه السلام می باشد.

دشمن نمی دارد علی علیه السلام را مگر کسی که شقی و فرومایه باشد و دوست نمی دارد او را مگر کسی که از پرهیزکاران باشد.

درباره على علیه السلام سوره «والعصر» و تفسیر آن نازل شده است.

به خدایی سوگند که پروردگار عصر قیامت است، همانا انسان در خسران و زیان منظور دشمنان آل محمد علیهم السلام می باشند، و انسان سعادتمند) کسانی هستند که به ولایت آل محمد علیهم السلام ایمان آورده اند و عمل صالح را که نیکی به برادران دینی و سفارش یکدیگر به صبر در سختی های زمان غیبت امام غایب از آل محمد است می باشد، بجا می آورند.

ای مردم خدا در قرآن فرموده است: آمنوا بالله و برسوله و نور الذي انزل معه: یعنی: به خدا و رسول او و نوری که نازل شده ایمان آورید.

خدا نور را در وجود من و راه من قرار داده سپس در وجود علی علیه السلام و راه علی و بعد از او در نسل او خواهد بود تا حضرت مهدی علیه السلام آن کسی که حق را آشکار نماید و حق از دست رفته ما را به سوی ما برگرداند.

ای مردم من رسول خدایم و به درستی که که پیش از من رسولانی بودند. آگاه باشید که علیه آن کسی است که وصف شده در کلام الهی) به صبر و شکر و پس از او فرزندانش از صلب اش چنین اند.

ای مردم! همانا گمراه شدند پیش از این اکثر گذشتگان.

من صراط مستقیم الهی هستم که خدا امر فرموده است که پیمایید آن راه هدایت را و بعد از من علی صراط مستقیم است و بعد از او اولاد من که از صلب او می باشند امامانی هستند که راهنمائی به حق می فرمایند.

به درستی که اینک من بیان کردم از برای شما و فهمانیدم به شما، و بعد از من این علی است که می فهماند به شما.

آگاه باشید که بعد از اتمام خطبه ام دعوت می کنم شما را به بیعت و اقرار از برای او (بر ولایت و زمامداری).

آگاه باشید که من بیعت کردم با خداوند و علی علیه السلام بیعت نموده است با من، و اكنون من از جانب خداوند برای او از شما بیعت می گیرم.

پس هرکس که بشکند بیعت او را همانا این شکستن خسران و ضرر است برای خود او و هرکس وفا کند به آن چه که با خداوند پیمان بسته، پس به زودی خداوند اجر بزرگی به او عطا فرماید.

ای مردم! جمعیت شما زیادتر از آن است که یک مرتبه بشود مصافحه کنید خداوند به من امر فرموده اقرار بگیرم از زبانهای شما آن چه را که اعتقاد پیدا کردید به ولایت و زمامداری علی بن ابی طالب علیه السلام و امامانی که بعد از او می آیند و اعلام نمودم که ایشان ذریه من از نسل علی می باشند.

پس البته باید برسانند این مطالب را کسانی که حضور دارند، به کسانی که در این جا حاضر نیستند.

پس بگویید که ما شنیدیم و اطاعت نمودیم و راضی شدیم، آن چه را که رساندی از جانب پروردگار خود و بر این امر دلهای ما و زبان های ما و دست های ما بیعت می کند بر همین عقیده زندگی می نماییم و به همین اعتقاد از دنیا خواهیم رفت و در قیامت زنده خواهیم شد و در آن تغییری نمی دهیم و آن را تبدیل نمی کنیم یعنی با شخص دیگری بیعت نکنیم و شک و تردیدی در آن نخواهیم داشت.

و با خداوند و شما و علی و حسن و حسین و ائمه بعد از او که ذکر

نمودی پیمان و میثاق می بندیم چنان میثاقی که از دل ها و زبانهای مان برخاسته، به گونه ای که پس از این با فرد دیگری بیعت نکنیم و ما ادا می کنیم و می رسانیم این مطلب را به سوی هرکس که ملاقات نمائیم.

پس مردم شروع کردند به گفتن جواب که: بله شنیدیم و اطاعت می کنیم امر خدا و امر رسول او را، ایمان آوردیم به قلوب خود.

و شروع به بیعت نمودن با حضرت رسول صلی الله علیه و آله و با امیرمؤمنان علیه السلام به دست های خودشان نمودند تا آن که نماز ظهر و عصر را با هم بجا آوردند. و این کار ادامه داشت در ادامه روز تا نماز مغرب و عشا را با هم خواندند.

حضرت رسول صلی الله علیه و آله در هر گاهی که گروهی می آمدند می فرمود: حمد خدائی را که فضیلت و برتری داد ما را بر جمیع مخلوقات.

که در این هنگام جبرئیل نازل شد و این آیه مبارکه را نازل فرمود:

اليَوم بِئِس الذينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُم فَلَا تَخْشَوهُمْ وَاخْشَونِ، أَلْيَومْ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسلامَ دينا ⁽¹⁾ امروز کافران از آیین شما مأیوس شدند، بنابراین از آن ها مترسید و و از (مخالفت) من بترسید امروز دین شما را کامل کردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان آیین شما پذیرفتم.

1) سوره مائده: آیه 3.

در بیان برخی از وقایع قبل و بعد از واقعه غدیر

نزول آيه شريفه النَّبِيُّ أولى بِالمُؤمِنين

سیدبن طاووس از حذیفه نقل می کند که قبل از حجة الوداع ما در مدینه بودیم که آیه شريفه النَّبِيُّ أولى بِالمُؤمِنِين مِنْ أَنفُسِهِم... ⁽¹⁾نازل شد، مردم عرض کردند یا رسول الله چیست این ولایت که شما سزاوارتر می باشید از ما نسبت به خود ما؟

پیامبر صلی الله علیه و آله اله فرمود: این شنیدن دستورات من و اطاعت آنهاست در همه چیزهایی که خوشایند شما و یا ناخوشایند شما باشد.

پس گفتیم: ما شنیدیم و اطاعت کردیم.

آنگاه خداوند این آیه شریفه را نازل فرمود:

وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ مِيثَاقَهُ الَّذِي وَاثَقَكُمْ بِهِ وَإِذْ قُلْتُم سَمِعْنَا وَ أَطَعْنَا ⁽²⁾ یعنی به یاد آورید نعمت خدا را بر شما و پیمانی را که با تاکید از شما گرفت آن زمان که گفتید «شنیدیم و اطاعت کردیم.»

1) سوره احزاب، آیه 6

2) سوره مائده آیه 7

حرکت به سوی مکه برای حجة الوداع

پس ما در حجة الوداع به همراه آن حضرت به سوی مکه حرکت کردیم، که جبرئیل علیه السلام نازل شد و عرض نمود:

«ای محمد! پروردگار به شما سلام می رساند و می فرماید که نصب کن علی علیه السلام را که عَلَم (هدایت) باشد از برای مردمان».

پس رسول خدا گریه کردند به حدی که محاسن مبارکشان از اشک تر شد و فرمودند: ای جبرئیل امت من به تازگی از زمان جاهلیت خارج شده اند و مجادله کردم با آنها با شمشیر در امر دین تا آنکه به هر گونه ای که بود، اطاعت کردند. پس اگر بخواهم دیگری را بر آنها مسلط کنم از حال آنها بیمناک هستم (از روگردانی آنها از دین).

پس جبرئیل به آسمان صعود کرد.

بخشیدن انگشتر و نزول آیه ولایت

حذیفه گوید: پیامبر صلی الله علیه و آله، علی علیه السلام را به یمن فرستاده بود که ورود آن حضرت به مکه هم زمان ورود ما و رسول خدا صلى الله عليه وسلم بود.

روزی حضرت علی علیه السلام در کنار کعبه مشغول نماز و رکوع بودند که سائلی آمد نزد ایشان آن حضرت انگشتر خود را به او دادند. در این هنگام

این آیه نازل شد إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللهُ وَ رَسُولُه وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلوة و يُؤْتُونَ الزَّكَوةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ ⁽¹⁾

1) سوره مائده آیه 55.

همانا ولی (و سرپرست) شما خداوند می باشد و رسول او و آن کسانی که اقامه نماز می کنند و در حال رکوع صدقه می دهند.

پیامبر صلی الله علیه و آله تکبیر گفته و آیه را برای ما تلاوت کرده و فرمود: برخیزید که جستجو کنیم که این صفتی را که خداوند و صف فرموده در چه کسی است.

چون داخل مسجد شدند، سائلی به طرف حضرت آمد، حضرت پرسیدند از کجا آمده ای؟ گفت از نزد شخصی که در نماز است و این حلقه انگشتر را در حال رکوع به من مرحمت نمود.

پیامبر صلی الله علیه و آله تکبیر گفته و نزد حضرت علی علیه السلام رفته و از عمل خیری که کرده

بود پرسش نمودند. وقتی حضرت علی علیه السلام قضیه را بیان نمود، برای بار سوم رسول خدا له تکبیر گفتند.

درخواست پوچ منافقین از پیامبر صلی الله علیه و آله

بعد از نزول آیه شریفه منافقین به یکدیگر نظر کردند و گفتند به درستی که دل ما تحمل اطاعت از علی بن ابی طالب علیه السلام بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله را ندارد. پس نزد آن حضرت آمده و درخواست کردند که عمل دیگری را به جای اطاعت از علی علیه السلام برایشان جایگزین نماید.

خداوند این آیه را نازل فرمود:

وَ قُل مَا يَكُونُ لى أنْ أبَدِّلُهُ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسى ⁽¹⁾ بگو که اختیاری نیست از برای من که جایگزین نمایم (عمل دیگری را به جای ولایت علی علیه السلام) از جانب خود.

1) سوره یونس: آیه 15.

سپس جبرئیل عرض کرد: ای رسول خدا امر ابلاغ جانشینی علی را تمام کنید.

پیامبر فرمودند: ای حبیب من به درستی که شنیدی نظر آنها را که بر آن اتفاق کرده بودند.

پس آن گاه جبرئیل صعود کرد و بار دیگر در روز غدیر پیام دستور نصب علی را به ولایت را برای پیامبر آوردند.

فرمایش پیامبر صلی الله علیه و آله در منی

از جمله وقایع حجة الوداع فرمایش پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در منی است، که فرمودند ای مردم به درستی که من بین شما دو چیز باقی می گذارم که اگر به آن دو متمسک شوید گمراه نمی شوید کتاب خدا و عترت من که اهل بیتم می باشد و خداوند به من خبر داده که این دو از هم جدا نمی شوند تا آن که کنار حوض کوثر بر من وارد شوند و دو انگشت سبابه و وسطی را نشان داد وفرمود مثل این دو انگشت پس هرکس متمسک شود نجات یافته و هر کس مخالفت کند هلاک شده است.

توطئه منافقان

بعد از سفارشات پیامبر صلی الله علیه و آله درباره اهل بیت علیهم السلام به مردم، گروهی از منافقین با هم گفتند: محمد صلی الله علیه و آله قصد دارد که امامت را در اهل بیت خود قرار دهد، پس چهار نفر از آنها به سوی مکه رفته و عهدنامه ای نوشتند که

هرگاه پیامبر صلی الله علیه و آله از دنیا رفت، نمی گذاریم که این امر (خلافت) در اهل بیت او قرار گیرد که خداوند این آیه شریفه را نازل کرد:

أَمْ أَبْرَمُوا أَمْراً فَإِنَّا مُجْرِمُونَ * أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لَا تَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَ تجويهُمْ بَلَى وَ رُسُلُنَا لَدَيْهِمْ يَكْتُبُونَ ⁽¹⁾ بلکه آنان تصمیم محکم بر توطئه گرفتند ما نیز اراده محکمی (دربارۀ آنها) داریم آیا آنان می پندارند که ما اسرار نهانی و سخنان درگوشی آنان را را نمی شنویم آری رسولان (وفرشتگان) ما نزد آنها هستند و می نویسند.

توطئه قتل پیامبر صلی الله علیه و آله

از قضایای دیگر آن که بعد از غدیر عده ای از منافقین جمع شده و گفتند که پیامبر صلی الله علیه و آله دیروز در مسجد خیف و امروز در غدیر علی را به خلافت خود نصب کرد و اگر به مدینه مراجعت کند برای علی بن ابی طالب علیه السلام بیعت خواهد گرفت و قرار گذاشتند که پیامبر صلی الله علیه و آله را قبل از رسیدن به مدینه به قتل برسانند، پس در همان شب چهارده نفر زودتر رفته و در عقبه و در پرتگاهی بین «جحفه» و «ابواء» کمین کردند هفت نفر طرف چپ و هفت نفر طرف راست که شتر پیامبر صلی الله علیه و آله را رم دهند.

پیامبر صلی الله علیه و آله نماز را بجای آوردند و اصحاب جلوتر رفتند، آن حضرت سوار بر شتر بودند چون به بالای کوه رسیدند جبرئیل نازل شد و خبر داد که فلان و

1) سوره زخرف: آیه 79 - 80

فلان (و نام آنها را برد) در کمین شما نشسته اند که شما را به قتل برسانند.

رسول خدا نظری به عقب افکنده و فرمودند چه کسی بعد از من می آید؟ حذیفه گفت: یا رسول الله منم حذيفه

فرمود: شنیدی آن چه را من شنیدم؟ عرض کرد: بلی

فرمود: پنهان دار.

پیامبر چون به نزدیکی آن جماعت رسیدند، ندا دادند و آنها را به اسم خود و پدرانشان صدا زدند چون ندای رسول خدا را شنیدند، از آنجا فرار کرده و داخل مردم مخفی شدند.

هنگامی که فرود آمدند پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند چه باعث شده که عده ای در کنار کعبه هم قسم شدند که اگر محمد از دنیا رفته و یا کشته شود، نگذاریم که امر خلافت در اهل بیت او قرار گیرد و سپس عزم کشتن مرا داشتند؟

آنها آمدند خدمت رسول خدا و قسم خوردند که قصد هیچ یک از این امور را نکرده بودند که این آیه شریفه نازل شد:

يَحْلِفون بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَ لَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَ كَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ وَ عَمَّوا بِمَا لَمْ يَنالُوا ⁽¹⁾ به خدا سوگند می خورند که در غیاب پیامبر صلی الله علیه و آله سخنی نگفته اند، در حالی که قطعا سخنان کفر آمیز گفته اند، و پس از اسلام آوردنشان کافر شده اند و تصمیم خطرناکی گرفتند که به آن نرسیدند.

1) سوره توبه آیه 74.

قضیه هلاکت نعمان فهری

از اتفاقات مهم دیگری که بعد از غدیر اتفاق افتاد، قضیه حارث بن نعمان فهری است که به خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله رسید، در حالی که سوار شتر بود و آن حضرت بین اصحاب نشسته بودند، پس چنین گفت:

ای محمد! فرمودی از طرف خدا که بگوئیم لا اله الا الله، پس قبول کردیم و دستور فرمودی پنج وقت نماز بخوانیم قبول کردیم، امر فرمودی به حج قبول کردیم پس راضی نشدی و پسر عموی خود را بر ما فضیلت دادی و فرمودی من کنت مولا فهذا علی مولاه آیا این امر از جانب توست یا از جانب پروردگار است؟

آن حضرت فرمود: قسم به خدائی که جز او نیست این از جانب پروردگار است.

پس حارث روی برگردانید به جانب شتر خود و می گفت: خدایا اگر چنانچه این امر حق است و از جانب توست از آسمان بر ما سنگ فرو فرست و یا عذاب دردناکی نازل کن.

چون به نزدیک شتر رسید سنگی از آسمان بر سر او فرود آمد و از سوی دیگرش خارج شد و او را به جهنم فرستاد که خداوند این آیه را نازل فرمود:

وسَئَلَ سَائِلٌ بِعَذاب واقع * لِلْكَافِرِينَ لَيْسَ لَهُ دَافِع

باب دوم: بیان برخی از فضائل روز غدیر

اشاره

سید بن طاوس در کتاب اقبال روایت کرده از فیاض بن محمد که من به همراه عده ای از اصحاب خاص در روز غدیر نزد امام رضا علیه السلام نشسته بودیم که حضرت آنها را برای افطار نگه داشته بودند و به خانه های آنها هم طعام و لباس و حتی انگشتر و کفش فرستاده بودند و حال اهل آن مجلس و ملازمان آن حضرت بسیار خوش بود و همه لباس های نو و آراسته پوشیده بودند و آن حضرت فضائل آن روز را بیان می فرمودند.

از جمله فرمودند:

خبر داد مرا پدر بزرگوارم از پدران خود از حضرت امام حسین علیهم السلام که آن فرمود: مقارن شد در یک سال در زمان پدرم روز جمعه و روز غدیر، پس آن حضرت بالای منبر تشریف بردند در حالی که چند ساعت از روز گذشته بود، پس حمد و ثنای الهی را بجای آوردند آن گاه فضائل و نام های روز غدیر را بر شمردند از جمله فرمودند:

این روز بزرگی است که فرج و گشایش در آن واقع شده.

روزی است که درجه های (مؤمنین) بالا رفته.

و روز آشکار شدن حجت ها است.

و روز روشن شدن حق است.

و روز کمال دین است.

و روز بیان حقایق ایمان است.

این روز شیث و داود و ادریس و یوشع و شمعون است.

و این روز ظاهر شدن آن سر پوشیده شده از عالم غیب است.

و این روز آزمون باطن انسان ها است.

و همین گونه آن حضرت از فضائل روز غدیر را بیان می نمودند تا آن که فرمودند:

بعد از تمام شدن این مجلس بر خانواده و برادران مؤمن خود بیش از پیش نیکی و بخشش نمایید و برای شکرگذاری این نعمت (ولایت) که خداوند به شما داده به دیدار یکدیگر بروید تا خداوند امور شما را اصلاح فرماید و به یکدیگر نیکی کنید تا خداوند نعمت الفت را بین شما باقی بگذارد و تهنیت و مبارک باد به یکدیگر بگویید به خاطر فضائل بسیاری که خدا در این روز مقدر فرموده.

احسان در این روز زیاد می کند مال و عمر را و مهربانی در این روز موجب رحمت خداوند است.

سعی کنید در جود و بخشش بر برادران و خانواده خود، هر قدر که می توانید و در ملاقات با یکدیگر اظهار سرور و شادی نمایید.

هرچه می توانید بخشش کنید به ضعفا و به کسانی که از شما توقع دارند.

روزه گرفتن در در این روز را خداوند سنت فرموده است.

هر کس در این روز حاجت برادر مؤمن خود را پیش از آن که اظهار کند

از روی رغبت و میل برآورده کند و با او نیکی کند ثواب آن فزون تر است از این که بنده ای از ابتدا تا انتهای دنیا عبادت کند به گونه ای که روزهایش را روزه و شب هایش را نماز گزارد.

کسی که در این شب و روز مؤمنی را افطار دهد مانند آن است که افطار داده است «فئامی و فئامی» تا ده «فئام» شمردند.

کسی پرسید: یا امیرالمؤمنین علیه السلام فئام چیست؟

حضرت فرموند: صد هزار پیامبر صلی الله علیه و آله و صدیق و شهید.

سپس فرمود: چگونه خواهد بود اجر کسی که چندین نفر از اهل ایمان را تکفل نماید؟ هر کس چنین کند من ضامن هستم بر خداوند که سالم بماند از کفر و فقر...

کسی که قرض کند برای نیکی به برادر مؤمن خود و دستگیری کند آنها را، پس من ضامنم نزد خداوند که اگر زنده بدارد او را آن دین را ادا کند و اگر از دنیا رفت آن را از دوش او بردارد.

پس مصافحه کنید و تهنیت باد بگویید به نعمت الهی که خدا در این روز مقرر فرموده و این مطالب را حاضرین به غایبین برسانند

(و باز فرمودند:) و البته ثروتمندان از فقرا دستگیری کنند و توانگران بر ضعفا و بیچارگان محبت کنند.

فرمایشی از امام صادق علیه السلام در فضیلت روز غدیر

امام صادق علیه السلام فرمود: چون روز قیامت شود، چهار روز را به محضر

خداوند آراسته می آورند، چنانچه عروس را به حجله می برند، روز عید فطر، روز عید قربان روز جمعه و روز غدیرخم و جلوه روز غدیر در بین آن سه روز مانند جلوه ماه بین ستارگان است.

خداوند ملائکه مقرب خود را موکل می کند بر غدیر که بزرگ آن ها جبرئیل علیه السلام است و موکل می کند بر غدیر انبیاء مرسل خود را که سرور آنها حضرت محمد صلی الله علیه و آله می باشد و موکل می کند بر غدیر اوصیاء را که سالار آنها حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام می باشند و موکل می کند بر غدیر اولیاء خود را که برترین آنها سلمان و ابوذر و مقداد و عمار می باشند، تا آن که وارد مقامات عالیه بهشت می کنند.

مفضل عرض کرد آیا ارزش آن روز را بیان می کنید؟

فرمود: آری به خدا سوگند

به درستی که آن روزی است که خداوند توبه حضرت آدم علیه السلام را قبول فرمود، پس این روز را برای شکرگذاری خداوند روزه گرفت.

این روزی است که خداوند حضرت ابراهیم را از آتش نمرود نجات داد پس این روز را برای شکرگذاری خداوند روزه گرفت.

این روزی است که حضرت موسی نصب فرمود حضرت هارون را پس روزه گرفتند برای شکرگذاری خداوند متعال .

این روزی است که ظاهر فرمود حضرت عیسی علیه السلام وصایت شمعون علیه السلام را پس این روز را برای شکرگذاری خداوند روزه گرفتند.

این روزی است که نصب فرمود حضرت رسول صلی الله علیه و آله حضرت على بن

ابی طالب علیهما السلام را برای آن که پرچم هدایت باشد از برای مردم، پس این روز را برای شکرگذاری خداوند روزه گرفت.

به درستی که این روز روز نماز بجا آوردن و روزه گرفتن و احسان نمودن به برادران مؤمن می باشد و در این روز خشنودی الهی حاصل شد و بینی شیطان به خاک مالیده شد.

باب سوم: بیان برخی از اعمال روز غدیر

فرامین و دستورات خداوند متعال به بندگانش انواع مختلفی دارد، یک سری از آنها حتماً باید انجام شود و یک سری بهتر است انجام شود، و هر کدام نیز اثرات مختلف و ثواب های متفاوتی را داراست.

علما و بزرگان این اعمال را تشبیه به نعمت های ظاهری دنیا می کنند به عنوان مثال: در میوه جات، هر میوه ای طعمی خاص، رنگی خاص و بویی خاص دارد و هر کدام نیز اثراتی دارند که بقیه میوه ها از داشتن آن اثر محرومند، بنابراین شخص نمی تواند به میوه ای خاص اکتفا کند زیرا از اثراتی که در میوه های دیگر وجود دارد محروم خواهد ماند.

در اعمال و عبادات نیز به همین گونه است یعنی هر کدام از آداب و مستحبات اثراتی مخصوص به خود دارند که اکتفا به یک عمل خاص باعث محروم ماندن از فیوضات اعمال دیگر می شود.

وقتی به روایات مراجعه می کنیم می بینیم که بعضی از اعمال افضل و برتر از بعض دیگر است بعضی خواص دنیوی دارد و بعضی خواص اخروی بعضی از آنها جهت تسریع در حساب روز قیامت است و بعضی جهت عالم برزخ و قبر مفید است بعضی از اعمال جهت وسعت رزق است

و بعضی جهت دفع دشمن و هر کدام خواص دیگری را ندارند و مهم تر از همه اینها برخی اعمال آثارش ظاهر است و مردم از آن مطلع اند و برخی از اعمال آثارش مخفی است و جز خداوند کسی بر آن آگاهی ندارد.

پس انسان نباید در هنگام امتثال فقط اکتفا به افضل اعمال یا آن عملی که ثواب بیشتری دارد بنماید چرا که از فیوضات دیگر اعمال محروم خواهد ماند، بلکه باید سعی نماید تا آنجا که توان دارد همه اعمال را انجام دهد حتی آن اعمالی که از جهت ثواب در مرتبه پایین تری قرار دارند تا به فیض کامل دست یابد.

این، مطلبی است که از فرمایشات حضرت امیرالمؤمنين علیه السلام استفاده می شود، ایشان هنگام معرفی اهل ذکر در ذیل آیه شريفه:

رجال لا تلهيهِمْ تِجَارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ ⁽¹⁾ در فرازی از بیانات شریفشان می فرمایند:

لِكُلِّ بابٍ رَغْبَةٍ إِلَى اللَّهِ يَدٌ قَارِعَةٌ ⁽²⁾ آنان (اهل ذکر) هر دری از درهای رحمت پروردگار را می کوبند.

و یا در جای دیگری از بیاناتشان می فرمایند:

قَدْ أَلْزَمَ نَفْسَهُ الْعَدْلَ فَكَانَ اَوَّلُ عَدْلِهِ نَفْيَ الْهَوَى عَنْ نَفْسِهِ يَصِفُ الحَقَّ وَيَعْمَلُ بِهِ، لَا يَدَعِ لِلْخَيرِ غَايَةً إِلَّا أُمَّهَا وَ لَا مَظِنَّةً إِلَّا قَصَدَهَا ⁽³⁾ (عبد محبوب خدا) خود را به عدالت واداشته است و آغاز عدالت او

1) سوره نور: آیه 36.

2) نهج البلاغه دشتی: خطبه 222.

3) نهج البلاغة دشتی: خطبه 88

آن است که هوای نفس را از دل بیرون می راند حق را شناخته بدان عمل می کند کار خیری نیست مگر آن که به آن اقدام می کند، و در هیچ جا گمان خیری نبرده جز آن که به سوی آن می شتابد.

و غیر از این بیانات در سیره اهل بیت علیهم السلام نیز که دقت کنیم می بینیم ائمه اطهار علیهم السلام با وجودی که خود بیان می فرمودند: فلان عمل افضل از فلان عمل است ولی با این حال همۀ آنها را انجام می دادند.

با توجه به این مطالب معلوم می شود که شناخت برترین عمل در بین اعمال لازم نیست مگر آن که جمع بین دو عمل و انجام هر دو ممکن نباشد و یا این که قصد مداومت و مواظبت بر عمل خاصی را داشته باشیم، که در این حال باید آن عملی که والاتر از بقیه اعمال است را فرا گرفته و بر آن مداومت نماییم چرا که امام محمد باقر علیه السلام فرموده اند:

مَا مِن شَيْءٍ أَحِبُّ إِلَى اللَّهِ عزّوجلَ مِنْ عَمَلِ يُدَاوَمٌ عَليهِ وَإِنْ قَلَّ ⁽¹⁾ محبوب ترین عمل در نزد خداوند کاری است که شخص مداومت بر آن داشته باشد اگر چه آن عمل کم باشد.

ما در این باب به بررسی برترین عمل در عید سعید غدیر می پردازیم، تا با توفیقات الهی مواظبت و مداومت بر آن نیز داشته باشیم.

و اما آن عملی که دارای این خصوصیت است یعنی برترین و کامل ترین عمل این روز شریفاست تجدید بیعت با وجود مبارک و نازنین اعلی حضرت ولی الله المطلق، القائم بالصدق و الحق بقية الله الأعظم مولانا و سيدنا و امامنا، حجة بن الحسن العسکری روحی و ارواح العالمين له الفداء» است.

1) کافی جلد 2 صفحه 82، حدیث 3.

فصل اوّل: بيان برترى بيعت با امام زمان علیه السلام

برتری بیعت با امام زمان علیه السلام در روز شریف غدیر مسأله ای است که از دیدگاه عقل و نقل قابل اثبات می باشد اکنون به توضیح این مطلب می پردازیم.

پر واضح است مهمترین مسأله بعد از توحید و نبوت، مسأله امامت و ولایت ائمه اطهار علیهم السلام است و بهترین دلیل بر این مدعا این آیه شریفه است:

يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بلغت رسالته ⁽¹⁾ ای پیامبر صلی الله علیه و آله آنچه که به سوی تو از جانب پروردگارت نازل شده را ابلاغ کن که اگر این عمل را انجام ندهی رسالت الهی تحقق پیدا نکرده است.

در این آیه به وضوح تکمیل رسالت متوقف بر ابلاغ مسأله امامت شمرده شده است.

از سوی دیگر بهترین وجه انجام هر عمل، آن است که آن عمل در زمان و مکان مخصوصی به وقوع بپیوندد که آن خصوصیت باعث کامل تر شدن

1) سوره مائده آیه 67.

آن شود.

مانند بذر گیاه، که بهترین محصول هنگامی از آن حاصل می شود که در بهترین زمان بهترین مکان مکان و مناسب ترین شرایط کشت شود.

در امور عبادی نیز چنین است به عنوان مثال بهترین وقت برای قرائت قرآن در ماه مبارک رمضان است بدان جهت که خداوند متعال در این ماه خصوصیتی مقرر داشته که در آن ثواب و اثر قرائت قرآن چندین برابر می گردد.

و موارد دیگری نیز از این خصوصیات زمانی و مکانی وجود دارد که در روایات بدان تصریح شده است.

اکنون با حفظ این دو مقدمه می گوییم

با وجودی که جبرئیل امین در حجة الوداع چندین مرتبه در مکان های مختلف مثل کعبه مني ضَجْنان ⁽¹⁾، جُحفه و مسجد خیف بر پیامبر صلی الله علیه و آله اله

نازل شد و اشاره به نصب حضرت علی به عنوان وصی نمود، ⁽²⁾ولی اراده خداوند بر این قرار گرفت که نصب خلافت در روز هجده ذى الحجة واقع شود.

از طرفی وقتی می بینیم که امام رضا علیه السلام می فرمایند:

عرضه ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام بر همه موجودات از اهل آسمان و

1) نام کوه کوچکی است در اطراف مکه

2) مرحوم طبرسی در روایت مفصلی شرح کامل این ماجرا را ذکر نموده است ر.ک احتجاج جلد 1، صفحه 70.

زمین در این روز مبارک بوده است. ⁽¹⁾

این نتیجه برای ما حاصل می گردد که برای خصوص امر بیعت با امام بهترین زمان این روز شریفاست خصوصاً که امام صادق علیه السلام نیز این روز را با شرافت ترین روزها شمرده اند و فرموده اند:

لَعَلَّكَ تَرى أنَّ اللهَ عَزَّوجَلْ خَلَقَ يَوماً أَعظَمُ حُرمَةً مِنْه ؟لا والله لا والله لا والله. ⁽²⁾ آیا گمان می کنی خداوند عزوجل روزی را با حرمت تر از روز غدیر خلق کرده است؟

نه به خدا قسم نه به خدا قسم نه به خدا قسم.

پس با توجه به این که مهمترین امر، بعد از توحید و نبوت امر ولایت ائمه اطهار علیهم السلام و قبول آن است و بهترین روزها نیز روز عید غدیر است و خداوند هم اراده فرموده که در این روز تجدید بیعت با امیر مؤمنان علیه السلام انجام گیرد به این نکته خواهیم رسید که بهترین و والاترین عملی که مؤمن در روز شریف غدیر باید انجام دهد تجدید بیعت با امام و ولی زمان خودش است.

1) بحار الانوار جلد27 صفحه 263، حدیث 5.

2) وسائل الشيعة جلد8 صفحه89، حدیث 10154.

فصل دوّم: معنای بیعت

اشاره

اگر بخواهیم بیعت را با توجه به روایات ائمه معصومین علیهم السلام معنا کنیم، باید بگوییم:

بیعت، یعنی تسلیم شدن و قبول کردن امرولایت، وصایت و خلافت امام علیه السلام که از جانب خداوند متعال توسط پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ثابت شده است.

جزء اصلی بیعت قبول قلبی است یعنی قلباً و از روی یقین به تمامی شؤونات امام و مقام ولایت ایشان معترف باشیم بدین نحو که ایشان را صاحب جان و مال و صاحب اختیار خود بدانیم امر ایشان را امر خداوند و نهی ایشان را نهی خداوند بدانیم و تبعیت و پیروی از ایشان را حتی در امور عادی بر خود لازم و حتم بدانیم.

جزء دیگر بیعت، مربوط به زبان است یعنی همین اعتقاد قلبی را به زبان نیز بیاوریم و اقرار به آن داشته باشیم.

و جزء آخر آن مربوط به عمل ما است یعنی تمامی آنچه را که قلباً معتقد به آن شدیم و با زبان نیز اقرار به آن نمودیم در مقام عمل نیز پیاده کنیم، یعنی هر چه را که ائمه اطهار علیهم السلام دستور فرمودند، تسلیم بوده و بدون

چون و چرا عمل نماییم اگر چه در ظاهر بر ضرر ما باشد. ⁽¹⁾

چگونگی بیعت

امروزه وقتی لفظ بیعت به کار برده می شود، معمولاً اولین چیزی که به ذهن ما می رسد این است که یک نفر با شخص دیگر دست داده، با این عمل وفاداری و تسلیم بودن خود را نسبت به طرف مقابل اعلام می دارد.

ولی باید توجه داشته باشیم در مورد بیعت با امام علیه السلام نه تنها چنین عملی شرط نیست بلکه با صرف این عمل اصلاً بیعت محقق نخواهد شد چرا که بیعت واقعی همان تسلیم قلبی، زبانی و عملی است.

برای اثبات این مطلب روایات و شواهد فراوانی موجود است ولی ما فقط به ذکر دو دلیل بسنده می کنیم

1- پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در خطبه غدیر می فرمایند:

ألا و إِنِّي قَد بَايَعتُ اللهَ و عَلَيٌّ قَد بَايَعَني وَ أَنَا آخِذُكُمْ بِالبَيْعَةِ عَنِ الله ⁽²⁾ من با حضرت احدیت بیعت کرده ام و علی با من بیعت کرده است، و من از طرف خدا (برای علی) از شما بیعت می گیرم.

1) در جای خود ثابت و مسلم است آنچه را که خدا پیامبر و امام علیهما السلام دستور دهند، به صلاح بندگان است گرچه ظاهراً به ضرر آنان باشد زیرا در واقع حکمتی دارد که نزد مردم مخفی است.

2) احتجاج: جلد 1، صفحه 82

با دقت در این فراز از خطبۀ شریف پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله متوجه می شویم که منظور از بیعت دست دادن نیست بلکه منظور تسلیم بودن قلبی، زبانی و عملی است چرا که اگر غیر از این باشد، بیعت پیامبر صلی الله علیه و آله با خداوند، معنایی نخواهد داشت.

2- در دعای شریف عهد از امام صادق علیه السلام چنین روایت شده:

اللَّهُم إِنِّى أَجَدِّدُ لَهُ فِي صَبِيحَةِ يَومي هَذَا وَ مَا عِشْتُ فِيهِ مِنْ أَيَّامي عَهْداً و عَقْداً وَ بَيْعَةً لَهُ فِي عُنقي لا يَحُولُ عَنْهَا وَ لَا أَزُول أَبَداً ⁽¹⁾ بارالها! من در ابتدای این روز و در ابتدای هر روز از ایام زندگانیم تجدید عهد و پیمان و بیعت می کنم (با امام زمانم)، بیعتی که سرپیچی از آن نخواهم کرد و آن را از بین نخواهم برد.

در این فراز نیز چنان که واضح است منظور بیعت با دست نیست، چرا که امکان ندارد هر روز شیعیان بخواهند با امام زمان علیه السلام شان با این معنای مذکور، بیعت کنند، خصوصاً در زمان غیبت ایشان.

پس متوجه می شویم این که در دعا می گوییم خدايا من هر روز با امامم بیعت می کنم، یعنی هر روز وفاداری خود را نسبت به آن عهد دیرین اعلام می کنم.

از این دو مثال کاملاً معلوم می شود که در بیعت، دست دادن شرط نیست.

ولی در اینجا یک مشکل باقی می ماند که اگر بیعت کردن فقط تسلیم

1) مفاتيح الجنان.

قلبی، زبانی و عملی است چرا پیامبر صلی الله علیه و آله اله در روز شریف غدیر، دستور فرمودند که همگی با حضرت علی علیه السلام دست بدهند و به قدری بر این مسأله تأکید داشتند که دستور فرمودند تشت آبی حاضر کردند تا امیرمؤمنان علیه السلام دست در آب فرو برده و زنان نیز از طرف دیگر دست در آب فرو ببرند، تا بدین نحو بیعت کرده باشند؟

در جواب این سؤال می گوییم با مطالعه تاریخ و احادیث مشخص می شود که پیامبر صلی الله علیه و آله نسبت به سرپیچی اکثر صحابه از امر خلافت حضرت علی آگاهی داشته اند به همین جهت برای اتمام حجت با آنان و این که راه انکار را کاملاً مسدود نمایند به طریقه و رسم خود اعراب عمل کردند، زیرا بر طبق رسم اعراب این شکل از بیعت نشانه تسلیم بودن محض و وفاداری مطلق بوده است و پیامبر صلی الله علیه و آله با این عمل خود، راه هرگونه انکار منافقین را بستند.

بیعت یا تجدید بیعت

واژه تجدید در مورد چیزی به کار برده می شود که آن شیء از آبادانی رو به خرابی رفته باشد و بخواهند خرابی ایجاد شده را به صحت و درستی گذشته برگردانند.

به عنوان مثال در مورد یک ساختمان وقتی آن ساختمان در حال ویران شدن باشد، می گویند احتیاج به تجدید بنا دارد.

در مورد بیعت با امام علیه السلام نیز تجدید آن به همین معنی است. چرا که

اصل بیعت گرفتن خداوند برای ائمه از موجودات، در عالم ذر بوده است و آن طور که در روایت آمده انبیاء و اوصیاء و مؤمنین همگی این بیعت را انجام داده و پذیرفته اند و هر کدام زودتر پذیرفتند از انبیاء قرار داده شدند، آنهایی که در مرحله بعد پذیرفتند جزو اوصیاء قرار گرفتند و آنهایی که در مرحله سوم پذیرفتند جزو مؤمنین قرار داده شدند.

بعد از این پذیرش اراده خداوند بر این قرار گرفت که وقتی این مردم به دنیا وارد می شوند آن عهد و پیمان را فراموش کنند و پس از کمال یافتن عقل و فهم خود در جستجوی صاحب آن پیمان باشند، و به همین جهت به مؤمنین دستور داده تا آن عهد فراموش شده را تجدید نمایند، شاهد این مطلب، دعای امام صادق علیه السلام است که خواندن آن را در روز شریف غدیر سفارش کرده اند، در فرازی از آن دعا چنین می خوانیم:

يَا مَنْ هُوَ كُلَّ يَوْمٍ فِي شَأْنٍ، كَمَا كَانَ مِنْ شَأْنِكَ أَنْ تَفَضَّلْتَ عَلَيَّ بِأَنْ جَعَلْتَني مِنْ أَهْلِ إِجَابَتِكَ وَاَهْلِ دينِكَ وَأَهْلِ دَعْوَتِكَ وَوَفَّقْتَنِي لِذَلِكَ في مَبْدَءِ خَلْقِي، تَفَضُّلاَ مِنْكَ وَ كَرَماً وَجُوداً ثُمَّ اَرْدَقْتَ الْفَضْلَ فَضْلاً، وَالْجُودَ جُوداً، وَالْكَرَمَ كَرَماً، رَأْفَةً مِنْكَ وَرَحْمَةً إِلَى أَنْ جَدَّدْتَ ذَلِكَ الْعَهْدَ لِي تَجْدِيداً، بَعْدَ تَجْدِيدِكَ خَلْقِي وَكُنْتُ نَسْياً مَنْسِيّاً، ناسِياً سَاهِياً غَافِلاً، فَأَتْمَمْتَ نِعْمَتَكَ، بِأَنْ ذَكَرْتَنِي ذَلِكَ، وَمَنَنْتَ بِهِ عَلَيَّ، وَهَدَيْتَنى لَهُ.. ⁽¹⁾ (بار الها)! ای کسی که هر روز در شأنی هستی، همان طور که از شأن تو

1) اقبال الاعمال: صفحه 789

این بوده است که لطف کردی برمن به اینکه مرا اهل پذیرش و اهل دعوت و اهل دینت قرار دادی و موفق فرمودی برای آن قبول دعوت در ابتدای آفرینشم و این از جهت لطف و کرم و عنایتی بود که به من داشتی.

سپس لطف و عنایت و کرم و محبت دیگری به من نمودی که آن عهد را تجدید کنم بعد از اینکه آفرینشم را تجدید کردی، و حال آن که من نسبت به آن عهد فراموشکار و غافل بودم، پس نعمتت را بر من کامل نمودی و آن را یاد آوری نمودی و بدین سبب بر من منت نهادی و مرا هدایت فرمودی.

همان طور که ملاحظه می کنید امام صادق علیه السلام در این دعا می فرمایند که مؤمنین باید با یاد آوری آن بیعت در عالم ذر شکر خداوند را نموده، آن عهد فراموش شده را تجدید نمایند.

بلکه می توان از این فرمایش استفاده کرد که شخص هرگاه به یاد آن عهد و پیمان بیفتد در هر وقت و هر زمان باید آن عهد و میثاق را تجدید کند بدین صورت که در قلب خود تسلیم بودن در برابر ائمه اطهار علیهم السلام را متذکر شود و آن را به زبان نیز جاری کند.

بنابراین اگر مؤمنی خواست ایمانش را تکمیل کند، باید در غیر از روز غدیر (که بهترین زمان جهت تجدید عهد با امام زمان علیه السلام است) در بقیه روزها و اوقات نیز تجدید عهد و میثاق را با امام زمانش انجام دهد.

فراموش نکنیم که این تجدید عهد با وجود این که با حضرت ولی عصر - ارواحنا فداه - است، ولی در واقع بیعت با تمامی ائمه اطهار علیهم السلام و پیامبر اکرم علیهم السلام می باشد، چرا که بیعت هر امامی در واقع بیعت با امام قبلی است، چون به وصیت امام قبل امام بعد مشخص می شود و همین طور هست تا این که به وجود مقدس پیامبر صلی الله علیه و آله اکرم برسد و در حدیث مشهوری که مرحوم کلینی و دیگران نقل نموده اند:

مَنْ مَاتَ وَ لَمْ يَعْرِفْ إِمَامَ زَمَانِهِ، مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَة ⁽¹⁾ کسی که بمیرد و معرفت به امام زمانش نداشته باشد، به مرگ جاهلی (یعنی در حال کفر و نفاق) مرده است.

این که فقط به معرفت امام زمان علیه السلام اشاره شده به همین علت است، چرا که معرفت امام در هر زمانی مستلزم معرفت به امام قبل و ائمه قبل از آن و وجود پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می باشد علاوه بر اینحدیث، در روایتی تصریح به این مطلب شده است که:

لا يَكُونُ الْعَبْدُ مؤمناً حَتَّى يَعرف اللهَ وَرَسُولَهُ وَ الْأَئِمَة كُلَّهُم وَ إِمَامَ زَمَانِهِ وَ يَرُدُّ إِلَيْهِم وَ يُسَلِّم لَه، ثمَّ قَال: كَيْفَ يَعرِفُ الْآخِرَ و هُو يَجْهَلُ الأَوَّل ⁽²⁾ بنده ای مؤمن نیست مگر این که خدا و رسول و ائمه اطهار علیهم السلام و امام زمان علیه السلام ش را بشناسد تا ایمانش را بر آنان عرضه بدارد و تسلیم آنها

1) کافی جلد 2 صفحه 19 حدیث 6 وسائل الشیعة، ج 16 صفحه 246، حدیث 21475 بحار الانوار: جلد 8 صفحه 362 حدیث39 و بسیاری دیگر از محدثین شیعه و عامه.

2) کافی : جلد 1 صفحه 180، حدیث 2.

باشد، سپس فرمود چگونه می شود امام آخر را بشناسد، در حالی که امام اول را نمی شناسد.

یعنی معرفت هر امامی مستلزم این است که معرفت و شناخت نسبت به امامان قبل باشد و در حدیثی دیگر آمده:

هرکس به وجود مقدس حضرت مهدی علیه السلام اقرار نماید، در واقع به همه انبیاء و اوصیاء الهی اقرار کرده و هر کس وی را انکار کند در حقیقت منکر تمامی انبیاء و اوصیاء الهی شده است. ⁽¹⁾

مراحل بیعت

در بخشهای قبل گفتیم که لازم نیست تجدید بیعت به طریق دست دادن باشد، بلکه بیعت حقیقی آن است که با قلب و زبان و عمل، امام زمان علیه السلام را یاری کرده با ایشان عهد و فاداری ببندیم اکنون در این بخش به توضیح هر یک از این مراحل می پردازیم.

بیعت قلبی

در مرحله اول بیعت ما باید قلباً با امام زمان علیه السلام بیعت کنیم، بدین شکل که یاد آور شویم امروز ( روز غدیر) روز مبارکی است که خداوند متعال نعمت خود را در این روز بر ما تمام کرده و به زبان پیامبرش جاری ساخته:

الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الإسلام ديناً ⁽²⁾

1) اکمال الدین جلد 2 صفحه 409

2) سوره مائده آیه 3.

امروز دین شما را کامل گردانیدم و نعمتم را بر شما تمام ساختم و دین اسلام را برای شما برگزیدم

سپس به یاد آوریم که این منت گذاردن باری تعالی بدین خاطر است که امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام را مولی و رهبر ما قرار داده است، و بعد از ایشان فرزندان بزرگوارش را یکی پس از دیگری به ولایت و امامت برگزیده تا برسد به وجود مقدس صاحب الامر علیه السلام و بالخصوص به یاد داشته باشیم آن صفاتی را که پیامبر صلی الله علیه و آله در خطبه غدیر برای آن بزرگوار - عجل الله تعالى فرجه الشريف - بیان فرموده:

مَعَاشِرَ النَّاسِ! إِنِّي نَبِيُّ وَ عَلِيٌّ وَصِيِّي،ألا إِنَّ خَاتَمَ الأئمّة منّا القَائِمُ الْمَهدي - صلوات الله عليه -ألا إِنَّه الظاهِرُ عَلَى الدِّينِ، أَلا إِنَّهُ المُنتَقِمُ مِنَ الظَّالِمِينألا إِنَّهُ فَاتِحُ الحُصونِ و هَادِمُهاألا إِنَّهُ قَاتِل كُلَّ قَبِيلَةٍ مِنْ أهل الشَّركِألا إِنَّه مُدرِكٌ بِكُلِّ ثَارٍ لِأُولِيَاءِ اللَّهِ عَزَّوجلَّألا إِنَّهُ النَّاصِرُ لِدينِ اللَّهِ، أَلَا إِنَّهُ الغَرَافُ فِي بَحْرٍ عَمِيقٍألا إِنَّه يَسمَ كُلَّ ذِي فَضْل بِفَضْلِهِ و كُلِّ ذِي جَهلِ بِجَهلِهِألا إِنَّه خِيَرَةُ الله ومُختارُه، ألا إِنَّه وَارثُ كل علم و المُحيط بهألا إِنَّه المُخبِرُ عَن رَبِّه عزّوجل و المُنَبِّهُ بِأَمْرِ إِيمَانِهِألا إنه الرشيد الشديد، ألا إنه المُفَوَّض إليهألا إنه قد بَشَّرَ بِهِ مَن سَلَفَ بَينَ يَدَيْهِ

ألا إنه الباقى حجّةً ولأحَجَّةَ بَعده ولا حَقَّ إِلا مَعَه ولا نُورَ إِلا عِندَهألا إنّه لا غالب لَهُ ولا مَنصُورَ عَلَيهِألا وإنَّه وَلِيُّ اللهِ في أرضه وحُكمُهُ في خَلقِه و أمينه في سره و عَلانِيَتِه ⁽¹⁾ ای مردم! همانا من پیامبر خدایم و علی وصی من است.

آگاه باشید آخرین راهنمای امت از خاندان ما است و او حضرت قائم مهدی است - درود خداوند بر او باد -

آگاه باشید او بر همۀ ادیان غالب و پیروز می گردد.

آگاه باشید او از ظالمین انتقام می گیرد.

آگاه باشید او تمام دژها را فتح نموده و ویران می گرداند.

آگاه باشید او مشرکین را از هر نژاد و ملتی باشند نابود می نماید.

آگاه باشید او انتقام خون دوستان خدا را می گیرد.

آگاه باشید او یاور دین خداوند است آگاه باشید او کشتیبان دریای مواج و سامان بخش زندگی متلاطم خلایق است.

آگاه باشید او فضل و برتری دانایان و جهل و ناخردی نادانان را می داند آگاه باشید او برگزیده خدا است.

آگاه باشید او وارث علوم است و به تمام علوم احاطه دارد.

آگاه باشید او گوش دهنده فرمان خدا و روشنگر احکام الهی است.

آگاه باشید او راست کار و درست کردار و در انجام امور پایدار و

1) احتجاج: جلد 1، صفحه 81.

استوار است آگاه باشید امور خلایق به او تفویض شده است.

آگاه باشید پیامبر صلی الله علیه و آله ان گذشته همه به وجود او بشارت داده اند.

آگاه باشید او آخرین حجت خداوند است و بعد از او حجتی نخواهد بود و در جهان حقی نیست مگر با او و نور و هدایتی نیست مگر گرد او.

آگاه باشید هیچ کس بر او غلبه نمی کند و یاری شده ای در برابر او نیست.

آگاه باشید او ولی خدا در زمین است و او حکم خداوند در میان مردم است و پروردگار او را به اسرار آفرینش از پنهان و آشکار آگاه ساخته است.

بعد از این که متوجه این نعمت عظمی و این افتخار بزرگ که همانا نعمت ولایت ائمه معصومین علیهم السلام است شدیم چنان احساس سرور و شادمانی به ما دست خواهد داد که وصف ناشدنی است چرا که این نعمت ولایت نعمتی است که به سبب آن هدایت یافته و رستگاری حاصل می شود و نعمتی است که باعث عالی شدن مقامات می گردد نعمتی است که خداوند معرفت و شکر آن را بر همه خلایق از اولین و آخرین واجب گردانیده و نعمتی است که در روز قیامت خداوند از آن سؤال می فرماید ⁽¹⁾و در قرآن کریم فرموده: لَتَسْتَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ ⁽²⁾

نعمتی که اگر توفیق دریافت آن را نداشتیم خسر الدنيا و الآخرة گشته بودیم!

1) مستدرک الوسائل جلد16 صفحه247، حدیث 19753.

2) سوره تکاثر آیه 8

بیعت زبانی

حال که سرور و شادمانی در وجود ما ایجاد شد نوبت به مرحله دوم بیعت می رسد که این سرور را به زبان آورده به دیگران نیز اعلام کنیم، بر زبان جاری سازیم که امروز بزرگترین روز است، روزی است که امام صادق علیه السلام درباره آن فرمودند:

به خداوند قسم به خداوند قسم به خداوند قسم! روزی برتر از این روز در تمامی سال وجود ندارد. ⁽¹⁾

بر زبان جاری سازیم که ما امروز مفتخریم که در زیر لوای حق صاحب العصر و امیرالمؤمنین علیهما السلام افتخار شیعه بودن یافته ایم و بالاخره بر زبان جاری سازیم همۀ شکرها و سپاسهای الهی را که خداوند متعال ما را به چنین نعمت عظیمی لایق دانسته است. ⁽²⁾

رک اقبال الاعمال: صفحه 793

به همین خاطر است که حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام می فرمایند: روز غدیر به ملاقات یکدیگر بروید و پاس این نعمت را بدارید و بگویید

الحَمدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَنا مِن المُتَمَسِّكين بولايَةِ أَميرِالمُؤْمِنِينَ وَ الْأَئِمةِ المَعصُومين عَليهِم السَّلام ⁽³⁾

1) وسائل الشيعة : جلد 8 صفحه 89، حدیث 10154.

2) مرحوم سیّد بن طاووس نماز و دعایی برای این روز شریف نقل کرده اند و ثواب های فراوان از برای آن ذکر کرده اند که تمامی این مضامین از آن دعا استخراج شده است.

3) اقبال الاعمال: صفحه 778

سپاس خداوندی را که ما را از چنگ زنندگان به ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام و ائمه طاهرین علیهم السلام قرار داد.

در این مقام دستوری دیگر نیز از ائمه اطهار علیهم السلام را به ما رسیده است که ذکر آن در اینجا مناسب است

عمارة بن جوین عبدی می گوید در روز عید غدیر به محضر امام صادق علیه السلام شرفیاب شدم دریافتم که حضرت روزه هستند، وقتی علت را پرسیدم حضرت فرمودند: امروز عید غدیر است. و فضائل این روز را برایم بیان کردند. سپس فرمودند:

در روز غدیر، نزدیک ظهر که هنگام به خلافت رسیدن امیرالمؤمنین علیه السلام است دو رکعت نماز بخوان بعد از آن در سجده صد مرتبه شکراً الله بگو سپس سر از سجده بردار و این دعا را بخوان

اَللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِاَنَّ لَكَ الْحَمْدُ وَحْدَكَ لا شَريكَ لَكَ، وَانَّكَ وَاحِدٌبارالها من از تو خواهانم که حمد و ستایش مخصوص توست که یکتایی و بی شریک واَحَدٌ صَمَدٌ، لَمْ تَلِدْ وَلَمْ تُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَكَ كُفُواً أَحَدٌ، وَأَنَّ مُحَمَّداًیگانه و فرد و غنى بالذاتینه فرزند کسی هستی و نه کسی فرزند توست و نه هیچ کس همتای توستعَبْدُكَ وَرَسُولُكَ، صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَالِهِ يا مَنْ هُوَ كُلَّ يَوْمٍ فِي شَأْنٍ، كَمَاو حضرت محمد بنده (خاص و فرستاده تو بر خلق است درود تو بر او و آل او باد. ای کسی که هر روز درکان)مِنْ شَأْنِكَ أَنْ تَفَضَّلْتَ عَلَيَّ بِاَنْ جَعَلْتَني مِنْ أَهْلِ إِجَابَتِكَ وَ أَهْلِشانی هستی همانطور که از شأن تو این بوده است که لطف کردی برمن به اینکه مرا اهل پذیرش و اهل

دينك وَ أَهْلِ دَعْوَتِكَ وَ وَفِّقْتَني لِذلِكَ في مَبْدَءِ خَلْقى، تَفَضَّلاًدعوت و اهل دینت قرار دادی و موفق فرمودی برای آن قبول دعوت در ابتدای آفرینشم و این بخاطرمِنْكَ وَ كَرَماً وَ جُوداً ثُمَّ اَرْدَفْتَ الْفَضْلَ فَضْلاً، وَالْجُودَ جُوداً،لطف و کرم و عنایتی بود که به من داشتی سپس تکمیل کردی لطف و عنایت و کرم و محبت خود راالْكَرَمَ كَرَماً، رَأْفَةً مِنْكَ وَرَحْمَةً إِلى أَنْ جَدَّدْتَ ذَلِكَ الْعَهْدَ لِيبت به من که آن عهد را تجدید کنم بعد از اینکه آفرینشم را تجدید کردی.تجديداً، بَعْدَ تَجْدِيدِكَ خَلْقِي وَكُنْتُ نَسْياً مَنْسِيّاً، نَاسِياً سَاهِياً غَافِلاً،و حال آن که من فراموش شده و نسبت به آن نده و نسبت به آن عهد فراموشکار و غافل بودمفَأَتْمَمْتَ نِعْمَتَكَ، بِاَنْ ذَكَرْتَني ذَلِكَ، وَمَنَنْتَ بِهِ عَلَيَّ، وَهَدَيْتَني لَهُ،پس نعمتت را بر من کامل نمودی و آن را یاد آوری نمودی و بدین سبب بر من منت نهادی و مرا هدایتفَلْيَكُنْ مِنْ شَأْنِكَ يَا اِلهى وَسَيِّدِي وَمَوْلايَ أَنْ تُتِمَّ لِي ذَلِكَ، وَلَا تَسْلُبَنِيهِفرمودی ای خدا و سید و مولای من شأن تو اینست که این نعمت را بر من تمام گردانی و آن را از منحَتَّى تَتَوَفَّاني عَلى ذلِكَ، وَاَنْتَ عَنّي رَاضِ، فَإِنَّكَ أَحَقُّ الْمُنْعِمِينَ أَنْنگیری تا هنگامی که مرا بمیرانی و تو از من خوشنود باشی چرا که تو ذی حق ترین منعمان هستیتُتِمَّ نِعْمَتَكَ عَلَيَّ اللَّهُمَّ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا، وَأَجَبْنَا دَاعِيكَ بِمَنكَ، فَلَكَو نعمتت را بر من کامل گردان ای خدا فرمانت راشنیده و اطاعت کردیم و اجابت کردیم رسولت را کهالْحَمْدُ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ، أمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ،ما را بسویت دعوت کرد به لطفت. پس سپاس برآمرزش تو پروردگارا بازگشت ما بسوی توست. ما به خدایوَبِرَسُولِهِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَالِهِ، وَصَدَّقْنَا، وَأَجَبْنَا دَاعِيَ اللَّهِ،یکتای بی شریک و به رسول او حضرت محمد صلی الله علیه السلام ایمان آوردیم و تصدیق به نبوتش کردیم و او را که بسوی

وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فى مُوالاةِ مَوْلانَا وَمَوْلَى الْمُؤْمِنِينَ، أَميرَ الْمُؤْمِنِينَخدا می خواند اجابت کردیم و امر پیغمبر را پیروی کردیم درباره دوستی و اطاعت مولای ما و مولای همهعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَبْدِ اللهِ وَاحْى رَسُولِهِ، وَالصِّدِّيقِ الْأَكْبَرِ، وَالْحُجَّةِمؤمنان امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام که بنده خداست و برادر رسول او و صدیق اکبر و حجت خداعَلَى بَرِيَّتِهِ، الْمُؤيَّدِ بِهِ نَبِيَّه ودينَهُ الْحَقَّ الْمُبِينَ، عَلَماً لِدِينِ اللَّهِ، وَخَازِنابر خلق است و به وجود او پیغمبر و دین خدا که بر حق بودنش آشکار است مؤید و منصور شد و او علملِعِلْمِهِ، وَعَيْبَةَ غَيْبِ اللهِ، وَمَوْضِعَ سِرِّ اللَّهِ، وَاَمينَ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ، وَشَاهِدَهُگردید برای حفظ دین خدا چون او مخزن علم حق و صندوق اسرار غیب الهی است و امین خدا بر خلق وفي بَرِيَّتِهِ اللَّهُمَّ رَبَّنَا إِنَّنَا سَمِعْنَا مُنَادِياً يُنَادِي لِلَّايِمَانِ أَنْ أَمِنُوا بِرَبِّكُمْموضع سر خدا و شاهد به حق در میان خلق است ای خدا ای پروردگارما ندای رسولی که خلق را به ایمانفَأَمَنَّا رَبَّنَا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرْ عَنَّا سَيِّئَاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ الْأَبْرَارِ * رَبَّنَابه خدا می خواند اجابت کردیم پروردگارا پس گناهان ما را بیامرز و زشتیهای مارا بپوشان و با نیکوکارانوَاتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَى رُسُلِكَ وَلا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لَا تُخْلِفُبمیران و محشور .ساز پروردگارا از کرمت به ما آنچه را که بر پیمبرانت و عده دادی عطافرما و ما را در قیامتالْمِيعَادَ ⁽¹⁾فَإِنَّا يا رَبَّنَا بِمَنَّكَ وَلُطْفِكَ اَجَبْنَا دَاعِيكَ، وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ،)خوار مگردان که تو هرگز خلاف وعده نخواهی کرد ای خدا ما به لطف تو ایمان آورده و پیغمبرت را اجابتوَصَدَّقْنَاهُ وَصَدَّقْنَا مَوْلَى الْمُؤْمِنِينَ وَكَفَرْنَا بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ فَوَلَّناکردیم و رسولت را پیروی نمودیم و آن بزرگوار را و سید و مولای مؤمنان را تصدیق کردیم و کافر شدیمما تَوَلَّيْنَا، وَاحْشُرْنَا مَعَ أَئِمَّتِنا، فَإِنَّا بِهِمْ مُؤْمِنُونَ مُوقِنُونَ وَلَهُمْبه جبت و طاغوت پس تو ایمان و ولایت ما را حفظ کن و ما را با ائمه خود محشور فرما که ما به آن

1) سوره آل عمران آیه 193، 194.

مُسَلَّمُونَ، أمَنَّا بِسِرِّهِمْ وَعَلانِيَتِهِمْ، وَشَاهِدِهِمْ وَغَائِبِهِمْ، وَحَيَّهِمْبزرگواران به یقین ایمان آورده و تسلیم امر آنها هستیم به باطن و ظاهر آن امامان و شاهد و غایب آنهاوَ مَيَّتِهِمْ، وَرَضِينَا بِهِمْ أَئِمَّةً وَقَادَةً وَسَادَةً، وَحَسْبُنَا بِهِمْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ اللَّهِو زنده و مرده ایشان ایمان داریم و به امامت آنها و پیشوایی و آقایی آنها بر خود راضی و خوشنودیم ودُونَ خَلْقِهِ لا نَبْتَغِي بِهِمْ بَدَلاً، ولا تَتَّخِذُ مِنْ دُونِهِمْ وَليجَةً وَبَرِثْنَا إِلَى اللهِکفایت می کند که واسطه ما و خدا باشند بغیر از بقیه خلق خدا و بدلی به جای آنها نمی طلبیم و بوسیله ای جزمِنْ كُلِّ مَنْ نَصَبَ لَهُمْ حَرْباً مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَالْآخِرِينَ،آنها توسل نمی جوییم و به درگاه خدابیزاری می جوییم از هرکس که با آنهابه محاربه برخیزد از جن وانس ووَكَفَرْنَا بِالْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَالأوْثَانِ الْاَرْبَعَةِ وَأَشْيَاعِهِمْ وَأَتْبَاعِهِمْ وَكُلَّخلق اولین و آخرین و کافریم به جبت و طاغوت (یعنی دشمنان آنها و بتهای چهارگانه و شیعیان)مَنْ والاهُمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ مِنْ اَوَّلِ الدَّهْرِ إلى أخره اللهُمْ إِنَّا نُشْهِدُكَو پیروانشان و هر که آنها را دوست دارد از جن و انس از اول تا آخر روزگار ای خدا ما تو را گواهأَنا تُدينُ بِمَا دَانَ بِهِ مُحَمَّدٌ وَالُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَلَيْهِمْ، وَقَوْلُنَا مَاخود می گیریم که ما به دینی که محمد و آل محمد - درود خداوند بر او و آل او باد - دارند گرویدیمقالُوا، وديننا ماذاتُوا به ما قَالُوا به قُلْنَا وَمَاذَا نُوا بِهِ دُنا وَمَا أَنكَرُواو قول ما قول آنها و آیین ما آیین آنها است هر چه آنها گفتند در دین بدان قایلیم و دین آنها را اختیار کردیمأَنْكَرْنَا، وَمَنْ وَالَوْا وَالَيْنَا، وَمَنْ عَادَوْا عَادَيْنَا، وَمَنْ لَعَنُوا لَعَنا وَمَنْو هرچه را منکرند انکار می کنیم و هرچه را دوست دارند دوست می داریم و با هر که دشمنند دشمنیم وتبروا مِنْهُ تَبَرَّأْنَا مِنْهُ مِنْهُ، وَمَنْ تَرَحَمُوا عَلَيْهِ تَرَحَمْنَا عَلَيْهِ، أَمَنَّا وَسَلَّمْنَا وَ هرکه را لعنت کنند، لعن کنیم و از هر که بیزاری جویند، بیزاری جوییم وبا هرکه مهربانند مهربانیم، ما به رضينا

وَاتَّبَعْنَا مَوالينا صَلَواتُ اللهِ عَلَيْهِمْ اللَّهُمَّ فَتَمَّمْ لَنَا ذَلِكَآنان ایمان آورده و تسلیم امرآنها وراضی به رضای آنها هستیم درود خدا برآنها پس تواین نعمت ایمان را برماوَلا تَسْلُبْنَاهُ، وَاجْعَلْهُ مُسْتَقَرّاً ثابتاً عِنْدَنَا وَلا تَجَعَلْهُ مُسْتَعَاراً، وَأَحْيِنَا مَاتمام گردان و کامل فرماو این کمال را از ما مگیر و مستقر و ثابت نزد ما گردان و عاریت قرار مدهأَحْيَيْتَنَا عَلَيْهِ، وَآمِتْنَا إِذا أَمَتَنَا عَلَيْهِ المُحَمَّدٍ أَئِمَّتُنَا، فَبِهِمْ نَأْتَمُ، وَإِيَّاهُمْو ما را بر این زنده دار و برآن بمیران که آل محمد امامان ما هستند ما هم به آنها اقتدا کرده و آنها راتوالي، وَعَدُوُّهُمْ عَدُ اللهِ نُعادي، فَاجْعَلْنَا مَعَهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ،دوست داریم و دشمن آنان را که دشمن خدا است دشمن داریم پس تو حشر ما را با آنها قرار ده در دنیا و آخرتوَمِنْ الْمُقَرَّبِينَ فَإِنَّا بِذلِكَ رَاضُونَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَو از مقربان خود گردان که ما به این نعمت خوشنودی مای مهربانترین مهربانان سپس به سجده برو و در سجده صد مرتبه الحَمدُ للهِ و صد مرتبه شُكراً لله بگو.بدان که اگر این عمل را انجام دادی مثل کسی خواهی بود که آن روز حاضر بوده و با رسول الله صلی الله علیه و آله بیعت کرده است. ⁽¹)### بیعت عملیپس از این که با قلب و زبان خویش تسلیم بودن خود را در محضر امام زمان علیه السلام به اثبات رساندیم حال نوبت به مرحله سوم، یعنی عمل کردن

1) اقبال الاعمال: صفحه 789

می رسد، اگر تا به حال ادعا می کردیم مال و جان و زندگی و فرزندانمان فدای امام زمانمان است ⁽¹حال نوبت آن رسیده در عمل نیز اثبات کنیم که این بیعت ما از سخن تجاوز کرده به حیطه عمل می رسد.اما سؤالی که اینجا هست این است که چه کنیم تا ثابت کنیم ما پایبند به این عهد و میثاق هستیم؟در جواب باید گفت در همه جا تنها راهنما و هدایتگر ما ائمه هدی و سخنان گهربار ایشان است.در اینجا نیز باید به سراغ این بزرگواران رفته از ایشان راهنمایی بگیریم و آن اعمالی را که ایشان اهتمام بیشتری بدان داشته اند و یا به ما دستور داده اند که انجام دهیم را فرا گرفته و به کار گیریم تا پایبندی خود را به عهد و میثاق خویش، به اثبات برسانیم.پس از بررسی روایات معلوم می شود که اهتمام به چند عمل برای اثبات این مدعا لازم است که هر کدام از این موارد را تفصیلاً مورد بررسی قرار خواهیم داد.

1) بررسی در ادله ما را به این واقعیت رهنمون می سازد که چنین بیعتی با غیر از معصوم جایز نیست زیرا غیر ازمعصوم مصون از خطا و لغزش نیست و احتمال اشتباه در او هست، بنابراین اگر در اثر تبعیت از چنین شخصی جان خود را از دست داد به فرموده امام صادق علیه السلام جان دیگری برای او باقی نخواهد ماند که جبران این اشتباه را بنماید.)این مسأله در زمان غیبت نیز با وجودی که دسترسی ظاهری به معصوم وجود ندارد، به قوت خویش باقی است چرا که امام صادق علیه السلام فرموده اند: هر بیعتی که قبل از قیام حضرت قائم لا صورت گیرد بیعت کفر نفاق و نیرنگ است و لعنت خداوند بر بیعت کننده و بیعت شونده است. «مكيال المكارم جلد 2 صفحه272، بحار الانوار: جلد 53 صفحه 8»

### اول: ادای حقوق امام زمان علیه السلامیکی از اعمالی که نشانگر پایبندی ما به عهد و میثاقی است که با امام زمان علیه السلام بسته ایم این است که حقوق مربوط به ایشان را ادا کنیم البته این حقوق بیشتر متوجه دو گروه از شیعیان است.دسته اول: آن شیعیانی هستند که به تفضّل خداوند، به مقدار کافی از مال برخوردار هستند و خمس به اموال آنان تعلق می گیرد، این دسته باید سعی کنند در این روز شریف اگر حقی از امام بر گردن آنان باقی مانده است، به نحوی به مصرف برسانند که یقین کنند مورد رضای امام زمان علیه السلام است و این مطلب واضح است که مسامحه و کوتاهی کردن در این امر با پایبندی ما به بیعت با امام منافات دارد.در این زمینه ما به ذکر یک روایت از امام على بن موسى الرضا علیه السلام بسنده می کنیم محمد بن زید طبری نقل می کند که یکی از تجار فارس از شیعیان و دوستان امام رضا علیه السلام نامه ای به حضرت نوشت که از آن حضرت اجازه مصرف خمس را بگیرد.حضرت در پاسخ نامۀ او چنین جواب دادند:بسم الله الرحمن الرحيم﴿إِنَّ اللهَ وَاسِعٌ كَريمٌ، ضَمِنَ عَلَى العَمَلِ الثَوابَ وعَلَى الضِيقِ الهَمَّ، لا يَحِلُّ مَالٌ إِلا مِن وَجهِ اَحَلَّهُ اللهُ عزَّوجَل وَ إِنَّ الخُمْسَ عَونُنَا عَلَى دِينِنا وَ عَلى عِيالاتِنا وَ عَلى مَوالِينَا وَ ما نَبذُلُه و نَشتَرى من أَعراضِنا مِمَّنْ نَخَافُ سَطوَتَه فَلَا تَزْوُوهِ عَنَّا وَ لَا تُحَرِّمُوا أَنفُسَكُم دُعاءَنَا مَا

قَدَرتُمْ عَلَيْهِ، فَإِنَّ إخراجه مِفْتَاحُ رِزقِكُم وَ تَمْحيص ذُنُوبِكُم و ما تُمَهِّدُونَ لِاَنفُسِكُم لِيَومِ فَاقَتِكُم والمُسْلِمُ مَن يَفِي لِلَّهِ بِمَا عَهِدَ إِلَيْهِ و لَيْسَ المُسلِمُ مَنْ أَجَابَ بِاللَّسَانِ وخَالَفَ بِالْقَلْبِ والسلام ⁽¹⁾ به راستی خداوند واسع و کریماست ضامن شده که هر کاری را پاداش دهد و هر تنگ نظری را دچار غم و اندوه سازد. هیچ مالی حلال نیست مگر از راهی که خداوند آن را حلال دانسته است. همانا که خمس، کمک به ماست در دین ما و عائله ما و دوستان ما و وسیله بذل و بخشش ماست و حفظ آبروی ما از کسی که از او بیم داریم.

تا آن جا که قدرت دارید آن را از ما دریغ ندارید و خود را از دعای ما محروم نسازید، زیرا پرداخت خمس کلید گشایش روزی شماست و مایه پاک شدن گناهان شما و ذخیره ای است که برای روز بی نوایی خود ذخیره می کنید.

مسلمان (واقعی) کسی است که به عهد خود با خداوند وفا کند و آن نیست که با زبان اجابت کند و با قلب مخالفت نماید. والسّلام.

دسته دوم: گروهی هستند که خداوند بر آنان منت گذاشته، نعمت والای علم و معرفت به مقام اهل بیت علیهم السلام را به آنان عطا فرموده است و آنان را به فضایل و مناقب این بزرگواران آگاه ساخته است.

اینان وظیفه ای بس مهم و خطیر بر عهده دارند و اگر خود را از اهل

1) کافی جلد 1 صفحه 547، حدیث 25.

بیعت با امام زمان علیه السلام بدانند بر آنان واجب و لازم می شود در همیشه ایام و خصوصاً در این روزشریف مردم را به سوی امام زمان علیه السلام شان هدایت کنند ولایت و معرفت، نسبت به امام زمان علیه السلام را به مردم بشناسانند و مقام و مرتبه و عظمت این بزرگواران را با ادله و براهین واضح برای مردم روشن سازند و در یک کلمه راهنمای مردم به سوی حقیقت که جز معرفت امام زمان علیه السلام نیست، باشند.

با بررسی روایات متوجه می شویم که ائمه اطهار علیهم السلام برای این امر خطیر، اهمیت ویژه ای قایل بوده اند به حدی که می فرمایند:

خداوند فراگیری علم را بر جاهلان واجب نفرمود مگر بعد از آن که از علما تعهد گرفت به اشخاص نادان تعلیم نمایند. ⁽¹⁾

و یا در جای دیگر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند:

إِذَا ظَهَرَت الْبِدَعْ في أُمَّتِي فَليُظهر العالِم عِلمَهِ، فَمَن لَم يَفْعَل فَعَلَيهِ لَعَنَةُ الله ⁽²⁾ هنگامی که بدعتی در امت من ظاهر می شود، باید علماء علم خویش را ظاهرساخته مردم را نسبت به آن بدعت آگاهی دهند و اگر کسی چنین نکند لعنت خداوند بر او خواهد بود.

از این فرمایش پیامبر صلی الله علیه و آله اهمیت هدایت مردم به سوی امام عصر علیه السلام در این زمان که بدعت ها از هر طرف به سوی تشیع سرازیر است و همگان سعی دارند با ایجاد بدعت های مختلف مردم را از این حصن حصين جدا

1) کافی: جلد 1 صفحه 41، حدیث 1 به نقل از امام صادق علیه السلام

2) کافی: جلد 1 صفحه 54، حدیث 2.

سازند مشخص می شود.

بر اساس این فرمایشات چه زیباست که آگاهانی که سزاوار دعوت مردم به سوی ولایت ائمه اطهار علیهم السلام هستند در این روز با برپایی مجالس ضمن بزرگداشت این روز شریف مردم را نسبت به تجدید بیعت با امام زمانشان و مقام و مرتبه ولایت ایشان و وجوب تمسک به این حبل متین و صراط مستقیم، آگاه سازند، چرا که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نیز به دستور خداوند مردم را در این روز جمع کرده و آنان را به مقام ولایت آشنا ساختند، خصوصاً که در آن به ذکر اوصاف آخرین وصی خود حضرت حجة بن الحسن العسكرى - عجل الله تعالى فرجه الشریف - نیز پرداختند.

از این عمل پیامبر صلی الله علیه و آله معلوم می شود وظیفه ما در این زمان که وصایت به حضرت صاحب الامر علیه السلام رسیده است بسی بیشتر و لازم تر است، و البته ائمه بزرگوار نیز به تأسی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ما را به تشکیل چنین جلساتی امر فرموده اند که چند نمونه از این احادیث را می خوانیم:

1- زید بن عبدالملک می گوید: امام صادق علیه السلام فرمودند:

ای شیعیان! به دیدار یکدیگر بروید چرا که دلهای شما بدین سبب زنده می گردد و در این دیدارها ذکری از احادیث ما به میان خواهد آمد که اگر به این احادیث عملکنید نجات می یابید و اگر آنها را رها کنید هلاک می گردید.

پس ای شیعیان احادیث ما را به کار گیرید که ما عهده دار هدایت شماییم ⁽¹⁾

1) کافی جلد 2 صفحه 186 حدیث 2.

2- میسر می گوید: روزی امام باقر علیه السلام به من فرمودند:

آیا جلساتی را تشکیل می دهید که در آن حدیث بگویید؟

عرض کردم: آری، حضرت فرمودند:

أَمَا وَاللَّهِ لَوَدَدْتُ أَنِّي مَعَكُم فِي بَعضِ تِلْكَ المَوَاطِنِ، أما واللهِ انّي لَأُحِبُّ رِيحَكُم و أرواحَكُم وَ أَنْتُم عَلَى دِينِ اللهِ و دينِ مَلَائِكَتِهِ، فَأَعِينُونَا بِوَرَعِ وَاجْتِهَادٍ . ⁽¹⁾ به خداوند قسم دوست داشتم با شما در بعضی از این جلسات حضور داشته باشم به خداوند قسم من بوی شما و جان شما را دوست دارم شما بر دین خدا و فرشتگان هستید پس کمک کنید به ما با ورع و سخت کوشی.

امام رضا علیه السلام می فرمایند:

هنگامی که چند نفر از مؤمنین با یکدیگر جمع شوند و سخن از خدا و فضائل ما اهل بیت بگویند در چهرۀ ابلیس تکه گوشتی نمی ماند مگر این که می شکافد و از شدت درد فریاد رس می طلبد در این هنگام فرشتگان او را در می یابند و وی را لعنت می کنند تا این که درمانده و رانده می گردد. ⁽²⁾

دوّم: دعا جهت تعجیل در فرج امام زمان علیه السلام

قبلا گفته شد که بیعت با امام علیه السلام اعلام آمادگی، برای یاری کردن آن

1) کافی جلد 2 صفحه 187، حدیث 5.

2) کافی جلد 2 صفحه 187، حدیث 7.

حضرت است و در این زمان که غیبت کبری حضرت صاحب العصر - عجل الله تعالی فرجه - است، بهترین نوع یاری امام زمان علیه السلام ادعا کردن برای امر فرج و ظهور آن حضرت است و واضح است که سعی نمودن ما، در دعا برای ظهور در واقع، سعی نمودن برای یاری ایشان است و عمل به عهد و میثاقی که با حضرتش بسته ایم و چه زیباست که در این روز شریف، که روز تجدید آن عهد و میثاق است توجه بیشتری به این مسأله داشته باشیم تا وفاداری خود را نسبت به وجود مبارک حجة بن الحسن العسكرى - عجل الله تعالی فرجه - بیشتر نشان دهیم.

البته بجز این مطلب اهتمام و سعی در دعا برای تعجیل فرج و ظهور حضرت اثرات و خواص کثیری نیز دارد ⁽¹⁾که برخی از این خواص در کامل شدن بیعت ما با حضرتش، تأثیر بسزائی خواهد داشت.

اثر اول: وقتی که ما برای تعجیل فرج و تشکیل حکومت جهانی حضرت ولی عصر علیه السلام دعا می کنیم در واقع اقرار می کنیم که به این دولت و برقراری آن ایمان داریم و عشق می ورزیم که خود این ایمان و عشق از لوازم بیعت است.

پیش از این نیز گفتیم: شخص بیعت کننده باید قلباً به تمامی شؤون ائمه علیهم السلام ایمان داشته باشد و یکی از شؤون ائمه علیهم السلام تشکیل دولت عدل است که مختص به ایشان است و هیچ کس توانایی ایجاد آن را ندارد و اعتقاد به این مطلب لازم و ضروری است.

1) ر. ک کتاب «فوز اکبر» تالیف آیة میرزا محمد باقر علیه السلام فقیه ایمانی رحمه الله و کتاب مكيال المكارم تاليف آية ميرزا محمد تقی موسوی اصفهانی رحمه الله.

اثر دوم: وقتی که ما دعا می کنیم برای تعجیل فرج حضرت تبعیت از فعل ائمه اطهار علیهم السلام نیز کرده ایم چرا که گفتیم از لوازم بیعت تابع محض بودن در برابر امام علیه السلام است و این نیز مسلم است که همه ائمه اطهار علیهم السلام اهتمام و سعی فراوانی بر این عمل داشته اند و شواهد زیادی از روایات بر این مطلب موجود است از آن جمله روایت حماد بن عثمان است که می گوید:

شب بیست و یکم ماه رمضان در محضر امام صادق علیه السلام بودم تا صبح و ایشان بعد از نماز صبح دعایی طولانی خواندند که در فرازی از آن فرمودند:

و أَن تَأْذَنَ لِفَرَجِ مَنْ بِفَرَجِهِ فَرَجُ اَولِيَائِكَ وَأَصْفِيَائِكَ مِنْ خَلْقِكَ وَ بِهِ تُبيدُ الظَّالِمِينَ وَتَهْلِكُهُمْ، عَجِّلْ ذَلِكَ يَا رَبَّ الْعَالَمِينَ. (بار الها از تو مسئلت دارم) که اجازه دهی فرج و ظهور کسی را که با

ظهور او برای اولیا و برگزیدگانت گشایش حاصل می شود و از بین رفتن و نابودی ظالمین به دست اوست ای پروردگار عالمیان تعجیل فرما در فرج وی...

حماد گوید: از حضرت پرسیدم آیا این شخصی که برایش دعا فرمودید خود شما نیستید؟

حضرت فرمودند: خیر، او کسی نیست جز قائم آل محمد. ⁽¹⁾

در روایت دیگری ابن مدائنی نقل می کند که امام صادق علیه السلام بعد از نماز ظهر دست ها را به سوی آسمان بالا بردند و برای تعجیل فرج حضرت

1) اقبال الاعمال: صفحه 490

صاحب الامر علیه السلام دعا کردند، پرسیدم: آیا برای خود دعا فرمودی؟

حضرت فرمودند: نه برای نور آل محمد دعا کردم که انتقام گیرنده

از دشمنان آل محمد علیهم السلام می باشد. ⁽¹⁾

و یحیی بن فضل روایت می کند که حضرت موسی بن جعفر علیه السلام بعد از نماز چنین دعا کردند:

اَسْئلُكَ اَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ أَنْ تُعَجِّلَ فَرَجَ الْمُنْتَقِمِ لَكَ مِنْ أَعْدَائِكَ وَ انْجِزْ لَهُ مَا وَعَدْتَهُ يَا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِكْرَامِ بارالها! از تو طلب می کنم که درود فرستی بر محمد و آل محمد و شتاب نمایی در فرج آنکه از دشمنانت انتقام خواهد گرفت تا وعده ات تحقق پیدا کند ای صاحب بزرگی و بزرگواری.

بعد از پایان دعا پرسیدم: این انتقام گیرنده کیست؟

حضرت فرمودند: مهدى آل محمد علیهم السلام ⁽²⁾

اثر سوم: فایده دیگری که دعای ما برای فرج حضرت صاحب الامر در پی دارد، این است که ما به دستورات ائمه اطهار علیهم السلام در خصوص دعا نمودن برای فرج حضرت بقیة الله الاعظم - عجل الله تعالى فرجه الشريف - عمل کرده ایم که این عمل کردن به دستورات ائمه از لوازم بیعت و پایبندی به آن است و ما در اینجا به عنوان یاد آوری چند نمونه از این دستورات را ذکر می کنیم:

1) فلاح السائل: صفحه 308، حدیث 209

2) فلاح السائل: صفحه 353، حدیث 238.

1- دستور خود حضرت در توقیع شریفشان که خطاب به شیعیان فرموده اند:

وَ أكْثِرُوا الدُّعاءَ بتعجيل الْفَرَج، فَإِنَّ ذلِكَ فَرَجُكُم ⁽¹⁾ و بسیار دعا کنید برای تعجیل در فرج من که گشایش امور شما در آن است.

2- دستور حضرت به خواندن دعای زمان غیبت ⁽²⁾که به دعای معرفت

معروف شده است و در قسمتی از دعا چنین آمده است.

وَ لا تُنسِنَا ذِكْرَهُ وَ انْتِظارَهُ وَ الْإِيمَانَ بِهِ وَ قُوَّةَ الْيَقِينِ فِي ظُهُورِهِ وَ الدُّعاءَ لَهُ وَالصَّلوةَ عَلَيْهِ. (خداوندا) از خاطر ما مبر یاد او انتظاراو ایمان به او، یقین قوی به ظهوراو دعای برای او و درود فرستادن بر او را.

در این فراز از دعا شخص از خداوند طلب می کند که توفیق دعا برای فرج امام زمان علیه السلام را به او عنایت کند که دعا کردن برای توفیق یافتن انجام هر کاری دلیل مهمی بر اهمیت آن کار است.

3- دستور معصومین به خواندن دعاى اللَّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْن الْحَسَن... در اوقات مختلف، خصوصاً در شب بیست و سوم ماه مبارک رمضان. ⁽³⁾

4 - دستور حضرت امام صادق علیه السلام به خواندن دعای عهد که در آن دعا

1) احتجاج: جلد 2 صفحه 469

2) که ایتدای آن چنین است: «اللهم عرفنى نفسك ...» کمال الدین: صفحه 463.

3) اقبال الاعمال: 85

برای تعجیل فرج آن حضرت نیز هست. ⁽¹⁾

5- و مهم ترین شاهدی که دلالت می کند بر اهمیت دعا برای فرج امام زمان علیه السلام در روز غدیر صلواتی است که در این روز وارد شده و در اواخر آن چنین می خوانیم:

اللَّهُمَّ فَرِّجْ عَنْ أهْلِ بَيْتِ مُحَمَّدٍ نَبِيِّكَ وَاكْفِ عَنْهُمْ وَ بِهِمْ عَن الْمُؤمِنِينَ الْكُرُبَاتِ، اَللَّهُمَّ امْلَأَ الْأَرْضَ بِهِمْ عَدْلاً كَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جوراً وانْجِزْ لَهُم مَا وَعَدْتَهُم إِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمِيعَاد.⁽²⁾ خداوندا! گشایش فرما (با ظهور حضرت مهدی علیه السلام) برای اهل بیت پیامبرت حضرت محمد علیهم السلام آنان و مؤمنان را از سختی ها و ناراحتیها حفظ کن خداوندا زمین را بواسطه آنان پر از عدل و داد کن همان طور که پر از ظلم و جور شده است و به عده ای که به آنان داده ای وفا کن که همانا تو از وعده هایت تخلف نمی کنی.

و بقیه دستوراتی که ائمه علیهم السلام داده اند جهت دعا نمودن برای فرج در رو عرفه، دحو الارض عاشورا بعد از هر نماز واجب و هر روز و هر ساعت که نشانگر اهمیت این امر و اهتمام ائمه در امر تعلیم آن به شیعیان است.

از این روایات و بسیاری دیگر که مجال ذکر آنها نیست اهمیت دعا برای ظهور معلوم می شود و اهتمام به این عمل در روز غدیر از دو جهت اهمیت بیشتری دارد:

اول: این روز روز تجدید بیعت با امام زمان علیه السلام است و دعای ما برای

1) بحار الانوار جلد53 صفحه 95، حدیث 111.

2) بحار الانوار جلد 95 صفحه 319

فرج ایشان در این روز باعث شادی دل آن حضرت می شود.

دوم: در این روز شرایط استجابت دعا و قبولی آن کاملاً موجود است چرا که حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام می فرمایند:

«(عید غدیر) روزی است که خداوند سعی شیعیان را پاداش می دهد گناه ایشان را می بخشد و عمل ایشان را قبول می کند و این روزی است که خداوند غم های شیعیان را می زداید و روزی است که دعاها در آن مستجاب است. ⁽¹⁾

سوم: زیارت کردن امام زمان علیه السلام

یکی دیگر از کارهایی که انجام آن سبب تکمیل بیعت با امام زمان علیه السلام می شود و التزام عملی ما را به بیعتی که انجام داده ایم، می رساند، زیارت آن حضرت در همه اوقات و احوال، خصوصاً در عید شریف غدیر است.

برای توضیح و تبیین این مطلب ابتدا باید چند مقدمه بیان شود و بعد از آن به این موضوع بپردازیم.

مقدمۀ اوّل: زیارت لازمه قبول ولایت و ابراز محبت نسبت به اهل بیت علیهم السلام است و بر هر کدام از شیعیان لازم است به مقداری که توانایی دارد به محضر امام علیه السلام مشرف شود و محبّت و ولایت خود را نسبت به آن حضرت اظهار کند و یکی از حکمت های وجوب حج و تأکید بر آن، این است که مردم بعد از حج بتوانند به محضر امام علیه السلام شرفیاب شده و ولایت

1) اقبال الاعمال: صفحه 777

و دوستی خویش را ابراز نمایند.

زیرا خداوند از شرایط سخت و فشار دشمنان که برای شیعیان به وجود می آید آگاه بوده است، به همین خاطر خاطر حج را واجب فرمود تا مردم به حج آمده و پس از آن به راحتی بتوانند محضر امام علیه السلام مشرف شوند، البته روایات زیادی داریم که به این حکمت اشاره می کند.

فضیل بن یسار می گوید در محضر امام باقر علیه السلام بودم و آن حضرت به مردم در حال طواف نگاه کرده و فرمودند:

هكذا يَطُوفُونَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ إِنَّمَا أَمَرُوا أَنْ يَطُوفُوا بِهَا ثُمَّ يَنْفَرُوا إِلَيْنَا فَيُعْلِمُونَا وِلا يَتَهُم وَ مَوَدَّتَهُم وَ يُعرِضُوا عَلَيْنَا نُصْرَتَهُم ⁽¹⁾ در زمان جاهلیت نیز مردم این گونه طواف می کردند و لیکن خداوند، مسلمانان را امر به طواف خانه کعبه کرد تا بعد از آن به سوی ما بیایند و ولایت و محبت و آمادگی خود را برای یاری ما، اعلام کنند. سپس امام این آیه را تلاوت کردند:

وَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِي إِلَيْهِمْ ⁽²⁾ یا در روایت دیگری است که ابی عبیده می گوید: امام علیه السلام به مردمی که در حال طواف بودند نگاه کرده، فرمودند:

فِعال كَفِعالِ الجاهِلِيَّةِ، أَمَا وَالله ما أُمِرُوا بهذا وما أُمِرُوا إِلا أَن يَقْضُوا تفتهم و ليُوفُوا نُذُورَهم فَيَمُرُّوا بنا فَيُخبرونا بولايتهم ويُعرِضُوا

1) کافی جلد1 صفحه 392، حدیث 1.

2) (خدایا) دل های مردم را به سوی ایشان مایل گردان. سوره ابراهیم آیه 37.

عَلَينا نُصرَتَهم ⁽¹⁾ این ها همچون کارهای جاهلیت است به خدا سوگند به آنها چنین دستوری داده نشده، بلکه آنچه دستور دارند این است که حج خود را انجام دهند و به نذر خود وفا کنند و نزد ما آیند و ولایت خود را خبر داده و یاری خویش را بر ما عرضه کنند. ⁽²⁾

و امام باقر علیه السلام در همین زمینه خطاب به سدیر می فرمایند:

یا سدير! إنّما أمر الناس أن يأتوا هذه الأحجارَ فَيَطُوفُوا بِها ثُمّ يَأْتُونا فيُعْلِمُونَا وِلايَتَهُم لَنا وَ هُو قَولُ اللهِ ﴿ وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَن تَاب و آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحاً ثُمَّ اهْتَدَى ⁽³⁾- ثمّ أَومَةً إِلى صَدْرِهِ - إلى ولايتنا﴾ ⁽⁴⁾ «ای سدیر! مردم امر شده اند که نزد این سنگ ها (کعبه) بیایند و گرد آن طواف کنند، سپس نزد ما آیند و ولایت خود را نسبت به ما اعلام دارند و همین است گفتۀ خداوند من می آمرزم آن را که توبه و بازگشت نماید و ایمان آورده و عمل شایسته انجام دهد، سپس هدایت شود» آنگاه با دست به سینۀ خویش اشاره نموده و فرمود: به سوی ولایت ما (هدایت شود).

1) کافی جلد 1 صفحه 392، حدیث 2.

2) بنابراین روایت سزاوار است زوار بيت الله الحرام در طول ایام حج با توجه به اینکه امام زمان علیه السلام در این مراسم شرکت دارند سعی کنند خود را به وصال آن حضرت برسانند و محضر او را درک کرده حج خود را کامل کنند.

3) سوره طه، آیه 82

4) کافی جلد 1 صفحه 392، حدیث 3.

سپس فرمودند ای سدیر کسانی که از دین خدا جلوگیری می کنند را به تو نشان می دهم و اشاره به ابوحنیفه و سفیان ثوری ⁽¹⁾کردند که در مسجد حلقه زده بودند...

مقدمه دوم: در زیارت ائمه اطهار علیهم السلام فرقی نمی کند که آن زیارت، در حیات ظاهری ایشان باشد یا بعد از وفات و همچنین فرقی نمی کند زیارت از نزدیک باشد یا دور و روایات زیادی دلالت بر این مطلب دارد که به بعضی از آنها اشاره می کنیم.

امام صادق علیه السلام در این زمینه می فرمایند:

إذا بَعُدَت بأحدِكُم الشُّقَّة ونَاتْ الدَّارُ فَلْيُعْلَ أعلى منزله و ليُصَلِّ رَكْعَتَيْن و لْيَؤُمُ بالسَّلام إلى قُبورِنا فَإِنَّ ذَلِكَ يَصِلُ الينا ⁽²⁾ اگر منطقه و خانه یکی از شما دور بود به بالای بام خانه بیاید و دو رکعت نماز بخواند و اشاره کند به سوی قبرهای ما و سلام دهد، همانا که این سلام به ما می رسد.

و یا در روایت دیگری است که یکی از اصحاب از امام صادق علیه السلام می پرسد: اگر دور از شما بودیم و قصد زیارت شما را داشتیم چه کنیم؟ حضرت می فرمایند:

در روز جمعه غسل کن یا وضو بگیر به بالای بام برو و دو رکعت نماز بخوان و توجه کن به سوی من، همانا هر که مرا زیارت کند در حيات من، مانند کسی است که بعد از وفات من مرا زیارت کند.

1) سفیان بن سعید ثوری 97 - 161 از سران و بنیان گذاران تصوف بود.

2) کافی جلد 4 صفحه 587، حدیث 1.

کسی که بعد از وفاتمن مرا زیارت کند مثل کسی است که در هنگام حیاتمن مرا زیارت کند. ⁽¹⁾

مقدمه سوم: یکی از اعمالی که در احادیث و روایات، ائمه سفارش زیادی به آن کرده اند این است که شیعیان بعد از وفات امام به کنار قبر ایشان رفته قبر ایشان را زیارت نمایند

این فرمایشات گاهی اوقات مؤکد شده است مثلاً این که شخص شب های قدر و شب های جمعه را به زیارت امام حسین علیه السلام نزد قبر آن حضرت برود و البته این منافاتی با مطالب قبل ندارد که گفتیم زیارت امام از دور و نزدیک فرقی نمی کند چرا که رفتن به نزد قبر یک نوع اعلام آمادگی برای مشرف شدن، محضر امام علیه السلام است خصوصاً اگر این مشرف شدن با مشکلات و سختی هایی نیز همراه باشد و در واقع شیعه، آمادگی کامل خود را برای رسیدن به امامش در این شکل نشان می دهد.

و از سویی رفتن به کنار قبر، از نشانه های بیعت شیعه با آن امام است، دلیل ما نیز سخن امام رضا علیه السلام به وشاء است که فرمودند:

همانا برای هر امام، عهدی ثابت است ذمه دوستان و شیعیانش که وفای کامل به آن زیارت نمودن قبور آن هاست. هر کس از شیعیان با اشتیاق آن امام را زیارت نماید در روز قیامت شفیع او خواهد بود. ⁽²⁾

یکی از این فرمایشات دستور ائمه علیهم السلام است مبنی بر این که شیعیان

1) وسائل الشيعه جلد 14 صفحه578، حدیث 19856.

2) بحار الانوار جلد97 صفحه 116، حدیث 16.

سعی کنند حتی الامکان در عید شریف غدیر، در کنار قبر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام باشند، مرحوم مجلسی از حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام روایت کرده که حضرت به ابن ابی نصر فرمودند:

هر جا که هستی سعی کن در روز غدیر در کنار قبر امیرالمؤمنین علیه السلام باشی زیرا که خداوند در این روز از زن و مرد گناه شصت سال را می آمرزد و در این روز دو برابر افرادی را که در ماه رمضان و شب های قدر و شب عید فطر از آتش آزاد کرده، آزاد می نماید.... ⁽¹⁾

آخرین مقدمه: این که زیارت امام حسین علیه السلام خواص و اثرات فراوانی دارد که در جای خودش باید بحث شود.

یکی از خصوصیات زیارت امام حسین علیه السلام این است که زیارت ایشان، به منزله زیارت همه ائمه علیهم السلام و بالتبع زیارت امام زمان علیه السلام است و قبلاً گفتیم که زیارت امام علیه السلام در واقع اعلام آمادگی برای یاری آن حضرت است و خصوصاً این مسأله در مورد زیارت امام حسین علیه السلام تأکید شده.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در روایتی می فرمایند:

اِنْ وَلَدِيَ الْحُسَيْن - علیه السلام - يُقْتَلُ بِطَفٌ كَربَلا عطشاناً وحيداً فريداً غَرِيباً، فمن نَصَرَه كَمَن نَصَرَني وَ نَصَرَ وَلَدَهُ الْقَائِمِ ⁽²⁾ به درستی که فرزندم حسین - درود بر او باد - در صحرای کربلا تشنه و بی یاور و غریب کشته خواهد شد و کسی که او را یاری کند مثل این است که من و فرزندش قائم علیه السلام را یاری کرده باشد.

1) بحار الانوار جلد94 صفحه 118، حدیث 9.

2) شیوه های یاری قائم آل محمد علیهم السلام به نقل از فواید المشاهد.

و کامل ترین زیارت در بین زیارات امام حسین علیه السلام زیارت عاشورا است که اثرات عجیب و خواص فراوان دارد.

در نتیجه: اگر بخواهیم به نحواتم و اکمل در این روز امام زمان علیه السلام را زیارت بنماییم و تجدید عهد و میثاق خویش را نیز به حضرتش اعلام داریم چنین باید بکنیم:

در روز عید شریف غدیر حتى الامكان در حرم مطهر و منوّر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در کنار قبر مطهر ایشان حاضر شویم، یا اگر این عمل برای ما میسر نبود طبق فرمایش امام صادق علیه السلام غسل کرده به بالای بام برویم و به سمت نجف و مرقد مطهر امیرالمؤمنين علیه السلام توجه نماییم سپس زیارت ششم حضرت ⁽¹⁾را خوانده نماز زیارت را بجا آوریم، بعد از این عمل، متوجه قبر مطهر امام حسین شده، زیارت شریفه عاشورا را با صد لعن و صد سلام و نماز آن بخوانیم و بعد از آن دعای معروف به علقمه ⁽²⁾را بخوانیم. ⁽³⁾

البته لازم به ذکر است این طریقه زیارت طریقی است که خود امام صادق علیه السلام بدان عمل می نمودند. ⁽⁴⁾

و صد البته تکمیل این عمل چنین خواهد بود که این زیارت را به قصد تعجیل در فرج حضرت صاحب الامر علیه السلام انجام دهیم که اگر توفیق به انجام

1) این زیارت در مفاتیح الجنان آمده و اول آن چنین است: السلام عليك يا رسول الله...

2) اول آن چنین است یا الله یا الله یا الله یا مجیب دعوة المضطرين....

3) چون زیارت امام حسین علیه السلام به منزله زیارت امام زمان علیه السلام است.

4) مفاتيح الجنان.

چنین عملی پیدا کردیم، موفق به تجدید عهد قلبی، زبانی و عملی آن هم به کامل ترین شکل شده ایم.

در پایان این قسمت باید متذکر شویم نحوۀ دیگر زیارت امام زمان علیه السلام که مخصوص به روز غدیر نیست و در همه ایام بدان می توان عمل کرد، خواندن زیارت آل یس است که از جانب خود حضرت صادر شده و مشتمل بر سلام به حضرت ابراز عقاید حقه شیعه و دعا برای فرج آن حضرت می باشد.

چهارم: احسان و نیکویی با شیعیان امام زمان علیه السلام

عمل دیگری که نشانگر پایبندی ما به بیعت با امام زمان علیه السلام است نیکویی نمودن با شیعیان آن حضرت به خصوص سادات است که این نیکویی نمودن، به طرق مختلف حاصل می شود، اعم از مالی یا غیر آن، چرا که احسان به شیعیان به خاطر نسبت موالاتی که با امام زمان علیه السلام دارند، در واقع احسان به خود امام زمان علیه السلام محسوب می شود، خصوصاً در این زمان که حضرت غایب از دیده ها هستند و احسان به خودشان به حسب عادی و طرق ظاهری صعب و مشکل است بررسی روایات کاملاً این سخن را تصدیق می کند و ما را به سوی قبول چنین مطلبی سوق می دهد که و ما به عنوان مثال چند روایت را در این جا ذکر می کنیم:

1- امام رضا علیه السلام می فرمایند:

مَنْ لَمْ يَقْدِر أَن يَزُورَنَا فَلْيَزُر صالِحِي مَوَالِينَا، يُكْتَبُ لَهُ ثَوَابُ زِيَارَتِنَا

وَ مَن لَم يَقدِرُ عَلى صِلَتِنا فَلَيَصِل صالِحي مَوَالِينَا فِيُكْتَب لَه ثَوابُ صلَتِنا. ⁽¹⁾ کسی که توانایی ندارد به زیارت ما بیاید، شیعیان و محبان صالح ما را زیارت کند تا ثواب زیارت ما برای او نوشته شود و کسی که توانایی احسان به ما را ندارد به محبان صالح ما احسان کند تا ثواب احسان به ما برای او ثبت شود.

2- امام موسی بن جعفر علیه السلام می فرمایند:

مَن قَضى حاجَةً مِن أَولِيائِنا فَكَانَّما قَضاها لجَميعِنا ⁽²⁾ کسی که حاجتی از دوستان ما را رواکند مثل این است که حاجتی از همۀ ما ائمه علیهم السلام، روا کرده است.

اگر در این روایات دقت کنیم می بینیم که از کلماتی مثل اولیا و موالی استفاده شده است یعنی این خصوصیت به خاطر این است که این افراد محب و دوستدار ما اهل بیت علیهم السلام هستند.

3- امام صادق علیه السلام می فرمایند:

الهَا لا تَدعُو صِلَةَ آلِ محمّد علیهم السلام من أموالِكُم، مَن كَان غَنِيّاً فعَلى قَدرِ غِناهُ و مَن كان فَقِيراً فعَلى قَدرِ فَقرِهِ و مَنْ أراد أن يقضى الله أهم الحَوائِجَ إِلَيْهِ، فَلْيَصِل آلَ مُحمّدٍ صَلَواتُ اللهِ عَليهِم اجمعين و شيعَتَهُم بِأحوج مَا يَكُون إِلَيْهِ مِن مَالِهِ. ⁽³⁾

1) كامل الزيارة صفحه 333، حدیث 1.

2) كامل الزيارة صفحه 350، حدیث 13.

3) بحار الانوار جلد93 صفحه 216، حدیث 6.

احسان به آل محمد علیهم السلام را از اموال خود ترک نکنید، کسی که ثروتمند است به اندازه ثروت خود و آنکه فقیر است در حد توانش، زیرا هرکس بخواهد خدا حوائج مهم او را بر آورد، باید از مالی که خود به آن محتاج تر است به آل محمد علیهم السلام احسان کند.

و روایاتی که در ضمن اعمال روز غدیر امر به تبسم در روی مؤمنان اطعام و شاد کردن ایشان می کند به همین خاطر است که شاد کردن ایشان به منزله شاد کردن ائمه اطهار علیهم السلام خصوصاً امام زمان علیه السلام خواهد بود، همان طور که از احادیث معلوم شد.

پنجم: احترام به آن چه که منسوب به امام زمان علیه السلام است

پنجمین عملی که نشانگر پایبندی ما به بیعت با امام زمان علیه السلام استمحترم شمردن همۀ چیزهایی است که به نحوی منسوب و متعلق به ایشان می باشد.

بنابراین وظیفۀ بزرگی که در این رابطه بر گردن ما می باشد، این است که عید شریف غدیر را که روز اقامه امر ولایت امیر المؤمنين علیه السلام و ائمه اطهار علیهم السلام تا امام زمان علیه السلام است را بزرگ و محترم شمرده و معترف باشیم که این روز، اعظم و اشرفروزهاست، همان طور که امام صادق علیه السلام در حدیثی که قبلاً ذکر کردیم، چنین فرموده بودند.

در روایت دیگری است که امام رضا علیه السلام می فرمایند:

در روز قیامت چهار روز را مانند عروس زینت کرده به نزد عرش

الهی می برند که آن چهار روز عبارتند از عید قربان، عید فطر، روز جمعه و عید غدیر که عید غدیر در میان آنها همانند ماه است در میان ستارگان. ⁽¹⁾

و در این باب روایات بسیاری وارد شده است که ذکر آنها مجال دیگری را می طلبد و اما لازمه احترام ما نسبت به این روز این است که این روز را عید بدانیم و خود و اهل و عیال خویش را زینت دهیم و خود و دیگران را شادمان سازیم و همگان را بر عظمت این روز آگاه نماییم. در این رابطه امام رضا علیه السلام می فرمایند:

این روز، روز زینت است هرکس زینت نماید برای روز غدیر خداوند همۀ گناهان او را صغیره باشد یا کبیره می آمرزد و خداوند فرشته ای را امر می کند که تا سال آینده برای او حسنات نوشته و درجات او را بالا ببرد اگر در آن روز بمیرد هید مرده و اگر زنده بماند، سعادتمند گردد. ⁽²⁾

ما باید به این کلمه سعادتمند توجه داشته باشیم چرا که سعادت انسان در این است که از خطا و لغزش ها حفظ شده و توفیق عمل به عبادات و اوامر الهی پیدا کند که چنین توفیقی راحت برای انسان حاصل نمی شود. ولی به برکت تعظیم این روز شریف طبق فرمایش امام رضا علیه السلام فقط با زینت در این روز این عطیه از جانب خداوند به ما عطا می شود.

1) اقبال الاعمال صفحه 777

2) اقبال الاعمال صفحه 777

فصل سوم: آداب و شرایط بیعت

اشاره

تا بدین جا معلوم شد که در عید سعید غدیر بزرگ ترین و مهمترین وظیفه ما، تجدید بیعت با امام زمان علیه السلام است و با توفیقات الهی معنای واقعی و کامل بیعت با امام و پاره ای از اثرات و خواص آن معلوم گشت.

با توجه به این مطلب که انجام هر کاری شرایط و آدابی را در بر دارد که هر چه آن شرایط و آداب کامل تر انجام بگیرد آن عمل نیز کامل تر خواهد بود و بالتبع نتیجه بهتری نیز خواهد داشت به همین خاطر در این بخش پایانی ما به بیان دو شرط اساسی در مورد بیعت می پردازیم.

1- خلوص:

مهم ترین شرط در قبولی بیعت با امام زمان علیه السلام و اصل در قبولی عملی، خلوص است که باید در دو جهت آن را رعایت کنیم.

اول: خلوص قلبی که حضرات معصومین علیهم السلام تأکید زیادی به این مسأله داشته اند و در روایتی امام صادق علیه السلام پنج چیز را عامل سعادتمندی

می شمارند که یکی از این ها را خلوص در محبت یعنی خلوص قلبي می شمارند.

خلوص قلبی، خود دو جنبه مهم دارد یک جنبه مهم آن محبت داشتن به ائمه اطهار علیهم السلام است و جنبۀ دیگر محبت نداشتن به دشمنان آنها، یا به تعبیر صحیح تر دشمنی با دشمنان آنان و اینکه می بینیم در اعمال عید شریف غدیر به این دو جنبه اهمیت زیادی داده شده است بدین خاطر است که مهمترین شرط قبول بیعت مبتنی بر این دو جنبه است.

حال ممکن است سؤال شود چگونه می توانیم به خلوص قلبی دست پیدا کنیم؟

باید گفت از مهمترین عوامل ایجاد محبت اهل بیت ها در دل صلوات فرستادن بر ایشان است.

امام رضا علیه السلام نیز در اعمال این روز شریف می فرمایند: در این روز باید زیاد صلوات بر محمد و آل محمد علیهم السلام بفرستید. ⁽¹⁾

در صلوات اثر مهم دیگری نیز هست که سبب رفع شک و وسوسه از دل می گردد، چنان چه حضرت امام حسن مجتبی علیه السلام در جواب حضرت خضر این مطلب را فرمودند.

بنابراین صلوات فرستادن موجب رفع شک و تقویت قلب در امر اهل بیت علیهم السلام اعلام می شود.

و اما در مورد برائت از دشمنان ایشان مهمترین عامل، لعن و بیزاری از

1) اقبال الاعمال صفحه 777

ایشان است و خود لعن سبب تکمیل محبت و موالات با اهل بیت علیهم السلام نیز هست از این رو در تمامی دعاهائی که در روز غدیر وارد شده است می بینیم در فرازی از آن لعن به غاصبین خلافت و بیعت شکنان روز غدیر - که لعنت خداوند بر آنها باد شده است.

به عنوان مثال در فرازی از یکی از این ادعیه بعد از این که شخص خدا را به بزرگ ترین حق یعنی حق محمد و آل محمد علیهم السلام قسم می دهد از خداوند می خواهد که او را تا هنگام مرگ دشمن دشمنان خدا و اهل بيت علیهم السلام قرار دهد. ⁽¹⁾

و یا در زیارت امیرالمؤمنین علیه السلام در روز غدیر که از امام هادی علیه السلام روایت شده، می بینیم قسمت زیادی از آن اختصاص به لعن به دشمنان آن حضرت و بیعت شکنان غدیر دارد

دوم: خلوص عملی است که ما باید عملمان را فقط به خاطر خدا و اهل بیت انجام دهیم و هیچ جهت دیگری را در نظر نداشته باشیم، که تنها در این صورت است که بیعت ما دارای اثر خواهد شد.

در این صورت است که بیعت ما سبب می شود جزء یاوران حضرت صاحب الامر علیه السلام به شمار آییم و تمامی ثوابها و اثراتی که از برای این عمل شریف ذکر کردیم فقط و فقط با بودن این شرط حاصل می شود.

1) بلد الأمين: صفحه 369.

2- اجتناب از گناهان

دومین شرط اساسی و مهم که باعث قبولی بیعت و اثر داشتن آن می گردد، اجتناب از گناهان و معاصی است زیرا بیعت وقتی به صورت کامل با معنایی که ذکر کردیم صورت بگیرد، یعنی ما با قلب و زبان و عملمان با امام زمان علیه السلام بیعت کردیم یک حالت قرب و انسی با وجود مبارکش ایجاد می شود (که امیدواریم خداوند این حال را به همه ما عطا فرماید) وقتی چنین حالتی در ما به وجود بیاید، لازم است که آداب مجالست و مؤانست را رعایت کنیم و مهم ترین ادب در محضر امام علیه السلام اجتناب از قبائح و معاصی است و حتی بر ما لازم می شود از لهويات و لغویات نیز دوری کنیم.

و این حالت قرب که در ما ایجاد شده در اثر توجه و عنایت خاص حضرت نسبت به ماست پس کمال ادب در این خواهد بود که ما نیز دائماً و در همه حال نسبت به حضرت توجه داشته و آنی از یاد و ذکر ایشان غافل نشویم.

باشد که با عنایات و الطاف بیکران حضرتش در زمره اصحاب و یاوران ایشان قرار بگیریم.

کتابنامه

قرآن مجید،

احتجاج، طبرسی، انتشارات شریف رضی، 1380 ش

الاقبال الاعمال، سید بن طاووس، موسسه اعلمی 1417 ق

الغدیر، علامه امینی، مركز الغدير للدراسات الاسلامیه، 1416 ق

بحار الانوار، علامه مجلسی، موسسه الوفاء، 1404 ق

بلد الامین، کفعمی، مؤسسه اعلمی 1418ق

فلاح السائل، سید بن طاووس، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1419 ق

فوز اکبر، میرزا محمد باقر فقیه ایمانی، عطر عترت 1380

کافی، محمد بن یعقوب کلینی، دار الکتب اسلامیه 1365 ش

كامل الزيارات، ابن قولویه قمى، مكتبة الصدوق، 1375 ش

کمال الدین، شیخ صدوق، مؤسسه اعلمی، 1412ق

مستدرک الوسائل، محدث نوری، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، 1408 ق

مفاتيح الجنان، مرحوم شیخ عباس قمی

مكيال المكارم، موسوی اصفهانی مؤسسه الامام المهدى علیه السلام، 1421 ق

نهج البلاغه، سیدرضی ترجمه دشتی مؤسسه تحقیقاتی امیرالمؤمنین علیه السلام

وسائل الشيعه، شیخ حر عاملی، موسسه آل البيت علیهم السلام، 1409 ق

سؤلات مسابقه غدير

1 – دو سوره ای که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در خطبه غدیر فرمودند: که خداوند متعال در مورد امیرمؤمنان نازل نموده چه می باشد؟

الف: سوره مائده و سوره انعام

ب: سوره اسراء و سوره نحل

ج: سوره هل اتی و سوره عصر

د:سوره نازعات و سوره مرسلات

2- آیه ای که پس از واقعه غدیر نازل شد در کدام سوره می باشد؟

الف: سوره انعام

ب: سوره بقره

ج: سوره جاثیه

د: سوره مائده

3- خلاصه فرمایش پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله در حجة الوداع در سرزمین منی چه می باشد؟

الف: تمسک به قرآن و عترت و ترک مخالفت با آن دو

ب: امر به تقوی و انجام اعمال نیک

ج: نیکی به پدر و مادر

د: توجه به آخرت

4- آیاتی که در مورد منافقینی که در مکه عهدنامه در مورد پیمان شکنی عليه واقعه غدیر امضا نمودند در کدام سوره و چه آیاتی می باشد.

الف: سوره زخرف آیه 79

ب: سوره غافر آیه 1 - 2

ج: سوره آل عمران آیه 23 - 23

د: سوره عبس آیه 14- 15

5- نام کسی که بعد از واقعه غدیر نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و پس از آگاهی به الهی بودن غدیر از خدا درخواست عذاب کرد چه بود و چه اتفاقی برای او رخ داد؟

الف: حارث بن عمران که اسبش او را به زمین زد

ب: عمر بن قتاده که به دره سقوط کرد

ج: نعمان بن حارث فهری که سنگی از آسمان بر سرش افتاد و او را هلاک کرد

د: بكر بن سالم که غرق شد

6- این حدیث از کدام پیشوا صادر شده است؟ عرضه ولایت امیر مؤمنان علیه السلام بر همه موجودات از اهل آسمان و زمین در این روز مبارک روز غدیر بوده است»

الف: امام سجاد علیه السلام

ب: امام حسن مجتبی علیه السلام

ج: امام حسن عسگری علیه السلام

د: امام رضا علیه السلام

7- مراحل بیعت چه می باشد؟

الف: فکری، قلبی، روحی

ب: قلبی، ذهنی، زبانی

ج: قلبی زبانی عملی

د: هیچ کدام

8- با توجه به دعای امام صادق علیه السلام در روز غدیر منظور از تجدید بیعت با امام زمان چیست؟

الف: یاد آوری بیعت در عالم ذرّ

ب: بیعت قلبی

ج: انجام بیعت با امام زمان علیه السلام

د: هیچ کدام

9- ادامه اين روايت لا يكون العبد مؤمناً حتى يعرف الله و رسوله و الائمة كلهم و.... کدام گزینه است

الف: مات ميتة الجاهلية

ب: و امام زمانه و يرد اليه و يسلم له

ج: و رضيت لكم الاسلام دينا

د: و انه ولی الله في ارضه

10- منظور از نعمت در آیه «يومئذ لتسئلن عن النعیم» چه می باشد

الف: نعمت مادی

ب: نعمت سلامتی

ج: نعمت ولایت

د: نعمت وجود

11- این سخن از کیست؟ «به خداوند قسم روزی برتر از این روز (غدیر) در تمامی سال وجود ندارد

الف: امام هادی علیه السلام

ب: امام جواد علیه السلام

ج: امام رضا علیه السلام

د: امام صادق علیه السلام

12 - در امام صادق علیه السلام در روایت عمارة بن جوین چه ثوابی برای بجا آوردنده اعمال غدیر بیان فرموده اند.

الف: ثواب هزار شهید

ب: ثواب هزار عمره

ج: ثواب بیعت با رسول خدا در روز غدیر

د: ثواب عبادت یک سال

13- دو شرط اساسی از آداب و شرایط بیعت چیست

الف- ایمان و تقوی

ب: ادب و تواضع

ج: خلوص و اجتناب از گناهان

د: حسن خلق و صبر

14- برای اثبات بیعت عملی پنچ عملی که باید انجام دهیم چه می باشند:

الف: ادای حقوق امام زمان علیه السلام دعا برای فرج زیارت امام زمان علیه السلام نیکی به شیعیان امام زمان علیه السلام احترام به آنچه منسوب به آن حضرت است

ب: ایمان تقوی عمل صالح، حج، زکات

ج: خلوص نیت حسن خلق، جهاد، نماز، روزه

د: دعا برای فرج امام زمان علیه السلام رفتن به جمکران خواندن دعای ندبه و کمیل، نیکی به پدر و مادر، احترام به حقوق دیگران

15- حکمت رفتن به حج در بیان امام باقر علیه السلام به فضیل چه می باشد

الف: پاک شدن گناهان

ب: کسب ثواب

ج: دفع بلاها

د: رفتن بسوی اهل بیت پیامبر و ابراز ولایت و محبت و آمادگی به ایشان پس از حج

خواهشمند است مشخصات خود را با خط خوانا بنویسید.

نام:

نام خانوادگی:

نام پدر:

شماره شناسنامه

آدرس کامل:

تلفن:

فتوکپی پاسخنامه قبول می باشد

جواب سؤلات مسابقه غدير

1- دو سوره ای که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در خطبه غدیر فرمودند: که خداوند متعال در مورد امیرمؤمنان د نازل نموده چه می باشد؟

الف: سوره مائده و سوره انعام

ب: سوره اسراء و سوره نحل

ج: سوره هل اتی و سوره عصر

د: سوره نازعات و سوره مرسلات

2- آیه ای که پس از واقعه غدیر نازل شد در کدام سوره می باشد؟

الف: سوره انعام ب: سوره بقره

ج: سوره جاثیه

د: سوره مائده

3- خلاصه فرمایش پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله اسلام در حجة الوداع در سرزمین منی چه می باشد؟

الف: تمسک به قرآن و عترت و ترک مخالفت با آن دو

ب: امر به تقوی و انجام اعمال نیک

ج: نیکی به پدر و مادر

د: توجه به آخرت

4- آیاتی که در مورد منافقینی که در مکه عهدنامه در مورد پیمان شکنی علیه واقعه غدیر امضا نمودند در کدام سوره و چه آیاتی می باشد.

الف: سوره زخرف آیه 79 - 80

ب: سوره غافر آیه 1 - 2

ج: سوره آل عمران آیه 23 – 23

د: سوره عبس آیه – 14 15

الف: حارث بن عمران که اسبش او را به زمین زد

ب: عمر بن قتاده که به دره سقوط کرد

ج: نعمان بن حارث فهری که سنگی از آسمان بر سرش افتاد و او را هلاک کرد

د: بكر بن سالم که غرق شد

6- این حدیث از کدام پیشوا صادر شده است؟ عرضه ولایت امیرمؤمنان علیه السلام همه موجودات از اهل آسمان و زمین در این روز مبارک روز غدیر) بوده است»

الف: امام سجاد علیه السلام

ب: امام حسن مجتبی علیه السلام

ج: امام حسن عسکری علیه السلام

د: امام رضا علیه السلام

7- مراحل بیعت چه می باشد؟

الف: فکری، قلبی، روحی

ب: قلبی ذهنی زبانی

ج: قلبی زبانی، عملی

د: هیچ کدام

8- با توجه به دعای امام صادق علیه السلام در روز غدیر منظور از تجدید بیعت با امام زمان چیست؟

الف: یاد آوری بیعت در عالم ذرّ

ب: بیعت قلبی

ج: انجام بیعت با امام زمان علیه السلام

د: هیچ کدام

9- ادامه اين روايت لا يكون العبد مؤمناً حتى يعرف الله و رسوله و الائمة كلهم و.... کدام گزینه است

الف: مات ميتة الجاهلية

ج: و رضيت لكم الاسلام دينا

ب: و امام زمانه و يرد اليه ويسلم له

د: و انه ولى الله في ارضه

10- منظور از نعمت در آیه «يومئذ لتسئلن عن النعیم» چه می باشد

الف: نعمت مادی

ب: نعمت سلامتی

ج: نعمت ولایت

د: نعمت وجود

11- این سخن از کیست؟ به خداوند قسم روزی برتر از این روز (غدیر) در تمامی سال وجود ندارد

الف: امام هادی علیه السلام

ب: امام جواد علیه السلام

ج: امام رضاعلیه السلام

د: امام صادق علیه السلام

12 - در امام صادق علیه السلام در روایت عمارة بنجوین چه ثوابی برای بجا آوردنده اعمال غدیر بیان فرموده اند.

الف: ثواب هزار شهید

ب: ثواب هزار عمره

ج: ثواب بیعت با رسول خدا در روز غدیر

د: ثواب عبادت یک سال

13- دو شرط اساسی از آداب و شرایط بیعت چیست

الف - ایمان و تقوی

ب: ادب و تواضع

ج خلوص و اجتناب از گناهان

د: حسن خلق و صبر

14- برای اثبات بیعت عملی پنچ عملی که باید انجام دهیم چه می باشند

ب: ایمان تقوی، عمل صالح، حج، زکات

ج: خلوص نیت حسن خلق، جهاد، نماز، روزه

15- حکمت رفتن به حج در بیان امام باقر علیه السلام به فضیل چه می باشد

الف: پاک شدن گناهان

ب: کسب ثواب

ج: دفع بلاها

د: رفتن بسوی اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله و ابراز ولایت و محبت و آمادگی به ایشان پس از حج