مخزن البکاء فی مصیبة سید الشهدا علیه السلام

مشخصات کتاب

سرشناسه : برغانی، محمدصالح بن محمد، -1271؟ق.

عنوان قراردادی : مخزن‌البکاء

عنوان و نام پديدآور : مخزن‌البکاء فی مصیبه سیدالشهداء علیه‌السلام/ محمدصالح برغانی قزوینی؛ تحقیق مجتبی خورشیدی.

مشخصات نشر : قم: طوبای محبت، 1394.

مشخصات ظاهری : 1026، 6 ص.

شابک : ISBN : 978-600-366-030-4

یادداشت : کتابنامه:ص.1021-1026؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع : حسین بن علی علیه السلام، امام سوم، 61-4 ق.

موضوع : حسین بن علی علیه السلام، امام سوم، 64-4 ق - احادیث

موضوع : واقعه کربلا، 61 ق.

موضوع : عاشورا

موضوع : وعظ

موضوع : واقعه کربلا، 61ق -- احادیث

شناسه افزوده : خورشیدی، مجتبی‌1361 -

رده بندی کنگره : BP41/5/ب4م3 1394

رده بندی دیویی : 297/9534

شماره کتابشناسی ملی : 910614

اطلاعات رکورد کتابشناسی : ركورد كامل

ویراستار کتاب : خانم نرگس قمی

خیراندیش دیجیتالی: کانون فرهنگی اندیشه اصفهان

اشاره

مخزن البکاء فی مصیبة سید الشهداء

عالم جلیل القدفاضل والامقام فقیه، محدث، مفسر، متکلم

مرحوم ملا محمد صالح برغانی قزوینی

تحقیق : مجتبی خورشیدی

اللهم صل علی محمد و آل محمد وعجل فرجهم

سرشناسه : برغانی، محمد صالح بن محمد، 1283 ق.

عنوان : مخزن البکاء فی مصیبة سید الشهدا علیه السلام

نام پدید آورنده : محمد صالح برغانی قزوینی : تحقیق مجتبی خورشیدی

مشخصات نشر : قم: طوبای محبت، 1393

مشخصات ظاهری : 1036 ص.

شابک : ISBN : 978-600-366-030-4

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : کتابنامه : [1021] - 1036؛ همچنین به صورت زیر نویس.

موضوع : حسین بن علی علیه السلام، امام سوم، 61-4 ق.

موضوع : حسین بن علی علیه السلام، امام سوم، 64-4 ق - احادیث

موضوع : واقعه کربلا، 61 ق.

موضوع : عاشورا

موضوع : وعظ

شناسه افزوده : خورشیدی، مجتبی - محقق

رده بندی کنگره : 1393، 3 م، 4 ب / 4 / 41 BP

رده بندی دیویی 297/9533

شماره کتابشناسی ملی 3871727

مخزن البکاء فی مصیبة سیدالشهداء علیه السلام

مولف : عالم ربانی مححمد صالح برغانی قزوینی رحمه الله

محقق : مجتبی خورشیدی

انتشارات : طوبای محبت

تیراژ : 1000 نسخه

چاپخانه: طه

نوبت چاپ : اول 1394

شابک : 978-600-366-030-4

قیمت : 40000 تومان

نشانی : قم، بلوار سمیه، خیابان عباس آباد (شهیدین) پلاک 112

09122534967

09126514329

025-37832143

025-37740066

مرکز توزیع بین المللی کتب و آثار اسلامی رسالت غدیر

WWW.tobaymohebat.ir

infoعلیها السلامtobaymihebat.ir

www.islamicbiikshoo.net

علیها السلامعلیها السلام

بسم الله الرحمن الرحیم

علیها السلامعلیها السلام

علیها السلامعلیها السلام

فهرست

مقدمه محقق 7

مقدمه 18

الاول 18

الخطبة الثانية 20

الخطبة الثالثة 22

الخطبة الرابعة 24

الخطبة الخامسة 27

الخطبة السادسة 29

الخطبة السابعة 31

الخطبة الثامنة 33

فصل اوّل: در ذکر بعضی از آیات و بیان جمله از قصص و حکایات است 35

[ تأويل «كهيعص »] 35

شباهت امام حسین علیه السلام با حضرت یحیی علیه السلام ] 43

[ تأويل «وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظيم» ] 43

[ آروزی حضرت ابراهیم علیه السلام ] 46

[ ذبیح ثاني، عبد الله علیه السلام والدگرامی پیامبر صلی الله علیه وآله ] 47

فصل دوم : در قصه ابوذر و گریستن آسمان و زمین به خون در مصیبت آن مظلوم 57

فصل سیم : در ذکر مرور انبیاء و اوصیاء علیهم السلام به صحرای کربلا و ذکر جمله ای از قصص و اخبار 80

[ عبور حضرت آدم علیه السلام از زمین کربلا ] 82

[ اتمام ساخت کشتی حضرت نوح علیه السلام با نام پنج تن علیهم السلام و عبور آن حضرت از زمین کربلا ] 81

[عبور حضرت ابراهیم علیه السلام از زمین کربلا ] 82

[حضرت اسماعيل علیه السلام در كربلا] 83

[ عبور حضرت موسی علیه السلام از زمین کربلا ] 84

[عبور حضرت سلیمان علیه السلام از زمین کربلا ] 84

[عبور حضرت عیسی علیه السلام از زمین کربلا ] 85

[ رفتن پیامبر آخرالزمان عجل الله تعالی فرجه به کربلا ] 85

[ عبور اميرالمؤمنين علیه السلام از زمین کربلا ] 88

[ آزاد نمودن آب توسط امام حسین علیه السلام ] 93

[ جنگ محمد حنفیه رحمه الله در صفین ] 94

[ هدایت نمودن زبرقان توسط امام حسین علیه السلام ] 95

[ گریه پیامبر صلی الله علیه وآله در مصیبت امام حسین علیه السلام ] 95

فصل چهارم : در ذکر حدیث لعيا وصلصائیل و دردائيل وفطرس و غير آن از اخبار 98

فصل پنجم : در بیان «من بكى أو أبكى أو تباكى» است 124

فصل ششم : در ثواب زیارت آن حضرت و فضل کربلا و غیر آن 154

فصل هفتم : در جمله ای از مناقب و فضایل آن حضرت است 179

فصل هشتم : در ذکر حدیث کعب و بشار و خواب هند و غیر آن از اخبار مورثه بکاء 236

فصل نهم: در بیان حدیث مفضّل 269

فصل دهم: در بدو نور و بعضی از آیات که نازل شده است در شأن ولادت آن جناب و غیر آن 291

فصل یازدهم : دربیان صوم عاشورا و علت عدم منع قاتلان را و مسخ شدن اعداء و غیرآن 314

فصل دوازدهم: در بیان مسخ اعداء ونسب بني اميه وغيرآن 326

فصل سیزدهم : در کتابت عمر به معاويه و غير آن 339

فصل چهاردهم : در ذکر حدیث زید نشاج 354

مجلس اوّل : دربیان خروج سيدالشهداء از مدينة متبركه ونزول به مکه معظمه 358

مجلس دوم : در بیان فرستادن آن حضرت مسلم بن عقیل را به جانب کوفه و در بیان شهادت آن عالی مقدار است 377

مجلس سیم: در بیان شهادت دو فرزند مسلم بن عقیل است 400

مجلس چهارم : در بیان توجه حضرت امام حسین به سوی عراق 410

المجلس الخامس: در بیان احوالی که بعد از نزول به کربلا تا روز عاشورا روی نمود 452

مجلس ششم : در بیان احکام جانسوز واقعات غماندوز شب عاشورا است تا منجر شدن امر به قتال 477

مجلس هفتم : دربیان مبارزت اصحاب و اقرباء آن حضرت است 508

[ شهادت بنی هاشم علیهم السلام ] 553

[ اولاد جناب عقیل علیه السلام ] 553

[ اولاد جناب عبد الله بن جعفر طیار علیه السلام ] 557

[ اولاد امام حسن مجتبی علیه السلام ] 558

[ فرزندان امیرالمؤمنین و برادران امام حسین علیهم السلام ] 568

مجلس هشتم : دربیان شهادت حضرت عباس و علی اکبر و علی اصغر است 559

[ شهادت حضرت علی اکبر علیه السلام ] 585

مجلس نهم : در بیان جهاد سید الشهداء روحي وارواح العالمين له الفداء وقتل عبد الله بن الحسين وعبد الله بن الحسن است 596

[ شهادت عبد الله بن حسن علیهما السلام ] 677

مجلس دهم : در بیان آنچه واقع شد بعد از داهية عظمی و مصیبت کبری تا زمان روانه شدن اسراء از کربلا 705

تنبيهات 744

الاوّل: [ مرغان خونین پر ] 744

الثاني: [ داستان جمّال ] 747

الثالث: [قضیه بنی اسدی] 731

الرابع: [نقل طرماح] 752

الخامس: [ آهنگر سیاهی لشکر ] 753

السادس: [ جزای سیاهی لشکر ]756

السابع : [ جزای رضایت ] 757

الثامن: [رؤیای حضرت زهرا علیها السلام] 758

مجلس یازدهم : در خروج اهل بیت از کربلا و ورود ایشان با سرهای شهداء به کوفه 761

مجلس دوازدهم: درنامه نوشتن ابن زیاد به یزید ووالی مدینه و اموری که در راه شام اتفاق افتاد 816

تنبيهات 833

الاول: [ اسلام راهب و دراهم ] 811

الثاني : [ داستانی دیگر از راهب ] 837

الثالث: [ اسلام آوردن یهودی ] 838

الرابع: [ یحیی حرانی] 839

الخامس : [ ضریر خزاعی] 840

السادس: [عاقبت موکلین بر سر مقدس ] 842

السابع: [ داستانی دیگر از عاقبت موکلین برسر مقدس ] 843

مجلس سیزدهم : در ورود سرها و اسیران به شهر شام و جمله ای از کرامات و اموری که در شام واقع شد 845

[ شهادت حضرت رقیه علیها السلام ] 901

[بعضی از جنایات یزید ملعون] 895

مجلس چهاردهم: در بیان رجوع اهل البیت علیهم السلام از شهر شام و ورود ایشان به مدینه سيد الانام 899

تذنيبات 953

الأول : [ ناقة امام سجاد علیه السلام ] 953

الثاني : [ معجزه امام سجاد علیه السلام نسبت به شیعه خود] 957

الثالث: [ قضیه مرد بلخی و همسرش ] 959

الرابع: [ پناه دادن مجوسی به ذریه پیامبر صلی الله علیه وآله و هدایت او] 962 الخامس: [ تكلم امام سجاد علیه السلام با حیوانات ] 963

السادس: [ داستانی از کودکی امام سجاد علیه السلام ] 966

السابع: [ جوان توبه کار بنی اسرائیلی ] 968

الثامن: [ازند به های امام سجاد علیه السلام ] 970

التاسع : [ حج امام سجاد علیه السلام در طفولیت ] 971

العاشر: [بلای مقربان] 972

الحادي عشر: [عمل خالص] 975

الثاني عشر: [ ترحم و ترس جناب عزرائیل علیه السلام ] 976

الثالث عشر : [ پناه دادن امام سجاد علیه السلام به حیوان ] 976

الرابع عشر: [ پناه آوردن آهو به امام سجاد علیه السلام ] 977

خاتمه : دربیان جوروستمی که به بعضی از سادات و شیعیان وارد شد از اعداء آل محمد 979

[ شهادت جناب زید بن علی علیه السلام ] 979

[ سادات درمیان ستون های عمارت منصور لعین ] 982

[شهدای سرزمین فخ] 983

[ شهادت جناب میثم تمار رحمه الله ] 987

[ شهادت جناب رشید هجری رحمه الله ] 995

[ شهادت مزرع، کمیل و قنبر ] 997

[ شهادت سعيد بن جبير رحمه الله ] 1000

[ ظلم متوکل عباسی ] 992

تنبيهات 1038

الأول: [وصیت حضرت زهرا علیها السلام] 1038

الثانی: [ جهاز عروسی حضرت فاطمه علیها السلام] 1042

الثالث: [ زنده شدن پسر پادشاه خراسان با دعای پیامبر صلی الله علیه وآله] 1042

الرابع: [ شستن گیسوان حسنین علیهما السلام ] 1046

الخامس: [ آمرزش شیعیان امیرالمؤمنین علیه السلام ] 1047

منابع و مآخذ 1049

مقدمه محقق

بسم الله الرحمن الرحیم

شهادت حضرت سید الشهداء علیه السلام اتفاقی است که ابعاد گوناگونی دارد و در هر بعد و زاویه آن مطالب و معارف بی کرانی نهفته است که آدمی اگر تمام عمر خود را صرف شناخت برخی از آن بنماید تنها به اندازه ظرفیت خود از آن برداشته است، اتفاقی در طول تاریخ بی نظیر و تکرار نشدنی!

در طول تاریخ علما و دانشمندان بسیاری آمدند و این واقعه را مورد بحث و گفتگو قرار دادند ولی در نهایت هر کدام به اندازه فهم خود توانست از آن تعبیر کند و عظمت و رازهای دیگر آن هم چنان مخفی باقی مانده است.

چرایی و علت این وسعت معارف و مطالب باید در جای خود به بحث و کنکاش کشیده شود تا ببینیم از روایات معصومین علیهم السلام چه دستگیرمان می شود؛ اما آن اندازه که به طور مجمل بیان شود این است که چون حضرت ابا عبد الله علیه السلام معدن علم خدا، خازن وحی الهی، حجت حق و... بوده، لذا شهادت او هم به همان اندازه گسترده و فهم آن مالایطاق است.

قضیه ای که رخ داد، اتفاقی بود که بهترین های بشریت تنها در ظرف نیم رزوی به دست پست ترین افراد از دم شمشیر گذشتند! که همین جمله دفتر دفتر شرح می خواهد...

یکی از زوایای مهم آن فاجعه که باعث ماندگاری و انتقال آن به نسل های بعد شد، نقل اصل قضیه جگرگد از کربلا است که در اصطلاح به آن مقتل گفته می شود.

از اولین مقتلی که به رشته تحریر در آمد تا حال صدها و شاید هزاران مقتل برای شیعه به یادگار مانده و لحظه به لحظه غم برغم او افزوده است.

اولین مقتل را اصبغ بن نباته از شیعیان و اصحاب خاص مولا امیرالمؤمنین علیه السلام نوشت؛ ولی متأسفانه مانند بسیاری از کتب شیعه که در اثر دسیسه های دشمنان و طول مدت تاریخ از بین رفته این کتاب هم به دست ما نرسیده است.

بعد از آن مقتل الحسین علیه السلام ابو مخنف است، ابومخنف لوط بن یحیی ازدی غامدی از راویان

بزرگ و چهره های برجسته در کوفه بود؛ عالم شیعی که در اواسط قرن دوم می زیسته، از محضر امام صادق علیه السلام نیز خوشه چیده است. ⁽¹⁾

اما متأسفانه نسخهٔ اصلی آن معلوم نیست، در حال حاضر مقاتلی وجود دارد که به ابو مخنف منسوب است ولی آیا کدام همان مقتل اوست، برای ما مشخص نیست. شاهد آن این است که در همین کتاب پیش روی شما از چندین کتاب برای آدرس استفاده شده: یکی به نام مقتل ابو مخنف که از «کتابخانه مجلس» گرفته شده، دیگری به نام مقتل الحسین و مصرع أهل بيته وأصحابه في كربلاء که توسط «مکتبه حیدریه» به چاپ رسیده، باز کتابی به نام مقتل الحسین علیه السلام که «جناب حسن غفاری» نقل هایی که طبری از ابو مخنف کرده است را در این کتاب جمع آوری کرده است، یکی دیگر به نام وسیلة النجاة که «ترجمه مقتل ابو مخنف» است و نقل صاحب ينابيع المودة از ابو مخنف در کتابش. که می توان گفت همه اینها با هم در مواردی اختلاف دارند.

باید اذعان کرد که مقتلی از ابو مخنف در دست مرحوم ملا محمد صالح برغانی (مؤلف کتاب)، ملا آقای دربندی در اسرار الشهادة وملا حبیب الله شریف کاشانی در تذکرة الشهداء بوده که ما به آن دست نیافتیم، تنها از اتفاق نقل آن ها چنین استفاده ای کرده ایم.

بعد از آن کتبی مانند لهوف، مثير الأحزان، تسلية المجالس و... هستند که علمای ما رضوان الهی برآنان باد. از خود به یادگار گذاشتند و واقعه جانسوز کربلا را برای ما روایت کردند.

و نباید از کتاب هایی که در دل خود واقعه مقتل را جای داده اند گذشت: مانند الأمالی مرحوم شیخ صدوق رحمه الله، مناقب آل أبي طالب علیهم السلام، بحار الأنوار، و...

عامه هم در این زمینه کتب کمی ندارند بلکه مقاتل و کتب بسیاری در این زمینه نوشته اند یا در کتاب خود جای داده اند.

تا می رسیم به روضة الشهداء که احتمالاً اولین مقتل به زبان فارسی است، مقتلی که بنابر گفته برخی نام روضه و روضه خوانی از آن گرفته شده است. مرحوم ملاحسین کاشفی متوفای 910 ق در اواخر عمر خود یعنی احتمالاً سال 908 ق باقیات صالحاتی از خود به جا گذاشت.

به همین ترتیب تا زمان صفویه و قاجار، زمانی که اوج آزادی علمای شیعه در طول تاریخ بوده است؛ در این زمان است که مقتل نویسی مانند سایر علوم دینیه رونق خاصی می گیرد، مخصوصاً در زمان قاجار که با آمدن صنعت چاپ کار تکثیر نسخ آسان میشود و مقاتل بسیار زیادی در این

دوره به تألیف و چاپ رسیده است. از تظلم الزهراء و ریاض الشهادة گرفته تا محرق القلوب، مهيج الأحزان، مخزن البكاء، اسرار الشهادة، تذكرة الشهداء، انوار الشهادة و... که فهرست نام این آثار گران بها ولی نادیده گرفته شده خود فرصتی جداگانه می خواهد.

ما مدیون و مرهون زحمات علمای بزرگوار شیعه هستیم که این میراث گران بها را به دست ما رساندند میراثی که دنیا و آخرت ما را آباد می سازد. رحمت و رضوان خدای متعال بر روان آنها باد!

چه سختی ها، کاستی ها و ظلم هایی را به جان خریدند تا نام اهل بیت علیهم السلام و ياد سيد الشهداء علیه السلام برای ما باقی بماند و ما مانند سایرین در جهل و تاریکی به سر نبریم. خدا را شکر بر این نعمت!

یکی از این آثار ارزشمند کتاب حاضر است، کتابی که عالم بزرگوار و متقی مرحوم ملا محمد صالح برغانی رحمه الله آن را تألیف نمود.

بعد از تحقیق کتاب امواج البکاء از استاد بزرگوار، محقق ارجمند، سلالة السادات، حضرت مستطاب ، جناب آقای سید علی اشرف دام عزه درخواست کردم کتابی را برای احیاء معرفی کنند که ایشان مانند همیشه لطف کرده و این اثر گران سنگ را پیشنهاد دادند.

به لطف الهی بعد از چند سال تحقیق این اثر با سختی هایی که دریافتن مصادر داشته به پایان رسید، چون این مقتل از مقاتل جامع قرن سیزدهم است ولی بسیاری از مقاتل ما در قرن چهاردهم به چاپ رسیدند، لذا یافتن منابع آن مقداری دشوار بوده که بحمد الله اکثر مصادر به دست آمد.

نکته ای درباره مقاتل :

در احکام فقهی درباره سند و راویان احادیث بحث می شود که آیا این حدیث وثوق خبری یا مخبری دارد یا خیر تا حکمی را اثبات کنند و یا نفی، اما در تاریخ چنین بحثی پیش نمی آید چون در تاریخ قرار نیست حکمی ثابت شود بلکه صرف نقل قضایاست. بلی، اگر با نص روایات ما نه سلیقه های شخصی و نظرات اختصاصی ما! تعارض داشت و قابل جمع نبود آن وقت سخن دیگری است که باید چگونه رفتار شود.

همان طور که در جای خود ثابت شده است روایت از معصومین علیهم السلام سه دسته است: نقل قول، نقل فعل و نقل تقریر. پس هر نقلی که به معصوم منتهی شد نمی توان به سادگی از آن عبور کرد و فوراً رد کرد. به دو دلیل: یک: در تاریخ همیشه منکر اتفاق باید دلیل بیاورد چون در تاریخ، امکان دارد هر اتفاقی واقع شده باشد، پس این منکر است که باید دلیل بیاورد که چنین اتفاقی رخ نداده، البته دلیل نه استبعادات!

دو: روایات بسیاری به ما رسیده به این مضمون که وقتی چیزی به معصومین علیهم السلام نسبت داده شد آن را نباید رد کرد چون امکان دارد ما وجه آن را نفهمیم که حتی بارد کردن امکان خروج از ولایت اهل بیت علیهم السلام وجود دارد! پناه می بریم بر خدا!

بد نیست که به بعضی از روایات نورانی اشاره شود:

... ولا تَقُلْ لِما بَلَغَكَ عَنَّا ونُسِبَ إلينا هذا باطل وإنْ كُنْتَ تَعْرِفُ مِنَا خَلاقَهُ فَإِنَّكَ لا تَدْرِي لِما قلناه وعلى أي وجه وصفناه... ⁽¹⁾

از حضرت موسی بن جعفر هلیهما السلام : به مطلبی که از ما به تو رسیده و به ما نسبت داده شده نگو: این باطل است! گرچه خلاف آن مطلب را از ما می دانی چون تو نمی دانی که به چه علتی ما این مطلب را گفته ایم و به چه جهتی این گونه بیان کردیم....

در حدیث نورانی دیگری امام باقر علیه السلام می فرماید:

واللهِ إِنَّ أَحَبَّ أصحابي إليَّ أوْرَعُهُم وأفقَهُهم وأكْتَمُهم لحديثنا وإن أسْوَأَهم عندي حالاً وأمْقَتَهم للَّذِي إِذا سَمِعَ الحديث يُنْسَبُ إلينا ويُزوي عنا فلَمْ يَقْبَلْهُ اشْمَأَزَّ منه وجَحَدَهُ وَكَفَرَ مَن دانَ به وهو لا يَدْري لعل الحديث مِن عندِنا خَرَجَ وإلينا أسْنِدَ فَيَكُونُ بِذلِكَ خارجاً عن ولايتنا. ⁽²⁾

به خدا سوگند محبوب ترین اصحابم نزد من کسی است که از همه آنها با تقواتر، بافهم تر و کتمان کننده تر نسبت به حدیث ما باشد؛ و بدترین آن ها نزد من و آن کسی که بیش از دیگران به او خشمگین ام کسی است که وقتی حدیثی را می شنود که به ما نسبت داده می شود و از ما روایت می شود او نمی پذیرد. از آن بدش می آید و انکارش می کند و کسی که به آن اعتقاد داشته باشد را کافر میداند و حال آن که نمی داند که شاید این حدیث از ما صادر شده و به ماسند داده شده باشد که با این کار از ولایت ما خارج خواهد شد.

در روایتی دیگر راوی از امام صادق علیه السلام درباره حدیثی سؤال می کند که به آن حضرت نسبت داده می شود ولی مطلب بزرگی است و برای آنها قابل درک نیست، حضرت از او پرسیدند که شب را روز و روز را شب نگفته، او هم جواب منفی داد، حضرت فرمود:

رُدَّهُ إِلَينا فَإِنَّكَ إِن كَذَّبْتَ فَإِنَّمَا تُكَذِّبُنَا ! ⁽³⁾

آن حدیث را به ما برگردان چون اگر آن حدیث را تکذیب کنی ما را تکذیب کرده ای!

و اما نگاهی کوتاه و فهرست وار به زندگی مؤلف عالی قدر این اثر گران بها که عمر پربرکت خود را در راه خدمت به مکتب اهل بیت علیهم السلام سپری کرد :

مؤلف:

حاج ملا محمد صالح برغانی قزوینی برادر حاج محمد تقی برغانی مشهور به شهید ثالث که توسط فرقه ضاله بهائیت در محراب به شهادت رسید فرزند ملا محمد فرزند ملا محمد تقی فرزند ملا محمد جعفر طالقانی .

ولادت، رشد و نمو:

ملا محمد صالح سال 1200 قمری در برغان (از توابع تهران) دیده به جهان گشود (اما طبق نقلی: 25 ذی قعده 1167 قمری) ⁽¹⁾و در آنجا رشد و نمو نمود، سپس با خانواده اش به قزوین کوچ کرد و دروس مقدمات علوم دینی را در آنجا فرا گرفت و از آنجا به اصفهان و سپس به خراسان و قم هجرت کرد و در قم نزد عالم بزرگ جهان تشیع مرحوم میرزای قمی رحمه الله خوشه چید.

سپس به نجف اشرف مشرف شد و در نزد مرحوم شیخ جعفر کاشف الغطاء رحمه الله زانو زد و بعد از آنجا به کربلای معلا رفته، حدود پنج سال در آنجا ساکن شد و از بزرگان علمای کربلا استفاده کرد مانند سید علی صاحب ریاض و سید محمد مجاهد که از آنها موفق به کسب اجازه شد.

بعد از آن به قزوین بازگشت و در آنجا رو به تدریس و تألیف آورد.

علم و تقوا:

این بزرگوار طبق گواهی صاحب اعیان الشیعه در درجه بالایی از زهد و ورع بوده، محدث و خطیب بوده و با فسادی که آن زمان شهر قزوین را در بر گرفته بود به مقابله برخاست تا این که توانست تقوای ساکنین آن شهر را برگرداند.

صاحب كتاب المآثر والآثار درباره ایشان می نویسد:

حاج ملا محمد صالح برغانی قزوینی از بزرگان مجتهدین در زمان دولت قاجاریه بود و تالیفات بسیار و آثار گران بهایی دارد و از خانواده بزرگواری بوده است.

این عالم فرزانه و برادر بزرگوارش ملا محمدتقی، فقیه و مجتهد نامور تشیع سید محمد مجاهد طباطبایی رحمه الله فرزند مرحوم صاحب ریاض را در جنگ با روس همراهی می کردند.

در موسوعة طبقات الفقهاء درباره این عالم فرزانه آمده است:

فقیه شیعه محدث مفسر متکلم از بزرگان علما. ⁽¹⁾

شاهد مقامات بلند و علم و فضیلت ایشان همان آثار گران سنگی است که از ایشان به یادگار مانده و در ادامه به آنها اشاره خواهد شد.

وفات :

ایشان اواخر عمر پربرکت خود از قزوین کوچ کرد و در کربلای معلا بار اقامت انداخت و در همان جا از دنیا رفت.

از بعضی تواریخ برمی آید که ایشان در غروب روز پربرکت جمعه 27 جمادی الثانیه به طور ناگهانی وقتی که کنار ضریح حضرت سيد الشهداء علیه السلام قسمت بالاسر مقدس ایستاده بود و دستان خود را با خضوع و خشوع به سمت آسمان بلند کرده بود دار فانی را درود گفت. که احتمالاً در سال 1283 قمری باشد؛ بعضی نیز 1271 قمری گفته اند.

بعد از این که در حرم از دنیا رفت ایشان را به منزل بردند و بعد غسل بدن مطهر ایشان را تشییع کرده، کنار ضریح مقدس حضرت سید الشهداء علیه السلام محاذی سر مقدس حضرت در رواق غربی به خاک سپردند.

خوشا به سعادتش از این زندگانی و از این مرگ و چنین محل دفن!

هنيئاً له!...

مرحوم ملامحمد صالح برغانی پنج فرزند از خود به جا گذاشت که نوادگانش در تهران، قزوین، کربلا و نجف پراکنده شدند.

ایشان موقوفات زیادی در کربلا نجف و قزوین از خود به یادگار گذاشت. و کتابخانه نفیسی داشت که کتاب های خطی کم یابی در آن بود. ⁽²⁾

خاندان برغانی :

آل برغانی از قدیمی ترین و مشهورترین خانواده علم و ادب هستند، علما و فضلای بسیاری در زمینه های مختلف علوم اسلامی از این خاندان به ظهور رسیدند. می گویند آنها یک شاخه از

آل بویه هستند. که حتی بر سنگ مزار بعضی از بزرگان و علمای آنها این لقب (.... بویهی طالقانی) نوشته شده بود.

این خاندان در قرن دهم و حتی نیمه دوم قرن دوازدهم به آل طالقانی اشتهار داشتند. و بعدها در نقاط مختلف: عراق، ایران، اروپا و آمریکا پراکنده شدند.

در اواخر قرن دوازدهم و اوائل قرن سیزدهم هجری این خاندان به آل برغانی شهرت یافتند. اولین کسی که از آن ها به این نام مشهور شد مرحوم شیخ محمد معروف به (ملائکه) بود که در سال 1200 از دنیا رفت، بعد از آنی که ایشان را به اجبار به روستای برغان برده، آنجا اقامت می دهند. بعداً سه برادر: شیخ محمد تقی، شیخ محمد صالح و شیخ ملاعلی به این اسم اشتهار می یابند.

در سال 1263 که شیخ محمدتقی برغانی را که برادر بزرگ تر بود در محراب در اثنای راز و نیاز به درگاه الهی به شهادت رساندند فرزندان ایشان به آل شهید یا آل شهیدی مشهور می شوند. در اینجا خاندان برغانی به سه گروه متفرع می شوند: آل صالحی: فرزندان شیخ محمد صالح، آل شهیدی که گذشت و آل علوی که فرزندان برادر سوم شیخ ملا علی بودند.

بعضی از خاندان به افتخار عموی شهید خود به شهرت خود (شهیدی) را اضافه کردند: شهیدی صالحی و شهیدی علوی .

مرحوم آقا بزرگ تهرانی در طبقات اعلام الشیعه درباره آنها می فرماید:

این خاندان از باشرافت ترین خاندان علم هستند و از سلسله های طلایی هستند.. خاندانی که چندین بزرگان فقها و استوانه های دین در علم، مرجعیت، تقوا و قداست بین آن ها به ظهور رسید. ⁽¹⁾

آثار مکتوب :

از این عالم عامل و فاضل كتب متعددی در زمینه های مختلف (تفسیر، فقه و...) به یادگار مانده که نشانگر علم، دانش و فضل آن بزگوار و احاطه ایشان به فنون مختلفه است:

1 - أعمال السنة: ياكنز العباد. فارسی.

2- اعمال شش ماه فارسی

3- بحر العرفان ومعدن الإيمان في تفسير القرآن: در 17 جلد در این تفسیر احادیث اهل بیت علیهم السلام را جمع آوری کرده است.

4 - الدرة: مجموعه نكات سودمند متفرقه، کشکول مانند.

5- شرح قصيدة الحميري العينية.

6- غنيمة المعاد في شرح الإرشاد: در 14 جلد.

7- کنز الباکین: فارسی در مصائب همه ائمه اطهار علیهم السلام در چهار جلد.

8- كنز البكاء في مقتل سيد الشهداء.

9 - كنز الزائرين.

10 - كنز العرفان في تفسير القرآن: در 17 جلد.

11- کنزالمصائب: فارسی مصائب پنج تن آل عبا علیهم السلام.

12- کنز المعاد: فارسی درباره اعمال طول سال که این کتاب آخرین مصنف ایشان بوده و در اعمال ماه ذی حجه قلم ایشان برای همیشه از کار بازماند.

13- کنز المواعظ: در دو مقام: مقام اول مواعظی که در ارشاد القلوب مرحوم دیلمی و کتب دیگر روایت شده و در ماه صفر 1265 قمری به اتمام رساند.

14- کنز الواعظين في أحوال الأئمة الطاهرين: عربی چهار کنز در چهار جلد.

15- مجمع الدرر: كشكول.

16 - مجمع المصائب: مقتل فارسی.

17 - مخزن البکاء: کتاب حاضر که در سال 1261 آن را به اتمام رساند.

18 - مخزن العقائد: در دو جلد.

19 - مسالك الراشدين يا مسلک السداد: شرح إرشاد علامه: در دو جلد.

20 - مسلك الراشدين: فقه.

21 - مسلك النجاة: فارسی مختصر من طهارت تا اعتکاف.

22 - مصباح الجنان لإيضاح أسرار القرآن: در سه جلد

23 - معدن الأنوار ومشكاة الأسرار: این کتاب در مقدمات تفسیر مفتاح الجنان خود ایشان است که آن را در 12 کنز و یک خاتمه مرتب نمود و در 1270 قمری آن را به اتمام رساند.

24- مفتاح البكاء في مصيبة خامس آل العباء: مقتل فارسی آن را در کربلای معلا به سال 1270 تالیف کرد.

25 - مفتاح الجنان في تفسير القرآن: در هشت جلد که در جمادی الثانیه 1269 قمری آن را به اتمام رساند.

26 - منبع البكاء في مقتل سيد الشهداء علیه السلام :

27 - هداية المصنفين: درباره امامت و به زبان فارسی. ⁽¹⁾

کارهایی که در این کتاب انجام شد :

از آنجایی که نسخ این کتاب به صورت چاپ سنگی بود، در ابتدا حروفچینی شد. در مرحله بعد آدرس منابع و مآخذ مطالب در پاورقی داده شد که بحمد الله اکثر مطالب به دست آمد به جز موارد بسیار اندکی که آن هم بیشتر شبیه آن به دست آمد یا در کتب متأخر بوده، لذا در مواردی که شبیه مطلب کتاب به دست آمد یا در کتب متأخر بوده به صورت [ر.ک] آدرس داده ایم.

چون کتاب از منابع کتب سده بعدی هست لذا از دخل و تصرف و ویرایش آن پرهیز شد.

در مرحله بعد مقابله کتاب صورت گرفت، و با توجه به این که این مقتل از مقاتل معروف و در دست بوده لذا نسخ بسیاری داشته و ما توانستیم به چهار نسخه آن دست پیدا کنیم که البته از یک نسخه تنها چند صفحه را در اختیار داشتیم. برای همین بود که کار مقابله سخت تر شد چون بعضی از نسخه ها غلط هایی داشت لذا با حساسیت بسیار مقابله انجام شد و سعی شد طبق یکی از نسخ که به نظر می رسید صحیح تر و متقدم تر از بقیه باشد تصحیح شود با این حال در پاره ای از موارد با شواهد و قرائن تصحیح صورت گرفت و نیز کتاب منبع البکاء ایشان نیز راه گشای ما بود.

و وظیفه خود می دانم که در این مرحله از سرورانی که در کار مهم مقابله برای حضرت سيد الشهداء علیه السلام قدم برداشتند و حقیر را یاری رساندند به نوبۀ خود تشکر و قدردانی کنم: برادر بزرگوار جناب سلالة السادات ثقة الاسلام سید حسین رضوی کشمیری، ثقة الاسلام جناب آقای علی خانی آرانی و اخوی محترم ثقة الاسلام جناب آقای محمد حسین خورشیدی.

امید دارم بی بی دو عالم حضرت صدیقه طاهره صلوات الله وسلامه عليها وعلى أبيها وبعلها وبنيها. مزد همت آن ها را عنایت بفرماید.

و باز هم مانند همیشه این والد ماجد بود که در راهنمایی این حقیر کوتاهی نکردند و بنده را در این تلاش مورد تفقد خود قرار دادند و در موارد مورد نیاز از مرحمت های ایشان بهره بردم. از مولایم امیرالمؤمنين صلوات الله وسلامه علیه و علی اولاده. پدر معنوی می خواهم تا سایه لطف والدین گرامی را بر سر ما مستدام بدارد. اللَّهُمَّ اشْكُرْ لَهُمَا تَرْبِيَتِي، وَأَيْنَهُمَا عَلَى تَكْرِمَتِي، وَاحْفَظْ هَمَا مَا حَفِظَاهُ مِنِّي فِي صِغَرِي ! ⁽¹⁾

اهداء کار تحقیق:

در پایان این عمل ناچیز را به ساحت مقدس باب امید انام، مليكة ارض شام،

دختر محنت دیده، یتیم اسیری کشیده،

دردانه خانه خامس آل عبا، سه ساله دشت کربلا،

سيدة العالمين، ريحانة الحسين علیه السلام،

حضرت رقیه بنت الحسین که صلوات و درود الهی بر او، پدر و مادرش باد.

هدیه می کنم، امید دارم این بانوی دردانه هدیه مرا بپذیرد و از پدر بزرگوارش بخواهد مرا از این درگاه جدا مسازد و تا پایان خودم و خانواده ام که سختی های کار بنده را متحمل می شوند، از خدمت گزاران این آستان باشیم.

لبيك داعي الله...

إِنْ كَانَ لَمْ يُحِبْكَ بَدَنِي عِنْدَ اسْتِغَاثَتِكَ وَلِسَانِي عِنْدَ اسْتِنْصَارِكَ فَقَدْ أَجَابَكَ قَلْبِي وَسَمْعِي وَبَصَرِي وَرَأبِي وَهَوَاي...

مجتبی خورشیدی

ربیع الاول 1436

دی 1393

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله ربّ العالمين وصلى الله على محمد وآله الطاهرين.

اما بعد: چنین گوید بنده خاطی و مذنب، محتاج به مغفرت پروردگار غنی، محمد صالح البرغانی، که: چون بعد از فرایض، اعظم اعمال مندوبه و اشرف قربات شرعیه، گریستن و گریانیدن و محزون شدن و محزون ساختن بر مصیبت سید الشهداء و خامس آل عبا ابی عبدالله الحسین علیه السلام است، لهذا این قليل البضاعة وكثير الاضاعة، بعد از فراغ از غنيمة المعاد و مسلك الراشدين، مشغول شدم به تألیف معدن البكاء. و چون به لغت عرب بود و عوام عجم را در آن بهره ای نبود، لهذا مجالس تعزیه او را با قلیلی از مقدمات و ملحقات، به لغت فارسی ایراد نمودم و نامیدم آن را به منبع البكاء.

و بعد ملاحظه نمودم که مقصود گریستن و گریانیدن است و تحصیل آن غالباً موقوف است بر ذکر احادیث چندی که مستعد سازد مستعین را بر بکاء و ذاکرین را بر ابکاء؛ لهذا شروع نمودم به تألیف نمودن کتابی که مشتمل بوده باشد بر بسیاری از اخبار مورثه بکاء در تعزیه سیدالشهداء علیه السلام.

و چون در امثال مقام، کفایت می کند هر خبر و اثری که منشأ حزن و گریه شود، مادامی که حکمی از احکام شرعیه بر آن مترتب نگردد، لهذا در مقام تصحیح مسئله برنیامدم؛ بلکه اقتصار نمودم بر همین خبر و اکتفا نمودم به موجود بودن آن در کتب معتمده. و در اغلب مواضع ذکر می نمایم کتبی را که آن خبر را از آن نقل نموده ام. و چون این کتاب به جهت ذاکرین خزانه ای است بی منتها و به جهت باکین، جوهری است گران بها، آن را مسمی گردانیدم به:

مخزن البكاء فی مصیبة سید الشهداء

و آن مشتمل است بر مقدمه و چهارده مجلس و خاتمه.

مقدمه

در ذکر هشت خطبه است:

الاول

بسم الله الرحمن الرحيم

«الحمد لله الذي جعل محبته في قلوب أوليائه حتى خلعوا أثواب البقاء وقرعوا أبواب اللقاء» یعنی: حمد از برای خدای آن چنانی است که قرار داده است محبت خود را در دلهای دوستان خود تا آنکه خلع نمودند ابدان دنیویه را و کوبیدند درهای لقای رحمت پروردگار را.

«وعرفهم لذائذ قريه حتى تنافسوا في التقدم إلى الحتوف وأصبحوا نهب الرماح والسيوف» و شناسانيد ایشان را لذایذ قرب خود را تا آنکه رغبت نمودند بر مقدم شدن اخذ مرکب ها و صبح نمودند در حالتی که غارت شده نیزه ها و شمشیرها می باشند.

«والصلاة والسلام على محمد وآله خصوصاً على ولده المظلوم الطريد والمغموم الشهيد جريح الكفرة وطريح الفجرة» وصلات و سلام بر محمد و آل او، خصوصاً بر فرزند مظلوم از وطن رانده او و مغموم شهید شده او که مجروح است از حربه کافران و بر زمین افتاده است از ستم فاجران.

«المجزوز الرأس من القفاء المهمل على الرمضاء» و بریده شده است سر او از قفا و انداخته شده است بدن او بر روی ریگ های گرم.

«المندوب عليه في السماوات البالغة فجيعته إلى السرادقات» و نوحه شده است بر او در آسمان ها و رسیده است مصیبت او تا به سوی سرادقات .

«المشققة عليه جيوب المخدّرات المنشورة عليه شعور النائحات» و دریده شده است در مصیبت او گریبان مخدرات و افشانیده شده است در عزای او موی های زن های نوحه کننده .

«الرامق بطرفه إلى بنيه وبناته اللاحظ بعينه حين ذبحه إلى أخواته ونسائه» و آن مظلوم، نظر کننده بود به

طرف چشم خود به سوی پسران و دختران خود و ملاحظه کننده به دیده خود در حین ذبح او، به سوی همشیره ها و زنان خود.

«الناظرة إليه عين فاطمة وأبيه الشاخص إليه طرف جده وأخيه» و نظرکننده است به سوی او در حالت ذبح، چشم مادرش فاطمه و پدرش علی علیه السلام و ملاحظه کننده است به سوی او دیده جدش پیغمبر خدا و برادرش حسن مجتبی

«مقتول أولاد الزنا سيدنا أبي عبد الله » کشته شده اولاد زنا، سید ما ابي عبد الله علیه السلام.

«فوا حسرتاه على تلك الأجسام المرمّلة بالدماء والأقواه اليابسة من الظماء !» ای چه بسیار حسرت بر جسم هایی که آغشته است به خون ها! و بردهان هایی که از تشنگی خشکیده شده است!

«ووا لهفاه على الأعضاء المقطعات والنسوة المأسورات والأيدي المغلولات والأعناق المكبلات!» ای چه بسیار تلهف و اندوه من بر اعضای قطعه قطعه شده و زن های اسیر شده و دست های غل کرده و گردن های طوق نهاده شده!

«فوا ويلاه عما فعله الظالمون وارتكبه الجاهلون وسيعلم الذين ظلموا أي منقلب ينقلبون» فوا ويلاه! از آنچه به عمل آورده اند آن را ظالمین و مرتکب شده اند آن را جاهلین «و زود است خواهد دانست که اشخاصی که ظلم کردند که بازگشت ایشان کی خواهد بود».

أما بعد:

فيا سماء جرت هذا الأمور / على مثل الحسين فموري بعده موري

ای آسمان؛ این همه ستم ها و ظلم ها بر مثل حسین علیه السلام وارد شد؛ پس به تزلزل در آی بعد از این واقعه و اضطراب بنما؛

وأنت يا أرض سيري بعده قطعا / ويا جبال على وجه الثرى سيري

و توای زمین! بعد از حسین قطعه قطعه شورای کوه ها! روانه شوید بر روی زمین و بر جای خود قرار نگیرید!

أين الرسول عن الشبل الحسين / وقد أمسى فرار القطعان اليعافير

کجاست رسول خدا که ببیند فرزند خود حسین علیه السلام را که شام نموده است در حالتی که زیارت می کند او را آهوان و گاوهای وحشی و کسی از آدمیان به زیارت او نمی رود؟

أين الرسول وجسمان الحسين علیه السلام يرى / كمصحف قد ثرى في الأرض مهجورا

کجاست پیغمبر خدا که ببیند بدن حسین را مانند قرآنی که افتاده شده است بر روی زمین در حالتی که مهجور است؟!

أين الرسول من الرأس الكريم على / رأس السنان يخالي بدر ديجور

کجاست رسول خدا که ببیند سر مبارک حسین علیه السلام که بر بالای نیزه کرده اند، مانند شب چهارده می درخشد؟!

أين الرسول وثغركان يرشفه / تدقه بقضيب أكف مخمور

کجاست رسول خدا که ببینند که آن دندانی را که همیشه می مکید، یزید شراب خوار بر آن چوب می زند؟!

أين الرسول ومهر السبط متفلت / يعدو بسرج إلى الفسطاط مكسور

کجاست رسول خدا که ملاحظه نماید اسب بی صاحب حسین علیه السلام را که میدود به طرف خیمه گاه با زین شکسته، تا خبر مرگ صاحبش را به اهل بیت او برساند؟!

أين الرسول عن الأيتام تندبه / مثل النجوم على النوق الحدابير

کجاست رسول خدا که ببیند یتیمان حسین را که مانند ستارگان بر شترهای لاغر سوارند و همه اشیاء بر ایشان نوحه می کنند؟!

خطب تزعزع منه الدين و اضطربت / قواعد المجد في الأعراف والطور

مصیبتی است که دین خدا از آن به تزلزل درآمده است و مضطرب شده است خانه مجد و بزرگی که پروردگار مجید در سوره اعراف و سوره طور آن را مؤسس نمود.

الخطبة الثانية

بسم الله الرحمن الرحيم

«الحمد لله الراحم على الشهداء لبذل مهجتهم وعلى الأرامل واليتامى بعبرتهم»: حمد مرخدایی را سزد که رحم کننده است بر شهیدان به اعتبار بذل نمودن ایشان خون خود را در راه او؛ و بر بیوه زنان ویتیمان، به اعتبار اشک چشم ایشان .

«وعلى المسلوبين العرايا لضجّتهم وعلى المهتوكي الخبايا لانتهم» و رحم کننده است بر اشخاصی که لباس ایشان را کنده اند و عاری از لباس شده اند، به اعتبار ناله ایشان .

«فله الحمد على أحسن قضائه في أوليائه وله المجد على أحسن قدره في أصفيائه» پس، از برای خداست حمد بر نیکویی قضای او نسبت به دوستان خود. و از برای اوست بزرگواری بر حسن تقدیر او نسبت به برگزیده های خود.

«والصلاة والسلام على سيدنا محمد وآله خصوصاً على من أزعجوه عن الأوطان وضيقوا عليه المكان» صلات و سلام برسید ما محمد و آل او؛ خصوصاً بر کسی که بیرون کردند او را از وطن خود، و تنگ کردند بر او مکان را.

«وقتلوه وأصحابه كالأصباح ونصبوا رأسه على العوالي» و كشتند او را و اصحاب او را مانند گوسفندان قربانی، و نصب کردند سر او را بر سر نیزه ها.

«وسبوا نسائه كالإماء والذراري وزاروا بهن في القفار والبراري» و اسیر کردند زن های ایشان را مانند کنیزان و خدمتکاران، و سر دادند ایشان را در صحراها و بیابان ها.

«ونهبوا أمواله وأيتموا أطفاله وكسروا ظهره ورضضوا صدره» غارت کردند مال های او را و یتیم کردند طفل های او را و شکستند پشت او را و خرد کردند استخوان های سینه او را.

«قتيل الأعداء وأسير المحنة والبلاء مسلوب العمامة والرداء المخضب الشيب من الدماء المذبوح بسيف الجفاء من القفاء» كشتة اولاد زنا و اسیر محنت و بلاء و کسی که عمامه و رداء او را بردند، و ریش مبارکش خضاب کرده شده است از خون و ذبح گردیده شده است از قفا.

«الشهيد العطشان المدفون بلا أكفان المعفر الخدين المقطوع الودجين سيدنا أبي عبدالله الحسين علیه السلام» کسی که شهید شده است با لب تشنه و دفن شده است بی کفن و دو خد او به خاک چسبیده شده است و دو شاهرگ او بریده شده است؛ و آن شخص، سید ما ابی عبدالله الحسین علیه السلام است.

«لعنة الله على قاتليه وظالميه والندام من أوّل الدهر إلى يوم القيامة» و لعنت خدا بر کشندگان آن حضرت و ظلم کنندگان او که پشیمان هستند؛ از اول دهر تا روز قیامت.

اما بعد:

قم يا رسول الله وانظر ما جرى / في كربلاء لبنيك من خصمائها

برخیز ای رسول خدا! و نظر نما به آن مصیبت هایی که جاری شده است در زمین کربلا بر فرزندان تو، از دشمنان ایشان.

فلقد غدوا طعم الردى بيدي العدى قتلى وأسرى في السباكإمائها

به تحقیق که آشامیدند شربت های هلاك، از دست دشمنان خود. بعضی کشته شدند و بعضی اسیر شدند؛ مانند اسرای قوم سبا!

هذا الحسين بها على عفر الثرى / في حلة حمل ينسج دمائها

این حسین است که افتاده است به روی خاک و لباس سرخی در بدن اوست که بافته شده است به خون .

مقطوع رأس هشمت أظلاله / عريان من أثوابه بعرائها

سر او را بریده اند و استخوان های او را شکسته اند و بدن او را عاری نموده اند از لباس او در بیابان کربلا

حيكت له قصان ترب أغبر/ من مور أرباح الفلا وهوائها

و بافته شده است از برای او پیراهن. از خاک و غباری که بر او ریخته شده است از تردد بادهای صحرای کربلا و هوای آن .

هذا الذي قد كنت تلثم نحره / أمسى نحيرا من حدود ضبائها

این است حسین که همیشه حلقوم او را می بوسیدی؛ شام نموده است در حالتی که او را ذبح نموده از تیزی شمشیرها و نیزه ها

من بعد حجرك يا رسول الله قد / ألقى طريحا في ثرى رمضائها

بعد از آنکه او را پروردی در کنار خود، انداخته شد اسب بر بدن او در روی ریگ های گرم کربلا

هذا وجنته الشريفة قد غدت / للصافنات تجول في أعضائها

این جنه شریف آن حضرت که صبح نموده است و هر آینه اسبها جولان می کنند بر روی اعضای او.

ونسائه تسبى كما تسبى الإماء / وتقاد في الأغلال من أسرائها

و زنان او را اسیر نموده اند مانند کنیزان، کشیده شده اند در غل ها مانند اسیرانی که در غل ها می کشند.

یا قوم ما ذنب الصغار لتنزلوا / بهم لصغار وتعلنوا باذائها

ای قوم اشقیاء! چیست گناه طفل های صغیر که خواری و مذلت بر آنها وارد آوردید و علانیه اذیت نمودید آن طفل های صغیر را؟

ويلكم مايشف غل صدوركم / قتل الموالي اليوم من كبرائها

ای وای بر شما! آیا شفا نداد سوزش سینه های شما را کشتن بزرگان ایشان، که طفلها را نیز مانند بزرگان کشتید؟!

الخطبة الثالثة

بسم الله الرحمن الرحيم

«الحمد لله الذي جعل حزبه من الغالبين وأوليائه من الفائزين وشهدائه من الرابحين وأصفيائه من المكرمين وخلصائه من الآمنين» حمد مرخداوند آن چنانی را که گردانید لشکر خود را از جمله غالبین در حجت و در ایام رجعت، و قرار داد دوستان خود را از رستگاران، و گردانید شهیدان در راه خود را از جمله نفع برندگان، و اصفیای خود را از جمله مکرمان و مخلصین خود را از جمله آمنین.

«والصلوة السلام على محمد وآله الغر الميامين» و صلات و سلام بر محمد و آل او که همه نیکان و صاحب یمن و برکت اند. «خصوصاً على الذي أريق دمه في محبته واستبيح حرمه في نصرته»، خصوصاً بر

کسی که ریخته شد خون او در محبت خدا و راضی شد در اسیر شدن حرم خود در نصرت دین خدا. «وعلى الوجوه المعفّرة والأيدي المقطوعة والرؤس المرفوعة والأقواه اليابسة والأبدان المرضضة والصدور المحظمة والأضلاع المنكسرة والأبدان السلبية العارية» وصلات و سلام بر روهایی که به خاک مالیده شده است، و دست هایی که قطع شده است، و سرهایی که بر بالای نیزه رفته است، و دهان هایی که خشکیده است، و بدن هایی که خرد شده است، و سینه هایی که پامال شده است از سم ستوران، وضلع هایی که شکسته شده است، و بدن هایی که لباس آن را کنده اند. و عریان افتاده است.

«والأجساد البالية والأعضاء المقطعة والدماء السائلة والعيون الباكية والبطون الجائعة والشفاه الذابلة» یعنی: صلات و سلام بر جسدهایی که کهنه شده است، و اعضایی که قطعه قطعه شده است، و خون هایی که روان شده است، و چشم هایی که گریانند، و شکم هایی که گرسنه اند، و لب هایی که از تشنگی خشک شده است.

«ولعنة الله على الظلمة الكفرة والطغاة الحسدة المنتهكين لحرمة الرسول المفتكين في ذرية البتول» يعنى: لعنت خدا باد بر ظالمانی که کافرانند، و سرکشانی که حسد ورزیده اند، و بر اشخاصی که هتک نمودند حرمت رسول خدا را، و دریدند حرمت ذرية بتول را.

«بغير ذنب أذنبوه ولا جرم اجترموه. اللهم عذبهم عذاباً أليماً والعنهم لعناً کثیراً»، یعنی: بدون گناهی که به عمل آورده و نه ذنبی که از ایشان سرزده باشد. خداوندا! عذاب نما ایشان را عذاب دردناک و لعن کن ایشان را لعن بسیاری !

أما بعد:

أف لعيني كيف تلتذ الكرى/ وجفونهم لم تكتحل برقادي

یعنی: اف باد بر چشم من که چگونه لذت می برد به خوابیدن و حال آن که سرمه راحت خواب بر چشم های حضرت امام حسين علیه السلام و اهل بيت او واصحاب او به سبب کثرت مصایب وارده بر ایشان کشیده نشده است.

آف لقلبي بالزلال شرابه / وقلوبهم بلظى الهجير صوادي

يعني: أف باد از برای دل من که آب صاف سرد می آشامد و حال آن که دل های ایشان در شدت حرارت تشنگی است.

أف لجسمي كيف يهناه الوطي / وجسومهم ما وطئت بمهاد

اف باد از برای جسم من! چگونه گواراست بر او راه رفتن و حال آن که جسم های ایشان وامانده است از رفتار.

بأبي وأمي الهاشميات التي / قد هشمت بالقيد والأصفاد

یعنی: پدر و مادرم فدای زنان از آل هاشم باد که ضعیف شده است بدن های ایشان از قید و غل های.

يسرى بهن على المطايا حسرا/ شعثاً بغير وطا على الأعواد

یعنی: سوار نمود[ند] آن زنان را بر قطب های شتران در حالتی که برهنه و مو پریشان اند. و شهر به شهر و دیار به دیار می گردانند.

ترثوا إلى رأس الحسين وتشتكي / ما نالها من معشر الأوغاد

و آن زنان مرثیه می خواندند از برای سر امام حسین علیه السلام و شکایت می کنند به آن سر مبارک از آن چه رسیده است به ایشان، از این گروه ناکس و پست مایه

أخي بعد العز عز نصيرنا/ فعزاؤنا يبدو مد الآباد

یعنی: زینب و ام کلثوم شکایت می نمایند به سر آن حضرت و می گویند: ای برادر جان! ما بعد از آن که عزیز بودیم به سبب وجود شماها، کم شد یاور ما؛ پس عزای ما ابدالآباد تازه است، کهنه نمی شود.

ء أخي يا روحي وروح مسرتي / وقرين أقراحي محل ودادي

قم وانظر الأولاد في ذل السبا/ والسب للآباء والأجداد

یعنی: ای برادر جان من! ای روح من وسبب خوشحالى من وطبيب جراحات من و محل دوستی من! برخيز و نظر نما به اولاد خود که چگونه در ذلت اسیری گرفتارند. و ملاحظه نما که دشمنان چگونه دشنام می دهند آباء و اجداد را.

هل نظرة يا واحدي أطفي بها / ما اشتكيه من لظى الأبعاد

یعنی: آیا می شود که یک نظری به من کنی، ای برادر بی نظیر من! تا فرونشانم به سبب آن نظر، غصه هایی که بر من وارد آمده است از سوزش آتش دوری تو؟

الخطبة الرابعة

بسم الله الرحمن الرحيم

«الحمد لله الذي أعظم مصيبتنا بمصيبة من جعل في تربته الشفاء وفي تحت قبته اجابة الدعاء وفي ذريته الأئمة النجباء» يعني حمد مر خداوندی را سزد که عظیم گردانید مصیبت ما را به سبب مصیبت کسی که قرار داده است در تربت او شفاء را و در تحت قبة او اجابت دعا را و در ذریه او ائمه نجباء را.

«والصلوة والسلام على زين مكة ومنى وفخر زمزم وصفا محمد المصطفى وعلى آله النجباء» وصلات و سلام بر زینت مکه و منی و فخر زمزم و صفا، محمد مصطفی، و برآل آن جناب که از نجبایند.

«خصوصاً على شبله الكريم وصاحب الرزء الجسيم» سيما بر سبط آن جناب که صاحب کرم است و صاحب مصیبت بزرگ است.

«الذي ناح عليه آدم في جنة النعيم ونوح في الطوفان العميم وإبراهيم فقال: إني سقيم، وإسماعيل بعد الذبح العظیم» یعنی مظلوم آن کسی که نوحه کرد بر مصیبت او حضرت آدم در بهشت؛ و حضرت نوح در طوفان عام؛ و حضرت ابراهیم در وقتی که نظر نمود به اوضاع افلاک و مطلع شد بر آن چه وارد می شود بر آن جناب، پس فرمود: «من مریض شدم به سبب ملاحظه مصایبی که وارد می شود بر حسین علیه السلام»؛ و حضرت اسماعیل در وقتی که فدا به جهت او آمد و مطلع شد آن جناب با حضرت ابراهیم بر ذبح و فدا شدن حضرت امام حسین علیه السلام و به این سبب گریستند، پس حق تعالی فرمود که این گریه که از شما صادر شد در مصیبت حسین علیه السلام ، اجر آن بیشتر است از قربان شدن اسماعیل .

«وبكى عليه موسى الكليم وعيسى الرحيم وكان أمره أعجب من أصحاب الكهف والرقیم» گریست در مصیبت آن مظلوم، حضرت موسی کلیم و عیسی رحیم. و بود مصیبت او اعجب از قضیه اصحاب كهف ورقيم.

«الذي نهبوا ماله وأيتموا أطفاله وأسروا عياله وداروا برأسه في البلاد بين العباد» و آن مظلوم، آن کسی است که اموال او را غارت نمودند و یتیم کردند اطفال او را و اسیر نمودند عیال او را. و سر آن مظلوم، در شهرها در میان مردم گردانیدند.

«فآه من رزء عظيم ثم لم يسمع مثلها في الأقاليم كيف ؟! فإنّ الشيب خضيب والخد تريب والجسد سليب والثغر مقروح بالقضيب» پس آه از مصیبت بزرگی که شنیده نشده است مثل آن در همه اقلیم ها! چگونه چنین نباشد؟ به درستی که ریش مبارک آن جناب از خون خود خضاب نمود و خد مبارکش را بر خاک چسبانیدند و بدن نازنین آن جناب را برهنه کردند و دندان مبارکش را با چوب آزرده کردند.

«والودج مقطوع والرأس مرفوع والجسد موضوع ومن الدفن ممنوع والقلب ظمئان والماء في الفرات ملآن» یعنی: و رگ های گردن او را قطع نمودند و سر نازنین آن مظلوم را بر سر نیزه کردند و جسد مبارکش را در بیابان انداختند و منع نمودند از دفن کردن. و قلب آن جناب تشنه بود و آب در شط فرات پر بود.

الذي بكت لمصابه السماوات العلى وزلزلت لفقده الأرضون السفلى غريب الغرباء الحسين المظلوم أبو عبد الله علیه السلام.

اما بعد:

أعلاسنان سنان يرفع رأسه بين الملايا ليت فاطم حاضرة

آیا بر نیزه سنان بن انس ملعون بلند کرده می شود سر مبارک آن جناب در میانه مردمان؟! ای کاشکی مادرش فاطمه زهراء حاضر می شد.

ذبح الحسين فأي عيش يصطف /أم أي نفس بعده متباشرة

یعنی : ذبح کرده می شود حضرت امام حسین علیه السلام ؛ پس کدام عیش صاف میشود یا کدام نفس بعد از این مصیبت خوشحال خواهد بود؟

والخيل أجروها عليه فرقت / منه بواطنه ورضت ظاهره

و اشقیاء اسب تاختند بر بدن مبارک آن مظلوم؛ پس خرد کردند ظاهر و باطن آن بدن را .

لهفي لزينب واليتامى حولها / تبكي عليهم وهي لها ناشرة

یعنی: و بسیار تأسف من از برای زینب است. در حالتی که یتیمان حسین دور او را گرفته اند و آن مظلومه گریه می کند برایشان؛ در حالتی که حیران است و موهای سر خود را افشان نموده.

تدعو بفاطمة البتول بصوتها / يا أمنا يا ليت عينك ناظرة

و ندا می کرد جناب زینب مادر خود فاطمه را که ای مادر ما؛ کاشکی چشم های تو نظر می نمود .

لترى حسيناً نور عينك ما لق / من بعد فقدك من عصاة قادرة

تا ببینی نورچشم خود حسین را که بعد از تو چه بر او وارد آمد از عاصیان به نهایت رسیده در معصیت.

ذبحوه ذبح الشاة ظلما ظاميا / تسدوا عليه صافنات الغابرة

ذبح نمودند حسین تو را مانند گوسفند، با لب تشنه، از روی ظلم وستم. اسبان بر بدن مبارک آن جناب تاختند.

سلبوا بناتك جهرة يا أمنا / فوجوهها بين الأعادي سافرة

ای مادر! برهنه نمودند اعادی، دختران تو را آشکارا پس با روهای باز در میان اعادی به جانب کوفه و شام می رفتند.

وبنات هند في القصور أعزة / مخبية تحت الخدور الساترة

وبنوك أسرى في القفار أذلة / من غير ما ستر عليها حاسرة

یعنی: دختران هند که زوجه ابوسفیان است. با عزت در قصرها نشسته اند، و اطفال تو را اسیر نموده اند و برهنه با مذلت در صحراها می گردانند.

ويزيد في تخت الخلافة جالس / وحسين في حر الشموس الساعرة

و یزید ملعون در بالای تخت خلافت نشسته است و بدن حضرت امام حسین علیه السلام در میان آفتاب بسیار گرم افتاده است.

الخطبة الخامسة

بسم الله الرحمن الرحيم

«الحمد لله الذي أبكانا بمصيبة من بكى عليه آدم في الجنة ونوح في السفينة وإبراهيم إذ خر عن فرسه وشج رأسه في أرض مارية» يعنى: حمد مر خداوندی را که گریانید ما را به سبب مصیبت کسی که گریست بر او حضرت آدم در بهشت و نوح در کشتی و ابراهیم در وقتی که در صحرای کربلا از اسب در غلطید و سرش شکست.

«وإسماعيل حين لم يشرب غنمه من الفرات في جنب المشرعة وموسى حين دخل الحسك في رجليه وسال دمه في الغاضرية وسليمان حين دارت بساطه في الأرض الشريفة وعيسى حين سد الأسد في الكربلاء طریقه» یعنی: و گریست در مصیبت او حضرت اسماعیل در هنگامی که نیاشامیدند گوسفندان او از آب فرات، و حضرت موسی در وقتی که خار فرو رفت بر پاهای او و خون او ریخت در کربلا، و حضرت سلیمان در وقتی که به اضطراب آمد بساط او در زمین کربلا و حضرت عیسی در وقتی که شیر سر راه بر او گرفت و مانع شد از مرور در صحرای کربلا .

«ومحمد حين غاب عن أم سلمة ورجع ويده من دم المظلوم مضمومة وعلي حين ذهب إلى صفين غير مرة» و حضرت محمد صلى الله عليه وسلم در وقتی که از خانه ام سلمه بیرون رفت به صحرای کربلا بعد مراجعت فرمود، دست خود را به هم گرفته بود و در آن بود خون حضرت امام حسین علیه السلام ، گریست در مصیبت او و حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در وقتی که رفت به جنگ صفین و مکرر گریه در جنگ صفین از آن حضرت ظاهر شد.

«وفاطمة في كل يوم وليلة والحسن حين مال لونه إلى الخضرة وتذكر حديث المعراج والقصرين في الجنة والحسين حين قال: أنا قتيل العبرة» و گريست در مصیبت او حضرت فاطمه در هر روز و شب، و حضرت امام حسن علیه السلام در وقتی که رنگ او سبز شد و متذکر شد حدیث دو قصر را در بهشت، و حضرت امام حسین علیه السلام در وقتی که فرمود: منم کشته شده گریه.

«والصلوة والسلام على سيّد الإنس والجان وعلى آله خصوصاً على سبطه العطشان والأسير الحيران قليل الأنصار والأعوان كثير الأشجان والأحزان السليب العريان والذبيح الظمآن الذي نعشه العيدان كافوره تراب حوافر الفرسان وقبره قلوب أهل الإيمان أبي عبدالله الحسين المدفون بلا غسل والأكفان» یعنی: صلات و سلام برسید انس و جان و بر آل او؛ سیما بر سبط لب تشنه او و اسیر حیران او که اعوان و انصار قلیلی

داشت و ناله و حزن او بسیار بود و برهنه و عریان بود و سر بریده با لب تشنه بود؛ آن کس که تابوت او چوب نیزه ها بود و کافور او خاک سم اسب ها بود که بر بدن مبارکش تاخته بودند و قبر او در دل اهل ایمان بود و آن شخص ابی عبدالله الحسین علیه السلام است که بدون غسل و کفن او را دفن کردند.

فاه فآه على النسوة المأسورات والعلويات البارزات والخدود الملطمات والأيدي المغلولات والأعناق المكبلات والعيون الباكيات ولعنة الله على مقاتليهم ومعانديهم من أول الدهر إلى يوم العرصات !

أما بعد:

لهفي على ربات خدر أبرزت / بعد الستور لكل عبد أكوع

یعنی: واحسرتا بر دختران و زنانی که همیشه در پس پرده عفت و طهارت بودند و حال ظاهر شده اند از برای هر بنده احمقى.

أسفي على فتيان أحمد أصبحت / يسرى بهنّ لكلّ قفر بلقع

ای چه بسیار تأسف من بر دختران احمد مرسل که صبح نمودند و حال آن که ایشان را در صحراهای بی آب و علف می گرداندند.

لهفي على تلك الحرائر والعدا/ قهرا تجاز بهن فضل البرقع

ای تلهف من بر دختران خواتینی که دشمنان از روی قهر و غلبه کنار برقع ایشان را می گیرند که از سر ایشان بربایند آن را .

لم أنس لا والله زينب إذ مشت / وهي الوقور إليه مشي المسرع

به خدا قسم که فراموش نمی کنم زینب را؛ به آن وقار و تمکینی که داشت، به سرعت به سوی برادر خود می دوید و می گفت:

أخي أعظم ما ألاقيه من البلوى / فراقك يابن أمي فاسمع

یعنی: ای برادر جان من! اعظم بلاهایی که بر من وارد شده است مفارقت تو است بشنو چه می گویم ای فرزند مادر من!

ء أخي مالك من بناتك معرض / والكل منك بمنظر وبمسمع

ای برادر جان من! چه باعث شده است تو را که التفاتی نمی کنی به دخترهای خود و حال آن که همه ایشان در مقابل تواند و کلام تو را می شنوند.

ء أخي هل لك رجعة تحيى بها/ أرواحنا هيهات ما من مرجع

ای برادر جان من! آیا به جهت تو رجوعی هست که زنده بشود به جهت مراجعت ارواح ما؟ نه؛ این سفر، سفری نیست که به جهت شخص، رجوعی بوده باشد.

ء أخي لوقبل العدى مني الفدى / لفدتك منا أنفس لم نجزع

ای برادر جان من! اگر دشمنان قبول می کردند از ما فدا و قربانی را هر آینه ما بالتمام قربانی تو می شدیم بدون آن که جزعی نماییم.

الخطبة السادسة

بسم الله الرحمن الرحيم

«الحمد لله الذي جعلنا من أمة أشرف الناس في الحسب والنصب وأعلاهم في الحلم والأدب وأعظمهم في المصيبة والتعب وأجلهم في العناء والنصب محمد أشرف المقربين ونخبة المرسلين»، يعني: حمد مر خداوندی را سزد که گردانید ما را از امت اشرف ناس در حسب و نسب، و اعلای ایشان در حلم و ادب، و اعظم ایشان در مصیبت و تعب، و بزرگتر ایشان در رنج کشیدن و متحمل اذیت دشمن شدن؛ که آن جناب محمد است که اشرف مقربین و نخبه مرسلین است.

«والصلاة والسلام عليه وآله المظلومين خصوصاً على سبطه الممنوع من الماء المعين الشهيد الطعين» وصلات و سلام بر پیغمبر خدا و آل مظلومین او باد؛ خصوصاً بر سبط او که ممنوع شد از آب گوارا و شهید شد از ضربت نیزه.

«مذبوح القفاء مقطع الأعضاء مسلوب الرداء محروق الخباء شديد العناء عظيم البلاء قليل الرعاء قتيل الظماء منزوع الخداء المطروح على الرمضاء الذي بكت عليه ملائكة الأرض والسماء في كل صباح ومساء سيدنا الحسين المظلوم أبي عبدالله» که ذبح گردیده شد از قفا و قطع شد اعضاء او و کنده شد رداء او و سوخته شد خیمه های او و شدید شد رنج و تعب او و بزرگ شد بلای او و قلیل بود رعایت کننده او و کشته شد با لب تشنه و کنده شد نعلین او و انداخته شد بدن مبارکش بر روی ریگ های گرم. و آن جناب کسی است که گریستند بر او ملائکه زمین و آسمان، در هر صبح و شام. و آن جناب سید ما ابی عبدالله الحسین است.

«فوا أسفاه متما جرى على البنين والبنات وهم ما بين من تخمش وجهها بيديها ومن تنزع قرطها من أذنيها وبين من يستجير فلايجار ويستغيث فلايغاث ويستنصر فلا ينصر ويستعين فلايعان ولعنة الله على ظالميهم أجمعين من أول الدهر إلى يوم الدين» اى تأسف بسیار از مصایبی که وارد آمد بر پسران و دختران آن مظلوم! و حالت ایشان این بود که بعضی به دو دست روی خود را می خراشیدند و بعضی را گوشواره از گوش های او می کندند و بعضی طلب می نمود پناه دهنده را کسی پناه نمی داد و استغاثه

می نمود، کسی به فریاد او نمی رسید و اعانت می طلبید، کسی اعانت نمی کرد. و لعنت خدا باد بر ظلم کنندگان ایشان، بالتمام، از اول روزگار تا روز قیامت.

أما بعد:

بنفسي مجروح الجوارح آيسا / من النصر خلو ظهره من ظهيرها

یعنی: جانم فدای آن اعضای مجروح که مأیوس بود از یاری کردن مردم، او را. و پشت او خالی بود از یاوری.

بنفسي محزوز الوريد معفرا / على ظماء من فوق حرصخورها

جانم فدای کسی باد که رگ گردن او را بریده اند در حالتی که روی او بر خاک چسبیده شده است. با تشنگی او را بر روی سنگ های گرم انداخته اند.

يتوق إلى ماء الفرات ودونه/ حدود شفار أحدقت بشفيرها

آرزومند آب فرات است و حال آنکه در میانه او و آب فرات، شمشیر و نیزه های تیز فاصله هستند.

قضى ظاميا والماء يلمع ظاميا / وغودر مقتولا دوين غديرها

یعنی: با لب تشنه شریت شهادت را چشید و حال آنکه آب بالای هم موج می زد. و با او غدر و مکر کردند و در نزدیکی آن و آب ندادند او را

أيقتل خير الخلق أما ووالدا / وأكرم خلق الله وابن نذيرها

آیا کشته می شود بهترین خلق خدا از حیثیت مادر و پدر و کشته میشود گرامی ترین خلق الله و پسر پیغمبر نذیر؟!

ويمنع من ماء الفرات ويغتدي / وحوش الفلاريانة من غديرها

و منع کرده می شود از آب فرات و حال آنکه وحشیان صحراها سیراب اند از آن آب.

يديرها على رأس السنان برأسه / سنان الا شلت يمين مديرها

یعنی دوره می دهند سر مبارک او را سنان بن انس در بالای نیزۀ خود. چرا شل نشده است دو دست دور دهنده آن سر مبارک؟!

ويؤتى بزيين العابدين مكبلا / أسيراً ألا روحي الفداء لأسيرها

آیا حضرت امام زین العابدین را اسیر نمود با غل و زنجیر می آورند؟! روح من فدای آن اسیر باد!

يمشي يزيد رافلا في حريره / ويمسى حسين عاريا في حرورها

و راه برود یزید ملعون با کمال تکبر در لباس های حریر و شام می کند حسین مظلوم در حالتی که با بدن عریان در روی ریگ های گرم افتاده است.

ودار بني صخر بن هند أنيسة / بنشد أغانيها وسكب خمورها

وخانه پسرهند معمور است از آوازهای غنا و خوردن شراب

ودار على والبتول وأحمد/ وشبرها مولى الورى وشبيرها

معالمها تبكي على علمائها / وزائرها يبكي لفقد مزورها

و خانه های احمد و علی و فاطمه و حسن و حسین، آن مکان های عبادت آن ها، می گریند بر علمایی که در آنجا عبادت می کردند. و زایران گریه می کنند بر نبودن مزور آن .

الخطبة السابعة

بسم الله الرحمن الرحيم

«الحمد لله الذي أمرنا بالسلام والصلوة على أشرف الكاينات ونهانا عن التفرد بهما عليه من غير ضم الآل اليه وحيث كنا مأمورين فنحن المنقادون قائلين الصلاة والسلام عليك وآلك خصوصاً على من مصصت لعابه كالسكرة ومص لعابك فى البين فلذا خصصته بخطاب حسين منّي وأنا من حسين» صلات وسلام بر تو وآل تو، خصوصا بر کسی که مکیدی لعاب دهن او را مانند شکر، و مکیدی او لعاب دهن تو را؛ پس به این سبب تخصیص دادی او را به خطاب این حسین از من است و من از حسینم».

«السلام على علي بن الحسين العليل المكروب الحزين زين العابدين علیه السلام وعلى علي بن الحسين الذبيح الطعين وعلى علي بن الحسين المذبوح بالنشاب الملق على يدى الباب سلام بر علی بن الحسین علیه السلام ، عليل مكروب محزون، زين العابدين. وسلام بر علی بن الحسین علیه السلام ، مذبوح مقتول نیزه. وسلام بر علی بن حسین که ذبح شد به سبب تیر و انداخته شد بدن او بر روی دو دست پدر بزرگوارش. «والسلام على العباس والقاسم وساير المجاهدين وعلى الأبدان الضعيفة في عبادة الله والدماء السائلة في سبيل الله والدموع السائلة من خشية الله» سلام بر عباس و قاسم و سایر جهادکنندگان و سلام بر بدن هایی که ضعیف شدند در عبادت خدا و خونهایی که جاری شده است در راه خدا و اشک هایی که از خوف خدا ریخته شده است.

«السلام على زينب التقية وعلى سكينة المسبية وعلى فاطمة ورقية وعلى البنات الهاشمية والسادات العلوية» سلام بر زینب تقیه باد و بر سکینه اسیر شده و بر فاطمه و رقیه و سایر دختران بنی هاشم وسادات علوی.

«السلام على الأبدان السليبة والأجسام التريبة والخدود المعفّرة والجسام المخصبة والأعضاء المقطعة» سلام بر بدن های عریان و جسم های به خاک چسبیده و خدهای به خاک مالیده شده وجسم های به خون خضاب شده و اعضای پاره پاره شده.

«السلام على جميع من سفك دمه لوجه الله في أرض مارية وعلى جميع من بكى أو حزن في هذه الرزية» سلام بر جمیع اشخاصی که گریسته است یا محزون شده است در این مصیبت .

«آه من مصيبة أدمعت عيون الأنام وأحرقت قلوب الخاص والعام ولعنة الله على الطغاة الفجرة من أوّل الدهر إلى قیام القیامة» آه از مصیبتی که گریانید چشمهای مردمان را و سوزانید دل های خاص و عام را. و لعنت خدا بر سرکشان فاجران، از اول روزگار تا روز قیامت.

أما بعد:

أف لعيني كيف تلتذ الكرى / وجفونهم لم تكتحل برقادي

اف باد بر چشم من که چگونه لذت می برد از خوابیدن و حال آن که چشم های حسین و اقارب و اصحاب او استراحت نکردند به خوابیدن؟

أف لقلبي بالزلال شرابه / وقلوبهم بلظى الهجير صوادي

اف باد بر دل من! چگونه آب زلال را می آشامد و حال آن که دل های ایشان از شدت حرارت آفتاب، در نهایت تشنگی بود؟

أف الجسمي كيف يهنأه الوطى / وجسومهم ما وظنت بمهاد

اف باد از برای جسم من! چگونه گواراست خوابیدن از برای او و حال آنکه جسم های ایشان گام بر نداشته اند به سوی رختخواب؟!

بأبي وأمي الهاشميات التي / قد هشمت بالقيد والأصفاد

پدر و مادرم فدای دختران و زنان بنی هاشم باد که اعضای ایشان مجروح شده بود به سبب غل و زنجیر.

يسرى بهن على المطايا حسرا/ شعثاً بغير وطا على الأعواد

و ایشان را اسیر نموده برهنه بر سر قطب شترها سوار نموده، با غبار آلود می گردانند.

ترثوا إلى رأس الحسين وتشتكي / ما نالها من معشر الأوغادي

مرثیه می خوانند به جهت سرامام حسین و شکایت می کنند آنچه به ایشان رسیده است از آن گروه .

قم وانظر الأولاد في ذل السبار / والسب للآباء والأجداد

برخیز ای مظلوم! و نظر نما به اولاد خود که در مذلت اسیری گرفتارند، و نظر به دشمنان کن که چگونه دشنام می دهند آباء و اجداد را.

هل نظرة يا واحدي أطفي بها / ما أشتكيه من لظى الأبعاد

آیا می شود که نظری به من نمایی ای بی قرینه من! تا اینکه فرونشانم به آن نظر آتشی که دوری تو برافروخته است در دل من؟!

الخطبة الثامنة

بسم الله الرحمن الرحيم

«الحمد لله الذي جعلنا من أمة النور المبين والكتاب المستبين محمد صاحب الشريعة الغراء والمحجة البيضاء صلوات الله وسلامه عليه وعلى آله» حمد مرخداوندی را سزد که گردانید مرا از امت نور آشکارا و کتاب هویدا که آن جناب محمد است که صاحب شریعت غراست و صاحب حجت روشن است. صلات خدا و سلام او بر آن جناب باد و بر آل او!

خصوصاً على شبله صاحب المحن الهائلات والدموع الهاطلات والعيون الساهرات والشفاه الذابلات والأكباد الظامئات والنحور الداميات والدماء الجاريات والأبدان الباليات والأجسام العاريات الذي زواره السهام النافذات وعواده سيوف القاطعات وطبيبه الرماح الثاقبات ودوائه الدماء السائلات وأكفانه عشيرة الصافنات وندابه البنات الحاسرات وشياعه الأرامل البارزات وهو سليل خير البريات وأشرف الموجودات الذي رضضته الخيول العاديات وصاحب المصيبة التي لم يسمع مثلها في القرون الخاليات والأيام السالفات سيدنا الأمين وإمامنا المبين حسين بن أمير المؤمنين له ولعنة الله على مقاتليهم وظالميهم أبد الآبدين.

یعنی: خصوصاً بر سبط آن جناب که صاحب محنت های هولناک است و صاحب اشک های ریزان است و چشم های بیداری کشیده است و صاحب لب های افسرده شده از تشنگی است و جگرهای تشنه است و صاحب نهرهای خون آلوده است و خون های جاری است و بدن های لاغر و جسم های عاری آن چنانی. که زوّار او تیرهای نفوذ کننده است و عیادت کننده، شمشیرهای برنده است. و طبیب او نیزه فرورونده است و دوای او خون های جاری است و کفن های او خاک سم اسبان است که بر او تاختند. و نوحه کننده او دختران برهنه است و تشییع کننده اوزن های بیوه آشکارا هستند. و اوست سلیل بهترین بریات و اشرف موجودات؛ آن کسی که خورد کرد استخوان او را اسبان سرکشان، و صاحب مصیبتی که شنیده نشده است مثل آن در ازمنه

سابقه و ایام گذشته. و آن جناب سید امین و امام مبین حسین بن امیرالمؤمنین علیهما السلام است. ولعنت خدا بر قاتلان و ظلم کنندگان ایشان باد در هر ازمنه و اوقات.

اما بعد:

يا حادي الأضغان رفقا بالأولى / كانوا من العليا بدور سمائها

یعنی: ای ساربان که درشتی می کنی به سبب عداوت. بر این اسیران و شترهای ایشان را می دوانی مدارا نما به این اسیران که همه از بزرگان و بدر سپهر جلالت اند.

أو ما علمت بمن تحت ركابها / ناديك يا أولى الورى بشقائها

في الركب أولاد الرسول وفاطم / الزهراء البتول الطهرست نسائها

یعنی: مگر نمی دانی که این اسیرانی که بر شتر سوار کرده، شتر را به تندی میرانی چه اشخاصی می باشند؟ ایشان اولاد رسول خدا و فاطمه زهراء سیده نساء می باشند.

فيه الفواطم للخدود لواطم / تكلى تنادي الغوث من ضرائها

آخر، بر این شتران، دختران فاطمه زهراء سوارند که از مصیبت، طپانچه بر روی خود می زنند و از بی کسی از دشمنان خود فریاد رس می جویند .

في الركب زين العابدين مكبلا / ذو مقلة عبرى تسخ بهائها

دنف علیل ذو غلیل زاده / غل اليدين كآبة لعبائها

یعنی: در این قافله، زین العابدین که او را در غل و زنجیر کشیده اند و اشک چشم های او جاری است و او رنجور و بیمار است و بستن دو دست او به زنجیر ناخوشی دارد و الم او را زیاد کرده است.

فصل اول : در ذکر بعضی از آیات و بیان جلدهای از قصص و حکایات است

[تاویل «کهیعص»]

و شیخ طبرسی در کتاب احتجاج از سعد بن عبدالله روایت کرده است که گفت: من در وقتی مبتلا شدم به یکی از ناخوشی ها و صعب ها. پس به من گفت: ⁽¹⁾هلاکت بر تو و اصحاب تو! شما گروه رافضیان، طعن می زنید بر مهاجرین و انصار و انکار می نمایید حجت هایی را که پیغمبر به جهت ایشان قرار داده است. ابوبکر فوق صحابه است، به سبب سبق اسلام او مگر نمی دانید که رسول خدا او را به غار برد؟ به جهت این بود که ترسید از اینکه ضرری به او رسد، چنانکه از برای نفس خود می ترسید؛ زیرا که می دانست که او خلیفه خواهد بود در امت. خواست که او را محافظت نماید که مبادا اخلالی در امر دین شود. و علی را در فراش خود خوابانید، چون که می دانست که اگر علی کشته شود، اختلالی در امر دین حاصل نمی شود؛ زیرا که از صحابه کسی هست که جای او بنشیند. و پس به این سبب باکی نداشت از کشته شدن علی!

سعد بن عبدالله می گوید: که جواب های چندی گفتم، لکن سکت خصم نبود. باز آن ناصبی گفت: شما رافضیان می گویید که ابوبکر و عمر منافق بودند. و استدلال می جویید به اراده نمودن ایشان در شب عقبه، قتل پیغمبر را. پس خبر ده مرا که اسلام ابوبکر و عمر از روی طوع و رغبت بود یا از روی اکراه و اجبار بود؟

من جواب او را نگفتم؛ زیرا که در نفس خود فکر کردم که اگر جواب بگویم که اسلام ایشان از روی طوع و رغبت بود، پس به من خواهند گفت که بنابراین، ایمان ایشان از روی نفاق نخواهد بود. و اگر گویم که از روی اکراه و اجبار بود، خواهد گفت که در وقت ایمان، از برای اسلام قوتی نبود تا این که اسلام ایشان از روی اجبار بوده باشد.

پس مراجعت نمودم و نزدیک بود که جگرم قطع شود. پس طوماری برداشتم و قریب به چهل مسأله مشکله که جواب آن را نمی دانستم، نوشتم که به خدمت امام حسن عسکری علیه السلام فرستم. در آن وقت احمد بن اسحاق که از خواص آن حضرت بود، در قم بود. چون او را طلب نمودم، دیدم که از قم بیرون رفته است. پس، از متعاقب او رفتم و به خدمتش رسیدم و حکایت را به جهت او نقل کردم. گفت: با من بیا تا به سر من رأی رویم و این مسائل را از امام حسن عسکری علیه السلام سؤال نما.

پس من به اتفاق او به سر من رأی رفتم. وارد شدیم به در خانه مولای خود و اذن داخل شدن طلبیدیم. به ما اذن داد. پس ما داخل خانه آن حضرت شدیم. و با احمد بن اسحاق، انبانی بود که پیچیده بود آن را به عبای طبری. و در آن انبان یک صد و شصت همیان بود از طلا و نقره. بر سر هر يك، مهر صاحب آن همیان بود.

چون داخل شدیم و چشم بر روی مبارک ابی محمد حسن بن علی علیهما السلام افتاد که مثل ماه شب چهارده می درخشید، دیدم که طفلی بر ران آن حضرت نشسته است که مانند مشتری می درخشید و دو گیسو دارد. و در پیش روی او اناری از طلا هست که تجلی شده است او به جواهر گران بها که یکی از رؤسای بصره به جهت آن جناب به عنوان هدیه فرستاده است. و در دست آن حضرت قلمی است که چیزی بر کاغذ می نویسد. و هر وقت که می خواهد بنویسد، آن طفل دست آن حضرت را می گیرد؛ پس آن حضرت آن انار را می اندازد و آن طفل می رود و آن انار را برمی دارد و برمی گردد و در این اثنا می نویسد. پس احمد بن اسحاق عبا را گشود و انبان پول را پیش روی آن حضرت گذاشت. پس آن حضرت نظر به آن طفل کرد و فرمود: بشکن مهر هدایای شیعه و دوستان خود را.

آن طفل گفت: ای مولای من! آیا جایز است که در از نمایم دست پاک خود را به هدیه هایی که نجس اند و مال هایی که خبیث اند؟! پس امام حسن علیه السلام فرمود که ای پسر اسحاق! آنچه در انبان است درآور تا تمییز دهد در میان حلال و حرام آن.

پس احمد بن اسحاق یک همیان برآورد و آن طفل گفت: این همیان مال فلان بن فلان است، در فلان محله قم ساکن است. و شصت و دو دینار در آن است که چهل و پنج دینار آن از قیمت زمینی است که از پدرش به او میراث رسیده بود و فروخته است. و چهارده دینار آن قیمت هفت

جامه ای است که فروخته است آن را. و سه دینار آن از اجاره دکاکین اوست.

حضرت امام حسن علیه السلام فرمود: راست گفتی ای پسر، ای فرزند من! بفهمان به این مرد حرام آنها را.

آن طفل فرمود: در این دنانیر، یک دیناری است به سکه ری و تاریخ آن فلان سال است و نصف نقش آن رفته است و یک دینار مقراض شده ناقصی هست که وزن آن یک دانق و نیم است. مال حرام آن کیسه این قدر است؛ زیرا که صاحب این کیسه در فلان سال در فلان ماه، یک من و ربع ریسمان نزد نساجی که همسایه او بود داشت. پس زمان بسیاری بر آن گذشت و آن ریسمان را دزد برد. نساج خبر داد به صاحب ریسمان که ریسمان را دزد برده است. صاحب مال تصدیق ننمود، از نساج غرامت گرفت به ریسمانی که نازک تر از آن بود و در وزن، یک من و نیم بود. بعد امر نمود که جامه ای از آن ریسمان بافت. و این دو دینار از ثمن آن جامه است.

بعد سر آن کیسه را باز کردند؛ پس یافتند به همان نحوی که حضرت فرموده بود. بعد یک کیسه دیگر درآوردند. آن طفل گفت: آن کیسه مال فلان بن فلان است که ساکن است در فلان محله قم. و پنجاه دینار در میان آن است. و سزاوار نیست از برای ما که دست خود را نزدیکی آن بریم.

پس حضرت امام حسن علیه السلام فرمود: چرا؟ گفت: از جهت این که این دینارها از پول گندم است؛ در میان او و زارعین او به شراکت بود. و او حصه خود را گرفت به کیل کاملی و حصه زارعین را به کیل ناقصی داد.

پس مولای ما امام حسن علیه السلام فرمود: راست گفتی ای فرزند من! بعد فرمود: ای پسر اسحاق! بردار این کیسه ها را و وصیت نما به صاحبانش برسانند که ما را حاجتی نیست به آن ها.

بعد فرمود: جامه آن زن پیر را بیاور. احمد بن اسحاق گفت: آن در میان خرجین بود. فراموش کردم که بیاورم. پس احمد رفت که بیاورد آن را. پس مولای ما امام حسن علیه السلام عسکری متوجه من گردید و فرمود: یا سعد! چه چیز تو را به اینجا آورده است؟ عرض کردم: تشویق نمود مرا احمد بن اسحاق به ملاقات نمودن مولای خود.

آن حضرت فرمود: چه شد آن مسائلی که اراده نمودی که سؤال نمایی از آن ها؟ عرض کردم که بر حال خود باقی است ای مولای من! فرمود: سؤال نما از نور چشم من و اشاره به آن طفل نمود. از

هرچه می خواهی.

پس به خدمت آن طفل عرض کردم: ای آقای ما و فرزند آقای ما! خبر به ما رسیده است که رسول خدا صلی الله علیه وآله قرار داده است طلاق زوجات خود را به امیرالمؤمنین علیه السلام. حتى اینکه امیرالمؤمنین علیه السلام در روز جمل، رسولی فرستاد به سوی عایشه که «تو داخل نمودی در اسلام و اهل

اسلام، چیز نارواجی که حاصل شد از تو. و به سبب جهالت، اولاد خود را مورد هلاک برآوردی. اگر دست از نزاع برداشتی؛ والا تو را طلاق می گویم.» پس خبر ده ما را ای مولای من! که چه چیز است معنی طلاق که مفوّض داشته است رسول خدا صلى الله عليه وسلم حکم آن را به امیرالمؤمنین علیه السلام؟

آن جناب فرمود: خداوندی که مقدس است اسم او، بزرگ شمرده است شان زنان پیغمبر را؛ پس تخصیص داده است ایشان را به شرف امهات. پس رسول خدا فرمودند که یا اباالحسن! به درستی که این شرف باقی است در ایشان، مادامی که اطاعت نمایند خدا را. پس هر یک از ایشان که معصیت نمایند خدا را بعد از من، به این که خروج نمایند بر تو، پس طلاق ده او را و بیرون نما او را از شرف مادر مؤمنین بودن.

پس بعضی از مسائل فقه پرسیدم و جواب شنیدم. بعد گفت: خبر ده مرا یا بن رسول الله صلی الله علیه وآله ! . از قول خدای عز وجل از برای پیغمبر خود موسی: «فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوَادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى» ⁽¹⁾يعنى: «بگن دو نعلین خود را، به درستی که تو در وادی مقدسی سیر می نمایی»؛ به درستی که فقهاء فریقین گمان می کنند که آن نعلین از پوست میته بوده است.

فرمود: کسی که این قول را بگوید، پس به تحقیق که افتراء بسته بر موسی و جاهل شمرده است او را در نبوت او؛ زیرا که از دو خصلت بیرون نیست: یا صلات موسی در آن جایز بوده است، یا جایز نبوده است. اگر صلات موسی در آن نعلین جایز بوده است، پس جایز خواهد بود از برای او که بپوشد آن را در آن بقعه؛ هر چند آن بقعه، مقدس و مطهر باشد. و اگر نماز موسی در آن جایز نبوده است، پس این شخص چنین قرار داده است که موسی حلال و حرام را نمی دانست و نمی دانست که در چه چیز، نماز جایز است و در چه چیز جایز نیست. و این کفر است.

پس عرض کردم: خبر ده مرا ای مولای من! از تأویل آن. پس فرمود: به درستی که موسی در وادی مقدس بود؛ پس عرض کرد: ای پروردگار من! محبت خود را خالص گردانیده ام از برای تو و شسته ام قلب خود را از محبت کسی که سوای توست. و بود حضرت موسى شديد المحبة نسبت به اهل خود. پس حق تعالی فرمود: (فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ) یعنی: نزع نما از قلب خود، محبت اهل خود را؛ اگر محبت تو خالص از برای من است و قلب خود را شسته ای از محبت غیر من.

سعد بن عبد الله می گوید: بعد من گفتم: خبر ده مرا از تأویل (كهيعص). ⁽²⁾

فرمودند که این حروف از خبرهای غیب است که مطلع ساخت حق تعالی بنده خود زکریا را بر آن. بعد حکایت نمود آن را از برای محمد. و این قصه چنین بود که حضرت زکریا علیه السلام از خدا طلب نمود که تعلیم نماید به او اسماء پنج گانه آل عبا را. پس جبرئیل فرود آمد و اسماء ایشان را تعلیم نمود به آن حضرت. چون زکریا نام محمد و علی و فاطمه و حسن علیهم السلام ذکر می کرد، غم و اندوه او بر طرف می شد. و چون نام حضرت امام حسین علیه السلام را ذکر می کرد، گریه بر او مستولی می شد و دلش به طپش می آمد و نفسش می گرفت. پس روزی مناجات کرد و گفت:

الهي! ما بالي إنى ذكرتُ محمّداً وعلياً وفاطمة والحسنَ ⁽¹⁾تَسلَّيتُ بأسمائهم من همومي؛ وإذا ذكَرتُ الحسين تدمع عيني وتثورُ زَفْرَتي ؟

یعنی: خداوندا! چه باعث است در وقتی که ذکر می کنم نام محمد و علی و فاطمه و حسن را غم های من بر طرف می شود به سبب ذکر کردن آن اسماء ایشان؛ و چون نام حسین را بر زبان جاری می سازم، اشک بر چشم من جاری می گردد و به هیجان می آید ناله و صدای من؟

پس خداوند عالم، قصۀ شهادت و مظلومیت آن حضرت را به جهت حضرت زکریا بیان فرمود، به این رموز (کهیعص)، پس کاف اشاره است به اسم کربلاء؛ و ها به هلاکت عترت او؛ و یا یزید که ظالم حسین است؛ و عین به عطش آن جناب؛ و صاد به صبر آن حضرت. چون زکریا این قصه را شنید، سه روز از مسجد خود حرکت نکرد و کسی را نزد خود راه نداد و مشغول گریه و زاری شده بود. و مرثیه او که در مصیبت آن حضرت می خواند :

«إلهي ! أتفجع خير خلقك بولده ؟!» یعنی: خداوند! آیا به درد می آوری قلب بهترین خلق خود را به مصيبت فرزند او؟! «إلهي أتنزل البلوى هذه الرزية بفنائه ؟!» یعنی: خداوندا! آیا بلاهای چنین مصیبتی را بر او فرود خواهی آورد؟! «إلهي ! أتلبس عليا وفاطمة ثياب هذه المصيبة؟!» یعنی: آیا می پوشانی لباس های این مصیبت را به علی و فاطمه ؟! «أتحل كربة هذه المصيبة بساحتهما؟!» یعنی: خداوندا! آیا وارد می آوری اندوه و گریه این مصیبت را به ساحت ایشان؟! بعد حضرت زکریا عرض کرد:

خداوندا! مرا فرزندی کرامت فرما که در پیری، دیده من به او روشن شود. و چون کرامت فرمودی، مرا فریفته محبت او گردان. و بعد دل مرا به درد آور در مصیبت او چنانچه قلب حبیب خود محمد صلی الله علیه وآله به درد خواهی آورد به مصیبت فرزند خود.

پس حق تعالی یحیی را به آن جناب عطا فرمود و دل او را در مصیبت یحیی به درد آورد.

و حضرت یحیی شش ماهه در شکم مادر بود و حمل حضرت امام حسین علیه السلام نیز شش ماه بود.

سعد می گوید: بعد عرض کردم: خبرده ای مولای من! که به چه سبب مردم نمی توانند اختیار نمایند امام را از برای خود؟ فرمود: آن امام، مصلح باشد یا مفسد؟

عرض کردم: باید مصلح باشد. فرمود: آیا جایز است که اختیار ایشان بر مفسد اتفاق افتد؟ زیرا که احدی نمی داند که چه خطور می کند در قلب غیر، از صلاح یا فساد.

گفتم: بلی. فرمود: این است علت. می خواهی مؤید سازم آن را به برهانی که قبول نماید عقل تو آن را؟

گفتم: بلی. فرمود: خبر ده مرا از پیغمبرانی که برگزیده است خدا ایشان را و فرو فرستاده است به ایشان کتب خود را، مؤید ساخته است ایشان را به وحی و عصمت؛ زیرا که ایشان اند عَلَم های امت ها و ایشان اند که هدایت در اختیار ایشان بیشتر است. که از جملهٔ آن پیغمبران است موسی و عیسی. آیا جایز است با وفور عقل ایشان و کمال علم ایشان، اینکه واقع بشود اختیار ایشان بر منافق و ایشان گمان کنند که او مؤمن است؟

گفتم: نه فرمود: پس این است موسی کلیم الله علیه السلام، با وفور عقل و کمال علم و نزول وحی بر او، اختیار نمود از اعیان قوم خود و وجوه لشکر خود از برای میقات پروردگار خود، هفتاد مرد را که شک نداشت در ایمان ایشان. پس واقع شد اختیار او بر منافقین. فرموده است خدای عزّ وجلّ: (وَاخْتار مُوسَى قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلاً لِمِيقَاتِنَا) ⁽¹⁾إلى قوله: (لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةٌ) ⁽²⁾(فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ بظلمهم) ⁽³⁾یعنی: «اختیار کرد موسی از قوم خود، هفتاد مرد را از برای میقات ماه تا قول خداوند که «آن ها گفتند که ایمان نمی آوریم تا علانیه خدا را ببینیم. پس گرفت ایشان را صاعقه، به سبب ظلم ایشان».

پس چون دیدیم که اختیار موسی که از جمله اشخاصی است که حق تعالی او را برگزیده است از برای پیغمبری واقع شد بر افسد، دون اصلح. و حال اینکه موسی گمان می کرد که مختار او اصلح می باشند، نه افسد، دانستیم که نیست اختیار امامت مگر از برای کسی که بداند آن چیزی را که در سینه ها پنهان است و مکنون است در ضمیرها و برگردد به سوی او، پنهان ها. و دانستیم که نیست نصیبی از برای اختیار نمودن مهاجرین و انصار. بعد اینکه واقع شد اختیار بهترین انبیاء، بر صاحبان فساد؛ در وقتی که اراده نمودند اهل صلاح را.

بعد فرمود مولای ما علیه السلام: ای سعد! از دشمن تو که ادعا کرد که پیغمبر، برگزیده این امت را با خود به غار برد از جهت اینکه بر او ترسید، چنان که بر خود بترسید، زیرا که دانسته بود بعد از فوت آن حضرت، اوست خلیفه بر امت او، از جهت اینکه از حکم مخفی شدن نیست که غیر را با خود برد؛ پس منشأ بردن، محافظت او بود. و علی را در مقام خواب خود گذاشت؛ از جهت اینکه می دانست که اگر علی کشته شود، نمی باشد خللی که حاصل می شود از قتل او، مثل خللی که حاصل می شود از قتل ابوبکر؛ زیرا که از برای علی هست کسی که قایم مقام او باشد در امور؛ چرا نقض نکردی بر او به اینکه بگویی: آیا نیستید شما که می گویید: «پیغمبر فرمود که خلافت بعد از من، سی سال خواهد بود. و گردانیده است آن را بر عمرهای این چهار نفر: ابوبکر و عمر و عثمان و علی. پس ایشان بنابر مذهب شما خلفای رسول خدا هستند؟» خصم تو چاره [ای] نخواهد جست مگر این که بگوید: «بلی» پس بگو از برای او: «در وقتی که امر چنین باشد، پس بعد از زمان خلافت ابوبکر، این سه نیز خلفاء الله خواهند بود. پس چرا یک خلیفه را که ابوبکر باشد به غار برد و این سه نفر را با خود به غار نبرد؟ پس بنابراین پیغمبر تهاون نموده است در حقوق این سه نفر و ترک نموده شفقت بر ایشان را، بعد از اینکه واجب بوده است بر او که به عمل آورد نسبت به جمیع ایشان؛ که بکند به همه آن ها بر ترتیب خلافت ایشان، آن کاری را که نسبت به ابوبکر کرد.»

و اما آن سؤال که خصم تو کرد که «آیا ابوبکر و عمر اسلام آوردند از روی طوع و رغبت یا از روی کراهت؟» چرا نگفتی که «ایشان اسلام آوردند از روی طمع ؟!» و بیان آن این است که ابوبکر و عمر مخالطه می نمودند با یهود. و یهودان به ایشان خبر می دادند به خروج محمد و استیلاء او یافتن بر عرب، از تورات و کتب متقدمه. و می گفتند برای ایشان که استیلای او بر عرب، مثل استیلای بخت النصر است بر بنی اسرائیل؛ مگر اینکه او ادعای پیغمبری می نماید و پیغمبر نیست. و چون امر رسول خدا ظاهر شد، شهادت دادند به او بر شهادت به این که «لا إله إلا الله محمد رسول الله صلی الله علیه وآله» از روی طمع که بیایند از جهت رسول خدا در وقتی که منتظم شد امر او حکومت شهری را. پس چون مأیوس شدند از حاکم نمودن رسول خدا ایشان را، موافقت نمودند با رفقای خود در شب عقبه و نقاب بر رخ خود انداختند، مانند رفقای خود، و رم دادند شتر رسول خدا را تا اینکه بیندازند آن حضرت را و هلاک کنند او را. پس خداوند محافظت نمود پیغمبر خود را از کید ایشان. و قدرت به هم نرسانیدند که کاری نمایند. و حال آن دو نفر مثل حال طلحه و زبیر است در وقتی که نزد علی آمدند و با او بیعت کردند از روی طمع که به جهت هر یک حکومت ولایتی خواهد بود. و چون مأیوس شدند از حکومت، بیعت او را شکستند و خروج نمودند بر او تا این که رجوع نمود امر هر یک

از ایشان به سوی چیزی که بر می گردد به آن چیز امر کسی که می شکند عهود و مواثیق را.

بعد برخاست مولای ما حسن بن علی علیهما السلام به نماز خود و حضرت قائم نیز برخاست با او. پس من مراجعت نمودم و طلب نمودم احمد بن اسحاق را. دیدم که ظاهر شد در مقابل من و می گریست. گفتم: چرا دیر کردی و چرا گریه می کنی؟ گفت: مفقود شده است آن جامه که سؤال نمود مولای من که آن را احضار نمایم.

گفتم: باکی بر تو نیست. برو خبرده آن جناب را. پس به خدمت آن حضرت رفت. بعد مراجعت نمود و تبسم می نمود و صلوات می فرستاد بر محمد و اهل بیت او. پس گفتم: چه خبر داری؟ گفت: یافتم ثوب را که پهن شده بود در زیر دو قدم مولای ما علیه السلام که نماز می کرد بر روی آن.

سعد می گوید: پس حمد نمودیم خدا را بر این مطلب. و ما تا چند روز آمد و شد می کردیم به منزل مولای خود و آن طفل را نمی دیدیم در پیش روی او. و چون روز وداع شد، من و احمد و كهلان که از بلده ما بود، به خدمت آن حضرت رسیدیم. احمد بن اسحاق ایستاد در پیش روی آن حضرت و عرض کرد: یابن رسول الله صلی الله علیه وآله نزدیک شده است مفارقت و شدید شده است محنت ما که سؤال می کنم از خدا که صلوات فرستد بر محمد مصطفی، جد تو، و علی مرتضی، پدر تو، و بر سیده زنان، مادر تو، و بر دو سید جوانان اهل بهشت، عم تو و پدرتو، و برائمه طاهرین علیهم السلام که بعد از ایشان بودند و پدران تو و اینکه صلوات فرستد بر تو و بر ولد تو. و امیدواریم که تو را بلند کند و دشمن تو را هلاک کند. و نگرداند خدا این لقای تو را آخر عهد ما از لقای تو.

چون این کلمه را گفت، گریست مولای ما علیه السلام تا این که قطرات اشک از دیده های مبارکش جاری شد. بعد فرمود: ای پسر اسحاق! در دعای خود از حد تجاوز مکن که تو در این سفر به جوار رحمت خدا خواهی رفت.

پس احمد مدهوش شده و بر زمین افتاد. چون به حال آمد، گفت: سؤال می کنم از تو به حق خدا و به حرمت جدت که مشرف ساز مرا به یک خرقه ای که آن را کفن نمایم.

پس آن حضرت دست خود را در زیر بساط کرد و سیزده درهم بر آورد و فرمود: این را بگیر و انفاق منما بر نفس خود از غیر این دراهم و کفنی که سؤال نمودی، به تو خواهد رسید. و خدا ضایع نمی گرداند اجر کسی را که نیکویی نماید از حیثیت عمل.

سعد گفت: چون برگشتیم و روانه قم شدیم، چون سه فرسخی حلوان قم رسیدیم، احمد بن اسحاق تب کرد و علت صعبی بر او وارد شد که از حیات خود مأیوس شد. چون به حلوان رسیدیم، در بعضی از سراها منزل کردیم. طلب نمود احمد بن اسحاق مردی از بلد خود را که در آنجا ساکن بود. بعد گفت: «از نزد من متفرق شوید در امشب و مرا تنها گذارید.» پس ما برگشتیم به محل خواب خود.

سعد می گوید که چون نزدیک صبح شد، به فکری فرو رفتم. پس چشم خود را باز کردم؛ دیدم کافور را که خادم ابی محمد علیه السلام بود که می گفت: نیکو گرداند خدا به خیر، عزای شما را و ختم نماید به محبوب، مصیبت شما را! به تحقیق که فارغ شدیم از غسل و تکفین رفیق شما. پس برخیزید از برای دفن او که منزلت او نزد سید شما گرامی تر بود. بعد از نظر ما غایب شد. پس ما جمع شدیم در بالای سر او با گریه و ناله تا این که فارغ شدیم از امر او رحمه الله. ⁽¹⁾

[شباهت امام حسین علیه السلام با حضرت یحیی علیه السلام]

و ابن شهر آشوب از حضرت امام زین العابدین علیه السلام روایت کرده است که فرمود: چون با پدرم به کربلا می رفتیم، در هیچ منزلی فرود نمی آمد و بار نمیکرد مگر آنکه حضرت یحیی علیه السلام را یاد می کرد. و روزی فرمود که از بی اعتباری دنیا نزد خدا، آن بود که سریحیی را به هدیه فرستادند برای زن زناکاری از بنی اسرائیل .

و حق تعالی بخت النصر را فرستاد و هفتاد هزار کس را کشت تا خون یحیی ساکن شد. ای فرزند من! به خدا سوگند که خون من ساکن نخواهد شد تا آن که مهدی از فرزندان من، برای خون من هفتاد هزار کس از منافقان را به قتل آورد. ⁽²⁾

[تأویل «وَفَدَيْنَاهُ بِلنج عَظيم»]

شیخ کلینی در کافی از ابان بن عثمان از ابی بصیر از امام محمد باقر و امام جعفر صادق علیهما السلام روایت کرده است که فرمودند در حدیثی: پس برخاست ابراهیم علیه السلام ابرکوه مشعر الحرام. پس امر نمود خداوند عالم او را که ذبح نماید فرزند خود را. در آن وقت حضرت ابراهیم انس گرفته بود به فرزند خود، به سبب حسن شمایل او و حسن طبیعت و اخلاق او. چون صبح نمود، از مشعر الحرام به سوی منا روانه شد. چون به منا رسید، به مادر آن فرزند گفت: «تو برو به زیارت خانه کعبه.» و آن طفل را با خود نگاه داشت.

چون مادر آن طفل به زیارت خانه کعبه رفت، حضرت ابراهیم علیه السلام فرمود: «يا بني ! هات الحمار والسكين حتى أقرب القريان» یعنى: ای فرزند! بیاور حمار و کارد را تا اینکه قربانی را قربان نمایم.

ابان بن عثمان می گوید: من به ابی بصیر گفتم: حمار و کارد را می خواست چه کند؟

گفت: می خواست که به کارد ذبح نماید او را، بعد نعش او را حمل نماید به حمار، پس تجهیز نماید او را و دفن نماید. پس آن طفل حمار و کارد را آورد و عرض کرد: «یا أبت! أين القربان؟» یعنی: ای پدر! کجاست قربانی؟

حضرت ابراهیم فرمود: پروردگار تو اعلم است که کجاست قربانی. «يا بني ! أنت والله هو» يعنى: ای فرزند من! به خدا سوگند که تویی آن قربانی. به درستی که حق تعالی مرا امر فرموده است که تو را ذبح نمایم. پس نظر نما که چه می بینی؟ عرض کرد:

«یا أَبَتِ افْعَلَ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللهُ مِنَ الصَّابِرِينَ». ⁽¹⁾

یعنی: ای پدر! بکن به آنچه مأموری از دوست؛ که خواهی یافت مرا إن شاء الله از صبر کنندگان.

پس چون حضرت ابراهیم علیه السلام عزم بر ذبح کردن نمود آن طفل عرض کرد: «یا أبت! خَمَز وجهي وشد وثاقي» یعنی: ای پدر! روی مرا بپوشان و دست و پای مرا ببند.

حضرت ابراهیم علیه السلام فرمود: «يا بُنَيَّ ! الوثاق مع الذبح ؟! والله لا أجمعهما اليوم»، يعني: اى فرزند من! دست و پای تو را ببندم و هم تو را ذبح کنم؟! به خدا سوگند که این دو را جمع نمی کنم بر تو امروز.

حضرت امام محمد باقر علیه السلام فرمود: پس حضرت ابراهیم علیه السلام جل حمار را بر روی زمین پهن کرد. و بعد از آن، طفل را به پهلو خوابانید بر روی آن جل و کارد را برداشت و بر حلق آن طفل گذاشت. پس مرد پیری آمد و گفت به حضرت ابراهیم علیه السلام: از این پسر چه می خواهی؟ فرمود: می خواهم او را ذبح نمایم.

آن پیر گفت: سبحان الله! طفلی که معصیت ننموده است خدا را به قدر یک چشم بر هم زدن، او را ذبح می کنی؟ فرمود: بلی؛ خدا مرا امر فرموده به ذبح او.

پیر گفت: بلکه خدا نهی کرده است از ذبح او و شیطان تو را امر نموده است در عالم خواب به ذبح او. حضرت ابراهیم علیه السلام فرمود: وای بر تو! آن سخنی را که شنیدم، آن سخن، همان سخن بود که مرا به این مرتبه رسانیده است که می بینی. نه، قسم به خدا که دیگر با تو سخن نمی گویم.

پس عزم نمود بر ذبح کردن. باز آن مرد پیر گفت: ای ابراهیم! تو امام و پیشوا می باشی که مردم به تو پیروی می نمایند. اگر تو فرزند خود را ذبح نمایی، مردم اولادهای خود را خواهند ذبح نمود. پس تانی نما و دست نگاه دار از این کار. پس حضرت ابراهیم با او حرف نزد و سخن نگفت.

ابوبصیر گفت: شنیدم از امام محمد باقر علیه السلام که فرمود که به پهلو خوابانید آن طفل را نزد جمره وسطى. بعد کارد را برداشت و بر حلق او گذاشت. پس سر خود را به طرف آسمان بلند کرد و کارد را به قوت کشید. جبرئیل کارد را برگردانید. پس ابراهیم علیه السلام به کارد ملاحظه نمود؛ دید که کارد برگشته است. باز آن حضرت تیزی کارد را بر حلق آن طفل گذاشت. پس چند دفعه ابراهیم تیزی کارد را به حلق آن طفل می گذاشت و جبرئیل برمی گردانید و پشت کارد را به حلق آن طفل می گذاشت. پس ندائی از جانب چپ مسجد خیف بلند شد :

«یا إِبْرَاهِيمُ قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيا». ⁽¹⁾

یعنی: ای ابراهیم! به تحقیق که تصدیق نمودی خواب را .

پس جبرئیل آن طفل را از زیر دست ابراهیم کشید و کبشی از قله کوه شیر آورد و خوابانید آن را در زیر دست ابراهیم که ذبح نماید آن را.

پس آن پیر خبیث چون از حضرت ابراهیم علیه السلام مأیوس شد، رفت به نزد مادر آن طفل. وقتی به او رسید که نظر او بر خانه کعبه افتاده بود. و کعبه در وسط وادی بود. پس آن پیر به او گفت: مرد پیری در منی دیدم که صفت او چنین و چنان بود. او کیست؟ گفت که آن مرد پیر شوهر من است.

گفت: کیست آن طفلی که با او بود به این صفت؟ در جواب گفت که او فرزند من است.

پیر گفت: من دیدم که آن مرد پیر، آن طفل را به پهلو خوابانیده بود و کارد را برداشته بود که ذبح نماید آن طفل را. آن زن گفت: نه چنین است؛ ندیدی او را به این صفت که می گویی. ابراهیم علیه السلام از همه مردمان مهربان تر است. چگونه دیده ای که ذبح می کند فرزند خود را؟!

مرد پیر گفت: قسم به پروردگار آسمان و زمین و قسم به پروردگار این خانه که دیدم آن طفل را به پهلو خوابانیده بود و کارد را برداشته بود که ذبح نماید او را. آن زن گفت: چرا؟

پیر گفت: گمان کرده است که پروردگار، او را امر کرده است به ذبح آن طفل. ساره گفت: پس سزاوار است از برای او که اطاعت نماید پروردگار خود را.

چون ساره از اعمال حج فارغ شد، ترسید که مبادا در فرزند او چیزی نازل شده باشد.

حضرت امام محمد باقر علیه السلام فرمود: گویا من نظر می کنم به سوی ساره که به سرعت می رفت در میان وادی به طرف منی، در حالتی که دست خود را بر سر خود گذاشته بود و می گفت: «یا رب! لا تواخذني بما عملتُ بأم إسماعيل»، یعنی: ای پروردگار من! مؤاخذه منما از من، به سبب آن عملی که کرده ام به مادر اسماعیل!

چون ساره به منی رسید و مطلع شد بر قضیه، برخاست و به نزد فرزندش رفت تا نگاه کند به او که ناگاه نظرش بر حلق آن طفل افتاد که کشیدن کارد، خدش های چندی در آن احداث کرده بود. پس به فزع درآمد و مریض شد و به سبب همان مرض از دار دنیا رحلت نمود. ⁽¹⁾

[آروزی حضرت ابراهیم]

و در کتاب عیون أخبار الرضا از فضل بن شاذان روایت کرده است که حضرت امام رضا علیه السلام فرمود: چون حق تعالی حضرت ابراهیم علیه السلام را امر فرمود که ذبح نماید مکان فرزندش اسماعیل، گوسفندی را که فرو فرستاده بود بر او، و حضرت ابراهیم علیه السلام تمنا نمود که کاشکی فرزند خود اسماعیل را ذبح می کردم و مأمور نمی شدم به ذبح گوسفند تا اینکه دل من به کشتن عزیزترین فرزندان من به درد می آمد و مستحق می شدم به سبب آن، ارفع درجات اهل مصایب را؛ چون این آرزو کرد، جناب اقدس الهی به او وحی کرد که ای ابراهیم علیه السلام ! کیست محبوب ترین خلق من نزد تو؟ حضرت ابراهیم علیه السلام عرض کرد که خلق ننموده ای که محبوب تر باشد نزد من از حبیب تو محمد صلی الله علیه وآله.

پس حق تعالی به او وحی کرد که آیا او محبوب تر است به سوي تو یا جان تو؟ ابراهیم گفت: بلکه او را از جان خود بیشتر دوست می دارم.

حق تعالی فرمود: آیا فرزند او محبوب تر است نزد تو یا فرزند تو؟ ابراهیم فرمود بلکه فرزند او را بیشتر دوست می دارم از فرزند خود.

پس خدا وحی نمود به سوی او که آیا کشته شدن فرزند او از روی ظلم بر دست دشمنانش، بیشتر دل را به درد می آورد یا کشتن تو فرزند خود را به دست خود در طاعت من؟ گفت: پروردگارا! بلکه کشته شدن او بر دست دشمنانش، بیشتر دل مرا به درد می آورد.

پس حق تعالی فرمود: ای ابراهیم! طایفه ای که گمان می کنند که از امت محمدند، حسین علیه السلام فرزند او را خواهند کشت به ظلم و عدوان، چنانچه گوسفند را کشند. به سبب این، مستوجب غضب من خواهند شد.

پس حضرت ابراهیم به جزع آمد و دلش به درد آمد و شروع نمود به گریستن. پس حق تعالی وحی کرد به سوی او: «ای ابراهیم! فدا کردم جزع تو را بر فرزندت اسماعیل، اگر ذبح می کردی، به جزعی که کردی بر حسین و شهید شدن او. واجب کردم بر تو رفیع ترین درجات اهل مصایب را.» و این است قول خدای عزوجل:

«وَفَدَيْنَاهُ بِننج عظيم». ⁽¹⁾

یعنی: فدا کردیم اسماعیل را به ذبحی عظیم. ⁽²⁾

مؤلف گوید که: اخبار مختلف است که آیا اسماعیل ذبیح است یا اسحاق؟ و اول اظهر است. و حضرت رسول صلى الله عليه وسلم می فرمود: «أنا ابن الذبيحين» اشاره است به اسماعیل و عبد الله. ⁽³⁾

[ذبحی ثانی عبدالله علیه السلام والد گرامی پیامبر صلی الله علیه وآله]

و کیفیت اسماعیل را دانستی؛ اما کیفیت عبدالله این است که در بحار مروی است که چون عبدالمطلب به مکه آمد، مردم به آن جناب رو نمودند و این معنی گران آمد بر عدی بن نوفل. تا اینکه بعضی از روزها با یکدیگر حرفشان شد و خصومت در میان ایشان واقع شد. عدی بن نوفل گفت به عبدالمطلب که نگاه دار این چیزی را که ما به تو عطا کردیم. و مغرور نسازد تو را آن نعمتی که ما به تو دادیم. و از برای تو ولد و مساعدی نیست؛ پس به چه چیز بلند پروازی می کنی؟ و تو در مدینه تنها بودی؛ عمت تو را به نزد ما آورد. آیا تو هم سخن می توانی گفت؟!

پس عبدالمطلب در غضب شد و فرمود: ای وای بر تو! سرزنش می کنی مرا به قلت ولد؟ عهد کردم به خدا، و میثاق لازمی است بر من که اگر حق تعالی ده اولاد ذکور یا بیشتر به من کرامت فرمود، یکی از ایشان را ذبح نمایم از برای اکرام و اجلال حق خدا. بارخدایا! بسیار گردان عیال مرا و چنان

کن که شتامت احدی بر من وارد آید، به درستی که تویی فرد بی نیاز :

بعد شروع نمود به تزویج کردن تا آنکه شش زن به حباله نکاح خود برآورد. حق تعالی ده اولاد به او کرامت فرمود. و اسم اولاد آن جناب حارث است و ابولهب و عباس و ضرار و حمزه و مقوم و حجل و زبیر و ابوطالب و عبد الله. ⁽¹⁾چون اولاد ذکور عبدالمطلب به یازده رسیدند، عهد و نذر خود را به خاطر آورد. پس فرزندان خود را نزد خود جمع نمود و طعامی برای ایشان مهیا کرد. بعد فرمود: ای فرزندان من! شما می دانید که همۀ شما نزد من به مثابه نور دیده بودید و خاری در پای هیچ یک نمی توانستم دید؛ ولكن حق خدا بر من واجب تر است از حق شما و با خدای خود نذر کرده بودم که اگر ده پانزده فرزند ذکور به من کرامت کند، یکی را قربانی کنم. و اکنون به من عطا فرموده است آنچه را نذر کرده بودم و عهده نذر من باقی مانده است. و شما را جمع نمودم تا در این باب با شما مشورت کنم؛ چه می گویید؟

پس همه ساکت شدند و به یکدیگر نظر می کردند تا آن که عبدالله که پدر رسول خدا بود، از همه خردسال تر بود، گفت: ای پدر! تویی حکم کننده بر ما و ما فرزندان توییم و در فرمان توییم؛ و حق خدا بر تو واجب تر است از حق ما و امر او لازم تر است از امر ما و ما. مطیع و صابریم بر حکم خدا و حکم تو و راضییم به امر خدا و امر تو و صبر می نماییم بر حکم خدا و حکم تو و پناه می بریم به خدا از مخالفت تو.

و در آن وقت از سن شریف عبدالله یازده سال گذشته بود. چون عبدالمطلب این کلمات را از عبدالله شنید، بسیار گریست تا اینکه ریش مبارکش تر شد و او را دعا کرد. و رو گردانید به سایر اولاد خود و گفت: ای فرزندان من! شما چه می گویید؟ گفتند: شنیدیم و اطاعت نمودیم. اگر همه را بکشی، راضی هستیم.

پس ایشان را دعا کرد. بعد فرمود: ای فرزندان من! بروید نزد مادرهای خود و ایشان را خبر دهید از آنچه به شما گفتم. و بگویید که شما را بشویند و سرمه به دیده های شما بکشند و معطر نمایند شما را. و جامه های فاخر خود را بپوشید و وداع کنید با مادرهای خود، وداع کسی که بر نمی گردد ابداً.

چون ایشان این خبر را به مادرهای خود رسانیدند، چشمه های اشک از دیده ها جاری شد. و عبدالمطلب نیز در تمام آن شب مهموم و مغموم بود و به خواب نرفت و چیزی نخورد و نیاشامید تا این که صبح طالع شد. پس افخر جامه های خود را بپوشید و ردای آدم را بر دوش افکند و نعلین

شیث را در پا کرد و انگشتر نوح را در انگشت کرد و خنجر برنده ای در دست گرفت برای ذبح فرزند خود. و یک یک فرزندان خود را از نزد مادران ندا کرد و طلبید و همه به انواع زینت ها خود را آراسته، به سوی آن جناب شتافتند غیر از عبدالله. عبد المطلب سؤال نمود از ایشان که عبدالله چرا نیامد؟ گفتند: ما اطلاعی نداریم.

پس آن جناب به خانه فاطمه که مادر عبد الله بود. درآمد و دست عبدالله را گرفت که بیرون آورد. مادرش فاطمه در او آویخت؛ و پدر او را می کشید و مادر ممانعت می نمود. و شوق عبدالله به سمت پدر بود و می گفت: «یا أماه! اتركيني أمضي مع أبي ليفعل بي ما يرید» ای مادر! واگذار مرا تا با پدر بروم که آنچه خواهد، با من بکند.

پس فاطمه دست از او برداشت و گریبان خود را درید و ناله و فریاد برآورد و گفت: ای ابوالحارث! این کار تو کاری است که کسی به غیر از تو نکرده است. و چگونه راضی می شوی که فرزند خود را به دست خود بکشی؟! و اگر البته این کار را خواهی کرد دست از عبدالله بردار؛ زیرا که از همه خرد سال تر است. و بر کودکی او رحم کن و حرمت این نوری که در پیشانی مبارکش هست نگاه دار.

چون دید که عبدالمطلب به این سخنان دست از او برنمی دارد، پس برخاست از برای وداع. فرزند خود را بر سینه خود چسبانید و گفت: خدا نخواهد که این نور خاموش گردد. و چه کنم در کار تو؟! چاره ای ندارم ای فرزند من! و چه بسیار محزونم بر تو ای فرزند من! کاش پیش از آن که تو را ذبح کنند و از دیده من پنهان شوی، در خاک پنهان گردیده بودم و نمی دیدم این حالت را در تو و به ناچار از برم می روی .

چون عبدالمطلب این کلمات را شنید، رنگش متغیر شد و آنقدر گریست تا بیهوش شد.

پس عبدالله گفت: ای مادر! بگذار مرا تا با پدر خود بروم. اگر خدا مرا اختیار نماید برای قربانی، زهی شوق و رضامندی که جان من فدای او گردید. و اگر دیگری را اختیار نماید، به نزد تو خواهم آمد.

پس مادر دست از او برداشت و آن جناب را با سایر برادران در متعاقب پدر به سوی خانه کعبه روان شدند. پس صداها از هر ناحیه بلند شد و مردم جمع شدند که ببینند عبدالمطلب با فرزندان خود چه خواهد کرد. و یهود و کاهنان گفتند که شاید ذبح نماید همین پسری را که ما از او خائف می باشیم.

پس عبد المطلب عزم نمود بر قرعه انداختن و صوت خود را بلند نمود و گفت: ای پروردگار این خانه حرام و مشاعر عظام و زمزم و مقام و رب ملائكة كرام و رب جمله انام! بردار از ما به نور خود، تاریکی و ظلام را به حق آنچه جاری گردیده است بر آن، قلم تقدیر تو خلق کردی خلق را به قدرت

خود و امر نمودی ایشان را به عبادت خود. خداوندا! آنچه تو خواهی، کسی مانع آن نمی تواند شد. و ضعیفان را به جز از تو پناهی نیست و فقیران را به جز از تو مهربانی نیست. پروردگارا! تو می دانی که من نذر کرده بودم که اگر ده اولاد ذکور یا بیشتر به من کرامت فرمایی یکی از ایشان را قربانی کنم. و اینک فرزندان خود را به درگاه تو آورده ام که هر یک را که خواهی، اختیار نمایی. پروردگارا! اگر مصلحت دانی، در بزرگان قرار ده که صبر ایشان بیشتر است و در کودکان قرار مده که ایشان بسیار محل رحم اند. ای پروردگار کعبه و پرده ها و رکن و سنگ ها ⁽¹⁾و پهن کننده زمین و جاری کننده دریاها و فرستنده ابرها و باران ها! برگردان بلا را از صغار.

پس نام هر یک را بر تیری نوشت و داد که با فرزندان داخل خانه کعبه کردند. پس مادران صدا به گریه و نوحه بلند کردند و گریبان های خود را دریدند و هر یک بر فرزند خود می گریست و همۀ مردم نیز به سبب گریۀ ایشان می گریستند و عبدالمطلب پیوسته برمی خاست و می نشست و می گفت: پروردگارا! حکم خود را به زودی ظاهر گردان.

و مردم گردن های خود را کشیده بودند و اشک از دیده ها روان کرده بودند و منتظر بودند که به نام کدام یک قرعه بیرون خواهد آمد. ناگاه دیدند که صاحب قرعه از خانه کعبه بیرون آمد و ردای عبدالله را در گردنش افکنده، او را می کشد؛ و رنگ مبارکش زرد شده و اعضایش می لرزد. پس صاحب قرعه گفت: ای عبدالمطلب! قرعه به نام این برآمد؛ اگر خواهی، ذبح نما و اگر خواهی، ببخش.

چون عبدالمطلب کلام صاحب قرعه را شنید، مدهوش بر روی خاک درافتاد و سایر برادران گریه کنان بر برادر خود، از کعبه برآمدند. و ابوطالب از همه محزون تر بود زیرا که از مادر نیز با عبدالله یکی بودند. و موضع نور پیشانی آن جناب را می بوسید و می گفت: ای برادر من! کاشکی نمی مردم و می دیدیدم فرزند ارجمند تو را که وارث این نور است و حق تعالی او را بر همه خلق زیادتی داده است و زمین را از کثافت کفر و بت پرستی پاک خواهد کرد و کهانت کاهنان را زایل خواهد گردانید.

چون عبدالمطلب به هوش آمد، شنید صدای گریه مردان و زنان را از هر ناحیه. و نظرش بر فاطمه افتاد که خاک بر سر خود می ریخت و بر سینه می زد. چون این حالت را دید، نتوانست خود را از گریه محافظت نمود. پس دست عبدالله را گرفت که او را بخواباند؛ اکابر قریش و پسران عبد مناف در آویختند. پس بانگ و صیحه عظیمی برایشان زد که «وای بر شما! شما بر فرزند من از من مهربان تر نیستید. باید حکم پروردگار خود را بر او جاری کنم.»

و ابوطالب به دامان عبدالله چسبیده بود و گریه می کرد و می گفت: ای پدر! برادرم را بگذار و مرا به جای او ذبح کن که من راضیم که قربان پروردگار باشم. عبد المطلب گفت: من مخالفت پروردگار خود نمی کنم و هر که قرعه به نام او بیرون آمده است، او را قربانی می کنم.

پس اکابر قریش و عشیره او، از او التماس کردند که بار دیگر قرعه بینداز؛ شاید قرعه به نام غیر برآید. پس بار دیگر قرعه انداختند. باز به اسم عبدالله برآمد. پس عبدالمطلب گفت: «الحال حکم گردید؛ به رب کعبه قسم!» پس عبد الله را به قربانگاه آورد و مردم در عقبش صف ها کشیدند. پس پاهای عبدالله را بر ریسمانی بست.

چون مادر عبدالله این حالت را دید، طپانچه بر روی خود زد و موی خود را پریشان نمود و جامه های خود را درید. بعد عبد المطلب با کمال حزن عبدالله را به پهلو خوابانید. چون مادر عبدالله دید که کار به اینجا رسیده و لامحاله عبد الله را خواهد ذبح نمود، اعضای او به لرزه درآمد و به سرعت تمام به سوی خویشان خود دوید.

در آن وقت ملائکه صدا را به تسبیح بلند کردند و بال های خود را پهن کردند و جبرئیل و اسرافیل، تضرع و استغاثه به درگاه خداوند جلیل نمودند. پس حق تعالی فرمود: ای ملائکه! من به همه چیز،

عالم و دانایم و بنده خود را در معرض امتحان برآورده ام که صبر او را بر عالمیان ظاهر گردانم.

پس در این حال ده نفر از خویشان فاطمه که خالوی عبدالله بودند از بنی محزوم ⁽¹⁾عریان با سرهای برهنه با شمشیرها رسیدند و حایل شدند در میانۀ عبدالمطلب وعبدالله. وعبدالمطلب گفت: چه مطلب دارید؟ گفتند: نمی گذاریم که پسر همشیره ما را ذبح نمایی مگر آن که همه ما را به قتل رسانی. و این زن را تکلیف مالایطاق می کنی.

پس عبدالمطلب سر خود را به طرف آسمان بلند کرد و گفت: پروردگارا! مرا منع می کنند که حکم تو را به عمل آورم و به عهد خود وفا نمایم. پس حکم نما در میان من و ایشان به حق، و تویی بهترین حکم کنندگان. ⁽²⁾

پس به روایت عیون، عاتکه دختر عبدالمطلب تدبیری به نظرش آمد که قرعه بیندازد بر شتران و عبد الله. و آنقدر زیاد کند تا این که خدا راضی شود و قرار بر این شد. ⁽³⁾

پس به روایت بحار، عبدالمطلب، عبد الله را بوسید. عبدالله گفت: «يعز علي يا أبتاه! شقائك من أجلي وحزنك علي» يعنی گران است بر من ای پدر! که معصیت خدا نمایی از برای خاطر من و محزون باشی بر من.

بعد امر کرد عبدالمطلب که همۀ شتران او را جمع کنند. و فرستاد به نزد بنی عم خود که به قدر طاقت شتر بیاورند. پس اهل مکه هر چه شتر داشتند، حاضر نمودند. عبدالمطلب به نزد فاطمه آمد، دید که از کثرت گریه چشم هایش زخم شده است. کیفیت شتر را به جهت او نقل کرد، فاطمه گفت: امیدوارم از پروردگار خودم که فدا را از من قبول نماید و مسامحه نماید به من نسبت به فرزند من.

و فاطمه صاحب مال بسیار بود و مادر او که سرخانه عمرو مخزومی بود، او نیز مال و ذخایر بسیاری داشت و شترانی داشت که به طرف عراق سفر می کردند و شتران دیگری که به جانب شام سفر می کردند. پس فاطمه گفت: مال من و مال مادرم را بیاورید. و اگر پروردگار من هزار شتر یا بیشتر از من طلب نماید، هرآینه خواهم داد.

پس عبدالمطلب او را دعا کرد و فرمود: امیدوارم که در مال من، آن قدر باشد که رب من راضی شود و تفريج كرب من نماید.

مردم مکه در فرح و سرور بودند. چون شب شد، عبدالمطلب به نزد خانه کعبه آمد. هفت شوط دور خانه کعبه طواف کرد و از خدا سؤال نمود که دفع نماید هم او را.

چون صبح شد، عبدالمطلب امر نمود به ساربان که شترها را حاضر نمایید. و عبدالله را جامه های فاخر پوشانید و او را خوش بو گردانید و با زینت تمام، او را به نزد خانه کعبه حاضر نمود. و کارد و ریسمان بر دست داشت. پس مادر عبدالله گفت: ای عبدالمطلب! بینداز آنچه در دست داری تا این که قلب من آرام گیرد.

عبدالمطلب گفت: قصد نموده ام که از خدا سؤال نمایم که فدای مرا قبول کند در فرزند من. و اگر مال و اموال من تمام شود، به اسب خود سوار می شوم و می روم به نزد کسری و قیصر و پادشاهان هند و چین و از ایشان استمداد می جویم، تا این که خدای من راضی شود. و من امیدوارم که قبول نماید فدا را، چنان که فدا فرستاد به جهت پدر من اسماعیل .

پس روانه شد به سمت خانه کعبه. و مردم در اطراف او جمع شده بودند. پس عبدالمطلب به ایشان گفت: ای گروه حاضران! مبادا که مثل یوم سابق کنید و حایل شوید در میان من و ذبح ولد من. پس ده شتر حاضر کرد و چنگ زد در پرده های کعبه و گفت: «اللهم! أمرك نافذ» یعنى: خداوندا! امر تو نافذ است و حکم تو جاری است.

پس امر نمود به صاحب قرعه که قرعه بیندازد. قرعه به اسم عبدالله درآمد. عبدالمطلب گفت: از برای پروردگار من است حکم. پس ده شتر اضافه کرد و امر نمود به قرعه. باز به اسم عبد الله برآمد. پس بزرگان قریش گفتند: ای عبدالمطلب! غیر خود را به مقام خود بدار که ما می ترسیم که پروردگار تو بر تو غضب ناک باشد. عبدالمطلب گفت: اگر امر به نحوی باشد که شما گمان کردید، پس گناهکار اولی است به اعتذار. بعد گفت: خداوندا! اگر به سبب کثرت گناهان دعای من از درگاه تو محجوب گردیده است، پس تویی غفار الذنوب و كاشف كروب. كرم نما بر من به فضل و احسان خود.

پس ده شتر دیگر اضافه نمود و نظر افکند به سوی آسمان و گفت: «اللهم! أنت تعلم السر وأخفى وأنت بالمنظر الأعلى اصرف عنا البلاء كما صرفته عن إبراهيم الذي وفى» يعنی: خداوندا! تو عالمی به امور سروپنهان و علو تو از همه بالاتر است. برگردان از ما بلا را، چنان که برگردانیدی از ابراهیمی که وفا به عهد تو کرد.

پس امر نمود به صاحب قرعه که قرعه بیندازد. پس باز به اسم عبدالله برآمد. پس عبدالمطلب گفت: این امری است اراده گردیده شده. بعد گفت: شاید بعد از مشکلی، آسانی باشد. بعد اضافه نمود بر سی شتر، ده شتر دیگر را گفت:

يا رب هذا البيت والعباد / إن بني أقرب الأولاد

وحته في السمع والفؤاد / وأمه صارخة تنادي

فوقه من شفرة الحداد/ فإنّه كالبدر في البلاد

یعنی: ای پروردگار خانه کعبه و جمیع بلاد این فرزند نزد من محبوب تر است از سایر اولاد و مادرش نوحه می کند از فراق او. پس نگاه دار او را از تیزی حربه ها زیرا که او مثل ماه شب چهارده است در بلاد.

پس امر نمود صاحب قرعه را که قرعه برآورد. باز قرعه به اسم عبدالله برآمد. پس عبد المطلب گفت: ای فرزند من! چگونه بذل نمایم از برای تو فدا را، و در تو حکم می نماید پروردگار به هر چه که بخواهد؟! بعد اضافه نمود به چهل شتر، ده شتر دیگر را و امر نمود به صاحب قرعه که قرعه افکند. باز قرعه به اسم عبدالله برآمد.

پس مادر عبدالله گفت: ای عبدالمطلب! التماس آن دارم که این دفعه را واگذاری به من که از خدا سؤال نمایم در امر فرزندم؛ شاید رحم نماید مرا و بر ضعیفی و پریشانی حال من ترحم فرماید.

پس فاطمه برخاست و اضافه نمود بر پنجاه شتر، ده شتر دیگر را و گفت: «يا رب! رزقتني ولداً وقد حسدني عليه أكثر الناس وعاندني» یعنی: ای پروردگار من! فرزندی به من روزی فرمودی و اکثر مردم بر

من حسد بردند و معانده نمودند. «وقد رجوته أن يكون لي سنداً وعضداً وأن يوسدني في لحدي ويكون ذكري بعدي فعارضني فيه أمرك» یعنی: و امید داشتم که این فرزند محل اعتماد من وقوت بازوی من باشد و مرا در لحد بخواباند و بعد از من منشأ ذکر من گردد. پس امر تو معارضه نموده است با من. «وأنت تعلم يا رب ! إنّه أحب أولادي إلي وأكرمهم لدي وإنّي يا رب ! فديته بهذا الفداء فاقبلها ولا تشمت بي الأعداء» و تو می دانی ای پروردگار من! که این فرزند محبوب ترین اولاد من است نزد من و گرامی ترین ایشان است نزد من. ای پروردگار من! این شترها را فدای او قرار دادم. پس قبول نما و شماتت اعداء را بر من وارد میاور .

پس امر نمود صاحب قرعه را که قرعه افکند. چون قرعه افکندند، باز به اسم عبدالله برآمد. پس عبدالمطلب گفت: از برای هر چیزی دلیلی و نهایتی هست و از برای این امر، نه به جهت من و به جهت تو، چاره ای نیست. پس دیگر متعرض امر من مشو. پس ده شتر دیگر بر شصت شتر افزود و گفت: «اللهم! منك المنع ومنك العطاء وأمرك نافذ كما تشاء وقد تعرضت عليك بجهلي وقبح عملي فلاتواخذني ولاتخيب أملي» يعنى: خداوندا! از توست منع و عطا و امر تو نافذ است به نحوی که بخواهى. ومرا مؤاخذه منما به معصیت من و ناامید مگردان آرزوی مرا .

پس امر نمود که قرعه بیافکنند. چون قرعه زدند، باز قرعه به اسم عبدالله برآمد. پس در آن وقت مردم به خروش آمدند و صدای گریه و زاری مردم بلند. پس عبد المطلب علیه السلام گفت: نیست بعد از منع، مگر عطا. و نیست بعد از شدت، مگر آسانی. و تویی عالم السر والخفيات. بعد اضافه نمود به هفتاد شتر، ده شتر دیگر را و امر نمود صاحب قرعه را که قرعه بزند. باز قرعه به اسم عبدالله برآمد.

پس عبدالمطلب ریسمان و کارد را برداشتند. و خواستند مردم که منع نمایند او را مثل دفعه اول؛ عبدالمطلب گفت: به خدا قسم است، اگر احدی معارضه نماید با من در امر فرزند من، هرآینه خود را به این کارد می زنم و خود را ذبح می کنم. مرا واگذارید تا این که به عمل آوردم امر پروردگار خود را و حال آن که من و فرزندم هر دو عبد او هستیم. می کند به ما، چیزی را که خواسته باشد و حکم می کند در ما آن چیزی را که اراده نماید.

پس مردم دست از او برداشتند. بعد اضافه نمود به هشتاد شتر، ده شتر دیگر را و گفت: «يارب ! إليك المرجع وأنت ترى وتسمع» یعنی: ای پروردگار من! مرجع همه به سوی توست و تو می بینی و می شنوی.

بعد امر نمود به صاحب قرعه که قرعه افکند. پس باز قرعه به اسم عبدالله برآمد. پس عبدالمطلب مدهوش شده، بر زمین افتاد. چون از غش افاقه شد، گفت: «وا غوثاه إليك يا ربّ!» یعنی: ای پروردگار من! فریادرس من تویی .

و کشید عبدالله را به سوی خود تا این که ذبح نماید او را که خروش از مردم برآمد و صدای گریه و ناله در میان مردان و زنان بلند شد. در آن وقت عبدالله بر روی پدر فریاد برآورد: «يا أبت ! أما تستحيي من الله ؟! كم ترد أمره وتلح عليه ؟! هلم إلي فانحرني فإني قد خجلت من تعرضك إلى ربك في حقي فإنّي صابر على قضائه وحكمه» یعنی: ای پدر! آیا حیا نمی کنی از خدا؟! چرا این قدر رد می نمایی امر او را و اصرار می کنی بر او؟! بیا و مرا ذبح نما که من خجالت کشیدم از متعرض شدن تو در حق من به سوی پروردگار خود. به درستی که من صابرم بر قضا و حکم او. و اگر تو ای پدر به سبب رقت قلب خود قدرت نداری بر ذبح من، پس ای پدر!. دست ها و پاهای مرا ببیند.

«وغط وجهي لثلاترى عينك عيني»، یعنی روی مرا بپوشان تا اینکه چشم تو نبیند چشم مرا. «واقبض ثيابك عن دمي لكيلا تتلطخ بالدم فتكون إذا لبست أثوابك، تذكرك الحزن علي يا أبت!» وجمع نما جامه های خود را تا این که مخلوط نشود به خون من؛ تا این که هر وقت که آن جامه ها را بپوشی، من به خاطر تو آیم و تو محزون شوی ای پدر!

«وأوصيك يا أبتاه! بأمي خيرا» و وصیت می کنم تو را ای پدر! که با مادر من نیکی نمایی. زیرا که من می دانم که بعد از من هلاک خواهد شد به سبب مصیبت من. پس او را تسکین ده و اشک چشم او را فرونشان. و من می دانم که بعد از من لذت نخواهد برد از عیشی. و وصیت می کنم تو را که نیکی نمایی به نفس خود. «فإن خفت ذلك فغمض عينيك فإنك تجدني صابرا» یعنی: پس اگر بترسی از ذبح نمودن من پس بپوشان دو چشم خود را که مرا صابر خواهی یافت.

پس عبد المطلب گفت: «يعز علي يا ولدي كلامك هذا» يعنی: گران است بر من ای فرزند من!. این سخن های تو.

بعد این قدر گریست که ریش مبارکش از اشک چشمش تر شد. بعد فرمود: ای قوم! چه می گویید؟! چگونه متعرض پروردگار خود شوم در قضای او؟ و من می ترسم که از من انتقام کشد. بعد برخاست به سوی کعبه و هفت شوط طواف کرد و مناجات نمود و روی خود را به خاک مالید و گفت: «يا ربّ! امض أمرك فإنّي راغب في رضاك» ای پروردگار من! امضا بدار امر خود را که من راغبم به رضای تو.

پس ده شتر دیگر اضافه نمود تا صد شتر شد. و گفت: کسی که بسیار بکوبد در را، نزدیک است که باز شود از برای او. پس گفت: «ربّ ارحم تضرعي وتوسلي وكبري» یعنی: ای پروردگار من! رحم نما تضرع و توسل مرا و پیری مرا.

بعد امر نمود به صاحب قرعه که قرعه افکند. چون قرعه برآورد، این دفعه قرعه به اسم شترها

برآمد. که مردم ریختند و عبدالله را از زیر دست عبدالمطلب کشیدند. پس متوجه گردید مادر عبدالله در حالتی که پاهای او به دامن پیراهن او می پیچید و می افتاد و فرزند خود را گرفت و بوسید و بر سینه چسبانید و گفت: حمد مرخدای را که مبتلا نساخت مرا به ذبح تو و شماتت اهل عناد و دشمنان را بر من وارد نیاورد.

در این حال هاتفی از اندرون خانه کعبه ندا کرد که خدا قبول نمود فدای شما را و نزدیک شده است خروج مصطفی. پس قریش گفتند: گوارا باد به تو ای ابوالحارث! که هاتفان غیبی از برای تو و فرزند تو ندا می کنند.

پس مردم قصد نمودند که شتران را ذبح نمایند. عبدالمطلب فرمود: آرام باشید. این از انصاف نیست که قرعه به مرتبه به اسم عبدالله برآمده است، به یک مرتبه که به اسم شتر برآمده است، دست از او بردارم. وا گذارید مرا که معاودت به پروردگار خود یک دفعه دیگر نمایم. مردم گفتند: بکن آنچه را که می خواهی.

پس عبدالمطلب رو به خانه کعبه آورد و گفت: خداوندا! ای شنونده دعاها و فراوان کننده نعمت ها و معدن جود و کرم! اگر تویی مولای من، منت گذاشته ای بر من و فرزند مرا به من بخشیده ای. پس ظاهر نما برهان آن را در مرتبه دویم. بعد امر نمود صاحب قرعه را به افکندن قرعه. این دفعه نیز قرعه به اسم شترها برآمد. پس فاطمه فرزند خود را برداشت و به خانه خود برد. و مردم از اطراف جهان به تهنیت او می آمدند. بعد امر نمود عبدالمطلب که شترها را نحر نمودند. و فرمود که وحوش و طیور را نیز منع ننمایید.

و از آن زمان تا حال، طریقه بر این جاری شد که دیه هر مردی صد شتر باشد. ⁽¹⁾

فصل دوم : در قصه ابوذر و گریستن آسمان وزمین به خون، در مصیبت آن مظلوم

از ابن ابی الحدید مروی است که سبب بیرون کردن عثمان ابوذر را به جانب شام، آن بود که چون عثمان دست زد بربیت المال مسلمانان و بخشید به مروان و غیر او از منافقان، آنچه خواست، ابوذر در میان مردم و در راه ها، از برای کفر و عناد او به آواز بلند این آیه را می خواند: «الَّذِينَ يَكْتِرُونَ اللَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنفِقُونَهَا في سَبِيلِ اللهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَلب اليم» ⁽¹⁾و مكرر این خبرها به عثمان می رسید و تغافل می کرد و به کار خود مشغول بود. و چون از حد گذشت، عثمان یکی از آزاد کرده های خود را به نزد او فرستاد و گفت: ترک کن این سخنان را که از تو به من می رسد.

ابوذر گفت: آیا عثمان نهی می کند از خواندن کتاب خدا و از عیب کردن کسی که ترک کند امر خدا را؟! به خدا سوگند، اگر راضی کنم خدا را به غضب عثمان، نزد من محبوب تر است و بهتر است از این که خدا را به خشم آورم برای خوشنودی عثمان.

پس این سخن، عثمان را بیشتر به غضب آورد. برای مصلحت متعرض او نمی شد تا آن که عثمان روزی در مجلس خود گفت که آیا جایز است امام را که از بیت المال چیزی به قرض بردارد و چون به هم رساند، باز در بیت المال گذارد؟ کعب الاحبار گفت که باکی نیست. ابوذر گفت: ای فرزند دو یهود! آیا تو دین ما را تعلیم ما می نمایی؟! پس عثمان گفت: بسیار شد آزار تو نسبت به من و اصحاب من!

حکم کرد که او را به شام بردند. و در شام چون اطوار ناپسندیده معاویه را مشاهده نمود، بر او نیز انکار می کرد و او را مذمت می فرمود. روزی معاویه سیصد مثقال شرعی طلا برای او فرستاد. ابوذر به رسول او گفت که این اگر از عطای من است که امسال به من نرسانیده اید، قبول می کنم. و اگر صله و احسان است، مرا حاجتی به آن نیست.

و آن زر را پس فرستاد. چون معاویه قبه خضراء را در دمشق بنا کرد ابوذر به او گفت که ای معاویه! اگر این را از مال خدا ساخته ای، خیانت کرده ای. و اگر از مال خود ساخته ای، اسراف کرده ای. و پیوسته ابوذر در شام می گفت که به خدا سوگند که عملی چند حادث شده است در این زمان، که نه موافق کتاب خدا و نه سنت رسول خداست. به درستی که می بینم که حق ها را فرو می نشانند و باطل ها را ترویج می نمایند و راست گویان را به دروغ نسبت می دهند و حق صالحان را به فاجران می دهند. پس حبیب بن مسلمه قهری به معاویه گفت که ابوذر شام را بر تو فاسد می گرداند؛ چاره ای بکن. ⁽¹⁾

و از جلام بن جندل روایت کرده است که من عامل معاویه بودم در قنسرین در ایام خلافت عثمان. روزی به نزد معاویه آمدم از برای مهمی. ناگاه شنیدم که کسی در در خانه او فریاد می کرد که قطار شتران آمد به سوی شما که آتش جهنّم دربار دارند. خداوندا! لعنت کن آنها را که امر می کنند مردم را به نیکی ها و خود ترک آنها می نمایند. خداوندا! لعنت کن آنها را که نهی می کنند مردم را از بدی ها و خود مرتکب آنها می شوند.

ناگاه دیدم که روی معاویه بسیار متغیر شد و گفت: آیا می شناسی این فریادکننده را؟ گفتم: نه. گفت: جندب بن جناده است. هر روز به در قصر ما می آید و به آنچه شنیدی، ندا می کند. پس گفت او را به قصر درآوردند. ناگاه دیدم که ابوذر را آوردند و در پیش او باز داشتند. معاویه گفت: ای دشمن خدا و رسول! هر روز به نزد ما می آیی و این سخنان می گویی. اگر من می کشتم کسی از اصحاب

محمد را بی رخصت عثمان، هرآینه تو را می کشتم؛ ولیکن در باب تو از او رخصت خواهم طلبید.

جلام گفت: من می خواستم که ابوذر را ببینم؛ زیرا که او از قبیله ما بود. چون نظر کردم، مرد گندم گون باریک بلند بالایی دیدم که موهای ریشش تنک بود. از پیری، پشتش منحنی شده بود.

ابوذر در جواب معاویه گفت که دشمن خدا و رسول نیستم؛ بلکه تو و پدرت دشمن خدا و رسول بودید و برای مصلحت، اسلام را ظاهر کردید و در باطن کافر بودید. و مکرر رسول خدا تو را لعنت کرد و نفرین کرد بر تو که هرگز سیر نشوی. و شنیدم از آن حضرت که میفرمود که چون والی این امت شود مرد گشاده چشم فراخ گلویی که بسیار خورد و هرگز سیر نشود، باید که این امت از شتر او در حذر باشند.

معاویه گفت که آن مرد من نیستم. ابوذر گفت: بلکه تویی. و حضرت مرا خبر داد که تویی. روزی تو بر آن حضرت گذشتی، شنیدم که می فرمود: خداوندا! لعنت کن او را و او را سیر مگردان مگر به خاک. و شنیدم که می فرمود که مقعد معاویه در آتش است.

پس آن ملعون خندید و امر کرد که او را حبس نمایند. ⁽¹⁾

و شیخ مفید از بعضی از اهل شام روایت کرده است که چون عثمان ابوذر را به شام فرستاد، هر روز در میان مردم می ایستاد و ایشان را امر می کرد به طاعت خدا و حذر می فرمود از معصیت خدا و از برای ایشان روایت می کرد آنچه شنیده بود از حضرت رسول در فضایل اهل بیت و ترغیب می نمود مردم را بر چنگ زدن به دامان اهل بیت.

پس معاویه این کیفیت را به عثمان نوشت و نوشت که اگر تو را احتیاجی به مردم شام است، به زودی او را بطلب که در اندک وقتی، همه را فاسد می گرداند بر من و تو. والسلام. پس عثمان به او نوشت: اما بعد؛ همین که نامه را می خوانی، بی تأمل ابوذر را به سوی من فرست. والسلام.

پس معاویه ابوذر را طلبید و نامه عثمان را بر او خواند و گفت: به زودی روانه شو به سوی مدینه. پس ابوذر از مجلس آن ملعون بیرون آمد و جهاز بر شتر خود بست و سوار شد. اهل شام نزد او جمع شدند و گفتند: ای ابوذر، خدا تو را رحمت کند اراده کجا داری؟

گفت: مرا به سوی شما فرستادند از روی غضب بر من. و اکنون مرا می طلبند از پیش شما به سوی خود، برای آزار من. و چنین گمان دارم که امر من و ایشان پیوسته چنین خواهد بود تا آن که به راحت افتد نیکوکاری یا مردم به راحت افتند از شر بدکاری.

و روانه شد. چون مردم شنیدند که او بیرون میرود به مشایعت او شتافتند و پیوسته با او رفتند تا به دیر مران رسیدند. ابوذر در آنجا فرود آمد و مردم نیز فرود آمدند. و پیش ایستاد و با ایشان نماز کرد و بعد از نماز ایشان را موعظه فرمود. پس مردم همه او را ندا کردند که خدا سالم دارد تو را و رحمت کند تو را ای ابوذر، ای مصاحب رسول خدا! آیا نمی خواهی که تو را برگردانیم به شهر خود و تو را حمایت کنیم از شر دشمنان تو؟ ابوذر گفت: برگردید، خدا رحمت کند شما را! به درستی که من صبر کننده ترم از شما بر بلاها. و زنهار که پراکنده مشوید و اختلاف در میان خود مکنید.

و روانه شد تا آن که داخل مدینه شد. ⁽²⁾

و مجلسی رحمه الله از ارباب سیر معتمده نقل کرده است که ابوذر در زمان عمر به ولایت شام رفت و در آنجا بود تا زمان خلافت عثمان. و چون قبایح اعمال عثمان به سمع او رسید، خصوصا قصه اهانت و ضرب عمار، زبان طعن و مذمت بر عثمان بگشاد و آشکارا او را طعن می زد و قبایح اعمال

او را بیان می فرمود. و چون از معاویه اعمال شنیعه مشاهده می کرد، او را توبیخ و سرزنش می نمود و مردم را به ولایت خلیفه به حق حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام ، ترغیب می نمود و مناقب آن حضرت را بر اهل شام می شمرد و بسیاری از ایشان را به تشیع مایل گردانید. و مشهور است که شیعیان که در شام و جبل عامل اکنون هستند، به برکت ابوذر است معاویه حقیقت این حال را به عثمان نوشت و اعلام نمود که اگر چند روز دیگر در این ولایت بماند، مردم این ولایت را از تو منحرف می گرداند.

عثمان در جواب نوشت که چون نامۀ من به تو رسد، البته باید ابوذر را بر مرکب درشت رو نشانی و دلیل عنیفی را با او فرستی که آن مرکب را شب و روز براند تا خواب بر او غالب شود و ذکر من و تو از خاطر او فراموش گردد.

و چون نامه به معاویه رسید، ابوذر را طلب نمود و او را بر کوهان شتری درشت رو برهنه نشانید و مرد عنیفی را با او همراه کرد. و ابوذر مردی دراز بالا و لاغر بود و در آن وقت، پیری، اثر تمامی در او

کرده بود و موی سر و روی او سفید گشته و ضعیف و نحیف شده. دلیل، شتر او را به عنف می راند و شتر جهاز نداشت تا آن که از غایت سختی و ناخوشی که آن شتر می رفت، ران های ابوذر مجروح گشت و گوشت آن بیفتاد و کوفته و رنجور داخل مدینه شد.

چون او را به نزد عثمان آوردند و آن ملعون در او نگریست، گفت: هیچ چشم به دیدار تو روشن مبادا، ای جندب! ابوذر گفت: پدر من، مرا جندب نام کرد و رسول خدا صلی الله علیه وآله مرا عبدالله نام کرد. عثمان گفت: تو دعوی مسلمانی می کنی و از زبان ما می گویی که خدای تعالی درویش است و ما توانگرانیم؛ آخر کی من این سخن گفته ام؟!

ابوذر گفت که این کلمه بر زبان من نرفته است؛ و لیکن گواهی می دهم که از حضرت رسول شنیدم که فرمود: چون پسران ابی العاص سی نفر شوند، مال خدای تعالی وسیله دولت و اقبال خویش کنند و بندگان خدا را چاکران و خدمتکاران خود گردانند و در دین خدای تعالی خیانت کنند. پس از آن خدای تعالی بندگان خود را از ایشان خلاصی دهد و باز رهاند. ⁽¹⁾

و علی بن ابراهيم ذکر کرده است: چون ابوذر به مدینه داخل شد، علیل و بیمار تکیه بر عصای داده، به نزد عثمان آمد. در آن وقت صد هزار درهم از مال مسلمانان از اطراف آورده بودند و نزد آن ملعون جمع بود و منافقان اصحاب او برگرد او نشسته، نظر بر آن مال داشتند که برایشان قسمت نماید. ابوذر به عثمان گفت که این چه مال است؟

گفت: صد هزار درهم است که از بعضی از نواحی برای من آورده اند و انتظار می برم که مثل آن را بیاوردند و به آن ضم نمایم و آنچه خواهم، بکنم و به هر که خواهم بدهم.

ابوذر گفت: ای عثمان! صد هزار درهم بیشتر است یا چهار دینار؟ گفت: صد هزار درهم. ابوذر گفت: به یاد داری که من و تو در وقت خفتن به نزد حضرت رسول صلی الله علیه وآله رفتیم؛ دلگیر و محزون بود و با ما سخن نگفت و چون بامداد به خدمت آن حضرت رفتیم، او را خندان و خوشحال یافتیم. گفتیم: پدران و مادران ما فدای تو باد! سبب چیست که دوش چنین مغموم بودی و امروز چنین شادمانی؟ فرمود که دیشب چهار دینار از مال مسلمانان نزد من جمع شده بود و هنوز قسمت ننموده بودم، ترسیدم که مرگ مرا در رسد و آن نزد من مانده باشد. و امروز بر مسلمانان قسمت نمودم و راحت یافته، خوشحال شدم. ⁽¹⁾

پس عثمان به روایت دیگر به کعب الاحبار نظر کرد و گفت که ای کعب! چه حرج باشد امامی را که از بعضی از بیت المال را به مسلمانان دهد و بعضی دیگر را حفظ نماید که تا به مرور ایام به هر که مصلحت داند، صرف نماید؟ ⁽²⁾کعب گفت: اگر یک خشت از طلا و یک خشت از نقره بسازد، بر او چیزی نیست.

پس ابوذر عصای خود را بر سر کعب زد و گفت: ای یهودی زاده! تو را چه کار است که در احکام مسلمانان نظر نمایی؟! گفته خدا راست تر است از گفته تو خداوند عالم می فرماید که

«الذين يَكْنزونَ الذهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلَا يُنْفِقُونَها فِي سَبِيلِ اللهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَلْبٍ أَلِيهِ يَوْمَ يُحْى عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَتُكُوى بِهَا جِبَاهُهُمْ وَجُنُوبُهُمْ وَظُهُورُهُمْ هَذا ما كنزَتُمْ لِأَنفُسِكُمْ فَذُوقُوا مَا كُنتُمْ تَكْنزُونَ» ⁽³⁾

ترجمه اش به قول اکثر مفسران این است که آنان که جمع می کنند و گنج می نهند طلا و نقره را و در راه خدا نفقه نمی کنند، بشارت ده ایشان را به عذاب دردناک در روزی که آنچه به گنج نهاده اند را در آتش جهنم سرخ کنند؛ پس داغ کنند بدان، پیشانی ایشان را که در وقت دیدن فقرا، گره بر آن زده اند و پهلوهای ایشان را که از اهل فقر تهی کرده اند، و پشت های ایشان را که بر فقرا گردانیده اند. و گویند به ایشان که این است آن گنج که نهاده بودید برای خود و گمان نفع از آن داشتید؛ پس بچشید و بال آنچه ذخیره می کردید از برای خود.

چون ابوذر این آیات را بخواند، عثمان گفت: تو پیر و خرف شده ای و عقل از توزایل شده است. اگر نه این بود که صحبت رسول خدا را دریافته ای، هرآینه تو را می کشتم.

ابوذر گفت: دروغ می گویی ای عثمان! و قادر بر قتل من نیستی. حبیب من رسول خدا صلی الله علیه وآله مرا خبر داده است که ای ابوذر! تو را از دین برنمی گردانند و تو را نمی کشند. و اما عقل من این قدر مانده است که یک حدیث در شأن تو و خویشان تو از حضرت رسالت پناه صلی الله علیه وآله به خاطر دارم. گفت: چه حدیث است؟

ابوذر گفت: شنیدم که آن حضرت فرمود که چون آل ابوالعاص به سی تن رسند، مال های خدا را به ناحق تصرف نموده، در میان خود به نوبت بگیرند؛ و قرآن را به باطل تأویل نمایند و مردمان را به بندگی خود بگیرند و فاسقان و ظالمان را یاور خود گردانند و با صالحان، در محاربه و منازعه باشند.

عثمان گفت: ای گروه صحابه! هیچ یک از شما این حدیث را از پیغمبر شنیده اید؟! همه از برای خوش آمدن او گفتند: نشنیده ایم. عثمان گفت: حضرت علی بن ابی طالب را بخوانید.

پس چون حضرت تشریف آوردند، عثمان گفت که ای ابوالحسن! ببین که این پیر دروغ گوچه می گوید! حضرت فرمود که بس کن ای عثمان! و او را به دروغ نسبت مده که من شنیدم که حضرت رسول در حق او فرمود که: آسمان سبز، سایه نیفکنده بر کسی و زمین تیره، برنداشته سخن گویی را که راست گوتر از ابوذر باشد. جمیع صحابه که حاضر بودند، گفتند: والله که حضرت علی راست می فرماید. ما این حدیث را از پیغمبر شنیده ایم.

پس ابوذر بگریست و گفت: وای بر شما! همه گردن به سوی این مال دراز کرده اید و مرا به دروغ نسبت می دهید و گمان می برید که من بر پیغمبر دروغ می بندم. پس ابوذر رو به آن منافقان کرد و گفت: کی درمیان شما بهتر است؟

عثمان گفت: تو را گمان این است که تو از ما بهتری. گفت: بلی از روزی که از حبیب خود رسول خدا، جدا شده ام، تا حال همین جبه را پوشیده ام و دین را به دنیا نفروخته ام. و شما بدعت ها در دین پیغمبر احداث کردید و برای دنیا، دین را خراب کردید و در مال خدا تصرف ها به ناحق کردید. و خدا از شما سؤال خواهد کرد و از من سؤال نخواهد کرد.

عثمان گفت: به حق رسول تو را سوگند می دهم که از آنچه می پرسم، جواب بگویی. ابوذر گفت که اگر قسم ندهی هم بگویم. عثمان گفت: کدام شهر را دوست می داری؟ گفت: شهر مکه که حرم خدا و حرم رسول است. می خواهم که در آن جا عبادت کنم خدا را تا مرا مرگ در رسد.

گفت: تو را به آنجا نفرستم و تو را نزد من کرامتی نیست. پس ابوذر ساکت شد. عثمان گفت: کدام شهر را دشمن تر می داری؟ گفت: ربذه را که در حالت کفر در آنجا بوده ام. عثمان گفت: تو را به آن جا می فرستم. ⁽¹⁾

و به روایت مفید، عثمان از ابوذر پرسید که کدام شهر را بهتر می خواهی؟ گفت: شهری را که محل هجرت من است. گفت: تو هرگز مجاور من نخواهی بود در شهری که من در آن باشم. ابوذر گفت: پس مرا به حرم رسول خدا فرست که در آنجا مجاور شوم. گفت: نخواهم کرد. ابوذر گفت: پس مرا به کوفه فرست که اصحاب حضرت رسول در آنجا هستند. گفت: نه. ابوذر گفت: من شهر دیگر را اختیار نمی کنم. عثمان گفت: برو به ربذه. ابوذر گفت که حضرت رسول مرا امر کرد که بشنو و اطاعت کن و انقیاد نما به هر سو که تو را بکشند؛ اگر چه برای غلام حبشی گوش و بینی بریده باشد. ⁽¹⁾

و به روایت دیگر، عثمان با ابوذر گفت: خدا دیده ای را نزدیک نگرداند به عمرو .

و این مثلی بود در میان عرب. و ابوذر گفت: به خدا سوگند که پدر و مادر من، مرا عمرو نام نکرده اند که تو چنین می گویی؛ ولیکن خدا نزدیک نگرداند کسی را که معصیت خدا کند و مخالفت امر او نماید و تابع خواهش نفس خود گردد.

پس کعب الاحبار برخاست و گفت: از خدا نمی ترسی ای مرد پیر! که بر روی امیرالمؤمنین[!!] چنین سخن می گویی؟! پس ابوذر عصای خود را بلند کرد و بر سر کعب الاحبار زد و گفت: ای پسر دو یهودی! تو را چه کار است با سخن گفتن با مسلمانان؟! به خدا سوگند که هنوز دین یهودیت از دل تو به در نرفته است.

پس عثمان گفت که من و تو در یک خانه نمی باشیم. خرف شده ای و عقل تو رفته است. پس گفت: بیرون برید او را از پیش من و او را بر جهاز شتر سوار کنید، بی آن که چیزی در زیر پای او باشد. و ناقه را تند و درشت برانید و او را برنجانید تا به ربذه برسانید. پس او را در ربذه فرود آورید که تنها در آن جا به سر برد بی یاری و مونسی تا آن که خدا حکم کند در باب او آنچه حکم خواهد کرد.

پس او را به مذلت و خواری بیرون بردند و بدن شریفش را به ضرب عصا می رنجانیدند. و آن ملعون حکم کرد که کسی از مردم مشایعت او نکند. چون این خبر به حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام رسید، آن قدر گریست که ریش مبارکش از آب دیده اش تر شد و فرمود که آیا چنین سلوک می کنید با مصاحب حضرت رسول صلی الله علیه وآله ؟! «إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ الجِعُونَ». ⁽²⁾

پس به روایت کلینی، حضرت امیرالمؤمنین و امام حسن و امام حسین علیهم السلام و عقیل برادر حضرت اميرالمؤمنین علیه السلام و عمار بن یاسر به مشایعت ابوذر بیرون رفتند. و چون هنگام وداع شد، حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود که ای ابوذر تو از برای خدا غضب کردی؛ امید بدار که از برای او غضب

کرده ای. این گروه ترسیدند که مبادا تو در دنیای ایشان تصرف نمایی و تو ترسیدی بر دین خود و دین خود را به ایشان نگذاشتی و حفظ کردی. پس تو را از بلاد خود راندند و به بلاها ممتحن ساختند. والله اگر راه های آسمان و زمین را بر کسی ببندند و او پرهیزکار باشد، البته حق تعالی بدرروی از برای او مقرر می فرماید. مونس تو نیست مگر حقیقت تو. و وحشت و تنهایی و دوری تو از باطل است. پس عقیل گفت که ای ابوذ را تو می دانی که ما اهل بیت تو را دوست می داریم و ما می دانیم که تو ما را دوست می داری. تو حق و حرمت ما را از پیغمبر نگاه داشتی و دیگران ضایع کردند مگر قلیلی از اهل حق؛ پس ثواب تو بر خداست. و به جهت محبت اهل بیت رسالت تو را آواره شهر و دیار میک نند. خدا مزد دهد تو را بدان که از بلا گریختن جزع است و عافیت را به زودی طلب نمودن از ناامیدی؛ پس جزع و ناامیدی را بگذار و بر خدا توکل کن و بگو: «حسبي الله ونعم الوكيل».

پس حضرت امام حسن علیه السلام فرمود که ای عم! این گروه با تو کردند آنچه می دانی و خداوند عالمیان بر جمیع امور مطلع و شاهد است. یاد دنیا را به یاد مفارقت از دنیا، از خاطر خود محو نما و سختی های دنیا را به امید راحت های عقبا، بر خود آسان کن. و بر بلاها صبر نما تا چون پیغمبر را ملاقات نمایی، از تو خوشنود و راضی باشد.

پس امام حسین علیه السلام گفت: ای عم! خداوند عالمیان قادر است که بدل نماید این حالت شدت را به حالت رخاء. و خدا را بر وفق حکومت و مصلحت هر روز تقدیری و کاری است. این گروه، دنیای خود را از تو منع کردند و تو دین خود را از ایشان منع کردی و تو چه بسیار بی نیازی از آنچه ایشان از تو منع کردند و ایشان بسی محتاج اند به آنچه تو از ایشان منع نمودی. بر تو باد به صبر که عمده

خیر در شکیبایی است و شکیبایی از صفات کریمه است. و جزع را بگذار که نفعی نمی دهد.

پس عمار گفت که ای ابوذر! خدا به وحشت و تنهایی مبتلا کند کسی را که تو را به وحشت انداخت. و خدا بترساند کسی را که تو را ترسانید. والله که مردم را باز نداشت از گفتن سخن حق مگر میل به دنیا و محبت آن و به خدا سوگند که طاعت الهی با جماعت اهل بیت است و پادشاهی دنیا از کسی است که به زور متصرف شود. این گروه، مردم را به سوی دنیا خواندند و مردم ایشان را اجابت نمودند و دین خود را به ایشان بخشیدند؛ پس زیان کار دنیا و آخرت شدند و این است خسران عظیم.

پس ابوذر در جواب ایشان گفت که بر شما باد سلام و رحمت و برکت های الهی! پدر و مادرم فدای این روها باد که می بینم به درستی که هرگاه شما را می بینم، حضرت رسول را به خاطر می آورم. و مرا در مدینه کاری و دل بستگی و انسی به غیر از شما نیست. بودن من در مدینه، بر عثمان گران آمد؛ چنانچه بودن من در شام، به معاویه دشوار بود.

عثمان سوگند خورد که مرا از مدینه به شهری از شهرها فرستد. از او درخواستم که مرا به کوفه فرستد، ترسید که من مردم کوفه را بر برادرش بشورانم. قبول نکرد و قسم یاد کرد که مرا به جایی فرستد که در آن جا مرا مونسی نباشد و آواز دوستی به گوش من نرسد.

والله که من به جز از خداوند خود، انیسی و مصاحبی نمی خواهم و چون خدا با من است از تنهایی پروایی ندارم. او مرا در جمیع امور کافی است و خداوندی به جز او نیست. بر او توکل دارم و اوست خداوند عرش عظیم و بر همه چیز قادر و توانا. و صلات و درود بر محمد و اهل بیت طاهرین و طیبین او باد! ⁽¹⁾

و به روایت دیگر چون نظر ابوذر به حضرت امیرالمومنین و حسنین علیهم السلام افتاد، به جانب ایشان میل کرد و بر مفارقت ایشان گریست و گفت: پدر و مادرم فدای این روها باد! هرگاه که این روهای مبارک را می بینم، رسول خدا را به خاطر می آورم و مرا برکت فرا می گیرد به دیدن این روها.

پس دست به جانب آسمان بلند کرد و گفت: خداوندا! من ایشان را دوست می دارم و اگر عضو عضو مرا از هم جدا کنند برای محبت ⁽²⁾ایشان ترک آن نخواهم کرد برای طلب رضای تو و طلب ثواب آخرت پس برگردید؛ خدا رحمت کند شما را! و از خدا سؤال می کنم که خلافت نماید مرا در میان شما به نیکوترین خلافتی.

پس ایشان وداع کردند او را و برگشتند و می گریستند بر مفارقت او. ⁽³⁾

و ابن ابی الحدید از ابن عباس روایت کرده است که چون عثمان، ابوذر را از مدینه بیرون کرد به جانب ربذه، امر کرد که در میان مردم ندا کنند که کسی به ابوذر سخن نگوید و به مشایعت او بیرون نرود. و مروان بن حکم را موکل کرد که او را از مدینه برد. پس از ترس عثمان هیچ کس به مشایعت او بیرون نرفت [ به جز ] علی بن ابی طالب و حسن و حسين وعقيل وعمار بن یاسر که ایشان به مشایعت او بیرون رفتند و چون به او رسیدند، حضرت امام حسن علیه السلام به ابوذر مشغول سخن شد. مروان گفت که ای حسن! مگر نمی دانی که عثمان نهی کرده است از سخن گفتن به این مرد؟ اگر نمی دانی بدان!

پس حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام تازیانه خود را بلند کرد و بر میان دو کش راحله او زد و گفت: دور شو! خدا تو را قبیح گرداند و به سوی آتش فرستد!

پس مروان غضب ناک به سوی عثمان برگشت و آن ملعون را به آنچه گذشته بود، خبر داد. عثمان بسیار در غضب شد. ⁽¹⁾

و چون حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام با یاران خود از وداع ابوذر فارغ شدند و به سوی مدینه برگشتند، مردم به حضرت گفتند که عثمان با تو در غضب است؛ به سبب آن که مشایعت ابوذر کرده ای. حضرت فرمود که غضب او بر من مانند غضب اسب است بر دهنه لجام که هرچند او را می جاید، سودی نمی بخشد. ⁽²⁾

پس چون نظر آن ملعون بر حضرت افتاد، گفت: چه چیز تو را باعث شد که رسول مرا برگردانیدی و امر مرا سهل شمردی؟ حضرت فرمود که رسول تو خواست مرا برگرداند، من او را برگردانیدم. و امر که تو کنی که خلاف فرموده خدا باشد، ما به آن عمل نخواهیم کرد.

و میان آن ملعون و آن حضرت برهم خورد، سخنان ناخوش گذشت و حضرت غضب ناک از مجلس او برخاست. و چون عثمان مصلحت خود را در آن ندید که اصلاح کند، جمعی از اصحاب را به میان انداخت که اصلاح کردند در میان او و آن حضرت. ⁽³⁾

و برقی از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که روزی در ربذه ابوذر را دیدند که درازگوش خود را آب می داد. گفتند: ای ابوذر! آیا کسی نداری که این درازگوش را آب دهد؟

گفت: شنیدم از رسول خدا صلی الله علیه وآله که هر دابه ای چون صبح می شود، می گوید: «خداوندا! روزی کن مرا مالک شایسته که مرا سیر کند از علف و سیراب گرداند از آب و مرا زیاده از طاقت من بار نکند.» پس به این سبب می خواهم که خود، آب دهم آن را. ⁽⁴⁾

و شیخ مفید روایت کرده است که عثمان ابوذر را از مدینه بیرون کرد به سوی ربذه و مدتی ابوذر در ربذه ماند؛ پس برگشت به سوی مدینه و به نزد عثمان آمد و مردم دو صف در برابر او ایستاده بودند. و گفت: ای عثمان! مرا از زمین خود بیرون کردی و به زمینی فرستادی که در آن جا زراعتی و حیوانی ندارم مگر چند گوسفند قلیلی و خادمی ندارم مگر کنیز آزاد کرده ای و سرسایه ندارم مگر سایه درختان. پس به من بده خادمی و گوسفندی چند که به آنها تعیش نمایم.

پس عثمان رو از او گردانید. و باز ابوذر از برای اتمام حجت به جانب دیگر رفت و آن سخن را

اعاده کرد. چون آن ملعون جواب نگفت، حبیب بن مسلمه گفت: ای ابوذر! من هزار درهم به تو می دهم و خادمی و پانصد گوسفند.

گفت: این ها را به کسی ده که از من محتاج تر باشد. من از تو چیزی نمی خواهم. و حقی که خدا در کتاب خود برای من مقرر ساخته است، از او می طلبم.

در آن وقت حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام حاضر شد و عثمان به آن حضرت خطاب کرد که این بی خرد را چرا از من دور نمی گردانید؟! حضرت فرمود که بی خرد کیست؟ گفت: ابوذر. حضرت فرمود که او بی خرد نیست. من شنیدم از رسول خدا صلى الله عليه وسلم که در حق او می گفت که «آسمان سایه نیفکنده است و زمین برنداشته است سخن گویی را که راست گوتر از ابوذر باشد.» او را به منزله مؤمن آل فرعون قرار داده که اگر دروغ گوید، ضرر دروغش بر خودش عاید می شود و اگر راست گوید، به بعضی از آن چیزها که شما را وعده می دهد به شما خواهد رسید. ⁽¹⁾

و على بن ابراهیم و شیخ کلینی روایت کرده اند که ابوذر را پسری بود ذر" نام و در ربذه وفات یافت. ابوذر چون او را دفن کرد، بر سر قبر وی ایستاد. پس دست بر سر قبر وی نهاد و گفت: ای ذر، خدا تو را رحم کند! به درستی که خوش خلق و نیکوکردار بودی به پدر و مادر چون از دنیا رفتی، من از تو راضی بودم. بر من از رفتن تو نقصی راه نیافته و مرا به غیر حق تعالی حاجتی نیست و از دیگری امید نفع ندارم که از رفتن او دلگیر باشم. و اگر نه احوال بعد از مرگ می بود، آرزو داشتم که به جای تو باشم. مرا اندوه بر تو مشغول ساخته است از اندوه از برای تو. والله که گریه از برای تو نکردم؛ بلکه بر تو گریستم. کاشکی می دانستم که با تو چه گفتند و تو در جواب ایشان چه گفتی.

خداوندا! حقی چند از برای خود بر او واجب گردانیده بودی و حقی چند برای من بر او فرض گردانیده بودی. الهی! من حقوق خود را به او بخشیدم؛ تو نیز حقوق خود را به او ببخش و از او عفو فرما که سزاوارتری به جود و کرم، از من .

و ابوذر را گوسفندی چند بود که معاش خود و عیال خود را به آنها می گذرانید. آفتی در میان آن ها به هم رسید و همگی تلف شدند. و زوجه اش نیز در ربذه وفات یافت و همین ابوذر مانده بود و دختری که نزد وی می بود. دختر ابوذر گفت که سه روز بر من و پدرم گذشت که هیچ به دست ما نیامد که بخوریم و گرسنگی بر ما غلبه کرد. پدر من گفت که ای فرزند! بیا تا به این صحرای ریگستان رویم؛ شاید گیاهی به دست آوریم و بخوریم.

چون به صحرا رفتیم چیزی به دست ما نیامد، پدرم ریگی جمع نمود و سر خود را بدان گذاشت. نظر کردم، چشم های او را دیدم که می گردد و به حال احتضار افتاده. گریستم و گفتم: ای پدر! من با تو چه کنم در این بیابان، با تنهایی و غربت؟! گفت: ای دختر مترس! که چون من بمیرم، جمعی از اهل عراق بیایند و متوجه امور من شوند. به درستی که حبیب من رسول خدا صلی الله علیه وآله مرا در غزوه تبوک چنین خبر داده. ای دختر! چون به عالم بقا رحلت نمایم، عبا را بر روی من بکش و بر سر راه عراق بنشین و چون قافله پیدا شود نزدیک برو و بگو که ابوذر که از صحابه رسول خداست وفات یافته.

دختر گفت که در این حال جمعی از اهل ربذه به عیادت پدرم آمدند و گفتند: ای ابوذر! چه آرزو داری و از چه شکایت داری؟ گفت: از گناهان خود.

گفتند: چه چیز خواهش داری؟ گفت: رحمت پروردگار خود را می خواهم.

گفتند: آیا طبیبی میخواهی که از برای تو بیاوریم؟ گفت: طبیب مرا بیمار کرد. طبیب، خداوند عالمیان است و درد و دوا از اوست.

دختر گفت: چون نظر وی بر ملک الموت افتاد، گفت: مرحبا! به درستی که در هنگامی آمده است که نهایت احتیاج به او دارم. رستگار مباد کسی که از دیدار تو نادم و پشیمان گردد. خداوندا! مرا زود به جوار رحمت خویش برسان. به حق تو سوگند که میدانی که همیشه خواهان لقای تو بوده ام و هرگز کاره مرگ نبوده ام.

دختر گفت: چون به عالم قدس ارتحال نمود، عبا بر روی او کشیدم و بر سر راه قافله نشستم. جمعی پیدا شدند. به ایشان گفتم که «ای گروه مسلمانان! ابوذر مصاحب حضرت رسول الله وفات یافته.» ایشان فرود آمدند و بگریستند و او را غسل دادند و کفن کردند و بر او نماز گذاردند و دفن کردند. و مالک اشتر در میان ایشان بود.

مروی است که مالک گفت: من او را در حله ای کفن کردم که با خود داشتم و قیمت آن چهار هزار درهم بود. ⁽¹⁾

احمد بن اعثم کوفی نقل کرده است که جمعی که در تجهیز ابوذر حاضر بودند احنف بن قیس تميمي و صعصعة بن صوحان العبدى وخارجة بن الصلت التميمي و عبد الله بن مسلمة التميمي و هلال بن مالک المزنى و جرير بن عبدالله البجلى و اسود بن يزيد النخعى و علقمة بن قيس النخعی و مالک اشتر بودند. ⁽²⁾

و شیخ کشی از علقمة بن اسود نخعی روایت کرده است که گفت: من با مالک اشتر و جماعتی متوجه حج گردیدم. چون به ربذه رسیدیم، زنی را دیدیم بر سر راه نشسته و می گوید که ای بندگان خدای مسلمانان! اینک ابوذر مصاحب رسول خدا صلى الله عليه وسلم در این غربت وفات یافته است و من کسی ندارم که مرا یاری کند بر دفن او.

پس ما به یکدیگر نظر کردیم و خدا را شکر کردیم که چنین نعمتی ما را روزی کرده است که تجهیز نماییم چنین بزرگواری را. و از مصیبت او بسیار محزون شدیم و گفتیم: (إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ) و با آن زن رفتیم و متوجه تجهیز ابوذر شدیم و در میان خود نزاع کردیم در کفن کردن او و هر یک می خواستیم که از مال خود بکنیم تا آن که قرار دادیم که همه مساوی از مال خود بدهیم و همه یاری یکدیگر کردیم بر غسل او.

چون فارغ شدیم، مالک اشتر پیش ایستاد و بر او نماز گذاردیم. و چون او را دفن کردیم، مالک اشتر نزد قبر او ایستاد، گفت: خداوندا! این است ابوذر از صحابه رسول تو تو را عبادت کرد در میان عبادت کنندگان و جهاد کرد از برای رضای تو با مشرکان و هیچ امر از امور دین تو را تغییر و تبدیل نکرد؛ ولیکن بدعتی چند در دین تو دید و انکار کرد آنها را به زبان و دل خود. به این سبب جفا کردند بر او و او را از دیار خود راندند و از حقوق خود محروم گردانیدند و او را حقیر شمردند. پس مرد تنها و غریب. خداوندا! درهم شکن شوکت آن کسی را که او را از حق خود محروم گردانید، از محل هجرت او و حرم رسول تو، او را بیرون کرد.

و ما همه دست برداشتیم و گفتیم: آمین. پس آن زن گوسفند بریانی را حاضر کرد و گفت: ابوذر قسم داده است شما را که از این مکان حرکت نکنید تا آن که به این طعام چاشت کنید. پس چاشت کردیم و بار کردیم. ⁽¹⁾

و از علی بن ابراهیم و کلینی مروی است که دختر ابوذر گفت که من پیوسته در سر قبر او می بودم و نمازی که او می کرد، می کردم و روزه ای که او می داشت، به جای می آوردم. شبی نزد قبر او خوابیده بودم؛ او را به خواب دیدم که قرآن در نماز شب می خواند، چنانچه در حال حیات می خواند. به او گفتم: ای پدر! خداوند با تو چه کرد؟

گفت: ای دختر! نزد پروردگاری رفتم؛ او از من خوشنود شد و من از وی راضی شدم؛ کرم ها فرمود و مرا گرامی داشت و عطاها بخشید. اما ای دخترا عمل بکن و مغرور مشوى. ⁽²⁾

از اکثر تواریخ محکی است که به جای دختر ابوذر، زن ابوذر را نقل کرده اند. ⁽¹⁾

مؤلف گوید که: باز به جهت ابوذر، مسلمان چندی به هم رسید که او را غسل دادند و کفن نمودند و نماز کردند و دفن نمودند؛ آیا فریاد رسی به جهت زینب خاتون و سکینه و سایر زنان اهل بیت به هم رسید که بدن پاره پارۀ امام حسین علیه السلام که به روایت مجلسی، چهار هزار زخم تیر و یک صد و هشتاد زخم نیزه و شمشیر داشت. ⁽²⁾تجهیز نمود، دفن نماید؟! با وجود این که تلاوت می نمود این آیه را: (قُلْ لا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى) ⁽³⁾و در عوض دوستی، آن جامه کهنه را که در زیر لباس خود پوشیده بود، بر آوردند و به جهت انگشتری، انگشت مبارکش را بریدند و به جهت بند زیرجامه، دست مبارکش را قطع نمودند (وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ). (أَلَا لَعْنَةُ اللهِ عَلَى الظَّالِمِينَ). ⁽⁴⁾

و ابن قولویه روایت کرده است از مردی از اهل بیت المقدس که گفت: به خدا سوگند که ما اهل بيت المقدس و نواحی آن، در پسین روزی که حسین بن علی شهید شد، دانستیم که آن حضرت شهید شده است. راوی گفت: چگونه دانستید؟ گفت: هیچ سنگ و کلوخی را برنداشتیم مگر آن که از زیر آن خون تازه ای می جوشید و دیوارها مانند خون سرخ شده بود و سه روز خون تازه از آسمان بارید و در میان شب شنیدیم صدای منادی را که ندا میکرد به شعری چند که مضمون آنها این بود:

آیا امید دارند امتی که کشتند حسین را شفاعت، جد او را در روز حساب؟! معاذ الله! نخواهند یافت شفاعت سید مختار و حیدر کرار را. و کشتید بهترین سواران معرکه شجاعت را و بهترین جوانان و پیران هر جماعت را !

و سه روز آفتاب تیره و گرفته بیرون می آمد و ستاره ها در روز پیدا بودند. چون اندک وقتی گذشت خبر رسید که ابتدای ظهور این غرایب آثار در روز شهادت جگرگوشه سید ابرار بوده است. ⁽⁵⁾

و از زهری روایت شده است که چون حسین بن علی علیه السلام شهید شد، هر سنگ ریزه ای که در بیت المقدس برمی داشتند، از زیر آن خون رنگین می جوشید. ⁽⁶⁾

و از امام محمد باقر علیه السلام مروی است که گریستند بر حسین بن علی علیه السلام ، آدمیان و جنیان و مرغان و وحشیان؛ تا این که آبهای دیده خود را همه فروریختند. ⁽¹⁾

و ابن قولویه روایت کرده است که حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام روزی به نزد حضرت امام حسین علیه السلام آمد و دست مبارک بر سر او گذاشت و فرمود: ای فرزند! حق تعالی جماعتی را تعبیر کرده است در قرآن که بر هلاک ایشان، زمین و آسمان نگریست. و به خدا سوگند که تو را خواهند کشت و آسمان و زمین بر تو خواهند گریست. ⁽²⁾

و از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که از برای قتل حسین علیه السلام ، آسمان و زمین گریستند و سرخ شدند. ⁽³⁾

و به روایت دیگر: فرمود که آسمان برحسین بن علی و یحیی بن زکریا صلوات الله عليهما. گریست و بر احدی غیر ایشان نگرییست. راوی پرسید که گریۀ آسمان چه بود؟ فرمود که چهل روز سرخ طلوع می کرد و سرخ غروب می کرد. ⁽⁴⁾

و ايضاً روایت کرده است که زن صالحه ای از اهل کوفه گفت که چون حضرت سید الشهداء را شهید کردند ، تا یک سال و نُه ماه، آسمان مانند خون سرخ بود که آفتاب دیده نمی شد . ⁽⁵⁾

و ايضاً روایت کرده است از جمعی از اهل کوفه که چون آن حضرت شهید شد، آسمان خاک سرخ بر مردم بارید. ⁽⁶⁾

و ايضاً از حضرت علی بن الحسین علیه السلام روایت کرده است که از روزی که آسمان را آفریده اند بر کسی نگریسته است مگر بر یحیی و پدرم حسین علیهما السلام.

راوی پرسید که گریۀ آسمان چگونه بوده است؟ فرمود که چون جامه را در هوا باز می داشتند، رشح خون بر آن ظاهر می شد، مانند خون کیک که در جامه ظاهر می شود. ⁽⁷⁾

وايضاً از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده که قاتل امام حسین علیه السلام ولد الزنا بود و قاتل يحيى بن

زکریا ولد الزنا بود. و چون آن امام مظلوم را شهید کردند، تا یک سال آسمان سرخ بود. و گریستند آسمان ها و زمین بر حسین و بریحیی بن زکریا و سرخی آسمان گریه آن بود. ⁽¹⁾

و این شهر آشوب روایت کرده است از زنی از قبیله ازد که چون حسین بن علی را شهید کردند، آسمان خون بارید و در قبیله ما چاه ها و ظرف ها پر از خون شد. ⁽²⁾

و ايضاً از غرفة بن عبد الله روایت کرده است که روزی در میان روز از آسمان باران بارید. چون به جامه های سفید خود نظر کردیم همه از خون رنگین شده بود. و چون شتران را بردند که آب بدهند آب ها خون شده بود. چون خبر رسید، همان روزی بود که حضرت امام حسین علیه السلام شهید شده بود. ⁽³⁾

و از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که آسمان بر حسین علیه السلام چهل روز خون گریست. ⁽⁴⁾

و از ام سلیم روایت کرده است که چون آن حضرت را شهید کردند، از آسمان خون بارید که خانه ها و دیوارها سرخ شد. ⁽⁵⁾

و از تفسیر ثعلبی و غیر آن روایت کرده اند که این حمرتی که در افق ظاهر می شود، بعد از قتل آن حضرت به هم رسید. ⁽⁶⁾

و از تاریخ نسوی از اسود بن قیس مروی است که چون آن حضرت را شهید کردند، سرخی از جانب مشرق بلند شد و سرخی از جانب مغرب بلند شد و در میان آسمان نزدیک شد که به یکدیگر برسند؛ تا شش ماه چنین ماند. ⁽⁷⁾

و از قبیل مروی است که چون آن حضرت را شهید کردند، آفتاب گرفت و تاریک شد؛ به مرتبه ای که ستاره ها در میان روز ظاهر شد و ما گمان کردیم که قیامت برپا شده است. ⁽⁸⁾

و از ام احیا مروی است که از روز شهادت آن حضرت، تا سه روز هوا تاریک شد و هر سنگی که

برمی داشتند، از زیرش خون می جوشید. ⁽¹⁾

و شیخ طوسی از عمار بن ابی عمار روایت کرده است که در روز قتل حضرت امام حسین علیه السلام ، آسمان خون تازه بر زمین بارید. ⁽²⁾

مؤلف گوید که: در رودبار قزوین، در قریه زرآباد، درخت چناری است که هر سال در شب عاشورا خون تازه از او جاری می شود. و این معروف است و حقیر خود ملاحظه نمودم. و مذکور است که در نادری از سنوات، در روز عاشورا جاری می شود.

و در سفر مکه معظمه به «حمات» رسیدیم؛ رفتیم در میان باغات به مسجدی که مسمی بود به مسجد الحسین. در شبستان آن مسجد در دیوار سنگی منحرف منصوب بود که در میان آن سنگ، خون منجمدی دیدم، از خادم آن مسجد پرسیدم؛ گفت: هر سال در شب عاشورا از این سنگ خون جاری می شود. تا مدت هفت سال یا هشت سال است که من خادم این مسجد [م] چنین دیدم و اشخاصی که سابق بر این خادم بودند، چنین می گفتند. و مکرر صدای قرآن از این مکان می شنوم.

چون از مسجد بیرون آمدم، از بعضی از اهل حمات پرسیدم؛ گفت: این قصه معروف است.

و در کتاب مقتل یکی از علمای اثناعشری، از ابن عباس منقول است که گفت: روزی در مدینه نماز صبح را در عقب سر پیغمبر صلی الله علیه وآله به جا آوردیم؛ در مسجد آن جناب که الحال هست. چون آن حضرت از تعقیب فارغ شد، روی مبارک خود را به طرف ما گردانید و پشت به محراب داد و مانند شب چهارده می درخشید. پس موعظه فرمود به احادیث چندی که گویا آب سرد بر جگر تشنه می ریزند و ما را مشتاق به بهشت می نمود و از جهنم می ترسانید و ما بسیار مسرور و خوشحال بودیم. ناگاه آن حضرت سر بالا کرد و صورت او شکفته گردید. پس نظر نمودیم به در مسجد؛ دیدیم که حسنین می آیند و دست راست امام حسن علیه السلام را به دست چپ امام حسین علیه السلام و می فرمایند که:

مَنْ مِثلُنا وقد جَعَلَ اللهُ جَدَّنا أفضل أهل السماوات والأرضين وأبانا خير أهل المشرق والمغرب وأمنا أهلَ الجنة سيدة نساء العالمين وجدَتَنا أم المؤمنين ونحنُ سيدا شباب أهلِ الجنَّةِ أجمعين ؟!

یعنی: کیست مثل ما و حال آن که حق تعالی گردانیده است جد ما را بهترین اهل آسمان ها و زمین ها، و پدر ما را بهترین اهل مشرق و مغرب. و مادر ما را از اهل بهشت و سیده زنان عالمیان، وجده ما را مادر مؤمنان، و ما را دوسید جوانان اهل بهشت؟!

ابن عباس گوید: زیاد شد سرور و خوشحالی ما؛ و هر یک از ما بشارت و تهنیت دادیم آن دیگری را که در پهلوی او بود، به دوستی آل محمد و بیزاری از دشمنان ایشان.

پس مرتبۀ دیگر نظر نمودیم بر رسول خدا، ناگاه دیدم که اشک های دیده های آن حضرت بر رخساره مبارکش جاری است. گفتم: سبحان الله! این وقت فرح و سرور است؛ این گریه از کجاست؟! خواستم که عرض کنم که در آن حال پیغمبر صلی الله علیه وآله فرمود که خدا صبر دهد مرا بر آنچه به شما می رسد های دو فرزند من! بعد از من.

پس آن حضرت التفات فرمود به سوی ما و فرمود که خدا صبر دهد هر که را از شما که باقی بماند و ببیند آنچه را که به ایشان واقع می شود.

پس گریه و ناله آن حضرت زیاد شد و می فرمود که خدا صبر دهد آن شیعیان مرا و شیعیان پدر و مادر ایشان را که بعد از من می آیند، از آنچه این دو نور دیده ام ملاقات می کنند.

پس ما اراده نمودیم که از آن حضرت سؤال نماییم که ناگاه آن حضرت حسین را بر کنار خود خواند و امام حسن را بر ران راست نشانید و امام حسین را بر ران چپ و فرمود: «بأبي أبيكما وأمي أمكما !» یعنی: پدرم فدای پدر شما و مادرم فدای مادر شما باد!

پس دهان مبارک خود را بر دهان مبارک امام حسن علیه السلام گذارد و مدت طولانی می بوسید و می بویید و اشک های او بر روی شریفش می ریخت. پس گلوی امام حسین علیه السلام را بوسید و مدتی دهان خود را بر گلوی او گذارده بود و گریه می کرد و اشک هایش بر روی منورش جاری بود. و ما از گریه آن حضرت به گریه درآمدیم و سبب آن را نمی دانستیم.

پس حضرت امام حسین علیه السلام گریه کنان به نزد مادر خود رفت و می گریست و ناله می نمود. و چون خاتون قیامت آن جناب را گریان دید ، از جا جست و اشک های دیده های آن حضرت را به آستین پاک کرد و فرمود: «فداك أمك ! ما يبكيك؟» یعنی: مادرت به فدای تو باد! چرا گریه می کنی؟

پس گریه آن حضرت بیشتر شد و حضرت فاطمه از گریه او به گریه درآمد و فرمود: ای نور چشم من و ای میوۀ دل من و ای جان من و ای روح روان من! چرا گریه می کنی؟ خدا چشم های تو را نگریاند! مرا خبر ده از سبب گریه خود.

حضرت امام حسین علیه السلام جواب نداد. خاتون قیامت فرمود: به حق من بر تو و به حق جد بزرگوار و پدر عالی مقدارت ای نور دیده! بگو که چرا گریه می کنی؟

آن حضرت گفت: «يا أماه ! جدّي ملني من كثرة تردّدي إليه يعنى ای مادر جان! جد بزرگوارم از

من ملول شده است، از بسیاری آن که من نزد او آمد و شد می کنم. حضرت فاطمه علیها السلام فرمود: «فداك نفسي! لماذا؟ یعنی جان من فدای تو باد برای چه از تو ملول شده است؟

آن حضرت گفت: ای مادر! بدان که من با برادرم حسن رفتیم به خدمت جد بزرگوار خود و اصحاب او در گرد او بودند. پس برادرم حسن را طلبید و بر ران راست خود نشانید. بعد مرا طلب نمود و بر ران چپ خود نشانید. به این هم راضی نشد تا آن که دهان او را بوسید و دهان مرا نبوسید و گلوی مرا بوسید. و اگر جدم مرا دشمن نمی داشت، می بایست مثل برادرم دهان مرا ببوسد. ای مادر! دهان مرا ببین که آیا در آن چیزی هست که جدم از آن کراهت داشته؟

حضرت فاطمه فرمود: به خدا قسم که در دهان تو چیز ناخوشی نیست و در دل جد تو به قدر خردلی از بغض تو نیست. آن حضرت گفت بلکه باشد؛ و گرنه این اعراض از چیست؟!

خاتون قیامت آن حضرت را به این کلمات تسلی می داد که ای نور دیده مکرر شنیده ام که جدت می فرمود: «حسين مني وأنا من حسين. ألا ومن أذى شعرة من حسين فقد آذاني» یعنی: حسین از من است و من از حسینم. آگاه باشید که هر که اذیت برساند یک موی از حسین مرا، پس به تحقیق اذیت رسانیده است مرا.

و مکرر دیده ام که تو را به دوش خود سوار کرده، می فرمود: «ألا ومن أحب حسينا فقد أحبني» يعنى: آگاه باشید که کسی که دوست دارد حسین را، پس به تحقیق که مرا دوست داشته است.

ای فرزند! قسم به خدا که تو روزی در گهواره گریه می کردی و آن حضرت بر در حجره من گذشت و شنید صدای گریه تو را، پس داخل حجرة من شد، فرمود: « يا فاطمة سكنيه فإن بكائه يؤذيني» يعنى: ای فاطمه! ساکن کن حسین را. به درستی که گریه او مرا اذیت می رساند و دل مرا به درد می آورد.

و روزی آن حضرت دید که تو گریه می کنی؛ فرمود: یعنی: «یا فاطمة! سكينه لأن الملائكة تتأذى من بكائه»، یعنی ای فاطمه! حسین را ساکن نما به درستی که ملائکه اذیت می کشند از گریه او.

و وقتی تو بیمار شدی، از جبرئیل درخواست نمود که تعویذی به جهت تو بیاورد. ای نور دیده! آیا به خاطر نداری روزی را که تو و برادرت با یکدیگر در خدمت آن حضرت کشتی گرفتید و آن حضرت فرمود: «إيهاً يا حسن!» یعنی ای حسن! حسین را بر زمین انداز من گفتم: ای پدر بزرگوار! چگونه جرئت می دهی بزرگ تر را بر کوچک تر؟! فرمود: ای دختر من! جبرئیل است می گوید: «ایها یا حسین!» پس چگونه ای فرزند! از تو ملول شده است؟! لکن بیا به خدمت جدت برویم.

پس حضرت فاطمه دست امام حسین را گرفت و هر دو می گریستند. و چادر عصمت بر سر

کرد و از حیا، جامه او به زیر پای او کشیده می شد. و متوجه مسجد گردید.

ابن عباس می گوید: ما چون حضرت فاطمه را دیدیم، هر یک از ما به ناحیه ای از نواحی مسجد خود را پنهان کردیم مگر امیرالمؤمنین علیه السلام . چون پیغمبر صلی الله علیه وآله حضرت فاطمه و امام حسین را دید، آه سرد از دل پردرد برکشید. و اشک از دیده های حضرت فاطمه روان بود و به آستین مبارک خود پاک می نمود. پس گفت: السلام عليك يا أبتاه! حضرت فرمود: وعليك السلام يا فاطمة ورحمة الله وبركاته. حضرت فاطمه عرض کرد: ای سید فاطمه! حسینم را شکسته خاطر فرمودی. آیا نفرمودی که حسين ريحانه من است که از بوی خوش او لذت می برم؟ آیا نفرمودی که: «الحسین زین السماوات والأرضين يعنى: حسین زینت آسمان ها و زمین هاست؟ آیا نفرموده ای که «أشم رائحة الجنة من الحسین؛ یعنی: بوی بهشت را از حسین می شنوم؟ پیغمبر صلی الله علیه وآله فرمود: بلی، گفته ام ای دختر!»

حضرت فاطمه عرض کرد: پس چرا نبوسیده ای او را مانند بوسیدن برادرش؟ و الحال او از این جهت گریه می کند. هر چه او را ساکت می کنم، ساکت نمی شود و هر چند او را تسلی می دهم، تسلی نمی یابد و هر کار می کنم، از گریه خاموش نمی گردد. حضرت فرمود:

یا بنتاه ! هذا سر أخاف عليك إذا سمعته ينكدر عيشك وينكسر قلبك !

یعنی: ای دختر من! در این سری است که می ترسم بر تو اگر بشنوی آن را عیش تو منکدر می گردد و قلب تو می شکند.

فاطمه عرض کرد: به حق تو ای پدر بزرگوار! که آن را از من مخفی مدار .

پس رسول خدا گریست و فرمود: (إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ) ای دختر! جبرئیل از جانب رب جلیل مرا خبر داده است که:

إن الحسن يموت مسموماً تسمه زوجة له اسمها جعيدة بنت الأشعث بن القيس الكوفي !

یعنی: به درستی که حسن از دنیا می رود زهر داده شده و زهر میدهد او را زوجه او که نام او جعیده است که دختر اشعث کوفی است.

پس من موضع زهر را بوسیدم. آه!

والحسين يموت منحوراً بسيف الشمر بن ذي الجوشن الضبابي الكوفي لعنه الله فشممته بعد تقبيلي موضع نحره !

یعنی: و حسین از دنیا می رود گلو بریده شده به شمشیر شمر بن ذي الجوشن ضبابی کوفی. پس من گلوی او را بوییدم و بوسیدم.

فاطمه گریست، گریستن شدیدی و از پردۀ جگر ناله و فریاد برآورد. و ما به گریه درآمدیم. و فاطمه طپانچه بر روی خود زد و خاک مسجد را بر سر نمود. و زنان مهاجر و انصار جملگی بر دور او جمع شدند شدند و صداهای خود را به گریه و ناله بلند نمودند. و چنان شیونی در مسجد برپا شد که مسجد با هر که در او بود، به لرزه درآمد. و ما چنان خیال نمودیم که صدای گریه جنّیان نیز می آید.

پس حضرت فاطمه به خدمت پیغمبر صلى الله عليه وسلم عرض نمود: «بأي أرض يصدر هذا في المدينة أم غيرها؟» یعنی: در کدام زمین این عمل واقع خواهد شد؟ آیا در مدینه یا در جای دیگر؟

«قال: في أرض تسمى كربلا»، یعنی در زمینی خواهد واقع شد که نام آن زمین، کربلاست. حضرت فاطمه عرض نمود: بیان فرمایید که سبب قتل او چه خواهد بود؟

پس حضرت پیغمبر صلی الله علیه وآله گریست و فرمود: ای فاطمه! مصیبت او عظیم تر است از هر مصیبتی. بدان که اهل کوفه نامه های بسیار به او می نویسند که بیا به نزد ما که تو جانشین رسول خدا و فرزند اویی. چون به نزد ایشان رود، او را تکذیب نمایند. در حالتی که او غریب و تشنه باشد، او را به قتل آورند. و مکرر ایشان را ندا کند: «هل من ناصر ینصرنا ؟ هل من مجير يجيرنا ؟ آیا یاری کننده ای هست که ما را یاری نماید؟ آیا پناه دهنده ای هست که ما را پناه دهد؟» پس احدی او را جواب ندهد. «فیذبح ذبح الشاة» یعنی: پس او را ذبح نمایند مانند ذبح گوسفندان. و فرزند و فرزند برادرش حسن و اعوان او را به قتل آورند. «ثم يؤخذون رؤسهم على العوالي» یعنی: بعد از آن، سرهای ایشان را جدا نمایند و بر نیزه های بلند نصب نمایند. و زنان و دختران و خواهران او را سر برهنه و پابرهنه در اقطار عالم بگردانند.

پس حضرت فاطمه صیحه ای زد و فریاد برکشید که «وا حسیناه! وا غريباه! وا ولداه! وا مهجة فؤاداه!» یعنی ای حسین من! ای غریب من! ای فرزند من! ای خوش حالی دل من!

پس هر که در مسجد بود، به گریه درآمدند پس فاطمه عرض کرد: ای پدر جان «أنا أكون أجهزه وأكفنه وأدفنه؟» یعنی: آيا من زنده خواهم بود تا او را تجهیز و تکفین و دفن نمایم؟ حضرت فرمود: این عمل در وقتی خواهد شد که نه من باشم و نه تو و نه پدرش علی و نه برادرش حسن.

حضرت فاطمه عرض کرد: «یا أبتاه! في أي شهر يقتل؟» یعنی: ای پدر جان مهربان! در کدام ماه کشته می شود؟ فرمود: در ماهی که آن را محرم می نامند؛ در روز عاشورا

حضرت فاطمه عرض کرد که: «من يغسله ومن يكفنه ومن يدفنه ومن يصلى عليه؟ یعنی: حسینم را که غسل می دهد و که او را کفن می نماید و که او را دفن مینماید و که بر او نماز می گذارد؟» حضرت فرمود: ای فاطمه! «يبق جسده على التراب ملقى تصهره الشمس وهو في العراء رأسه في القناة يعلى؛ يعنى: جسد او را

بر روی خاک [ برهنه] می اندازند و آفتاب بر بدن او می تابد و سر مبارکش را بر نیزه خواهند نمود.»

پس حضرت فاطمه نعره کشید و فریاد «وا ولداه! وا حسرتاه!» برآورد. و حضرت امام حسین علیه السلام چون مادر را به این حال دید و این کلمات را از جد بزرگوارش شنید، صیحه ای زد و به گریه درآمد و عرض کرد: «يا جداه! رزيتي عظيم وحظي جسیم!» یعنی: ای جد بزرگوار! مصیبت من عظیم است و نصيب من در بلاها بزرگ است!

پس پیغمبر و امیرالمؤمنین و امام حسن و حاضران مسجد، همه به گریه درآمدند و از شیون فاطمه و گریه و ناله زنان و مردان، در مسجد محشری برپا شد که مقارن این حال حضرت جبرئیل علیه السلام نازل شد و بر پیغمبر سلام کرد و عرض نمود: ای محمد؛ خدا تو را سلام می رساند و می فرماید:

فاطمه را ساکت کن! قسم به خدا که همۀ ملائکه آسمان را به گریه درآوردند. و بگو به فاطمه غم مخور ؛

سأخلق شيعة طاهرين مطهرين ينفقون أموالهم على عزاء الحسين ويتعبون أبدانهم ويبذلون أرواحهم على زيارته ويتخذون المجالس لينشر الأحزان وليسكبون الدموع ويطيلوا الهجوع ليس لهم من ذلك رجوع. یعنی: به درستی که من زود باشد که خلق نمایم از برای او شیعیان حلال زاده و نجیب و پاک و پاکیزه که خرج نمایند مالهای خود را در عزای حسین، و به تعب اندازند بدن های خود را، و بذل نمایند ارواح خود را در زیارت آن حضرت، و مجلس ها برپا نمایند از برای اقامه عزای او و گریستن بر او، و شب ها در مصیبت او به بیداری گذرانند. و پیوسته در این عمل مشغول باشند.

ويتناكحون ويتزاوجون المطهرات ويؤتون بكل طاهر موال إما مجاور له أو مال الرجوع إلى مشهده.

یعنی: و تزویج نمایند زنان پاک و پاکیزه را و بزایند هر پاک و پاکیزه را که دوست دارند حسین را و ایشان یا مجاور قبر او باشند یا قلب ایشان مایل باشد به مشهد او .

تا این که حضرت صاحب الزمان ظاهر شود و انتقام او و هر مظلومی از انبیاء و اوصیاء را بکشد. ألا بشر الزائرين له ومن زاره بعد مماته له بكل خطوة حجّة مقبولة.

یعنی: ای محمد! بشارت ده زایرین او را و کسی که زیارت کند او را بعد از شهادت او، از برای اوست در مقابل هر قدمی، ثواب یک حج مقبول .

آگاه باشید! کسی که انفاق نماید درهمی در عزای او و در زیارت او، ملائکه تا روز قیامت به آن تجارت می کنند و به ازای هر درهمی هفتاد حسنه به او می دهند و حق تعالی قصری در بهشت برای او بنا می کند. و آگاه باشید که هر که یاد نماید مصایب او را بر او بگرید،

اشک های او را ملائکه در شیشه ای ضبط نمایند. و چون روز قیامت شود، آن شیشه را به نزد او آوردند و گویند: ای دوست خدا! بگیر؛ این اشک های چشم تو است که در دار دنیا بر حضرت امام حسین گریستی. پس اگر آتش جهنم رو به تو آید، قدری از آن را بر آتش بریز تا این که پانصد سال آتش از تو دور شود.

پس پیغمبر مسرور شد و روی مبارکش شکفته گردید. و این اخبار جبرئیل را آن حضرت به فاطمه فرمود. او نیز خوشحال شد و سجده شکر نمود.

پس حضرت امام حسین علیه السلام متوجه جد بزرگوار خود گردید و عرض نمود: یا جداه! جناب توچه چیز به ایشان شفقت می فرمایی؟ فرمود: ای فرزند! حق تعالی شفاعت را به من داده است. من در روز قیامت گناهکاران ایشان را شفاعت می نمایم.

پس نظر به جانب امیرالمؤمنین علیه السلام کرد و عرض نمود: ای پدر عالی تبار! تو چه به ایشان می دهی؟ فرمود: حق تعالی مرا ساقی حوض کوثر نموده است. من در روز عطش اکبر، آب نمی دهم مگر ایشان را.

بعد متوجه برادر خود گردید و عرض نمود: ای برادر جان، حسن! تو چه چیز به ایشان لطف می فرمایی؟ امام حسن فرمود: به حق تو قسم ای برادر! که من داخل بهشت نمی شوم مگر با ایشان.

پس متوجه مادر گردید و گفت: ای مادر! تو چه چیز به ایشان عطا می فرمایی؟ حضرت فاطمه فرمود: به عزت پروردگار قسم و به پدر و شوهرم که بر در بهشت می ایستم موی پریشان و اشک ریزان، و طلب نمی کنم از پروردگارم مگر ایشان را. و از متعاقب ایشان داخل بهشت می شوم.

پس حضرت امام حسین علیه السلام فرمود: به حق جد بزرگوارم و پدر عالی تبارم که طلب نمی کنم از پروردگارم مگر آن که قصرهای ایشان را در بهشت برابر قصر من گرداند. ⁽¹⁾

فصل سیم : در ذکر مرور انبیاء و اوصیاء علیهم السلام به صحرای کربلا و ذکر جمله ای از قصص واخبار

[عبور حضرت آدم علیه السلام از زمین کربلا]

شیخ طریحی در کتاب منتخب روایت کرده است که چون حضرت آدم به زمین فرود آمد، به حوا بر دور زمین می گردید تا آن که به صحرای کربلا عبور کرد. و چون داخل آن صحرا گردید، افواج حزن و غم و اندوه رو به او آورد. چون به مقتل حضرت امام حسین علیه السلام رسید، پایش بر سنگی برآمد و خون از قدمش جاری گردید. پس سر خود را به سوی آسمان بلند نمود و عرض کرد:

پروردگارا! در جمیع زمین ها گردیدم و اندوه و المی که در این زمین به من رسید، در هیچ زمینی ندیدم. مگر گناه دیگری از من صادر شده که عقاب نمودی مرا به آن گناه؟

پس حق تعالی وحی کرد که ای آدم! از تو گناه جدیدی صادر نشده است؛ ولکن کشته می شود در این زمین، ولد تو حسین از روی ظلم و ستم، پس خواستم که خون تو در این زمین جاری شود، چنانچه خون او در این زمین ریخته خواهد شد.

آدم عرض کرد: پروردگارا! آیا حسین پیغمبر است؟ حق تعالی وحی کرد که پیغمبر نیست و لکن فرزند زاده پیغمبر من محمد است صلی الله علیه وآله آدم عرض کرد: کیست کشنده او؟ حق تعالی فرمود که کشنده او یزید است که اهل آسمان ها و زمین ها او را لعنت می کنند. پس آدم به جبرئیل علیه السلام گفت: چه کار بکنم؟ جبرئیل علیه السلام گفت: لعنت کن بریزید.

پس حضرت آدم چهار مرتبه آن ملعون را لعنت کرد و چند گامی رفت تا به کوه عرفات رسید و حضرت حوا را در آنجا یافت. ⁽¹⁾

[اتمام ساخت کشتی حضرت نوح علیه السلام با نام پنج تن علیهم السلام و عبور آن حضرت از زمین کربلا]

و در کتاب عوالم العلوم از کتاب خرایج از انس بن مالک روایت کرده است که رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرمود: چون حق تعالی خواست که هلاک کند قوم نوح را، وحی کرد به او که «شق نماید الواح درخت ساج را». چون شق نمود آن را، ندانست که چه عمل نماید به آن. پس جبرئیل علیه السلام فرود آمد و نمود به آن جناب، هیئت کشتی را. و با جبرئیل بود تابوتی که در جوف آن تابوت صدهزار ⁽²⁾مسمار بود. پس کوبید کشتی را به آن مسمارها تا این که پنج عدد از مسمارها باقی ماند. پس حضرت نوح دست خود را دراز نمود به یکی از مسمارهای باقی مانده؛ ناگاه دید که آن مسمار روشن و نورانی شد، به مثابۀ ستاره پرنوری که در افق آسمان است. پس نوح متحیر گردید. ناگاه حق تعالی آن مسمار را به لسان فصیحی گویا گردانید که منم بر اسم بهترین انبیاء، محمد بن عبد الله صلی الله علیه وآله.

پس جبرئیل فرود آمد و حضرت نوح از او سؤال نمود که چیست این مسماری که ندیده ام مثل آن را؟ جبرئیل گفت: این مسمار به اسم سید انبیاء محمد بن عبدالله است. بکوب آن را بر مقدم جانب راست کشتی.

پس حضرت نوح مسمار دوم را برداشت که آن نیز روشن و نورانی شد. سؤال نمود از جبرئیل که چیست این مسمار؟ گفت که این مسمار برادر و پسرعم پیغمبر، سید اوصیاء، علی بن ابی طالب است. بکوب آن را بر مقدم جانب چپ کشتی.

پس حضرت نوح مسمار سیم را برداشت که آن نیز روشن و نورانی شد. جبرئیل گفت که این مسمار فاطمه علیها السلام است. بکوب آن را به طرف مسمار والدش .

پس حضرت نوح مسمار چهارم را برداشت. آن نیز روشن و نورانی شد. جبرئیل گفت که این مسمار حضرت امام حسن علیه السلام است. بکوب آن را به طرف مسمار پدرش.

پس حضرت نوح مسمار پنجم را برداشت. آن نیز روشن و نورانی گردید و از آن مسمار رطوبتی ظاهر شد. جبرئیل گفت که این مسمار حضرت امام حسین علیه السلام است. بکوب آن را به جانب مسمار والدش.

پس حضرت نوح علیه السلام فرمود که ای جبرئیل! چیست این رطوبتی که ظاهر شد؟ «فقال: هذا الدم» یعنی: جبرئیل گفت که این رطوبت و تری، خون است. «فذكر قصة الحسين وما تعمل الأمة به» پس ذکر نمود قصه پرغصه کربلا را و آن ظلم هایی که امت روسیاه به آن برگزیده خدا می کنند. پس لعنت خدا باد بر قاتل و ظالم و خاذل آن بزرگوار. ⁽¹⁾

و در کتاب منتخب مسطور است که چون حضرت نوح علیه السلام به کشتی نشست و طواف نمود جميع دنیا را، چون آن جناب به محاذی صحرای کربلا رسید، دریا به تلاطم برآمد به نحوی که کشتی را مضطرب گردانید که مشرف بر غرق شد و حضرت نوح را ترس و بیم و الم عظیم عارض شد و رو به درگاه حق تعالی نمود و عرض کرد: پروردگارا! طواف نمودم جمیع دنیا را و از هیچ زمین به من فزعی نرسید مثل آنچه در این زمین به من وارد آمد.

پس جبرئیل نازل شد و عرض کرد: «يا نوح! في هذا الموضع يقتل الحسين علیه السلام سبط محمد خاتم النبيين وابن خاتم الأوصياء» يعنى: اى نوح! کشته می شود در این زمین، حسین، فرزندزاده خاتم الانبياء و فرزند خاتم اوصياء.

نوح سؤال کرد از جبرئیل که کیست قاتل و کشنده آن جناب؟ جبرئیل عرض کرد که قاتل آن حضرت، ملعون است در آسمانهای هفت گانه و زمین های هفت گانه.

پس حضرت نوح چهار مرتبه لعنت کرد بر قاتل آن حضرت تا این که کشتی از غرق شدن نجات یافت و روان گردید و بر کوه جودی قرار گرفت.

[عبور حضرت ابراهیم علیه السلام از زمین کربلا]

و حضرت ابراهیم علیه السلام وقتی سواره به صحرای کربلا گذشت و اسب آن حضرت به سر درآمد و از اسب درگردید و سر مبارکش بر سنگی آمد و خون از آن جاری شد، پس شروع در استغفار کرد

و گفت: خداوندا! چه گناه از من سرزده است که مستوجب این عقوبت و تأدیب شدم؟

پس جبرئیل نازل شد و گفت: ای ابراهیم! گناهی از تو صادر نشده است؛ و لیکن این موضعی است که فرزند زاده خاتم انبیاء و فرزند علی مرتضی در آن کشته خواهد شد. و خدا خواست که تو در بلیه با او موافقت نمایی و خون تو نیز بر این زمین ریخته شود.

ابراهیم گفت: یا جبرئیل! که خواهد بود قاتل او؟ جبرئیل گفت: ملعون اهل سماوات و ارضين و قلم. جاری شد بر لوح به لعن آن پلید، بدون اذن پروردگار. پس وحی نمود پروردگار به قلم که به سبب این لعن، مستحق گردیدی ثنای مرا. پس ابراهیم دست برداشت و یزید پلید را لعن بسیار کرد و اسب آن حضرت به لسان فصیحی آمین گفت.

ابراهیم به آن خطاب کرد که بر تو چه معلوم شد که آمین گفتی بر لعن من به آن پلید؟ گفت: برای آن که من همیشه فخر می کردم به سواری تو بر من. چون بر سر درآمدم و تو افتادی از پشت من، خجلت من زیاد شد و سبب این، از یزید لعنه الله تعالی بود.

[حضرت اسماعیل علیه السلام در کربلا]

و حضرت اسماعیل علیه السلام ، گوسفندان او را می چرانیدند در کنار فرات پس شبان خبر داد به او که گوسفندان چند روز است که آب نمی آشامند از این مشرعه .

پس حضرت اسماعیل سبب این حالت را از پروردگار خود سؤال نمود. جبرئیل نازل شد و گفت: ای اسماعیل! سبب این حالت را از گوسفندان سؤال نما که آنها سبب این حالت را به جهت تو بیان خواهند نمود. پس حضرت اسماعیل خطاب نمود به آن گوسفندان که چیست که آب نمی آشامید از این آب؟ گوسفندان به زبان فصیح گفتند که به ما خبر رسیده که فرزند تو، حسین علیه السلام ، فرزند زاده محمد مصطفی صلی الله علیه وآله در این زمین با لب تشنه شهید خواهد شد. پس ما به سبب حزن و اندوه بر آن حضرت، از این آب نمی آشامیم.

حضرت اسماعیل از ایشان پرسید که قاتل آن جناب که خواهد بود؟ گفتند: به قتل می آورد آن جناب را، ملعون اهل سماوات و ارضین و جمیع خلائق است. پس حضرت اسماعیل گفت: خداوندا! لعنت کن کشنده حسین علیه السلام را.

[عبور حضرت موسی علیه السلام از زمین کربلا]

و روایت شده است که حضرت موسی علیه السلام با وصی خود، یوشع بن نون، به صحرای کربلا رسیدند؛ بند نعلین حضرت موسی گسیخته شد و خار فرو رفت بر دو پای مبارکش و خون از آن جاری شد. پس عرض کرد: خداوندا! چه چیز از من صادر شده که سبب این حالت گردید؟

حق تعالی به او وحی کرد که در این زمین کشته می شود حسین علیه السلام و در این موضع خون او ریخته می شود. و خواستم که خون تو نیز در این زمین ریخته شود.

موسی گفت: خداوندا! حسین کیست؟ ندا رسید که حسین فرزندزاده محمد مصطفی و فرزند علی مرتضی است. حضرت موسی سؤال نمود که کشنده او کیست؟ در جواب او گفته شد که کشنده آن جناب، ملعون ماهیان دریاها و وحشیان صحراها و مرغان هواست. پس حضرت موسی دست به دعا برداشت و نفرین کرد بریزید پلید، و یوشع بن نون آمین گفت.

[عبور حضرت سلیمان علیه السلام از زمین کربلا]

و روایت شده است که حضرت سلیمان علیه السلام روزی بر بساط خود نشسته بود و باد، بساط او را بر روی هوا می برد. ناگاه بساط او به صحرای کربلا رسید و چون محاذی آن صحرا شد، باد سه مرتبه آن

بساط را دور داد و ترسیدند که از بساط فرو ریزند. پس باد ساکن شد و بساط به زمین فرود آمد.

سلیمان خطاب فرمود به باد که چرا ساکن شدی؟ باد در جواب گفت که در این زمین کشته خواهد شد حسین علیه السلام. سلیمان گفت: حسین، کیست؟ باد گفت: حسین، سبط محمد مختار و فرزند علی کرار است. سلیمان گفت: کیست کشندۀ او؟ باد گفت: ملعون اهل سماوات و ارض: یزید. پس سلیمان دست به دعا برداشت و لعنت و نفرین نمود بریزید پلید، و آدمیان و جنیان آمین گفتند. پس باد وزید و آن بساط را از آن صحرا بیرون برد. ⁽¹⁾

[عبور حضرت عیسی علیه السلام از زمین کربلا]

و روایت شده است که حضرت عیسی با حواریین در صحراها سیاحت می نمودند. چون به صحرای کربلا رسیدند، ناگاه شیری بر سر راه ایشان آمد. حضرت عیسی علیه السلام به نزد آن شیر آمد و فرمود: ای شیر! چرا سر راه بر ما گرفته ای و نمی گذاری که ما عبور نماییم؟

آن شیر به امر خداوند به سخن آمد و به زبان فصیح گفت: نمی گذارم از این صحرا بیرون روید، تا این که لعنت کنید بریزید که قاتل حضرت امام حسین علیه السلام است.

عیسی فرمود حسین کیست؟ شیر گفت: حسین سبط نبی امی، محمد است و فرزند علی ولی است. عیسی فرمود: کشنده او کیست؟ شیر گفت: لعین وحوش و گرگان و درندگان بالتمام، خصوصا در ایام عاشورا. پس عیسی دست به دعا برداشت و یزید را لعنت کرد و حواریون آمین گفتند و شیر از ایشان دور شد و ایشان از آن زمین بیرون رفتند. ⁽¹⁾

[رفتن پیامبرآخرالزمان عجل الله تعالی فرجه به کربلا]

و شیخ مفید از ام سلمه رحمه الله روایت کرده است که حضرت رسول صلى الله عليه وسلم شبی از خانه بیرون رفت و بعد از مدت طویلی مراجعت فرمود، ژولیده و غبارآلوده و دست مبارک خود بر هم گرفته بود. من عرض کردم: یا رسول الله! این چه حالت است که تو را ژولیده و غبارآلود مشاهده می کنم؟

فرمود که در این وقت مرا بردند به موضعی از عراق که آن را کربلا می نامند. و در آنجا محل کشتن فرزند خود حسین و جماعتی از فرزندان و اهل بیت مرا به من نمودند و خون های ایشان را برداشته ام و در دست من است.

پس دست خود را گشود از برای من و فرمود: بگیر این را و محافظت نما .

چون گرفتم، شبیه خاک سرخ بود. پس آن را در شیشه ای کردم و سرش را محکم بستم و آن را محافظت می نمودم تا آن که حضرت امام حسین علیه السلام از مکه متوجه عراق گردید. هر شب و هر روز آن شیشه را بیرون می آوردم و می بوییدم و نظر می کردم و در مصیبت او می گریستم. چون روز دهم

محرم شد، در اول روز به آن شیشه نظر کردم؛ به حال خود بود. و چون در آخر روز نظر کردم، دیدم که مبدل به خون تازه گردیده بود.

پس در خانه خود فریاد کردم و گریستم؛ ولکن از خوف شماتت دشمنان، اظهار ننمودم تا آن که خبر رسید که آن حضرت در آن روز شهید شده بود. ⁽¹⁾

و در کتاب خرایج مسطور است که چون حضرت امام حسین علیه السلام اراده نمود مسافرت به سوی عراق را، ام سلمه رحمه الله گفت: مرو به سوی عراق که من شنیدم از رسول خدا صلی الله علیه وآله که می فرمود: «کشته می شود فرزند من حسین، در زمین عراق.» و در نزد من است خاکی که به من داده است؛ در شیشه است. حضرت امام حسین علیه السلام فرمود: به خدا سوگند که من کشته می شوم در عراق. و اگر به عراق

نیز نروم، مرا می کشند. و اگر می خواهی، بنمایم به تو محل کشته شدن خود و اصحاب خود را.

پس دست مبارک خود مسح نمود روی ام سلمه را و گشوده شد به برکت دست مبارک آن جناب، چشم ام سلمه؛ تا این که دید مصرع آن حضرت و مصرع اصحاب آن حضرت را. پس آن جناب از دست مبارک خود قدری از آن خاک برداشت و به ام سلمه داد که در میان شیشه ای دیگر بریزد. پس فرمود: در وقتی که خون از آن شیشه جاری شد، بدان که مرا کشته اند.

ام سلمه فرمود: چون روز عاشورا شد، نظر نمودم بعد از ظهر آن روز، به آن دو شیشه؛ دیدم خون از آن ها جاری است. پس صیحه برآوردم. و در آن روز هیچ سنگ و کلوخی را برنداشتند، مگر آن که در زیر آن خون تازه می دیدند. ⁽²⁾

و شیخ مفید از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که روزی ام سلمه در وقت صبح گریان از خواب بیدار شد. از او پرسیدند که سبب گریه تو چیست؟

گفت: می باید فرزند من حسین امشب به شهداء ملحق شده باشد؛ زیرا که از زمانی که حضرت رسول صلی الله علیه وآله از دنیا رحلت کرده است، من آن حضرت را در خواب ندیده بودم. در این شب آن حضرت را در خواب دیدم، متغیر و غمگین. گفتم: یا رسول الله! این چه حالت است که در تو مشاهده می کنم؟ فرمود که در تمام این شب، قبرهای حسین و اصحاب حسین را می کندم و ایشان را دفن می کردم. ⁽³⁾

و در کتاب مناقب از ابن عباس مروی است که در میان روز، حضرت رسول را در خواب دیدم، ژولیده مو غبار آلوده. و شیشه ای در دست آن حضرت بود که در آن خون بود. گفتم: یا رسول الله! این خون چیست؟ فرمود: «خون حسین است که جمع کردم امروز آن را.» چون خبر رسید، آن حضرت در همان روز شهید شده بود. ⁽¹⁾

و در کتاب امالی شیخ طوسی مسطور است از ابن عباس که گفت: وقتی در منزل خود خوابیده بودم. ناگاه صدای شیون بلندی از خانه ام سلمه شنیدم. پس قاید من مرا برد به خانه ام سلمه. و رو آوردند به خانه ام سلمه، مردان و زنان اهل مدینه. چون به نزد ام سلمه رسیدم، گفتم: یا ام المؤمنین! سبب فریاد و استغاثه تو چیست؟

جواب مرا نگفت و رو کرد به سوی زنان بنی هاشم و گفت: «یا بنات عبدالمطلب! اسعدنني وابكين معي فقد قتل والله سيدكن وسيد شباب أهل الجنة ؛ یعنی: ای دختران عبدالمطلب! مرا یاری کنید و با من موافقت نمایید در گریه. به خدا سوگند که کشته شد بزرگ شما و سید جوانان بهشت». «قد قتل والله سبط رسول الله وريحانته الحسين؛ یعنی: به خدا سوگند که کشته شد سبط رسول خدا و ریحان بوستان او، حضرت امام حسین».

ابن عباس می گوید: من گفتم: از کجا دانستی این را ای مادر مؤمنان؟

گفت: در این ساعت حضرت رسالت صلی الله علیه وآله را در خواب دیدم، ژولیده و غمگین. و از سبب این حالت سؤال کردم. فرمود: «فرزندم حسین و اهل بیت او امروز کشته شدند و در این ساعت از دفن ایشان فارغ شدم».

چون از خواب بیدار شدم، مدهوشانه به خانه رفتم تا ملاحظه کنم تربت حسین را که جبرئیل از کربلا برای سید انبیاء آورده بود و حضرت آن را به من داده بود و فرموده بود که «هر وقت که این تربت خون شود، بدان که فرزند تو حسین شهید شده است.» و من آن تربت را در شیشه ای کرده بودم. چون الآن بر سر آن شیشه رفتم دیدم که آن تربت خون شده است و از سر شیشه می جوشد.

پس ام سلمه از آن خون گرفت و بر روی خود مالید و آن روز را روز ماتم و نوحه بر حسین قرار داد. پس خبر رسید که در همان روز آن حضرت شهید شده بود.

عمرو بن ثابت می گوید: به خدمت حضرت امام محمد باقر علیه السلام رسیدم در منزل او و این

حدیث را به جهت او نقل کردم؛ حضرت فرمود که این حدیث حق است. ⁽¹⁾

و در کتاب عوالم مسطور است که سلمی مدنیه گفت که رسول خدا به ام سلمه شیشه ای داد که در آن ریگی بود از صحرای کربلا و فرموده بود که اگر این ریگ خون تازه شود، در آن وقت حسین

کشته می شود.

سلمی می گوید: ناگاه شنیدم صدای شیونی از حجره ام سلمه بلند شد. من اول کسی بودم که به خدمت او رسیدم. پس گفتم: چه چیز باعث این شیون است ای مادر مؤمنان؟

گفت: در خواب دیدم رسول خدا را که خاک بر سر مبارک خود ریخته است. عرض کردم: چه چیز سبب این وضع شده است؟ فرمود که «مردم جستند بر روی فرزند من و او را کشتند. و من او را در این ساعت کشته ملاحظه نمودم.» پس لرزه بر اندام من گرفت. از خواب جستم و به سوی شیشه رفتم. دیدم که خون از آن شیشه می جوشد.

سلمی گفت: پس دیدم که آن شیشه را ام سلمه در پیش روی خود گذاشته بود. ⁽²⁾

[عبور امیرالمومنین علیه السلام را از زمین کربلا]

و شیخ صدوق در امالی از ابن عباس روایت کرده است که من با حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام بودم در وقتی که متوجه جنگ صفین بود. چون به نینوا فرود آمد که در کنار فرات است، حضرت به آواز بلند مرا ندا کرد که ای پسر عباس! آیا می شناسی این مکان را؟ عرض کردم: نه، یا امیرالمؤمنین! حضرت فرمود: اگر این مکان را بشناسی، چنانچه من می شناسم، هر آینه از این مکان نخواهی رفت تاگریان شوی چنانچه من گریان شدم.

پس حضرت بسیار گریست تا آن که محاسن مبارکش تر شد و آب دیده اش بر سینه مبارکش جاری شد. و ما نیز گریان شدیم. پس حضرت فرمود: آه آه ! مرا چه کار است با آل ابی سفیان و آلی که لشکر شیطان و اولیای کفرند ؟!

پس فرمود: صبر کن ای ابو عبدالله! که رسید بر پدر تو، مثل آنچه به تو خواهد رسید.

پس آبی طلبید و وضو ساخت و نماز کرد به قدری که خدا خواسته بود و بعد از نماز باز همان قسم سخنان می فرمود. پس ساعتی آن حضرت را خواب ربود. چون از خواب بیدار شد، فرمود که ای پسر عباس! عرض کردم که اینجا حاضرم. فرمود: می خواهی تو را خبر دهم به آنچه در این ساعت در خواب دیدم؟ عرض کردم: پیوسته دیده تو در استراحت باد و آنچه دیده ای، خیر است؛ ای امیرالمؤمنین!

فرمود که مردانی چند از آسمان فرود آمدند با علم های سفید و شمشیرهای سفید نورانی حمایل کرده بودند و در دور این زمین خطی کشیدند. بعد دیدم که شاخه های این درختان خرما سر بر زمین آوردند و خون تازه در این صحرا موج می زند. و حسین فرزند گرامی خود را دیدم که در میان آن خون غرق شده است و استغاثه و طلب فریادرسی می کند، کسی به فریاد او نمی رسد. و آن مردان سفید که از آسمان فرود آمده بودند، او را ندا می کردند و می گفتند که «صبر کنید ای آل رسول! که شما کشته می شوید بر دست بدترین مردم و اینک بهشت است ای ابوعبدالله! مشتاق است به سوی تو.» پس آن مردان مرا تعزیت نمودند و گفتند: «ای ابوالحسن! بشارت باد تو را که حق تعالی دیده تو را روشن خواهد کرد به او در روز قیامت» پس بیدار شدم.

و سوگند یاد می کنم به آن خدایی که جان علی در قبضه قدرت اوست که خبر داد مرا صادق مصدق، حضرت ابو القاسم، رسول خدا صلی الله علیه وآله که من خواهم دید این زمین را در وقتی که بیرون روم به قتال اهل بغی که بر من طغیان کنند. و این زمین کرب و بلاست که حسین در آن مدفون خواهد شد با هفده نفر از فرزندان من و فرزندان فاطمه. و این زمین در آسمان ها معروف است که زمین کرب و بلا می نامند؛ چنانچه حرم کعبه و حرم مدینه و بیت المقدس را نام می برند.

پس فرمود که ای پسر عباس! طلب کن در دور این صحرا، پشکل آهو را به خدا که هرگز دروغ نگفته ام و دروغ از رسول خدا نشنیده ام؛ و مرا خبر داده است که در این صحرا پشکل چند خواهم دید که رنگ آن ها زرد شده باشد، مثل رنگ زعفران.

ابن عباس گفت که طلب کردم و آن پشکل ها را مجتمع یافتم. پس ندا کردم که یا امیرالمؤمنین! یافتم آن ها را به وضعی که فرمودید. حضرت فرمود که راست گفتند خدا و رسول او.

پس حضرت برخاست و به سرعت آمد به سوی آن ها و برداشت و بویید و فرمود که همان است که مرا خبر داده اند. یا بن عباس! می دانی که این پشکل ها چیست؟ اینها را حضرت عیسی بن مریم بوییده است، در وقتی که به این صحرا وارد شد و حواریین در خدمت او بودند. و دید گله آهویی را

که در این موضع جمع شده بودند و می گریستند. پس حضرت عیسی نشست و حواریین با او نشستند. پس حضرت گریست و حواریین نیز به سبب گریه آن حضرت گریستند و سبب و سبب گریه آن حضرت را نمی دانستند.

پس گفتند: یا روح الله و كلمة الله! سبب گریه تو چیست؟ حضرت عیسی فرمود: آیا می دانید که این چه زمینی است؟ گفتند: نه. حضرت فرمود که این زمینی است که کشته می شود در این زمین، فرزند پیغمبر آخرالزمان و فرزند طاهرۀ بتول که شبیه است به مادر من و در اینجا مدفون خواهد شد. و خاک این زمین از مشک خوشبوتر است؛ زیرا که طینت آن فرزند شهید است و طینت انبیاء و اولاد انبیاء چنین می باشد. و این آهوان به من سخن می گویند و مرا خبر می دهند که در این زمین چرا می کنیم برای شوق به طینت آن فرزند مبارک. و می گویند: ما تا در این زمینیم، ایمنیم از شر جانواران و درندگان .

پس حضرت عیسی دست زد و این پشکل ها را برداشت و بویید و فرمود که خوشبویی این پشکل ها، برای خوشبویی گیاهی است که در این زمین می روید. پس فرمود: خداوندا! این پشکل ها را نگاه دار تا پدر حسین آن ها را ببوید و باعث تسلی او گردد.

پس حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود که این پشکل ها به دعای آن حضرت تا حال مانده است و به سبب طول مدت، رنگ آن ها زرد شده است. و این زمین کرب و بلاست.

پس به صدای بلند گفت که ای پروردگار عیسی بن مریم! برکت مده بر قاتلان او و بر اشخاصی که یاوری بر قتل او خواهند کرد و بر اشخاصی که خوار نمایند او را.

پس آن جناب بسیار گریست و ما نیز با او گریستیم و آن حضرت از بسیاری گریه بر روی درافتاد و زمان طویلی مدهوش گردید و چون به هوش باز آمد، قدری از آن پشکل ها را در کنار ردای خود بست و امر کرد مرا نیز که قدری از آنها را در کنار ردای خود بندم. پس فرمود که ای پسر عباس! هرگاه بینی که از این پشکل ها خون تازه می جوشد و سیلان می کند، بدان که ابی عبدالله الحسین کشته شده است در این زمین و مدفون گردیده است.

ابن عباس گفت: این پشکل ها را در آستین خود بسته بودم و پیوسته آنها را محافظت می کردم و زیاده از بعضی واجبات در حفظ آن می کوشیدم و از طرف آستین خود آنها را نمی گشودم. پس وقتی در خانه خود خوابیده بودم. چون بیدار شدم، دیدم که خون تازه از آن پشکل ها سیلان می کند و آستین من پر از خون شده است. پس نشستم در حالتی که می گریم و گفتم: به خدا سوگند که حسین شهید شد و به خدا سوگند که هرگز علی مرا خبر کذب نداده است و خبر نداده است مرا به

وقوع چیزی مگر این که به همان نحوی که خبر داده است، واقع شده است؛ زیرا که رسول خدا خبر می داد او را به اموری که خبر نمی دهد غیر او را به آن امور .

پس به فزع و خروش برآمدم و از خانه بیرون آمدم و این در وقت صبح بود. پس به خدا سوگند، دیدم غباری مدینه را فرو گرفته است که یکدیگر را نمی تواند دید. پس آفتاب طلوع کرد مانند آفتاب گرفته شده. و دیوارهای مدینه را سرخ دیدم که گویا خون تازه بر آنها ریخته اند. پس نشستم با دیده گریان و گفتم که «به خدا سوگند که حسین کشته شد.» و شنیدم از ناحیه خانه، صدایی که می گفت: صبر کنید ای آل رسول! که کشته شد فرزندی که لاغر و باریک است و نازل شد روح الامین به گریه و ناله.

پس به صدای بلندی گریست و من نیز گریستم و دانستم که حضرت امام حسین علیه السلام در آن ساعت شهید شده است و آن روز دهم شهر محرم بود. و چون خبر به مدینه رسید، معلوم شد که آن حضرت در همان روز شهید شده بود.

پس این حدیث را نقل کردم به اشخاصی که با آن حضرت بودند؛ گفتند: به خدا سوگند ما نیز شنیدم آنچه تو شنیدی در میان معرکه کارزار و کسی را نمی دیدیم و گمان می کردیم که حضرت خضر علیه السلام است. ⁽¹⁾

و شیخ صدوق در امالی از هرثمه بن ابی مسلم روایت کرده است که ما در خدمت امیرالمؤمنین به غزوه صفین رفته بودیم. چون مراجعت کردیم، حضرت به کربلا فرود آمدند و نماز صبح را در آنجا به عمل آورد. پس بعضی از خاک آن زمین را به او دادند. آن جناب بویید آن را و فرمود که خوش [به] حال توای تربت! که البته از تو گروهی محشور خواهند شد که بی حساب داخل بهشت شوند.

پس هرثمه به سوی زوجه خود برگشت و آن زن از شیعیان آن حضرت بود و گفت: آگاه باش که حدیث بگویم تو را از ولی تو ابی الحسن. چون به کربلا فرود آمد، نماز کرد. پس بعضی از تربت آن زمین را به او دادند. پس فرمود: خوش [به] حال تو ای تربت! که البته محشور می شوند از تو، گروهی که بی حساب داخل بهشت می شوند.

آن زن گفت که حضرت امیرالمؤمنین نگفته است مگر حق و صواب.

هرثمه گفت: چون حضرت امام حسین علیه السلام به کربلا آمد، من در میان لشکری بودم که ابن زیاد عليه اللعنة. برای مقاتله آن حضرت فرستاده بود. چون آن زمین و درختان را دیدم، آن قصه به خاطر من

آمد. پس بر شتر خود سوار شدم و به خدمت حضرت امام حسین علیه السلام رسیدم و سلام کردم و آنچه از پدر آن حضرت شنیده بودم در آن منزل، به خدمتش عرض کردم. پس حضرت فرمود: « معنا أنت أم علينا؟» یعنی تو با ما خواهی بود یا بر ما؟

گفتم: نه با توام و نه بر تو. کودکی چند گذاشتم در عقب خود؛ بر ایشان می ترسم بر ابن زیاد. حضرت فرمود: پس برو به مکانی که کشته شدن ما را نبینی و صدای ما را نشنوی. به حق آن خداوندی که جان حسین به دست اوست، که هر که صدای نوحه و ناله ما را بشنود و یاری ما نکند، حق تعالی او را به رو در جهنم اندازد. ⁽¹⁾

و حمیری در کتاب قرب الإسناد از حضرت امام محمد باقر علیه السلام روایت کرده است که حضرت امير المؤمنين علیه السلام با دو نفر از اصحاب خود به صحرای کربلا رسید و چون داخل آن صحرا شد، «ترقرقت عيناه للبكاء» یعنی: گریان شد و آب از دیده مبارکش فرو ریخت.

پس فرمود: «هذا مناخ ركابهم وهذا ملتقى رجالهم» ⁽²⁾یعنی: این محل خوابیدن شترهای ایشان است و فرود آوردن بارهای شترهاست. و این محل ملاقات ایشان است با دشمنان خود. «وههنا تهراق دمائهم» و این محل ریختن خون های ایشان است. ای خاک! بهشت از برای تو باد که ریخته می شود بر تو، خون های دوستان خدا. ⁽³⁾

و شیخ طریحی در کتاب منتخب از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام روایت کرده است که چون حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام به قتلگاه شهیدان کربلا رسید، فرمود ای گروه مردمان! بدانید که قبض شده است در این ،زمین روح دویست پیغمبر و دویست فرزند زاده پیغمبر که همه آنها شهید بوده اند و اتباع ایشان نیز شهید شدند با ایشان.

پس آن حضرت همچنان که بر بغله خود سوار بود و پاهای مبارک او از رکاب خارج بود، طواف نمود در آن بقعه مبارکه و می فرمود: «هنا والله مناخ ركاب ومصارع شهداء یعنی: به خدا سوگند که این موضع خوابیدن شترها و فرود آوردن بارهاست.» و این موضع، محل ریختن خون شهداء است که سبقت نگرفته ایشان را در فضل، احدی از پیشینیان ایشان واحدی از آیندگان ایشان .

ثم نزل وجعل يبكي علیه السلام : پس آن حضرت از بغله فرود آمد و شروع نمود به گریستن. ⁽⁴⁾

و از واقدی مروی است: چون امیرالمؤمنین علیه السلام در غزوه صفین به کربلا رسید، ایستاد و به آب دار خود ندا کرد که صبر نما. چه می نامند این زمین را؟ عرض کرد: کربلا مینامند. پس آن حضرت آن قدر گریست که زمین تر شد از آب دیده مبارکش .

بعد فرمود: به خدمت رسول خدا رفتم و آن حضرت می گریست. پس عرض کردم: چه به گریه درآورده است تو را؟ فرمود که جبرئیل نزد من بود و خبر داد مرا که ولد من حسین علیه السلام کشته می شود در کنار شط فرات، به موضعی که آن را کربلا می نامند.

بعد، جبرئیل قبضه ای از تربت آن زمین برداشت و بویانید مرا. پس نتوانستم چشم خود را محافظت نمود تا این که اشک از آن جاری شد. ⁽¹⁾

[آزاد نمودن آب توسط امام حسین علیه السلام]

و در کتاب منتخب از عبدالله بن قیس مروی است که گفت: من با امیرالمؤمنین علیه السلام بودم در غزوه صفین که ابوایوب اعور سلمی آب را متصرف شد و نگذاشت که اصحاب آن حضرت بر سر آب روند. پس مسلمانان شکایت نمودند از تشنگی. پس حضرت جمعی از سواران را فرستاد که ایشان را دور کنند. نتوانستند و مراجعت نمودند. پس سینۀ آن حضرت تنگ شد. پس حضرت امام حسين علیه السلام عرض کرد که ای پدر بزرگوار! مرا مرخص فرما که بروم. حضرت فرمود: بروای فرزند!

پس آن حضرت با جمعی از سواران متوجه آن منافقان گردید و مقاتله نمود و ایشان را منهزم ساخته، خیمه خود را در کنار آب زد و سوارانی که همراه او بودند، بر کنار آب فرود آورد و خود به خدمت پدر بزرگوار خود آمد و خبر فتح را به آن جناب نقل کرد.

پس امیرالمؤمنین علیه السلام شروع به گریه نمود. پس بعضی عرض کردند: یا امیرالمؤمنین! چه چیز تو را به گریه درآورده است و حال این که این اول فتح است که به برکت حضرت امام حسین علیه السلام حاصل شد؟ حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: به خاطر آوردم که زود باشد او را با لب تشنه در صحرای کربلا شهید کنند و اسبش رم کند و حمحمه نماید و بگوید: ای داد از ظلم امتی که فرزند دختر پیغمبر خود را شهید کنند! ⁽²⁾

[جنگ محمد حنفیه رضی الله عنه در صنفین]

و در منتخب از ابن عباس مروی است که ما در حرب صفین حاضر بودیم امیرالمؤمنين علیه السلام فرزند خود محمد بن الحنفیه را و فرمود که ای فرزند من! حمله نما بر عسکر معاویه. پس محمد حمله نمود بر میمنه عسکر معاویه و ایشان را از پیش برداشت. پس مراجعت نمود به خدمت پدر خود و حال آن که مجروح شده بود و عرض کرد: «یا أباه ! العطش العطش!» پس حضرت جرعه ای از آب به او داد تا نوشید و باقی را در میان زره و پوست او ریخت.

راوی می گوید: به خدا سوگند که دیدم بسته های خون از زره او بیرون می آید. پس ساعتی او را مهلت داد و فرمود: ای فرزند من! حمله کن بر میسره لشکر معاویه. پس محمد حمله کرد بر میسره لشکر معاویه و ایشان را از پیش برداشت و مراجعت نمود و به او رسیده بود جراحات چندی و می گفت: «الماء الماء! یا أباه!» پس حضرت جرعه آبی به او آشامانید و باقی را در میان زره و جلد او ریخت. بعد فرمود: ای فرزند من! حمله کن بر قلب لشكر.

پس محمد حمله کرد بر قلب لشکر معاویه و ایشان را از پیش برداشت و جمله از سواران لشکر معاویه را به قتل آورد، بعد مراجعت نمود. به خدمت پدر خود آمد و گریه میکرد و جراحات، گران کرده بودند او را. پس حضرت برخاست به نزد او رفت و میان دو چشم او را بوسید و فرمود: فدای تو باد پدر تو که مرا مسرور نمودی ای فرزند! از این جهادی که در پیش روی من کردی بیان کن که گریه تو از راه فرح و شادی است یا از راه جزع است؟

محمد گفت: چگونه گریه نکنم که سه دفعه مرا در معرض مرگ برآوردی و پروردگار مرا سالم داشت و به من رسید جراحتی که می بینی و هر وقت که مراجعت نمودم به خدمت تو تا مرا ساعتی از حرب مهلت دهی، ندادی و این ها دو برادر من حسن و حسین را به شیئی از حرب امر نفرمودی؟!

پس حضرت برخاست و به نزد او رفت و روی او را بوسید و فرمود: ای فرزند! تو پسر منی و ایشان دو فرزند رسول خدا می باشند؛ آیا نگاه ندارم ایشان را از قتل؟

محمد عرض نمود: بلی ای پدر! خدا مرا فدای تو و ایشان بگرداند از هر بدی. ⁽¹⁾

[هدایت نمودن زبرقان توسط امام حسین علیه السلام]

و در بعضی از کتب معتبره مسطور است که در جنگ صفین از لشکر معاویه، زبرقان بن بدر که به شجاعت اتصاف داشت و حضرت مقدس نبوی او را عامل صدقات فرموده بود ⁽¹⁾و در ایام عمر بن الخطاب، برای جهاد، روی توجه به شام نهاده بود؛ همان جا متوطن شده بود. آهنگ میدان کرد و مبارز طلبید. حضرت امام حسین علیه السلام از والد ماجد خود رخصت طلبید که در برابر او آید. آن حضرت ملتمس قرة العین خود را مبذول داشته. برادران مشفق او گریان شدند. امیرالمؤمنین علیه السلام ایشان را تسلی داد.

و حضرت امام حسین علیه السلام پیش زبرقان رسید. زبرقان پرسید: تو کیستی؟ نور حدقه بتول، نام و نسبت خویش را بیان نمود. زبرقان عرض کرد: یابن رسول الله! اگر امعاء و احشای من از رمح و سنان تو پر گردد، گستاخ وار به جانب تو نظر نکنم. من چگونه با تو محاربه کنم که بارها دیده ام که حضرت رسالت صلی الله علیه وآله بر لب و دندان مبارک تو بوسه داده؟!

امام حسین علیه السلام فرمود که چون حال را بدین نهج می دانی، پس چرا معاویه را بر ما اختیار کرده ای؟ زبرقان گفت: از امیرالمؤمنین مسئلت فرمای تا جراید جرایم مرا به زلال مرحمت و احسان و عفو و امتنان، شست شوی دهد.

حضرت امام حسین علیه السلام این معنی را قبول فرمود. زبرقان به شرف تقبیل رکاب نصرت انتساب، استعاد یافته، معروض داشت که اول کسی که به مزخرفات مغرور شد و از مرحمت رحمان و رحیم مهجور گشته، منم. مأمول و مسئول آن که سیاست مرا به لطف و عنایت مفوّض گردانی. آن حضرت از زلات زبرقان گذشت. ⁽²⁾

[گریه پیامبر صلی الله علیه وآله در مصیبت امام حسین علیه السلام]

و در کتاب منتخب از ام سلمه مروی است که روزی رسول خدا صلی الله علیه وآله در خانه من تشریف داشتند و بر فراش بر قفا خوابیده بودند و پای چپ انداخته بودند که ناگاه حضرت امام حسین علیه السلام آمدند.

و در آن وقت سن شریف آن حضرت سه سال [و] چند ماه بالا بود. چون حضرت رسول او را دید، فرمود: «مرحبا به نور چشم من! مرحبا به میوه دل من!» پس حضرت امام حسین علیه السلام آمد تا این که سوار شدند بر سینه مبارک جد بزرگوار خود و طول کشید نشستن او بر سینه آن بزرگوار. پس من ترسیدم که آن حضرت به تعب افتد از نشستن آن بزرگوار بر سینه او؛ خواستم که او را فرود آورم.

حضرت رسول فرمود: واگذار او را تا وقتی که خود بخواهد فرود آید. و بدان هر کسی که اذیت نماید یک تار موی او را، پس اذیت نموده است مرا.

ام سلمه گفت: پس من از خانه بیرون رفتم. چون مراجعت نمودم، دیدم که رسول خدا می گرید. پس تعجب کردم از این حالت و عرض کردم: «چه چیز تو را به گریه درآورده است؟ خداوند دیده تو را گریان نگرداند!» و چیزی در دست مبارک آن حضرت بود که نظر می نمود در آن و گریه می کرد. پس درست ملاحظه کردم، دیدم تربتی در دست مبارک آن حضرت است. پس عرض نمودم: چیست این تربت؟ فرمود که در این ساعت جبرئیل آن را به جهت من آورد و گفت: «این تربتی است از زمین کربلا و این طینت فرزند تو حسین و تربت اوست که در آن مدفون می گردد.» پس قرار بده آن را در

شیشه ای. چون دیدی که مبدل گردید به خون تازه، پس بدان که فرزند من کشته شده است.

ام سلمه گفت: من گریان شدم و آن تربت را گرفتم؛ گویا بوی مشک از فراز آن ساطع بود. چون حضرت امام حسین مسافرت نمودند به جانب صحرای کربلا، پس من بددل شدم؛ در هر روز بر سر شیشه رفته، ملاحظه می نمودم که ناگاه دیدم که تربت آن شیشه مبدل گردیده است به خون تازه. پس دانستم که آن حضرت را شهید کرده اند. پس شروع به نوحه و گریه نمودم در تمام آن روز تا این که شب داخل شد و ملتذ نشدم به طعامی و خوابی تا آن که پاره ای از شب گذشت. چون خوابیدم، در خواب دیدم که رسول خدا آمد و بر سر و رویش ⁽¹⁾خاک بسیاری است. پس من شروع نمودم به آستین خود آن خاک را پاک نمودن. و گفتم: جان من فدای جان تو باد! از چه اهمال نمودی بر نفس خود ای رسول خدا؟ و از کجا این خاک بر سروریش تو نشسته است؟

آن حضرت فرمود که در این ساعت فارغ شدم از دفن فرزند خود، حسین.

ام سلمه گفت پس از خواب بیدار شدم، ترسان؛ و مالک نبودم بر نفس خود. پس صیحه «وا حسيناه! و وا ولداه! و وا مهجة قلباه!» برآوردم؛ تا این که صوت من بلند شد. پس زنان مدینه، از هاشمیات و غیر،هاشمیات، به جانب خانه من روان شدند و سؤال نمودند از کیفیت واقعه. پس

من قصه را به جهت ایشان بیان کردم. پس بلند گردید صیحه ایشان و برپا شد نوحه آنها و چنان شورشی شد که گویا روز وفات رسول خدا بود. و آن زنان به شتاب به جانب قبر رسول خدا روان شدند. بعضی گریبان خود را دریده بودند و بعضی سر خود را برهنه کرده بودند. و صیحه برآوردند که «یا رسول الله ! کشته شد حسین! قسم به خداوند آن چنانی که نیست خدایی مگر او، که محسوس شد که گویا قبر آن حضرت به تموّج آمده با صاحب آن، حتی این که زمین حرکت کرد از زیر قدم های ما. پس ترسیدم که مبادا ما را فرو برد. پس مراجعت نمودیم در میان گریبان دریده و سر برهنه و چشم های گریان. ⁽¹⁾

و ابن بابویه از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که روزی حضرت رسول صلى الله عليه وسلم در خانه ام سلمه رحمه الله بود؛ فرمود که کسی نیاید به نزد من.

ام سلمه گفت که حضرت امام حسین علیه السلام آمد و کودک بود و من نتوانستم که آن حضرت را منع نمایم تا آن که رفت به خدمت حضرت رسول صلی الله علیه وآله. و من از پی او رفتم. دیدم که حضرت رسول، حضرت امام حسین را بر سینه خود نشانیده است و حضرت رسول گریه می کند و چیزی در دست دارد و می گرداند. پس حضرت رسول فرمود که ای ام سلمه! جبرئیل خبر آورده است که «این فرزند من کشته خواهد شد و این تربتی است که در آن کشته خواهد شد.» و این تربت را نزد خود نگاه دار؛ هر وقت که خون شود، بدان که حبیب من کشته شده است.

ام سلمه گفت: یا رسول الله! از خدا سؤال کن که این را از او بر طرف کند.

حضرت فرمود که سؤال کردم حق تعالی فرمود که او را به سبب شهادت، درجه خواهد بود که احدی از مخلوقین به آن درجه نمی رسد. و به درستی که او را شیعه چندی خواهد بود که شفاعت کنند و شفاعت ایشان رد نشود. و مهدی آل محمد از فرزندان او خواهد بود. پس خوش [به] حال کسی که از اولیای حسین باشد و شیعیان او رستگارانند در روز قیامت. ⁽²⁾

فصل چهارم : در ذکر حدیث لعیاد صلصائیل و دردائیل و فطرس و غیر آن از اخبار

در کتاب منتخب از ابن عباس روایت کرده است که حق تعالی اراده نمود که حسین علیه السلام را کرامت فرماید به حضرت فاطمه علیها السلام و تولد آن حضرت در دوازدهم شهر رجب بود. و چون هنگام وضع حمل آن حضرت شد، وحی فرستاد پروردگار به سوی لعیا که او حوری است از حوریان بهشت. و اهل بهشت هر وقت که بخواهند نظر نمایند به چیز نیکویی، نظر می کنند به لعیا. و از برای اوست هفتاد هزار کنیز و هفتاد هزار قصر و هفتاد هزار مقصوره و هفتاد هزار غرفه که مکلّل اند به انواع جواهر و مرجان و قصر. لعیا اعلی است از هر قصری که در بهشت است. و در وقتی که لعیا در قصر خود مشرف شود بر بهشت، همۀ اهل بهشت، جمیع آنچه در بهشت است، می بینند و بهشت روشن می شود از روشنی خد و جبین او. و وحی پروردگار در حین وضع حمل فاطمه به سوی لعیا این بود که فرود آی به دار دنیا و مونس فاطمه، دختر حبیب من باش .

و وحی نمود پروردگار به رضوان، خازن جنان، که به آرایش درآر بهشت را و زینت ده او را به جهت کرامت مولودی که متولد می شود در دار دنیا. و وحی فرمود به سوی ملائکه که بایستید و صف های خود را بیارایید به تسبیح و تقدیس و ثناء بر خدای عزّ وجلّ. و وحی نمود به سوی جبرئیل و میکائیل و اسرافیل که فرود آیید به سوی زمین با قندیلی از ملائکه که عبارت از هزار هزار ملک است.

پس لعیا فرود آمد از آسمان و به خدمت حضرت فاطمه علیها السلام مشرف گردید و عرض نمود: مرحبا به توای دختر محمد! چگونه است حال تو؟ فرمود که به خیر است.

و آن حضرت از لعیا شرم می کرد و نمی دانست که چه چیز فرش نماید به جهت او. و در همین فکر بود که ناگاه حوریی از حوریان بهشت فرود آمد با فرشی از فرش های بهشت و پهن نمود آن را در

منزل آن حضرت و لعیا در بالای آن فرش نشست و در وقت صبح، وضع حمل آن حضرت شد.

پس لعیا قابله آن حضرت گردید و ناف آن فرزند مبارک را برید و خشک نمود او را به مندیلی از مندیل های بهشت و چشم های او را بوسید و آب دهان در دهان مبارک او انداخت و گفت: مبارک گرداند پروردگار، تولد تو را و مبارک گرداند بر والده تو.

و ملائکه تهنیت گفتند به جبرئیل. و جبرئیل تهنیت گفت به حضرت رسالت صلی الله علیه وآله و تا مدت هفت روز و هفت شب. و روز هفتم جبرئیل عرض نمود به خدمت آن حضرت که یا محمد! فرزند خود را بیاور تا ببینم او را پس آن حضرت داخل خانه فاطمه شد، و حضرت امام حسین علیه السلام را پیچیده بودند به قطعه ای از پشم زرد آن جناب را گرفته، به نزد جبرئیل آورد. پس جبرئیل گشود آن جناب را و در میان دو دیده او را بوسید و آب دهان خود را در دهان آن جناب ریخت و گفت: خدا مبارک گرداند تولد تو را و مبارک گرداند بر والده تو ای کشته صحرای کربلا !

پس نظر نمود به حضرت امام حسین علیه السلام و گریان شد و حضرت پیغمبر نیز به گریه درآمد و ملائکه نیز به گریه درآمدند. و جبرئیل عرض کرد که سلام به دختر خود برسان و بگو که اسم این مولود را حسین بردارد که خداوند جل اسمه. نامیده است او را بدین اسم.

و وجه نامیدن آن جناب را به حسین، این بود که در آن زمان روی مبارک او از همه اشخاص بهتر بود.

پس حضرت رسول فرمود: ای جبرئیل! مرا مبارک باد می گویی و گریه می کنی؟! گفت: بلی یا محمد! خدا تو را اجر کرامت کند در این مولود. حضرت فرمود: ای حبیب من، ای جبرئیل! که خواهد قتل آورد او را؟ جبرئیل گفت: بدترین امت تو که امید شفاعت از تو دارند؛ خدا نرساند شفاعت تو را به ایشان.

حضرت فرمود که زیانکار و ناامید باشند امتی که بکشند فرزند دختر پیغمبر خود را. جبرئیل گفت: ناامید و خاسر باشند؛ پس ناامید و خاسر باشند از رحمت خدا و فرو بروند در عذاب خدا.

پس آن حضرت داخل خانه فاطمه علیها السلام گردید و از قبل پروردگار بر آن معصومه سلام رسانیدند و فرمود: ای دختر من! اسم این مولود را حسین بردار که خداوند او را حسین نامیده است. پس حضرت فاطمه گفت که از مولای من است سلام و به سوی او عود مینماید سلام و سلام باد بر جبرئیل.

پس تهنیت گفت حضرت رسول، حضرت فاطمه را و شروع نمود به گریه کردن. حضرت فاطمه گفت: ای پدر! تهنیت می گویی مرا و گریه می کنی؟! آن حضرت فرمود: بلی ای دختر من! خدا تو را اجر کرامت نماید در این مولود .

پس حضرت فاطمه شهقه ای زد و شروع نمود به گریه. و لعیا و کنیزان او نیز گریان شدند.

عرض کرد: که می کشد فرزند مرا و نور چشم مرا و میوۀ دل مرا؟ فرمود بدترین از امت من که امید شفاعت از من دارند؛ نرساند خدا ایشان را به آن

فاطمه فرمود: خائب و خاسر باد امتی که بکشد پسر دختر پیغمبر خود را. پس لعیا گفت: خائب باد از رحمت خدا و فرو رود در عذاب خدا .

پس حضرت فاطمه گفت: ای پدر! سلام مرا به جبرئیل برسان، بگو: در چه موضع آن را می کشند؟ فرمود: در موضعی که آن را کربلا گویند. پس در وقتی که ندا کند حسین، احدی از ایشان اجابت ننمایند او را. لعنت خدا و ملائكه و همۀ مردمان بر کسی باد که یاری او نکند. و خداوند از صلب او نه امام بیرون خواهد آورد.

بعد، اسم هر یک را بیان فرمود تا آخر ایشان و گفت: اوست آن کسی که بیرون می آید در آخر الزمان با عیسی بن مریم. پس این ها هستند چراغ های رحمان و پیشوایان اسلام. دوست ایشان داخل بهشت می شود و دشمن ایشان داخل نار می شود.

پس جبرئیل با سایر ملائکه و لعیا عروج نمودند به آسمان. چون به آسمان چهارم رسیدند، صلصائیل به ایشان ملاقات نمود. و او ملکی بود که هفتاد هزار پر داشت که پهن می نمود آنها را از مشرق تا مغرب. و او ایستاده است و نگران است به جانب عرش و او وقتی در نفس خود گذرانید که آیا خدا می داند آن چیزی را که در زیر این دریا هست و چیزی را که سیر می نماید در ظلمت شب و روشنی روز؟ پس خداوند مطلع شد به آنچه او در نفس خود گذرانید و فرمود: بایست در مکان خود، رکوع و سجود مکن؛ این عقاب تو باشد به سبب آنچه در نفس خود فکر نمودی.

پس صلصائیل رو نمود به جبرئیل و گفت: ای حبیب من! آیا قیامت برپا شده است بر اهل زمین؟ گفت: نه؛ ولكن ما هبوط نمودیم به زمین به جهت این که تهنیت بگوییم محمد را به فرزند او حسین. صلصائیل گفت: ای حبیب من، جبرئیل! هبوط نما به زمین و عرض کن به خدمت پیغمبر که شفاعت کند نزد پروردگار خود که رضا شود از من؛ که اوست صاحب شفاعت.

چون جبرئیل پیغام صلصائیل را به خدمت آن حضرت رسانید، پس آن حضرت برخاست و فرمود که حضرت امام حسین علیه السلام را بیاورید چون آن جناب را آوردند، او را به هر دو دست گرفت و به سوی آسمان بلند کرد و عرض نمود که «پروردگارا! به حق این مولود من بر تو، که رضا شوی از صلصائیل» که ناگاه منادی از قبل عرش ندا درداد که یا محمد! رضا شدم و قدر تو کبیر و عظیم است.

ابن عباس گفت: قسم به کسی که فرستاد محمد را به حق از جهت پیغمبری که صلصائیل فخر

می کند بر ملائکه که من آزاد شده حسینم و لعیا فخر میکند بر حورالعین که من قابله حسینم. ⁽¹⁾

و در کتاب غیبه از مفضل بن [عمر] از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که بود ملکی از ملائکه که مسمّی بود به صلصائیل. حق تعالی او را به امری مأمور نمود، پس دیر کرد آن ملک در امتثال آن امر. پس حق تعالی پرهای او را گرفت و دو بال او را کوبید و او را به جزیره ای از جزایر بحر انداخت. و در آن جزیره بود تا این که حضرت امام حسین علیه السلام متولد شد و ملائکه از پروردگار اذن گرفتند در تهنیت پیغمبر و امیرالمؤمنین و فاطمه علیهم السلام. چون مأذون شدند، پس فوج فوج از عرش فرود آمدند، از آسمانی به آسمانی، تا این که رسیدند به صلصائیل که افتاده بود در جزیره ای. چون نظر ایشان به او افتاد، ایستادند. پس صلصائیل به ایشان گفت که ای ملائکه پروردگار من! اراده کجا دارید و به چه سبب فرود آمده اید؟

ملائکه گفتند: ای صلصائیل! متولد شده است در این شب، گرامی ترین مولودی در دنیا بعد از جد و پدر و مادر و برادر او حسن؛ که اسم آن مولود حسین است. و ما از پروردگار اذن گرفتیم به جهت تهنیت حبیب او، محمد، به فرزند او. پس اذن داد به ما.

صلصائیل گفت: ای ملائکه خدا! از شما سؤال می کنم به حق خدا که رب من و شماست و به حق حبيب او محمد و به حق این مولود، که مرا بردارید با خود و ببرید به نزد حبیب خدا تا سؤال نمایم از آن جناب که از پروردگار سؤال نماید به حق این مولود، که بیامرزد گناه مرا و عطا فرماید پرو بال مرا و برگرداند مرا به مقام خود با ملائکه مقربین.

پس آن ملائکه صلصائیل را برداشته، به خدمت رسول خدا آوردند و تهنیت گفتند او را به فرزندش حسین و قصۀ صلصائیل را عرض نمودند و سؤال نمودند که از خدا مسئلت نماید و قسم دهد خدا را به حق حسین که بیامرزد گناه صلصائیل را و عطا فرماید پر و بال او را و برگرداند او را به مقام او با ملائکه مقربين.

پس حضرت رسول برخاست و داخل خانه فاطمه شد و فرمود به حضرت فاطمه که بیاور فرزند من حسین را و به من بده. پس حضرت فاطمه، حضرت امام حسین را که پیچیده شده است در قنداقی، به خدمت آن جناب داد. و حضرت امام حسین با جد خود رسول خدا ملاعبه می نمود. پس آن جناب، آن حضرت را به نزد ملائکه آورد و او را به دست خود گرفت. پس ملائکه تکبیر گفتند و حمد و ثنای الهی را به جا آوردند. پس آن جناب، آن حضرت را به سمت قبله نگاه داشت و رو به آسمان کرد و گفت:

خداوندا! از تو سؤال می کنم به حق این فرزندم حسین، که بیامرزی گناه صلصائیل را و عطا فرمایی به او پر و بال او را و برگردانی او را به سوی مقام خود با ملائکه مقربین.

پس حق تعالی قبول نمود از پیغمبر خود و آمرزید گناه صلصائیل را و عطا فرمود پر و بال او را و برگردانید او را به مقام خودش با ملائکه مقربین. ⁽¹⁾

مؤلف گوید: احتمال دارد که این صلصائیل، ملائکه دیگری باشد غیر آن که در حدیث لعیا گذشت.

و در كتاب إكمال الدین از مجاهد از ابن عباس روایت شده است که رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود که حق تعالی را ملکی است که او را دردائیل می گویند و او شانزده هزار بال داشت که در میان هر دو بال او، مسافت میانه آسمان و زمین بود. در روزی در نفس خود گذرانید که «آیا فوق پروردگار ما جل جلاله. چیزی باشد؟» پس مطلع شد خداوند عالم بر آنچه در نفس خود گذرانیده بود. پس مضاعف گردانید پرو بال او را که سی و دو هزار بال بوده باشد. بعد وحی کرد به او که طیران نما.

پس آن ملک پانصد سال طیران نمود و نرسید سر او به قائمه ای از قوائم عرش. چون خداوند جل جلاله دانست که آن ملک به رنج و تعب افتاده است و عاجز گردیده است، وحی کرد به او که «ای ملک! برگرد به مکان خود که من عظیم و فوق هر عظیمی هستم و نیست بالاتر از من چیزی و موصوف نمی شوم به مکانی پس بال های او را گرفت و اخراج نمود او را از صفوف ملائکه.

چون شب جمعه حضرت امام حسین علیه السلام متولد شد، حق تعالى وحی کرد به مالک، خازن جهنم، که آتش جهنم را فرو نشاند از اهلش، برای کرامت مولودی که متولد شده است برای محمد صلی الله علیه وآله و وحی کرد به سوی رضوان، خازن بهشت، که بیارا بهشت را، خوشبو گردان آن را برای کرامت مولودی که برای محمد صلی الله علیه وآله متولد شده است در دار دنیا.

وحی کرد به سوی حورالعین که زینت کنید و به زیارت یکدیگر بروید برای کرامت مولودی که برای محمد صلی الله علیه وآله متولد شده است در دار دنیا. و وحی نمود به سوی ملائکه که صف های برکشید به تسبیح

وتحمید و تمجید و تکبیر برای کرامت مولودی که در دار دنیا برای محمد صلى الله عليه وسلم متولد شده است.

و وحی کرد به سوی جبرئیل که نازل شو به سوی پیغمبر من، محمد، با هزار قبیلی از ملائکه که هر قبیلی هزار هزار ملک باشند. و همه بر اسبان ابلق و زین و لجام کرده سوار شوید و بر آنها باشد قبه ها از در و یاقوت. و با خود ببرید ملائکه روحانیین را که طبقهای از نور در دست داشته باشند.

و بروید نزد محمد و او را تهنیت و مبارک باد بگویید، برای مولود او و خبرده آن حضرت را یا جبرئیل! که من او را حسین نام کرده ام. و تعزیت بگو او را و بگو:

یا محمد! او را خواهند کشت بدترین امت تو و بر بدترین چهارپایان سوار باشند. پس وای بر قاتل او و وای بر کسی که بکشد او را به سوی قتال. و من از کشنده حسین بیزارم و او از من بی زار؛ زیرا که هیچ مجرمی به صحرای محشر نمی آید مگر آن که جرم قاتل حسین از او بیشتر است. و قاتل حسین در روز قیامت با مشرکان که با خدا، خدای دیگر قرار داده اند، داخل جهنم خواهند شد. و آتش جهنم مشتاق تر است به قاتل حسین، از مطیعان خدا به سوی بهشت. چون جبرئیل نازل می شد از آسمان به سوی زمین که مرور نمود به دردائیل. پس دردائیل به او گفت: ای جبرئیل! این چه واقعه است که امشب در آسمان مشاهده می کنم؟ مگر قیامت برپا شده است بر اهل دنیا؟ جبرئیل گفت: نه؛ ولکن در دار دنیا فرزندی از برای محمد صلی الله علیه وآله متولد شده است و حق تعالی مرا فرستاده است به سوی او که تهنیت نمایم او را به مولود او.

دردائیل گفت: ای جبرئیل! تو را سوگند می دهم به آن خداوندی که تو را و مرا خلق کرده است، که چون به خدمت آن حضرت برسی سلام مرا به او برسان و به او بگو: به حق این مولود بر تو، که از تو سؤال می کنم که از پروردگار خود سؤال نمایی که از من راضی شود و بال های مرا به من بازگرداند و مرا در مقام خود در صفوف ملائکه جادهد.

پس جبرئیل نازل شد و به امر حق تعالی آن حضرت را تهنیت و تعزیت گفت. حضرت رسول فرمود: آیا امت من او را خواهند کشت؟ گفت: بلی یا محمد! حضرت فرمود که آنها امت من نیستند و من بیزارم از ایشان. پس جبرئیل گفت: من نیز از ایشان بیزارم ای محمد!

پس حضرت رسول به نزد فاطمه علیها السلام رفت و او را تهنیت و تعزیت گفت. حضرت فاطمه گریست و فرمود: کاشکی او را نمی زاییدم! کشنده حسین در آتش است.

پیغمبر فرمود: من شهادت می دهم که او در آتش است، ای فاطمه و لکن کشته نخواهد شد تا از او امامی به هم رسد و ائمه هدایت کننده بعد از او، از او به هم رسند.

پس حضرت رسول فرمود که امامان بعد از من، علی است که هادی است. و بعد از او حسن است که مهدی است. و بعد از او حسین است که ناصر است. و بعد از او علی بن الحسین است که منصور است. و بعد از او محمد بن علی است که شافع است. و بعد از او جعفر بن محمد است که نقاعه است. و بعد از او موسی بن جعفر است که امین است. و بعد از او علی بن موسی الرضاست. و بعد از او محمد بن علی فعال است. و بعد از او علی بن محمد مؤتمن است. و بعد از او حسن بن علی

علام است. و بعد از او آن کسی است که در پشت سر او عیسی بن مریم نماز خواهد کرد.

پس حضرت فاطمه از گریه ساکن شد. پس جبرئیل پیغام دردائیل را به آن حضرت رسانید و قصه او را با بلایی که او مبتلا گردیده است، بیان نمود پس حضرت رسول، حضرت امام حسین را بر روی دست گرفت و آن حضرت را در جامه پشمینه پیچیده بودند. و به سوی آسمان بلند کرد و عرض کرد: خداوندا! به حق این مولود بر تو.

پس فرمود: نه؛ بلکه به حق تو بر این مولود و بر جد او محمد و ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب، که اگر حسین را نزد تو قدر و منزلتی هست، پس راضی شو از دردائیل و برگردان بال های او را و مقام او را در صفوف ملائکه .

پس حق تعالی دعای آن حضرت را مستجاب کرد و آن ملک را آمرزید. و آن ملک شناخته نمی شود در بهشت مگر این که گفته شود از برای او که این آزاد کرده حسین فرزند علی و فاطمه دختر رسول الله است. ⁽¹⁾

و شیخ صدوق در کتاب امالی از شعیب میثمی از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که چون حضرت امام حسین علیه السلام متولد شد، حق تعالی امر فرمود به جبرئیل که نازل شود با هزار ملک از برای این که تهنیت بگوید حضرت رسول صلی الله علیه وآله را از جانب خدا و از جانب خود. جبرئیل چون نازل شد، گذشت بر جزیره ای از جزیره های دریا. و در آن جزیره، ملکی را دید که نام او فطرس بود و او از حاملان عرش الهی بود. خداوند عالم او را امری کرده بود و او آن امر را به عمل نیاورده بود. پس حق تعالی بر او غضب کرد و بالش را شکست و او را در آن جزیره انداخت. و او در آن جزیره هفتصد سال بود که به عبادت حق تعالی قیام نموده بود. ⁽²⁾

و به روایت ابی جعفر طوسی در مصباح الانوار، حق تعالی او را مخیر گردانید میان عذاب دنیا و آخرت و او عذاب دنیا را اختیار کرد. پس حق تعالی بال او را شکست و او را معلق آویخت به مژه های چشمش در آن جزیره ای که هیچ حیوانی از تحت او نمی گذشت مگر این که می سوخت از دودی که پیوسته از او بیرون می آمد. ⁽³⁾

و چون فطرس دید که جبرئیل با ملائکه فرود می آیند به جبرئیل گفت: اراده کجا داری؟ جبرئیل

گفت: حق تعالی نعمتی به محمد کرامت کرده است، مرا فرستاده است که او را از جانب خدا و از جانب خود مبارک باد بگویم. پس فطرس گفت: ای جبرئیل! مرا با خود بردار؛ شاید محمد برای من دعا کند.

پس جبرئیل او را با خود برداشت. چون به خدمت حضرت رسول صلى الله عليه وسلم رسید، تهنیت از جانب حق تعالی و از جانب خود گفت و حال فطرس را به خدمت آن حضرت عرض کرد. حضرت فرمود به جبرئیل، که به فطرس بگو که خود را به آن مولود بمالد و به مکان خود برگردد.

پس فطرس خود را به حضرت امام حسین علیه السلام مالید و بالا رفت و عرض نمود: یا رسول الله! آگاه باش که زود است بکشند امت تو آن حضرت را. و او را بر من مکافاتی هست؛ هر که او را زیارت کند یا سلام کند، زیارت و سلام او را من به آن حضرت می رسانم. و صلوات نمی فرستد بر او احدی، مگر این که صلوات او را به آن حضرت می رسانم. ⁽¹⁾

و به روایتی چون به آسمان رفت می گفت: کیست مثل من که آزاد کرده حسین و مادر و جد اویم؟! ⁽²⁾

و در کتاب بصائر الدرجات مسنداً از از هر بطیخی روایت کرده است که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمود که حق تعالی اظهار کرد ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام را بر ملائکه و همۀ ایشان قبول کردند و فطرس ابا نمود. پس حق تعالی بال او را شکست.

چون حضرت امام حسین علیه السلام متولد شد، خداوند عالم، جبرئیل را هفتاد هزار ملک فرستاد، تهنیت و مبارک باد رسول خدا به ولادت آن حضرت. پس مرور نمود جبرئیل به فطرس. فطرس گفت: ای جبرئیل! به کجا می روی؟ گفت: خداوند عالم مرا فرستاده است به مبارک باد محمد صلى الله عليه وسلم به مولودی که متولد شده است در این شب.

فطرس گفت: مرا با خود بردار و سؤال نما از محمد که دعا نماید به جهت من. جبرئیل گفت: سوار شو بالای بال من. پس فطرس سوار شد بالای بال او.

چون جبرئیل به خدمت حضرت رسول صلى الله عليه وسلم رسید تهنیت و مبارک باد گفت. بعد عرض کرد: یا رسول الله! ميان من و فطرس، برادری است. و سؤال نمود از من که به خدمت شما عرض نمایم که از خداوند عالم بخواهی که بال او را رد کند. پس حضرت رسالت مآب صلی الله علیه وآله به فطرس فرمود: آیا قبول می کنی ولایت امیرالمؤمنین را؟ عرض کرد: بلی.

پس رسول خدا اظهار فرمودند بر او ولایت امیرالمؤمنین را و او قبول نمود. پس رسول خدا فرمود: برو نزد گاهواره حسین و خود را به آن بمال و روی خود را به خاک بمال نزد آن

پس فطرس به جانب گاهواره روان شد و رسول خدا دعا می کرد به جهت او و حضرت رسول فرمود: پس من نگاه می کردم به سوی پر فطرس که می رویید و خون از آن جاری میشد و این پربلند می شد تا ملحق می شد به پر دیگر او، و عروج نمود با جبرئیل به سوی آسمان و رسید به مکان خود. ⁽¹⁾

و به روایتی ، فطرس از ملائکه آسمان سوم بود و سرکردۀ هفتاد هزار ملک بود. به برکت حضرت امام حسین علیه السلام ، خداوند عالم از سر تقصیر او گذشت و به مکان خود عود نمود. چون حضرت امام حسین علیه السلام را شهید کردند، فطرس بر آن واقعه مطلع شد. عرض کرد: الهی! چه بودی که مرا خبر شدی تا با رفیقان خود رفتی و با دشمنان حضرت امام حسین کارزار نموده؟!

خطاب در رسید که اگر آن صورت وقوع نیافت، حال با هفتاد هزار فرشته که تابع تواند، بروید بر سر قبر وی ملازم شوید و هر صبح و شام بر وی گریه کنید و ثواب آب دیده های خود را به آن جماعتی که در مصیبت وی گریانند، بخشید.

پس فطرس با متابعان خود بر زمین کربلا فرود آمدند و به آنچه او را امر فرموده اند، تا روز قیامت مشغول خواهد بود. ⁽²⁾

و در کامل الزیارة از عبدالرحمن غنوی از سلمان روایت کرده است که فرمود که نماند در آسمان ها ملکی که به خدمت حضرت رسول صلی الله علیه وآله نیامد در مصیبت فرزندش حسین علیه السلام . و همه خبر دادند آن حضرت را به ثوابی که حق تعالی به شهادت او کرامت کرده است. و هر یک برای آن حضرت آوردند آن تربتی را که آن امام مظلوم در آن تربت به جور و ستم شهید خواهد شد. و هر یک که می آمدند، حضرت می فرمود که خداوندا! مخذول گردان هر که او را یاری نکند و هر که او را بکشد؛ و ایشان را به مطلب خود مرسان.

عبد الرحمن می گوید: به خدا سوگند که یزید ملعون تعجیل نمود در قتل آن حضرت و بعد از آن حضرت، تمتعی از دنیا نبرد و حق تعالی به ناگاه او را گرفت؛ شب مست خوابید و صبح او را مرده یافتند و مانند قیر سیاه شده بود.

و هیچ کس نماند از آن ها که متابعت او کردند بر قتل آن حضرت یا میان لشکر داخل بودند مگر

آن که مبتلا شدند به دیوانگی یا خوره یا پیسی. و این مرض ها در میان اولاد ایشان به میراث ماند. ⁽¹⁾

و در عوالم العلوم روایت کرده است که ملکی از ملائکه صفح اعلا مشتاق لقای رسالت مآب گردید و اذن طلبید از حق تعالی که فرود آید به سوی زمین، به جهت زیارت آن حضرت. و آن ملک از زمانی که خداوند عالم او را آفریده بود، هرگز به زمین نازل نشده بود. چون مأذون شد و اراده نزول نمود، وحی کرد خدا به سوی او که ای ملک! خبر ده رسول خدا را که مردی از امت او که او را یزید می نامند، شهید می کند فرزند طاهر پسر طاهره را که شبیه بتول مریم دختر عمران است.

ملک گفت: من نازل می شدم به زمین و شاد بودم به رؤیت پیغمبر تو محمد؛ پس چگونه خبر دهم او را به این خبر فظع آورنده؟! و من حیا می کنم از آن جناب که او را به فجع آورم به قتل فرزند او. پس کاشکی نازل نمی شدم به سوی زمین!

پس ندایی از بالای سر آن ملک آمد که آنچه تو را مأمود نمودیم به عمل آور.

پس آن ملک به خدمت رسول خدا آمد و بال های خود را در پیش روی آن حضرت گشود و عرض کرد: یا رسول الله! بدان که من اذن گرفتم از پروردگار خود که نازل شوم به سوی زمین، به جهت شوق رؤیت تو و زیارت تو. ای کاشکی خدا بال های مرا می شکست و این خبر را به جهت تو نمی آوردم! ولكن لابد است از انفاذ امر پروردگار من.

بدان ای محمد! مردی از امت تو که اسم او یزید است، حق تعالی لعن او را زیاد گرداند در دنيا وعذاب او را در آخرت شهید خواهد کرد فرزند تو که طاهر پسر طاهره است. و قاتل او بعد از کشتن آن جناب تمتعی نخواهد برد در دنیا مگر اندکی. و حق تعالی او را خواهد گرفت به سوء عمل او و مخلد خواهد بود در آتش.

پس حضرت رسول صلی الله علیه وآله به گریه درآمد و گریه شدیدی کرد و فرمود: ای ملک! آیا رستگار می شوند امتی که به قتل آورند فرزند مرا و فرزند دختر مرا؟

ملک گفت: نه یا محمد! بلکه خداوند عالم مبتلا می گرداند ایشان را به اختلاف قلوب ایشان و زبان های ایشان در دنیا و از برای ایشان است در آخرت، عذاب دردناک. ⁽²⁾

و در منتخب از شرحبیل بن ابی عون روایت کرده است که او گفت: وقتی که حضرت امام حسين علیه السلام متولد شد، نازل شد ملکی از ملائکه فردوس اعلی به سوی دریای بزرگ و ندا نمود و در

اقطار آسمان ها و زمین ها که یا عبادالله! بپوشید جامه های حزن را و اظهار نمایید تفجع و مصیبت و ناله های دردناک را، به درستی که فرزند محمد مقتول و مظلوم و مقهور است.

پس آن ملک به خدمت رسول خدا آمد و عرض کرد که ای حبیب خدا! کشته می شود در این زمین، گروهی از اهل بیت تو می کشند ایشان را گروهی از امت تو که ظالم و فاسدند و تجاوز کننده اند از حدود الهی. به قتل می آورند فرزند تو حسین پسر دختر تو را که طاهره است. می کشند او را در زمین کربلا و این تربت اوست.

پس قبضه ای از خاک کربلا به حضرت داد و گفت: «یا محمد! محافظت نما این خاک را نزد خود تا وقتی که ببینی آن را که متغیر و سرخ شده است مانند خون. پس در آن وقت فرزند تو حسین شهید شده است.» پس آن ملک برداشت بعضی از تربت امام حسین را بر بال های خود و صعود نمود به سوی آسمان. و نماند در آسمان ملکی مگر این که بویید آن تربت مبارک را و تبرک جست به آن.

راوی گفت: چون حضرت رسالت مآب آن تربت را گرفت، بویید و گریست و گفت: بکشد خدا کشنده تو را ای حسین! و داخل آتش جهنم گرداند. خداوندا! مبارک نگردان در قاتل او و بچشان به او حرارت آتش جهنم را؛ و بد مرجعی است آن جهنم .

بعد آن تربت را داد به زوجه خود، ام سلمه رضی الله عنها. ⁽¹⁾

و ابن قولویه روایت کرده است که آن ملکی که به سوی حضرت رسول صلى الله عليه وسلم و خبر قتل امام حسین را آورد، ملکی بود که موکل است به دریاها. به درستی که ملکی از ملائکه فردوس اعلا نازل شد به دریاها و بال خود را گشود و گفت: ای اهل دریاها! جامه های ماتم و اندوه بپوشید که جگرگوشه رسول خدا را ذبح کردند.

پس تربت آن حضرت را به بال خود برداشت و به آسمان ها پرواز کرد. پس هر ملکی که او را می دید، آن تربت را می بویید و بهره ای از شرافت آن تربت می یافت و لعنت می کرد بر قاتلان آن حضرت، اتباع و یاوران ایشان. ⁽²⁾

و در امالی طوسی از انس روایت کرده است که ملک موکل باران اذن طلبید از خداوند عالم که به زیارت حضرت رسول صلی الله علیه وآله بیاید. چون فرود آمد، حضرت به ام سلمه فرمود که در پیش در بایست و مگذار احدی را که داخل خانه شود.

در آن وقت حضرت امام حسین آمد و ام سلمه خواست که مانع شود، امام حسین جست و داخل خانه شد و بر دوش رسول خدا سوار شد و نشست. پس آن ملک موکل باران عرض کرد: آیا دوست می داری او را؟ حضرت فرمود: بلی. ملک گفت: امت تو او را شهید خواهند کرد. و اگر می خواهی، به تو بنمایم آن مکانی را که در آن شهید خواهد شد.

پس آن ملک دست دراز کرد و خاک سرخی برای آن حضرت آورد. ام سلمه آن خاک را گرفت و در کنار مقنعه خود بست. ⁽¹⁾

و شیخ طوسی در کتاب امالی از ابی بصیر روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمود: روزی حضرت امام حسین علیه السلام در خدمت حضرت رسول صلی الله علیه وآله بود که ناگاه جبرئیل نازل شد و گفت: یا محمد! آیا این فرزند را دوست می داری؟ گفت: بلی. جبرئیل گفت: آگاه باش که زود باشد که امت تو، او را شهید کنند.

پس آن جناب به سبب این خبر بسیار محزون و اندوهناک گردید. پس جبرئیل گفت: آیا می خواهی به تو بنمایم آن تربتی را که در آن کشته خواهد شد؟ فرمود: بلی.

پس جبرئیل بال خود را در میان مجلس حضرت فرو برد و زمین کربلا را گرفت و به نزدیک آورد، به این نحو که این دو انگشت نزدیک شد. پس حضرت جمع نمود دو انگشت سبابه خود را و از بال خود، قدری از تربت حضرت امام حسین را برداشت و به حضرت رسول داد. بعد زمین پهن گردید زودتر از یک چشم بر هم زدن. پس حضرت رسول صلى الله عليه وسلم فرمود: بهشت از برای تو باد ای تربت! و بهشت از برای کسی باد که کشته می شود در تو. ⁽²⁾

و در امالی طوسی نیز از سالم بن ابی جعد از ابن مالک مروی است که وقتی یکی از عظمای ملائکه رخصت طلبید از خداوند عالم که به زیارت حضرت رسول صلى الله عليه وسلم بیاید. چون از جانب حق تعالى مأذون شد، فرود آمد و به خدمت آن حضرت مشرف شد که ناگاه حضرت امام حسین علیه السلام داخل شد. حضرت او را گرفت و بوسید و در دامن خود نشانید. پس آن ملک گفت: آیا او را دوست می داری؟ حضرت فرمود: بلی او را بسیار دوست می دارم؛ او فرزند گرامی من است.

ملک گفت: زود است که امت تو، او را شهید خواهند کرد. حضرت فرمود: امت من فرزند مرا شهید می کنند؟! گفت: بلی.

پس آن ملک، تربت سرخ خوشبویی به آن حضرت نمود و گفت: چون این تربت خون تازه گردد، علامت این است که این فرزند تو کشته شده است.

سالم بن ابی جعد گفت که شنیده ام که آن ملک میکائیل بود. ⁽¹⁾

و در منتخب از بعضی از صحابه اخیار روایت کرده است که گفت: دیدم رسول خدا را که می مکید لعاب دهان حضرت امام حسین علیه السلام را، چنانچه شخص شکر را می مکد؛ و می فرمود: حسین از من است و من از حسین. خدا دوست دارد کسی را که حسین را دوست دارد و دشمن دارد کسی را که حسین را دشمن دارد. حسین سبطی است از اسباط. خدا لعنت کند کشنده او را.

پس جبرئیل نازل شد و گفت: یا محمد! خداوند عالم کشت به سبب قتل یحیی بن زکریا هفتاد هزار منافقین را. و زود است که بکشد به سبب فرزند دختر تو، حسین، دو هفتاد هزار از سرکشان را. ⁽²⁾

و در امالی طوسی از زینب بنت جحش زوجه حضرت رسول صلی الله علیه وآله ، روایت کرده است که گفت: روزی حضرت رسالت در خانه من به خواب رفت و حضرت امام حسین علیه السلام آمد و من او را مشغول می کردم که مبادا آن حضرت را بیدار کند. پس غافل شدم از او که ناگاه داخل خانه شد. من نیز داخل شدم. دیدم که امام حسین بر روی شکم آن حضرت نشسته است و برناف آن حضرت بول می کند. خواستم که او را بردارم، حضرت فرمود: بگذار فرزند مرا تا این که از بول کردن فارغ شود.

چون فارغ شد، وضو ساخت پیغمبر خدا و برخاست، به نماز مشغول شد. چون به سجده رفت، حضرت امام حسین علیه السلام بر پشتش سوار شد. پس حضرت صبر کرد تا او به زیر آمد، بعد سر از سجده برداشت. چون برخاست، حضرت امام حسین علیه السلام برگشت به نزد او. پس حضرت او را برداشت تا این که از نماز فارغ شد. دیدم که دست مبارک خود را پهن کرده و فرمود: به من بنما ای جبرئیل!

عرض کردم: یا رسول الله! امروز کاری کردی که هرگز ندیده بودم که چنین کاری بکنی!

فرمود: بلی؛ جبرئیل به نزد من آمد و مرا تعزیت نمود در فرزندم حسین علیه السلام و خبر داد مرا که امت من، او را شهید می کنند. و خاک سرخی برای من آورد. ⁽³⁾

و در کتاب منتخب از ام سلمه روایت کرده است که روزی رسول خدا صلی الله علیه وآله که داخل خانه من

گردید و از متعاقب آن حضرت، امام حسن و امام حسین علیهما السلام آمدند و نشستند به دو جانب آن حضرت. پس آن جناب، حضرت امام حسن را بر ران راست خود و امام حسین را بر ران چپ خود نشانید و یک مرتبه امام حسن را می بوسید و یک مرتبه امام حسین را. که ناگاه جبرئیل نازل شد و گفت: یا رسول الله! به درستی که تو بسیار دوست داری حسن و حسین را. حضرت فرمود: چگونه دوست نداشته باشم ایشان را و حال آن که دو ریحانه من اند در دنیا و نور دو چشم من اند؟!

جبرئیل گفت یا نبی الله! خداوند عالم حکم فرموده است دربارۀ ایشان که حسن به زهر شهید شود و حسین را ذبح نمایند. و از برای هر پیغمبری دعای مستجابی هست، اگر بخواهی قرار ده دعای خود را از برای دو ولد خود حسن و حسین و از خدا طلب نما که سالم بدارد و ایشان را از زهر و قتل. و اگر بخواهی بگردان مصیبت ایشان را ذخیره در شفاعت نمودن تو از برای عاصیان امت خود در روز قیامت.

حضرت فرمود: ای برادر من، جبرئیل! من راضی ام به حکم پروردگار خود؛ نمی خواهم مگر چیزی را که او می خواهد. و دوست دارم که دعای من ذخیره ای باشد به جهت عاصیان امت من وحق تعالی حکم بکند در دو ولد من آن چیزی را که حکمتش اقتضا نماید آن را. ⁽¹⁾

و در كامل الزيارة از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام روایت کرده است که چون جبرئیل خبر شهادت امام حسین علیه السلام را از برای حضرت رسول صلی الله علیه وآله آورد، آن جناب دست حضرت امير المؤمنين علیه السلام را گرفت و به خلوت برد و زمان طویلی از روز گذشت که با یکدیگر سخن می گفتند. پس گریه برایشان غالب شد و گریستند. و پیش از آن که از هم جدا شوند، جبرئیل از قبل رب جلیل بر ایشان نازل شد و گفت از برای ایشان که پروردگار شما بر شما سلام می رساند و می فرماید که سوگند می دهم شما را که صبر کنید در این مصیبت.

پس ایشان به امر پروردگار خود صبر نمود. ⁽²⁾

و ابن قولویه از ابن عباس روایت کرده است: ملکی که از برای رسول خدا صلى الله عليه وسلم خبر شهادت حضرت امام حسین را آورد، جبرئیل بود. و بال های خود را گشوده بود و به صدای بلند می گریست و تربت آن حضرت را با خود آورده بود و بوی مشک از آن تربت ساطع بود. پس حضرت رسول صلى الله عليه وسلم فرمود که آیا رستگار خواهند شد امتی که فرزند دلبند من فاطمه را شهید کنند؟! جبرئیل گفت: حق تعالی

اختلاف در میان ایشان خواهد افکند که دلهای ایشان با یکدیگر موافق نباشد. ⁽¹⁾

و در کفایة الأثراز ابن عباس روایت کرده است که به خدمت حضرت رسالت مآب رسیدم؛ دیدم که حضرت امام حسن را بر دوش مبارک خود گرفته است و حضرت امام حسین را بر ران خود، می بوسید ایشان را و می گوید: خداوندا! دوست دار کسی را که دوست دارد ایشان را و دشمن دار کسی را که دشمن دارد ایشان را .

بعد فرمود: ای پسر عباس! گویا می بینم حسین را که ریش او از خونش خضاب شده باشد و هرچه می خواند مردم را، کسی جواب او نمی دهد و هر چند طلب نصرت می کند، کسی یاری او نمی کند.

گفتم: که خواهد مرتکب شد این عمل را ای رسول خدا؟ فرمود: بدترین امت من. خدا شفاعت مرا به ایشان نرساند. ⁽²⁾

و در کتاب مثير الأحزان از ابن عباس روایت کرده است که چون شدید شد مرض حضرت رسول صلى الله عليه وسلم در مرضی که فوت شدند، در آن مرض چسبانید حضرت امام حسین را به سینه مبارک خود به نحوی که عرق آن حضرت جاری می شد بر آن جناب. و آن حضرت در حالت نزع بود و می گفت: مرا با یزید چه کار است؟! خدا مبارک نگرداند در او. خداوندا! لعنت کن یزید را.

بعد، زمان طویلی مدهوش گردید. چون به هوش آمد، شروع نمود به بوسیدن حضرت امام حسین علیه السلام و اشک از چشم های مبارکش فرو می ریخت و می فرمود: آگاه باش! به درستی که از برای من و قاتل تو مقامی ⁽³⁾است نزد پروردگار عالم. ⁽⁴⁾

و ابن قولویه از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که روزی حضرت رسول خدا صلی الله علیه وآله در خانه حضرت فاطمه بود؛ حضرت امام حسین را در دامن خود نشانیده بود که ناگاه گریان شد و به سجده افتاد و چون سر از سجده برداشت، فرمود: ای فاطمه و ای دختر من! به درستی که خداوند علی اعلا در این ساعت خود به من وحی کرد و الطاف بی پایان نسبت به من نمود و فرمود که ای محمد! آیا حسین را دوست می داری؟ گفتم: بلی؛ نور دیده من است و گل بوستان من است و میوه دل من است. پس به من گفت:

یا محمد! چه مبارک مولودی است حسین! بر او می فرستم رحمت و برکات وصلوات خود

را، و خوشنودی خود را شامل حال او می گردانم، و لعنت و غضب و عذاب و نكال من بر کسی است که او را به قتل رساند یا با او عداوت کند یا با او منازعه نماید. و او بهترین شهیدان است، از گذشتگان و آیندگان در دنیا و آخرت. و اوسید جوانان بهشت است، از جمیع خلق خدا و پدر او افضل و نیکوتر است از او .

پس سلام مرا به او برسان و بشارت ده او را که اوست علامت راه هدایت و هادی دوستان من وشاهد من بر خلق من و خازن علم من و حجّت من بر اهل آسمان ها و اهل زمین ها و بر جنّیان و آدمیان. ⁽¹⁾

و در امالی صدوق از ابن عباس روایت کرده است که روزی رسول خدا صلی الله علیه وآله نشسته بود که ناگاه حضرت امام حسن علیه السلام وارد شد. چون نظر آن جناب بر او افتاد، گریان شد و فرمود: «إلي إلي يا بني!» به سوی من به سوی من، بیا ای فرزند! و پیوسته آن حضرت را به نزدیک خود طلبید تا این که آن جناب را به زانوی راست خود نشانید.

و بعد از زمانی حضرت امام حسین علیه السلام وارد شد. چون نظر آن حضرت بر آن جناب افتاد، گریان گردید و فرمود: «إلي إلي يا بني!» نزديک من بیا، نزدیک من بیا ای فرزند من! و پیوسته او را نزدیک طلبید تا او را بر ران چپ خود نشانید.

و بعد از زمانی حضرت فاطمه علیها السلام آمدند. چون نظر آن حضرت بر او افتاد، گریست و فرمود: «إليّ إلي يا بنية!» به سوى من، به سوی من بیا ای دختر من! و آن جناب را در پیش روی خود نشانید.

و چون زمانی گذشت، حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام وارد شد. چون نظر مبارک آن حضرت بر آن جناب افتاد، گریان گردید و فرمود: «إلي إلي يا أخي!» نزديك من، نزدیک من بیا ای برادر من! پیوسته او را نزدیک طلبید تا این که آن جناب را بر پهلوی راست خود نشانید. پس اصحاب عرض کردند: یا رسول الله! ندیدی هیچ یک از ایشان را مگر این که گریستی؛ آیا نبود در میان ایشان کسی که شاد شوی به دیدن او؟

حضرت رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمود: به حق آن خداوندی سوگند که مرا به پیغمبری فرستاده است و برگزیده است مرا از جمیع بریه که من و این چهار نفر، گرامی ترین خلقیم نزد خداوند عالم. و نیست بر روی زمین خلقی که محبوب تر باشد نزد من از یشان.

اما علی بن ابی طالب علیه السلام ؛ پس اوست برادر من و عدیل و هم شق من. و صاحب امر خلافت

است بعد از من و علم دار من است در دنیا و آخرت و صاحب حوض من و شفاعت من است. و اوست مولای هر مسلمانی و امام هر مؤمنی و راهنمای هر متقی. و اوست وصى من و جانشين من براهل و مال و امت من در حیات من و بعد از ممات من دوست او دوست من است و دشمن او دشمن من است. و به سبب ولایت او امت من مرحومه شدند و به عداوت او، گردیدند اشخاصی که مخالفت او ورزیدند، ملعونه .

و سبب گریه من در دیدن آن جناب، این بود که به خاطر آورم غدر و مکرامت را به او بعد از من و خلافت را از وی غصب کنند و حال آن که خداوند عالم، خلافت بعد از مرا به جهت او قرار داده است. و پیوسته مظلوم خواهد بود تا این که ضربتی بر فرق او زده شود که ریش او از خون سرش خضاب شود؛ در افضل ماه ها، ماه رمضان؛ آن چنانی که قرآن در آن نازل شد که هدایت کننده است مردمان را و شاهدی است از هدایت و جداکننده است در میان حق و باطل.

و اما دختر من فاطمه؛ پس او سیده زنان عالمیان است، از اولین و آخرین. و او پاره تن من است و نور چشم من است و میوۀ دل من است. و او روح آن چنانی است که در میان جنب من است. و اوست حورای انسیه. هر وقت در محراب خود به عبادت بایستد نزد پروردگار خود جل جلاله. روشنی دهد نور او، ملائکه آسمان را، چنانچه روشنی می دهد نور ستارگان، اهل زمین را، و می فرماید خداوند عزّ وجلّ از برای ملائکه خود که نظر نمایید به سوی کنیز من، فاطمه، که سیده زنان است؛ چگونه ایستاده است نزد من و جميع مفاصل و اعضای او از خوف من می لرزد و رو آورده است از قلب خود به عبادت من. شاهد می گیرم شما را که ایمن گردانیدم شیعیان او را از آتش.

و من چون او را دیدم، متذکر شدم آن ظلمهایی را که بعد از من بر او خواهند نمود. گویا می بینم او را که مذلت و خواری داخل خانه او شده است و حرمت او دریده شده باشد و حق او را غصب نموده باشند و او را از میراث منع نمایند و پهلوی او را بشکنند و فرزند او را سقط نمایند. و آن مظلومه نداء «وا محمداه» برآورد، کسی جواب نگوید و طلب فریادرسی نماید، کسی به فریاد او نرسد.

و پیوسته بعد از من، محزونه و مکروبه و گریان باشد. و یک دفعه به خاطر می آورد منقطع شدن وحی را از خانه خود و مرتبۀ دیگر به خاطر می آورد مفارقت مرا و وحشت نماید در وقتی که تاریکی شب او را فرا گیرد، به جهت فقدان استماع او صوت قرآن مرا در وقتی که به نماز تهجد مشغول می شدم، تلاوت می نمودم آن را. پس می بیند نفس خود را ذلیل، بعد از آن که عزیز بود در ایام پدرش. پس در آن وقت حق تعالی انیس او قرار می دهد ملائکه را. پس ندا می نمایند او را به آن چیزی که ندا می کردند به آن، مریم دختر عمران را، و می گویند:

یا فاطمه! به درستی که حق تعالی برگزیده است تو را و پاک گردانیده است تو را و برگزیده است تو را بر زنان عالم. یا فاطمه! قنوت و خشوع کن برای پروردگار خود و سجده کن و رکوع کن با رکوع کنندگان.

پس ابتداء می نماید به او، وجع و دردی که بر او وارد آورده بودند. پس مریض می شود و حق تعالی می فرستد به سوی او مریم دختر عمران را که پرستاری او نماید و مونس او باشد در علت والم او پس در آن وقت می گوید: ای پروردگار! من دلتنگ شده ام از زندگانی دنیا و ملول شده ام از اهل دنیا؛ پس مرا ملحق گردان به پدرم.

پس خداوند عزّ وجلّ او را ملحق گرداند به من و اول کسی باشد که به من ملحق شود از اهل بیت من. و چون به نزد من آید در حالتی که محزونه و مکروبه و مغصوبه و مقتوله باشد، من در آن وقت خواهم گفت: «بارخدایا! لعنت کن بر کسی که ظلم کرد او را و معاقب گردان کسی را که غصب نمود حق او را و ذلیل گردان کسی را که ذلیل کرد او را و مخلد بدار در آتش خود، کسی را که ضربت زد بر پهلوی او تا این که سقط نمود طفل خود را.» پس در آن وقت ملائکه خواهند گفت: آمین.

و اما حسن؛ پس اوست ابن من و ولد من و از من است و نور چشم من است و روشنی دل من است و میوه قلب من است. و اوسید شباب اهل بهشت است و او حجت خدا بر امت. امر او امر من است و قول او قول من است. کسی که متابعت نماید او را، هرآینه او از من است. و کسی که نافرمانی کند او را، از من نیست .

و من چون نظر کردم به سوی او، متذکر شدم چیزی را که بر او وارد می آید از مذلت و خواری بعد از من. و پیوسته ذلیل خواهد بود تا این که به زهر شهید شود از روی ظلم و عدوان. و در آن وقت آسمان های هفت گانه با ملائکه به گریه درآیند به سبب موت او و همۀ اشیاء بر او بگریند، حتی مرغ ها در وسط هوا و ماهیان در وسط آب. و کسی که گریه کند بر او، کور نشود چشم او در روزی که چشم ها کور شوند. و کسی که محزون شود بر او محزون نگردد قلب او در روزی که دل ها محزون می شوند. و کسی که زیارت نماید او را در بقعه او، ثابت می ماند قدم او بر صراط در روزی که قدم ها می لغزند در آن.

و اما حسین؛ پس او از من است و اوست فرزند من و ولد من و بهترین خلق بعد از برادرش. و اوست امام مسلمانان و مولای مؤمنان و خلیفۀ پروردگار عالمیان و فریاد رس استغاثه کنندگان و پناه پناه برندگان و حجت خداست بر همۀ خلقان. و اوست سید شباب اهل جنت و باب نجات است. امر او امر من است و اطاعت او اطاعت من است. کسی که متابعت نماید او را، از من است و کسی که مخالفت کند او را از من نیست .

و چون من او را نظر کردم، به خاطر آوردم ظلم هایی که بعد از من بر او خواهند کرد. گویا می بینم او را که پناه آورده است به حرم من و قرب من؛ پس او را امان ندهند و من در خواب، او را به سینه خود بچسبانم و امر نمایم او را که رحلت نماید از خانه هجرت من و بشارت دهم او را به شهادت. پس رحلت نماید از دار هجرت من و رو آورد به زمینی که مقتل و مصرع اوست و آن زمین کرب و بلاست و زمین قتل و فناست. یاری می نمایند او را گروهی از مسمانان؛ ایشان اند از بزرگان شهداء امت من در روز قیامت. گویا من نظر می کنم به سوی او و حال آنکه انداخته شده باشد به تیری. پس نگون گردد از اسب خود. پس او را ذبح نمایند چنانچه گوسفند را ذبح می نمایند. در حالتی که مظلوم باشد.

پس گریست آن حضرت و گریستند اشخاصی که در دور او بودند و صدای ایشان به زاری بلند شد. پس آن حضرت برخاست و می فرمود: خداوندا! به درستی که من شکایت می کنم به سوی تو آن چیزی را که می رسد به اهل بیت من بعد از من. پس داخل منزل خود گردید. ⁽¹⁾

و ايضاً ابن بابویه از حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام روایت کرده است که روزی من و فاطمه و حسن و حسین در خدمت حضرت رسول صلى الله عليه وسلم نشسته بودیم. ناگاه نظر کرد به سوی ما و گریست. من گفتم: سبب گریه تو چیست یا رسول الله ؟ فرمود که میگریم برای آنچه نسبت به تو خواهند کرد بعد از من.

گفتم: آن چیست یا رسول الله؟ فرمود که می گریم برای ضربتی که بر سر تو خواهند زد و طپانچه بر روی فاطمه خواهند زد و طعنه که بر ران حسن خواهند زد و او را به زهر شهید خواهند کرد، و از کشتن حسین.

چون اهل بیت رسالت این خبر را شنیدند، پس من گفتم: یا رسول الله! نیافریده است ما را پروردگار مگر از برای بلا حضرت فرمود که شاد باش یا علی! که خدا به سوی من عهد کرده است که دوست نمی دارد تو را مگر مؤمنی و دشمن نمی دارد تو را مگر منافقی. ⁽²⁾

و ابن قولویه از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که چون حضرت رسول صلى الله عليه وسلم به معراج تشریف بردند، حق تعالی به او وحی کرد که من تو را امتحان می نمایم در سه چیز تا نظر کنم که صبر تو چگونه است. حضرت گفت که تسلیم می کنم پروردگارا! امر تو را، و مرا حولی و قوتی نیست مگر به تو. پس آن سه چیز کدام است؟

حق تعالی فرمود که اول آن ها این است که خود و عیال و اهل خود را گرسنه بداری و فقیران

و محتاجان امت خود را بر خود و ایشان اختیار نمایی. حضرت عرض کرد که قبول کردم ای پروردگار من! و راضی شدم و تسلیم کردم و از تو می طلبم توفیق و صبر را.

و اما دوم آن است که صبر نمانی بر تکذیب امت و ترس و بیم بسیار از ایشان و آن که جان خود را در راه رضای من بذل کنی و با کافران محاربه نمایی، به جان و مال خود. و صبر نمایی بر آنچه از ایشان به تو می رسد، از آزار و اذیت از اهل نفاق؛ و بر الم ها و جراحت ها که در جنگ به تو برسد. حضرت عرض کرد: پروردگارا! قبول کردم و راضی شدم و انقیاد نمودم از تو می طلبم توفیق و صبر را.

پس حق تعالی فرمود: و اما سوم؛ پس آن هاست که به اهل بیت تو خواهد رسید بعد از تو، از کشته شدن. اما برادر تو علی بن ابی طالب، پس خواهد یافت از امت تو، دشنام و عنف و درشتی و سرزنش. و محروم خواهند کرد او را از حق خود و به مشقت و تعب خواهند افکند او را و ستم بر او خواهند کرد. و در آخر کار، او را شهید خواهند کرد.

حضرت عرض کرد که پروردگارا!! قبول کردم و انقیاد نمودم؛ و از تو توفیق صبر می طلبم .

و اما دختر تو، پس مظلومه خواهد شد و او را از میراث تو محروم خواهند کرد و غصب خواهند نمود از او، حقی که تو از برای او قرار خواهی داد. و در بر شکم او خواهند زد در وقتی که او حامله باشد و به حرم سرای او، منزل او، بی رخصت داخل خواهند شد. و مذلت و خواری او را فرو خواهد گرفت و کسی منع نخواهد کرد اشقیای امت تو را از آنچه نسبت به او کنند. و از آن ضرب، فرزندی که در شکم او باشد بیاندازد. و از شدت آن ضرب و جراحت، شهید گردد.

و حضرت فرمود: (إِنَّا لِلهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ). قبول کردم پروردگارا! و انقیاد نمودم؛ و از تو توفیق صبر طلب می نمایم.

پس حق تعالی فرمود که از دختر و برادر تو، دو پسر به هم خواهد رسید و یکی از ایشان را به مکرو غدر شهید خواهند کرد و اموال او را غارت خواهند کرد و به طعن خنجر، او را مجروح خواهند گردانید. و همۀ این ها را امت تو نسبت به او خواهند کرد.

حضرت عرض کرد که قبول کردم (إِنَّا لِلهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ) و انقیاد نمودم و از تو توفیق صبر می طلبم.

پس حق تعالی فرمود و اما پسر دیگر او؛ پس امّت تو او را به جهاد خواهند طلبید و او را به بدترین حالی شهید خواهند کرد و فرزندان و برادران و خویشان او را در نظر او خواهند کشت و حرمت او را ضایع خواهند کرد و خیمه او را به غارت خواهند برد. و در حال، استعانت به من خواهد جست و من برای او و اهل بیت و یاران او شهادت را مقدر کرده ام. و کشتن او حجت خواهد بود بر جمیع اهل زمین.

پس اهل آسمان ها و زمین ها بر او گریه خواهند کرد، از روی جزع بر او. و گریه خواهند کرد بر او ملائکه چند که به نصرت او بیایند و یاری او را در نیابند. پس، از پشت او پسری درآورم که تو را به آن پسر یاری کنم و شبه او الحال در زیر عرش است و پر خواهد کرد زمین را از عدالت. و رعب او را در دلهای مردم خواهم افکند و آنقدر از منافقان و کافران را خواهد کشت که مردم گویند: «چرا آنقدر مردم را به قتل می رسانی؟!»

حضرت فرمود: (إنا لله وإنا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ). پس ندا از جانب حق تعالی رسید که به جانب بالا نظر کن. چون نظر کرد، مردی را دید که از همه کس خوش روتر و از جمیع مردان خوش بوتر و از سراپایش نور ساطع بود. پس او را نزدیک خود طلبید و آمد به نزد آن حضرت، با جامه های نورو سیمای هر خیر و سعادت از جبین او ظاهر بود و نزدیک آمد و میان دو دیده آن حضرت را بوسید. پس حضرت، ملائکه بسیاری دید که بر دور او احاطه کرده بودند که به غیر از خدا عدد آن ملائکه را کسی نمی دانست.

پس حضرت رسول صلى الله عليه وسلم گفت که پروردگارا! این مرد از برای که غضب خواهد کرد و از برای که مهیا گردانیده ای این جماعت بسیاری را که بر دور اویند؟ و حال آن که مرا وعده نصرت کرده ای و من منتظر یاری تو هستم و این جماعت که حال ایشان را بیان کردی، یاران من و اهل بيت من اند. و مرا خبر دادی به ستم هایی که بعد از من به ایشان خواهد رسید. و اگر خواهی، می توانی که مرا یاری دهی در حق ایشان، بر آنها که برایشان ستم کنند؛ و حال آن که انقیاد کردم امر تو را و قبول کردم و راضی شدم و از تو می طلبم توفیق و رضا و یاوری بر صبر را.

پس خطاب رسید به من که اما برادر تو، پس جزای او نزد من آن است که جنت الماوی را به او عطا کنم، به صبری که بر این مصیبت می کند. و حجت او را بر خلایق غالب گردانم در روز قیامت و حوض کوثر را به او واگذارم که دوستان شما را از آن آب دهد و منع کند از دشمنان شما. و جهنم بر او سرد و سلامت گردانم و داخل جهنم شود و بیرون آورد از آن، هر که را در دل به قدر سنگینی ذره ای از محبت او بوده باشد. و منزلت شماها همه را در یک درجه بهشت قرار دهم.

و اما دو پسر مقتول مظلوم شهید را، پس در روز قیامت عرش خود را به ایشان زینت دهم و ایشان را در قیامت آنقدر کرامت عطا کنم که در خاطر کسی خطور نکرده باشد، به سبب آن بلاهایی که به ایشان رسد. و زیارت کنندگان ایشان را گرامی دارم؛ زیرا که زیارت کنندگان ایشان، زیارت کنندگان تواند و زیارت کنندگان تو، زیارت گنندگان من اند. و بر من لازم است که زیارت کننده خود را گرامی دارم و هر چه سؤال می کنند، ایشان را عطا می کنم و ایشان را در قیامت جزایی بدهم که آرزوی حال ایشان کند هر که بر احوال ایشان مطلع گردد.

و اما دختر تو، پس در روز قیامت او را نزد عرش خود باز می دارم و او را ندا میکنم که حق تعالی تو را حاکم گردانیده است بر خلق خود. پس هر که ستم کرده است بر تو یا بر فرزندان تو، پس حکم کن در حق ایشان به آنچه خواهی؛ به درستی که من اجازه می کنم حکم تو را در حق ایشان.

پس به عرصه محشر درآید و حکم نماید که ستمکاران او و فرزندان او را داخل جهنم کنند. پس ستمکاران بر اهل بیت اخیار، یعنی عمر فریاد برآورد که «زهی حسرت بر آنچه تقصیر کردم در اطاعت خدا و رعایت دوستان خدا.» ⁽¹⁾و آرزو کند که به دنیا برگردد و تدارک کند و انگشت خود را به دندان گزد و گوید: «کاش با پیغمبر راهی درست کرده بودم.» و گوید که «ای وای بر من! کاش ابوبکر را یار خود نکرده بودم.» ⁽²⁾

و با ابوبکر گوید که «کاش میان من و تو دوری می بود، مانند دوری مشرق و مغرب؛ پس بدقرینی بودی از برای من.» پس حق تعالی ندا کند ایشان را که امروز این سخنان نفعی نمی بخشد شما را و همه در عذاب شریکید. ⁽³⁾

سورة مباركة زخرف آیه های 38 و 39.

پس ستم کار گوید که «امروز تو حکم می کنی میان بندگان خود در آنچه بیشتر اختلاف در آن می کرده اند یا دیگران حکم می کنند؟» ⁽⁴⁾پس ندا رسد به ابوبکر و عمر که «لعنت خدا بر ستمکاران است؛ آنهایی که منع می کردند مردم را از راه خدا یعنی از متابعت امیرالمؤمنین، ولی خدا و راه خدا را کج می نمودند و اعتقاد به قیامت نداشتند.» ⁽⁵⁾

و اول کسی را که در قیامت برای او حکم خواهند کرد، محسن فرزند امیرالمؤمنین خواهد بود که حکم خواهند کرد در کشنده او عمر بن الخطاب عليه اللعنة والعذاب. و بعد از او در قنفذ که به امر او رفت و در بر شکم فاطمه زد و محسن را شهید کرد. پس آن ملعون را حاضر کنند و تازیانه های آتش بر ایشان زنند که اگر یکی از آن تازیانه ها بر دریاها واقع شود، هرآینه همه به جوش آیند، از مشرق تا مغرب، و اگر بر کوه های دنیا بگذارند، هرآینه همه خاکستر شوند. و ایشان را به این تازیانه ها بزنند.

پس حضرت امیرالمؤمنین صلوات الله وسلامه علیه نزد عرش حق تعالی به دو زانو درآید و با ستمکاران خود خصمی نماید، خصوصاً معاويه عليه اللعنة والعذاب پس ابوبکر و معاویه ⁽¹⁾را در چاهی دراندازند، از چاه های جهنم، و سر آن چاه را بپوشند و کسی ایشان را نبیند و ایشان کسی را نبینند. پس آن جماعتی که ولایت و محبت ایشان را اختیار کرده بودند، گویند: «ای پروردگار ما! بنما آن دو کس را که ما را گمراه کردند از جن و انس یعنی ابوبکر و عمر. تا ایشان را در زیر پاهای خود قرار دهیم تا این که ایشان از ما پست تر باشند و عذاب آنها از ما شدیدتر باشد.» ⁽²⁾پس حق تعالی فرماید که «چه فایده می دهد شما را این سخنان؟! چون ستم بر خود کرده اید، همه در عذاب شریک اید. » ⁽³⁾

پس در این وقت ندای «وا ویلاه!» و «وا ثبوراه!» برآورند و آیند به نزد حوض کوثر و سؤال کنند از حضرت امیرالمؤمنين صلوات الله عليه و حافظان ملائکه نزد آن حضرت باشند و گویند: عفو کن از ما و ما را آب بده و از عذاب خلاص کن. پس حضرت به ایشان گوید که برگردید تشنه لب به سوی آتش جهنم که نیست شراب شما امروز مگر از حمیم و غسلین نفع نمی بخشد شما را شفاعت شافعین. ⁽⁴⁾

و ابن قولویه از ابو عبدالله جدلی روایت کرده است که گفت: رفتم روزی به خدمت حضرت امير المؤمنين علیه السلام و حضرت امام حسین علیه السلام در پهلوی آن حضرت نشسته بود؛ پس دست خود را بر كتف حضرت امام حسین زد و فرمود: این کشته خواهد شد و کسی یاری او نخواهد کرد.

گفتم: یا امیرالمؤمنین! به خدا سوگند که زندگانی آن روزگار، بد زندگانی خواهد بود! حضرت فرمود که امری است که البته واقع می شود. ⁽⁵⁾

وايضاً از هانی بنهانی روایت کرده است که روزی حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود که حسین کشته خواهد شد و من می شناسم آن تربت را که در آن تربت کشته خواهد شد و نزدیک به نهر فرات است. ⁽⁶⁾

و ايضاً از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که روزی حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام به حضرت امام حسین علیه السلام گفت که ای ابو عبدالله! سال هاست که مردم بر تو اندوهناک اند.

امام حسین علیه السلام عرض کرد: فدای تو شوم! حال من چگونه خواهد بود؟

حضرت فرمود که می دانم آنچه ایشان نمی دانند و تو نیز بدان پیش از آن که آن مصیبت به تو رسد. به حق آن خداوندی که جانم به دست قدرت اوست، که بنی امیه خون تو را خواهند ریخت و نخواهند توانست که تو را از دین برگردانند و یاد پروردگار تو را از خاطر تو محو نمی توانند کرد.

حضرت امام حسین علیه السلام عرض کرد که همین بس است مرا و اقرار کردم به آنچه خدا فرستاده است و تصدیق می کنم گفته پیغمبر خدا را و تکذیب نمیکنم گفتار پدر خود را. ⁽¹⁾

و در کتاب کامل الزیارات از حارث اعور روایت کرده است که حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: پدر و مادرم فدای حسین باد که کشته خواهد شد در ظهر کوفه. و گویا نظر می کنم به سوی انواع وحشیان که گردن های خود را کشیده اند بر قبر آن جناب و می گریند بر او و مرثیه می خوانند از برای او، از اول شب تا صبح. پس چون آن حضرت شهید شود، مبادا جفا کنید بر آن حضرت. یعنی به زیارت قبر آن جناب نروید. ⁽²⁾

و شیخ مفید از براء بن عازب روایت کرده است که روزی حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام به او گفت که پسر من حسین کشته خواهد شد و تو زنده خواهی بود و یاری او نخواهی کرد.

چون حضرت امام حسین علیه السلام شهید شد، براء می گفت که راست گفت علی بن ابی طالب و من یاری او نکردم. و اظهار حسرت و ندامت می کرد؛ فایده نداشت. ⁽³⁾

و در تفسیر فرات بن ابراهیم از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که وقتی حضرت فاطمه علیها السلام، حضرت امام حسین علیه السلام را در بر داشت که حضرت رسول صلى الله عليه وسلم آن جناب را گرفت و فرمود: لعنت کند خدا کشنده تو را و لعنت کند خدا عریان کننده تو را و هلاک کند خدا آنها را که معاونت کنند بر قتل تو و خدا حکم کند میانه من و آنها که یاری کنند کشندگان تو را.

و چون حضرت فاطمه علیها السلام این کلمات را شنید، عرض کرد: «یا أبت! أي شيء تقول ؟» یعنی: اى پدر! این ها چه سخن است که می فرمایی؟

فرمود که «يا بنتاه! ذكرته ما يصيبه بعدي وبعدك؛ يعنى: اى دختر من! به خاطر آوردم آنچه به او خواهد رسید بعد از من و بعد از تو» از آزار و ظلم و مکر و سرکشی. و او در آن وقت در میان گروهی باشد از اصحاب خود که مانند ستاره های آسمان باشند و با شوق روند به سوی قتل. و گویا در نظر من است لشکرگاه ایشان و خیمه گاه و قبرهای ایشان.

حضرت فاطمه گفت: ای پدر! کجاست این موضعی که وصف فرمودی؟

حضرت فرمود: در موضعی که آن را کربلا گویند که محل کرب و بلاست بر ما و برامت. و بیرون آیند بر او، بدترین امت من که اگر برای یکی از ایشان جمیع اهل آسمان ها و زمین ها شفاعت کنند، شفاعت ایشان مقبول نگردد و مخلد باشند در آتش .

«قالت: يا أبت ! فيقتل؟» حضرت فاطمه گفت: ای پدر! حسین کشته می شود؟

«قال: نعم یا بنتاه!» حضرت فرمود: بلی ای دختر گرامی!

چنان کشته شدنی که هیچ کس پیش از او به آن نحو کشته نشده باشد و بگریند بر او آسمان ها و زمین ها و ملائکه و وحشیان و ماهیان دریاها و کوه ها. و اگر خداوند عالم اذن می داد به ایشان، هر آینه متنفسی بر روی زمین نمی ماند. و گروهی از دوستان ما به زیارت او خواهند رفت که در زمین کسی داناتر از ایشان نباشد به حق خدا و محکم تر نباشد به حق ما، و کسی به غیر از ایشان ملتفت او نگردد. و ایشان اند چراغ ها در تاریکی های جورو ایشان اند شفاعت کنندگان و ایشان اند که وارد می شوند بر حوض من و من می شناسم ایشان را به سیمای ایشان و اهل هر دینی طلب می کنند پیشوایان خود را و ایشان طلب می کنند ما را و غير ما را طلب نمی کنند. و به ایشان زمین برپاست و به برکت ایشان باران می بارد.

چون حضرت فاطمه این کلمات را شنید، گفت: ای پدر! (إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ). و شروع نمود به گریستن. و حضرت فرمود: يا بنتاه! إن أفضل أهل الجنان هم الشهداء في الدنيا:

ای دختر! بهترین اهل بهشت اشخاصی می باشند که در دار دنیا شهید شده اند، و بذل نمودند جان ها و مال های خود را به جهت تحصیل بهشت، مقاتله می نمایند در راه خدا. پس می کشند کفار را و کشته می شوند. و خداوند وعده داده است بهشت را از برای ایشان

ووعده او حق است و ثواب خدا بهتر است از دنیا و مافیها و شهید شدن بهتر است از مردن بر فراش. و بر کسی که شهادت نوشته شده است، به قتلگاه خود می رود و بر کسی که قتل مقدر نشده است، زود است که می میرد.

ای فاطمه دختر محمد! آیا دوست نداری که فردا نزد حساب، آنچه امر نمایی در حق این خلق، اطاعت تو شود؟ آیا راضی نیستی که پسر تو از حاملان عرش خدا باشد؟ آیا راضی نیستی که مردم بیایند نزد پدر تو و از او سؤال نمایند شفاعت را؟

آیا راضی نیستی که شوهر تو ساقی حوض کوثر باشد در روزی که همه خلق تشنه

باشند، دوستان خود را آب دهد و دشمنان خود را براند از حوض کوثر؟ آیا راضی نیستی که شوهر تو قسمت کنندۀ بهشت و آتش باشد؟ امر نماید به آتش، او را اطاعت نماید؛ بیرون بیاورد از آتش، کسی را که خواسته باشد و واگذارد در آتش، کسی را که خواسته باشد.

آیا راضی نیستی که نظر کنی به سوی ملائکه که در اطراف آسمان باشند و همه به سوی تو نظر کنند و نظر نمایند که به چه چیز امر می کنی؟ و نظر کنند به سوی شوهر تو که خلایق حاضر شده باشند و او به ایشان خصمی نماید نزد پروردگار. پس می بینی که خدا چه خواهد کرد به قاتل ولد تو و کشنده شوهر تو در وقتی که حجت او بر همه خلائق تمام شود و آتش جهنم مأمور شود که اطاعت نماید او را.

آیا راضی نیستی که ملائکه گریه کنند برای فرزند تو و تأسف خورد بر او، هر چیزی؟!

آیا راضی نیستی که هر که به زیارت او رود، در ضمان خدا باشد و بوده باشد مثل کسی که حج و عمره به جا آورده باشد و یک چشم بر هم زدن از رحمت خدا خالی نباشد؟ اگر بمیرد، شهید مرده باشد و اگر زنده بماند پیوسته ملائکه حافظان اعمال، برای او دعا کنند، ما دامی که زنده باشد. و همیشه در حفظ و امان خدا باشد تا از دنیا مفارقت نماید.

حضرت فاطمه عرض کرد: ای پدر! تسلیم کردم امر خدا را و راضی شدم و توکل نمودم بر خدا. پس حضرت رسول دست مبارک خود را بر دل او مالید و مسح نمود چشم او را و فرمود: من و شوهر تو، تو و پسر تو، در مکانی خواهیم بود که چشم تو روشن و دل تو شاد گردد. ⁽¹⁾

فصل پنجم : [در بیان «من بکی او ابکی او تباکی» است]

سید بن طاوس در کتاب ملهوف از حضرت امام محمد باقر علیه السلام روایت کرده است که حضرت امام زین العابدین علیه السلام فرمودند که هر مؤمنی که اشک از دیده اش جاری شود از برای شهادت حضرت امام حسین علیه السلام تا این که برخدش روان گردد، حق تعالی غرفه های چندی در بهشت به او کرامت فرماید که همیشه در آنها ساکن گردد. و هر مؤمنی که اشک از دیده های او جاری شود و بر خدش روان گردد به سبب اذیتی که از دشمنان ما به ما رسیده است در دار دنیا، حق تعالی به او منزل صدق در جنت کرامت فرماید. و هر مؤمنی به سبب ما اذیتی به او رسد، حق تعالی برگرداند از روی او اذیت را و ایمن گرداند او را در روز قیامت از سخط آتش.

و ایضاً در آن کتاب از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که آن حضرت فرمود:

من ذكرنا عنده ففاضت عيناه ولو مثل جناح الذباب غفر له ذنوبه ولو كانت مثل زيد البحر.

یعنی: هر کسی که ما مذکور شویم نزد او پس اشک از دو دیده او جاری شود، هر چند به قدر پر مگسی باشد، خداوند عالم گناهان او را بیامرزد؛ هر چند مثل کف دریاها باشد.

و ایضاً در آن کتاب روایت کرده است از آل رسول علیهم السلام که فرمودند: کسی که بگرید یا بگریاند در مصايب ما صد نفر را، پس از برای اوست بهشت. و کسی که بگرید و بگریاند پنجاه نفر را، از برای اوست بهشت. و کسی که بگرید و بگریاند سی نفر را، از برای اوست بهشت. و کسی که بگرید و بگریاند ده نفر را، از برای اوست بهشت. و کسی که بگرید و بگریاند یک نفر را، از برای اوست بهشت. و کسی که خود را شبیه به گریه کننده بدارد، از برای اوست بهشت. ⁽¹⁾

و در امالی صدوق از حسن بن علی بن فضال روایت کرده است که حضرت امام رضا علیه السلام فرمودند: کسی که به یاد آورد مصیبت ما را و بگرید از برای ظلم هایی که به ما کردند، می باشد با ما در درجه ما در روز قیامت. و کسی که متذکر شود مصیبت ما را، پس بگرید و بگریاند، نگرید چشم او در روزی که دیده ها گریان باشند. و کسی که بنشیند در مجلسی که احیا می شود در آن مجلس، امر ما، نمی میرد دل او در روزی که دل ها می میرند. ⁽¹⁾

و ايضاً در آن کتاب مروی است از ابی بصیر از حضرت صادق علیه السلام را از آباء خود از حضرت امام حسین علیه السلام که فرمود:

أنا قتيل العبرة لا يذكرني مؤمن إلا استعبر.

یعنی: منم کشته گریه؛ مذکور نمی سازد مرا مؤمنی مگر این که گریان می گردد. ⁽²⁾

و در كامل الزيارة از ابن خارجه روایت کرده است که ما در خدمت امام جعفر صادق علیه السلام بودیم و حضرت امام حسین علیه السلام را یاد کردیم؛ پس حضرت صادق گریان شد و ما نیز گریستیم. پس حضرت سر برداشت و فرمود که حضرت امام حسین علیه السلام فرمود: منم کشته گریه؛ مذکور نمی نماید مرا مؤمنی مگر این که گریان می گردد . ⁽³⁾

و در آن کتاب روایت کرده است از حضرت صادق علیه السلام که فرمود: وقتی حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نظر نمود به سوی حضرت امام حسین علیه السلام ، پس فرمود: «يا عبرة كل مؤمن!» یعنی: ای سبب گریه هر مؤمنی!

حضرت امام حسین علیه السلام عرض کرد: «أنا يا أبتاه ؟» یعنی: منم سبب گریه هر مؤمنی ای پدر جان؟ آن حضرت فرمود: «نعم يا بني !» یعنی: بلی ای فرزند من! ⁽⁴⁾

و در آن کتاب از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که حضرت امام حسین علیه السلام فرمود: منم کشته گریه که با کرب و اندوه کشته شده ام. و سزاوار است بر خدا که هر اندوهناکی که به زیارت من بیاید، شاد و خوش حال به اهل خود برگردد. ⁽⁵⁾

و ایضاً در کتاب کامل الزیارة از ابی عمارة منشد روایت کرده است که گفت: مذکور نمی شد حضرت امام حسین علیه السلام نزد حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در هیچ روزی از روزها که در آن روز و آن شب کسی آن حضرت را متبسم نمی دید. ⁽¹⁾

و پیوسته آن حضرت می فرمود: «حسين عبرة كل مؤمن» یعنی : حضرت امام حسین علیه السلام سبب گریه هر مؤمنی است. ⁽²⁾

و در کتاب خصال از امیرالمؤمنین روایت کرده شده است که حق تعالی مطلع شد بر زمین؛ پس اختیار نمود ما را و اختیار نمود از برای ما، شیعیانی که یاری می کنند ما را و شاد می شوند به سبب شادی ما و محزون می شوند به سبب حزن ما و صرف می نمایند مال ها و جان های خود را در راه ما. ایشان از ما می باشند و مرجع و بازگشت ایشان به سوی ما می باشند. ⁽³⁾

آن حضرت فرمود که هر چشمی گریان است در روز قیامت و هر چشمی بیدار و هراسان است در روز قیامت، مگر چشم کسی که مخصوص گردانیده باشد آن را خدا به کرامت خود و گریسته باشد بر آنچه هتک حرمت شده است از حسین و آل محمد علیهم السلام. ⁽⁴⁾

و شیخ مفید در کتاب مجالس از منذر روایت کرده است که حضرت امام حسین علیه السلام فرمود: نیست بنده ای از بندگان خدا که قطره اشکی از چشم او جاری شود به سبب ما یا چشم او گریان گردد، مگر این که خدا به سبب آن مخلد گرداند او را در بهشت.

و گفته است احمد بن یحیی اودی که حضرت امام حسین علیه السلام را در خواب دیدم و عرض نمودم که خبر داد مرا مخول بن ابراهیم از ربیع بن منذر از پدرش از شما که فرموداید: «نیست بنده ای» تا آخر حدیث مذکور را نقل کردم. حضرت فرمود: بلی، من گفته ام. احمد گفت: حال، سند در میان و تو ساقط شد که بلاواسطه از شما شنیدم. ⁽⁵⁾

و شیخ طوسی در امالی از ابان بن تغلب روایت کرده است که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند:

نفس کشیدن شخص مهموم از برای ظلمی که بر ما وارد شده است، ثواب تسبیحی دارد و هم او از برای ما عبادت است و مخفی نمودن سر ما جهادی است در راه خدا.

بعد حضرت فرمودند: واجب است که نوشته شود این حدیث به طلا. ⁽¹⁾

و ايضاً در آن کتاب از محمد ابی عماره روایت کرده است که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: کسی که چشم او گریان گردد به سبب خونی که از ما ریخته شده است یا حقی که از ما غصب شده است یا به سبب عرضی که از ما یا یکی از شیعیان ما که دریده شده است، ساکن گرداند حق تعالی او را در بهشت دائماً. ⁽²⁾

و در کامل الزیارة از فضیل بن فضاله روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمودند: کسی که ما مذکور شویم نزد او پس اشک از دو چشم او جاری شود، حرام می گرداند خدا روی او را بر آتش. ⁽³⁾

وايضاً در آن کتاب از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که فرمودند: از برای هر گریه پنهانی ثواب است، مگر گریستن در مصیبت ما. ⁽⁴⁾

مؤلف گوید: شاید مقصود این باشد که پنهان نمودن هر مصیبتی و صبر نمودن بر آن، موجب ثوابی خواهد بود، مگر گریستن برایشان. یا مراد این است که از برای هر سر، از حیثیت این که سر است، ثوابی است بیشتر از علانیه، مگر گریه بر ایشان که ثواب پنهان نمودن آن کمتر است از ظاهر نمودن آن یا مساوی است. و شاید وجه افضلیت علانیه این باشد که گریه ریا برنمی دارد و مردم به او تأسی می نمایند و محزون می شوند به دیدن او بر این حالت.

و در کتاب کامل الزیارة از ابی هارون مکفوف روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمودند: کسی که مذکور شود حضرت امام حسین علیه السلام نزد او و اشک از چشم او جاری شود مقدار پر مگسی، ثواب او با خدا خواهد بود و راضی نخواهد شد از برای او مگر بهشت را. ⁽⁵⁾

و ایضاً در آن کتاب از ابی حمزه روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمودند: گریه و جزع از برای عبد مکروه است سوای گریه بر حسین بن علی علیهما السلام. به درستی که شخص در آن مأجور است. ⁽⁶⁾

و شیخ طوسی در کتاب امالی از محمد بن مسلم روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمودند: به درستی که حسین بن علی علیهما السلام نزد پروردگار خود می باشد و نظر می نماید به قتلگاه خود و سایر شهداء که با او شهید شدند و نظر می کند به زوار خود و آن جناب اعرف است به ایشان و اسامی ایشان و آباء ایشان و به درجات و منزلت ایشان نزد خدای عزّ وجل از عرفان شما به ولد خود. و آن حضرت می بیند کسی را که بر او گریان است. پس استغفار می کند به جهت او و سؤال می کند از آباء خود که استغفار نمایند از برای او و می گوید: اگر بداند زایر من، اجری که خدا به جهت او مهیا کرده است، هر آینه فرح و شادی او بیشتر خواهد بود از جزع او.

و به درستی که زایر آن حضرت بر می گردد و حال این که هیچ گناهی بر او نیست. بر او نیست. ⁽¹⁾

و در کتاب منتخب از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام روایت کرده است که چون شهر محرم داخل می شد، شدید می گردید حزن آن جناب و عظیم می شد گریه او بر مصیبت جدش حضرت امام حسین علیه السلام و مردم از هر جانب و مکانی به خدمت آن حضرت می آمدند و تعزیت می گفتند او را به مصیبت حضرت امام حسین علیه السلام و نوحه می کردند به آن حضرت، در مصیبت آن بزرگوار. چون از گریه فارغ می شدند، آن حضرت به ایشان می فرمود که:

أيها الناس! بدانید که حضرت امام حسین علیه السلام زنده است نزد پروردگار خود، روزی می خورد از جایی که خواسته باشد. و پیوسته نظر می کند به قتلگاه خود و سایر اشخاصی که شهید شدند در آن موضع. و نظر می کند به سوی زوّار خود و گریه کنندگان بر خود و نظر می کند به اشخاصی که تعزیه او را برپا می کنند. و او اعرف است به ایشان و به اسماء ایشان و اسماء آباء ایشان و به درجات ایشان و منازل ایشان در بهشت .

و به درستی که آن حضرت نظر می کند به کسی که گریه می کند بر او و استغفار می نماید به جهت او و سؤال می کند از جد و پدر و مادر و برادر خود که استغفار نمایند از برای گریه کنندگان بر مصیبت او و از برای اشخاصی که عزای او را برپا می دارند. و می فرماید: اگر بداند زایر من و گریه کننده بر من، چه قدر اجری است به جهت او نزد خدای تعالی، هر آینه شادی او بیشتر خواهد بود از جزع او. و به درستی که زایر من و گریه کننده بر من، بر می گردد به سوی اهل خود در حالتی که مسرور باشد و برنمی خیزد از مجلس خود مگر این که هیچ گناهی بر او نمی ماند و می گردد مثل روزی که از مادر متولد شده است. ⁽²⁾

و در کامل الزيارة از عبد الله بن بکیر روایت کرده است که خدمت حضرت امام جعفر صادق علیه السلام عرض کردم که اگر قبر حضرت امام حسین علیه السلام را نبش نمایند، آیا چیزی در قبر او خواهند یافت؟

حضرت فرمود: ای پسر بکیر! چه بسیار عظیم است سؤال تو! به درستی که حسین بن علی با پدر خود و مادر خود و برادر خود نزد رسول خدا صلی الله علیه وآله می باشند و با او روزی می خورند. به درستی که آن جناب دریمین عرش متعلق است به آن عرش و می گوید: ای پروردگار من! برسان به من آنچه وعده فرموده ای به من .

و به درستی که آن جناب نظر می کند به زوار خود و او اعرف است به ایشان و به اسماء ایشان و اسماء پدران ایشان و آنچه در رحل خود دارند، از هر یک از شماها به ولد خود. به درستی که آن حضرت نظر می کند به سوی کسی که گریه میکند بر او و سؤال می کند از پدر خود که استغفار نماید به جهت آن گریه کننده. [و می فرماید: ای گریه کننده] اگر بدانی آن اجری را که خدا مهیا کرده است به جهت تو، هر آینه شاد خواهی شد، پیش تر از آن قدری که محزون شدی.

و به درستی که آن جناب استغفار می کند از برای گریه کننده از هر گناه و خطایی. ⁽¹⁾

و ایضاً ابن قولویه در کتاب کامل الزیارة از مسمع بن عبدالملک کردین بصری روایت کرده است که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام به من فرمود: ای مسمع! تو اهل عراقی؛ آیا بر زیارت قبر امام حسین می روی؟

عرض کردم: نه، مرد مشهوری می باشم نزد اهل بصره و نزد ما جماعتی هستند که تابع خلیفه اند و دشمنان ما بسیارند از اهل قبائل، از ناصبان و غیر ایشان. و ایمن نیستم که احوال مرا نزد ولد سلیمان که والی آن عصر بوده است بگویند و از ایشان، اذیت ها به من رسد.

حضرت فرمود: «أفما تذكر ما صنع به؟» یعنی: آیا به خاطر می آوری آنچه بر آن حضرت کردند؟ عرض کردم: بلی. فرمود: « أتجزع ؟» یعنی: آیا جزع میکنی برای مصیبت آن حضرت؟ «قلت: إي والله» گفتم: بلی والله که جزع می نمایم و گریه می کنم برای مصیبت آن حضرت تا آن که اهل من، اثر آن را در من می یابند و باز می دارم خود را از خوردن طعام تا آن که از روی من، آثار آن ظاهر می شود.

حضرت فرمود: «رحم الله دمعتك یعنی: خدا رحم کند اشک چشم تو را». آگاه باش! به درستی که تو شمرده می شوی از اشخاصی که جزع می کنند از برای ما و شاد می شوند برای شادی ما و محزون می شوند برای حزن ما و خائف می گردند برای خوف ما، پس ایمن می گردند در وقتی که ما ایمن شویم.

آگاه باش! به درستی که تو زود است که ببینی در وقت موت خود، حضور پدران مرا نزد خود و وصیت نمودن ایشان، ملک الموت را به رعایت حال تو و بشارت دادن ایشان، تو را به چیزی که دیده تو به آن روشن گردد. پس ملک الموت مهربان تر باشد بر تو از مادر مهربان نسبت به فرزند خود.

پس آن حضرت گریان گردید و من نیز گریستم با او. پس فرمود که حمد می کنم خداوندی را که تفضیل داد ما را بر خلق خود به رحمت و مخصوص گردانید ما اهل بیت را به مرحمت. ای مسمع! به درستی که زمین و آسمان گریه می کنند از روزی که امیرالمؤمنین شهید شده است، از برای ترحم بر ما. و آنچه از ملائکه می گریند از برای ما، زیاده از دیگران است. و از روزی که ما را کشته اند، گریه ملائکه ساکن نگردیده است.

و نیست احدی که گریه کند از جهت ترحم بر ما و آنچه به ما رسیده است از دشمنان، مگر آن که رحمت می کند خداوند عالم او را پیش از آن که اشک از چشم های او بیرون آید. و چون اشک بر روی او جاری شود، پس اگر قطره ای از اشک چشم او را بریزند در جهنم، هرآینه حرارت او را فرو نشاند؛ به نحوی که هیچ حرارتی در آن باقی نماند.

و کسی که دلش برای ما به درد آید، هرآینه شاد خواهد شد در روزی که ببیند ما را نزد موت خود. و پیوسته آن شادی در دل او خواهد بود تا در حوض کوثر بر ما وارد گردد. و چون دوستان ما به نزد کوثر می آیند، شاد می گردد کوثر حتی این که [می چشاند] به او انواع لذایذ طعام ها را به قدری که نمی خواهد از آن جا برگردد.

ای مسمع! کسی که بیاشامد از آب کوثر، شربه ای، بعد از آن هرگز تشنه نمی شود و مشقتی نمی بیند. و آن آب در سردی مانند کافور است و بوی مشک از آن ساطع است و در طعم زنجبیل است و از عسل شیرین تر و از مسکه نرم تر است و از آب دیده صاف تر است و از عنبر پاکیزه تر است و از تسنیم بیرون می آید و جاری می گردد در نهرهای بهشت بر روی در و یاقوت. و بر حوض کوثر قدح هایی است زیاده از ستارگان آسمان و بوی خوش آن از هزار سال راه به مشام می رسد و قدح های آن از طلا و نقره و الوان جواهر است و هر بوی خوشی را به مشام شارب خود می رساند تا آن که شارب از آن آب می گوید: کاشکی مرا در همین مکان می گذاشتند و بدل آن را طلب نمی کنم و تحویل از این مکان را نمی خواهم.

آگاه باش ای پسر کردین! که تو از جمله اشخاصی خواهی بود که سیراب شوی از آن آب. و نیست هیچ چشمی که بگرید از برای ما، مگر آن که شاد می گردد به نظرنمودن به کوثر. و دوستان ما از آن آب می آشامند و هر کس به قدر محبتی که با ما دارد، لذت از آن می یابد.

و به درستی که حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام بر کنار کوثر است و عصایی از عوسج بر دست گرفته است و میراند به آن عصا دشمنان ما را. پس مردی از آن ها خواهد گفت: من شهادت به توحید و رسالت رسول الله صلى الله عليه وسلم می دهم پس حضرت می فرماید: برو به سوی امام خود، فلانی، و از او سؤال نما که شفاعت نماید از برای تو

آن مرد گوید: آن امامی را که می فرمایی، از من بیزاری جسته است. پس آن حضرت می فرماید: برگرد به عقب خود، پس بگو به آن کسی که دوست می داشتی او را مقدم می داشتی او را بر خلق، و از او سؤال نما که شفاعت کند تو را؛ زیرا که بوده است او نزد تو بهترین خلق و سزاوار است که رد نشود شفاعت بهترین خلق، در وقتی که شفاعت کند.

پس آن مرد گوید: از تشنگی هلاک می شوم. حضرت می فرماید: خدا تشنگی تو را زیاد گرداند!

مسمع عرض کرد: فدای تو شوم! چنین مردی چگونه راه می یابد که به نزدیک حوض کوثر بیاید و حال این که غیر او قادر نمی باشند بر نزدیک شدن؟

حضرت فرمود: سبب این است که آن مرد پرهیزکاری نموده است از امور قبیحه؛ و چون ما مذکور می شدیم نزد او باز می داشت نفس خود را از ناسزا گفتن بر ما و جرئت هایی که دیگران در حق ما می کردند، او نمی کرد. و این ها نه از برای این بوده است که ما را دوست می داشته است و یا آن که اعتقاد بر امامت ما داشته است؛ ولکن آن به جهت شدت اجتهاد او در عبادت خود و تدین خود بوده است و به جهت این بوده است که نفس خود را باز می داشته است از ذکر مردم و اما قلب او منافق بوده است و دینش نصب عداوت ما بوده است، به سب تابع شدن او اهل نصب را و دوست داشتن او خلفاء گذشته را و مقدم داشتن او، ابوبکر و عمر را بر همه کس. ⁽¹⁾

و ایضاً در کتاب کامل الزیارة از زراره روایت کرده است که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمود: ای زراره به درستی که آسمان گریست بر حسین چهل صباح به خون. و زمین گریست چهل صباح به سیاهی. و آفتاب گریست چهل صباح به کسوف و سرخی. و به درستی که کوه ها از هم جدا شدند و پاشیدند و دریاها به جوش و خروش آمدند و به درستی که ملائکه چهل صباح گریستند بر حسین علیه السلام.

و زنی از زن های ما خضاب نکرد و روغن نمالید و سرمه نکشید و بر موی خود شانه نزد تا آن که سر عبیدالله بن زیاد علیه اللعنة. را برای ما آوردند و پیوسته ما در گریه ایم از برای مصیبت آن حضرت. و بود جدم علی بن الحسین علیهما السلام چون پدر خود را یاد می کرد، آنقدر می گریست که پر می شد ریش

مبارکش از اشک دو دیده اش؛ به نحوی که هر کس آن حضرت را بر آن حالت مشاهده می نمود، از گریه او می گریست به جهت ترحم نمودن بر آن جناب.

و به درستی که ملائکه که نزد قبر آن حضرت می باشند، گریه می کنند. پس گریه می کند به سبب گریه ایشان، هر کسی که در هوا و در آسمان است از ملائکه .

و چون روح آن حضرت صلوات الله علیه از بدن مطهرش مفارقت کرد، جهنم نعره ای زد که نزدیک بود که زمین از هم شکافته شود.

و چون جان عبیدالله بن زیاد و یزید بن معاويه عليهما اللعنة. از بدن ایشان بیرون رفت، جهنم به خروش آمد و شهقه برآورد که اگر حق تعالی امر نمی کرد خازنان جهنم را به حبس آن، هرآینه می سوزانید هر کسی را که بر روی زمین بود و اگر مأذون می شد، هرآینه فرو می برد هرچه بر روی زمین بود؛ ولكن مأمور است به امر خداوند خود و خازنان، آن را به زنجیرها دارند.

و جهنم غیر یک مرتبه سرکشی کرد بر خازنان خود تا آن که جبرئیل آمد و آن را به بال خود زجر نمود تا این که ساکن شد. و به درستی که جهنم گریه می کند بر آن حضرت و ندبه و ناله می کند بر آن جناب و به درستی که جهنم می خروشد بر قاتل آن حضرت و اگر نبود کسی که بر روی زمین است از حجت های خدا، هر آینه زمین را با چیزی که در آن است سرنگون می کرد. و بسیار نمی شود زلزله مگر نزد نزدیک شدن ساعت که ظهور قائم علیه السلام است یا قیام قیامت.

و نیست چشمی و نه اشک چشمی محبوب تر نزد خدا از دیده ای که بگرید و اشکی که فرو ریزد بر آن حضرت. و نیست گریه کننده ای که بگرید بر آن حضرت مگر این که وصل و یاری نموده است جناب فاطمه را بر این مصیبت و وصل نموده است با رسول خدا صلی الله علیه وآله و حق ما را ادا نموده است. و نیست بنده ای که محشور شود در قیامت، مگر این که دو چشم او گریان است مگر اشخاصی که گریسته باشند بر جدم حضرت امام حسین علیه السلام . پس به درستی که او محشور می شود با دیده خندان و بشارت به او می رسد و سرور شادی از روی او ظاهر می گردد.

و خلایق را به مقام حساب می برند و ایشان هم صحبتاند با آن حضرت در زیر عرش و در سایه عرش می باشند و نمی ترسند از حساب. و گفته می شود از برای ایشان که داخل بهشت شوید و ایشان ابا می کنند و اختیار می نمایند مجلس و حدیث آن حضرت را بر بهشت. و به درستی که حور العین و غلمان بهشت می فرستند به سوی ایشان که ما مشتاق شماییم. پس ایشان سر بالا نمی کنند که جواب ایشان را بگویند به سبب آنچه می بینند در مجالست خود با آن حضرت از سرور و کرامت.

به درستی که اعداء و دشمنان ایشان، بعضی را گرفته اند از ناصیه او و می کشند به سوی آتش و

بعضی از آنها می گویند که نیست از برای ما شفاعت کننده ای و نه صدیق حمیمی. و ایشان می بینند منزلت این نیکوکاران را و قدرت ندارند که نزدیک شوند به سوی ایشان و نمی رسند به ایشان.

و به درستی که ملائکه پیغام می آورند به ایشان از جانب زنان ایشان و خزینه داران ایشان و برای ایشان وصف می کنند نعمت هایی را که حق تعالی برای ایشان در بهشت مهیا کرده است. ایشان در جواب می گویند: «می آییم نزد شما إن شاء الله.» و چون برگردند به سوی زنان ایشان و مقالات ایشان را به جهت زنان ایشان نقل نمایند و خبر دهند ایشان را به آن کرامتی که خدا به گریه کنندگان بر آن حضرت کرامت فرموده است و به قرب و نزدیکی که به آن حضرت دارند، پس شوق آن ها به ملاقات ایشان زیاده می گردد.

پس گریه کنندگان آن حضرت می گویند: حمد و سپاس خداوندی را که کفایت نمود ما را از فزع اکبر و حول های روز قیامت و نجات داد ما را از آنچه می ترسیدیم.

پس اسبان و شتران بهشتی را با محمل ها برای ایشان می آورند و ایشان سوار می شوند و مشغول حمد و ثنای خدا می گردند و صلوات می فرستند بر محمد و آل او تا داخل منازل خود گردند. ⁽¹⁾

و در کامل الزیارة از ابی بصیر روایت کرده است که وقتی در خدمت حضرت امام جعفر صادق علیه السلام بودم و با آن حضرت سخن می گفتم که یکی از فرزندان آن حضرت داخل شد. چون نظر حضرت بر وی افتاد، او را مرحبا فرمود و در بر کشید و بوسید و فرمود: «حقر الله من حقركم؛ یعنی: خدا حقیر کند کسی را که شما را حقیر کرد» و خدا انتقام کشد از کسی که شما را تنها گذاشت و خوار کرد و خدا لعنت کند کسی را که شما را کشت و خدا یاور و حافظ و ناصر شماست. و چه بسیار طول انجامید گریه زنان و گریه پیغمبران و صدیقان و شهیدان و ملائکه آسمان بر شما! پس حضرت گریست و فرمود که:

ای ابوبصیر! هر وقتی که نظر می کنم به سوی اولاد حضرت امام حسین علیه السلام ، مرا حالتی رو می دهد که نمی توانم ضبط نمود خود را به سبب آنچه کردند به پدران ایشان و خود ایشان. ای ابوبصیر! به درستی که حضرت فاطمه علیها السلام بر حسین می گرید و نعره می زند، پس جهنم به خروش می آید. چون خازنان جهنم صدای آن حضرت را می شنوند، جهنم را ضبط می کنند که مبادا بیرون آید از جهنم، شراره های آتش یا زبانه کشد به دود خود پس بسوزاند اهل زمین را. و تا آن حضرت در گریه است، ایشان محافظت می کنند جهنم را و زجر می نمایند او را و محکم می کنند درهای جهنم را به سبب ترسیدن بر اهل زمین.

و ساکن نمی گردد جهنم از خروش تا این که ساکن گردد صوت گریه حضرت فاطمه علیها السلام . و به درستی که دریاها نزدیک است که از هم جدا شوند پس داخل شود بعضی از آنها بر بعضى. و نیست قطره ای از آن دریاها، مگر این که ملکی موکل است بر آن. چون آن ملائکه صوت گریه حضرت فاطمه را بشنوند، خاموش می کنند جوش و خروش آنها را به بال های خود و حبس می کنند بعضی را بر بعضی، از خوف این که مبادا غرق کنند اهل دنیا را. و ملائکه پیوسته ترسانند و گریه می کنند از برای گریه فاطمه علیها السلام و تضرع و استغاثه می کنند به درگاه حق تعالی و اهل عرش و آنها که بر دور عرش اند، تضرع می نمایند و بلند می شود اصوات ملائکه به تقدیس. پس حق تعالی از ترس این که مبادا عذاب بر اهل زمین نازل گردد و اگر صدای یکی از ایشان برسد به سوی زمین هرآینه مدهوش گردند اهل زمین و کوه ها به حرکت آیند و زمین به لرزه درآید با اهل خود.

گفتم: فدای تو شوم! این امری که فرمودید، عظیم است!

حضرت فرمود که آنچه نگفتم، زیاده از آن است که گفتم. پس فرمود: ای ابوبصیر! «أما تحب أن تكون في من يسعد فاطمة؟» یعنی: آیا نمی خواهی که از آنها باشی که یاری می کنند حضرت فاطمه را؟

چون این کلام را آن حضرت فرمود، من به گریه درآمدم و از بسیاری گریه نتوانستم سخن گفت. پس حضرت به مصلای خود رفت و به دعا مشغول شد و من به آن حالت از خدمت آن حضرت بیرون آمدم و نتوانستم طعامی خورم و مرا خواب نبرد. چون صبح نمودم، قصد روزه کردم در حالتی که خائف و ترسان بودم. تا این که به خدمت آن حضرت رفتم و چون دیدم که آن حضرت ساکن گردیده است، من نیز ساکن شدم و حمد خدا را به جای آوردم که عقوبتی بر من نازل نگردید. ⁽¹⁾

و در کتاب کامل الزیارة از عبدالملک بن مقرون روایت کرده است که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند که چون به زیارت حضرت امام حسین علیه السلام روید، خاموش باشید و سخن نگویید، مگر سخن خیر و به درستی که ملائکه شب و روز از حافظان، می آیند به نزد ملائکه که در حایر می باشند و با ایشان مصافحه می کنند و آن ملائکه حایر از شدت گریه، جواب ایشان را نمی گویند. پس انتظار می کشند تا زوال شمس و تا طلوع صبح. و در این دو وقت ملائکه حایر با ایشان سخن می گویند و سؤال می کنند از ایشان از بعضی از امور آسمان. و در غیر این دو وقت سخن نمی گویند و سست نمی شوند از گریه و دعا و مشغول نمی سازد ایشان را هیچ چیز، مگر شما در وقتی که سخن بگویید.

گفتم: فدای تو شوم! از چه چیز سؤال می کنند از ایشان و کدام یک سؤال می نمایند از دیگری؟ ملائكة حفظه يا ملائكة حاير؟ فرمود: ملائكة حایر سؤال می نمایند از حفظه؛ زیرا که ملائکه حایر، از آن مکان حرکت نمی کنند و حفظه، از آسمان به زیر می آیند و بالا می روند.

گفتم که از چه چیز سؤال می نمایند از ایشان؟ حضرت فرمود: ملائکه حفظه چون بالا می روند، مرور می نمایند به اسماعیل که موکل است به هوا. پس بسا می باشد که ببینند پیغمبر را در نزد او و ببینند حضرت فاطمه و حضرت امام حسن و حضرت امام حسین و سایر ائمه صلوات الله عليهم. را که به عالم بقاء رحلت کردهاند و این حضرات از ایشان سؤال می کنند از اموری چند و از اشخاصی که

از شما حاضر شده باشند در حایر و می فرمایند ⁽¹⁾که بشارت دهید ایشان را به دعاء خود.

حفظه عرض می کنند: چگونه بشارت دهیم ایشان را و ایشان سخن ما را نمی شوند؟

پس پیغمبر صلی الله علیه وآله و ائمه می فرمایند به ایشان که برکت فرستید بر ایشان، و دعا کنید از برای ایشان برای خاطر ما؛ که این بشارتی است از ما به ایشان. و چون زایران برگردند، اطراف ایشان را به بال های خود بگیرید و محافظت نمایید ایشان را تا به مکان خود برگردند. و ما ایشان را می سپاریم به خداوندی که هیچ امانتی نزد او ضایع نمی شود.

و اگر مردم بدانند که در زیارت او چقدر ثواب هست، هر آینه قتال نمایند بر زیارت او، به شمشیرها، و مال های خود را بفروشند و صرف زیارت او نمایند. و به درستی که فاطمه علیها السلام با هزار پیغمبر و هزار صدیق و هزار شهید و هزار هزار ملک از کروبیان، بر آن حضرت گریه می کنند و ایشان در گریه یاری می نمایند حضرت فاطمه را. و حضرت فاطمه در مصیبت آن حضرت نعره می زند؛ پس نمی ماند در آسمان ها ملکی مگر این که گریان می شود از برای ترحم بر صوت آن حضرت. و حضرت فاطمه از گریه ساکن نمی گردد تا این که حضرت رسول صلى الله عليه وسلم به نزد او می آید و می فرماید: ای دختر! به گریه درآوردی اهل آسمان ها را و بازداشتی ایشان را از تقدیس و تسبیح. پس صبر کن و نفس خود را از گریه بازدار تا این که ملائکه تقدیس نمایند حق تعالی را؛ به درستی که خداوند عالم به انجام خواهد رسانید امر خود را.

و به درستی که فاطمه نظر می کند به سوی کسی که حاضر شده است از شما در حایر. پس سؤال می نماید از خدا از برای ایشان از هر چیزی؛ پس ترک نکنید زیارت آن حضرت را که فضیلت زیارت آن حضرت، زیاده از آن است که احصاء توان نمود. ⁽²⁾

و روایت کرده است جارود بن منذر که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمود که زنان هاشمیه شانه به موی خود نکشیدند و خضاب نمودند تا این که مختار سر ابن زیاد و سرهای قاتلان امام حسین را از برای ما فرستاد. ⁽¹⁾

و در حدیث دیگر حضرت صادق علیه السلام فرمودند که سرمه نکشید زن هاشمیه ای و خضاب ننمود و دودی دیده نشد در خانه هاشمی در مدت پنج سال تا آن که کشته شد عبیدالله بن زیاد.

و در حدیث دیگر است که فاطمه دختر امام حسین علیه السلام فرمودند که خضاب ننمود زنی از ما و سرمه نکشید بر چشم خود و شانه نزد بر موی خود، تا آن که فرستاد مختار سر ابن زیاد را. ⁽²⁾

و شیخ صدوق در امالی از ریان بن شبیب روایت کرده است که در روز اول محرم به خدمت حضرت امام رضا علیه السلام رفتم. فرمود به من که ای پسر شبیب! آیا روزه ای تو؟ عرض کردم: نه.

فرمود که این روز روزی است که خواند حضرت زکریا پروردگار خود را، پس عرض کرد: «پروردگارا!! ببخش از برای من، از فضل خود، ذریه طیبه ای؛ به درستی که تویی شنونده دعاء.» ⁽³⁾پس مستجاب کرد خدا از برای او و امر نمود ملائکه را پس ندا کردند زکریا را در حالتی که ایستاده بود و نماز می کرد در محراب که «خداوند عالم بشارت می دهد تو را به یحیی.» ⁽⁴⁾پس کسی که روزه بدارد امروز را، بعد بخواند خدای عزّ وجلّ را، مستجاب می گرداند خدا دعای او را؛ چنانچه مستجاب گردانید از برای زکریا علیه السلام.

پس فرمود: ای پسر شبیب! محرم ماهی بود که اهل جاهلیت در زمان گذشته، ظلم و قتال را در این ماه حرام می دانستند، برای حرمت این ماه. پس این امت، حرمت این ماه را نشناختند و نه حرمت پیغمبر خود را و به قتل آوردند در این ماه، ذریۀ پیغمبر را و زنان او را اسیر کردند و مال او را به غارت بردند. پس خدای تعالی نیامرزد ایشان را هرگز.

يا بن شبيب ! إن كنت باكياً لشيء فابك للحسين بن علي بن أبي طالب علیهما السلام فإنه ذبح كما يُذبح الكبش !

یعنی: ای پسر شبیب! اگر گریه می کنی از برای چیزی، پس گریه کن از برای حسین بن علی علیهما السلام؛ به درستی که او را سر بریدند، چنانچه گوسفند را سر می برند .

و کشته شد با او، از اهل بیت او، هیجده مرد که نبود از برای ایشان، شبیهی در روی زمین. و به تحقیق که گریستند برای شهادت آن حضرت، آسمان های هفت گانه و زمین ها. و چهار هزار ملک از برای نصرت آن حضرت از آسمان به زیر آمدند و چون به زمین رسیدند، آن حضرت شهید شده بود. پس ایشان نزد قبر آن حضرت هستند، ژولیده و گردآلوده؛ تا وقتی که حضرت قائم علیه السلام ظاهر شود. پس ایشان از یاوران آن حضرت خواهند بود و در وقت جنگ، شعار ایشان این خواهد بود: «یا لثارات الحسين!» یعنی: ای طلب کنندگان خون حسین صلوات الله علیه !

ای پسر شبیب! خبر داد مرا پدرم از پدرش از جدش علیهم السلام که چون جدم حسین صلوات الله علیه کشته شد، آسمان خون و خاک سرخ بارید.

ای پسر شبیب! اگر گریه کنی بر حسین تا آب از دیده های تو برد و خد تو جاری شود، حق تعالی جمیع گناهان تو را بیامرزد؛ چه صغیره باشد یا کبیره، کم باشد یا بسیار.

ای پسر شبیب! اگر مسرور می سازد تو را که ملاقات نمایی خدا را و هیچ گناهی با تو نباشد، پس زیارت نما حضرت امام حسین علیه السلام را.

ای پسر شبیب! اگر مسرور می سازد تو را که ساکن شوی در غرفه های بهشت با رسول خدا، پس لعن کن بر قاتلان امام حسین علیه السلام .

ای پسر شبیب! اگر مسرور می نماید تو را این که بوده باشد از برای تو از ثواب، مثل ثواب اشخاصی که شهید شدند با حضرت امام حسین علیه السلام ، پس بگو وقتی که به یاد آوردی آن حضرت را: «يا ليتني كنت معهم فأفوز فوزاً عظیماً» یعنی: ای کاشکی من می بودم با ایشان، پس رستگار می شدم رستگاری عظیمی.

ای پسر شبیب! اگر مسرور می نماید تو را که بوده باشی با ما در درجات عالیه بهشت، پس محزون شو از برای حزن ما و شاد باش از برای شادی ما. و بر تو باد به ولایت ما؛ پس اگر مردی سنگی را دوست داشته باشد، هر آینه به آن سنگ محشور می شود در روز قیامت. ⁽¹⁾

و در كتاب قرب الإسناد از ازدی روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمود از برای فضیل: «تجلسون وتحدثون؟» یعنی: آیا می نشینید و حدیث ما را ذکر می کنید؟

فضیل عرض کرد: بلی، فدای تو شوم!

«قال: إن تلك المجالس أحبها؛ يعنى فرمود: به درستی که من آن مجلس ها را دوست می دارم».

پس زنده بدارید امر ما را ای فضیل! پس خدا رحمت کند کسی را که زنده بدارد امر ما را.

يا فضيل؛ من ذكرنا أو ذكرنا عنده فخرج من عينيه مثل جناح الذباب، غفر الله له ذنوبه ولو كانت أكثر من زيد البحر.

یعنی: ای فضیل! کسی که یاد نماید ما را یا مذکور شویم نزد او پس اشک بیرون آید از دیده های او مثل پر مگسی، بیامرزد خدا از برای او گناهان او را، هرچند بیشتر بوده باشد از کف دریاها. ⁽¹⁾

و حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: «رحم الله شيعتنا؛ إنهم أوذوا فينا ولم تؤذ فيهم» يعنى: خدا رحمت کند شیعیان ما را به درستی که ایشان اذیت کشیدند به سبب ما و ما اذیت نکشیدیم به

سبب ایشان .

«شيعتنا منا: شیعیان ما از ما می باشند». به تحقیق که خلق شدند از زیادتی طینت ما و گل ایشان خمیر شده است به نور ولایت ما. راضی شدند که ما امامان ایشان باشیم و راضی شدیم ما که ایشان شیعیان ما باشند.

«يصيبهم مصابنا ويكبتهم أوصابنا ⁽²⁾یعنی: می رسد ایشان را مصیبت ما و به تعب می اندازد و صدمه می زند ایشان را چیزی که ما را به درد میآورد و به تعب می اندازد» و محزون می سازد ایشان را حزن ما و مسرور می گرداند ایشان را سرور ما. و ما نیز متألم می شویم از برای تألم ایشان و مطلع می شویم بر احوال ایشان. پس ایشان با ما می باشند، مفارقت نمی نمایند از ما و ما نیز مفارقت نمی کنیم از ایشان؛ زیرا که محل رجوع عبد به سید خود می باشد و محل اعتماد او مولای اوست.

«فهم يهجرون من عادانا ويجهرون بمدح من والانا ويباعدون من آذانا»، یعنی: پس ایشان ترک می کنند کسی را که دشمنی نماید با ما و علانیه مدح می نمایند کسی را که دوست دارد ما را و دور می نمایند کسی را که اذیت کند ما را .

بار خدایا! زنده بگردان شیعیان ما را در دولت ما و باقی بدار ایشان را در ملک ما و مالک شدن ما. بار خدایا! به درستی که شیعیان ما از ما می باشند و منسوب به ما می باشند.

«فمن ذكر مصابنا وبكى لأجلنا استحى الله أن يعذبه بالنار» یعنی: پس کسی که به یاد آورد مصیبت ما را و بگرید از برای ما، حیا می کند خدا که عذاب نماید او را به آتش. ⁽³⁾

و در کتاب منتخب از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که آن حضرت فرمود:

رحم الله شيعتنا لقد شاركونا في المصيبة بطول الحزن والحسرة على مصاب الحسين علیه السلام

یعنی: خدا رحمت کند شیعیان ما را؛ به تحقیق که مشارکت نمودند با ما در مصیبت، به طول حزن و حسرت بر مصیبت امام حسین علیه السلام. ⁽¹⁾

و در کتاب امالی صدوق از ابراهیم بن ابی محمود روایت کرده است که حضرت امام رضا علیه السلام فرمودند: به درستی که محرم ماهی بود که اهل جاهلیت قتال را در آن حرام می دانستند و این امت خون های ما را حلال دانستند و هتک نمودند حرمت ما را و فرزندان و زنان ما را اسیر کردند و آتش در خیمه های ما زدند و اموال ما را غار کردند و حرمت رسول خدا را در حق ما رعایت نکردند.

«إن يوم الحسين أقرح عيوننا ⁽²⁾وأسبل دموعنا وأذل عزيزنا بأرض كرب وبلاء یعنی: به درستی که مصیبت حضرت امام حسین علیه السلام دیده های ما را مجروح گردانیده است و اشک ما را جاری کرده است و عزیز ما را ذلیل گردانیده است در زمین کرب و بلا» که مورث اندوه و بلای ما گردید تا روز قیامت.

«فعلى مثل الحسين فليبك الباكون یعنی: پس بر مثل حسین باید گریه کنند گریه کنندگان»؛ به درستی که گریه بر آن حضرت می ریزد گناهان بزرگ را .

بعد فرمود که بود پدر من صلوات الله علیه در وقتی که محرم داخل می شد، کسی او را خندان نمی دید و اندوه و حزن بر او غالب می گردید. و چون روز دهم محرم می شد، روز مصیبت و حزن و گریه او بود و می فرمود که: که امروز روزی است که حسین شهید شده است. ⁽³⁾

و در کتاب منتخب از دعبل خزاعی روایت کرده است که گفت: در ایام عاشورا رفتم به خدمت سید و مولای خود علی بن موسی الرضا علیهما السلام و آن حضرت اندوهناک نشسته بود و جمعی از اصحاب آن حضرت در حول او اندوهناک نشسته بودند. و چون نظر آن حضرت بر من افتاد، فرمود: مرحبا به توای دعبل! به یاری کننده ما به دست و زبان خود.

پس مرا طلبید و نشانید بر جانب خود و فرمود: ای دعبل! دوست دارم که شعری چند در مرثیه به جهت من بخوانی؛ به درستی که این ایام، ایام حزن ما اهل بیت و ایام سرور اعداء ما بوده است خصوصاً بنی امیه.

یا دعبل! کسی که بگرید و بگریاند هرچند یک نفر بوده باشد، اجر او بر خداست.

ای دعبل! کسی که آب از دیده های او روان شود برای مصیبت ما و بگرید برای آنچه به ما رسیده است از دشمنان ما حق تعالی محشور گرداند او را با ما در زمره ما.

یا دعبل! کسی که در مصیبت جدّ من حسین بگرید، البته حق تعالی گناهان او را بیامرزد.

پس آن حضرت برخاست و پرده ای در میان ما و حرم خود کشید و نشانید اهل بیت خود را در پس پرده تا بگریند بر مصیبت جدشان حضرت امام حسین علیه السلام . پس به من التفات نمود و فرمود: ای دعبل! مرثیه بخوان از برای حسین؛ پس تویی ناصر ما و مادح ما، مادامی که زنده ای. پس کوتاهی مکن از یاری ما، مادامی که استطاعت داری .

پس طلب نمودم اشک خود را و جاری گردید اشک من و شروع نمودم در خواندن این اشعار:

أفاطم لوخلت الحسين مجدلا / وقد مات عطشاناً بشط فرات

ای فاطمه! اگر به خیال تو می رسد که حسین با لب تشنه در کنار شط فرات شهید شده باشد و بدن او در زمین کربلا افتاده باشد!

إذا للطمت الخذ فاطم عنده / وأجريت دمع العين في الوجنات

هر آینه بر روی خود طپانچه می زدی ای فاطمه! به سبب آن خیالی که کردی، و جاری می نمودی اشک چشم خود را بر رخسار خود.

أفاطم قومي يا ابنة الخير واندبي / نجوم سماوات بأرض فلاة

ای فاطمه، ای دختر بهترین خلقان! برخیز و نوحه کن بر ستاره های آسمان که شهید شدند در صحرای بی آب و علف.

قبور بكوفان وأخرى بطيبة / وأخرى بفخ نالها صلوات

و از خانواده رسالت، قبوری چند در کوفه است و قبرهای چند در مدینه است و قبرهای چند درفع است که موضعی است در قرب مکه واقع است. ⁽¹⁾که درود الهی بر آن قبور برسد.

قبورا بيطن النهر من جنب كربلا / معرسهم فيها بشط فرات

و قبوری چند از اهل بیت رسول الله در حواله نهری است که در جنب کربلا واقع شده است که بارانداز آنها در کنار فرات بود.

توافوا عطاشا بالعراء فليتني / توفيت فيهم قبل حين وفات

همگی شهید شدند در بیابان بی گیاه، با لب تشنه. و کاش من در میان ایشان می بودم و پیش از آن که اجل من برسد، شربت مرگ را می نوشیدم!

إلى الله أشكو لوعة عند ذكرهم / سقتني بكأس الشكل والقصعات

شکایت می کنم به سوی خدا، سوختن دل خود را نزد یاد کردن ایشان؛ زیرا که این سوزش دل، چشانید به من جام اندوه و حزن و غم والم را.

إذا فخروا يوما أتوا بمحمد / وجبرئيل والقرآن والسورات

این طایفه، جماعتی هستند که هرگاه فخر کنند، آورند محمد و جبرئیل و قرآن و سوره های آن را.

وعدوا عليا ذا المناقب والعُلى / وفاطمة الزهراء خير بنات

و می شمرند در مقام فخر خود، علی را که صاحب مناقب و درجات عالیه است و فاطمه زهراء را که بهترین زنان عالم است.

وحمزة والعباس ذا الدين والتقى / وجعفرها الطيار في الحجبات

و می شمرند حمزه و عباس را که صاحب دین و تقوی می باشند و می شمرند جعفر را که طیران می نماید در حجاب ها.

أولئك مشؤمون هنداً وحربها / سمية من نوكى ومن قذرات

و اما دشمنان شوم بدفال ایشان، هند جگرخوار است و حرب است و سمیه که مادر زیاد است وجده عبیدالله بن زیاد که سیاه بدبویی بود و از جمله زناکاران مشهوره بود که صاحب علم بود و معاویه ادعا نمود که ابوسفیان زنا کرده به سمیه و زیاد متولد شد که پدر عبید الله است؛ ⁽¹⁾لهذا دعبل فرمود که: این جماعت از نوکی و قذرات می باشند. یعنی از جماعت احمقان و پست فطرتان و خبیثان می باشند.

هم منعوا الآباء من أخذ حقهم / وهم تركوا الأبناء رهن شتات

و این جماعت خبیثه، منع نمودند پدران اهل بیت رسالت را از این که حق خود را متصرف شوند. و این جماعت خبيثه، واگذاشتند یاری نمودن ابناء ایشان را در رهن و گرو تفرقه؛ تا متفرق شدند هر یک از آن ابناء، به دیاری .

سأبكيهم ما حج الله راكب / وما ناح قمري على الشجرات

خواهم گریست بر اهل بیت رسالت مادامی که از برای خدا سواره حج کند و مادامی که قمری بر درختان نوحه نماید.

فيا عين أبكيهم وجودي بعبرة / فقد آن للتسكاب والهملات

ای چشم! گریه کن برایشان و سخاوت نما به ریختن اشک. به تحقیق که رسیده است وقت گریستن و اشک ریختن.

بنات زياد في القصور مصونة / وآل رسول الله منهتكات

دختران زیاد در قصرها محفوظ باشند و آل رسول الله، پردۀ عزت ایشان دریده باشد و هتک حرمت ایشان شده باشد.

وآل زياد في الخصون منيعة / وآل رسول الله في الفلوات

و آل زیاد ملعون در خانه ها در کمال عزت و اعتبار نشسته اند و آل رسول خدا در بیابان های بی آب و علف، خوار و زارند.

ديار رسول الله أصبحن بلقعا / وآل زياد تسكن الحجرات

خانه رسول خدا صبح نمود و حال آن که خراب و ویران است، و آل زیاد در حجرات معموره و آباد نشسته اند.

وآل رسول الله نحف جسومهم / وآل زياد غلظ القصرات (الفقرات علم)

بدن های آل رسول الله كاهيده و ضعيف شده و گردن های آل زیاد، غلیظ و کلفت است.

وآل رسول الله تدمی نحورهم / وآل زياد ربة الحجلات

از حلقوم های آل رسول الله خون جاری است و اولاد زیاد صاحبان خیمه و سراپرده ها هستند.

وآل رسول الله تسبی حريمهم / وآل زياد آمنوا السربات

حریم آل رسول الله را به اسیری می برند و آل زیاد از اسیری ایمن اند.

إذا وتروا مدوا إلى واتربهم / أكفاً عن الأوتار منقبضات

در وقتی که آل رسول الله را به قتل آوردند، دست های خود را دراز می کنند به قتل آورنده های خود؛ و لکن چه فایده که بسته اند دست ایشان را که نمی رسد دست ایشان به قاتلین خود؟

سأبكيهم ما ذرّ في الأرض شارق / ونادى منادي الخير للصلوات

می گریم برایشان، مادامی که روشن کننده ای حرکت نماید در روی زمین و مادامی که منادی بانگ نماز گوید.

وما طلعت شمس وحان غروبها / وبالليل أبكيهم وبالغدوات

و خواهم گریست بر ایشان، مادامی که از برای آفتاب، طلوع و غروبی باشد. و خواهم گریست بر ایشان در شب ها و در صبح ها. ⁽¹⁾

و در کتاب عیون از عبدالسلام روایت کرده است که دعبل خزاعی در شهر مرو به خدمت حضرت امام رضا علیه السلام رسید و عرض کرد: یابن رسول الله! قصیده ای در شأن شما گفته ام و بر خود قرار داده ام که بر احدی نخوانم قبل از جناب شما. حضرت فرمود: بخوان. پس شروع نمود به خواندن این اشعار :

مدارس آيات خلت من تلاوة / ومنزل وحي مقفر العرصات

خانه های اهل بیت رسالت که محل تعلیم دادن آیات الله بود، حال کسی در آنها نمانده است که تلاوت نماید. و آن خانه هایی که محل نزول وحی الهی بود، همه آنها خراب شده است و آبادانی در آنها نیست.

چون رسید به این شعر :

أرى فيئهم في غيرهم متقسما / وأيديهم من فينهم صفرات

می بینم مال های ایشان را غیر ایشان در میان خود قسمت نموده اند و دست های ایشان خالی است از مال های خود.

حضرت امام رضا علیه السلام نگریست و فرمود: «صدقت یا خزاعی!» یعنی: راست گفتی ای خزاعی!

و چون رسید به قول خود: «إذا وتروا مدوا إلى واتربهم / أكفا عن الأوتار منقبضات» و معنى آن گذشت. چون این شعر را دعبل خواند، حضرت امام رضا علیه السلام به دو دست خود را به هم زد و فرمود: «أجل والله منقبضات» یعنی: بلی به خدا سوگند، دست ما بسته شده است.

و چون رسید به قول خود :

لقد خفت في الدنيا وأيام سعيها / وإني لأرجو الأمن بعد وفاتي

به تحقیق که من در دار دنیا همیشه از دشمنان اهل بیت خائف و ترسان می باشم. و به درستی که من امیدوارم که ایمن بوده باشم، بعد از این که از دنیا بروم .

حضرت چون این شعر را شنید، فرمود: «آمنك الله يوم الفزع الأكبر» یعنی: ایمن گرداند تو را خدا در روز فزع اکبر.

چون دعبل رسید به قول خود:

وقبر بغداد لنفس زكية / تضمنها الرحمان في الغرفات

و قبر دیگر از آل رسول الله در بغداد است و آن قبر، از نفس پاکیزه ای است که ضامن شده است پروردگار، غرفه های بهشت را از برای او .

حضرت امام رضا علیه السلام فرمود: « أفلا ألحق لك بهذا الموضع بيتين بهما تمام قصيدتك؟» یعنی: آيا ملحق نکنم از برای تو در این موضع، دو بیت که تمام قصیده تو به آن دو بیت بوده باشد؟

دعبل عرض کرد: بلی یا بن رسول الله! پس حضرت فرمود:

وقبر بطوس يا لها من مصيبة / توقد في الأحشاء بالحرقات

و قبر دیگر از آل رسول الله در طوس خراسان خواهد بود. ای بسیار بزرگ است مصیبت او که ناله های سوزان بر می افروزد در احشاء و دل های دوستان!

إلى الحشر حتى يبعث الله قائماً / يفرج عنا الهم والكربات

و مصیبت آن حضرت ناله های سوزان در قلوب دوستان می افروزد تا این که قائم آل محمد مبعوث شود و این هموم و کروب را از ما بردارد.

پس دعبل عرض کرد: یابن رسول الله! این قبری که فرمودی در طوس می باشد، قبر کیست؟

«فقال الرضا علیه السلام : قبري : فرمود حضرت امام رضا علیه السلام که آن قبر من است». و منقضی نمی شوند روزها و شب ها تا این که بگردد شهر طوس، محل زیارت شیعیان و زوّار من آگاه باش! کسی که زیارت نماید مرا در غربت من که به شهر طوس می باشد، با من در درجه من در روز قیامت، و همه گناهان او آمرزیده می شود.

بعد حضرت برخاست و به دعبل فرمود که «از مکان خود حرکت مکن» و داخل خانه گردید. چون ساعتی گذشت، خادم آن حضرت بیرون آمد و هزار ⁽¹⁾اشرفی رضوی به او داد و گفت: مولای من فرمود که به تو بگویم: این اشرفی ها را قرار بده در نفقه خود.

دعبل گفت: «من به جهت مال نیامده ام و این قصیده را به سبب طمع دنیوی نگفته ام» و کیسه پول را رد نمود و تمنا نمود که یک جامه از جامه های خود را آن حضرت به او دهد، تا این که برکت جوید به آن و مشرف شود به آن. چون خادم، عرض دعبل را رسانید، حضرت یک جبه خز با کیسه پول فرستاد برای او و به خادم فرمود: به دعبل بگو که پول را بگیر ورد منما؛ به درستی که تو زود است که محتاج خواهی شد به آن.

پس دعبل مال و جبه را گرفت و از مرو با قافله بیرون آمد. چون به میان قوهان رسیدند، دزدان بر قافله ریختند و همۀ اهل قافله را گرفتند و بازوهای ایشان را بستند و بازوی دعبل را نیز بستند و شروع نمودند به تقسیم نمودن اموال قافله در میان خود. پس مردی از آن قوم مثل آورد به قول دعبل: «أرى فينهم في غيرهم منقسما / وأيديهم من فينهم صفرات» و معنی آن را دانستی. چون دعبل این شعر را شنید، گفت به آن شخص که این شعر از کیست؟

گفت: از مردی است از طایفه خزاعه که نام او دعبل بن علی است. دعبل گفت: منم دعبل که این قصیده را گفته ام که از جمله آن قصیده است این بیت. آن مرد به زودی جست و به نزد رئیس دزدان رفت و آن رئیس مشغول به نماز بود در سرتلی و از جملهٔ شیعیان بود و حکایت را بیان کرد. پس آن رئیس آمد به نزد دعبل و گفت: تویی دعبل؟ گفت: بلی.

رئیس گفت: بخوان قصیده را. دعبل شروع نمود به خواندن قصیده. پس آن رئیس مال های او را با جمیع اهل قافله باز کرد و هرچه از ایشان برده بودند، رد نمود از برای کرامت دعبل.

و چون دعبل به شهر قم رسید، اهل قم از او سؤال نمودند که قصیده خود را به جهت ایشان بخواند. دعبل گفت که جمعیت نمایید در مسجد جامع. چون جمع شدند، دعبل بر منبر بالا رفت و قصیده خود را خواند. پس مردم جایزه و صله بسیاری از اموال و خلعت ها به او دادند. چون اهل قم شنیدند که حضرت امام رضا علیه السلام جبهای به او کرامت فرموده است، از دعبل خواهش نمودند که بفروشد آن جبه را به ایشان به مبلغ هزار اشرفی. دعبل راضی نشد. پس ایشان تمنا نمودند که لااقل قطعه ای از آن جبّه را به ما بفروش به هزار اشرفی. باز رضا نشد و از قم بیرون رفت. چون از رستاق بلد گذشت، جماعتی از جوانان عرب به او رسیدند و جبه را از او گرفتند.

پس دعبل مراجعت نمود به قم و از ایشان سؤال نمود که جبه را به او برگردانند؛ آن جوان ها امتناع نمودند و سخن مشایخ خود را نشنیدند و عصیان مشایخ ورزیدند در امر جته و گفتند به دعبل: دیگر به جبه نخواهی رسید. هزار اشرفی پول آن را بگیر

دعبل رضا نشد. چون مأیوس شد از رد جبه، تمنا کرد که لااقل قطعه ای از آن جبه را به من دهید. جوانان به آن راضی شدند، بعضی از آن جبه را به اورد نمودند و هزار اشرفی به قیمت باقی از آن جبه به دعبل دادند.

چون دعبل به خانه خود مراجعت نمود، مطلع شد که دزدان هرچه در منزل داشت، برده اند. پس هر یک از اشرفی های رضوی را فروخت به شیعیان، به صد درهم. پس ده هزار درهم از آن اشرفی ها به جهت او تحصیل شد. پس متذکر شد قول حضرت امام رضا علیه السلام را که فرمود: رد مکن آنها را که زود است محتاج به آن خواهی شد.

و دعبل را جاریه ای بود که بسیار دوست می داشت او را. چشم های آن جاریه به درد آمد و شدت نمود. دعبل اطباء را حاضر نمود چون ملاحظه نمودند، گفتند: چشم راست او را چاره ای نیست؛ ضایع شده است. و اما چشم چپ او را معالجه می کنیم و سعی می نماییم و امید داریم که خوب شود.

پس غم عظیمی به این سبب بر دعبل رسید و جزع شدیدی نمود. پس متذکر شد که وصله ای از جبه حضرت امام رضا علیه السلام با اوست. پس آن قطعه را برداشت و مالید به دیده های آن جاریه و قدری از آن را به چشم های او بست. چون صبح شد دیدند که دیده های آن جاریه صحیح و سالم شده است و از حال صحت قبلی نیز بهتر شده است به برکت حضرت ابی الحسن امام رضا علیه السلام. ⁽¹⁾

و در کتاب منتخب از علی بن دعبل خزاعی نقل کرده است که گفت: چون پدرم دعبل به احتضار افتاد، رنگ او متغیر شد و زبان او بسته شد و روی او سیاه شد. پس نزدیک بود که من برگردم از مذهب او. بعد از سه روز پدرم را در خواب دیدم که جامه های سفید پوشیده و کلاه سفیدی در سر دارد. پس گفتم: ای پدر! خدا به تو به چه وضع رفتار نمود؟

گفت: ای فرزند! آنچه دیدی، از سیاهی روی من و گرفتن زبان من، به سبب خوردن شرابی بود که در دار دنیا می خوردم. و من به همان وضع بودم تا این که ملاقات نمودم رسول خدا را که جامه های سفيد و کلاه سفید پوشیده بود. پس آن حضرت به من فرمود: تویی دعبل؟ گفتم: بلی یا رسول الله !

فرمود: بخوان آنچه گفته ای در حق اولاد من. پس خواندم این شعر خود را :

لا أضحك الله سنّ الدهران ضحكت / وآل أحمد مظلومون قد قهروا

به خنده نیاورد خداوند آن روزگار را اگر اراده نماید ضحک و خندیدن را و حال آن که آل احمد مظلوم و مقهور می باشند.

مشردون نفوا عن عقر دارهم / كأنهم قد جنوا ما ليس يغتفروا

و ایشان را از اصل خانه های ایشان بیرون کرده اند و در بیابان ها متفرق نموده اند گویا جنایتی از ایشان سرزده است که هرگز آمرزیده نمی شود.

چون این بیت را خواندم، فرمود: «أحسنت» یعنی: خوب گفتی. پس آن حضرت شفاعت نمود مرا و جامه های خود را به من عطا فرمود و همین جامه هایی است که در بر من است. ⁽¹⁾

وايضاً در کتاب منتخب مسطور است از ثقات از ابی محمد کوفی که دعبل خزاعی گفت: چون مراجعت نمودم از خدمت امام رضا علیه السلام به قصیده تائیۀ خود و به شهری رسیدم و در آنجا شبی از شب ها قصیده خود را تزیین و ترتیب می دادم و جمله ای از شب گذشته بود؛ ناگاه کسی در زد. گفتم: کیست؟ گفت: یکی از برادرهای توام.

چون در را گشودم، شخصی داخل شد که بدن من از دیدن او به لرزه درآمد و عقلم پرواز نمود و در کناری نشست و گفت: مترس! من برادر توام از جن و در شب ولادت تو متولد شده ام و با تو بزرگ شده ام و من آمده ام و می خواهم برای تو حدیثی نقل کنم که موجب سرور تو گردد و قوت دهد یقین تو را و بصیرت تو را. دعبل می گوید: پس به این کلام، عقل من مراجت نمود و ساکن گردید قلب من. پس گفت: یا دعبل! من بودم از شدیدترین خلق الله، از حیثیت عداوت و بغض داشتن علی بن ابی طالب. پس شبی با گروهی از متمردان جن بیرون رفتیم. پس به گروهی رسیدیم که متوجه زیارت

قبر حضرت امام حسین علیه السلام بودند و تاریکی شب ایشان را فرا گرفته بود. و چون خواستیم که آسیبی به ایشان رسانیم، دیدیم ملائکه چندی از آسمان ما را راندند از ایشان و نگذاشتند که آسیبی به

ایشان رسانیم. و دیدیم ملائکه چندی از زمین که محافظت می نمایند ایشان را از شر جانوران.

پس گویا من خواب بودم، بیدار شدم یا غافل بودم، آگاه شدم و دانستم که این به سبب عنایت و مهربانی است از قبل خدا نسبت به اشخاصی که به زیارت آن بزرگوار می روند. پس توبه کردم و با ایشان متوجه زیارت آن حضرت شدم و دعایی که ایشان خواندند، من نیز خواندم و در مکانی که وقوف به عمل آوردند، من نیز به عمل آوردم و با ایشان قصد حج نمودم در همان سال و قبر پیغمبر را زیارت کردم. و در آنجا مرور نمودم به مردی که در اطراف او جماعتی بودند. پس گفتم: کیست این شخص؟ گفتند: این پسر رسول خدا، امام جعفر صادق علیه السلام است.

پس به نزدیک او رفتم و سلام کردم. جواب سلام مرا گفت و فرمود: مرحبا به تو ای اهل عراق! آیا به خاطر داری آن شبی را که در نزدیک کربلا متعرض دوستان ما شدی و آنچه دیدی از کرامت حق تعالی نسبت به دوستان ما؟ به درستی که خدا قبول نمود توبه تو را و گناهان تو را آمرزید.

گفتم: حمد می کنم خداوندی را که منت گذاشت بر من به شما و منور گردانید دل مرا به نور هدایت شما و گردانید مرا از جمله چنگ زنندگان ولایت شما. پس حدیثی به من روایت کن یابن رسول الله ! که به آن حدیث برگردم به اهل و قوم خود.

پس حضرت فرمود که خبر داد مرا پدرم از پدرش علی بن الحسین از پدرش علی بن ابی طالب علیهم السلام که فرمود رسول خدا: یا علی! بهشت حرام است بر پیغمبران تا من داخل شوم و بر اوصیاء پیغمبران تا تو داخل شوی و بر امت های پیغمبران تا امت من داخل شوند و بر امت من تا این که اقرار نمایند به ولایت تو و اعتقاد نمایند به امامت تو یا علی! قسم به آن کسی که مرا مبعوث گردانید به حق، که داخل بهشت نمی شود احدی مگر آن که گرفته باشد از تو، نسبی یا سببی. پس آن جنّی گفت: بگیر این حدیث را ای دعبل! که هرگز نخواهی شنید مثل این حدیث را از مثل من. پس زمین او را فرو برد و دیگر ندیدم او را. ⁽¹⁾

و در منتخب روایت کرده است: چون حضرت پیغمبر صلی الله علیه وآله خبر داد دختر خود فاطمه علیها السلام را به قتل فرزندش حسین علیه السلام و به آن محنت هایی که بر او وارد می شود، حضرت فاطمه گریست گریستن شدیدی، و عرض کرد: ای پدر! شهادت او در چه زمان خواهد بود؟

آن حضرت فرمود: در زمانی که خالی باشد از من و تو و علی و حسن. پس شدید شد گریه

حضرت فاطمه علیها السلام عرض کرد: «یا أبت! فمن يبكي عليه ومن يلتزم باقامة العزاء؟» یعنی: ای پدر! پس که گریه می کند بر او و که عزای او را برپا می دارد؟ حضرت فرمود :

ای فاطمه! به درستی که زنان امت من گریه می کنند بر زنان اهل بیت من و مردان امت من گریه می کنند بر مردان اهل بیت من و تجدید می نمایند عزای او را قومی بعد از قومی در هر سال. چون روز قیامت شود، تو شفاعت می کنی زنان را و من مردان را. هر کس از ایشان که گریسته باشد بر حسین، دست او را می گیریم و داخل بهشت می کنیم .

یا فاطمه! هر چشمی گریان است در روز قیامت، مگر چشمی که گریسته باشد در مصیبت حسین؛ به درستی که آن دیده خندان است و بشارت داده شده است به نعیم بهشت. ⁽¹⁾

و ايضاً در منتخب مروی است که حضرت فاطمه ندبه نمود به جهت فرزند خود حسین علیه السلام پیش از آن که حامله شود به آن جناب، به غریبی که تشنه است و دور است از وطن و تشنه ای که مکروب است و مدفون است بدون غسل و کفن. بعد عرض کرد به خدمت پدر بزرگوار خود: یا رسول الله ! که گریه می کند بر ولد من حسین بعد از من؟

پس جبرئیل نازل شد از جانب رب جلیل و گفت: حق تعالی به جهت او، شیعیان خلق می فرماید که نوحه می کنند بر او قومی بعد قومی.

چون حضرت فاطمه کلام جبرئیل را شنید، بعضی از غم او تسکین یافت. ⁽²⁾

و در کتاب ریاض الأبرار از کتاب نصوص از کمیت روایت کرده است که به خدمت سید خود حضرت امام محمد باقر علیه السلام مشرف شدم و عرض نمودم که من درباره شما چند بیتی از شعر گفته ام. حضرت فرمود: بخوان. پس من عرض نمودم :

أضحكني الدهر وأبكاني / والدهر ذوصرف وألوان

یعنی: روزگار مرا خندان نمود در برهه ای از زمان و گریان نمود در جمله ای از زمان، و روزگار محل انقلاب و تغیر است.

لتسعة بالطف قد غودروا / صاروا جميعاً رهن أكفان

یعنی: دهر مرا گریانید از برای نه نفر بزرگواری که برایشان در صحرای کربلا مکر نمودند و شهید کردند.

پس آن حضرت گریست و حضرت امام جعفر صادق علیه السلام نیز گریست و آواز گریه دختری را نیز در پشت خیمه شنیدم که می گریست. چون به این شعر خود رسیدم که:

وستة لايتجارى بهم / بنو عقیل خیر فرسان

یعنی: روزگار مرا گریان نمود به جهت شهید شدن شش نفر از فرزندان عقیل که از شجاعت ایشان کسی جرأت نمی نمود که در مقابل ایشان رود و بهترین سواران بودند.

ثم علي الخير مولاهم / ذكرهم هيج أحزاني

یعنی: بعد روزگار مرا گریان نمود به جهت مولا و آقای ایشان که توفیق خیرات و امور خیر داده شده بود یعنی: حضرت امام حسین علیه السلام با مسلم بن عقیل. همین که متذکر می شوم مصایب ایشان را، یاد آن مصایب به هیجان می آورد احزان مرا.

پس حضرت امام محمد باقر علیه السلام گریست و فرمود:

ما من رجل ذكرنا أو ذكرنا عنده فيخرج من عينيه ماء ولو مثل جناح البعوضة إلا بنى الله تعالى له بيتاً في الجنة وجعل ذلك الدمع حجاباً بينه وبين النار.

یعنی: نیست مردی که ما را یاد نماید یا مذکور شویم در نزد او پس بیرون آید از دو چشم او اشکی، هر چند مثل پر پشه ای باشد، بنا می گذارد حق تعالی برای او خانه ای در بهشت و قرار می دهد آن اشک را حجابی در میانه او و آتش.

بعد حضرت فرمود: «خداوندا! بیامرز گناه گذشته و آینده کمیت راه و چون به این شعر خود رسیدم:

متى يقوم الحق فيكم متى / يقوم مهديكم الثاني

یعنی: در چه زمان برپا می ایستد حق در شما و در چه زمان برپا می ایستد مهدی ثانی شما؟

چون این کلام از من صادر شد دیدم فی الفور آن حضرت فرمود: إن شاء الله. وسريعاً بعد فرمود: مهدی ما امام نهم از اولاد حسین علیه السلام است.

من عرض نمودم: در چه زمان ظاهر خواهد شد؟ فرمود: مَثَل او مانند قیامت است که ظاهر نخواهد شد مگر بغتة. ⁽¹⁾

و در کتاب کامل الزيارة از ابی هارون مکفوف روایت کرده است که گفت: به خدمت حضرت امام جعفر صادق علیه السلام رفتم. پس آن حضرت به من فرمود: شعری بخوان در مصیبت حضرت امام حسین علیه السلام پس شروع نمودم به خواندن، فرمودند: نه؛ بلکه به همان روش بخوان که در نزد خود می خوانید و در نزد قبر آن حضرت مرثیه می خوانید به جهت او. پس خواندم :

امرر على جدث الحسين / فقل لأعظمه الزكية

پس حضرت گریست. پس من ساکت شدم. فرمود: بخوان باز خواندم. فرمود: زیادتر بخوان. پس خواندم :

یا مريم قومي واندبي مولاك / وعلى الحسين فاسعدي بيكاك

یعنی: ای مریم! برخیز و ندبه و نوحه نما بر مولای خود و یاری نما حضرت امام حسین را به گریه خود.

پس حضرت گریان شد و خروش و ناله و گریه زنان بلند شد. چون ساکت شدند، فرمود: ای اباهارون! کسی که بخواند در مصیبت حسین شعری و ده نفر را بگریاند، بعد یک یک را ناقص کرد تا رسید به واحد، پس فرمود: کسی که بخواند در مصیبت حسین و بگریاند یک نفر را از برای اوست بهشت.

بعد فرمود: کسی که یاد کند آن حضرت را و بگرید، از برای اوست بهشت. ⁽¹⁾

و در امالی صدوق از ابی عماره منشد روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمود: یا ابا عمار! شعری بخوان در مصیبت حسین بن علی علیه السلام. پس من خواندم و آن حضرت گریست. پس باز خواندم و گریست. به خدا سوگند که پیوسته من می خواندم و آن حضرت می گریست تا اینکه صدای گریه از خانه آن حضرت بلند شد. پس فرمود:

یا اباعمار! کسی شعری بخواند در مصیبت حسین بن علی علیه السلام و پنجاه نفر را بگریاند، از برای اوست بهشت .

و کسی که در مصیبت حسین شعری بخواند و سی نفر را بگریاند، از برای اوست بهشت .

و کسی که در مصیبت حسین شعری بخواند و بیست نفر را بگریاند، از برای اوست بهشت.

و کسی که در مصیبت حسین شعری بخواند و ده نفر را بگریاند، از برای اوست بهشت.

و کسی که در مصیبت حسین شعری بخواند و یک نفر را بگریاند، از برای اوست بهشت .

و کسی که در مصیبت حسین شعری بخواند پس خود بگرید، از برای اوست بهشت .

و کسی که در مصیبت حسین شعری بخواند و خود را شبیه به گریه کننده بدارد، از برای اوست بهشت. ⁽²⁾

و شیخ کشی در رجال خود از زید شخام روایت کرده است که ما با جماعتی از اهل کوفه در

خدمت حضرت امام جعفر صادق علیه السلام بودیم که جعفر بن عفان وارد شد. پس حضرت او را به نزدیک خود طلبید و نشانید. بعد فرمود: يا جعفر! گفت: « ليتك جعلني الله فداك: خدا مرا به فدای تو کند!» فرمود که شنیده ام که شعر میگویی در مصیبت حضرت امام حسین علیه السلام و نیکو می گویی. گفتم: بلی، خدا مرا فدای تو گرداند! فرمود که بخوان.

چون خواندم، ⁽¹⁾آن حضرت گریان شد و قطرات اشک بر رو و ریش مبارکش جاری شد و اشخاصی که در آن مجلس بودند، گریان شدند. بعد آن حضرت فرمود: یا جعفر! به خدا سوگند که ملائکه مقربین در اینجا حاضر شدند و مرثیه تو را برای حسین شنیدند و زیاده از آنچه ما گریستیم، گریستند. و حق تعالی در این ساعت بهشت را بتمامه بر تو واجب گردانید و گناهان تو را آمرزید.

پس فرمود: یا جعفر! می خواهی زیاده بگویم! عرض کرد: بلی ای سید من! فرمود:

نیست احدی که در مصیبت حسین شعری بگوید، پس بگرید و بگریاند غیر را به آن شعر، مگر این که خدا واجب می گرداند بر او بهشت را و گناهان او را می آمرزد. ⁽²⁾

و بعضی از ثقات از سید علی الحسینی روایت کرده است که گفت: من مجاور مولای خود علی بن موسى الرضا علیه السلام بودم. چون روز عاشورا شد، مردی از اصحاب ما مقتل حضرت امام حسین را می خواند. به این روایت رسید که حضرت باقر علیه السلام فرمود که هر که از دیده های او در مصیبت حسین به قدر پرپشه ای اشک بیرون آید، حق تعالی گناهان او را بیامرزد، اگرچه مانند کف دریاها باشد.

و در آن مجلس مرد جاهلی که مدعی علم بود، حاضر بود. گفت: «این حدیث صحیح نیست و عقل آن را اعتقاد نمی کند.» و بسیار شد بحث ما واو؛ ولكن او از ضلالت خود برنگشت و برخاست.

چون شب درآمد، به خواب رفت. در خواب دید که قیامت برپا شده است و مردم همه را در یک صحرا جمع کرده اند و ترازوهای اعمال را نصب نموده اند و حساب را بر پا نموده اند و کتب را پهن نموده اند و آتش جهنم را افروخته اند و قصرهای بهشت را زینت داده اند. در آن وقت تشنگی بر او غالب شد و هرچه طلب آب نمود، نیافت. و چون به جانب راست و چپ نگاه کرد، ناگاه حوض بسیار طویل و عریضی به نظر او آمد.

گفت: پس من در نفس خود گفتم: این است حوض کوثر. و در آن حوض بود آبی که سردتر از برف و از هر شیرینی، شیرین تر. و برکنار حوض دو مرد و یک زن دیدم که نور ایشان می درخشید بر خلایق

و جامه های سیاه پوشیده بودند و می گریستند و محزون بودند. پس پرسیدم که این ها کیستند؟

کسی در جواب من گفت: این است محمد مصطفی و این است امام علی مرتضی و این است طاهره فاطمه زهراء. پس گفتم: چرا لباس سیاه پوشیده اند و گریان اند و گریان و محزون می باشند؟!

گفت: مگر امروز روز عاشورا و روز قتل حسین نیست؟! حزن ایشان به این سبب است.

پس نزدیک سیده زنان حضرت فاطمه علیها السلام رفتم و عرض کردم: ای دختر رسول خدا! من تشنه ام. پس آن حضرت از روی غضب بر من نظر کرد و فرمود: تویی که انکار میکنی فضیلت گریستن بر مصيبت فرزند من و سرور قلب من و نور چشم من حسین که او را از روی ظلم و عدوان شهید کردند؟! خدا لعنت کند کشنده او را و کسی را که ظلم نمود بر او و منع نمود او را از آشامیدن آب.

پس من از دهشت از خواب بیدار شدم و بسیار استغفار کردم و پشیمان شدم از کرده خود و رفتم به نزد اشخاصی که در یوم سابق با ایشان بودم و خواب خود را به جهت ایشان نقل کردم و توبه نمودم به سوی خدای عزّ وجلّ که از تقصیر من در گذرد. ⁽¹⁾

و شیخ طوسی از معاوية بن وهب روایت کرده است که گفت: وقتی در خدمت حضرت امام جعفر صادق علیه السلام نشسته بودم که ناگاه مرد پیری که از شدت پیری منحنی شده بود، به مجلس حضرت درآمد و گفت: «السلام عليك ورحمة الله» حضرت فرمود: وعليك السلام ورحمة الله اى شیخ! به نزدیک من بیا.

پس آن مرد به نزدیک آن حضرت آمد و دست آن حضرت را بوسید و گریست. حضرت فرمود: چه چیز تو را به گریه درآورده است ای شیخ پیر؟

آن پیر عرض کرد: یابن رسول الله ! من صد سال است که آرزومندم که شما خروج کنید و می گویم که در این سال خواهد شد و در این ماه خواهد شد و در این روز خواهد شد، و نمی بینم این حالت را در شما. پس مرا ملامت می کنی که گریه می کنم؟!

پس حضرت گریان شد. بعد فرمود: ای شیخ! اگر اجل تو تأخیر افتد تا ما خروج کنیم، با ما خواهی بود. و اگر پیش تر از دنیا مفارقت کنی در روز قیامت با اهل بیت رسول خدا خواهی بود.

آن مرد پیر گفت: یابن رسول الله! بعد از آن که این کلام از تو شنیدم، هرچه از من فوت شود، پروا نخواهم کرد.

پس حضرت فرمود: ای شیخ! رسول خدا فرمود: «در میان شما دو چیز سنگین می گذارم که اگر متمسک به آن دو چیز شوید، هرگز گمراه نمی شوید؛ کتاب خدا و عترت من واهل بيت من.» وتو با ما خواهی بود در روز قیامت.

پس فرمود که ای شیخ! گمان ندارم که از اهل کوفه باشی عرض کرد: نه. حضرت فرمود: پس مردم کجایی؟ عرض کرد: از حوالی کوفه می باشم؛ فدای تو شوم!

حضرت فرمود: آیا منزل تو نزدیک است به قبر جد مظلومم حسین؟ مرد پیر عرض کرد: بلی؛ منزل من نزدیک است به قبر آن جناب. حضرت فرمود: چگونه است رفتن تو به زیارت حسین؟ پیر عرض کرد: می روم و بسیار می روم.

حضرت فرمود: یا شیخ! این خونی است که خداوند عالم طلب این خون را خواهد فرمود و مصیبتی به فرزندان فاطمه نرسیده است و نخواهد رسید مثل مصیبت حسین علیه السلام . و به تحقیق که آن حضرت شهید شد با هفده نفر از اهل بیت خود که نصیحت کردند از برای خدا و صبر کردند در راه خدا؛ پس خداوند عالم جزا دهد ایشان را بهترین جزاهای صبرکنندگان .

و چون قیامت برپا شود، حضرت رسول خدا صلی الله علیه وآله بیاید و حضرت امام حسین علیه السلام با او باشد و دست حضرت رسول صلى الله عليه وسلم بر سر حضرت امام حسین علیه السلام و خون از آن ریزد. پس می فرماید: یا رب! سل أمتي فيم قتلوا ابني ؟! یعنی: ای پروردگار من! سؤال کن از امت که به چه سبب فرزند مرا کشتند؟!

و فرمود آن حضرت که هر جزع و بکائی مکروه است مگر جزع کردن و گریستن بر حسین علیه السلام. ⁽¹⁾

فصل ششم : در ثواب زیارت آن حضرت وفضل کربلا و غیر آن

در کتاب منتخب از جابر جعفی روایت کرده است که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمود: یا جابر! چقدر مسافت است در میان منزل شما و قبر حضرت امام حسین علیه السلام؟

عرض کردم: یک روز و بعضی از روز دیگر. فرمود: آیا زیارت می کنی او را؟ عرض کردم: بلی. فرمود: آیا تو را شاد نکنم؟ آیا تو را بشارت ندهم به ثواب زیارت حسین؟ گفتم: بلی؛ فدای تو شوم!

فرمود: به درستی که مردی از شما همین که مهیا می شود از برای رفتن به زیارت آن جناب، اهل آسمان به یکدیگر بشارت می دهند که فلان شخص مهیای سفر زیارت شده است. و چون از در خانه خود بیرون می رود، ⁽¹⁾موکل می گرداند حق تعالی به آن زایر، چهل هزار از ملائکه که صلوات می فرستند بر او تا این که برسد به قبر آن حضرت. و ثواب هر قدمی که بر می دارد، مثل ثواب کسی است که در خون خود غلطیده باشد در راه خدا.

و چون خواهی که سلام کنی بر قبر مبارک، دست خود را بگذار بر قبر و بگو: «السلام عليك يا حجة الله في أرضه». بعد برخیز به نماز خود؛ به درستی که خدا صلوات می فرستد بر تو با ملائکه او تا این که از نماز فارغ شوید. و از برای تو می باشد به هر رکعتی که به عمل می آوری در نزد قبر، ثواب هزار حج و هزار عمره و عتق هزار رقبه و مثل ثواب کسی که هزار مرتبه در راه خدا با پیغمبر مرسلی جهاد کرده باشد.

و چون برخیزی از نزد قبر، منادی ندا می کند که اگر بشنوی ندای او را، هرآینه مادام العمر از آن جا حرکت نمی کنی و می گوید: طوبی از برای تو باد ای بنده خدا! به تحقیق که فایده بردی و سالم گردیدی. حق تعالی گناهان گذشته تو آمرزید. پس از سرگیر حال، عمل خود را.

پس اگر در آن روز یا در آن شب یا در آن سال بمیرد، قبض روح او را احدی نمی کند غیر از خدا.

و چون آن زایر از نزد قبر برخاست، ملائکه نیز با او برمی خیزند و تسبیح می کنند و صلوات می فرستند بر او تا این که وارد منزل خود شود. پس ملائکه عرض می کنند: پروردگارا! بنده تو زیارت کرد قبر ولی تو را و مراجعت نمود به منزل خود؛ پس به کجا برویم ما؟

پس ندایی از آسمان به ایشان رسید که ای ملائکه من! بایستید بر در خانه بنده من؛ تسبیح کنید مرا و تقدیس بگویید مرا و تهلیل بگویید مرا و بنویسید آن را در نامه حسنات این بنده تا روز وفات او.

و چون این بنده را وفات دریابد، حاضر می شوند آن ملائکه در غسل او و کفن او و نماز او. بعد می گویند: پروردگارا! موکل گردانیدی ما را به در خانه بندۀ خود. حال وفات یافته است؛ پس به کجا رویم؟

پس ندا به ایشان می رسد که ای ملائكة من! بایستید به قبر بندۀ من، تسبيح وتقديس وتهليل بگویید مرا و بنویسید ثواب آن را در نامه حسنات او تا روز قیامت. ⁽¹⁾

و در کتاب کامل الزیارة از عبد الله بن محمد روایت کرده است که حضرت امام محمد باقر علیه السلام فرمود که بود رسول خدا صلی الله علیه وآله در وقتی که حسین علیه السلام بر آن حضرت وارد می شد، آن حضرت را به طرف خود می کشید، بعد می فرمود: یا امیرالمؤمنین علیه السلام ! نگاه دار او را. بعد خود را بر روی او می انداخت و می بوسید و می گریست. پس حضرت امام حسين علیه السلام عرض كرد: «يا أبة! لم تبكي؟ یعنی: ای پدر! چرا گریه می کنی؟» حضرت می فرمود: ای فرزند من! می بوسم محل شمشیرها که بر تو می زنند و گریه می کنم.

حضرت امام حسین علیه السلام عرض کرد: «یا أبة وأقتل؟! یعنی: ای پدر! مرا می کشند؟!». «قال: إي والله: فرمود: بلی؛ به خدا سوگند»، تو را می کشند با پدرت و برادرت.

حضرت عرض کرد: قبرهای ما متفرق است؟ فرمود: بلی ای فرزند! حضرت عرض کرد: پس که ما را زیارت می کند از امت تو؟ فرمود که:

زیارت نمی کنند مرا و پدر تو را و برادر تو را و تو را مگر صدیقون از امت من. ⁽²⁾

و در کتاب بحار از عروة بن زبیر روایت کرده است که شنیدم از ابوذر در وقتی که او را عثمان از مدینه خارج نموده بود به سوی ربذه؛ پس مردم به او گفتند: ای ابوذر! مسرور باش که این عملی که برتو وارد آمده است، قلیل است در راه خدا.

پس ابوذر گفت: چه بسیار آسان است این؛ ولکن چگونه آید بر شما در وقتی که کشته شود

حسین بن علی کشته شدنی؟! یا فرمود: ذبح شود، ذبح شدنی و به خدا سوگند که نمی باشد بعد از قتل خلیفه یعنی علی بن ابی طالب علیه السلام قتلی اعظم از آن. به درستی که خداوند عالم شمشیر انتقام خود را خواهد کشید بر این امت و در غلاف نخواهد کرد ابداً و می فرستد انتقام کشنده از ذریه او را تا این که از مردم انتقام کشد.

و به درستی که شما اگر بدانید که به سبب شهادت آن حضرت چقدر مصیبت داخل می شود بر اهل دریاها و ساکنان کوه ها و بیشه ها و نیستان ها و اهل آسمان ها، هر آینه آنقدر گریه کنید تا روح از بدن های شما مفارقت کند.

و نیست آسمانی که چون روح مقدس آن حضرت را بالا برند و به آن آسمان رسد، مگر این که هفتاد هزار ملک به فزع می آیند در آن آسمان و برپا می ایستند و می لرزد مفاصل ایشان تا روز قیامت. و نیست ابری که مرور نماید و رعد و برق زند مگر این که لعنت می کند بر قاتل آن حضرت. و نیست روزی مگر این که روح مقدس آن حضرت را بر حضرت رسول عرض می کنند و با یکدیگر ملاقات می نمایند. ⁽¹⁾

وايضاً در بحار از ابان بن تغلب روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمودند که چهار هزار ملک نازل شدند و اراده نمودند که یاری نمایند حضرت امام حسین علیه السلام را در قتال؛ پس اذن نیافتند در قتال. پس رجوع نمودند در طلب اذن. چون فرود آمدند، آن حضرت را شهید کرده بودند. پس ایشان نزد قبر آن حضرت ژولیده مو و غبارآلوده می باشند و می گریند بر او تا روز قیامت. و رئیس ایشان ملکی است که او را منصور می نامند. ⁽²⁾

و در بحار از شمالی روایت کرده است که او به خدمت حضرت امام محمد باقر علیه السلام عرض کرد که آیا همه شما قائم به حق نیستید؟ حضرت فرمود: بلی. عرض کرد: پس چرا قائم را قائم می گویند؟ فرمود که چون جدم حسین علیه السلام شهید شد، ملائکه گریستند و به خروش آمدند و عرض کردند: ای خداوند ما و سید ما! آیا تغافل می کنی و انتقام نمی کشی از کسی که شهید کرد برگزیده پسر برگزیده تو را و بهترین خلق تو را؟

پس حق تعالی وحی نمود به ایشان که قرار بگیرید ملائکه من! پس به عزت و جلال خودم سوگند که البته انتقام خواهم کشید از ایشان هرچند بعد از مدتی باشد.

پس حق تعالی پرده را برداشت از امامان فرزندان حسین علیه السلام . چون ملائکه نظر نمودند به آن انوار مقدسه مسرور شدند. و ملائکه ملاحظه نمودند که یکی از انوار ایستاده است و نماز می خواند. پس

حق تعالی فرمود: به این شخص که قائم است، انتقام خواهم کشید از ایشان. ⁽¹⁾

وایضاً در بحار از کرام روایت کرده است که گفت: من سوگند یاد کردم در میان خود و نفس خود که نخورم در روزها خوردنی ابداً تا این که قائم آل محمد ظهور کند.

حضرت فرمود: پس روزه بدار یا کرام! مگر دو روز عید و سه روز ایام تشریق و ایامی که مریض یا مسافر باشی. به درستی که حسین علیه السلام چون شهید شد، آسمان ها و زمین ها و آنچه در آن هاست و ملائکه به خروش آمدند و گفتند: ای پروردگار ما! اذن بده ما را در هلاک نمودن خلق تا این که براندازیم ایشان را از روی زمین به سبب آنچه حلال شمرده اند از هتک حرمت تو و شهید کردند برگزیده تو را. پس خداوند عالم وحی نمود به ایشان که «ای ملائکه من! و ای آسمان و زمین من! ساکن شوید». پس حجابی از حجاب ها را برداشت که در پشت آن حجاب، محمد و دوازده وصی او بودند. بعد دست حضرت قائم علیه السلام را از میان ایشان گرفت و فرمود: «ای ملائکه من! وای آسمان و زمین من! به این شخص نصرت می جویم از برای حسین». سه دفعه این کلام را فرمود. ⁽²⁾

وايضاً در بحار از ابی بصیر روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمود: موکل کرده است حق تعالی به قبر حسین بن علی علیهما السلام هفتاد هزار ملک را که صلوات می فرستند بر آن جناب در هر روزی و ژولیده و غبارآلود می باشند از روزی که شهید شده است تا وقتی که خدا خواهد.

و قصد نموده است به این، قیام قائم علیه السلام را. ⁽³⁾

و ايضاً در بحار از شمالی روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمود که حق تعالی موکل کرده است به قبر حسین علیه السلام چهار هزار ملک را که ژولیده موی و غبارآلود می باشند و می گریند از برای آن حضرت از طلوع صبح تا زوال شمس. و چون زوال شمس شود، چهار هزار ملک دیگر نازل می شوند و آن چهار هزار اول بالا می روند و پیوسته آن چهار هزار ملک گریه می کنند تا طلوع صبح. ⁽⁴⁾

و ايضاً در بحار از ابوبصیر روایت کرده است که حضرت باقر علیه السلام فرمود که چهار هزار ملک ژولیده مو و غبارآلود می گریند بر حسین علیه السلام تا روز قیامت. پس احدی به زیارت آن حضرت نمی آید مگر این که استقبال می کنند او را و مریض نمی شود احدی از آن ها مگر این که عیادت می نمایند او را

و نمی میرد احدی از ایشان مگر این که در جنازه او حاضر می شوند. ⁽¹⁾

و ايضاً در در بحار از صفوان جمال روایت کرده است که سؤال کردم از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در راه مدینه و ما ارادۀ مکه داشتیم. و عرض کردم که یابن رسول الله! چرا مکدر و محزون و منکسری؟ فرمود: اگر بشنوی آنچه را من می شنوم، هر آینه تو را باز می دارد از سؤال نمودن از من.

عرض کردم: مگر شما چه می شنوید؟ فرمود: ابتهال ملائکه را به سوی خدای عزّ وجلّ بر قتله اميرالمؤمنين علیه السلام وقتله حسین علیه السلام و نوحه نمودن جنیان و گریستن ملائکه ای که در اطراف قبر او هستند

و شدت جزع ایشان را. پس کیست که با وجود این بر او گوارا باشد خوردن یا آشامیدن یا خوابیدن؟!

وايضاً در بحار از اسحاق بن عمار روایت کرده است که من به خدمت امام جعفر صادق علیه السلام عرض کردم که من در شب عرفه در حایر حضرت امام حسین علیه السلام بودم و در آن جا نماز می کردم و در آن جا نزدیک پنجاه هزار کس دیدم با روهای نیکو و بوهای خوش و در تمام شب نماز می کردند. چون صبح طالع شد، من به سجده رفتم و چون سر از سجده برداشتم کسی از ایشان را ندیدم.

حضرت فرمود: چون حسین بن علی علیهما السلام در کربلا مشغول به قتال بود، پنجاه هزار ملک بر او گذشتند و به آسمان رفتند. چون به آسمان رسیدند، حق تعالی به ایشان وحی کرد که گذشتید به فرزند حبیب من و او مشغول قتال بود، پس یاری ننمودید او را؛ پس بروید به سوی زمین و ساکن شوید در نزد قبر او ژولیده و غبارآلود تا قیام ساعت. ⁽²⁾

و در کتاب کامل الزيارة از بکر بن محمد روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمودند که موکل نموده است حق تعالی به قبر حسین بن علی علیهما السلام هفتاد هزار ملک، ژولیده و غبارآلود می باشند. تا روز قیامت نماز می گذارند در نزد قبر آن حضرت هر یک نماز واحدی از ایشان معادل است با هزار نماز آدمی و ثواب نماز ایشان از برای زایر آن حضرت است. ⁽³⁾

و در کامل الزيارة از عبدالرحمان بن حماد بصری روایت کرده است که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمود به من: به درستی که در نزد شما یا فرمود: در قرب شما هر آینه فضیلتی هست، به احدى مثل آن عطا نشده است. و گمان ندارم که بشناسید آن را حق شناختن و محافظت نمی نمایید آن را و قیام نمی نمایید بر حق او به درستی که از برای آن فضیلت، اهل مخصوصی است که نام برده شده است از برای آن و عطا کرده شده اند به آن بدون حولی و قوتی که از ایشان باشد

مگر این که خداوند عالم این را قرار داده است از برای ایشان و سعادتی است که خدا برگزیده است ایشان را به آن سعادت، و رحمت و مهربانی است که مقدم داشته شده است به جهت ایشان.

عرض کردم: فدای تو شوم! چیست آنچه وصف فرمودی و نام آن را نبردی؟ فرمود:

آن، زیارت جدم حسین علیه السلام است. به درستی که آن حضرت غریب است و در زمین غربت است. می گرید بر او کسی که زیارت کند او را و محزون می شود از برای او کسی که به زیارت او نرود و می سوزد از برای او کسی که ندیده است او را و رحم می کند بر او کسی که نظر کند به سوی قبر فرزند او که واقع است در نزد پاهای آن حضرت، در زمین بی آب و علف؛ و نیست دوستی در قرب او و نه خویشی.

پس او را از حقش منع کردند و دور او را گرفتند اشخاصی که مرتد بودند؛ تا اینکه او را کشتند و ضایع کردند او را و بدن او را در بیابان از برای سباع گذاشتند و منع نمودند او را از آب فرات، آن چنانی که سگان از آن می آشامند، و ضایع کردند حق رسول خدا را و وصیت آن حضرت را نسبت به او و به اهل بیت او. پس آن حضرت شام نمود در حالتی که او را دفن ننموده اند و انداخته اند آن جناب را در میان خویشان و شیعیان خود در میان خاک ها. و تنهایی آن جناب و دوری او از جد بزرگوارش به وحشت می اندازد کسی را که به نزدیک آن جناب برود در منزلی که نمی رود در آن منزل مگر کسی که امتحان نموده است خدا قلب او را از برای ایمان و شناسانده است حق ما را به او.

پس گفتم: فدای تو شوم! من به زیارت آن حضرت می رفتم تا این که دیدم که خلیفه جور ضبط می کند اموال کسی را که به زیارت او رود، و من مرد مشهوری می باشم نزد ایشان، پس ترک نمودم زیارت آن حضرت را از روی تقیه، و من می دانم قدر فضیلت زیارت آن حضرت را.

پس فرمود: آیا میدانی چقدر است؟ فضیلت کسی که به زیارت آن جناب رود این است که خداوند عالم مباهات می کند به او ملائکه آسمان را. اما اجری که از برای اوست در نزد ما، پس رحمت فرستادن ماست بر او در هر صبح و شامی. و به تحقیق که خبر داد مرا پدرم که :

خالی نیست آن مکان شریف، از روزی که آن جناب شهید شده است، از صلوات فرستنده بر او از ملائکه یا از جن یا از آدمی یا از وحوش. و نیست چیزی مگر این که غبطه می برد بر زایر آن جناب و می مالد خود را به او و امیدوار است از نظر نمودن به او ثواب را، به سبب نظر کردن آن زایر به قبر آن حضرت.

بعد فرمودند: به من خبر رسیده است که قومی از نواحی کوفه و گروهی از غیر آن نواحی و زنان چندی می روند به زیارت آن حضرت و نوحه می نمایند بر او؛ این زیارت را در نصف شعبان به عمل می آورند و آن روز را بعضی به قرائت مشغول اند و بعضی به قصه گفتن و بعضی به ندبه کردن و بعضی به مرثیه گفتن .

پس عرض کردم: بلی، فدای تو شوم! من ملاحظه نمودم بعضی از آنچه را که فرمودی. پس حضرت فرمود: حمد مر خداوندی را که قرار داد در مردمان، کسی را که صبح نماید در نزد ما و مدح نماید ما را و مرثیه بگوید از برای ما، و گردانید دشمن ما را کسی که طعن بزنند بر او، چه از خویشان ما باشد یا غیر و تمسخر نمایند ایشان را و قبیح شمرند آنچه را که ایشان می کنند. ⁽¹⁾

و در کامل الزیارة مسنداً از جابر از امام محمد باقر علیه السلام روایت کرده است که امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: وقتی رسول خدا صلی الله علیه وآله به دیدن ما آمد و ام ایمن از برای ما شیر و خرما و کره به عنوان هدیه آورده بود و ما آن ها را نزد آن حضرت آوردیم و آن جناب تناول فرمود. بعد برخاست و به زاویه خانه رفت و چند رکعت نماز کرد و چون به سجده آخر رسید، بسیار گریه کرد.

پس احدی از ما سؤال ننمود سبب آن را، به سبب جلالت و عظمت آن حضرت. پس حضرت امام حسین علیه السلام برخاست و در دامن حضرت رسول قرار گرفت و عرض کرد: «یا أبه! ای پدر!» به دیدن ما آمدی؛ ما از چیزی مسرور نگشتیم چنانچه از آمدن تو مسرور گشتیم. بعد گریستن تو ما را به غم انداخت. چه چیز تو را به گریه درآورد؟

فرمود: ای فرزند من! جبرئیل به من خبر داد که شما را می کشند و قبور شما متفرق است.

حضرت امام حسین عرض کرد: پس چیست اجر کسی که زیارت نماید قبور ما را با تفرقی که دارند؟ فرمود:

ای فرزند! آن گروه زوار طوایف چندی می باشند از امت من که زیارت می کنند شما را و مسئلت می نمایند به سبب آن زیارت، برکت را و سزاوار است بر من که در روز قیامت به نزد ایشان روم و خلاص نمایم ایشان را از هول های روز قیامت و از گناهان ایشان و ساکن نماید خدا ایشان را در بهشت. ⁽²⁾

و در کتاب منتخب از سلیمان اعمش روایت کرده است که من در کوفه نازل شده بودم

و همسایه ای داشتم که به نزد او می رفتم و با او صحبت می داشتم. پس شب جمعه به نزد او رفتم و گفتم: چه می گویی در زیارت امام حسین علیه السلام؟ گفت: آن بدعتی است و هر بدعتی ضلالت است و هر ضلالتی، بازگشت آن به سوی آتش است!

پس با نهایت غیظ و خشم از پیش او برخاستم و با خود قرار دادم که سحر می روم به نزد او و بعضی از فضایل آن حضرت را برای او ذکر می کنم؛ اگر در این معانده اصرار نمود، او را به قتل می رسانم. چون وقت سحر شد رفتم به در خانه او و در کوبیدم و اسم او را صدا زدم. زوجه او جواب گفت که او در اول شب به زیارت امام حسین علیه السلام رفت.

سلیمان گفت: من نیز به قصد زیارت آن حضرت از عقب او روانه شدم و چون به قبر منور آن حضرت رسیدم، دیدم که آن مرد پیر در سجده است و دعا می کند و می گرید و از حق تعالی طلب آمرزش می نماید. و بعد از زمان طویلی سر از سجده برداشت. پس به او گفتم: ای شیخ! تو دیروز می گفتی که «زیارت حسین بدعت است» و امروز خود به زیارت او آمده ای؟!

گفت: ای سلیمان! مرا ملامت مکن که من پیش تر اعتقاد به امامت اهل بیت نداشتم؛ تا این که در این شب خواب هولناکی دیدم که مرا به ترس انداخت. گفتم: چه خواب دیدی ای شیخ؟

گفت: در خواب دیدم مرد جلیل القدری را که میانه بالا بود، نه بسیار بلند و نه بسیار کوتاه که قدرت بر وصف او ندارم از بزرگی جلال و جمال و بهاء و کمال او. و گروهی بر دور او برآمده بودند و در پیش روی او سواری بود که بر سر او تاجی بود که چهار رکن داشت و در هر رکنی جواهری نصب کرده بودند که مسافت سه روز راه را روشن می کرد. من از بعضی خدام او پرسیدم که این بزرگوار کیست؟ گفت: او محمد مصطفی است.

گفتم: این بزرگوار دیگر کیست؟ گفت: علی مرتضی وصی رسول خداست.

بعد نظر می کردم که ناگاه نظر من به ناقه ای از نور افتاد که بر آن ناقه، هودجی از نور بسته بودند که در آن هودج دو زن نشسته بودند و آن ناقه پرواز می کرد در میان زمین و آسمان. پرسیدم که این ناقه از کیست؟ گفت: از فاطمه زهراء و خدیجه کبری است.

پس جوان دیگری دیدم. پرسیدم که: این جوان کیست؟ گفت: حسن بن علی است.

پرسیدم که ایشان به هیئت اجتماع کجا می روند؟ «فقال: لزيارة المقتول ظلماً الشهيد بكربلاء الحسين بن علي المرتضی: گفت: می روند به زیارت حسین بن علی مرتضی که به ظلم و ستم او را شهید نمودند در صحرای کربلا».

پس من به نزدیک هودج حضرت فاطمه علیها السلام رفتم. دیدم که رقعه های نوشته از آسمان هودج آن

حضرت فرو می ریزد. پرسیدم که برات ها چیست؟

گفت: این ها براتی است که نوشته شده است در آنها امان از آتش از برای زوار حضرت امام حسین علیه السلام در شب جمعه .

من التماس کردم که یکی از این برات ها را به من بده. گفت: تو می گویی که زیارت حضرت امام حسين علیه السلام بدعت است. تا از این سخن توبه نکنی و اعتقاد ننمایی به فضیلت و شرف آن حضرت و به زیارت او نروی، از برات ها چیزی به تو نخواهد رسید.

پس ترسان و هراسان از خواب بیدار شدم و در همان ساعت قصد زیارت. آن حضرت کردم و آمدم به زیارت و من توبه نمودم از گفته خودای سلیمان! به خدا سوگند که مفارقت نمی کنم از قبر حسین تا این که روح من از جسد من مفارقت نماید. ⁽¹⁾

و در کتاب کامل الزیارة از ابی حمزه ثمالی روایت کرده است که در آخر زمان بنی مروان به زیارت حضرت امام حسین علیه السلام رفتم در پنهانی از اهل شام. چون به کربلا رسیدم، در گوشه ای پنهان شدم تا این که نصف شب گذشت. پس روانه شدم به نزد قبر آن حضرت. چون نزدیک شدم، مردی رو به من آمد و گفت: برگرد به اجر و ثواب؛ تو نمی توانی برسی به آن قبر .

پس با ترس و بیم برگشتم تا این که صبح نزدیک شد. باز روانه شدم به سوی قبر تا به نزدیک آن رسیدم. دیدم که همان مرد به نزد من آمد و به من گفت: ای مرد! تو نمی رسی به قبر .

گفتم: عافاك الله! چرا نمی رسم به قبر و من از کوفه آمده ام به زیارت آن حضرت؟! حایل مشو در میان من و او. و من می ترسم که صبح شود و اهل شام مرا در اینجا ببینند، مرا به قتل آورند.

پس گفت: قلیلی صبر نما. به درستی که موسی بن عمران علیه السلام از خدا سؤال نمود که او را اذن دهد به زیارت آن حضرت؛ خدا او را اذن داد. پس فرود آمده است از آسمان با هفتاد هزار ملک. پس ایشان در نزد قبر مطهر می باشند از اول شب و انتظار می کشند که صبح طالع شود. بعد بالا می روند به آسمان.

گفتم: تو کیستی؟ عافاك الله! گفت: من از جمله ملائکه ای می باشم که مأمور شده ایم به حراست قبر حضرت امام حسین علیه السلام و استغفار نمودن از برای زوار او.

پس مراجعت نمودم و نزدیک بود که به سبب شنیدن این کلمات عقلم پرواز نماید. چون صبح طالع شد، رفتم به نزدیک قبر منور و احدی مانع نشد. پس سلام کردم بر آن جناب و نفرین کردم بر

قتله او و نماز صبح را به عمل آوردم و از ترس اهل شام به زودی مراجعت نمودم. ⁽¹⁾

و در کتاب کامل الزیارة از یونس روایت کرده است که حضرت امام رضا علیه السلام فرمود: کسی که زیارت کند حسین را پس به تحقیق که حج کرده است و عمره به عمل آورده است.

راوی می گوید: گفتم: ساقط می شود از او حجّة الاسلام؟ فرمود: نه؛ این زیارت، حج فقیر است تا این که استطاعت به هم رساند و حج نماید به سوی بیت الله الحرام. آیا ندانسته ای که هر روزی هفتاد هزار ملک تا وقت شب در دور خانه طواف می کنند، بعد بالا می روند و هفتاد هزار دیگر نازل می شوند و طواف می نمایند بر دور خانه تا صبح؟ و به درستی که حسین علیه السلام گرامی تر است نزد خدا از خانه مکه. و به درستی که در وقت هر نمازی نازل می شوند بر حسین علیه السلام هفتاد هزار ملک پریشان مو و غبارآلود که نوبت نمی رسد به هفتاد هزار اولی تا روز قیامت. ⁽²⁾

وايضاً در کتاب کامل الزیارة از عنبسه روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمود: کسی که به زیارت قبر امام حسین علیه السلام نرود تا این که بمیرد، می باشند ناقص الدین و ناقص الایمان. و اگر داخل بهشت شود، از پست ترین مؤمنین خواهد بود.

و ایضاً در کامل الزیارة از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است: کسی که ترک نماید زیارت حضرت امام حسین علیه السلام تا بمیرد و گمان کند که از شیعه ماست، پس به درستی که او از شیعۀ ما نیست. و اگر داخل بهشت شود، به جهت او منزل نمی باشد و میهمان اهل بهشت خواهد بود. ⁽³⁾

و در کامل الزيارة از منصور بن حازم روایت کرده است که گفت شنیدم که می فرمود: کسی که یک سال از عمرش بگذرد و به زیارت حضرت امام حسین علیه السلام نرود، حق تعالی ناقص می گرداند از عمر او یک سال. و اگر بگویم که بعضی از شما می میرد قبل از اجل خود به مدت سی سال، هرآینه صادق خواهم بود زیرا که شما ترک می نمایید زیارت آن حضرت را.

پس را نگذارید زیارت آن حضرت را که حق تعالی به سبب زیارت آن حضرت طولانی می گرداند از عمرهای شما را و زیاد می گرداند روزی های شما را. و اگر ترک نمایید زیارت آن حضرت را ناقص می گرداند خدا عمرهای شما را و از روزی های شما. پس مفاخرت نمایید در زیارت آن حضرت و مگذارید آن را. به درستی که حسین علیه السلام شهادت دهنده است از برای شما

زیارت نمودن شما او را در نزد خدا و رسول خدا ⁽¹⁾و امیرالمؤمنين علیه السلام. ⁽²⁾

و در کتاب منتخب از محمد بن اسماعیل از موسی بن قاسم حضرمی روایت کرده است که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام از مدینه به کوفه تشریف آوردند در اول خلافت ابی جعفر منصور عباسی. وقتی به من فرمودند: ای موسی! برو به جادۀ بزرگ کوفه و قلیلی در آن جا مکث کن. پس مردی از ناحیه قادسیه به نزد تو خواهد آمد. چون به نزدیک تو رسید، بگو از برای او که در کوفه مردی است از اولاد رسول خدا تو را می طلبد.» آن شخص به شنیدن این سخن مسرور خواهد شد و با تو خواهد آمد.

موسی گفت: من رفتم و بر سر آن جاده ایستادم و آن روز بسیار گرم بود و نظر می کردم در آن بیابان؛ دیدم که چیزی از دور هویدا گردید که می آید چون تأمل نمودم، دیدم که مردی است بر شتری سوار است و می آید. چون به نزدیک من رسید، به او گفتم ای مرد! به درستی که در کوفه مردی است از اولاد رسول خدا، تو را می طلبد و اوصاف تو را بالتمام به جهت من نقل نموده است.

پس بسیار تعجب نمود و مسرور شد به این کلام و گفت مرا ببر به نزد آن جناب. پس آن مرد با من آمد تا این که خوابانید شتر خود را بر در خیمه حضرت امام جعفر صادق علیه السلام . چون داخل خیمه شد، سلام کرد بر آن حضرت و بوسید دست ها و پاهای آن حضرت را پس حضرت فرمود: از کجا می آیی؟

گفت: از اقصی بلاد یمن. حضرت فرمود: تو مردم فلان مکان هستی و اسم تو فلان است. گفت: بلی. فرمود: از برای چه مطلب آمده ای؟ گفت از برای زیارت امام حسین علیه السلام.

حضرت فرمود: آمده ای از برای محض زیارت، بدون این که حاجت دیگر داشته باشی؟ گفت: بلی؛ آمده ام تا دو رکعت نماز بکنم در نزد قبر آن حضرت و زیارت نمایم او را و سلام کنم بر او و برگردم به سوی اهل بیت خود.

حضرت فرمود: چه چیز دیده اید از زیارت آن حضرت؟ گفت: به درستی که ما مشاهده می نماییم از زیارت آن حضرت، برکت و شفاء و عافیت را در نفسهای خود و اهالی خود و اولاد خود و معیشت های خود و مال های خود و قضاء حوایج خود.

حضرت صادق علیه السلام فرمود: آیا نمی خواهی که زیاد بگردانم از برای تو از فضیلت زیارت آن حضرت، ای برادر یمنی؟ گفت: بلی؛ قسم به خدا زیاد گردان به جهت من یا بن رسول الله!

حضرت فرمود: بدان! به درستی که زیارت امام حسین علیه السلام معادل است با حج مبرور مقبول پاکیزه با رسول خدا.

پس آن مرد تعجب نمود از این کلام. پس حضرت صادق علیه السلام فرمود: تعجب منما ای برادر یمنی! معادل است زیارت آن حضرت با دو حج مبرور مقبول پاکیزه با رسول خدا.

پس بر تعجب آن مرد افزود. پس پیوسته آن حضرت زیاد می کرد از فضیلت زیارت آن جناب تا این که فرمود: معادل است زیارت حضرت امام حسین علیه السلام با سی حج مبرور مقبول پاکیزه با رسول خدا صلی الله علیه وآله.

پس آن مرد یمنی گفت: در وقتی که این قدر فضیلت داشته باشد زیارت امام حسین علیه السلام ، پس به خدا سوگند که مفارقت نمی کنم قبر آن حضرت را تا بمیرم.

راوی گفت: پیوسته آن مرد در نزد قبر آن حضرت بود و پناه به آن قبر برده بود تا این که اجل او رسید و به جوار رحمت الهی واصل گردید. ⁽¹⁾

و در کامل الزيارة از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام روایت کرده است که روزی حضرت امام حسین علیه السلام در دامن حضرت رسول خدا صلی الله علیه وآله نشسته بود، حضرت با او بازی می کرد و او را می خندانید. پس عایشه گفت: یا رسول الله ! چه بسیار دوست داری این طفل را؟!

حضرت فرمود: وای بر تو! چگونه دوست نداشته باشم او را و خوش نیاید مرا و حال این که او میوه دل من است و نور دیده من است؟! و بدان که امت من او را خواهند کشت. پس هر که بعد از شهادت او را زیارت کند، حق تعالی برای او ثواب یک حج از حج های من بنویسد.

عایشه از روی تعجب گفت" یک حج از حج های تو؟ حضرت فرمود: بلکه دو حج از حج های من. باز عایشه تعجب کرد، گفت: دو حج از حج های تو؟ حضرت فرمود: بلی؛ بلکه چهار حج.

و پیوسته عایشه تعجب می کرد و حضرت می افزود تا فرمود: نود حج از حج های من که با هر حجی، عمره ای بوده باشد. ⁽²⁾

و در كامل الزيارة از محمد بن مسلم روایت کرده است که حضرت امام محمد باقر علیه السلام فرمودند که اگر بداند زایر که چقدر فضیلت دارد زیارت حضرت امام حسین علیه السلام ، هرآینه می میرد از روی شوق و قطعه قطعه می شود نفس های ایشان از روی حسرت. عرض کردم: چقدر فضیلت دارد؟ فرمود:

کسی که برود نزد قبر آن حضرت از جهت شوقی که به آن حضرت دارد، می نویسد حق

تعالی از برای او هزار حج مقبول و هزار عمره مبروره و اجر هزار شهید از شهدای بدر و اجر هزار روزه دار و ثواب هزار صدقه مقبوله وثواب هزار بنده که از برای محض رضای خدا آزاد شده باشد. و پیوسته در آن سال محفوظ است از هر آفتی که پست تر آن شیطان است. و موکل می سازد خدا به او ملک کریمی را که حفظ می نماید او را از پیش او، از عقب سر و از یمین او و از یسار او و از بالای سر او و از زیر قدم او .

و اگر در آن سال بمیرد، ملائکه رحمت نزد او حاضر می شوند و حاضر می شوند در غسل و تكفين او، استغفار می نمایند از برای او و تشییع می نمایند جنازه او را تا قبر او به استغفار نمودن از برای او. و قبر او به قدر مد نظر گشوده می شود و ایمن می گرداند او را حق تعالی از فشار قبر و از منکر و نکیر که نترسانند او را. و گشوده می شود از برای او دری به سوی بهشت و نامه عمل او را به دست راست او دهند و در روز قیامت نوری به او عطا فرمایند که روشنی می بخشد ما بین مشرق و مغرب را و منادی ندا کند که این امت از زوار حسین بن علی است که زیارت نموده است او را از روی شوق به سوی او.

پس نمی ماند احدی در صحرای قیامت مگر این که تمنا می کند، کاش او نیز از زوار حسین بن علی بودی! ⁽¹⁾

و در کامل الزيارة از قداح روایت کرده است که عرض نمود خدمت امام جعفر صادق علیه السلام : چه چیز است از برای کسی که زیارت نماید حضرت امام حسین علیه السلام را در حالتی که عارف باشد به حق او، بدون تکبر و بدون استنکافی؟

حضرت فرمود که نوشته می شود از برای او هزار حج مقبول و هزار عمره مبروره. و اگر شقی باشد، نوشته می شود سعید و پیوسته فرو می رود در رحمت خدای عزّ وجلّ. ⁽²⁾

و در کتاب کامل الزيارة از حذيفة بن منصور روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمود: چند حج کرده ای؟ عرض کردم: نوزده حج.

فرمود: آگاه باش! اگر تمام نمایی بیست و یک حج را هرآینه خواهی بود مثل کسی که زیارت کند حضرت حسین علیه السلام را.

و شهاب می گوید که حضرت صادق علیه السلام به من فرمود: یا شهاب! چند حج کرده ای؟ عرض

کردم: نوزده حج. فرمود: تمام نما عدد آن را به بیست حج که نوشته می شود از برای تو به یک زیارت امام حسین علیه السلام. ⁽¹⁾

و در كامل الزيارة از حضرت امام رضا علیه السلام روایت کرده است: کسی که زیارت کند حسین علیه السلام را در حالتی که عارف بوده باشد به حق او، می باشد از حدیث گوینده های خدا در فوق عرش او. پس این آیه را تلاوت فرمود:

(إن المتقين في جَنَّاتٍ وَنَهَرٍ في مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَليك مُقْتَدِرٍ) ⁽²⁾

به درستی که متقین در جناتی هستند که نهرها در آن جاری است و در منزل صدق است مکان ایشان، در نزد مالک مقتدر می باشند.

و در كامل الزيارة از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام روایت کرده است که فرمود: چون روز قیامت شود، منادی ندا کند: «کجایند زایرین حسین؟» پس گروهی از مردم برخیزند که عدد ایشان را نمی داند مگر خدا. پس می فرماید به ایشان: چه چیز قصد نمودید در زیارت آن حضرت؟

پس می گویند: زیارت نمودیم از برای دوستی رسول الله و دوستی علی و فاطمه و از برای ترحم بر او به سبب آن ظلم هایی که بر او وارد آوردند.

پس گفته می شود از برای ایشان که این است محمد و علی و فاطمه و حسن و حسین صلوات الله عليهم؛ پس ملحق شوید به ایشان و شما با ایشان خواهید بود در درجه ایشان. ملحق شوید به لواء رسول خدا.

پس می روند به سوی لواء او و آن لواء در دست علی می باشد، تا این که همۀ آنها داخل بهشت می شوند. پس می باشند در پیش روی آن علم و در یمین آن ویسار آن و عقب آن. ⁽³⁾

و در کامل الزيارة از حضرت امام رضا علیه السلام روایت کرده است که فرمودند: کسی که زیارت نماید قبر پدرم را در بغداد، می باشد مثل کسی که زیارت نموده است رسول خدا را. ⁽⁴⁾

بعد فرمود: کسی که زیارت کند حضرت امام حسین علیه السلام را در شط فرات، می باشد مثل کسی که زیارت کرده باشد حق تعالی را در عرش او بالای کرسی او. ⁽⁵⁾

و ابن سنان روایت کرده است که به خدمت حضرت صادق علیه السلام عرض کردم: فدای تو شوم! به درستی که پدرت می فرمود که «در همی که در راه حج صرف شود، ثواب هزار درهم دارد»؛ پس چیست ثواب کسی که به زیارت پدرت حضرت امام حسین علیه السلام رود؟

فرمود: یابن سنان! حساب می شود از برای او به هر درهمی، هزار هزار تا این که شمرد ده ⁽¹⁾هزار درهم را و بلند می شود از برای او از درجات، مثل آن. و رضای خدا بهتر است از برای او و دعای محمد و دعای امیرالمؤمنین و فاطمه و ائمه علیهم السلام بهتر است از برای او. ⁽²⁾

و در هداية الأئمة كه تألیف شیخ حر عاملی است از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام روایت کرده است که زیارت حضرت امام حسین علیه السلام می گشاید روزی را بر بنده؛ پس متخلف می شود ⁽³⁾بر او آن قدری که انفاق کرده است و قرار داده می شود از برای او به هر در همی که انفاق نموده است ده هزار درهم. ⁽⁴⁾

و روایت شده است که قرار می دهد حق تعالی از برای او به هر در همی که اتفاق نموده است، ده هزار شهر در کتاب محفوظ. ⁽⁵⁾

و در کامل الزیارة از یسار روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمودند: کسی که فقیر باشد و نتواند به حج رود، پس برود به نزد قبر ابی عبدالله و زیارت عرفه را دریابد که آن مجزی است از حج اسلام.

آگاه باش که من نمی گویم که این مجزی است از حج اسلام مگر به جهت فقیر. و اما غنی در وقتی که حجة الاسلام را به عمل آورده باشد، پس بخواهد که حج یا عمره مستحب به عمل آورد و منع نماید او را شغل دنیوی یا عایق دیگری، پس برود به زیارت حسین علیه السلام در روز عرفه، مجزی است مر او را از اداء حج و عمره و مضاعف می گرداند حق تعالی از برای او به چندین برابر.

عرض کردم: معادل چند حج و چند عمره است؟ فرمود: شمرده نمی شود آن. عرض کردم: معادل صد حج خواهد بود؟ فرمود: کیست که بتواند بشمرد آن را؟ عرض کردم: معادل است با هزار حج؟ فرمود: بیشتر.

بعد فرمود: (وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللهِ لا تُحْصُوها) ⁽¹⁾یعنی: «اگر بخواهید بشمرید نعمت خدا را، نمی توانید شمرد آن را؛ به درستی که خدا واسع است و داناست.» ⁽²⁾

و در تهذيب الحدیث از یونس بن ظبیان روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمود: کسی که زیارت نماید قبر حسین علیه السلام را در روز عرفه، می نویسد حق تعالی از برای او هزار هزار حج با قائم علیه السلام و هزار هزار عمره با رسول خدا صلی الله علیه وآله و آزاد نمودن هزار هزار بنده و دادن هزار هزار اسب تا سوار شوند جهادکنندگان در راه خدا و می فرماید خداوند عالم: بنده صديق من، ایمان آورده است به وعده من.

و ملائکه می گویند: «فلان شخص صدیق را پاکیزه گردانیده است خداوند عالم از فوق عرش خود.» و او را در زمین «کروبی» نامند، یعنی مقرب و بزرگ خلق. ⁽³⁾

و در کتاب کامل الزيارة از ابن ابی یعفور روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمود از برای مردی از شیعیان خود: آیا زیارت می کنی قبر ابی عبدالله حسین بن علی را؟

گفت: بلی؛ به درستی که من زیارت می کنم آن حضرت را در هر سه سال، یک مرتبه.

پس رنگ حضرت زرد گردید و فرمود: آگاه باش! قسم به خدای آن چنانی که نیست خدایی مگر او اگر زیاده نمایی رفتن به زیارت آن حضرت را هر آینه افضل خواهد بود از آن عملی که در آن مشغولی.

آن مرد گفت: فدای تو شوم؛ آیا آن قدر فضیلت دارد؟

فرمود: بلی؛ به خدا سوگند، اگر من خبر دهم شما را به فضل زیارت آن حضرت و به فضل قبر آن جناب، هرآینه ترک می نمایید حج را بالتمام واحدی از شما حج نخواهد کرد. ویح بر تو باد! مگر نمی دانی که خداوند عالم گرفته است کربلا را حرم امن مبارک خود، پیش از آن که بگیرد مکه را حرم؟!

ابن ابی یعفور می گوید: عرض کردم: حق تعالی واجب گردانیده است بر مردم حج بیت الله و ذکر نفرموده است زیارت قبر حسین علیه السلام را.

حضرت فرمود: هرچند چنین باشد، خداوند عالم به نحوی قرار داده است که گفتم. آیا نشنیده ای قول امیرالمؤمنین علیه السلام را که فرمود: «باطن قدم احق است به مسح نمودن، از ظاهر قدم؛ ولكن حق تعالی واجب کرده است مسح ظاهر قدم را بر بندگان»؟!

آیا ندانسته ای که محل وقوف که عرفات باشد، اگر در حرم باشد، افضل خواهد بود از برای خاطر حرم؛ ولکن خداوند عالم قرار داده است موقف را در غیر حرم؟! ⁽¹⁾

و در کتاب کامل الزيارة از ابان بن تغلب روایت کرده است که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمود که یا ابان! چقدر از زمان می باشد که به زیارت قبر حسین علیه السلام نرفته ای؟

عرض کردم: یابن رسول الله! به خدا سوگند که مدت هایی است که به زیارت نرفته ام.

حضرت فرمود: سبحان الله ربی العظیم و بحمده! تو از رؤساء شیعه ای، ترک می کنی زیارت امام حسین علیه السلام را! کسی که زیارت کند امام حسین علیه السلام را می نویسد حق تعالی به جهت هر یک قدمی که بر می دارد، حسنه و محو می نماید به هر قدمی سیئه و می آمرزد از برای او، آنچه گناهی که کرده است و خواهد کرد.

ای ابان بن تغلب! چون حسین علیه السلام شهید شد، نازل گردیدند بر قبر آن حضرت هفتاد هزار ملک که پریشان مو و غبارآلود می باشند و می گریند بر او و نوحه می نمایند تا روز قیامت. ⁽²⁾

و صفوان جمال روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمود: چون مردی از منزل خود برآید به قصد زیارت حضرت امام حسین علیه السلام ، مشایعت می نماید او را هفتصد ملک از بالای سر او و از تحت او و از یمین او و از یسار او و از پیش روی او و از عقب سر او تا این که برسانند او را به مأمن او. و چون زیارت کند امام حسین علیه السلام را، منادی ندا کند که گناهان تو آمرزیده شد؛ از سرگیر عمل را.

بعد مراجعت می نمایند آن ملائکه با او و با او می باشند تا وارد منزل خود شود. چون به منزل خود قرار گرفت، ملائکه می گویند: «نستودعك الله» پس پیوسته زیارت می کند ⁽³⁾او را تا روز ممات او. پس زیارت می کنند در هر روز قبر حضرت امام حسین علیه السلام را و ثواب آن از برای آن زایر خواهد بود. ⁽⁴⁾

و از محمد بن داود بن عقبه مروی است که مرا همسایه ای بود که مسمی بود به علی بن محمد. و او به جهت من نقل کرد که من پیوسته در هر ماهی زیارت میکردم حضرت امام حسین علیه السلام را. چون سنّ من بالا رفت و ضعیف گردید جسم من، مدتی به زیارت نرفتم. بعد پیاده بیرون رفتم به قصد زیارت آن حضرت و در مدت چند روزی به کربلا رسیدم و به نزد قبر مبارک رفتم. پس سلام

کردم و دو رکعت نماز زیارت به عمل آوردم و خوابیدم و در عالم رؤیا دیدم که آن حضرت از مرقد مبارک بیرون آمد و فرمود: یا علی! پیوسته به من نیکویی می کردی؛ چرا جفا کردی؟ یعنی: مدتی به زیارت من نیامدی؟

گفتم: ای سید من! جسم من ضعیف شده است و پیر شده ام و از راه رفتن عاجز شده ام و در قلب من افتاد که آخر سن من است. پس مدت چند روز است که در راه بودم تا این که به خدمت تو رسیدم. و حدیثی از تو روایت شده است؛ می خواهم از لفظ مبارکت بشنوم.

فرمود: بگو. پس عرض کردم: روایت شده است از تو که فرموده ای: کسی که زیارت بکند مرا در حیات خود، من زیارت می کنم او را بعد از وفات او.

حضرت فرمود: بلی، من این حدیث را گفته ام. و اگر بیابم او را در آتش، بیرون می آورم او را. ⁽¹⁾

و در کتاب کامل الزيارة از عبد الله بن سنان روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمود: قبر حسین بن علی علیهما السلام بیست ذراع در بیست ذراع روضه ای است از ریاض بهشت که آن موضع است محل عروج ⁽²⁾به آسمان. و نیست ملک مقربی و نه نبی مرسلی مگر این که سؤال می نماید از حق تعالی که زیارت کند آن حضرت را؛ پس فوجی فرود می آیند و فوجی بالا می روند. ⁽³⁾

و عمر بن یزید روایت کرده است که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: به درستی که زمین کعبه گفت: کیست مثل من و حال آنکه بنا شده است بر روی من، خانه خدا که به زیارت من می آیند مردمان از هر راه دوری ⁽⁴⁾و قرار داده شده ام حرم خدا و محل امن او؟!

پس وحی نمود حق تعالی به سوی او که باز دار نفس خود را و قرار گیر؛ که نیست فضل تو در جنب فضل زمین کربلا مگر به منزله سوزنی که فرو برده شود در دریا و بردارد از آب دریا. یعنی: فضیلت توبه قدر آن آبی است که سوزن از آب دریا برداشته است و فضیلت کربلا به منزله دریاست.

و اگر نبود کربلا تو را فضیلت نمی دادم و اگر نبود آن کسی که مدفون است در زمین کربلا تو را خلق نمی کردم و نه آن خانه ای را که به سبب آن فخر نمودی. پس قرار گیر و طلب نما قرار خود را و باش آخر و تواضع کننده و ذلیل و خوار بدون این که بر خود ببالی و تکبر نمایی از برای

زمین کربلا و اگر چنین نکنی فرو میبرم تو را بر زمین و نازل می گردانم تو را در آتش جهنم. ⁽¹⁾

و ثابت روایت کرده است که خداوند عالم خلق نمود زمین کربلا را پیش از آن که خلق نماید کعبه را، به مدت بیست و چهار هزار سال. و مقدس گردانید زمین کربلا را و مبارک گردانید آن را و پیوسته مقدس و مبارک بود قبل از خلق نمودن خدا، خلق را. و همیشه مقدس و مبارک خواهد بود تا این که بگرداند خداوند عالم آن را بهترین زمینی که در بهشت است و بهترین منزل و مسکنی که ساکن می گرداند خدا دوستان خود را در بهشت. ⁽²⁾

و ابو الجارود روایت کرده است که حضرت امام زین العابدین علیه السلام فرمود: گرفته است خدا کربلا را حرم امن مبارک پیش از آن که خلق کند زمین کعبه را و بگیرد آن را حرم به مدت بیست و چهار هزار سال. و چون خدا زمین را به تزلزل برآورد و زایل گرداند، زمین کربلا به همین وضع بالا می رود با نور و صفا و قرار داده می شود در بهترین روضه ای از ریاض بهشت و بهترین مسکنی در بهشت که ساکن نمی شود در آن مگر پیغمبران و رسولان یا فرمود: اولوالعزم از پیغمبران .

و آن زمین روشنی می دهد در میان باغستان های بهشت چنانکه ستاره درخشنده روشنی می دهد در میان ستارگان از برای اهل زمین که فرو می گیرد نور آن زمین، دیده های اهل بهشت را بالتمام. و آن زمین ندا می کند که منم زمین خدا؛ آن چنان زمینی که مقدس و طیب و مبارکم که در بردارم سید شهداء وسید جوانان بهشت را. ⁽³⁾

و روایت شده است از ابی جعفر علیه السلام که غاضریه، بقعه آن چنانی است که تکلم نمود در آن حق تعالی با موسی بن عمران علیه السلام و مناجات نمود با نوح در آن زمین و آن زمین گرامی ترین زمین های خداست و اگر چنین نبود، هرآینه اولیاء و انبیاء خود را در آن ودیعت نمی گذاشت. پس زیارت کنید قبور ما را به غاضریه.

و حضرت صادق علیه السلام فرمود که غاضریه از تربت بیت المقدس است. ⁽⁴⁾

و حماد بن ایوب از حضرت صادق از آباء خود علیهم السلام روایت کرده است که رسول خدا فرمود که مدفون می گردد فرزند من در زمینی که آن را کربلا می نامند و آن زمین، بقعه آن چنانی است که بوده

است بر آن قبه اسلام و نجات داده است بر آن، مؤمنینی را که ایمان آورده اند با نوح در طوفان. ⁽¹⁾

و از یحیی مروی است که حضرت صادق علیه السلام فرمودند که زیارت کنید کربلا را و قطع نکنید رفتن به کربلا را؛ به درستی که آن متضمن است بهترین اولاد پیغمبران را. و ملائکه زیارت نمودند کربلا را در مدت هزار سال پیش از آن که ساکن شود در آن، جدم حسین علیه السلام. و نیست شبی که بگذرد مگر این که جبرئیل و میکائیل زیارت می نمایند او را. پس جد و جهد نما ای یحیی که مفقود نشوی از آن موطن. ⁽²⁾

و صفوان جمال روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام فرمود: به درستی که خداوند عالم تفضیل داده است بعضی از زمین ها و آب ها را بر بعضی؛ پس بعضی از آن زمین ها تفاخر نمودند و بعضی ممانعت کردند. پس نیست آب و ارض که معاقب شده اند مگر این که ترک نموده اند تواضع از برای خدا را حتی آن که مسلط گردانید بر کعبه، مشرکین را و فرستاد به سوی آب زمزم، آب شور را تا این که فاسد نمود طعم آن را و به درستی که کربلا و آب فرات، اول زمین و اول آبی است که خدا آن را مقدس گردانید و مبارک گردانید. پس فرمود خداوند عالم به آن زمین که تکلم نما به آن چیزی که خدا تفضیل داده است تو را.

پس آن زمین گفت در زمانی که زمین ها و آب ها تفاخر نمودند بعضی بر بعضی: منم زمین خدا که مقدس و مبارکم و شفاء در تربت من و آب من است و نیست فخری؛ بلکه منم خاضع و ذلیل در نزد کسی که این شرافت را به من داده است. و فخری نیست بر کسی که پست تر از من است؛ بلکه شکر است از برای خدا.

پس خداوند عالم گرامی داشت آن زمین را و زیاد نمود فضیلت و کرامت آن را به حسین علیه السلام و اصحاب او، به سبب تواضع و شکری که کرد از برای خدا.

حضرت صادق علیه السلام فرمود: کسی که تواضع کند از برای خدا بلند می کند او را خداوند عالم. و کسی که تکبر کند، حق تعالی پست می نماید او را. ⁽³⁾

واصبغ بن نباته روایت کرده است که چون ابن ملجم لعین ضربت زد بر حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام مردم جمعیت نمودند بر در قصر و مقصود هر یک کشتن ابن ملجم بود پس حضرت امام حسین علیه السلام از خانه بیرون آمد و فرمود: ای گروه مردمان! امیرالمؤمنین به من وصیتی نموده است اگر وفات نمود و اگر وفات ننمود خود ولی امر خود است. برگردید؛ رحمت کند خدا شما را.

پس مردم مراجعت نمودند و حضرت داخل خانه شد. پس مرتبه دیگر بیرون آمد. چون نظرش بر من افتاد فرمود: ای اصبغ! آیا نشنیدی پیغامی که از امیرالمؤمنین آوردم؟

عرض کردم: بلی؛ ولکن آن جناب را در حالتی دیدم که دوست دارم مکرر بر او نظر نمایم و از او حدیث بشنوم. از برای من اذن بطلب از آن جناب؛ رحمت نماید خدا تو را .

پس حضرت امام حسین علیه السلام داخل خانه شد و به زودی بیرون تشریف آورد و فرمود: داخل شو.

پس من داخل خانه شدم که ناگاه نظرم بر امیرالمؤمنین علیه السلام افتاد که بر سر خود پیچیده است عمامه زردی و زردی روی مبارکش بیشتر است از زردی عمامه. و آن حضرت از شدت ضربت ابن ملجم و زهری که از آن ضربت سرایت نموده است، بالا می کرد یک ران خود را و می گذارد ران دیگر را. پس فرمود به من: ای اصبغ! آیا نشنیدی پیغام مرا که حسین آورد؟

عرض کردم: بلی یا امیرالمؤمنین! ولکن تو را در حالتی دیدم، دوست دارم که نظر نمایم به تو و از تو حدیثی بشنوم.

پس فرمود: بنشین که نمی بینم بعد از امروز از من حدیثی بشنوی. ای اصبغ! عیادت نمودم رسول خدا را چنانچه تو به عیادت من آمده ای. پس فرمود به من: بیرون بروای ابالحسن! و ندا کن به مردم که جمع شوند در مسجد. بعد بالای منبر رو و بایست به یک پله پایین تر از مقامی که من می ایستم و بگو به مردم: آگاه باشید! کسی که عاق باشد از روی پدر و مادر خود، پس لعنت کند خدا او را. آگاه باشید! کسی که بگریزد از مولاهای خود، پس لعنت بکند خدا او را. آگاه باشید! کسی که ظلم نماید به اجیری در اجر او، پس لعنت کند خدا او را.

پس بیرون رفتم و آنچه فرموده بود، به عمل آوردم. پس مردی از آخر مسجد برخاست و گفت: یا ابالحسن! تکلم نمودی به سه کلمه و مختصر کردی؛ پس آن را برای ما شرح نما. من جواب او را نگفتم تا این که به خدمت رسول خدا رفتم و آنچه آن مرد گفته بود، به خدمتش عرض کردم.

اصبغ گفت: بعد امیرالمؤمنین روی مبارک به من نمود، فرمود: بگشا دست خود را. پس من گشودم دست خود را و آن حضرت یک انگشتی از انگشت های مرا گرفت. بعد فرمود: ای اصبغ! رسول خدا نیز یک انگشتی از انگشت های مرا گرفت، چنانچه من یک انگشتی از انگشت های تو را گرفتم. پس حضرت رسول به من فرمود:

یا ابالحسن! آگاه باش که من و تو، پدر و مادر این امتیم، کسی که عاق ما باشد پس لعنت کند خدا او را بگو: آمین.

گفتم: آمین.

آگاه باش که من و تو، دو مولای این امتیم، کسی که بگریزد از ما پس لعنت کند خدا او را.

بگو: آمین .

گفتم: آمین.

آگاه باش که من و تو، اجیر این امتیم، کسی که اجر ما را ندهد لعنت کند خدا او را. بگو: آمین.

گفتم: آمین. بعد آن حضرت بیهوش شد. چون به هوش آمد فرمود: آیا هنوز نشسته ای ای اصبغ؟ گفتم: بلی. فرمود: آیا می خواهی که حدیث دیگری به جهت تو زیاد نمایم؟ گفتم: بلی یا امیرالمؤمنین! خدا زیاد گرداند از برای تو، هر خیری را.

فرمود: ملاقات نمود مرا رسول خدا صلی الله علیه وآله در بعضی از کوچه های مدینه و من مغموم بودم. پس آن حضرت از روی من آثار غم مشاهده فرمود. پس فرمود: یا ابالحسن! تو را مغموم می بینم. آیا خبر دهم تو را به حدیثی که بعد از امروز مغموم نشوی؟

عرض کردم: بلی. فرمود: چون روز قیامت شود، نصب نماید خدا منبری که بلندتر باشد از منبرهای پیغمبران و شهیدان. بعد امر می نماید خداوند عالم به من که بالا روم در بالای آن منبر. بعد امر می کند تو را که بالا روی و قرار گیری در یک پله پست تر از مقام من بعد امر می فرماید به ملکی که بایستد پست تر از تو، به یک پله. بعد امر می کند ملکی را که بایستد پست تر از آن ملک اول، به یک پله.

چون قرار گرفتیم بر منبر، نمی ماند احدی از اولین و آخرین مگر این که می بیند ما را. پس آن ملکی که یک پله پست تر از تو قرار دارد ندا می کند که ای گروه مردمان! کسی که مرا شناسد، شناسد و کسی که مرا نشناسد، منم رضوان خازن جنان. آگاه باشید! به درستی که خداوند عالم به فضل و جلال خود امر نموده است مرا که کلیدهای بهشت را بدهم به محمد. و محمد مرا امر نموده است که بدهم به علی. شاهد باشید از برای من بر این مطلب.

بعد آن ملک دیگر بر می خیزد و ندا می نماید به نحوی که همۀ اهل محشر می شنوند.که ای گروه مردمان! کسی که مرا بشناسد، شناسد و کسی که مرا نشناسد، منم مالک خازن جهنم. آگاه باشید که الله تعالی امر کرده است که بدهم کلیدهای جهنم را به محمد. و محمد مرا امر کرده است که بدهم به علی. بگیر ای علی! پس شاهد باشید از برای من بر این مطلب.

پس می گیری تو کلیدهای بهشت و جهنم را و می گیری مرا و اهل بیت تو، می گیرند تو را و شیعیان تو، می گیرند اهل بیت تو را.

پس دو دست خود را برهم زدم و گفتم: به سوی بهشت یا رسول الله؟ فرمود: بلی قسم به پروردگار کعبه! اصبغ گفت: بعد از این دو حدیث، از امیرالمؤمنین حدیث دیگری نشنیدم. ⁽¹⁾

و از کتاب طرف از علی بن ابی طالب روایت کرده است که امر کرد مرا رسول خدا صلی الله علیه وآله که بیرون روم وندا کنم در میان مردم که آگاه باشید! کسی که ظلم کند اجیر را در اجر او، بر او باد لعنت خدا. آگاه باشید! کسی که دوست دارد غیر مولاهای خود را، پس بر او باد لعنت خدا. آگاه باشید! کسی که سب نماید پدر و مادر خود را، پس بر او باد لعنت خدا.

حضرت فرمود: پس من بیرون رفتم و ندا کردم در میان مردم به نحوی که امر نموده بود مرا پیغمبر خدا. پس عمر بن الخطاب گفت: آیا تفسیری هست از برای آنچه ندا کردی؟ گفتم: خدا و رسول او اعلم می باشند.

پس عمر برخاست با جماعتی از اصحاب پیغمبر و به خدمت آن حضرت آمدند. پس عمر گفت: یا رسول الله! آیا از برای آنچه ندا کرد علی، تفسیری می باشد؟

حضرت رسول فرمود: بلی؛ من او را امر کردم که ندا کند که «آگاه باشید! کسی که ظلم کند اجیر را در اجر او، پس بر او باد لعنت خدا». و خدا می فرماید: «قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبي) ⁽²⁾یعنی: «بگو ای محمد! که سؤال نمی کنم از شما در مزد رسالت خود اجری، مگر دوستی کردن بر خویشان من» که اهل بیت من باشند. پس کسی که ظلم نماید ما را، پس بر او باد لعنت خدا.

و امر کردم او را که ندا کند: «کسی که دوست دارد غیر آقاهای خود را پس بر او باد لعنت خدا.» و خدا می فرماید: (النَّبِيُّ أَولَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنفُسِهِمْ) ⁽³⁾یعنی: «پیغمبر اولی است به مؤمنین از نفس های ایشان.» و کسی که من مولای اویم، پس علی مولای اوست. پس کسی که دوست دارد غیر علی را، پس بر او باد لعنت خدا.

و امر نمودم او را که ندا کند: «کسی که سب نماید پدر و مادر خود را پس بر او باد لعنت خدا.» و من شهادت می دهم و شاهد می گیرم شما را که من و علی، پدر و مادر مؤمنین می باشیم. پس کسی که سب نماید یکی از ماها را، پس بر او باد لعنت خدا.

چون از مجلس آن حضرت بیرون رفتند، عمر گفت: ای اصحاب محمد! تأکید ننمود پیغمبر از

برای علی در ولایت او در غدیر خم و نه در غیر غدیر خم که شدید تر بوده باشد از تأکید او در امروز. ⁽¹⁾

و از کتاب طرف ⁽²⁾روایت شده است که رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرمود: یا علی! آیا چه خواهی کرد اگر قوم، خود را امیر تو قرار دهند بعد از من و مقدم جویند بر تو و بفرستند به سوی تو طاغی خود را که بخواند تو را به بیعت، بعد تو را بپیچند به جامۀ تو و بکشند تو را چنانچه شتر سرکش را می کشند، در حالتی که تو را مذمت نمایند و تو محزون و مغموم باشی و بعد از آن نازل شود به تو این مذلت؟

راوی می گوید: چون حضرت فاطمه علیها السلام این کلمات را از رسول خدا شنید، فریاد برآورد و گریست و رسول خدا نیز به سبب گریه او گریان شد و فرمود: ای دختر من! گریه مکن و اذیت مرسان ملائکه را که در این مجلس نشسته اند. این است جبرئیل که می گرید به سبب گریه تو و این است میکائیل و صاحب سر خدا اسرافیل. ای دختر من! گریه مکن؛ به تحقیق که آسمان ها و زمین گریستند به سبب گریه تو.

پس حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: یا رسول الله! منقاد قوم خواهم شد و صبر می نمایم بر مصایبی که به من برسد، بدون این که بیعت نمایم به ایشان. مادامی که اعوانی نیابم، مقاتله نمی نمایم با قوم.

پس رسول خدا فرمود: خداوندا! شاهد باش. پس فرمود: یا علی! چه می کنی با قرآن و عزائم و فرایض؟

حضرت عرض کرد: یا رسول الله! جمع می نمایم آن ها را، بعد می آورم به نزد ایشان. پس اگر قبول نمودند؛ والا شاهد می گیرم خدا را و تو را بر آن.

بعد حضرت رسول گفت: خداوندا! شاهد باش. ⁽³⁾

فصل هفتم : در جمله [ای] از مناقب و فضایل آن حضرت است

در کتاب منتخب روایت شده است: وقتی رسول خدا صلی الله علیه وآله با علی مرتضی صلوات الله علیه. به قصد جهاد، از مدینه بیرون تشریف بردند و حسنین به اعتبار طفولیت و صغارت در نزد حضرت فاطمه علیها السلام ماندند.

پس روزی حضرت امام حسین علیه السلام از خانه بیرون تشریف برد و در کوچه های مدینه می گردید و در سن سه سال بود. پس گذارش افتاد به باغستانی که در حوالی مدینه هست و تفرج می فرمود که ناگاه مرور صالح بن رقعه یهودی در آنجا افتاد و آن حضرت را گرفت و در خانه خود برد و پنهان نمود. تا این که روز به وقت عصر رسید و از آن حضرت خبری به مادرش فاطمه علیها السلام نرسید. پس قلب حضرت فاطمه محزون و مغموم گردید و هفتاد مرتبه از خانه بیرون رفت تا در مسجد رسول الله که همه آدمی بیاید و به طلب آن حضرت فرستد، کسی را نیافت. رو کرد به فرزند خود حضرت امام حسن علیه السلام و فرمود: ای سرور قلب من و نور چشم من! برخیز و طلب نما برادر خود را که قلب من می سوزد از فراق او.

پس حضرت امام حسن علیه السلام برخاست و از مدینه بیرون رفت و در میان نخلستان می گشت و تجسس می نمود از احوال برادرش و می فرمود: ای حسین بن علی، ای نور چشم نبی! کجایی تو یا اخی؟

و پیوسته ندا می کرد که ناگاه آهویی پیدا شد. پس حق تعالی الهام فرمود که به آن حضرت که از آهو سؤال نماید احوال برادرش را. پس حضرت فرمود: ای آهو! آیا دیدی برادرم حسین را؟

پس حق تعالی آن آهو را به سخن درآورد از برکت رسول خدا و گفت: ای حسن، ای نور چشم مصطفی و سرور قلب مرتضی و خوشحالی دل زهراء! بدان که برادر تو را صالح یهودی گرفته است و در خانه خود پنهان نموده است.

پس آن حضرت روانه گردید تا به در خانه صالح یهودی رسید و صالح را صدا زد تا از خانه بیرون آمد. حضرت فرمود: ای صالح! بیرون بیاور از خانه خود حسین را و تسلیم نما به من. و اگر نکنی، به مادرم می گویم که تو را در اوقات سحر نفرین نماید و از خدای خود سؤال نماید تا این که یهودی در روی زمین نماند. بعد به پدرم می گویم که بزند شمشیر خود را به همه شماها تا ملحق کند شما را به خانه هلاکت. و به جدّم می گویم که سؤال نماید از خداوند عالم که همۀ یهودی ها را بمیراند.

پس صالح یهودی متحیر شد از کلام آن حضرت و عرض کرد: ای طفل! مادر تو کیست؟

فرمود: مادر من زهراء است؛ دختر محمد مصطفی است؛ قلاده صفوت است و در صدف عصمت است و روشنایی جمال علم و حکمت است و مرکز دائره مناقب و مفاخر است و نوری است از انوار محامد و مآثر؛ خمیر شده است طینت وجودش از سیبی از سیب های بهشت و نوشته است حق تعالی در صحیفۀ او، آزادی گناهکاران امت را و اوست مادر سادات نجباء وسيدة نساء و بتول عذراء، فاطمه زهراء.

یهودی عرض کرد: مادرت را شناختم؛ پدرت کیست؟

فرمود: پدر من اسد الله الغالب، علی بن ابی طالب است که در جهاد، زننده است به دو شمشیر و کشنده است به دو نیزه و نمازکننده است با پیغمبر به دو قبله و فداکننده است جان خود را از برای سید ثقلین و پدر حسن و حسین است.

صالح عرض کرد: ای طفل! پدر تو را شناختم؛ جد تو کیست؟ حضرت فرمود: جد من دُرّی است از صدف جلیل و میوه ای است از درخت ابراهیم خلیل؛ ستاره ای است درخشنده و نوری است روشن کننده، از چراغ تبجلیل که معلق است در عرش جلیل؛ سید کونین و رسول ثقلین و نظام دارین و فخر عالمین و مقتدای حرمین و امام مشرقین و مغربين وجد سبطین که یکی از آن دو سبط منم و دیگری برادرم حسین.

چون آن حضرت از شماره مناقب خود فارغ گردید، پرده کفر از روی قلب صالح برداشته شد و اشک از دیده های او جاری گردید و پیوسته نظر می کرد در آن حضرت مثل شخص متحيّر و تعجب می نمود از نیکویی کلام آن جناب وجودت فهم او به این صغر سنّ.

پس عرض کرد: ای میوۀ دل مصطفی و نور چشم مرتضی و سرور سینه زهراء، ای حسن! خبرده مرا قبل از این که برادرت را به تو دهم از احکام دین اسلام تا این که منقاد تو گردم و انقیاد نمایم به

سوی اسلام.

پس آن جناب احکام اسلام را به او بیان نمود و احکام حلال و حرام را تعلیم او نمود و او مسلمان گردید از ید امام پسر امام و حضرت امام حسین علیه السلام را به آن جناب تسلیم نمود. بعد طبقی از طلا و نقره بر سر ایشان نثار نمود بر فقراء و مساکین. پس حضرت امام حسن دست امام حسین را گرفت و هر دو به خدمت مادر خود آمدند. چون نظر حضرت فاطمه علیها السلام به ایشان افتاد، قلب او مطمئن گردید و مسرور گردید.

چون روز دوم شد، صالح آمد با هفتاد مرد از طائفه و اقاراب خود که همه مسلمان شده بودند به برکت امام حسن علیه السلام . به در خانه حضرت فاطمه علیها السلام و شروع نمود به آواز بلند شناکردن بر سادات امناء. و پیوسته رو و ریش خود را بر عتبه آن خانه می مالید و می گفت: ای دختر محمد مصطفی! بدکاری کردم و ظلم نمودم بر نفس خود و اذیت کردم فرزند تو را و من نادم و پشیمانم؛ از گناه من درگذر.

پس حضرت فاطمه علیها السلام پیغام فرستاد به نزد او که ای صالح! من از حق و نصیب خود گذشتم و تو را عفو نمودم از آن بدی که به من نمودى. لكن حسنین فرزندان من و فرزندان علی مرتضی می باشند؛ پس عذر بخواه از آن جناب به سبب اذیتی که رسانیدی به فرزند او.

پس صالح آن قدر انتظار کشید تا جناب علی بن ابی طالب علیه السلام از سفر مراجعت فرمودند. صالح به خدمت آن حضرت مشرف گردید و حال خود را عرض و اعتراف نمود به چیزی که جاری شده بود بر او و گریست در پیش روی آن حضرت و عذر خواست از بدی که نسبت به او کرده بود.

حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: من عفو نمودم تو را و از گناه تو درگذشتم. لکن ایشان دو فرزند من اند و دو ریحانه رسول خدا؛ برو به خدمت آن حضرت و عذر بخواه از بدی که کردی به فرزند من. پس صالح به خدمت حضرت رسول خدا مشرف شد محزون و گریان و عرض نمود: ای سید مرسلین! تو را خداوند عالم، رحمة للعالمین فرستاده است. من بد و خطا کرده ام و فرزند تو حسین را دزدیدم و به خانه بردم و پنهان داشتم او را از برادر و مادرش و بدی نموده ام نسبت به ایشان در این عمل؛ و من از کفر مفارقت نمودم و داخل در اسلام شدم.

حضرت رسالت مآب فرمودند: من از تو رضا شدم و از گناه تو درگذشتم. لكن واجب است بر تو که عذر بجویی از خدا و استغفار نمایی او را از آن بدی که کردی نسبت به نور چشم پیغمبر و خوشحالی دل فاطمه تا این که حق تعالی عفو نماید تو را.

پس پیوسته صالح استغفار می نمود پروردگار خود را و متوسل می شد به سوی او و تضرع و زاری می نمود در اوقات سحر و اوقات نمازها تا این که جبرئیل نازل گردید بر پیغمبر خدا و گفت: یا

محمد! خداوند عالم گذشت از گناه صالح در وقتی که مسلمان شد بر دست امام پسر امام برادر امام عليهم أفضل الصلاة والسلام. ⁽¹⁾

و شیخ مفید در کتاب امالی از حضرت امام رضا علیه السلام روایت کرده است که عیدی پیش آمد. حسنین به خدمت مادر خود فاطمه زهراء علیهم السلام عرض کردند: یا اماه! اطفال مدینه زینت کرده اند مگر ما؛ چرا زینت نمی کنی ما را به چیزی از جامه ها؟! می بینی که ما چگونه عریانیم.

حضرت فاطمه علیها السلام فرمود: ای دو نور دو چشم من ! جامه های شما نزد خیاط است. چون بدوزد و بیاورد، شما را زینت خواهم کرد در روز عید.

مقصود آن حضرت تسلی خاطر ایشان بود. چون عید شد، بار دیگر عرض کردند که یا اماه! امشب شب عید است. پس حضرت فاطمه گریان شد به سبب ترحم بر ایشان و فرمود: ای دو نور دو چشم من! خوشحال باشید که چون خیاط جامه های شما را آورد، شما را زینت خواهم نمود، إن شاء الله تعالى.

چون پاره ای از شب گذشت، کسی در را کوبید. حضرت فاطمه فرمود: کیست کوبنده در؟ آن شخص ندا در داد که ای دختر رسول خدا! منم خیاط که آورده ام جامه های حسن و حسین را.

چون حضرت فاطمه علیها السلام در را گشود، دید که مردی در نهایت مهابت و خوشبویی، مندیل بسته ای به او داد و رفت. چون آن حضرت به خانه درآمد و مندیل را گشود، دید که در میان آن مندیل است دو پیراهن و دو دراعه و دو زیرجامه ⁽²⁾و دو عمامه و دو چکمه. پس بسیار مسرور گردید. چون حسنین از خواب بیدار شدند، جامه ها را برایشان پوشانید و زینت کرد ایشان را به نیکوترین زینتی.

در آن حالت حضرت رسول صلی الله علیه وآله در مکانی ایشان را ملاقات فرمود و ایشان را مزین دید. پس هر دو را در بر کشید و بوسید و به ایشان تهنیت عید گفت و برداشت ایشان را و سوار کرد بر دو دوش مبارک خود و آورد ایشان را به نزد مادر ایشان حضرت فاطمه. بعد فرمود: ای فاطمه! دیدی خیاطی را که جامه ها را به تو داد؟ آیا می شناسی او را؟

عرض نمود: نه؛ قسم به خدا نمی شناسم او را و جامه ای در نزد خیاط نداشتم. خدا و رسول او اعلم می باشند.

حضرت رسول فرمود: ای فاطمه! آن شخص خیاط نبود؛ بلکه رضوان خازن بهشت بود و این

جامه ها از حله های بهشت است. خبر داد مرا جبرئیل از جانب خداوند عالم. ⁽¹⁾

و در کتاب منتخب و غیره از بعضی از ثقات مروی است که حسنین علیهما السلام روز عیدی بود، رفتند به حجره جد خود رسول الله صلی الله علیه وآله و گفتند: یا جداه! امروز روز عید است و اطفال عرب زینت نموده اند خود را به الوان لباس ها و جامه های نو پوشیده اند و از برای ما جامۀ جدیدی نیست و ما به همین سبب به خدمت تو آمده ایم.

پس پیغمبر خدا در حالت ایشان تأمل فرمودند و گریستند. و در خانه جامه ای نبود که لایق ایشان باشد و نمی خواست که منع نماید ایشان را که مبادا خاطر ایشان بشکند. پس رو نمود به درگاه قاضی الحاجات و عرض کرد: «الهی! مسرور گردان قلب ایشان و قلب مادر ایشان را.» که ناگاه جبرئیل نازل شد و با او بود دو حله سفید از حلّه های بهشت. پس پیغمبر خدا مسرور گردید و فرمود به ایشان که ای دو سید جوانان اهل بهشت! بگیرید جامه هایی را که خیاط قدرت، آن ها را خیاطت نموده است به قدر قامت شما .

چون حسنین آن جامه ها را سفید دیدند، عرض کردند: یا جداه! اطفال عرب جامه های الوان پوشیده اند و این جامه ها سفید است.

پس آن جناب سر به زیر افکنده، ساعتی متفکر شد در امر ایشان که جبرئیل عرض کرد: یا محمد! شاد و خوشحال باش که خداوند عالم ایشان را شاد خواهد کرد. به هر رنگی که خواسته باشند، امر نما یا محمد که طشت و ابریقی حاضر سازند.

چون حاضر نمودند، جبرئیل عرض کرد: یا رسول الله! من آب می ریزم بر آن جامه ها و تو دست بر آن ها بمال؛ به هر رنگی که بخواهند، به آن رنگ خواهد شد.

پس رسول خدا حله امام حسن علیه السلام را در طشت گذاشت و جبرئیل آب می ریخت. پس حضرت روی مبارک خود را به امام حسن نمود و فرمود: ای نور دیده من! حله خود را چه رنگ می خواهی؟ عرض کرد: من رنگ سبز می خواهم. پس حضرت دست مبارک خود را در میان آب بر آن حله مالید که به قدرت حق تعالی، مبدل گردید به رنگ سبز بسیار خوبی مانند زبرجد سبز. پس آن حله را برآورد و به حضرت امام حسن علیه السلام داد و آن جناب آن را پوشید.

بعد حله امام حسین علیه السلام را در طشت گذاشت و جبرئیل آب می ریخت. پس حضرت متوجه امام حسین علیه السلام گردید و عمر آن جناب در آن وقت به پنج سال رسیده بود. و فرمود: ای نور

دیده های من ! تو حلۀ خود را چه رنگ می خواهی؟ عرض کرد: ای جد بزرگوار! من حله خود را به رنگ سرخ می خواهم. پس حضرت دست مبارک خود را در میان آب بر آن حله مالید. پس آن حله مانند یاقوت سرخ شد و حضرت امام حسین علیه السلام آن را پوشید و رسول خدا مسرور شد.

پس حسنین با خوشحالی و فرح، متوجه خدمت مادر گردیدند و جبرئیل چون این حالت را مشاهده نمود، شروع نمود به گریستن. حضرت رسول صلى الله عليه وسلم فرمود: ای برادر من! در مثل امروزی که دو فرزند من خوشحال شدند، تو گریه می کنی و محزون می شوی؟! تو را به خدا سوگند می دهم که خبر دهی به من که سبب گریه تو چیست.

جبرئیل عرض کرد: بدان ای رسول خدا! که گریه من به سبب اختیارکردن حسنین است این دو رنگ را؛ زیرا که حسن را به زهر جفا شهید خواهند کرد. و رنگ جسد او از شدت زهر سبز خواهد شد. و حسین را مانند گوسفند ذبح خواهند نمود و بدن آن جناب از خون اورنگ خواهد شد. ⁽¹⁾

پس حضرت شروع نمود به گریستن و زیاد گردید به این سبب، حزن آن جناب. ⁽²⁾

در منتخب از هشام بن عروه از ام سلمه مروی است که گفت: دیدم رسول خدا را که می پوشانید به فرزند خود حسین علیه السلام جامه ای که نبود از جامه های اهل دنیا و او را داخل می کرد بعضی از بندهای آن جامه را بر بعضی. من گفتم یا رسول الله! چیست این حله؟

فرمود: این حله هدیه ای است که پروردگار من به سوی من فرستاده است از برای حسین و پود آن از پرهای نرم بال جبرئیل است. و من این جامه را به او می پوشانم و زینت می دهم آن جناب را به این جامه؛ به درستی که امروز روز زینت است و من او را دوست دارم. ⁽³⁾

و در کتاب منتخب مروی است که حضرت فاطمه علیها السلام در وقتی با دیده گریان به خدمت رسول خدا صلی الله علیه وآله آمدند. حضرت رسول فرمود: چه چیز تو را به گریه درآورده است؟ عرض کرد که حضرت امام حسین علیه السلام نمی دانم به کجا رفته است که نمی یابم او را.

پس حضرت برخاست و اشک از دیده های مبارکش فرو ریخت و روانه گردید در تجسس آن بزرگوار که ناگاه مرد یهودی به خدمت آن حضرت رسید و عرض کرد: یا محمد! چرا گریه می کنی؟ حضرت فرمود: فرزند من ناپیداست.

یهودی عرض کرد: محزون مباش که من او را در فلان تل دیدم که خوابیده بود.

آن جناب به آن طرف روانه شد و یهودی نیز به آن جناب روانه شد. چون به نزدیک آن تل رسید، دید ضبی ⁽¹⁾را که در دهان خود شاخ سبزی گرفته است که به آن باد می زند حضرت امام حسین علیه السلام را. چون آن حیوان پیغمبر خدا را دید، به لسان فصیحی گفت: «السّلام علیک ای زینت روز قیامت!» و شهادت داد از برای او به شهادت حق. بعد آن حیوان گفت: ندیدم اهل بیتی را که برکت ایشان بیشتر باشد از اهل بیت تو؛ زیرا که مدت سه سال بود که ولد من گم شده بود. پس من عالم را گشتم در طلب او و نیافتم و الآن به برکت فرزند تو یافتم او را. و در مکافات آن است که محافظت می نمایم او را و باد می زنم.

بعد ولد آن حیوان گفت: یا رسول الله! مراسیل برد و داخل دریا نمود. بعد به سبب موج های دریا به جزیره ای واقع شدم و نیافتم در آن جزیره، راهی و نه مخرجی. تا این که حق تعالی بادی وزانید و مرا برداشت و در این موضع انداخت، نزد پدرم .

پس حضرت فرمود که از آن جزیره تا این مکان هزار فرسخ است.

پس آن مرد یهود اسلام را اختیار نمود و گفت: «أشهد أن لا إله إلا الله وأنك رسول الله .» ⁽²⁾

و در منتخب از سلمان فارسی روایت کرده است که در غیر فصل انگور، یک خوشه ای از انگور به جهت پیغمبر خدا به عنوان هدیه آوردند. پس آن حضرت به من فرمود: یا سلمان! برو دو فرزند من حسن و حسین را بیاور تا این که با من از این انگور بخورند.

سلمان می گوید: من رفتم به خانه حضرت فاطمه علیها السلام؛ نیافتم ایشان را. پس به خانه همشیره ایشان ام کلثوم رفتم؛ نیافتم. پس مراجعت نمودم به خدمت آن حضرت و کیفیت را عرض کردم. پس آن حضرت مضطرب گردید و از جا جست و ایستاد و می گفت: «وا ولداه! وا قرة عيناه !» کسی که نشان دهد ایشان را، از برای اوست بهشت .

پس جبرئیل از آسمان فرود آمد و عرض کرد: «یا محمد! على ما هذا الانزعاج ؟ یعنی: ای محمد! چیست سبب این اضطراب و بی تابی؟» فرمود: اضطراب من بر دو فرزندم حسن و حسین است؛ به درستی که من می ترسم بر ایشان از کید یهود.

جبرئیل عرض کرد: یا محمد! بلکه بترس بر ایشان از کید منافقین؛ به درستی که کید و مکر ایشان

اشد است از کید یهود. و بدان یا محمد! که دو فرزند تو حسن و حسین خوابیده اند در باغ ابی الدحداح.

پس در همان وقت حضرت روانه شد به سوی آن باغ و من در خدمت آن حضرت بودم تا این که داخل آن باغ شدیم. دیدیم که آن دو بزرگوار خوابیده اند و یکی از ایشان دست به گردن برادر خود کرده است. و ماری را دیدم که در دهان خود طاقه ریحانی گرفته است و به آن ریحان باد می زند روهای ایشان را. چون نظر آن مار به پیغمبر خدا افتاد، طاقه ریحان را از دهان خود انداخت و گفت: السلام علیک یا رسول الله! من مار نیستم؛ ولکن ملکی هستم از ملائکه کروبیین. از ذکر خدا یک چشم برهم زدن غافل شدم. پس پروردگار من بر من غضب کرد، مرا به صورت مار مسخ نمود چنانچه می بینی و مرا از آسمان دور کرد و به زمین انداخت و من سال های بسیاری است که می خواهم شخص کریمی را بیابم و از او سؤال نمایم که شفاعت کند از برای من، نزد پروردگار من. شاید خدا مرا رحم کند و برگرداند مرا به حالت اول خود؛ به درستی که او بر هر چیزی قادر است.

سلمان می گوید: پس در آن وقت پیغمبر خدا به زانو افتاد و شروع نمود به بوسیدن ایشان تا این که آن دو بزرگوار بیدار شدند. پس برخاستند و بر دور پیغمبر نشستند. حضرت رسول به ایشان فرمود: نگاه کنید ای دو فرزند من؛ این مار ملکی بوده است از ملائکه کروبیین که یک چشم برهم زدن از ذکر خدا غافل شده است. خداوند عالم او را به این صورت مسخ کرده است. و من طلب شفاعت می کنم به سوی خدا به شما؛ پس شفاعت کنید از برای او.

پس حسنین از جا جستند و وضوی خوبی گرفتند و دو رکعت نماز کردند و گفتند: بارخدایا! به حق جد جليل ما محمد مصطفی و پدر ما على مرتضی و مادر ما فاطمه زهراء که این مار را به صورت اولی او برگردان .

سلمان می گوید: دعای ایشان تمام نشده بود که جبرئیل با گروهی از ملائکه، از آسمان فرود آمد و بشارت داد آن ملک را به رضای خدا و به برگشتن او به صورت اولی خود. بعد آن ملک با جبرئیل و ملائکه که با او بودند، عروج نمودند به آسمان و ایشان تسبیح می نمودند خدا را.

بعد جبرئیل فرود آمد و تبسم می نمود و گفت: یا رسول الله! به درستی که این ملک فخر می نماید بر ملائکه هفت آسمان و می گوید از برای ایشان که کیست مثل من؟! من آن کسی هستم که دو سید و دوسبط پیغمبر که حسن و حسین بوده باشند به جهت من شفاعت نمودند. ⁽¹⁾

و در بعضی از کتب مسطور است که وقتی رسول خدا صلی الله علیه وآله در منزل دختر خود فاطمه زهراء نشسته

بودند و حضرت امام حسن علیه السلام را بر ران راست و حضرت امام حسین علیه السلام را بر ران چپ نشانیده بودند که ناگاه جبرئیل نازل شد بر آن حضرت و در دست او بود خوشه ای از انگور بهشت و عرض کرد: یا محمد! علی اعلی بر تو سلام می رساند و مخصوص می گرداند تو را به تحیت و اکرام و امر می فرماید تو را که قسمت نمایی این خوشه انگور را در میان دو فرزند خود، حسن و حسین.

پس آن حضرت آن خوشه انگور را از جبرئیل گرفت و قسمت نمود در میان آن دو بزرگوار و سهم حضرت امام حسن را بیشتر کرد از سهم حضرت امام حسین علیه السلام. و پس حضرت امام حسین علیه السلام نظر نمود به سوی پیغمبر خدا و عرض کرد: یا نبی الله، بر تو باد سلام! چند شعری حاضر شده است در نزد من. آیا امر می فرمایی که بخوانم آن ها را؟ حضرت فرمود: بخوان ای اباعبدالله.

پس حضرت امام حسین علیه السلام شروع نمود به خواندن این ابیات:

ليس لي بعد إلهي ملجأ إلا إليك / أنت كنزي أنت زخري فاز من صلى عليك

یعنی: نیست از برای من بعد از خدای من، ملجأی مگر به سوی تو. تویی کنز من، تویی ذخیره من رستگار شد کسی که صلوات فرستاد برتو .

تجعل الأكثر للأكبر والأمر إليك / تجعل العنقود شطرين وسهمي في يديك

قرار می دهی بیشتر را برای برادر اکبر، امر و اختیار با توست، قرار بده این خوشه را دو قسمت متساوی؛ و سهم من در دست توست.

كلنا أولاد بنتك كلنا تفاحتيك

هر دوما اولاد دختر تو هستیم و هر دوما، دوسیب بوستان تو هستیم.

إنما أهناك عيناك فداوي مقلتيك

و این است جز این نیست که برخورده است داهیه ای بر دو چشم تو؛ پس مداوا نما دو چشم خود را.

إن كحلت الفرد منها هاجت الأخرى عليك

اگر یک چشم خود را مداوا نمایی و سرمه کشی و آن چشم دیگر را واگذاری و مداوا نکنی و سرمه نکشی، هر آینه آن چشم هیجان می کند بر تو و داهیه او عظیم تر خواهد شد.

لا توعدني عقوقك لاتحزنني عليك

عادت مده مرا به عقوق خود و محزون مگردان مرا نسبت به خود.

لا تفضله علي بالذي أوحى إليك

برادرم را ترجیح مده در قسمت بر من، تو را سوگند می دهم به خدایی که وحی فرستاد به سوی تو .

پس حضرت امام حسن علیه السلام گفت: یا رسول الله ! حصه مرا به او بده. پس حضرت میزانی طلبید و آن خوشه انگور را دو قسمت متساوی نمود در میان آن دو بزرگوار صلوات الله عليهم أجمعين. ⁽¹⁾

و در کتاب مثیر الاحزان از مختار تاریخ بلادری روایت کرده است که رسول خدا وقتی تشریف بردند به خانه حضرت فاطمه علیها السلام . پس ملاحظه نمودند که آن معصومه در پشت در خانه ایستاده است. حضرت فرمود: چه چیز باعث شده است که حبیبه من در اینجاست؟ حضرت فاطمه عرض نمود: دو فرزند تو صبحی از خانه بیرون رفتند و مخفی گردیده بر من خبر ایشان.

پس حضرت رسول صلى الله عليه وسلم از متعاقب ایشان رفت به غار کوهی. پس یافت آن دو بزرگوار را که خوابیده بودند و یک ماری در نزد سر ایشان حلقه زده است . پس حضرت سنگی برداشت و انداخت به سوی آن مار که آن مار گفت: السلام علیک یا رسول الله! من نخوابیدم نزد سر ایشان مگر به جهت این که محافظت نمایم ایشان را .

پس حضرت دعای خیری به جهت آن مار کرد. بعد حسن را بر دوش راست گرفت و حسین را بر دوش چپ. پس جبرئیل فرود آمد و حضرت امام حسین علیه السلام را گرفت و برداشت آن جناب را. پس بعد از آن پیوسته آن دو بزرگوار فخر می نمودند؛ حضرت امام حسن علیه السلام ⁽²⁾می فرمود: مرا برداشت بهترین اهل زمین. و حضرت امام حسین علیه السلام می فرمود: مرا برداشت بهترین اهل آسمان. ⁽³⁾

و از کتاب خرایج از مقداد بن اسود کندی مروی است که وقتی حضرت رسول صلى الله عليه وسلم به طلب حضرت امام حسن و امام حسین علیهما السلام بیرون آمد و من در خدمت آن حضرت بودم و رفتیم تا به موضعی رسیدیم که آن دو بزرگوار در آنجا خوابیده بودند. پس افعی دیدم بر روی زمین. چون آن افعی صدای پای رسول خدا را شنید، راست شد و قامتش از درخت خرما بلندتر بود و عرضش از عرض شتر بیشتر بود و از دهانش آتش شعله می کشید. پس من از مشاهده آن حال ترسیدم. چون نظر آن افعی بر رسول خدا صلی الله علیه وآله افتاد، باریک شد تا این که مانند خیطی گردید. پس حضرت به من فرمود: ای برادر کنده! آیا نمی دانی که این افعی چه می گوید؟

گفتم: خدا و رسول او بهتر می دانند. فرمود که می گوید: حمد مرخدای آن چنانی را که نمیراند مرا تا این که گردانید مرا پاسبان دو فرزند رسول خدا.

پس آن افعی در میان ریگ روانه شد و رفت. پس نظر نمودم که بر سر آن دو بزرگوار، درختی سایه افکنده است و من پیش تر آن موضع را دیده بودم و آن درخت در آنجا نبود. و بعد نیز ملاحظه نمودم آن درخت را در آن موضع ندیدم.

پس حضرت رسول صلی الله علیه وآله در میان آن دو بزرگوار نشست. اول سر حسین را برداشت و بر ران راست خود گذاشت، بعد سر حسن را برداشت و بر ران چپ خود گذاشت. پس زبان خود را در دهان حسین گذاشت و آن حضرت بیدار شد و گفت: «یا أبه!» یعنی: ای پدر! باز به خواب رفت. بعد حسن بیدار شد و گفت: «یا أبه!» باز به خواب رفت. پس من گفتم: گویا حسین بزرگ تر است از حسن! حضرت فرمود :

حسین را در بواطن مؤمنین، معرفت پنهانی هست. آن را از مادرش سؤال کن .

چون آن دو بزرگوار از خواب بیدار شدند، حضرت رسول ایشان را بر دو دوش خود سوار کرد و مراجعت فرمود و من به مقتضای فرموده آن حضرت، به در خانه حضرت فاطمه علیها السلام رفتم و در در خانه ایستادم. ناگاه حمامه آمد و گفت: ای برادر کنده !

گفتم: که تو را اعلام کرد که من در درِ خانه ام؟ حمامه گفت: خبر داد مرا سیده من که بر در خانه، مردی است از طائفه کنده که از پاکیزه ترین آن طائفه است. از جهت اخبار آمده است از من سؤال نماید از منزلت نور چشم من.

مقداد گفت که این سخن بر من عظیم نمود و پشت خود را به جانب در گردانیدم؛ چنانچه وقتی که به خدمت رسول خدا می رفتم در منزل ام سلمه چنان می کردم. پس عرض نمودم به خدمت حضرت فاطمه که منزلت حسین چیست؟

فرمود: چون امام حسن را متولد شدم، پدرم مرا امر فرمود که جامه ای که در آن لذتی بیابم نپوشم تا او را از شیر بردارم. پس پدرم به دیدن من آمد و دید که حسن پستان را می مکد فرمود: او را از شیر بگشا. گفتم: چنین باشد.

فرمود: چون علی خواهد به نزد تو آید مانع مشو که در مقدّم روی تو نوری و ضیایی مشاهده می کنم و سبب آن، آن است که از تو به زودی فرزندی متولد خواهد شد که حجت خدا باشد بر این خلق. چون یک ماه از حمل من گذشت، حرارت عظیمی در خود مشاهده کردم. پس آن حالت را از برای پدرم گفتم. آن حضرت کوزه آبی طلبید و دعایی بر آن خواند و آب دهان خود را بر آن ریخت و فرمود که بیاشام.

چون آشامیدم، حق تعالی آن حالت را از من دفع نمود. و چون از مدت حملم چهل روز گذشت، در پشت خود حرکتی می یافتم؛ مانند موری که حرکت کند در میان پوست و جامه. و پیوسته چنین بودم تا این که ماه دویم تمام شد. پس اضطراب و حرکت در خود یافتم. به خدا سوگند، به تحقیق که حرکت نمود و من از خوردن و آشامیدن بازماندم و حق تعالی مرا نگاه داشت، گویا شیر آشامیده بودم. تا این که ماه سیم تمام شد و من می یافتم زیادتی و خیر را در منزل خود. چون در ماه چهارم داخل شدم، حق تعالی به سبب آن حمل، وحشت مرا به انس خود مبدل گردانید و پیوسته ملازم محراب خود بودم و از محراب خود حرکت نمی کردم مگر برای حاجت که رو می آورد. و پیوسته در زیاده بودم و خود را سبک می یافتم در ظاهر و باطن، تا این که پنج ماه تمام شد.

چون در ماه ششم داخل شدم، در شب های تار احتیاج به چراغ نداشتم و چون به خلوت می نشستم در جای نماز خود، صدای تسبیح و تقدیس حق تعالی را از باطن خود می شنیدم. و چون نه ماه ⁽¹⁾گذشت، قوت من زیاده گردید. پس حال خود را به ام سلمه نقل کردم. پس حق تعالی محکم گردانید قلب مرا.

چون ده ⁽²⁾گذشت، در خواب دیدم که شخصی آمد و بال خود را بر پشت من مالید، از خواب بیدار شدم و برخاستم و وضو ساختم و دو رکعت نماز به جا آوردم. بعد خواب مرا ربود و در خواب شخصی را دیدم به نزد من آمد و جامه های سفید پوشیده بود و بر بالین من نشست و دمید بر رو و پشت من. پس ترسان از خواب بیدار شدم و وضوء ساختم و چهار رکعت نماز کردم. بعد خواب من غلبه کرد و شخصی در خواب به نزد من آمد و مرا نشانید و تعویذ بر من خواند.

چون صبح شد جامه های حمامه را که خادمۀ آن حضرت بود پوشیدم. آن روز نوبت ام سلمه بود؛ به خانه ام سلمه رفتم. پس پیغمبر صلی الله علیه وآله نظر نمود بر روی من. پس اثر سرور از روی آن حضرت مشاهده کردم و ترس و بیمی که داشتم، از من زایل گردید و آنچه در خواب دیده بودم، به خدمت آن حضرت نقل کردم. فرمود که بشارت باد تو را. اما آن شخص اول، خليل من عزرائیل بود که موکل است به رحم های زنان. و دوم، خلیل من میکائیل بود که موکل است به رحم های اهل بیت من. آیا در تو دمید؟

عرض کردم: بلی. پس حضرت گریست و مرا در بر گرفت و فرمود: سیم، حبیب من جبرئیل بود که حق تعالی او را خدمتکار فرزندان تو گردانیده.

پس به خانه برگشتم. «فنزل تمام السنة» یعنی: بعد از اتمام سال آن جناب متولد شد. ⁽¹⁾

مؤلف گوید: هرچند حدیث، سنه دارد؛ ولکن مقتضای جمع در میان اخبار این است: سته با تاء باشد که یک نقطۀ آن را کتاب سهو نموده باشند و کلمه نه و ده، محمول بر ایام یا لیالی بوده باشند.

و شیخ صدوق در کتاب امالی از زید شحام از امام جعفر صادق علیه السلام از امام محمد باقر از امام زین العابدين علیهما السلام روایت کرده است که وقتی پیغمبر خدا صلی الله علیه وآله مریض شدند به مرضی که خداوند عالم شفا کرامت فرمود آن جناب را از آن مرض. پس حضرت فاطمه، سیده زنان عالم، با حسنین به عیادت آن حضرت رفتند. به این وضع که حسن را به دست راست گرفته بود و حسین را به دست چپ و آن مکرمه در بین آن دو بزرگوار قرار داشت و به همین وضع می رفتند تا وارد خانه عایشه گردیدند. پس حسن علیه السلام بر جانب راست پیغمبر صلی الله علیه وآله نشست و حسین علیه السلام بر جانب چپ آن حضرت. پس حسن شروع نمود به دست خود جانب راست رسول خدا را افشردن و حسین، جانب چپ آن حضرت را. حضرت از خواب بیدار نشدند.

پس حضرت فاطمه علیها السلام به حسنین علیهما السلام فرمود: ای دو حبیب من! جد شما خوابیده است. مراجعت نمایید در این ساعت و واگذارید او را تا این که بیدار شود. بعد بیایید به خدمت آن حضرت.

پس گفتند: ما مراجعت نمی کنیم در این ساعت. پس حضرت امام حسن علیه السلام بر بازوی راست پیغمبر صلی الله علیه وآله خوابید و حضرت امام حسین علیه السلام بر بازوی چپ آن حضرت و حضرت فاطمه علیها السلام مراجعت فرمود به خانه خود. بعد از زمانی حسنین از خواب بیدار شدند قبل از بیدارشدن رسول خدا و به عایشه گفتند: مادر ما کجا رفت بعد از آن که ما خوابیدیم؟ پس عایشه عرض کرد: چون شما خوابیدید، مراجعت نمود به منزل خود.

پس حسنین از خانه بیرون آمدند و آن شب بسیار تاریکی بود که بارش می بارید و رعد و برق می زد. پس نوری از برای ایشان ظاهر شد. پس حسن علیه السلام به دست راست خود دست چپ حسین را گرفت و در میان آن نور می رفتند و با یکدیگر تکلم می فرمودند تا این که وارد باغ بنی النجار شدند. چون داخل باغ شدند، متحیر گردیدند و نمی دانستند که به کجا روند. پس حضرت امام حسن به امام حسین فرمود: ما متحیر شده ایم و نمی دانیم به کجا رویم. بیا بخوابیم تا صبح شود. حضرت امام حسین گفت: رأی، رأی توست ای برادر! آنچه مصلحت می دانی، به عمل آور.

پس آن دو بزرگوار دست به گردن یکدیگر کرده، به خواب رفتند. پس حضرت رسول صلى الله عليه وسلم از خواب

بیدار شد و خبر دادند آن حضرت را به احوال حضرت امام حسن و امام حسین علیهما السلام. حضرت طلب نمود ایشان را در منزل مادر ایشان حضرت فاطمه علیها السلام ؛ نبودند در آن منزل. پس آن حضرت برخاست و ایستاد بر روی دو قدم خود و گفت: الهی وسیدی و مولای! این ها دو شبل من اند که بیرون رفتند از گرسنگی خداوندا! تو وکیل منی برایشان.

پس نوری برای آن حضرت ساطع گردید و آن حضرت در میان آن نور می رفت تا این که به باغ بنی النجار رسید و ملاحظه فرمود که آن دو بزرگوار دست در گردن یکدیگر کرده، خوابیده اند و چنان بارانی از آسمان می آید که مردم مثل آن را ندیده اند و خداوند عالم باران را منع فرموده است که قطره برایشان نمی بارد و ماری بر دور ایشان حلقه زده است که موهای آن مار، مانند نی می باشد و آن مار دو بال دارد؛ به یک بال خود حسن را پوشانیده است و به بال دیگر حسین را .

چون نظر مبارک آن حضرت بر آن دو بزرگوار افتاد که آن مار از جا جست و گفت: بارخدایا! شاهد می گیرم تو را و ملائکه تو را که این دو بزرگوار که دو شبل پیغمبر تواند، محافظت نمودم ایشان را و با صحت و سلامت تسلیم نمودم ایشان را به پیغمبر تو .

پس پیغمبر به آن مار فرمود: کیستی تو؟ عرض کرد: من رسولی می باشم از طایفه جنّ که به خدمت شما فرستاده اند. فرمود: از کدام جن؟

عرض کرد: از جنّ نصیبین از بنی ملیح که یک آیه از قرآن را فراموش کرده ایم. مرا فرستاده اند به خدمت تو که تعلیم نمایی به ما، آن آیه را. چون به این مکان رسیدم، صدای منادی ای را شنیدم که می گفت به من: «این دو بزرگوار، دو شبل رسول خدا می باشند؛ محافظت نما ایشان را از عاهات و آفات شب و روز.» و به تحقیق که محافظت نمودم ایشان را و صحیح و سالم، تسلیم شما نمودم.

پس آن مار آن آیه را تعلیم گرفت و مراجعت نمود. پس حضرت رسول امام حسن را برداشت و بر دوش راست خود نشانید و حضرت امام حسین را بر دوش چپ و حضرت امیرالمؤمنین نیز از منزل خود برآمد، ملحق گردید به رسول خدا. پس بعضی از صحابه عرض کرد که پدر و مادرم فدای تو باد! یکی از دو شبل خود را به من ده تا تخفیفی به جهت شما بوده باشد. فرمود: برو؛ خدا کلام تو را شنید و مقام تو را شناخت.

و یکی دیگر برخورد به آن حضرت و عرض کرد: پدر و مادرم فدای تو باد! یکی از آن دو شبل خود را به من ده تا تخفیفی به جهت شما حاصل شود. باز فرمود: برو؛ خدا شنید کلام تو را و شناخت مقام تو را.

پس امیرالمؤمنین عرض کرد: پدر و مادرم فدای تو باد، یا رسول الله! یکی از دو شبل مرا به من ده تا تخفیفی به جهت شما حاصل آید.

پس رسول خدا ملتفت گردید به امام حسن و فرمود: آیا می روی به دوش پدرت؟ حضرت امام حسن علیه السلام عرض کرد: به خدا سوگند ای جد بزرگوار! که دوش تو را بیشتر دوست دارم از دوش پدرم.

بعد حضرت رسول ملتفت گردید به حضرت امام حسین و فرمود: آیا تو می روی به دوش پدرت؟ حضرت امام حسین عرض کرد: به خدا سوگند ای جد گرامی! من می گویم به مثل آنچه برادرم گفت که دوش تو محبوب تر است نزد من از دوش پدرم .

پس حضرت رسول ایشان را آورد تا به خانه حضرت فاطمه علیها السلام . و حضرت فاطمه چند دانه خرمایی به جهت ایشان ذخیره نموده بود. آن خرماها را به نزد حسنین گذاشت گذاشت و ایشان تناول فرمودند و سیر شدند و شاد شدند. پس حضرت رسول صلى الله عليه وسلم فرمود: حالا برخیزید و کشتی بگیرید. پس آن دو بزرگوار برخاستند که کشتی بگیرند. حضرت فاطمه به سبب بعضی از حوائج خود از خانه بیرون رفت. چون مراجعت فرمود، شنید که حضرت پیغمبر تحریص می فرمود به امام حسن و می فرمود: بگیر حسین را و بر زمین بینداز.

حضرت فاطمه عرض کرد: ای پدر! تعجب است که تحریص می فرمایی بزرگ تر را بر کوچک تر!

حضرت فرمود: ای دختر! آیا راضی نیستی که من بگویم: «ای حسن! بگیر حسین را و بر زمین افکن» و این حبیب من جبرئیل بگوید: «یا حسین! بگیر حسن را و بر زمین افکن او را»؟! ⁽¹⁾

و در کتاب بحار از عبدالله بن عباس روایت کرده است که وقتی ما نزد رسول خدا صلی الله علیه وآله بودیم که ناگاه حضرت فاطمه علیها السلام آمدند با دیده گریان. پیغمبر فرمود: چه تو را به گریه درآورده است؟ عرض کرد: یا رسول الله! حسن و حسین از خانه بیرون رفتند. به خدا سوگند نمی دانم به کجا رفته اند.

حضرت رسول فرمود: گریه مکن، فدای تو باد پدر تو! به درستی که خدا خلق کرده است ایشان را و او مهربان تر است به ایشان، از همۀ خلایق. خداوندا! اگر به صحرا رفته اند، محافظت نما ایشان را و اگر به دریا رفته اند، محافظت نما ایشان را .

پس جبرئیل فرود آمد و گفت: یا احمد! غمگین و محزون مباش که ایشان فاضل اند در دنیا و فاضل اند در آخرت و پدر ایشان. بهتر است از ایشان و ایشان در حظیره بنی النجار خوابیده اند و حق تعالی ملکی را بر ایشان موکل نموده است که محافظت نماید ایشان را.

پس رسول خدا صلى الله عليه وسلم برخاست و ما نیز برخاستیم تا این که رفتیم به حظیره بنی النجار و مشاهده نمودیم که حسن دست در گردن حسین برآورده، هر دو خوابیده اند و ملکی به یک بال خود ایشان را

پوشانیده است. پس آن حضرت حسن را برداشت و ملک، حسین را و مردم چنان می دیدند که هر دو را رسول خدا برداشته است.

پس ابوبکر و ابوایوب انصاری گفتند: یا رسول الله! یکی از ایشان را بده تا ما برداریم؛ به جهت تخفيف شما. فرمود: واگذار ایشان را که فاضل اند در دنیا و فاضل اند در آخرت و پدر ایشان بهتر است از ایشان. بعد فرمود: به خدا سوگند که شرافت می دهم امروز ایشان را به آن چیزی که خدا شرافت داده است ایشان را.

پس خطبه بیان فرمودند و فرمودند: ای گروه مردمان! آیا می خواهید خبر دهم شما را به بهترین مردم از حیثیت جد وجده؟ گفتند: بلی یا رسول الله! فرمود: حسن و حسین که جد ایشان رسول الله است و جده ایشان، خدیجه بنت خویلد. آیا می خواهید خبر دهم شما را به بهترین مردم از حیثیت پدر و مادر؟

گفتند: بلی یا رسول الله! فرمود: حسن و حسین که پدر ایشان علی بن ابی طالب است و مادر ایشان، فاطمه دختر محمد. آیا خبر دهم شما را ای مردم! به بهترین مردم از حیثیت عم و عمه ؟

گفتند: بلی یا رسول الله! فرمود: حسن و حسین، عمّ ایشان جعفر بن ابی طالب است و عمه ایشان ام هانی دختر ابی طالب. ای گروه مردمان! آیا خبر دهم شما را به بهترین مردم از حیثیت خال و خاله؟

گفتند: بلی یا رسول الله! فرمود حسن و حسین، خال ایشان قاسم پسر رسول خداست و خاله ایشان زینب دختر رسول خدا آگاه باشید که پدر ایشان در بهشت است و مادر ایشان در بهشت است و جد ایشان در بهشت است و جدۀ ایشان در بهشت است و خال ایشان در بهشت است و خاله ایشان در بهشت است و عم ایشان در بهشت است و عمۀ ایشان در بهشت است و ایشان در بهشت اند و کسی که ایشان را دوست داشته باشد، در بهشت است. ⁽¹⁾

و در کتاب منتخب از عبدالله بن عباس روایت کرده است که ما در خدمت رسول خدا صلی الله علیه وآله بودیم که ناگاه فاطمه زهراء علیها السلام آمدند با دیده گریان. پس حضرت رسول فرمودند: چه تو را به گریه درآورده است ای فاطمه؟

عرض کرد: ای پدر! حسن و حسین امروز پیدا نیستند. آمدم که شاید در خانه شما باشند؛ اینجا نیز نیستند. نمی دانم در کجا می باشند و امروز پنج روز است که امیرالمؤمنین رفته است به آب دادن بستان خود .

در آن وقت ابوبکر در خدمت رسول خدا صلی الله علیه وآله ایستاده بود. حضرت فرمود: ای ابوبکر! طلب نما دو نور دو چشم مرا. بعد فرمود: ای عمر، ای سلمان، ای ابوذر، و ای فلان و ای فلان! برخیزید طلب نمایید دو نور دو چشم مرا.

راوی می گوید: شمردیم؛ آن حضرت هفتاد نفر را به طلب ایشان فرستاد. بعد از ساعتی مراجعت نمودند و نیافتند ایشان را پس غم شدیدی بر حضرت عارض شد. پس ایستاد نزد در مسجد و گفت: خداوندا! به حق ابراهیم، خلیل خود و به حق آدم، صفی خود، اگر دو نور دو چشم من و دو میوه دل من در صحرا باشند یا دریا، محافظت نما ایشان را و از هر بدی، در حفظ حمایت نگاه دار، ای ارحم الراحمین!

که ناگاه جبرئیل نازل شد از آسمان، عرض کرد: یا رسول الله! محزون مباش و غمگین مشو که حسنین فاضل اند در دنیا و آخرت. و حق تعالی ملکی را موکل نموده است که محافظت نماید ایشان را، چه بخوابند یا بنشینند یا ایستاده باشند. و ایشان در باغ بنی النجار می باشند.

پس آن حضرت شاد گردید و روانه شد و جبرئیل از طرف راست آن جناب و میکائیل از طرف شمال او روانه گردیدند و مسلمانان در حوالی او روانه شدند تا این که داخل باغ بنی النجار شدند و آن ملک موکل به ایشان، یک بال خود را در زیر ایشان فرش نموده بود و بال دیگر را در بالای ایشان انداخته بود و حسنین، هر یک دراعه ای از پشم پوشیده بودند و حضرت امام حسن علیه السلام دست خود را در گردن امام حسین علیه السلام کرده بود و هر دو در خواب بودند.

پس حضرت رسول خدا صلی الله علیه وآله به زانو درآمد و پیوسته می بوسید ایشان را تا این که بیدار شدند. پس آن حضرت امام حسین را برداشت و جبرئیل امام حسن را تا این که از باغ بیرون آمدند. حضرت رسول صلى الله عليه وسلم فرمود: معاشر مردمان! بدانید که کسی که دشمن دارد ایشان را در آتش است و کسی که دوست دارد ایشان را در بهشت است و از کرامت ایشان است که حق تعالی نامیده است ایشان را شتر و شبیر. ⁽¹⁾

و در کتاب منتخب روایت کرده است که اعرابی به خدمت رسول خدا صلی الله علیه وآله رسید و عرض کرد: یا رسول الله! بره آهویی را صید نمودم و به هدیه آورده ام به خدمت تو، به جهت حسن و حسین علیهما السلام.

آن حضرت قبول فرمود و دعای خیری برای او نموده و حضرت امام حسن علیه السلام در خدمت جد بزرگوارش ایستاده بود. پس رغبت نمود به آن بره آهو و آن حضرت آن را به آن جناب عطا فرمودند. پس ساعتی نگذشت که حضرت امام حسین علیه السلام آمدند و نظر نمودند که بره آهویی در دست برادرش می باشد و به آن بازی می کند. عرض کرد: ای برادر! از کجا آوردی این بره آهو را؟

فرمود: جدم رسول خدا به من عطا فرمود. پس حضرت امام حسین علیه السلام به سرعت به خدمت جدش رسید و عرض کرد: یا جداه! به برادرم بره آهو داده ای که بازی میکند به آن و به من، مثل آن را عطا نفرمودی.

و مکرر این قول را خدمت جد بزرگوارش عرض کرد و آن حضرت ساکت بود و تسلی می داد او را و با او ملاطفت می فرمود به سخنان چندی، تا این که امر به جایی رسید که حضرت امام حسین قصد آن نمود که بگرید. در این حال بود که ناگاه صدای صیحه از در مسجد بلند شد. نظر نمودیم که یک آهوی ماده ای با بزه خود آمدند و در عقب آن آهو، گرگ ماده ای بود که می راند آن آهو را به سوی رسول خدا به یکی از اطراف خود تا این که آورد آن آهو را نزد رسول خدا صلی الله علیه وآله.

بعد آن آهو به زبان فصیحی عرض کرد: یا رسول الله! من دوبره داشتم. یکی از آن ها را صیاد صید نمود و به خدمت شما آورد و دیگری نزد من بود و من به آن شاد بودم و الآن او را شیر می دادم که هاتفی ندا کرد که سرعت نما، سرعت نما، ای آهو! و برۀ خود را ببر به نزد رسول خدا محمد و به زودی تسليم او نما که حسین در خدمت آن حضرت ایستاده است و قصد نموده است که بگرید و همهٔ ملائکه سرهای خود را از صومعه عبادت خود بلند نموده اند و اگر حسین بگرید، هرآینه ملائکه مقربین می گریند به سبب گریه او.

و نیز شنیدم که منادی ندا نمود که به سرعت بروای آهوا! پیش از آن که اشک برخذ حضرت امام حسین جاری شود. و اگر مخالفت کنی مسلط می نمایم بر تو این گرگ ماده را که تو را با بره تو بخورد.

پس من بره خود را آورده ام به خدمت تو ای رسول خدا! و مسافت بعیدی پیموده ام به طی الارض و من حمد می کنم پروردگار خود را که به خدمت تو رسیدم، پیش از آن که اشک از دیده های حسین جاری شود بر خدش .

پس آواز تکبیر و تهلیل از اصحاب آن حضرت بلند شد و پیغمبر صلی الله علیه وآله دعا نمود به جهت آن آهو، به خیر و برکت. پس حضرت امام حسین علیه السلام بره آهو را برداشت و به خدمت مادرش فاطمه زهراء رسید و آن حضرت بسیار مسرور گردید. ⁽¹⁾

قطب راوندی در کتاب خرایج از مندل بن هارون از حضرت صادق از آباء خود علیهم السلام روایت کرده است که حضرت امام حسین علیه السلام اگر می خواست که غلام های خود را بفرستد به جهت امری از امور خود، می فرمود: فلان روز بیرون نروید و فلان روز بیرون بروید. اگر مخالفت کنید، قطاع الطریق بر سر شما خواهد ریخت.

یک وقتی ایشان مخالفت نمودند از فرمودۀ آن حضرت. چون بیرون رفتند، دزدها بر سر ایشان ریختند و ایشان را به قتل آوردند و آنچه داشتند بردند و خبر به آن حضرت رسید. فرمود: ایشان را ترسانیدم؛ از من قبول نکردند.

پس در همان ساعت برخاست و به نزد والی مدینه رفت والی عرض کرد: خبر رسید که غلام های تو را کشتند. خدا تو را اجر دهد دربارۀ ایشان. حضرت فرمود: من تو را دلالت می نمایم بر کسی که کشته است ایشان را.

والی گفت: آیا می شناسی ایشان را ای فرزند رسول خدا؟ حضرت فرمود: بلی؛ چنانچه تو را می شناسم، ایشان را نیز می شناسم و این شخص نیز از ایشان است.

و اشاره فرمود به شخصی که ایستاده بود در پیش روی والی. آن مرد گفت: از کجا قصد نمودی به من و از کجا دانستی که من از ایشانم؟ حضرت فرمود: اگر من راست بگویم تصدیق می نمایی مرا؟ عرض کرد بلی؛ به خدا سوگند که تصدیق می کنم تو را.

فرمود: «بیرون رفتی و با تو بود فلان و فلان» و همۀ آن دزدها را بیان فرمود و چهار نفر آنها از موالی مدینه بودند و باقی از لشکرهای مدینه.

پس والی مدینه گفت: قسم به صاحب قبر و منبر، که راست بگو با من؛ والا به تازیانه گوشت تو را می ریزم. پس آن مرد گفت: به خدا سوگند که حسین دروغ نگفت و راست گفت. گویا با ما بود. پس همه آن ها را والی جمع نمود و گردن ایشان را زد. ⁽¹⁾

و در رجال کشی از حمران بن اعین روایت کرده است که شنیدم از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام که خبر می داد از آباء خود علیهم السلام که مردی از شیعیان امیرالمؤمنین علیه السلام که مسمی بود به عبدالله بن شداد بن الهادی، تب شدیدی عارض او گردید. پس حضرت امام حسین علیه السلام به عیادت او رفت. چون داخل خانه گردید، تب از آن مرد رفع شد. پس آن مرد عرض کرد: به تحقیق که راضی شدم به آن چیزی که حق تعالی به شما عطا فرموده است، حقاً حقاً؛ و تب از شما می گریزد.

پس آن حضرت فرمود: به خدا سوگند که هیچ چیزی را خدا خلق نکرده است مگر این که امر نموده است او را به اطاعت ما.

بعد فرمود: «ای کباسة!» حاضرین در آن خانه صوت شخصی را شنیدند و خود آن شخص را ندیدند که گفت: «لبیک» حضرت فرمود: آیا امیرالمؤمنین تو را امر نفرمود که نزدیک نشوی مگر عدوی

یا گناهکاری را تا این که کفاره گناه او باشد؟! پس به چه سبب به نزد عبدالله بن شداد آمدی؟! ⁽¹⁾

و در کتاب تهذیب از ایوب بن اعین از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که زنی در دور کعبه به طواف مشغول بود و مردی در خلف او بود و آن ضعیفه، ذراع خود را برآورد و آن مرد دست خود را بر ذراع آن زن گذاشت و خداوند عالم، دست آن مرد را بر ذراع آن زن چسبانید و مردم از طواف باز ماندند و امیر و فقهاء را خبر نمودند و مردم جمعیت نمودند و فقهاء گفتند به امیر که دست آن مرد را قطع نما که اوست این جنایت را کرده است.

امیر گفت: آیا احدی از اولاد محمد رسول خدا صلی الله علیه وآله در اینجا هست؟ گفتند: بلی؛ حسین بن علی علیهما السلام دیشب تشریف آورده اند.

پس امیر آن حضرت را طلبید و کیفیت را به خدمت آن جناب عرض کرد. پس آن جناب روی مبارک خود را به سمت قبله برگردانید و دستهای خود را بلند نمود به درگاه قاضی الحاجات و مدتی کشید که به دعا مشغول بود. بعد تشریف آوردند نزد آن مرد و زن و دست آن مرد را گرفت و از ذراع آن زن جدا نمود. امیر عرض کرد: این مرد را عقاب نکنیم به سبب این عملی که از او صادر شده است؟ حضرت فرمود: نه. ⁽²⁾

و در کتاب مناقب از صفوان بن مهران از حضرت صادق علیه السلام روایت کرده است که دو مردی در زمان حضرت امام حسین علیه السلام در خصوص زنی و ولد او مخاصمه نمودند؛ یکی می گفت که این ولد از من است و دیگری مدعی بود که از من است. پس حضرت امام حسین علیه السلام برایشان گذشت و فرمود: به چه سبب با یکدیگر منازعه می نمایید؟

یکی از ایشان گفت: این زن از من است. و دیگری گفت: ولد از من است. پس آن جناب به مدعی اول گفت: بنشین آن مرد نشست. و آن طفل، رضیع بود پس حضرت به آن ضعیفه فرمود که ای زن! راست بگوپیش از آن که حق تعالی پرده تو را هتک نماید.

زن عرض کرد: این مرد است شوهر من وولد نیز مال اوست و من این مرد را نمی شناسم.

پس حضرت متوجه آن طفل شیرخوار شد و فرمود: «ای طفل! این ضعیفه چه می گوید؟ تکلم نما به اذن خدا.» که به قدرت حق تعالی آن طفل به تکلم درآمد و عرض کرد که من نه از این مردم و نه از این مرد دیگر و نیست پدر من مگر مرد شبانی از آل فلان

پس آن حضرت امر فرمود به سنگسارنمودن آن ضعیفه.

حضرت صادق علیه السلام فرمودند: دیگر احدی تکلم آن طفل را نشنید بعد از آن واقعه. ⁽¹⁾

و در کتاب خرایج از یحیی بن ام طویل روایت کرده است که روزی در خدمت حضرت امام حسين علیه السلام بودیم که ناگاه جوانی داخل شد با دیده گریان. حضرت پرسید که سبب گریه تو چیست؟ عرض کرد که والده من در این ساعت فوت شد و وصیت ننمود و مالی دارد و مرا امر نمود که چون بمیرد در امر او کاری نکنم تا به خدمت تو عرض نمایم. حضرت فرمود: برخیزید برویم نزد این زن.

چون به در خانه رسیدیم که آن زن را در آن خانه خوابانیده بودند. مشرف بر آن خانه شد و دعا کرد که حق تعالی آن زن را زنده کند تا وصیت کند به آنچه می خواهد. پس به دعای آن حضرت آن زن زنده شد و برخاست و نشست و شهادت گفت و چون نظرش بر حضرت امام حسین علیه السلام افتاد، عرض کرد: ای مولای من! داخل خانه شو، آنچه مصلحت میدانی مرا به آن امر نما.

پس حضرت داخل خانه شد و بر بالین آن زن نشست و فرمود که وصیت کن؛ خدا تو را رحمت کند! آن زن عرض کرد: یا بن رسول الله! من فلان قدر مال دارم در فلان موضع ثلث او را به تو واگذاشتم به هر که خواهی از دوستان خود بدهی. و دو ثلث دیگر از این فرزند من باشد اگر دانی که او از موالی و دوستان توست. و اگر مخالف باشد آن نیز از تو باشد که مخالفان را حقی نمی باشد در اموال مؤمنان .

پس، از حضرت سؤال نمود که بر او نماز کند و متوجه امور او شود. بعد آن زن صالحه جان به حق تسلیم کرد. ⁽²⁾

و در کتاب مناقب از اصبغ بن نباته روایت کرده است که وقتی به حضرت امام حسین علیه السلام عرض کردم که ای سید من! سؤال می کنم از تو، از امری که یقین به آن دارم و از اسرار خداست و صاحب آن سرتویی .

فرمود: ای اصبغ! آیا می خواهی که ببینی مخاطبۀ رسول خدا را به ابیدون که کنایه است از ابی بکر در روز مسجد قبا؟ عرض کردم که این بود همان چیزی که اراده کرده بودم. فرمود: برخیز.

من و آن حضرت در کوفه بودیم. ناگاه پیش از آن که چشم برهم زنم، خود را و آن حضرت را در مدینه در مسجد قبا دیدم. پس حضرت تبسمی فرمود در روی من و فرمود: ای اصبغ! حق تعالی باد را مسخر سلیمان گردانیده بود که در چاشت، یک ماه میرفت و در پسین، یک ماه و به ما زیاده از

آن عطا فرموده است. گفتم: به خدا سوگند که راست می فرمایی یا بن رسول الله!

پس فرمود: ماییم آن اشخاصی که در نزد ماست علم کتاب و بیان آنچه در کتاب است. و نیست نزد احدی از خلق خدا، آنچه نزد ما هست؛ زیرا که ماییم محل سر خدا. پس تبسمی فرمود بر روی من و فرمود: ماییم آل الله و وارثان رسول او. گفتم: حمد می کنم خدا را بر این.

بعد فرمود که داخل شو. چون داخل مسجد قبا شدم، دیدم که حضرت رسالت پناه صلی الله علیه وآله در محراب نشسته است؛ به این وضع که به ردای خود، زانوهای خود را بر پشت خود بسته است. ناگاه دیدم امیرالمؤمنین را که گریبان اعسر یعنی: ابابکر را گرفته است و حضرت رسول انگشت های خود را به دندان می گزد و می فرماید که بد خلافتی کردی تو و اصحاب تو! بر شما باد لعنت خدا و لعنت من! ⁽¹⁾

و در مناقب از ابن عباس روایت کرده است که دیدم امام حسین علیه السلام را پیش از آن که متوجه عراق گردد، که بر در کعبه ایستاده بود و دست جبرئیل در دست او بود و جبرئیل ندا می کرد که بشتابید به سوی بیعت خدای عزّ وجلّ.

و سرزنش کردند ابن عباس را بر ترک نمودن او یاری حسین را در جواب گفت که اصحاب آن حضرت اشخاص معینی می باشند که یکی کم و زیاد نمی شود. می شناسیم ما ایشان را به اسماء ایشان، قبل از آن که ببینیم ایشان را .

و محمد بن حنفیه فرمود که اصحاب حضرت امام حسین علیه السلام نزد ما نوشته شده اند به اسماء خود و اسماء پدران خود. ⁽²⁾

و در منتخب از طاوس یمانی روایت کرده است که رسول خدا بسیار می بوسید جبین و گلوی حضرت امام حسین علیه السلام را و هر وقتی که آن حضرت در مکان تاریکی می نشست، نوری از جبین و گلوی مبارکش ساطع بود که مردم به سبب آن نور می دانستند که آن حضرت در آن مکان تشریف دارد.

و جبرئیل روزی فرود آمد، دید که حضرت فاطمه علیها السلام خوابیده است و حسین علیه السلام در گهواره گریه می کند. پس جبرئیل نزد گهواره آن حضرت نشست و شروع نمود به تسلی دادن و ملاطفت نمودن و تکلم نمودن به چیزی که به عجب آورد آن جناب را و شاد نماید او را تا این که حضرت فاطمه علیها السلام از خواب بیدار شد و شنید صوت جبرئیل را در تسلی دادن آن جناب هرچند ملتفت شد، کسی را ندید. پس پیغمبر خدا خبر داد آن حضرت را که گوینده آن صوت، جبرئیل بود. ⁽³⁾

و در کتاب مسند سیدۀ بتول از حذیفه روایت کرده است که گفت شنیدم از حسین بن علی علیهما السلام در زمان حیات رسول خدا صلى الله عليه وسلم که می فرمود: به خدا سوگند که جمع می شوند بر قتل من سرکشان بنی امیه که مقدم ایشان عمر بن سعد است.

پس من به خدمت آن حضرت عرض کردم که رسول خدا تو را خبر داده است به این؟ فرمود: نه. پس من به خدمت رسول خدا صلی الله علیه وآله رفتم و این حکایت را به عرض آن حضرت رسانیدم. آن حضرت فرمود: علم من علم اوست و علم او علم من است؛ زیرا که ما می دانیم آن چیزی را که به وجود می آید، قبل از آن که به وجود آید. ⁽¹⁾

و از راشد بن مزید روایت کرده است که در خدمت حضرت امام حسین علیه السلام بوده، ⁽²⁾از مکه بیرون آمدیم تا این که به منزل قطقطانیه آمدیم. بعد اذن گرفتم از آن حضرت در مراجعت. مرا اذن داد. پس دیدم که یک شیر عقوری به خدمت آن حضرت آمد. پس حضرت با او تکلمی فرمود، آن شیر ایستاد.

حضرت فرمود: چگونه دیدی مردم کوفه را؟ عرض کرد: دل های ایشان با تو می باشد و شمشیرهای ایشان بر تو. فرمود: که والی کوفه بود؟ عرض کرد ابن زیاد و کشته شد ابن عقیل. ⁽³⁾

و از حارث بن وکیده روایت کرده است که من با اشخاصی بودم که سر حضرت امام حسین علیه السلام با ایشان بود. پس شنیدم از آن سر مبارک که سوره کهف را تلاوت می نمود و من شک می نمودم در نفس خود و حال آن که می شنیدم صدای تلاوت ابی عبد الله علیه السلام را.

پس به من فرمود: ای پسر وکیده! آیا نمی دانی که ما گروه امامان زنده می باشیم نزد پروردگار خود و روزی داده می شویم؟

ابن وکیده می گوید که من در نفس خود گفتم: به پنهانی از این جماعت، این سر مبارک را بر می دارم. پس آن سر مبارک فرمود: ای پسر وکیده! نیست از برای تو راهی بر این فکری که کردی. ریختن ایشان خون مرا، اعظم است نزد حق تعالی از گردانیدن ایشان سر مرا. پس واگذار ایشان را که زود است که بدانند در زمانی که غل ها در گردن های ایشان باشد و به زنجیرها کشیده شوند. ⁽⁴⁾

و از مفضل بن عمر روایت کرده است که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمودند: چون آب را از

حضرت امام حسین علیه السلام و اصحاب او منع نمودند، آن حضرت ندا کرد در میان اصحاب خود که هر کسی که تشنه هست، بیاید. پس یک یک از اصحاب آن حضرت می آمدند و آن حضرت انگشت ابهام خود را در کف دست او می گذاشت؛ پس پیوسته می آشامید تا آن که سیراب می شد. و به همین نهج همۀ ایشان سیراب شدند.

پس بعضی به بعضی گفتند: به خدا سوگند که آشامیدیم آبی را که احدی از عالمین مثل آن را نیاشامیدند در دار دنیا .

و چون مقاتله نمودند با حضرت امام حسین و روز سیم در وقت مغرب، آن حضرت طلب نمود یک یک از اصحاب خود را و نام می برد ایشان را به اسماء ایشان و اسماء پدران ایشان. پس یک یک اجابت می نمودند آن حضرت را و دور آن حضرت می نشستند. بعد خوان طعام می طلبید و اطعام می نمود ایشان را از طعام های بهشت و می آشامانید ایشان را از شراب بهشت .

بعد حضرت صادق علیه السلام فرمود: به خدا سوگند که جماعتی از اهل کوفه ایشان را دیدند و مکرر دیدند؛ اگر تعقل نمایند.

فرمود: پس بیرون رفت از برای رفق ایشان. پس مراجعت نمود هر واحدی از ایشان به سوی بلاد خود. پس آمد به جبال رضوی که کوهی است در مدینه پس نمی ماند احدی از مؤمنین، مگر این که به نزد او می آید و او بر سریری است از نور به تحقیق که بر دور اویند ابراهیم و موسی و عیسی و جمیع پیغمبران و از وراء ایشاناند مؤمنین و از وراء مؤمنین می باشند ملائکه؛ نظر می نمایند چه می فرماید حسین صلوات الله علیه .

فرمود: ایشان اند به این حال تا این که قائم علیه السلام ظهور نماید. و چون آن حضرت ظهور نماید، وفا می نمایند در میانۀ خود حسین را تا این که می آید به کربلا پس نمی ماند سماوی و نه ارضی از مؤمنین مگر این که بر دور آن حضرت جمع می شوند، حتی این که خدا زیارت می کند حسین را و مصافحه می کند با او و می نشیند با او بر سریر.

يا مفضّل! این است به خدا قسم، رفعت آن چنانی که نیست فوق آن، چیزی و نه وراء آن از برای طلب کننده، مطلبی. ⁽¹⁾

مؤلف گوید: ظاهر این است که مراد به روز سوم، روز سیزدهم محرم بوده باشد و مراد از زیارت نمودن خدا و مصافحه نمودن و با آن حضرت نشستن، یا زیارت رسول خداست چنانچه

مشعر است بر آن، آن چیزی که ذکر شده است در تفسیر: (فَلَمَّا آسَفُونَا انْتَقَمْنَا مِنْهُمْ). ⁽¹⁾يا استعاره هست از کمال قربی که حاصل شده است از برای آن حضرت به سبب اختیار شهادت و سایر مصايب. والعلم عند الله.

و شیخ صدوق در کتاب امالی از مفضّل بن عمر از حضرت صادق از پدرش از جدش علیهم السلام روایت کرده است که روزی حضرت امام حسین علیه السلام به نزد حضرت امام حسن علیه السلام آمد. چون نظرش بر آن حضرت افتاد، گریست. امام حسن فرمود: ای ابو عبد الله! چرا گریه می کنی؟ عرض کرد که گریه می کنم برای آنچه نسبت به تو خواهند کرد. امام حسن فرمود:

آنچه نسبت به من می کنند، این است که به زهر مرا خواهند کشت؛ ولكن روزی مثل روز تو نیست، ای ابو عبدالله! که سی هزار کس رو به تو خواهند آورد که دعوی کنند که از امت جد ما محمدند و اسلام را بر خود می بندند. پس اجتماع نمایند بر قتل تو و ریختن خون تو و هتک حرمت تو و اسیر نمودن فرزندان و زنان تو و غارت نمودن اموال تو. پس در آن وقت، لعنت نازل شود بر بنی امیه و آسمان خاکستر و خون ببارد و می گرید بر تو هر چیزی، حتی وحوش صحرا و ماهيان دريا. ⁽²⁾

و از بعضی کتب معتبره روایت شده است از هند دختر جون که چون رسول خدا از مکه به مدینه هجرت می نمود با اصحاب خود، به خیمه خاله من، ام معبد، فرود آمد و از او شیر طلبید. ام معبد گفت: گوسفندان ما را به صحرا برده اند و گوسفند لاغری را از ناتوانی در خیمه گذاشته اند و شیر ندارد. حضرت فرمود: رخصت بده من او را بدوشم .

چون رخصت داد، حضرت دست مبارک خود را بر پستان گوسفند گذاشت؛ به اعجاز آن حضرت، شیر از پستان آن فرو ریخت و حضرت دوشید تا ظرف های ام معبد را پر کرد. خود با اصحاب آشامیدند و حضرت با همۀ اصحاب خود قیلوله فرمودند و آن روز بسیار گرم بود. و چون آن حضرت از خواب بیدار شد، آبی طلبید و دست های خود را شست. بعد مضمضه کرد و آب دهان مبارک خود را در زیر درخت خاری که در نزدیک خیمه او بود، ریخت و چون از وضو فارغ شد، فرمود که از برای این درخت شانی خواهد بود.

بعد اصحاب آن حضرت نیز وضو ساختند. بعد حضرت برخاست و دو رکعت نماز کرد و قبیله ما از آن اعمال تعجب نمودند؛ زیرا که ما تا آن وقت وضو و نماز ندیده بودیم.

چون روز دیگر شد، دیدیم که آن درخت ،خار بسیار بلند شده بود و درخت عظیمی گردیده بود و خارهای آن فرو ریخته بود و شاخه های بسیاری به هم رسانیده بود و ساقه و برگ آن سبز گردیده بود. بعد میوۀ بسیار بزرگی از آن درخت به هم رسید مانند کماءه ⁽¹⁾بسیار بزرگی در رنگ ورس ⁽²⁾کوبیده شده و بوی عنبر و طعم عسل. به خدا سوگند که نخورد از آن میوه، گرسنه ای مگر آن که سیر شد و نه تشنه ای مگر آن که سیراب شد و نه پریشان و محتاجی مگر این که بی نیاز گردید. و نخورد از برگ آن درخت، شتر و گوسفندی مگر این که فربه شد و شیرش فراوان شد.

و از روزی که آن حضرت در خیمه ما فرود آمد، خیر و برکت در اموال ما حاصل گردید و بلاد ما پرگیاه شد و ارزانی رو به بلاد ما آورد و ما آن درخت را درخت مبارک می نامیدیم. و جمعی از اهل بادیه که در اطراف ما بودند، می آمدند و در سایه آن درخت فرود می آمدند و برگ آن درخت را ذخیره می نمودند و با خود برمی داشتند در سفرها و بیابان ها که به جای آب و نان به کار ایشان می آمد. و پیوسته به این حال بود تا این که در صبح روزی برخاستیم دیدیم که میوه های آن درخت فرو ریخته است و برگ هایش زرد شده است.

پس به این سبب اندوهناک شدیم و خائف گردیدیم از آن. بعد از اندک زمانی خبر وفات حضرت رسول خدا صلی الله علیه وآله به ما رسید و معلوم شد که در آن روز تغییر آن درخت، آن جناب رحلت فرموده بود به دار بقاء.

پس بعد از آن، آن درخت میوه داد؛ اما پست تر از میوۀ اول بود در بزرگی و طعم و رایحه. و سی سال بر آن حالت ماند و در صبح یک روزی ملاحظه نمودیم که آن از سر تا پا خار بر آورده است و نضارت شاخه های آن رفته است و همۀ میوه های آن ریخته است. بعد از زمان قلیلی معلوم شد که حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام وفات یافته است.

بعد از آن دیگر میوه نداد؛ ولکن ما و اعرابی که در حوالی ما بودند، برگ آن را برای شفای بیماران خود می بردند و مدت طویلی بر این حال ماند تا این که صبح نمودیم در روزی، دیدیم که از ساقه آن درخت خون تازه می جوشد و از برگ های آن درخت قطره های خون بر زمین می ریزد و از حدوث آن حالت فهمیدم که واقعه عظیمی حادث شده است. پس شب نمودیم با هم و فزع. چون تاریکی شب عالم را فرو گرفت، صدای گریه و ناله بسیاری از زیر آن درخت بلند شد و صدای

نوحه کننده ای در میان ایشان بلند بود که می گفت:

يابن النبي ويابن الوصي / ويابن بقية ساداتنا الأكرمينا

یعنی: ای فرزند پیغمبر وای فرزند و صی او وای فرزند بقیه پیشوایان بزرگواران ما .

بعد بسیار شد صدای گریه و ناله که نفهمیدم اکثر آن کلماتی را که می گفتند. پس بعد از آن خبر شهادت حضرت امام حسین علیه السلام به ما رسید و آن درخت خشک شد و باد و باران، آن را درهم شکست و اثری از آن درخت نماند.

عبدالله بن محمد انصاری گفت که ملاقات نمودم دعبل خزاعی را در مدینه رسول و این حدیث را به جهت او نقل کردم. انکار ننمود آن را و گفت: خبر داد مرا پدرم از جدم از مادرش سعیده دختر مالک خزاعی که او آن درخت را دیده بود و از میوۀ آن خورده بود در عهد علی بن ابی طالب علیه السلام و او نوحۀ جن را شنیده بود و حفظ نموده بود از جنیه، این اشعار را :

يابن الشهيد و يا شهيداً عمه / خير العمومة جعفر الطيار

یعنی: ای فرزند شهید و ای شهید که عم او بهترین عم ها، جعفر طیار است.

عجباً لمصقول أصابك حده / في الوجه منك وقد علاه غبار

تعجب است از شمشیری که تیزی آن بر روی تو رسید و حال آن که غبار آن را فرو گرفته بود. ⁽¹⁾

زر خیر قبر بالعراق بزار / واعص الحمار فمن نهاك حمار

لم لا أزورك يا حسين لك الفدا / قومي ومن عطفت عليه نزار

و لك المودة في قلوب ذوي النهى/ وعلى عدوك مقتة ودمار

يا ابن الشهيد و يا شهيدا عمه / خير العمومة جعفر الطيار

و از کتاب مناقب از عمر بن دینار مروی است که چون اسامة بن زید مریض شد، حضرت امام حسين علیه السلام به عیادت او رفت دید که می گوید: «وا غماه!: ای وای بر غم من!» حضرت فرمود: غم تو چیست ای برادر من؟

گفت: سبب غم من این است که شصت هزار درهم مدیونم. حضرت فرمود که غم تو بر من است.

گفت: می ترسم که بمیرم. حضرت فرمود که پیش از مردن تو دین تو را ادا می کنم. و چنین کرد.

و بود آن حضرت که می فرمود: بدترین خصلت های ملوک، ترسیدن است در اعطاء و قسوه است بر ضعفاء و بخل است در نزد اعطاء. ⁽²⁾

و از کتاب انس المجالس مروی است که فرزدق به خدمت حضرت امام حسین علیه السلام رسید در زمانی که بیرون کرده بود او را مروان از مدینه. آن حضرت چهار صد اشرفی به او داد. بعضی گفتند که او شاعری است فاسق که رانده شده است.

آن حضرت فرمودند که بهترین مال تو آن مالی است که عرض خود را به آن نگاه داری. ⁽¹⁾

و از مناقب از عبدالرحمن خزاعی مروی است که چون آن حضرت در صحرای کربلا شهید شد، بر پشت مبارکش اثری یافتند و سبب آن را از حضرت امام زین العابدین پرسیدند. فرمود: سبب آن از بسیاری برداشتن انبان است بر پشت خود به سوی منزلهای بیوه زنان و یتیمان و مسکینان. ⁽²⁾

وايضاً از مناقب مروی است از بعضی که گفت: عبدالرحمن سلمی یکی از فرزندان حضرت امام حسین علیه السلام را سوره حمد تعلیم کرد. چون آن طفل آن سوره را در خدمت آن حضرت خواند، حضرت هزار اشرفی و هزار حله به او کرامت فرمود، دهان او را پر از در کرد. بعضی گفتند: مزد او این قدر نبود!

حضرت فرمود که این عطا چه قدر دارد در برابر آنچه او تعلیم نموده است به فرزند من؟! بعد این شعر را خواند:

إذا جاءت الدنيا عليك فجد بها / على الناس طراً قبل أن تتفلت

یعنی: اگر دنیا روی به تو آورد. پس بخشش نما به آن بر همه مردمان، پیش از آن که از دست برود.

فلا الجود يفنيها إذا هي أقبلت / ولا البخل يبقيها إذا ما تولت

یعنی: اگر دنیا رو به شخص آورد، جود و بخشش. آن را فانی نمی گرداند و اگر دنیا رو برگرداند، بخل ورزیدن منشأ بقاء آن نمی گردد. ⁽³⁾

و از مناقب مروی است که اعرابی به مدینه آمد و پرسید که کریم ترین مردم در مدینه کیست؟ گفتند: حسین علیه السلام پس به مسجد آمد؛ دید که آن حضرت نماز می خواند. پس در مقابل آن حضرت ایستاد و این اشعار را خواند :

لم يخب الآن من رجاك ومن / حرك من دون بابك الحلقة

یعنی: ناامید نمی شود در این هنگام، کسی که امید داشته باشد به تو و کسی که دست طمع به حلقه در کرم توزند.

أنت جواد وأنت معتمد / أبوك قد كان قاتل الفسقة

یعنی: تویی جواد و تویی محل اعتماد من، و پدر تو بود کشنده فاسقان.

لولا الذي كان من أوائلكم / كانت علينا الجحيم منطبقة

یعنی: اگر نمی بودند پدران شما که هدایت و راهنمایی کردند ما را هر آینه جهنم ما را فرا می گرفت و در آتش می سوختیم.

چون حضرت از نماز فارغ شد فرمود: ای قنبر! آیا از مال حجاز چیزی باقی مانده است؟ قنبر عرض کرد: بلی؛ چهار هزار اشرفی مانده است. فرمود: بیاور که او احق است به این مال از ما .

پس ردای مبارک خود را برداشت و چهار هزار اشرفی را در میان آن پیچید و پشت در ایستاد و از شرم روی اعرابی، دست مبارک را از شکاف در بیرون کرد و آن زر را به اعرابی داد و این اشعار را در عذر خواهی اعرابی انشا فرمود:

خذها فإنّي إليك معتذر / واعلم بأني عليك ذوشفقة

یعنی: بگیر این مال را به درستی که من عذر جوینده ام به سوی تو و بدان که من بر تو شفقت دارم.

لوكان في سيرنا الغداة عصا/ أمست سمانا عليك مندفقة

یعنی: هرگاه ملک و دولت و پادشاهی مادر ما می بود و غصب نمی کردند دست سخای ما بخشش بسیار به تو می کرد.

لكن ريب الزمان ذوغير/ والكف مني قليلة النفقة

لكن حوادث زمان، امور ما را تغییر داده است به این سبب دست من کم بخشش گردیده است.

پس اعرابی زرها را گرفت و گریست. حضرت فرمود: گویا کم شمردی عطای ما را؟

اعرابی گفت: نه؛ ولکن گریه من از آن است که چگونه می خورد خاک، جود تو را!

و مثل این عطا نیز از حضرت امام حسن علیه السلام صادر شد. ⁽¹⁾

و در بحار در اسانید اخطب خوارزم در کتابی که تألیف کرده است در مقتل آل رسول، ذکر کرده است که اعرابی آمد به خدمت حضرت امام حسین علیه السلام گفت: یابن رسول الله ! ضامن شده ام یک دية كامله و قادر نیستم بر اداء آن. و در نفس خود گفتم که سؤال می کنم از اکرم ناس؛ و ندیدم گرامی تر از اهل بیت رسول خدا.

حضرت فرمود: ای برادر عرب! سه مسئله از تو سؤال می نمایم؛ اگر یکی را جواب گفتی، ثلث دیه را می دهم و اگر دو تا را جواب گفتی، دو ثلث دیه را می دهم و اگر همه را جواب گفتی، تمام دیه را به

تو می دهم.

اعرابی عرض کرد: یا بن رسول الله! آیا مثل تو سؤال می کند از مثل من؟! و حال این که تو از اهل علم و شرف می باشی. حضرت فرمود: بلی؛ شنیدم از جدم رسول خدا که فرمود: «المعروف بقدر المعرفة ؛ یعنی: احسان به مردم به قدر معرفت ایشان است».

اعرابی گفت: سؤال نما از آنچه خواهی. اگر توانستم جواب می گویم و اگر ندانستم از تو تعلیم می گیرم؛ و نیست قوتی مگر به خدا.

پس حضرت فرمودند: «أي الأعمال أفضل ؟ يعنى فاضل ترین اعمال کدام است؟» اعرابی عرض کرد: «الإيمان بالله یعنی ایمان به خدا فاضل ترین اعمال است».

حضرت فرمود: « فما النجاة من المهلكة؟ یعنی : چه چیز منشأ نجات از هلاکت می شود؟» اعرابی گفت: «الثقة بالله ؛ یعنی اعتماد به خدا».

حضرت فرمود: «ایزین الرجل؟ یعنی: چه چیز زینت می دهد مرد را؟» اعرابی گفت: علمی که با او حلم باشد.

حضرت فرمود: اگر این را نداشته باشد؟ اعرابی گفت: مال معه مروّة یعنی: مالی که با او مروتی باشد.»

حضرت فرمود: اگر آن را نداشته باشد؟ اعرابی گفت: «فقر معه صبر؛ یعنی: فقری که با آن صبر بوده باشد».

حضرت فرمود: اگر آن را نداشته باشد؟ اعرابی گفت: «فصاعقة تنزل من السماء وتحرقه فإنه أهل لذلك ! یعنی: پس صاعقه ای که فرود آید از آسمان و بسوزاند او را؛ زیرا که او سزاوار است از برای این!»

پس حضرت خندید و یک بدره زر که هزار اشرفی باشد به سوی او انداخت و انگشتر خود را به او عطا فرمود که قیمت نگین آن دویست درهم بود. و فرمود: زرها را به غرمای خود بده و صرف نما انگشتر را در نفقه خود. پس اعرابی آن ها را برداشت و گفت: خدا داناتر است به آن موضعی که قرار می دهد در آن، رسالت خود را. ⁽¹⁾

و در کتاب منتخب روایت کرده است که حضرت امام حسین علیه السلام وقتی در مسجد جد خود رسول خدا نشسته بود بعد از وفات برادر بزرگوارش حضرت امام حسن علیه السلام و عبدالله زبیر نیز در ناحیه ای از مسجد نشسته بود و عتبة بن ابی سفیان نیز در ناحیه دیگری نشسته بود که ناگاه اعرابی بر شتر سرخی سوار بود، در رسید و از شتر پیاده شد و شتر خود را در در مسجد عقال نمود و داخل مسجد گردید و نزد عتبة بن ابی سفیان رفت و بر او سلام کرد. عتبه جواب سلام او را بازداد.

اعرابی گفت: بدان که من کشته ام پسر عم خود را از روی عمد و از من دیه می طلبند؛ آیا می توانی چیزی به من عطا نمایی؟ عتبه سر خود را بالا کرد و به غلام خود گفت: صد درهم به او بده. اعرابی با غیظی از جا برخاست و آن غلام را از خود دور کرد و گفت: نمی خواهم مگر تمام دیه را.

بعد رفت نزد عبدالله بن زبیر و گفت: پسر عمّ خود را کشته ام و از من دیه می خواهند؛ آیا می توانی چیزی به من عطا نمایی؟ عبدالله به غلام خود گفت: دویست درهم به او عطا کن. اعرابی با غیظی برخاست و گفت: نمی خواهم مگر تمام دیه را.

بعد به خدمت حضرت امام حسین علیه السلام رفت و سلام کرد و گفت: یابن رسول الله! پسرعم خود را به قتل آورده ام و از من دیه می طلبند؛ آیا می توانی چیزی به من عطا نمایی؟ حضرت فرمود: ای اعرابی! ما قومی هستیم که عطا نمی کنیم به مردم مگر به قدر معرفت او. اعرابی عرض کرد: آنچه می خواهی سؤال کن یا بن رسول الله !

حضرت فرمود: اى اعرابی! «ما النجاة من الهلكة؟ یعنی: چه چیز منشأ نجات از هلاکت می شود؟» اعرابی عرض کرد: «التوكل على الله عزوجل؛ یعنی: توکل نمودن بر خدای عزّ وجلّ».

حضرت فرمود: «ما أروح ⁽¹⁾الهمة ؟ کدام قصدی است که اعتماد در آن بیشتر است؟» اعرابی عرض کرد: «الثقة بالله ؛ یعنی: اعتماد به خدا».

حضرت فرمود: چیست که عبد به آن متحصن می شود؟ اعرابی عرض کرد: «محبتكم أهل البيت: یعنی: محبت شما اهل بیت».

حضرت فرمود: «ما أزين ما يتزين به الرجل؟ بهترین چیزی که مرد به آن زینت می یابد چیست؟» اعرابی عرض کرد: «علم و عمل يزينه حلم؛ یعنی علم و عملی که زینت دهد آن را حلم».

حضرت فرمود: اگر همۀ این ها نباشد؟ عرض کرد: «سخاء یزینه حسن خلق؛ یعنی: سخاوتی که زینت دهد آن را حسن خُلق».

حضرت فرمود: اگر فاقد این باشد؟ اعرابی عرض کرد: «شجاعة يزينها ترك عجب؛ يعنى: شجاعتی که زینت دهد آن را ترک عُجب».

حضرت فرمود: اگر فاقد همۀ این ها باشد؟ اعرابی عرض کرد: به خدا سوگند یا بن رسول الله! اگر فاقد همۀ این خصلت ها باشد، مردن به جهت او بهتر است از زندگانی.

پس حضرت امر فرمود که ده هزار درهم به او دادند. فرمود: این به جهت قضاء دین خود. و فرمود ده هزار درهم دیگر به او دادند و فرمود: این به جهت آن که جمع نمایی پریشانی خود را و نیکو گردانی حال خود را و انفاق نمایی به آن، بر عیال خود پس اعرابی این اشعار را انشاء نمود:

طربت وماهاج لي مغبق / ولا بي مقام ولا معشق

یعنی: شاد شدم و حال آن که تعجیل ننموده است از برای من، شرب آخر روز من و نه مقامی و نه چیزی که منشأ فرط محبت من باشد.

ولكن طربت لآل الرسول / فلذ لي الشعر والمنطق

ولكن شادی من از برای آل رسول است که به آن سبب، لذیذ شده است از برای من، شعر و کلام .

هم الأكرمون هم الأنجبون / نجوم السماء بهم تشرق

ایشان اند کریمان و نجیبان که ستاره های آسمان به ایشان نورانی است.

سبقت الأنام إلى المكرمات/ وأنت الجواد فلا تلحق

سبقت گرفته مردمان را به سوی اموری که منشأ کرامت است و تویی آن جوادی که کسی به تو نمی رسد.

أبوك الذي ساد بالمكرمات / فقصر عن سبقه السبق

پدر تو کسی است که مقدم است از همه، بر اموری که منشأ کرامت میباشد و کسی از سابقین نتوانسته اند سبقت گیرند بر او

بكم فتح الله باب الرشاد / وباب العثار بكم تغلق

به سبب شما فتح نمود حق تعالی، در رشد را و به سبب شما بسته می شود در لغزش ها. ⁽¹⁾

و از امالی مفید مروی است که اعرابی شنید فصاحت و بلاغت اهل بیت علیهم السلام را و از منزل خود بیرون آمد و مسافت بعیدی را پیمود تا در عرفات به خدمت حضرت امام حسن علیه السلام مشرف شد و جمعی از اصحاب در خدمت آن حضرت بودند.

اعرابی عرض کرد: من از عرب عربائم یعنی: اصل عربم نه این که متعرب باشم؛ و دیوان ما شعر است و شنیدم از مردم که نسبت می دهند شما را به فصاحت و پاکیزگی کلام و آمده ام که با شما مطارحه و مشاعره و موازنه نمایم.

پس آن حضرت اشاره به سوی امام حسین علیه السلام فرمود و گفت: برو و با او مطارحه نما.

و آن جناب با جماعتی از اصحاب خود نشسته بودند در موضعی که نزدیک بود به ایشان و از آن جناب سؤال می نمودند از حلال و حرام. پس اعرابی به نزد آن حضرت آمد و مطلب خود را به عرض آن حضرت رسانید. حضرت فرمود: بگو آنچه می خواهی بگویی؛ و نیست قوتی مگر به خدا. پس اعرابی این اشعار را خواند :

عفى قلبي إلى اللهو / وقد ودّع شرخيه

وقد كان أنيفا عصر/ تجراري ذيليه

علالات ولذات / فيا سقيا لعصريه

یعنی: بسیار قلب من مایل به لهو بود در حالت محافظت جوانی و نضارت خود، و نفس من متکبر بود و دامن های خود را از راه تکبر بر زمین می کشید به نحوی که غبار از آن متصاعد می شد، و بزرگ می شمرد خود را، فرو رفته بود در میان لذت های خود؛ پس خداوند عالم باران رحمت فرستد، به سبب گناهانی که در عصر جوانی و نضارت از آن نفس صادر شد.

فلما عمم الشيب / من الرأس نطاقيه

وأمسى قد عناني / منه تجديد خضابيه

تسليت عن اللهو / وألقيت قناعيه

چون پیری، عمامه ای از موی سفید بر سر بست و شام نمود و قوای او به تحلیل رفت و به هم و غم انداخت مرا تجدید نمودن خضاب نمودن به حنا ورنگ، در آن وقت خود را از لهو بیرون کشیدم و مقنعه آن را از سرانداختم.

فلو يعمل ذو رأي / أصيل فيه رأييه

لألقى عبرة منه / له في كذ رأييه

پس اگر مرد صاحب عقل کاملی، رأی اول و آخر خود را جمع نماید هر آینه عبرتی از من برای خود تحصیل می نماید.

پس حضرت امام حسین علیه السلام در جواب آن اعرابی، به همان سجع و قافیه، بداهة انشاء فرمودند و گفتند: ای برادر عرب!

فما رسم شجالي / انمحى آية رسميه

سفود درج الذيلين / في بوغاء قاعيه

وود حرجف تترى / على تلبید نویه

ودلاح من المزن / دنا نو سماكيه

إذا متعدجر الودق / يجود من خلاليه

وقد أصمد برقيه / فلا ذم لبرقيه

وقد خلل رعداه / فلا ذم لرعديه

بجنج الظلم شجاج / إذا أرخى نطاقيه

فأضحى راسبا قفرا / لبينونة أهليه

یعنی: نبوده است رسمی که به اندوه انداخته باشد مرا، مگر این که بر طرف شده است نشانه اول و آخر آن. و منم روشن کننده و جمع کننده ام دامن های خود را از غبار و خاکی که از راه رفتن به تکبر حادث می شود. و منم محل دوستی که می وزد در کمال شدت و سرد کننده است قلوب حازه را و پیاپی صادر می شود بر مرقع نمودن دو لوح قلب و فؤاد او. و منم سنگین کننده از باران رحمت و برپادارنده دو علو و بلندی او را یعنی: در دارین و در وقت شباب و قوت، جاری می شد از من باران رحمت و ریزان می شد از وسط او و میان پر است دو برق او از رحمت. و نیست هیچ جهت ذمی به جهت این دو برق او یعنی در حالت شباب و پیری. هیچ بدی بر او وارد نیست و دروسط درآمده است دو رعد او و هیچ مذمتی بر آنها نیست یعنی: در حالت شباب و هرم هیچ مذمتی بر او وارد نیامده است و شکننده است اصل ظلم را در وقتی که بیندازد دو پردۀ خود را پس چاشت کرده است ظلم در حالتی که فرورونده است و تنهاست از برای بینونت و دوری نمودن شخص آن را در حالت شباب و پیری یا بینونت نفس و عقل با او .

چون اعرابی این اشعار را شنید، عرض کرد: احسنت، نیکو فرمودی! به خدا سوگند که ندیده ام مثل تو را در فصاحت و بلاغت

پس آن اعرابی آمد به خدمت حضرت امام حسن علیه السلام و عرض کرد: والله که ندیده ام مثل این جناب احدی را در مکالمه و ندیده ام کلام احدی را که بوده باشد مثل کلام او در فصاحت.

حضرت فرمود: بلی، او چنین است ای اعرابی! به درستی که تو می شناسی که او چگونه پسری است:

غلام كرم الرحمن / بالتطهير جديه

كساه القمر القمقام / من نور ثنائيه

ولو عدد طماح / نفحنا من عداديه

ولو أرضيت من شعر/ وقويت عروضيه

او پسری است که گرامی داشته است خداوند رحمان، به آیه تطهیر، دو جد او را و پوشانیده است او را ماه عظیم که پیغمبر باشد، از نور دو دندان ثنایای خود. و اگر بشمرد شخص بلند مرتبه مناقب او را بیان خواهیم کرد بعض از مناقب حسنه او را که انقطاعی نیست از برای ماده آن؛ هر چند راضی کرده خود را از شعر او و تقویت نموده ای علم عروض او را.

پس اعرابی برخاست از موضع خود و گفت: از مثل شما بخیل اند مردان؛ یعنی: مثل شما را

نمی توانند تحصیل نمود. و از مثل شما قائم شده اند زنان؛ یعنی: آنچه سعی می کنند، نمی توانند تحصیل نمود. به خدا سوگند که از نزد شما می رویم و من راضی ام از شما و دوست می دارم شما را. ⁽¹⁾

از کتاب عیون المجالس مروی است که وقتی حضرت امام حسین علیه السلام با انس بن مالک به زیارت قبر خدیجه کبری رفتند. پس آن حضرت گریست و فرمود به انس که از نزد من برو. و انس می گوید: من خود را از آن جناب مخفی داشتم. چون طول کشید ایستادن او در نماز، شنیدم که می گفت:

يا رب يا رب أنت مولاه / فارحم عبيداً إليك ملجاه

یعنی: ای پروردگار من، ای پروردگار من! تویی مولای من رحم نما بنده کوچکی را که به سوی توست پناه او.

يا ذا المعالي عليك معتمدي / طوبى لمن كنت أنت مولاه

ای صاحب علوها و بلندی ها! بر توست اعتماد من. درخت طوبی از برای کسی است که تو مولای او باشی.

طوبى لمن كان نادماً أرقاً / يشكو إلى ذي الجلال بلواه

طوبی از برای کسی باد که نادم است از معاصی خود و شب خود را به بیداری می گذراند از خوف گناه خود و شکایت می کند به سوی ذوالجلال، ابتلای خود را.

وما به علة ولا سقم / أكثر من حبه لمولاه

و نیست در او علتی و نه بیماری مگر این که بسیار است محبت او مر مولای خود را که سبب بیداری او گردیده است.

إذا اشتكى بثه وغضته / أجابه الله ثم لباه

در وقتی که شکایت نماید به خدا پراکندگی احوال خود را، و غصه خود را اجابت می نماید خدا او را، بعد لبیک می گوید در جواب او.

إذا ابتلى بالظلام مبتهلا / أكرمه الله ثم أدناه

در وقتی که در تاریکی ها مناجات و ابتهال و تضرع نماید به درگاه قاضی الحاجات، اکرام می نماید او را خدا، بعد او را نزدیک خود قرار می دهد؛ یعنی: لطف خود را شامل حال او می گرداند .

پس شنیدم صوت منادی ای را که ندا فرمود:

لتيك عبدي وأنت في كتفي / وكل ما قلت قد علمناه

یعنی: لبیک ای بنده من! و تویی در حفظ و حمایت من. و هرچه گفتی، به تحقیق که دانستیم آن را.

صوتك تشتاقه ملائكتي / فحسبك الصوت قد سمعناه

ملائكة من مشتاق صوت تو می باشند؛ پس کفایت می کند تو را آنچه گفتی. و به تحقیق که شنیدیم ما صوت تو را.

دعائك عندي يجول في حجب / فحسبك الستر قد سفرناه

دعای تو جولان می کند در حجاب ها، پس کافی است تو را که ما پرده را از تو برداشته ایم.

لو هبت الريح من جوانبه / خرّ سريعاً لما تغشاه

اگر بوزد باد از اطراف او در می افتند به زودی به سبب آنچه فرو می گیرد او را از صدمه باد. و این به سبب ضعفی است که از کثرت عبادت بر او وارد شده است.

سلني بلا رعبة ولا رهب/ ولا حساب إنّي أنا الله

سؤال نما از من، بدون ترس و بیم و حسابی؛ به درستی که منم خدای مهربان. ⁽¹⁾

و از کتاب روضة الواعظین مروی است که وقتی فاطمه زهراء با حسنین علیهم السلام به خدمت حضرت رسول خدا آمدند. حضرت فاطمه عرض کرد که حسنین، دو فرزند تو می باشند؛ چیزی به ایشان از بابت میراث عطا فرما. حضرت فرمود: امام حسن، از برای اوست هیبت و بزرگی من و اما حسین، از برای اوست جرئت و بخشش من. ⁽²⁾

و از کتاب منتخب مروی است که روزی رسول خدا صلی الله علیه وآله نشسته بود و حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام در نزد آن جناب بود که ناگاه حضرت امام حسین علیه السلام داخل شد. پس حضرت رسول او را در بر کشید و بر دامن خود نشانید و میانه دو چشم او را بوسید و دو لب آن حضرت را بوسید. و آن جناب در آن وقت به سن شش سال رسیده بود. پس حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام گفت: یا رسول الله! آیا دوست داری فرزند من حسین را؟

حضرت فرمود: چگونه دوست نمی دارم او را و حال آن که عضوی است از اعضای من؟!

حضرت امیر گفت: یا رسول الله ! کدام یک از ما را بیشتر دوست داری: مرا یا حسین را؟

حضرت امام حسین علیه السلام عرض کرد: ای پدر! کسی که شرافت او اعلی باشد، محبوب تر است نزد پیغمبر و منزلت او بیشتر است.

حضرت امیرالمؤمنین فرمود: آیا به من فخر می کنی ای حسین؟ عرض کرد: بلی ای پدر! اگر بخواهم، فخر می کنم حضرت امیرالمؤمنین فرمود: «منم امیرالمؤمنين، منم لسان صادقين، منم

وزیر مصطفی» تا این که قریب به هفتاد منقبت خود را شمرد، ⁽¹⁾بعد ساکت شد.

حضرت رسول فرمود: آیا شنیدی ای ابو عبدالله! این ها عُشرِ عشیر معشار فضایل اوست و از هزار هزار فضیلت اوست؛ بلکه فوق این است و بالاتر است.

حضرت امام حسین گفت: حمد می کنم مرخدای آن چنانی را که تفضیل داد ما را بر بسیاری از بندگان مؤمن خود و بر جمیع مخلوقین. بعد عرض کرد: اما آنچه ذکر کردی ای امیرالمؤمنین! تو در آن صادق و امینی.

پس رسول خدا فرمود: ذکر نما تو ای فرزند من! فضایل خود را.

پس حضرت امام حسین علیه السلام فرمود: منم حسین بن علی بن ابی طالب و مادر من فاطمه زهراء است که سیده زنان عالمین است و جد من محمد مصطفی است که سید همۀ بنی آدم است؛ شکی در آن نیست. یا علی! مادر من افضل است از مادر تو نزد خدا و همۀ مردمان، وجد من بهتر است از جد تو و افضل است در نزد خدا و نزد همۀ مردم و من در گاهواره بودم، ذکر خواب خواند از برای من جبرئیل و برداشت مرا اسرافیل. یا علی! تو نزد خدا افضلی از من و فخر من بیشتر است از تو به سبب آباء وامهات واجداد.

پس آن حضرت دست در گردن پدر بزرگوارش درآورد و بوسید او را و علی نیز بوسید او را و گفت: زیاد گرداند خدا تو را از حیثیت شرف وتعظيم وفخر و علم و حلم. و لعنت کند خدا اشخاصی را که بر تو ظلم کنند، ای ابوعبدالله! ⁽¹⁾

و در کتاب منتخب از جمعی از صحابه روایت کرده است که وقتی حضرت رسول خدا به خانه فاطمه زهراء تشریف آوردند و فرمودند: ای فاطمه! امروز پدر تو میهمان توست.

حضرت فاطمه عرض کرد: ای پدر! حسن و حسین از من چیزی از مأکولات مطالبه می نمودند که قوت خود نمایند؛ نیافتم چیزی که به ایشان دهم.

بعد پیغمبر صلی الله علیه وآله نشست با حضرت علی و حسنین علیهم السلام. و حضرت فاطمه متحیر بود، نمی دانست که چه بکند. بعد رسول خدا صلی الله علیه وآله ساعتی به آسمان نگاه کرد که ناگاه جبرئیل فرود آمد و عرض کرد: ای محمد! علی اعلی سلام بر تو می رساند و مخصوص می گرداند تو را به تحیت و اکرام و می فرماید: بگو به علی و فاطمه و حسن و حسین: کدام میوه از میوه های بهشت را می خواهند؟

پس همۀ ایشان ساکت شدند و از شرم پیغمبر تکلمی نفرمودند. پس حضرت امام حسین علیه السلام گفت: به اذن توای پدر ای امیرالمؤمنین! و به اذن تو ای مادر، ای سیده زنان عالمین! و به اذن توای

برادر، حسن زکی! اختیار می نمایم میوه ای از میوه های بهشت را.

پس همۀ ایشان فرمودند: اختیار نما ای حسین! آنچه می خواهی. ما راضی می باشیم به آنچه تو اختیار نمایی. حضرت امام حسین علیه السلام گفت: یا رسول الله! بفرما به جبرئیل که ما رطب تازه می خواهیم. آن حضرت فرمود: خدا دانست خواهش تو را. بعد فرمود: ای فاطمه! برخیز و داخل خانه شو و آنچه در آنجا می بینی، حاضر نما.

پس حضرت فاطمه علیها السلام داخل خانه شد و طبقی از بلور مشاهده نمود که بر سر آن، مندیل دیبقی از سندس سبز انداخته اند و در میان آن طبق، خرمای تازه است و آن زمان، فصل رطب نبود. پس حضرت رسول صلی الله علیه وآله فرمودند: ای فاطمه! از کجاست از برای تو این رطب؟ ⁽¹⁾

حضرت فاطمه گفت: این از نزد خداست. به درستی که خدا روزی می دهد کسی را که می خواهد، بدون حساب؛ ⁽²⁾چنانچه گفت مریم دختر عمران.

پس رسول خدا برخاست و آن طبق را از دست حضرت فاطمه گرفت و در پیش روی ایشان گذاشت. بعد گفت: «بسم الله الرحمن الرحیم». بعد یک رطب برداشت و در دهان حضرت امام حسین گذاشت و فرمود: هنيئاً مريئاً يا حسين!

بعد رطب دیگری برداشت و در دهان حضرت امام حسن گذاشت و فرمود: هنيئا مريئاً یا حسن!

بعد رطب سوم برداشت و در دهان حضرت فاطمه گذاشت و فرمود: هنيئاً مريئاً لك يا فاطمة الزهراء!

بعد رطب چهارم را برداشت و در دهان حضرت امیرالمؤمنین گذاشت و فرمود: «هنيئاً مريئاً لك يا علي!» بعد رطب دیگری در دهان آن حضرت گذاشت، بعد رطب دیگری، و می فرمود: هنيئاً مريئاً لك يا علي!

بعد پیغمبر به زودی برخاست. بعد نشست. بعد همۀ آن بزرگواران از آن رطب میل فرمودند. چون سیر شدند، مائده به سوی آسمان بالا رفت به اذن خدا. پس حضرت فاطمه عرض کرد: ای پدر! امروز چیز عجبی از شما مشاهده نمودم.

حضرت رسول فرمود: ای فاطمه! اما رطبی که بر دهان حسین گذاشتم و گفتم: «هنيئاً لك يا حسين!» شنیدم که میکائیل و اسرافیل می گویند: «هنيئاً لك يا حسين!» پس من به جهت موافقت قول ایشان گفتم: «هنيئاً لك يا حسين!» بعد رطب دوم را که در دهان حسن گذاشتم، شنیدم جبرئیل و میکائیل

می گویند: «هنيئاً لك يا حسن!» من از برای موافقت ایشان آن کلام را گفتم. رطب سوم را برداشتم و در دهان تو گذاشتم ای فاطمه! شنیدم که حورالعین با سرور مشرف گردیدند به ما از غرفه های جنان و گفتند: «هنيئاً لك يا فاطمة!» پس من به جهت موافقت نمودن ایشان، این کلام را گفتم .

و چون رطب چهارم را برداشتم و در دهان علی گذاشتم، شنیدم ندائی را از قبل حق سبحانه و تعالی که فرمود: «هنيئاً لك يا علي!» پس من به جهت موافقت قول حق تعالی، این کلام را گفتم. بعد رطب دیگری به علی دادم، بعد رطب دیگری، و من در هر مرتبه صوت حق سبحانه وتعالى. را می شنیدم که می فرمود: «هنيئاً مريئاً لك يا علي!» بعد برخاستم از برای اجلال ربّ العزة جل جلاله. پس شنیدم که فرمود: ای محمد! به عزت و جلال خودم قسم که اگر از این ساعت تا روز قیامت رطب می دادی، هرآینه در هر مرتبه من این تهنیت را می گفتم. ⁽¹⁾

و در کتاب منتخب از ام سلمه روایت کرده است که وقتی حسنین علیهما السلام به خدمت رسول خدا صلی الله علیه وآله مشرف شدند و جبرئیل به صورت دحیهٔ کلبی نزد آن حضرت بودند و حسنین چنان گمان می کردند که دحیه کلبی است و دور او می گردیدند. پس جبرئیل به دست خود اشاره به جانب آسمان نمود و سیبی و بهی و اناری برای ایشان آورد و به ایشان داد. چون آن میوه ها را دیدند، شاد گردیدند و به خدمت حضرت رسول رفتند. حضرت ایشان را بوسید و فرمود: بروید به منزل مادر خود وابتدا نمایید به پدر خود .

پس آنچه پیغمبر فرموده بود به عمل آوردند و از آن میوه ها چیزی اکل نفرمودند تا اینکه رسول خدا به نزد ایشان آمد. پس همۀ آن بزرگواران نشستند و آن قدر خوردند تا سیر شدند و هرچه از سیب و به و انار می خوردند، باز به حالت اولی عود مینمود تا این که رسول خدا صلى الله عليه وسلم رحلت فرمود و تغییری در آن ها به هم نرسیده، در مدت حیات حضرت فاطمه.

حضرت امام حسین علیه السلام فرمود: چون مادرم رحلت فرمود، انار مفقود شد و سیب و به باقی بودند تا آن که پدرم علی بن ابی طالب علیه السلام شهید شد. پس به مفقود شد و سیب به حال خود باقی بود تا این که در صحرای کربلا مرا از آشامیدن آب منع نمودند و چون تشنگی بر من غلبه می کرد، آن سیب را می بوییدم؛ شدت تشنگی تسکین می یافت. چون شهادتم نزدیک شد، دیدم که آن سیب متغیر گردیده است؛ پس یقین به شهادت کردم

امام زین العابدین فرمود: شنیدم از پدرم که قبل از شهادت خود به یک ساعت، این حدیث را به جهت من بیان فرمود. چون آن جناب شهید شد، آن سیب نیز مفقود شد و بوی آن سیب شنیده می شود از مرقد مبارک آن حضرت .

و حضرت امام زین العابدین علیه السلام فرمود: من نیز به زیارت قبر آن حضرت رفتم و استشمام نمودم بوی سیب را از قبر مبارک آن حضرت و کسی از شیعیان صالح ما که خواهد آن بو را بشنود، در وقت سحر طالب آن شود؛ به درستی که می شنود بوی سیب را نزد قبر حسین، اگر مخلص و دوست صادق باشد. ⁽¹⁾

مؤلف گوید: به جهت حقیر مکرر اتفاق افتاد که بوی سیب را از آن مرقد مبارک در آن وقت شنیدم.

و شهرستانی در کتاب مناقب روایت کرده است که وقتی حضرت امام حسین علیه السلام بر جماعتی از مساکین گذشت که عبای خود را انداخته بودند و نشسته بودند و گوشت شتر می خوردند. ایشان آن حضرت را دعوت نمودند به آن گوشت. آن حضرت اجابت فرمود، نشست با ایشان و فرمود: اگر این گوشت صدقه نمی شد، هر آینه با شما می خوردم. بعد فرمود: برخیزید به منزل من آیید.

چون به منزل آن حضرت آمدند، اطعام نمود ایشان را و پوشانید و امر نمود از برای ایشان به دراهمی. ⁽²⁾

و ايضاً در آن کتاب از حسین بن علی علیهما السلام روایت کرده است که آن جناب فرمود: صحیح است نزد من، قول رسول خدا صلى الله عليه وسلم که «افضل اعمال بعد از نماز، ادخال سرور است در قلب مؤمن؛ به نحوی که متضمن گناهی نباشد.»

به درستی که من وقتی غلامی را دیدم که با سگی اکل می نماید. من از سبب آن پرسیدم. گفت: یابن رسول الله! من مغموم، این سگ را شاد می گردانم، شاید شادی او موجب شادی من گردد؛ زیرا که مالکی دارم یهودی و می خواهم از دست او نجات یابم.

چون حضرت این سخن را از آن غلام شنید، رفت به نزد آن یهودی و دویست اشرفی به جهت پول آن غلام از برای او برد. یهودی عرض کرد: این غلام فدای گام های تو باد که به اینجا تشریف آوردید و این بستان نیز مال این غلام باشد و مال تو را نیز به تورد می کنم.

حضرت فرمود: من مال را به تو بخشیدم یهودی گفت: قبول کردم و آن را به غلام بخشیدم. حضرت فرمود: غلام را آزاد کردم و همۀ مال را به او بخشیدم.

زن یهودی گفت: من مسلمان شدم و صداق خود را به شوهرم بخشیدم.

یهودی گفت: من نیز مسلمان شدم و این خانه را به این زن بخشیدم. ⁽¹⁾

و از کتاب مناقب آل ابی طالب از حسن بصری روایت کرده است که گفت: بود حسین بن على علیهما السلام، سيد و زاهد و صاحب ورع و صالح و نیکو خلق. یک روزی با جمعی از اصحاب خود تشریف ببردند به سوی بستانی که از آن حضرت بود و غلامی از آن حضرت در آن بستان بود که نام او صافی بود. چون نزدیک شد به آن بستان، دید که آن غلام نشسته است و نان می خورد. حضرت در پشت درخت خرمایی نشست، به نحوی که غلام او را نمی دید. حضرت ملاحظه فرمود، دید آن غلام قرص نان را بر می دارد و نصف می کند؛ یک نصف آن را به سگ می دهد و نصف دیگر را خود می خورد. پس آن حضرت تعجب نمود از فعل غلام .

چون آن غلام از اکل فارغ شد، گفت: الحمد لله رب العالمین. خداوندا! بیامرز مرا و بیامرز سید و آقای مرا و برکت ده از برای او چنانکه برکت دادی از برای پدر و مادر او، به رحمت خود؛ ای رحم کننده ترین رحم کنندگان !

پس حضرت برخاست و فرمود: ای صافی! چون صافی صدای آن حضرت را شنید، فزع ناک از جا جست و عرض کرد: ای سید من و سید مؤمنین تا روز قیامت! من تو را ندیده بودم؛ مرا عفو فرما. حضرت فرمود: تو مرا حلال کن؛ زیرا که من بدون اذن تو داخل بستان تو شدم. صافی عرض کرد: ای سید من! به فضل و کرم و بزرگواری خود چنین می فرمایی.

حضرت فرمود: تو را دیدم که نان را نصف می کردی، یک نصف را به نزد سگ می انداختی و نصف دیگر را خود می خوردی. سبب این نوع عمل چه بود؟

صافی عرض کرد: سبب این بود که این سگ در وقت اکل، به من نگاه می کرد. من از او حیا کردم، ای سید من! چون که به من نگاه می کرد و سگ از تو بود و محافظت می کرد بر بستان تو را از اعداء و من بنده تو بودم و این سگ تو. ما هر دو با هم روزی تو را می خوریم.

پس آن حضرت گریست و فرمود: اگر چنین است، تو را برای رضای خدا آزاد کردم و دو هزار اشرفی از طیب قلب به تو بخشیدم.

صافی عرض کرد: اگر مرا آزاد نمودی، من می خواهم خدمت کنم بوستان تو را.

حضرت فرمود که شخص کریم در وقتی که تکلم نمود به کلامی، سزاوار است از برای او که وفا نماید به آن کلام، به فعل خود آیا در وقتی که داخل بربستان شدم، نگفتم به تو که «مرا حلال کن؛ زیرا که من داخل بربستان تو شدم بدون اذن تو»؟! پس تصدیق می نمایم قول خود را و این بستان را با آنچه در آن می باشد، به تو بخشیدم. لکن این اصحاب آمده اند به جهت خوردن میوه و رطب، ایشان را میهمانی کن و گرامی دار ایشان را به جهت خاطر من؛ گرامی دارد تو را خداوند عالم در روز قیامت و مبارک گرداند حق تعالی از برای تو در حسن خلق و ادب تو.

غلام عرض کرد: اگر بستان را به من بخشیدی، من سبیل کردم آن را از برای تو و شیعه تو. ⁽¹⁾

و از کتاب بغية العقول مروی است که مردی سؤال کرد از مولای ما حسین علیه السلام حاجتی را. آن حضرت فرمود: سؤال نمودن تو از من، عظیم است در نزد من و دانستن من آن چیزی را که واجب است از برای تو، کبیر است بر من و دست من عاجز است از رسانیدن به تو آن قدری که تو اهل آن می باشی و شیء بسیار، در ذات خدا قلیل است و نیست در ملک من آن قدری که وفا نماید به جزای تو. پس اگر قبول نمایی قدری را که میسر است، برداشته ای از من، قوت و سعی و اهتمامی که باید بر خود وارد آورم به سبب آنچه واجب است از حق تو.

پس آن مرد عرض کرد: یابن رسول الله ! قبول می کنم و شکرگذاری می کنم و عذر تو را قبول می کنم.

پس آن حضرت وکیل خود را طلب نمود و محاسبه مخارج و نفقات خود را کشید و فرمود: حاضر نما آنچه از سیصد هزار درهم زیاد مانده است.

آن وکیل پنجاه هزار درهم آورد. و فرمود: چه کردی پانصد اشرفی را. عرض کرد: در نزد من است. فرمود: حاضر نما آن را. پس آن حضرت مجموع آن مال را به آن مرد عطا فرمود و فرمود: بیاور کسی را که این مال را با تو بردارد.

پس آن مرد دو نفر حمال را حاضر نمود. پس آن جناب ردای مبارک خود را به کرایه آن دو حمال داد. پس غلام آن حضرت عرض کرد: به خدا سوگند که نمانده است در نزد ما یک درهمی! حضرت فرمود: امیدوارم از حق تعالی به سبب این عمل اجر بسیاری. ⁽²⁾

و از کتاب بغية الطلاب از فضایل خوارزمی روایت کرده است که وقتی حسن بن علی علیهما السلام به سفری رفتند و در شب راه را گم کردند و به شبانی رسیدند و شب را نزد آن شبان ماندند و آن شبان

خدمت گذاری کرد. چون صبح شد، راه را به آن حضرت نمود و آن حضرت فرمود: من می روم به مزرعه خود. بعد بر می گردم به مدینه و در فلان وقت نزد من بیا.

چون آن وقت در رسید، به جهت آن حضرت شغلی به هم رسید که مراجعت نفرمود به مدینه. آن شبان به مدینه آمد و آن ،شبان عبد مردی از اهل مدینه بود. پس آن شبان به خدمت حضرت امام حسین علیه السلام رسید و گمان کرد که آن جناب، امام حسن است و عرض کرد: «منم آن کسی که فلان شب در نزد من ماندی و امر نمودی که در فلان وقت به نزد تو آیم.» و علامات چندی ذکر نمود که آن حضرت دانست که آن شخص، برادر بزرگوارش امام حسن بوده است.

پس آن حضرت فرمود: تو غلام کیستی؟ عرض کرد: غلام فلان شخص.

فرمود: چند عدد گوسفند داری؟ عرض کرد: سیصد عدد.

پس آن حضرت شخصی را فرستاد نزد آن آقای غلام و او را ترغیب نمود تا آن که فروخت آن عبد و آن گوسفندها را. پس آن جناب آن بنده را آزاد نمود و آن گوسفندها را به او بخشید، به جزای خدمتی که به برادر بزرگوارش کرده بود. و فرمود که آن کسی که آن شب نزد تو ماند، برادر من بود و جزای خدمت تو را من به تو دادم. ⁽¹⁾

و از کتاب بغية ⁽²⁾الطلاب مروی است که حضرت امام حسن و امام حسین به سبب حاجتی به سفری رفتند و در اثنای راه تشنه و گرسنه شدند. پس گذار ایشان به خیمه ای افتاد که در آن زن پیری بود. پس فرمودند: از آشامیدن چیزی داری؟ گفت: بلی.

پس از شتر فرود آمدند. دیدند که ندارد آن زن مگر یک بز لاغری. پس آن زن گفت: این گوسفند را بدوشید و از شیر آن بخورید. پس ایشان بز را دوشیدند و از شیر آن آشامیدند و بعد فرمودند: آیا از خوردنی چیزی دارید؟ آن زن عرض کرد: ندارم مگر این بز را. یکی از شما آن را ذبح کند تا به جهت شما آن را بپزم .

آن دو بزرگوار آن بز را ذبح کردند و آن زن آن را بریان کرد و ایشان میل فرمودند و بعد خواب قیلوله کردند تا این که هوا سرد شد. بعد فرمودند به آن زن پیر: ما از طایفهٔ قریشیم؛ به این طرف می رویم. چون مراجعت نمودیم به سلامت بیا نزد ما تا به تو احسان نماییم.

بعد تشریف بردند. بعد از زمانی شوهر آن زن آمد و پرسید که کجاست بز ما؟ آن زن پیر حکایت را نقل نمود و آن مرد غیظ نمود و سر آن زن را شکست و گفت: بز مرا ذبح میکنی از برای جماعتی که

نمی دانی که چه اشخاص اند و می گویی که از قریش اند؟!

پس زمان بسیاری نکشید تا این که ملجأ ساخت ایشان را حاجت به سوی مدینه. چون وارد مدینه شدند، حضرت امام حسن ایشان را دید، شناخت و فرمود به آن زن پیر: آیا مرا می شناسی؟ عرض کرد: نه.

پس آن جناب حکایت بز را نقل کرد. آن زن گفت: پدر و مادرم فدای تو باد! تو آن شخصی؟ حضرت فرمود: بلی؛ آیا ملاقات نمودهای آن رفیقی که با من بود؟ عرض کرد: نه.

پس آن حضرت امر فرمود که از گوسفند صدقه، هزار گوسفند به جهت آن زن خریدند و هزار اشرفی نیز به او عطا فرمود و به شخصی گفت که این زن را به نزد حسین ببر. چون به خدمت آن حضرت رسید، آن جناب سؤال فرمود از عطای برادرش؛ پس او نیز هزار گوسفند و هزار اشرفی به او داد. ⁽¹⁾

و در بعضی از کتب معتبره مروی است ⁽²⁾که در شهر موصل طبیبی بود مروانی و همیشه در خدمت معاویه به سر می برد در زمان خلافت حضرت امام حسین. آن طبیب می گفت: امام زمان، يزيد بن معاويه است. و درویشی در همسایگی آن طبیب بود و از جمله شیعیان و محب اهل بيت علیهم السلام بود و می گفت: امام زمان، حسین بن علی است.

روزی درویش به آن طبیب گفت که اعتقاد به یزید پلید مدار که او فاسق و فاجر و ظالم و عاصی است و پدرش معاویه و جدش ابوسفیان نیز از اهل ظلم و شقاوت اند. و امام زمان، حسین بن علی است که به جمیع صفات حمیده موصوف است و کمترین صفات او آن است که مال او وقف محتاجان و یتیمان و بیوه زنان است. ویزید بن معاویه به این صفات موصوف نیست.

طبیب این سخن را قبول نکرد؛ اما در دل خود گفت: من قول این درویش را امتحان می کنم؛ اگر در این باب صادق باشد، من نیز شیعه وی خواهم شد.

و در همسایگی آن طبیب، زن بیوه بود و یک پسر یتیمی داشت. بعد از چند روز آن زن بیمار شد. پسر خود را نزد طبیب فرستاد که فلان مرض دارم؛ علاج فرما ای طبیب!

گفت: ای پسر! مادر تو را جگر اسبی نافع است. آن یتیم گفت: من اسب از کجا آورم؟ طبیب گفت: پیش حسین بن علی برو و از او طلب نما.

و مدعای طبیب آن بود که کرم و خلق و رحمی که لازمه امام است، ببیند که در امام حسین

موجود است یا نه. یتیم در خانه امام حسین آمد و احوال مادر و قول حکیم را نقل کرد. آن حضرت فرمود تا یک اسب از طویله بیرون آوردند و کشتند و جگرش را به یتیم دادند. آن یتیم آن جگر اسب را نزد طبیب آورد. طبیب گفت: اسب چه رنگ بود؟ یتیم گفت: فلان رنگ که تو گفتی. طبیب گفت: آن رنگ اسب، جگرش خوب نیست؛ فلان رنگ می باید. نوبت دیگر به خدمت آن جناب رو.

یتیم به خدمت آن حضرت آمد و عرض کرد که طبیب می گوید: این رنگ اسب، جگرش خوب نیست؛ فلان رنگ می باید. حضرت فرمود تا اسب دیگری را سر بریدند و جگرش را به یتیم داد و یتیم آن را نزد طبیب آورد. باز طبیب گفت که این نوع اسب جگرش خوب نیست؛ فلان رنگ می باید. نوبت دیگر به خدمت امام حسین رو.

باز یتیم به خدمت آن حضرت آمد تا آن که پنج نوبت تمام شد و هر نوبت حضرت اسبی را به جهت آن طفل می کشت و جگر آن را به طفل می داد. چون طبیب حسن خلق و کرم و رحم آن حضرت را مشاهده کرد، برخاست و به در خانه حضرت امام حسین آمد و از ملازمان آن حضرت سؤال کرد که مرا به طویله آن جناب برید. ملازمان، طبیب را به طویله بردند. طبیب نگاه کرد، پنج اسب سربریده ای در آن موضع مشاهده نمود. پرسید که چرا اسب ها را سر بریده اید؟ گفتند: برای خاطر یک یتیمی که مادر او را به گفته طبیب معالجه کنند.

پس طبیب به در خانه آن حضرت نشست تا آن که آن حضرت بیرون آمد. طبیب برخاست و پای مبارک آن حضرت را بوسه می داد و عذرخواهی می نمود و از شیعیان خالص آن حضرت شد. امام حسین فرمود: سبب اخلاص و اعتقاد تو چه بود؟

احوال يتيم و امتحان خود را به عرض آن حضرت رسانید. حضرت فرمود: بیا تو را چیز دیگر بنمایم که زیاد بر این باشد.

پس حضرت دست دعا برداشت و عرض کرد: خدایا! به جهت رضای تو و دوستان تو این اسب ها را کشته ام و تو قادری که این ها را زنده گردانی. اگر خاندان ما نزد تو قدری و منزلتی هست، به حق جدم محمد مصطفی و پدرم علی مرتضی و مادرم فاطمه زهراء که این اسب ها را زنده گردان.

حضرت هنوز دعای خود را تمام نکرده بود که هر پنج اسب زنده شدند و برخاستند. ⁽¹⁾

و از صولی مروی است که حضرت صادق علیه السلام فرمودند که سخنی در میانه حضرت امام حسین علیه السلام و محمد بن الحنفيه واقع شد که منشأ کدورت شد. محمد بن الحنفیه به خدمت آن

حضرت نوشت: ای برادر من! پدر من و تو علی است و به این جهت، زیادتی با یکدیگر نداریم. و مادر تو فاطمه دختر رسول خداست که اگر روی زمین پر از طلا باشد و ملک مادر من باشد، هر آینه مقابله نمی تواند نمود به مادر تو. چون نوشته مرا خواندی، به نزد من بیا تا مرا رضا کنی؛ به درستی که تو سزاوارتری به فضل از من. والسلام عليك ورحمة الله وبركاته.

پس آن حضرت تشریف بردند به نزد محمد بن الحنفیه و بعد از آن، دیگر در میان ایشان سخنی که منشأ کدورت شود، واقع نشد. ⁽¹⁾

و از کتاب مناقب از ابن ابی عمیر مروی است که او گفت: حسین بن علی علیهما السلام بیست [و] پنج مرتبه پیاده حج کردند و شترها را می کشیدند با او. ⁽²⁾

و شیخ مفید از طریق مخالفان روایت کرده است که امام حسن و امام حسین علیهما السلام در راه حج پیاده می رفتند و هر که ایشان را می دید، خود را به زیر می افکند و پیاده می شد.

پس بر بعضی از مردم گران آمد و گفتند به سعد بن ابی وقاص که بر ما دشوار است پیاده رفتن و راضی نمی توانیم شد که سوار شویم و این دو بزرگوار پیاده می روند.

پس سعد این را به امام حسن عرض کرد و از ایشان التماس کرد که سوار شوند. حضرت فرمود که ما نذر کرده ایم که پیاده برویم؛ سوار نمی شویم ولیکن از راه دور می رویم که بر مردم دشوار نباشد. ⁽³⁾

و از کتاب دلائل که تصنیف عبدالله بن جعفر حمیری است، مروی است که حضرت صادق علیه السلام فرمودند که حسین بن علی علیهما السلام در یک سالی تشریف می بردند به مکه معظمه که در اثناء راه، قدم های آن حضرت ورم کرد. بعضی از موالی آن جناب عرض کردند: سوار شوید تا این که این ورم فرو نشیند. حضرت فرمود: نه؛ چون به منزل برسیم سیاهی به نزد تو می آید و با او روغنی هست، آن را بخر از او و مماکسه در قیمت آن مکن.

عرض کرد: پدر و مادرم فدای تو باد! پیش روی ما منزلی نیست که احدی در آن باشد که بفروشد این دوا را! حضرت فرمود: «بلی؛ پیش روی تو قریب به منزل چنین خواهد شد.» چون به قرار یک میل راه رفتیم، دیدیم که سیاهی پیدا شد. حضرت فرمود: این همان سیاه است که گفتم برو و از او روغن بگیر.

من رفتم و از او روغن گرفتم و ثمن آن را دادم. غلام سیاه گفت: این روغن را برای که می خواهی؟ گفتم: از برای حسین بن علی. پس گفت: مرا به نزد او بر.

چون به خدمت آن حضرت رسید، عرض کرد: یا بن رسول الله! من دوست توام، از برای روغن پول نمی خواهم؛ ولکن از حق تعالی بخواهید که به من فرزند ذکور سوی ای کرامت فرماید که دوست دارد شما اهل بیت را؛ به درستی که من وا گذاشتم زوجه خود را در حالت فارغ شدن.

حضرت فرمود: برو به منزل خود که حق تعالی به تو فرزند ذکور سوی کرامت فرموده است.

پس آن سیاه بعد از زمانی مراجعت کرد و دعای خیری به جهت حضرت کرد به متولد شدن پسر. و آن حضرت پاهای خود را به آن روغن مالید و از مکان خود برنخاست تا این که آن ورم زایل شد. ⁽¹⁾

و از کتاب مناقب مروی است که وقتی در مدینه میان حضرت امام حسین علیه السلام و ولید بن عقبه که حاکم مدینه بود، منازعه شد در خصوص مزرعه ای. حضرت، عمامه ولید را از سرش برداشت و بر گردنش پیچید. مروان گفت: به خدا سوگند که هرگز ندیده ام که مردی بر حاکم چنین جرئتی بکند!

ولید گفت: به خدا سوگند که این حرف را نزدی به جهت غضب نمودن تو از برای من؛ ولکن تو حسد ورزیدی بر حلمی که من کردم نسبت به او و مزرعه مال اوست.

حضرت فرمود: مزرعه از برای تو می باشد، ای ولید و از جا برخاست. ⁽²⁾

و از کتاب منتخب مروی است که رسول خدا صلی الله علیه وآله با اصحاب خود به ضیافت شخصی می رفتند که نظر حضرت رسول بر حضرت امام حسین علیه السلام افتاد که با اطفال بازی می کرد. رسول خدا پیش آمد که او را بگیرد، آن حضرت به این طرف و آن طرف می گریخت و رسول خدا از متعاقب سر او می رفت و با او مضاحکه می کرد تا این که او را گرفت. پس، از یک دست پشت سر او را گرفت و از دست دیگر ذقن او را؛ و دهان مبارک خود را بر دهان مبارک آن حضرت گذاشت و بوسید. بعد فرمود:

حسین از من است و من از حسینم. خدا دوست دارد کسی را که حسین را دوست دارد. حسین، سبطی است از اسباط. ⁽³⁾

وايضاً از منتخب مروی است که حسن و حسین علیهما السلام بودند که می آمدند به خدمت رسول خدا و آن حضرت در نماز مشغول بودند؛ پس می جستند بر دوش آن حضرت. اگر کسی ایشان را نهی

می کرد، حضرت رسول به دست اشاره می فرمود: «دعوهما» یعنی: واگذارید ایشان را به حال خود.

و چون از نماز فارغ می شد، ایشان را در بر می گرفت و می فرمود: کسی که مرا دوست دارد، باید دوست داشته باشد ایشان را. ⁽¹⁾

و از کتاب منتخب از ام ایمن روایت کرده است که گفت: روزی رفتم به زیارت سید و مولاة خود، فاطمه زهراء علیها السلام. و آن روز بسیار گرم بود و فصل تابستان بود.

چون به در خانه آن معصومه رسیدم، در را بسته یافتم و از شکاف در نگاه کردم، دیدم که حضرت فاطمه خوابیده است نزد آسیا و دیدم آسیا بی گرداننده می گردد و گندم آرد می کند. و حضرت امام حسین علیه السلام نیز در گهواره خوابیده است در جانب آن حضرت و گهواره می گردد، بی آن که کسی او را بگرداند. و کفی دیدم نزدیک کف آن حضرت که تسبیح خدا می کرد. من تعجب کردم.

پس به خدمت رسول خدا صلی الله علیه وآله رفتم و سلام کردم و عرض کردم: یا رسول الله! چیز عجبی دیدم که هرگز مثل آن را ندیده بودم! فرمود: چه چیز دیدی، ای ام ایمن!

من قضیه را به خدمت آن حضرت عرض کردم. حضرت فرمود: ای ام ایمن! بدان که فاطمه زهراء روزه بود و بسیار خسته شده بود و گرسنه بود و زمان تابستان نیز بود. پس حق تعالی خواب را بر او مسلط کرد و خوابید. پس پاک و منزه می دانم خداوندی را که نمی خوابد. پس در آن وقت حق تعالی ملکی را موکل کرد که آسیا بکشد به جهت قوت عیال او. و ملک دیگری را فرستاد که گهواره حسین را بجنباند، مبادا فاطمه را از خواب بیدار کند. و ملک دیگری را فرستاد که قریب به کف فاطمه تسبیح کند حق تعالی را و ثواب آن از برای فاطمه باشد؛ زیرا که فاطمه سستی نورزیده است از ذکر خدا. پس اگر بخوابد، قرار می دهد حق تعالی ثواب تسبیح آن ملک را به جهت او.

عرض کردم: یا رسول الله! آن که آسیا می گردانید، که بود؟ و آن که گهواره حسین را می جنبانید و ذکر خواب می نمود، که بود؟ و آن که تسبیح می گفت، که بود؟

پس حضرت رسول صلى الله عليه وسلم تبسم نمود و فرمود: اما ملکی که آسیا را می گردانید جبرئیل بود. و اما ملکی که گهوارۀ حسین را می جنبانید میکائیل بود. و اما ملکی که تسبیح می گفت اسرافیل بود. ⁽²⁾

و از مناقب ابن شهر آشوب مروی است که روزی جبرئیل نازل شد؛ دید که حضرت فاطمه علیها السلام خوابیده است و حضرت امام حسین علیه السلام اضطراب می کند، چنانکه عادت اطفال است نسبت به

مادرهای خود. پس جبرئیل نشست و تسلی می داد آن حضرت را از گریه کردن، تا این که حضرت فاطمه علیها السلام بیدار شد.

و حضرت رسول خبر داد حضرت فاطمه را به این حکایت. ⁽¹⁾

و در منتخب روایت کرده است که فخر نمود اسرافیل بر جبرئیل و گفت: من از حمله عرشم و صاحب صور و نفخه ام و من اقرب ملائکه ام به ذی الجلال. جبرئیل گفت: من بهترم از تو. اسرافیل گفت: به چه سبب؟ جبرئیل گفت: به سبب این که منم امین خدا بروحی او و منم صاحب کسوف و خسوف و زلزله ها و رسالت ها.

پس مخاصمه خود را به حق تعالی عرض کردند. در جواب فرمود که ساکت شوید! به عزت و جلال خودم سوگند، به تحقیق که آفریده ام اشخاصی را که بهترند از شما. نظر نمایید به ساق عرش. چون نظر کردند دیدند که نوشته شده است :

لا إله إلا الله محمد رسول الله على وفاطمة والحسن والحسين، بهترین خلق خدا می باشند.

پس جبرئیل عرض کرد: به حق ایشان بر تو که مرا خادم ایشان گردانی. حق تعالی فرمود: چنین باشد. پس فخر نمود جبرئیل بر همۀ ملائکه که گردیده است خادم ایشان و گفت:

کیست مثل من؟! و حال آن که منم خادم آل محمد

پس ملائکه نتوانستند که مفاخرت نمایند بر جبرئیل. ⁽²⁾

و از نصوص المعجزات مسنداً از حضرت موسی بن جعفر علیهما السلام روایت کرده است که وقتی امام حسن و امام حسین علیهما السلام به جهت قضای حاجت به نخلستانی رفتند و هر یک پشت را به جانب دیگری گردانیدند که مشغول قضای حاجت شوند. پس حق تعالی دیواری در میان ایشان احداث فرمود که بپوشاند ایشان را از یکدیگر. و چون فارغ شدند، دیوار از میان برخاست و چشمه آبی ظاهر شد و از آن آب، آن قدری که می خواستند استعمال کردند و وضو ساختند. بعد روانه شدند.

پس در اثنای راه فظ غلیظ که کنایه از عمر است برایشان برخورد و گفت: از دشمنان خود نمی ترسید؟! از کجا می آیید؟ فرمودند: می آییم از تخلی.

چون عمر ایشان را تنها یافت خواست که ایشان را هلاک کند، پس صدایی شنید که ای

شیطان! می خواهی با دو فرزند محمد دشمنی کنی؟! و دیروز با مادر ایشان کردی آن اذیت هایی را که می دانی و بدعت ها احداث کردی در دین خدا و از راه خدا اعراض کردی .

و حضرت امام حسین علیه السلام نیز سخنان درشت به او گفت. پس عمر دست خود را بلند نمود که سیلی بر روی امام حسین زند که حق تعالی دستش را تا منکب خشک کرد. پس خواست که با دست چپ سیلی زند که دست چپ او نیز تا منکب خشک شد.

پس مثلی است مشهور: «عجز است حال سگ صفتان، وقت احتیاج» شروع نمود به عجز، و عرض کرد: سؤال می کنم به حق پدر شما وجد شما که دعا کنید که حق تعالی مرا رها کند و دست مرا روان گرداند. پس حضرت امام حسین علیه السلام گفت: خداوندا! او را از این بلیه رها کن و این را عبرتی گردان برای او و حجتی گردان بر او.

پس حق تعالی دست او را روان کرد. پس عمر پیشروی ایشان روانه شد تا به خدمت امیرالمؤمنین علیه السلام رسیدند و با آن حضرت شروع نمود به مخاصمه کردن و گفت: این ها را کجا به خفیه فرستاده بودی که اخبار را به تو رسانند؟!

و این واقعه چند روز قلیلی از بیعت سقیفه بود. حضرت فرمود: رفته بودند به جهت تخلی. پس یکی از منافقین که حاضر بودند، ردای حضرت را کشید تا آن که آن ردا شق شد. حضرت امام حسین علیه السلام به آن مرد منافق گفت: «خدا تو را از دنیا بیرون نبرد تا آنکه قرمساقی کنی در اهل و اولادت» و آخر چنین شد که آن مرد دختر خود را برای مردی از اهل عراق برد.

چون حسنین به خانه درآمدند، حضرت امام حسین با امام حسن گفت: شنیدم از جدم که می فرمود که مثل شما، مثل یونس است که خدا او را از شکم ماهی نجات داد و بر زمین انداخت و درخت کدو برای او رویانید و چشمه آبی در زیر درخت جاری کرد و حضرت یونس از کدو می خورد و از چشمه آب می آشامید.

و شنیدم از جدم که فرمود: اما چشمه از برای شما ظاهر میشود و اما کدو، چون به آن محتاج نیستید، ظاهر نخواهد شد. و حق تعالی در باب یونس می فرماید که «فرستادیم او را به سوی صد هزار یا بیشتر؛ پس ایمان آوردند. پس ایشان را برخوردار گردانیم تا وقت معين.» ⁽¹⁾و ما احتیاج به درخت کدو نداشتیم و خدا دانست که به چشمه آب محتاجیم؛ پس چشمه از برای ما بیرون آورد. و بعد از این، خدا ما را می فرستد به سوی اکثر از قوم یونس؛ پس کافر می گردند. و مهلت خواهد داد ایشان را که از دنیا برخوردار شوند تا وقتی که عذاب خدا ایشان را بگیرد.

پس حضرت امام حسن علیه السلام نیز فرمود که من از جد خود چنین شنیدم. ⁽¹⁾

و در کتاب مناقب از محمد بن سایب روایت کرده است که روزی مروان بن الحکم به حضرت امام حسین علیه السلام گفت: اگر نبود فخر شما به فاطمه، به چه چیز بودید که فخر می کردید بر ما؟!

پس آن حضرت جست و بود آن جناب، شدید القبضه و گرفت حلق مروان را و فشرد آن را و عمامه او را بر گردنش پیچید تا آن که مدهوش گردید. بعد او را واگذاشت و رو نمود بر جماعتی از قریش و فرمود: شما را به خدا سوگند می دهم که تصدیق نمایید مرا اگر راست می گویم؛ آیا می دانید به درستی که در زمین، دو حبیبی بوده باشد که محبوب تر بوده باشد نزد رسول خدا از من و برادرم یا آن که بر روی زمین، پسر دختر پیغمبری باشد غیر من و غیر از برادرم؟

گفتند: نه. فرمود که من نمی دانم ملعون پسر ملعونی غیر از این و پدرش که رانده رسول خدا بود. به خدا سوگند که در میانه جابرسا و جابلقا که یکی در باب مشرق است و دیگری در باب مغرب، دو مردی نیست از اشخاصی که اسلام را بر خود بسته اند، دشمن تر باشند به خدا و رسول او و اهل بیت رسول او. از تو و پدرت. و علامت صدق قول من در تو این است که تو اگر غضب کنی، رداء تو از دوش های تو می افتد.

راوی می گوید: به خدا سوگند که مروان از مجلس خود برنخاست تا این که غضب نمود و ردای او از دوشش افتاد. ⁽²⁾

و از مناقب از محاسن برقی روایت کرده است که روزی عمرو بن عاص به حضرت امام حسین علیه السلام گفت: سبب چیست که اولاد ما بیشترند از اولاد شما؟ حضرت فرمود:

بغاث الطير أكثرها فراخا / وأمّ الصقر مقلاة نزور

یعنی: مرغ های ضعیف لاغر، ولد آنها بسیار است. و مرغی که از او باز شکارکننده متولد می شود، کم ولد می باشد.

پس عمرو بن عاص گفت: سبب چیست که شارب های ما زودتر سفید می شود از شارب های شما؟ حضرت فرمود که دهان زنان شما بدبو و گندیده است. چون یکی از شما نزدیکی کند به ایشان ایشان، مبالغه می کنند در بوسیدن روی او و بوی دهان او تأثیر می کند در روی آن مرد؛ به این سبب شارب او سفید می شود.

عمرو بن عاص گفت: سبب چیست که ریش های شما بیشتر است از ریش های ما! حضرت فرمود:

(وَالْبَلَدُ الطَّيبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لَا يَخْرُجُ إِلا نَكِداً) ⁽¹⁾

یعنی بلد پاکیزه بیرون می آید گیاه آن به اذن پروردگار آن و بلد خبیث بیرون نمی آید از آن، گیاه، مگر شیء قلیلی.

پس معاویه به عمرو بن عاص گفت: به حق من بر تو که ساکت شوی؛ به درستی که او پسر علی بن ابی طالب است. پس حضرت فرمود:

إن عادت العقرب عدنا لها / وكانت النعل لها حاضرة

یعنی اگر عقرب معاودت نمود، ما نیز معاودت می نماییم. و حاضر است آن نعلینی که بر سر او زنیم.

قد علم العقرب واستيقنت / ليس لها دنيا ولا آخرة

یعنی: به تحقیق که دانسته است عقرب و یقین کرده است که نیست از برای او دنیا و نه آخرت. ⁽²⁾

از منتخب از ابی سلمه مروی است که وقتی حج نمودم با عمر بن الخطاب. چون به ابطح رسیدیم، دیدیم که اعرابی به نزد ما آمد و از عمر سؤال کرد که من از منزل خود بیرون آمدم به قصد حج و احرام بستم و بعد از احرام برخوردم به تخم نعامه ⁽³⁾و آن را برداشتم و بریان کردم و خوردم؛ پس چه چیز واجب است بر من؟

عمر گفت: «الآن که چیزی در نظرم نیست؛ بنشین، شاید حق تعالی فرجی بخشد به حضور بعضی از اصحاب محمد صلی الله علیه وآله». که ناگاه امیرالمؤمنین علیه السلام آمد و از متعاقب او حضرت امام حسين علیه السلام. پس عمر گفت: ای اعرابی! این است علی بن ابی طالب. برو و از او سؤال نما مسئله خود را. پس اعرابی برخاست و از آن حضرت آن مسئله را سؤال نمود. حضرت فرمود: سؤال نما از این پسری که نزد توست یعنی: حسین علیه السلام.

پس اعرابی گفت: هر یکی از شما مرا حواله می کند بر دیگری! مردم گفتند: و یحک! این است فرزند رسول خدا؛ سؤال کن مسئلۀ خود را از او. پس اعرابی عرض کرد: یابن رسول الله! من از خانه خود بیرون آمدم به قصد حج و احرام بستم و تا آخر قصه را ذکر نمود.

پس آن حضرت فرمود: آیا شتر داری؟ عرض کرد: بلی. فرمود: به عدد تخم هایی که شکسته ای، شتر ماده سوا کن و بزن آنها را به شتر نر و آنچه متولد شد از آن شترهای ماده، آن ها را هدی بیت الله

الحرام قرار ده.

پس عمر عرض كرد: «يا حسين! النوق يزلقن» یعنی: ای حسین! شترهای ماده، گاه است که سقط کنند ولد را! حضرت امام حسین علیه السلام فرمود: «يا عمر! إن البيض يمرقن» یعنی: ای عمر! تخم ها گاه است که فاسد شوند.

عمر عرض کرد: راست گفتی و خوب جواب فرمودی. پس حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام برخاست و حضرت امام حسین علیه السلام را بر سینه خود چسبانید و فرمود:

(ذُريَّةٌ بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ وَاللهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ) ⁽¹⁾

و از کتاب مناقب از عبدالملک بن عمیر و حاکم و عباس مروی است که ایشان گفتند: خواستگاری نمود حضرت امام حسن علیه السلام ⁽²⁾دختر عثمان را، مروان گفت: او را تزویج می نمایم به عبد الله بن زبیر.

بعد از زمانی معاویه نوشت به مروان که عامل او بود در حجاز که خواستگاری نماید ام کلثوم دختر عبد الله بن جعفر را از برای یزید. پس مروان به نزد عبد الله بن جعفر آمد و کیفیت را عرض کرد. عبدالله فرمود که اختیار این دختر با من نیست؛ بلکه اختیار او در دست سید ما حسین است که خالوی اوست.

چون این خبر به آن حضرت رسید، فرمود: استخاره می نمایم با حق تعالی. و عرض کرد: خداوندا! توفیق ده از برای این دختر، کسی را که رضای توست از آل محمد.

چون مردم جمع شدند در مسجد رسول خدا، مروان آمد و نشست نزد آن حضرت و با او بودند از عظمای قوم و گفت: امیرالمؤمنین یعنی: معاویه مرا امر کرده است به خواستگاری نمودن این دختر و به این که قرار دهم مهر او را به قدری که پدر او خواهد، هر قدری که باشد؛ با صلح در میانهٔ بنی هاشم و بنی امیه و قضای دین او. و بدان که اشخاصی که از شما که غبطه برند به یزید، بیشترند از اشخاصی که غبطه برند بر شما. و عجب است که چگونه کسی طلب مهر می کند از یزید؟! و حال آن که یزید، کفو کسی است که به جهت او کفوی نیست و از روی یزید، طلب باران می کند ابر! پس جواب خوبی بگو ای ابوعبدالله !

پس آن حضرت گفت: «حمد مر خداوندی را که اختیار نمود ما را از برای نفس خود و راضی گردانیده ما را از برای دین خود» و برگزید ما را بر خلق خود تا این که رسانید کلام خود را به این که فرمود: ای مروان! کلام گفتی و شنیدیم آن را. اما قول تو: «مهر آن دختر به حکم پدر اوست، هر قدری

که بخواهد»؛ به جان خودم قسم که اگر ما ارادۀ مهر نماییم، از سنت رسول خدا در دخترها و زن های خود تجاوز نمی نماییم که چهار صد [و] هشتاد در هم بوده باشد.

و اما قول تو: «با قضای دین پدرش»؛ چه زمان بوده است که دین ماها را زنان ما می دادند؟!

و اما صلح در میان آن دو طائفه؛ ما قومی هستیم که دشمنی نموده ایم با شما از برای رضای خدا؛ مصالحه نمی کنیم با شما از برای دنیا. به جان خودم قسم که خویشی، نسبی عاجز است از این که منشأ صلح گردد؛ پس چگونه خویشی، سببی منشأ آن می شود؟!

و اما قول تو که عجب است از برای یزید که چگونه شخص، طلب مهر می نماید از او»؛ طلب مهر نمود کسی که بهتر است از یزید و از پدریزید و از جد یزید.

و اما قول عجب تو که «یزید کفو است از برای کسی که کفوی نیست از برای او»؛ پس کسی که کفو او بوده است پیش از این، امروز نیز کفو اوست.

و اما قول تو که «طلب باران می نماید ابر از روی او»؛ این از برای رسول خداست، نه او.

و اما قول تو در غبطه اشخاصی که غبطه می برند به او [ غبطه می برند به او ] اهل جهل و به ما اهل عقل.

بعد فرمود: شاهد باشید همۀ شماها که من تزویج کردم ام کلثوم دختر عبدالله بن جعفر را به پسر عم او قاسم بن محمد بن جعفر، به صداق چهارصد و هشتاد درهم. و بخشیدم به او مزرعه خود را که در مدینه دارم. یا فرمود: مزرعه خود را که در عقیق است که در هر سالی، هشت هزار اشرفی منفعت آن است. و این مبلغ، منشأ غنای ایشان خواهد بود، إن شاء الله .

پس رنگ روی مروان متغیر شد و گفت: این عذری بود که کردید ای بنی هاشم! ابا دارید شما مگر عداوت را! حضرت فرمود: خاطر داری خواستگاری نمودن امام حسن دختر عثمان را و کاری که کردی؟ پس از کجاست موضع گول دادن ای مروان؟!

بعد حضرت، دختر عثمان را گرفت. ⁽¹⁾

و از کتاب منتخب مروی است که زن فاحشه مشهور بود در مدینه و همسایه ای داشت که مواظب بود در ماتم داری حضرت امام حسین علیه السلام . و در یک روزی، مردان چندی در خانه او تعزیه داری می نمودند و مرثیه می خواندند و گریه می کردند و آن همسایه امر نمود که طعامی برای اهل تعزیه مهیا نمایند.

زن فاحشه، به جهت اخذ آتش، داخل خانه همسایه شد. دید که آتش خاموش شده است. پس

آن زن فاحشه ساعت طویلی بر آن آتش دمید تا این که دو دست او آزرده شد و اشک از دیده هایش جاری شد. چون آتش روشن شد، قلیلی از آن آتش برداشت و مراجعت نمود.

چون وقت ظهر در رسید و آن زمان، زمان تابستان بود و آن زن فاحشه را عادت قیلوله بود، ساعتی به خواب رفت. در عالم رؤیا دید که قیامت برپا شده است و زبانیهٔ جهنم او را به زنجیرهای آتشین می کشند به سوی آتش و می گویند: غضب نموده است حق تعالی بر تو و ما را امر نموده است که بیندازیم تو را در قعر جهنم.

و آن زن فاحشه هر چند طلب اغاثه می کند، کسی به فریاد او نمی رسد و طلب پناه دهنده می کند، کسی او را پناه نمی دهد. آن زن می گوید: به خدا سوگند، چون بر کنار جهنم رسیدم، دیدم مردی را که آمد و صیحه ای زد بر زبانیهٔ جهنم که: «خلوها!» یعنی: واگذارید او را.

دیدم زبانیه را که عرض کردند: یابن رسول الله! به چه سبب او را واگذاریم؟ آن حضرت فرمود: این زن فاحشه امروز وارد شد بر قومی که عزای مرا بر پا نموده بودند و آتش طعام ایشان خاموش شده بود. این زن آن آتش را روشن نمود.

پس آن زبانیه گفتند: کرامتی است از برای تو، ای فرزند شفاعت کننده و فرزند ساقی حوض کوثر!

پس من عرض کردم به آن شخص: تو کیستی که حق تعالی منت گذاشت بر من به سبب تو؟ «قال أنا الحسين بن علي» يعنى: فرمود: منم حسین بن علی علیهما السلام .

پس من از خواب بیدار شدم و رفتم به سوی مجلس تعزیه آن همسایه، قبل از این که متفرق شوند و خواب خود را به جهت ایشان نقل کردم. ایشان تعجب نمودند و صدا به گریه و فغان بلند نمودند و من توبه نمودم از دست ایشان، از فعل قبیحی که می کردم. ⁽¹⁾

فصل هشتم : در ذکر حدیث کعب و بشار و خواب هند و غیر آن از اخبار مورثه بکاء

علی بن محمد شفیع در مقدمه کتاب محترق الفؤاد ذکر نموده است که من در اوائل جوانی که به سن بیست و دو سال رسیده بودم، ناخوش شدم و مرض من به طول انجامید؛ به نحوی که اطباء از من دست کشیدند و اقرباء مأیوس شدند و من مدهوش بودم.

و در عالم بیهوشی دیدم که حضرت امیرالمؤمنین با فاطمه زهراء علیهما السلام تشریف آوردند و من مسائل چندی از حضرت امیرالمؤمنین سؤال نمودم و به جواب آنها فایز گشتم. بعد آن حضرت فرمود: ما آمده ایم به سوی تو از برای شفادادن تو.

و از جمله مسائلی که سؤال نمودم از آن حضرت، واقعه کربلا بود. همین که سؤال از واقعه کربلا کردم، حضرت فاطمه علیها السلام مبادرت ورزید در جواب و به فارسی به من فرمود:

ماتم حسین مرا به پای دار که به عدد هر اشکی که از چشم ایشان بر می آوری یا برمی آید. خدا هفتاد پشت تو را می آمرزد.

مؤلف آن کتاب می گوید: به جان خودم قسم چون این کلمات را از آن حضرت شنیدم، دامن خود را بر کمر زدم از برای تألیف کتابی که مشتمل باشد بر بعضی از ستم هایی که صادر شده است از این امت میشومه بر حسین شهید و ذرية مظلومة او و جمع نمودم مردم را در هر سال طائفه ای بعد از طائفه ای و این وقائع موحشۀ مولمه را برای ایشان خواندم و اشک های ایشان جاری شد بر خدود منوّره ایشان. ⁽¹⁾

و در منتخب از کعب الأحبار مروی است در زمانی که اسلام آورد در زمان عمر بن الخطاب و مردم

از او سؤال می کردند از فتنه هایی که ظاهر میشود در آخرالزمان و کعب به جهت ایشان نقل می نمود از انواع خبرها و فتنه هایی که ظاهر می شود در عالم، پس گفت: از همه فتنه ها عظیم تر و از همه مصیبت ها شدیدتر که فراموش نمی شود ابد الأبدین، مصیبت حسین علیه السلام است. و این است آن فسادی که حق تعالی در قرآن فرموده است:

(ظهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرَ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ) ⁽¹⁾

یعنی: ظاهر شده است فساد در بر و بحر عالم، به سبب آنچه کسب نموده است دست های مردمان.

و فتح شد فساد، به قتل هابیل بن آدم و ختم شد به قتل حسین علیه السلام . مگر نمی دانید که در روز قتل آن حضرت، درهای آسمان گشوده خواهد شد و اذن داده می شود آسمان به گریستن بر آن حضرت، پس آسمان خون گریه می کند؟! و چون ببینید که سرخی در آسمان بلند شد، بدانید که آسمان بر حسین می گرید.

پس گفتند: ای کعب! چرا آسمان بر کشتن پیغمبران خون گریه نکرد و بر کشتن آن حضرت می گرید؟ گفت: وای بر شما! کشتن حسین امری است عظیم. و به درستی که او فرزند سید مرسلین است و به درستی که او کشته می شود از روی علانیه به جور و ستم و عدوان. و وصيت جد او رسول خدا را در حق او محافظت نخواهند نمود و حال آن که حسین از آب دهان او تربیت یافته است و پاره تن اوست و او را ذبح می کنند در زمین کربلا .

قسم به آن خداوندی که نفس کعب درید قدرت اوست که البته می گریند بر آن حضرت، گروهی از ملائکه در آسمان های هفتگانه که قطع نمی شود گریه ایشان بر او تا آخر روزگار. و آن بقعه ای که آن حضرت در آن مدفون می شود بهترین بقعه هاست. و نیست هیچ پیغمبری مگر این که به زیارت آن بقعه می آید و بر مصیبت آن حضرت می گرید و هر روز از ملائکه و جن و انس به زیارت آن بقعه می روند. چون شب جمعه می شود نود هزار ملک به زیارت آن مکان شریف نازل می شوند و گریه می کنند برای مصیبت آن حضرت و فضیلت او را ذکر می نمایند.

و آن حضرت را در آسمان حسین مذبوح می نامند و در زمین ابو عبد الله مقتول می نامند و در دریاها فرزند منور مظلوم می نامند. و در روز شهادت آن حضرت، آفتاب خواهد گرفت و در شب آن، ماه خواهد گرفت و تا سه روز جهان در نظر مردم تاریک خواهد بود و آسمان خون خواهد گریست و کوه ها از هم خواهند پاشید و دریاها به خروش خواهند آمد. و اگر باقی نمی ماند ذریه او و جمعی از

شیعیان او که مطالبه خواهند نمود خون او را و قاتل او را خواهند گرفت، هرآینه خدا آتش از آسمان بر مردم می بارانید و می سوزانید زمین و با هرچه در آن است.

بعد کعب گفت: ای قوم! گویا تعجب می کنید از آنچه من در باب حسین می گویم! به درستی که حق تعالی وا نگذاشت چیزی از امور گذشته و آینده، از اول روزگار تا آخر آن مگر این که بیان نمود آنها را از برای موسی علیه السلام. و هر بنده [ای] که مخلوق شده و می شود، همه را در عالم ذر به حضرت آدم نمود. و چون این امت را به او نمود و حضرت آدم نظر نمود به این امت و اختلاف ایشان و تکالب ایشان را بر این دنیای دنیه، عرض کرد: ای پروردگار من! در امت پیغمبر آخرالزمان که بهترین امت ها هستند، چرا آنقدر اختلاف و تکالب بر این دنیا به هم رسیده است؟!

حق تعالی فرمود: ای آدم! چون ایشان اختلاف کردند، دل های ایشان مختلف گردید. و زود باشد که ایشان فسادی در روی زمین ظاهر سازند مانند فساد قابیل که هابیل را به قتل آورد؛ و ایشان خواهند کشت فرزند حبیب من محمد مصطفی را.

پس حق تعالی نمود به حضرت آدم زمین قتلگاه حضرت امام حسین را و موضعی را که آن حضرت را در آن موضع شهید کنند و جستن امت جد او بر او و دور او را احاطه نمودن. پس چون آدم ملاحظه نمود، دید که همۀ ایشان روسیاه می باشند. پس گفت: خداوندا! تو انتقام خود را از ایشان بکش، چنانچه فرزند پیغمبر بزرگوار تو را شهید کردند. بر او باد بهترین صلات و سلام. ⁽¹⁾

و در کتاب امالی صدوق از سالم بن ابی جعده روایت کرده است که شنیدم از کعب الاحبار که می گفت: در کتاب ما نوشته شده است که مردی از اولاد محمد رسول خدا صلى الله عليه وسلم کشته خواهد شد و عرق دوات اصحاب او خشک نخواهد شد که داخل بهشت خواهند شد و معانقه می نمایند با حورالعین.

پس حضرت امام حسن علیه السلام گذشت. گفتیم: آن مرد این است؟ گفت: نه. پس حضرت امام حسین علیه السلام گذشت. گفتیم: آن شخص این است؟ گفت: بلی. ⁽²⁾

و در كامل الزيارة مسنداً از علی بن صاعد روایت کرده است که حضرت امام رضا علیه السلام فرمودند که جغد در زمان جدم رسول خدا در خانه ها مأوی می گرفت و با مردم مأنوس بود و چون طعام می خوردند، پرواز می کرد و فرود می آمد و در پیش روی ایشان و ایشان طعام پیش او می افکندند. و چون حسین بن علی علیهما السلام را شهید کردند، آن حیوان از بنی آدم رم کرد و از آبادانی بیرون رفت و در

خرابه ها و کوهها و صحراها منزل گرفت و گفت: بد امّتی بودید شما که فرزند پیغمبر خود را کشتید و من ايمن نیستم از شما بر نفس خود. ⁽¹⁾

و در حدیث دیگر است: پس آن حیوان در روزها از اندوه و حزن بر مصیبت آن حضرت، روزه می باشد و آب و دانه نمی خورد و چون شب می شود ناله و نوحه بر حسین می کند تا صبح. ⁽²⁾

و در كامل الزيارة از داود رقی روایت کرده است که من در خدمت حضرت امام جعفر صادق علیه السلام بودم که آب طلبید. چون آشامید، دیدم که اشک از دیده های مبارکش روان شد. بعد به من فرمود: ای داود! خدا لعنت کند قاتل حسین را! پس نیست عبدی که بیاشامد آب را و آن حضرت را به خاطر آورد و لعنت نماید بر قاتل او مگر این که می نویسد حق تعالی در نامه عمل او صد هزار حسنه و محو می نماید از نامه سیئه او صد هزار گناه؛ بلند می گرداند از برای او صد هزار درجه و می باشد مثل کسی که صد هزار بنده در راه خدا آزاد کرده باشد و محشور می گرداند حق تعالی او را در روز قیامت با دل سرد تا حرارت قیامت بر او تأثیر نکند. ⁽³⁾

و از کتاب بصائر مروی است که رسول خدا روزی با جمعی از اصحاب خود به راهی عبور فرمودند، دیدند که طفلان چندی در آن راه به بازی مشغول می باشند. پس آن حضرت نزد طفلی از آن اطفال نشست و شروع نمود در میان دو دیدۀ آن طفل را بوسیدن و به آن طفل ملاطفت نمودن. بعد او را در دامن خود نشانید و بسیار او را بوسید. و سبب آن را از آن حضرت پرسیدند. فرمود:

من روزی این طفل را ملاحظه نمودم که با حسین بازی می کرد و دیدم که خاک قدم های او را برمی داشت و بر رو و چشم های خود می مالید؛ پس من او را دوست دارم به اعتبار این که او دوست دارد فرزند من حسین را. و به تحقیق خبر داد مرا جبرئیل که این طفل از یاوران او خواهد بود در واقعه کربلا . ⁽⁴⁾

و در منتخب از بشار بن عبد الله روایت کرده است که در زمانی که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در کوفه بود، من به خدمت آن حضرت رفتم. دیدم که طبقی از رطب نزد آن حضرت گذاشته اند و آن حضرت از آن رطب می خورد. پس فرمود به من: ای بشار! نزدیک بیا و از این خرماها با من بخور.

من گفتم: گوارا گرداند آن را خدا از برای شما و مرا فدای تو گرداند! پس فرمود: چرا نمی خوری؟ گفتم: من در هم عظیمی می باشم به سبب چیزی که الآن مشاهده نمودم از راهی که می آمدم و آن، دل مرا به درد آورده است و حزن مرا به هیجان آورده است.

پس حضرت فرمود: به حق من بر تو، که خبر ده مرا که چه چیز دیدی؟ پس گفتم: ای مولای من! دیدم ظالمی را که می زد زنی را و می برد او را به حبس و آن زن ندا می کرد و استغاثه می کرد به خدا و رسول او احدی از مردمان به فریاد او نرسیدند.

حضرت فرمود: چرا به او این ظلم را می کرد؟ گفتم: شنیدم از مردم می گفتند که این زن راه می رفت و در اثنای راه رفتن پای او لغزید به سبب سنگی که در اثنای راه بود، پس گفت: «لعن الله ظالميك يا فاطمة الزهراء!» یعنی: «خدا لعنت کند اشخاصی را که بر تو ظلم کرده اند، ای فاطمه زهراء!» و آن شخص که ملازم سلطان است، آن را شنید و به این سبب با او این نوع رفتار نمود.

بشار می گوید: همین که حضرت از من این کلمات را شنید، از اکل رطب دست کشید و محزون گردید و شروع به گریستن نمود و آن قدر گریه کرد که مندیل ⁽¹⁾و ریش مبارکش از آب دیده اش تر شد و فرمود: ناقص کردی بر من راحت مرا، ای بشار! برخیز با من تا برویم به مسجد سهله تا دعا کنیم و از خدا مسئلت نماییم در خلاص شدن این زن.

بعد به بعضی از اصحاب خود فرمود: برو به در خانه سلطان و از آنجا حرکت مکن تا این که خبر صحیحی برای من بیاوری. و اگر حادثه ای بر آن ضعیفه وارد آید، به نزد من بیاور هر کجا که باشم.

بشار می گوید: پس من در خدمت آن حضرت روانه شدم به جانب مسجد سهله. چون وارد مسجد شدیم، هر یک دو رکعت نماز کردیم از برای رضای خدا بعد آن حضرت دست های خود را به دعا برداشت و ابتهال نمود به سوی خداوند عالم به ثناء. بعد به سجده رفت و ساعتی در سجده بود. بعد سر از سجده برداشت و فرمود: الحمد لله! برخیز ای بشار! که آن زن رها شد از دست آن ظالم.

ما در اثنای راه بودیم که آن مردی که حضرت صادق فرستاده بود به در خانه سلطان به ما رسید. حضرت فرمود به او که چه خبر داری؟ عرض کرد که رها گردید آن زن از دست ظالم.

حضرت فرمود: چگونه خلاص شد؟ عرض کرد: من در در خانه سلطان ایستاده بودم که حاجبی بیرون آمد و آن را طلبید و سلطان به آن زن گفت: چه کلامی از تو صادر شد؟ آن زن گفت: پای من به سبب سنگی که در اثنای راه بود، لغزید. گفتم: «خدا لعنت کند ظلم کننده های تو را ای فاطمه زهراء!» پس به من کردند آن چیزی راکه می بینید.

پس سلطان دویست درهم به او داد و گفت: بگیر این مال را و سلطان را حلال کن. آن ضعیفه قبول نکرد و مراجعت نمود به منزل خود.

پس حضرت صادق علیه السلام فرمود: ابا نمود آن ضعیفه از آن که بگیرد آن مال را و حال آن که آن ضعیفه به خدا سوگند که محتاج بود به آن مال. بعد آن جناب از جیب خود همیانی برآورد که در آن هفت اشرفی بود و غیر آن نبود و به من فرمود: ای بشار! برو به منزل آن ضعیفه و سلام مرا به او برسان و این اشرفی ها را به او بده.

بشار گفت: من رفتم به منزل آن ضعیفه و سلام آن حضرت را به او رسانیدم. آن ضعیفه گفت: تو را به خدا قسم می دهم که مولای من حضرت امام جعفر صادق علیه السلام به من سلام رسانید؟! گفتم: بلی، قسم به خدا. که دفعه به سجده درآمد و ساعتی در سجده بود. بعد سر از سجده برداشت و فرمود: مولای من از برای من سلام رسانید؟ گفتم: بلی. باز به سجده شکر رفت، تا سه دفعه. بعد به او گفتم: ای کنیز خدا! بگیر آن چیزی را که سید من از برای تو فرستاده است و بشارت باد تو را به بهشت.

پس آن اشرفی ها را گرفت و شاد گردید و شکرگزاری آن حضرت را به عمل آورد و گفت: ای بشار! از آن حضرت سؤال نما که از حق تعالی بخواهد که از سر تقصیرات من درگذرد و مرا ببخشد.

بشار می گوید: پس من مراجعت کردم به خدمت آن حضرت رسیدم و آنچه گذشته بود به خدمت آن جناب عرض کردم. پس حضرت شروع نمود به گریه کردن و فرمود: خدایا! بیامرز او را. ⁽¹⁾

و از لیث بن سعید مروی است که رسول خدا صلی الله علیه وآله روزی در نماز مشغول بودند در میان گروهی از اصحاب خود و حضرت امام حسین طفل صغیری بود و در نزدیکی آن حضرت نشسته بود. چون رسول خدا به سجده می رفت آن حضرت بر می خاست و بر پشت آن حضرت سوار می شد و پای خود را حرکت می داد و می گفت: حل حل!

و این کلامی است که عرب در راندن شتر می گوید. پس حضرت رسول طول می داد ذکر سجده را و چون می خواست که سر از سجده بردارد، دست مبارک خود را دراز میکرد و آن حضرت را به نرمی و مدارا بر می داشت از پشت خود بر پهلوی خود می نشانید. چون بار دیگر به سجده می رفت، باز حضرت امام حسین علیه السلام معاودت می نمود و بر پشت آن حضرت سوار می شد می گفت: حل حل! و پیوسته به این نحو رفتار میکرد تا این که رسول خدا از نماز فارغ شد.

و مرد یهودی در آنجا ایستاده بود و نظر می نمود به رفتاری که آن حضرت با جدش می کرد، پس

آن یهودی گفت: یا محمد! شما به طفل های خود رفتاری می کنید که ما چنین رفتار نمی کنیم! حضرت فرمود: اگر شما ایمان به خدا و رسول او آورده بودید، هرآینه رحم می کردید طفل های صغار را.

پس یهودی گفت: چه بسیار خوب است طریقه تو و چه بسیار نیکوست خلق تو! بعد، از دست آن حضرت مسلمان شد؛ چون ملاحظه نمود پاکیزگی اخلاق او را با جلالت قدر و منزلت او. ⁽¹⁾

و از منتخب از عبدالله بن عمر مروی است که گفت: دیدم رسول خدا را که خطبه می خواند بر منبر که ناگاه حضرت امام حسین علیه السلام از نزد مادرش آمد و آن جناب، طفل صغیری بود و در اثنای راه قدم نهاد بر دامن جامۀ خود که به رو درافتاد. همین که رسول خدا این حالت را ملاحظه نمود، به گریه درآمد و از منبر فرود آمد و آن جناب را به سینۀ خود چسبانید و از گریه او را تسکین داد و فرمود: خدا مقاتله نماید با شیطان؛ به درستی که ولد، فنته است یعنی: محل امتحان است. قسم به آن کسی که جان من درید قدرت اوست چون این فرزند من بر رو در افتاد، گویا دل من از جا کنده شد.

زیرا که آن حضرت رحیم القلب و سریع البکاء بود چنانچه خدا فرموده است: (وَكانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحيماً). ⁽²⁾

و در منتخب از ابی السعادات روایت کرده است که روزی حضرت رسول خدا صلی الله علیه وآله از خانه عایشه بیرون آمد. چون به در خانه فاطمه زهراء رسید، صدای گریه حسین را شنید. فرمود که ای فاطمه! مگذار که حسین گریه کند، مگر نمی دانی که گریه او مرا به درد می آورد؟! بعد آن حضرت، امام حسین را برداشت و اشک دیده های مبارکش را پاک کرد و بوسید او را و به سینه خود چسبانید. ⁽³⁾

مؤلف گوید: پس چگونه خواهد بود حال حضرت رسول خدا اگر ببیند او را بر روی ریگ های گرم که به خون آغشته باشد و از تشنگی جگرش کباب شده باشد و شمر بر سینه او نشسته باشد و اراده نموده باشد که سر او را از قفا جدا نماید؛ هر چند طلب فریاد رسی می کند، کسی به فریاد او نمی رسد و طلب پناه دهنده می کند، کسی او را پناه نمی دهد؟! فإنا لله وإنا إليه راجعون.

و این شهر آشوب روایت کرده است از طریق مخالفان که روزی حضرت رسول خدا صلی الله علیه وآله بر منبر صدای گریه حسن و حسین را شنید، پس بی تابانه از منبر به زیر آمد و رفت و ایشان را ساکت گردانید و برگشت و فرمود که از صدای گریه ایشان بی تاب شدم؛ گویا عقل از من برطرف شد.

و ايضاً از طریق ایشان روایت کرده است که روزی حضرت رسول بر منبر بود که حسنین به مسجد درآمدند و پیرهن های گل رنگ پوشیده بودند و می افتادند و بر می خاستند. چون نظر حضرت بر ایشان افتاد، از منبر به زیر آمد و ایشان را در بر گرفت و آورد در پیش خود نشانید و فرمود که فرزندان ما جگرهای مایند که بر روی زمین راه می روند. ⁽¹⁾

و از تفسیر فرات مسنداً از حذیفه مروی است که رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: در شب معراج جبرئیل دست مرا گرفت و داخل بهشت کرد. من مسرور بودم که ناگاه به درختی از نور رسیدم که مکلّل بود به نور وزیر آن درخت دو ملکی بودند که جمع می نمودند حلی و حلل را تا روز قیامت. بعد آن درخت آمد در پیش روی من. پس سیبی دیدم که سیبی اعظم از آن ندیده بودم و یکی از سیب ها را گرفتم و شکافتم؛ دیدم که حوریه ای بیرون آمد از میان آن که مژه چشم او، مانند مقدم پر کرکس بود. پس گفتم: تو مال کیستی؟ دیدم به گریه درآمد و گفت: من از فرزند مقتول مظلوم تو حسین بن علی بن ابی طالب می باشم.

بعد از آن، درخت پیش روی من آمد. دیدم رطبی را که نرم تر از کره و شیرین تر از عسل بود. پس یک رطب برداشتم و خوردم با رغبت در آن. پس آن رطب مبدل شد به نطفه ای در پشت من. چون به زمین فرود آمدم با خدیجه نزدیکی کردم، پس حامله شد به فاطمه؛ پس فاطمه حوراء انسیه است. چون مشتاق شنیدن بوی بهشت میشوم بوی آن را از دخترم فاطمه می شنوم. ⁽²⁾

و در کتاب عوالم روایت کرده است که چون وفات حضرت امام حسن علیه السلام نزدیک شد و زهر سرایت نمود در بدن مبارکش و رنگ مبارکش سبز شد، حضرت امام حسین علیه السلام گفت: چرا رنگ تو به سبزی مایل گردیده است؟ پس حضرت امام حسن علیه السلام گریست و فرمود: به تحقیق که صحیح است حديث جد من در من و تو.

بعد دست به گردن آن حضرت درآورد و بسیار گریستند آن دو بزرگوار. و از آن جناب سؤال نمودند از آن حدیث. فرمود: خبر داد مراجدم که چون در شب معراج داخل بهشت شدم و گذشتم بر منازل اهل ایمان، دیدم دو قصر عالی را که در مقابل یکدیگر بودند بر یک صفت. یکی از زبرجد سبز بود و دیگری از یاقوت سرخ. پس از جبرئیل سؤال نمودم که این دو قصر از کیست؟ فرمود: یکی از حسن است و دیگری از حسین.

گفتم: ای جبرئیل! چرا بر یک رنگ نیستند؟ پس جبرئیل ساکت شد و جوابی نگفت.

پس گفتم: چرا جواب مرا نمی گویی؟ گفت: از تو حیا می کنم. گفتم: از تو سؤال می کنم به حق خدا که خبر ده مرا.

گفت: اما سبری قصر حسن، از جهت این است که او به سبب زهر شهید می شود و در وقت موت رنگ او سبز خواهد شد. و اما سرخی قصر حسین، به سبب این است که او را به قتل می آورند و روی او سرخ خواهد شد به خون .

پس در آن هنگام هر دو برادر گریستند و خروش و صدای گریه از حاضران بلند شد. ⁽¹⁾

وسيد نعمة الله در کتاب زهر الربیع نقل کرده است که یافتیم در نهر تستر یک سنگ کوچکی زردی که برآورده بودند آن را حفارها از زیر زمین که نوشته شده بود بر آن سنگ از رنگ همان سنگ:

بسم الله الرحمن الرحيم لا إله إلا الله محمد رسول الله علي ولي الله لما قتل الحسين بن علي بن أبي طالب كتب دمه على أرض حصباه ⁽²⁾(وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَي مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ) ⁽³⁾

یعنی: در وقتی که حسین بن علی بن ابی طالب کشته شد، نوشته شد از خون بر ریگ های زمین که «زود است که خواهند دانست که اشخاصی که ظلم نموده اند، که بازگشت ایشان به کجا خواهد بود.» ⁽⁴⁾

و شيخ بهاء الدین در کشکول خود نقل کرده است از پدرش حسین بن عبدالصمد حارثی که یافته شد در مسجد کوفه، نگین انگشتر عقیقی که نوشته شده بود:

أنا در من السماء نثروني / يوم تزويج والد السبطين

یعنی: من دری بودم که از آسمان مرا نثار نمودند روزی که تزویج می نمودند فاطمه را به جهت علی بن ابی طالب علیهما السلام.

كنت أصفى من اللجين بياضا / صبغتني دماء نحر الحسين

و من سفيدتر بودم از نقره خام و رنگ کرد مرا خون حلقوم حسین. ⁽⁵⁾

و از مناقب ابن شهرآشوب از ابن عباس مروی است که گفت: من نزد رسول خدا صلی الله علیه وآله بودم و حسین بر ران راست آن حضرت نشسته بود و فرزندش ابراهیم بر ران چپ آن حضرت نشسته بود و آن جناب یک دفعه حسین را می بوسید و یک دفعه ابراهیم را که ناگاه جبرئیل نازل شد به وحی از جانب پروردگار عالم. چون از وحی فارغ شد، فرمود: جبرئیل از جانب پروردگار من به نزد من آمد

و گفت: یا محمد! خدای تو بر تو سلام می رساند و می فرماید: نیستم من که این دو فرزند را برای تو جمع نمایم؛ پس یکی از ایشان را اختیار نما.

پس آن حضرت نظر نمود به سوی ابراهیم و گریست و نظر نمود به حسین و گریست و فرمود: مادر ابراهیم کنیز است و اگر بمیرد غیر از من کسی محزون نمی شود. و مادر حسین فاطمه است و پدرش علی است، پسر عم من، گوشت و خون من است. و اگر حسین بمیرد دختر من محزون می گردد و پسر عمم محزون می شود و من نیز محزون می گردم بر او. و من اختیار کردم حزن خودم را بر حزن ایشان، ای جبرئیل! قبض شود روح ابراهیم؛ او را فدای حسین کردم.

بعد از سه روز حضرت ابراهیم رحلت نمود. چون حضرت رسول حضرت امام حسین را می دید که می آید، او را به سینه می چسبانید و می بوسید او را و ثنایای او را می مکید و می فرمود: فدای کسی شوم که فدا نمودم از برای او فرزندم ابراهیم را. ⁽¹⁾

و در امالی صدوق مروی است که شخصی از عبدالله بن عمر سؤال نمود از خون پشه؛ یعنی: کشتن او در حالت احرام. پرسید: مردم کجایی؟ گفت: از اهل عراقم.

گفت: نظر نمایید به سوی این مرد که سؤال می کند از من از خون پشه و حال آن که کشتند فرزند رسول خدا را و شنیدم از رسول خدا صلی الله علیه وآله که می فرمود:

حسن و حسین، دو ریحانه من می باشند در دنیا و آخرت. ⁽²⁾

و ايضاً از حذيفة بن یمان مروی است که دیدم رسول خدا را که دست حسین بن علی را گرفته بود و می فرمود: ای گروه مردمان! این است حسین بن علی؛ پس بشناسید او را. قسم به آن کسی که جان من درید قدرت اوست که حسین در بهشت است و دوستان او در بهشت اند و دوستان دوستان او در بهشت می باشند. ⁽³⁾

و در كامل الزيارة از ابی ذر روایت کرده است که گفت: دیدم رسول خدا را که می بوسید حسین بن علی را و می فرمود: کسی که دوست بدارد حسن و حسین را و ذریه ایشان را محض از برای رضای خدا، نمی گیرد حرارت آتش روی او را هر چند گناه او به عدد ریگ های بیابان بوده باشد مگر این که گناهی باشد که او را از ایمان بیرون برد. ⁽⁴⁾

و در کتاب قرب الاسناد مسنداً از حسن مروی است که وقتی حضرت امام حسین را به نزد رسول خدا بردند. پس آن حضرت او را در دامن خود نشانید. پس آن جناب بول نمود در دامن آن حضرت. پس شخصی خواست که او را بردارد؛ آن حضرت فرمود: «لاتزرموا ابني؛ یعنی: بول طفل مرا قطع مکنید». بعد آبی طلبید و بر آن بول ریخت. ⁽¹⁾

و در کتاب ملهوف از ام الفضل زوجهٔ عباس روایت کرده است که روزی حضرت امام حسين علیه السلام را به خدمت رسول خدا صلی الله علیه وآله بردم در دامن آن حضرت نشانیدم. پس آن جناب بول کرد و قطره ای از بول او بر جامۀ آن حضرت چکید. پس بعضی از بدن او را به دو انگشت خود فشردم، پس آن جناب به گریه درآمد.

پس حضرت رسول فرمود: « مهلا يا ام الفضل ! فهذا ثوبي يغسل وقد أوجعت ابني»، يعنى: آرام باش ای ام الفضل! این جامه من شسته می شود و تو به درد آوردی طفل مرا.

پس آن جناب را واگذاشتم در دامن آن حضرت و برخاستم که آب بیاورم. چون آب آوردم، دیدم که حضرت رسول می گرید، عرض کردم: یا رسول الله ! سبب گریه تو چیست؟

فرمود: جبرئیل فرود آمد و خبر داد مرا که امت من به قتل می آورند این فرزند مرا. ⁽²⁾

و شیخ طوسی روایت کرده است که حضرت امام حسین در میان مردم دیر به سخن آمد. روزی حضرت رسول خدا صلی الله علیه وآله او را به مسجد آورد و در پهلوی خود باز داشت و تکبیر نماز گفت. امام حسین خواست که موافقت کند درست نگفت. حضرت از برای او بار دیگر گفت تا آن که هفت مرتبه تکبیر گفت و در مرتبه هفتم امام حسین درست گفت. و به این سبب هفت تکبیر در اوّل نماز سنت شد. ⁽³⁾

و از مناقب ابن شهر آشوب مروی است که ابی رافع گفت: در وقتی که حضرت امام حسین طفل بود، من با او بازی می کردم به بازی گلوله که گودال چندی می کنند و گلوله سنگ را می اندازند؛ اگر به گودال واقع شد غالب است و الا مغلوب اگر من بر او غالب می شدم می گفتم: مرا به دوش خود بردار. می فرمود: آیا سوار می شوی بر پشتی که برداشته است آن را رسول خدا؟! پس من دست می کشیدم.

چون بر من غالب می شد می گفتم: من تو را بر نمی دارم چنانچه تو مرا برنداشتی. می فرمود: آیا راضی نیستی که برداری بدنی را که برداشته است آن را رسول خدا؟! پس او را به دوش می گرفتم. ⁽⁴⁾

و در مناقب از عبدالعزیز روایت کرده است که جماعتی آمدند به خدمت حضرت امام حسین علیه السلام و عرض کردند که خبر ده ما را به فضائل شما.

فرمود: شما طاقت نمی آورید بر حمل آن. شما از من دور شوید تا به بعضی از شما اشاره نمایم. پس اگر طاقت آورد خبر می دهم شما را.

پس آن جماعت دور شدند و آن حضرت با بعضی از ایشان سخنی فرمود که واله و متحیر گردید و پیوسته متحیر بود و جواب احدی را نمی گفت. پس آن جماعت مراجعت نمودند. ⁽¹⁾

و از عیون المعجزات مسنداً از حضرت صادق از پدرش از جدش علیهم السلام روایت کرده است که وقتی اهل کوفه به خدمت امیرالمؤمنین علیه السلام آمدند و از کمی باران شکایت کردند و گفتند: برای ما طلب باران نما. پس حضرت به امام حسین علیه السلام فرمود: برخیز و طلب باران نما.

پس آن جناب برخاست و حمد و ثنای الهی را به جا آورد و درود بر حضرت رسول فرستاد و دعایی در نهایت فصاحت و بلاغت انشاء فرمود و طلب باران از برای مردم نمود و هنوز از دعا فارغ نشده بود که باران از آسمان فرو ریخت و اعرابی از بعضی نواحی کوفه آمد و گفت: رودخانه ها و تل ها را دیدم که آب در آن ها موج می زد بعضی بر بعضی. ⁽²⁾

و از منتخب از ابن عباس مروی است که وقتی در شهر مدینه از کمی آب مسلمانان به درد تشنگی مبتلا شدند، پس فاطمه زهراء حسنین را به خدمت حضرت رسول آورد و عرض کرد: ای پدر! دو فرزند من حسن و حسین صغیرند و متحمل تشنگی نمی شوند.

پس آن حضرت امام حسن را طلبید و زبان خود را در دهان او گذاشت و آنقدر مکید تا سیراب شد. بعد حضرت امام حسین را طلبید و زبان خود را در دهان او گذاشت و آن جناب نیز آنقدر مکید تا سیراب شد.

چون آن دو بزرگوار سیراب شدند ایشان را بر دو زانوی خود نشانید و شروع نمود به بوسیدن ایشان؛ یک دفعه امام حسن را می بوسید و دفعه دیگر امام حسین را. و می لیسید امام حسن را یک دفعه و امام حسین را دفعه دیگر. بعد می گذاشت زبان مبارک خود را در دهان ایشان.

و آن حضرت با ایشان در عیش و سرور بودند که جبرئیل فرود آمد به تحیت از جانب رب جلیل و گفت: یا محمد! پروردگار تو را سلام می رساند و می فرماید که این فرزند تو حسن، به زهر شهید خواهد

شد در حالتی که مظلوم است و این فرزند تو حسین، شهید خواهد شد در حالتی که تشنه است.

حضرت فرمود: ای برادر من، جبرئیل! که خواهد کرد این عمل را به ایشان؟ جبرئیل عرض کرد: گروهی از بنی امیه که گمان می کنند از امت تو می باشند، به قتل می آورند فرزندان صغیر صفی تو را و ذریه تو را از وطن خود دور می کنند.

حضرت فرمود: ای جبرئیل! آیا رستگار می شوند امتی که این عمل را نسبت به ذریه من کنند؟

گفت: نه، به خدا سوگند؛ بلکه مبتلا می گرداند حق تعالی ذریه ایشان را به کسی که به قتل آورد اولاد ایشان را و بریزد خون های ایشان را و زنده بدارد زن های ایشان را و از برای ایشان است در آخرت عذاب دردناک و طعام ایشان از زقوم جهنم است و آب ایشان از صدید است و در جحیم در عذاب الهى معذب اند و گفته می شود از برای جهنّم که آیا سیر شدی؟ می گوید: آیا زیادکننده [ای] هست؟ ⁽¹⁾

بعد جبرئیل گفت: یا محمد! به درستی که خدا حمد کرده است بر نفس خود نزد هلاک شدن ظالمان و فرموده است: (فَقُطِعَ دَابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ). ⁽²⁾

پس حضرت رسول پیوسته یک دفعه نظر می کرد به امام حسن و یک دفعه به امام حسین و اشک از دیده های مبارکش جاری بود و می فرمود: خدا لعنت کند قاتل شما را و لعنت کند بر کسی که حق شما را غصب نموده است از اولین و آخرین. ⁽³⁾

و از بصائر الدرجات از صالح بن میثم اسدی مروی است که من و عباية بن مربعی به نزد حبابه والبيه رفتیم و او زنی بود که روی او از کثرت سجود محترق گردیده بود. عبایه گفت: ای حبابه! این شخص پسر برادر توست. گفت: کدام برادر من؟ گفت: صالح بن میثم. حبابه گفت: به خدا سوگند پسر برادر من است از روی حق. ای پسر برادر من! خبر می دهم تو را به حدیثی از حسین بن علی علیهما السلام. صالح بن میثم گفت: بفرما ای عمه !

حبابه گفت: من به زیارت آن حضرت می رفتم تا این که در میانه دو چشم من برصی به هم رسید و گران آمد بر من و چند روزی به زیارت آن حضرت نرفتم. پس آن حضرت از احوال من جویا شد؛ گفتند: علتی در میانه دو چشم او حادث شده است.

پس به اصحاب خود فرمود: برخیزید برویم به نزد او. پس آن حضرت با اصحابش به منزل من

تشریف آوردند. من در همین حال در مصلای خود بودم. پس حضرت فرمود: ای حبابه! چرا مدتی شد که نزد من نیامدی؟ عرض کردم: یابن رسول الله! این مرض که در روی من به هم رسیده است مانع شده است مرا.

پس مقنعه را برداشتم. پس آن حضرت آب دهان مبارک خود را بر آن موضع انداخت، پس فرمود: ای حبابه! خدا را شکر کن که حق تعالی آن مرض را از تو برداشت. پس من به سجده رفتم و شکر حق تعالی را به جا آوردم. پس حضرت فرمود: برآور سر خود را و از آینه خود نظر کن.

پس سر از سجده برداشتم. چون نظر کردم هیچ اثری از آن علت ندیدم. پس حمد خدا را به جا آوردم. ⁽¹⁾

و از کتاب خرایج از جابر مروی است که امام زین العابدین علیه السلام فرمود که اعرابی به مدینه آمد که حضرت امام حسین را امتحان کند؛ چون بسیاری از فضایل او را شنیده بود. چون به نزدیکی مدینه رسید استمناء کرد و داخل مدینه شد. و چون به خدمت آن حضرت رسید آن حضرت فرمود که ای اعرابی آیا حیا نمی کنی که به نزد امام خود می آیی و حال آن که تو جُنُبی؟! پس فرمود: شما معاشر عرب در وقتی که داخل می شوید استمناء می کنید.

پس اعرابی گفت: به حاجت خود رسیدم و اعجاز تو را دانستم. پس از مجلس بیرون رفت و غسل کرد و به خدمت آن حضرت آمد و مسائلی که می خواست پرسید. ⁽²⁾

و از کتاب مناقب از ابن عباس مروی است که هند مادر معاویه، از عایشه سؤال کرد که خوابی دیده ام؛ از حضرت رسول سؤال نما از تعبیر آن. حضرت فرمود به عایشه: بگو به هند که خواب خود را بیان نماید.

هند گفت: دیدم که گویا آفتابی از بالای سر من طلوع نمود و از آن، آفتاب دیگر بیرون آمد و ماه سیاهی از فرج من بیرون آمد و گویا ستاره سیاهی از ماه بیرون آمد. پس حمله کرد آن ستاره سیاه بر آفتاب کوچکی که بیرون آمده بود از آفتاب اول و او را فرو برد و به سبب فرو بردن او آن آفتاب کوچک را افق سیاه شد. بعد دیدم ستاره هایی که ظاهر شدند از آسمان و ستاره های سیاهی ظاهر شدند در زمین و جمیع آفاق زمین را گرفتند.

چون حضرت این خواب را شنید اشک از دیده مبارکش جاری شد و فرمود: این هند است. بیرون بروای دشمن خدا! که حزن های مرا تازه کردی و خبر مرگ دوستان مرا به من دادی! چون آن ملعونه بیرون رفت حضرت فرمود: خداوندا! لعنت کن او را و لعنت کن نسل او را!

پس از آن حضرت سؤال شد از تعبیر آن خواب. فرمود: اما آفتابی که طالع شد بر او، علی بن ابی طالب است. و آن ماه سیاه که از فرج او بیرون آمد معاویه است که مفتون است به محبت دنیا و فاسق است و منکر است خدا را. و آن ستارۀ سیاه که از ماه سیاه بیرون آمد، بر آفتاب کوچک حمله کرد و فرو برد یزید بن معاویه است که شهید خواهد کرد فرزند من حسین را. پس در آن روز آفتاب خواهد گرفت و افق تاریک خواهد شد. و آن ستاره های سیاهی که احاطه کرده بودند بر زمین بنوامیه اند. ⁽¹⁾

و از منتخب به این نحو مروی است که هند ملعونه گفت: در خواب دیدم آفتابی را که همه دنیا را به نور خود روشن کرده است و از آن آفتاب، ماهی متولد شد که همۀ دنیا را روشن کرد و از ماه، دو ستاره ای متولد شد که مشرق و مغرب را روشن نمود. بعد ظاهر شد ابر سیاه تاریکی مانند شب تار، و از آن ابر، مارسیاه سفیدی متولد شد. پس آن مار جست بر آن دو ستاره روشن و ایشان را فرو برد. پس مردم گریستند و تأسف خوردند بر آن دوستاره.

و آن حضرت صلى الله عليه وسلم تفسیر نمود آن خواب را و فرمود: آفتاب منم و ماه دخترم فاطمه است و دوستاره حسن و حسین اند و ابر سیاه معاویه است و مار مخطط یزید است. ⁽²⁾

و در کتاب بحار مسنداً از ابن ابی یعفور روایت کرده است که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام فرمود که وقتی رسول خدا صلی الله علیه وآله در منزل حضرت فاطمه بودند و حضرت امام حسین علیه السلام را در دامن خود نشانیده بودند که ناگاه به گریه درآمد و به سجده رفت. بعد فرمود: ای فاطمه، ای دختر محمد! به درستی که علی اعلی ظاهر گردید به جهت من در خانه تو در همین ساعت به نیکو صورتی و بهترین هیئتی یعنی: احداث صورت خوبی و هیئت پاکیزه ای نمود و گذاشت دست خود را بر سر حسین و فرمود:

ای محمد! چه مولود مبارکی است! بر او باد بركات و صلوات و رحمت [و] رضای من. وسخط و عذاب و خزى ونكال من بر کسی باد که به قتل آورد او را و عداوت و دشمنی نماید به او و منازعه نماید به اوا و آگاه باش که اوسید شهداء است از اولین و آخرین در دنیا و آخرت وسید جوانان اهل بهشت است؛ و پدر او افضل است و بهتر است. سلام مرا به او برسان و بشارت ده او را به این که اوست عَلَم هدایت و بزرگ اولیای من و محافظت کننده دين من و شاهد من است بر خلق من و خازن علم من است و حجت من است بر اهل سماوات واهل ارضين وبرجن وانس. ⁽³⁾

و در کتاب بحار مسنداً از اعمش روایت کرده است که حضرت صادق علیه السلام از پدرش از جدش علیهم السلام روایت کرد که رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود که در شب معراج به آسمان پنجم رسیدم و صورتی به نظر من آمد. چون ملاحظه نمودم، صورت علی بن ابی طالب را دیدم. پس گفتم: ای جبرئیل! این چه صورت است؟

گفت: یا محمد! ملائکه شایق شدند که نظر نمایند به صورت ،علی، پس عرض کردند: ای پروردگار ما! بنی آدم در دار دنیا هر صبح و شام لذت می برند به نظرکردن به صورت علی بن ابی طالب که حبیب حبیب تو محمد است و خلیفه و وصی و امین اوست. پس به ما نیز کرامت فرما که نظر نماییم به صورت او به قدری که اهل دنیا لذت میبرند به نظر کردن به صورت او.

پس حق تعالی از نور قدس خود تصویر نمود صورت علی را. پس علی علیه السلام در پیش روی ایشان است؛ در هر شب و روز زیارت می کنند او را و نظر می نمایند به او در هر صبح و شامی.

و اعمش از امام جعفر صادق از امام محمد باقر علیهما السلام روایت کرده که فرمود: چون ابن ملجم لعین ضربت بر سر مبارک آن حضرت زد آن ضربت نیز واقع شد بر آن صورتی که در آسمان است، پس ملائکه در هر صبح و شامی نظر می کنند بر آن صورت و لعنت می کنند بر ابن ملجم .

و چون حسین بن علی علیهما السلام شهید شد ملائکه فرود آمدند و آن حضرت را برداشتند و بالا بردند و برپا داشتند او را با صورت علی در آسمان پنجم. و هر وقتی که ملائکه فوق فروآیند در آسمان پنجم و ملائکه تحت، بالا روند در آسمان پنجم از برای زیارت صورت علی و نظر کردن به او و به حسین بن علی در حالتی که به خون آغشته است، لعنت می کنند یزید و ابن زیاد و قاتلین حسین بن علی را تا روز قیامت.

اعمش گفت که حضرت صادق فرمود که این حدیث از مکنون علم خداست؛ اظهار مکن آن را مگر برای اهل آن. ⁽¹⁾

و از مناقب ابن شهرآشوب و امالی مفید ⁽²⁾نیشابوری مروی است که ذره نوحه گر، حضرت فاطمه علیها السلام را در خواب دید که آن حضرت بر سر قبر حضرت امام حسین علیه السلام ایستاده است و فرمود: ای ذره! این اشعار را بخوان :

أيها العينان فيضا / واستهلّا لاتغيضا

یعنی: ای دو چشم من! اشک های خود را در مصیبت حضرت امام حسین علیه السلام جاری کنید و مانند قطرات باران شدید، باید اشک ها را بریزید و کم نکنید آن را.

وابكيا بالطف ميتا / ترك الصدر رضيضا

و گریه کنید از برای شهیدی که در صحرای کربلا افتاده است و سینه او از سم ستوران خرد شده است.

لم أمرضه قتيلا / لا ولا كان مريضا

متوجه نشدم او را در وقت شهید شدن و نه قبل از شهید شدن، در حالت مریض[ی] بود. ⁽¹⁾

و ابن شهر آشوب به سند مخالفین از ابن عباس و غیر او روایت کرده است که گفتند: ما روزی در خدمت رسول خدا صلی الله علیه وآله نشسته بودیم که جبرئیل نازل شد و جامی از بلور سرخ آورد که مملو از مشک و عنبر بود و گفت: السلام علیک یا رسول الله! حق تعالی تو را سلام می رساند و تو را به این جام تحیت فرموده و امر می کند تو را که به این جام تحیت کنی علی و دو فرزندان او را.

چون جام در کف دست حضرت رسول صلى الله عليه وسلم درآمد به قدرت حق تعالی به سخن آمد و سه مرتبه الله اکبر گفت. ⁽²⁾پس به زبان روان گفت:

(بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ طَهُ مَا أَنزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقى) ⁽³⁾

پس بویید آن را و به رسم تحیت به امیرالمؤمنین علیه السلام داد. و چون به دست امیرالمؤمنین درآمد به سخن آمد و گفت:

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ (إِنَّمَا وَلِلكُمُ اللهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ) ⁽⁴⁾

پس حضرت امیرالمؤمنین آن را بویید و به رسم تحیت به حضرت امام حسن داد. و چون به کف آن حضرت برآمد باز به سخن آمد و گفت:

(بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ عَمَّ يَتَسَاءَلُونَ عَنِ النَّبَاءِ الْعَظِيمِ الَّذِي هُمْ فِيهِ مُخْتَلِفُونَ) ⁽⁵⁾

پس حضرت امام حسن آن را بویید و بر وجه تحیت به حضرت امام حسین داد. چون به کف حضرت امام حسین درآمد به زبان گویا گفت:

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ (قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبی ) ⁽⁶⁾

پس به حضرت رسالت پناه داد. باز به سخن آمد و گفت: بِسْمِ (اللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اللهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ) تا آخر آیه. ⁽¹⁾پس آن جام در کف آن حضرت ناپدید شد و ندانستیم که به آسمان بالا رفت یا به زمین فرو رفت. ⁽²⁾

و از طریق مخالفان روایت کرده است که روزی حضرت رسول صلى الله عليه وسلم نشسته بود ناگاه مرغی از هوا آمد و بر سر دست آن حضرت نشست و گفت: السلام علیک یا نبی الله! پس بر دست امیرالمؤمنین نشست و گفت: السلام علیک یا وصی رسول الله! پس بر دست هر یک از حسن و حسین نشست و گفت: السلام علیک یا خلیفة الله!

حضرت فرمود که چرا بر دست ابوبکر ننشستی؟ پس آن مرغ به قدرت الهی گفت که من بر زمینی نمی نشینم که در آن معصیت خدا کرده باشند، چگونه بر دستی بنشینم که معصیت خدا بسیار کرده باشد؟! ⁽³⁾

و ايضاً از کتاب حلیة الاولیاء و مسند احمد و کتب بسیار از کتب معتبره عامه روایت کرده است که روزی حضرت رسول را حالت وحی عارض شد و چون بازآمد فرمود:

ملکی بر من نازل شد که پیش از این هرگز به زمین نیامده بود و از حق تعالی رخصت طلبیده بود که بر من سلام کند و بشارت دهد مرا که حسن و حسین بهترین جوانان اهل بهشتاند و فاطمه بهترین زنان اهل بهشت است. ⁽⁴⁾

و ابن بابویه و غیره و از کتب معتبره مخالفان روایت کرده اند که حضرت رسول صلى الله عليه وسلم فرمود که چون روز قیامت شود، عرش پروردگار عالمیان را به هر زینتی مزین گردانند. پس دو منبر از نور بیاورند که طول آن ها صد میل باشد که هر میلی، ثلث فرسخ است. و یکی را در جانب راست عرش گذارند و دیگری را در جانب چپ. پس حضرت امام حسن و امام حسین را بیاورند و حسن بر یکی از این ها بایستد و حسین بر دیگری. و حق تعالی عرش خود را به ایشان زینت دهد؛ چنانچه زن، خود را به دو گوشواره زینت می دهد. ⁽⁵⁾

واز كشف الغمة از کتب مخالفان مروی است که آل محمد صلوات الله علیهم. قطیفه ای داشتند؛ چون جبرئیل می آمد برای او می گستردند و بر روی آن می نشست و بر آن قطیفه غیر از جبرئیل کسی نمی نشست و چون به آسمان می رفت آن قطیفه را می پیچیدند و چون پرواز می کرد از بال های او پرهای ریزه می ریخت. پس حضرت رسول آن ها را جمع می کرد در تعویذ امام حسن و امام حسین علیه السلام داخل می کرد. ⁽¹⁾

و این شهر آشوب از جابر روایت کرده است که گفت: روزی به خدمت حضرت رسالت پناه صلی الله علیه وآله رفتم. دیدم که حسن و حسین علیهما السلام را بر پشت خود سوار کرده بود و می گفت که نیکو شتری است شتر شما و نیکو سوارانید شما و پدر شما بهتر است از شما. ⁽²⁾

و در كشف الغمه از جابر روایت کرده است که به خدمت حضرت رسول خدا صلی الله علیه وآله رفتم. دیدم که به چهار دست و پا راه میرود و حسن و حسین علیهما السلام را بر پشت خود سوار کرده است و می فرماید: خوب شتری است شتر شما و خوب سوارانید شما. ⁽³⁾

و در مناقب از عمر بن الخطاب عليه اللعنة والعذاب. روایت کرده است که دیدم حسن و حسین را بر دو دوش پیغمبر سوارند. پس من گفتم: خوب اسبی است از برای شما! پس رسول خدا فرمودند: خوب سوارانی هستند ایشان. ⁽⁴⁾

مؤلف گوید: در فصل هفتم ایراد نمودیم حدیث منتخب را در بیان آمدن لباس از برای حسنین و خواهش نمودن حسن، رنگ سبز و حسین، رنگ سرخ را؛ و مطلع شدم بر حدیث دیگری که خواهی شنید. ولکن جرئت ننمودم در ایراد آن، چون تتمۀ آن را در کتب معتبره ندیده بودم. ولكن بعد از آن که مطلع شدم بر حدیث ابن شهر آشوب وكشف الغمة و مناقب، آن، منشأ جرئت من شد بر ایراد ذیل حدیثی که ذکر خواهم نمود.

و آن حدیث این است که در بعضی از کتب مسطور است که ثقات روایت کرده اند که در بعضی از اعیاد، حسنین به نزد جد خود آمدند و عرض نمودند: یا جداه! امروز، روز عید است و اطفال عرب لباس نو دارند و ما به خدمت تو آمده ایم و عیدی می خواهیم از جناب شما؛ نمی خواهیم مگر لباس نوی.

و در آن وقت نزد آن حضرت لباسی نبود که لایق ایشان باشد. پس آن حضرت متفکر گردید. جبرئیل در آن حال نازل شد و دو حله سفید از بهشت آورد و آن حضرت بسیار مسرور شد و فرمود: ای سید جوانان اهل بهشت! بیایید که خیاط قدرت، به دست خود در عالم غیب به جهت شما جامه ای دوخته .

پس چون دیدند که آن حله ها سفید است، عرض کردند: یا جداه! اطفال عرب جامه های رنگین دارند و ما جامه رنگین می خواهیم.

حضرت به فکر فرو رفتند. ناگاه جبرئیل نازل شد، گفت تا طشت و ابریقی حاضر نمودند. پس جبرئیل آب می ریخت و پیغمبر دست مبارک می مالید تا این که حله امام حسن سبز شد، چنانکه خواهش کرد؛ به او داد. و حله امام حسین مانند یاقوت سرخ شد، چنانکه خواهش نمود؛ و به او داد. ایشان پوشیدند و به نزد مادر خود رفتند و پیغمبر بسیار مسرور شد. ⁽¹⁾

و آن حدیث ذیل، این است که صاحب آن کتاب ذکر فرموده است، به این عبارت و به روایتی که شهرت تمام دارد، آن است که امام حسن و امام حسین عرض کردند: ای جد بزرگوار! اطفال عرب ناقه ها دارند که بر آن سوار می شوند و ما نداریم و ما ناقه می خواهیم. حضرت فرمود: ریحانان جد بیایید من ناقۀ شما می شوم.

پس یکی را گرفت بر دوش راست خود نشانید و دیگری را بر دوش چپ. پس گفتند: یا جداه! ناقه های اطفال مهار دارد که ایشان در دست می گیرند؛ کو مهار ناقه ما؟

رسول خدا صلی الله علیه وآله یکی از گیسوهای خود را به دست امام حسن داد و یکی را به دست امام حسین علیه السلام داد و فرمود: این مهار ناقه شما. عرض کردند: ای جد بزرگوار! شترهای اطفال عرب عف عف می کنند. حضرت روی مبارک را به امام حسن علیه السلام کرد و گفت: «العفو العفو!» و رو نمود به امام حسين علیه السلام و فرمود: «العفو العفو!» پس جبرئیل نازل شد و عرض کرد: یا محمد! اگر بار دیگر چنین کنی، آتش خاموش می شود. ⁽²⁾

و چون در باطن سورۀ والشمس (ناقَةُ الله) ⁽³⁾اطلاق شده است بر امام چنانکه در اواخر کتاب، در تذنیب اول ذکر خواهیم نمود. پس وقوع این نوع حرکات از فخر کاینات، به جهت بیان شرافت

ایشان عیبی ندارد؛ سیما بعد از ملاحظه این که مولای ما حضرت امام جعفر صادق علیه السلام در بحار العلوم می فرماید:

«إنّي ابن الباقر وهو إمام الحق وهو ابن العابد الإمام بالصدق وهو ابن الحسين بضعة نبي الثقلين ابن علي وأخي الحسن علیهما السلام وهو الذي ركب على عنق رسول الله صلى الله عليه وسلم يوم العيد وقال لرسولنا: قل يا جدي عف عف، وهو صوت الإبل وقال رسولنا صلی الله علیه وآله : عف عف، لرضائه. وهما الشهيدان الإمامان الفاضلان العادلان ابنا سيد الأئمة من الجن والناس والملك وهو إمام الحق بالصدق من غير واسطة بينه وبين رسولنا صلی الله علیه وآله فإذا كنت من نسب كذا فما هو قلته إلا وهو حق وصدق من الله ورسوله وما اخترعته من فؤادى» إلى آخر ما قال. ⁽¹⁾

و این حدیث شریف، دلالت صریح است در این که حضرت امام حسین علیه السلام در روز عید سوار شد بر گردن رسول خدا و عرض نمود: ای جدّ من! عف عف بگو. آن حضرت به جهت رضای او فرمود: «عف عف» که صوت شتر است.

و از تفسیر ثعلبی از امام محمد باقر علیه السلام روایت کرده است که حضرت رسول را مرضی عارض شد. پس جبرئیل طبقی از انگور و انار بهشت از برای آن حضرت آورد و چون حضرت رسول صلى الله عليه وسلم خواست که آن را تناول کند، در دست آن حضرت تسبیح گفت. پس حضرت امام حسن و امام حسین علیهما السلام داخل شدند و از آن میوه تناول کردند و در دست ایشان نیز تسبیح گفت. پس مردی از اصحاب داخل شد؛ برداشت که بخورد، در دست او تسبیح نگفت. پس جبرئیل گفت: این طعامی است که نمی خورد از آن مگر پیغمبر یا وصی پیغمبر یا فرزند پیغمبر. ⁽²⁾

و از بعضی از کتب معتبره از ابن عباس مروی است که روزی در خدمت حضرت رسول صلى الله عليه وسلم نشسته بودم و حضرت امیرالمؤمنین و فاطمه و امام حسن و امام حسین علیهم السلام در خدمت آن حضرت بودند. ناگاه جبرئیل نازل شد و سیبی به رسم تحیت برای آن حضرت آورد.

پس حضرت آن را بویید و به علی بن ابی طالب علیه السلام داد. پس حضرت علی بن ابی طالب آن را بویید و به حضرت رسول داد. پس حضرت رسول آن را به امام حسن علیه السلام داد. پس آن حضرت آن را بویید و به حضرت رسول صلى الله عليه وسلم داد و آن حضرت آن را به حضرت امام حسین علیه السلام داد و حضرت امام حسین آن را بویید و به حضرت رسول داد و آن حضرت آن را حضرت فاطمه علیها السلام داد و حضرت فاطمه آن را بویید و به حضرت رسول داد.

پس حضرت آن را بویید و به حضرت امیرالمؤمنین داد. چون حضرت امیرالمؤمنین خواست که آن را رد کند به حضرت رسول که از دستش افتاد و به دو نیم شد و نوری از آن ساطع گردید، تا آسمان اول رسید و دو سطر بر آن نوشته بود که:

بسم الله الرحمن الرحيم اين تحيتى است از جانب حق تعالی به سوی محمد مصطفی و على مرتضى و فاطمه زهراء و حسن و حسین فرزندهای رسول خدا؛ و امانی است از برای دوستان حسن و حسین از آتش جهنم در روز قیامت. ⁽¹⁾

و ابن شهر آشوب روایت کرده است که اعرابی به نزد عبدالله زبیر و عمرو بن عثمان آمد و مسئله ای از ایشان پرسید، چون نمی دانستند هر یک به دیگری حواله کردند. اعرابی گفت به ایشان که مرا مسئله ای ضرور شده است، از شما می پرسم و هر یک به دیگری حواله می کنید. در دین خدا چنین کاری روا نیست!

ایشان گفتند: اگر می خواهی کسی را که این مسئله را داند برو به نزد امام حسن و امام حسین علیهما السلام از ایشان بپرس که ایشان مسائل دین خدا را می دانند.

چون به خدمت ایشان رفت و مسئلۀ خود را عرض کرد و جواب شافی شنید، خطاب کرد به عبدالله و عمر، و شعری چند ادا کرد که مضمون یکی از آنها این است که حق تعالی دو خد روی شما را دو نعل گرداند از برای حسن و حسین. ⁽²⁾

و ایضاً روایت کرده است که روزی امام حسن و امام حسین علیهما السلام بر مرد پیری گذشتند که وضو می ساخت و نمی دانست آداب وضو را. پس خواستند که وضو را به او تعلیم کنند بی آنکه به او اظهار کنند که تو وضو را نمی دانی و او خجل گردد، پس برای مصلحت با یکدیگر منازعه کردند و هر یک می گفتند: من وضو را بهتر از تو می سازم. پس گفتند: ای شیخ! تو در میان ما حاکم باش و ببین که کدامیک وضو را بهتر می سازیم.

چون آن مرد پیر وضوی ایشان را مشاهده کرد، عرض کرد: شما هر دو وضو را نیکو می سازید و من پیر جاهلم که وضو را نیکو نمی ساختم و در آن وقت از شما یاد گرفتم به برکت شما و شفقتی که بر امت جد خود دارید و توبه میکنم بر دست شما. ⁽³⁾

و ایضاً روایت کرده است که در مجلسی که حضرت امام حسن علیه السلام حاضر بود، حضرت امام حسین علیه السلام برای تعظیم او سخن نمی گفت. ⁽¹⁾

و ابن شاذان به اسناد خود از زاذان از سلمان روایت کرده است که وقتی به خدمت رسول خدا صلى الله عليه وسلم رسیدم و سلام کردم و بعد به خدمت حضرت فاطمه علیها السلام رسیدم، فرمود به من: یا عبدالله! این دو طفل من، حسن و حسین، گرسنه اند و می گریند و دست های ایشان را بگیر به خدمت حضرت رسالت مآب صلی الله علیه وآله ببر.