ترجمه وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة جلد 29

مشخصات کتاب

سرشناسه:حرعاملی، محمدبن حسن، 1033 - 1104ق.

عنوان و نام پدیدآور: ترجمه وسائل‌الشیعه‌الی تحصیل مسائل الشریعه

تالیف: محمد بن‌الحسن الحر العاملی؛ تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی / ترجمه: گروهی از محققین مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

مشخصات نشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان 1400 ه ش

مشخصات ظاهری:30‌ج.

موضوع:احادیث شیعه -- قرن 11ق.

موضوع:احادیث احکام

شناسه افزوده: متن عربی موسسه آل‌البیت علیهم‌السلام لاحیاء‌التراث(قم)

رده بندی کنگره:BP135/ح4ت7 ی1300

رده بندی دیویی:297/212

شماره کتابشناسی ملی:1321690

اشاره

کِتَابُ الْقِصَاصِ‌

أَبْوَابُ الْقِصَاصِ فِی النَّفْسِ‌

1- بَابُ تَحْرِیمِ الْقَتْلِ ظُلْماً

اشارة

⁽¹⁾1 بَابُ تَحْرِیمِ الْقَتْلِ ظُلْماً

ترجمه:

باب حرمت کشتن به ناحق"

[رقم الحدیث الکلی: 35021 - رقم الحدیث الباب: 1]

35021- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِبْعِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِی الْأَرْضِ فَکَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعاً ⁽³⁾قَالَ لَهُ فِی النَّارِ مَقْعَدٌ لَوْ قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعاً لَمْ یَرِدْ إِلَّا ⁽⁴⁾ذَلِکَ الْمَقْعَدَ.

ترجمه:

این حدیث از محمد بن مسلم نقل شده است که می‌گوید: از امام باقر (ع) درباره‌ی آیه‌ی قرآن که می‌فرماید: "هر کس نفسی را بدون حق یا فساد در زمین بکشد، گویی همه‌ی مردم را کشته است" (سوره مائده، آیه 32) پرسیدم. امام باقر (ع) فرمود: برای او در آتش جهنم جایگاهی است که اگر همه‌ی مردم را هم کشته بود، جز همان جایگاه را نمی‌دید.

[رقم الحدیث الکلی: 35022 - رقم الحدیث الباب: 2]

35022- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِی خَالِدٍ الْقَمَّاطِ عَنْ حُمْرَانَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع مَا مَعْنَی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ أَجْلِ ذلِکَ کَتَبْنا عَلی بَنِی إِسْرائِیلَ- أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِی الْأَرْضِ فَکَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعاً ⁽⁶⁾قَالَ قُلْتُ

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽²⁾

وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

این حدیث از حمران نقل شده است که می‌گوید: به امام باقر (ع) عرض کردم معنای آیه‌ی قرآن "از این رو بر بنی اسرائیل مقرر داشتیم که هر کس نفسی را بدون حق یا فساد در زمین بکشد، گویی همه‌ی مردم را کشته است" (سوره مائده، آیه 32) چیست؟ به او گفتم چگونه ممکن است که کشتن یک نفر به معنای کشتن همه‌ی مردم باشد، در حالی که او فقط یک نفر را کشته است؟ امام باقر (ع) فرمود: او در جهنم در جایگاهی قرار می‌گیرد که شدت عذاب همه‌ی اهل جهنم به آنجا منتهی می‌شود؛ اگر او همه‌ی مردم را هم کشته بود، تنها وارد همان مکان می‌شد. گفتم اگر دیگری را هم بکشد؟ فرمود: عذاب او دو چندان می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35023 - رقم الحدیث الباب: 3]

35023- 3- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص وَقَفَ بِمِنًی- حِینَ قَضَی مَنَاسِکَهَا فِی حَجَّةِ الْوَدَاعِ إِلَی أَنْ قَالَ فَقَالَ أَیُّ یَوْمٍ أَعْظَمُ حُرْمَةً فَقَالُوا هَذَا الْیَوْمُ فَقَالَ فَأَیُّ شَهْرٍ أَعْظَمُ حُرْمَةً فَقَالُوا هَذَا الشَّهْرُ قَالَ فَأَیُّ بَلَدٍ أَعْظَمُ حُرْمَةً قَالُوا هَذَا الْبَلَدُ قَالَ فَإِنَّ دِمَاءَکُمْ وَ أَمْوَالَکُمْ عَلَیْکُمْ حَرَامٌ کَحُرْمَةِ یَوْمِکُمْ هَذَا فِی شَهْرِکُمْ هَذَا فِی بَلَدِکُمْ هَذَا إِلَی یَوْمِ تَلْقَوْنَهُ فَیَسْأَلُکُمْ عَنْ أَعْمَالِکُمْ أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ قَالُوا نَعَمْ قَالَ اللَّهُمَّ اشْهَدْ أَلَا مَنْ کَانَتْ عِنْدَهُ أَمَانَةٌ فَلْیُؤَدِّهَا إِلَی مَنِ ائْتَمَنَهُ عَلَیْهَا فَإِنَّهُ لَا یَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ وَ لَا مَالُهُ إِلَّا بِطِیبَةِ نَفْسِهِ وَ لَا تَظْلِمُوا أَنْفُسَکُمْ وَ لَا تَرْجِعُوا بَعْدِی کُفَّاراً.

وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ

سَعِیدٍ عَنْ أَخِیهِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ ⁽¹⁾وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرْعَةَ ⁽²⁾

وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ فِی تَفْسِیرِهِ مُرْسَلًا ⁽³⁾.

ترجمه:

این حدیث از ابو اسامه زید الشحام نقل شده است که امام صادق (ع) می‌فرماید: رسول خدا (ص) در منا، زمانی که مناسک حج وداع را به پایان رساند، ایستاد و پرسید: کدام روز از همه محترم‌تر است؟ مردم پاسخ دادند: این روز. سپس فرمود: کدام ماه از همه محترم‌تر است؟ پاسخ دادند: این ماه. سپس فرمود: کدام شهر از همه محترم‌تر است؟ پاسخ دادند: این شهر.

رسول خدا (ص) فرمود: پس خون‌ها و اموال شما بر شما حرام است، همان‌طور که حرمت این روز در این ماه و در این شهر تا روزی که خدا را ملاقات کنید و او از اعمالتان سوال کند، محترم است. آیا من رساندم؟ پاسخ دادند: بله. فرمود: خداوندا، شاهد باش! هر کس امانتی نزد خود دارد، باید آن را به امانت‌دارش بازگرداند، زیرا خون و مال مسلمانی حلال نیست مگر به رضایت خودش. به خودتان ظلم نکنید و بعد از من به کفر برنگردید.

[رقم الحدیث الکلی: 35024 - رقم الحدیث الباب: 4]

35024- 4- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ ⁽⁵⁾عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا یَغُرَّنَّکُمْ رَحْبُ الذِّرَاعَیْنِ بِالدَّمِ فَإِنَّ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ قَاتِلًا لَا یَمُوتُ قَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا قَاتِلٌ لَا یَمُوتُ فَقَالَ النَّارُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ ⁽⁶⁾

وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ ⁽⁷⁾

وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ نَحْوَهُ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

این حدیث از ابو حمزه ثمالی نقل شده است که امام سجاد (ع) فرمود: رسول خدا (ص) گفت: فریب کسانی را که در ریختن خون راحت هستند نخورید، زیرا برای او نزد خداوند قاتلی است که نمی‌میرد. مردم پرسیدند: ای رسول خدا، قاتلی که نمی‌میرد چیست؟ ایشان فرمودند: آتش جهنم.

[رقم الحدیث الکلی: 35025 - رقم الحدیث الباب: 5]

35025- 5- ⁽⁹⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ

عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا یُعْجِبْکَ رَحْبُ الذِّرَاعَیْنِ بِالدَّمِ فَإِنَّ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ قَاتِلًا لَا یَمُوتُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

این حدیث از ابو عبیده نقل شده است که امام باقر (ع) فرمود: رسول خدا (ص) گفت: فریب کسانی را که در ریختن خون راحت هستند نخورید، زیرا برای او نزد خداوند قاتلی است که نمی‌میرد.

[رقم الحدیث الکلی: 35026 - رقم الحدیث الباب: 6]

35026- 6- ⁽²⁾وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَوَّلُ مَا یَحْکُمُ اللَّهُ فِیهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ الدِّمَاءُ فَیُوقَفُ ابْنَا آدَمَ فَیَفْصِلُ ⁽³⁾بَیْنَهُمَا ثُمَّ الَّذِینَ یَلُونَهُمَا مِنْ أَصْحَابِ الدِّمَاءِ حَتَّی لَا یَبْقَی مِنْهُمْ أَحَدٌ ثُمَّ النَّاسُ بَعْدَ ذَلِکَ حَتَّی یَأْتِیَ الْمَقْتُولُ بِقَاتِلِهِ فَیَتَشَخَّبَ ⁽⁴⁾فِی دَمِهِ وَجْهُهُ فَیَقُولَ هَذَا قَتَلَنِی فَیَقُولُ أَنْتَ قَتَلْتَهُ فَلَا یَسْتَطِیعُ أَنْ یَکْتُمَ اللَّهَ حَدِیثاً.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَابِرٍ ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ ⁽⁶⁾

وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

این حدیث از جابر بن یزید نقل شده است که امام باقر (ع) فرمود: رسول خدا (ص) گفت: اولین چیزی که خداوند در روز قیامت درباره آن حکم می‌کند، خون‌ها است. پس دو پسر آدم را می‌آورد و بین آن‌ها حکم می‌کند، سپس کسانی که بعد از آن‌ها هستند از اصحاب خون‌ها تا هیچ‌کدام از آن‌ها باقی نماند. سپس مردم بعد از آن تا زمانی که مقتول قاتل خود را بیاورد و خونش بر صورتش جاری شود و بگوید: این من را کشت. پس خداوند می‌گوید: تو او را کشتی و نمی‌تواند چیزی را از خدا پنهان کند.

[رقم الحدیث الکلی: 35027 - رقم الحدیث الباب: 7]

35027- 7- ⁽⁸⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ

سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَا مِنْ نَفْسٍ تُقْتَلُ بَرَّةٍ وَ لَا فَاجِرَةٍ إِلَّا وَ هِیَ تُحْشَرُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مُتَعَلِّقَةً بِقَاتِلِهِ بِیَدِهِ الْیُمْنَی وَ رَأْسُهُ بِیَدِهِ الْیُسْرَی وَ أَوْدَاجُهُ تَشْخُبُ دَماً یَقُولُ یَا رَبِّ سَلْ هَذَا فِیمَ قَتَلَنِی فَإِنْ کَانَ قَتَلَهُ فِی طَاعَةِ اللَّهِ أُثِیبَ الْقَاتِلُ الْجَنَّةَ وَ أُذْهِبَ بِالْمَقْتُولِ إِلَی النَّارِ- وَ إِنْ قَالَ فِی طَاعَةِ فُلَانٍ قِیلَ لَهُ اقْتُلْهُ کَمَا قَتَلَکَ ثُمَّ یَفْعَلُ اللَّهُ فِیهِمَا بَعْدُ مَشِیئَتَهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ وَ ⁽¹⁾مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

این حدیث از ابو جارود نقل شده است که امام باقر (ع) فرمود: هیچ نفسی، چه نیکوکار و چه بدکار، کشته نمی‌شود مگر اینکه در روز قیامت به قاتل خود متصل می‌شود. دست راستش را به قاتلش می‌گیرد و سرش را با دست چپش و رگ‌هایش خون می‌ریزد و می‌گوید: ای پروردگار، از این بپرس که چرا من را کشت. اگر او را در طاعت خدا کشته باشد، قاتل به بهشت پاداش داده می‌شود و مقتول به جهنم می‌رود. و اگر بگوید در طاعت فلانی کشته شده، به او گفته می‌شود: او را بکش همان‌طور که تو را کشت. سپس خداوند در مورد آن‌ها طبق مشیت خود عمل می‌کند.

[رقم الحدیث الکلی: 35028 - رقم الحدیث الباب: 8]

35028- 8- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَزَالُ الْمُؤْمِنُ فِی فُسْحَةٍ مِنْ دِینِهِ مَا لَمْ یُصِبْ دَماً حَرَاماً قَالَ وَ لَا یُوَفَّقُ قَاتِلُ الْمُؤْمِنِ مُتَعَمِّداً لِلتَّوْبَةِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی ⁽⁴⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

این حدیث از هشام بن سالم نقل شده است که امام صادق (ع) فرمود: مؤمن همچنان در گشایش دینی خود باقی می‌ماند تا زمانی که خون حرامی نریزد. و فرمود: قاتل عمدی مؤمن توفیق توبه پیدا نمی‌کند.

[رقم الحدیث الکلی: 35029 - رقم الحدیث الباب: 9]

35029- 9- ⁽⁶⁾وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَدْخُلُ الْجَنَّةَ سَافِکٌ لِلدَّمِ وَ لَا شَارِبُ الْخَمْرِ وَ لَا مَشَّاءٌ بِنَمِیمٍ.

ترجمه:

این حدیث از عبدالله بن سنان نقل شده است که امام صادق (ع) فرمود: کسی که خون می‌ریزد، شراب می‌نوشد و کسی که سخن‌چینی می‌کند، وارد بهشت نمی‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35030 - رقم الحدیث الباب: 10]

35030- 10- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِی

عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِی الْأَرْضِ فَکَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعاً ⁽¹⁾قَالَ هُوَ وَادٍ فِی جَهَنَّمَ لَوْ قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعاً کَانَ فِیهِ وَ لَوْ قَتَلَ نَفْساً وَاحِدَةً کَانَ فِیهِ.

ترجمه:

این حدیث از حنان بن سدیر نقل شده است که امام صادق (ع) در تفسیر آیه "هر کس نفسی را بدون حق یا فساد در زمین بکشد، گویی همه‌ی مردم را کشته است" (سوره مائده، آیه 32) فرمود: این به معنای دره‌ای در جهنم است که اگر او همه‌ی مردم را کشته باشد، در آن خواهد بود و اگر تنها یک نفر را هم کشته باشد، نیز در آن خواهد بود.

[رقم الحدیث الکلی: 35031 - رقم الحدیث الباب: 11]

35031- 11- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ فِیمَا کَتَبَ إِلَیْهِ الرِّضَا ع مِنْ جَوَابِ مَسَائِلِهِ حَرَّمَ اللَّهُ قَتْلَ النَّفْسِ لِعِلَّةِ فَسَادِ الْخَلْقِ فِی تَحْلِیلِهِ لَوْ أُحِلَّ وَ فَنَائِهِمْ وَ فَسَادِ التَّدْبِیرِ.

وَ رَوَاهُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ فِی الْعِلَلِ کَمَا یَأْتِی ⁽³⁾فِی آخِرِ الْکِتَابِ.

ترجمه:

این حدیث از محمد بن سنان نقل شده است که در پاسخ به مسائلی که به امام رضا (ع) نوشته بود، امام فرمود: خداوند قتل نفس را به دلیل فساد خلقت در تحلیل آن، اگر حلال می‌بود، و نابودی آن‌ها و فساد تدبیر، حرام کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 35032 - رقم الحدیث الباب: 12]

35032- 12- ⁽⁴⁾وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَمَّنْ قَتَلَ نَفْساً مُتَعَمِّداً قَالَ جَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

این حدیث از ابان نقل شده است که از کسی که امام صادق (ع) را از کسی که عمداً نفس کسی را کشته بود، پرسیدند. امام صادق (ع) فرمود: جزای او جهنم است.

[رقم الحدیث الکلی: 35033 - رقم الحدیث الباب: 13]

35033- 13- ⁽⁶⁾وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْرُورٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ امْرَأَةً عُذِّبَتْ فِی هِرَّةٍ رَبَطَتْهَا حَتَّی مَاتَتْ عَطَشاً.

ترجمه:

این حدیث از حفص بن بختری نقل شده است که امام صادق (ع) فرمود: زنی به خاطر عذاب دادن گربه‌ای که آن را بسته بود تا از تشنگی بمیرد، عذاب کشید.

[رقم الحدیث الکلی: 35034 - رقم الحدیث الباب: 14]

35034- 14- ⁽⁷⁾وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ ⁽⁸⁾

إِنَّ أَعْتَی النَّاسِ عَلَی اللَّهِ مَنْ قَتَلَ غَیْرَ

قَاتِلِهِ وَ مَنْ ضَرَبَ مَنْ لَمْ یَضْرِبْهُ.

ترجمه:

این حدیث از حلبی نقل شده است که امام صادق (ع) فرمود: ستم‌کارترین مردم در برابر خداوند کسی است که کسی را بکشد که او را نکشته و کسی را بزند که او را نزده است.

[رقم الحدیث الکلی: 35035 - رقم الحدیث الباب: 15]

35035- 15- ⁽¹⁾وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ هِشَامٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ أَوْحَی اللَّهُ إِلَی مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ ع- أَنْ یَا مُوسَی قُلْ لِلْمَلَإِ مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ- إِیَّاکُمْ وَ قَتْلَ النَّفْسِ الْحَرَامِ بِغَیْرِ حَقٍّ فَإِنَّ مَنْ قَتَلَ مِنْکُمْ نَفْساً فِی الدُّنْیَا قَتَلْتُهُ ⁽²⁾مِائَةَ أَلْفِ قَتْلَةٍ مِثْلَ قِتْلَةِ صَاحِبِهِ.

ترجمه:

این حدیث از امام صادق (ع) نقل شده است که خداوند به حضرت موسی (ع) وحی کرد که به بنی اسرائیل بگوید از قتل نفس حرام بدون حق بپرهیزند، زیرا هر کس در دنیا نفسی را بدون حق بکشد، خداوند او را به صد هزار قتل مانند قتل صاحبش مجازات خواهد کرد. این نشان‌دهنده اهمیت حفظ جان انسان‌ها و پرهیز از ظلم و ستم است.

[رقم الحدیث الکلی: 35036 - رقم الحدیث الباب: 16]

35036- 16- ⁽³⁾وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع مَنْ قَتَلَ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً أَثْبَتَ اللَّهُ عَلَی قَاتِلِهِ جَمِیعَ الذُّنُوبِ وَ بَرِئَ الْمَقْتُولُ مِنْهَا وَ ذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنِّی أُرِیدُ أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِی وَ إِثْمِکَ فَتَکُونَ مِنْ أَصْحابِ النَّارِ ⁽⁴⁾.

وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ ⁽⁵⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ.

ترجمه:

این حدیث از امام باقر (ع) نقل شده است که هرکس مؤمنی را عمداً بکشد، خداوند تمام گناهان را بر قاتلش می‌نویسد و مقتول از آنها پاک می‌شود. این آیه در سوره مائده به این مسئله اشاره می‌کند: "من می‌خواهم گناه من و گناه تو را بر گردن بگیری و از دوزخیان باشی" (مائده 5:29).

[رقم الحدیث الکلی: 35037 - رقم الحدیث الباب: 17]

35037- 17- ⁽⁶⁾وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی (عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ) ⁽⁷⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ جَعْفَرٍ الضَّبِّیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَعْضِ مَشَایِخِهِ قَالَ: أَوْحَی اللَّهُ إِلَی مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ وَ عِزَّتِی یَا مُوسَی- لَوْ أَنَّ النَّفْسَ الَّتِی قَتَلْتَ أَقَرَّتْ لِی طَرْفَةَ عَیْنٍ أَنِّی لَهَا

خَالِقٌ وَ رَازِقٌ أَذَقْتُکَ طَعْمَ الْعَذَابِ وَ إِنَّمَا عَفَوْتُ عَنْکَ أَمْرَهَا لِأَنَّهَا لَمْ تُقِرَّ لِی طَرْفَةَ عَیْنٍ أَنِّی لَهَا خَالِقٌ وَ رَازِقٌ.

ترجمه:

این حدیث از علی بن حسین بن جعفر ضبی روایت شده است که خداوند به حضرت موسی (ع) وحی کرد و فرمود: "به عزت خودم قسم، ای موسی، اگر آن نفسی که کشتی، حتی یک لحظه به اینکه من خالق و رازق او هستم اعتراف می‌کرد، طعم عذاب را به تو می‌چشاندم. اما من از تو در مورد او عفو کردم زیرا او حتی یک لحظه به اینکه من خالق و رازق او هستم اعتراف نکرد.

[رقم الحدیث الکلی: 35038 - رقم الحدیث الباب: 18]

35038- 18- ⁽¹⁾أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ عَطِیَّةَ الْحَذَّاءِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ عَلِیّاً ع وَجَدَ کِتَاباً فِی قِرَابِ سَیْفِ رَسُولِ اللَّهِ ص- مِثْلَ الْإِصْبَعِ فِیهِ أَنَّ أَعْتَی النَّاسِ عَلَی اللَّهِ الْقَاتِلُ غَیْرَ قَاتِلِهِ وَ الضَّارِبُ غَیْرَ ضَارِبِهِ وَ مَنْ وَالَی غَیْرَ مَوَالِیهِ فَقَدْ کَفَرَ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَیَّ ⁽²⁾وَ مَنْ أَحْدَثَ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً فَلَا یَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهُ صَرْفاً وَ لَا عَدْلًا وَ لَا یَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ یَشْفَعَ فِی حَدٍّ.

ترجمه:

این حدیث از ایوب بن عطیه حذاء نقل شده است که او از امام صادق (ع) شنید که علی (ع) کتابی را در غلاف شمشیر رسول خدا (ص) پیدا کرد که به اندازه یک انگشت بود و در آن نوشته شده بود: "عتی‌ترین مردم نسبت به خدا، قاتل غیر قاتلش، ضارب غیر ضاربش، و کسی که غیر موالایش را یاری کند، است که به آنچه بر من نازل شده کافر است. و هرکس حادثه‌ای بیافریند یا پناه دهد به حادثه‌آفرین، خداوند از او نه توبه‌اش را می‌پذیرد و نه عمل خیرش را، و برای هیچ مسلمانی شفاعت در حدی جایز نیست."

[رقم الحدیث الکلی: 35039 - رقم الحدیث الباب: 19]

35039- 19- ⁽³⁾عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ الْمُرْتَضَی فِی رِسَالَةِ الْمُحْکَمِ وَ الْمُتَشَابِهِ نَقْلًا مِنْ تَفْسِیرِ النُّعْمَانِیِّ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی ⁽⁴⁾عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ أَمَّا مَا لَفْظُهُ خُصُوصٌ وَ مَعْنَاهُ عُمُومٌ فَقَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ أَجْلِ ذلِکَ کَتَبْنا عَلی بَنِی إِسْرائِیلَ- أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِی الْأَرْضِ فَکَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعاً وَ مَنْ أَحْیاها فَکَأَنَّما أَحْیَا النَّاسَ جَمِیعاً ⁽⁵⁾فَنَزَلَ لَفْظُ الْآیَةِ فِی بَنِی إِسْرَائِیلَ خُصُوصاً وَ هُوَ جَارٍ عَلَی جَمِیعِ الْخَلْقِ عَامّاً لِکُلِّ الْعِبَادِ مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ وَ غَیْرِهِمْ مِنَ الْأُمَمِ وَ مِثْلُ هَذَا کَثِیرٌ.

ترجمه:

این حدیث از علی (ع) است که می‌فرماید: "اما آنچه که لفظش خاص و معنایش عام است، عبارت خداوند است که می‌گوید: به همین دلیل بر بنی اسرائیل نوشتیم که هرکس نفسی را بدون دلیل یا فساد در زمین بکشد، مانند این است که همه مردم را کشته باشد و هرکس نفسی را زنده کند، مانند این است که همه مردم را زنده کرده باشد" (مائده 5:32). لفظ آیه خاص بنی اسرائیل است، اما معنایش برای همه انسان‌ها عام است، از جمله بنی اسرائیل و سایر امت‌ها. و از این موارد زیاد است.

[رقم الحدیث الکلی: 35040 - رقم الحدیث الباب: 20]

35040- 20- ⁽⁶⁾الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ

فِی الْأَرْضِ فَکَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعاً ⁽¹⁾فَقَالَ لَهُ فِی النَّارِ مَقْعَدٌ ⁽²⁾لَوْ قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعاً لَمْ یُزَدْ عَلَی ذَلِکَ الْعَذَابِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽³⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

این حدیث از محمد بن مسلم نقل شده است که او از امام باقر (ع) سوال کرد در مورد آیه‌ی "هرکس نفسی را بدون دلیل یا فساد در زمین بکشد، مانند این است که همه مردم را کشته باشد" (مائده 5:32). امام باقر (ع) فرمود: "برای او در آتش جهنم مکانی است که اگر همه مردم را می‌کشت، عذابی بیشتر از آن بر او افزوده نمی‌شد."

2- بَابُ تَحْرِیمِ الِاشْتِرَاکِ فِی الْقَتْلِ الْمُحَرَّمِ وَ السَّعْیِ فِیهِ وَ الرِّضَا بِهِ‌

اشارة

⁽⁵⁾2 بَابُ تَحْرِیمِ الِاشْتِرَاکِ فِی الْقَتْلِ الْمُحَرَّمِ وَ السَّعْیِ فِیهِ وَ الرِّضَا بِهِ

ترجمه:

باب تحریم اشتراک در قتل محرم و سعی در آن و رضایت به آن

[رقم الحدیث الکلی: 35041 - رقم الحدیث الباب: 1]

35041- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ الرَّجُلَ لَیَأْتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ مَعَهُ قَدْرُ مِحْجَمَةٍ مِنْ دَمٍ فَیَقُولُ وَ اللَّهِ مَا قَتَلْتُ وَ لَا شَرِکْتُ فِی دَمٍ فَیُقَالُ بَلَی ذَکَرْتَ عَبْدِی فُلَاناً فَتَرَقَّی ⁽⁷⁾ذَلِکَ حَتَّی قُتِلَ فَأَصَابَکَ مِنْ دَمِهِ.

ترجمه:

این حدیث از محمد بن مسلم نقل شده است که او از امام باقر (ع) شنید که فرمود: "در روز قیامت، مردی می‌آید و با خود مقداری خون به اندازه یک محجم (ابزار خون‌گیری) دارد. او می‌گوید: به خدا قسم، من نه کسی را کشته‌ام و نه در خون‌ریزی شریک بوده‌ام. به او گفته می‌شود: بله، تو بنده من فلانی را یاد کردی و این یادآوری به تدریج منجر به قتل او شد و تو در خون او شریک شدی."

[رقم الحدیث الکلی: 35042 - رقم الحدیث الباب: 2]

35042- 2- ⁽⁸⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: أُتِیَ رَسُولُ اللَّهِ ص فَقِیلَ لَهُ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَتِیلٌ فِی جُهَیْنَةَ- ⁽⁹⁾فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَمْشِی حَتَّی انْتَهَی إِلَی مَسْجِدِهِمْ قَالَ

وَ تَسَامَعَ النَّاسُ فَأَتَوْهُ فَقَالَ مَنْ قَتَلَ ذَا قَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا نَدْرِی فَقَالَ قَتِیلٌ بَیْنَ الْمُسْلِمِینَ لَا یُدْرَی مَنْ قَتَلَهُ وَ الَّذِی بَعَثَنِی بِالْحَقِّ لَوْ أَنَّ أَهْلَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ شَرِکُوا فِی دَمِ امْرِئٍ مُسْلِمٍ وَ رَضُوا بِهِ لَأَکَبَّهُمُ اللَّهُ عَلَی مَنَاخِرِهِمْ فِی النَّارِ- أَوْ قَالَ عَلَی وُجُوهِهِمْ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

این حدیث از ابو حمزه نقل شده است که او از یکی از دو امام (علیهما السلام) شنید که فرمود: "رسول خدا (ص) آمد و به او گفتند: ای رسول خدا، قتلی در جهینه رخ داده است. رسول خدا (ص) برخواست و تا مسجد آنها رفت. مردم جمع شدند و به او گفتند: ای رسول خدا، ما نمی‌دانیم چه کسی او را کشته است. رسول خدا (ص) فرمود: قتلی بین مسلمانان رخ داده است و کسی نمی‌داند چه کسی او را کشته است. به خدایی که مرا به حق فرستاده است، اگر اهل آسمان و زمین در خون یک مسلمان شریک شوند و به آن راضی باشند، خداوند آنها را به صورت در آتش جهنم خواهد انداخت."

[رقم الحدیث الکلی: 35043 - رقم الحدیث الباب: 3]

35043- 3- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَجِی‌ءُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ رَجُلٌ إِلَی رَجُلٍ حَتَّی یُلَطِّخَهُ بِالدَّمِ وَ النَّاسُ فِی الْحِسَابِ فَیَقُولُ یَا عَبْدَ اللَّهِ مَا لِی وَ لَکَ فَیَقُولُ أَعَنْتَ عَلَیَّ یَوْمَ کَذَا وَ کَذَا بِکَلِمَةٍ فَقُتِلْتُ.

ترجمه:

این حدیث از حماد بن عثمان نقل شده است که او از امام صادق (ع) شنید که فرمود: "در روز قیامت، مردی به مرد دیگری نزدیک می‌شود و او را با خون آلوده می‌کند، در حالی که مردم در حال حسابرسی هستند. او می‌گوید: ای بنده خدا، من و تو چه ارتباطی داریم؟ او پاسخ می‌دهد: تو در فلان روز با یک کلمه به من کمک کردی و من کشته شدم."

[رقم الحدیث الکلی: 35044 - رقم الحدیث الباب: 4]

35044- 4- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَعَانَ عَلَی مُؤْمِنٍ بِشَطْرِ کَلِمَةٍ جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَکْتُوبٌ بَیْنَ عَیْنَیْهِ آیِسٌ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ.

وَ رَوَاهُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ: عَلَی قَتْلِ مُؤْمِنٍ ⁽⁵⁾

ترجمه:

این حدیث از ابن ابی عمیر نقل شده است که او از امام صادق (ع) شنید که فرمود: "هرکس به مؤمنی با حتی نصف کلمه کمک کند، در روز قیامت بر پیشانی او نوشته خواهد شد: ناامید از رحمت خدا."

[رقم الحدیث الکلی: 35045 - رقم الحدیث الباب: 5]

35045- 5- ⁽⁶⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ

عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: إِنَّ أَشَرَّ ⁽¹⁾النَّاسِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ الْمُثَلِّثُ قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا الْمُثَلِّثُ قَالَ الرَّجُلُ یَسْعَی بِأَخِیهِ إِلَی إِمَامِهِ فَیَقْتُلُهُ فَیُهْلِکُ نَفْسَهُ وَ أَخَاهُ وَ إِمَامَهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽³⁾.

ترجمه:

این حدیث از مسعدة بن زیاد نقل شده است که او از امام جعفر صادق (ع) شنید که از پدرانش نقل می‌کرد که رسول خدا (ص) فرمود: "بدترین مردم در روز قیامت مثلث است." پرسیدند: "ای رسول خدا، مثلث چیست؟" فرمود: "مردی که برادرش را به سوی امامش می‌برد و او را می‌کشد، پس خود، برادرش و امامش را هلاک می‌کند."

3- بَابُ ثُبُوتِ الْکُفْرِ وَ الِارْتِدَادِ بِاسْتِحْلَالِ قَتْلِ الْمُؤْمِنِ بِغَیْرِ حَقٍ‌

اشارة

⁽⁴⁾3 بَابُ ثُبُوتِ الْکُفْرِ وَ الِارْتِدَادِ بِاسْتِحْلَالِ قَتْلِ الْمُؤْمِنِ بِغَیْرِ حَقٍ

ترجمه:

باب اثبات کفر و ارتداد با حلال دانستن قتل مؤمن بدون حق

[رقم الحدیث الکلی: 35046 - رقم الحدیث الباب: 1]

35046- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ سَعِیدٍ الْأَزْرَقِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ قَتَلَ رَجُلًا مُؤْمِناً قَالَ یُقَالُ لَهُ مُتْ أَیَّ مِیتَةٍ شِئْتَ إِنْ شِئْتَ یَهُودِیّاً- وَ إِنْ شِئْتَ نَصْرَانِیّاً وَ إِنْ شِئْتَ مَجُوسِیّاً.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ ⁽⁶⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ ⁽⁷⁾

وَ رَوَاهُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

این حدیث از سعید الأزرق نقل شده است که او از امام صادق (ع) شنید که در مورد مردی که مؤمنی را کشته بود، فرمود: "به او گفته می‌شود: به هر نوع مرگی که می‌خواهی بمیر، اگر می‌خواهی یهودی، اگر می‌خواهی نصرانی، و اگر می‌خواهی مجوسی."

[رقم الحدیث الکلی: 35047 - رقم الحدیث الباب: 2]

35047- 2- ⁽⁹⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ آدَمَ بْنِ إِسْحَاقَ

عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ قَالَ: لَمَّا أَذِنَ اللَّهُ لِنَبِیِّهِ ⁽¹⁾فِی الْخُرُوجِ مِنْ مَکَّةَ إِلَی الْمَدِینَةِ- أَنْزَلَ عَلَیْهِ الْحُدُودَ وَ قِسْمَةَ الْفَرَائِضِ وَ أَخْبَرَهُ بِالْمَعَاصِی الَّتِی أَوْجَبَ اللَّهُ عَلَیْهَا وَ بِهَا النَّارَ لِمَنْ عَمِلَ بِهَا وَ أَنْزَلَ فِی بَیَانِ الْقَاتِلِ وَ مَنْ یَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزاؤُهُ جَهَنَّمُ خالِداً فِیها وَ غَضِبَ اللَّهُ عَلَیْهِ وَ لَعَنَهُ وَ أَعَدَّ لَهُ عَذاباً عَظِیماً ⁽²⁾وَ لَا یَلْعَنُ اللَّهُ مُؤْمِناً قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْکافِرِینَ وَ أَعَدَّ لَهُمْ سَعِیراً خالِدِینَ فِیها أَبَداً لا یَجِدُونَ وَلِیًّا وَ لا نَصِیراً ⁽³⁾.

ترجمه:

این حدیث از محمد بن سالم نقل شده است که او از امام باقر (ع) در حدیثی طولانی شنید که فرمود: "هنگامی که خداوند به پیامبرش اجازه داد تا از مکه به مدینه هجرت کند، احکام حدود و تقسیم فرائض را بر او نازل کرد و او را از گناهانی که خداوند به سبب آنها وعده‌ی آتش برای کسی که آنها را انجام دهد داده بود، آگاه ساخت. و در بیان قاتل فرمود: هر کس مؤمنی را عمداً بکشد، جزای او جهنم است که در آن جاودانه خواهد بود و خداوند بر او غضب کرده و او را لعنت کرده و برای او عذابی عظیم آماده کرده است" (نساء 4:93). خداوند مؤمنی را لعنت نمی‌کند. خداوند عزوجل فرمود: "خداوند کافران را لعنت کرده و برای آنها آتشی آماده کرده است که در آن جاودانه خواهند بود و نه ولی و نه یاوری برای آنها یافت نخواهند کرد" (احزاب 33:64-65).

[رقم الحدیث الکلی: 35048 - رقم الحدیث الباب: 3]

35048- 3- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص سِبَابُ الْمُؤْمِنِ فُسُوقٌ وَ قِتَالُهُ کُفْرٌ وَ أَکْلُ لَحْمِهِ مِنْ مَعْصِیَةِ اللَّهِ وَ حُرْمَةُ مَالِهِ کَحُرْمَةِ دَمِهِ.

وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع ⁽⁵⁾

إِلَی قَوْلِهِ مَعْصِیَةٌ ⁽⁶⁾.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الِارْتِدَادِ ⁽⁷⁾وَ فِی مُقَدِّمَةِ الْعِبَادَاتِ عُمُوماً ⁽⁸⁾.

ترجمه:

این حدیث از محمد بن علی بن حسین نقل شده است که رسول خدا (ص) فرمود: "ناسزا گفتن به مؤمن فسق است و جنگیدن با او کفر است و غیبت او از گناه خداوند است و حرمت مال او مانند حرمت خون او است."

4- بَابُ تَحْرِیمِ الضَّرْبِ بِغَیْرِ حَقٍ‌

اشارة

⁽¹⁾4 بَابُ تَحْرِیمِ الضَّرْبِ بِغَیْرِ حَقٍ

ترجمه:

باب تحریم ضرب بدون حق

[رقم الحدیث الکلی: 35049 - رقم الحدیث الباب: 1]

35049- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ أَعْتَی ⁽³⁾النَّاسِ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَنْ قَتَلَ غَیْرَ قَاتِلِهِ وَ مَنْ ضَرَبَ مَنْ لَمْ یَضْرِبْهُ.

ترجمه:

این حدیث از حلبی نقل شده است که او از امام صادق (ع) شنید که رسول خدا (ص) فرمود: "عتی‌ترین(سرکش) مردم نسبت به خداوند عزوجل کسیکه قاتلش نبوده را بکشد و کسیکه او را نزده است را بزند."

[رقم الحدیث الکلی: 35050 - رقم الحدیث الباب: 2]

35050- 2- ⁽⁴⁾وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ مُثَنًّی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: وُجِدَ فِی قَائِمِ سَیْفِ رَسُولِ اللَّهِ ص صَحِیفَةٌ أَنَّ أَعْتَی النَّاسِ عَلَی اللَّهِ الْقَاتِلُ غَیْرَ قَاتِلِهِ وَ الضَّارِبُ غَیْرَ ضَارِبِهِ وَ مَنِ ادَّعَی لِغَیْرِ أَبِیهِ فَهُوَ کَافِرٌ بِمَا أُنْزِلَ ⁽⁵⁾عَلَی مُحَمَّدٍ ص الْحَدِیثَ.

ترجمه:

این حدیث از مثنی نقل شده است که او از امام صادق (ع) شنید که فرمود: "در قایم (قبضه )شمشیر رسول خدا (ص) صحیفه‌ای یافت شد که در آن نوشته شده بود: عتی‌ترین(سرکش) مردم نسبت به خداوند عزوجل کسیکه قاتلش نبوده را بکشد و کسیکه او را نزده است را بزند و کسی که ادعا کند فرزند غیر پدرش است، او به آنچه بر محمد (ص) نازل شده کافر است.

[رقم الحدیث الکلی: 35051 - رقم الحدیث الباب: 3]

35051- 3- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُعَلًّی وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ الْوَشَّاءِ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَعَنَ اللَّهُ مَنْ قَتَلَ غَیْرَ قَاتِلِهِ أَوْ ضَرَبَ غَیْرَ ضَارِبِهِ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص- لَعَنَ اللَّهُ مَنْ أَحْدَثَ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً قُلْتُ وَ مَا الْمُحْدِثُ قَالَ مَنْ قَتَلَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ

مُحَمَّدٍ (عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ) ⁽¹⁾عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ حُکْمَ الْقَتْلِ وَ الضَّرْبِ ⁽²⁾

ترجمه:

وشاء روایت کرده است که شنیدم امام رضا (ع) می‌فرمود: رسول خدا (ص) فرمود: خدا لعنت کند کسی را که کسی غیر از قاتل خود را بکشد یا کسی غیر از آسیب‌دهنده خود را بزند. و رسول خدا (ص) فرمود: خدا لعنت کند کسی را که حادثه‌ای ایجاد کند یا کسی را که حادثه‌ای ایجاد کرده پناه دهد. گفتم: حادثه‌آفرین کیست؟ فرمودند: کسی که قتل مرتکب شود.

روایت شده از حسن بن علی الوشاء، مشابه آن است جز اینکه حکم به قتل و ضرب را رها کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 35052 - رقم الحدیث الباب: 4]

35052- 4- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَمِیلٍ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَحْدَثَ فِی الْمَدِینَةِ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً قُلْتُ مَا ذَلِکَ الْحَدَثُ قَالَ الْقَتْلُ.

ترجمه:

جمیل از امام صادق (ع) روایت کرده است که شنیدم ایشان می‌فرماید: رسول خدا (ص) کسی را که در مدینه حادثه‌ای را ایجاد کرده یا پناه دهد کسی را حدثه ای را بوجود آورده باشد لعنت کرد. گفتم: آن حادثه چیست؟ فرمودند: قتل.

[رقم الحدیث الکلی: 35053 - رقم الحدیث الباب: 5]

35053- 5- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعَلَاءِ عَنِ الثُّمَالِیِّ قَالَ: قَالَ: لَوْ أَنَّ رَجُلًا ضَرَبَ رَجُلًا سَوْطاً لَضَرَبَهُ اللَّهُ سَوْطاً مِنَ النَّارِ.

ترجمه:

ثمالی روایت کرده است که گفته شد: اگر مردی مرد دیگری را با تازیانه بزند، خداوند او را با تازیانه‌ای از آتش خواهد زد.

[رقم الحدیث الکلی: 35054 - رقم الحدیث الباب: 6]

35054- 6- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ سَعْدَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَتْ فِی ذُؤَابَةِ سَیْفِ رَسُولِ اللَّهِ ع- صَحِیفَةٌ مَکْتُوبٌ فِیهَا لَعْنَةُ اللَّهِ وَ الْمَلَائِکَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِینَ عَلَی مَنْ قَتَلَ غَیْرَ قَاتِلِهِ أَوْ ضَرَبَ غَیْرَ ضَارِبِهِ أَوْ أَحْدَثَ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً وَ کُفْرٌ بِاللَّهِ الْعَظِیمِ الِانْتِفَاءُ مِنْ نَسَبٍ ⁽⁶⁾وَ إِنْ دَقَّ.

ترجمه:

فضیل بن سعدان از امام صادق (ع) روایت کرده است که در سرِ شمشیر پیامبر اکرم (ص) صفحه‌ای نوشته شده بود که در آن لعنت خدا، فرشتگان و همه مردم بر کسی که کسی غیر از قاتل خود را بکشد یا کسی غیر از آسیب‌دهنده خود را بزند یا حادثه‌ای ایجاد کند یا کسی که حادثه‌ای ایجاد کرده را پناه دهد، ذکر شده بود و کفر به خداوند عظیم است انکار هرگونه انتساب نسبی، حتی اگر اندک باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 35055 - رقم الحدیث الباب: 7]

35055- 7- ⁽⁷⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الثُّمَالِیِّ عَنْ سَعِیدِ بْنِ الْمُسَیَّبِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ (عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع) ⁽⁸⁾قَالَ: لَوْ

أَنَّ رَجُلًا ضَرَبَ رَجُلًا سَوْطاً لَضَرَبَهُ اللَّهُ سَوْطاً مِنْ نَارٍ.

ترجمه:

جابر بن عبدالله از امام صادق (ع) روایت کرده است: اگر مردی مرد دیگری را با تازیانه بزند، خداوند او را با تازیانه‌ای از آتش خواهد زد.

[رقم الحدیث الکلی: 35056 - رقم الحدیث الباب: 8]

35056- 8- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: وَ مَنْ لَطَمَ خَدَّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ أَوْ وَجْهَهُ بَدَّدَ اللَّهُ عِظَامَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- وَ حُشِرَ مَغْلُولًا حَتَّی یَدْخُلَ جَهَنَّمَ إِلَّا أَنْ یَتُوبَ.

ترجمه:

حسین بن زید از امام صادق (ع) از پدرانش از پیامبر (ص) روایت کرده است: هر کس گونه یا صورت مسلمانی را بزند، خداوند استخوان‌های او را در روز قیامت پراکنده خواهد کرد و او را در حالی که دست‌بند به دست دارد، محشور خواهد کرد تا وارد جهنم شود، مگر اینکه توبه کند.

[رقم الحدیث الکلی: 35057 - رقم الحدیث الباب: 9]

35057- 9- ⁽²⁾وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدَ تَقَدَّمَتْ فِی إِسْبَاغِ الْوُضُوءِ ⁽³⁾عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: وَرِثْتُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص کِتَابَیْنِ کِتَابُ اللَّهِ وَ کِتَابٌ ⁽⁴⁾فِی قِرَابِ سَیْفِی قِیلَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ مَا الْکِتَابُ الَّذِی فِی قِرَابِ سَیْفِکَ قَالَ مَنْ قَتَلَ غَیْرَ قَاتِلِهِ أَوْ ضَرَبَ غَیْرَ ضَارِبِهِ فَعَلَیْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ.

ترجمه:

امام رضا (ع) از پدرانشان از حضرت علی (ع) نقل کرده‌اند: من از پیامبر (ص) دو کتاب به ارث بردم، کتاب خدا (قرآن) و کتابی که در غلاف شمشیرم بود. گفته شد: ای امیرالمؤمنین، کتابی که در غلاف شمشیرتان بود، چیست؟ فرمودند: کسی که غیر از قاتل خودش را بکشد یا غیر از کسی که به او آسیب زده، بزند، لعنت خدا بر اوست.

[رقم الحدیث الکلی: 35058 - رقم الحدیث الباب: 10]

35058- 10- ⁽⁵⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ ⁽⁶⁾عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: ابْتَدَرَ النَّاسُ إِلَی قِرَابِ سَیْفِ رَسُولِ اللَّهِ ص بَعْدَ مَوْتِهِ فَإِذَا صَحِیفَةٌ صَغِیرَةٌ وَجَدُوا فِیهَا مَنْ آوَی مُحْدِثاً فَهُوَ کَافِرٌ وَ مَنْ تَوَلَّی غَیْرَ مَوَالِیهِ فَعَلَیْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ أَعْتَی ⁽⁷⁾النَّاسِ عَلَی اللَّهِ مَنْ قَتَلَ غَیْرَ قَاتِلِهِ أَوْ ضَرَبَ غَیْرَ ضَارِبِهِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁸⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁹⁾.

ترجمه:

علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر (ع) روایت کرده است: مردم به سمت غلاف شمشیر پیامبر (ص) بعد از مرگ او هجوم آوردند و در آن صفحه‌ای کوچک یافتند که در آن نوشته شده بود: کسی که حادثه‌ای ایجاد کرده را پناه دهد، کافر است و کسی که غیر از اولیاء(معصومین ) خود را حمایت کند، لعنت خدا بر اوست. و سخت‌ترین مردمان در برابر خدا کسی است که کسی غیر از قاتل خود را بکشد یا کسی غیر از آسیب‌دهنده خود را بزند.

5- بَابُ تَحْرِیمِ قَتْلِ الْإِنْسَانِ نَفْسَهُ‌

اشارة

⁽¹⁾5 بَابُ تَحْرِیمِ قَتْلِ الْإِنْسَانِ نَفْسَهُ

ترجمه:

باب تحریم خودکشی

[رقم الحدیث الکلی: 35059 - رقم الحدیث الباب: 1]

35059- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی وَلَّادٍ الْحَنَّاطِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ مُتَعَمِّداً فَهُوَ فِی نَارِ جَهَنَّمَ خَالِداً فِیهَا.

وَ رَوَاهُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

ابو ولاد حناط روایت کرده است که شنیدم امام صادق (ع) می‌فرمود: هر کس عمداً خودکشی کند، در آتش جهنم جاودانه خواهد بود.

[رقم الحدیث الکلی: 35060 - رقم الحدیث الباب: 2]

35060- 2- ⁽⁴⁾قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع مَنْ قَتَلَ نَفْسَهُ مُتَعَمِّداً فَهُوَ فِی نَارِ جَهَنَّمَ خَالِداً فِیهَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لا تَقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ إِنَّ اللَّهَ کانَ بِکُمْ رَحِیماً وَ مَنْ یَفْعَلْ ذلِکَ عُدْواناً وَ ظُلْماً فَسَوْفَ نُصْلِیهِ ناراً وَ کانَ ذلِکَ عَلَی اللَّهِ یَسِیراً ⁽⁵⁾.

ترجمه:

امام صادق (ع) فرمودند: هر کس عمداً خودکشی کند، در آتش جهنم جاودانه خواهد بود. خداوند عز و جل می‌فرماید: «خودتان را نکشید، زیرا خداوند به شما رحیم است. و هر کس از روی دشمنی و ظلم چنین کند، به زودی او را وارد آتش می‌کنیم، و این برای خدا آسان است.» (سوره نساء، آیات 29-30).

[رقم الحدیث الکلی: 35061 - رقم الحدیث الباب: 3]

35061- 3- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ نَاجِیَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِنَّ الْمُؤْمِنَ یُبْتَلَی بِکُلِّ بَلِیَّةٍ وَ یَمُوتُ بِکُلِّ مِیتَةٍ إِلَّا أَنَّهُ لَا یَقْتُلُ نَفْسَهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْوَصَایَا ⁽⁷⁾وَ غَیْرِهَا ⁽⁸⁾.

ترجمه:

ناجیه از امام باقر (ع) در حدیثی روایت کرده است: مؤمن به هر بلایی مبتلا می‌شود و به هر نوع مرگی می‌میرد، جز اینکه خودکشی نمی‌کند.

6- بَابُ تَحْرِیمِ قَتْلِ الْإِنْسَانِ وَلَدَهُ وَ قَتْلِ الْمَرْأَةِ مَنْ وَلَدَتْ مِنَ الزِّنَا

اشارة

⁽¹⁾6 بَابُ تَحْرِیمِ قَتْلِ الْإِنْسَانِ وَلَدَهُ وَ قَتْلِ الْمَرْأَةِ مَنْ وَلَدَتْ مِنَ الزِّنَا

ترجمه:

باب تحریم قتل انسان فرزندش و قتل زنی که از زنا فرزند به دنیا آورده است

[رقم الحدیث الکلی: 35062 - رقم الحدیث الباب: 1]

35062- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَتْ فِی زَمَنِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع امْرَأَةُ صِدْقٍ یُقَالُ لَهَا أُمُّ قَنَانٍ فَأَتَاهَا رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ عَلِیٍّ ع- فَسَلَّمَ عَلَیْهَا فَوَافَقَهَا مُهْتَمَّةً فَقَالَ لَهَا مَا لِی أَرَاکِ مُهْتَمَّةً قَالَتْ مَوْلَاةٌ لِی دَفَنْتُهَا فَنَبَذَتْهَا الْأَرْضُ مَرَّتَیْنِ [قَالَ] ⁽³⁾فَدَخَلْتُ عَلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ إِنَّ الْأَرْضَ لَتَقْبَلُ الْیَهُودِیَّ وَ النَّصْرَانِیَّ فَمَا لَهَا إِلَّا أَنْ تَکُونَ تُعَذِّبُ بِعَذَابِ اللَّهِ ثُمَّ قَالَ أَمَا إِنَّهُ ⁽⁴⁾لَوْ أُخِذَتْ تُرْبَةٌ مِنْ قَبْرِ رَجُلٍ مُسْلِمٍ فَأُلْقِیَ عَلَی قَبْرِهَا لَقَرَّتْ قَالَ فَأَتَیْتُ أُمَّ قَنَانٍ فَأَخْبَرْتُهَا فَأَخَذُوا تُرْبَةً مِنْ قَبْرِ رَجُلٍ مُسْلِمٍ فَأُلْقِیَ عَلَی قَبْرِهَا فَقَرَّتْ فَسَأَلْتُ عَنْهَا مَا کَانَتْ ⁽⁵⁾فَقَالُوا کَانَتْ شَدِیدَةَ الْحُبِّ لِلرِّجَالِ لَا تَزَالُ قَدْ وَلَدَتْ وَ أَلْقَتْ وَلَدَهَا فِی التَّنُّورِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁶⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

ابراهیم بن ابی البلاد از کسی که او را ذکر کرده، از امام صادق (ع) روایت کرده است: در زمان امیرالمؤمنین (ع) زنی راستگو بود که به او ام قنان گفته می‌شد. مردی از اصحاب علی (ع) به او سلام کرد و او را ناراحت یافت. پرسید: چرا ناراحت هستی؟ گفت: یکی از خدمتکارانم را دفن کردم، اما زمین او را دو بار بیرون انداخت. به نزد امیرالمؤمنین (ع) رفتم و موضوع را به او گفتم. او فرمود: زمین یهودی و مسیحی را می‌پذیرد، پس برای او جز این نیست که با عذاب خداوند عذاب شود. سپس فرمود: اگر خاکی از قبر مرد مسلمانی گرفته و بر قبر او ریخته شود، آرام خواهد شد. به نزد ام قنان بازگشتم و موضوع را به او گفتم. آنها خاکی از قبر مرد مسلمانی گرفتند و بر قبر او ریختند و او آرام شد. پرسیدم: او چه کسی بود؟ گفتند: او زنی بود که شدیداً به مردان علاقه داشت و دائماً بچه به دنیا می‌آورد و بچه‌هایش را در تنور می‌انداخت.

7- بَابُ أَنَّهُ یَحْرُمُ عَلَی الْمَرْأَةِ شُرْبُ الدَّوَاءِ لِطَرْحِ الْحَمْلِ وَ لَوْ نُطْفَةً

اشارة

⁽⁸⁾7 بَابُ أَنَّهُ یَحْرُمُ عَلَی الْمَرْأَةِ شُرْبُ الدَّوَاءِ لِطَرْحِ الْحَمْلِ وَ لَوْ نُطْفَةً

ترجمه:

باب تحریم شرب دارو توسط زن برای سقط جنین حتی در مرحله نطفه

[رقم الحدیث الکلی: 35063 - رقم الحدیث الباب: 1]

35063- 1- ⁽⁹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ

ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ وَ حُسَیْنٍ الرَّوَّاسِیِّ جَمِیعاً عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع الْمَرْأَةُ تَخَافُ الْحَبَلَ فَتَشْرَبُ الدَّوَاءَ فَتُلْقِی مَا فِی بَطْنِهَا قَالَ لَا فَقُلْتُ إِنَّمَا هُوَ نُطْفَةٌ فَقَالَ إِنَّ أَوَّلَ مَا یُخْلَقُ نُطْفَةٌ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

اسحاق بن عمار روایت کرده است که به امام کاظم (ع) گفتم: زنی از بارداری می‌ترسد و دارویی می‌نوشد تا آنچه در شکمش است را از بین ببرد. امام فرمودند: نه. گفتم: آن فقط نطفه است. فرمودند: اولین چیزی که خلق می‌شود، نطفه است.

8- بَابُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ لِأَحَدٍ أَنْ یَقْتُلَ بِغَیْرِ حَقٍّ وَ لَا یُؤْوِیَ قَاتِلًا وَ لَا یَدَّعِیَ لِغَیْرِ أَبِیهِ وَ لَا یَنْتَمِیَ إِلَی غَیْرِ مَوَالِیهِ‌

اشارة

⁽³⁾8 بَابُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ لِأَحَدٍ أَنْ یَقْتُلَ بِغَیْرِ حَقٍّ وَ لَا یُؤْوِیَ قَاتِلًا وَ لَا یَدَّعِیَ لِغَیْرِ أَبِیهِ وَ لَا یَنْتَمِیَ إِلَی غَیْرِ مَوَالِیهِ

ترجمه:

باب تحریم قتل انسان بدون حق، پناه دادن قاتل، ادعای نسب به غیر از پدر خود، و نسبت دادن خود به غیر از موالی.

[رقم الحدیث الکلی: 35064 - رقم الحدیث الباب: 1]

35064- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَحْدَثَ بِالْمَدِینَةِ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً قُلْتُ مَا الْحَدَثُ قَالَ الْقَتْلُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلٍ ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَخِیهِ عَلِیٍّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ ⁽⁶⁾وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ

أَبِی عُمَیْرٍ وَ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ جَمِیلٍ ⁽¹⁾.

ترجمه:

جمیل از امام صادق (ع) روایت کرده است که شنیدم ایشان می‌فرمودند: رسول خدا (ص) کسی را که در مدینه حادثه‌ای رخ دهد یا پناه دهد لعنت کرد. پرسیدم: آن حادثه چیست؟ فرمودند: قتل.

[رقم الحدیث الکلی: 35065 - رقم الحدیث الباب: 2]

35065- 2- ⁽²⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ کُلَیْبٍ الْأَسَدِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ وُجِدَ فِی ذُؤَابَةِ سَیْفِ رَسُولِ اللَّهِ ص- صَحِیفَةٌ مَکْتُوبٌ فِیهَا لَعْنَةُ اللَّهِ وَ الْمَلَائِکَةِ عَلَی مَنْ أَحْدَثَ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً وَ مَنِ ادَّعَی إِلَی غَیْرِ أَبِیهِ فَهُوَ کَافِرٌ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَ مَنِ ادَّعَی إِلَی غَیْرِ مَوَالِیهِ فَعَلَیْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ.

ترجمه:

کلیب اسدی از امام صادق (ع) روایت کرده است که در نوک شمشیر پیامبر اکرم (ص) صفحه‌ای یافت شد که در آن نوشته بود: لعنت خدا و فرشتگان بر کسی که حادثه‌ای ایجاد کند یا کسی که حادثه‌ای ایجاد کرده را پناه دهد. و هر کس ادعای نسب به غیر از پدرش کند، کافر به آنچه خداوند نازل کرده است. و هر کس ادعای نسبت به غیر از موالی خود کند، لعنت خدا بر اوست.

[رقم الحدیث الکلی: 35066 - رقم الحدیث الباب: 3]

35066- 3- ⁽³⁾وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنِ الْمُثَنَّی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ وَ مَنْ أَحْدَثَ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً لَمْ یَقْبَلِ اللَّهُ مِنْهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ صَرْفاً وَ لَا عَدْلًا.

وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُسَیْنٍ ⁽⁴⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

مثنی از امام صادق (ع) در حدیثی روایت کرده است: و هر کس حادثه‌ای ایجاد کند یا کسی که حادثه‌ای ایجاد کرده را پناه دهد، خداوند در روز قیامت از او نه فدیه‌ای می‌پذیرد و نه عدلی.

[رقم الحدیث الکلی: 35067 - رقم الحدیث الباب: 4]

35067- 4- ⁽⁶⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ الصَّیْقَلِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وُجِدَ فِی ذُؤَابَةِ سَیْفِ رَسُولِ اللَّهِ ص صَحِیفَةٌ فَإِذَا فِیهَا بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ إِنَّ أَعْتَی النَّاسِ عَلَی اللَّهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَنْ قَتَلَ غَیْرَ قَاتِلِهِ وَ الضَّارِبُ غَیْرَ ضَارِبِهِ وَ مَنْ تَوَلَّی غَیْرَ مَوَالِیهِ فَهُوَ کَافِرٌ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَی مُحَمَّدٍ ص- وَ مَنْ أَحْدَثَ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً لَمْ یَقْبَلِ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ صَرْفاً وَ لَا عَدْلًا ثُمَّ قَالَ تَدْرِی مَا یَعْنِی مَنْ تَوَلَّی غَیْرَ مَوَالِیهِ قُلْتُ مَا یَعْنِی بِهِ قَالَ یَعْنِی

أَهْلَ الدِّینِ ⁽¹⁾وَ الصَّرْفُ التَّوْبَةُ فِی قَوْلِ أَبِی جَعْفَرٍ ع- وَ الْعَدْلُ الْفِدَاءُ فِی قَوْلِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبَانٍ ⁽²⁾

وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الصَّیْقَلِ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

ابراهیم صیقل روایت کرده است: امام صادق (ع) به من گفتند که در نوک شمشیر پیامبر اکرم (ص) صفحه‌ای یافت شد که در آن نوشته بود: به نام خداوند بخشنده مهربان. سخت‌ترین مردم در برابر خدا در روز قیامت کسی است که کسی غیر از قاتل خود را بکشد، و کسی که کسی غیر از آسیب‌دهنده خود را بزند، و کسی که به غیر از موالی خود نسبت دهد، کافر به آنچه خداوند عزیز و جلیل بر محمد (ص) نازل کرده است. و کسی که حادثه‌ای ایجاد کند یا کسی که حادثه‌ای ایجاد کرده را پناه دهد، خداوند در روز قیامت از او نه فدیه‌ای می‌پذیرد و نه عدلی.

سپس فرمودند: آیا می‌دانی منظور از کسی که به غیر از موالی خود نسبت دهد چیست؟ گفتم: نه، منظور چیست؟ فرمودند: اهل دین. و صرف، توبه است به قول امام باقر (ع) و عدل، فدیه است به قول امام صادق (ع).

[رقم الحدیث الکلی: 35068 - رقم الحدیث الباب: 5]

35068- 5- ⁽⁴⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: وُجِدَ فِی ⁽⁵⁾سَیْفِ رَسُولِ اللَّهِ ص صَحِیفَةٌ ⁽⁶⁾فَفَتَحُوهَا فَوَجَدُوا فِیهَا إِنَّ أَعْتَی النَّاسِ عَلَی اللَّهِ الْقَاتِلُ غَیْرَ قَاتِلِهِ وَ الضَّارِبُ غَیْرَ ضَارِبِهِ وَ مَنْ أَحْدَثَ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً فَعَلَیْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ الْمَلَائِکَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِینَ لَا یَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهُ صَرْفاً وَ لَا عَدْلًا وَ مَنْ تَوَالَی ⁽⁷⁾غَیْرَ مَوَالِیهِ فَقَدْ کَفَرَ بِمَا أُنْزِلَ عَلَی مُحَمَّدٍ ص.

ترجمه:

حسین بن علوان از امام صادق (ع) از پدرشان روایت کرده است: در شمشیر پیامبر اکرم (ص) صفحه‌ای یافت شد که آن را باز کردند و در آن نوشته بود: سخت‌ترین مردم در برابر خداوند قاتلی است که غیر از قاتل خود را بکشد و کسی که غیر از آسیب‌دهنده خود را بزند، و کسی که حادثه‌ای ایجاد کند یا کسی که حادثه‌ای ایجاد کرده را پناه دهد، لعنت خدا و فرشتگان و همه مردم بر اوست. خداوند از او نه فدیه‌ای می‌پذیرد و نه عدلی. و هر کس به غیر از موالی خود نسبت دهد، کافر به آنچه بر محمد (ص) نازل شده است.

[رقم الحدیث الکلی: 35069 - رقم الحدیث الباب: 6]

35069- 6- ⁽⁸⁾وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ زَیْدِ بْنِ أَسْلَمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص سُئِلَ عَمَّنْ أَحْدَثَ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً مَا هُوَ فَقَالَ مَنِ ابْتَدَعَ بِدْعَةً فِی الْإِسْلَامِ- (أَوْ قَتَلَ بِغَیْرِ حَدٍّ) ⁽⁹⁾أَوْ مَنِ انْتَهَبَ نُهْبَةً یَرْفَعُ إِلَیْهَا الْمُسْلِمُونَ أَبْصَارَهُمْ أَوْ یَدْفَعُ عَنْ

صَاحِبِ الْحَدَثِ ⁽¹⁾أَوْ یُعِینُهُ.

ترجمه:

زید بن اسلم روایت کرده است: از رسول خدا (ص) درباره کسی که حادثه‌ای ایجاد کرده یا کسی که حادثه‌ای ایجاد کرده را پناه داده، پرسیده شد که او کیست. فرمود: کسی که بدعتی در اسلام ایجاد کند (یا کسی را بدون حق و دلیل بکشد) يا آبروى مرد شرافتمندى را ببرد، یا کسی که از صاحب حادثه دفاع کند یا او را یاری دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 35070 - رقم الحدیث الباب: 7]

35070- 7- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ مَنِ انْتَمَی إِلَی غَیْرِ مَوَالِیهِ فَعَلَیْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ مَنْ مَنَعَ أَجِیراً أَجْرَهُ فَعَلَیْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ مَنْ أَحْدَثَ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً فَعَلَیْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا ذَلِکَ الْحَدَثُ قَالَ الْقَتْلُ إِلَی أَنْ قَالَ یَا عَلِیُّ إِنَّ أَعْتَی النَّاسِ عَلَی اللَّهِ الْقَاتِلُ غَیْرَ قَاتِلِهِ وَ الضَّارِبُ غَیْرَ ضَارِبِهِ وَ مَنْ تَوَلَّی غَیْرَ مَوَالِیهِ فَقَدْ کَفَرَ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ ⁽³⁾.

ترجمه:

انس بن محمد از پدرش از جعفر بن محمد از پدرانشان در وصیت‌نامه پیامبر (ص) به علی (ع) نقل کرده است: ای علی، هر کس به غیر از موالی خود نسبت دهد، لعنت خدا بر اوست. و هر کس اجیر خود را از دستمزدش محروم کند، لعنت خدا بر اوست. و هر کس حادثه‌ای ایجاد کند یا کسی که حادثه‌ای ایجاد کرده را پناه دهد، لعنت خدا بر اوست. پرسیده شد: ای رسول خدا، آن حادثه چیست؟ فرمود: قتل. سپس فرمودند: ای علی، سخت‌ترین مردم در برابر خدا کسی است که غیر از قاتل خود را بکشد، و کسی که غیر از آسیب‌دهنده خود را بزند، و کسی که به غیر از موالی خود نسبت دهد، کافر به آنچه خداوند عزیز و جلیل نازل کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 35071 - رقم الحدیث الباب: 8]

35071- 8- ⁽⁴⁾وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ تَمِیمٍ عَنِ الْوَلِیدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ إِدْرِیسَ ⁽⁵⁾عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِسْرَائِیلَ عَنْ سَیْفِ بْنِ هَارُونَ عَنْ عَمْرِو بْنِ قَیْسٍ عَنْ أُمَیَّةَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَحْدَثَ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً فَعَلَیْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ الْمَلَائِکَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِینَ لَا یُقْبَلُ مِنْهُ عَدْلٌ وَ لَا صَرْفٌ ⁽⁶⁾قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْحَدَثُ قَالَ مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ مَثَلَ مُثْلَةً بِغَیْرِ قَوَدٍ أَوِ ابْتَدَعَ بِدْعَةً بِغَیْرِ سُنَّةٍ أَوِ انْتَهَبَ نُهْبَةً ذَاتَ شَرَفٍ فَقِیلَ مَا الْعَدْلُ قَالَ الْفِدْیَةُ قِیلَ مَا الصَّرْفُ قَالَ التَّوْبَةُ.

ترجمه:

امیه بن یزید روایت کرده است: رسول خدا (ص) فرمودند: هر کس حادثه‌ای ایجاد کند یا کسی که حادثه‌ای ایجاد کرده را پناه دهد، لعنت خدا و فرشتگان و مردم بر اوست. از او نه عدلی پذیرفته می‌شود و نه صرفی. پرسیده شد: ای رسول خدا، آن حادثه چیست؟ فرمودند: کسی که جانی را بدون حق بگیرد یا کسی که مثله کند بدون قصاص، یا کسی که بدعتی بدون سنت ایجاد کند يا آبروى مرد شرافتمندى را ببرد . پرسیده شد: عدل چیست؟ فرمود: فدیه. پرسیده شد: صرف چیست؟ فرمود: توبه.

[رقم الحدیث الکلی: 35072 - رقم الحدیث الباب: 9]

35072- 9- ⁽⁷⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ

الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ بِنْتِ إِلْیَاسَ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَعَنَ اللَّهُ مَنْ أَحْدَثَ حَدَثاً أَوْ آوَی مُحْدِثاً قُلْتُ وَ مَا الْحَدَثُ قَالَ مَنْ قَتَلَ (مُؤْمِناً) ⁽¹⁾.

وَ رَوَاهُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ نَحْوَهُ ⁽²⁾وَ رَوَاهُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ ⁽³⁾

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

حسن بن بنت الیاس روایت کرده است که شنیدم امام رضا (ع) فرمودند که پیامبر (ص) فرمود: خداوند لعنت کند کسی که حادثه‌ای ایجاد کند یا کسی که حادثه‌ای ایجاد کرده را پناه دهد. پرسیدم: حادثه چیست؟ فرمود: کسی که مؤمنی را بکشد.

9- بَابُ أَنَّ مَنْ قَتَلَ مُؤْمِناً عَلَی دِینِهِ فَلَیْسَتْ لَهُ تَوْبَةٌ وَ إِلَّا صَحَّتْ تَوْبَتُهُ‌

اشارة

⁽⁵⁾9 بَابُ أَنَّ مَنْ قَتَلَ مُؤْمِناً عَلَی دِینِهِ فَلَیْسَتْ لَهُ تَوْبَةٌ وَ إِلَّا صَحَّتْ تَوْبَتُهُ

ترجمه:

باب تحریم قتل مؤمن به دلیل دینش و اینکه برای او توبه‌ای نیست، مگر اینکه توبه‌اش صحیح باشد

[رقم الحدیث الکلی: 35073 - رقم الحدیث الباب: 1]

35073- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ وَ ابْنِ بُکَیْرٍ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سُئِلَ عَنِ الْمُؤْمِنِ یَقْتُلُ الْمُؤْمِنَ مُتَعَمِّداً هَلْ لَهُ تَوْبَةٌ فَقَالَ إِنْ کَانَ قَتَلَهُ لِإِیمَانِهِ فَلَا تَوْبَةَ لَهُ وَ إِنْ کَانَ قَتَلَهُ لِغَضَبٍ أَوْ لِسَبَبٍ ⁽⁷⁾مِنْ أَمْرِ الدُّنْیَا فَإِنَّ تَوْبَتَهُ أَنْ یُقَادَ مِنْهُ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ عُلِمَ بِهِ انْطَلَقَ إِلَی أَوْلِیَاءِ الْمَقْتُولِ فَأَقَرَّ عِنْدَهُمْ بِقَتْلِ صَاحِبِهِمْ فَإِنْ عَفَوْا عَنْهُ فَلَمْ یَقْتُلُوهُ أَعْطَاهُمُ الدِّیَةَ وَ أَعْتَقَ نَسَمَةً وَ صَامَ شَهْرَیْنِ

مُتَتَابِعَیْنِ وَ أَطْعَمَ سِتِّینَ مِسْکِیناً تَوْبَةً إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ وَ بُکَیْرٍ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع ⁽¹⁾

وَ رَوَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ وَ ابْنِ بُکَیْرٍ ⁽²⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

ابن بُکیر از امام صادق (ع) روایت کرده است: از ایشان درباره مؤمنی که عمداً مؤمنی را بکشد، پرسیده شد که آیا برای او توبه‌ای هست؟ فرمودند: اگر او را به دلیل ایمانش کشته باشد، توبه‌ای برای او نیست. و اگر او را به دلیل خشم یا مسئله‌ای دنیوی کشته باشد، توبه‌اش این است که قصاص شود. و اگر شناخته نشده باشد، به نزد اولیای مقتول برود و به قتل او اعتراف کند. اگر او را عفو کردند و نکشتند، دیه بدهد، برده‌ای آزاد کند، دو ماه پی‌درپی روزه بگیرد و شصت مسکین را اطعام کند، این توبه‌ای است به سوی خداوند عز و جل.

[رقم الحدیث الکلی: 35074 - رقم الحدیث الباب: 2]

35074- 2- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ یَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزاؤُهُ جَهَنَّمُ ⁽⁵⁾قَالَ مَنْ قَتَلَ مُؤْمِناً عَلَی دِینِهِ فَذَاکَ الْمُتَعَمِّدُ الَّذِی قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَعَدَّ لَهُ عَذاباً عَظِیماً ⁽⁶⁾قُلْتُ فَالرَّجُلُ یَقَعُ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الرَّجُلِ شَیْ‌ءٌ فَیَضْرِبُهُ بِسَیْفِهِ فَیَقْتُلُهُ فَقَالَ لَیْسَ ذَاکَ الْمُتَعَمِّدَ الَّذِی قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

سماعه از امام صادق (ع) روایت کرده است: از ایشان درباره قول خداوند عز و جل «و هر کس مؤمنی را عمداً بکشد، جزای او جهنم است» (سوره نساء، آیه 93) پرسیدم. فرمودند: کسی که مؤمنی را به دلیل دینش بکشد، او همان کسی است که خداوند عز و جل درباره او فرموده و برای او عذابی عظیم آماده کرده است (سوره نساء، آیه 93). گفتم: اگر بین دو نفر مسئله‌ای پیش آید و یکی دیگری را با شمشیر بزند و بکشد، فرمودند: این همان عمدی نیست که خداوند عز و جل فرموده است.

[رقم الحدیث الکلی: 35075 - رقم الحدیث الباب: 3]

35075- 3- ⁽⁸⁾وَ رَوَاهُ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ سَمَاعَةَ (عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع) ⁽⁹⁾وَ زَادَ وَ لَکِنْ یُقَادُ بِهِ وَ الدِّیَةُ إِنْ قُبِلَتْ قُلْتُ فَلَهُ تَوْبَةٌ قَالَ نَعَمْ یُعْتِقُ رَقَبَةً وَ یَصُومُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ وَ یُطْعِمُ سِتِّینَ مِسْکِیناً وَ یَتُوبُ وَ یَتَضَرَّعُ فَأَرْجُو أَنْ یُتَابَ عَلَیْهِ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

عیاشی در تفسیر خود از سماعه (از امام صادق (ع)) روایت کرده است و افزوده است که اما باید از او قصاص گرفته شود و دیه داده شود اگر پذیرفته شد.(اولیاءدم هرکدام را خواستند قبول کنند) پرسیدم: آیا برای او توبه‌ای هست؟ فرمودند: بله، برده‌ای آزاد کند، دو ماه پیاپی روزه بگیرد، شصت مسکین را اطعام کند و توبه کند و به درگاه خداوند عجز و لابه کند. امیدوارم که توبه‌اش پذیرفته شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35076 - رقم الحدیث الباب: 4]

35076- 4- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی السَّفَاتِجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ یَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَجَزاؤُهُ جَهَنَّمُ ⁽³⁾قَالَ جَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ إِنْ جَازَاهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی ⁽⁴⁾

وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ ⁽⁵⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

ابی سفاتج از امام صادق (ع) در مورد قول خداوند عز و جل «و هر کس مؤمنی را عمداً بکشد، جزای او جهنم است» (سوره نساء، آیه 93) روایت کرده است. امام فرمودند: جزای او جهنم است اگر خداوند او را مجازات کند.

[رقم الحدیث الکلی: 35077 - رقم الحدیث الباب: 5]

35077- 5- ⁽⁶⁾الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ رَفَعَهُ إِلَی الشَّیْخِ ع فِی قَوْلِهِ خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَیِّئاً ⁽⁷⁾(قَالَ) ⁽⁸⁾قَالَ قَوْمٌ اجْتَرَحُوا ذُنُوباً مِثْلَ قَتْلِ حَمْزَةَ وَ جَعْفَرٍ الطَّیَّارِ- ثُمَّ تَابُوا ثُمَّ قَالَ وَ مَنْ قَتَلَ مُؤْمِناً لَمْ یُوَفَّقْ لِلتَّوْبَةِ إِلَّا أَنَّ اللَّهَ لَا یَقْطَعُ طَمَعَ الْعِبَادِ فِیهِ وَ رَجَاءَهُمْ مِنْهُ.

أَقُولُ: وَجْهُ الْجَمْعِ أَنَّ مَنْ قَتَلَ مُؤْمِناً عَلَی دِینِهِ فَهُوَ مُرْتَدٌّ إِنْ تَابَ مِنَ الِارْتِدَادِ وَ لَمْ یَکُنْ مُرْتَدّاً عَنْ فِطْرَةٍ قُبِلَ وَ إِلَّا قُتِلَ

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی صِحَّةِ التَّوْبَةِ مِنَ الْکَبَائِرِ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ ⁽²⁾.

ترجمه:

عیاشی در تفسیر خود از احمد بن محمد بن ابی نصر روایت کرده است که به شیخ (ع) نقل کرده است و درباره آیه «عملی خوب و دیگری بد انجام داده‌اند» (سوره توبه، آیه 102) گفته است: قومی گناهان بزرگی مرتکب شدند مانند قتل حمزه و جعفر طیار، سپس توبه کردند. سپس گفت: و هر کس مؤمنی را بکشد، موفق به توبه نمی‌شود، مگر اینکه خداوند امید بندگان به او را قطع نکند.

می‌گویم: راه جمع این روایات این است که کسی که مؤمنی را به دلیل دینش بکشد، مرتد است. اگر از ارتداد توبه کند و مرتد فطری نباشد، پذیرفته می‌شود وگرنه کشته می‌شود.

می‌گویم: و قبلاً نیز آنچه دلالت بر صحت توبه از گناهان کبیره دارد ذکر شد.

10- بَابُ أَنَّهُ یُشْتَرَطُ فِی التَّوْبَةِ مِنَ الْقَتْلِ إِقْرَارُ الْقَاتِلِ بِهِ وَ تَسْلِیمُ نَفْسِهِ لِلْقِصَاصِ أَوِ الدِّیَةِ وَ الْکَفَّارَةُ وَ هِیَ کَفَّارَةُ الْجَمْعِ فِی الْعَمْدِ وَ مُرَتَّبَةٌ فِی الْخَطَإِ

اشارة

⁽³⁾10 بَابُ أَنَّهُ یُشْتَرَطُ فِی التَّوْبَةِ مِنَ الْقَتْلِ إِقْرَارُ الْقَاتِلِ بِهِ وَ تَسْلِیمُ نَفْسِهِ لِلْقِصَاصِ أَوِ الدِّیَةِ وَ الْکَفَّارَةُ وَ هِیَ کَفَّارَةُ الْجَمْعِ فِی الْعَمْدِ وَ مُرَتَّبَةٌ فِی الْخَطَإِ

ترجمه:

باب اینکه در توبه از قتل، اعتراف قاتل به آن و تسلیم خود برای قصاص یا پرداخت دیه و انجام کفاره شرط است، و کفاره‌ی جمع در قتل عمد و کفاره‌ی مرتب در قتل خطا.

[رقم الحدیث الکلی: 35078 - رقم الحدیث الباب: 1]

35078- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ عِیسَی الضَّرِیرِ ⁽⁵⁾قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ قَتَلَ رَجُلًا مُتَعَمِّداً مَا تَوْبَتُهُ قَالَ یُمَکِّنُ مِنْ نَفْسِهِ قُلْتُ یَخَافُ أَنْ یَقْتُلُوهُ قَالَ فَلْیُعْطِهِمُ الدِّیَةَ قُلْتُ یَخَافُ أَنْ یَعْلَمُوا ذَلِکَ قَالَ فَلْیَنْظُرْ إِلَی الدِّیَةِ فَلْیَجْعَلْهَا صُرَراً ثُمَّ لْیَنْظُرْ مَوَاقِیتَ الصَّلَوَاتِ فَیُلْقِهَا فِی دَارِهِمْ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ نَحْوَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

عیسی ضریر روایت کرده است: به امام صادق (ع) گفتم: مردی عمداً مردی را کشته است، توبه‌اش چیست؟ فرمودند: خود را تسلیم کند. گفتم: می‌ترسد که او را بکشند. فرمودند: دیه بدهد. گفتم: می‌ترسد که بدانند. فرمودند: دیه را در کیسه‌هایی بگذارد و در وقت‌های نماز در خانه‌شان بیندازد.

[رقم الحدیث الکلی: 35079 - رقم الحدیث الباب: 2]

35079- 2- ⁽⁷⁾وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَسِّنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عِیسَی الضَّعِیفِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ بَعْدَ قَوْلِهِ یَخَافُ أَنْ یَعْلَمُوا

بِذَلِکَ قَالَ فَیَتَزَوَّجُ ⁽¹⁾إِلَیْهِمُ امْرَأَةً قُلْتُ یَخَافُ أَنْ تُطْلِعَهُمْ عَلَی ذَلِکَ.

وَ کَذَا الشَّیْخُ فِی رِوَایَتِهِ.

ترجمه:

عیسی ضعیف مثل همین روایت را نقل کرده است گفتم واضاغفه کرده : می‌ترسد که بدانند. فرمودند: پس با زنی از خانواده مقتول ازدواج کند. گفتم: می‌ترسد که او به آنها بگوید.

[رقم الحدیث الکلی: 35080 - رقم الحدیث الباب: 3]

35080- 3- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ الْجُعْفِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع الرَّجُلُ یَقْتُلُ الرَّجُلَ مُتَعَمِّداً قَالَ عَلَیْهِ ثَلَاثُ کَفَّارَاتٍ یُعْتِقُ رَقَبَةً وَ یَصُومُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ وَ یُطْعِمُ سِتِّینَ مِسْکِیناً وَ قَالَ أَفْتَی عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع بِمِثْلِ ذَلِکَ.

ترجمه:

از اسماعیل جعفی روایت است که گفت: به امام باقر (علیه السلام) عرض کردم که مردی به عمد مرد دیگری را می‌کشد. امام (علیه السلام) فرمود: بر او سه کفاره واجب است؛ یک بنده آزاد کند، دو ماه متوالی روزه بگیرد و شصت مسکین را اطعام نماید. و فرمود: امام علی بن حسین (علیه السلام) نیز همین‌گونه فتوا داده‌اند.

[رقم الحدیث الکلی: 35081 - رقم الحدیث الباب: 4]

35081- 4- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عَلِیٍّ وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یَقْتُلُ الْعَبْدَ خَطَأً قَالَ عَلَیْهِ عِتْقُ رَقَبَةٍ وَ صِیَامُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ وَ صَدَقَةٌ عَلَی سِتِّینَ مِسْکِیناً قَالَ فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ عَلَی الرَّقَبَةِ کَانَ عَلَیْهِ الصِّیَامُ فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعِ الصِّیَامَ فَعَلَیْهِ الصَّدَقَةُ.

ترجمه:

از ابی المغراء روایت است که امام صادق (علیه السلام) درباره مردی که به اشتباه برده‌ای را می‌کشد، فرمود: بر او واجب است که یک بنده آزاد کند، دو ماه متوالی روزه بگیرد و به شصت مسکین صدقه دهد. و فرمود: اگر نتواند بنده‌ای آزاد کند، بر او روزه گرفتن واجب است. و اگر نتواند روزه بگیرد، بر او صدقه دادن واجب است.

[رقم الحدیث الکلی: 35082 - رقم الحدیث الباب: 5]

35082- 5- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَمَّنْ قَتَلَ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً هَلْ لَهُ مِنْ تَوْبَةٍ قَالَ لَا حَتَّی یُؤَدِّیَ دِیَتَهُ إِلَی أَهْلِهِ وَ یُعْتِقَ رَقَبَةً وَ یَصُومَ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ وَ یَسْتَغْفِرَ اللَّهَ وَ یَتُوبَ إِلَیْهِ وَ یَتَضَرَّعَ فَإِنِّی أَرْجُو أَنْ یُتَابَ عَلَیْهِ إِذَا فَعَلَ ذَلِکَ قُلْتُ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ مَالٌ ⁽⁵⁾قَالَ یَسْأَلُ الْمُسْلِمِینَ حَتَّی یُؤَدِّیَ دِیَتَهُ إِلَی أَهْلِهِ.

وَ رَوَاهُ ابْنُ عِیسَی فِی نَوَادِرِهِ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ ⁽¹⁾

وَ رَوَاهُ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَوْ أَبِی الْحَسَنِ ع ⁽²⁾

قَالَ سَأَلْتُ أَحَدَهُمَا عَلَیْهِمَا السَّلَامُ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از سماعه روایت است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم که اگر کسی عمداً یک مؤمن را بکشد، آیا برای او توبه‌ای وجود دارد؟ امام (علیه السلام) فرمود: نه، تا زمانی که دیه‌اش را به خانواده‌اش بپردازد و یک بنده آزاد کند و دو ماه متوالی روزه بگیرد و از خداوند استغفار کند و به او توبه کند و به درگاهش تضرع کند. من امیدوارم که اگر چنین کند، توبه‌اش پذیرفته شود. گفتم: اگر او مالی نداشته باشد؟ امام (علیه السلام) فرمود: از مسلمانان طلب کند تا دیه‌اش را به خانواده‌اش بپردازد.

[رقم الحدیث الکلی: 35083 - رقم الحدیث الباب: 6]

35083- 6- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ: فِی رَجُلٍ قَتَلَ مَمْلُوکَهُ قَالَ یُعْتِقُ رَقَبَةً وَ یَصُومُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ ⁽⁵⁾ثُمَّ التَّوْبَةُ بَعْدَ ذَلِکَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁶⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

از حلبی روایت است که امام صادق (علیه السلام) در حدیثی فرمود: اگر مردی برده‌اش را بکشد، باید یک بنده آزاد کند و دو ماه پی‌درپی روزه بگیرد و سپس توبه کند.

11- بَابُ تَفْسِیرِ قَتْلِ الْعَمْدِ وَ الْخَطَإِ وَ شِبْهِ الْعَمْدِ

اشارة

⁽⁸⁾11 بَابُ تَفْسِیرِ قَتْلِ الْعَمْدِ وَ الْخَطَإِ وَ شِبْهِ الْعَمْدِ

ترجمه:

باب تفسیر قتل عمد، قتل خطا و شبه عمد

[رقم الحدیث الکلی: 35084 - رقم الحدیث الباب: 1]

35084- 1- ⁽⁹⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ صَفْوَانَ وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ جَمِیعاً عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یُخَالِفُ یَحْیَی بْنُ سَعِیدٍ قُضَاتَکُمْ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ هَاتِ شَیْئاً مِمَّا اخْتَلَفُوا فِیهِ قُلْتُ اقْتَتَلَ غُلَامَانِ فِی الرَّحَبَةِ فَعَضَّ أَحَدُهُمَا صَاحِبَهُ-

فَعَمَدَ الْمَعْضُوضُ إِلَی حَجَرٍ فَضَرَبَ بِهِ رَأْسَ صَاحِبِهِ الَّذِی عَضَّهُ فَشَجَّهُ فَکُزَّ فَمَاتَ فَرُفِعَ ذَلِکَ إِلَی یَحْیَی بْنِ سَعِیدٍ فَأَقَادَهُ فَعَظُمَ ذَلِکَ عَلَی ⁽¹⁾ابْنِ أَبِی لَیْلَی وَ ابْنِ شُبْرُمَةَ- وَ کَثُرَ فِیهِ الْکَلَامُ وَ قَالُوا إِنَّمَا هَذَا الْخَطَأُ فَوَدَاهُ عِیسَی بْنُ عَلِیٍّ مِنْ مَالِهِ قَالَ فَقَالَ إِنَّ مَنْ عِنْدَنَا لَیُقِیدُونَ بِالْوَکْزَةِ وَ إِنَّمَا الْخَطَأُ أَنْ یُرِیدَ الشَّیْ‌ءَ فَیُصِیبَ غَیْرَهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از عبدالرحمن بن حجاج روایت است که گفت: امام صادق (علیه السلام) به من فرمود: یحیی بن سعید با قضات شما مخالفت می‌کند. گفتم: بله. فرمود: چیزی از موارد اختلافشان را بگو. گفتم: دو پسر در میدان جنگیدند، یکی از آنها دیگری را گاز گرفت. پس آنکه گاز گرفته شده بود، سنگی برداشت و به سر آنکه او را گاز گرفته بود، زد و او را زخمی کرد و او مرد. این موضوع به یحیی بن سعید گزارش شد و او قصاص کرد. این موضوع برای ابن ابی لیلا و ابن شبرمه بزرگ بود و در این باره زیاد صحبت کردند و گفتند: این خطا است. عیسی بن علی از مال خود دیه را پرداخت. امام (علیه السلام) فرمود: کسانی که نزد ما هستند، با ضربه قصاص می‌کنند و خطا این است که بخواهد چیزی را بزند و به چیز دیگری اصابت کند

[رقم الحدیث الکلی: 35085 - رقم الحدیث الباب: 2]

35085- 2- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْنَاهُ عَنْ رَجُلٍ ضَرَبَ رَجُلًا بِعَصًا فَلَمْ یُقْلِعْ عَنْهُ الضَّرْبَ حَتَّی مَاتَ أَ یُدْفَعُ إِلَی وَلِیِّ الْمَقْتُولِ فَیَقْتُلَهُ قَالَ نَعَمْ وَ لَکِنْ لَا یُتْرَکُ یَعْبَثُ بِهِ وَ لَکِنْ یُجِیزُ عَلَیْهِ بِالسَّیْفِ.

ترجمه:

از ابی الصباح کنانی روایت است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره مردی که با چوب به مرد دیگری ضربه زد و از زدن دست برنداشت تا اینکه او مرد، پرسیدیم. آیا او به ولی مقتول تحویل داده می‌شود تا او را بکشد؟ امام (علیه السلام) فرمود: بله، ولی او را رها نمی‌گذارند تا با او بازی کند، بلکه با شمشیر او را می‌کشد.

[رقم الحدیث الکلی: 35086 - رقم الحدیث الباب: 3]

35086- 3- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْعَمْدُ کُلُّ مَا اعْتَمَدَ شَیْئاً فَأَصَابَهُ بِحَدِیدَةٍ أَوْ بِحَجَرٍ أَوْ بِعَصًا أَوْ بِوَکْزَةٍ فَهَذَا کُلُّهُ عَمْدٌ وَ الْخَطَأُ مَنِ اعْتَمَدَ شَیْئاً فَأَصَابَ غَیْرَهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽⁵⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ وَ رَوَی الَّذِی قَبْلَهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ.

ترجمه:

از حلبی روایت است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: عمد هر چیزی است که عمداً انجام شود و به چیزی اصابت کند، مانند ضربه زدن با آهن، سنگ، چوب یا مشت. این‌ها همه عمد هستند. و خطا این است که کسی بخواهد چیزی را بزند و به چیز دیگری اصابت کند.

[رقم الحدیث الکلی: 35087 - رقم الحدیث الباب: 4]

35087- 4- ⁽¹⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ یُونُسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ فُضَیْلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْعَمْدُ الَّذِی یَضْرِبُ بِالسِّلَاحِ أَوْ بِالْعَصَا لَا یُقْلِعُ عَنْهُ حَتَّی یَقْتُلَ وَ الْخَطَأُ الَّذِی لَا یَتَعَمَّدُهُ.

ترجمه:

از علاء بن فضیل روایت است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: عمد این است که با سلاح یا چوب ضربه بزند و دست برندارد تا بکشد. و خطا این است که تعمدی در کار نباشد.

[رقم الحدیث الکلی: 35088 - رقم الحدیث الباب: 5]

35088- 5- ⁽²⁾وَ عَنْ یُونُسَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنْ ضَرَبَ رَجُلٌ رَجُلًا بِعَصًا أَوْ بِحَجَرٍ فَمَاتَ مِنْ ضَرْبَةٍ وَاحِدَةٍ قَبْلَ أَنْ یَتَکَلَّمَ فَهُوَ یُشْبِهُ ⁽³⁾الْعَمْدَ فَالدِّیَةُ عَلَی الْقَاتِلِ وَ إِنْ عَلَاهُ وَ أَلَحَّ عَلَیْهِ بِالْعَصَا أَوْ بِالْحِجَارَةِ حَتَّی یَقْتُلَهُ فَهُوَ عَمْدٌ یُقْتَلُ بِهِ وَ إِنْ ضَرَبَهُ ضَرْبَةً وَاحِدَةً فَتَکَلَّمَ ثُمَّ مَکَثَ یَوْماً أَوْ أَکْثَرَ مِنْ یَوْمٍ ⁽⁴⁾فَهُوَ شِبْهُ الْعَمْدِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ ⁽⁵⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

از یونس روایت است که از برخی اصحابش از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده‌اند: اگر مردی با چوب یا سنگ به مرد دیگری ضربه بزند و او از یک ضربه بمیرد قبل از اینکه بتواند صحبت کند، این شبیه به عمد است و دیه بر عهده قاتل است. و اگر با چوب یا سنگ به او ضربه بزند و اصرار کند تا او را بکشد، این عمد است و قاتل قصاص می‌شود. و اگر یک ضربه بزند و او صحبت کند و سپس یک روز یا بیشتر زنده بماند، این شبه عمد است.

[رقم الحدیث الکلی: 35089 - رقم الحدیث الباب: 6]

35089- 6- ⁽⁶⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ جَمِیعاً عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: قَتْلُ الْعَمْدِ کُلُّ مَا عَمَدَ بِهِ الضَّرْبَ فَعَلَیْهِ الْقَوَدُ وَ إِنَّمَا الْخَطَأُ أَنْ تُرِیدَ الشَّیْ‌ءَ فَتُصِیبَ غَیْرَهُ وَ قَالَ إِذَا أَقَرَّ عَلَی نَفْسِهِ بِالْقَتْلِ قُتِلَ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ عَلَیْهِ بَیِّنَةٌ.

ترجمه:

از جمیل بن دراج روایت است که از برخی اصحاب ما از یکی از دو امام (علیهما السلام) نقل کرده‌اند: قتل عمد هر چیزی است که عمداً با آن ضربه زده شود و بر او قصاص واجب است. و خطا این است که بخواهی چیزی را بزنی و به چیز دیگری اصابت کنی. و فرمود: اگر کسی به قتل کسی اعتراف کند، کشته می‌شود حتی اگر بر او بینه‌ای نباشد.

[رقم الحدیث الکلی: 35090 - رقم الحدیث الباب: 7]

35090- 7- ⁽⁷⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ جَمِیعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ أَرْمِی الرَّجُلَ

بِالشَّیْ‌ءِ الَّذِی لَا یَقْتُلُ مِثْلُهُ قَالَ هَذَا خَطَأٌ ثُمَّ أَخَذَ حَصَاةً صَغِیرَةً فَرَمَی بِهَا قُلْتُ أَرْمِی الشَّاةَ فَأُصِیبُ رَجُلًا قَالَ هَذَا الْخَطَأُ الَّذِی لَا شَکَّ فِیهِ وَ الْعَمْدُ الَّذِی یَضْرِبُ بِالشَّیْ‌ءِ الَّذِی یُقْتَلُ بِمِثْلِهِ.

ترجمه:

از ابان روایت است که از ابی العباس از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده‌اند: به او گفتم: مردی را با چیزی که معمولاً نمی‌کشد، می‌زنم. امام (علیه السلام) فرمود: این خطا است. سپس سنگریزه کوچکی برداشت و آن را پرتاب کرد. گفتم: گوسفندی را هدف می‌گیرم و به مردی اصابت می‌کند. امام (علیه السلام) فرمود: این خطایی است که هیچ شکی در آن نیست. و عمد این است که با چیزی ضربه بزنی که معمولاً می‌کشد.

[رقم الحدیث الکلی: 35091 - رقم الحدیث الباب: 8]

35091- 8- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَوْ أَنَّ رَجُلًا ضَرَبَ رَجُلًا بِخَزَفَةٍ أَوْ بِآجُرَّةٍ أَوْ بِعُودٍ فَمَاتَ کَانَ عَمْداً ⁽²⁾.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ طَرِیفِ بْنِ نَاصِحٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ ⁽³⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽⁴⁾

وَ کَذَا الْحَدِیثَانِ اللَّذَانِ قَبْلَهُ أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی مَا یَقْتُلُ مِثْلُهُ أَوْ عَلَی تَکْرَارِ الضَّرْبِ.

ترجمه:

از ابی بصیر روایت است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: اگر مردی به مرد دیگری با تکه‌ای سفال، آجر یا چوب ضربه بزند و او بمیرد، این عمل عمد محسوب می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35092 - رقم الحدیث الباب: 9]

35092- 9- ⁽⁵⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَیْنِ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْخَطَإِ الَّذِی فِیهِ الدِّیَةُ وَ الْکَفَّارَةُ أَ هُوَ أَنْ یَعْتَمِدَ ⁽⁶⁾ضَرْبَ رَجُلٍ وَ لَا یَعْتَمِدَ قَتْلَهُ فَقَالَ نَعَمْ قُلْتُ رَمَی شَاةً فَأَصَابَ إِنْسَاناً قَالَ ذَاکَ الْخَطَأُ الَّذِی لَا شَکَّ فِیهِ عَلَیْهِ الدِّیَةُ وَ الْکَفَّارَةُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ وَ زَادَ فِی أَوَّلِهِ أَنَّهُ قَالَ إِذَا ضَرَبَ الرَّجُلُ بِالْحَدِیدَةِ فَذَلِکَ الْعَمْدُ ⁽⁷⁾

ترجمه:

از ابی العباس روایت است که از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم درباره خطایی که در آن دیه و کفاره واجب است. آیا این خطا به معنای ضربه زدن عمدی به مردی است که قصد کشتن او را نداشته باشد؟ امام (علیه السلام) فرمود: بله. گفتم: گوسفندی را هدف قرار می‌دهم و به انسان اصابت می‌کند. امام (علیه السلام) فرمود: این خطایی است که هیچ شکی در آن نیست و بر عهده‌اش دیه و کفاره است.

[رقم الحدیث الکلی: 35093 - رقم الحدیث الباب: 10]

35093- 10- ⁽¹⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ عَبْدٍ صَالِحٍ ع فِی رَجُلٍ ضَرَبَ رَجُلًا بِعَصًا فَلَمْ یَرْفَعِ الْعَصَا حَتَّی مَاتَ قَالَ یُدْفَعُ إِلَی أَوْلِیَاءِ الْمَقْتُولِ وَ لَکِنْ لَا یُتْرَکُ یُتَلَذَّذُ بِهِ وَ لَکِنْ یُجَازُ ⁽²⁾عَلَیْهِ بِالسَّیْفِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ ⁽³⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

از موسی بن بکر روایت است که از عبد صالح (علیه السلام) درباره مردی که با چوب به مرد دیگری ضربه زده و دست از زدن برنداشته تا او بمیرد، پرسیدند. امام (علیه السلام) فرمود: او به ولی‌های مقتول تحویل داده می‌شود، اما او را رها نمی‌کنند تا با او بازی کنند، بلکه با شمشیر او را می‌کشند.

[رقم الحدیث الکلی: 35094 - رقم الحدیث الباب: 11]

35094- 11- ⁽⁴⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی الْخَطَإِ شِبْهِ الْعَمْدِ أَنْ تَقْتُلَهُ ⁽⁵⁾بِالسَّوْطِ أَوْ بِالْعَصَا أَوْ بِالْحِجَارَةِ إِنَّ دِیَةَ ذَلِکَ تُغَلَّظُ وَ هِیَ مِائَةٌ مِنَ الْإِبِلِ الْحَدِیثَ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از عبدالله بن سنان روایت است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که فرمود: امیرالمؤمنین (علیه السلام) در مورد خطای شبیه به عمد فرمود: این است که کسی را با شلاق، چوب یا سنگ بکشی. دیه این نوع قتل سنگین‌تر است و معادل صد شتر است.

[رقم الحدیث الکلی: 35095 - رقم الحدیث الباب: 12]

35095- 12- ⁽⁷⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ وَ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ جَمِیعاً عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ ضَرَبَ رَجُلًا بِعَصًا فَلَمْ یَرْفَعْ عَنْهُ حَتَّی قُتِلَ أَ یُدْفَعُ إِلَی أَوْلِیَاءِ الْمَقْتُولِ قَالَ نَعَمْ وَ لَکِنْ لَا یُتْرَکُ یُعْبَثُ بِهِ وَ لَکِنْ یُجَازُ عَلَیْهِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ مِثْلَهُ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

از سلیمان بن خالد روایت است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره مردی که با چوب به مرد دیگری ضربه زد و دست برنداشت تا او کشته شد، پرسیدم. آیا او به ولی‌های مقتول تحویل داده می‌شود؟ امام (علیه السلام) فرمود: بله، اما او را رها نمی‌کنند تا با او بازی کنند، بلکه به او قصاص می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35096 - رقم الحدیث الباب: 13]

35096- 13- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ وَ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الْعَمْدَ أَنْ یَتَعَمَّدَهُ فَیَقْتُلَهُ بِمَا یَقْتُلُ مِثْلُهُ وَ الْخَطَأَ أَنْ یَتَعَمَّدَهُ وَ لَا یُرِیدَ قَتْلَهُ یَقْتُلُهُ بِمَا لَا یَقْتُلُ مِثْلُهُ وَ الْخَطَأُ الَّذِی لَا شَکَّ فِیهِ أَنْ یَتَعَمَّدَ شَیْئاً آخَرَ فَیُصِیبَهُ.

ترجمه:

از زراره روایت است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: عمد این است که عمداً کسی را بکشد با چیزی که معمولاً می‌کشد. و خطا این است که عمداً به کسی ضربه بزند، اما قصد کشتن او را نداشته باشد و او را با چیزی بکشد که معمولاً نمی‌کشد. و خطایی که هیچ شکی در آن نیست، این است که عمداً چیزی دیگری را هدف قرار دهد، اما به انسان اصابت کند.

[رقم الحدیث الکلی: 35097 - رقم الحدیث الباب: 14]

35097- 14- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: جَمِیعُ الْحَدِیدِ هُوَ عَمْدٌ.

ترجمه:

از سکونی روایت است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: همه انواع آهن (سلاح‌های آهنی) عمد محسوب می‌شود

[رقم الحدیث الکلی: 35098 - رقم الحدیث الباب: 15]

35098- 15- ⁽³⁾الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ شُعْبَةَ فِی تُحَفِ الْعُقُولِ عَنِ النَّبِیِّ ص أَنَّهُ قَالَ فِی خُطْبَةِ الْوَدَاعِ وَ الْعَمْدُ قَوَدٌ وَ شِبْهُ الْعَمْدِ مَا قُتِلَ بِالْعَصَا وَ الْحَجَرِ وَ فِیهِ مِائَةُ بَعِیرٍ فَمَنْ زَادَ فَهُوَ مِنَ الْجَاهِلِیَّةِ.

ترجمه:

حسن بن علی بن شعبه در کتاب "تحف العقول" روایت کرده است که پیامبر (صلی الله علیه و آله) در خطبه وداع فرمود: "قتل عمد قصاص دارد و شبه عمد قتل با چوب و سنگ است که دیه آن صد شتر است و کسی که بیش از این بپردازد از جاهلیت است."

[رقم الحدیث الکلی: 35099 - رقم الحدیث الباب: 16]

35099- 16- ⁽⁴⁾الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: کُلُّ مَا أُرِیدَ بِهِ فَفِیهِ الْقَوَدُ وَ إِنَّمَا الْخَطَأُ أَنْ تُرِیدَ الشَّیْ‌ءَ فَتُصِیبَ غَیْرَهُ.

ترجمه:

از ابن ابی عمیر روایت است که از برخی اصحابشان از یکی از دو امام (علیهما السلام) نقل کرده‌اند: هر چیزی که قصد آن ضربه زدن باشد، قصاص دارد. و خطا این است که بخواهی چیزی را بزنی و به چیز دیگری اصابت کنی.

[رقم الحدیث الکلی: 35100 - رقم الحدیث الباب: 17]

35100- 17- ⁽⁵⁾وَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الْخَطَأَ أَنْ تَعْمِدَهُ وَ لَا تُرِیدَ قَتْلَهُ بِمَا لَا یَقْتُلُ مِثْلُهُ وَ الْخَطَأَ لَیْسَ فِیهِ شَکٌّ أَنْ تَعْمِدَ شَیْئاً آخَرَ فَتُصِیبَهُ.

ترجمه:

از زراره روایت است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: خطا این است که عمداً به کسی ضربه بزنی و قصد کشتن او را نداشته باشی و با چیزی که معمولاً نمی‌کشد، او را بکشی. و خطایی که هیچ شکی در آن نیست، این است که عمداً چیزی دیگری را هدف قرار دهی و به انسان اصابت کند.

[رقم الحدیث الکلی: 35101 - رقم الحدیث الباب: 18]

35101- 18- ⁽⁶⁾وَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِنَّمَا الْخَطَأُ أَنْ تُرِیدَ شَیْئاً فَتُصِیبَ غَیْرَهُ فَأَمَّا کُلُّ شَیْ‌ءٍ قَصَدْتَ إِلَیْهِ فَأَصَبْتَهُ فَهُوَ الْعَمْدُ.

ترجمه:

از عبدالرحمن بن حجاج روایت است که امام صادق (علیه السلام) در حدیثی فرمود: خطا این است که بخواهی چیزی را بزنی و به چیز دیگری اصابت کنی. اما هر چیزی که عمداً قصد آن را داشتی و به آن اصابت کردی، عمد محسوب می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35102 - رقم الحدیث الباب: 19]

35102- 19- ⁽¹⁾وَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْخَطَإِ الَّذِی فِیهِ الدِّیَةُ وَ الْکَفَّارَةُ هُوَ الرَّجُلُ یَضْرِبُ الرَّجُلَ وَ لَا یَتَعَمَّدُ ⁽²⁾قَالَ نَعَمْ [قُلْتُ] ⁽³⁾وَ إِذَا رَمَی شَیْئاً فَأَصَابَ رَجُلًا قَالَ ذَاکَ الْخَطَأُ الَّذِی لَا شَکَّ فِیهِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از فضل بن عبدالملک روایت است که از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم درباره خطایی که در آن دیه و کفاره واجب است. آیا این خطا به معنای ضربه زدن به مردی است که قصد ضربه زدن نداشته باشد؟ امام (علیه السلام) فرمود: بله. گفتم: و اگر چیزی را هدف بگیری و به مردی اصابت کند؟ امام (علیه السلام) فرمود: این خطایی است که هیچ شکی در آن نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 35103 - رقم الحدیث الباب: 20]

35103- 20- ⁽⁵⁾وَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْعَمْدُ أَنْ تَعَمَّدَهُ فَتَقْتُلَهُ بِمَا مِثْلُهُ یَقْتُلُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی تَفْسِیرِ الْخَطَإِ فِی کَفَّارَاتِ الصَّیْدِ فِی الْإِحْرَامِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از زراره روایت است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: عمد این است که عمداً کسی را بزنی و او را با چیزی بکشی که معمولاً می‌کشد.

12- بَابُ حُکْمِ مَا لَوِ اشْتَرَکَ اثْنَانِ فَصَاعِداً فِی قَتْلِ وَاحِدٍ7525

اشارة

⁽⁷⁾12 بَابُ حُکْمِ مَا لَوِ اشْتَرَکَ اثْنَانِ فَصَاعِداً فِی قَتْلِ وَاحِدٍ

ترجمه:

بخش حکم در مورد اینکه اگر دو نفر یا بیشتر در قتل یک نفر شریک باشند

[رقم الحدیث الکلی: 35104 - رقم الحدیث الباب: 1]

35104- 1- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سِرْحَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلَیْنِ قَتَلَا رَجُلًا قَالَ إِنْ شَاءَ أَوْلِیَاءُ الْمَقْتُولِ أَنْ یُؤَدُّوا دِیَةً وَ یَقْتُلُوهُمَا جَمِیعاً قَتَلُوهُمَا.

ترجمه:

از داود بن سرحان روایت است که امام صادق (علیه السلام) درباره دو مردی که مردی را کشته‌اند، فرمود: اگر ولی‌های مقتول بخواهند، می‌توانند دیه را بپردازند و هر دو را بکشند.

[رقم الحدیث الکلی: 35105 - رقم الحدیث الباب: 2]

35105- 2- ⁽⁹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ فِی کِتَابِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ یَرْفَعُهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ أَرْبَعَةِ أَنْفُسٍ قَتَلُوا رَجُلًا مَمْلُوکٍ وَ حُرٍّ وَ حُرَّةٍ وَ مُکَاتَبٍ قَدْ أَدَّی نِصْفَ مُکَاتَبَتِهِ قَالَ عَلَیْهِمُ الدِّیَةُ عَلَی الْحُرِّ رُبُعُ الدِّیَةِ وَ عَلَی الْحُرَّةِ رُبُعُ الدِّیَةِ وَ عَلَی الْمَمْلُوکِ أَنْ یُخَیَّرَ مَوْلَاهُ فَإِنْ

شَاءَ أَدَّی عَنْهُ وَ إِنْ شَاءَ دَفَعَهُ بِرُمَّتِهِ لَا یَغْرَمُ أَهْلُهُ شَیْئاً وَ عَلَی الْمُکَاتَبِ فِی مَالِهِ نِصْفُ الرُّبُعِ وَ عَلَی الَّذِینَ کَاتَبُوهُ نِصْفُ الرُّبُعِ فَذَلِکَ الرُّبُعُ لِأَنَّهُ قَدْ عَتَقَ نِصْفُهُ.

ترجمه:

از ابراهیم بن هاشم روایت است که به امام صادق (علیه السلام) نسبت داده شده که ایشان در مورد چهار نفری که یک مرد، اعم از مملوک، آزاد، زن و مکاتبی که نیمی از مکاتبت خود را انجام داده، کشته‌اند، سوال شد. امام (علیه السلام) فرمود: بر آنها دیه واجب است. بر آزاد، یک چهارم دیه و بر زن آزاد، یک چهارم دیه و بر مملوک این است که مولای او انتخاب کند؛ اگر بخواهد دیه او را پرداخت کند و اگر نخواهد، او را تسلیم کند و خانواده او چیزی را بر عهده ندارند. بر مکاتب در مالش نیمی از یک چهارم و بر کسانی که او را مکاتب کرده‌اند، نیمی از یک چهارم واجب است. زیرا نیمی از او آزاد شده است.

[رقم الحدیث الکلی: 35106 - رقم الحدیث الباب: 3]

35106- 3- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی عَشَرَةٍ اشْتَرَکُوا فِی قَتْلِ رَجُلٍ قَالَ یُخَیَّرُ أَهْلُ الْمَقْتُولِ فَأَیَّهُمْ شَاءُوا قَتَلُوا وَ یَرْجِعُ أَوْلِیَاؤُهُ عَلَی الْبَاقِینَ بِتِسْعَةِ أَعْشَارِ الدِّیَةِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از حلبی روایت است که امام صادق (علیه السلام) درباره ده نفری که در قتل یک مرد شریک بودند، فرمود: خانواده مقتول می‌توانند هر یک از آن ده نفر را که بخواهند، بکشند و ولی‌های او به مابقی نه نفر با نه‌دهم دیه مراجعه می‌کنند.

[رقم الحدیث الکلی: 35107 - رقم الحدیث الباب: 4]

35107- 4- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلَیْنِ قَتَلَا رَجُلًا قَالَ إِنْ أَرَادَ أَوْلِیَاءُ الْمَقْتُولِ قَتْلَهُمَا أَدَّوْا دِیَةً کَامِلَةً وَ قَتَلُوهُمَا وَ تَکُونُ الدِّیَةُ بَیْنَ أَوْلِیَاءِ الْمَقْتُولَیْنِ فَإِنْ أَرَادُوا قَتْلَ أَحَدِهِمَا قَتَلُوهُ وَ أَدَّی الْمَتْرُوکُ نِصْفَ الدِّیَةِ إِلَی أَهْلِ الْمَقْتُولِ وَ إِنْ لَمْ یُؤَدِّ دِیَةَ أَحَدِهِمَا وَ لَمْ یَقْتُلْ أَحَدَهُمَا قَبِلَ الدِّیَةَ صَاحِبُهُ مِنْ کِلَیْهِمَا (وَ إِنْ قَبِلَ أَوْلِیَاؤُهُ الدِّیَةَ کَانَتْ عَلَیْهِمَا) ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از عبدالله بن مسکان روایت است که امام صادق (علیه السلام) درباره دو مردی که مردی را کشته‌اند، فرمود: اگر ولی‌های مقتول بخواهند، می‌توانند دیه کامل را بپردازند و هر دو را بکشند و دیه بین ولی‌های مقتول تقسیم می‌شود. اگر بخواهند یکی از آنها را بکشند، او را می‌کشند و دیگری نصف دیه را به خانواده مقتول می‌پردازد. اگر دیه یکی از آنها پرداخت نشود و یکی از آنها کشته نشود، ولی‌های مقتول دیه را از هر دو نفر قبول می‌کنند.

[رقم الحدیث الکلی: 35108 - رقم الحدیث الباب: 5]

35108- 5- ⁽⁵⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا قَتَلَ الرَّجُلَانِ وَ الثَّلَاثَةُ رَجُلًا فَإِنْ أَرَادُوا ⁽⁶⁾قَتْلَهُمْ تَرَادُّوا فَضْلَ الدِّیَاتِ (فَإِنْ قَبِلَ أَوْلِیَاؤُهُ الدِّیَةَ کَانَتْ عَلَیْهِمَا) ⁽⁷⁾وَ إِلَّا أَخَذُوا دِیَةَ صَاحِبِهِمْ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ ⁽¹⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ وَ الَّذِی قَبْلَهُمَا بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ.

ترجمه:

از ابن مسکان روایت است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: اگر دو یا سه نفر مردی را بکشند، اگر ولی‌های مقتول بخواهند آنها را بکشند، باید تفاوت دیات را بین خودشان تقسیم کنند. اگر ولی‌های مقتول دیه را قبول کنند، این دیه بر عهده آن دو یا سه نفر است. و اگر قبول نکنند، دیه را از قاتلان دریافت می‌کنند.

[رقم الحدیث الکلی: 35109 - رقم الحدیث الباب: 6]

35109- 6- ⁽²⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ عَنْ أَبَانٍ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع عَشَرَةٌ قَتَلُوا رَجُلًا قَالَ إِنْ شَاءَ أَوْلِیَاؤُهُ قَتَلُوهُمْ جَمِیعاً وَ غَرِمُوا تِسْعَ دِیَاتٍ وَ إِنْ شَاءُوا تَخَیَّرُوا رَجُلًا فَقَتَلُوهُ وَ أَدَّی التِّسْعَةُ الْبَاقُونَ إِلَی أَهْلِ الْمَقْتُولِ الْأَخِیرِ عُشْرَ الدِّیَةِ کُلُّ رَجُلٍ مِنْهُمْ قَالَ ثُمَّ الْوَالِی بَعْدُ یَلِی أَدَبَهُمْ وَ حَبْسَهُمْ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبَانٍ ⁽³⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از فضیل بن یسار روایت است که گفت: به امام باقر (علیه السلام) گفتم: ده نفر مردی را کشته‌اند. امام (علیه السلام) فرمود: اگر ولی‌های مقتول بخواهند، می‌توانند همه آنها را بکشند و نه دیه را بپردازند. و اگر بخواهند، می‌توانند یک نفر را انتخاب کنند و او را بکشند و نه نفر باقی‌مانده هر کدام یک دهم دیه را به خانواده مقتول بپردازند. سپس والی بعد از آن به تربیت و حبس آنها می‌پردازد.

[رقم الحدیث الکلی: 35110 - رقم الحدیث الباب: 7]

35110- 7- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا اجْتَمَعَ ⁽⁶⁾الْعِدَّةُ عَلَی قَتْلِ رَجُلٍ وَاحِدٍ حَکَمَ الْوَالِی أَنْ یُقْتَلَ أَیُّهُمْ شَاءُوا وَ لَیْسَ لَهُمْ أَنْ یَقْتُلُوا أَکْثَرَ مِنْ وَاحِدٍ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِیِّهِ سُلْطاناً فَلا یُسْرِفْ فِی الْقَتْلِ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

از ابی العباس و دیگری روایت است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: اگر چند نفر در قتل یک نفر شریک باشند، والی حکم می‌کند که یکی از آنها را که ولی‌های مقتول بخواهند، بکشند و نمی‌توانند بیش از یک نفر را بکشند. زیرا خداوند عزوجل می‌فرماید: "و هر کس مظلومانه کشته شود، به ولی او قدرت دادیم پس در کشتن اسراف نکند" (اسراء، 33).

[رقم الحدیث الکلی: 35111 - رقم الحدیث الباب: 8]

35111- 8- ⁽⁸⁾وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ زَادَ وَ إِذَا قَتَلَ ثَلَاثَةٌ وَاحِداً خُیِّرَ الْوَالِی أَیَّ الثَّلَاثَةِ شَاءَ أَنْ یَقْتُلَ

وَ یَضْمَنُ الْآخَرَانِ ثُلُثَیِ الدِّیَةِ لِوَرَثَةِ الْمَقْتُولِ.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی التَّقِیَّةِ أَوْ عَلَی مَا مَرَّ ⁽¹⁾مِنَ التَّفْصِیلِ وَ هُوَ أَنَّ لَهُمْ قَتْلَ مَا زَادَ عَلَی وَاحِدٍ إِذَا أَدَّوْا مَا بَقِیَ مِنَ الدِّیَةِ وَ إِلَّا فَلَهُمْ قَتْلُ وَاحِدٍ فَقَطْ وَ یَحْتَمِلُ الْکَرَاهَةَ.

ترجمه:

از ابن ابی عمیر روایت است که افزود: اگر سه نفر یک نفر را بکشند، والی می‌تواند هر یک از آن سه نفر را که بخواهد، بکشد و دو نفر دیگر دو سوم دیه را به ورثه مقتول بپردازند.

می گویم :مرحوم شیخ این روایت را به تقیه یا به تفصیل(افضل بودن) حمل کرده است و این است که آنها می‌توانند بیش از یک نفر را بکشند اگر مابقی دیه را بپردازند و اگر نه، فقط یک نفر را می‌توانند بکشند و احتمال کراهت هم دارد.

[رقم الحدیث الکلی: 35112 - رقم الحدیث الباب: 9]

35112- 9- ⁽²⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْمُبَارَکِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ ⁽³⁾عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی عَبْدٍ وَ حُرٍّ قَتَلَا رَجُلًا ⁽⁴⁾قَالَ إِنْ شَاءَ قَتَلَ الْحُرَّ وَ إِنْ شَاءَ قَتَلَ الْعَبْدَ فَإِنِ اخْتَارَ قَتْلَ الْحُرِّ ضَرَبَ جَنْبَیِ الْعَبْدِ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از اسحاق بن عمار روایت است که امام صادق (علیه السلام) درباره عبد و حری که مردی را کشته‌اند، فرمود: اگر ولی‌های مقتول بخواهند، می‌توانند حر را بکشند و اگر بخواهند، عبد را بکشند. اگر کشتن حر را انتخاب کنند، عبد را تنبیه می‌کنند

[رقم الحدیث الکلی: 35113 - رقم الحدیث الباب: 10]

35113- 10- ⁽⁷⁾وَ عَنْهُ عَنْ بُنَانِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْمٍ مَمَالِیکَ اجْتَمَعُوا عَلَی قَتْلِ حُرٍّ مَا حَالُهُمْ فَقَالَ یُقْتَلُونَ بِهِ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْمٍ أَحْرَارٍ اجْتَمَعُوا عَلَی قَتْلِ مَمْلُوکٍ مَا حَالُهُمْ فَقَالَ یَرُدُّونَ ⁽⁸⁾قِیمَتَهُ ⁽⁹⁾.

وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ أَسْقَطَ مِنْ أَوَّلِهِ لَفْظَ مَمَالِیکَ ⁽¹⁾

ترجمه:

از علی بن جعفر روایت است که از برادرش موسی بن جعفر (علیه السلام) پرسید: درباره گروهی از بردگان که در قتل یک فرد آزاد شرکت کرده‌اند، وضعیت آنها چیست؟ امام (علیه السلام) فرمود: آنها به خاطر این قتل کشته می‌شوند. و درباره گروهی از افراد آزاد که در قتل یک برده شرکت کرده‌اند، پرسید: وضعیت آنها چیست؟ امام (علیه السلام) فرمود: آنها باید قیمت برده را بپردازند.

[رقم الحدیث الکلی: 35114 - رقم الحدیث الباب: 11]

35114- 11- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ بِنْتِ إِلْیَاسَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سِرْحَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلَیْنِ قَتَلَا رَجُلًا قَالَ یُقْتَلَانِ إِنْ شَاءَ أَهْلُ الْمَقْتُولِ وَ یُرَدُّ عَلَی أَهْلِهِمَا دِیَةٌ وَاحِدَةٌ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽³⁾.

ترجمه:

از داود بن سرحان روایت است که امام صادق (علیه السلام) درباره دو مردی که مردی را کشته‌اند، فرمود: اگر ولی‌های مقتول بخواهند، می‌توانند هر دو را بکشند و دیه یک نفر را به خانواده آنها بپردازند.

13- بَابُ حُکْمِ مَنْ أَمَرَ غَیْرَهُ بِالْقَتْلِ‌

اشارة

⁽⁴⁾13 بَابُ حُکْمِ مَنْ أَمَرَ غَیْرَهُ بِالْقَتْلِ

ترجمه:

باب حکم در مورد کسی که دیگری را به قتل امر کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 35115 - رقم الحدیث الباب: 1]

35115- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی رَجُلٍ أَمَرَ رَجُلًا بِقَتْلِ رَجُلٍ ⁽⁶⁾فَقَالَ یُقْتَلُ بِهِ الَّذِی قَتَلَهُ وَ یُحْبَسُ الْآمِرُ بِقَتْلِهِ فِی الْحَبْسِ حَتَّی یَمُوتَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ أَمَرَ رَجُلًا حُرّاً ⁽⁸⁾

ترجمه:

از زراره روایت است که امام باقر (علیه السلام) درباره مردی که دیگری را به قتل امر کرده است، فرمود: کسی که قتل را انجام داده است، کشته می‌شود و کسی که امر به قتل داده است، در زندان نگه داشته می‌شود تا بمیرد.

[رقم الحدیث الکلی: 35116 - رقم الحدیث الباب: 2]

35116- 2- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ الْکَشِّیُّ فِی کِتَابِ الرِّجَالِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ حَمَّادٍ النَّابِ عَنِ الْمِسْمَعِیِّ فِی حَدِیثٍ أَنَّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع دَخَلَ عَلَی دَاوُدَ بْنِ عَلِیٍّ- لَمَّا قَتَلَ الْمُعَلَّی بْنَ خُنَیْسٍ- فَقَالَ یَا دَاوُدُ قَتَلْتَ مَوْلَایَ وَ أَخَذْتَ مَالِی فَقَالَ دَاوُدُ مَا أَنَا قَتَلْتُهُ وَ لَا أَخَذْتُ (بِمَالِکَ فَقَالَ) ⁽²⁾وَ اللَّهِ لَأَدْعُوَنَّ اللَّهَ عَلَی مَنْ قَتَلَ مَوْلَایَ وَ أَخَذَ مَالِی فَقَالَ مَا أَنَا قَتَلْتُهُ وَ لَکِنْ قَتَلَهُ صَاحِبُ شُرْطَتِی فَقَالَ بِإِذْنِکَ أَوْ بِغَیْرِ إِذْنِکَ فَقَالَ بِغَیْرِ إِذْنِی فَقَالَ یَا إِسْمَاعِیلُ شَأْنَکَ بِهِ فَخَرَجَ إِسْمَاعِیلُ وَ السَّیْفُ مَعَهُ حَتَّی قَتَلَهُ فِی مَجْلِسِهِ.

ترجمه:

از مسمعی روایت است که امام صادق (علیه السلام) به دیدار داود بن علی رفت، زمانی که معلی بن خنیس را کشته بود. امام (علیه السلام) فرمود: "ای داود، مولای(دوست) من را کشتی و مال من را گرفتی." داود گفت: "من او را نکشتم و مال تو را نگرفتم." امام (علیه السلام) فرمود: "به خدا قسم، دعا (نفرین)می‌کنم بر کسی که مولای من را کشته و مال من را گرفته است." داود گفت: "من او را نکشتم، بلکه صاحب شرطه من او را کشت." امام (علیه السلام) فرمود: "با اجازه تو یا بدون اجازه تو؟" داود گفت: "بدون اجازه من." امام (علیه السلام) فرمود: "ای اسماعیل، کار تو با اوست." اسماعیل با شمشیر بیرون رفت و او را در مجلسش کشت.

[رقم الحدیث الکلی: 35117 - رقم الحدیث الباب: 3]

35117- 3- ⁽³⁾وَ عَنْ حَمْدَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ جَبْرَئِیلَ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنِ الْوَلِیدِ بْنِ صَبِیحٍ قَالَ: قَالَ دَاوُدُ بْنُ عَلِیٍّ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- مَا أَنَا قَتَلْتُهُ یَعْنِی مُعَلًّی قَالَ فَمَنْ قَتَلَهُ قَالَ السِّیرَافِیُّ وَ کَانَ صَاحِبَ شُرْطَتِهِ قَالَ أَقِدْنَا مِنْهُ قَالَ قَدْ أَقَدْتُکَ قَالَ فَلَمَّا أُخِذَ السِّیرَافِیُّ وَ قُدِّمَ لِیُقْتَلَ جَعَلَ یَقُولُ یَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِینَ یَأْمُرُونِّی بِقَتْلِ النَّاسِ فَأَقْتُلُهُمْ لَهُمْ ثُمَّ یَقْتُلُونِّی فَقُتِلَ السِّیرَافِیُّ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا ظَاهِرُهُ الْمُنَافَاةُ ⁽⁴⁾وَ نُبَیِّنُ وَجْهَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از ولید بن صبیح روایت است که داود بن علی به امام صادق (علیه السلام) گفت: "من او را نکشتم، یعنی معلی." امام (علیه السلام) فرمود: "پس چه کسی او را کشت؟" داود گفت: "سیرافی، که صاحب شرطه او بود." امام (علیه السلام) فرمود: "ما را از او قصاص کن." داود گفت: "من تو را قصاص کردم." وقتی سیرافی دستگیر شد و برای قتل آماده شد، گفت: "ای مسلمانان، آنها به من دستور می‌دهند که مردم را بکشم و من آنها را برایشان می‌کشم، سپس مرا می‌کشند." سیرافی کشته شد

14- بَابُ حُکْمِ مَنْ أَمَرَ عَبْدَهُ بِالْقَتْلِ‌

اشارة

⁽¹⁾14 بَابُ حُکْمِ مَنْ أَمَرَ عَبْدَهُ بِالْقَتْلِ

ترجمه:

باب حکم در مورد کسی که برده خود را به قتل امر کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 35118 - رقم الحدیث الباب: 1]

35118- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ أَمَرَ عَبْدَهُ أَنْ یَقْتُلَ رَجُلًا فَقَتَلَهُ قَالَ فَقَالَ یُقْتَلُ السَّیِّدُ بِهِ.

ترجمه:

از اسحاق بن عمار روایت است که امام صادق (علیه السلام) درباره مردی که برده خود را به قتل امر کرده است، فرمود: آن مرد (سید) به خاطر این قتل کشته می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35119 - رقم الحدیث الباب: 2]

35119- 2- ⁽³⁾وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی رَجُلٍ أَمَرَ عَبْدَهُ أَنْ یَقْتُلَ رَجُلًا فَقَتَلَهُ فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ هَلْ عَبْدُ الرَّجُلِ إِلَّا کَسَوْطِهِ أَوْ کَسَیْفِهِ یُقْتَلُ السَّیِّدُ ⁽⁴⁾وَ یُسْتَوْدَعُ الْعَبْدُ السِّجْنَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ السَّکُونِیِّ ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ إِلَی قَضَایَا عَلِیٍّ ع إِلَّا أَنَّهُ قَالَ: وَ یُسْتَوْدَعُ الْعَبْدُ فِی السِّجْنِ حَتَّی یَمُوتَ ⁽⁶⁾.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽⁷⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ.

ترجمه:

از سکونی روایت است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: امیرالمؤمنین (علیه السلام) درباره مردی که برده خود را به قتل امر کرده است، فرمود: آیا برده مرد چیزی جز شلاق یا شمشیر اوست؟ آن مرد (سید) کشته می‌شود و برده به زندان سپرده می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35120 - رقم الحدیث الباب: 3]

35120- 3- ⁽⁸⁾أَقُولُ: وَ نَقَلَ الْعَلَّامَةُ فِی الْمُخْتَلَفِ عَنِ الشَّیْخِ فِی الْخِلَافِ

أَنَّهُ قَالَ: اخْتَلَفَ ⁽¹⁾رِوَایَاتُ أَصْحَابِنَا فِی أَنَّ السَّیِّدَ إِذَا أَمَرَ عَبْدَهُ بِقَتْلِ غَیْرِهِ فَقَتَلَهُ فَعَلَی مَنْ یَجِبُ الْقَوَدُ فَرُوِیَ فِی بَعْضِهَا أَنَّ عَلَی السَّیِّدِ الْقَوَدَ.

ترجمه:

می‌گویم: مرحوم علامه در کتاب "المختلف" از مرحوم شیخ در کتاب "الخلاف" نقل کرده است که او گفت: روایت‌های اصحاب ما در مورد اینکه اگر سید به برده خود امر کند که دیگری را بکشد و او را بکشد، قصاص بر عهده کیست، اختلاف دارند. در برخی از این روایت‌ها آمده است که قصاص بر عهده سید است.

[رقم الحدیث الکلی: 35121 - رقم الحدیث الباب: 4]

35121- 4- ⁽²⁾وَ فِی بَعْضِهَا أَنَّ عَلَی الْعَبْدِ الْقَوَدَ وَ لَمْ یُفَصِّلُوا.

قَالَ وَ الْوَجْهُ فِی ذَلِکَ أَنَّهُ إِنْ کَانَ الْعَبْدُ مُخَیَّراً ⁽³⁾عَاقِلًا یَعْلَمُ أَنَّ مَا أَمَرَهُ بِهِ مَعْصِیَةٌ فَإِنَّ الْقَوَدَ عَلَی الْعَبْدِ وَ إِنْ کَانَ صَغِیراً أَوْ کَبِیراً لَا یُمَیِّزُ وَ اعْتَقَدَ أَنَّ جَمِیعَ مَا یَأْمُرُهُ بِهِ سَیِّدُهُ وَاجِبٌ عَلَیْهِ فِعْلُهُ کَانَ الْقَوَدُ عَلَی السَّیِّدِ.

ترجمه:

و در برخی روایت‌ها آمده است که قصاص بر عهده برده است و به جزئیات نپرداخته‌اند. گفته شده که وجه این است که اگر برده عاقل و مختار باشد و بداند که آنچه به او امر شده معصیت است، قصاص بر عهده برده است. و اگر برده کوچک یا بزرگ باشد که تمیز نمی‌دهد و معتقد باشد که همه آنچه سیدش به او امر می‌کند، باید انجام دهد، قصاص بر عهده سید است.

15- بَابُ حُکْمِ مَنْ قَتَلَ اثْنَیْنِ فَصَاعِداً

اشارة

⁽⁴⁾15 بَابُ حُکْمِ مَنْ قَتَلَ اثْنَیْنِ فَصَاعِداً

ترجمه:

باب حکم در مورد کسی که دو نفر یا بیشتر را به قتل رسانده است.

[رقم الحدیث الکلی: 35122 - رقم الحدیث الباب: 1]

35122- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا قَتَلَ الرَّجُلُ الرَّجُلَیْنِ أَوْ أَکْثَرَ مِنْ ذَلِکَ قُتِلَ بِهِمْ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ إِلَّا أَنَّهُ أَسْقَطَ قَوْلَهُ عَمَّنْ ذَکَرَهُ ⁽⁶⁾

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

از ابن مسکان روایت است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: اگر مردی دو نفر یا بیشتر را بکشد، به خاطر آنها کشته می‌شود.

16- بَابُ حُکْمِ مَنْ خَلَّصَ الْقَاتِلَ مِنْ یَدِ الْوَلِیِ‌

اشارة

⁽¹⁾16 بَابُ حُکْمِ مَنْ خَلَّصَ الْقَاتِلَ مِنْ یَدِ الْوَلِیِ

ترجمه:

باب حکم در مورد کسی که قاتل را از دست ولی نجات(فراری) داده است.

[رقم الحدیث الکلی: 35123 - رقم الحدیث الباب: 1]

35123- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ قَتَلَ رَجُلًا عَمْداً فَرُفِعَ إِلَی الْوَالِی فَدَفَعَهُ الْوَالِی إِلَی أَوْلِیَاءِ الْمَقْتُولِ لِیَقْتُلُوهُ فَوَثَبَ عَلَیْهِ ⁽³⁾قَوْمٌ فَخَلَّصُوا الْقَاتِلَ مِنْ أَیْدِی الْأَوْلِیَاءِ قَالَ أَرَی أَنْ یُحْبَسَ الَّذِینَ خَلَّصُوا الْقَاتِلَ مِنْ أَیْدِی الْأَوْلِیَاءِ ⁽⁴⁾حَتَّی یَأْتُوا بِالْقَاتِلِ قِیلَ فَإِنْ مَاتَ الْقَاتِلُ وَ هُمْ فِی السِّجْنِ قَالَ إِنْ مَاتَ فَعَلَیْهِمُ الدِّیَةُ یُؤَدُّونَهَا جَمِیعاً إِلَی أَوْلِیَاءِ الْمَقْتُولِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ فَعَلَیْهِمُ الدِّیَةُ ⁽⁵⁾.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از حریز روایت است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: از او درباره مردی که عمداً مردی را کشته و به والی تحویل داده شده و والی او را به ولی‌های مقتول سپرده تا او را بکشند، سوال شد. گروهی بر او حمله کردند و قاتل را از دست ولی‌ها نجات دادند. امام (علیه السلام) فرمود: کسانی که قاتل را از دست ولی‌ها نجات داده‌اند، باید زندانی شوند تا قاتل را بیاورند. اگر قاتل در زندان بمیرد، آنها باید دیه را به ولی‌های مقتول بپردازند.

17- بَابُ حُکْمِ مَنْ أَمْسَکَ رَجُلًا فَقَتَلَهُ الْآخَرُ وَ آخَرَ یَنْظُرُ إِلَیْهِمْ‌

اشارة

⁽⁷⁾17 بَابُ حُکْمِ مَنْ أَمْسَکَ رَجُلًا فَقَتَلَهُ الْآخَرُ وَ آخَرَ یَنْظُرُ إِلَیْهِمْ

ترجمه:

باب حکم در مورد کسی که مردی را نگه داشته و دیگری او را کشته و فرد دیگری به آن‌ها نگاه کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 35124 - رقم الحدیث الباب: 1]

35124- 1- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَضَی عَلِیٌّ ع فِی رَجُلَیْنِ أَمْسَکَ أَحَدُهُمَا وَ قَتَلَ الْآخَرُ قَالَ یُقْتَلُ الْقَاتِلُ وَ یُحْبَسُ الْآخَرُ حَتَّی یَمُوتَ غَمّاً کَمَا حَبَسَهُ حَتَّی مَاتَ غَمّاً الْحَدِیثَ.

مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از حلبی روایت است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: علی (علیه السلام) درباره دو مردی که یکی از آنها دیگری را نگه داشته و دیگری او را کشته است، حکم کرد که قاتل کشته شود و دیگری تا زمانی که از غم بمیرد، زندانی شود، همان‌طور که او را نگه داشته تا از غم بمیرد.

[رقم الحدیث الکلی: 35125 - رقم الحدیث الباب: 2]

35125- 2- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: قَضَی أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی رَجُلٍ شَدَّ عَلَی رَجُلٍ لِیَقْتُلَهُ وَ الرَّجُلُ فَارٌّ مِنْهُ فَاسْتَقْبَلَهُ رَجُلٌ آخَرُ فَأَمْسَکَهُ عَلَیْهِ حَتَّی جَاءَ الرَّجُلُ فَقَتَلَهُ فَقَتَلَ الرَّجُلَ الَّذِی قَتَلَهُ وَ قَضَی عَلَی الْآخَرِ الَّذِی أَمْسَکَهُ عَلَیْهِ أَنْ یُطْرَحَ فِی السِّجْنِ أَبَداً حَتَّی یَمُوتَ فِیهِ لِأَنَّهُ أَمْسَکَهُ عَلَی الْمَوْتِ.

ترجمه:

از سماعه روایت است که امیرالمؤمنین (علیه السلام) درباره مردی که به مرد دیگری حمله کرده تا او را بکشد و مرد در حال فرار از او بوده و مرد دیگری او را نگه داشته تا قاتل برسد و او را بکشد، حکم کرد که قاتل کشته شود و مردی که او را نگه داشته بود، تا ابد در زندان بماند تا در آنجا بمیرد، زیرا او را برای مرگ نگه داشته بود.

[رقم الحدیث الکلی: 35126 - رقم الحدیث الباب: 3]

35126- 3- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ ثَلَاثَةَ نَفَرٍ رُفِعُوا إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- وَاحِدٌ مِنْهُمْ أَمْسَکَ رَجُلًا وَ أَقْبَلَ الْآخَرُ فَقَتَلَهُ وَ الْآخَرُ یَرَاهُمْ فَقَضَی فِی [صَاحِبِ] ⁽⁴⁾الرُّؤْیَةِ ⁽⁵⁾

الربیئة- الطلیعة و الذی یرصد الطریق للقاتل کی لا یطلع علیه أحد." انظر الصحاح (ربا) 1- 52".

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ إِلَی قَضَایَا أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع نَحْوَهُ ⁽⁶⁾وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽⁷⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ وَ رَوَی الَّذِی قَبْلَهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ

عَاصِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ الَّذِی قَبْلَهُمَا بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از سکونی روایت است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: سه نفر به امیرالمؤمنین (علیه السلام) عرضه شدند. یکی از آنها مردی را نگه داشته بود، دیگری آمده و او را کشته بود و سومی به آنها نگاه می‌کرد. امیرالمؤمنین (علیه السلام) حکم کرد که چشمان کسی که نگاه می‌کرد، کور شود و کسی که نگه داشته بود، تا زمانی که بمیرد در زندان بماند، همان‌طور که او را نگه داشته بود تا بمیرد، و کسی که کشته بود، کشته شود.

18- بَابُ حُکْمِ مَنْ دَعَا آخَرَ مِنْ مَنْزِلِهِ لَیْلًا فَأَخْرَجَهُ‌

اشارة

⁽²⁾18 بَابُ حُکْمِ مَنْ دَعَا آخَرَ مِنْ مَنْزِلِهِ لَیْلًا فَأَخْرَجَهُ

ترجمه:

بخش حکم در مورد کسی که دیگری را شبانه از خانه‌اش دعوت کرده و او را بیرون آورده است

[رقم الحدیث الکلی: 35127 - رقم الحدیث الباب: 1]

35127- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ أَنَّ رَجُلًا قَالَ لِأَبِی جَعْفَرٍ الْمَنْصُورِ وَ هُوَ یَطُوفُ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ إِنَّ هَذَیْنِ الرَّجُلَیْنِ طَرَقَا أَخِی لَیْلًا فَأَخْرَجَاهُ مِنْ مَنْزِلِهِ فَلَمْ یَرْجِعْ إِلَیَّ وَ وَ اللَّهِ مَا أَدْرِی مَا صَنَعَا بِهِ فَقَالَ لَهُمَا مَا صَنَعْتُمَا بِهِ فَقَالا یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ کَلَّمْنَاهُ ثُمَّ رَجَعَ إِلَی مَنْزِلِهِ إِلَی أَنْ قَالَ فَقَالَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع- اقْضِ بَیْنَهُمْ إِلَی أَنْ قَالَ فَقَالَ یَا غُلَامُ اکْتُبْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص کُلُّ مَنْ طَرَقَ رَجُلًا بِاللَّیْلِ فَأَخْرَجَهُ مِنْ مَنْزِلِهِ فَهُوَ ضَامِنٌ إِلَّا أَنْ یُقِیمَ عَلَیْهِ الْبَیِّنَةَ أَنَّهُ قَدْ رَدَّهُ إِلَی مَنْزِلِهِ یَا غُلَامُ نَحِّ هَذَا فَاضْرِبْ عُنُقَهُ فَقَالَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ- وَ اللَّهِ مَا أَنَا قَتَلْتُهُ وَ لَکِنِّی أَمْسَکْتُهُ ثُمَّ جَاءَ هَذَا فَوَجَأَهُ فَقَتَلَهُ فَقَالَ أَنَا ابْنُ رَسُولِ اللَّهِ- یَا غُلَامُ نَحِّ هَذَا فَاضْرِبْ (عُنُقَهُ لِلْآخَرِ) ⁽⁴⁾فَقَالَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مَا عَذَّبْتُهُ وَ لَکِنِّی قَتَلْتُهُ بِضَرْبَةٍ وَاحِدَةٍ فَأَمَرَ أَخَاهُ فَضَرَبَ عُنُقَهُ ثُمَّ أَمَرَ بِالْآخَرِ فَضَرَبَ جَنْبَیْهِ وَ حَبَسَهُ فِی السِّجْنِ وَ وَقَّعَ عَلَی رَأْسِهِ یُحْبَسُ عُمُرَهُ وَ یُضْرَبُ فِی کُلِّ سَنَةٍ خَمْسِینَ جَلْدَةً.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ مِثْلَهُ ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از عمرو بن ابی المقدام روایت است که مردی به ابی جعفر منصور گفت، در حالی که او طواف می‌کرد: "ای امیرالمؤمنین، این دو مرد شبانه به خانه برادرم آمدند و او را بیرون آوردند و او به من بازنگشت و به خدا قسم نمی‌دانم با او چه کردند." منصور به آن دو مرد گفت: "با او چه کردید؟" آنها گفتند: "ای امیرالمؤمنین، با او صحبت کردیم و سپس به خانه‌اش بازگشت." تا اینکه منصور به امام صادق (علیه السلام) گفت: "بین آنها قضاوت کن." امام (علیه السلام) فرمود: "ای غلام، بنویس: بسم الله الرحمن الرحیم. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: هر کس شبانه به خانه مردی برود و او را بیرون بیاورد، ضامن است مگر اینکه ثابت کند او را به خانه‌اش بازگردانده است. ای غلام، این مرد را بگیر و گردنش را بزن." مرد گفت: "ای پسر رسول خدا، به خدا قسم من او را نکشتم، بلکه او را نگه داشتم و سپس این مرد آمد و او را کشت." امام (علیه السلام) فرمود: "من پسر رسول خدا هستم. ای غلام، این مرد را بگیر و گردنش را بزن." مرد گفت: "ای پسر رسول خدا، من او را شکنجه نکردم، بلکه با یک ضربه او را کشتم." امام (علیه السلام) به برادرش دستور داد گردن او را بزند و سپس دستور داد دیگری را زندانی کنند و هر سال پنجاه ضربه شلاق بزنند.

[رقم الحدیث الکلی: 35128 - رقم الحدیث الباب: 2]

35128- 2- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا دَعَا الرَّجُلُ أَخَاهُ بِلَیْلٍ فَهُوَ لَهُ ضَامِنٌ حَتَّی یَرْجِعَ إِلَی بَیْتِهِ.

ترجمه:

از عبد الله بن میمون روایت است که امام صادق (علیه السلام) فرمود: هرگاه مردی برادر خود را شبانه دعوت کند، او ضامن است تا او را به خانه‌اش بازگرداند.

19- بَابُ أَنَّ الثَّابِتَ بِقَتْلِ الْعَمْدِ هُوَ الْقِصَاصُ فَإِنْ تَرَاضَی الْوَلِیُّ وَ الْقَاتِلُ بِالدِّیَةِ أَوْ أَکْثَرَ أَوْ أَقَلَّ جَازَ

اشارة

⁽⁴⁾19 بَابُ أَنَّ الثَّابِتَ بِقَتْلِ الْعَمْدِ هُوَ الْقِصَاصُ فَإِنْ تَرَاضَی الْوَلِیُّ وَ الْقَاتِلُ بِالدِّیَةِ أَوْ أَکْثَرَ أَوْ أَقَلَّ جَازَ

ترجمه:

بخش حکم اینکه در قتل عمد قصاص ثابت است و اگر ولی و قاتل بر دیه یا بیشتر یا کمتر توافق کنند، جایز است.

[رقم الحدیث الکلی: 35129 - رقم الحدیث الباب: 1]

35129- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ قَتَلَ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً فَإِنَّهُ یُقَادُ بِهِ إِلَّا أَنْ یَرْضَی أَوْلِیَاءُ الْمَقْتُولِ أَنْ یَقْبَلُوا الدِّیَةَ أَوْ یَتَرَاضَوْا بِأَکْثَرَ مِنَ الدِّیَةِ أَوْ أَقَلَّ مِنَ الدِّیَةِ فَإِنْ فَعَلُوا ذَلِکَ بَیْنَهُمْ جَازَ وَ إِنْ تَرَاجَعُوا ⁽⁶⁾قِیدُوا وَ قَالَ الدِّیَةُ عَشَرَةُ آلَافِ دِرْهَمٍ أَوْ أَلْفُ دِینَارٍ أَوْ مِائَةٌ مِنَ الْإِبِلِ.

ترجمه:

از یونس روایت است که برخی از اصحاب ما از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده‌اند که فرمود: هرکس مؤمنی را عمداً بکشد، باید قصاص شود، مگر اینکه ولی‌های مقتول راضی شوند که دیه را بپذیرند یا بر بیشتر یا کمتر از دیه توافق کنند. اگر بین خودشان به این توافق برسند، جایز است و اگر بازگردند، قصاص خواهد شد. و فرمود: دیه، ده هزار درهم یا هزار دینار یا صد شتر است.

[رقم الحدیث الکلی: 35130 - رقم الحدیث الباب: 2]

35130- 2- ⁽⁷⁾وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ إِنْ عَلَاهُ وَ أَلَحَّ عَلَیْهِ بِالْعَصَا أَوْ بِالْحِجَارَةِ حَتَّی یَقْتُلَهُ فَهُوَ عَمْدٌ یُقَادُ ⁽⁸⁾بِهِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ ⁽¹⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ.

ترجمه:

و با این سند از امام صادق (علیه السلام) در حدیثی روایت شده که فرمود: اگر مردی با چوب یا سنگ بر دیگری حمله کند و او را بکشد، این قتل عمد است و قاتل باید قصاص شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35131 - رقم الحدیث الباب: 3]

35131- 3- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ وَ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ جَمِیعاً عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ قَتَلَ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً قِیدَ مِنْهُ إِلَّا أَنْ یَرْضَی أَوْلِیَاءُ الْمَقْتُولِ أَنْ یَقْبَلُوا الدِّیَةَ فَإِنْ رَضُوا بِالدِّیَةِ وَ أَحَبَّ ذَلِکَ الْقَاتِلُ فَالدِّیَةُ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

از عبدالله بن سنان روایت است که شنیدم امام صادق (علیه السلام) می‌فرمود: هرکس مؤمنی را عمداً بکشد، باید قصاص شود، مگر اینکه ولی‌های مقتول راضی شوند دیه را بپذیرند. اگر ولی‌های مقتول به دیه راضی شوند و قاتل نیز آن را بپذیرد، دیه (پرداخت می‌شود).

[رقم الحدیث الکلی: 35132 - رقم الحدیث الباب: 4]

35132- 4- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ زِیَادِ بْنِ سُوقَةَ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ عُتَیْبَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَیْسَ الْخَطَأُ مِثْلَ الْعَمْدِ الْعَمْدُ فِیهِ الْقَتْلُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از حکم بن عتیبه روایت است که امام باقر (علیه السلام) در حدیثی فرمود: خطا مانند عمد نیست، در عمد (حکم) قتل است.

[رقم الحدیث الکلی: 35133 - رقم الحدیث الباب: 5]

35133- 5- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُلُّ مَنْ قَتَلَ شَیْئاً صَغِیراً أَوْ کَبِیراً بَعْدَ أَنْ یَتَعَمَّدَ فَعَلَیْهِ الْقَوَدُ.

ترجمه:

از ابن فضال روایت است که برخی از اصحاب او از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده‌اند که فرمود: هرکس عمداً کسی را، چه کوچک و چه بزرگ، بکشد، بر او قصاص است.

[رقم الحدیث الکلی: 35134 - رقم الحدیث الباب: 6]

35134- 6- ⁽⁶⁾أَحْمَدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ الطَّبْرِسِیُّ فِی الْإِحْتِجَاجِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع فِی قَوْلِهِ تَعَالَی وَ لَکُمْ فِی الْقِصاصِ حَیاةٌ یا أُولِی الْأَلْبابِ ⁽⁷⁾وَ لَکُمْ یَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ فِی الْقِصَاصِ حَیَاةٌ لِأَنَّ مَنْ هَمَّ بِالْقَتْلِ فَعَرَفَ أَنَّهُ یُقْتَصُّ مِنْهُ فَکَفَّ لِذَلِکَ عَنِ الْقَتْلِ کَانَ ذَلِکَ حَیَاةَ الَّذِی هَمَّ بِقَتْلِهِ

ترجمه:

احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی در کتاب "الاحتجاج" از علی بن حسین (علیه السلام) در تفسیر آیه "و لکم فی القصاص حیاة یا أولی الألباب" (بقره 2:179) نقل کرده است که فرمود: "ای امت محمد، در قصاص حیات است، زیرا کسی که قصد قتل دارد و می‌داند که قصاص خواهد شد، از قتل خودداری می‌کند و این حیات برای کسی است که قصد قتل او را داشته و حیات برای این جانی که قصد قتل داشته و حیات برای دیگران است، زیرا وقتی بدانند که قصاص واجب است، از قتل خودداری می‌کنند."

[رقم الحدیث الکلی: 35135 - رقم الحدیث الباب: 7]

35135- 7- ⁽²⁾وَ عَنِ الْعَسْکَرِیِّ ع أَنَّ رَجُلًا جَاءَ إِلَی عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع بِرَجُلٍ یَزْعُمُ أَنَّهُ قَاتِلُ أَبِیهِ فَاعْتَرَفَ فَأَوْجَبَ عَلَیْهِ الْقِصَاصَ فَسَأَلَهُ أَنْ یَعْفُوَ عَنْهُ لِیُعْظِمَ اللَّهُ ثَوَابَهُ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

و از امام عسکری (علیه السلام) روایت است که مردی نزد امام علی بن حسین (علیه السلام) آمد و مردی را آورد که ادعا می‌کرد قاتل پدرش است. او اعتراف کرد و امام (علیه السلام) قصاص را بر او واجب کرد. سپس از امام (علیه السلام) خواست که او را عفو کند تا خداوند ثواب او را بزرگ کند.

[رقم الحدیث الکلی: 35136 - رقم الحدیث الباب: 8]

35136- 8- ⁽³⁾الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ الْعَسْکَرِیُّ ع فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِصاصُ فِی الْقَتْلی- یَعْنِی الْمُسَاوَاةَ وَ أَنْ یُسْلَکَ بِالْقَاتِلِ فِی طَرِیقِ الْمَقْتُولِ الْمَسْلَکَ الَّذِی سَلَکَهُ بِهِ مَنْ قَتَلَهُ الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنْثی بِالْأُنْثی- تُقْتَلُ الْمَرْأَةُ بِالْمَرْأَةِ إِذَا قَتَلَتْهَا فَمَنْ عُفِیَ لَهُ مِنْ أَخِیهِ شَیْ‌ءٌ- فَمَنْ عُفِیَ لَهُ الْقَاتِلُ وَ رَضِیَ هُوَ وَ وَلِیُّ الْمَقْتُولِ أَنْ یَدْفَعَ الدِّیَةَ وَ عَفَا عَنْهُ بِهَا فَاتِّباعٌ مِنَ الْوَلِیِّ مُطَالَبَةٌ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَقَاصٌّ وَ أَداءٌ إِلَیْهِ مِنَ الْمَعْفُوِّ لَهُ الْقَاتِلِ بِإِحْسانٍ لَا یُضَارُّهُ وَ لَا یُمَاطِلُهُ لِقَضَائِهَا ذلِکَ تَخْفِیفٌ مِنْ رَبِّکُمْ وَ رَحْمَةٌ- إِذْ أَجَازَ أَنْ یَعْفُوَ وَلِیُّ الْمَقْتُولِ عَنِ الْقَاتِلِ عَلَی دِیَةٍ یَأْخُذُهَا فَإِنَّهُ لَوْ لَمْ یَکُنْ إِلَّا الْعَفْوُ أَوِ الْقَتْلُ لَقَلَّمَا طَابَتْ نَفْسُ وَلِیِّ الْمَقْتُولِ بِالْعَفْوِ بِلَا عِوَضٍ یَأْخُذُهُ فَکَانَ قَلَّمَا یَسْلَمُ الْقَاتِلُ مِنَ الْقَتْلِ فَمَنِ اعْتَدی بَعْدَ ذلِکَ- مَنِ اعْتَدَی بَعْدَ الْعَفْوِ عَنِ الْقَتْلِ بِمَا یَأْخُذُهُ مِنَ الدِّیَةِ فَقَتَلَ الْقَاتِلَ بَعْدَ عَفْوِهِ عَنْهُ بِالدِّیَةِ الَّتِی بَذَلَهَا وَ رَضِیَ هُوَ بِهَا فَلَهُ عَذابٌ أَلِیمٌ ⁽⁴⁾فِی الْآخِرَةِ عِنْدَ اللَّهِ وَ فِی الدُّنْیَا الْقَتْلُ بِالْقِصَاصِ لِقَتْلِهِ لِمَنْ لَا یَحِلُّ قَتْلُهُ لَهُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَکُمْ فِی الْقِصاصِ حَیاةٌ ⁽⁵⁾لِأَنَّ مَنْ هَمَّ بِالْقَتْلِ فَعَرَفَ أَنَّهُ یُقْتَصُّ مِنْهُ فَکَفَّ لِذَلِکَ عَنِ الْقَتْلِ کَانَ حَیَاةً لِلَّذِی هَمَّ بِقَتْلِهِ وَ حَیَاةَ الْجَانِی قِصَاصَ الَّذِی أَرَادَ أَنْ یَقْتُلَ وَ حَیَاةً لِغَیْرِهِمَا

مِنَ النَّاسِ إِذَا أُعْلِمُوا أَنَّ الْقِصَاصَ وَاجِبٌ لَا یَجْتَرُونَ عَلَی الْقَتْلِ مَخَافَةَ الْقِصَاصِ.

ترجمه:

حسن بن علی عسکری (علیه السلام) در تفسیر خود از پدرانش از علی بن حسین (علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: "ای کسانی که ایمان آورده‌اید، قصاص در مورد کشتگان بر شما نوشته شده است" یعنی مساوات و اینکه با قاتل همانند مقتول رفتار شود، همان راهی که قاتل با مقتول پیموده است. آزاد با آزاد، برده با برده و زن با زن. زن در صورتی که زنی را بکشد، کشته می‌شود. پس هر کس از برادرش چیزی عفو شود، یعنی قاتل عفو شود و ولی مقتول راضی شود که دیه بگیرد و او را عفو کند، پس ولی باید به طور معروف مطالبه کند و قاتل باید به نیکی دیه را بپردازد و او را ضرر نرساند و در پرداخت آن تأخیر نکند. این تخفیف و رحمتی از جانب پروردگار شماست، زیرا اگر فقط عفو یا قتل بود، کمتر ولی مقتول به عفو بدون عوض راضی می‌شد و کمتر قاتل از قتل نجات می‌یافت. پس هر کس بعد از آن تجاوز کند، یعنی بعد از عفو از قتل با گرفتن دیه، قاتل را بکشد، برای او عذاب دردناکی است. در آخرت نزد خدا و در دنیا قصاص برای قتل کسی که قتل او برایش حلال نیست. خداوند عز و جل فرمود: "و برای شما در قصاص حیات است" زیرا کسی که قصد قتل دارد و می‌داند که قصاص خواهد شد، از قتل خودداری می‌کند و این حیات برای کسی است که قصد قتل او را داشته و حیات برای جانی که قصد قتل داشته و حیات برای دیگران است، زیرا وقتی بدانند که قصاص واجب است، از قتل خودداری می‌کنند.

[رقم الحدیث الکلی: 35137 - رقم الحدیث الباب: 9]

35137- 9- ⁽¹⁾الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّیْلَمِیُّ فِی الْإِرْشَادِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ فِی تَفْضِیلِ هَذِهِ الْأُمَّةِ عَلَی الْأُمَمِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ مِنْهَاأَنَّ الْقَاتِلَ مِنْهُمْ عَمْداً إِنْ شَاءَ أَوْلِیَاءُ الْمَقْتُولِ أَنْ یَعْفُوا عَنْهُ فَعَلُوا وَ إِنْ شَاءُوا قَبِلُوا الدِّیَةَ وَ عَلَی أَهْلِ التَّوْرَاةِ وَ هُمْ أَهْلُ دِینِکَ یُقْتَلُ الْقَاتِلُ وَ لَا یُعْفَی عَنْهُ وَ لَا تُؤْخَذُ مِنْهُ دِیَةٌ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ ذلِکَ تَخْفِیفٌ مِنْ رَبِّکُمْ وَ رَحْمَةٌ ⁽²⁾.

ترجمه:

حسن بن محمد دیلمی در کتاب ارشاد از امام موسی بن جعفر علیه‌السلام در حدیثی طولانی درباره فضیلت این امت بر سایر امم روایت می‌کند. در این روایت آمده است که یکی از ویژگی‌های این امت این است که در صورت قتل عمد، اگر اولیای مقتول بخواهند، می‌توانند از قاتل عفو کنند و یا دیه بگیرند. در حالی که در شریعت اهل تورات، قاتل کشته می‌شود و نه می‌توان از او عفو کرد و نه دیه گرفت. خداوند متعال در این باره می‌فرماید:

"این تخفیفی از پروردگار شما و رحمتی است."

[رقم الحدیث الکلی: 35138 - رقم الحدیث الباب: 10]

35138- 10- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی عَهْدِهِ إِلَی مَالِکٍ الْأَشْتَرِ قَالَ: وَ إِیَّاکَ وَ الدِّمَاءَ وَ سَفْکَهَا بِغَیْرِ حِلِّهَا فَإِنَّهُ لَیْسَ شَیْ‌ءٌ أَدْعَی ⁽⁴⁾لِنَقِمَةٍ وَ لَا أَعْظَمَ لِتَبِعَةٍ وَ لَا أَحْرَی بِزَوَالِ نِعْمَةٍ وَ انْقِطَاعِ مُدَّةٍ مِنْ سَفْکِ الدِّمَاءِ بِغَیْرِ حَقِّهَا وَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ مُبْتَدِئٌ بِالْحُکْمِ بَیْنَ الْعِبَادِ فِیمَا تَسَافَکُوا مِنَ الدِّمَاءِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- فَلَا تُقَوِّیَنَّ سُلْطَانَکَ بِسَفْکِ دَمٍ حَرَامٍ فَإِنَّ ذَلِکَ مِمَّا یُضْعِفُهُ وَ یُوهِنُهُ وَ ⁽⁵⁾یُزِیلُهُ وَ یَنْقُلُهُ وَ لَا عُذْرَ لَکَ عِنْدَ اللَّهِ وَ لَا عِنْدِی فِی قَتْلِ الْعَمْدِ فَإِنَّ ⁽⁶⁾فِیهِ قَوَدَ الْبَدَنِ وَ إِنِ ابْتُلِیتَ بِخَطَإٍ وَ أَفْرَطَ عَلَیْکَ سَوْطُکَ ⁽⁷⁾أَوْ یَدُکَ بِعُقُوبَةٍ فَإِنَّ فِی الْوَکْزَةِ فَمَا فَوْقَهَا مَقْتَلَةً فَلَا تَطْمَحَنَّ بِکَ نَخْوَةُ سُلْطَانِکَ عَنْ أَنْ تُؤَدِّیَ إِلَی أَوْلِیَاءِ الْمَقْتُولِ حَقَّهُمْ.

ترجمه:

محمد بن حسین رضی در نهج‌البلاغه از امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام در عهدنامه خود به مالک اشتر چنین نقل می‌کند: از خونریزی و ریختن خون‌های حرام بپرهیز، زیرا هیچ چیز بیش از این، خشم خدا را به دنبال ندارد و بر بدبختی و از بین رفتن نعمت و پایان عمر نمی‌افزاید. خداوند سبحان در روز قیامت میان بندگان در مورد خون‌هایی که ریخته شده است، حکم خواهد کرد.

پس حکومت خود را با ریختن خون حرام تقویت نکن، زیرا این کار موجب ضعف، ناتوانی و زوال آن خواهد شد. در مورد قتل عمد، نزد خدا و من هیچ عذری نخواهی داشت، زیرا مجازات آن قصاص است. اگر به خطا یا افراط در مجازات مبتلا شدی و تازیانه یا دست تو به قتل منجر شد، بدان که حتی یک ضربه نیز ممکن است کشنده باشد. پس غرور حکومتت تو را از پرداخت حق اولیای مقتول باز ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 35139 - رقم الحدیث الباب: 11]

35139- 11- ⁽⁸⁾الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِیَاثٍ عَنْ

أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّداً ص بِخَمْسَةِ أَسْیَافٍ مِنْهَا سَیْفٌ مَغْمُودٌ سَلُّهُ إِلَی غَیْرِنَا وَ حُکْمُهُ إِلَیْنَا (وَ هُوَ السَّیْفُ) ⁽¹⁾الَّذِی یُقَامُ بِهِ الْقِصَاصُ قَالَ اللَّهُ ⁽²⁾النَّفْسَ بِالنَّفْسِ ⁽³⁾فَسَلُّهُ إِلَی أَوْلِیَاءِ الْمَقْتُولِ وَ حُکْمُهُ إِلَیْنَا.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

این روایت از امام جعفر صادق علیه‌السلام نقل شده است. امام می‌فرمایند: خداوند، پیامبر محمد صلی الله علیه و آله را با پنج شمشیر مبعوث کرد. یکی از این شمشیرها، شمشیری در غلاف است که کشیدن آن برای دیگران (غیر از ما) است و حکم آن به ما واگذار شده است. این شمشیر همان شمشیری است که برای قصاص استفاده می‌شود. خداوند در سوره مائده، آیه 45 می‌فرماید:

النَّفْسَ بِالنَّفْسِ (یعنی جان در مقابل جان)

این شمشیر برای اولیای مقتول کشیده می‌شود و حکم آن به ما واگذار شده است.

20- بَابُ أَنَّ مَنْ وَقَعَ عَلَی آخَرَ بِغَیْرِ اخْتِیَارٍ فَقَتَلَهُ لَمْ یَکُنْ عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ وَ إِنْ قُتِلَ الْأَعْلَی فَلَیْسَ عَلَی الْأَسْفَلِ شَیْ‌ءٌ

اشارة

⁽⁶⁾20 بَابُ أَنَّ مَنْ وَقَعَ عَلَی آخَرَ بِغَیْرِ اخْتِیَارٍ فَقَتَلَهُ لَمْ یَکُنْ عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ وَ إِنْ قُتِلَ الْأَعْلَی فَلَیْسَ عَلَی الْأَسْفَلِ شَیْ‌ءٌ

ترجمه:

باب اگر کسی به طور غیر ارادی (بدون اختیار) بر کسی دیگر بیافتد و او را بکشد، مسئولیتی بر عهده ندارد. و اگر کسی که در بالا قرار دارد کشته شود، مسئولیتی بر عهده کسی که در پایین قرار دارد نیز وجود ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 35140 - رقم الحدیث الباب: 1]

35140- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ وَقَعَ عَلَی رَجُلٍ فَقَتَلَهُ فَقَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

این روایت از عبید بن زراره است که می‌گوید: از امام جعفر صادق علیه‌السلام پرسیدم درباره مردی که به طور اتفاقی روی مرد دیگری افتاده و او را کشته است. امام پاسخ دادند: مسئولیتی بر عهده او نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 35141 - رقم الحدیث الباب: 2]

35141- 2- ⁽⁹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ ⁽¹⁰⁾عَنِ الْحُسَیْنِ عَنْ

صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: فِی الرَّجُلِ یَسْقُطُ عَلَی الرَّجُلِ فَیَقْتُلُهُ فَقَالَ لَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ وَ قَالَ مَنْ قَتَلَهُ الْقِصَاصُ فَلَا دِیَةَ لَهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعَلَاءِ إِلَی قَوْلِهِ لَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ ⁽¹⁾

ترجمه:

محمد بن مسلم از یکی از دو امام علیهما السلام نقل می‌کند: درباره مردی که به طور اتفاقی روی مرد دیگری افتاده و او را کشته است، سؤال کردم. امام فرمودند: مسئولیتی بر عهده او نیست. و فرمودند: کسی که به دلیل قصاص کشته شود، دیه‌ای برای او وجود ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 35142 - رقم الحدیث الباب: 3]

35142- 3- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽³⁾عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ وَقَعَ عَلَی رَجُلٍ مِنْ فَوْقِ الْبَیْتِ فَمَاتَ أَحَدُهُمَا قَالَ لَیْسَ عَلَی الْأَعْلَی شَیْ‌ءٌ (وَ لَا عَلَی) ⁽⁴⁾الْأَسْفَلِ شَیْ‌ءٌ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

عبید بن زراره می‌گوید از امام جعفر صادق علیه‌السلام درباره مردی که از بالای خانه بر روی مرد دیگری افتاد و یکی از آن‌ها مُرد، پرسیدم. امام فرمودند: بر هیچ کدام از آن‌ها مسئولیتی نیست، نه بر کسی که در بالا قرار داشت و نه بر کسی که در پایین بود.

[رقم الحدیث الکلی: 35143 - رقم الحدیث الباب: 4]

35143- 4- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ یَقَعُ عَلَی رَجُلٍ فَیَقْتُلُهُ فَمَاتَ الْأَعْلَی قَالَ لَا شَیْ‌ءَ عَلَی الْأَسْفَلِ.

ترجمه:

از ابن بُکَیر از امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت شده است درباره مردی که به طور اتفاقی بر روی مرد دیگری افتاده و او را کشته است. امام فرمودند: اگر فردی که در بالا قرار داشته است بمیرد، هیچ مسئولیتی بر عهده فردی که در پایین قرار داشته است، نیست.

21- بَابُ حُکْمِ مَنْ دَفَعَ إِنْسَاناً عَلَی آخَرَ فَقَتَلَهُ أَوْ نَفَّرَ بِهِ دَابَّةً

اشارة

⁽⁷⁾21 بَابُ حُکْمِ مَنْ دَفَعَ إِنْسَاناً عَلَی آخَرَ فَقَتَلَهُ أَوْ نَفَّرَ بِهِ دَابَّةً

ترجمه:

باب حکم کسی که انسانی را بر دیگری بیاندازد و باعث قتل او شود یا او را با حیوانی بترساند.

[رقم الحدیث الکلی: 35144 - رقم الحدیث الباب: 1]

35144- 1- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ دَفَعَ رَجُلًا عَلَی

رَجُلٍ فَقَتَلَهُ قَالَ الدِّیَةُ عَلَی الَّذِی دَفَعَ ⁽¹⁾عَلَی الرَّجُلِ فَقَتَلَهُ لِأَوْلِیَاءِ الْمَقْتُولِ قَالَ وَ یَرْجِعُ الْمَدْفُوعُ بِالدِّیَةِ عَلَی الَّذِی دَفَعَهُ قَالَ وَ إِنْ أَصَابَ الْمَدْفُوعَ شَیْ‌ءٌ فَهُوَ عَلَی الدَّافِعِ أَیْضاً.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ ⁽²⁾

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از عبدالله بن سنان از امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت شده است در مورد مردی که کسی را به زور به سمت مرد دیگری انداخته و او را کشته است. امام فرمودند: دیه بر عهده کسی است که مرد دیگری را انداخته است و دیه به اولیای مقتول تعلق می‌گیرد. و فرمودند: اگر مردی که به زور انداخته شده است، خود آسیب ببیند، دیه بر عهده کسی است که او را انداخته است.

[رقم الحدیث الکلی: 35145 - رقم الحدیث الباب: 2]

35145- 2- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ یُنَفِّرُ بِرَجُلٍ فَیَعْقِرُهُ وَ تَعْقِرُ دَابَّتُهُ رَجُلًا آخَرَ قَالَ هُوَ ضَامِنٌ لِمَا کَانَ مِنْ شَیْ‌ءٍ.

ترجمه:

از حلبی از امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت شده است که او گفت: درباره مردی که دیگری را ترسانده و او را با اسب یا مرکبش می‌ترساند و آن مرکب به مرد دیگری آسیب می‌رساند، پرسیدم. امام فرمودند: او مسئول هر چیزی است که رخ داده است.

[رقم الحدیث الکلی: 35146 - رقم الحدیث الباب: 3]

35146- 3- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ کَانَ رَاکِباً عَلَی دَابَّةٍ فَغَشِیَ رَجُلًا مَاشِیاً حَتَّی کَادَ أَنْ یُوطِئَهُ فَزَجَرَ الْمَاشِی الدَّابَّةَ عَنْهُ فَخَرَّ عَنْهَا فَأَصَابَهُ مَوْتٌ أَوْ جُرْحٌ قَالَ لَیْسَ الَّذِی زَجَرَ بِضَامِنٍ إِنَّمَا زَجَرَ عَنْ نَفْسِهِ.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْمُعَلَّی عَنْ أَبِی بَصِیرٍ مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ هِیَ الْجُبَارُ ⁽⁶⁾

و الجبار- الهدر." الصحاح (جبر) 2- 608".

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ مُعَلًّی أَبِی عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

ابوبصیر نقل می‌کند: از امام جعفر صادق علیه‌السلام درباره مردی که سوار بر مرکبی بود و به مردی پیاده نزدیک شد تا جایی که نزدیک بود او را زیر پا بگیرد، پرسیدم. مرد پیاده، مرکب را از خود دور کرد و سوار از مرکب افتاد و دچار مرگ یا جراحت شد. امام فرمودند: کسی که مرکب را دور کرد، مسئولیتی ندارد زیرا او تنها از خود دفاع کرده است.

22- بَابُ أَنَّ مَنْ دَفَعَ لِصّاً أَوْ مُحَارِباً أَوْ نَحْوَهُمَا فَلَا قَوَدَ وَ لَا دِیَةَ عَلَیْهِ‌

اشارة

⁽²⁾22 بَابُ أَنَّ مَنْ دَفَعَ لِصّاً أَوْ مُحَارِباً أَوْ نَحْوَهُمَا فَلَا قَوَدَ وَ لَا دِیَةَ عَلَیْهِ

ترجمه:

باب حکم کسی که دزدی یا جنگجویی را دفع کند یا موارد مشابه، که در این صورت، هیچ قصاص یا دیه‌ای بر عهده او نیست

[رقم الحدیث الکلی: 35147 - رقم الحدیث الباب: 1]

35147- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَیُّمَا رَجُلٍ قَتَلَهُ الْحَدُّ فِی الْقِصَاصِ فَلَا دِیَةَ لَهُ وَ قَالَ أَیُّمَا رَجُلٍ عَدَا عَلَی رَجُلٍ لِیَضْرِبَهُ فَدَفَعَهُ عَنْ نَفْسِهِ فَجَرَحَهُ أَوْ قَتَلَهُ فَلَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ وَ قَالَ أَیُّمَا رَجُلٍ اطَّلَعَ عَلَی قَوْمٍ فِی دَارِهِمْ لِیَنْظُرَ إِلَی عَوْرَاتِهِمْ ⁽⁴⁾فَفَقَئُوا عَیْنَهُ أَوْ جَرَحُوهُ فَلَا دِیَةَ عَلَیْهِمْ ⁽⁵⁾وَ قَالَ مَنْ بَدَأَ فَاعْتَدَی فَاعْتُدِیَ عَلَیْهِ فَلَا قَوَدَ لَهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ إِلَی قَوْلِهِ فَلَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ ⁽⁶⁾

ترجمه:

از حلبی از امام جعفر صادق علیه‌السلام نقل شده است که فرمودند: هر مردی که به سبب حد یا قصاص کشته شود، دیه‌ای ندارد. و فرمودند: هر مردی که به دیگری حمله کند تا او را بزند و مرد دیگری برای دفاع از خود او را مجروح یا کشته باشد، مسئولیتی بر عهده‌اش نیست. و فرمودند: هر مردی که به خانه مردم نگاه کند تا به عوراتشان نظر اندازد، اگر چشمش را درآورند یا او را مجروح کنند، دیه‌ای بر آن‌ها نیست. و فرمودند: هر کس که ابتدا به دیگری تعدی کند و در نتیجه مورد تعدی قرار گیرد، قصاصی برای او نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 35148 - رقم الحدیث الباب: 2]

35148- 2- ⁽⁷⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ الْفُضَیْلِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا أَرَادَ الرَّجُلُ أَنْ یَضْرِبَ رَجُلًا ظُلْماً فَاتَّقَاهُ الرَّجُلُ أَوْ دَفَعَهُ عَنْ نَفْسِهِ فَأَصَابَهُ ضَرَرٌ فَلَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ.

ترجمه:

از علاء بن فضیل نقل شده است که امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمودند: اگر مردی به ناحق قصد ضربه زدن به مرد دیگری را داشته باشد و مرد دوم از خود دفاع کرده یا از ضربه اجتناب کند و در نتیجه، آسیب ببیند، مسئولیتی بر عهده او نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 35149 - رقم الحدیث الباب: 3]

35149- 3- ⁽¹⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ یُونُسَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ ضَرَبَ رَجُلًا ظُلْماً فَرَدَّهُ الرَّجُلُ عَنْ نَفْسِهِ فَأَصَابَهُ شَیْ‌ءٌ قَالَ لَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ.

ترجمه:

از ابان بن عثمان از امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت شده است که فرمودند: اگر مردی به ظلم مرد دیگری را بزند و مرد دوم برای دفاع از خود اقدام کند و به او آسیبی برساند، مسئولیتی بر عهده او نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 35150 - رقم الحدیث الباب: 4]

35150- 4- ⁽²⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَنْ بَدَأَ فَاعْتَدَی فَاعْتُدِیَ عَلَیْهِ فَلَا قَوَدَ لَهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ ⁽³⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ ⁽⁴⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُمَا وَ الْأَوَّلَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ.

ترجمه:

از سلیمان بن خالد از امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت شده است که شنیدم ایشان می‌فرمایند: هر کس که ابتدا به دیگری تعدی کند و در نتیجه مورد تعدی قرار گیرد، قصاصی برای او نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 35151 - رقم الحدیث الباب: 5]

35151- 5- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ سَارِقٍ دَخَلَ عَلَی امْرَأَةٍ لِیَسْرِقَ مَتَاعَهَا فَلَمَّا جَمَعَ الثِّیَابَ تَبِعَتْهَا نَفْسُهُ فَوَاقَعَهَا فَتَحَرَّکَ ابْنُهَا فَقَامَ ⁽⁶⁾فَقَتَلَهُ بِفَأْسٍ کَانَ مَعَهُ فَلَمَّا فَرَغَ حَمَلَ الثِّیَابَ وَ ذَهَبَ لِیَخْرُجَ حَمَلَتْ عَلَیْهِ بِالْفَأْسِ فَقَتَلَتْهُ فَجَاءَ أَهْلُهُ یَطْلُبُونَ بِدَمِهِ مِنَ الْغَدِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَضْمَنُ مَوَالِیهِ الَّذِینَ طَلَبُوا بِدَمِهِ دِیَةَ الْغُلَامِ وَ یَضْمَنُ السَّارِقُ فِیمَا تَرَکَ أَرْبَعَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ بِمَا کَابَرَهَا عَلَی فَرْجِهَا لِأَنَّهُ زَانٍ وَ هُوَ فِی مَالِهِ یَغْرَمُهُ وَ لَیْسَ عَلَیْهَا فِی قَتْلِهَا إِیَّاهُ شَیْ‌ءٌ لِأَنَّهُ سَارِقٌ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ وَ الشَّیْخُ کَمَا یَأْتِی ⁽¹⁾.

ترجمه:

از عبدالله بن سنان از امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت شده است که پرسیدم درباره مردی که به خانه زنی وارد شده تا اموالش را بدزدد. هنگامی که او لباس‌ها را جمع کرد، به زن تجاوز کرد. پسر زن بیدار شد و او را با تبر کشت. سپس پسر لباس‌ها را برداشته و قصد خروج داشت که زن او را با تبر کشت. خانواده او(پسر) در روز بعد آمدند و خونبهای او(پسر) را طلب کردند. امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمودند: ولیّ او که خونبها را طلب کرده باید دیه دزد را بپردازد، و دزد باید چهار هزار درهم به دلیل زنا بپردازد. که از مالش آن را پرداخت می‌کنند و زنی که او را کشته، مسئولیتی ندارد زیرا او دزد است.

[رقم الحدیث الکلی: 35152 - رقم الحدیث الباب: 6]

35152- 6- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ لِصٍّ دَخَلَ عَلَی امْرَأَةٍ وَ هِیَ حُبْلَی فَقَتَلَ مَا فِی بَطْنِهَا فَعَمَدَتِ الْمَرْأَةُ إِلَی سِکِّینٍ فَوَجَأَتْهُ بِهَا فَقَتَلَتْهُ فَقَالَ هَدَرٌ دَمُ اللِّصِّ.

ترجمه:

از محمد بن فضیل از امام رضا علیه‌السلام روایت شده است: پرسیدم درباره دزدی که به خانه زنی وارد شده و زن باردار بوده است و دزد آنچه در بطن او بوده را کشته است. زن به چاقویی دست می‌برد و دزد را می‌کشد. امام رضا علیه‌السلام فرمودند: خون دزد هدر است.

[رقم الحدیث الکلی: 35153 - رقم الحدیث الباب: 7]

35153- 7- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ شَهَرَ سَیْفاً فَدَمُهُ هَدَرٌ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الدِّفَاعِ ⁽⁴⁾وَ الْجِهَادِ ⁽⁵⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

سکونی از امام جعفر صادق علیه‌السلام از پدرانش روایت شده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: هر کس که شمشیر بکشد، خونش هدر است.

23- بَابُ أَنَّ مَنْ أَرَادَ الزِّنَا بِامْرَأَةٍ فَدَفَعَتْهُ عَنْ نَفْسِهَا فَقَتَلَتْهُ فَلَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهَا مِنْ قِصَاصٍ وَ لَا دِیَةٍ

اشارة

⁽⁷⁾23 بَابُ أَنَّ مَنْ أَرَادَ الزِّنَا بِامْرَأَةٍ فَدَفَعَتْهُ عَنْ نَفْسِهَا فَقَتَلَتْهُ فَلَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهَا مِنْ قِصَاصٍ وَ لَا دِیَةٍ

ترجمه:

باب حکم کسی که قصد زنا با زنی را دارد و زن او را دفع کرده و در نتیجه او را کشته است. در این صورت، هیچ قصاص یا دیه‌ای بر عهده زن نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 35154 - رقم الحدیث الباب: 1]

35154- 1- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ فِی رَجُلٍ أَرَادَ امْرَأَةً عَلَی نَفْسِهَا حَرَاماً فَرَمَتْهُ بِحَجَرٍ فَأَصَابَتْ مِنْهُ مَقْتَلًا قَالَ لَیْسَ عَلَیْهَا شَیْ‌ءٌ فِیمَا بَیْنَهَا وَ بَیْنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِنْ قُدِّمَتْ إِلَی إِمَامٍ عَادِلٍ أَهْدَرَ دَمَهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ ⁽¹⁾

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از عبدالله بن سنان روایت شده است که امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمودند: در مورد مردی که قصد داشت به زنی به صورت حرام تعرض کند و زن او را با سنگ زد و در نتیجه مرد کشته شد. امام فرمودند: زن در مورد این عمل بین خود و خداوند عز و جل مسئولیتی ندارد و اگر به نزد امام عادل برده شود، او خون مرد را هدر خواهد دانست.

[رقم الحدیث الکلی: 35155 - رقم الحدیث الباب: 2]

35155- 2- ⁽³⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَلْحَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ سَارِقٍ دَخَلَ عَلَی امْرَأَةٍ لِیَسْرِقَ مَتَاعَهَا فَلَمَّا جَمَعَ الثِّیَابَ تَابَعَتْهُ نَفْسُهُ فَکَابَرَهَا عَلَی نَفْسِهَا فَوَاقَعَهَا فَتَحَرَّکَ ابْنُهَا فَقَامَ فَقَتَلَهُ بِفَأْسٍ کَانَ مَعَهُ فَلَمَّا فَرَغَ حَمَلَ الثِّیَابَ وَ ذَهَبَ لِیَخْرُجَ حَمَلَتْ عَلَیْهِ بِالْفَأْسِ فَقَتَلَتْهُ فَجَاءَ أَهْلُهُ یَطْلُبُونَ بِدَمِهِ مِنَ الْغَدِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اقْضِ عَلَی هَذَا کَمَا وَصَفْتُ لَکَ فَقَالَ یَضْمَنُ مَوَالِیهِ الَّذِینَ طَلَبُوا بِدَمِهِ دِیَةَ الْغُلَامِ وَ یَضْمَنُ السَّارِقُ فِیمَا تَرَکَ أَرْبَعَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ بِمُکَابَرَتِهَا عَلَی فَرْجِهَا إِنَّهُ زَانٍ وَ هُوَ فِی مَالِهِ عَزِیمَةٌ ⁽⁴⁾وَ لَیْسَ عَلَیْهَا فِی قَتْلِهَا إِیَّاهُ شَیْ‌ءٌ ⁽⁵⁾قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ کَابَرَ امْرَأَةً لِیَفْجُرَ بِهَا فَقَتَلَتْهُ فَلَا دِیَةَ لَهُ وَ لَا قَوَدَ.

ترجمه:

از عبدالله بن طلحة از امام جعفر صادق علیه‌السلام نقل شده است که پرسیدم درباره مردی که به خانه زنی وارد شده تا اموالش را بدزدد. هنگامی که او لباس‌ها را جمع کرد، به زن تجاوز کرد. پسر زن بیدار شد و او را با تبر کشت. سپس پسر لباس‌ها را برداشته و قصد خروج داشت که زن او را با تبر کشت. خانواده او (پسر) در روز بعد آمدند و خونبهای او را طلب کردند. امام جعفر صادق علیه‌السلام فرمودند: ولیّ او که خونبها را طلب کرده باید دیه دزد را بپردازد، و دزد باید چهار هزار درهم به دلیل زنا بپردازد. که از مالش آن را پرداخت می‌کنند و زنی که او را کشته، مسئولیتی ندارد زیرا او دزد است.

و پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: هر کس که قصد دارد به زنی تجاوز کند و زن او را بکشد، دیه و قصاصی برای او نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 35156 - رقم الحدیث الباب: 3]

35156- 3- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ قَالَ: قُلْتُ لَهُ رَجُلٌ تَزَوَّجَ امْرَأَةً فَلَمَّا کَانَ لَیْلَةُ الْبِنَاءِ عَمَدَتِ الْمَرْأَةُ إِلَی رَجُلٍ صَدِیقٍ لَهَا فَأَدْخَلَتْهُ الْحَجَلَةَ ⁽⁷⁾فَلَمَّا دَخَلَ الرَّجُلُ یُبَاضِعُ أَهْلَهُ ثَارَ الصَّدِیقُ فَاقْتَتَلَا فِی الْبَیْتِ فَقَتَلَ الزَّوْجُ الصَّدِیقَ وَ قَامَتِ الْمَرْأَةُ فَضَرَبَتِ الزَّوْجَ ضَرْبَةً فَقَتَلَتْهُ بِالصَّدِیقِ فَقَالَ تَضْمَنُ ⁽⁸⁾دِیَةَ الصَّدِیقِ وَ تُقْتَلُ

بِالزَّوْجِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ نَحْوَهُ ⁽¹⁾وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ وَ الَّذِی قَبْلَهُمَا بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽³⁾.

ترجمه:

«راوی می‌گوید: به او (امام) گفتم: مردی زنی را به همسری گرفت، اما در شب زفاف، زن به سراغ دوستش رفت و او را به حجله (اتاق عروسی) وارد کرد. وقتی شوهر وارد شد تا با همسرش همبستر شود، دوست (مرد غریبه) برخاست و بین آن دو در خانه نزاع درگرفت. شوهر، دوست را کشت و سپس زن برخاست و شوهرش را ضربتی زد و او را به خاطر دوستش کشت. امام فرمود: زن باید دیه دوست را بپردازد و به قصاص شوهر کشته شود.»

24- بَابُ أَنَّ مَنْ قُتِلَ قِصَاصاً فَلَا دِیَةَ لَهُ وَ لَا قِصَاصَ وَ کَذَا مَنْ قُتِلَ فِی حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ وَ مَنْ قُتِلَ فِی حُدُودِ النَّاسِ فَدِیَتُهُ مِنْ بَیْتِ الْمَالِ‌

اشارة

⁽⁴⁾24 بَابُ أَنَّ مَنْ قُتِلَ قِصَاصاً فَلَا دِیَةَ لَهُ وَ لَا قِصَاصَ وَ کَذَا مَنْ قُتِلَ فِی حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ وَ مَنْ قُتِلَ فِی حُدُودِ النَّاسِ فَدِیَتُهُ مِنْ بَیْتِ الْمَالِ

ترجمه:

باب حکم کسی که در قصاص کشته شود؛ برای او دیه‌ای نیست و قصاصی ندارد. همچنین کسی که در یکی از حدود الهی کشته شود، قصاص و دیه‌ای ندارد. و کسی که در حدود مردم کشته شود، دیه‌اش از بیت‌المال پرداخت می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35157 - رقم الحدیث الباب: 1]

35157- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ قَتَلَهُ الْقِصَاصُ لَهُ دِیَةٌ فَقَالَ لَوْ کَانَ ذَلِکَ لَمْ یُقْتَصَّ ⁽⁶⁾مِنْ أَحَدٍ وَ قَالَ مَنْ قَتَلَهُ الْحَدُّ فَلَا دِیَةَ لَهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ (عَنْ أَبِیهِ) ⁽⁸⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ

عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از ابی صباح کنانی از امام جعفر صادق علیه‌السلام در حدیثی نقل شده است که فرمودند: از ایشان درباره مردی که به وسیله قصاص کشته شده است، پرسیدم. آیا دیه‌ای برای او هست؟ امام فرمودند: اگر چنین باشد، از هیچ‌کس قصاص گرفته نمی‌شود. و فرمودند: کسی که توسط حد کشته شود، دیه‌ای ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 35158 - رقم الحدیث الباب: 2]

35158- 2- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنِ اقْتُصَّ مِنْهُ فَهُوَ قَتِیلُ الْقُرْآنِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽³⁾وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ: مَنِ اقْتُصَّ مِنْهُ فَمَاتَ

ترجمه:

از سکونی از امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت شده است که فرمودند: هر کس که به وسیله قصاص کشته شود، او کشته‌ای قرآن است.(چون دستورش صریح قر آن است )

[رقم الحدیث الکلی: 35159 - رقم الحدیث الباب: 3]

35159- 3- ⁽⁴⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ الثَّوْرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَنْ ضَرَبْنَاهُ حَدّاً مِنْ حُدُودِ اللَّهِ فَمَاتَ فَلَا دِیَةَ لَهُ عَلَیْنَا وَ مَنْ ضَرَبْنَاهُ حَدّاً مِنْ حُدُودِ ⁽⁵⁾النَّاسِ فَمَاتَ فَإِنَّ دِیَتَهُ عَلَیْنَا.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از حسن بن صالح ثوری از امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت شده است که شنیدم ایشان می‌فرمودند: هر کس که به سبب حدی از حدود خداوند مجازات شود و بمیرد، دیه‌ای بر عهده ما نیست. و هر کس که به سبب حدی از حدود مردم مجازات شود و بمیرد، دیه‌اش بر عهده ما است.

[رقم الحدیث الکلی: 35160 - رقم الحدیث الباب: 4]

35160- 4- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ وَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ قَتَلَهُ الْقِصَاصُ فَلَا دِیَةَ لَهُ.

ترجمه:

«محمد بن علی بن الحسین نقل کرده است که امام ابوجعفر (علیه‌السلام) و امام ابوعبدالله (علیه‌السلام) فرمودند: هر کس که به سبب قصاص (مجازات مقابله‌به‌مثل) کشته شود، دیه‌ای برای او نیست.»

[رقم الحدیث الکلی: 35161 - رقم الحدیث الباب: 5]

35161- 5- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی ⁽⁹⁾عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ مَنْ قَتَلَهُ الْقِصَاصُ فَلَا دِیَةَ لَهُ.

ترجمه:

«از محمد بن مسلم نقل شده است که یکی از آن دو امام (امام باقر یا امام صادق علیهماالسلام) در حدیثی فرمودند: هر کس که به سبب قصاص (مجازات مقابله‌به‌مثل) کشته شود، دیه‌ای برای او نیست.»

[رقم الحدیث الکلی: 35162 - رقم الحدیث الباب: 6]

35162- 6- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: مَنْ قَتَلَهُ الْقِصَاصُ أَوِ الْحَدُّ لَمْ یَکُنْ لَهُ دِیَةٌ.

ترجمه:

«از مُعَلَّی بن عثمان نقل شده است که امام ابوعبدالله (علیه‌السلام) در حدیثی فرمودند: هر کس که به سبب قصاص (مجازات مقابله‌به‌مثل) یا حد (مجازات شرعی) کشته شود، دیه‌ای برای او نیست.»

[رقم الحدیث الکلی: 35163 - رقم الحدیث الباب: 7]

35163- 7- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَیْنِ) ⁽³⁾عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَمَّنْ أُقِیمَ عَلَیْهِ الْحَدُّ ⁽⁴⁾أَ یُقَادُ مِنْهُ أَوْ تُؤَدَّی دِیَتُهُ قَالَ لَا إِلَّا أَنْ یُزَادَ عَلَی الْقَوَدِ.

ترجمه:

«از ابوالعباس نقل شده است که گفت: از امام ابوعبدالله (علیه‌السلام) پرسیدم درباره کسی که حد (مجازات شرعی) بر او جاری شود، آیا از او قصاص (مجازات مقابله‌به‌مثل) گرفته می‌شود یا دیه‌اش پرداخت می‌شود؟ امام فرمودند: نه، مگر اینکه چیزی علاوه بر قصاص (مجازات) اضافه شود.»

[رقم الحدیث الکلی: 35164 - رقم الحدیث الباب: 8]

35164- 8- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَنْ قَتَلَهُ الْقِصَاصُ بِأَمْرِ الْإِمَامِ فَلَا دِیَةَ لَهُ فِی قَتْلٍ وَ لَا جِرَاحَةٍ.

ترجمه:

از محمد بن مسلم از امام باقر علیه‌السلام روایت شده است که فرمودند: کسی که به دستور امام به سبب قصاص کشته شود، هیچ دیه‌ای برای قتل یا جراحت او وجود ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 35165 - رقم الحدیث الباب: 9]

35165- 9- ⁽⁶⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَیُّمَا رَجُلٍ قَتَلَهُ الْحَدُّ أَوِ الْقِصَاصُ فَلَا دِیَةَ لَهُ الْحَدِیثَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁷⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

از حلبی از امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت شده است که فرمودند: هر مردی که به سبب حد یا قصاص کشته شود، دیه‌ای ندارد.

25- بَابُ أَنَّ مَنِ اطَّلَعَ إِلَی دَارٍ لِیَنْظُرَ عَوْرَةً لِأَهْلِهَا فَلَهُمْ مَنْعُهُ فَإِنْ أَصَرَّ فَلَهُمْ قَلْعُ عَیْنِهِ إِنْ خَفِیَ ذَلِکَ وَ إِنْ لَمْ یَنْدَفِعْ بِدُونِ الْقَتْلِ جَازَ

اشارة

⁽¹⁾25 بَابُ أَنَّ مَنِ اطَّلَعَ إِلَی دَارٍ لِیَنْظُرَ عَوْرَةً لِأَهْلِهَا فَلَهُمْ مَنْعُهُ فَإِنْ أَصَرَّ فَلَهُمْ قَلْعُ عَیْنِهِ إِنْ خَفِیَ ذَلِکَ وَ إِنْ لَمْ یَنْدَفِعْ بِدُونِ الْقَتْلِ جَازَ

ترجمه:

باب حکم کسی که به خانه‌ای نگاه کند تا به عورات اهل آن خانه نگاه کند؛ اهل خانه می‌توانند او را منع کنند و اگر اصرار کند، می‌توانند چشم او را درآورند اگر این کار پنهانی باشد و اگر جز با کشتن دفع نشود، جایز است.

[رقم الحدیث الکلی: 35166 - رقم الحدیث الباب: 1]

35166- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: بَیْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ ص فِی بَعْضِ حُجُرَاتِهِ إِذِ اطَّلَعَ رَجُلٌ فِی شَقِّ الْبَابِ وَ بِیَدِ رَسُولِ اللَّهِ ص مِدْرَاةٌ ⁽³⁾

المدراة- المشط." القاموس المحیط (دری) 4- 327".

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوْهَرِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع نَحْوَهُ ⁽⁴⁾وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ وَ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ کُلِّهِمْ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از حماد بن عیسی از امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت شده است که فرمودند: در حالی که رسول خدا صلی الله علیه و آله در یکی از حجره‌هایش بود، مردی از شکاف در به داخل نگاه کرد و رسول خدا صلی الله علیه و آله مدراة‌ای در دست داشتند و فرمودند: اگر نزدیکت بودم، با آن چشم‌هایت را می‌درآوردم.

[رقم الحدیث الکلی: 35167 - رقم الحدیث الباب: 2]

35167- 2- ⁽⁶⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: عَوْرَةُ الْمُؤْمِنِ عَلَی الْمُؤْمِنِ حَرَامٌ وَ قَالَ مَنِ اطَّلَعَ عَلَی مُؤْمِنٍ فِی مَنْزِلِهِ فَعَیْنَاهُ مُبَاحَةٌ لِلْمُؤْمِنِ فِی تِلْکَ الْحَالِ

وَ مَنْ دَمَرَ ⁽¹⁾عَلَی مُؤْمِنٍ ⁽²⁾بِغَیْرِ إِذْنِهِ فَدَمُهُ مُبَاحٌ لِلْمُؤْمِنِ فِی تِلْکَ الْحَالَةِ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

از محمد بن مسلم از امام باقر علیه‌السلام روایت شده است که فرمودند: عورات مؤمن بر مؤمن حرام است. و فرمودند: هر کس که به مؤمنی در خانه‌اش نگاه کند، چشم‌های او برای مؤمن مباح است (یعنی می‌تواند او را از خود دور کند). و کسی که بدون اجازه به مؤمنی تجاوز کند، خونش برای مؤمن مباح است (یعنی می‌تواند او را بکشد).

[رقم الحدیث الکلی: 35168 - رقم الحدیث الباب: 3]

35168- 3- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی أَنَّهُ نَهَی أَنْ یَطَّلِعَ الرَّجُلُ فِی بَیْتِ جَارِهِ وَ قَالَ مَنْ نَظَرَ إِلَی عَوْرَةِ أَخِیهِ الْمُسْلِمِ أَوْ عَوْرَةِ غَیْرِ أَهْلِهِ مُتَعَمِّداً أَدْخَلَهُ اللَّهُ مَعَ الْمُنَافِقِینَ الَّذِینَ کَانُوا یَبْحَثُونَ عَنْ عَوْرَاتِ النَّاسِ وَ لَمْ یَخْرُجْ مِنَ الدُّنْیَا حَتَّی یَفْضَحَهُ اللَّهُ إِلَّا أَنْ یَتُوبَ.

ترجمه:

از حسین بن زید از امام صادق علیه‌السلام از پدرانش از پیامبر خدا صلی الله علیه و آله روایت شده است که در حدیثی از مناهی فرمودند: او نهی کرد که مردی به خانه همسایه‌اش نگاه کند و فرمود: هر کس که عمداً به عورات برادر مسلمانش یا عورات دیگران نگاه کند، خداوند او را با منافقانی که به دنبال عورات مردم بودند، همراه می‌کند و از دنیا نمی‌رود مگر اینکه خداوند او را رسوا کند، مگر اینکه توبه کند.

[رقم الحدیث الکلی: 35169 - رقم الحدیث الباب: 4]

35169- 4- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: اطَّلَعَ رَجُلٌ عَلَی النَّبِیِّ ص مِنَ الْجَرِیدِ فَقَالَ لَهُ النَّبِیُّ ص لَوْ أَعْلَمُ أَنَّکَ تَثْبُتُ لِی لَقُمْتُ إِلَیْکَ بِالْمِشْقَصِ ⁽⁵⁾حَتَّی أَفْقَأَ بِهِ عَیْنَیْکَ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ وَ ذَاکَ لَنَا فَقَالَ وَیْحَکَ أَوْ وَیْلَکَ أَقُولُ: لَکَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص فَعَلَ وَ تَقُولُ ذَاکَ لَنَا.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

«از عبید بن زراره نقل شده است که گفت: امام ابوعبدالله (علیه‌السلام) فرمودند: مردی از میان شاخه‌های درخت (یا نرده‌ها) به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) نگاه کرد. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به او فرمودند: اگر می‌دانستم که تو ثابت می‌مانی (و فرار نمی‌کنی)، به سمت تو می‌آمدم و با نیزه‌ام چشمانت را کور می‌کردم. عبید بن زراره گفت: به امام (علیه‌السلام) گفتم: آیا این کار (مجازات) برای ما هم جایز است؟ امام فرمودند: وای بر تو! من به تو می‌گویم که رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) این کار را انجام داد و تو می‌گویی آیا این برای ما هم جایز است؟»

[رقم الحدیث الکلی: 35170 - رقم الحدیث الباب: 5]

35170- 5- ⁽⁷⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ بَیْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ ص فِی حُجُرَاتِهِ مَعَ بَعْضِ أَزْوَاجِهِ وَ مَعَهُ مَغَازِلُ یَقْلِبُهَا إِذْ بَصُرَ بِعَیْنَیْنِ تَطَّلِعَانِ فَقَالَ لَوْ أَعْلَمُ أَنَّکَ

تَثْبُتُ لِی لَقُمْتُ حَتَّی أَنْخُسَکَ ⁽¹⁾فَقُلْتُ نَفْعَلُ نَحْنُ مِثْلَ هَذَا إِنْ فُعِلَ مِثْلُهُ فَقَالَ إِنْ خَفِیَ لَکَ فَافْعَلْهُ.

ترجمه:

«از عبید بن زراره نقل شده است که گفت: شنیدم امام ابوعبدالله (علیه‌السلام) می‌فرمودند: در حالی که رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در یکی از حجره‌های خود با برخی از همسرانش بودند و مغازلی (ابزار ریسندگی) را در دست داشتند و آن را ورق می‌زدند، ناگهان متوجه دو چشمی شدند که از جایی سرک می‌کشید (به حریم خصوصی ایشان نگاه می‌کرد). پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند: اگر می‌دانستم که تو ثابت می‌مانی (و فرار نمی‌کنی)، بلند می‌شدم و چشمانت را با این (مغازل) کور می‌کردم. عبید بن زراره گفت: به امام (علیه‌السلام) گفتم: آیا ما هم می‌توانیم چنین کاری (مجازات) را انجام دهیم اگر کسی چنین کاری (نگاه به حریم خصوصی) انجام دهد؟ امام فرمودند: اگر بر تو پنهان بماند (و کسی متوجه نشود)، این کار را انجام بده.»

[رقم الحدیث الکلی: 35171 - رقم الحدیث الباب: 6]

35171- 6- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا اطَّلَعَ رَجُلٌ عَلَی قَوْمٍ یُشْرِفُ عَلَیْهِمْ أَوْ یَنْظُرُ مِنْ خَلَلِ شَیْ‌ءٍ لَهُمْ فَرَمَوْهُ فَأَصَابُوهُ فَقَتَلُوهُ أَوْ فَقَئُوا عَیْنَیْهِ فَلَیْسَ عَلَیْهِمْ غُرْمٌ وَ قَالَ إِنَّ رَجُلًا اطَّلَعَ مِنْ خَلَلِ حُجْرَةِ رَسُولِ اللَّهِ ص فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ ص- بِمِشْقَصٍ لِیَفْقَأَ عَیْنَهُ فَوَجَدَهُ قَدِ انْطَلَقَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَیْ خَبِیثُ أَمَا وَ اللَّهِ لَوْ ثَبَتَّ لِی لَفَقَأْتُ عَیْنَکَ.

ترجمه:

از علاء بن فضیل از امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت شده است که فرمودند: اگر مردی بر گروهی سرک بکشد یا از لابلای چیزی به آن‌ها نگاه کند و آن‌ها او را زده و چشم‌هایش را درآورند یا او را بکشند، مسئولیتی بر آن‌ها نیست. و فرمودند: مردی از شکاف حجره رسول خدا صلی الله علیه و آله به داخل نگاه کرد و رسول خدا صلی الله علیه و آله با مشقاصی (نوعی ابزار تیز) آمدند تا چشمش را درآورند، اما او رفته بود. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: ای خبیث، به خدا قسم اگر ثابت مانده بودی، چشمت را درآورده بودم.

[رقم الحدیث الکلی: 35172 - رقم الحدیث الباب: 7]

35172- 7- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَیُّمَا رَجُلٍ اطَّلَعَ عَلَی قَوْمٍ فِی دَارِهِمْ لِیَنْظُرَ إِلَی عَوْرَاتِهِمْ ⁽⁴⁾فَفَقَئُوا عَیْنَهُ أَوْ جَرَحُوهُ فَلَا دِیَةَ عَلَیْهِمْ ⁽⁵⁾وَ قَالَ مَنِ اعْتَدَی ⁽⁶⁾فَاعْتُدِیَ عَلَیْهِ فَلَا قَوَدَ لَهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽⁷⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁸⁾

من أبواب مقدمات النکاح.

ترجمه:

از حلبی از امام جعفر صادق علیه‌السلام روایت شده است که فرمودند: هر مردی که به خانه‌ای سرک بکشد تا به عورات اهل آن خانه نگاه کند، اگر چشمش را درآورند یا او را مجروح کنند، دیه‌ای بر آن‌ها نیست. و فرمودند: هر کس به دیگری تعدی کند و در نتیجه مورد تعدی قرار گیرد، قصاصی برای او نیست.

26- بَابُ أَنَّ مَنْ قَالَ حَذَارِ ثُمَّ رَمَی لَمْ یَضْمَنْ‌

اشارة

⁽¹⁾26 بَابُ أَنَّ مَنْ قَالَ حَذَارِ ثُمَّ رَمَی لَمْ یَضْمَنْ

ترجمه:

باب حکم کسی که هشدار می‌دهد و سپس اقدام به ضربه یا پرتاب می‌کند و در نتیجه خسارتی وارد شود. در این صورت، هیچ ضمانتی بر عهده او نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 35173 - رقم الحدیث الباب: 1]

35173- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ صِبْیَانٌ فِی زَمَانِ عَلِیٍّ ع یَلْعَبُونَ بِأَخْطَارٍ ⁽³⁾لَهُمْ فَرَمَی أَحَدُهُمْ بِخَطَرِهِ فَدَقَّ رَبَاعِیَةَ صَاحِبِهِ فَرُفِعَ ذَلِکَ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فَأَقَامَ الرَّامِی الْبَیِّنَةَ بِأَنَّهُ قَالَ حَذَارِ ⁽⁴⁾فَدَرَأَ عَنْهُ الْقِصَاصَ ثُمَّ قَالَ قَدْ أَعْذَرَ مَنْ حَذَّرَ الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ ⁽⁶⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

از ابی صباح کنانی از امام جعفر صادق علیه‌السلام نقل شده است که فرمودند: در زمان علی علیه‌السلام، کودکانی بودند که با ابزارهای خود بازی می‌کردند. یکی از آن‌ها ابزار خود را پرتاب کرد و دندان جلویی دوستش را شکست. موضوع به امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام گزارش شد. پرتاب‌کننده شاهدانی را آورد که گفتند او هشدار داده بود (گفته بود "حذار"). پس امام علی علیه‌السلام قصاص را از او برداشت و فرمود: هر که هشدار دهد، عذر خود را بیان کرده است.

27- بَابُ حُکْمِ مَنْ أَتَی رَاقِداً فَلَمَّا صَارَ عَلَی ظَهْرِهِ انْتَبَهَ فَقَتَلَهُ أَوْ دَخَلَ دَارَ غَیْرِهِ بِغَیْرِ إِذْنٍ فَقَتَلَهُ‌

اشارة

⁽⁸⁾27 بَابُ حُکْمِ مَنْ أَتَی رَاقِداً فَلَمَّا صَارَ عَلَی ظَهْرِهِ انْتَبَهَ فَقَتَلَهُ أَوْ دَخَلَ دَارَ غَیْرِهِ بِغَیْرِ إِذْنٍ فَقَتَلَهُ

ترجمه:

باب حکم کسی که به فردی خوابیده نزدیک شود و وقتی بر روی او قرار گیرد، فرد بیدار شود و او را بکشد؛ یا کسی که بدون اجازه وارد خانه‌ای شود و در نتیجه کشته شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35174 - رقم الحدیث الباب: 1]

35174- 1- ⁽⁹⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ

عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ أَتَی رَجُلًا وَ هُوَ رَاقِدٌ فَلَمَّا صَارَ عَلَی ظَهْرِهِ (أَیْقَنَ بِهِ) ⁽¹⁾فَبَعَجَهُ بَعْجَةً ⁽²⁾فَقَتَلَهُ فَقَالَ لَا دِیَةَ لَهُ وَ لَا قَوَدَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ ⁽³⁾بْنِ خَالِدٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

حسين بن خالد گويد: از امام هفتم عليه السلام پرسيدند: هر گاه مردى بر شخص خوابى به گناه درآيد و چون خود بر او افكند وى بيدار گشته و با كارد وارد را بكشد حكم چيست؟ فرمود: او نه ديه دارد و نه قصاص.

[رقم الحدیث الکلی: 35175 - رقم الحدیث الباب: 2]

35175- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْمُخْتَارِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُخْتَارِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ الْعَلَوِیِّ جَمِیعاً عَنِ الْفَتْحِ بْنِ یَزِیدَ الْجُرْجَانِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی رَجُلٍ دَخَلَ دَارَ آخَرَ لِلتَّلَصُّصِ أَوِ الْفُجُورِ فَقَتَلَهُ صَاحِبُ الدَّارِ أَ یُقْتَلُ بِهِ أَمْ لَا فَقَالَ اعْلَمْ أَنَّ مَنْ دَخَلَ دَارَ غَیْرِهِ فَقَدْ أَهْدَرَ دَمَهُ وَ لَا یَجِبُ عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽⁶⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

کسی به قصد دزدی یا فساد به خانه‌ی دیگری وارد شده است. از امام ابوالحسن (علیه السلام) پرسیده شد که اگر صاحب خانه، چنین فردی را بکشد، آیا قصاص بر او واجب است یا خیر؟ امام پاسخ دادند: «بدان که هر کس به خانه‌ی دیگری وارد شود (با این نیت‌های بد)، خونش هدر رفته است و چیزی بر عهده‌ی صاحب خانه نیست.»

[رقم الحدیث الکلی: 35176 - رقم الحدیث الباب: 3]

35176- 3- ⁽⁷⁾وَ زَادَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ کَابَرَ امْرَأَةً لِیَفْجُرَ بِهَا فَقَتَلَتْهُ فَلَا دِیَةَ لَهُ وَ لَا قَوَدَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ وَ عَلَی تَفْصِیلِ الْحُکْمَیْنِ هُنَا ⁽⁸⁾وَ فِی الدِّفَاعِ ⁽⁹⁾.

ترجمه:

این حدیث به نقل از رسول خدا (صلی الله علیه وآله) بیان می‌کند واین اضافه را دارد : «هر کس زنی را تحت فشار قرار دهد (یا به او تجاوز کند) تا با او مرتکب فجور شود و آن زن او را بکشد، نه دیه‌ای برای او (قاتل) است و نه قصاص.»

28- بَابُ حُکْمِ الْعَاقِلِ یَقْتُلُ الْمَجْنُونَ دِفَاعاً وَ غَیْرَهُ وَ بِالْعَکْسِ وَ عَدَمِ ثُبُوتِ الْقِصَاصِ فِیهِمَا

اشارة

⁽¹⁾28 بَابُ حُکْمِ الْعَاقِلِ یَقْتُلُ الْمَجْنُونَ دِفَاعاً وَ غَیْرَهُ وَ بِالْعَکْسِ وَ عَدَمِ ثُبُوتِ الْقِصَاصِ فِیهِمَا

ترجمه:

"بابِ حکمِ عاقل که دیوانه را برای دفاع و غیره می‌کشد و برعکس، و عدم اثباتِ قصاص در این دو حالت

[رقم الحدیث الکلی: 35177 - رقم الحدیث الباب: 1]

35177- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی الْمُرَادِیَّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ قَتَلَ رَجُلًا مَجْنُوناً فَقَالَ إِنْ کَانَ الْمَجْنُونُ أَرَادَهُ فَدَفَعَهُ عَنْ نَفْسِهِ ⁽³⁾فَلَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ مِنْ قَوَدٍ وَ لَا دِیَةٍ وَ یُعْطَی وَرَثَتُهُ دِیَتَهُ مِنْ بَیْتِ مَالِ الْمُسْلِمِینَ قَالَ وَ إِنْ کَانَ قَتَلَهُ مِنْ غَیْرِ أَنْ یَکُونَ الْمَجْنُونُ أَرَادَهُ فَلَا قَوَدَ لِمَنْ لَا یُقَادُ مِنْهُ وَ أَرَی أَنَّ عَلَی قَاتِلِهِ الدِّیَةَ فِی ⁽⁴⁾مَالِهِ یَدْفَعُهَا إِلَی وَرَثَةِ الْمَجْنُونِ وَ یَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ یَتُوبُ إِلَیْهِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

این حدیث از ابوبصیر مرادی نقل شده است که پرسشی از امام باقر (علیه‌السلام) در مورد مردی که فردی دیوانه را کشته، مطرح می‌کند. در پاسخ امام باقر (علیه‌السلام)، این دو حالت بررسی می‌شود:

اگر دیوانه قصد حمله به مرد را داشته و مرد برای دفاع از خود او را کشته باشد، در این حالت مرد قاتل هیچ مسئولیتی در برابر قصاص و دیه نخواهد داشت و دیه مقتول از بیت‌المال مسلمانان پرداخت می‌شود.

اگر مرد بدون اینکه دیوانه قصد حمله به او را داشته باشد، او را کشته باشد، در این صورت قصاصی برای کسی که مجازات نمی‌شود، وجود ندارد ولی مرد قاتل باید دیه را از مال خود به ورثه دیوانه بپردازد و از خداوند طلب مغفرت و توبه کند.

[رقم الحدیث الکلی: 35178 - رقم الحدیث الباب: 2]

35178- 2- ⁽⁷⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ (عَنِ ابْنِ رِئَابٍ) ⁽⁸⁾عَنْ أَبِی الْوَرْدِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَوْ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع أَصْلَحَکَ اللَّهُ رَجُلٌ حَمَلَ عَلَیْهِ رَجُلٌ مَجْنُونٌ فَضَرَبَهُ

الْمَجْنُونُ ضَرْبَةً فَتَنَاوَلَ الرَّجُلُ السَّیْفَ مِنَ الْمَجْنُونِ فَضَرَبَهُ فَقَتَلَهُ فَقَالَ أَرَی أَنْ لَا یُقْتَلَ بِهِ وَ لَا یُغَرَّمَ دِیَتَهُ وَ تَکُونُ دِیَتُهُ عَلَی الْإِمَامِ وَ لَا یَبْطُلُ دَمُهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی الْوَرْدِ ⁽¹⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽³⁾.

ترجمه:

این حدیث از ابوالورد نقل شده است که ایشان از امام صادق (علیه‌السلام) یا امام باقر (علیه‌السلام) پرسشی در مورد مردی که دیوانه‌ای به او حمله کرده، مطرح کرده است. در پاسخ امام (علیه‌السلام)، وضعیت زیر بررسی می‌شود:

اگر دیوانه‌ای به مردی حمله کرده و او را زده باشد و مرد پس از گرفتن شمشیر از دست دیوانه، او را کشته باشد، در این حالت مرد قاتل نباید کشته شود و دیه نیز از او طلب نشود. دیه دیوانه باید توسط امام پرداخت شود و خون دیوانه نباید هدر برود.

29- بَابُ حُکْمِ مَنْ قَتَلَ أَحَداً وَ هُوَ عَاقِلٌ ثُمَّ خُولِطَ أَوْ قَتَلَ فِی حَالِ الْجُنُونِ‌

اشارة

⁽⁴⁾29 بَابُ حُکْمِ مَنْ قَتَلَ أَحَداً وَ هُوَ عَاقِلٌ ثُمَّ خُولِطَ أَوْ قَتَلَ فِی حَالِ الْجُنُونِ

ترجمه:

باب حکم کسی که کسی را کشته و در حالی که عاقل بوده است، سپس دیوانه شده یا در حالت جنون کشته است

[رقم الحدیث الکلی: 35179 - رقم الحدیث الباب: 1]

35179- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ خَضِرٍ الصَّیْرَفِیِّ عَنْ بُرَیْدِ بْنِ مُعَاوِیَةَ الْعِجْلِیِّ قَالَ: سُئِلَ أَبُو جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ قَتَلَ رَجُلًا عَمْداً فَلَمْ یُقَمْ عَلَیْهِ الْحَدُّ وَ لَمْ تَصِحَّ الشَّهَادَةُ عَلَیْهِ حَتَّی خُولِطَ وَ ذَهَبَ عَقْلُهُ ثُمَّ إِنَّ قَوْماً آخَرِینَ شَهِدُوا عَلَیْهِ بَعْدَ مَا خُولِطَ أَنَّهُ قَتَلَهُ فَقَالَ إِنْ شَهِدُوا عَلَیْهِ أَنَّهُ قَتَلَهُ حِینَ قَتَلَهُ وَ هُوَ صَحِیحٌ لَیْسَ بِهِ عِلَّةٌ مِنْ فَسَادِ عَقْلٍ قُتِلَ بِهِ وَ إِنْ لَمْ یَشْهَدُوا عَلَیْهِ بِذَلِکَ وَ کَانَ لَهُ مَالٌ یُعْرَفُ دُفِعَ إِلَی وَرَثَةِ الْمَقْتُولِ الدِّیَةُ مِنْ مَالِ الْقَاتِلِ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ مَالٌ أُعْطِیَ الدِّیَةُ مِنْ بَیْتِ الْمَالِ وَ لَا یَبْطُلُ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

این حدیث از برید بن معاویه عجلی نقل شده است که ایشان از امام باقر (علیه‌السلام) در مورد مردی که عمداً مردی را کشته ولی حد بر او اجرا نشده و شهادت بر او ثابت نشده است تا زمانی که دیوانه شده و عقلش را از دست داده است، پرسش می‌کند. سپس گروه دیگری شهادت می‌دهند که این مرد در حالی که عاقل بود، مرتکب قتل شده است. امام باقر (علیه‌السلام) در پاسخ می‌فرماید:

اگر شاهدان شهادت دهند که او در حین قتل عاقل و بدون هیچ نقص عقلی بوده است، او باید قصاص شود. اما اگر چنین شهادتی نباشد و قاتل مال شناخته شده‌ای داشته باشد، دیه از مال او به ورثه مقتول پرداخت می‌شود. و اگر قاتل مال نداشته باشد، دیه از بیت‌المال پرداخت می‌شود و خون یک مسلمان نباید هدر برود.

[رقم الحدیث الکلی: 35180 - رقم الحدیث الباب: 2]

35180- 2- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِی بَکْرٍ کَتَبَ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع یَسْأَلُهُ عَنْ رَجُلٍ مَجْنُونٍ قَتَلَ رَجُلًا عَمْداً فَجَعَلَ ع الدِّیَةَ عَلَی قَوْمِهِ وَ جَعَلَ عَمْدَهُ وَ خَطَأَهُ سَوَاءً.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ ⁽³⁾

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

محمد بن ابی بکر به امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) نوشت و از او درباره مرد دیوانه‌ای که عمدی فردی را کشته بود، پرسید. امام علی (علیه‌السلام) دیه را بر قوم آن مرد قرار داد و عمد و خطای او را یکسان در نظر گرفت.

30- بَابُ حُکْمِ الْقَاتِلِ إِذَا لَمْ یَقْدِرْ عَلَی دَفْعِ الدِّیَةِ أَوْ لَمْ یُقْبَلْ مِنْهُ‌

اشارة

⁽⁵⁾30 بَابُ حُکْمِ الْقَاتِلِ إِذَا لَمْ یَقْدِرْ عَلَی دَفْعِ الدِّیَةِ أَوْ لَمْ یُقْبَلْ مِنْهُ

ترجمه:

باب حکم قاتل در صورتی که نتواند دیه را پرداخت کند یا دیه از او پذیرفته نشود

[رقم الحدیث الکلی: 35181 - رقم الحدیث الباب: 1]

35181- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ وَ ابْنِ بُکَیْرٍ وَ غَیْرِ وَاحِدٍ فِی حَدِیثٍ أَنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع قِیلَ لَهُ إِنَّ ⁽⁷⁾مُحَمَّدَ بْنَ شِهَابٍ الزُّهْرِیَّ اخْتَلَطَ عَقْلُهُ فَلَیْسَ یَتَکَلَّمُ فَخَرَجَ حَتَّی دَنَا مِنْهُ فَلَمَّا رَآهُ مُحَمَّدُ بْنُ شِهَابٍ عَرَفَهُ فَقَالَ لَهُ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع مَا لَکَ قَالَ وُلِّیتُ وِلَایَةً فَأَصَبْتُ دَماً قَتَلْتُ رَجُلًا فَدَخَلَنِی مَا تَرَی فَقَالَ لَهُ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع- لَأَنَا عَلَیْکَ مِنْ یَأْسِکَ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ أَشَدُّ خَوْفاً مِنِّی عَلَیْکَ مِمَّا أَتَیْتَ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَعْطِهِمُ الدِّیَةَ قَالَ قَدْ فَعَلْتُ فَأَبَوْا قَالَ اجْعَلْهَا صُرَراً ثُمَّ انْظُرْ مَوَاقِیتَ الصَّلَاةِ فَأَلْقِهَا فِی دَارِهِمْ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

این حدیث از ابن بکیر و چند نفر دیگر نقل شده است که علی بن حسین (علیه‌السلام) به او گفتند که محمد بن شهاب زهری دیوانه شده و قادر به صحبت نیست. علی بن حسین (علیه‌السلام) نزد او رفت و وقتی محمد بن شهاب او را دید، شناخت. علی بن حسین (علیه‌السلام) از او پرسید چه شده است؟ محمد بن شهاب پاسخ داد که مسئولیتی را به عهده گرفته و کسی را کشته است، و از آن پس دچار این حالت شده است. علی بن حسین (علیه‌السلام) به او فرمود که از ناامیدی از رحمت خدا بیشتر از آنچه کرده‌ای بر تومی‌ترسم. سپس به او گفت که دیه را بپردازد. محمد بن شهاب گفت که این کار را کرده اما آنها قبول نکردند. علی بن حسین (علیه‌السلام) به او گفت که دیه را در بسته‌هایی بگذارد و در وقت‌های نماز در خانه آنها بیاندازد.

[رقم الحدیث الکلی: 35182 - رقم الحدیث الباب: 2]

35182- 2- ⁽²⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی الْخَزْرَجِ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الزُّهْرِیِّ قَالَ: کُنْتُ عَامِلًا لِبَنِی أُمَیَّةَ فَقَتَلْتُ رَجُلًا فَسَأَلْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع بَعْدَ ذَلِکَ مَا أَصْنَعُ بِهِ فَقَالَ الدِّیَةَ أَعْرِضْهَا عَلَی قَوْمِهِ قَالَ فَأَعْرَضْتُ فَأَبَوْا وَ جَهَدْتُ فَأَبَوْا فَأَخْبَرْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع بِذَلِکَ فَقَالَ اذْهَبْ مَعَکَ بِنَفَرٍ مِنْ قَوْمِکَ فَأَشْهِدْ عَلَیْهِمْ قَالَ فَفَعَلْتُ بِهِ فَأَبَوْا فَأَشْهَدْتُ ⁽³⁾عَلَیْهِمْ فَرَجَعْتُ إِلَی عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ خُذِ الدِّیَةَ وَ صُرَّهَا مُتَفَرِّقَةً ثُمَّ ائْتِ الْبَابَ فِی وَقْتِ الظُّهْرِ وَ الْفَجْرِ فَأَلْقِهَا فِی الدَّارِ فَمَنْ أَخَذَ شَیْئاً فَهُوَ یُحْسَبُ لَکَ فِی الدِّیَةِ فَإِنَّ وَقْتَ الظُّهْرِ وَ الْفَجْرِ سَاعَةٌ یَخْرُجُ فِیهَا أَهْلُ الدَّارِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ کَانَ الزُّهْرِیُّ ضَرَبَ رَجُلًا بِهِ قُرُوحٌ فَمَاتَ مِنْ ضَرْبِهِ.

ترجمه:

زهری می‌گوید: من کارگزار بنی‌امیه بودم و مردی را کشتم. از علی بن حسین (علیه‌السلام) پرسیدم که پس از این کار چه باید بکنم. ایشان فرمودند که دیه را به قوم مقتول پیشنهاد کن. من این کار را کردم، اما آنها قبول نکردند و هر چه تلاش کردم، باز هم قبول نکردند. به علی بن حسین (علیه‌السلام) گزارش دادم. ایشان فرمودند که با چند نفر از قوم خود برو و بر آنان شهادت بده. من این کار را کردم و آنها همچنان قبول نکردند. پس دوباره به علی بن حسین (علیه‌السلام) گزارش دادم. ایشان فرمودند که دیه را بگیر و آن را در بسته‌های جداگانه بگذار، سپس در وقت ظهر و فجر به در خانه آنان برو و دیه را در خانه بیانداز. هر کسی که چیزی بردارد، به عنوان دیه محاسبه خواهد شد، زیرا وقت ظهر و فجر زمانی است که اهل خانه بیرون می‌آیند. و این‌که زهری مردی را با زخم‌هایی زده بود که بر اثر ضربه‌ها مرده بود.

[رقم الحدیث الکلی: 35183 - رقم الحدیث الباب: 3]

35183- 3- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ وَهْبِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع مَنْ قَتَلَ حَمِیمَ قَوْمٍ فَلْیُصَالِحْهُمْ عَلَی ⁽⁵⁾مَا قَدَرَ عَلَیْهِ فَإِنَّهُ أَخَفُّ لِحِسَابِهِ.

ترجمه:

این حدیث از وهب بن وهب نقل شده است که از جعفر بن محمد (علیه‌السلام) از پدرش نقل می‌کند که علی (علیه‌السلام) فرمود: هر کس که نزدیکان قوم را کشته، باید با آنها بر اساس آنچه توانایی دارد مصالحه کند، زیرا این امر برای حساب او سبک‌تر خواهد بود.

[رقم الحدیث الکلی: 35184 - رقم الحدیث الباب: 4]

35184- 4- ⁽⁶⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَسِّنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عِیسَی الضَّعِیفِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ قَتَلَ رَجُلًا مَا تَوْبَتُهُ قَالَ یُمَکِّنُ مِنْ نَفْسِهِ قُلْتُ یَخَافُ أَنْ یَقْتُلُوهُ قَالَ فَلْیُعْطِهِمُ الدِّیَةَ قُلْتُ یَخَافُ أَنْ یَعْلَمُوا بِذَلِکَ قَالَ فَلْیَتَزَوَّجْ إِلَیْهِمُ امْرَأَةً قُلْتُ یَخَافُ

أَنْ تُطْلِعَهُمْ عَلَی ذَلِکَ قَالَ فَلْیَنْظُرْ إِلَی الدِّیَةِ فَیَجْعَلُهَا صُرَراً ثُمَّ لْیَنْظُرْ مَوَاقِیتَ الصَّلَاةِ فَلْیُلْقِهَا فِی دَارِهِمْ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾.

ترجمه:

این حدیث از عیسی ضعیف نقل شده است که ایشان از امام صادق (علیه‌السلام) پرسید: مردی که کسی را کشته است، توبه‌اش چگونه است؟ امام (علیه‌السلام) فرمود: باید خود را تسلیم کند. پرسید: اگر بترسد که او را بکشند، چه باید بکند؟ امام (علیه‌السلام) فرمود: دیه را بپردازد. پرسید: اگر بترسد که آنها از این موضوع باخبر شوند؟ امام (علیه‌السلام) فرمود: با زنی از خانواده آنها ازدواج کند. پرسید: اگر بترسد که زن این موضوع را فاش کند؟ امام (علیه‌السلام) فرمود: دیه را در بسته‌های جداگانه بگذارد و در وقت‌های نماز در خانه آنها بیاندازد.

31- بَابُ ثُبُوتِ الْقِصَاصِ إِذَا قَتَلَ الْکَبِیرُ الصَّغِیرَ أَوِ الشَّرِیفُ الْوَضِیعَ‌

اشارة

⁽²⁾31 بَابُ ثُبُوتِ الْقِصَاصِ إِذَا قَتَلَ الْکَبِیرُ الصَّغِیرَ أَوِ الشَّرِیفُ الْوَضِیعَ

ترجمه:

باب ثبوت قصاص در صورتی که بزرگتر، کوچکتر یا شریف، وضیع را به قتل برساند.

[رقم الحدیث الکلی: 35185 - رقم الحدیث الباب: 1]

35185- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْأَمَالِی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ ص بِمِنًی إِلَی أَنْ قَالَ: الْمُسْلِمُونَ إِخْوَةٌ تَتَکَافَأُ دِمَاؤُهُمْ وَ یَسْعَی بِذِمَّتِهِمْ أَدْنَاهُمْ هُمْ یَدٌ عَلَی مَنْ سِوَاهُمْ.

وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾وَ رَوَاهُ الرَّضِیُّ فِی الْمَجَازَاتِ النَّبَوِیَّةِ مُرْسَلًا ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ فِی تَفْسِیرِهِ مُرْسَلًا ⁽⁶⁾.

ترجمه:

این حدیث از عبد الله بن ابی یعفور نقل شده است که از امام صادق (علیه‌السلام) روایت می‌کند. رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در منا خطبه‌ای ایراد کرد و فرمود: مسلمانان برادر هستند و خون‌هایشان برابر است و تعهداتشان از پایین‌ترین آنها نیز معتبر است. آنها دست واحدی بر علیه دیگران هستند.

[رقم الحدیث الکلی: 35186 - رقم الحدیث الباب: 2]

35186- 2- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص

خَطَبَ النَّاسَ فِی مَسْجِدِ الْخَیْفِ فَقَالَ: نَضَّرَ اللَّهُ عَبْداً سَمِعَ مَقَالَتِی فَوَعَاهَا ⁽¹⁾وَ بَلَّغَهَا مَنْ لَمْ یَسْمَعْهَا إِلَی أَنْ قَالَ الْمُسْلِمُونَ إِخْوَةٌ تَتَکَافَأُ دِمَاؤُهُمْ وَ یَسْعَی بِذِمَّتِهِمْ أَدْنَاهُمْ.

قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ رَوَاهُ أَیْضاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبَانٍ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

این حدیث از ابن ابی یعفور نقل شده است که از امام صادق (علیه‌السلام) روایت می‌کند. رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در مسجد خیف خطبه‌ای ایراد کرد و فرمود: خداوند بنده‌ای را رحمت کند که سخن مرا بشنود، آن را حفظ کند و به کسی که نشنیده است، برساند. سپس فرمود: مسلمانان برادرند و خون‌هایشان برابر است و تعهداتشان از پایین‌ترین آنها نیز معتبر است.

[رقم الحدیث الکلی: 35187 - رقم الحدیث الباب: 3]

35187- 3- ⁽³⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ مِسْکِینٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ قُرَیْشٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع أَنَّهُ قَالَ لِسُفْیَانَ الثَّوْرِیِّ اکْتُبْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ خُطْبَةُ رَسُولِ اللَّهِ ص فِی مَسْجِدِ الْخَیْفِ- نَضَّرَ اللَّهُ عَبْداً سَمِعَ مَقَالَتِی فَوَعَاهَا وَ بَلَّغَهَا مَنْ لَمْ تَبْلُغْهُ إِلَی أَنْ قَالَ الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ تَتَکَافَأُ دِمَاؤُهُمْ وَ هُمْ یَدٌ عَلَی مَنْ سِوَاهُمْ یَسْعَی بِذِمَّتِهِمْ أَدْنَاهُمْ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

این حدیث از حکم بن مسکین نقل شده است که از مردی از قریش از جعفر بن محمد (علیه‌السلام) روایت می‌کند که به سفیان ثوری فرمود: بنویس بسم الله الرحمن الرحیم، خطبه رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در مسجد خیف. خداوند بنده‌ای را رحمت کند که سخن مرا بشنود، آن را حفظ کند و به کسی که نشنیده است، برساند. سپس فرمود: مؤمنان برادرند و خون‌هایشان برابر است و آنها دست واحدی بر علیه دیگران هستند. تعهداتشان از پایین‌ترین آنها نیز معتبر است.

[رقم الحدیث الکلی: 35188 - رقم الحدیث الباب: 4]

35188- 4- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ ⁽⁵⁾عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُلُّ مَنْ قَتَلَ شَیْئاً صَغِیراً أَوْ کَبِیراً بَعْدَ أَنْ یَتَعَمَّدَ فَعَلَیْهِ الْقَوَدُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَّا أَنَّهُ قَالَ کُلُّ مَنْ قَتَلَ بِشَیْ‌ءٍ ⁽⁶⁾.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا ⁽⁷⁾وَ فِی النِّکَاحِ فِی أَحَادِیثِ تَزْوِیجِ

غَیْرِ الْهَاشِمِیِّ الْهَاشِمِیَّةَ وَ غَیْرِ ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

این حدیث از ابن فضال نقل شده است که از برخی اصحابش از امام صادق (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: هر کسی که کسی را عمداً بکشد، چه کوچک و چه بزرگ، باید قصاص شود.

و می‌گویم: و آنچه که در اینجا و در احادیث ازدواج غیرهاشمی با هاشمیه و غیره آمده است، به همین مسئله اشاره دارد.

32- بَابُ ثُبُوتِ الْقِصَاصِ عَلَی الْوَلَدِ إِذَا قَتَلَ أَبَاهُ أَوْ أُمَّهُ وَ عَدَمِ ثُبُوتِ الْقِصَاصِ عَلَی الْأَبِ إِذَا قَتَلَ الْوَلَدَ أَوْ جَرَحَهُ‌

اشارة

⁽³⁾32 بَابُ ثُبُوتِ الْقِصَاصِ عَلَی الْوَلَدِ إِذَا قَتَلَ أَبَاهُ أَوْ أُمَّهُ وَ عَدَمِ ثُبُوتِ الْقِصَاصِ عَلَی الْأَبِ إِذَا قَتَلَ الْوَلَدَ أَوْ جَرَحَهُ

ترجمه:

باب ثبوت قصاص بر فرزند اگر پدر یا مادر خود را بکشد و عدم ثبوت قصاص بر پدر اگر فرزند خود را بکشد یا مجروح کند.

[رقم الحدیث الکلی: 35189 - رقم الحدیث الباب: 1]

35189- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَرَّازِ عَنْ حُمْرَانَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: لَا یُقَادُ وَالِدٌ بِوَلَدِهِ وَ یُقْتَلُ الْوَلَدُ إِذَا قَتَلَ وَالِدَهُ عَمْداً.

ترجمه:

این حدیث از حمران نقل شده است که از یکی از دو امام (علیهما‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: پدر به خاطر قتل فرزندش قصاص نمی‌شود، ولی فرزند اگر پدرش را عمداً بکشد، قصاص می‌شود

[رقم الحدیث الکلی: 35190 - رقم الحدیث الباب: 2]

35190- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَقْتُلُ ابْنَهُ أَ یُقْتَلُ بِهِ قَالَ لَا.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽⁶⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ.

ترجمه:

این حدیث از حلبی نقل شده است که از امام صادق (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: از او درباره مردی که پسرش را می‌کشد پرسیدم، آیا او به خاطر این کار قصاص می‌شود؟ امام (علیه‌السلام) فرمود: نه.

[رقم الحدیث الکلی: 35191 - رقم الحدیث الباب: 3]

35191- 3- ⁽⁷⁾وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا ⁽⁸⁾عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یُقْتَلُ الرَّجُلُ بِوَلَدِهِ إِذَا قَتَلَهُ وَ یُقْتَلُ الْوَلَدُ بِوَالِدِهِ إِذَا قَتَلَ وَالِدَهُ الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ کَمَا مَرَّ فِی الْمَوَارِیثِ ⁽¹⁾.

ترجمه:

این حدیث از فضیل بن یسار نقل شده است که از امام صادق (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: مرد اگر فرزند خود را بکشد، قصاص نمی‌شود، ولی فرزند اگر پدر خود را بکشد، قصاص می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35192 - رقم الحدیث الباب: 4]

35192- 4- ⁽²⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ الْفُضَیْلِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا یُقْتَلُ الْوَالِدُ بِوَلَدِهِ وَ یُقْتَلُ الْوَلَدُ بِوَالِدِهِ وَ لَا یَرِثُ الرَّجُلُ الرَّجُلَ إِذَا قَتَلَهُ وَ إِنْ کَانَ خَطَأً.

أَقُولُ: تَقَدَّمَ فِی الْمَوَارِیثِ أَنَّ حُکْمَ الْمِیرَاثِ مَحْمُولٌ عَلَی التَّقِیَّةِ ⁽³⁾.

ترجمه:

این حدیث از علاء بن فضیل نقل شده است که می‌گوید: امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: پدر به خاطر قتل فرزندش قصاص نمی‌شود، ولی فرزند اگر پدرش را بکشد، قصاص می‌شود. همچنین مردی که کسی را کشته است، حتی اگر خطا کرده باشد، ارث نمی‌برد.

می‌گویم: در باب ارث بیان شد که حکم ارث به تقیه حمل شده است.

[رقم الحدیث الکلی: 35193 - رقم الحدیث الباب: 5]

35193- 5- ⁽⁴⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ قَتَلَ أُمَّهُ قَالَ یُقْتَلُ بِهَا صَاغِراً وَ لَا أَظُنُّ قَتْلَهُ بِهَا ⁽⁵⁾کَفَّارَةً لَهُ وَ لَا یَرِثُهَا.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ ⁽⁶⁾

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

این حدیث از ابو عبیده نقل شده است که ایشان از امام باقر (علیه‌السلام) پرسيد : اگر كسى مادر خود را بكشد، چه حكمى دارد؟ ابو جعفر گفت: قاتل حقى به ميراث مادر خود ندارد. با كمال خوارى بايد قصاص شود و تصور نمى‌كنم قصاص او بتواند كفارۀ گناه او باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 35194 - رقم الحدیث الباب: 6]

35194- 6- ⁽⁸⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یُقْتَلُ الْأَبُ بِابْنِهِ إِذَا قَتَلَهُ وَ یُقْتَلُ الِابْنُ بِأَبِیهِ إِذَا قَتَلَ أَبَاهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽¹⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ وَ الَّذِی قَبْلَهُمَا بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

این حدیث از ابوبصیر نقل شده است که از امام صادق (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: پدر به خاطر قتل فرزندش قصاص نمی‌شود، ولی فرزند اگر پدر خود را بکشد، قصاص می‌شود

[رقم الحدیث الکلی: 35195 - رقم الحدیث الباب: 7]

35195- 7- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَقْتُلُ ابْنَهُ أَ یُقْتَلُ بِهِ قَالَ لَا وَ لَا یَرِثُ أَحَدُهُمَا الْآخَرَ إِذَا قَتَلَهُ.

ترجمه:

این حدیث از حلبی نقل شده است که از امام صادق (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: از او درباره مردی که پسرش را می‌کشد، پرسیدم، آیا او به خاطر این کار قصاص می‌شود؟ امام (علیه‌السلام) فرمود: نه، و هیچ‌کدام از آنها در صورتی که دیگری را بکشد، از او ارث نمی‌برد.

[رقم الحدیث الکلی: 35196 - رقم الحدیث الباب: 8]

35196- 8- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی الْخَشَّابِ عَنْ غِیَاثِ بْنِ کَلُّوبٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ لَا یُقْتَلُ وَالِدٌ بِوَلَدِهِ إِذَا قَتَلَهُ وَ یُقْتَلُ الْوَلَدُ بِالْوَالِدِ إِذَا قَتَلَهُ وَ لَا یُحَدُّ الْوَالِدُ لِلْوَلَدِ إِذَا قَذَفَهُ وَ یُحَدُّ الْوَلَدُ لِلْوَالِدِ إِذَا قَذَفَهُ.

ترجمه:

این حدیث از اسحاق بن عمار نقل شده است که از جعفر از پدرش روایت می‌کند که علی (علیه‌السلام) می‌فرمود: پدر اگر فرزندش را بکشد، قصاص نمی‌شود، ولی فرزند اگر پدرش را بکشد، قصاص می‌شود. همچنین پدر اگر به فرزندش نسبت ناروا بدهد، حد نمی‌خورد، ولی فرزند اگر به پدرش نسبت ناروا بدهد، حد می‌خورد.

[رقم الحدیث الکلی: 35197 - رقم الحدیث الباب: 9]

35197- 9- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی الرَّجُلِ یَقْتُلُ ابْنَهُ أَوْ عَبْدَهُ قَالَ لَا یُقْتَلُ بِهِ وَ لَکِنْ یُضْرَبُ ضَرْباً شَدِیداً وَ یُنْفَی عَنْ مَسْقَطِ رَأْسِهِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

این حدیث از جابر نقل شده است که از امام باقر (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: مردی که پسر یا برده‌اش را بکشد، قصاص نمی‌شود، اما به شدت تنبیه می‌شود و از محل زادگاهش تبعید می‌گردد.

[رقم الحدیث الکلی: 35198 - رقم الحدیث الباب: 10]

35198- 10- ⁽⁷⁾وَ بِأَسَانِیدِهِ إِلَی کِتَابِ ظَرِیفٍ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع

قَالَ: وَ قَضَی أَنَّهُ لَا قَوَدَ لِرَجُلٍ أَصَابَهُ وَالِدُهُ فِی أَمْرٍ یَعِیبُ عَلَیْهِ فِیهِ فَأَصَابَهُ عَیْبٌ مِنْ قَطْعٍ وَ غَیْرِهِ وَ یَکُونُ لَهُ الدِّیَةُ وَ لَا یُقَادُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ وَ الشَّیْخُ کَمَا یَأْتِی ⁽¹⁾.

ترجمه:

و با اسناد خود به کتاب ظریف از امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) روایت کرده که فرمود: و حکم کرد که اگر مردی به واسطه کاری که پدرش به او نسبت داده دچار عیبی شد، مثل قطع عضو یا غیره، برای او دیه وجود دارد ولی قصاص نمی‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35199 - رقم الحدیث الباب: 11]

35199- 11- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ لَا یُقْتَلُ وَالِدٌ بِوَلَدِهِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْقَذْفِ ⁽³⁾.

ترجمه:

این حدیث از انس بن محمد نقل شده است که از پدرش از امام صادق (علیه‌السلام) از آباءشان در وصیت پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به علی (علیه‌السلام) نقل می‌کند که فرمود: یا علی، پدر به خاطر قتل فرزندش قصاص نمی‌شود.

33- بَابُ حُکْمِ الرَّجُلِ یَقْتُلُ الْمَرْأَةَ وَ الْمَرْأَةِ تَقْتُلُ الرَّجُلَ‌

اشارة

⁽⁴⁾33 بَابُ حُکْمِ الرَّجُلِ یَقْتُلُ الْمَرْأَةَ وَ الْمَرْأَةِ تَقْتُلُ الرَّجُلَ

ترجمه:

باب حکم مردی که زنی را به قتل می‌رساند و زنی که مردی را به قتل می‌رساند.

[رقم الحدیث الکلی: 35200 - رقم الحدیث الباب: 1]

35200- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ فِی رَجُلٍ قَتَلَ امْرَأَتَهُ ⁽⁶⁾مُتَعَمِّداً قَالَ إِنْ شَاءَ أَهْلُهَا أَنْ یَقْتُلُوهُ قَتَلُوهُ وَ یُؤَدُّوا إِلَی أَهْلِهِ نِصْفَ الدِّیَةِ وَ إِنْ شَاءُوا أَخَذُوا نِصْفَ الدِّیَةِ خَمْسَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ وَ قَالَ فِی امْرَأَةٍ قَتَلَتْ زَوْجَهَا مُتَعَمِّدَةً قَالَ إِنْ شَاءَ أَهْلُهُ أَنْ یَقْتُلُوهَا قَتَلُوهَا وَ لَیْسَ یَجْنِی أَحَدٌ أَکْثَرَ مِنْ جِنَایَتِهِ عَلَی نَفْسِهِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾وَ رَوَی الصَّدُوقُ الْحُکْمَ الثَّانِیَ مُرْسَلًا ⁽²⁾.

ترجمه:

این حدیث از عبد الله بن سنان نقل شده است که ایشان از امام صادق (علیه‌السلام) شنید که در مورد مردی که عمداً زنش را کشته است، فرمود: اگر خانواده زن بخواهند، می‌توانند او را بکشند و نصف دیه را به خانواده او بپردازند، و اگر بخواهند، می‌توانند نصف دیه را بگیرند که پنج هزار درهم است. و در مورد زنی که عمداً شوهرش را کشته است، فرمود: اگر خانواده شوهر بخواهند، می‌توانند او را بکشند و هیچ‌کس بیشتر از جنایتی که بر خود وارد کرده است، سزا نمی‌بیند.

[رقم الحدیث الکلی: 35201 - رقم الحدیث الباب: 2]

35201- 2- ⁽³⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ ⁽⁴⁾عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا قَتَلَتِ الْمَرْأَةُ رَجُلًا قُتِلَتْ بِهِ وَ إِذَا قَتَلَ الرَّجُلُ الْمَرْأَةَ فَإِنْ أَرَادُوا الْقَوَدَ أَدَّوْا فَضْلَ دِیَةِ الرَّجُلِ (عَلَی دِیَةِ الْمَرْأَةِ) ⁽⁵⁾وَ أَقَادُوهُ بِهَا وَ إِنْ لَمْ یَفْعَلُوا قَبِلُوا الدِّیَةَ دِیَةَ الْمَرْأَةِ کَامِلَةً وَ دِیَةُ الْمَرْأَةِ نِصْفُ دِیَةِ الرَّجُلِ.

ترجمه:

این حدیث از عبد الله بن مسکان نقل شده است که ایشان از امام صادق (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: اگر زنی مردی را بکشد، به قصاص او کشته می‌شود. ولی اگر مردی زنی را بکشد، در صورتی که بخواهند قصاص انجام دهند، باید مازاد دیه مرد (بر دیه زن) را بپردازند و او را به قصاص بکشند. و اگر این کار را نکنند، دیه زن را به طور کامل می‌پذیرند. دیه زن نصف دیه مرد است.

[رقم الحدیث الکلی: 35202 - رقم الحدیث الباب: 3]

35202- 3- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِی الرَّجُلِ یَقْتُلُ الْمَرْأَةَ مُتَعَمِّداً فَأَرَادَ أَهْلُ الْمَرْأَةِ أَنْ یَقْتُلُوهُ قَالَ ذَاکَ لَهُمْ إِذَا أَدَّوْا إِلَی أَهْلِهِ نِصْفَ الدِّیَةِ وَ إِنْ قَبِلُوا الدِّیَةَ فَلَهُمْ نِصْفُ دِیَةِ الرَّجُلِ وَ إِنْ قَتَلَتِ الْمَرْأَةُ الرَّجُلَ قُتِلَتْ بِهِ لَیْسَ لَهُمْ إِلَّا نَفْسُهَا الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽⁷⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

این حدیث از حلبی نقل شده است که از امام صادق (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: در مورد مردی که عمداً زنی را به قتل می‌رساند و خانواده زن می‌خواهند او را بکشند، این کار برای آنها مجاز است اگر نصف دیه را به خانواده او بپردازند. و اگر خانواده زن دیه را قبول کنند، نصف دیه مرد را به عنوان دیه می‌گیرند. و اگر زنی مردی را به قتل برساند، او به قصاص آن کشته می‌شود و تنها خودش (نفس) برای قصاص وجود دارد.

[رقم الحدیث الکلی: 35203 - رقم الحدیث الباب: 4]

35203- 4- ⁽⁸⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ

ع عَنِ الْجِرَاحَاتِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ قَالَ إِنْ قَتَلَ رَجُلٌ امْرَأَتَهُ ⁽¹⁾عَمْداً فَأَرَادَ أَهْلُ الْمَرْأَةِ أَنْ یَقْتُلُوا الرَّجُلَ رَدُّوا إِلَی أَهْلِ الرَّجُلِ نِصْفَ الدِّیَةِ وَ قَتَلُوهُ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ امْرَأَةٍ قَتَلَتْ رَجُلًا قَالَ تُقْتَلُ ⁽²⁾وَ لَا یَغْرَمُ أَهْلُهَا شَیْئاً.

ترجمه:

این حدیث از ابوبصیر نقل شده است که ایشان از امام صادق (علیه‌السلام) در مورد جراحات پرسید و در ادامه امام (علیه‌السلام) فرمود: اگر مردی زنش را عمداً بکشد و خانواده زن بخواهند او را بکشند، باید نصف دیه را به خانواده مرد بپردازند و سپس او را بکشند. همچنین از او درباره زنی که مردی را کشته است، پرسیدم. امام (علیه‌السلام) فرمود: زن کشته می‌شود و خانواده او چیزی نمی‌پردازند.

[رقم الحدیث الکلی: 35204 - رقم الحدیث الباب: 5]

35204- 5- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی وَلَّادٍ عَنْ أَبِی مَرْیَمَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: أُتِیَ رَسُولُ اللَّهِ ص بِرَجُلٍ قَدْ ضَرَبَ امْرَأَةً حَامِلًا بِعَمُودِ الْفُسْطَاطِ فَقَتَلَهَا فَخَیَّرَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَوْلِیَاءَهَا أَنْ یَأْخُذُوا الدِّیَةَ خَمْسَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ وَ غُرَّةٌ وَصِیفٌ أَوْ وَصِیفَةٌ لِلَّذِی فِی بَطْنِهَا أَوْ یَدْفَعُوا إِلَی أَوْلِیَاءِ الْقَاتِلِ خَمْسَةَ آلَافٍ وَ یَقْتُلُوهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽⁴⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

این حدیث از ابومریم نقل شده است که از امام باقر (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: مردی نزد رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) آورده شد که زنی باردار را با عمودی از خیمه ضربه زده و کشته بود. رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به اولیای زن پیشنهاد داد که یا پنج هزار درهم دیه به همراه غُرّه (یک بنده پسر یا دختر) به خاطر جنین در شکم زن را بگیرند، یا پنج هزار درهم به اولیای قاتل بدهند و او را بکشند.

[رقم الحدیث الکلی: 35205 - رقم الحدیث الباب: 6]

35205- 6- ⁽⁵⁾وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی الْمُرَادِیَّ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: إِنْ قَتَلَ رَجُلٌ امْرَأَةً وَ أَرَادَ أَهْلُ الْمَرْأَةِ أَنْ یَقْتُلُوهُ أَدَّوْا نِصْفَ الدِّیَةِ إِلَی أَهْلِ الرَّجُلِ.

ترجمه:

:

این حدیث از ابوبصیر مرادی نقل شده است که از یکی از دو امام (علیهما‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: اگر مردی زنی را بکشد و خانواده زن بخواهند او را بکشند، باید نصف دیه را به خانواده مرد بپردازند.

[رقم الحدیث الکلی: 35206 - رقم الحدیث الباب: 7]

35206- 7- ⁽⁶⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ رَجُلٌ قَتَلَ امْرَأَةً فَقَالَ إِنْ أَرَادَ أَهْلُ الْمَرْأَةِ أَنْ یَقْتُلُوهُ أَدَّوْا نِصْفَ دِیَتِهِ وَ قَتَلُوهُ وَ إِلَّا قَبِلُوا الدِّیَةَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

این حدیث از ابوبصیر نقل شده است که از یکی از دو امام (علیهما‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: اگر مردی زنی را بکشد و خانواده زن بخواهند او را بکشند، باید نصف دیه او را بپردازند و او را بکشند، وگرنه دیه را قبول کنند.

[رقم الحدیث الکلی: 35207 - رقم الحدیث الباب: 8]

35207- 8- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی مَرْیَمَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ جِرَاحَةِ الْمَرْأَةِ قَالَ فَقَالَ عَلَی النِّصْفِ مِنْ جِرَاحَةِ الرَّجُلِ ⁽⁴⁾فَمَا دُونَهَا قُلْتُ فَامْرَأَةٌ قَتَلَتْ رَجُلًا قَالَ یَقْتُلُونَهَا قُلْتُ فَرَجُلٌ قَتَلَ امْرَأَةً قَالَ إِنْ شَاءُوا قَتَلُوا وَ أَعْطَوْا نِصْفَ الدِّیَةِ.

ترجمه:

این حدیث از ابومریم نقل شده است که گفت: از امام باقر (علیه‌السلام) درباره جراحات زن پرسیدم، ایشان فرمود: جراحات زن نصف جراحات مرد است. سپس پرسیدم: زنی که مردی را کشته باشد، حکم چیست؟ امام فرمود: او را می‌کشند. پرسیدم: مردی که زنی را کشته باشد، حکم چیست؟ امام فرمود: اگر بخواهند او را بکشند، باید نصف دیه را بپردازند.

[رقم الحدیث الکلی: 35208 - رقم الحدیث الباب: 9]

35208- 9- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنْ قَتَلَ رَجُلٌ امْرَأَةً خُیِّرَ أَوْلِیَاءُ الْمَرْأَةِ إِنْ شَاءُوا أَنْ یَقْتُلُوا الرَّجُلَ وَ یَغْرَمُوا نِصْفَ الدِّیَةِ لِوَرَثَتِهِ وَ إِنْ شَاءُوا أَنْ یَأْخُذُوا نِصْفَ الدِّیَةِ.

ترجمه:

این حدیث از ابو عباس و دیگران نقل شده است که از امام صادق (علیه‌السلام) روایت می‌کنند. ایشان فرمود: اگر مردی زنی را بکشد، اولیای زن می‌توانند انتخاب کنند که یا مرد را بکشند و نصف دیه را به ورثه او بپردازند، یا نصف دیه را بگیرند.

[رقم الحدیث الکلی: 35209 - رقم الحدیث الباب: 10]

35209- 10- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الْمَرْأَةِ تَقْتُلُ الرَّجُلَ مَا عَلَیْهَا قَالَ لَا یَجْنِی الْجَانِی عَلَی أَکْثَرَ مِنْ نَفْسِهِ.

ترجمه:

این حدیث از هشام بن سالم نقل شده است که از امام صادق (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: در مورد زنی که مردی را می‌کشد، پرسیدم که چه حکمی دارد؟ امام (علیه‌السلام) فرمود: هیچ کس بیش از جرم خودش مورد مجازات قرار نمی‌گیرد.

[رقم الحدیث الکلی: 35210 - رقم الحدیث الباب: 11]

35210- 11- ⁽⁷⁾وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَ الْعَیْنَ بِالْعَیْنِ وَ الْأَنْفَ بِالْأَنْفِ ⁽⁸⁾الْآیَةَ قَالَ هِیَ مُحْکَمَةٌ.

ترجمه:

این حدیث از زرارة نقل شده است که از یکی از امامان (علیه‌السلام) روایت می‌کند. در تفسیر آیه‌ای از قرآن که می‌فرماید: "النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَ الْعَیْنَ بِالْعَیْنِ وَ الْأَنْفَ بِالْأَنْفِ" (سوره مائده، آیه 45) امام فرمود: این آیه محکم است (یعنی حکمش واضح و قطعی است).

[رقم الحدیث الکلی: 35211 - رقم الحدیث الباب: 12]

35211- 12- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی الرَّجُلِ یَقْتُلُ الْمَرْأَةَ قَالَ إِنْ شَاءَ أَوْلِیَاؤُهَا قَتَلُوهُ وَ غَرِمُوا خَمْسَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ لِأَوْلِیَاءِ الْمَقْتُولِ وَ إِنْ شَاءُوا أَخَذُوا خَمْسَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ مِنَ الْقَاتِلِ.

ترجمه:

این حدیث از محمد بن قیس نقل شده است که از امام باقر (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: اگر مردی زنی را بکشد، اولیای زن می‌توانند انتخاب کنند که یا او را بکشند و پنج هزار درهم به اولیای مقتول بپردازند، یا پنج هزار درهم از قاتل بگیرند.

[رقم الحدیث الکلی: 35212 - رقم الحدیث الباب: 13]

35212- 13- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ قَتَلَ امْرَأَةً مُتَعَمِّداً قَالَ إِنْ شَاءَ أَهْلُهَا أَنْ یَقْتُلُوهُ قَتَلُوهُ وَ یُؤَدُّوا إِلَی أَهْلِهِ نِصْفَ الدِّیَةِ.

ترجمه:

این حدیث از زید الشحام نقل شده است که از امام صادق (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: در مورد مردی که عمداً زنی را به قتل می‌رساند، اگر خانواده زن بخواهند او را بکشند، مجاز هستند به شرط اینکه نصف دیه را به خانواده او بپردازند.

[رقم الحدیث الکلی: 35213 - رقم الحدیث الباب: 14]

35213- 14- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع قَتَلَ رَجُلًا بِامْرَأَةٍ قَتَلَهَا عَمْداً وَ قَتَلَ امْرَأَةً قَتَلَتْ رَجُلًا عَمْداً.

أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی رَدِّ بَقِیَّةِ الدِّیَةِ لِمَا مَرَّ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

این حدیث از سکونی نقل شده است که از امام صادق (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) مردی را که زنی را عمداً کشته بود، به قصاص زن کشت و زنی را که مردی را عمداً کشته بود، به قصاص مرد کشت.

می‌گویم: این حکم مربوط به پرداخت باقی‌مانده دیه است، همان‌طور که قبلاً ذکر شد.

[رقم الحدیث الکلی: 35214 - رقم الحدیث الباب: 15]

35214- 15- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنِ امْرَأَتَیْنِ قَتَلَتَا رَجُلًا عَمْداً قَالَ تُقْتَلَانِ بِهِ مَا یَخْتَلِفُ فِی هَذَا أَحَدٌ.

ترجمه:

این حدیث از محمد بن مسلم نقل شده است که گفت: از امام باقر (علیه‌السلام) درباره دو زنی که مردی را عمداً کشته بودند، پرسیدم. ایشان فرمود: هر دو زن به قصاص او کشته می‌شوند و در این مسئله هیچ اختلافی وجود ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 35215 - رقم الحدیث الباب: 16]

35215- 16- ⁽⁶⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی الْخَشَّابِ عَنْ غِیَاثِ بْنِ کَلُّوبٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ جَعْفَرٍ ع ⁽⁷⁾

أَنَّ رَجُلًا

قَتَلَ امْرَأَةً فَلَمْ یَجْعَلْ عَلِیٌّ ع بَیْنَهُمَا قِصَاصاً وَ أَلْزَمَهُ الدِّیَةَ.

قَالَ الشَّیْخُ یَجُوزُ أَنْ یَکُونَ الْقَتْلُ خَطَأً لَا عَمْداً فَلَا قِصَاصَ وَ یَجُوزُ أَنْ یَکُونَ لَمْ یَجْعَلْ بَیْنَهُمَا قِصَاصاً لَا یَحْتَاجُ مَعَهُ إِلَی رَدِّ فَضْلِ الدِّیَةِ أَقُولُ: یُمْکِنُ حَمْلُهُ عَلَی امْتِنَاعِ الْوَلِیِّ مِنْ رَدِّ فَضْلِ الدِّیَةِ.

ترجمه:

این حدیث از اسحاق بن عمار نقل شده است که از جعفر روایت می‌کند. ایشان فرمود: مردی زنی را کشته بود و علی (علیه‌السلام) میان آن دو قصاصی قرار نداد و به پرداخت دیه ملزم کرد.

مرحوم

شیخ فرمود: ممکن است قتل خطا بوده باشد، نه عمد، پس قصاصی نیست. و ممکن است قرار ندادن قصاص برای آن بوده باشد که نیازی به پرداخت بقیه دیه نباشد.

می‌گویم: می‌توان این حکم را به امتناع ولی از پرداخت بقیه دیه حمل کرد.

[رقم الحدیث الکلی: 35216 - رقم الحدیث الباب: 17]

35216- 17- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ حُکَیْمٍ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ أَبِی مَرْیَمَ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی (وَ مُعَاوِیَةَ) ⁽²⁾عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ رِبَاطٍ عَنْ أَبِی مَرْیَمَ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: فِی امْرَأَةٍ قَتَلَتْ رَجُلًا قَالَ تُقْتَلُ وَ یُؤَدِّی وَلِیُّهَا بَقِیَّةَ الْمَالِ.

وَ فِی رِوَایَةِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ بَقِیَّةَ الدِّیَةِ.

قَالَ الشَّیْخُ هَذِهِ رِوَایَةٌ شَاذَّةٌ مَا رَوَاهَا غَیْرُ أَبِی مَرْیَمَ وَ هِیَ مُخَالِفَةٌ لِلْأَخْبَارِ وَ لِظَاهِرِ الْقُرْآنِ فِی قَوْلِهِ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ ⁽³⁾أَقُولُ: یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی الْإِنْکَارِ دُونَ الْإِخْبَارِ أَیْ لَا یُؤَدِّی وَلِیُّهَا شَیْئاً وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ وَ عَلَی التَّقِیَّةِ وَ یَحْتَمِلُ أَنْ یَکُونَ أَصْلُهُ فِی امْرَأَةٍ قَتَلَهَا رَجُلٌ قَالَ یُقْتَلُ إلخ وَ یَکُونَ غَلَطاً مِنَ الرَّاوِی أَوِ النَّاسِخِ.

ترجمه:

این حدیث از ابومریم انصاری نقل شده است که از امام باقر (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: در مورد زنی که مردی را کشته است، حکم این است که زن به قتل می‌رسد و ولی او باقی‌مانده مال (دیه) را می‌پردازد.

شیخ گفته است: این روایت شاذ و نادر است و تنها ابومریم آن را روایت کرده و این روایت مخالف سایر اخبار و ظاهر قرآن در آیه "النَّفْسَ بِالنَّفْسِ" (سوره مائده، آیه 45) است.

می‌گویم: این احتمال وجود دارد که این حکم به عنوان انکار و نه به عنوان گزارش آورده شده باشد، به این معنی که ولی زن چیزی نمی‌پردازد. همچنین می‌تواند به عنوان مستحب یا تقیه حمل شود. همچنین احتمال دارد که اصل این روایت مربوط به مردی است که زنی را کشته است و این روایت به اشتباه توسط راوی یا نسخه‌بردار نقل شده است.

[رقم الحدیث الکلی: 35217 - رقم الحدیث الباب: 18]

35217- 18- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِی امْرَأَةٍ قَتَلَتْ رَجُلًا مُتَعَمِّدَةً قَالَ إِنْ شَاءَ أَهْلُهُ أَنْ یَقْتُلُوهَا قَتَلُوهَا وَ لَیْسَ یَجْنِی أَحَدٌ جِنَایَةً عَلَی أَکْثَرَ مِنْ نَفْسِهِ.

وَ رَوَاهُ أَیْضاً مُرْسَلًا عَنِ الصَّادِقِ ع إِلَّا أَنَّهُ قَالَ قَتَلَتْ زَوْجَهَا ⁽¹⁾

ترجمه:

این حدیث از عبد الله بن سنان نقل شده است که از امام صادق (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: در مورد زنی که عمداً مردی را به قتل می‌رساند، اگر خانواده او بخواهند او را بکشند، مجاز هستند و هیچ‌کس بیش از جنایتی که بر خود وارد کرده است، سزا نمی‌بیند.

[رقم الحدیث الکلی: 35218 - رقم الحدیث الباب: 19]

35218- 19- ⁽²⁾عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ الْمُرْتَضَی فِی رِسَالَةِ الْمُحْکَمِ وَ الْمُتَشَابِهِ نَقْلًا مِنْ تَفْسِیرِ النُّعْمَانِیِّ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی ⁽³⁾عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ مِنَ النَّاسِخِ مَا کَانَ مُثْبَتاً فِی التَّوْرَاةِ- مِنَ الْفَرَائِضِ فِی الْقِصَاصِ وَ هُوَ قَوْلُهُ تَعَالَی وَ کَتَبْنا عَلَیْهِمْ فِیها أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَ الْعَیْنَ بِالْعَیْنِ ⁽⁴⁾إِلَی آخَرِ الْآیَةِ فَکَانَ الذَّکَرُ وَ الْأُنْثَی وَ الْحُرُّ وَ الْعَبْدُ شَرَعاً فَنَسَخَ اللَّهُ تَعَالَی مَا فِی التَّوْرَاةِ بِقَوْلِهِ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِصاصُ فِی الْقَتْلی الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنْثی بِالْأُنْثی ⁽⁵⁾فَنَسَخَتْ هَذِهِ الْآیَةُ وَ کَتَبْنا عَلَیْهِمْ فِیها أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ ⁽⁶⁾.

أَقُولُ: النَّسْخُ هُنَا بِمَعْنَی التَّخْصِیصِ فَلَا یُنَافِی مَا مَرَّ ⁽⁷⁾مِنْ أَنَّهَا مُحْکَمَةٌ لِبَقَاءِ الْعَمَلِ بِهَا بَعْدَهُ.

ترجمه:

علی بن حسین مرتضی در رساله المحکم و المتشابه به نقل از تفسیر نعمانی با اسنادش از امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) روایت می‌کند که فرمود: برخی از ناسخ‌ها آن چیزی است که در تورات درباره فرائض قصاص ثبت شده بود و آن قول خداوند است که فرمود: "و کتبنا علیهم فیها أن النفس بالنفس و العین بالعین" (سوره مائده، آیه 45). پس مرد و زن، آزاد و بنده برابر شدند، اما خداوند آنچه را که در تورات بود، با قول خود نسخ کرد: "یا أیها الذین آمنوا کتب علیکم القصاص فی القتلی الحر بالحر و العبد بالعبد و الأنثی بالأنثی" (سوره بقره، آیه 178). این آیه، آیه "و کتبنا علیهم فیها أن النفس بالنفس" را نسخ کرد.

می‌گویم: نسخ در اینجا به معنای تخصیص است و با این که این آیه محکم است، منافاتی ندارد زیرا عمل به آن بعد از این نیز باقی است.

[رقم الحدیث الکلی: 35219 - رقم الحدیث الباب: 20]

35219- 20- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِهِ تَعَالَی الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنْثی بِالْأُنْثی ⁽⁹⁾قَالَ لَا یُقْتَلُ الْحُرُّ بِعَبْدٍ وَ لَکِنْ یُضْرَبُ ضَرْباً شَدِیداً وَ یُغَرَّمُ دِیَةَ الْعَبْدِ وَ إِنْ قَتَلَ رَجُلٌ امْرَأَةً فَأَرَادَ أَوْلِیَاءُ الْمَقْتُولِ أَنْ یَقْتُلُوا أَدَّوْا نِصْفَ دِیَتِهِ إِلَی أَهْلِ الرَّجُلِ.

ترجمه:

این حدیث از سماعة بن مهران نقل شده است که از امام صادق (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: در مورد قول خداوند "الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنْثی بِالْأُنْثی" (سوره بقره، آیه 178)، اگر مردی برده‌ای را بکشد، کشته نمی‌شود، بلکه به شدت تنبیه می‌شود و دیه برده را می‌پردازد. و اگر مردی زنی را بکشد و اولیای مقتول بخواهند او را بکشند، باید نصف دیه او را به خانواده مرد بپردازند.

[رقم الحدیث الکلی: 35220 - رقم الحدیث الباب: 21]

35220- 21- ⁽¹⁾وَ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلَیْنِ قَتَلَا رَجُلًا قَالَ یُخَیَّرُ وَلِیُّهُ أَنْ یَقْتُلَ أَیَّهُمَا شَاءَ وَ یُغَرَّمُ الْبَاقِی نِصْفَ الدِّیَةِ أَعْنِی (نِصْفَ) ⁽²⁾دِیَةِ الْمَقْتُولِ فَیُرَدُّ عَلَی وَرَثَتِهِ وَ کَذَلِکَ إِنْ قَتَلَ رَجُلٌ امْرَأَةً إِنْ قَبِلُوا دِیَةَ الْمَرْأَةِ فَذَاکَ وَ إِنْ أَبَی أَوْلِیَاؤُهَا إِلَّا قَتْلَ قَاتِلِهَا غَرِمُوا نِصْفَ دِیَةِ الرَّجُلِ وَ قَتَلُوهُ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِیِّهِ سُلْطاناً فَلا یُسْرِفْ فِی الْقَتْلِ ⁽³⁾.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

این حدیث از ابوالعباس نقل شده است که از امام صادق (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: درباره دو مردی که مردی را کشته‌اند، پرسیدم. امام فرمود: ولی مقتول می‌تواند انتخاب کند که هر کدام را که می‌خواهد، بکشد و دیگری باید نصف دیه مقتول را بپردازد و به ورثه او بازگرداند. همین طور اگر مردی زنی را بکشد، اگر اولیای زن دیه زن را قبول کنند، خوب است و اگر اولیای او اصرار به کشتن قاتل دارند، باید نصف دیه مرد را بپردازند و او را بکشند. این قول خداوند است که می‌فرماید: "و مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِیِّهِ سُلْطاناً فَلا یُسْرِفْ فِی الْقَتْلِ" (سوره اسراء، آیه 33).

34- بَابُ حُکْمِ مَا لَوِ اشْتَرَکَ صَبِیٌّ وَ امْرَأَةٌ أَوْ عَبْدٌ وَ امْرَأَةٌ فِی قَتْلِ رَجُلٍ‌

اشارة

⁽⁵⁾34 بَابُ حُکْمِ مَا لَوِ اشْتَرَکَ صَبِیٌّ وَ امْرَأَةٌ أَوْ عَبْدٌ وَ امْرَأَةٌ فِی قَتْلِ رَجُلٍ

ترجمه:

باب حکم در صورتی که کودک و زن یا برده و زن در قتل مردی شرکت کنند.

[رقم الحدیث الکلی: 35221 - رقم الحدیث الباب: 1]

35221- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ (عَنْ أَبِی بَصِیرٍ) ⁽⁷⁾عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سُئِلَ عَنْ غُلَامٍ لَمْ یُدْرِکْ وَ امْرَأَةٍ قَتَلَا رَجُلًا خَطَأً فَقَالَ إِنَّ خَطَأَ الْمَرْأَةِ وَ الْغُلَامِ عَمْدٌ فَإِنْ أَحَبَّ أَوْلِیَاءُ الْمَقْتُولِ أَنْ یَقْتُلُوهُمَا قَتَلُوهُمَا (وَ یَرُدُّوا عَلَی) ⁽⁸⁾أَوْلِیَاءِ الْغُلَامِ خَمْسَةَ آلَافِ دِرْهَمٍ وَ إِنْ أَحَبُّوا أَنْ یَقْتُلُوا الْغُلَامَ قَتَلُوهُ وَ تَرُدُّ الْمَرْأَةُ عَلَی أَوْلِیَاءِ الْغُلَامِ رُبُعَ

الدِّیَةِ (وَ إِنْ أَحَبَّ أَوْلِیَاءُ الْمَقْتُولِ أَنْ یَقْتُلُوا الْمَرْأَةَ قَتَلُوهَا وَ یَرُدُّ الْغُلَامُ عَلَی أَوْلِیَاءِ الْمَرْأَةِ رُبُعَ الدِّیَةِ) ⁽¹⁾قَالَ وَ إِنْ أَحَبَّ أَوْلِیَاءُ الْمَقْتُولِ أَنْ یَأْخُذُوا الدِّیَةَ کَانَ عَلَی الْغُلَامِ نِصْفُ الدِّیَةِ وَ عَلَی الْمَرْأَةِ نِصْفُ الدِّیَةِ.

ترجمه:

این حدیث از ابوبصیر نقل شده است که از امام باقر (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: در مورد یک کودک (غلام) که به سن بلوغ نرسیده و یک زن که مردی را به اشتباه کشته‌اند، سؤال شد. امام فرمود: اشتباه زن و غلام، عمدی محسوب می‌شود. اگر اولیای مقتول بخواهند، می‌توانند هر دوی آنها را بکشند و باید پنج هزار درهم به اولیای غلام بپردازند. اگر بخواهند غلام را بکشند، زن باید ربع دیه را به اولیای غلام بپردازد. اگر بخواهند زن را بکشند، غلام باید ربع دیه را به اولیای زن بپردازد. اگر اولیای مقتول بخواهند دیه بگیرند، نصف دیه بر عهده غلام و نصف دیه بر عهده زن است.

[رقم الحدیث الکلی: 35222 - رقم الحدیث الباب: 2]

35222- 2- ⁽²⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ ضُرَیْسٍ الْکُنَاسِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ امْرَأَةٍ وَ عَبْدٍ قَتَلَا رَجُلًا خَطَأً فَقَالَ إِنَّ خَطَأَ الْمَرْأَةِ وَ الْعَبْدِ مِثْلُ الْعَمْدِ فَإِنْ أَحَبَّ أَوْلِیَاءُ الْمَقْتُولِ أَنْ یَقْتُلُوهُمَا قَتَلُوهُمَا فَإِنْ کَانَتْ قِیمَةُ الْعَبْدِ أَکْثَرَ مِنْ خَمْسَةِ آلَافِ دِرْهَمٍ فَلْیَرُدُّوا عَلَی ⁽³⁾سَیِّدِ الْعَبْدِ مَا یَفْضُلُ بَعْدَ الْخَمْسَةِ آلَافِ دِرْهَمٍ وَ إِنْ أَحَبُّوا أَنْ یَقْتُلُوا الْمَرْأَةَ وَ یَأْخُذُوا الْعَبْدَ أَخَذُوا إِلَّا أَنْ تَکُونَ قِیمَتُهُ أَکْثَرَ مِنْ خَمْسَةِ آلَافِ دِرْهَمٍ فَلْیَرُدُّوا عَلَی مَوْلَی الْعَبْدِ مَا یَفْضُلُ بَعْدَ الْخَمْسَةِ آلَافِ دِرْهَمٍ وَ یَأْخُذُوا الْعَبْدَ أَوْ یَفْتَدِیَهُ سَیِّدُهُ وَ إِنْ کَانَتْ قِیمَةُ الْعَبْدِ أَقَلَّ مِنْ خَمْسَةِ آلَافِ دِرْهَمٍ فَلَیْسَ لَهُمْ إِلَّا الْعَبْدُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ ⁽⁴⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ وَ کَذَا رَوَاهُمَا الصَّدُوقُ أَقُولُ: ذَکَرَ الشَّیْخُ أَنَّ مَا تَضَمَّنَ الْخَبَرَانِ ⁽⁵⁾مِنْ أَنَّ خَطَأَ الْمَرْأَةِ وَ الْغُلَامِ وَ الصَّبِیِّ عَمْدٌ مَحْمُولٌ عَلَی مَا یَعْتَقِدُهُ بَعْضُ مُخَالِفِینَا أَنَّهُ خَطَأٌ لِأَنَّ مِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ إِنَّ کُلَّ مَنْ یَقْتُلُ بِغَیْرِ حَدِیدٍ فَإِنَّ قَتْلَهُ خَطَأٌ وَ قَدْ بَیَّنَّا نَحْنُ خِلَافَ ذَلِکَ انْتَهَی وَ ذَکَرَ أَنَّ مَا تَضَمَّنَاهُ مِنَ الْأَحْکَامِ الْبَاقِیَةِ مَعْمُولٌ عَلَیْهَا وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی حُکْمِ قَتْلِ الْعَبْدِ عَمْداً وَ خَطَأً ⁽⁶⁾وَ یَأْتِی أَیْضاً مَا یَدُلُّ عَلَی

أَنَّ عَمْدَ الصَّبِیِّ خَطَأٌ تَحْمِلُهُ الْعَاقِلَةُ ⁽¹⁾وَ هُوَ یَدُلُّ عَلَی مَا قَالَهُ الشَّیْخُ وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽³⁾.

ترجمه:

این حدیث از ضریس کنّاسی نقل شده است که گفت: از امام صادق (علیه‌السلام) در مورد زنی و برده‌ای که مردی را به اشتباه کشته بودند، پرسیدم. ایشان فرمود: اشتباه زن و برده همانند عمد محسوب می‌شود. اگر اولیای مقتول بخواهند، می‌توانند هر دو را بکشند. اگر قیمت برده بیشتر از پنج هزار درهم باشد، باید مابه‌التفاوت را به صاحب برده بپردازند. اگر بخواهند زن را بکشند و برده را بگیرند، مگر اینکه قیمت برده بیشتر از پنج هزار درهم باشد، باید مابه‌التفاوت را به صاحب برده بپردازند و برده را بگیرند یا صاحب او را آزاد کنند. اگر قیمت برده کمتر از پنج هزار درهم باشد، چیزی جز برده ندارند.

شیخ این حدیث را با سند خود از حسن بن محبوب نیز روایت کرده است. شیخ گفته است: آنچه در این دو روایت آمده است که اشتباه زن و غلام و کودک عمد محسوب می‌شود، بر اساس اعتقاد برخی مخالفان ما است که معتقدند هرکس که بدون آهن (سلاح آهنی) کسی را بکشد، قتل او اشتباه است و ما خلاف آن را بیان کرده‌ایم. شیخ بیان کرده است که احکام باقی‌مانده در این احادیث معتبر هستند و به آنها عمل می‌شود. همچنین احکام مربوط به قتل عمد و اشتباه برده و اینکه عمد کودک اشتباه محسوب می‌شود و عاقله (قبیله یا خانواده) دیه آن را می‌پردازد، مورد بحث قرار خواهد گرفت که نشان‌دهنده آن چیزی است که شیخ گفته است.

35- بَابُ حُکْمِ عَمْدِ الْأَعْمَی‌

اشارة

⁽⁴⁾35 بَابُ حُکْمِ عَمْدِ الْأَعْمَی

ترجمه:

باب حکم عمد نابینا.

[رقم الحدیث الکلی: 35223 - رقم الحدیث الباب: 1]

35223- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ أَعْمَی فَقَأَ عَیْنَ صَحِیحٍ ⁽⁶⁾فَقَالَ إِنَّ عَمْدَ الْأَعْمَی مِثْلُ الْخَطَإِ هَذَا فِیهِ الدِّیَةُ فِی مَالِهِ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ مَالٌ فَالدِّیَةُ عَلَی الْإِمَامِ وَ لَا یَبْطُلُ حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ ⁽⁷⁾

وَ کَذَا الصَّدُوقُ ⁽⁸⁾

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْعَاقِلَةِ ⁽⁹⁾.

ترجمه:

این حدیث از ابی عبیده نقل شده است که گفت: از امام باقر (علیه‌السلام) در مورد نابینایی که چشم فرد سالمی را عمداً از بین برده است، پرسیدم. ایشان فرمود: عمد نابینا مانند خطا محسوب می‌شود. در این مورد دیه باید از مال خودش پرداخت شود و اگر مالی نداشته باشد، دیه بر عهده امام است و حق هیچ مسلمان نباید باطل شود.

36- بَابُ حُکْمِ غَیْرِ الْبَالِغِ وَ غَیْرِ الْعَاقِلِ فِی الْقِصَاصِ وَ حُکْمِ الْقَاتِلِ بِالسِّحْرِ

اشارة

⁽¹⁾36 بَابُ حُکْمِ غَیْرِ الْبَالِغِ وَ غَیْرِ الْعَاقِلِ فِی الْقِصَاصِ وَ حُکْمِ الْقَاتِلِ بِالسِّحْرِ

ترجمه:

باب حکم افراد نابالغ و غیرعاقل در قصاص و حکم قاتل با سحر

[رقم الحدیث الکلی: 35224 - رقم الحدیث الباب: 1]

35224- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی رَجُلٍ وَ غُلَامٍ اشْتَرَکَا فِی قَتْلِ رَجُلٍ فَقَتَلَاهُ فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع- إِذَا بَلَغَ الْغُلَامُ خَمْسَةَ أَشْبَارٍ اقْتُصَّ مِنْهُ وَ إِذَا لَمْ یَکُنْ یَبْلُغُ خَمْسَةَ أَشْبَارٍ قُضِیَ بِالدِّیَةِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽³⁾

وَرَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ السَّکُونِیِّ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ اقْتُصَّ مِنْهُ وَ اقْتُصَّ لَهُ ⁽⁴⁾

ترجمه:

این حدیث از سکونی نقل شده است که گفت: از امام صادق (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) در مورد مرد و پسر بچه که در قتل مردی شرکت کرده و او را کشته‌اند، چنین حکمی صادر کرد: اگر قامت پسر به پنج شبر (یک اندازه معین) برسد، از او قصاص گرفته می‌شود و اگر به این اندازه نرسیده باشد، دیه پرداخت می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35225 - رقم الحدیث الباب: 2]

35225- 2- ⁽⁵⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ کَانَ یَقُولُ فِی الْمَجْنُونِ وَ الْمَعْتُوهِ الَّذِی لَا یُفِیقُ وَ الصَّبِیِّ الَّذِی لَمْ یَبْلُغْ عَمْدُهُمَا خَطَأٌ تَحْمِلُهُ الْعَاقِلَةُ وَ قَدْ رُفِعَ عَنْهُمَا الْقَلَمُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁶⁾وَ عَلَی حُکْمِ السَّاحِرِ وَ أَنَّهُ یُقْتَلُ ⁽⁷⁾

وَ حَمَلَهُ بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَلَی قَتْلِهِ حَدّاً لِفَسَادِهِ لَا قَوَداً ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ فِی الْعَاقِلَةِ ⁽²⁾.

ترجمه:

این حدیث از ابی البختری نقل شده است که از جعفر از پدرش از علی (علیه‌السلام) روایت می‌کند. ایشان فرمود: در مورد دیوانه و معتوهي که افاقه نمی‌کند و کودک نابالغ، عمد آنان خطا محسوب می‌شود و دیه را عاقله (قبیله یا خانواده) می‌پردازد و قلم (تکلیف) از آنان برداشته شده است.

می‌گویم: قبلاً آنچه که نشان دهنده این حکم و حکم ساحر است که کشته می‌شود، ذکر شد. برخی از اصحاب ما معتقدند که قتل ساحر به عنوان حد برای فساد او است و نه قصاص. همچنین مطالبی که مربوط به عاقله است و احکام آن نیز آمده است.

37- بَابُ أَنَّ مَنْ قَتَلَ مَمْلُوکَهُ فَلَا قِصَاصَ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِ الْکَفَّارَةُ وَ التَّوْبَةُ وَ التَّعْزِیرُ وَ التَّصَدُّقُ بِقِیمَتِهِ وَ الْحَبْسُ سَنَةً

اشارة

⁽³⁾37 بَابُ أَنَّ مَنْ قَتَلَ مَمْلُوکَهُ فَلَا قِصَاصَ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِ الْکَفَّارَةُ وَ التَّوْبَةُ وَ التَّعْزِیرُ وَ التَّصَدُّقُ بِقِیمَتِهِ وَ الْحَبْسُ سَنَةً

ترجمه:

بابی که درباره کسی است که مملوک خود را بکشد، برای او قصاص نیست بلکه کفاره، توبه، تعزیر، تصدق به قیمت مملوک و حبس یک سال بر او واجب می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35226 - رقم الحدیث الباب: 1]

35226- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: فِی الرَّجُلِ یَقْتُلُ مَمْلُوکَهُ مُتَعَمِّداً قَالَ یُعْجِبُنِی أَنْ یُعْتِقَ رَقَبَهً وَ یَصُومَ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ وَ یُطْعِمَ سِتِّینَ مِسْکِیناً ثُمَّ تَکُونَ التَّوْبَهُ بَعْدَ ذَلِکَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ وَ قَالَ فِی أَوَّلِهِ فِی رَجُلٍ قَتَلَ مَمْلُوکاً مُتَعَمِّداً قَالَ یُغَرَّمُ قِیمَتَهُ وَ یُضْرَبُ ضَرْباً شَدِیداً ⁽⁵⁾ظظ

ترجمه:

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: درباره مردی که برده‌اش را عمداً به قتل رسانده، فرمود: دوست دارم که یک برده آزاد کند، دو ماه پیاپی روزه بگیرد و شصت مسکین را طعام دهد، سپس توبه کند.

[رقم الحدیث الکلی: 35227 - رقم الحدیث الباب: 2]

35227- 2- ⁽⁶⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ حُمْرَانَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی الرَّجُلِ یَقْتُلُ مَمْلُوکاً لَهُ قَالَ یُعْتِقُ رَقَبَةً وَ یَصُومُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ وَ یَتُوبُ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.

ترجمه:

امام باقر (علیه السلام) فرمودند: درباره مردی که برده‌اش را به قتل رسانده، فرمود: باید یک برده آزاد کند، دو ماه پیاپی روزه بگیرد و به سوی خداوند متعال توبه کند.

[رقم الحدیث الکلی: 35228 - رقم الحدیث الباب: 3]

35228- 3- ⁽⁷⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ

أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ قَتَلَ عَبْدَهُ مُتَعَمِّداً فَعَلَیْهِ أَنْ یُعْتِقَ رَقَبَةً وَ أَنْ یُطْعِمَ سِتِّینَ مِسْکِیناً وَ أَنْ یَصُومَ شَهْرَیْنِ ⁽¹⁾.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ ⁽²⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ إِلَّا أَنَّهُ أَسْقَطَ مِنْ سَنَدِهِ لَفْظَیْ عَنْ حُمْرَانَ وَ مِنْ مَتْنِهِ لَفْظَ لَهُ ⁽³⁾.

وَ الْأَوَّلَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ.

ترجمه:

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: هرکس برده‌اش را عمداً به قتل برساند، باید یک برده آزاد کند، شصت مسکین را طعام دهد و دو ماه پیاپی روزه بگیرد.

[رقم الحدیث الکلی: 35229 - رقم الحدیث الباب: 4]

35229- 4- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ قَتَلَ مَمْلُوکاً لَهُ قَالَ یُعْتِقُ رَقَبَةً وَ یَصُومُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ وَ یَتُوبُ إِلَی اللَّهِ.

وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: از ایشان درباره مردی که برده‌اش را به قتل رسانده بود سؤال کردم. فرمود: باید یک برده آزاد کند، دو ماه پیاپی روزه بگیرد و به سوی خداوند متعال توبه کند.

[رقم الحدیث الکلی: 35230 - رقم الحدیث الباب: 5]

35230- 5- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَمُّونٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَصَمِّ عَنْ مِسْمَعِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع رُفِعَ إِلَیْهِ رَجُلٌ عَذَّبَ عَبْدَهُ حَتَّی مَاتَ فَضَرَبَهُ مِائَةً نَکَالًا وَ حَبَسَهُ سَنَةً وَ أَغْرَمَهُ قِیمَةَ الْعَبْدِ فَتَصَدَّقَ بِهَا عَنْهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ ⁽⁷⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ السَّکُونِیِّ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ حَذَفَ لَفْظَ سَنَةً ⁽¹⁾

ترجمه:

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: امیرالمؤمنین (علیه السلام) درباره مردی که برده‌اش را تا حد مرگ شکنجه داده بود، حکم کرد که او را صد ضربه شلاق بزنند و به مدت یک سال زندانی کنند و او را به پرداخت قیمت برده مجبور کنند و آن را به عنوان صدقه از طرف برده بپردازند.

[رقم الحدیث الکلی: 35231 - رقم الحدیث الباب: 6]

35231- 6- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُثَنًّی عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یَقْتُلُ عَبْدَهُ مُتَعَمِّداً أَیُّ شَیْ‌ءٍ عَلَیْهِ مِنَ الْکَفَّارَةِ قَالَ عِتْقُ رَقَبَةٍ وَ صِیَامُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ ⁽³⁾وَ صَدَقَةٌ عَلَی سِتِّینَ مِسْکِیناً.

ترجمه:

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: درباره مردی که برده‌اش را عمداً به قتل رسانده بود، پرسیدند. فرمود: باید یک برده آزاد کند، دو ماه پیاپی روزه بگیرد و به شصت مسکین صدقه دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 35232 - رقم الحدیث الباب: 7]

35232- 7- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یَقْتُلُ عَبْدَهُ خَطَأً قَالَ عَلَیْهِ عِتْقُ رَقَبَةٍ وَ صِیَامُ شَهْرَیْنِ وَ صَدَقَةٌ عَلَی سِتِّینَ مِسْکِیناً فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ عَلَی الرَّقَبَةِ کَانَ عَلَیْهِ الصِّیَامُ فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعِ الصِّیَامَ فَعَلَیْهِ الصَّدَقَةُ.

ترجمه:

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: درباره مردی که برده‌اش را به اشتباه به قتل رسانده بود، پرسیدند. فرمود: باید یک برده آزاد کند، دو ماه روزه بگیرد و به شصت مسکین صدقه دهد. اگر قادر به آزاد کردن برده نبود، باید روزه بگیرد. اگر توانایی روزه گرفتن نداشت، باید صدقه دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 35233 - رقم الحدیث الباب: 8]

35233- 8- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَرَّازِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ ضَرَبَ مَمْلُوکاً لَهُ فَمَاتَ مِنْ ضَرْبِهِ قَالَ یُعْتِقُ رَقَبَةً.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حُمْرَانَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا جَعْفَرٍ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

امام باقر (علیه السلام) فرمودند: درباره مردی که برده‌اش را ضربه زده و از ضربه او کشته شده بود، سؤال کردم. فرمود: باید یک برده آزاد کند.

[رقم الحدیث الکلی: 35234 - رقم الحدیث الباب: 9]

35234- 9- ⁽⁷⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی الرَّجُلِ یَقْتُلُ ابْنَهُ أَوْ عَبْدَهُ قَالَ لَا یُقْتَلُ بِهِ

وَ لَکِنْ یُضْرَبُ ضَرْباً شَدِیداً وَ یُنْفَی عَنْ مَسْقَطِ رَأْسِهِ.

ترجمه:

امام باقر (علیه السلام) فرمودند: درباره مردی که پسر یا برده‌اش را به قتل رسانده بود، فرمود: قصاص نمی‌شود، اما او را به شدت می‌زنند و از محل تولدش تبعید می‌کنند.

[رقم الحدیث الکلی: 35235 - رقم الحدیث الباب: 10]

35235- 10- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ عَنْ بَعْضِ مَنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ قَتَلَ مَمْلُوکَهُ أَنَّهُ یُضْرَبُ ضَرْباً وَجِیعاً وَ تُؤْخَذُ مِنْهُ قِیمَتُهُ لِبَیْتِ الْمَالِ.

ترجمه:

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: درباره مردی که برده‌اش را به قتل رسانده بود، فرمود: باید او را به شدت بزنند و قیمت برده از او گرفته و به بیت‌المال پرداخت شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35236 - رقم الحدیث الباب: 11]

35236- 11- ⁽²⁾الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ قَتَلَ مَمْلُوکَهُ قَالَ عَلَیْهِ عِتْقُ رَقَبَةٍ وَ صَوْمُ شَهْرَیْنِ مُتَتَابِعَیْنِ وَ إِطْعَامُ سِتِّینَ مِسْکِیناً ثُمَّ تَکُونُ التَّوْبَةُ بَعْدَ ذَلِکَ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽³⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ثُبُوتِ الْقِصَاصِ وَ أَنَّهُ مَخْصُوصٌ بِالْمُعْتَادِ لِقَتْلِهِمْ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

امام کاظم (علیه السلام) فرمودند: درباره مردی که برده‌اش را به قتل رسانده بود، پرسیدند. فرمود: باید یک برده آزاد کند، دو ماه پیاپی روزه بگیرد و شصت مسکین را طعام دهد، سپس توبه کند.

38- بَابُ ثُبُوتِ الْقِصَاصِ عَلَی مَنِ اعْتَادَ قَتْلَ الْمَمَالِیکِ‌

اشارة

⁽⁵⁾38 بَابُ ثُبُوتِ الْقِصَاصِ عَلَی مَنِ اعْتَادَ قَتْلَ الْمَمَالِیکِ

ترجمه:

باب ثبوت قصاص برای کسی که عادت به کشتن بردگان داشته باشد

[رقم الحدیث الکلی: 35237 - رقم الحدیث الباب: 1]

35237- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنِ الْمُخْتَارِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ الْعَلَوِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَبِی الْفَتْحِ الْجُرْجَانِیِّ ⁽⁷⁾عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی رَجُلٍ قَتَلَ مَمْلُوکَهُ أَوْ مَمْلُوکَتَهُ قَالَ إِنْ کَانَ الْمَمْلُوکُ لَهُ أُدِّبَ وَ حُبِسَ إِلَّا أَنْ یَکُونَ مَعْرُوفاً بِقَتْلِ الْمَمَالِیکِ فَیُقْتَلُ بِهِ.

ترجمه:

امام هادی (علیه السلام) فرمودند: درباره مردی که برده یا برده‌ی خود را به قتل رسانده بود، فرمود: اگر برده متعلق به او باشد، او را تنبیه می‌کنند و زندانی می‌شود، مگر اینکه معروف به کشتن بردگان باشد که در این صورت او را به قتل می‌رسانند.

[رقم الحدیث الکلی: 35238 - رقم الحدیث الباب: 2]

35238- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ یُونُسَ عَنْهُمْ ع قَالَ: سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ قَتَلَ مَمْلُوکَهُ قَالَ إِنْ کَانَ غَیْرَ مَعْرُوفٍ بِالْقَتْلِ ضُرِبَ ضَرْباً شَدِیداً وَ أُخِذَ مِنْهُ قِیمَةُ الْعَبْدِ وَ یُدْفَعُ إِلَی بَیْتِ مَالِ الْمُسْلِمِینَ وَ إِنْ کَانَ مُتَعَوِّداً لِلْقَتْلِ قُتِلَ بِهِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽²⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی حَدِّ الْمُحَارِبِ ⁽³⁾وَ غَیْرِهِ عُمُوماً ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

درباره مردی که برده‌اش را به قتل رسانده بود، فرمودند: اگر معروف به قتل نباشد، به شدت او را می‌زنند و قیمت برده از او گرفته و به بیت‌المال مسلمانان پرداخت می‌شود. اگر عادت به قتل داشته باشد، او را به قتل می‌رسانند.

39- بَابُ حُکْمِ مَنْ نَکَّلَ بِمَمْلُوکِهِ‌

اشارة

⁽⁶⁾39 بَابُ حُکْمِ مَنْ نَکَّلَ بِمَمْلُوکِهِ

ترجمه:

باب حکم کسی که برده‌اش را شکنجه داده باشد

[رقم الحدیث الکلی: 35239 - رقم الحدیث الباب: 1]

35239- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَضَی أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی امْرَأَةٍ قَطَعَتْ ثَدْیَ ⁽⁸⁾وَلِیدَتِهَا أَنَّهَا حُرَّةٌ لَا سَبِیلَ لِمَوْلَاتِهَا عَلَیْهَا وَ قَضَی فِیمَنْ نَکَّلَ بِمَمْلُوکِهِ فَهُوَ حَرُّ لَا سَبِیلَ لَهُ عَلَیْهِ سَائِبَةٌ یَذْهَبُ فَیَتَوَلَّی إِلَی مَنْ أَحَبَّ فَإِذَا ضَمِنَ جَرِیرَتَهُ فَهُوَ یَرِثُهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ قَطَعَتْ یَدَیْ وَلِیدَتِهَا ⁽⁹⁾

ترجمه:

امام باقر (علیه السلام) فرمودند: امیرالمؤمنین (علیه السلام) درباره زنی که سینه کودک خود را بریده بود، حکم کرد که او آزاد است و سرپرست او بر او حقی ندارد. همچنین در مورد کسی که برده خود را شکنجه داده بود، حکم کرد که او آزاد است و سرپرستش بر او حقی ندارد، و او آزادانه می‌تواند به هر کس که بخواهد ملحق شود. اگر کسی مسئولیت او را بپذیرد، او از او ارث خواهد برد.

40- بَابُ أَنَّ الْمَمْلُوکَ یُقْتَلُ بِالْحُرِّ وَ لَا یُقْتَلُ الْحُرُّ بِالْمَمْلُوکِ بَلْ یُغَرَّمُ قِیمَتَهُ إِلَّا أَنْ تَزِیدَ عَنْ دِیَةِ الْحُرِّ فَالدِّیَةَ وَ یُعَزَّرُ

اشارة

⁽¹⁾40 بَابُ أَنَّ الْمَمْلُوکَ یُقْتَلُ بِالْحُرِّ وَ لَا یُقْتَلُ الْحُرُّ بِالْمَمْلُوکِ بَلْ یُغَرَّمُ قِیمَتَهُ إِلَّا أَنْ تَزِیدَ عَنْ دِیَةِ الْحُرِّ فَالدِّیَةَ وَ یُعَزَّرُ

ترجمه:

باب اینکه برده در برابر آزاد قصاص می‌شود و آزاد در برابر برده قصاص نمی‌شود، بلکه قیمت برده پرداخت می‌شود مگر اینکه بیش از دیه آزاد باشد، در این صورت دیه آزاد پرداخت می‌شود و او تعزیر می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35240 - رقم الحدیث الباب: 1]

35240- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِصاصُ فِی الْقَتْلی الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنْثی بِالْأُنْثی ⁽³⁾قَالَ فَقَالَ لَا یُقْتَلُ حُرٌّ بِعَبْدٍ وَ لَکِنْ یُضْرَبُ ضَرْباً شَدِیداً وَ یُغَرَّمُ ثَمَنَهُ دِیَةَ الْعَبْدِ.

ترجمه:

امام باقر (علیه السلام) فرمودند: از ایشان درباره آیه "کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِصاصُ فِی الْقَتْلی الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنْثی بِالْأُنْثی" (بقره، آیه 178) سؤال کردم. فرمود: آزاد در برابر برده قصاص نمی‌شود، بلکه به شدت او را می‌زنند و قیمت برده را از او گرفته و به عنوان دیه برده پرداخت می‌کنند.

[رقم الحدیث الکلی: 35241 - رقم الحدیث الباب: 2]

35241- 2- ⁽⁴⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: لَا یُقْتَلُ الْحُرُّ بِالْعَبْدِ وَ إِذَا قَتَلَ الْحُرُّ الْعَبْدَ غُرِّمَ ثَمَنَهُ وَ ضُرِبَ ضَرْباً شَدِیداً.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽⁵⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ مِثْلَهُ.

ترجمه:

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: آزاد در برابر برده قصاص نمی‌شود و اگر آزاد، برده‌ای را به قتل رساند، قیمت برده از او گرفته می‌شود و او را به شدت می‌زنند.

[رقم الحدیث الکلی: 35242 - رقم الحدیث الباب: 3]

35242- 3- ⁽⁶⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: یُقْتَلُ الْعَبْدُ بِالْحُرِّ وَ لَا یُقْتَلُ الْحُرُّ بِالْعَبْدِ وَ لَکِنْ یُغَرَّمُ ثَمَنَهُ وَ یُضْرَبُ ضَرْباً شَدِیداً حَتَّی لَا یَعُودَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: برده در برابر آزاد قصاص می‌شود و آزاد در برابر برده قصاص نمی‌شود، بلکه قیمت برده از او گرفته می‌شود و او را به شدت می‌زنند تا دیگر چنین کاری نکند.

[رقم الحدیث الکلی: 35243 - رقم الحدیث الباب: 4]

35243- 4- ⁽²⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا قَتَلَ الْحُرُّ الْعَبْدَ غُرِّمَ قِیمَتَهُ وَ أُدِّبَ قِیلَ فَإِنْ کَانَتْ قِیمَتُهُ عِشْرِینَ أَلْفَ دِرْهَمٍ قَالَ لَا یُجَاوَزُ بِقِیمَةِ عَبْدٍ دِیَةَ الْأَحْرَارِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فِی آخِرِهِ دِیَةَ الْحُرِّ ⁽³⁾

ترجمه:

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: اگر آزاد، برده‌ای را به قتل رساند، قیمت برده از او گرفته می‌شود و او را تنبیه می‌کنند. سؤال شد: اگر قیمت برده بیست هزار درهم باشد، چه حکمی دارد؟ فرمود: قیمت برده بیش از دیه آزادان محاسبه نمی‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 35244 - رقم الحدیث الباب: 5]

35244- 5- ⁽⁴⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یُقْتَلُ حُرٌّ بِعَبْدٍ وَ إِنْ قَتَلَهُ عَمْداً وَ لَکِنْ یُغَرَّمُ ثَمَنَهُ وَ یُضْرَبُ ضَرْباً شَدِیداً إِذَا قَتَلَهُ عَمْداً وَ قَالَ دِیَةُ الْمَمْلُوکِ ثَمَنُهُ.

ترجمه:

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: آزاد در برابر برده قصاص نمی‌شود و اگر آزاد، برده‌ای را عمداً به قتل رساند، قیمت برده از او گرفته می‌شود و او را به شدت می‌زنند. دیه برده قیمت اوست.

[رقم الحدیث الکلی: 35245 - رقم الحدیث الباب: 6]

35245- 6- ⁽⁵⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ ⁽⁶⁾عَنْ نُعَیْمِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مِسْمَعٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَا قِصَاصَ بَیْنَ الْحُرِّ وَ الْعَبْدِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ ⁽⁷⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ الَّذِی قَبْلَهُمَا بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ