ترجمه وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة جلد 24
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه:حرعاملی، محمدبن حسن، 1033 - 1104ق.
عنوان و نام پدیدآور: ترجمه وسائلالشیعهالی تحصیل مسائل الشریعه
تالیف: محمد بنالحسن الحر العاملی؛ تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی / ترجمه: گروهی از محققین مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان
مشخصات نشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان 1400 ه ش
مشخصات ظاهری:30ج.
موضوع:احادیث شیعه -- قرن 11ق.
موضوع:احادیث احکام
شناسه افزوده: متن عربی موسسه آلالبیت علیهمالسلام لاحیاءالتراث(قم)
رده بندی کنگره:BP135/ح4ت7 ی1300
رده بندی دیویی:297/212
شماره کتابشناسی ملی:1321690
(1)1 بَابُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ تَذْکِیَةُ الذَّبِیحَةِ بِغَیْرِ الْحَدِیدِ مِنْ لِیطَةٍ أَوْ مَرْوَةٍ أَوْ عُودٍ أَوْ حَجَرٍ أَوْ قَصَبَةٍ أَوْ نَحْوِهَا فِی حَالِ الِاخْتِیَارِ
ترجمه:
باب اینکه ذبح حیوان با غیر آهن مانند لیطه (چوب تیز)، سنگ، چوب، نی و مانند آن در شرایط اختیار جایز نیست.
29846- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنِ الذَّبِیحَةِ بِاللِّیطَةِ (3)وَ بِالْمَرْوَةِ (4)فَقَالَ لَا ذَکَاةَ إِلَّا بِحَدِیدَةٍ.
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که گفت: از امام باقر (علیه السلام) درباره ذبح با لیطه (چوب تیز) و مروه (سنگ) پرسیدم. ایشان فرمودند: «ذبح جز با آهن جایز نیست.»
29847- 2- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ ذَبِیحَةِ الْعُودِ وَ الْحَجَرِ وَ الْقَصَبَةِ فَقَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع لَا یَصْلُحُ (6)إِلَّا بِالْحَدِیدَةِ.
ترجمه:
از حلبی نقل شده است که امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «از ایشان درباره ذبح با چوب، سنگ و نی پرسیدم، و ایشان فرمودند: امام علی (علیه السلام) فرمودند: ذبح جز با آهن جایز نیست.»
1) الباب 1 فیه 4 أحادیث.
2) الکافی 6- 227- 1، التهذیب 9- 51- 211، و الاستبصار 4- 79- 294.
3) اللیطة- قشرة القصبة و الجمع لیط. (الصحاح 3- 1158).اللیطة- قشرة القصبة و الجمع لیط. (الصحاح 3- 1158).
4) المرو- حجارة بیض براقة تقدح منها النار، الواحدة مروة. (الصحاح 6- 2491).
5) الکافی 6- 227- 2، التهذیب 9- 51- 212، و الاستبصار 4- 80- 295.
6) فی المصدر زیادة- الذبح.
29848- 3- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: لَا یُؤْکَلُ مَا لَمْ یُذْبَحْ بِحَدِیدَةٍ.
ترجمه:
از ابو بکر حضرمی نقل شده است که امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «هر چیزی که با غیر آهن ذبح شده باشد، خورده نمیشود.»
29849- 4- (2)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الذَّکَاةِ فَقَالَ لَا تُذَکِّ (3)إِلَّا بِحَدِیدَةٍ نَهَی عَنْ ذَلِکَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ إِلَّا حَدِیثَ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ فَإِنَّهُ رَوَاهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
ترجمه:
از سماعه بن مهران نقل شده است که گفت: از ایشان درباره ذبح پرسیدم، و فرمودند: «ذبح فقط باید با آهن باشد.» امیرالمؤمنین (علیه السلام) از ذبح با غیر آهن نهی کردهاند.
(6)2 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ التَّذْکِیَةُ فِی الضَّرُورَةِ بِالْمَرْوَةِ وَ الْقَصَبَةِ وَ الْعُودِ وَ الْحَجَرِ وَ الْعَظْمِ وَ نَحْوِهَا وَ أَنَّهُ لَا بُدَّ فِی الذَّبْحِ مِنْ قَطْعِ الْأَوْدَاجِ وَ الْحُلْقُومِ
ترجمه:
باب اینکه ذبح در شرایط ضرورت با سنگ، نی، چوب، حجر، استخوان و مشابه آنها جایز است؛ و اینکه در ذبح باید رگهای اصلی و حلقوم قطع شوند.
29850- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِیمَ ع عَنِ الْمَرْوَةِ وَ الْقَصَبَةِ وَ الْعُودِ یَذْبَحُ بِهِنَّ الْإِنْسَانُ إِذَا لَمْ یَجِدْ سِکِّیناً فَقَالَ إِذَا
فَرَی الْأَوْدَاجَ فَلَا بَأْسَ بِذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ (1)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2)
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ أَیْضاً عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
از عبدالرحمن بن حجاج نقل شده است که گفت: از امام موسی کاظم (علیه السلام) درباره استفاده از سنگ، نی و چوب برای ذبح در صورتی که فرد چاقویی نداشته باشد، پرسیدم. ایشان فرمودند: «اگر رگهای اصلی قطع شوند، ایرادی ندارد.»
29851- 2- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ تَأْکُلَ مَا ذُبِحَ بِحَجَرٍ إِذَا لَمْ تَجِدْ حَدِیدَةً.
ترجمه:
از عبدالله بن سنان نقل شده است که امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «خوردن حیوانی که با سنگ ذبح شده است، در صورتی که آهن موجود نباشد، ایرادی ندارد.»
29852- 3- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ لَمْ یَکُنْ بِحَضْرَتِهِ سِکِّینٌ أَ یَذْبَحُ بِقَصَبَةٍ فَقَالَ اذْبَحْ بِالْحَجَرِ وَ بِالْعَظْمِ وَ بِالْقَصَبَةِ وَ الْعُودِ إِذَا لَمْ تُصِبِ الْحَدِیدَةَ إِذَا قَطَعَ الْحُلْقُومَ وَ خَرَجَ الدَّمُ فَلَا بَأْسَ بِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از زید شحام نقل شده است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره مردی که چاقویی در دسترس نداشت و خواست با نی ذبح کند، پرسیدم. ایشان فرمودند: «با سنگ، استخوان، نی و چوب ذبح کن، اگر آهن پیدا نکردی. به شرطی که حلقوم را قطع کند و خون خارج شود، مشکلی ندارد.»
29853- 4- (7)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع
فِی الذَّبِیحَةِ بِغَیْرِ حَدِیدَةٍ قَالَ إِذَا اضْطُرِرْتَ إِلَیْهَا فَإِنْ لَمْ تَجِدْ حَدِیدَةً فَاذْبَحْهَا بِحَجَرٍ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که امام باقر (علیه السلام) فرمودند: «در مورد ذبح با غیر آهن، اگر مجبور به این کار شدی و آهن پیدا نکردی، حیوان را با سنگ ذبح کن.»
29854- 5- (2)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ کَانَ یَقُولُ لَا بَأْسَ بِذَبِیحَةِ الْمَرْوَةِ وَ الْعُودِ وَ أَشْبَاهِهِمَا مَا خَلَا السِّنَّ وَ الْعَظْمَ.
أَقُولُ: لَعَلَّهُ مَخْصُوصٌ بِالْعَظْمِ الَّذِی لَا یَقْطَعُ الْأَوْدَاجَ لِمَا مَرَّ (3)أَوْ مَحْمُولٌ عَلَی الْکَرَاهَةِ.
ترجمه:
از حسین بن علوان نقل شده است که امام جعفر صادق (علیه السلام) از پدرشان و ایشان از امام علی (علیه السلام) روایت کردهاند که فرمودند: «ذبح با مروه (سنگ)، چوب و مشابه آنها اشکالی ندارد، به جز با دندان و استخوان.»
می گویم : شاید این حکم برای استخوانی است که توانایی قطع رگهای اصلی را ندارد، یا ممکن است این دستور دلالت بر مکروه بودن داشته باشد.
(4)3 بَابُ کَیْفِیَّةِ الذَّبْحِ وَ النَّحْرِ وَ جُمْلَةٍ مِنْ أَحْکَامِهِمَا
ترجمه:
باب چگونگی ذبح و نحر (ذبح شتر) و مجموعهای از احکام مربوط به آنها. اگر مایلید، میتوانم توضیحات بیشتری درباره جزئیات و احکام مرتبط با این موضوع ارائه دهم.
29855- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع النَّحْرُ فِی اللَّبَّةِ وَ الذَّبْحُ فِی الْحَلْقِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ الذَّبْحُ فِی الْحُلْقُومِ (6)
ترجمه:
از معاویه بن عمار نقل شده است که امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «نحر (ذبح شتر) در قسمت گودی گردن (لبه) انجام میشود و ذبح (کشتن حیوانات دیگر) در حلق (گلو) صورت میگیرد.»
29856- 2- (7)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ
الْجَعْفَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الذَّبْحِ فَقَالَ إِذَا ذَبَحْتَ فَأَرْسِلْ وَ لَا تَکْتِفْ وَ لَا تَقْلِبِ السِّکِّینَ لِتُدْخِلَهَا تَحْتَ الْحُلْقُومِ وَ تَقْطَعَهُ إِلَی فَوْقُ وَ الْإِرْسَالُ لِلطَّیْرِ خَاصَّةً فَإِنْ تَرَدَّی فِی جُبٍّ أَوْ وَهْدَةٍ مِنَ الْأَرْضِ فَلَا تَأْکُلْهُ وَ لَا تُطْعِمْهُ فَإِنَّکَ لَا تَدْرِی التَّرَدِّی قَتَلَهُ أَوِ الذَّبْحُ وَ إِنْ کَانَ شَیْءٌ مِنَ الْغَنَمِ فَأَمْسِکْ صُوفَهُ أَوْ شَعْرَهُ وَ لَا تُمْسِکَنَّ یَداً وَ لَا رِجْلًا فَأَمَّا الْبَقَرُ فَاعْقِلْهَا وَ أَطْلِقِ الذَّنَبَ وَ أَمَّا الْبَعِیرُ فَشُدَّ أَخْفَافَهُ إِلَی آبَاطِهِ (1)وَ أَطْلِقْ رِجْلَیْهِ وَ إِنْ أَفْلَتَکَ شَیْءٌ مِنَ الطَّیْرِ وَ أَنْتَ تُرِیدُ ذَبْحَهُ أَوْ نَدَّ عَلَیْکَ فَارْمِهِ بِسَهْمِکَ فَإِذَا هُوَ سَقَطَ فَذَکِّهِ بِمَنْزِلَةِ الصَّیْدِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
از حمران بن اعین نقل شده است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره ذبح پرسیدم. ایشان فرمودند:
«وقتی ذبح میکنی، حیوان را رها کن و دست و پایش را نبند. چاقو را زیر حلقوم وارد نکن تا از بالا حلقوم را ببری. رها کردن مخصوص پرندهها است. اگر حیوان در چاه یا در شیب زمین سقوط کند، آن را نخور و به کسی نده، زیرا نمیدانی که سقوط آن را کشته یا ذبح. اگر حیوان از گوسفندان باشد، پشم یا مویش را نگه دار، اما دست و پایش را نگیر. اما درباره گاو، پاهایش را ببند و دمش را آزاد کن. برای شتر، سمهایش را به زیر بغلش ببند و پاهایش را آزاد کن. اگر پرندهای از دستت فرار کند یا فراری شود و بخواهی آن را ذبح کنی، با تیر بزن. وقتی تیر خورد و افتاد، آن را ذبح کن، همانند شکار.»
29857- 3- (3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الرَّیَّانِ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَاسِطِیِّ عَنْ وَاصِلِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ دُرُسْتَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ذَکَرْنَا الرُّءُوسَ مِنَ الشَّاءِ (4)فَقَالَ الرَّأْسُ مَوْضِعُ الذَّکَاةِ وَ أَقْرَبُ مِنَ الْمَرْعَی وَ أَبْعَدُ مِنَ الْأَذَی.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الرَّیَّانِ (5)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی جُمْلَةٍ مِنْ أَحْکَامِ الذَّبْحِ فِی الْحَجِّ (6)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
ترجمه:
از درست نقل شده است که امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «در مورد سرهای گوسفند صحبت کردیم، ایشان فرمودند: "سر محل ذبح است، نزدیکتر به مرتع (محل تغذیه) و دورتر از اذیت و آزار."»
(1)4 بَابُ أَنَّهُ لَا یَحِلُّ الذَّبْحُ مِنْ غَیْرِ الْمَذْبَحِ وَ لَا یَجُوزُ أَکْلُ الذَّبِیحَةِ بِذَلِکَ فِی حَالِ الِاخْتِیَارِ
ترجمه:
باب اینکه ذبح از غیر محل ذبح (مذبح) حلال نیست و خوردن حیوان ذبح شده به این شیوه در شرایط اختیار جایز نمیباشد.
29858- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ لَا تَأْکُلْ ذَبِیحَةً لَمْ تُذْبَحْ مِنْ مَذْبَحِهَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (3)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع النَّحْرُ فِی اللَّبَّةِ وَ الذَّبْحُ فِی الْحَلْقِ.
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که امام باقر (علیه السلام) در حدیثی فرمودند: «حیوانی را که از محل ذبح خود ذبح نشده است، نخور.»
29860- 3- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ ضَرَبَ بِسَیْفِهِ جَزُوراً أَوْ شَاةً فِی غَیْرِ مَذْبَحِهَا وَ قَدْ سَمَّی حِینَ ضَرَبَ قَالَ لَا یَصْلُحُ أَکْلُ ذَبِیحَةٍ لَا تُذْبَحُ مِنْ مَذْبَحِهَا یَعْنِی إِذَا تَعَمَّدَ ذَلِکَ وَ لَمْ تَکُنْ حَالُهُ حَالَ اضْطِرَارٍ فَأَمَّا إِذَا اضْطُرَّ إِلَیْهِ وَ اسْتَصْعَبَ عَلَیْهِ مَا یُرِیدُ أَنْ یَذْبَحَ فَلَا بَأْسَ بِذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از حلبی نقل شده است که امام صادق (علیه السلام) درباره مردی که با شمشیر شتری یا گوسفندی را در غیر محل ذبحش زده است، در حالی که نام خدا را هنگام ضربه برده باشد، فرمودند: «خوردن ذبیحهای که از محل ذبحش ذبح نشده، جایز نیست؛ یعنی اگر این کار را عمداً انجام داده باشد و شرایط او شرایط اضطرار نباشد. اما اگر در شرایط اضطرار بوده و انجام ذبح به روش صحیح برایش دشوار بوده است، ایرادی ندارد.»
29861- 4- (2)أَحْمَدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ النَّجَاشِیُّ فِی کِتَابِ الرِّجَالِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ نُوحٍ عَنْ فَهْدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ (مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی الْحَرَسِیِّ) (3)عَنْ رِبْعِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْجَارُودِ قَالَ سَمِعْتُ الْجَارُودَ یُحَدِّثُ قَالَ: کَانَ رَجُلٌ مِنْ بَنِی رِیَاحٍ یُقَالُ لَهُ سُحَیْمُ (4)بْنُ أُثَیْلٍ نَافَرَ غَالِباً أَبَا الْفَرَزْدَقِ بِالْکُوفَةِ (5)عَلَی أَنْ یَعْقِرَ هَذَا مِنْ إِبِلِهِ مِائَةً وَ هَذَا مِنْ إِبِلِهِ مِائَةً إِذَا وَرَدَتِ الْمَاءَ فَلَمَّا وَرَدَتِ الْمَاءَ قَامُوا إِلَیْهَا بِالسُّیُوفِ فَجَعَلُوا یَضْرِبُونَ عَرَاقِیبَهَا فَخَرَجَ النَّاسُ عَلَی الْحَمِیرَاتِ وَ الْبِغَالِ یُرِیدُونَ اللَّحْمَ قَالَ وَ عَلِیٌّ ع بِالْکُوفَةِ قَالَ فَجَاءَ عَلَی بَغْلَةِ رَسُولِ اللَّهِ ص إِلَیْنَا وَ هُوَ یُنَادِی أَیُّهَا النَّاسُ لَا تَأْکُلُوا مِنْ لُحُومِهَا فَإِنَّمَا أُهِلَّ بِهَا لِغَیْرِ اللَّهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
ترجمه:
از ربعی بن عبدالله بن جارود نقل شده است که گفت: جارود حدیثی نقل کرد که مردی از بنی ریاح به نام سحیم بن أثیل با غالب، پدر فرزدق، در کوفه شرط بندی کردند که هر یک صد شتر از شتران خود را قربانی کنند زمانی که به آب برسند. وقتی شتران به آب رسیدند، با شمشیر به آنها حمله کردند و عرقوبهایشان (قسمت پایین پاهایشان) را زدند. مردم برای گرفتن گوشت با چهارپایان سبک و قاطرها آمدند. امام علی (علیه السلام) در کوفه بود. ایشان با قاطر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به سوی ما آمد و فریاد میزد: «ای مردم، از گوشتهای آنها نخورید، زیرا این قربانیها برای غیر خدا ذبح شدهاند.»
(1)5 بَابُ أَنَّ الْإِبِلَ مُخْتَصَّةٌ بِالنَّحْرِ وَ مَا سِوَاهَا بِالذَّبْحِ وَ أَنَّهُ لَوْ ذُبِحَ الْمَنْحُورُ أَوْ نُحِرَ الْمَذْبُوحُ لَمْ یَحِلَّ أَکْلُهُ وَ کَانَ مَیْتَةً
ترجمه:
باب اینکه شتر مخصوص نحر است و سایر حیوانات مخصوص ذبح هستند. و اگر حیوانی که مخصوص نحر است ذبح شود، یا حیوانی که مخصوص ذبح است نحر شود، خوردن آن حلال نیست و بهعنوان حیوان مردار محسوب میشود.
29862- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْ ذَبْحِ الْبَقَرِ مِنَ الْمَنْحَرِ فَقَالَ لِلْبَقَرِ الذَّبْحُ وَ مَا نُحِرَ فَلَیْسَ بِذَکِیٍّ.
ترجمه:
از صفوان نقل شده است که گفت: از امام موسی کاظم (علیه السلام) درباره ذبح گاو از محل نحر پرسیدم. ایشان فرمودند: «ذبح برای گاو است، و حیوانی که نحر شده است، ذکی (ذبح شده به صورت صحیح شرعی) نیست.»
29863- 2- (3)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع إِنَّ أَهْلَ مَکَّةَ- لَا یَذْبَحُونَ الْبَقَرَ إِنَّمَا یَنْحَرُونَ فِی لَبَّةِ (4)الْبَقَرِ فَمَا تَرَی فِی أَکْلِ لَحْمِهَا قَالَ فَقَالَ فَذَبَحُوها وَ ما کادُوا یَفْعَلُونَ (5)لَا تَأْکُلْ إِلَّا مَا ذُبِحَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از یونس بن یعقوب نقل شده است که گفت: به امام موسی کاظم (علیه السلام) گفتم: «اهل مکه گاوها را ذبح نمیکنند، بلکه در گودی گردن آنها را نحر میکنند. نظر شما درباره خوردن گوشت آنها چیست؟» ایشان فرمودند: «آنها باید گاوها را ذبح کنند، اما نزدیک بود که این کار را انجام ندهند.» سپس ایشان اشاره کردند به آیهای از قرآن: «پس آن را ذبح کردند و نزدیک بود که انجام ندهند.» (سوره بقره، آیه 71). و افزودند: «جز آنچه ذبح شده است، نخور.»
29864- 3- (7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع کُلُّ مَنْحُورٍ مَذْبُوحٍ حَرَامٌ وَ کُلُّ مَذْبُوحٍ مَنْحُورٍ حَرَامٌ.
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین نقل کرده است که امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «هر حیوانی که به روش نحر ذبح شود، حرام است؛ و هر حیوانی که به روش ذبح نحر شود، حرام است.»
29865- 4- (8)الْفَضْلُ بْنُ الْحَسَنِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَجْمَعِ الْبَیَانِ قَالَ: قِیلَ
لِلصَّادِقِ ع إِنَّ أَهْلَ مَکَّةَ- یَذْبَحُونَ الْبَقَرَ فِی اللَّبَّةِ فَمَا تَرَی فِی أَکْلِ لُحُومِهَا فَسَکَتَ هُنَیْئَةً ثُمَّ قَالَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی فَذَبَحُوها وَ ما کادُوا یَفْعَلُونَ (1)لَا تَأْکُلْ إِلَّا مَا ذُبِحَ مِنْ مَذْبَحِهِ.
وَ رَوَاهُ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (2)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
ترجمه:
فضل بن حسن طبرسی در کتاب «مجمع البیان» بیان میکند: روایت شده است از امام صادق (ع) که به او گفته شد: اهل مکه گاوها را از قسمت «لبه» ذبح میکنند ( مانند شتر، كارد را در زير حلقوم او فرومىبرند.)، نظر شما درباره خوردن گوشتهای آنها چیست؟ پس از اندکی سکوت فرمودند: خداوند متعال فرموده است: «فَذَبَحُوها وَ ما کادُوا یَفْعَلُونَ» (5)فقط چیزی را بخور که از محل ذبح صحیح، ذبح شده باشد.
(6)6 بَابُ کَرَاهَةِ نَخْعِ الذَّبِیحَةِ (7)قَبْلَ أَنْ تَمُوتَ
ترجمه:
باب عدم تمایل به نخع کردن ذبیحه (نخع ذبیحه: عبور از محل ذبح به نخاع، که رشته سفید درون ستون فقرات است. ) قبل از آن که بمیرد.
29866- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الذَّبِیحَةِ فَقَالَ اسْتَقْبِلْ بِذَبِیحَتِکَ الْقِبْلَةَ وَ لَا تَنْخَعْهَا حَتَّی تَمُوتَ وَ لَا تَأْکُلْ مِنْ ذَبِیحَةٍ لَمْ تُذْبَحْ مِنْ مَذْبَحِهَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (9).
ترجمه:
از محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل شده است که گفت: درباره ذبیحه پرسیدم. فرمودند: هنگام ذبح، ذبیحه خود را به سمت قبله قرار ده و آن را نخع نکن (به نخاع نرسد) تا زمانی که بمیرد و از ذبیحهای که از محل ذبح صحیح ذبح نشده است، نخور.
1) البقرة 2- 71.
2) تفسیر العیّاشیّ 1- 47- 61.
3) تقدم فی الباب 3 من هذه الأبواب، و فی البابین 35 و 38 من أبواب الذبح فی الحجّ.
4) یأتی فی الباب 10 من هذه الأبواب.
5) سوره بقره 2- 71.
6) الباب 6 فیه حدیثان.
7) نخع الذبیحة- جاوز منتهی الذبح الی النخاع، و هو الخیط الأبیض الذی فی جوف الفقار. (الصحاح 3- 1288).
8) الکافی 6- 229- 5، أورد صدره فی الحدیث 1 من الباب 14، و ذیله فی الحدیث 1 من الباب 4 من هذه الأبواب.
9) التهذیب 9- 53- 220.
29867- 2- (1)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَنْخَعِ الذَّبِیحَةَ حَتَّی تَمُوتَ فَإِذَا مَاتَتْ فَانْخَعْهَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2)
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
ترجمه:
از محمد حلبی نقل شده است که گفت: امام صادق (ع) فرمودند: ذبیحه را نخع نکن (به نخاع نرسد) تا زمانی که بمیرد. پس هنگامی که مرد، آنگاه نخع کن.
(4)7 بَابُ کَرَاهَةِ ذَبْحِ حَیَوَانٍ مِنَ الْإِبِلِ وَ الْغَنَمِ وَ حَیَوَانٌ مِثْلُهُ یَنْظُرُ إِلَیْهِ
ترجمه:
باب ناپسندی ذبح حیوانی از شتر یا گوسفند در حالی که حیوان دیگری همانند آن به آن نگاه میکند.
29868- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: لَا تَذْبَحِ الشَّاةَ عِنْدَ الشَّاةِ وَ لَا الْجَزُورَ عِنْدَ الْجَزُورِ وَ هُوَ یَنْظُرُ إِلَیْهِ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ: کَانَ لَا یَذْبَحُ (6).
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع مِثْلَ الْأَوَّلِ (7).
ترجمه:
از غیاث بن ابراهیم از امام صادق (ع) نقل شده است که امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: گوسفند را در حضور گوسفند دیگر ذبح نکن، و شتر را نیز در حضور شتری دیگر ذبح نکن در حالی که به آن نگاه میکند.
(1)8 بَابُ أَنَّ الذَّبِیحَةَ إِذَا سُلِخَتْ قَبْلَ أَنْ تَمُوتَ لَمْ یَحِلَّ أَکْلُهَا
ترجمه:
باب اینکه اگر ذبیحه پیش از آنکه بمیرد پوست کنده شود، خوردن آن حلال نیست.
29869- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا ع إِذَا ذُبِحَتِ الشَّاةُ وَ سُلِخَتْ أَوْ سُلِخَ شَیْءٌ مِنْهَا قَبْلَ أَنْ تَمُوتَ لَمْ یَحِلَّ أَکْلُهَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3).
ترجمه:
از محمد بن یحیی به طور مرسل نقل شده است که گفت: امام رضا (ع) فرمودند: اگر گوسفند ذبح شود و پوست آن یا قسمتی از آن پیش از آنکه بمیرد، کنده شود، خوردن آن حلال نیست.
(4)9 بَابُ أَنَّ مَنْ قَطَعَ رَأْسَ الذَّبِیحَةِ غَیْرَ مُتَعَمِّدٍ لَمْ یَحْرُمْ أَکْلُهَا
ترجمه:
باب اینکه اگر کسی سر ذبیحه را بدون عمد قطع کند، خوردن آن حرام نمیشود.
29870- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ ذَبَحَ فَتَسْبِقُهُ السِّکِّینُ فَتَقْطَعُ الرَّأْسَ فَقَالَ ذَکَاةٌ وَحِیَّةٌ (6)لَا بَأْسَ بِأَکْلِهِ.
ترجمه:
از فضیل بن یسار نقل شده است که گفت: از امام باقر (ع) درباره مردی که هنگام ذبح، چاقو از دستش سریعتر عمل کرده و سر حیوان را قطع میکند، پرسیدم. ایشان فرمودند: این ذبح سریع السیر است و خوردن آن ایرادی ندارد
29871- 2- (7)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ مُسْلِمٍ ذَبَحَ (8)
وَ سَمَّی فَسَبَقَتْهُ حَدِیدَتُهُ (1)فَأَبَانَ الرَّأْسَ فَقَالَ إِنْ خَرَجَ الدَّمُ فَکُلْ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَرِیزٍ نَحْوَهُ (2)وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ مِثْلَهُ وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که گفت: از امام باقر (ع) درباره مسلمانی که هنگام ذبح نام خدا را بر زبان آورده و چاقویش پیش از کنترل کامل باعث قطع شدن سر حیوان شده، پرسیدم. ایشان فرمودند: اگر خون خارج شود، بخورید.
29872- 3- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ یَذْبَحُ فَتُسْرِعُ السِّکِّینُ فَتُبِینُ الرَّأْسَ فَقَالَ الذَّکَاةُ الْوَحِیَّةُ لَا بَأْسَ بِأَکْلِهِ مَا لَمْ یَتَعَمَّدْ ذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از مسعده بن صدقه نقل شده است که گفت: شنیدم امام صادق (ع) درباره مردی که هنگام ذبح چاقو سریعتر عمل کرده و باعث جدایی سر حیوان میشود، مورد پرسش قرار گرفت. ایشان فرمودند: اگر این کار عمدی نباشد،(این) ذبح سریع السیر است و خوردن آن ایرادی ندارد.
29873- 4- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِهِ إِذَا سَالَ الدَّمُ.
ترجمه:
از سماعه از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمودند: اگر خون جاری شود، ایرادی ندارد.
29874- 5- (7)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ ذَبَحَ طَیْراً فَقَطَعَ رَأْسَهُ أَ یُؤْکَلُ مِنْهُ قَالَ نَعَمْ وَ لَکِنْ لَا یَتَعَمَّدْ قَطْعَ رَأْسِهِ.
ترجمه:
از حلبی از امام صادق (ع) نقل شده است که ایشان درباره مردی که پرندهای را ذبح کرده و سر آن را قطع کرده است، مورد پرسش قرار گرفتند. امام فرمودند: بله، میتوان از آن خورد، اما نباید قطع سر آن به عمد انجام شود.
29875- 6- (8)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ
ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ کَانَ یَقُولُ إِذَا أَسْرَعَتِ السِّکِّینُ فِی الذَّبِیحَةِ فَقَطَعَتِ الرَّأْسَ فَلَا بَأْسَ بِأَکْلِهَا.
ترجمه:
از حسین بن علوان از جعفر بن محمد (ع) از پدرش از علی (ع) نقل شده است که ایشان میفرمودند: اگر چاقو هنگام ذبح سریع عمل کرده و سر حیوان را قطع کند، ایرادی در خوردن آن نیست.
29876- 7- (1)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ ذَبَحَ فَقَطَعَ الرَّأْسَ قَبْلَ أَنْ تَبْرُدَ الذَّبِیحَةُ کَانَ ذَلِکَ مِنْهُ خَطَأً أَوْ سَبَقَهُ السِّکِّینُ أَ یُؤْکَلُ ذَلِکَ قَالَ نَعَمْ وَ لَکِنْ لَا یَعُودُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
ترجمه:
علی بن جعفر در کتابش از برادرش موسی بن جعفر (ع) نقل کرده است که فرمود: از او درباره مردی پرسیدم که ذبح کرده و قبل از سرد شدن ذبیحه، سر آن را قطع کرده است، خواه این کار به اشتباه بوده یا چاقو سریعتر عمل کرده است. آیا خوردن آن جایز است؟ فرمودند: بله، اما نباید این کار را تکرار کند.
(4)10 بَابُ أَنَّ الذَّبِیحَةَ إِذَا اسْتَصْعَبَتْ وَ امْتَنَعَتْ مِنَ الذَّبْحِ أَوْ سَقَطَتْ فِی بِئْرٍ وَ نَحْوِهِ جَازَ قَتْلُهَا بِالسِّلَاحِ وَ حَلَّ أَکْلُهَا بِشَرْطِ التَّسْمِیَةِ فَإِنْ أَدْرَکَ ذَکَاتَهَا بَعْدُ لَمْ تَحِلَّ إِلَّا بِالذَّکَاةِ
ترجمه:
باب اینکه اگر ذبیحه دشوار شود و از ذبح امتناع کند یا در چاه و مانند آن سقوط کند، کشتن آن با سلاح جایز است و خوردن آن به شرط ذکر نام خدا حلال میشود. اما اگر بعد از آن به ذبح شرعی برسد، جز با ذبح حلال نیست.
29877- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فِی ثَوْرٍ تَعَاصَی فَابْتَدَرَهُ قَوْمٌ بِأَسْیَافِهِمْ وَ سَمَّوْا فَأَتَوْا عَلِیّاً ع فَقَالَ هَذِهِ ذَکَاةٌ وَحِیَّةٌ وَ لَحْمُهُ حَلَالٌ.
ترجمه:
از محمد حلبی نقل شده است که گفت: امام صادق (ع) درباره گاوی که دشوار شده و از کنترل خارج شده بود، فرمود: گروهی با شمشیرهای خود به سوی آن رفتند و نام خدا را بر زبان آوردند. سپس نزد علی (ع) آمدند و ایشان فرمودند: این ذبح شرعی و کامل است و گوشت آن حلال است.
29878- 2- (6)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عِیصِ
بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ ثَوْراً بِالْکُوفَةِ ثَارَ فَبَادَرَ النَّاسُ إِلَیْهِ بِأَسْیَافِهِمْ فَضَرَبُوهُ فَأَتَوْا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع فَأَخْبَرُوهُ (1)فَقَالَ ذَکَاةٌ وَحِیَّةٌ وَ لَحْمُهُ حَلَالٌ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
از عیص بن قاسم نقل شده است که گفت: امام صادق (ع) فرمودند: گاوی در کوفه به هیجان آمد و مردم با شمشیرهایشان به سوی آن شتافتند و آن را زدند. سپس نزد امیرالمؤمنین (ع) رفتند و ایشان را مطلع کردند. امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: این ذبح شرعی و کامل است و گوشت آن حلال است.
29879- 3- (3)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ وَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ قَوْماً أَتَوُا النَّبِیَّ ص فَقَالُوا إِنَّ بَقَرَةً لَنَا غَلَبَتْنَا وَ اسْتَصْعَبَتْ (4)عَلَیْنَا فَضَرَبْنَاهَا بِالسَّیْفِ فَأَمَرَهُمْ بِأَکْلِهَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْفُضَیْلِ وَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از عبدالرحمن بن ابی عبدالله از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمودند: گروهی نزد پیامبر (ص) آمدند و گفتند: گاوی که متعلق به ما بود بر ما غلبه کرده و دشوار شده بود، آن را با شمشیر زدیم. پیامبر (ص) به آنها دستور داد که از گوشت آن بخورند.
29880- 4- (7)وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ عَنْ أَبَانٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ الْجُعْفِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع بَعِیرٌ تَرَدَّی فِی بِئْرٍ کَیْفَ یُنْحَرُ قَالَ یُدْخِلُ الْحَرْبَةَ فَیَطْعُنُهُ بِهَا وَ یُسَمِّی وَ یَأْکُلُ.
ترجمه:
از اسماعیل جعفی نقل شده است که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: اگر شتری در چاه سقوط کند، چگونه باید ذبح شود؟ ایشان فرمودند: نیزهای وارد کرده، با آن ضربه زده شود، نام خدا برده شود و سپس از گوشت آن خورده شود.
29881- 5- (1)وَ عَنْهُ (2)عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنِ امْتَنَعَ عَلَیْکَ بَعِیرٌ وَ أَنْتَ تُرِیدُ أَنْ تَنْحَرَهُ فَانْطَلَقَ مِنْکَ فَإِنْ خَشِیتَ أَنْ یَسْبِقَکَ فَضَرَبْتَهُ بِسَیْفٍ أَوْ طَعَنْتَهُ بِحَرْبَةٍ (3)بَعْدَ أَنْ تُسَمِّیَ فَکُلْ إِلَّا أَنْ تُدْرِکَهُ وَ لَمْ یَمُتْ بَعْدُ فَذَکِّهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
از ابی بصیر از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمودند: اگر شتری بر تو امتناع کند و بخواهی آن را نحر کنی، اما از دستت فرار کند، اگر ترسیدی که از تو پیشی بگیرد و با شمشیر ضربهاش بزنی یا با نیزه ضربه بزنی، پس از ذکر نام خدا، از گوشت آن بخور. مگر آنکه آن را بیابی و هنوز نمرده باشد، که در آن صورت باید آن را طبق دستور شرعی ذبح کنی.
29882- 6- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ بَعِیرٍ تَرَدَّی فِی بِئْرٍ فَذُبِحَ مِنْ قِبَلِ ذَنَبِهِ فَقَالَ لَا بَأْسَ إِذَا ذُکِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهِ.
ترجمه:
از زراره نقل شده است که گفت: از امام باقر (ع) درباره شتری که در چاه سقوط کرده و از قسمت دم آن ذبح شده است، پرسیدم. ایشان فرمودند: ایرادی ندارد، به شرط آنکه نام خداوند بر آن ذکر شود.
29883- 7- (6)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَمَّا تَرَدَّی عَلَی مَنْخِرِهِ فَیُقْطَعُ وَ یُسَمَّی عَلَیْهِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ وَ أَمَرَ بِأَکْلِهِ.
ترجمه:
از حسین بن علوان از جعفر بن محمد (ع) از پدرش از علی (ع) نقل شده است که درباره حیوانی که بر روی بینی خود سقوط کرده و سر آن بریده شده و نام خدا بر آن ذکر شده، سؤال شد. ایشان فرمودند: ایرادی ندارد و به خوردن آن دستور دادند.
29884- 8- (7)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: أَیُّمَا إِنْسِیَّةٍ (8)تَرَدَّتْ فِی بِئْرٍ فَلَمْ یَقْدِرْ عَلَی مَنْحَرِهَا فَلْیَنْحَرْهَا مِنْ حَیْثُ یَقْدِرُ عَلَیْهِ (9)وَ یُسَمِّی اللَّهَ عَلَیْهَا وَ تُؤْکَلُ.
ترجمه:
به اسناد از علی (ع) نقل شده است که فرمودند: هر حیوانی اهلی ودست آموزی که در چاه سقوط کند و امکان نحر آن از محل معمول فراهم نباشد، باید از هر جایی که ممکن باشد، نحر شود؛ به شرط آنکه نام خداوند بر آن ذکر شود و خوردن آن جایز باشد.
29885- 9- (1)وَ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع قَالَ: إِذَا اسْتَصْعَبَتْ عَلَیْکُمُ الذَّبِیحَةُ فَعَرْقِبُوهَا (2)وَ إِنْ لَمْ تَقْدِرُوا أَنْ تُعَرْقِبُوهَا فَإِنَّهُ یُحِلُّهَا مَا یُحِلُّ الْوَحْشَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً فِی الصَّیْدِ (3).
ترجمه:
از ابی البختری از جعفر بن محمد (ع) از پدرش نقل شده است که علی (ع) فرمودند: اگر ذبیحهای برای شما دشوار شد، آن را عرقیب کنید (از پشت پا ضربه زده و پاهای آنرا قطع کنید). و اگر نتوانستید آن را عرقیب کنید، آنچه موجب حلال بودن شکار میشود، آن را نیز حلال میکند.
(4)11 بَابُ أَنَّ حَدَّ إِدْرَاکِ الذَّکَاةِ أَنْ یَتَحَرَّکَ شَیْءٌ مِنْ بَدَنِهِ حَرَکَةً اخْتِیَارِیَّةً وَ لَا یُشْتَرَطُ اسْتِقْرَارُ الْحَیَاةِ أَکْثَرَ مِنْ ذَلِکَ
ترجمه:
باب اینکه حد ادراک ذکات این است(زمانی به آن برسی ) که چیزی از بدن حیوان حرکت اختیاری داشته باشد و ثبات زندگی بیش از این شرط نشده است.
29886- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: کُلْ کُلَّ شَیْءٍ مِنَ الْحَیَوَانِ غَیْرَ الْخِنْزِیرِ وَ النَّطِیحَةِ وَ الْمُتَرَدِّیَةِ وَ مَا أَکَلَ السَّبُعُ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا ما ذَکَّیْتُمْ (6)فَإِنْ أَدْرَکْتَ شَیْئاً مِنْهَا وَ عَیْنٌ تَطْرِفُ أَوْ قَائِمَةٌ تَرْکِضُ أَوْ ذَنَبٌ یُمْصَعُ (7)فَقَدْ أَدْرَکْتَ ذَکَاتَهُ فَکُلْهُ الْحَدِیثَ.
الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ زُرَارَةَ مِثْلَهُ (8).
ترجمه:
از زراره نقل شده است که گفت: امام باقر (ع) فرمودند: هر چیزی از حیوانات را بخورید، جز خوک، حیوانی که بر اثر ضربه مُرده باشد، حیوانی که سقوط کرده باشد یا چیزی که توسط حیوان درنده خورده شده باشد، و این سخن خداوند عز و جل است: «جز آنچه شما ذبح شرعی کردهاید». پس اگر چیزی از آنها را یافتید که چشمی در حال پلک زدن، پایی در حال حرکت یا دم در حال تکان خوردن داشته باشد، ذکات آن را ادراک کردهاید، پس از آن بخورید.
1) قرب الإسناد- 68.
2) عرقب الدابّة- قطع عرقوبها و هو فی رجلها بمنزلة الرکبة فی یدها. (الصحاح 1- 180).
3) تقدم فی الباب 32 من أبواب الصید، و فی الحدیث 3 من الباب 4 من هذه الأبواب.
4) الباب 11 فیه 7 أحادیث.
5) التهذیب 9- 58- 241، أورده فی الحدیث 1 من الباب 19، و ذیله فی الحدیث 1 من الباب 13 من هذه الأبواب، و أورده عن تفسیر العیّاشیّ فی الحدیث 4 من الباب 57 من أبواب الأطعمة المحرمة.
6) المائدة 5- 3.
7) مصعت الدابّة بذنبها- حرکته. (الصحاح 3- 1285).
8) تفسیر العیّاشیّ 1- 291- 16.
29887- 2- (1)وَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ وَ الْمُنْخَنِقَةُ قَالَ الَّتِی تَخْتَنِقُ فِی رِبَاطِهَا وَ الْمَوْقُوذَةُ (2)الَّتِی لَا تَجِدُ أَلَمَ الذَّبْحِ وَ لَا تَضْطَرِبُ وَ لَا یَخْرُجُ لَهَا دَمٌ وَ الْمُتَرَدِّیَةُ الَّتِی تَرَدَّی مِنْ فَوْقِ بَیْتٍ أَوْ نَحْوِهِ وَ النَّطِیحَةُ الَّتِی تَنْطِحُهَا صَاحِبَتُهَا.
ترجمه:
از امام صادق (ع) نقل شده است که ایشان در مورد سخن خداوند درباره «المنخنقة» فرمودند: آن حیوانی است که در بند خود خفه شود. «الموقوذة» حیوانی است که (بخاطر بیماری) درد ذبح را احساس نمیکند، نمیتپد و خونی از آن خارج نمیشود. «المتردّیة» حیوانی است که از بالای خانه یا مکان مشابه سقوط کند. و «النطیحة» حیوانی است که توسط حیوان دیگر ضربه زده شود.
29888- 3- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الذَّبِیحَةِ فَقَالَ إِذَا تَحَرَّکَ الذَّنَبُ أَوِ الطَّرْفُ أَوِ الْأُذُنُ فَهُوَ ذَکِیٌّ.
ترجمه:
از محمد حلبی از امام صادق (ع) نقل شده است که گفت: از ایشان درباره ذبیحه پرسیدم. ایشان فرمودند: اگر دم، پلک چشم یا گوش حرکت کند، آن حیوان ذبح شرعی شده است.
29889- 4- (4)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ رِفَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی الشَّاةِ إِذَا طَرَفَتْ عَیْنَهَا أَوْ حَرَّکَتْ ذَنَبَهَا فَهِیَ ذَکِیَّةٌ.
ترجمه:
از رفاعه نقل شده است که امام صادق (ع) فرمودند: در مورد گوسفند، اگر چشمانش پلک بزند یا دمش حرکت کند، ذبح شرعی انجام شده است.
29890- 5- (5)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ مُثَنًّی الْحَنَّاطِ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا شَکَکْتَ فِی حَیَاةِ شَاةٍ فَرَأَیْتَهَا تَطْرِفُ عَیْنَهَا أَوْ تُحَرِّکُ أُذُنَیْهَا أَوْ تَمْصَعُ بِذَنَبِهَا فَاذْبَحْهَا فَإِنَّهَا لَکَ حَلَالٌ.
ترجمه:
از أبان بن تغلب از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمودند: اگر در زندگی گوسفندی شک کردی و دیدی که چشمانش پلک میزند، گوشهایش حرکت میکند یا دمش تکان میخورد، آن را ذبح کن، زیرا برای تو حلال است.
29891- 6- (6)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ فِی کِتَابِ عَلِیٍّ ع إِذَا طَرَفَتِ الْعَیْنُ أَوْ
رَکَضَتِ الرِّجْلُ أَوْ تَحَرَّکَ الذَّنَبُ فَکُلْ مِنْهُ فَقَدْ أَدْرَکْتَ ذَکَاتَهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ.
ترجمه:
از عبدالرحمن بن ابی عبدالله از امام صادق (ع) نقل شده است که در کتاب علی (ع) آمده است: اگر چشمی پلک بزند، پایی حرکت کند یا دم تکان بخورد، از آن بخورید، زیرا ذکات آن را ادراک کردهاید.
29892- 7- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ فِی کِتَابِ عَلِیٍّ ع إِذَا طَرَفَتِ الْعَیْنُ أَوْ رَکَضَتِ الرِّجْلُ أَوْ تَحَرَّکَ الذَّنَبُ فَأَدْرَکْتَهُ فَذَکِّهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
ترجمه:
از عبدالله بن سلیمان از امام صادق (ع) نقل شده است که ایشان در کتاب علی (ع) فرمودند: اگر چشمی پلک بزند، پایی حرکت کند یا دم تکان بخورد، آن را ادراک کردهاید؛ پس باید آن را ذبح شرعی کنید.
(5)12 بَابُ أَنَّهُ لَا بُدَّ بَعْدَ الذَّکَاةِ مِنَ الْحَرَکَةِ الِاخْتِیَارِیَّةِ وَ لَوْ یَسِیراً أَوْ خُرُوجِ الدَّمِ الْمُعْتَدِلِ لَا الْمُتَثَاقِلِ وَ إِلَّا لَمْ یَحِلَ
ترجمه:
باب اینکه بعد از ذبح شرعی، حرکت اختیاری (هرچند اندک) یا خروج خون معتدل لازم است و بدون آن گوشت حلال نخواهد بود.
29893- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی الْمُرَادِیَّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الشَّاةِ تُذْبَحُ فَلَا تَتَحَرَّکُ وَ یُهَرَاقُ مِنْهَا دَمٌ کَثِیرٌ عَبِیطٌ فَقَالَ لَا تَأْکُلْ إِنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ إِذَا رَکَضَتِ الرِّجْلُ أَوْ طَرَفَتِ الْعَیْنُ فَکُلْ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ (7)
أَقُولُ: الدَّمُ هُنَا مَحْمُولٌ عَلَی الدَّمِ الْمُتَثَاقِلِ دُونَ الْمُعْتَدِلِ لِمَا
یَأْتِی (1).
ترجمه:
از ابی بصیر مرادی نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره گوسفندی پرسیدم که ذبح شده، اما حرکتی نداشته و خون زیادی از آن جاری شده است. ایشان فرمودند: نخور، زیرا علی (ع) میفرمودند: اگر پای گوسفند حرکت کند یا چشم پلک بزند، بخور.
میگویم: خون اینجا به خون سنگین و غلیظ حمل میشود، نه خون معتدل، براساس آنچه میآید.
29894- 2- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سُلَیْمٍ الْفَرَّاءِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِذْ جَاءَهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ السَّلَامِ فَقَالَ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ (یَقُولُ لَکَ جَدِّی) (3)إِنَّ رَجُلًا ضَرَبَ بَقَرَةً بِفَأْسٍ فَسَقَطَتْ ثُمَّ ذَبَحَهَا فَلَمْ یُرْسِلْ مَعَهُ بِالْجَوَابِ وَ دَعَا سَعِیدَةَ مَوْلَاةَ أُمِّ فَرْوَةَ فَقَالَ لَهَا إِنَّ مُحَمَّداً جَاءَنِی بِرِسَالَةٍ مِنْکِ (4)فَکَرِهْتُ أَنْ أُرْسِلَ إِلَیْکِ بِالْجَوَابِ مَعَهُ فَإِنْ کَانَ الرَّجُلُ الَّذِی ذَبَحَ الْبَقَرَةَ حِینَ ذَبَحَ خَرَجَ الدَّمُ مُعْتَدِلًا فَکُلُوا وَ أَطْعِمُوا وَ إِنْ کَانَ خَرَجَ خُرُوجاً مُتَثَاقِلًا فَلَا تَقْرَبُوهُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (5)
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ بَکْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ بِفَأْسٍ فَوَقَذَهَا ثُمَّ ذَبَحَهَا (6)
ترجمه:
از حسین بن مسلم نقل شده است که گفت: نزد امام صادق (ع) بودم که محمد بن عبدالسلام به حضور ایشان آمد و گفت: فدایت شوم، (جد من به شما میگوید) مردی گاوی را با تبر ضربه زد، و گاو افتاد، سپس آن را ذبح کرد. امام صادق (ع) پاسخ نداده همراه او نفرستادند و سعیده، خدمتکار ام فروه را فرا خواندند و به او گفتند: محمد پیامی از تو آورد و من از اینکه پاسخ را همراه او بفرستم، اکراه داشتم. پس اگر خون گاوی که ذبح شده، به صورت معتدل جاری شد، بخورید و غذا دهید، اما اگر خون آن به صورت سنگین و غلیظ خارج شد، نزدیک آن نروید.
29895- 3- (7)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ لَمْ یَکُنْ بِحَضْرَتِهِ سِکِّینٌ أَ یَذْبَحُ بِقَصَبَةٍ فَقَالَ اذْبَحْ بِالْحَجَرِ وَ بِالْعَظْمِ وَ بِالْقَصَبَةِ وَ الْعُودِ إِذَا لَمْ تُصِبِ الْحَدِیدَةَ إِذَا قُطِعَ الْحُلْقُومُ وَ خَرَجَ الدَّمُ فَلَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا مَرَّ (1)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
ترجمه:
از زید شحّام نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) پرسیدم: اگر مردی هنگام ذبح چاقو در دسترس نداشته باشد، آیا میتواند با نی ذبح کند؟ امام فرمودند: با سنگ، استخوان، نی یا چوب ذبح کن، اگر آهن موجود نباشد؛ به شرط اینکه حلقوم قطع شود و خون خارج شود، ایرادی ندارد.
(4)13 بَابُ حُکْمِ مَا لَوْ وَقَعَتِ الذَّبِیحَةُ بَعْدَ الذَّکَاةِ مِنْ مُرْتَفِعٍ (أَوْ فِی نَارٍ) (5)أَوْ فِی مَاءٍ فَمَاتَتْ
ترجمه:
باب مربوط به حکم ذبیحهای که بعد از ذبح شرعی از مکان بلند سقوط کرده باشد (یا داخل آتش یا آب افتاده باشد) و جان دهد.
29896- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ إِنْ ذَبَحْتَ ذَبِیحَةً فَأَجَدْتَ الذَّبْحَ فَوَقَعَتْ فِی النَّارِ أَوْ فِی الْمَاءِ أَوْ مِنْ فَوْقِ بَیْتِکَ إِذَا کُنْتَ قَدْ أَجَدْتَ الذَّبْحَ فَکُلْ.
وَ رَوَاهُ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ زُرَارَةَ مِثْلَهُ (7).
ترجمه:
از زراره نقل شده است که امام باقر (ع) در حدیثی فرمودند: اگر ذبیحهای را ذبح کردی و ذبح شرعی را به خوبی انجام دادی، سپس آن حیوان در آتش یا آب افتاد یا از بالای خانهات سقوط کرد، تا زمانی که ذبح شرعی به خوبی انجام شده باشد، از گوشت آن بخور.
29897- 2- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ (أَبِی جَعْفَرٍ ع) (9)فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الذَّبْحِ فَقَالَ إِنْ تَرَدَّی فِی
1) مر فی الحدیث 3 من الباب 2 من هذه الأبواب.
2) تقدم فی الباب 11 من هذه الأبواب.
3) یأتی فی الباب 19 و فی الحدیث 1 من الباب 22 من هذه الأبواب.
4) الباب 13 فیه حدیثان.
5) ما بین القوسین لم یرد فی المخطوط، و ورد فی المصححتین و فهرست الوسائل المخطوط.
6) التهذیب 9- 58- 241، و أورد صدره فی الحدیث 1 من الباب 11، و فی الحدیث 1 من الباب 19 من هذه الأبواب.
7) تفسیر العیّاشیّ 1- 291- 16.
8) الکافی 6- 229- 4، و أورده بتمامه فی الحدیث 2 من الباب 3 من هذه الأبواب.
9) فی المصدر- أبی عبد اللّه (علیه السلام).
جُبٍّ أَوْ وَهْدَةٍ مِنَ الْأَرْضِ فَلَا تَأْکُلْهُ وَ لَا تُطْعِمْ (1)فَإِنَّکَ لَا تَدْرِی التَّرَدِّی قَتَلَهُ أَوِ الذَّبْحُ.
أَقُولُ: هَذَا مَخْصُوصٌ بِحَالِ الِاشْتِبَاهِ کَمَا صَرَّحَ بِهِ فِیهِ وَ الْأَوَّلُ بِمَا إِذَا عُلِمَ أَنَّهُ مَاتَ بِسَبَبِ الذَّبْحِ بِقَرِینَةِ قَوْلِهِ قَدْ أَجَدْتَ الذَّبْحَ وَ بِقَرِینَةِ مَا تَقَدَّمَ فِی الصَّیْدِ (2).
ترجمه:
از حمران بن أعین از امام باقر (ع) نقل شده است که ایشان در حدیثی فرمودند: اگر حیوانی در چاه یا گودالی از زمین سقوط کند، نخورید و به دیگران نیز نخورانید، زیرا نمیدانید که سقوط آن را کشته یا ذبح.
میگویم: این حکم مخصوص حالتی است که شک و تردید وجود داشته باشد، همانطور که در اینجا تصریح شده است. اما در مواردی که یقین باشد که مرگ حیوان به سبب ذبح شرعی رخ داده، با توجه به قرینه سخن ایشان درباره "به خوبی ذبح کردهای" و همچنین شواهد قبلی در مورد شکار، حکم متفاوت خواهد بود.
(3)14 بَابُ اشْتِرَاطِ اسْتِقْبَالِ الْقِبْلَةِ بِالذَّبِیحَةِ مَعَ الْإِمْکَانِ فَلَا تَحِلُّ بِدُونِهِ إِلَّا أَنْ یَکُونَ جَاهِلًا أَوْ نَاسِیاً
ترجمه:
باب مربوط به شرط رو به قبله بودن هنگام ذبح حیوان، در صورتی که این امر ممکن باشد. بدون رعایت این شرط ذبیحه حلال نخواهد بود، مگر در حالتی که فرد از روی ناآگاهی یا فراموشی عمل کرده باشد.
29898- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الذَّبِیحَةِ فَقَالَ اسْتَقْبِلْ بِذَبِیحَتِکَ الْقِبْلَةَ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که گفت: از امام باقر (ع) درباره ذبیحه پرسیدم. ایشان فرمودند: ذبیحه خود را رو به قبله انجام بده.
29899- 2- (6)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ ذَبَحَ ذَبِیحَةً فَجَهِلَ أَنْ یُوَجِّهَهَا إِلَی الْقِبْلَةِ قَالَ کُلْ مِنْهَا فَقُلْتُ
1) فی المصدر- و لا تطعمه.
2) تقدم فی الباب 26 من أبواب الصید.
3) الباب 14 فیه 5 أحادیث.
4) الکافی 6- 229- 5، و أورد ذیله فی الحدیث 1 من الباب 4، و تمامه فی الحدیث 1 من الباب 6 من هذه الأبواب.
5) التهذیب 9- 53- 220.
6) الکافی 6- 233- 1، و التهذیب 9- 60- 253، و أورد ذیله فی الحدیث 1 من الباب 15 من هذه الأبواب.
لَهُ فَإِنَّهُ لَمْ یُوَجِّهْهَا فَقَالَ فَلَا تَأْکُلْ مِنْهَا وَ لَا تَأْکُلْ مِنْ ذَبِیحَةٍ مَا لَمْ یُذْکَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهَا وَ قَالَ إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَذْبَحَ فَاسْتَقْبِلْ بِذَبِیحَتِکَ الْقِبْلَةَ.
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که گفت: از امام باقر (ع) درباره مردی پرسیدم که ذبیحهای ذبح کرده اما ندانسته آن را رو به قبله انجام داده یا خیر. امام فرمودند: از آن بخور. سپس گفتم که آن را به سمت قبله ذبح نکرده است. امام فرمودند: از آن نخور و از ذبیحهای که نام خداوند بر آن ذکر نشده است نیز نخور. و فرمودند: زمانی که میخواهی ذبح کنی، ذبیحه خود را رو به قبله انجام بده.
29900- 3- (1)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سُئِلَ عَنِ الذَّبِیحَةِ تُذْبَحُ لِغَیْرِ الْقِبْلَةِ فَقَالَ لَا بَأْسَ إِذَا لَمْ یَتَعَمَّدْ الْحَدِیثَ.
ترجمه:
از حلبی نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره ذبیحهای که به غیر سمت قبله ذبح شده پرسیدند. ایشان فرمودند: اگر عمدی نباشد، ایرادی ندارد.
29901- 4- (2)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَبِیحَةٍ ذُبِحَتْ لِغَیْرِ الْقِبْلَةِ فَقَالَ کُلْ وَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ مَا لَمْ یَتَعَمَّدْهُ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ (3)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4)
وَ کَذَا الْحَدِیثَانِ قَبْلَهُ.
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره ذبیحهای پرسیدم که به غیر سمت قبله ذبح شده باشد. ایشان فرمودند: بخورید و ایرادی ندارد، تا زمانی که این عمل عمدی نباشد.
29902- 5- (5)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَذْبَحُ عَلَی غَیْرِ قِبْلَةٍ قَالَ لَا بَأْسَ إِذَا لَمْ یَتَعَمَّدْ وَ إِنْ ذَبَحَ وَ لَمْ یُسَمِّ فَلَا بَأْسَ أَنْ یُسَمِّیَ إِذَا ذَکَرَ بِسْمِ اللَّهِ عَلَی أَوَّلِهِ وَ آخِرِهِ ثُمَّ یَأْکُلَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
ترجمه:
علی بن جعفر در کتاب خود از برادرش نقل کرده است که گفت: از ایشان درباره مردی پرسیدم که ذبحی را به غیر سمت قبله انجام داده باشد. ایشان فرمودند: اگر این عمل عمدی نباشد، ایرادی ندارد. و اگر ذبح کرده اما نام خداوند را ذکر نکرده باشد، اشکالی ندارد که وقتی به یاد آورد، بسمالله را بر اول و آخر آن بگوید، سپس از آن بخورد.
1) الکافی 6- 233- 3، و التهذیب 9- 59- 251، و أورد ذیله فی الحدیث 3 من الباب 15 من هذه الأبواب.
2) الکافی 6- 233- 4، و أورد ذیله فی الحدیث 4 من الباب 15 من هذه الأبواب.
3) الفقیه 3- 232- 4186.
4) التهذیب 9- 59- 250.
5) مسائل علی بن جعفر 142- 164.
6) تقدم فی الحدیث 1 من الباب 36، و فی الحدیث 1 من الباب 37 من أبواب الذبائح.
(1)15 بَابُ اشْتِرَاطِ التَّسْمِیَةِ عِنْدَ التَّذْکِیَةِ وَ إِلَّا لَمْ تَحِلَّ إِلَّا أَنْ یَکُونَ نَاسِیاً فَیُسَمِّی عِنْدَ الذِّکْرِ أَوْ عِنْدَ الْأَکْلِ
ترجمه:
باب مربوط به شرط ذکر نام خداوند هنگام ذبح شرعی است. اگر این شرط رعایت نشود، گوشت حلال نخواهد بود، مگر اینکه فرد از روی فراموشی عمل کرده باشد و نام خدا را هنگام به یاد آوردن یا هنگام خوردن ذکر کند.
29903- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ لَا تَأْکُلْ مِنْ ذَبِیحَةٍ مَا لَمْ یُذْکَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهَا.
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که گفت: امام باقر (ع) در حدیثی فرمودند: از ذبیحهای که نام خداوند بر آن ذکر نشده است، نخورید.
29904- 2- (3)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنِ الرَّجُلِ یَذْبَحُ وَ لَا یُسَمِّی قَالَ إِنْ کَانَ نَاسِیاً فَلَا بَأْسَ إِذَا کَانَ مُسْلِماً وَ کَانَ یُحْسِنُ أَنْ یَذْبَحَ وَ لَا یَنْخَعُ وَ لَا یَقْطَعُ الرَّقَبَةَ بَعْدَ مَا یَذْبَحُ.
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که گفت: از امام باقر (ع) درباره مردی پرسیدم که ذبح میکند و نام خداوند را ذکر نمیکند. امام فرمودند: اگر از روی فراموشی باشد، ایرادی ندارد، به شرط آنکه مسلمان باشد، خوب ذبح کند، نخاع را خارج نکند و پس از ذبح، گردن را کاملاً قطع نکند.
29905- 3- (4)وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الرَّجُلِ یَذْبَحُ فَیَنْسَی أَنْ یُسَمِّیَ أَ تُؤْکَلُ ذَبِیحَتُهُ فَقَالَ نَعَمْ إِذَا کَانَ لَا یُتَّهَمُ وَ کَانَ یُحْسِنُ الذَّبْحَ قَبْلَ ذَلِکَ وَ لَا یَنْخَعُ وَ لَا یَکْسِرُ الرَّقَبَةَ حَتَّی تَبْرُدَ الذَّبِیحَةُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از حلبی نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) در حدیثی پرسیدند که اگر مردی ذبح کند و فراموش کند که نام خداوند را ذکر کند، آیا ذبیحهاش خورده میشود؟ امام فرمودند: بله، به شرطی که مورد تهمت قرار نگیرد، پیش از این خوب ذبح کرده باشد، نخاع را بیرون نکشد و گردن را نشکند تا زمانی که ذبیحه سرد شود.
29906- 4- (1)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ ذَبَحَ وَ لَمْ یُسَمِّ فَقَالَ إِنْ کَانَ نَاسِیاً فَلْیُسَمِّ حِینَ یَذْکُرُ وَ یَقُولُ بِسْمِ اللَّهِ عَلَی أَوَّلِهِ وَ (2)آخِرِهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ (3)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ وَ الْأَوَّلَ وَ رَوَی الثَّانِیَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ.
ترجمه:
از محمد بن مسلم در حدیثی نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره مردی پرسید که ذبح کرده و نام خداوند را ذکر نکرده است. امام فرمودند: اگر از روی فراموشی باشد، وقتی به یاد آورد، نام خداوند را ذکر کند و بگوید: «بسمالله بر آغاز و پایان آن».
29907- 5- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ عَنِ الْوَرْدِ بْنِ زَیْدٍ فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع مُسْلِمٌ ذَبَحَ وَ لَمْ یُسَمِّ فَقَالَ لَا تَأْکُلْ إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ فَکُلُوا مِمَّا ذُکِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهِ (6)وَ لَا تَأْکُلُوا مِمَّا لَمْ یُذْکَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهِ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ مِثْلَهُ (7).
ترجمه:
از ورد بن زید در حدیثی نقل شده است که گفت: به امام باقر (ع) عرض کردم: مرد مسلمانی ذبح کرده اما نام خداوند را ذکر نکرده است. امام فرمودند: نخور، زیرا خداوند میفرماید: «از آنچه نام خداوند بر آن ذکر شده است بخورید» (سوره انعام، آیه 118) و «از آنچه نام خداوند بر آن ذکر نشده است نخورید».
29908- 6- (8)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ لَمْ یُسَمِّ إِذَا ذَبَحَ فَلَا تَأْکُلْهُ.
1) الکافی 6- 233- 4، و أورد صدره فی الحدیث 4 من الباب 14 من هذه الأبواب.
2) فی نسخة- و علی (هامش المخطوط) و کذلک المصدر.
3) الفقیه 3- 332- 4186.
4) التهذیب 9- 59- 250.
5) التهذیب 9- 69- 293، و الاستبصار 4- 85- 325، و أورده بتمامه فی الحدیث 37 من الباب 27 من هذه الأبواب.
6) الأنعام 6- 118.
7) الفقیه 3- 331- 4182.
8) الفقیه 3- 333- 4189.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (1)وَ فِی الْحَجِّ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
ترجمه:
از محمد حلبی نقل شده است که امام صادق (ع) فرمودند: کسی که هنگام ذبح نام خداوند را ذکر نکند، از آن نخورید.
(4)16 بَابُ أَنَّهُ یُجْزِی فِی التَّسْمِیَةِ عِنْدَ الذَّبْحِ التَّسْبِیحُ وَ التَّکْبِیرُ وَ التَّهْلِیلُ وَ التَّحْمِیدُ
ترجمه:
باب مربوط به اینکه در هنگام ذبح، ذکر تسبیح، تکبیر، تهلیل و تحمید کافی است و به عنوان تسميه پذیرفته میشود.
29909- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ ذَبَحَ فَسَبَّحَ أَوْ کَبَّرَ أَوْ هَلَّلَ أَوْ حَمِدَ اللَّهَ قَالَ هَذَا کُلُّهُ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ لَا بَأْسَ بِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ (6)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ (7)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (8).
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که گفت: از امام باقر (ع) درباره مردی پرسیدم که هنگام ذبح، تسبیح، تکبیر، تهلیل یا حمد خداوند را به زبان آورده باشد. ایشان فرمودند: همه اینها از نامهای خداوند هستند و ایرادی ندارد.
1) تقدم فی الحدیث 3 من الباب 4، و فی الحدیث 2 من الباب 9، و فی الباب 10 من هذه الأبواب.
2) تقدم فی الحدیث 3 من الباب 35، و فی البابین 37 و 38 من أبواب الذبح.
3) یأتی فی البابین 16 و 23، و فی الحدیث 3 من الباب 24، و فی الباب 27، و فی الحدیثین 1 و 7 من الباب 28 من هذه الأبواب.
4) الباب 16 فیه حدیث واحد.
5) الکافی 6- 234- 5.
6) التهذیب 9- 59- 249.
7) الفقیه 3- 333- 4187.
8) تقدم فی الباب 15 من هذه الأبواب.
(1)17 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ لِلْجُنُبِ أَنْ یَذْبَحَ وَ کَذَا الْأَغْلَفُ
ترجمه:
باب مربوط به جواز ذبح توسط جنب و همچنین توسط مردی که ختنه نشده باشد. در این موارد، ذبح شرعی معتبر است.
29910- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ یَذْبَحَ الرَّجُلُ وَ هُوَ جُنُبٌ.
ترجمه:
از ابن ابی عمیر، از برخی اصحابش، از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمودند: هیچ اشکالی ندارد که مرد جنب ذبح کند.
29911- 2- (3)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ لَا بَأْسَ أَنْ یَتَنَوَّرَ الْجُنُبُ وَ یَحْتَجِمَ وَ یَذْبَحَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
از سکونی، از امام صادق (ع) در حدیثی نقل شده است که فرمودند: هیچ اشکالی ندارد که جنب داروى نظافت به كار ببرد، حجامت کند و ذبح انجام دهد.
29912- 3- (5)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ ذَبِیحَةِ الْأَغْلَفِ قَالَ کَانَ عَلِیٌّ ع لَا یَرَی بِهِ بَأْساً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (6)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
ترجمه:
از مسعدة بن صدقه نقل شده است که گفت: از امام جعفر (ع) درباره ذبح توسط مرد ختنهنشده پرسیده شد. امام فرمودند: علی (ع) هیچ ایرادی در این مورد نمیدید.
1) الباب 17 فیه 3 أحادیث.
2) الکافی 6- 234- 6.
3) الکافی 3- 51- 12، و أورد ذیله فی الحدیث 2 من الباب 20، و صدره فی الحدیث 3 من الباب 22، و أورده فی الحدیث 2 من الباب 23 من أبواب الجنایة.
4) التهذیب 1- 130- 357، و الاستبصار 1- 116- 391.
5) قرب الإسناد- 24.
6) تقدم فی الأبواب 14 و 15 و 16 من هذه الأبواب.
7) یأتی فی الأبواب 22 و 23 و 24 و 26 و 27 و 28 من هذه الأبواب.
(1)18 بَابُ أَنَّ الْجَنِینَ ذَکَاتُهُ ذَکَاةُ أُمِّهِ إِذَا کَانَ تَامّاً بِأَنْ أَشْعَرَ وَ أَوْبَرَ وَ مَاتَ فِی بَطْنِ أُمِّهِ فَیَحِلُّ أَکْلُهُ وَ إِلَّا فَلَا وَ إِنْ خَرَجَ حَیّاً لَمْ یَحِلَّ إِلَّا بِالتَّذْکِیَةِ
ترجمه:
باب مربوط به اینکه جنین حیوان، ذبح شرعی آن همان ذبح مادرش محسوب میشود، به شرط آنکه کامل باشد (یعنی دارای مو و پوشش کافی باشد) و در شکم مادرش مرده باشد، که در این صورت خوردن آن جایز است. اما اگر جنین کامل نباشد یا زنده بیرون بیاید، خوردن آن تنها با انجام ذبح شرعی جایز خواهد بود.
29913- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْحُوَارِ تُذَکَّی أُمُّهُ أَ یُؤْکَلُ بِذَکَاتِهَا فَقَالَ إِذَا کَانَ تَمَاماً (3)وَ نَبَتَ عَلَیْهِ الشَّعْرُ فَکُلْ.
وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَیْنِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ مِثْلَهُ (4)وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از یعقوب بن شعیب نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) پرسیدم درباره جنینی که مادرش ذبح شده است. آیا خوردن آن با ذبح مادرش جایز است؟ ایشان فرمودند: اگر جنین کامل باشد و روی آن مو روییده باشد، بخورید.
29914- 2- (6)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الشَّاةِ یَذْبَحُهَا وَ فِی بَطْنِهَا وَلَدٌ وَ قَدْ أَشْعَرَ قَالَ ذَکَاتُهُ ذَکَاةُ أُمِّهِ.
ترجمه:
از سماعه نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) پرسیدم درباره گوسفندی که ذبح میشود و در شکم آن جنینی وجود دارد که مو روییده است. ایشان فرمودند: ذبح مادر، همان ذبح جنین محسوب میشود.
29915- 3- (7)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَحَدَهُمَا ع
عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أُحِلَّتْ لَکُمْ بَهِیمَةُ الْأَنْعامِ (1)قَالَ الْجَنِینُ فِی بَطْنِ أُمِّهِ إِذَا أَشْعَرَ وَ أَوْبَرَ فَذَکَاتُهُ ذَکَاةُ أُمِّهِ- فَذَلِکَ الَّذِی عَنَی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ نَحْوَهُ (2).
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که گفت: از یکی از آن دو امام (ع) درباره سخن خداوند عزوجل «بهیمة الانعام بر شما حلال شده است» (سوره مائده، آیه 1) پرسیدم. امام فرمودند: جنینی که در شکم مادرش باشد، اگر مو و پشم روییده باشد، ذبح مادرش، همان ذبح او محسوب میشود. و این همان چیزی است که خداوند عزوجل اراده کرده است.
29916- 4- (3)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا ذَبَحْتَ الذَّبِیحَةَ فَوَجَدْتَ فِی بَطْنِهَا وَلَداً تَامّاً فَکُلْ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ تَامّاً فَلَا تَأْکُلْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (4)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از حلبی نقل شده است که امام صادق (ع) فرمودند: اگر ذبیحهای را ذبح کردی و در شکم آن جنینی کامل یافتی، از آن بخور. اما اگر جنین کامل نبود، از آن نخور.
29917- 5- (5)وَ عَنْهُ (6)عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی الْجَنِینِ إِذَا أَشْعَرَ فَکُلْ وَ إِلَّا فَلَا تَأْکُلْ یَعْنِی إِذَا لَمْ یُشْعِرْ.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ أَسْقَطَ قَوْلَهُ یَعْنِی إِذَا لَمْ یُشْعِرْ (7)
ترجمه:
از مسعدة بن صدقه نقل شده است که گفت: امام صادق (ع) فرمودند: در مورد جنین، اگر مو روییده باشد، از آن بخورید. اما اگر مو نروییده باشد، از آن نخورید. یعنی زمانی که جنین مو نداشته باشد.
29918- 6- (8)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ
حَمَّادٍ عَنِ ابْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ (1)عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی الذَّبِیحَةِ تُذْبَحُ وَ فِی بَطْنِهَا وَلَدٌ قَالَ إِنْ کَانَ تَامّاً فَکُلْهُ فَإِنَّ ذَکَاتَهُ ذَکَاةُ أُمِّهِ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ تَامّاً فَلَا تَأْکُلْهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
از ابن مسکان نقل شده است که امام باقر (ع) فرمودند: در مورد ذبیحهای که ذبح شده و در شکم آن جنینی وجود دارد، اگر جنین کامل باشد، از آن بخورید زیرا ذبح آن همان ذبح مادرش است. اما اگر جنین کامل نباشد، از آن نخورید.
29919- 7- (3)وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ جَرَّاحٍ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا ذَبَحْتَ ذَبِیحَةً وَ فِی بَطْنِهَا وَلَدٌ تَامٌّ فَإِنَّ ذَکَاتَهُ ذَکَاةُ أُمِّهِ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ تَامّاً فَلَا تَأْکُلْهُ.
ترجمه:
از جراح مدائنی نقل شده است که امام صادق (ع) فرمودند: اگر ذبیحهای ذبح کردی و در شکم آن جنینی کامل بود، ذبح او همان ذبح مادرش محسوب میشود. اما اگر جنین کامل نباشد، از آن نخور.
29920- 8- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الشَّاةِ تُذْبَحُ فَیَمُوتُ وَلَدُهَا فِی بَطْنِهَا قَالَ کُلْهُ فَإِنَّهُ حَلَالٌ لِأَنَّ ذَکَاتَهُ ذَکَاةُ أُمِّهِ فَإِنْ هُوَ خَرَجَ وَ هُوَ حَیٌّ فَاذْبَحْهُ وَ کُلْ فَإِنْ مَاتَ قَبْلَ أَنْ تَذْبَحَهُ فَلَا تَأْکُلْهُ وَ کَذَلِکَ الْبَقَرُ وَ الْإِبِلُ.
ترجمه:
از عمار بن موسی نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) در حدیثی پرسید که اگر گوسفندی ذبح شود و جنین آن در شکم مادرش بمیرد، آیا خوردن آن جایز است؟ امام فرمودند: بخورید، زیرا حلال است و ذبح جنین همان ذبح مادرش محسوب میشود. اما اگر جنین زنده بیرون بیاید، او را ذبح کنید و سپس بخورید. و اگر پیش از ذبح بمیرد، از آن نخورید. همین حکم برای گاو و شتر نیز صدق میکند.
29921- 9- (5)مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: فِی قَوْلِهِ تَعَالَی أُحِلَّتْ لَکُمْ بَهِیمَةُ الْأَنْعامِ (6)قَالَ هُوَ الَّذِی فِی الْبَطْنِ تُذْبَحُ أُمُّهُ فَیَکُونُ فِی بَطْنِهَا.
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که یکی از دو امام (ع) فرمودند: در مورد سخن خداوند تعالی «بهیمة الانعام بر شما حلال شده است» (سوره مائده، آیه 1)، منظور جنینی است که در شکم مادرش باشد، و مادرش ذبح شود و جنین در شکم او باشد
29922- 10- (1)وَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی قَوْلِهِ تَعَالَی أُحِلَّتْ لَکُمْ بَهِیمَةُ الْأَنْعامِ (2)قَالَ هِیَ الْأَجِنَّةُ الَّتِی فِی بُطُونِ الْأَنْعَامِ وَ قَدْ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَأْمُرُ بِبَیْعِ الْأَجِنَّةِ.
ترجمه:
از زراره نقل شده است که امام باقر (ع) درباره آیه «بهیمة الانعام بر شما حلال شده است» (سوره مائده، آیه 1) فرمودند: منظور از این عبارت، جنینهایی است که در شکم انعام (چهارپایان) هستند. همچنین، امیرالمؤمنین (ع) امر میفرمودند به فروش این جنینها.
29923- 11- (3)وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أُحِلَّتْ لَکُمْ بَهِیمَةُ الْأَنْعامِ (4)قَالَ الْجَنِینُ فِی بَطْنِ أُمِّهِ إِذَا أَشْعَرَ وَ أَوْبَرَ فَذَکَاتُهُ ذَکَاةُ أُمِّهِ.
ترجمه:
از احمد بن محمد بن ابی نصر، از برخی از اصحاب، از امام صادق (ع) نقل شده است که در مورد سخن خداوند عزوجل «بهیمة الانعام بر شما حلال شده است» (سوره مائده، آیه 1) فرمودند: منظور جنینی است که در شکم مادرش باشد، اگر مو روییده و پوشیده باشد، ذبح مادرش، همان ذبح او محسوب میشود.
29924- 12- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الرِّضَا ع فِی کِتَابِهِ إِلَی الْمَأْمُونِ قَالَ: وَ ذَکَاةُ الْجَنِینِ ذَکَاةُ أُمِّهِ إِذَا أَشْعَرَ وَ أَوْبَرَ.
ترجمه:
از فضل بن شاذان نقل شده است که امام رضا (ع) در نامه خود به مأمون فرمودند: ذبح جنین، ذبح مادرش محسوب میشود به شرط آنکه مو روییده و پوشیده باشد.
29925- 13- (6)وَ فِی الْمُقْنِعِ قَالَ رُوِیَ إِذَا أَشْعَرَ وَ أَوْبَرَ فَذَکَاتُهُ ذَکَاةُ أُمِّهِ.
ترجمه:
در کتاب "المقنع" آمده است که روایت شده است: اگر جنین مو روییده و پوشیده باشد، ذبح او همان ذبح مادرش محسوب میشود.
29926- 14- (7)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ شَاةٍ یُسْتَخْرَجُ مِنْ بَطْنِهَا وَلَدٌ بَعْدَ مَوْتِهَا حَیّاً هَلْ یَصْلُحُ أَکْلُهُ قَالَ لَا بَأْسَ.
ترجمه:
از علی بن جعفر، از برادرش موسی بن جعفر (ع) نقل شده است که گفت: از ایشان پرسیدم درباره گوسفندی که پس از مرگش جنینی زنده از شکمش بیرون آورده شود، آیا خوردن آن جایز است؟ امام فرمودند: ایرادی ندارد.
(1)19 بَابُ أَنَّهُ لَا یَحِلُّ أَکْلُ النَّطِیحَةِ وَ لَا الْمُتَرَدِّیَةِ وَ لَا فَرِیسَةِ السَّبُعِ وَ لَا الْمَوْقُوذَةِ (2)وَ لَا الْمُنْخَنِقَةِ وَ لَا مَا ذُبِحَ عَلَی النُّصُبِ إِلَّا أَنْ یُدْرَکَ ذَکَاتُهُ
ترجمه:
باب مربوط به اینکه خوردن حیواناتی که مردهاند مانند حیوان زخمیشده، سقوطکرده، طعمه درندگان، یا حیوانی که آنقدر آنرا زده اند که مرده یا خفهشده و همچنین حیواناتی که روی بتها ذبح شدهاند، جایز نیست، مگر اینکه ذبح شرعی آنها بهموقع انجام شود تا ذبح معتبر گردد.
29927- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: کُلْ کُلَّ شَیْءٍ مِنَ الْحَیَوَانِ غَیْرَ الْخِنْزِیرِ وَ النَّطِیحَةِ وَ الْمُتَرَدِّیَةِ وَ مَا أَکَلَ السَّبُعُ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا ما ذَکَّیْتُمْ (4)فَإِنْ أَدْرَکْتَ شَیْئاً مِنْهَا وَ عَیْنٌ تَطْرِفُ أَوْ قَائِمَةٌ تَرْکِضُ أَوْ ذَنَبٌ یُمْصَعُ فَقَدْ أَدْرَکْتَ ذَکَاتَهُ فَکُلْهُ الْحَدِیثَ.
ترجمه:
از زراره نقل شده است که امام باقر (ع) فرمودند: هر چیز از حیوانات را میتوان خورد، مگر خوک، حیوان زخمیشده، سقوطکرده، یا آنچه طعمه درندگان بوده است. این سخن بر اساس قول خداوند عزوجل است: «مگر آنکه شما ذبح شرعی کرده باشید» (سوره مائده، آیه 3). سپس امام فرمودند: اگر در چنین حالتی توانستی حیوانی را ذبح کنی که هنوز زنده باشد، مانند اینکه چشمش هنوز حرکت کند یا پاهایش تکان بخورد یا دمش جنبشی داشته باشد، در این صورت ذبح شرعی آن معتبر است و میتوان آن را خورد.
29928- 2- (5)وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: لَا تَأْکُلْ مِنْ فَرِیسَةِ السَّبُعِ وَ لَا الْمَوْقُوذَةِ وَ لَا الْمُنْخَنِقَةِ وَ لَا الْمُتَرَدِّیَةِ إِلَّا أَنْ تُدْرِکَهُ حَیّاً وَ تُذَکِّیَهُ.
ترجمه:
از ابو بصیر نقل شده است که گفت: از طعمه درندگان، حیوان ضربهخورده، خفهشده یا سقوطکرده نخورید، مگر آنکه زنده باشد و بتوانید ذبح شرعی آن را انجام دهید.
29929- 3- (6)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْأَسَدِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الرِّضَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْمُنْخَنِقَةُ وَ الْمَوْقُوذَةُ وَ الْمُتَرَدِّیَةُ وَ النَّطِیحَةُ وَ ما أَکَلَ السَّبُعُ إِلَّا ما ذَکَّیْتُمْ (7)
1) الباب 19 فیه 7 أحادیث.
2) الموقوذة- الدابّة المضروبة بالخشب حتّی تموت أو تشرف علی الموت" الصحاح 2- 572".
3) التهذیب 9- 58- 241، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 11 من هذه الأبواب، و عن العیّاشیّ فی الحدیث 4 من الباب 57 من أبواب الأطعمة المحرمة.
4) المائدة 5- 3.
5) التهذیب 9- 59- 247.
6) التهذیب 9- 83- 354، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 57 من أبواب الأطعمة المحرمة.
7) المائدة 5- 3.
قَالَ الْمُنْخَنِقَةُ الَّتِی انْخَنَقَتْ بِأَخْنَاقِهَا حَتَّی تَمُوتَ (1)وَ الْمُتَرَدِّیَةُ الَّتِی تَرَدَّی (2)مِنْ مَکَانٍ مُرْتَفِعٍ إِلَی أَسْفَلَ أَوْ تَرَدَّی (3)مِنْ جَبَلٍ أَوْ فِی بِئْرٍ فَتَمُوتُ وَ النَّطِیحَةُ الَّتِی نَطَحَتْهَا بَهِیمَةٌ أُخْرَی فَتَمُوتُ وَ مَا أَکَلَ السَّبُعُ مِنْهُ فَمَاتَ وَ مَا ذُبِحَ عَلَی النُّصُبِ عَلَی حَجَرٍ أَوْ صَنَمٍ إِلَّا مَا أُدْرِکَتْ ذَکَاتُهُ فَذُکِّیَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْأَسَدِیِّ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
از عبدالعظیم بن عبدالله حسنی، از امام محمد بن علی الرضا (ع) در حدیثی نقل شده است که گفت: از ایشان پرسیدم درباره سخن خداوند عزوجل «و حیوان خفهشده، ضربهخورده، سقوطکرده، زخمیشده، و آنچه طعمه درندگان بوده است، مگر آنکه ذبح شرعی شده باشد» (سوره مائده، آیه 3). امام فرمودند: منظور از خفهشده، حیوانی است که بر اثر خفگی مرده باشد. سقوطکرده، حیوانی است که از مکان مرتفع به پایین افتاده، یا از کوه یا چاه سقوط کرده و مرده باشد. زخمیشده، حیوانی است که بر اثر ضربه حیوان دیگر مرده باشد. و منظور از طعمه درندگان، حیوانی است که طعمه درندگان شده و مرده باشد. همچنین، حیوانی که بر سنگ یا بت ذبح شده باشد نیز جایز نیست، مگر اینکه بهموقع ذبح شرعی آن انجام شود. در این صورت خوردن آن حلال است.
29930- 4- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع یَقُولُ النَّطِیحَةُ وَ الْمُتَرَدِّیَةُ وَ مَا أَکَلَ السَّبُعُ إِذَا أَدْرَکْتَ ذَکَاتَهُ فَکُلْ.
ترجمه:
از وشاء نقل شده است که گفت: شنیدم امام کاظم (ع) فرمودند: حیوان زخمیشده، سقوطکرده، و آنچه طعمه درندگان شده است، اگر بهموقع ذبح شرعی آن انجام شود، از آن بخورید.
29931- 5- (6)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَأْکُلْ مِنْ فَرِیسَةِ السَّبُعِ وَ لَا الْمَوْقُوذَةِ وَ لَا الْمُتَرَدِّیَةِ إِلَّا أَنْ (تُدْرِکَهَا حَیَّةً فَتُذَکِّیَ) (7).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ کَمَا مَرَّ (8)وَ رَوَی الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ.
ترجمه:
از ابو بصیر نقل شده است که امام صادق (ع) فرمودند: از طعمه درندگان، حیوان ضربهخورده، و سقوطکرده نخورید، مگر اینکه آن را زنده بیابید و ذبح شرعی آن را انجام دهید.
29932- 6- (9)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ
1) فی المصدر زیادة- و الموقوذة التی مرضت، و وقذها المرض حتّی لم تکن بها حرکة.
2) فی المصدر- تتردی.
3) فی المصدر- تتردی.
4) الفقیه 3- 343- 4213.
5) الکافی 6- 235- 1، و التهذیب 9- 59- 248، و أورده عن تفسیر العیّاشیّ فی الحدیث 5 من الباب 57 من أبواب الأطعمة المحرمة.
6) الکافی 6- 235- 2.
7) فی نسخة- تدرکه حیا فتذکیه (هامش المخطوط).
8) مر فی الحدیث 2 من هذا الباب.
9) الفقیه 3- 328- 4173.
مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ لَا الْمُنْخَنِقَةِ وَ لَا النَّطِیحَةِ.
ترجمه:
از علی بن ابی حمزه نقل شده است که مشابه روایتهای پیشین است، اما اضافه شده است: و همچنین از حیوان خفهشده و زخمیشده نخورید.
29933- 7- (1)وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ وَ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْمُؤَدِّبِ وَ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقِ وَ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ (2)الْعَلَوِیِّ کُلِّهِمْ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ (عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ) (3)وَ الْبَزَنْطِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی حُرِّمَتْ عَلَیْکُمُ الْمَیْتَةُ وَ الدَّمُ وَ لَحْمُ الْخِنْزِیرِ (4)الْآیَةَ قَالَ الْمَیْتَةُ وَ الدَّمُ وَ لَحْمُ الْخِنْزِیرِ مَعْرُوفٌ وَ ما أُهِلَّ لِغَیْرِ اللَّهِ بِهِ (5)یَعْنِی مَا ذُبِحَ لِلْأَصْنَامِ وَ أَمَّا الْمُنْخَنِقَةُ- فَإِنَّ الْمَجُوسَ کَانُوا لَا یَأْکُلُونَ الذَّبَائِحَ وَ یَأْکُلُونَ الْمَیْتَةَ وَ کَانُوا یَخْنُقُونَ الْبَقَرَ وَ الْغَنَمَ فَإِذَا انْخَنَقَتْ وَ مَاتَتْ أَکَلُوهَا وَ الْمُتَرَدِّیَةُ کَانُوا یَشُدُّونَ أَعْیُنَهَا وَ یُلْقُونَهَا مِنَ السَّطْحِ فَإِذَا مَاتَتْ أَکَلُوهَا وَ النَّطِیحَةُ کَانُوا یُنَاطِحُونَ بِالْکِبَاشِ فَإِذَا مَاتَتْ إِحْدَاهَا أَکَلُوهَا وَ ما أَکَلَ السَّبُعُ إِلَّا ما ذَکَّیْتُمْ- فَکَانُوا یَأْکُلُونَ مَا یَقْتُلُهُ الذِّئْبُ وَ الْأَسَدُ فَحَرَّمَ اللَّهُ ذَلِکَ وَ ما ذُبِحَ عَلَی النُّصُبِ- کَانُوا یَذْبَحُونَ لِبُیُوتِ النِّیرَانِ وَ قُرَیْشٌ کَانُوا یَعْبُدُونَ الشَّجَرَ وَ الصَّخْرَةَ فَیَذْبَحُونَ لَهَا وَ أَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلامِ ذلِکُمْ فِسْقٌ قَالَ کَانُوا یَعْمِدُونَ إِلَی الْجَزُورِ فَیُجَزِّءُونَهُ عَشَرَةَ أَجْزَاءٍ ثُمَّ یَجْتَمِعُونَ عَلَیْهِ فَیُخْرِجُونَ السِّهَامَ وَ یَدْفَعُونَهَا إِلَی رَجُلٍ وَ السِّهَامُ عَشَرَةٌ سَبْعَةٌ لَهَا أَنْصِبَاءُ وَ ثَلَاثَةٌ لَا أَنْصِبَاءَ لَهَا فَالَّتِی لَهَا أَنْصِبَاءُ الْفَذُّ وَ التَّوْأَمُ وَ الْمُسْبِلُ وَ النَّافِسُ وَ الْحُلَیْسُ (6)وَ الرَّقِیبُ وَ الْمُعَلَّی فَالْفَذُّ لَهُ سَهْمٌ وَ التَّوْأَمُ لَهُ سَهْمَانِ وَ الْمُسْبِلُ لَهُ ثَلَاثَةُ أَسْهُمٍ وَ النَّافِسُ لَهُ أَرْبَعَةُ أَسْهُمٍ وَ الْحُلَیْسُ (7)لَهُ خَمْسَةُ
أَسْهُمٍ وَ الرَّقِیبُ لَهُ سِتَّةُ أَسْهُمٍ وَ الْمُعَلَّی لَهُ سَبْعَةُ أَسْهُمٍ وَ أَمَّا الَّتِی لَا أَنْصِبَاءَ لَهَا الْمَسِیحُ (1)وَ الْمَنِیحُ وَ الْوَغْدُ وَ ثَمَنُ الْجَزُورِ عَلَی مَنْ (2)یَخْرُجُ لَهُ مِنَ الْأَنْصِبَاءِ شَیْءٌ وَ هُوَ الْقِمَارُ فَحَرَّمَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
ترجمه:
از ابان بن تغلب نقل شده است که امام باقر (ع) فرمودند: در آیهای که خداوند متعال فرمودند: «بر شما حرام شده است مردار، خون، گوشت خوک، و آنچه برای غیر خدا قربانی شود» (سوره مائده، آیه 3)، مردار، خون و گوشت خوک، مفهومی روشن و شناختهشده دارند. اما عبارت «آنچه برای غیر خدا قربانی شود» شامل حیوانی است که برای بتها قربانی شده باشد.
در مورد منخنقه (خفهشده)، اشاره به حیواناتی است که توسط مجوسها خفه میشدند، زیرا آنها قربانی شرعی نمیکردند و مردار میخوردند. آنها گاو و گوسفند را خفه کرده و بعد از مرگ آنها، آنها را میخوردند.
در مورد متردیه (سقوط کرده)، منظور حیواناتی است که از ارتفاع بالا مانند پشت بام یا کوه به پایین پرتاب میشدند و سپس میمردند و آنها را میخوردند.
در مورد نطیحه (زخمیشده)، حیواناتی هستند که توسط برخورد یا شاخ زدن حیوانات دیگر کشته میشدند و سپس خورده میشدند.
در مورد آنچه که درندگان شکار کردهاند، حیواناتی است که توسط شیر، گرگ یا سایر درندگان شکار و کشته شده بودند و آنها را میخوردند. خداوند این موارد را حرام اعلام کرده است.
در مورد آنچه بر بتها قربانی میشود، اشاره به قربانیهایی است که بر روی سنگها، بتها یا اماکنی مرتبط با عبادت غیر خداوند انجام میگرفت. این عمل نیز حرام است. در مورد استقسام با تیرها: افراد دور هم جمع میشدند و تیرها را بیرون میکشیدند و آنها را به شخصی میسپردند. این تیرها ده عدد بودند: هفت تیر دارای سهم بودند و سه تیر سهمی نداشتند.
تیرهای دارای سهم عبارت بودند از:
الفذ: یک سهم
التوأم: دو سهم
المسبل: سه سهم
النافس: چهار سهم
الحلیس: پنج سهم
الرقیب: شش سهم
المعلی: هفت سهم
تیرهایی که سهمی نداشتند عبارت بودند از:
المسیح
المنیح
الوغد
قیمت شتر بر عهده کسی بود که سهمی دریافت میکرد. این عمل قمار محسوب میشد و خداوند عزوجل آن را حرام کرد.
(5)20 بَابُ کَرَاهَةِ الذَّبْحِ وَ إِرَاقَةِ الدَّمِ یَوْمَ الْجُمُعَةِ قَبْلَ الصَّلَاةِ إِلَّا مِنْ ضَرُورَةٍ
ترجمه:
باب مربوط به کراهت ذبح و ریختن خون در روز جمعه پیش از نماز، مگر در موارد ضروری
29934- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ مَرْوَکِ بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَکْرَهُ الذَّبْحَ وَ إِرَاقَةَ الدَّمِ (7)یَوْمَ الْجُمُعَةِ قَبْلَ الصَّلَاةِ إِلَّا عَنْ ضَرُورَةٍ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (8).
ترجمه:
از محمد حلبی نقل شده است که امام صادق (ع) فرمودند: رسول خدا (ص) ذبح کردن و ریختن خون را در روز جمعه پیش از نماز ناپسند میدانستند، مگر در موارد ضروری.
(9)21 بَابُ کَرَاهَةِ الذَّبْحِ بِاللَّیْلِ حَتَّی یَطْلُعَ الْفَجْرُ إِلَّا مَعَ الْخَوْفِ
ترجمه:
باب مربوط به کراهت ذبح در شب تا هنگام طلوع فجر، مگر در شرایطی که ترس و خطر وجود داشته باشد
29935- 1- (10)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ
1) فی نسخة- السفیح، و کذلک المصدر (هامش المخطوط).
2) فی المصدر زیادة- لا.
3) تقدم فی الباب 6 من أبواب الصید و فی الباب 11 من هذه الأبواب.
4) یأتی فی الباب 57 و ما یدلّ علی بعض المقصود فی الحدیث 1 من الباب 55 من أبواب الأطعمة المحرمة.
5) الباب 20 فیه حدیث واحد.
6) الکافی 6- 236- 1.
7) فی نسخة- الدماء (هامش المخطوط).
8) التهذیب 9- 60- 255.
9) الباب 21 فیه حدیثان.
10) الکافی 6- 236- 2، و التهذیب 9- 60- 254.
زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَأْمُرُ غِلْمَانَهُ أَنْ لَا یَذْبَحُوا حَتَّی یَطْلُعَ الْفَجْرُ فِی نَوَادِرِ الْجُمُعَةِ (1)
" منه قده".
.أَقُولُ: ذَکَرَ بَعْضُ عُلَمَائِنَا أَنَّ الْمُرَادَ نَوَادِرُ الِاجْتِمَاعَاتِ کَالْمَأْتَمِ وَ الْعُرْسِ وَ نَحْوِهِمَا.
ترجمه:
از ابان بن تغلب نقل شده است که امام صادق (ع) فرمودند: علی بن الحسین (ع) به خدمتکاران خود دستور میدادند که تا طلوع فجر حیوانی را ذبح نکنند، این روایت در نوادر جمعه آمده است.
29936- 2- (2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ (مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ) (3)عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ قَالَ سَمِعْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع وَ هُوَ یَقُولُ لِغِلْمَانِهِ لَا تَذْبَحُوا حَتَّی یَطْلُعَ الْفَجْرُ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ اللَّیْلَ سَکَناً لِکُلِّ شَیْءٍ قَالَ قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاکَ فَإِنْ خِفْتُ قَالَ إِنْ کُنْتَ تَخَافُ الْمَوْتَ فَاذْبَحْ.
وَ رَوَاهُمَا الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ إِلَّا أَنَّهُ أَسْقَطَ مَا بَیْنَ قَوْلِهِ حَتَّی یَطْلُعَ الْفَجْرُ إِلَی قَوْلِهِ حَتَّی یَطْلُعَ الْفَجْرُ وَ جَعَلَهُمَا حَدِیثاً وَاحِداً (4)
ترجمه:
از ابان بن تغلب نقل شده است که گفت: شنیدم علی بن الحسین (ع) به غلامان خود میفرمودند: «تا طلوع فجر حیوانی را ذبح نکنید، زیرا خداوند عزوجل شب را آرامشی برای همه چیز قرار داده است.» گفتم: فدایت شوم، اگر بترسم چه کنم؟ فرمودند: «اگر از مرگ بترسی، ذبح کن.»
1) الظاهر أن مراد الکلینی ان الحدیث الثانی مرویّ فی نوادر الجمعة من کتاب علی بن إسماعیل، و لفظة" و عن" لیست فی الکافی بل هی مزیدة هنا للعطف علی الحدیث السابق، و کانت عادة القدماء أن یبدءوا فی کثیر من أسانید کتبهم باسم صاحب الکتاب، و کانه أورده فی نوادر الجمعة استطرادا لمناسبة الحدیث المنقول هنا فی الباب السابق فتدبر.
2) الکافی 6- 236- 3.
3) فی المصدر- محمّد بن عمرو.
4) التهذیب 9- 60- 254.
(1)22 بَابُ عَدَمِ اشْتِرَاطِ بُلُوغِ الذَّابِحِ فَیَجُوزُ أَنْ یَذْبَحَ الصَّبِیُّ الْمُمَیِّزُ الَّذِی یُحْسِنُ الذَّبْحَ وَ یَحِلُّ أَکْلُ ذَبِیحَتِهِ مَعَ التَّسْمِیَةِ
ترجمه:
باب مربوط به عدم شرط بلوغ در ذبح کننده، به این معنا که جایز است کودک ممیز (کودکی که قدرت تمییز و درک دارد) که ذبح را بهدرستی انجام دهد، ذبح کند و خوردن ذبیحه او در صورتی که نام خداوند برده شود، حلال است.
29937- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ (3)عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَبِیحَةِ الصَّبِیِّ فَقَالَ إِذَا تَحَرَّکَ وَ کَانَ لَهُ خَمْسَةُ أَشْبَارٍ وَ أَطَاقَ الشَّفْرَةَ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره ذبیحه کودک پرسیدم. امام فرمودند: «اگر کودک به حرکت آمده باشد، قد او پنج وجب باشد و توانایی کار با چاقو را داشته باشد، ذبیحه او معتبر است.»
29938- 2- (5)وَ عَنْهُ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَبِیحَةِ الْغُلَامِ فَقَالَ إِذَا قَوِیَ عَلَی الذَّبْحِ وَ کَانَ یُحْسِنُ أَنْ یَذْبَحَ وَ ذَکَرَ اسْمَ اللَّهِ عَلَیْهَا فَکُلْ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از مسعدة بن صدقه نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره ذبیحه غلام (کودک) پرسیده شد. امام فرمودند: «اگر کودک توانایی ذبح کردن داشته باشد، بهدرستی ذبح کند و نام خداوند را بر آن ذکر کند، از آن بخورید.»
29939- 3- (7)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: قَالَ
1) الباب 22 فیه 3 أحادیث.
2) الکافی 6- 237- 1، و التهذیب 9- 73- 310، و أورد ذیله فی الحدیث 5 من الباب 23 من هذه الأبواب.
3) فی المصدر زیادة- عن الحلبیّ.
4) الفقیه 3- 333- 4190.
5) الکافی 6- 237- 2، و أورد ذیله فی الحدیث 6 من الباب 23 من هذه الأبواب.
6) التهذیب 9- 73- 309.
7) الکافی 6- 238- 8، و أورده عن التهذیب فی الحدیث 5 من الباب 44 من أبواب الوصایا.
أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا بَلَغَ الصَّبِیُّ خَمْسَةَ أَشْبَارٍ أُکِلَتْ ذَبِیحَتُهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْوَصَایَا (1)وَ غَیْرِهَا (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
ترجمه:
از عبدالرحمن بن ابی عبدالله نقل شده است که گفت: امام صادق (ع) فرمودند: «اگر کودک به پنج وجب قد برسد، ذبیحه او قابل خوردن است.»
(4)23 بَابُ عَدَمِ اشْتِرَاطِ ذُکُورِیَّةِ الذَّابِحِ فَیَجُوزُ أَنْ تَذْبَحَ الْمَرْأَةُ حُرَّةً کَانَتْ أَوْ أَمَةً عَلَی کَرَاهِیَةٍ فِی غَیْرِ الضَّرُورَةِ
ترجمه:
باب مربوط به عدم شرط ذکوریت در ذبح کننده، به این معنا که زن، چه آزاد باشد و چه کنیز، میتواند حیوانی را ذبح کند، هرچند این عمل در شرایط غیرضروری کراهت دارد.
29940- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی الْمُرَادِیَّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَا یَذْبَحْ أُضْحِیَّتَکَ یَهُودِیٌّ وَ لَا نَصْرَانِیٌّ- وَ لَا مَجُوسِیٌّ وَ إِنْ کَانَتِ امْرَأَةٌ فَلْتَذْبَحْ لِنَفْسِهَا.
ترجمه:
از ابو بصیر، یعنی مرادی، نقل شده است که گفت: شنیدم امام صادق (ع) فرمودند: «نباید قربانی تو را یهودی، نصرانی یا مجوسی ذبح کند. اگر ذبحکننده زن باشد، باید خودش برای خودش ذبح کند.»
29941- 2- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع کَانَتْ لَهُ جَارِیَةٌ تَذْبَحُ لَهُ إِذَا أَرَادَ.
ترجمه:
از عبدالله بن سنان نقل شده است که امام صادق (ع) فرمودند: علی بن الحسین (ع) کنیزی داشتند که هر زمان ایشان اراده میکردند، برایشان ذبح انجام میداد.
29942- 3- (7)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص
1) تقدم فی الأحادیث 5 و 8 و 11 من الباب 44 من أبواب الوصایا.
2) تقدم ما یدلّ علیه بعمومه فی الباب 14 من أبواب عقد البیع.
3) یأتی فی الأحادیث 7 و 8 و 10 و 11 من الباب 23 من هذه الأبواب.
4) الباب 23 فیه 12 حدیثا.
5) التهذیب 9- 64- 273، و الاستبصار 4- 82- 306، و أورده فی الحدیث 20 من الباب 27 من هذه الأبواب.
6) الفقیه 3- 334- 4193.
7) الفقیه 4- 364- 5762، و أورده بتمامه فی الحدیث 6 من الباب 117 من أبواب مقدمات النکاح.
لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ لَیْسَ عَلَی النِّسَاءِ جُمُعَةٌ إِلَی أَنْ قَالَ وَ لَا تَذْبَحْ إِلَّا عِنْدَ الضَّرُورَةِ.
ترجمه:
از انس بن محمد، از پدرش، همگی از امام جعفر صادق (ع)، از پدران بزرگوارش نقل شده است که در وصیت پیامبر اکرم (ص) به امیرالمؤمنین علی (ع) آمده است: «ای علی، نماز جمعه بر زنان واجب نیست...» تا اینکه فرمودند: «و ذبح نکن مگر در شرایط ضروری.»
29943- 4- (1)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ ذَبِیحَةِ الْجَارِیَةِ هَلْ تَصْلُحُ قَالَ إِذَا کَانَتْ لَا تَنْخَعُ وَ لَا تَکْسِرُ الرَّقَبَةَ فَلَا بَأْسَ وَ قَالَ قَدْ کَانَتْ لِأَهْلِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع- جَارِیَةٌ تَذْبَحُ لَهُمْ.
ترجمه:
از علی بن جعفر در کتابش نقل شده است که از برادرش امام موسی بن جعفر (ع) پرسید: «آیا ذبح کنیز جایز است؟» امام فرمودند: «اگر کنیز خفه نکند و گردن حیوان را نشکند، ایرادی ندارد.» و فرمودند: «برای خانواده علی بن الحسین (ع) کنیزی بود که برای آنها ذبح انجام میداد.»
29944- 5- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ (3)عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنْ ذَبِیحَةِ الْمَرْأَةِ فَقَالَ إِذَا کَانَ (4)نِسَاءٌ لَیْسَ مَعَهُنَّ رَجُلٌ فَلْتَذْبَحْ أَعْقَلُهُنَّ وَ لْتَذْکُرِ اسْمَ اللَّهِ عَلَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره ذبح زن پرسیدم. امام فرمودند: «اگر زنان باشند و مردی همراهشان نباشد، عاقلترین آنها باید ذبح کند و نام خداوند را بر آن ذکر نماید.»
29945- 6- (6)وَ عَنْهُ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ ذَبِیحَةِ الْمَرْأَةِ فَقَالَ إِذَا کَانَتْ مُسْلِمَةً فَذَکَرَتِ اسْمَ اللَّهِ عَلَیْهَا (7).
ترجمه:
از مسعدة بن صدقه نقل شده است که امام صادق (ع) در حدیثی، در پاسخ به سوالی درباره ذبیحه زن فرمودند: «اگر زن مسلمان باشد و نام خداوند را بر آن ذکر کند، ذبیحه او صحیح است.»
1) مسائل علی بن جعفر- 119- 65.
2) الکافی 6- 237- 1، و التهذیب 9- 73- 310، و أورد صدره فی الحدیث 1 من الباب 22 من هذه الأبواب.
3) فی المصدر زیادة- عن الحلبیّ.
4) فی المصدر- کن.
5) الفقیه 3- 333- 4190.
6) الکافی 6- 237- 2، و التهذیب 9- 73- 309، و أورد صدره فی الحدیث 1 من الباب 22 من هذه الأبواب.
7) فی نسخة زیادة- فکل (هامش المخطوط) و کذلک الکافی.
29946- 7- (1)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَبِیحَةِ الْغُلَامِ وَ الْمَرْأَةِ هَلْ تُؤْکَلُ فَقَالَ إِذَا کَانَتِ الْمَرْأَةُ مُسْلِمَةً- فَذَکَرَتِ اسْمَ اللَّهِ عَلَی ذَبِیحَتِهَا حَلَّتْ ذَبِیحَتُهَا وَ کَذَلِکَ الْغُلَامُ إِذَا قَوِیَ عَلَی الذَّبِیحَةِ فَذَکَرَ اسْمَ اللَّهِ وَ ذَلِکَ إِذَا خِیفَ فَوْتُ الذَّبِیحَةِ وَ لَمْ یُوجَدْ مَنْ یَذْبَحُ غَیْرُهُمَا.
ترجمه:
از سلیمان بن خالد نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره ذبیحه کودک و زن پرسیدم و اینکه آیا خوردن آن جایز است؟ امام فرمودند: «اگر زن مسلمان باشد و نام خداوند را بر ذبیحه خود ذکر کند، ذبیحه او حلال است. همچنین کودک، اگر توانایی ذبح داشته باشد و نام خداوند را ذکر کند، ذبیحه او نیز حلال است، بهویژه در شرایطی که ترس از از دست رفتن فرصت ذبح وجود داشته باشد و کسی غیر از آنان برای ذبح کردن یافت نشود.»
29947- 8- (2)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ رَوَاهُ عَنْهُمَا ع أَنَّ ذَبِیحَةَ الْمَرْأَةِ إِذَا أَجَادَتِ الذَّبْحَ وَ سَمَّتْ فَلَا بَأْسَ بِأَکْلِهِ (وَ کَذَلِکَ الصَّبِیُّ) (3)وَ کَذَلِکَ الْأَعْمَی إِذَا سُدِّدَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ رَهْطٍ رَوَوْهُ عَنْهُمَا ع جَمِیعاً مِثْلَهُ (4)
وَ رَوَی الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَذَکَرَ اسْمَ اللَّهِ حَلَّتْ ذَبِیحَتُهُ
ترجمه:
از عمر بن اذینه، از یکی از دو امام علیهما السلام نقل شده است که فرمودند: «اگر زن ذبح را بهخوبی انجام دهد و نام خداوند را ذکر کند، خوردن ذبیحه او بلااشکال است. همینطور کودک نیز در صورت رعایت این شرایط، و نابینا اگر راهنمایی شود و ذبح را درست انجام دهد، خوردن ذبیحه او نیز جایز است.»
29948- 9- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَتْ لِعَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع جَارِیَةٌ تَذْبَحُ لَهُ إِذَا أَرَادَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ.
ترجمه:
از حلبی نقل شده است که امام صادق (ع) فرمودند: «علی بن الحسین (ع) کنیزی داشتند که هرگاه ایشان اراده میکردند، برایشان ذبح انجام میداد.»
29949- 10- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ: سَأَلَ الْمَرْزُبَانُ الرِّضَا ع عَنْ ذَبِیحَةِ الصَّبِیِّ قَبْلَ أَنْ یَبْلُغَ وَ ذَبِیحَةِ الْمَرْأَةِ قَالَ لَا بَأْسَ بِذَبِیحَةِ الصَّبِیِّ وَ الْخَصِیِّ وَ الْمَرْأَةِ إِذَا اضْطُرُّوا إِلَیْهِ.
أَقُولُ: اشْتِرَاطُ الِاضْطِرَارِ لِزَوَالِ الْمَرْجُوحِیَّةِ لَا الْمَنْعِ بِدَلِیلِ حَدِیثِ الْجَارِیَةِ وَ غَیْرِهِ.
ترجمه:
از احمد بن محمد نقل شده است که از برخی اصحاب خود گفت: «مرزبان از امام رضا (ع) پرسید درباره ذبیحه کودک پیش از بلوغ و ذبیحه زن؟» امام فرمودند: «ذبیحه کودک، نابالغ و زن، در صورتی که اضطراری باشد، ایرادی ندارد.»
می گویم : شرط اضطرار برای رفع کراهت است، نه منع، و این مطلب با توجه به حدیث مربوط به کنیز و دیگر روایتها قابل استناد است.
29950- 11- (2)مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُ (3)عَنْ ذَبِیحَةِ الْمَرْأَةِ وَ الْغُلَامِ هَلْ تُؤْکَلُ قَالَ نَعَمْ إِذَا کَانَتِ الْمَرْأَةُ مُسْلِمَةً وَ ذَکَرَتِ اسْمَ اللَّهِ حَلَّتْ ذَبِیحَتُهَا وَ إِذَا کَانَ الْغُلَامُ قَوِیّاً عَلَی الذَّبْحِ وَ ذَکَرَ اسْمَ اللَّهِ حَلَّتْ ذَبِیحَتُهُ وَ إِذَا کَانَ الرَّجُلُ مُسْلِماً فَنَسِیَ أَنْ یُسَمِّیَ فَلَا بَأْسَ بِأَکْلِهِ إِذَا لَمْ تَتَّهِمْهُ.
ترجمه:
از ابن سنان نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره ذبیحه زن و کودک پرسیدم، که آیا خوردن آن جایز است؟ امام فرمودند: «بله، اگر زن مسلمان باشد و نام خداوند را ذکر کند، ذبیحه او حلال است. و اگر کودک توانایی ذبح داشته باشد و نام خداوند را ذکر کند، ذبیحه او نیز حلال است. و اگر مرد مسلمان باشد و نام خداوند را فراموش کند اما مورد اعتماد باشد، خوردن ذبیحه او اشکالی ندارد.»
29951- 12- (4)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ کَانَ یَقُولُ لَا بَأْسَ بِذَبِیحَةِ الْمَرْأَةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْحَجِّ (5)وَ غَیْرِهِ (6)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
ترجمه:
از حسین بن علوان، از امام جعفر صادق (ع)، از پدرشان و از امیرالمؤمنین علی (ع) نقل شده است که ایشان میفرمودند: «ذبح زن اشکالی ندارد.»
1) الکافی 6- 238- 4.
2) تفسیر العیّاشیّ 1- 375- 86.
3) فی المصدر- سالته.
4) قرب الإسناد- 51.
5) تقدم فی الحدیث 1 من الباب 36 من أبواب الذبح.
6) تقدم ما یدلّ علی ذلک بعمومه فی الحدیث 2 من الباب 17 من هذه الأبواب، و فی الحدیث 6 من الباب 117 من أبواب مقدمات النکاح.
7) یأتی فی البابین 24 و 25 من هذه الأبواب.
(1)24 بَابُ جَوَازِ أَکْلِ ذَبِیحَةِ الْخَصِیِّ وَ الْأَعْمَی إِذَا سُدِّدَ
ترجمه:
باب مربوط به جواز خوردن ذبیحه اختهشده و نابینا، در صورتی که نابینا بهدرستی راهنمایی شده باشد
29952- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَبِیحَةِ الْخَصِیِّ فَقَالَ لَا بَأْسَ.
ترجمه:
از ابراهیم بن ابی البلاد نقل شده است که گفت: از امام صادق (ع) درباره ذبیحه اختهشده پرسیدم، امام فرمودند: «اشکالی ندارد.»
29953- 2- (3)وَ قَدْ تَقَدَّمَ فِی حَدِیثِ الْمَرْزُبَانِ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِذَبِیحَةِ الصَّبِیِّ وَ الْخَصِیِّ وَ الْمَرْأَةِ إِذَا اضْطُرُّوا إِلَیْهِ.
ترجمه:
پیشتر در حدیث مرزبان از امام رضا (ع) نقل شده است که فرمودند: «ذبیحه کودک، اختهشده و زن، در صورتی که اضطرار وجود داشته باشد، اشکالی ندارد.»
29954- 3- (4)وَ فِی حَدِیثِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْهُمَا ع أَنَّ ذَبِیحَةَ الْمَرْأَةِ إِذَا أَجَادَتِ الذَّبْحَ وَ سَمَّتْ فَلَا بَأْسَ بِأَکْلِهِ وَ کَذَلِکَ الصَّبِیُّ وَ کَذَلِکَ الْأَعْمَی إِذَا سُدِّدَ.
أَقُولُ: وَ یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ النُّصُوصُ الْعَامَّةُ وَ الْمُطْلَقَةُ.
ترجمه:
و در حدیث ابن اذینه، از بیش از یک نفر از معصومین نقل شده است که فرمودند: «ذبیحه زن، در صورتی که ذبح را بهدرستی انجام دهد و نام خداوند را ذکر کند، خوردن آن بلااشکال است. همینطور ذبیحه کودک و نابینا نیز در صورت راهنمایی صحیح، قابل قبول است.»
می گویم : این موضوع به وسیله نصوص عمومی و مطلق تأیید میشود.
(5)25 بَابُ جَوَازِ أَکْلِ ذَبِیحَةِ وَلَدِ الزِّنَا وَ إِنْ عُرِفَ بِهِ
ترجمه:
باب مربوط به جواز خوردن ذبیحه فرزند زنا، حتی اگر به آن شناخته شود
29955- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی قَالَ: سَأَلَ الْمَرْزُبَانُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْ ذَبِیحَةِ وَلَدِ الزِّنَا قَدْ عَرَفْنَاهُ بِذَلِکَ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ وَ الْمَرْأَةِ وَ الصَّبِیِّ إِذَا اضْطُرُّوا إِلَیْهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
ترجمه:
از صفوان بن یحیی نقل شده است که گفت: مرزبان از امام ابوالحسن (ع) درباره ذبیحه فرزند زنا که به این امر شناخته شده باشد پرسید. امام فرمودند: «اشکالی ندارد، همچنین ذبیحه زن و کودک نیز در صورتی که اضطرار وجود داشته باشد، بلااشکال است.»
(3)26 بَابُ تَحْرِیمِ ذَبَائِحِ أَهْلِ الْکِتَابِ وَ غَیْرِهِمْ مِنَ الْکُفَّارِ وَ تَحْرِیمِ ثَمَنِهَا حَتَّی مَعَ عَدَمِ وُجُودِ ذَابِحٍ غَیْرِهِمْ إِلَّا مَعَ الضَّرُورَةِ
ترجمه:
باب مربوط به تحریم ذبیحههای اهل کتاب و دیگر کافران، همچنین تحریم بهای آنها حتی در صورت عدم وجود ذبحکنندهای جز آنان، مگر در موارد اضطرار.
29956- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ قُتَیْبَةَ الْأَعْشَی قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا عِنْدَهُ فَقَالَ لَهُ الْغَنَمُ یُرْسَلُ فِیهَا الْیَهُودِیُّ وَ النَّصْرَانِیُّ- فَتَعْرِضُ فِیهَا الْعَارِضَةُ فَیَذْبَحُ أَ نَأْکُلُ ذَبِیحَتَهُ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تُدْخِلْ ثَمَنَهَا مَالَکَ وَ لَا تَأْکُلْهَا فَإِنَّمَا هُوَ الِاسْمُ وَ لَا یُؤْمَنُ عَلَیْهِ إِلَّا مُسْلِمٌ فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی الْیَوْمَ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّیِّباتُ وَ طَعامُ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ حِلٌّ لَکُمْ (5)فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع کَانَ أَبِی ع یَقُولُ إِنَّمَا هُوَ الْحُبُوبُ وَ أَشْبَاهُهَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از قتیبة الأعشی نقل شده است که گفت: مردی از امام صادق (ع) در حالی که من نزد او بودم پرسید: «گوسفندانی هستند که یهودیان و مسیحیان آنها را همراهی میکنند و اگر موقعیتی پیش آید، آنها ذبح میکنند. آیا میتوان ذبیحه آنها را خورد؟» امام صادق (ع) فرمودند: «بهای آن را وارد اموالت نکن و از آن نخور؛ چراکه این موضوع به نام خداوند مربوط است و تنها به مسلمانی که بر ذبح تسلط دارد میتوان اعتماد کرد.»
آن مرد گفت: «خداوند فرموده: امروز چیزهای پاکیزه برای شما حلال شدهاند، و غذای کسانی که به آنان کتاب داده شده برای شما حلال است (مائده، آیه 5).» امام (ع) فرمودند: «پدرم میفرمود این به حبوبات و چیزهای مشابه آن اشاره دارد.»
29957- 2- (7)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ
بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ الْمُنْذِرِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّا قَوْمٌ نَخْتَلِفُ إِلَی الْجَبَلِ- وَ الطَّرِیقُ بَعِیدٌ بَیْنَنَا وَ بَیْنَ الْجَبَلِ فَرَاسِخُ فَنَشْتَرِی الْقَطِیعَ وَ الِاثْنَیْنِ وَ الثَّلَاثَةَ وَ یَکُونُ فِی الْقَطِیعِ أَلْفٌ وَ خَمْسُمِائَةِ شَاةٍ وَ أَلْفٌ وَ سِتُّمِائَةِ شَاةٍ وَ أَلْفٌ وَ سَبْعُمِائَةِ شَاةٍ فَتَقَعُ الشَّاةُ وَ الِاثْنَتَانِ وَ الثَّلَاثَةُ فَنَسْأَلُ الرُّعَاةَ الَّذِینَ یَجِیئُونَ بِهَا عَنْ أَدْیَانِهِمْ قَالَ فَیَقُولُونَ نَصَارَی قَالَ فَقُلْتُ أَیُّ شَیْءٍ قَوْلُکَ فِی ذَبَائِحِ (1)الْیَهُودِ وَ النَّصَارَی فَقَالَ یَا حُسَیْنُ الذَّبِیحَةُ بِالاسْمِ وَ لَا یُؤْمَنُ عَلَیْهَا إِلَّا أَهْلُ التَّوْحِیدِ.
ترجمه:
از حسین بن منذر نقل شده است که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: «ما گروهی هستیم که به کوهستان رفتوآمد داریم. راه میان ما و کوهستان طولانی است و چند فرسخ فاصله دارد. ما گلههایی میخریم که شامل دو یا سه گوسفند و گاهی هزار و پانصد گوسفند، هزار و ششصد گوسفند و یا هزار و هفتصد گوسفند هستند. گاهی دو یا سه گوسفند تلف میشوند. از چوپانانی که گوسفندان را میآورند، درباره دینشان میپرسیم، آنها میگویند مسیحی هستند. از امام پرسیدم که نظر شما درباره ذبیحه یهودیان و مسیحیان چیست؟» امام فرمودند: «ای حسین، ذبح صحیح باید با ذکر نام خداوند باشد و تنها به اهل توحید میتوان اعتماد کرد.»
29958- 3- (2)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ حَنَانٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ الْحُسَیْنَ بْنَ الْمُنْذِرِ رَوَی لَنَا عَنْکَ أَنَّکَ قُلْتَ إِنَّ الذَّبِیحَةَ اسْمٌ (3)وَ لَا یُؤْمَنُ عَلَیْهَا إِلَّا أَهْلُهَا فَقَالَ إِنَّهُمْ أَحْدَثُوا فِیهَا شَیْئاً لَا أَشْتَهِیهِ قَالَ حَنَانٌ فَسَأَلْتُ نَصْرَانِیّاً- فَقُلْتُ لَهُ أَیَّ شَیْءٍ تَقُولُونَ إِذَا ذَبَحْتُمْ قَالَ نَقُولُ بِاسْمِ الْمَسِیحِ.
ترجمه:
با اسناد از حنان نقل شده است که گفت: به امام صادق (ع) عرض کردم: «حسین بن منذر از شما برای ما روایت کرده است که شما فرمودید ذبیحه به نام خداوند باید باشد و تنها به اهل آن میتوان اعتماد کرد.» امام فرمودند: «آنها (اهل کتاب) چیزهایی جدید در آن وارد کردهاند که من نمیپسندم.» حنان گفت: من از یک مسیحی پرسیدم: «هنگام ذبح چه چیزی میگویید؟» او پاسخ داد: «به نام مسیح.»
29959- 4- (4)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّا نَکُونُ فِی الْجَبَلِ- فَنَبْعَثُ الرِّعَاءَ (5)فِی الْغَنَمِ فَرُبَّمَا عَطِبَتِ الشَّاةُ أَوْ أَصَابَهَا شَیْءٌ فَذَبَحُوهَا (6)فَنَأْکُلُهَا فَقَالَ ع (7)هِیَ الذَّبِیحَةُ وَ لَا یُؤْمَنُ عَلَیْهَا إِلَّا مُسْلِمٌ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ لَا إِنَّمَا هِیَ الذَّبِیحَةُ فَلَا یُؤْمَنُ عَلَیْهَا إِلَّا الْمُسْلِمُ (1)
ترجمه:
از حسین بن عبدالله نقل شده است که گفت: به امام صادق (ع) عرض کردم: «ما در کوهستان هستیم و چوپانان را برای گوسفندان میفرستیم. گاهی ممکن است گوسفندی تلف شود یا آسیبی ببیند و چوپانان آن را ذبح کنند. آیا ما میتوانیم از آن بخوریم؟» امام فرمودند: «این ذبیحه است، اما تنها به مسلمانی که ذبح انجام داده است، میتوان اعتماد کرد.»
29960- 5- (2)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: اصْطَحَبَ الْمُعَلَّی بْنُ خُنَیْسٍ وَ ابْنُ أَبِی یَعْفُورٍ فِی سَفَرٍ فَأَکَلَ أَحَدُهُمَا ذَبِیحَةَ الْیَهُودِ وَ النَّصَارَی- وَ أَبَی الْآخَرُ عَنْ أَکْلِهَا فَاجْتَمَعَا عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَأَخْبَرَاهُ فَقَالَ أَیُّکُمَا الَّذِی أَبَاهُ فَقَالَ أَنَا فَقَالَ أَحْسَنْتَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ (3)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از حسین بن عبدالله نقل شده است که گفت: «معلی بن خنیس و ابن ابی یعفور در سفری همراه شدند. یکی از آنها ذبیحه یهودیان و مسیحیان را خورد، و دیگری از خوردن آن امتناع کرد. پس از سفر، نزد امام صادق (ع) رفتند و ماجرا را به ایشان گزارش دادند. امام فرمودند: کدامیک از شما امتناع کرد؟ یکی از آنها پاسخ داد: من. امام فرمودند: خوب کاری کردی.»
29961- 6- (4)وَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ قُتَیْبَةَ الْأَعْشَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: رَأَیْتُ عِنْدَهُ رَجُلًا یَسْأَلُهُ وَ هُوَ یَقُولُ لَهُ إِنَّ لِی أَخاً یُسْلِفُ (5)فِی الْغَنَمِ فِی الْجِبَالِ فَیُعْطَی السِّنَّ مَکَانَ السِّنِّ فَقَالَ أَ لَیْسَ بِطِیبَةِ نَفْسٍ مِنْ أَصْحَابِهِ قَالَ بَلَی قَالَ فَلَا بَأْسَ قَالَ فَإِنَّهُ یَکُونُ لَهُ فِیهَا الْوَکِیلُ فَیَکُونُ یَهُودِیّاً أَوْ نَصْرَانِیّاً فَتَقَعُ فِیهَا الْعَارِضَةُ (6)فَیَبِیعُهَا مَذْبُوحَةً وَ یَأْتِیهِ بِثَمَنِهَا وَ رُبَّمَا مَلَحَهَا فَأَتَاهُ بِهَا مَمْلُوحَةً قَالَ فَقَالَ إِنْ أَتَاهُ بِثَمَنِهَا فَلَا یَخْلِطْهُ بِمَالِهِ وَ لَا یُحَرِّکْهُ وَ إِنْ أَتَاهُ بِهَا مَمْلُوحَةً فَلَا یَأْکُلْهَا فَإِنَّمَا هُوَ الِاسْمُ وَ لَیْسَ یُؤْمَنُ عَلَی الِاسْمِ إِلَّا مُسْلِمٌ- فَقَالَ لَهُ بَعْضُ مَنْ فِی الْبَیْتِ فَأَیْنَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ طَعامُ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ- حِلٌّ لَکُمْ وَ طَعامُکُمْ حِلٌّ لَهُمْ (7)
فَقَالَ إِنَّ أَبِی ع- کَانَ یَقُولُ ذَلِکَ الْحُبُوبُ وَ مَا أَشْبَهَهَا (1).
ترجمه:
از قتیبه الأعشی نقل شده است که گفت: نزد امام صادق (ع) بودم و مردی از ایشان پرسید: «برادری دارم که در کوهستانها گوسفند معامله میکند و به جای یک گوسفند، گوسفند دیگری دریافت میکند. آیا این معامله با رضایت طرفین است؟» امام فرمودند: «بله، ایرادی ندارد.» سپس مرد ادامه داد: «او در این کار وکیلی دارد که ممکن است یهودی یا مسیحی باشد. گاهی گوسفند تلف میشود و آنها آن را ذبح کرده و میفروشند یا گاهی به شکل نمکسود میآورند. آیا میتوان اینها را خورد یا پول آنها را قبول کرد؟» امام فرمودند: «اگر بهای آن را بیاورد، آن را با مال خود مخلوط نکن و اگر به شکل نمکسود بیاورد، آن را نخور، چراکه این موضوع به نام خداوند مربوط است و تنها به مسلمانی که بر نام خداوند اعتماد میشود، میتوان ایمان داشت.»
کسی که در آن جمع بود پرسید: «پس فرمایش خداوند درباره اینکه غذای اهل کتاب برای شما حلال است، چه میشود؟» امام پاسخ دادند: «پدرم میفرمود این به حبوبات و چیزهای مشابه آن اشاره دارد.»
29962- 7- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُنْذِرِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّا نَتَکَارَی هَؤُلَاءِ الْأَکْرَادَ- فِی قِطَاعِ (3)
" الصحاح 3- 1268".
الْغَنَمِ وَ إِنَّمَا هُمْ عَبَدَةُ النِّیرَانِ وَ أَشْبَاهُ ذَلِکَ فَتَسْقُطُ الْعَارِضَةُ فَیَذْبَحُونَهَا وَ یَبِیعُونَهَا فَقَالَ مَا أُحِبَّ أَنْ تَجْعَلَهُ (4)فِی مَالِکَ إِنَّمَا الذَّبِیحَةُ اسْمٌ وَ لَا یُؤْمَنُ عَلَی الِاسْمِ إِلَّا مُسْلِمٌ.ترجمه:
از حسین بن منذر نقل شده است که گفت: به امام صادق (ع) عرض کردم: «ما گلههای گوسفند را به این افراد از کردها اجاره میدهیم، در حالی که آنها عبادتکنندگان آتش و مشابه آن هستند. گاهی اتفاق میافتد که گوسفند تلف میشود و آنها آن را ذبح کرده و میفروشند. آیا این کار درست است؟» امام فرمودند: «من دوست ندارم که این را در مال خود وارد کنید؛ چرا که ذبح مربوط به نام خداوند است و تنها به مسلمانی که به آن ایمان دارد میتوان اعتماد کرد.»
29963- 8- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ یَجْلِبُ الْغَنَمَ مِنَ الْجَبَلِ- یَکُونُ فِیهَا الْأَجِیرُ الْمَجُوسِیُّ وَ النَّصْرَانِیُّ فَتَقَعُ الْعَارِضَةُ فَیَأْتِیهِ بِهَا مُمَلَّحَةً فَقَالَ لَا تَأْکُلْهَا الْحَدِیثَ (6).
ترجمه:
از محمد بن عذافر نقل شده است که گفت: به امام صادق (ع) عرض کردم: «مردی گوسفندان را از کوهستان میآورد. در بین آنها افرادی بهعنوان کارگر حضور دارند که مجوسی یا مسیحی هستند. اگر گوسفندی آسیبی ببیند و آنها آن را ذبح کرده و بهصورت نمکسود بیاورند، آیا خوردن آن جایز است؟» امام فرمودند: «از آن نخور.»
29964- 9- (7)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَمْزَةَ الْقُمِّیِّ عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ آدَمَ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع إِنِّی أَنْهَاکَ عَنْ ذَبِیحَةِ کُلِّ مَنْ کَانَ عَلَی خِلَافِ الَّذِی أَنْتَ عَلَیْهِ وَ أَصْحَابُکَ إِلَّا فِی وَقْتِ الضَّرُورَةِ إِلَیْهِ.
ترجمه:
از زکریا بن آدم نقل شده است که امام ابوالحسن (ع) فرمودند: «من تو را از خوردن ذبیحه هر کسی که بر خلاف عقیده و آیین تو و اصحابت باشد، نهی میکنم، مگر در زمان ضرورت.»
1) فی نسخة- و أشباهها (هامش المخطوط).
2) التهذیب 9- 63- 268.
3) فی المصدر- أقطاع، و القطیع- الطائفة من البقر و الغنم .. و قد قالوا فی جمعه- أقطاع.
4) فی المصدر- تفعله.
5) التهذیب 3- 233- 603، و أورد ذیله فی الحدیث 2 من الباب 14 من أبواب القبلة.
6) علق المصنّف- هذا مرویّ فی باب الصلاة فی السفر من زیادات التهذیب" منه".
7) التهذیب 9- 70- 298، و أورده فی الحدیث 5 من الباب 28 من هذه الأبواب.
29965- 10- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ الْأَحْمَسِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: هُوَ الِاسْمُ وَ لَا یُؤْمَنُ عَلَیْهِ إِلَّا مُسْلِمٌ.
ترجمه:
از حسین الأحمسی نقل شده است که امام صادق (ع) فرمودند: «ذبح به نام خداوند است و تنها بر آن مسلمانی قابل اعتماد است.»
29966- 11- (2)وَ قَدْ تَقَدَّمَ حَدِیثُ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَذْبَحْ أُضْحِیَّتَکَ یَهُودِیٌّ وَ لَا نَصْرَانِیٌّ وَ لَا مَجُوسِیٌّ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3)وَ یَأْتِی مَا ظَاهِرُهُ الْمُنَافَاةُ (4)
و یأتی ما یدلّ علی ذلک فی البابین 27 و 28 من هذا الأبواب.
وَ أَنَّهُ مَحْمُولٌ عَلَی الضَّرُورَةِ أَوِ التَّقِیَّةِ.ترجمه:
روایت پیشتر از ابی بصیر از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمودند: «ذبح قربانی تو نباید توسط یهودی، مسیحی یا مجوسی انجام شود.»
می گویم : این روایت پیشتر مورد اشاره قرار گرفته و شواهدی در تأیید آن وجود دارد. مواردی که به نظر تناقض دارند، بر اساس ضرورت یا تقیه قابل تفسیر هستند.
(5)27 بَابُ تَحْرِیمِ ذَبَائِحِ الْکُفَّارِ مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ وَ غَیْرِهِمْ سَوَاءٌ سَمَّوْا عَلَیْهَا أَمْ لَمْ یُسَمُّوا إِلَّا مَعَ التَّقِیَّةِ
ترجمه:
باب مربوط به تحریم ذبیحه کافران، شامل اهل کتاب و غیر آنان، چه نام خداوند را بر ذبیحه ذکر کرده باشند و چه نکرده باشند، مگر در موارد تقیه.
29967- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ الْأَحْمَسِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ لَهُ رَجُلٌ أَصْلَحَکَ اللَّهُ إِنَّ لَنَا جَاراً قَصَّاباً فَیَجِیءُ بِیَهُودِیٍّ فَیَذْبَحُ لَهُ حَتَّی یَشْتَرِیَ مِنْهُ الْیَهُودُ- فَقَالَ لَا تَأْکُلْ مِنْ ذَبِیحَتِهِ وَ لَا تَشْتَرِ
1) الفقیه 3- 331- 4183، و أورده فی الحدیث 24 من الباب 27 من هذه الأبواب.
2) تقدم فی الحدیث 1 من الباب 23 من هذه الأبواب.
3) تقدم فی الحدیث 1 من الباب 36 من أبواب الذبائح.
4) یأتی فی الأحادیث 11 و 14 و 17 و 18 و 25 و 28 من الباب 27، و فی الحدیث 6 من الباب 28 من هذه الأبواب.
5) الباب 27 فیه 46 حدیثا.
6) الکافی 6- 240- 8، و التهذیب 9- 67- 283.
مِنْهُ.
ترجمه:
از حسین الأحمسی نقل شده است که امام صادق (ع) فرمودند: مردی به امام عرض کرد: «خداوند شما را سلامت دارد. ما همسایهای داریم که قصاب است. او یک یهودی را میآورد تا برایش ذبح کند، به این منظور که یهودیان از او خرید کنند.» امام فرمودند: «از ذبیحه او نخور و از او خرید نکن.»
29968- 2- (1)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ حُسَیْنٍ الْأَحْمَسِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: هُوَ الِاسْمُ وَ لَا یُؤْمَنُ عَلَیْهِ إِلَّا مُسْلِمٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (2)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از حسین الأحمسی نقل شده است که امام صادق (ع) فرمودند: «ذبح به نام خداوند است و تنها به مسلمانی که بر این عمل اعتماد میشود، میتوان ایمان داشت.»
29969- 3- (3)وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ قَالَ: دَخَلْنَا عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَا وَ أَبِی فَقُلْنَا لَهُ جُعِلْنَا فِدَاکَ إِنَّ لَنَا خُلَطَاءَ مِنَ النَّصَارَی وَ إِنَّا نَأْتِیهِمْ فَیَذْبَحُونَ لَنَا الدَّجَاجَ وَ الْفِرَاخَ وَ الْجِدَاءَ أَ فَنَأْکُلُهَا قَالَ لَا تَأْکُلُوهَا وَ لَا تَقْرَبُوهَا فَإِنَّهُمْ یَقُولُونَ عَلَی ذَبَائِحِهِمْ مَا لَا أُحِبُّ لَکُمْ أَکْلَهَا إِلَی أَنْ قَالَ فَقَالُوا صَدَقَ (4)إِنَّا لَنَقُولُ بِسْمِ الْمَسِیحِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از حنان بن سدیر نقل شده است که گفت: «من و پدرم نزد امام صادق (ع) رفتیم و عرض کردیم: فدایت شویم، ما همنشینانی از مسیحیان داریم و نزد آنها میرویم. آنان برای ما مرغ، جوجه و بزغاله ذبح میکنند. آیا خوردن آن جایز است؟» امام فرمودند: «آنها را نخورید و نزدیک آنها نشوید، زیرا آنان بر ذبیحههایشان چیزهایی میگویند که نمیپسندم شما آن را بخورید.» در ادامه گفتند: «راست میگویند، به خدا قسم ما بر ذبیحههای خود میگوییم: "به نام مسیح."»
29970- 4- (6)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَبِیحَةِ أَهْلِ الْکِتَابِ- قَالَ فَقَالَ وَ اللَّهِ مَا یَأْکُلُونَ ذَبَائِحَکُمْ فَکَیْفَ تَسْتَحِلُّونَ أَنْ تَأْکُلُوا ذَبَائِحَهُمْ إِنَّمَا هُوَ الِاسْمُ وَ لَا یُؤْمَنُ عَلَیْهِ إِلَّا مُسْلِمٌ.
ترجمه:
از ابن ابی عمیر، از برخی از اصحاب، نقل شده است که گفت: «از امام صادق (ع) درباره ذبیحه اهل کتاب پرسیدم. امام فرمودند: "به خدا قسم، آنان ذبیحههای شما را نمیخورند، پس چگونه شما حلال میدانید که ذبیحههای آنان را بخورید؟ چراکه این مسئله به نام خداوند بستگی دارد و تنها به مسلمانی میتوان اعتماد کرد."»
29971- 5- (1)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَبِیحَةِ الذِّمِّیِّ فَقَالَ لَا تَأْکُلْهُ إِنْ سَمَّی وَ إِنْ لَمْ یُسَمِّ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
از زید الشحام نقل شده است که گفت: «از امام صادق (ع) درباره ذبیحه ذمی (غیرمسلمانانی که تحت پیمان اسلام هستند) سؤال شد. امام فرمودند: "آن را نخور، چه نام خداوند را بر آن ذکر کرده باشد و چه نکرده باشد."»
29972- 6- (3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ نَصَارَی الْعَرَبِ أَ تُؤْکَلُ ذَبَائِحُهُمْ فَقَالَ کَانَ عَلِیٌّ ع یَنْهَی عَنْ ذَبَائِحِهِمْ وَ عَنْ صَیْدِهِمْ وَ مُنَاکَحَتِهِمْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنِ الْعَلَاءِ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که از امام باقر (ع) پرسیدم: «آیا ذبیحه نصارای عرب خورده میشود؟» ایشان فرمودند: «حضرت علی (ع) از خوردن ذبیحههای آنان، شکار آنان، و ازدواج با آنان نهی میکرد.»
29973- 7- (5)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَلْحَةَ قَالَ ابْنُ سِنَانٍ قَالَ إِسْمَاعِیلُ بْنُ جَابِرٍ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَأْکُلْ مِنْ ذَبَائِحِ الْیَهُودِ وَ النَّصَارَی وَ لَا تَأْکُلْ فِی آنِیَتِهِمْ.
ترجمه:
اسماعیل بن جابر نقل کرده است که امام صادق (ع) فرمودند: «از ذبیحه یهودیان و مسیحیان نخورید و در ظروف آنان نیز غذا نخورید.»
29974- 8- (6)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ قُتَیْبَةَ الْأَعْشَی قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَبَائِحِ الْیَهُودِ وَ النَّصَارَی- فَقَالَ الذَّبِیحَةُ
1) الکافی 6- 238- 1.
2) التهذیب 9- 65- 276، و الاستبصار 4- 82- 309.
3) الکافی 6- 239- 4، و أورده فی الحدیث 2 من الباب 1 من أبواب ما یحرم بالکفر.
4) التهذیب 9- 65- 278، و الاستبصار 4- 83- 311.
5) الکافی 6- 240- 11، و التهذیب 9- 63- 269، و الاستبصار 4- 81- 302، و أورده عن المحاسن فی الحدیث 7 من الباب 54 من أبواب الأطعمة المحرمة.
6) الکافی 6- 240- 12.
اسْمٌ وَ لَا یُؤْمَنُ عَلَی الِاسْمِ إِلَّا مُسْلِمٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ (1)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از قتیبه الأعشی نقل شده است که گفت: «از امام صادق (ع) درباره ذبیحه یهودیان و مسیحیان پرسیدم. امام فرمودند: "ذبح به نام خداوند انجام میشود و تنها به مسلمانی میتوان اعتماد کرد که بر این نام ایمان دارد."»
29975- 9- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی إِبْرَاهِیمَ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ ذَبِیحَةِ الْیَهُودِیِّ- وَ النَّصْرَانِیِّ فَقَالَ لَا تَقْرَبُوهَا (3).
ترجمه:
از سماعه، از امام ابراهیم (ع) نقل شده است که گفت: «از ایشان درباره ذبیحه یهودی و مسیحی پرسیدم. امام فرمودند: "به آن نزدیک نشوید."»
29976- 10- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَأْکُلْ ذَبَائِحَهُمْ وَ لَا تَأْکُلْ فِی آنِیَتِهِمْ یَعْنِی أَهْلَ الْکِتَابِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ (5)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ مِثْلَهُ.
ترجمه:
از اسماعیل بن جابر نقل شده است که گفت: «امام صادق (ع) به من فرمودند: "از ذبیحههای آنان نخور و در ظروف آنان نیز غذا نخور." منظور ایشان اهل کتاب بود.»
29977- 11- (6)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَبَائِحِ أَهْلِ الْکِتَابِ- فَقَالَ لَا بَأْسَ إِذَا ذَکَرُوا اسْمَ اللَّهِ وَ لَکِنْ (7)أَعْنِی مِنْهُمْ مَنْ یَکُونُ عَلَی أَمْرِ مُوسَی وَ عِیسَی ع.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْإِتْیَانِ بِالتَّسْمِیَةِ الصَّحِیحَةِ وَ هِیَ لَا تُجَامِعُ
الشِّرْکَ لِمَا مَرَّ (1)عَلَی أَنَّهُ قَدْ وَرَدَ فِی عِدَّةِ أَخْبَارٍ أَنَّهُمْ کُلَّهُمُ الْآنَ قَدْ خَالَفُوا أَمْرَ مُوسَی وَ عِیسَی ع مَعَ أَنَّهُ یَحْتَمِلُ التَّقِیَّةَ وَ الضَّرُورَةَ وَ غَیْرَ ذَلِکَ کَمَا یَأْتِی (2).
ترجمه:
از معاویه بن وهب نقل شده است که گفت: «از امام صادق (ع) درباره ذبیحه اهل کتاب پرسیدم. امام فرمودند: "اشکالی ندارد، اگر نام خداوند را بر آن ذکر کنند، اما منظور من از اهل کتاب کسانی است که بر آیین موسی و عیسی (ع) باشند."»
می گویم : این روایت به ذکر صحیح نام خداوند اشاره دارد که با شرک مغایرت دارد. همچنین در اخبار دیگر آمده است که اهل کتاب اکنون برخلاف آیین موسی و عیسی (ع) عمل میکنند. این روایت ممکن است به تقیه، ضرورت یا موارد مشابه اشاره داشته باشد.
29978- 12- (3)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ کُلُوا مِنْ طَعَامِ الْمَجُوسِ کُلِّهِ مَا خَلَا ذَبَائِحَهُمْ فَإِنَّهَا لَا تَحِلُّ وَ إِنْ ذُکِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهَا.
ترجمه:
از حسین بن علوان، از جعفر، از پدرش نقل شده است که حضرت علی (ع) فرمودند: «از غذای مجوسیان بخورید، بهجز ذبیحههای آنان؛ زیرا ذبیحههایشان حلال نیست، حتی اگر نام خداوند بر آن ذکر شود.»
29979- 13- (4)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ کَانَ یَأْمُرُ مُنَادِیَهُ بِالْکُوفَةِ أَیَّامَ الْأَضْحَی- أَلَا لَا تَذْبَحْ نَسَائِکَکُمْ (5)یَعْنِی نُسُکَکُمُ الْیَهُودُ وَ النَّصَارَی- وَ لَا یَذْبَحْهَا إِلَّا الْمُسْلِمُونَ.
ترجمه:
با اسناد از حضرت علی (ع) نقل شده است که ایشان در ایام عید قربان به منادی خود در کوفه دستور میدادند که اعلام کند: «قربانیهای خود را به دست زنانتان نسپارید، یعنی (ذبح قربانی) نباید توسط یهودیان و مسیحیان انجام شود؛ و تنها مسلمانان باید قربانی را ذبح کنند.»
29980- 14- (6)وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ ذَبِیحَةِ الْیَهُودِ وَ النَّصَارَی- هَلْ تَحِلُّ قَالَ کُلْ مَا ذُکِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهِ.
أَقُولُ: قَدْ عَرَفْتَ وَجْهَهُ (7).
ترجمه:
از علی بن جعفر، از برادرش موسی بن جعفر (ع) نقل شده است که گفت: «از ایشان درباره ذبیحه یهودیان و مسیحیان پرسیدم که آیا حلال است؟ امام فرمودند: "هر ذبیحهای که نام خداوند بر آن ذکر شده باشد، حلال است."»
29981- 15- (8)وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ ذَبَائِحِ نَصَارَی الْعَرَبِ- قَالَ لَیْسَ هُمْ بِأَهْلِ الْکِتَابِ وَ لَا
تَحِلُّ ذَبَائِحُهُمْ.
ترجمه:
از علی بن جعفر از برادرش (علیه السلام) نقل شده که گفت: از ایشان درباره ذبائح (قربانیها یا حیوانات ذبح شده) نصارای عرب پرسیدم. فرمودند: آنان اهل کتاب نیستند و ذبائح آنان حلال نمیباشد.
29982- 16- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ الْکَشِّیُّ فِی کِتَابِ الرِّجَالِ عَنْ حَمْدَوَیْهِ بْنِ نُصَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ نُصَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ سَعِیدِ بْنِ جَنَاحٍ وَ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا قَالَ الْعُبَیْدِیُّ وَ حَدَّثَنِی بِهِ أَیْضاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ أَنَّ ابْنَ أَبِی یَعْفُورٍ وَ مُعَلَّی بْنَ خُنَیْسٍ کَانَا بِالنِّیلِ- عَلَی عَهْدِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَاخْتَلَفَا فِی ذَبَائِحِ الْیَهُودِ- فَأَکَلَ الْمُعَلَّی وَ لَمْ یَأْکُلِ ابْنُ أَبِی یَعْفُورٍ- فَلَمَّا صَارَا إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَخْبَرَاهُ فَرَضِیَ بِفِعْلِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ وَ خَطَّأَ الْمُعَلَّی فِی أَکْلِهِ إِیَّاهُ.
ترجمه:
از ابن ابی عمیر نقل شده که ابن ابی یعفور و معلی بن خنیس در منطقه نیل، در زمان امام صادق (علیه السلام)، حضور داشتند. آنها درباره ذبائح یهودیان اختلاف نظر پیدا کردند. معلی بن خنیس گوشت ذبائح یهودیان را خورد، اما ابن ابی یعفور از خوردن آن امتناع کرد. وقتی این دو نزد امام صادق (ع) رفتند و ماجرا را برای ایشان توضیح دادند، امام صادق (ع) از عمل ابن ابی یعفور رضایت داشتند و عمل معلی بن خنیس را در خوردن آن گوشت، اشتباه دانستند.
29983- 17- (2)الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ حَنْظَلَةَ (عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع) (3)
فِی قَوْلِ اللَّهِ فَکُلُوا مِمَّا ذُکِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهِ (4)قَالَ أَمَّا الْمَجُوسُ فَلَا فَلَیْسُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ- وَ أَمَّا الْیَهُودُ وَ النَّصَارَی فَلَا بَأْسَ إِذَا سَمِعُوا (5).
أَقُولُ: آخِرُهُ مَحْمُولٌ عَلَی التَّقِیَّةِ.
ترجمه:
عیاشی در تفسیر خود از عمر بن حنظله، که از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده، درباره قول خداوند "پس بخورید از آنچه نام خدا بر آن برده شده است" (سوره انعام، آیه 118) میگوید: امام فرمودند: اما مجوس، خیر، زیرا آنان از اهل کتاب نیستند. و اما یهود و نصاری، اشکالی ندارد اگر (ذبح را) شنیده باشند.
می گویم : پایان حدیث، حمل بر تقیه شده است.
29984- 18- (6)وَ عَنْ (حَمْدَانَ) (7)قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ فِی ذَبِیحَةِ النَّاصِبِ وَ الْیَهُودِیِّ- قَالَ لَا تَأْکُلْ ذَبِیحَتَهُ حَتَّی تَسْمَعَهُ یَذْکُرُ (8)اللَّهَ أَ مَا سَمِعْتَ اللَّهَ یَقُولُ وَ لا تَأْکُلُوا مِمَّا لَمْ یُذْکَرِ اسْمُ اللَّهِ
عَلَیْهِ (1).
أَقُولُ: تَقَدَّمَ وَجْهُهُ (2)وَ یَحْتَمِلُ کَوْنُ مَفْهُومِ الْغَایَةِ غَیْرَ مُرَادٍ.
ترجمه:
و از (حمدان) نقل شده که گفت: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که درباره ذبیحه ناصبی و یهودی فرمودند: ذبیحه او را نخور، مگر این که بشنوی که نام خدا را بر آن برده است. آیا نشنیدی خداوند فرموده است: «و از آنچه نام خدا بر آن برده نشده نخورید» (سوره انعام، آیه 121).
می گویم :توجیه آن قبلا گذشت واحتمال دارد (حتی ) برای غایت نباشد
29985- 19- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَبَائِحِ نَصَارَی الْعَرَبِ هَلْ تُؤْکَلُ فَقَالَ کَانَ عَلِیٌّ ع یَنْهَاهُمْ عَنْ أَکْلِ ذَبَائِحِهِمْ وَ صَیْدِهِمْ وَ قَالَ لَا یَذْبَحْ لَکَ یَهُودِیٌّ وَ لَا نَصْرَانِیٌّ أُضْحِیَّتَکَ.
ترجمه:
از حلبی نقل شده که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره ذبائح نصارای عرب پرسیدم که آیا میتوان آنها را خورد؟ امام (ع) فرمودند: علی (علیه السلام) آنان را از خوردن ذبائح و شکارهای نصارای عرب بازمیداشت و فرمود: یهودی یا نصرانی قربانی شما را ذبح نکند.
29986- 20- (4)وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی الْمُرَادِیَّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَا یَذْبَحْ أُضْحِیَّتَکَ یَهُودِیٌّ وَ لَا نَصْرَانِیٌّ- وَ لَا مَجُوسِیٌّ وَ إِنْ کَانَتِ امْرَأَةٌ فَلْتَذْبَحْ لِنَفْسِهَا.
ترجمه:
از ابی بصیر، یعنی مرادی، نقل شده که گفت: از امام صادق (علیه السلام) شنیدم که فرمودند: یهودی، نصرانی یا مجوسی نباید قربانی تو را ذبح کند. و اگر قربانیکننده زنی باشد، پس باید قربانی را برای خودش ذبح کند.
29987- 21- (5)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ سَلَمَةَ أَبِی حَفْصٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (6)أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ لَا یَذْبَحْ ضَحَایَاکَ الْیَهُودُ- وَ لَا النَّصَارَی وَ لَا یَذْبَحْهَا إِلَّا مُسْلِمٌ.
ترجمه:
از سلمه ابی حفص، نقل شده که از امام صادق (علیه السلام) شنیده است که علی (علیه السلام) میفرمودند: یهودیان و نصاری نباید قربانیهای شما را ذبح کنند، و تنها یک مسلمان باید آن را ذبح نماید.
29988- 22- (7)وَ عَنْهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَأْکُلْ مِنْ ذَبِیحَةِ
1) الأنعام 6- 121.
2) تقدم فی ذیل الحدیث 17 من هذا الباب.
3) التهذیب 9- 64- 271، و الاستبصار 4- 81- 304.
4) التهذیب 9- 64- 273، و الاستبصار 4- 82- 306، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 23 من هذه الأبواب.
5) التهذیب 9- 65- 274، و الاستبصار 4- 82- 307.
6) فی المصدر زیادة- عن أبیه.
7) التهذیب 9- 65- 275، و الاستبصار 4- 82- 308.
الْمَجُوسِیِّ قَالَ وَ قَالَ لَا تَأْکُلْ (1)ذَبِیحَةَ نَصَارَی تَغْلِبَ- فَإِنَّهُمْ مُشْرِکُو الْعَرَبِ.
ترجمه:
از ابی بصیر نقل شده که گفت: امام صادق (علیه السلام) فرمودند: از ذبیحه مجوسی نخور. همچنین فرمودند: از ذبیحه نصارای (قوم ) تغلب نخور(چون صائبی هستند)؛ زیرا آنان مشرکان عرب هستند.
29989- 23- (2)وَ عَنْهُ عَنْ یُوسُفَ بْنِ عَقِیلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا تَأْکُلُوا ذَبِیحَةَ نَصَارَی الْعَرَبِ- فَإِنَّهُمْ لَیْسُوا أَهْلَ الْکِتَابِ.
ترجمه:
از محمد بن قیس نقل شده که امام باقر (علیه السلام) فرمودند: امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) گفتند: از ذبیحه نصارای عرب نخورید، زیرا آنان اهل کتاب نیستند.
29990- 24- (3)وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ الْأَحْمَسِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: هُوَ الِاسْمُ وَ لَا یُؤْمَنُ عَلَیْهِ إِلَّا الْمُسْلِمُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حُسَیْنٍ الْأَحْمَسِیِّ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
از حسین احمسی نقل شده که امام صادق (علیه السلام) فرمودند: این (مسئله) مربوط به اسم است و تنها به یک مسلمان میتوان در این باره اعتماد کرد.
29991- 25- (5)وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ شُعَیْبٍ الْعَقَرْقُوفِیِّ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ مَعَنَا أَبُو بَصِیرٍ- وَ أُنَاسٌ مِنْ أَهْلِ الْجَبَلِ یَسْأَلُونَهُ عَنْ ذَبَائِحِ أَهْلِ الْکِتَابِ- فَقَالَ لَهُمْ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع قَدْ سَمِعْتُمْ مَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی کِتَابِهِ (6)فَقَالُوا لَهُ نُحِبُّ أَنْ تُخْبِرَنَا فَقَالَ لَا تَأْکُلُوهَا فَلَمَّا خَرَجْنَا قَالَ أَبُو بَصِیرٍ کُلْهَا فِی عُنُقِی مَا فِیهَا فَقَدْ سَمِعْتُهُ وَ سَمِعْتُ أَبَاهُ جَمِیعاً یَأْمُرَانِ بِأَکْلِهَا فَرَجَعْنَا إِلَیْهِ فَقَالَ لِی أَبُو بَصِیرٍ سَلْهُ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا تَقُولُ فِی ذَبَائِحِ أَهْلِ الْکِتَابِ- فَقَالَ أَ لَیْسَ قَدْ شَهِدْتَنَا بِالْغَدَاةِ وَ سَمِعْتَ قُلْتُ بَلَی فَقَالَ لَا تَأْکُلْهَا الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: رِوَایَةُ أَبِی بَصِیرٍ مَحْمُولَةٌ عَلَی التَّقِیَّةِ.
ترجمه:
از شعیب عقرقوفی نقل شده که گفت: نزد امام صادق (علیه السلام) بودم و ابوبصیر و گروهی از اهل جبل نیز همراه ما بودند که از ایشان درباره ذبائح اهل کتاب پرسیدند. امام صادق (ع) به آنها فرمودند: شما آنچه خداوند در کتابش فرموده شنیدهاید. آنان گفتند: ما دوست داریم شما برایمان توضیح دهید. امام فرمودند: از آن گوشتها نخورید. وقتی از نزد امام خارج شدیم، ابوبصیر گفت: خوردن آنها بر عهده من باشد، زیرا من از ایشان و از پدر ایشان شنیدهام که به خوردن آنها امر کردهاند. پس به نزد امام بازگشتیم. ابوبصیر به من گفت از ایشان بپرس. من عرض کردم: فدایت شوم، نظر شما درباره ذبائح اهل کتاب چیست؟ امام فرمودند: آیا صبح امروز نزد ما نبودی و نشنیدی؟ گفتم: بله. ایشان فرمودند: از آنها نخورید.
می گویم : روایت ابوبصیر حمل بر تقیه شده است، یعنی ممکن است به دلیل شرایط خاص اجتماعی یا سیاسی، نظر متفاوتی ارائه شده باشد.
1) فی التهذیب زیادة- من.
2) التهذیب 9- 66- 279، و الاستبصار 4- 83- 312.
3) التهذیب 9- 66- 281، و أورده فی الحدیث 10 من الباب 36 من هذه الأبواب.
4) الفقیه 3- 331- 4183.
5) التهذیب 9- 66- 282، و الاستبصار 4- 83- 314.
6) اشارة الی قوله تعالی- (وَ لا تَأْکُلُوا مِمَّا لَمْ یُذْکَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهِ) منه (هامش المخطوط).
29992- 26- (1)وَ عَنْهُ عَنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْخَثْعَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَتَانِی رَجُلَانِ أَظُنُّهُمَا مِنْ أَهْلِ الْجَبَلِ- فَسَأَلَنِی أَحَدُهُمَا عَنِ الذَّبِیحَةِ فَقُلْتُ وَ اللَّهِ لَا تَرِدُ لَکُمَا عَلَی ظَهْرِی (2)لَا تَأْکُلْ قَالَ مُحَمَّدٌ فَسَأَلْتُهُ أَنَا عَنْ ذَبِیحَةِ الْیَهُودِیِّ وَ النَّصْرَانِیِّ- فَقَالَ لَا تَأْکُلْ مِنْهُ.
ترجمه:
از محمد بن یحیی خثعمی نقل شده که امام صادق (علیه السلام) فرمودند: دو نفر که گمان میکنم از اهل جبل بودند، نزد من آمدند. یکی از آنها از من درباره ذبیحه پرسید. گفتم: به خدا قسم، از آن نخورید. محمد (راوی) گفت: من از ایشان درباره ذبیحه یهودی و نصرانی پرسیدم. امام فرمودند: از آن نخورید.
29993- 27- (3)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنِ (الْقَاسِمِ بْنِ بُرَیْدٍ) (4)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَا تَأْکُلْ ذَبِیحَةَ نَصَارَی الْعَرَبِ.
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده که امام باقر (علیه السلام) در حدیثی فرمودند: از ذبیحه نصارای عرب نخورید
29994- 28- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ بَشِیرٍ عَنِ (ابْنِ أَبِی عَقِیلَةَ) (6)الْحَسَنِ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ کَثِیرٍ الرَّقِّیِّ عَنْ بَشِیرِ (7)بْنِ أَبِی غَیْلَانَ الشَّیْبَانِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَبَائِحِ الْیَهُودِ وَ النَّصَارَی- وَ النُّصَّابِ قَالَ فَلَوَی شِدْقَهُ وَ قَالَ کُلْهَا إِلَی یَوْمٍ مَا.
أَقُولُ: هَذَا ظَاهِرٌ فِی التَّقِیَّةِ وَ فِی الْمَنْعِ مَعَ عَدَمِهَا کَمَا قَالَهُ الشَّیْخُ
1) التهذیب 9- 67- 286، و الاستبصار 4- 84- 318.
2) قوله- لا ترد إلی آخره، الظاهر ان معناه لا ترد هذه الفتوی ثقلا علی ظهری أی لا أ تحمل اثمها و لا أفتیکم فیها إلّا بالحق، و اللّه أعلم. منه (هامش المخطوط).
3) التهذیب 9- 68- 288، و الاستبصار 4- 85- 320.
4) فی الاستبصار- القاسم بن یزید.
5) التهذیب 9- 70- 299، و الاستبصار 4- 87- 331، أورده فی الحدیث 6 من الباب 28 من هذه الأبواب.
6) فی المصدر- ابن أبی غفیلة.
7) فی التهذیب- بشر.
وَ غَیْرُهُ (1).
ترجمه:
از بشیر بن ابی غیلان شیبانی نقل شده که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره ذبائح یهودیان، مسیحیان و نواصب پرسیدم. امام (علیه السلام) لبهای خود را فشردند و فرمودند: این مسئله را تا روزی مشخص (آیندهای معین) بخور.
می گویم : عبارت "هَذَا ظَاهِرٌ فِی التَّقِیَّةِ" بیان میکند که این نظر ممکن است در شرایط تقیه بیان شده باشد. همچنین اشاره شده که در غیر شرایط تقیه، منع از مصرف محتمل است، همانطور که شیخ و دیگران گفتهاند.
29995- 29- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی الْخَشَّابِ عَنْ غِیَاثِ بْنِ کَلُّوبٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ لَا یَذْبَحْ نُسُکَکُمْ إِلَّا أَهْلُ مِلَّتِکُمْ وَ لَا تَصَدَّقُوا بِشَیْءٍ مِنْ نُسُکِکُمْ إِلَّا عَلَی الْمُسْلِمِینَ- وَ تَصَدَّقُوا بِمَا سِوَاهُ غَیْرِ الزَّکَاةِ عَلَی أَهْلِ الذِّمَّةِ.
ترجمه:
از اسحاق بن عمار از امام جعفر صادق (علیه السلام) از پدرش نقل شده که علی (علیه السلام) فرمودند: قربانیهای شما را نباید کسی جز افراد ملت (دین) شما ذبح کند. و از قربانیهای خود چیزی را صدقه ندهید مگر به مسلمانان. اما سایر صدقات غیر از زکات را میتوانید به اهل ذمه (غیرمسلمانان تحت پیمان) بدهید.
29996- 30- (3)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ حُمَیْدِ بْنِ الْمُثَنَّی عَنِ الْعَبْدِ الصَّالِحِ ع أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنْ ذَبِیحَةِ الْیَهُودِیِّ- وَ النَّصْرَانِیِّ فَقَالَ لَا تَقْرَبُوهَا.
ترجمه:
از ابی المغراء حمید بن المثنی نقل شده که از عبد صالح (علیه السلام) درباره ذبیحه یهودی و نصرانی پرسید. ایشان فرمودند: به آن نزدیک نشوید.
29997- 31- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ حُمْرَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ فِی ذَبِیحَةِ النَّاصِبِ وَ الْیَهُودِیِّ وَ النَّصْرَانِیِّ- لَا تَأْکُلْ ذَبِیحَتَهُ حَتَّی تَسْمَعَهُ یَذْکُرُ اسْمَ اللَّهِ فَقُلْتُ الْمَجُوسِیُّ فَقَالَ نَعَمْ إِذَا سَمِعْتَهُ یَذْکُرُ اسْمَ اللَّهِ أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ اللَّهِ وَ لا تَأْکُلُوا مِمَّا لَمْ یُذْکَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهِ (5).
أَقُولُ: یَأْتِی الْوَجْهُ فِیهِ وَ فِی أَمْثَالِهِ (6)مِمَّا یَأْتِی (7).
ترجمه:
از زراره از حمران نقل شده که گفت: از امام باقر (علیه السلام) شنیدم که درباره ذبیحه ناصبی، یهودی و نصرانی فرمودند: ذبیحه آنها را نخور، مگر اینکه بشنوی نام خدا را بر آن برده باشد. من پرسیدم: در مورد مجوسی چه؟ فرمودند: بله، اگر بشنوی نام خدا را بر آن برده است. آیا نشنیدهای که خداوند فرموده است: «و از آنچه نام خدا بر آن برده نشده است نخورید» (سوره انعام، آیه 121).
1) راجع روضة المتقین 7- 440، و الوافی 3- 38 من کتاب الصید و الذبائح.
2) التهذیب 9- 67- 284، و الاستبصار 4- 84- 316، أورده فی الحدیث 6 من الباب 19 من أبواب الصدقة.
3) التهذیب 9- 67- 285، و الاستبصار 4- 84- 317.
4) التهذیب 9- 68- 287، و الاستبصار 4- 84- 319.
5) الأنعام 6- 121.
6) یأتی فی ذیل الحدیث 41 من هذا الباب.
7) یأتی فی الأحادیث 32- 46 من هذا الباب.
29998- 32- (1)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ بُرَیْدٍ (2)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: کُلْ ذَبِیحَةَ الْمُشْرِکِ إِذَا ذَکَرَ اسْمَ اللَّهِ عَلَیْهَا وَ أَنْتَ تَسْمَعُ وَ لَا تَأْکُلْ ذَبِیحَةَ نَصَارَی الْعَرَبِ.
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده که امام باقر (علیه السلام) فرمودند: ذبیحه مشرک را بخور، اگر نام خدا را بر آن ببرد و تو بشنوی. اما از ذبیحه نصارای عرب نخور.
29999- 33- (3)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ أَنَّهُمَا سَأَلَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَبَائِحِ الْیَهُودِ وَ النَّصَارَی وَ الْمَجُوسِ فَقَالَ کُلْ فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّهُمْ لَا یُسَمُّونَ فَقَالَ فَإِنْ حَضَرْتُمُوهُمْ فَلَمْ یُسَمُّوا فَلَا تَأْکُلُوا وَ قَالَ إِذَا غَابَ فَکُلْ.
ترجمه:
از جمیل و محمد بن حمران نقل شده که آن دو از امام صادق (علیه السلام) درباره ذبائح یهودیان، نصاری و مجوس پرسیدند. امام (علیه السلام) فرمودند: بخورید. اما برخی از همراهان گفتند که آنان نام خدا را نمیبرند. امام فرمودند: اگر نزد آنان حضور داشتید و دیدید که نام خدا را نمیبرند، پس نخورید. اما اگر غایب بودید، بخورید.
30000- 34- (4)وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَبِیحَةِ أَهْلِ الْکِتَابِ وَ نِسَائِهِمْ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
ترجمه:
از محمد حلبی نقل شده که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره ذبیحه اهل کتاب و زنان ایشان پرسیدم. امام (علیه السلام) فرمودند: اشکالی ندارد.
30001- 35- (5)وَ عَنْهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِکِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا تَقُولُ فِی ذَبَائِحِ النَّصَارَی فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهَا قُلْتُ فَإِنَّهُمْ یَذْکُرُونَ عَلَیْهَا الْمَسِیحَ- فَقَالَ إِنَّمَا أَرَادُوا بِالْمَسِیحِ اللَّهَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الْمَلِکِ بْنِ عَمْرٍو مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از عبدالملک بن عمرو نقل شده که گفت: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: نظر شما درباره ذبائح نصاری چیست؟ ایشان فرمودند: اشکالی ندارد. گفتم: اما آنها نام مسیح را بر ذبائح خود میبرند. امام فرمودند: منظور آنان از مسیح، خداوند است.
30002- 36- (7)وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَبِیحَةِ الْیَهُودِیِّ- فَقَالَ حَلَالٌ قُلْتُ وَ إِنْ سَمَّی الْمَسِیحَ- قَالَ وَ إِنْ سَمَّی الْمَسِیحَ فَإِنَّهُ إِنَّمَا
یُرِیدُ اللَّهَ.
ترجمه:
از ابی بصیر روایت شده است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) در مورد ذبیحه یهودی پرسیدم، ایشان فرمودند: «حلال است». گفتم: حتی اگر نام مسیح را بر آن ذکر کند؟ فرمودند: «حتی اگر نام مسیح را ذکر کند، زیرا او در حقیقت خداوند را قصد میکند».
30003- 37- (1)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ عَنِ الْوَرْدِ بْنِ زَیْدٍ (2)قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع حَدِّثْنِی حَدِیثاً وَ أَمْلِهِ عَلَیَّ حَتَّی أَکْتُبَهُ فَقَالَ أَیْنَ حِفْظُکُمْ یَا أَهْلَ الْکُوفَةِ قَالَ قُلْتُ حَتَّی لَا یَرُدَّهُ عَلَیَّ أَحَدٌ مَا تَقُولُ فِی مَجُوسِیٍّ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ ثُمَّ ذَبَحَ فَقَالَ کُلْقُلْتُ مُسْلِمٌ ذَبَحَ وَ لَمْ یُسَمِّ فَقَالَ لَا تَأْکُلْهُ إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ فَکُلُوا مِمَّا ذُکِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهِ (3)وَ لا تَأْکُلُوا مِمَّا لَمْ یُذْکَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهِ (4).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از ورد بن زید روایت شده است که گفت: به امام باقر (علیه السلام) گفتم: حدیثی برایم بگو و آن را بر من املاء کن تا آن را بنویسم. ایشان فرمودند: «حفظ شما اهل کوفه کجاست؟» گفتم: تا کسی نتواند آن را به من رد کند. پرسیدم: نظر شما در مورد مجوسی که بسم الله میگوید و سپس ذبح میکند، چیست؟ ایشان فرمودند: «بخور». گفتم: مسلمانی که ذبح کند ولی بسم الله نگوید؟ فرمودند: «نخور، زیرا خداوند فرموده است: "پس از آنچه که نام خداوند بر آن یاد شده است، بخورید" (سوره انعام، آیه 118) و "از آنچه که نام خداوند بر آن یاد نشده است، نخورید" (سوره انعام، آیه 121).
30004- 38- (6)وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُمَا قَالا فِی ذَبَائِحِ أَهْلِ الْکِتَابِ فَإِذَا شَهِدْتُمُوهُمْ وَ قَدْ سَمَّوُا اسْمَ اللَّهِ فَکُلُوا ذَبَائِحَهُمْ وَ إِنْ لَمْ تَشْهَدُوهُمْ (7)فَلَا تَأْکُلُوا (8)وَ إِنْ أَتَاکَ رَجُلٌ مُسْلِمٌ فَأَخْبَرَکَ أَنَّهُمْ سَمَّوْا فَکُلْ.
ترجمه:
از زراره از امام باقر (علیه السلام) روایت شده است که فرمودند: «در مورد ذبیحه اهل کتاب، اگر شاهد باشید که نام خدا را بر آن ذکر کردهاند، از آن بخورید. اما اگر شاهد ذکر نام خدا نباشید، از آن نخورید. و اگر مسلمانی نزد شما آمد و خبر داد که آنان نام خدا را بردهاند، از آن بخورید».
30005- 39- (9)وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَیْمَانَ
1) التهذیب 9- 69- 293، و الاستبصار 4- 85- 325، أورد قطعة منه فی الحدیث 5 من الباب 15 من هذه الأبواب.
2) فی الاستبصار- أبی الورد بن زید.
3) الأنعام 6- 118.
4) الأنعام 6- 121.
5) الفقیه 3- 331- 4182.
6) التهذیب 9- 69- 294، و الاستبصار 4- 86- 326.
7) فی المصدر- تشهدهم.
8) فی المصدر- تاکل.
9) التهذیب 9- 69- 295، و الاستبصار 4- 86- 327.
عَنْ حَرِیزٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَبَائِحِ الْیَهُودِ- وَ النَّصَارَی وَ الْمَجُوسِ فَقَالَ إِذَا سَمِعْتَهُمْ یُسَمُّونَ (وَ شَهِدَ) (1)لَکَ مَنْ رَآهُمْ یُسَمُّونَ فَکُلْ وَ إِنْ لَمْ تَسْمَعْهُمْ وَ لَمْ یَشْهَدْ عِنْدَکَ مَنْ رَآهُمْ یُسَمُّونَ فَلَا تَأْکُلْ ذَبِیحَتَهُمْ.
ترجمه:
از حریز روایت شده است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره ذبیحه یهود، نصاری و مجوس پرسیده شد. ایشان فرمودند: «اگر شنیدی که آنان نام خدا را ذکر میکنند یا کسی که آنها را دیده است، برای تو شهادت داد که آنان نام خدا را ذکر کردهاند، از ذبیحهشان بخور. اما اگر نه شنیدی و نه کسی نزدت شهادت داد که آنان نام خدا را ذکر کردهاند، از ذبیحهشان نخور».
30006- 40- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ بَهْمَنَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع أَهْدَی إِلَیَّ قَرَابَةٌ لِی نَصْرَانِیٌّ دَجَاجاً وَ فِرَاخاً قَدْ شَوَاهَا وَ عَمِلَ لِی فَالُوذَجَةً فَآکُلُهُ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
ترجمه:
از یونس بن بهمن روایت شده است که گفت: به امام کاظم (علیه السلام) عرض کردم: یکی از بستگانم که نصرانی است، برای من مرغ و جوجهای را که سرخ کرده بود، هدیه داد و فالودهای نیز برایم درست کرد. آیا میتوانم از آنها بخورم؟ ایشان فرمودند: «اشکالی ندارد».
30007- 41- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ سَعْدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِیهِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عِیسَی قَالَ: سَأَلْتُ الرِّضَا ع عَنْ ذَبَائِحِ الْیَهُودِ- وَ النَّصَارَی وَ طَعَامِهِمْ فَقَالَ نَعَمْ.
قَالَ الشَّیْخُ هَذِهِ الْأَخْبَارُ لَا تُقَابِلُ تِلْکَ لِأَنَّهَا أَکْثَرُ وَ لَا یَجُوزُ الْعُدُولُ عَنِ الْأَکْثَرِ إِلَی الْأَقَلِّ قَالَ وَ لَوْ سَلِمَتْ مِنْ ذَلِکَ لَاحْتَمَلَتْ وَجْهَیْنِ أَحَدُهُمَا أَنَّ الْإِبَاحَةَ فِیهَا تَضَمَّنَتْ حَالَ الضَّرُورَةِ دُونَ حَالِ الِاخْتِیَارِ وَ عِنْدَ الضَّرُورَةِ تَحِلُّ الْمَیْتَةُ فَکَیْفَ ذَبِیحَةُ مَنْ خَالَفَ الْإِسْلَامَ الثَّانِی أَنْ یَکُونَ وَرَدَتْ لِلتَّقِیَّةِ لِأَنَّ مَنْ خَالَفَنَا یُجِیزُ أَکْلَ ذَبِیحَةِ مَنْ خَالَفَ الْإِسْلَامَ مِنْ أَهْلِ الذِّمَّةِ وَ اسْتَدَلَّ لِلْأَوَّلِ بِالْحَدِیثِ الْمَذْکُورِ فِی آخِرِ الْبَابِ السَّابِقِ وَ لِلثَّانِی بِحَدِیثِ ابْنِ أَبِی غَیْلَانَ الْمَذْکُورِ هُنَا أَقُولُ: وَ بَعْضُهَا یَحْتَمِلُ الْحَمْلَ عَلَی الْإِنْکَارِ دُونَ الْإِخْبَارِ وَ کُلُّهَا
یَحْتَمِلُ الِاخْتِصَاصَ بِالْغَافِلِ مِنْهُمْ وَ مَنْ لَمْ تَبْلُغْهُ الدَّعْوَةُ وَ الْأَبْلَهِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ.
ترجمه:
سعد بن اسماعیل از پدرش، اسماعیل بن عیسی، روایت کرده که گفت: از امام رضا (علیه السلام) درباره ذبیحه یهود، نصاری و طعامشان پرسیدم. ایشان فرمودند: «بله».
مرحوم
شیخ (طوسی) در این زمینه توضیح داده است که این اخبار، با اخبار مخالف قابل مقایسه نیستند، زیرا اخبار مخالف بیشتر هستند و نباید از اخبار بیشتری به اخبار کمتر عدول کرد. مرحوم شیخ ادامه داده است که اگر این اخبار از اشکال سالم باشند، دو وجه محتمل هستند:
اباحه در این اخبار مربوط به حالت ضرورت بوده است، نه حالت اختیار، چرا که در حالت ضرورت، حتی میته نیز حلال میشود؛ چه رسد به ذبیحه کسی که از اسلام دور است.
این اخبار به جهت تقیه وارد شدهاند، زیرا مخالفان ما، خوردن ذبیحه اهل کتاب و ذمه را مجاز میدانند.
مرحوم شیخ برای وجه اول به حدیث مذکور در انتهای باب پیشین و برای وجه دوم به حدیث ابن ابی غیلان که در اینجا آمده است، استناد کرده.
می گویم : برخی از این اخبار احتمال انکار، به جای اخبار را دارند و تمامی آنها نیز احتمال اختصاص به غافلان، افراد دور از دعوت، یا کسانی که عقل کمی دارند را دارد. و خداوند داناتر است.
30008- 42- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَذْبَحْ لَکَ الْیَهُودِیُّ وَ لَا النَّصْرَانِیُّ أُضْحِیَّتَکَ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا مَرَّ فِی الْحَجِّ (2).
ترجمه:
از حلبی روایت شده که امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «یهودی یا نصرانی نباید قربانی شما را ذبح کنند
30009- 43- (3)قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع لَا تَأْکُلْ ذَبِیحَةَ الْیَهُودِیِّ وَ النَّصْرَانِیِّ- وَ الْمَجُوسِیِّ وَ جَمِیعِ مَنْ خَالَفَ الدِّینَ إِلَّا إِذَا سَمِعْتَهُ یَذْکُرُ اسْمَ اللَّهِ عَلَیْهَا.
أَقُولُ: تَقَدَّمَ الْوَجْهُ فِی مِثْلِهِ (4)وَ یَحْتَمِلُ کَوْنُ الِاسْتِثْنَاءِ مَخْصُوصاً بِالْقِسْمِ الْأَخِیرِ وَ هُوَ مَنْ خَالَفَ الدِّینَ مِنْ أَقْسَامِ الْمُسْلِمِینَ.
ترجمه:
امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «ذبیحه یهودی، نصرانی، مجوسی و هر کسی که از دین مخالفت کرده است را نخورید، مگر اینکه شنیده باشید که نام خدا را بر آن ذکر کردهاند».
می گویم : وجه مشابه در این مورد پیشتر ذکر شده است و احتمال دارد که استثناء در اینجا مخصوص به قسم اخیر باشد، یعنی کسانی که از دین مخالفت کردهاند اما از اقسام مسلمانان هستند.
30010- 44- (5)قَالَ وَ فِی کِتَابِ عَلِیٍّ ع لَا یَذْبَحِ الْمَجُوسِیُّ وَ لَا النَّصْرَانِیُّ- وَ لَا نَصَارَی الْعَرَبِ الْأَضَاحِیَّ وَ قَالَ تَأْکُلُ ذَبِیحَتَهُ إِذَا ذَکَرَ (6)اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ.
ترجمه:
آمده است که در کتاب علی (علیه السلام) چنین بیان شده است: «مجوسی، نصرانی و نصارای عرب نباید قربانیها را ذبح کنند». همچنین فرمود: «ذبیحهی آنان را میتوان خورد، اگر نام خداوند عزّ و جلّ را ذکر کرده باشند».
30011- 45- (7)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ فِی بَصَائِرِ الدَّرَجَاتِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ شَرِیفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ
1) الفقیه 2- 503- 3081، و ورد فی التهذیب 9- 64- 273 نحوه، و أورده بتمامه فی الحدیث 1 من الباب 36 من أبواب الذبح.
2) مر فی الحدیث 1 من الباب 36 من أبواب الذبح کتاب الحجّ.
3) الفقیه 3- 330- 4180.
4) تقدم فی ذیل الحدیث 41 من هذا الباب.
5) الفقیه 3- 330- 4180.
6) فی نسخة- اسم اللّه عزّ و جلّ علیها (هامش المخطوط).
7) بصائر الدرجات- 353- 5.
أَسْبَاطٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَبَّادٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَلِیٍّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّا نَأْکُلُ ذَبَائِحَ أَهْلِ الْکِتَابِ- وَ لَا نَدْرِی یُسَمُّونَ عَلَیْهَا أَمْ لَا فَقَالَ إِذَا سَمِعْتُمْ قَدْ سَمَّوْا فَکُلُوا الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: تَقَدَّمَ وَجْهُهُ (1).
ترجمه:
از عامر بن علی روایت شده است که گفت: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «ما از ذبیحه اهل کتاب میخوریم و نمیدانیم آیا بر آن نام خدا را ذکر میکنند یا نه». ایشان فرمودند: «اگر شنیدید که نام خدا را ذکر کردهاند، از ذبیحه آنان بخورید».
30012- 46- (2)عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ فِی تَفْسِیرِهِ عَنِ الصَّادِقِ ع فِی قَوْلِهِ تَعَالَی وَ طَعامُ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ حِلٌّ لَکُمْ (3)قَالَ عَنَی بِطَعَامِهِمْ هَاهُنَا الْحُبُوبَ وَ الْفَاکِهَةَ غَیْرَ الذَّبَائِحِ الَّتِی یَذْبَحُونَ فَإِنَّهُمْ لَا یَذْکُرُونَ اسْمَ اللَّهِ عَلَیْهَا أَیْ عَلَی ذَبَائِحِهِمْ- ثُمَّ قَالَ وَ اللَّهِ مَا اسْتَحَلُّوا ذَبَائِحَکُمْ فَکَیْفَ تَسْتَحِلُّونَ ذَبَائِحَهُمْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (4)وَ فِی النِّکَاحِ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
ترجمه:
علی بن ابراهیم در تفسیرش از امام صادق (علیه السلام) درباره قول خداوند متعال: «و طعام کسانی که به آنها کتاب داده شده است، برای شما حلال است» (مائده 5:5)، نقل میکند که ایشان فرمودند: «مراد از طعام آنان در اینجا، حبوبات و میوهها است، نه ذبیحههایی که آنها ذبح میکنند، زیرا آنان نام خدا را بر ذبیحههایشان ذکر نمیکنند». سپس فرمود: «به خدا قسم، آنها ذبیحههای شما را حلال نمیدانند، پس چگونه شما ذبیحههای آنان را حلال میدانید؟»
(7)28 بَابُ إِبَاحَةِ ذَبَائِحِ أَقْسَامِ الْمُسْلِمِینَ وَ تَحْرِیمِ ذَبِیحَةِ النَّاصِبِ وَ الْمُرْتَدِّ إِلَّا لِلضَّرُورَةِ وَ التَّقِیَّةِ
ترجمه:
باب اباحه ذبیحه اقسام مسلمانان و تحریم ذبیحه ناصبی و مرتد، مگر در موارد اضطرار و تقیه
30013- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ
(الْحَسَنِ عَنْ یُوسُفَ بْنِ عَقِیلٍ) (1)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع ذَبِیحَةُ مَنْ دَانَ بِکَلِمَةِ الْإِسْلَامِ وَ صَامَ وَ صَلَّی لَکُمْ حَلَالٌ إِذَا ذَکَرَ اسْمَ اللَّهِ تَعَالَی عَلَیْهِ.
ترجمه:
از محمد بن قیس از امام باقر (علیه السلام) روایت شده که فرمودند: امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند: «ذبیحه کسی که به کلمه اسلام ایمان دارد، روزه میگیرد و نماز میخواند، برای شما حلال است، به شرطی که نام خداوند تعالی را بر آن ذکر کند».
30014- 2- (2)وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ ذَبِیحَةُ النَّاصِبِ لَا تَحِلُّ.
ترجمه:
از ابی بصیر روایت شده است که گفت: شنیدم امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «ذبیحه ناصبی حلال نیست
30015- 3- (3)وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: (لَا تَحِلُّ) (4)ذَبَائِحُ الْحَرُورِیَّةِ.
ترجمه:
از ابی بصیر از امام باقر (علیه السلام) روایت شده که فرمودند: «ذبیحه حروریه (خوارج) حلال نیست
30016- 4- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِی اللَّحْمَ مِنَ السُّوقِ وَ عِنْدَهُ مَنْ یَذْبَحُ وَ یَبِیعُ مِنْ إِخْوَانِهِ فَیَتَعَمَّدُ الشِّرَاءَ مِنَ النُّصَّابِ- فَقَالَ أَیَّ شَیْءٍ تَسْأَلُنِی أَنْ أَقُولَ مَا یَأْکُلُ إِلَّا مِثْلَ الْمَیْتَةِ وَ الدَّمِ وَ لَحْمِ الْخِنْزِیرِ قُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ مِثْلَ الدَّمِ وَ الْمَیْتَةِ وَ لَحْمِ الْخِنْزِیرِ فَقَالَ نَعَمْ وَ أَعْظَمُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ ذَلِکَ ثُمَّ قَالَ إِنَّ هَذَا فِی قَلْبِهِ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ مَرَضٌ.
ترجمه:
از ابی بصیر روایت شده که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره مردی پرسیدم که گوشت را از بازار خریداری میکند، در حالی که در نزدیکی او کسانی از برادرانش هستند که ذبح میکنند و میفروشند، اما او عمداً از نصاب (دشمنان اهلبیت) خریداری میکند. امام فرمودند: «چه چیزی از من میخواهی که بگویم؟ او چیزی جز مانند میته، خون و گوشت خوک نمیخورد.» گفتم: سبحان الله، مانند خون، میته و گوشت خوک؟ فرمودند: «بله، و نزد خداوند این عمل از آن هم بزرگتر است.» سپس فرمودند: «در قلب چنین شخصی نسبت به مؤمنان بیماریای وجود دارد.»
30017- 5- (6)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ آدَمَ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع إِنِّی أَنْهَاکَ عَنْ ذَبِیحَةِ کُلِّ مَنْ کَانَ عَلَی خِلَافِ
1) فی التهذیب- الحسن بن یوسف بن عقیل.
2) التهذیب 9- 71- 301، و الاستبصار 4- 87- 332.
3) التهذیب 9- 71- 302، و الاستبصار 4- 87- 333.
4) فی الاستبصار- لم تحل (هامش المخطوط)، و کذلک التهذیب.
5) التهذیب 9- 71- 303، و الاستبصار 4- 87- 334.
6) التهذیب 9- 70- 298، و الاستبصار 4- 86- 330، أورده فی الحدیث 9 من الباب 26 من هذه الأبواب.
الَّذِی أَنْتَ عَلَیْهِ وَ أَصْحَابُکَ إِلَّا فِی وَقْتِ الضَّرُورَةِ إِلَیْهِ.
ترجمه:
از زکریا بن آدم روایت شده که گفت: امام کاظم (علیه السلام) فرمودند: «من تو را از ذبیحه هر کسی که بر خلاف مسیری است که تو و یارانت بر آن هستید، منع میکنم، مگر در هنگام ضرورت».
30018- 6- (1)وَ عَنْهُ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ بَشِیرٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عَقِیلَةَ (2)الْحَسَنِ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ کَثِیرٍ عَنْ بَشِیرِ (3)بْنِ أَبِی غَیْلَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَبَائِحِ الْیَهُودِ وَ النَّصَارَی- وَ النُّصَّابِ قَالَ فَلَوَی شِدْقَهُ وَ قَالَ کُلْهَا إِلَی یَوْمٍ مَا.
أَقُولُ: قَرِینَةُ التَّقِیَّةِ هُنَا ظَاهِرَةٌ.
ترجمه:
از بشیر بن ابی غیلان روایت شده که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره ذبیحه یهود، نصاری و نصاب پرسیدم. ایشان با حالتی خاص (احتمالاً با حرکتی از دهان یا لب) فرمودند: «همه را بخورید تا زمانی که روزی خاص برسد»
می گویم : قرینه تقیه در این حدیث آشکار است، یعنی این حکم ممکن است در شرایط تقیه بیان شده باشد.
30019- 7- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ حُمْرَانَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ لَا تَأْکُلْ ذَبِیحَةَ النَّاصِبِ إِلَّا أَنْ تَسْمَعَهُ یُسَمِّی.
ترجمه:
از حمران از امام باقر (علیه السلام) روایت شده که فرمودند: «شنیدم ایشان میفرمایند: ذبیحه ناصبی را نخور، مگر اینکه بشنوی که او نام خدا را بر آن ذکر میکند».
30020- 8- (5)وَ عَنْهُ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنِ الْحَلَبِیِّ وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ ذَبِیحَةِ الْمُرْجِئِ وَ الْحَرُورِیِّ- فَقَالَ کُلْ وَ قِرَّ وَ اسْتَقِرَّ حَتَّی یَکُونَ مَا یَکُونُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ
1) التهذیب 9- 70- 299، و الاستبصار 4- 87- 331، أورده فی الحدیث 28 من الباب 27 من هذه الأبواب.
2) فی المصدر- غفیلة.
3) فی التهذیب- بشر.
4) التهذیب 9- 72- 304، و الاستبصار 4- 87- 335.
5) التهذیب 9- 72- 305، و الاستبصار 4- 88- 337، أورد قطعة منه فی الحدیث 12 من الباب 10 من أبواب صلاة الجماعة، و قطعة فی الحدیث 1 من الباب 7 من أبواب المستحقین للزکاة.
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ مِثْلَهُ (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
از حلبی روایت شده که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره ذبیحه مرجئه و حروریه (خوارج) پرسیدم. ایشان فرمودند: «بخور و آرام باش و قرار بگیر تا زمانی که آنچه باید رخ دهد، رخ دهد».
30021- 9- (3)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ السِّنَانِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْکُوفِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ الْحَسَنِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی مَحْمُودٍ عَنِ الرِّضَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ حَدَّثَنِی أَبِی مُوسَی بْنُ جَعْفَرٍ ع عَنْ أَبِیهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ قَالَ فِی حَدِیثٍ مَنْ زَعَمَ أَنَّ اللَّهَ یُجْبِرُ الْعِبَادَ عَلَی الْمَعَاصِی أَوْ یُکَلِّفُهُمْ مَا لَا یُطِیقُونَ فَلَا تَأْکُلُوا ذَبِیحَتَهُ وَ لَا تَقْبَلُوا شَهَادَتَهُ وَ لَا تُصَلُّوا وَرَاءَهُ وَ لَا تُعْطُوهُ مِنَ الزَّکَاةِ شَیْئاً.
ترجمه:
از ابراهیم بن ابی محمود روایت شده که از امام رضا (علیه السلام) در حدیثی نقل کرده است که فرمودند: پدرم موسی بن جعفر (علیه السلام) از پدرش جعفر بن محمد بن علی (علیه السلام) نقل کرد که ایشان در حدیثی فرمودند: «کسی که گمان کند خداوند بندگان را بر گناهان مجبور میکند یا آنان را به چیزی که توان انجام آن را ندارند، مکلف میکند، ذبیحهاش را نخورید، شهادتش را قبول نکنید، پشت سر او نماز نخوانید و از زکات چیزی به او ندهید».
30022- 10- (4)عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْخَزَّازُ فِی الْکِفَایَةِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُوسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَلِیٍّ الْعَبْدِیِّ عَنْ دَاوُدَ بْنِ کَثِیرٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ عَنِ الصَّادِقِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: یَا یُونُسُ مَنْ زَعَمَ أَنَّ لِلَّهِ وَجْهاً کَالْوُجُوهِ فَقَدْ أَشْرَکَ وَ مَنْ زَعَمَ أَنَّ لَهُ جَوَارِحَ کَجَوَارِحِ الْمَخْلُوقِینَ فَهُوَ کَافِرٌ بِاللَّهِ فَلَا تَقْبَلُوا شَهَادَتَهُ وَ لَا تَأْکُلُوا ذَبِیحَتَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَبِیحَةِ الْمُرْتَدِّ
فِی الْحُدُودِ (1).
ترجمه:
از یونس بن ظبیان روایت شده که امام صادق (علیه السلام) در حدیثی فرمودند: «ای یونس، کسی که گمان کند خداوند وجهی مانند وجوه (صورتها) دارد، مشرک شده است. و کسی که گمان کند خداوند جوارحی مانند جوارح مخلوقات دارد، کافر به خداوند است. پس شهادت او را قبول نکنید و از ذبیحهاش نخورید».
(2)29 بَابُ جَوَازِ شِرَاءِ الذَّبَائِحِ وَ اللَّحْمِ مِنْ سُوقِ الْمُسْلِمِینَ وَ إِنْ لَمْ یُعْلَمْ مَنْ ذَبَحَهَا وَ لَمْ یُعْلَمْ أَنَّهَا مَذْبُوحَةٌ أَوْ لَا وَ عَدَمِ وُجُوبِ السُّؤَالِ عَنْ ذَلِکَ
ترجمه:
باب جواز خرید ذبیحهها و گوشت از بازار مسلمانان، حتی اگر مشخص نباشد چه کسی آن را ذبح کرده و یا اینکه اصلاً ذبح شده است یا نه، و عدم وجوب پرسش در این باره.
30023- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ فُضَیْلٍ وَ زُرَارَةَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ أَنَّهُمْ سَأَلُوا أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ شِرَاءِ اللُّحُومِ مِنَ الْأَسْوَاقِ وَ لَا یُدْرَی مَا صَنَعَ الْقَصَّابُونَ فَقَالَ کُلْ إِذَا کَانَ ذَلِکَ فِی سُوقِ الْمُسْلِمِینَ وَ لَا تَسْأَلْ عَنْهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِأَسَانِیدِهِ عَنِ الْفُضَیْلِ وَ زُرَارَةَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ (6)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الطَّهَارَةِ (7)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُ
عَلَیْهِ (1).
ترجمه:
از فضیل، زراره و محمد بن مسلم روایت شده است که از امام باقر (علیه السلام) درباره خرید گوشت از بازارها پرسیدند، در حالی که نمیدانند قصابان چه کردهاند. ایشان فرمودند: «بخورید اگر این [خرید] در بازار مسلمانان باشد و در این باره سوال نکنید».
(2)30 بَابُ أَنَّ مَا یُقْطَعُ مِنْ أَعْضَاءِ الْحَیَوَانَاتِ قَبْلَ الذَّکَاةِ فَهُوَ مَیْتَةٌ لَا یُنْتَفَعُ بِهِ کَأَلْیَاتِ الْغَنَمِ وَ غَیْرِهَا وَ أَنَّهُ یَجُوزُ قَطْعُهَا لِإِصْلَاحِ الْمَالِ وَ حُکْمِ الْإِسْرَاجِ بِهَا وَ حُکْمِ مَا لَوْ ضَرَبَ الصَّیْدَ فَقَدَّهُ نِصْفَیْنِ
ترجمه:
باب درباره اینکه آنچه از اعضای حیوانات پیش از ذبح شرعی قطع شود، میته به حساب میآید و نمیتوان از آن استفاده کرد، مانند دنبههای گوسفند و غیره. همچنین بیان میشود که قطع این اعضا برای حفظ و اصلاح مال مجاز است. حکم استفاده از آن برای روشنایی چراغ و نیز حکم مربوط به حالتی که شکار را بزنند و دو نیم کنند، نیز در این باب مطرح شده است.
30024- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الْکَاهِلِیِّ قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا عِنْدَهُ عَنْ قَطْعِ أَلَیَاتِ الْغَنَمِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِقَطْعِهَا إِذَا کُنْتَ تُصْلِحُ بِهَا مَالَکَ ثُمَّ قَالَ إِنَّ فِی کِتَابِ عَلِیٍّ ع- أَنَّ مَا قُطِعَ مِنْهَا مَیْتٌ لَا یُنْتَفَعُ بِهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْکَاهِلِیِّ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
از کاهلی روایت شده که گفت: مردی از امام صادق (علیه السلام) در حالی که من نزد ایشان بودم، درباره قطع دنبههای گوسفند پرسید. امام فرمودند: «اگر این کار برای اصلاح مال تو باشد، اشکالی ندارد». سپس فرمودند: «در کتاب علی (علیه السلام) آمده است که آنچه از حیوان پیش از ذبح شرعی جدا شود، میته محسوب شده و نمیتوان از آن استفاده کرد»
30025- 2- (5)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّ أَهْلَ الْجَبَلِ- تَثْقُلُ عِنْدَهُمْ أَلَیَاتُ الْغَنَمِ فَیَقْطَعُونَهَا قَالَ هِیَ حَرَامٌ قُلْتُ فَنَصْطَبِحُ (6)بِهَا قَالَ أَ مَا تَعْلَمُ أَنَّهُ یُصِیبُ الْیَدَ وَ الثَّوْبَ وَ هُوَ حَرَامٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: هَذَا لَا یَدُلُّ عَلَی تَحْرِیمِ الِاسْتِصْبَاحِ بِالْأَلَیَاتِ مَعَ اجْتِنَابِ نَجَاسَتِهَا.
ترجمه:
از حسن بن علی روایت شده که گفت: به امام کاظم (علیه السلام) عرض کردم: «قربانت گردم، اهل جبل (کوهستان) از سنگینی دنبههای گوسفند ناراحت هستند و آنها را قطع میکنند.» ایشان فرمودند: «این کار حرام است.» گفتم: «آیا میتوانیم برای روشنایی از آنها استفاده کنیم؟» امام فرمودند: «آیا نمیدانی که (این دنبهها) به دست و لباس میرسند و حرام هستند؟»
می گویم : این روایت دلالت بر تحریم استفاده از دنبهها برای روشنایی ندارد، به شرط آنکه نجاست آنها اجتناب شود.
30026- 3- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی أَلَیَاتِ الضَّأْنِ تُقْطَعُ وَ هِیَ أَحْیَاءٌ إِنَّهَا مَیْتَةٌ.
ترجمه:
از ابی بصیر روایت شده که امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «دنبههای گوسفند که در حالی که زنده هستند قطع میشود، میته محسوب میشوند».
30027- 4- (3)مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ جَامِعِ الْبَزَنْطِیِّ صَاحِبِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَکُونُ لَهُ الْغَنَمُ یَقْطَعُ مِنْ أَلَیَاتِهَا وَ هِیَ أَحْیَاءٌ أَ یَصْلُحُ أَنْ یَنْتَفِعَ بِمَا قَطَعَ قَالَ نَعَمْ یُذِیبُهَا وَ یُسْرِجُ بِهَا وَ لَا یَأْکُلُهَا وَ لَا یَبِیعُهَا.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ (4)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی التِّجَارَةِ (5)وَ عَلَی الْمَسْأَلَةِ الْأَخِیرَةِ فِی الصَّیْدِ (6).
ترجمه:
محمد بن ادریس در پایان کتاب السرائر، به نقل از کتاب جامع بزنطی،صحابی امام رضا (علیه السلام) روایت کرده است که گفت: از امام رضا (علیه السلام) پرسیدم درباره مردی که گوسفند دارد و دنبههای آن را در حالی که زنده هستند قطع میکند، آیا میتواند از آنچه قطع شده بهره ببرد؟ ایشان فرمودند: «بله، میتواند آن را ذوب کرده و برای روشنایی استفاده کند، ولی آن را نخورد و نفروشد».
(1)31 بَابُ أَنَّ ذَکَاةَ السَّمَکِ إِخْرَاجُهُ مِنَ الْمَاءِ حَیّاً وَ یَحِلُّ بِغَیْرِ تَسْمِیَةٍ
ترجمه:
باب اینکه ذبح شرعی ماهی، خروج آن از آب در حالی که زنده است میباشد و برای حلیت آن نیازی به ذکر نام خدا نیست.
30028- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ صَیْدِ الْحِیتَانِ وَ إِنْ لَمْ یُسَمَّ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ الْحَدِیثَ.
ترجمه:
از حلبی روایت شده که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره صید ماهی پرسیدم و اینکه اگر نام خداوند ذکر نشده باشد، آیا اشکالی دارد؟ ایشان فرمودند: «اشکالی ندارد».
30029- 2- (3)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع مِثْلَ ذَلِکَ یَعْنِی أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ صَیْدِ الْحِیتَانِ (4)وَ إِنْ لَمْ یُسَمَّ عَلَیْهِ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ إِنْ کَانَ حَیّاً أَنْ تَأْخُذَهُ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ صَیْدِ السَّمَکِ وَ لَا یُسَمَّی قَالَ لَا بَأْسَ.
ترجمه:
از محمد بن مسلم روایت شده که از یکی از آن دو بزرگوار (احتمالاً امام باقر یا امام صادق علیهماالسلام) نقل کرده است که در پاسخ به سؤال درباره صید ماهی، حتی اگر نام خدا بر آن ذکر نشده باشد، فرمودند: «اشکالی ندارد اگر زنده باشد و آن را بگیرید». ایشان همچنین گفت : «درباره صید ماهی که بر آن نام خدا ذکر نشده نیز پرسیدم، و ایشان فرمودند: "اشکالی ندارد."»
30030- 3- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ صَیْدِ الْحِیتَانِ وَ إِنْ لَمْ یُسَمَّ عَلَیْهِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ إِنْ کَانَ حَیّاً أَنْ تَأْخُذَهُ.
ترجمه:
از زید شحام از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که ایشان درباره صید ماهی پرسیده شد، حتی اگر نام خداوند بر آن ذکر نشده باشد. امام فرمودند: «اشکالی ندارد، اگر زنده باشد و آن را بگیرید».
30031- 4- (6)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ صَیْدِ الْحِیتَانِ وَ إِنْ لَمْ یُسَمَّ عَلَیْهِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
1) الباب 31 فیه 8 أحادیث.
2) التهذیب 9- 9- 31، و الاستبصار 4- 62- 219، الفقیه 3- 327- 4171، و أورده بتمامه فی الحدیث 1 من الباب 32 من هذه الأبواب.
3) التهذیب 9- 9- 30.
4) فی المصدر- السمک.
5) الکافی 6- 216- 2، التهذیب 9- 9- 29، و الاستبصار 4- 63- 221، و أورده فی الحدیث 2 من الباب 33 من أبواب الصید.
6) الکافی 6- 216- 1، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 33 من أبواب الصید.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ (1)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ (2)
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از حلبی از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که گفت: درباره صید ماهی و این که اگر هنگام صید نام خدا بر آن گفته نشود، از ایشان پرسیدم. امام فرمودند: مشکلی ندارد (حلال است).
30032- 5- (4)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْمَدَائِنِیِّ (5)عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْحُوتُ ذَکِیٌّ حَیُّهُ وَ مَیِّتُهُ.
وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَوْنِ بْنِ حَرِیزٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ هَارُونَ الثَّقَفِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از عبدالله بن مغیره از مردی از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که ایشان فرمودند: ماهی، چه زنده باشد و چه مرده، ذکی (حلال) است.
30033- 6- (7)وَ عَنْ أَبِی طَالِبٍ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ أَنَسِ بْنِ عِیَاضٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ الْجَرَادُ ذَکِیٌّ وَ الْحِیتَانُ ذَکِیٌّ فَمَا مَاتَ فِی الْبَحْرِ فَهُوَ مَیِّتٌ.
ترجمه:
از انس بن عیاض از جعفر بن محمد علیهالسلام از پدرش نقل شده است که علی علیهالسلام میفرمود: ملخ قابل تذکیه (حلال) است و ماهی نیز ذکی (حلال) است، اما چیزی که در دریا مرده باشد، مرده (غیر قابل تذکیه ) محسوب میشود.
30034- 7- (8)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَوْنِ بْنِ جَرِیرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ هَارُونَ الثَّقَفِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع الْجَرَادُ ذَکِیٌّ کُلُّهُ وَ الْحِیتَانُ ذَکِیٌّ کُلُّهُ وَ أَمَّا مَا هَلَکَ فِی الْبَحْرِ فَلَا تَأْکُلْ.
ترجمه:
از عمر بن هارون ثقفی از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که ایشان فرمودند: امیرالمؤمنین علیهالسلام فرمودند: تمام ملخها قابل تذکیه (حلال) هستند و تمام ماهیها نیز ذکی (حلال) هستند؛ اما ماهیای که در دریا تلف شود، آن را نخورید.
1) الفقیه 3- 324- 4160.
2) لم نعثر علیه فی التهذیب المطبوع.
3) التهذیب 9- 8- 28.
4) المحاسن- 475- 480، و أورده فی الحدیث 8 من الباب 37 من هذه الأبواب.
5) فی المصدر زیادة- و غیره.
6) المحاسن- 475- 480 ذیل 480.
7) المحاسن- 480- 504.
8) المحاسن- 480- 505، و أورده عن الکافی و التهذیب فی الحدیث 4 فی الباب 37 من هذه الأبواب.
30035- 8- (1)أَحْمَدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ الطَّبْرِسِیُّ فِی الْإِحْتِجَاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ زِنْدِیقاً قَالَ لَهُ السَّمَکُ مَیْتَةٌ قَالَ إِنَّ السَّمَکَ ذَکَاتُهُ إِخْرَاجُهُ (2)مِنَ الْمَاءِ ثُمَّ یُتْرَکُ حَتَّی یَمُوتَ مِنْ ذَاتِ نَفْسِهِ وَ ذَلِکَ أَنَّهُ لَیْسَ لَهُ دَمٌ وَ کَذَلِکَ الْجَرَادُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
ترجمه:
احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی در کتاب "الاحتجاج" از امام صادق علیهالسلام نقل میکند که در حدیثی زندیقی به او گفت: ماهی مرده است. امام پاسخ داد: ذکات ماهی بیرون آوردن آن از آب است، سپس رها میشود تا به طور طبیعی خود به خود بمیرد، چرا که ماهی خون ندارد. همین حکم درباره ملخ نیز صدق میکند.
(5)32 بَابُ إِبَاحَةِ صَیْدِ الْمَجُوسِ وَ سَائِرِ الْکُفَّارِ لِلسَّمَکِ وَ جَوَازِ أَکْلِهِ إِذَا شَاهَدَهُ الْمُسْلِمُ وَ قَدْ خَرَجَ مِنَ الْمَاءِ حَیّاً وَ إِلَّا لَمْ یَحِلَّ أَکْلُهُ
ترجمه:
فصل مربوط به جواز صید ماهی توسط مجوس و سایر کفار و جواز خوردن آن، در صورتی که مسلمان آن را ببیند و از آب زنده خارج شده باشد، وگرنه خوردن آن حلال نیست.
30036- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ صَیْدِ الْحِیتَانِ وَ إِنْ لَمْ یُسَمَّ فَقَالَ لَا بَأْسَ (وَ) (7)عَنْ صَیْدِ الْمَجُوسِیِّ (8)لِلسَّمَکِ (9)فَقَالَ مَا کُنْتُ لآِکُلَهُ حَتَّی أَنْظُرَ إِلَیْهِ.
ترجمه:
از حلبی نقل شده است که گفت: از امام صادق علیهالسلام درباره صید ماهی و اینکه اگر نام خدا بر آن برده نشود، پرسیدم. ایشان فرمودند: اشکالی ندارد (حلال است). و درباره صید ماهی توسط مجوسی پرسیدم، ایشان فرمودند: تا زمانی که خودم به آن نگاه نکنم، آن را نمیخورم.
30037- 2- (10)وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ
1) الاحتجاج- 347، و أورد قطعة منه فی الحدیث 5 من الباب 1 من أبواب الأطعمة المحرمة.
2) فی المصدر زیادة- حیا.
3) تقدم فی الباب 33 من أبواب الصید.
4) یأتی فی البابین 32 و 33 و فی الحدیث 3 من الباب 37 من هذه الأبواب و فی الحدیث 9 من الباب 3 و فی الحدیث 1 من الباب 14 من أبواب الأطعمة المحرمة.
5) الباب 32 فیه 11 حدیثا.
6) التهذیب 9- 9- 31، و الاستبصار 4- 62- 219، و روی الصدوق صدره فی الفقیه 3- 324- 4160، و أورد صدره فی الحدیث 1 من الباب 31 من هذه الأبواب.
7) فی المصدر زیادة- به و سالته.
8) فی المصدر- المجوس.
9) فی المصدر زیادة- آکله؟.
10) التهذیب 9- 9- 32، و الاستبصار 4- 62- 220.
قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ مَجُوسِیٍّ یَصِیدُ السَّمَکَ أَ یُؤْکَلُ مِنْهُ فَقَالَ مَا کُنْتُ لآِکُلَهُ حَتَّی أَنْظُرَ إِلَیْهِ قَالَ حَمَّادٌ یَعْنِی حَتَّی أَسْمَعَهُ یُسَمِّی.
قَالَ الشَّیْخُ إِنَّ تَأْوِیلَ حَمَّادٍ غَیْرُ صَحِیحٍ (1).
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده است که گفت: از امام صادق علیهالسلام درباره مجوسیای که ماهی صید کرده است پرسیدم، آیا میتوان از آن خورد؟ امام فرمودند: من آن را نمیخوردم تا اینکه به آن نگاه کنم. حماد گفت: یعنی تا اینکه بشنوم بر آن نام خدا میبرد.
مرحوم شیخ گفت: تأویل حماد صحیح نیست؛ در کلام حماد تأملی وجود دارد، گویا او قصد داشته است تا حدیث را تأویل کند و آن را با دلیلی که بر وجوب نام خدا در صید دلالت دارد جمع کند، و از این به دست میآید که این حکم مخصوص غیر از ماهی است، زیرا تصریح شده که ذکر نام خدا برای ماهی شرط نیست.
30038- 3- (2)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عِیسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ صَیْدِ الْمَجُوسِ- فَقَالَ لَا بَأْسَ إِذَا أَعْطَوْکَهُ أَحْیَاءً (3)وَ السَّمَکَ أَیْضاً وَ إِلَّا فَلَا تَجُوزُ (4)شَهَادَتُهُمْ إِلَّا أَنْ تَشْهَدَهُ.
ترجمه:
از عیسی بن عبدالله نقل شده است که گفت: از امام صادق علیهالسلام درباره صید مجوسی پرسیدم. امام فرمودند: اشکالی ندارد اگر آن را زنده به شما بدهند، همینطور در مورد ماهی. وگرنه شهادت آنها معتبر نیست، مگر این که خودتان آن را مشاهده کنید.
30039- 4- (5)وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْحِیتَانِ الَّتِی تَصِیدُهَا الْمَجُوسُ فَقَالَ إِنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ الْحِیتَانُ وَ الْجَرَادُ ذَکِیٌّ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (6)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانٍ مِثْلَهُ.
ترجمه:
از سلیمان بن خالد نقل شده است که گفت: از امام صادق علیهالسلام درباره ماهیهایی که توسط مجوسی صید میشوند پرسیدم. امام فرمودند: علی علیهالسلام میفرمودند: ماهیها و ملخها ذکی (حلال) هستند.
30040- 5- (7)وَ عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ
1) فی کلام حماد نظر، و کانه أراد تاویل الحدیث و الجمع بینه و بین ما دل علی التسمیة فی الصید، و منه أنّه مخصوص بغیر السمک للتصریح فیما مر بعدم اشتراط التسمیة فیه" منه قده".
2) التهذیب 9- 10- 33، و الاستبصار 4- 64- 229، و الکافی 6- 217- 6 و أورده فی الحدیث 1 من الباب 34 من أبواب الصید.
3) فی المصدر- حیا.
4) فی المصدر- تجز.
5) التهذیب 9- 10- 37، و الاستبصار 4- 63- 226.
6) الکافی 6- 217- 6.
7) التهذیب 9- 10- 36، و الاستبصار 4- 63- 225.
قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ صَیْدِ الْمَجُوسِ لِلسَّمَکِ حِینَ یَضْرِبُونَ بِالشَّبَکِ وَ لَا یُسَمُّونَ أَوْ یَهُودِیٍّ (1)قَالَ لَا بَأْسَ إِنَّمَا صَیْدُ الْحِیتَانِ أَخْذُهَا.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
از سماعه از ابی بصیر نقل شده است که گفت: از امام صادق علیهالسلام درباره صید ماهی توسط مجوس که آنها با استفاده از تور ماهی میگیرند و نام خدا را نمیبرند، یا توسط یهودی پرسیدم. امام فرمودند: اشکالی ندارد؛ زیرا صید ماهی همان گرفتن آن است.
30041- 6- (3)وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ فَضَّالٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی مَرْیَمَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا تَقُولُ فِیمَا صَادَتِ- الْمَجُوسُ مِنَ الْحِیتَانِ فَقَالَ کَانَ عَلِیٌّ ع یَقُولُ الْحِیتَانُ وَ الْجَرَادُ ذَکِیٌّ.
ترجمه:
از ابی مریَم نقل شده است که گفت: به امام صادق علیهالسلام گفتم: چه میفرمایید درباره ماهیهایی که مجوسیان صید کردهاند؟ امام فرمودند: علی علیهالسلام میفرمودند: ماهیها و ملخها ذکی (حلال) هستند.
30042- 7- (4)وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَا بَأْسَ بِکَوَامِیخِ (5)الْمَجُوسِ- وَ لَا بَأْسَ بِصَیْدِهِمُ السَّمَکَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ (6)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (7).
ترجمه:
از عبدالله بن سنان نقل شده است که گفت: از امام صادق علیهالسلام شنیدم که میفرمودند: اشکالی ندارد در استفاده از کوامیخ (نوعی غذا) مجوس، و صید ماهیهای آنان نیز اشکالی ندارد.
30043- 8- (8)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَمَّا أَصَابَ الْمَجُوسُ مِنَ الْجَرَادِ وَ السَّمَکِ أَ یَحِلُ
أَکْلُهُ قَالَ صَیْدُهُ ذَکَاتُهُ لَا بَأْسَ.
ترجمه:
علی بن جعفر در کتابش از برادرش موسی بن جعفر علیهالسلام نقل کرده است که گفت: از ایشان درباره ملخها و ماهیهایی که توسط مجوسیان شکار شدهاند پرسیدم. آیا خوردن آنها جایز است؟ ایشان فرمودند: صید آنها ذکات است و اشکالی ندارد (حلال است).
30044- 9- (1)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ صَیْدِ الْمَجُوسِ لِلْحِیتَانِ حِینَ یَضْرِبُونَ عَلَیْهَا بِالشِّبَاکِ وَ یُسَمُّونَ بِالشَّرَکِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِصَیْدِهِمْ إِنَّمَا صَیْدُ الْحِیتَانِ أَخْذُهُ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
از حلبی از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که از ایشان درباره صید ماهی توسط مجوس پرسیده شد، زمانی که آنان با استفاده از تور ماهی میگیرند و نام خدا را بر آن ذکر میکنند. امام فرمودند: مشکلی در صید آنها نیست، چرا که صید ماهی همان گرفتن آن است. ...
30045- 10- (3)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَا بَأْسَ بِالسَّمَکِ الَّذِی تَصِیدُهُ الْمَجُوسُ (4).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ کَالَّذِی قَبْلَهُ (5).
ترجمه:
از عبدالله بن سنان نقل شده است که گفت: از امام صادق علیهالسلام شنیدم که میفرمودند: اشکالی ندارد در مورد ماهیهایی که مجوسیان صید میکنند (حلال هستند).
30046- 11- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْحِیتَانِ یَصِیدُهَا الْمَجُوسُ- فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهَا إِنَّمَا صَیْدُ الْحِیتَانِ أَخْذُهَا.
أَقُولُ: حَمَلَ الشَّیْخُ (7)هَذِهِ الْأَخْبَارَ عَلَی مَا إِذَا أَخَذَهَا الْمُسْلِمُ مِنْهُمْ أَحْیَاءً لِمَا مَرَّ (8)وَ الظَّاهِرُ الِاکْتِفَاءُ بِمُشَاهَدَةِ الْمُسْلِمِ.
ترجمه:
از ابی صباح کنانی نقل شده است که گفت: از امام صادق علیهالسلام درباره ماهیهایی که توسط مجوس صید میشوند پرسیدم. امام فرمودند: مشکلی در مورد آنها نیست؛ زیرا صید ماهی همان گرفتن آن است.
میگویم: مرحوم شیخ این اخبار را حمل کرده است بر اینکه اگر مسلمان آنها را زنده از مجوس بگیرد، مشکلی ندارد؛ با توجه به مطالب گذشته. و ظاهر این است که مشاهده مسلمان کفایت میکند.
1) الکافی 6- 217- 9، و أورد ذیله فی الحدیث 3 من الباب 35 من هذه الأبواب.
2) التهذیب 9- 10- 34، و الاستبصار 4- 63- 223.
3) الکافی 6- 218- 13.
4) فی المصدر- المجوسی.
5) التهذیب 9- 10- 35، و الاستبصار 4- 63- 224.
6) الفقیه 3- 324- 4157.
7) راجع الاستبصار 4- 64- 228 ذیل 228.
8) مر فی الباب 34 من أبواب الصید.
(1)33 بَابُ أَنَّ السَّمَکَ إِذَا أُخْرِجَ حَیّاً ثُمَّ عَادَ إِلَی الْمَاءِ فَمَاتَ فِیهِ لَمْ یَحِلَّ أَکْلُهُ وَ کَذَا مَا مَاتَ فِی الْمَاءِ
ترجمه:
باب (فصل) درباره این موضوع که اگر ماهی زنده از آب بیرون آورده شود و سپس به آب برگردد و در آن بمیرد، خوردن آن حلال نیست؛ همچنین در مورد ماهیهایی که در آب میمیرند.
30047- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ اصْطَادَ سَمَکَةً فَرَبَطَهَا بِخَیْطٍ وَ أَرْسَلَهَا فِی الْمَاءِ فَمَاتَتْ أَ تُؤْکَلُ فَقَالَ لَا.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
از ابی ایوب نقل شده است که گفت: از امام صادق علیهالسلام درباره مردی پرسیدم که ماهیای را شکار کرده، آن را با نخ بسته و دوباره به آب انداخته است و ماهی مرده. آیا خوردن آن جایز است؟ امام فرمودند: نه.
30048- 2- (4)وَ عَنْهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ فَضَالَةَ جَمِیعاً عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَیَابَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ السَّمَکِ یُصَادُ ثُمَّ یُجْعَلُ فِی شَیْءٍ ثُمَّ یُعَادُ فِی الْمَاءِ فَیَمُوتُ فِیهِ فَقَالَ لَا تَأْکُلْهُ لِأَنَّهُ مَاتَ فِی الَّذِی فِیهِ حَیَاتُهُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانٍ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ لَا تَأْکُلْهُ (5).
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَیَابَةَ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از عبدالرحمن بن سیابه نقل شده است که گفت: از امام صادق علیهالسلام درباره ماهیای که صید شده، سپس در چیزی قرار داده شده و دوباره به آب بازگردانده شده و در آن مرده، پرسیدم. امام فرمودند: آن را نخور، زیرا در همان چیزی که زندگیاش در آن بود، مرده است.
30049- 3- (1)وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَمَّا یُؤْخَذُ (2)مِنَ السَّمَکِ طَافِیاً عَلَی الْمَاءِ أَوْ یُلْقِیهِ الْبَحْرُ مَیْتاً فَقَالَ لَا تَأْکُلْهُ.
ترجمه:
از حلبی از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که در حدیثی گفت: از ایشان درباره ماهیای که به صورت شناور بر روی آب گرفته شود یا دریا آن را مرده به بیرون بیاندازد، پرسیدم. امام فرمودند: آن را نخور.
30050- 4- (3)وَ عَنْهُ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَمَّا یُؤْخَذُ (4)مِنَ الْحِیتَانِ طَافِیاً عَلَی الْمَاءِ وَ یُلْقِیهِ الْبَحْرُ مَیْتاً آکُلُهُ قَالَ لَا.
ترجمه:
از زید شحام نقل شده است که گفت: از امام صادق علیهالسلام درباره ماهیهایی که شناور بر روی آب گرفته میشوند و یا دریا آنها را مرده به بیرون میاندازد، پرسیده شد: آیا آنها را بخورم؟ امام فرمودند: نه.
30051- 5- (5)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَمَّا حَسَرَ الْمَاءُ عَنْهُ مِنْ صَیْدِ الْبَحْرِ وَ هُوَ مَیِّتٌ هَلْ یَحِلُّ أَکْلُهُ قَالَ لَا.
ترجمه:
از علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر علیهالسلام نقل شده است که گفت: از ایشان درباره چیزی که آب از آن کنار رفته و صید دریا بوده اما مرده است، پرسیدم. آیا خوردن آن جایز است؟ ایشان فرمودند: نه.
30052- 6- (6)وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ السَّمَکِ یُصَادُ وَ لَمْ یُوثَقْ فَیُرَدُّ إِلَی الْمَاءِ حَتَّی یَجِیءَ مَنْ یَشْتَرِیهِ فَیَمُوتُ بَعْضُهُ أَ یَحِلُّ أَکْلُهُ قَالَ لَا لِأَنَّهُ مَاتَ فِی الَّذِی فِیهِ حَیَاتُهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (8).
ترجمه:
از علی بن جعفر از برادرش نقل شده است که گفت: از ایشان درباره ماهیای که صید شده، اما ثابت نگه داشته نشده و دوباره به آب بازگردانده شده(تا اینکه تازه بماند ) تا کسی آن را بخرد، پرسیدم؛ و برخی از ماهیها در این فرآیند مردهاند. آیا خوردن آنها جایز است؟ ایشان فرمودند: نه، زیرا در همان جایی که زندگیاش در آن بود، مرده است.
1) التهذیب 9- 6- 18، و الاستبصار 4- 60- 209، و أورد صدره فی الحدیث 16 من الباب 9 من أبواب الأطعمة المحرمة.
2) فی المصدر- یوجد.
3) التهذیب 9- 7- 20، و الاستبصار 4- 60- 210، و أورده فی الحدیث 2 من الباب 13 من أبواب الأطعمة المحرمة.
4) فی المصدر- یوجد.
5) قرب الإسناد- 118.
6) قرب الإسناد- 118.
7) تقدم فی البابین 31 و 32 من هذه الأبواب.
8) یأتی فی الحدیث 1 من الباب 35 من هذه الأبواب.
(1)34 بَابُ أَنَّ السَّمَکَةَ إِذَا وَثَبَتْ مِنَ الْمَاءِ وَ خَرَجَتْ أَوْ نَضَبَ الْمَاءُ عَنْهَا وَ مَاتَتْ خَارِجَهُ لَمْ تَحِلَّ إِلَّا أَنْ یَأْخُذَهَا الْإِنْسَانُ وَ هِیَ تَتَحَرَّکُ
ترجمه:
باب درباره این موضوع که اگر ماهی از آب بیرون بپرد و خارج شود یا آب از آن فروکش کند و خارج از آب بمیرد، خوردن آن حلال نیست؛ مگر این که انسان آن را در حال حرکت گرفتن کند.
30053- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ سَمَکَةٍ وَثَبَتْ مِنْ نَهَرٍ فَوَقَعَتْ عَلَی الْجَدِّ (3)مِنَ النَّهَرِ فَمَاتَتْ هَلْ یَصْلُحُ أَکْلُهَا قَالَ إِنْ أَخَذْتَهَا قَبْلَ أَنْ تَمُوتَ ثُمَّ مَاتَتْ فَکُلْهَا وَ إِنْ مَاتَتْ (4)قَبْلَ أَنْ تَأْخُذَهَا فَلَا تَأْکُلْهَا.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر علیهالسلام نقل شده است که گفت: از ایشان درباره ماهیای که از نهر پریده و بر ساحل یا کناره نهر افتاده و مرده است، پرسیدم. آیا خوردن آن جایز است؟ ایشان فرمودند: اگر قبل از آنکه بمیرد، آن را بگیری و سپس بمیرد، آن را بخور؛ اما اگر پیش از گرفتن تو مرد، آن را نخور.
30054- 2- (6)وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ سَلَمَةَ أَبِی حَفْصٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ فِی صَیْدِ السَّمَکَةِ إِذَا أَدْرَکْتَهَا (7)وَ هِیَ تَضْطَرِبُ وَ تَضْرِبُ بِیَدِهَا وَ تُحَرِّکُ ذَنَبَهَا وَ تَطْرِفُ بِعَیْنِهَا فَهِیَ ذَکَاتُهَا.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (8)وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (1)وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از سلمه ابی حفص از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که ایشان فرمودند: علی علیهالسلام درباره صید ماهی میفرمودند: اگر آن را در حالی بیابی که در حال اضطراب و ضربه زدن با دستش باشد، دمش را حرکت دهد و با چشمانش پلک بزند، این همان ذکات (نشانه حلال بودن) آن است.
30055- 3- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ بُرَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا تَأْکُلْ مَا نَبَذَهُ الْمَاءُ مِنَ الْحِیتَانِ وَ مَا نَضَبَ الْمَاءُ عَنْهُ.
ترجمه:
از محمد بن مسلم از امام باقر علیهالسلام نقل شده است که ایشان فرمودند: ماهیهایی را که آب آنها را بیرون انداخته یا ماهیهایی را که آب از آنها فروکش کرده است، نخور.
30056- 4- (3)وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَحْرٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ (السَّمَکُ یَثِبُ) (4)مِنَ الْمَاءِ فَیَقَعُ (5)عَلَی الشَّطِّ (فَیَضْطَرِبُ حَتَّی یَمُوتَ) (6)فَقَالَ کُلْهَا.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَا إِذَا أَدْرَکَهَا الَّذِی یَأْخُذُهَا حَیَّةً ثُمَّ تَمُوتُ لِمَا مَرَّ (7).
ترجمه:
از زراره نقل شده است که گفت: گفتم، «ماهی از آب میپرد و روی ساحل میافتد، سپس در حال اضطراب (به بالا وپایین پریدن ) میمیرد.» امام فرمودند: «آن را بخور.»
میگویم: شیخ این حدیث را حمل کرده است بر حالتی که کسی ماهی را زنده بگیرد، سپس بمیرد؛ با توجه به مطالب گذشته.
30057- 5- (8)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ سَمَکَةٌ ارْتَفَعَتْ فَوَقَعَتْ عَلَی الْجَدَدِ فَاضْطَرَبَتْ حَتَّی مَاتَتْ آکُلُهَا فَقَالَ نَعَمْ.
أَقُولُ: تَقَدَّمَ وَجْهُهُ (9).
ترجمه:
از زراره نقل شده است که گفت: گفتم: «ماهیای که از آب بیرون پرید و بر خشکی افتاد و در حال اضطراب مرد، آیا میتوانم آن را بخورم؟» امام فرمودند: «بله».
30058- 6- (10)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع
1) الاستبصار 4- 61- 214.
2) التهذیب 9- 7- 21، و الاستبصار 4- 60- 211، و أورده فی الحدیث 3 من الباب 13 من أبواب الأطعمة المحرمة.
3) التهذیب 9- 7- 22، و الاستبصار 4- 61- 212.
4) فی المصدر- السمکة تثب.
5) فی المصدر- فتقع.
6) فی المصدر- فتضطرب حتّی تموت.
7) مر فی الأحادیث السابقة من هذا الباب.
8) الفقیه 3- 323- 4155.
9) تقدم فی ذیل الحدیث السابق من هذا الباب.
10) الفقیه 3- 340- 4206، و أورده فی الحدیث 6 من الباب 13 من أبواب الأطعمة المحرمة.
قَالَ: لَا یُؤْکَلُ مَا نَبَذَهُ الْمَاءُ مِنَ الْحِیتَانِ وَ مَا نَضَبَ الْمَاءُ عَنْهُ فَذَلِکَ الْمَتْرُوکُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
ترجمه:
از محمد بن مسلم از امام باقر علیهالسلام نقل شده است که ایشان فرمودند: ماهیهایی که آب آنها را ( با امواج ) بیرون انداخته یا ماهیهایی که آب از آنها فروکش کرده است، خورده نمیشوند؛ زیرا اینها از جمله چیزهایی هستند که رها شدهاند.
(3)35 بَابُ أَنَّ مَنْ نَصَبَ شَبَکَةً أَوْ عَمِلَ حَظِیرَةً فَوَقَعَ فِیهَا سَمَکٌ وَ مَاتَ بَعْضُهُ فِی الْمَاءِ فَإِنْ تَمَیَّزَ لَمْ یَحِلَّ أَکْلُهُ وَ إِلَّا حَلَ
ترجمه:
باب درباره این موضوع که کسی که تور یا حصاری نصب کند و ماهی در آن بیفتد و برخی از ماهیها در آب بمیرند، اگر ماهیهای مرده قابل تشخیص باشند، خوردن آنها جایز نیست؛ اما اگر قابل تشخیص نباشند، خوردن آنها جایز است.
30059- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ (عَبْدِ الْمُؤْمِنِ) (5)قَالَ: أَمَرْتُ رَجُلًا أَنْ یَسْأَلَ لِی أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ صَادَ سَمَکاً وَ هُنَّ أَحْیَاءٌ ثُمَّ أَخْرَجَهُنَّ بَعْدَ مَا مَاتَ بَعْضُهُنَّ فَقَالَ مَا مَاتَ فَلَا تَأْکُلْهُ فَإِنَّهُ مَاتَ فِیمَا کَانَ فِیهِ حَیَاتُهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
ترجمه:
از عبدالمؤمن نقل شده است که گفت: به مردی دستور دادم که از امام صادق علیهالسلام بپرسد درباره مردی که ماهیهایی را صید کرده و آنها زنده بودهاند، سپس آنها را(از تور) خارج کرده و برخی از آنها مرده بودند. امام فرمودند: آنچه مرده است، نخور؛ زیرا در همان چیزی که زندگیاش در آن بود، مرده است.
30060- 2- (7)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ بُرَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی رَجُلٍ نَصَبَ شَبَکَةً فِی الْمَاءِ ثُمَ
1) تقدم فی الأحادیث 3 و 5 و 8 و 9 و 11 من الباب 32 و فی الأحادیث 3 و 4 و 5 من الباب 33 من هذه الأبواب.
2) یأتی فی الباب 13 من أبواب الأطعمة المحرمة.
3) الباب 35 فیه 6 أحادیث.
4) التهذیب 9- 12- 44، و الاستبصار 4- 62- 217.
5) فی الاستبصار- عبد الرحمن.
6) تقدم فی الباب 33 من هذه الأبواب.
7) التهذیب 9- 11- 42، و الاستبصار 4- 61- 215.
رَجَعَ إِلَی بَیْتِهِ وَ تَرَکَهَا مَنْصُوبَةً فَأَتَاهَا بَعْدَ ذَلِکَ وَ قَدْ وَقَعَ فِیهَا سَمَکٌ فَیَمُوتُنَّ فَقَالَ مَا عَمِلَتْ یَدُهُ فَلَا بَأْسَ بِأَکْلِ مَا وَقَعَ فِیهَا (1).
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ (2)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ بُرَیْدٍ (3)
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی مَا لَوْ مَاتَ بَعْضُ السَّمَکِ وَ لَمْ یَتَمَیَّزْ أَوْ مَاتَ بَعْدَ مَا خَرَجَتِ الشَّبَکَةُ مِنَ الْمَاءِ وَ إِنْ بَقِیَتْ مَنْصُوبَةً لِمَا مَرَّ (4)ذَکَرَهُ جَمَاعَةٌ مِنْ عُلَمَائِنَا (5).
ترجمه:
از محمد بن مسلم از امام باقر علیهالسلام نقل شده است که درباره مردی پرسیده شد که توری در آب نصب میکند، سپس به خانه برمیگردد و تور را همانطور رها میکند. پس از مدتی نزد تور میآید و میبیند که ماهی در تور افتاده و مرده است. امام فرمودند: آنچه با دست او انجام شده است، اشکالی ندارد و خوردن آنچه در تور افتاده است، جایز است.
میگویم: این حدیث حمل شده است بر حالتی که اگر برخی از ماهیها مردهاند و تشخیص داده نشوند یا پس از بیرون آمدن تور از آب مرده باشند، در صورتی که تور همچنان نصب شده باقی مانده باشد؛ با توجه به مطالب ذکر شده این نکته توسط جمعی از علمای ما بیان شده است.
30061- 3- (6)وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْحَظِیرَةِ مِنَ الْقَصَبِ تُجْعَلُ فِی الْمَاءِ لِلْحِیتَانِ فَیَدْخُلُ فِیهَا الْحِیتَانُ فَیَمُوتُ بَعْضُهَا فِیهَا فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ إِنَّ تِلْکَ الْحَظِیرَةَ إِنَّمَا جُعِلَتْ لِیُصَادَ بِهَا.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ مِثْلَهُ (7).
ترجمه:
از حلبی نقل شده است که گفت: از امام صادق علیهالسلام پرسیدم درباره حصاری که از نی ساخته شده و در آب برای ماهیها قرار داده میشود، و ماهیها وارد آن میشوند و برخی از آنها در آن میمیرند. امام فرمودند: اشکالی ندارد، زیرا این حصار برای صید ماهیها ساخته شده است.
1) فی نسخة- فیه (هامش المخطوط).
2) الکافی 6- 217- 10.
3) الفقیه 3- 323- 4156.
4) مر فی الباب 33 من هذه الأبواب و فی الحدیث 1 من هذا الباب.
5) راجع روضة المتقین 7- 408، و الوافی 3- 30 من أبواب الصید و الذبائح.
6) التهذیب 9- 12- 43، و الاستبصار 4- 61- 116، و أورد صدره فی الحدیث 9 من الباب 32 من هذه الأبواب.
7) الکافی 6- 217- 9 ذیل 9.
30062- 4- (1)وَ عَنْهُ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُ أَبِی ع یَقُولُ إِذَا ضَرَبَ صَاحِبُ الشَّبَکَةِ بِالشَّبَکَةِ فَمَا أَصَابَ فِیهَا مِنْ حَیٍّ أَوْ مَیِّتٍ فَهُوَ حَلَالٌ مَا خَلَا مَا لَیْسَ لَهُ قِشْرٌ وَ لَا یُؤْکَلُ الطَّافِی مِنَ السَّمَکِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ (3)
قَالَ الشَّیْخُ هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی مَا إِذَا لَمْ یَتَمَیَّزْ لَهُ الْمَیِّتُ فَأَمَّا مَعَ تَمَیُّزِهِ فَلَا یَجُوزُ لَهُ أَکْلُ مَا مَاتَ فِیهِ أَقُولُ: وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی مَا لَوْ لَمْ یَعْلَمْ أَنَّ الْمَیِّتَ مَاتَ قَبْلَ خُرُوجِهِ مِنَ الْمَاءِ أَوْ بَعْدَهُ.
ترجمه:
از مسعدة بن صدقة از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که ایشان فرمودند: از پدرم شنیدم که میفرمودند: زمانی که صاحب تور با تور ماهیگیری میکند، هر آنچه که در تور بیفتد، چه زنده و چه مرده، حلال است، مگر آنکه ماهی پوستی نداشته باشد. همچنین ماهی شناوری که بر روی آب است، خورده نمیشود.
مرحوم شیخ میگوید: این حدیث حمل شده است بر حالتی که ماهی مرده قابل تشخیص نباشد؛ اما اگر ماهی مرده مشخص باشد، خوردن آن جایز نیست.
میگویم: همچنین میتوان این حدیث را حمل بر حالتی کرد که مشخص نباشد آیا ماهی مرده پیش از خارج شدن از آب مرده است یا پس از آن.
30063- 5- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْحَضِیرَةِ مِنَ الْقَصَبِ تُجْعَلُ لِلْحِیتَانِ فِی الْمَاءِ فَیَدْخُلُهَا الْحِیتَانُ فَیَمُوتُ بَعْضُهَا فِیهَا قَالَ لَا بَأْسَ.
أَقُولُ: قَدْ عَرَفْتَ وَجْهَهُ (5).
ترجمه:
از عبدالله بن سنان از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که گفت: درباره حصار نیای که برای ماهیها در آب قرار داده میشود پرسیدم، و ماهیها وارد آن میشوند و برخی از آنها در حصار میمیرند. امام فرمودند: اشکالی ندارد.
30064- 6- (6)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ:
سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّیْدِ نَحْبِسُهُ فَیَمُوتُ فِی مَصِیدَتِهِ أَ یَحِلُّ أَکْلُهُ قَالَ إِذَا کَانَ مَحْبُوساً فَکُلْهُ فَلَا بَأْسَ.
ترجمه:
از علی بن جعفر از برادرش موسی بن جعفر علیهالسلام نقل شده است که گفت: از ایشان درباره صیدی که آن را در دام نگه میداریم و در همان دام میمیرد، پرسیدم. آیا خوردن آن جایز است؟ ایشان فرمودند: اگر در دام حبس شده باشد، آن را بخور، اشکالی ندارد.
(1)36 بَابُ أَنَّ مَنْ أَخْرَجَ سَمَکَةً مِنَ الْمَاءِ حَیَّةً فَوَجَدَ فِی جَوْفِهَا سَمَکَةً حَلَّ أَکْلُهُمَا
ترجمه:
باب درباره این موضوع که کسی ماهیای را زنده از آب بیرون آورد و درون آن ماهی دیگری پیدا کرد، خوردن هر دوی آنها جایز است (حلال است).
30065- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ رَجُلٌ أَصَابَ (3)سَمَکَةً وَ (4)فِی جَوْفِهَا سَمَکَةٌ قَالَ یُؤْکَلَانِ جَمِیعاً.
ترجمه:
از ابان از برخی اصحابش از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که ایشان فرمودند: گفتم، مردی ماهیای را شکار کرد و درون آن ماهی دیگری یافت. امام فرمودند: هر دو خورده شوند، اشکالی ندارد (حلال هستند).
30066- 2- (5)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ عَلِیّاً ع سُئِلَ عَنْ سَمَکَةٍ شُقَّ بَطْنُهَا فَوُجِدَ فِیهَا سَمَکَةٌ فَقَالَ کُلْهُمَا جَمِیعاً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از سکونی از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که علی علیهالسلام در مورد ماهیای که شکم آن شکافته شده و داخل آن ماهی دیگری پیدا شده است، پرسیده شد. امام فرمودند: هر دو را بخورید، اشکالی ندارد (حلال هستند).
(1)37 بَابُ أَنَّ ذَکَاةَ الْجَرَادِ أَخْذُهُ حَیّاً فَلَا یَحِلُّ مِنْهُ مَا مَاتَ فِی الْمَاءِ وَ لَا مَا مَاتَ فِی الصَّحْرَاءِ قَبْلَ أَخْذِهِ وَ لَا الدَّبَا (2)قَبْلَ أَنْ یَسْتَقِلَّ بِالطَّیَرَانِ وَ أَنَّ الْجَرَادَ وَ السَّمَکَ إِذَا أُخِذَ وَ شُوِیَ حَیّاً لَمْ یَحْرُمْ أَکْلُهُ
ترجمه:
باب درباره این موضوع که ذکات (نشانه حلال بودن) ملخ، گرفتن آن به صورت زنده است. بنابراین، ملخی که در آب مرده باشد یا پیش از گرفتن آن در صحرا مرده باشد، یا دبا (ملخ کوچک) که هنوز پرواز کامل نکرده باشد، حلال نیست. همچنین، ملخ و ماهیای که به صورت زنده گرفته شده و بریان شود، خوردن آن حرام نیست (حلال است).
30067- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْجَرَادِ یُصِیبُهُ (4)مَیْتاً فِی الْمَاءِ أَوْ فِی الصَّحْرَاءِ أَ یُؤْکَلُ قَالَ لَا تَأْکُلْهُ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الدَّبَا مِنَ الْجَرَادِ أَ یُؤْکَلُ قَالَ لَا حَتَّی یَسْتَقِلَّ بِالطَّیَرَانِ.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ عَنِ الدَّبَا هَلْ یَحِلُّ أَکْلُهُ قَالَ لَا یَحِلُّ أَکْلُهُ حَتَّی یَطِیرَ (5).
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَ رِوَایَةِ الْکُلَیْنِیِّ (6).
ترجمه:
از علی بن جعفر از برادرش ابی الحسن علیهالسلام نقل شده است که گفت: از ایشان درباره ملخی که مرده باشد، چه در آب یا در صحرا، پرسیدم. آیا میتوان آن را خورد؟ ایشان فرمودند: آن را نخور.
همچنین پرسیدم درباره دبا (ملخ کوچک)، آیا خوردن آن جایز است؟ ایشان فرمودند: نه، مگر اینکه توانایی کامل پرواز پیدا کند.
30068- 2- (7)وَ زَادَ الْحِمْیَرِیُّ وَ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْجَرَادِ یَصِیدُهُ فَیَمُوتُ بَعْدَ أَنْ یَصِیدَهُ أَ یُؤْکَلُ قَالَ لَا بَأْسَ.
ترجمه:
از حمیری و علی بن جعفر نقل شده است که گفتند: از ایشان درباره ملخی که پس از صید مرده باشد، پرسیدم. آیا خوردن آن جایز است؟ ایشان فرمودند: اشکالی ندارد.
30069- 3- (8)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ
عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَکْلِ الْجَرَادِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِأَکْلِهِ ثُمَّ قَالَ ع إِنَّهُ نَثْرَةٌ (1)مِنْ حُوتٍ فِی الْبَحْرِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ عَلِیّاً ع قَالَ إِنَّ الْجَرَادَ وَ السَّمَکَ إِذَا خَرَجَ مِنَ الْمَاءِ فَهُوَ ذَکِیٌّ وَ الْأَرْضُ لِلْجَرَادِ مَصْیَدَةٌ وَ لِلسَّمَکِ قَدْ تَکُونُ أَیْضاً.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
مسعدة بن صدقه گويد: از امام صادق عليه السّلام درباره خوردن ملخ پرسيده شد.
فرمود: خوردن آن ايرادى ندارد.
آنگاه فرمود: ملخ، گونهاى از ماهى دريايى است.
سپس فرمود: على عليه السّلام فرمود: هرگاه ماهى و ملخ را از آب بيرون بياورند، تذكيه شده است و زمين، دام و تلۀ ملخ است. ماهى نيز همين حكم را دارد.
30070- 4- (3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَوْنِ بْنِ جَرِیرٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ هَارُونَ الثَّقَفِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع الْجَرَادُ ذَکِیٌّ فَکُلْهُ وَ أَمَّا مَا مَاتَ (4)فِی الْبَحْرِ فَلَا تَأْکُلْهُ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (5)وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ.
ترجمه:
از عمرو بن هارون ثقفی از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که ایشان فرمودند: امیرالمؤمنین علیهالسلام فرمودند: «ملخ ذکی (حلال) است، پس آن را بخور؛ اما چیزی که در دریا مرده است، آن را نخور.»
30071- 5- (6)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ السَّمَکِ یُشْوَی وَ هُوَ حَیٌّ قَالَ نَعَمْ لَا بَأْسَ بِهِ وَ سُئِلَ عَنِ الْجَرَادِ إِذَا کَانَ فِی قَرَاحٍ (7)فَیُحْرَقُ ذَلِکَ الْقَرَاحُ فَیُحْرَقُ ذَلِکَ الْجَرَادُ وَ یَنْضَجُ بِتِلْکَ النَّارِ
هَلْ یُؤْکَلُ قَالَ لَا.
ترجمه:
از عمار بن موسی از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که ایشان درباره ماهیای که زنده بریان میشود، پرسیده شد. امام فرمودند: «بله، اشکالی ندارد.» و از ایشان درباره ملخهایی که در قراح (محلی که آب از آن فروکش کرده) باشند و قراح را بسوزانند و ملخها نیز با آن آتش سوخته و پخته شوند، پرسیده شد.
آیا خوردن آن ملخها جایز است؟ امام فرمودند: «نه.»
30072- 6- (1)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْجَرَادِ یُشْوَی وَ هُوَ حَیٌّ قَالَ نَعَمْ لَا بَأْسَ بِهِ وَ عَنِ السَّمَکِ یُشْوَی وَ هُوَ حَیٌّ قَالَ نَعَمْ لَا بَأْسَ بِهِ.
ترجمه:
از عمار از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که گفت: از ایشان درباره ملخی که در حالی که زنده است بریان شود، پرسیدم. امام فرمودند: «بله، اشکالی ندارد.» و همچنین درباره ماهیای که زنده بریان شود پرسیدم. امام فرمودند: «بله، اشکالی ندارد.»
30073- 7- (2)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الَّذِی یُشْبِهُ الْجَرَادَ وَ هُوَ الَّذِی یُسَمَّی الدَّبَا (3)لَیْسَ لَهُ جَنَاحٌ یَطِیرُ بِهِ إِلَّا أَنَّهُ یَقْفِزُ قَفْزاً أَ یَحِلُّ أَکْلُهُ قَالَ لَا یُؤْکَلُ (4)ذَلِکَ لِأَنَّهُ مَسْخٌ وَ عَنِ الْمُهَرْجَلِ (5)فَقَالَ لَا یُؤْکَلُ لِأَنَّهُ مَسْخٌ لَیْسَ هُوَ مِنَ الْجَرَادِ.
ترجمه:
و با استناد از امام صادق علیهالسلام درباره چیزی که شبیه ملخ است و به «دبا» شناخته میشود، نقل شده است که این موجود بالی ندارد که با آن پرواز کند، اما به صورت جهشی حرکت میکند. آیا خوردن آن جایز است؟ امام فرمودند: «نه، این خورده نمیشود؛ زیرا مسخ شده است.»
و درباره «مهَرجل» نیز فرمودند: «این خورده نمیشود؛ زیرا مسخ شده است و جزء ملخها نیست.»
30074- 8- (6)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْمَدِینِیِّ وَ غَیْرِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْجَرَادُ ذَکِیٌّ حَیُّهُ وَ مَیِّتُهُ.
أَقُولُ: الذَّکِیُّ هُنَا بِمَعْنَی الطَّاهِرِ.
ترجمه:
از ابن ابی عمیر از عبدالله بن مغیره از مردی از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که ایشان فرمودند: «ملخ، چه زنده و چه مرده، ذکی (حلال) است.»
میگویم: واژه «ذکی» در اینجا به معنای «طاهر» (پاک) است.
30075- 9- (7)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ وَ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ کُلِّهِمْ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَذْکُرُ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع الْحِیتَانُ وَ الْجَرَادُ ذَکِیٌّ کُلُّهُ.
1) التهذیب 9- 80- 345، و أورد صدره فی الحدیث 4 من الباب 12 من الأطعمة المحرمة و قطعة منه فی الحدیث 1 من الباب 43 من أبواب الصید.
2) التهذیب 9- 82- 350.
3) الدبا- الجراد قبل أن یطیر، و قیل هو نوع آخر (هامش المخطوط)" لسان العرب 14- 248".
4) فی المصدر- یحل.
5) المهرجل- شبه الجراد (هامش المخطوط).
6) المحاسن- 480- 503، و أورده فی الحدیث 5 من الباب 31 من هذه الأبواب.
7) قرب الإسناد- 10.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
ترجمه:
از حماد بن عیسی نقل شده است که گفت: از امام صادق علیهالسلام شنیدم که از پدرش نقل میکرد و فرمود: علی علیهالسلام گفت: «تمام ماهیها و ملخها ذکی (حلال) هستند.»
(2)38 بَابُ حُکْمِ مَا یُوجَدُ مِنَ الْجِلْدِ وَ اللَّحْمِ فِی بِلَادِ الْمُسْلِمِینَ
ترجمه:
باب درباره حکم پوست و گوشتهایی که در سرزمینهای مسلمانان پیدا میشود.
30076- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ أَکْلِ الْجُبُنِّ وَ تَقْلِیدِ السَّیْفِ وَ فِیهِ الْکَیْمُخْتُ (4)وَ الْغِرَاءُ فَقَالَ لَا بَأْسَ مَا لَمْ تَعْلَمْ أَنَّهُ مَیْتَةٌ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از سماعه نقل شده است که گفت: از امام درباره خوردن پنیر و بستن شمشیر که در آن کیمخت (پوست دباغیشده) و غراء (چسب حیوانی) وجود دارد، پرسیدم. امام فرمودند: «اشکالی ندارد، تا زمانی که یقین نداشته باشی که از میته (مرده) است.»
30077- 2- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع سُئِلَ عَنْ سُفْرَةٍ وُجِدَتْ فِی الطَّرِیقِ مَطْرُوحَةً کَثِیرٌ لَحْمُهَا وَ خُبْزُهَا وَ جُبُنُّهَا وَ بَیْضُهَا وَ فِیهَا سِکِّینٌ فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یُقَوَّمُ مَا فِیهَا ثُمَّ یُؤْکَلُ لِأَنَّهُ یَفْسُدُ وَ لَیْسَ لَهُ بَقَاءٌ فَإِنْ جَاءَ طَالِبُهَا غَرِمُوا لَهُ الثَّمَنَ قِیلَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ لَا نَدْرِی سُفْرَةُ مُسْلِمٍ أَوْ سُفْرَةُ مَجُوسِیٍّ قَالَ هُمْ فِی سَعَةٍ حَتَّی یَعْلَمُوا.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ (7)
1) تقدم فی الحدیثین 6 و 8 من الباب 31 و فی الأحادیث 4 و 6 و 8 من الباب 32 من هذه الأبواب.
2) الباب 38 فیه حدیثان.
3) التهذیب 9- 78- 331، و الاستبصار 4- 90- 342، و أورده فی الحدیث 12 من الباب 50 من أبواب النجاسات، و فی الحدیث 5 من الباب 34 من أبواب الأطعمة المحرمة.
4) الکیمخت- جلد المیتة المملوح" مجمع البحرین 2- 441".
5) الفقیه 1- 265- 815 الا أنّه ترک ذکر الجبن.
6) الکافی 6- 297- 2، و أورده فی الحدیث 11 من الباب 50 من أبواب النجاسات و فی الحدیث 1 من الباب 23 من أبواب اللقطة.
7) المحاسن- 452- 365.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
ترجمه:
از سکونی از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که امیرالمؤمنین علی علیهالسلام درباره سفرهای که در راه افتاده و در آن مقدار زیادی گوشت، نان، پنیر، تخممرغ و یک چاقو وجود دارد، پرسیده شد. امیرالمؤمنین علیهالسلام فرمودند: «آنچه در سفره است، قیمتگذاری شود، سپس مصرف شود؛ زیرا فساد مییابد و قابل نگهداری نیست. اگر صاحب آن پیدا شود، قیمت آن را به وی پرداخت کنند.»
پرسیده شد: «ای امیرالمؤمنین، نمیدانیم که این سفره متعلق به مسلمانی است یا متعلق به مجوسی؟» امیرالمؤمنین علیهالسلام فرمودند: «آنها (مسلمانان) در راحتی هستند تا زمانی که یقین حاصل شود.»
(3)39 بَابُ أَنَّهُ یُکْرَهُ أَنْ تُعَرْقَبَ الدَّابَّةُ وَ إِنْ حَرَنَتْ فِی أَرْضِ الْعَدُوِّ بَلْ یُسْتَحَبُّ ذَبْحُهَا
ترجمه:
باب درباره اینکه کراهت دارد که پای حیوان بسته شود (مانند زمینگیر کردن حیوان) حتی اگر در زمین دشمن باشد؛ بلکه مستحب است که حیوان ذبح شود.
30078- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی (عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی) (5)عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا حَرَنَتْ عَلَی أَحَدِکُمْ دَابَّتُهُ یَعْنِی إِذَا قَامَتْ فِی أَرْضِ الْعَدُوِّ (6)فَلْیَذْبَحْهَا وَ لَا یُعَرْقِبْهَا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْجِهَادِ (7).
ترجمه:
از اسماعیل بن ابی زیاد از جعفر از پدرش از اجدادش علیهمالسلام نقل شده است که رسول خدا صلیالله علیه و آله فرمودند: «اگر یکی از شما دابه (حیوان) او در زمین دشمن متوقف شد (حرکت نکرد)، آن را ذبح کند و پای آن را نبندد (یعنی آن را زمینگیر نکند).»
(8)40 بَابُ أَنَّهُ یُکْرَهُ أَنْ یَذْبَحَ بِیَدِهِ مَا رَبَّاهُ مِنَ النَّعَمِ
ترجمه:
باب درباره اینکه کراهت دارد کسی به دست خود حیوانی را که پرورش داده است، ذبح کند
30079- 1- (9)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْمُبَارَکِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ
1) تقدم فی الباب 50 من أبواب النجاسات.
2) یأتی فی الباب 23 من أبواب اللقطة.
3) الباب 39 فیه حدیث واحد.
4) 4 التهذیب 9- 82- 351، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 52 من أبواب أحکام الدوابّ.
5) لیس فی المصدر.
6) فی المصدر زیادة- فی سبیل اللّه.
7) تقدم فی الحدیث 3 من الباب 15 من أبواب جهاد العدو، و فی الباب 52 من أبواب أحکام الدوابّ.
8) الباب 40 فیه حدیثان.
9) التهذیب 9- 83- 352، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 61 من هذه الأبواب.
مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ کَانَ عِنْدِی کَبْشٌ سَمَّنْتُهُ لِأُضَحِّیَ بِهِ فَلَمَّا أَخَذْتُهُ وَ أَضْجَعْتُهُ نَظَرَ إِلَیَّ فَرَحِمْتُهُ وَ رَقَقْتُ لَهُ (1)ثُمَّ إِنِّی ذَبَحْتُهُ قَالَ فَقَالَ مَا کُنْتُ أُحِبُّ لَکَ أَنْ تَفْعَلَ لَا تُرَبِّیَنَّ شَیْئاً مِنْ هَذَا ثُمَّ تَذْبَحُهُ.
ترجمه:
از محمد بن فضیل از امام کاظم علیهالسلام نقل شده است که گفت: به ایشان عرض کردم: «گوسفندی داشتم که آن را برای قربانی چاق کرده بودم. وقتی آن را گرفتم و خواباندم، به من نگاهی کرد و من بر او رحم کردم و دلم برایش نرم شد، اما در نهایت او را ذبح کردم.»
ایشان فرمودند: «دوست نداشتم که این کار را انجام دهی. چیزی را پرورش نده که بعداً خودت آن را ذبح کنی.»
30080- 2- (2)وَ عَنْهُ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ زُرْقَانَ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَاصِمٍ عَنْ أَبِی الصَّحَارِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ الرَّجُلُ یَعْلِفُ الشَّاةَ وَ الشَّاتَیْنِ لِیُضَحِّیَ بِهَا (3)قَالَ لَا أُحِبُّ ذَلِکَ قُلْتُ فَالرَّجُلُ یَشْتَرِی الْجَمَلَ أَوِ الشَّاةَ فَیَتَسَاقَطُ عَلَفُهُ مِنْ هَاهُنَا وَ هَاهُنَا فَیَجِیءُ الْوَقْتُ وَ قَدْ سَمِنَ فَیَذْبَحُهُ فَقَالَ لَا وَ لَکِنْ إِذَا کَانَ ذَلِکَ الْوَقْتُ فَلْیَدْخُلْ سُوقَ الْمُسْلِمِینَ وَ لْیَشْتَرِ مِنْهَا وَ یَذْبَحُهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْحَجِّ (4).
ترجمه:
از ابی صحاری از امام صادق علیهالسلام نقل شده است که گفت: به ایشان عرض کردم: «مردی گوسفند یا دو گوسفند را برای قربانی تغذیه میکند. آیا این کار پسندیده است؟» امام فرمودند: «من این کار را دوست ندارم.»
گفتم: «مردی شتر یا گوسفندی را میخرد و علوفهاش از این طرف و آن طرف میریزد و هنگام قربانی کردن آن، حیوان چاق شده است. آیا میتواند آن را ذبح کند؟» امام فرمودند: «نه، ولی هنگامی که زمان قربانی فرا رسید، به بازار مسلمانان برود و از آنجا حیوانی بخرد و ذبح کند.»
(5)41 بَابُ اسْتِحْبَابِ ذَبْحِ مَا یُذْبَحُ وَ نَحْرِ مَا یُنْحَرُ مِنَ الْحَیَوَانَاتِ الْمَأْکُولَةِ اللَّحِمِ وَ إِطْعَامِهِ النَّاسَ
ترجمه:
باب درباره استحباب ذبح حیواناتی که نیاز به ذبح دارند و نحر (ذبح خاص) حیواناتی که نحر میشوند، از حیواناتی که گوشت آنها خورده میشود، و نیز استحباب اطعام مردم از این گوشت.
30081- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ ابْنِ فَضَّالٍ جَمِیعاً عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یُحِبُّ إِطْعَامَ الطَّعَامِ وَ إِرَاقَةَ الدِّمَاءِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
ترجمه:
از زراره از امام باقر علیهالسلام نقل شده است که ایشان فرمودند: «همانا خداوند عزّ و جلّ اطعام طعام (غذا دادن به دیگران) و ریختن خونها (ذبح حیوانات برای قربانی و اطعام) را دوست دارد.»
(3)42 بَابُ أَنَّهُ لَا یَنْبَغِی أَنْ یَنْفُخَ اللَّحَّامُ فِی اللَّحْمِ
ترجمه:
باب درباره اینکه شایسته نیست قصاب (فروشنده گوشت) در گوشت بدمد (به آن فوت کند)
30082- 1- (4)إِبْرَاهِیمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِیُّ فِی کِتَابِ الْغَارَاتِ عَنْ بَشِیرِ بْنِ خَیْثَمَةَ الْمُرَادِیِّ عَنْ عَبْدِ الْقُدُّوسِ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ عَنِ الْحَارِثِ (5)عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ دَخَلَ السُّوقَ فَقَالَ یَا مَعْشَرَ اللَّحَّامِینَ مَنْ نَفَخَ مِنْکُمْ فِی اللَّحْمِ فَلَیْسَ مِنَّا الْحَدِیثَ.
ترجمه:
از حارث از علی علیهالسلام نقل شده است که ایشان وارد بازار شدند و فرمودند: «ای گروه قصابها، کسی که از شما در گوشت بدمد (فوت کند)، از ما نیست.»
(1)1 بَابُ تَحْرِیمِ الْمَیْتَةِ وَ الدَّمِ وَ لَحْمِ الْخِنْزِیرِ وَ الْخَمْرِ وَ إِبَاحَتِهَا عِنْدَ الضَّرُورَةِ بِقَدْرِ الْبُلْغَةِ
ترجمه:
باب درباره تحریم میته (حیوان مرده)، خون، گوشت خوک و شراب، و جواز استفاده از آنها در مواقع ضرورت به اندازهای که نیاز برطرف شود.
30083- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ (3)عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَخْبِرْنِی جَعَلَنِیَ اللَّهُ فِدَاکَ لِمَ حَرَّمَ اللَّهُ الْخَمْرَ وَ الْمَیْتَةَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِیرِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لَمْ یُحَرِّمْ ذَلِکَ عَلَی
عِبَادِهِ وَ أَحَلَّ لَهُمْ مَا سِوَاهُ (1)مِنْ رَغْبَةٍ مِنْهُ فِیمَا (حَرَّمَ عَلَیْهِمْ) (2)وَ لَا زُهْدٍ فِیمَا (أَحَلَّ لَهُمْ) (3)وَ لَکِنَّهُ خَلَقَ الْخَلْقَ (فَعَلِمَ) (4)مَا تَقُومُ بِهِ أَبْدَانُهُمْ وَ مَا یُصْلِحُهُمْ فَأَحَلَّهُ لَهُمْ وَ أَبَاحَهُ تَفَضُّلًا مِنْهُ عَلَیْهِمْ بِهِ لِمَصْلَحَتِهِمْ وَ عَلِمَ مَا یَضُرُّهُمْ فَنَهَاهُمْ عَنْهُ وَ حَرَّمَهُ عَلَیْهِمْ ثُمَّ أَبَاحَهُ لِلْمُضْطَرِّ وَ أَحَلَّهُ لَهُ فِی الْوَقْتِ الَّذِی لَا (5)یَقُومُ بَدَنُهُ إِلَّا بِهِ فَأَمَرَهُ أَنْ یَنَالَ مِنْهُ بِقَدْرِ الْبُلْغَةِ لَا غَیْرِ ذَلِکَ ثُمَّ قَالَ أَمَّا الْمَیْتَةُ فَإِنَّهُ لَا یُدْمِنُهَا (6)أَحَدٌ إِلَّا ضَعُفَ بَدَنُهُ وَ نَحَلَ جِسْمُهُ (7)وَ وَهَنَتْ قُوَّتُهُ وَ انْقَطَعَ نَسْلُهُ وَ لَا یَمُوتُ آکِلُ الْمَیْتَةِ إِلَّا فَجْأَةً وَ أَمَّا الدَّمُ فَإِنَّهُ یُورِثُ أَکْلُهُ الْمَاءَ الْأَصْفَرَ (وَ یُبْخِرُ الْفَمَ وَ یُنَتِّنُ الرِّیحَ وَ یُسِیءُ الْخُلُقَ) (8)وَ یُورِثُ الْکَلَبَ وَ الْقَسْوَةَ فِی الْقَلْبِ وَ قِلَّةَ الرَّأْفَةِ وَ الرَّحْمَةِ حَتَّی لَا یُؤْمَنُ أَنْ یَقْتُلَ وَلَدَهُ وَ وَالِدَیْهِ وَ لَا یُؤْمَنُ عَلَی حَمِیمِهِ وَ لَا یُؤْمَنُ عَلَی مَنْ یَصْحَبُهُ وَ أَمَّا لَحْمُ الْخِنْزِیرِ فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی مَسَخَ قَوْماً فِی صُوَرٍ شَتَّی مِثْلِ الْخِنْزِیرِ وَ الْقِرْدِ وَ الدُّبِّ (وَ مَا کَانَ مِنَ الْمُسُوخِ) (9)ثُمَّ نَهَی عَنْ أَکْلِهِ لِلْمَثُلَةِ لِکَیْلَا یَنْتَفِعَ النَّاسُ (بِهِ وَ لَا یَسْتَخِفُّوا بِعُقُوبَتِهِ) (10)وَ أَمَّا الْخَمْرُ فَإِنَّهُ حَرَّمَهَا لِفِعْلِهَا وَ فَسَادِهَا وَ قَالَ مُدْمِنُ الْخَمْرِ کَعَابِدِ وَثَنٍ یُورِثُهُ الِارْتِعَاشَ وَ یَذْهَبُ بِنُورِهِ وَ یَهْدِمُ مُرُوءَتَهُ وَ یَحْمِلُهُ عَلَی أَنْ یَجْسُرَ عَلَی الْمَحَارِمِ مِنْ سَفْکِ الدِّمَاءِ وَ رُکُوبِ الزِّنَا وَ لَا یُؤْمَنُ إِذَا سَکِرَ أَنْ یَثِبَ عَلَی حَرَمِهِ وَ هُوَ لَا
1) فی العلل- سوی ذلک (هامش المخطوط).
2) فی الفقیه- أحل لهم (هامش المخطوط).
3) فی الفقیه- حرم علیهم (هامش المخطوط).
4) فی المصدر- و علم عزّ و جلّ.
5) فی نسخة- لیس (هامش المخطوط).
6) فی نسخة- لم ینل منها (هامش المخطوط).
7) " و نحل جسمه" لیس فی یه.
8) لیس فی الفقیه (هامش المخطوط).
9) لیس فی الفقیه (هامش المخطوط).
10) فی المصدر- بها و لا یستخف بعقوبتها.
یَعْقِلُ ذَلِکَ وَ الْخَمْرُ لَا یَزْدَادُ شَارِبُهَا إِلَّا کُلَّ شَرٍّ (1).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع (2)
وَ رَوَاهُ فِی الْأَمَالِی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ ابْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع نَحْوَهُ (3)وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ بَعْضِ رِجَالِهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع (4)
وَ رَوَاهُ فِیهِ أَیْضاً عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع (5)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَالِمٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ (6)
وَ رَوَاهُ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (7)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ (مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی) (1)عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
از مفضل بن عمر نقل شده است که گفت: به امام صادق علیهالسلام عرض کردم: «خدا مرا فدایت گرداند، به من بگو چرا خداوند شراب، میته (حیوان مرده)، خون و گوشت خوک را حرام کرده است؟» امام فرمودند: «همانا خداوند تبارک و تعالی این موارد را بر بندگانش حرام نکرده و غیر از اینها را حلال نساخته از روی بیمیلی نسبت به آنچه حرام کرده یا علاقه به آنچه حلال ساخته؛ بلکه او مخلوقات را آفریده و میداند چه چیز برای بدنهایشان مفید و چه چیز برای آنان مضر است. بنابراین، آنچه برایشان مفید است را حلال کرده و از روی فضل خود آن را برای آنان مباح قرار داده و آنچه مضر است را از آنها دور کرده و حرام نموده است. سپس در موارد ضرورت، آن را برای کسی که بدنش جز با آن باقی نمیماند، مباح ساخته است؛ اما به اندازه نیاز و نه بیشتر.»
امام ادامه دادند: «اما میته، هیچکس مداوم آن را نمیخورد مگر اینکه بدنش ضعیف، جسمش لاغر، قدرتش سست و نسلش قطع میشود، و کسی که میته بخورد جز بهصورت ناگهانی نمیمیرد.
اما خون، خوردن آن موجب ایجاد بیماری (آب زرد) میشود، دهان را بدبو کرده، بوی بدن را متعفن میکند، اخلاق را فاسد کرده و باعث قساوت قلب، کمبود محبت و رحمت میشود؛ تا جایی که ممکن است به فرزند، والدین، نزدیکان و همراهانش آسیب برساند.
اما گوشت خوک، خداوند تبارک و تعالی گروهی را بهشکلهای مختلفی مانند خوک، میمون و خرس مسخ کرده و خوردن گوشت خوک را برای عبرت دیگران ممنوع کرده است تا مردم از عذاب خداوند بهره نبرند و آن را سبک نشمارند.
اما شراب، بهدلیل اثرات ویرانگر و فسادآور آن حرام شده است. امام فرمودند: کسی که به نوشیدن شراب عادت کند، همانند عبادتکننده بت است. شراب باعث لرزش بدن، از بین رفتن نور عقل، هدم مروت (شرافت انسانی) و انجام اعمال حرام ازجمله ریختن خون و زنا میشود. کسی که مست میشود حتی ممکن است به حرمتهای خود تجاوز کند درحالیکه عقلش کار نمیکند. و شراب، جز بدی چیزی برای نوشندهاش بههمراه ندارد.»
30084- 2- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ فَضَالَةَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ وَ جَمِیلٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَا حَرَّمَ اللَّهُ فِی الْقُرْآنِ مِنْ دَابَّةٍ إِلَّا الْخِنْزِیرَ وَ لَکِنَّهُ النَّکَرَةُ.
ترجمه:
از زراره از امام باقر علیهالسلام نقل شده است که ایشان فرمودند: «خداوند در قرآن از میان حیوانات فقط خوک را حرام کرده است؛ اما [دلیل آن] ناشایستگی و پلیدی آن است.»
30085- 3- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الرِّضَا ع فِیمَا کَتَبَ إِلَیْهِ مِنْ جَوَابِ مَسَائِلِهِ وَ حَرَّمَ الْخِنْزِیرَ لِأَنَّهُ مُشَوَّهٌ جَعَلَهُ اللَّهُ عِظَةً لِلْخَلْقِ وَ عِبْرَةً وَ تَخْوِیفاً وَ دَلِیلًا عَلَی مَا مُسِخَ عَلَی خِلْقَتِهِ لِأَنَّ غِذَاءَهُ أَقْذَرُ الْأَقْذَارِ مَعَ عِلَلٍ کَثِیرَةٍ وَ کَذَلِکَ حَرَّمَ الْقِرْدَ لِأَنَّهُ مُسِخَ مِثْلَ الْخِنْزِیرِ وَ جُعِلَ عِظَةً وَ عِبْرَةً لِلْخَلْقِ وَ دَلِیلًا عَلَی مَا مُسِخَ عَلَی خِلْقَتِهِ وَ صُورَتِهِ وَ جَعَلَ فِیهِ شِبْهاً مِنَ الْإِنْسَانِ لِیَدُلَّ عَلَی أَنَّهُ مِنَ الْخَلْقِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ حُرِّمَتِ الْمَیْتَةُ لِمَا فِیهَا مِنْ فَسَادِ الْأَبْدَانِ وَ الْآفَةِ وَ لِمَا أَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ یَجْعَلَ تَسْمِیَتَهُ سَبَباً لِلتَّحْلِیلِ وَ فَرْقاً بَیْنَ الْحَلَالِ وَ الْحَرَامِ وَ حَرَّمَ اللَّهُ الدَّمَ کَتَحْرِیمِ الْمَیْتَةِ لِمَا فِیهِ مِنْ فَسَادِ الْأَبْدَانِ وَ أَنَّهُ یُورِثُ الْمَاءَ الْأَصْفَرَ وَ یُبْخِرُ الْفَمَ وَ یُنَتِّنُ الرِّیحَ وَ یُسِیءُ الْخُلُقَ وَ یُورِثُ قَسَاوَةَ الْقَلْبِ وَ قِلَّةَ الرَّأْفَةِ وَ الرَّحْمَةِ حَتَّی لَا یُؤْمَنُ أَنْ یَقْتُلَ وَلَدَهُ وَ وَالِدَهُ وَ صَاحِبَهُ.
ترجمه:
از محمد بن سنان از امام رضا علیهالسلام نقل شده است که در پاسخ به مسائل وی نوشتند: «خوک به دلیل اینکه موجودی مشوه (ناقص و زشت) است، حرام شده است. خداوند آن را برای عبرت و ترساندن خلق و دلیلی بر آنچه به شکل آن مسخ شده است، قرار داده است؛ زیرا غذای آن از پلیدترین پلیدیهاست و دلایل بسیاری برای این حکم وجود دارد. همچنین، میمون نیز به دلیل اینکه مانند خوک مسخ شده است، حرام شده و برای عبرت و دلیلی بر آنچه به شکل آن مسخ شده است، قرار داده شده است. خداوند در آن شباهتی به انسان قرار داده است تا نشان دهد که از مخلوقات مورد غضب الهی است.»
امام ادامه دادند: «میته (حیوان مرده) به دلیل فساد بدنها و آسیبهایی که دارد، حرام شده است. همچنین، خداوند خواسته است که نامگذاری آن سبب تمایز بین حلال و حرام باشد. خون نیز مانند میته به دلیل فساد بدنها حرام شده است؛ زیرا باعث ایجاد بیماری، بدبویی دهان، تعفن بدن، بدخلقی، قساوت قلب و کمبود محبت و رحمت میشود، تا جایی که ممکن است فرد به فرزند، والدین و همراهانش آسیب برساند.»
30086- 4- (1)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَالِمٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع لِمَ حَرَّمَ اللَّهُ لَحْمَ الْخِنْزِیرِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ مَسَخَ قَوْماً فِی صُوَرٍ شَتَّی مِثْلَ الْخِنْزِیرِ وَ الْقِرْدِ وَ الدُّبِّ ثُمَّ نَهَی عَنْ أَکْلِ الْمَثُلَةِ لِکَیْلَا یَنْتَفِعَ النَّاسُ (2)وَ لَا یَسْتَخِفَّ بِعُقُوبَتِهِ.
ترجمه:
مفضل بن عمر روایت میکند که به امام صادق علیهالسلام عرض کردم: چرا خداوند گوشت خوک را حرام کرده است؟ ایشان فرمودند: خداوند قومی را به صورتهای گوناگون مانند خوک، میمون و خرس مسخ کرد، سپس خوردن این موجودات را نهی کرد تا مردم از عقوبت الهی بهرهمند نشوند و آن را بیاهمیت تلقی نکنند.
30087- 5- (3)أَحْمَدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ الطَّبْرِسِیُّ فِی الْإِحْتِجَاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ زِنْدِیقاً قَالَ لَهُ لِمَ حَرَّمَ اللَّهُ الدَّمَ الْمَسْفُوحَ قَالَ لِأَنَّهُ یُورِثُ الْقَسَاوَةَ وَ یَسْلُبُ الْفُؤَادَ الرَّحْمَةَ وَ یَعْفِنُ الْبَدَنَ وَ یُغَیِّرُ اللَّوْنَ وَ أَکْثَرُ مَا یُصِیبُ الْإِنْسَانَ الْجُذَامُ یَکُونُ مِنْ أَکْلِ الدَّمِ قَالَ فَأَکْلُ الْغُدَدِ قَالَ یُورِثُ الْجُذَامَ قَالَ فَالْمَیْتَةُ لِمَ حَرَّمَهَا قَالَ فَرْقاً بَیْنَهَا وَ بَیْنَ مَا ذُکِرَ (4)اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهِ وَ الْمَیْتَةُ قَدْ جَمَدَ فِیهَا الدَّمُ وَ تَرْجِعُ (5)إِلَی بَدَنِهَا فَلَحْمُهَا ثَقِیلٌ غَیْرُ مَرِیءٍ لِأَنَّهَا یُؤْکَلُ لَحْمُهَا بِدَمِهَا الْحَدِیثَ.
ترجمه:
احمد بن علی بن ابیطالب طبرسی در کتاب «الاحتجاج» از امام صادق علیهالسلام نقل کرده که زندیقی از ایشان پرسید: چرا خداوند خون جاری را حرام کرده است؟ امام فرمودند: زیرا خوردن خون، سختدلی به همراه میآورد و دل را از رحمت خالی میکند، بدن را فاسد میسازد و رنگ را تغییر میدهد و بسیاری از بیماریها، از جمله جذام، ناشی از خوردن خون است.
او سپس پرسید: خوردن غدد چه حکمی دارد؟ امام فرمودند: خوردن غدد باعث جذام میشود. زندیق پرسید: چرا مردار حرام شده است؟ امام فرمودند: به دلیل تفاوت میان آن و چیزی که نام خدا بر آن برده شده است. در مردار، خون درون بدن منعقد شده و به اعضای بدن برگشته است. بنابراین، گوشت مردار سنگین و غیرقابل هضم است؛ زیرا با خونش خورده میشود.
30088- 6- (6)عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِیَاثٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَا حَفْصُ مَا أَنْزَلْتُ (7)الدُّنْیَا مِنْ نَفْسِی إِلَّا بِمَنْزِلَةِ الْمَیْتَةِ إِذَا اضْطُرِرْتُ إِلَیْهَا أَکَلْتُ مِنْهَا الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
ترجمه:
حفص بن غیاث از امام صادق علیهالسلام نقل میکند که ایشان فرمودند: ای حفص! من دنیا را در نزد خود جز به منزله مردار قرار ندادهام که تنها در حالت اضطرار از آن بخورم.
(3)2 بَابُ تَحْرِیمِ لُحُومِ الْمُسُوخِ وَ بَیْضِهَا مِنْ جَمِیعِ أَجْنَاسِهَا وَ تَحْرِیمِ لُحُومِ النَّاسِ
ترجمه:
باب: تحریم گوشتهای حیوانات مسخشده و تخمهای آنها از تمامی انواع، و تحریم گوشت انسانها.
30089- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ أَکْلِ الضَّبِّ فَقَالَ إِنَّ الضَّبَّ وَ الْفَأْرَةَ وَ الْقِرَدَةَ وَ الْخَنَازِیرَ مُسُوخٌ.
ترجمه:
حلبی از امام صادق علیهالسلام روایت میکند که ایشان فرمودند: از ایشان درباره خوردن گوشت مارمولک (ضب) پرسیدم، ایشان فرمودند: مارمولک، موش، میمون و خوک حیوانات مسخشده هستند.
30090- 2- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع أَ یَحِلُّ أَکْلُ لَحْمِ الْفِیلِ فَقَالَ لَا فَقُلْتُ لِمَ قَالَ لِأَنَّهُ مَثُلَةٌ وَ قَدْ حَرَّمَ اللَّهُ لُحُومَ الْأَمْسَاخِ وَ لَحْمَ مَا مُثِّلَ بِهِ فِی صُوَرِهَا.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْلَمَ
1) تقدم فی الحدیث 1 من الباب 48 من أبواب جهاد العدو، و فی الباب 5 من أبواب ما یحرم بالنسب، و فی الحدیث 3 من الباب 1 من أبواب ما یحرم بالمصاهرة، و فی الحدیث 1 من الباب 2 من أبواب ما یحرم بالکفر، و فی الحدیث 6 من الباب 76 من أبواب أحکام الأولاد، و فی الباب 19، و فی الحدیث 4 من الباب 28، و فی البابین 30 و 34 من أبواب الذبائح.
2) یأتی فی الباب 2، و فی الأحادیث 2 و 5 و 6 و 19 من الباب 9، و فی البابین 50 و 54، و فی الحدیث 1 من الباب 55، و فی الباب 56، و فی الحدیث 11 من الباب 58، و فی الحدیثین 1 و 2 من الباب 59، و فی الباب 66 من هذه الأبواب، و فی الحدیث 6 من الباب 1 من أبواب الأطعمة المباحة.
3) الباب 2 فیه 21 حدیثا.
4) الکافی 6- 245- 5، التهذیب 9- 39- 163.
5) الکافی 6- 245- 4.
عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ خَالِدٍ مِثْلَهُ (1)وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْلَمَ وَ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْلَمَ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
حسین بن خالد روایت میکند که به امام کاظم علیهالسلام عرض کردم: آیا خوردن گوشت فیل جایز است؟ امام فرمودند: خیر. پرسیدم: چرا؟ ایشان پاسخ دادند: زیرا فیل از جمله حیوانات مسخشده است و خداوند گوشت حیوانات مسخشده و گوشت آنچه به صورت مسخشده خلق شده، را حرام کرده است.
30091- 3- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ حَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ الْمُسُوخَ جَمِیعاً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ سَمَاعَةَ عَنِ الرِّضَا ع مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
سماعه بن مهران از امام صادق علیهالسلام نقل میکند که در حدیثی فرمودند: خداوند و پیامبرش تمامی حیوانات مسخشده را حرام کردهاند.
30092- 4- (6)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی سَهْلٍ الْقُرَشِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ لَحْمِ الْکَلْبِ فَقَالَ هُوَ مَسْخٌ قُلْتُ هُوَ حَرَامٌ قَالَ هُوَ نَجَسٌ أُعِیدُهَا (7)ثَلَاثَ مَرَّاتٍ کُلَّ ذَلِکَ یَقُولُ هُوَ نَجَسٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (8).
ترجمه:
ابو سهل قرشی روایت میکند که از امام صادق علیهالسلام درباره خوردن گوشت سگ پرسیدم. ایشان فرمودند: سگ حیوانی مسخشده است. گفتم: آیا حرام است؟ فرمودند: نجس است. این سؤال را سه بار تکرار کردم و هر بار ایشان فرمودند: نجس است.
1) علل الشرائع- 485- 5.
2) التهذیب 9- 39- 165.
3) المحاسن 335- 106 و المحاسن 472- 469.
4) الکافی 6- 247- 1، و أورد صدره فی الحدیث 3 من الباب 3، و قطعة منه فی الحدیث 3 من الباب 18، و فی الحدیث 2 من الباب 19 من هذه الأبواب.
5) التهذیب 9- 16- 65.
6) الکافی 6- 245- 6، و أورده فی الحدیث 10 من الباب 12 من أبواب النجاسات.
7) فی المصدر زیادة- علیه.
8) التهذیب 9- 39- 164.
30093- 5- (1)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ سُلَیْمَانَ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: الطَّاوُسُ لَا یَحِلُّ أَکْلُهُ وَ لَا بَیْضُهُ.
ترجمه:
سلیمان جعفری از امام رضا علیهالسلام نقل میکند که فرمودند: طاووس و تخم آن حلال نیست.
30094- 6- (2)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: الطَّاوُسُ مَسْخٌ کَانَ رَجُلًا جَمِیلًا فَکَابَرَ امْرَأَةَ رَجُلٍ مُؤْمِنٍ تُحِبُّهُ فَوَقَعَ بِهَا ثُمَّ رَاسَلَتْهُ بَعْدُ فَمَسَخَهُمَا اللَّهُ طَاوُسَیْنِ أُنْثَی وَ ذَکَراً فَلَا تَأْکُلْ لَحْمَهُ وَ لَا بَیْضَهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
با همان اسناد به نقل از امام رضا علیهالسلام آمده است که فرمودند: طاووس، حیوانی مسخشده است. او مردی زیبا بود که با زنِ مردی مؤمن که او را دوست داشت، به زور رفتار کرد و با او رابطه برقرار کرد. سپس آن زن پس از آن به او پیام داد، و خداوند هر دو را به صورت دو طاووس، یکی ماده و دیگری نر، مسخ کرد. پس گوشت و تخم آن را نخورید.
30095- 7- (4)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: الْفِیلُ مَسْخٌ کَانَ مَلِکاً زَنَّاءً وَ الذِّئْبُ (5)مَسْخٌ کَانَ أَعْرَابِیّاً دَیُّوثاً وَ الْأَرْنَبُ مَسْخٌ کَانَتِ امْرَأَةً تَخُونُ زَوْجَهَا وَ لَا تَغْتَسِلُ مِنْ حَیْضِهَا وَ الْوَطْوَاطُ مَسْخٌ کَانَ یَسْرِقُ تُمُورَ النَّاسِ وَ الْقِرَدَةُ وَ الْخَنَازِیرُ قَوْمٌ مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ- اعْتَدَوْا فِی السَّبْتِ- وَ الْجِرِّیثُ وَ الضَّبُّ فِرْقَةٌ مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ- لَمْ یُؤْمِنُوا حَیْثُ نَزَلَتِ الْمَائِدَةُ عَلَی عِیسَی ابْنِ مَرْیَمَ- فَتَاهُوا فَوَقَعَتْ فِرْقَةٌ فِی الْبَحْرِ وَ فِرْقَةٌ فِی الْبَرِّ وَ الْفَأْرَةُ وَ هِیَ الْفُوَیْسِقَةُ وَ الْعَقْرَبُ کَانَ نَمَّاماً وَ الدُّبُّ وَ الْوَزَغُ وَ الزُّنْبُورُ کَانَ لَحَّاماً یَسْرِقُ فِی الْمِیزَانِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلَّانٍ عَنْ أَبِی
الْحَسَنِ ع نَحْوَهُ (1)وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
محمد بن حسن اشعری از امام رضا علیهالسلام نقل کرده است که فرمودند: فیل حیوانی مسخشده است که پادشاهی زناکار بود. گرگ حیوانی مسخشده است که مردی عرب و دیوث بود. خرگوش زنی بود که به شوهرش خیانت میکرد و از حیض خود غسل نمیکرد. خفاش نیز مسخشدهای است که خرمای مردم را میدزدید. میمونها و خوکها گروهی از بنیاسرائیل بودند که در روز شنبه تعدی کردند. مارماهی و مارمولک نیز گروهی از بنیاسرائیل بودند که زمانی که مائده بر عیسی بن مریم نازل شد، ایمان نیاوردند. بخشی از آنان در دریا و بخشی در خشکی دچار عذاب شدند. موش که همان حیوان فاسق (فویسقه) است، عقرب که سخنچین بود، خرس، سوسمار، و زنبور نیز از جمله مسخشدگان هستند. زنبور قصابی بود که در وزن تقلب میکرد
30096- 8- (3)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ الْکَلْبِیِّ النَّسَّابَةِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْجِرِّیِّ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ مَسَخَ طَائِفَةً مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ- فَمَا أَخَذَ مِنْهُمْ بَحْراً فَهُوَ الْجِرِّیُّ وَ الزِّمِّیرُ وَ الْمَارْمَاهِی وَ مَا سِوَی ذَلِکَ وَ مَا أَخَذَ مِنْهُمْ بَرّاً فَالْقِرَدَةُ وَ الْخَنَازِیرُ وَ الْوَبْرُ (4)وَ الْوَرَلُ (5)وَ مَا سِوَی ذَلِکَ.
ترجمه:
کلبی نسابه روایت میکند که از امام صادق علیهالسلام درباره ماهی مارماهی (جری) پرسیدم. ایشان فرمودند: خداوند گروهی از بنیاسرائیل را مسخ کرد، بنابراین آنچه از آنان در دریا مسخ شده، شامل جری، زمیر، مارماهی و سایر حیوانات مشابه است. و آنچه از آنان در خشکی مسخ شده، شامل میمونها، خوکها، وبر (نوعی حیوان شبیه خرگوش)، و ورل (مارمولک بزرگ) و سایر حیوانات مشابه است.
30097- 9- (6)وَ عَنْهُ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بِسْطَامَ بْنِ مُرَّةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ حَسَّانَ عَنِ الْهَیْثَمِ بْنِ وَاقِدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ الْعَبْدِیِّ عَنْ أَبِی هَارُونَ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص مَکَثَ بِمَکَّةَ یَوْماً وَ لَیْلَةً یَطْوِی ثُمَّ خَرَجَ وَ خَرَجْتُ مَعَهُ فَمَرَّ بِرِفْقَةٍ جُلُوسٍ یَتَغَدَّوْنَ فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ الْغَدَاءَ فَقَالَ نَعَمْ فَجَلَسَ وَ تَنَاوَلَ رَغِیفاً فَصَدَعَ نِصْفَهُ ثُمَّ نَظَرَ إِلَی أُدْمِهِمْ فَقَالَ مَا أُدْمُکُمْ هَذَا فَقَالُوا الْجِرِّیثُ (7)یَا رَسُولَ اللَّهِ- فَرَمَی بِالْکِسْرَةِ (8)وَ قَامَ
1) علل الشرائع 485- 1.
2) التهذیب 9- 39- 166.
3) الکافی 6- 221- 12، و أورد قطعة منه فی الحدیث 2 من الباب 2 من أبواب الماء المضاف، و فی الحدیث 5 من الباب 29 من أبواب مقدمات الطلاق، و أورده بإسناد آخر فی الحدیث 5 من الباب 9 من هذه الأبواب.
4) الوبر- حیوان أصغر من القط لا ذنب له" حیاة الحیوان 2- 391".
5) الورل- دابة علی خلقة الضب، أکبر منه .. و هو من جنس الوزغ" حیاة الحیوان 2- 396".
6) الکافی 6- 243- 1.
7) الجریث- نوع من السمک" الصحاح 1- 277".
8) فی المصدر زیادة- من یده.
وَ لَحِقْتُهُ ثُمَّ غَشِینَا رِفْقَةً أُخْرَی یَتَغَدَّوْنَ فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ الْغَدَاءَ فَقَالَ نَعَمْ وَ جَلَسَ وَ تَنَاوَلَ کِسْرَةً فَنَظَرَ إِلَی أُدْمِ الْقَوْمِ فَقَالَ مَا أُدْمُکُمْ هَذَا قَالُوا ضَبٌّ یَا رَسُولَ اللَّهِ ص- فَرَمَی بِالْکِسْرَةِ وَ قَامَ وَ تَبِعْتُهُ فَمَرَرْنَا بِأَصْلِ الصَّفَا- فَإِذَا قُدُورٌ تَغْلِی فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ- لَوْ عَرَّجْتَ عَلَیْنَا حَتَّی تُدْرِکَ قُدُورُنَا قَالَ لَهُمْ وَ مَا فِی قُدُورِکُمْ قَالَ حُمُرٌ لَنَا کُنَّا نَرْکَبُهَا فَقَامَتْ فَذَبَحْنَاهَا فَدَنَا رَسُولُ اللَّهِ ص مِنَ الْقُدُورِ فَأَکْفَاهَا بِرِجْلِهِ ثُمَّ انْطَلَقَ وَ دَعَانِی فَقَالَ لِی ادْعُ بِلَالًا فَلَمَّا جِئْتُهُ بِبِلَالٍ- قَالَ یَا بِلَالُ اصْعَدْ أَبَا قُبَیْسٍ فَنَادِ عَلَیْهِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص حَرَّمَ الْجِرِّیَّ وَ الضَّبَّ وَ الْحُمُرَ الْأَهْلِیَّةَ أَلَا فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ لَا تَأْکُلُوا مِنَ السَّمَکِ إِلَّا مَا کَانَ لَهُ قِشْرٌ وَ مَعَ الْقِشْرِ فُلُوسٌفَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی مَسَخَ سَبْعَمِائَةِ أُمَّةٍ عَصَوُا الْأَوْصِیَاءَ بَعْدَ الرُّسُلِ فَأَخَذَ أَرْبَعُمِائَةِ أُمَّةٍ مِنْهُمْ بَرّاً وَ ثَلَاثُمِائَةٍ بَحْراً ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآیَةَ فَجَعَلْناهُمْ أَحادِیثَ وَ مَزَّقْناهُمْ کُلَّ مُمَزَّقٍ (1).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْرُورٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ (2)
أَقُولُ: حُکْمُ الْحُمُرِ الْأَهْلِیَّةِ مَحْمُولٌ عَلَی الْکَرَاهِیَةِ الشَّدِیدَةِ أَوْ عَلَی کَوْنِهِ مَنْسُوخاً لِمَا یَأْتِی (3)وَ قَدْ حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الْکَرَاهَةِ وَ حَمَلَهُ أَیْضاً عَلَی التَّقِیَّةِ.
ترجمه:
از ابو سعید خدری روایت شده که در حدیثی گفت: رسول خدا صلیاللهعلیهوآله یک روز و یک شب در مکه بود و روزه داشت. سپس بیرون رفت و من همراه او بودم. ایشان از کنار گروهی عبور کرد که نشسته بودند و غذا میخوردند. گفتند: یا رسولالله، آیا غذا میل میکنید؟ ایشان فرمودند: بله. نشستند و نانی را برداشتند و نصف کردند. سپس به غذای همراه آنان نگاه کرد و پرسید: غذایتان چیست؟ گفتند: ماهی مارماهی (جری) است، یا رسولالله. رسول خدا تکه نان را دور انداخت و بلند شد.
سپس گروه دیگری را دیدیم که غذا میخوردند و گفتند: یا رسولالله، آیا غذا میل میکنید؟ فرمودند: بله. نشستند و یک تکه نان برداشتند. ایشان به غذای آنان نگاه کردند و پرسیدند: غذایتان چیست؟ گفتند: گوشت مارمولک (ضب) است، یا رسولالله. رسول خدا نان را دور انداخت و بلند شد.
رسول خدا به کنار صفا رسیدند، جایی که دیگها در حال جوشیدن بودند. گفتند: یا رسولالله، آیا تا زمانی که غذا آماده شود نزد ما میمانید؟ رسول خدا پرسیدند: چه غذایی در دیگهاست؟ گفتند: گوشت خر اهلی است که سوار بر آن بودیم و کشتیم. رسول خدا نزدیک دیگها شدند و با پایشان دیگها را واژگون کردند. سپس رفتند و مرا صدا زدند و فرمودند: بلال را بیاور. وقتی بلال آمد، به او گفتند: بر ابوقبیس بالا برو و اعلام کن که رسول خدا صلیاللهعلیهوآله ماهی جری، مارمولک، و گوشت خر اهلی را حرام کردهاند.
سپس فرمودند: از خدا بترسید و از ماهی فقط آن نوعی را بخورید که پوست دارد و با پوست پولک هم داشته باشد. زیرا خداوند تبارک و تعالی 700 امت را که پس از پیامبران، به وصیهای ایشان نافرمانی کردند، مسخ کرده است. خداوند 400 امت آنان را در خشکی و 300 امت را در دریا دچار عذاب کرد. سپس این آیه را تلاوت کردند: «ما آنها را حدیثهایی قرار دادیم و همه آنها را کاملاً پراکنده کردیم.» (سبأ، آیه 19).
می گویم : حکم خر اهلی به شدت مکروه بودن یا به عنوان حکمی نسخشده برداشت شده است. مرحوم شیخ این حکم را بر مکروه بودن و همچنین بر تقیه حمل کرده است.
30098- 10- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ رُوِیَ أَنَّ الْمُسُوخَ لَمْ تَبْقَ أَکْثَرَ مِنْ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ وَ أَنَّ هَذِهِ مُثُلٌ لَهَا فَنَهَی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَنْ أَکْلِهَا.
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین روایت کرده است که گفته شده حیوانات مسخشده بیش از سه روز باقی نماندند و اینها نمونههایی برای عبرت هستند. بنابراین، خداوند عزوجل خوردن آنها را نهی کرده است.
30099- 11- (1)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ فِی الْعِلَلِ بِأَسَانِیدَ تَأْتِی (2)فِی آخِرِ الْکِتَابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الرِّضَا ع فِیمَا کَتَبَ إِلَیْهِ مِنْ جَوَابِ مَسَائِلِهِ فِی الْعِلَلِ وَ حَرَّمَ الْأَرْنَبَ لِأَنَّهَا بِمَنْزِلَةِ السِّنَّوْرِ وَ لَهَا مَخَالِیبُ کَمَخَالِیبِ السِّنَّوْرِ وَ سِبَاعِ الْوَحْشِ فَجَرَتْ مَجْرَاهَا مَعَ قَذَرِهَا فِی نَفْسِهَا وَ مَا یَکُونُ مِنْهَا مِنَ الدَّمِ کَمَا یَکُونُ مِنَ النِّسَاءِ لِأَنَّهَا مَسْخٌ.
ترجمه:
محمد بن سنان از امام رضا علیهالسلام نقل میکند که در پاسخ به پرسشهای علل احکام فرمودند: خداوند خرگوش را حرام کرده است، زیرا خرگوش به منزله گربه است و دارای پنجههایی مانند پنجههای گربه و دیگر درندگان است. از این رو، در حکم همانند آنها است و نیز به دلیل ناپاکی در ذات آن و همچنین به خاطر خونی که از آن خارج میشود، مانند خونی که از زنان در زمان حیض خارج میشود، چرا که خرگوش یک موجود مسخشده است.
30100- 12- (3)وَ فِی الْعِلَلِ وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ (عَلِیِّ بْنِ الْمُغِیرَةِ) (4)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ ع قَالَ: الْمُسُوخُ مِنْ بَنِی آدَمَ ثَلَاثَةَ عَشَرَ صِنْفاً مِنْهُمُ الْقِرَدَةُ وَ الْخَنَازِیرُ وَ الْخُفَّاشُ وَ الضَّبُّ وَ الْفِیلُ وَ الدُّبُّ وَ الدُّعْمُوصُ وَ الْجِرِّیثُ (5)وَ الْعَقْرَبُ وَ سُهَیْلٌ وَ الْقُنْفُذُ وَ الزُّهَرَةُ وَ الْعَنْکَبُوتُ ثُمَّ ذَکَرَ سَبَبَ مَسْخِهِمْ.
ترجمه:
علی بن مغیره از امام صادق علیهالسلام از پدرشان و ایشان از جدشان نقل میکنند که فرمودند: موجودات مسخشده از بنیآدم 13 نوع هستند، از جمله میمونها، خوکها، خفاشها، مارمولکها، فیلها، خرسها، دعموص (نوعی حشره)، جری (مارماهی)، عقربها، سهیل (جرم آسمانی)، قنفذ (خارپشت)، زهرة ، و عنکبوتها. سپس علت مسخشدن آنها را ذکر فرمودند.
30101- 13- (6)وَ عَنْ (عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ الْأَسْوَارِیِّ) (7)عَنْ مَکِّیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ سَعْدَوَیْهِ الْبَرْدَعِیِّ (8)عَنْ (زَکَرِیَّا بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ) (9)عَنِ الْقَلَانِسِیِ
1) عیون أخبار الرضا (علیه السلام) 2- 93- 1، و علل الشرائع- 482- 1 و أورد صدره فی الحدیث 7 من الباب 3 من هذه الأبواب.
2) تاتی فی الفائدة الأولی- 83 من الخاتمة.
3) علل الشرائع- 487- 4، و الخصال- 493- 1.
4) فی علل الشرائع- مغیرة.
5) فی العلل- و الجری.
6) علل الشرائع- 488- 5، و الخصال- 494- 2.
7) فی العلل- علی بن عبد اللّه الاسواری.
8) فی المصدر- البرذعی.
9) فی العلل- أبو زکریا بن یحیی العطار.
عَنْ عَبْدِ الْعَزِیزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُعَتِّبٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع قَالَ: سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص عَنِ الْمُسُوخِ فَقَالَ هُمْ ثَلَاثَةَ عَشَرَ الْفِیلُ وَ الدُّبُّ وَ الْخِنْزِیرُ وَ الْقِرْدُ وَ الْجِرِّیثُ (1)وَ الضَّبُّ وَ الْوَطْوَاطُ وَ الدُّعْمُوصُ وَ الْعَقْرَبُ وَ الْعَنْکَبُوتُ وَ الْأَرْنَبُ وَ سُهَیْلٌ وَ الزُّهَرَةُ ثُمَّ ذَکَرَ أَسْبَابَ مَسْخِهَا.
قَالَ الصَّدُوقُ سُهَیْلٌ وَ الزُّهَرَةُ دَابَّتَانِ مِنْ دَوَابِّ الْبَحْرِ الْمُطِیفِ بِالدُّنْیَا.
ترجمه:
معَتِّب از امام جعفر صادق علیهالسلام از پدرانشان و ایشان از علی بن ابیطالب علیهالسلام نقل میکنند که فرمودند: از رسول خدا صلیاللهعلیهوآله درباره موجودات مسخشده پرسیدم. ایشان فرمودند: آنها 13 نوع هستند: فیل، خرس، خوک، میمون، مارماهی (جری)، مارمولک (ضب)، خفاش (وطواط)، دعموص (نوعی حشره)، عقرب، عنکبوت، خرگوش، سهیل ، و زهره (سیاره زهره). سپس علل مسخ شدن آنها را ذکر فرمودند.
مرحوم شیخ صدوق گفته است: سهیل و زهره دو موجود از موجودات دریایی هستند که دنیای اطراف را احاطه کردهاند.
30102- 14- (2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْعَلَوِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ الْعَلَوِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ (3)ع قَالَ: الْمُسُوخُ ثَلَاثَةَ عَشَرَ الْفِیلُ وَ الدُّبُّ وَ الْأَرْنَبُ وَ الْعَقْرَبُ وَ الضَّبُّ وَ الْعَنْکَبُوتُ وَ الدُّعْمُوصُ وَ الْجِرِّیُّ وَ الْوَطْوَاطُ وَ الْقِرْدُ وَ الْخِنْزِیرُ وَ الزُّهَرَةُ وَ سُهَیْلٌ قِیلَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ ص- مَا کَانَ سَبَبُ مَسْخِ هَؤُلَاءِ قَالَ أَمَّا الْفِیلُ فَکَانَ رَجُلًا جَبَّاراً لُوطِیّاً لَا یَدَعُ رَطْباً وَ لَا یَابِساً وَ أَمَّا الدُّبُّ فَکَانَ رَجُلًا مُؤَنَّثاً (4)یَدْعُو الرِّجَالَ إِلَی نَفْسِهِ وَ أَمَّا الْأَرْنَبُ فَکَانَتِ امْرَأَةً قَذِرَةً لَا تَغْتَسِلُ مِنْ حَیْضٍ وَ لَا جَنَابَةٍ وَ لَا غَیْرِ ذَلِکَ وَ أَمَّا الْعَقْرَبُ فَکَانَ رَجُلًا هَمَّازاً لَا یَسْلَمُ مِنْهُ أَحَدٌ وَ أَمَّا الضَّبُّ فَکَانَ رَجُلًا أَعْرَابِیّاً یَسْرِقُ الْحَاجَّ بِمِحْجَنِهِ (5)وَ أَمَّا الْعَنْکَبُوتُ فَکَانَتِ امْرَأَةً سَحَرَتْ زَوْجَهَا وَ أَمَّا الدُّعْمُوصُ فَکَانَ رَجُلًا نَمَّاماً یَقْطَعُ بَیْنَ الْأَحِبَّةِ وَ أَمَّا الْجِرِّیُّ فَکَانَ رَجُلًا دَیُّوثاً یَجْلِبُ الرِّجَالَ عَلَی حَلَائِلِهِ وَ أَمَّا الْوَطْوَاطُ فَکَانَ رَجُلًا
سَارِقاً یَسْرِقُ الرُّطَبَ عَلَی رُءُوسِ النَّخْلِ وَ أَمَّا الْقِرَدَةُ فَالْیَهُودُ اعْتَدَوْا فِی السَّبْتِ- وَ أَمَّا الْخَنَازِیرُ فَالنَّصَارَی حِینَ سَأَلُوا الْمَائِدَةَ فَکَانُوا بَعْدَ نُزُولِهَا أَشَدَّ مَا کَانُوا تَکْذِیباً وَ أَمَّا سُهَیْلٌ فَکَانَ رَجُلًا عَشَّاراً بِالْیَمَنِ- وَ أَمَّا الزُّهَرَةُ فَإِنَّهَا کَانَتِ امْرَأَةً تُسَمَّی نَاهِیدَ وَ هِیَ الَّتِی یَقُولُ النَّاسُ افْتَتَنَ بِهَا هَارُوتُ وَ مَارُوتُ.
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرشان امام موسی بن جعفر علیهالسلام نقل میکنند که فرمودند: موجودات مسخشده 13 نوع هستند: فیل، خرس، خرگوش، عقرب، مارمولک (ضب)، عنکبوت، دعموص (نوعی حشره)، مارماهی (جری)، خفاش (وطواط)، میمون، خوک، زهره (حیوانی دریائی)، و سهیل (حیوانی دریائی).
علت مسخ شدن آنها چنین است: فیل مردی جبار و لواطکار بود که هیچ چیز را از دست نمیداد. خرس مردی مؤنث بود که مردان را به خود دعوت میکرد. خرگوش زنی ناپاک بود که از حیض و جنابت غسل نمیکرد. عقرب مردی سخنچین بود که هیچکس از شر او در امان نبود. مارمولک مردی عرب بود که حاجیان را با عصای خود میدزدید. عنکبوت زنی بود که شوهرش را جادو کرد. دعموص مردی سخنچین بود که میان دوستان جدایی میانداخت. مارماهی مردی دیوث بود که مردان را به سوی زنان خود میآورد. خفاش مردی دزد بود که خرماها را از بالای نخلها میدزدید. میمونها یهودیانی بودند که در روز شنبه تعدی کردند. خوکها نصاری بودند که پس از نزول مائده، شدیدترین تکذیبها را داشتند. سهیل مردی مالیاتگیر در یمن بود. زهره زنی به نام ناهید بود که مردم میگویند هاروت و ماروت به او فریفته شدند.
30103- 15- (1)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبَّادِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ الدَّیْلَمِیِّ عَنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ قَالَ: کَانَ الْخُفَّاشُ امْرَأَةً سَحَرَتْ ضَرَّةً لَهَا فَمَسَخَهَا اللَّهُ خُفَّاشاً وَ إِنَّ الْفَأْرَ کَانَ سِبْطاً مِنَ الْیَهُودِ- غَضِبَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ فَمَسَخَهُمْ فَأْراً وَ إِنَّ الْبَعُوضَ کَانَ رَجُلًا یَسْتَهْزِئُ بِالْأَنْبِیَاءِ وَ یَشْتِمُهُمْ وَ یَکْلَحُ فِی وُجُوهِهِمْ وَ یُصَفِّقُ بِیَدَیْهِ فَمَسَخَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بَعُوضاً وَ إِنَّ الْقَمْلَةَ هِیَ مِنَ الْجَسَدِ وَ إِنَّ نَبِیّاً کَانَ یُصَلِّی فَجَاءَهُ سَفِیهٌ مِنْ سُفَهَاءِ بَنِی إِسْرَائِیلَ- فَجَعَلَ یَهْزَأُ بِهِ فَمَا بَرِحَ عَنْ مَکَانِهِ حَتَّی مَسَخَهُ اللَّهُ قَمْلَةً وَ أَمَّا الْوَزَغُ فَکَانَ سِبْطاً مِنْ أَسْبَاطِ بَنِی إِسْرَائِیلَ- یَسُبُّونَ أَوْلَادَ الْأَنْبِیَاءِ وَ یُبْغِضُونَهُمْ فَمَسَخَهُمُ اللَّهُ وَزَغاً (2)وَ أَمَّا الْعَنْقَاءُ فَمِنْ غَضَبِ اللَّهِ عَلَیْهِ مَسَخَهُ وَ جَعَلَهُ مَثُلَةُ فَنَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ غَضَبِ اللَّهِ وَ نَقِمَتِهِ.
ترجمه:
محمد بن سلیمان دیلمی از امام رضا علیهالسلام نقل میکند که فرمودند: خفاش زنی بود که همسر دوم شوهرش را جادو کرد و خداوند او را به صورت خفاش مسخ کرد. موش از نسل یهودیانی بود که خداوند بر آنان غضب کرد و آنان را به صورت موش مسخ کرد. پشه مردی بود که پیامبران را مسخره میکرد، به آنان دشنام میداد، در برابرشان اخم میکرد و با دستانش کف میزد، و خداوند او را به صورت پشه مسخ کرد.
شپش از بدن انسان است و پیامبری در حال نماز بود که فردی نادان از بنیاسرائیل آمد و او را مسخره کرد، و خداوند او را به صورت شپش مسخ کرد. وزغ از نسل بنیاسرائیل بود که فرزندان پیامبران را دشنام میدادند و از آنان نفرت داشتند، و خداوند آنان را به صورت وزغ مسخ کرد. عنقا نیز از غضب خداوند بر او مسخ شد و به صورت عبرت قرار گرفت. پناه میبریم به خداوند از غضب و انتقام او.
30104- 16- (3)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْخَزَّازِ عَنْ غِیَاثٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ آبَائِهِ ع (4)
أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ لَحْمِ الْفِیلِ فَقَالَ لَیْسَ مِنْ بَهِیمَةِ الْأَنْعَامِ.
ترجمه:
غیاث از امام صادق علیهالسلام از پدرانشان نقل میکند که از ایشان درباره گوشت فیل پرسیده شد. امام فرمودند: فیل جزء چهارپایان اهلی نیست.
30105- 17- (5)الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ
ع قَالَ: إِنَّ الْخَنَازِیرَ مِنْ قَوْمِ عِیسَی ع- سَأَلُوا نُزُولَ الْمَائِدَةِ فَلَمْ یُؤْمِنُوا بِهَا فَمَسَخَهُمُ اللَّهُ خَنَازِیرَ.
ترجمه:
عیّاشی در تفسیرش از فضیل نقل کرده است که از امام ابوالحسن علیهالسلام روایت شده است: خوکها از قوم حضرت عیسی علیهالسلام بودند که از خداوند درخواست نزول مائده کردند، اما پس از نزول آن ایمان نیاوردند، و خداوند آنان را به صورت خوکها مسخ کرد.
30106- 18- (1)وَ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ بُنْدَارَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع یَقُولُ کَانَتِ الْخَنَازِیرُ قَوْماً مِنَ النَّصَارَی (2)کَذَّبُوا بِالْمَائِدَةِ فَمُسِخُوا خَنَازِیرَ.
ترجمه:
عبدالصمد بن بندار روایت میکند که شنیدم امام ابوالحسن علیهالسلام فرمودند: خوکها قومی از نصاری بودند که مائده را تکذیب کردند و به همین دلیل به صورت خوکها مسخ شدند.
30107- 19- (3)وَ عَنْ وَهْبِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع سُئِلَ عَنْ أَکْلِ لَحْمِ الْفِیلِ وَ الدُّبِّ وَ الْقِرْدِ فَقَالَ لَیْسَ هَذَا مِنْ بَهِیمَةِ الْأَنْعَامِ الَّتِی تُؤْکَلُ.
ترجمه:
وهب بن وهب از امام جعفر صادق علیهالسلام از پدرشان نقل میکند که حضرت علی علیهالسلام درباره خوردن گوشت فیل، خرس و میمون سؤال شدند. ایشان فرمودند: اینها از چهارپایان اهلی که خوردنشان جایز باشد، نیستند.
30108- 20- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ یَکْرَهُ أَنْ یُؤْکَلَ مِنَ الدَّوَابِّ لَحْمُ الْأَرْنَبِ وَ الضَّبِّ وَ الْخَیْلِ وَ الْبِغَالِ وَ لَیْسَ بِحَرَامٍ کَتَحْرِیمِ الْمَیْتَةِ وَ الدَّمِ وَ لَحْمِ الْخِنْزِیرِ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی أَنَّ الْأَرْنَبَ وَ الضَّبَّ مُحَرَّمَانِ وَ لَکِنْ تَحْرِیمُهُمَا دُونَ تَحْرِیمِ الْمَیْتَةِ فِی التَّغْلِیظِ قَالَهُ الشَّیْخُ (5)وَ غَیْرُهُ وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلَ عَلَی التَّقِیَّةِ.
ترجمه:
ابو بصیر از امام صادق علیهالسلام روایت میکند که ایشان فرمودند: کراهت داشتند که از چهارپایان گوشت خرگوش، مارمولک (ضب)، اسب و قاطر خورده شود، اما اینها حرام نیستند مانند حرمت مردار، خون و گوشت خوک.
گفته شده است:
می گویم : این روایت بر این حمل شده است که خرگوش و مارمولک حرام هستند، اما حرمت آنها به شدت حرمت مردار نیست. این نظر را مرحوم شیخ و دیگران بیان کردهاند، و احتمال دارد که این حکم به دلیل تقیه باشد.
30109- 21- (6)وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَزُوفَ النَّفْسِ وَ کَانَ یَکْرَهُ الشَّیْءَ وَ لَا یُحَرِّمُهُ فَأُتِیَ بِالْأَرْنَبِ فَکَرِهَهَا وَ لَمْ یُحَرِّمْهَا.
أَقُولُ: تَقَدَّمَ وَجْهُهُ (1)وَ یَحْتَمِلُ کَوْنُهُ مَنْسُوخاً بِمَا مَرَّ (2)وَ قَدْ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3)وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلَ عَلَی عَدَمِ تَحْرِیمِ الذَّبْحِ وَ اسْتِعْمَالِ الْجِلْدِ وَ الْوَبَرِ فِی غَیْرِ الصَّلَاةِ وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی تَحْرِیمِ لَحْمِ الْإِنْسَانِ فِی أَحَادِیثِ الْغِیبَةِ (4)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
ترجمه:
حماد بن عثمان از امام صادق علیهالسلام روایت میکند که فرمودند: رسول خدا صلیاللهعلیهوآله طبع بلند و نفسی پاک داشتند و چیزی را ناپسند میداشتند، اما آن را حرام نمیکردند. برای ایشان گوشت خرگوش را آوردند، رسول خدا آن را ناپسند شمردند، اما حرام نکردند.
می گویم : توضیحات آن قبلاً بیان شده است، و احتمال دارد این حکم به دلیل نسخ شدن باشد، همانطور که پیشتر اشاره شد. همچنین ممکن است منظور از عدم تحریم این باشد که ذبح حیوان، استفاده از پوست و مو آن در غیر نماز جایز است. پیشتر نیز در باب حرمت گوشت انسان در احادیث مربوط به غیبت اشاره شده است.
(6)3 بَابُ تَحْرِیمِ جَمِیعِ السِّبَاعِ مِنَ الطَّیْرِ وَ الْوَحْشِ مِنْ کُلِّ ذِی نَابٍ أَوْ مِخْلَبٍ وَ غَیْرِهِمَا وَ جُمْلَةٍ مِنَ الْمُحَرَّمَاتِ
ترجمه:
باب: تحریم تمامی حیوانات درنده از میان پرندگان و وحوش، اعم از آنهایی که دندان نیش یا چنگال دارند و سایر موارد مشابه، و همچنین مجموعهای از محرمات دیگر.
30110- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُلُّ ذِی نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ وَ مِخْلَبٍ مِنَ الطَّیْرِ حَرَامٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ (8)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص مِثْلَهُ (9).
ترجمه:
داوود بن فرقد از امام صادق علیهالسلام روایت میکند که فرمودند: هر حیوان درندهای که دندان نیش داشته باشد و هر پرندهای که چنگال داشته باشد، حرام است.
1) تقدم فی ذیل الحدیث 20 من هذا الباب.
2) مر فی الأحادیث 7 و 11 و 14 من هذا الباب.
3) تقدم ما یدلّ علی حرمة المسوخ فی الحدیث 4 من الباب 67 من أبواب آداب الحمام، و فی الحدیث 1 من الباب 19 من أبواب الأغسال المسنونة، و فی الحدیث 7 من الباب 37 من أبواب الذبائح.
4) تقدم فی الأحادیث 12 و 16 و 17 من الباب 152 من أبواب أحکام العشرة.
5) یأتی ما یدلّ علی حرمة المسوخ فی الأحادیث 3 و 22 و 23 من الباب 9 من هذه الأبواب.
6) الباب 3 فیه 10 أحادیث.
7) الکافی 6- 244- 2.
8) التهذیب 9- 38- 161.
9) الفقیه 3- 322- 4147.
30111- 2- (1)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: کُلُّ ذِی نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ أَوْ (2)مِخْلَبٍ مِنَ الطَّیْرِ حَرَامٌ وَ قَالَ لَا تَأْکُلْ مِنَ السِّبَاعِ شَیْئاً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
حلبی از امام صادق علیهالسلام نقل میکند که ایشان فرمودند: رسول خدا صلیاللهعلیهوآله فرمودند: هر حیوان درندهای که دندان نیش داشته باشد یا هر پرندهای که چنگال داشته باشد، حرام است. همچنین فرمودند: از حیوانات درنده چیزی نخورید.
30112- 3- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمَأْکُولِ مِنَ الطَّیْرِ وَ الْوَحْشِ فَقَالَ حَرَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ص کُلَّ ذِی مِخْلَبٍ مِنَ الطَّیْرِ وَ کُلَّ ذِی نَابٍ مِنَ الْوَحْشِ فَقُلْتُ إِنَّ النَّاسَ یَقُولُونَ مِنَ السَّبُعِ فَقَالَ لِی یَا سَمَاعَةُ السَّبُعُ کُلُّهُ حَرَامٌ وَ إِنْ کَانَ سَبُعاً لَا نَابَ لَهُ وَ إِنَّمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص هَذَا تَفْصِیلًا إِلَی أَنْ قَالَ وَ کُلُّ مَا صَفَّ وَ هُوَ ذُو مِخْلَبٍ فَهُوَ حَرَامٌ الْحَدِیثَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ سَمَاعَةَ عَنِ الرِّضَا ع مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
سماعه بن مهران نقل میکند که گفت: از امام صادق علیهالسلام درباره خوردنیهای پرندگان و وحوش پرسیدم. ایشان فرمودند: رسول خدا صلیاللهعلیهوآله تمام پرندگانی که چنگال دارند و تمام حیوانات وحشیای که دندان نیش دارند، را حرام کردهاند. گفتم: مردم میگویند این در مورد سبُع است. امام فرمودند: ای سماعه، تمامی سبُع (حیوانات درنده) حرام است، حتی اگر سبُع بدون نیش باشد. و رسول خدا صلیاللهعلیهوآله این را با جزئیات بیان کردند. سپس فرمودند: هر آنچه که پرواز میکند و چنگال دارد، حرام است.
30113- 4- (6)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ لُحُومِ السِّبَاعِ وَ جُلُودِهَا فَقَالَ أَمَّا لُحُومُ السِّبَاعِ
1) الکافی 6- 245- 3، و الفقیه 3- 322- 4147.
2) فی المصدر- و.
3) التهذیب 9- 38- 162.
4) الکافی 6- 247- 1، و أورد قطعة منه فی الحدیث 3 من الباب 2، و ذیله فی الحدیث 3 من الباب 18، و فی الحدیث 2 من الباب 19 من هذه الأبواب.
5) التهذیب 9- 16- 65.
6) التهذیب 9- 79- 338، و أورده بطریق آخر فی الحدیثین 3 و 4 من الباب 5 من أبواب لباس المصلی.
وَ السِّبَاعِ مِنَ الطَّیْرِ وَ الدَّوَابِّ فَإِنَّا نَکْرَهُهُ وَ أَمَّا جُلُودُهَا فَارْکَبُوا عَلَیْهَا وَ لَا تَلْبَسُوا مِنْهَا شَیْئاً تُصَلُّونَ فِیهِ.
أَقُولُ: الظَّاهِرُ أَنَّ الْمُرَادَ بِالْکَرَاهَةِ التَّحْرِیمُ لِمَا مَضَی (1)وَ یَأْتِی (2).
ترجمه:
سماعه نقل میکند که گفت: از امام صادق علیهالسلام درباره گوشت حیوانات درنده و پوست آنها پرسیدم. ایشان فرمودند: اما گوشت حیوانات درنده، چه از میان پرندگان و چه از میان چهارپایان، ما آن را مکروه میدانیم. اما در مورد پوست آنها، میتوانید بر روی آن سوار شوید، ولی چیزی از آنها نپوشید که در آن نماز بخوانید.
می گویم : ظاهر این است که منظور از کراهت در اینجا، تحریم است، با توجه به آنچه که قبلاً بیان شده است.
30114- 5- (3)وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَصْلُحُ أَکْلُ شَیْءٍ مِنَ السِّبَاعِ إِنِّی لَأَکْرَهُهُ وَ أَقْذَرُهُ.
أَقُولُ: تَقَدَّمَ الْوَجْهُ فِی مِثْلِهِ (4).
ترجمه:
حلبی از امام صادق علیهالسلام نقل میکند که ایشان فرمودند: خوردن هیچیک از حیوانات درنده جایز نیست؛ من آن را ناپسند میدانم و آن را آلوده میشمارم.
30115- 6- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ کَرِهَ مَا أَکَلَ الْجِیَفَ مِنَ الطَّیْرِ.
ترجمه:
طلحه بن زید از امام جعفر صادق علیهالسلام از پدرشان از علی علیهالسلام نقل میکند که ایشان از پرندگانی که از مردار تغذیه میکنند، کراهت داشتند.
30116- 7- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدَ تَأْتِی (7)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الرِّضَا ع فِیمَا کَتَبَ إِلَیْهِ مِنْ جَوَابِ مَسَائِلِهِ وَ حُرِّمَ سِبَاعُ الطَّیْرِ وَ الْوَحْشِ کُلُّهَا لِأَکْلِهَا مِنَ الْجِیَفِ وَ لُحُومِ النَّاسِ وَ الْعَذِرَةِ وَ مَا أَشْبَهَ ذَلِکَ فَجَعَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ دَلَائِلَ مَا أَحَلَّ مِنَ الطَّیْرِ وَ الْوَحْشِ وَ مَا حَرَّمَ کَمَا قَالَ أَبِی ع
1) مضی فی الأحادیث 1 و 2 و 3 من هذا الباب.
2) یأتی فی الأحادیث 7 و 8 و 9 و 10 من هذا الباب.
3) التهذیب 9- 43- 178.
4) تقدم فی الحدیث 4 من هذا الباب.
5) التهذیب 9- 20- 80.
6) علل الشرائع- 482- 1، و عیون أخبار الرضا (علیه السلام) 2- 93- 1، و أورد ذیله فی الحدیث 11 من الباب 2 من هذه الأبواب.
7) تاتی فی الفائدة الأولی من الخاتمة برمز (أ).
ترجمه:
محمد بن سنان از امام رضا علیهالسلام نقل میکند که ایشان در پاسخ به پرسشهای علل احکام فرمودند: تمامی حیوانات درنده از پرندگان و وحوش حرام شدهاند، زیرا آنها از مردار، گوشت انسان، مدفوع و چیزهای مشابه تغذیه میکنند. خداوند عزوجل دلایل حلال بودن و حرام بودن پرندگان و وحوش را آشکار ساخت، همانطور که پدرم فرمودند:
هر حیوان درندهای که دندان نیش داشته باشد و هر پرندهای که چنگال داشته باشد، حرام است.
هر پرندهای که سنگدان داشته باشد، حلال است.
ایشان علت دیگری را نیز ذکر کردند که بین حلال و حرام تمایز ایجاد میکند، و فرمودند: «هر پرندهای که با بالهایش در پرواز حرکت کند، حلال است؛ اما آنچه که در هنگام پرواز پرهایش ثابت بماند، حرام است.»
30117- 8- (2)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدِهِ الْآتِیَةِ (3)عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الرِّضَا ع فِی کِتَابِهِ إِلَی الْمَأْمُونِ مَحْضُ الْإِسْلَامِ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ إِلَی أَنْ قَالَ وَ تَحْرِیمُ کُلِّ ذِی نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ وَ کُلِّ ذِی مِخْلَبٍ مِنَ الطَّیْرِ.
ترجمه:
فضل بن شاذان از امام رضا علیهالسلام نقل میکند که در کتابی خطاب به مأمون نوشته بودند، اصول اسلام عبارت است از گواهی به اینکه هیچ معبودی جز خداوند نیست... تا اینکه فرمودند: و تحریم هر حیوان درندهای که دندان نیش داشته باشد و هر پرندهای که چنگال داشته باشد.
30118- 9- (4)وَ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع فِی حَدِیثِ شَرَائِعِ الدِّینِ قَالَ: وَ الشَّرَابُ کُلُّ مَا أَسْکَرَ کَثِیرُهُ فَقَلِیلُهُ (5)حَرَامٌ وَ کُلُّ ذِی نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ وَ (6)مِخْلَبٍ مِنَ الطَّیْرِ (7)حَرَامٌ وَ الطِّحَالُ حَرَامٌ لِأَنَّهُ دَمٌ وَ الْجِرِّیُّ وَ الْمَارْمَاهِی وَ الطَّافِی وَ الزِّمِّیرُ حَرَامٌ وَ کُلُّ سَمَکٍ لَا یَکُونُ لَهُ فُلُوسٌ فَأَکْلُهُ حَرَامٌ وَ یُؤْکَلُ مِنَ الْبَیْضِ مَا اخْتَلَفَ طَرَفَاهُ وَ لَا یُؤْکَلُ مَا اسْتَوَی طَرَفَاهُ وَ یُؤْکَلُ مِنَ الْجَرَادِ مَا اسْتَقَلَّ بِالطَّیَرَانِ وَ لَا یُؤْکَلُ مِنْهُ الدَّبَا لِأَنَّهُ لَا یَسْتَقِلُّ بِالطَّیَرَانِ وَ ذَکَاةُ الْجَرَادِ وَ السَّمَکِ أَخْذُهُ.
ترجمه:
اعمش از امام جعفر صادق علیهالسلام نقل میکند که در حدیث "شرائع الدین" فرمودند:
هر نوشیدنی که مقدار زیادی از آن مستکننده باشد، حتی مقدار کمی از آن نیز حرام است.
هر حیوان درندهای که دندان نیش داشته باشد و هر پرندهای که چنگال داشته باشد، حرام است.
طحال حرام است، زیرا طحال خون محسوب میشود.
ماهیهایی مانند جری، مارماهی، طافی و زمیر حرام هستند.
هر ماهیای که پولک نداشته باشد، خوردن آن حرام است.
از تخممرغ، آنکه دو سر آن متفاوت باشد، حلال است و آنکه دو سر آن یکسان باشد، حرام است.
از ملخ، آنکه قادر به پرواز مستقل باشد، حلال است و آنکه نمیتواند مستقل پرواز کند (مانند دبا)، حرام است.
ذبح ملخ و ماهی گرفتن آنها است.
30119- 10- (8)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ
1) فی العلل زیادة- من الطیر.
2) عیون أخبار الرضا (علیه السلام) 2- 126- 1.
3) تاتی فی الفائدة الأولی من الخاتمة برمز (ب).
4) الخصال- 609- 9، و أورد قطعة منه فی الحدیث 11 من الباب 17 من أبواب الاشربة المحرمة.
5) فی المصدر زیادة- و کثیرة.
6) فی المصدر زیادة- ذی.
7) فی المصدر زیادة- فاکله.
8) الخصال- 615، 630.
قَالَ: تَنَزَّهُوا عَنْ أَکْلِ الطَّیْرِ الَّذِی لَیْسَتْ لَهُ قَانِصَةٌ وَ لَا صِیصِیَةٌ (1)وَ لَا حَوْصَلَةٌ وَ اتَّقُوا کُلَّ ذِی نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ وَ مِخْلَبٍ مِنَ الطَّیْرِ وَ لَا تَأْکُلُوا الطِّحَالَ فَإِنَّهُ یُنْبِتُ (2)الدَّمَ الْفَاسِدَ وَ لَا تَلْبَسُوا السَّوَادَ فَإِنَّهُ لِبَاسُ فِرْعَوْنَ- وَ اتَّقُوا الْغُدَدَ مِنَ اللَّحْمِ فَإِنَّهُ یُحَرِّکُ عِرْقَ الْجُذَامِ فُقِدَتْ مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ اثْنَتَانِ (3)وَاحِدَةٌ فِی الْبَرِّ وَ وَاحِدَةٌ فِی الْبَحْرِ فَلَا تَأْکُلُوا إِلَّا مَا عَرَفْتُمْ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4)
و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 14 من الباب 5 من أبواب ما یکتسب به.
.ترجمه:
و به اسناد از امیرالمؤمنین علی علیهالسلام در حدیث "چهارصد" نقل شده که فرمودند:
از خوردن پرندگانی که سنگدان (قانصة)، سیصیة (چنگال عقبی) و حوصلة (کیسه غذا) ندارند، دوری کنید.
از خوردن حیوانات درندهای که دندان نیش دارند و پرندگانی که چنگال دارند، خودداری کنید.
طحال نخورید، زیرا موجب رشد خون فاسد میشود.
لباس سیاه نپوشید، زیرا لباس فرعون است.
از خوردن غدد موجود در گوشت پرهیز کنید، زیرا باعث تحریک رگ جذام میشود.
از دو نسل بنیاسرائیل دو گروه در خشکی و دریا نابود شدند، پس چیزی جز آنچه میشناسید، نخورید
(5)4 بَابُ کَرَاهَةِ لُحُومِ الْحُمُرِ الْأَهْلِیَّةِ وَ عَدَمِ تَحْرِیمِهَا
ترجمه:
باب: کراهت خوردن گوشت الاغهای اهلی و عدم تحریم آن.
30120- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ وَ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُمَا سَأَلَاهُ عَنْ أَکْلِ لُحُومِ الْحُمُرِ الْأَهْلِیَّةِ فَقَالَ نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص (7)عَنْ أَکْلِهَا یَوْمَ خَیْبَرَ- وَ إِنَّمَا نَهَی عَنْ أَکْلِهَا فِی ذَلِکَ الْوَقْتِ لِأَنَّهَا کَانَتْ حَمُولَةَ النَّاسِ وَ إِنَّمَا الْحَرَامُ مَا حَرَّمَ اللَّهُ فِی الْقُرْآنِ.
1) الصیصیة- الاصبع الزائد فی رجل الطائر و یکون اتجاهها الی خلفه." مجمع البحرین 4- 174".
2) فی المصدر- بیت.
3) فی المصدر- أمتان.
4) یأتی فی الحدیث 9 من الباب 4، و فی الحدیث 6 من الباب 5، و فی الحدیث 2 من الباب 19، و فی الحدیث 7 من الباب 20، و فی الباب 39 من هذه الأبواب، و فی الباب 42 من أبواب الأطعمة المباحة.
5) الباب 4 فیه 11 حدیثا.
6) الکافی 6- 245- 10.
7) فی المصدر زیادة- عنها و.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (1)وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2).
ترجمه:
محمد بن مسلم و زراره از امام باقر علیهالسلام نقل میکنند که ایشان درباره خوردن گوشت الاغهای اهلی از ایشان سؤال کردند. امام فرمودند: رسول خدا صلیاللهعلیهوآله در روز خیبر از خوردن آنها نهی کردند. اما این نهی به دلیل این بود که الاغها باربری مردم بودند. و در واقع، حرام تنها چیزی است که خداوند در قرآن حرام کرده است.
30121- 2- (3)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ) (4)عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ إِنَّ الْمُسْلِمِینَ کَانُوا جَهَدُوا (5)فِی خَیْبَرَ- فَأَسْرَعَ الْمُسْلِمُونَ فِی دَوَابِّهِمْ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ ص بِإِکْفَاءِ الْقُدُورِ وَ لَمْ یَقُلْ إِنَّهَا حَرَامٌ وَ کَانَ ذَلِکَ إِبْقَاءً عَلَی الدَّوَابِّ.
ترجمه:
ابو جارود از امام باقر علیهالسلام نقل میکند که شنیدم ایشان فرمودند: مسلمانان در خیبر سختی کشیدند و به سرعت از چهارپایانشان استفاده کردند. رسول خدا صلیاللهعلیهوآله دستور دادند که دیگها خالی شوند، ولی نفرمودند که این (گوشت الاغهای اهلی) حرام است. این کار برای حفظ چهارپایان بود.
30122- 3- (6)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ لُحُومِ الْخَیْلِ فَقَالَ لَا تُؤْکَلُ إِلَّا أَنْ تُصِیبَکَ ضَرُورَةٌ وَ لُحُومِ الْحُمُرِ الْأَهْلِیَّةِ قَالَ وَ فِی کِتَابِ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ مَنَعَ أَکْلَهَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (7)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از ابان بن تغلب روایت شده که از کسی که به او خبر داده، از ابی عبدالله (علیهالسلام) نقل میکند که فرمودند: از ایشان دربارهٔ گوشت اسبها پرسیدم. ایشان فرمودند: «نباید خورده شود مگر اینکه ضرورت شما را به آن وادار کند.» و دربارهٔ گوشت الاغهای اهلی فرمودند: «و در کتاب علی (علیهالسلام) آمده که ایشان خوردن آن را منع کردهاند.»
30123- 4- (8)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ
1) علل الشرائع- 563- 1.
2) التهذیب 9- 41- 171.
3) الکافی 6- 246- 11، و التهذیب 9- 41- 172، و الاستبصار 4- 73- 269.
4) فی التهذیبین- عن رجل، عن محمّد بن مسلم، و فی الاستبصار- و عن أبی الجارود.
5) فی هامش المصحّحة الأولی ما نصه- یقال- أصابهم قحط فجهدوا جهدا شدیدا، و جهد عیشهم أی- نکد و اشتد." الصحاح [2- 461] و فی الکافی- أجهدوا (محمّد الرضوی).
6) الکافی 6- 246- 12، أورد صدره فی الحدیث 2 من الباب 5 من هذه الأبواب.
7) التهذیب 9- 40- 169، و الاستبصار 4- 74- 273.
8) الکافی 6- 246- 13، أورد ذیله فی الحدیث 1 من الباب 5 من هذه الأبواب.
صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ لُحُومِ (الْحُمُرِ الْأَهْلِیَّةِ) (1)فَقَالَ نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ أَکْلِهَا یَوْمَ خَیْبَرَ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
از ابن مسکان روایت شده که گفت: «از ابو عبدالله (علیهالسلام) دربارهٔ گوشت الاغهای اهلی پرسیدم.» ایشان فرمودند: «رسولالله (صلیاللهعلیهوآله) در روز خیبر از خوردن آن نهی کردند.»
30124- 5- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: إِنَّمَا نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ أَکْلِ لُحُومِ الْحُمُرِ الْإِنْسِیَّةِ بِخَیْبَرَ لِئَلَّا تَفْنَی ظُهُورُهَا وَ کَانَ ذَلِکَ نَهْیَ کَرَاهَةٍ لَا نَهْیَ تَحْرِیمٍ.
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین میگوید: «رسولالله (صلیاللهعلیهوآله) از خوردن گوشت الاغهای اهلی در خیبر نهی کردند، تا نسل آنها نابود نشود. این نهی از باب کراهت بود، نه از باب تحریم.»
30125- 6- (4)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ أَکْلِ لُحُومِ الْحَمِیرِ وَ إِنَّمَا نَهَی عَنْهَا مِنْ أَجْلِ ظُهُورِهَا مَخَافَةَ أَنْ یُفْنُوهَا وَ لَیْسَتِ الْحَمِیرُ بِحَرَامٍ ثُمَّ قَرَأَ هَذِهِ الْآیَةَ قُلْ لا أَجِدُ فِی ما أُوحِیَ إِلَیَّ مُحَرَّماً عَلی طاعِمٍ یَطْعَمُهُ (5)إِلَی آخِرِ الْآیَةِ.
وَ رَوَاهُ فِی الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا (6).
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده که از امام باقر (علیهالسلام) روایت میکند: «رسولالله (صلیاللهعلیهوآله) از خوردن گوشت الاغها نهی کردند، اما این نهی به دلیل حفظ نسل آنها بود تا نابود نشوند، و گوشت الاغها حرام نیست.» سپس امام (علیهالسلام) این آیه را قرائت کردند: «قُلْ لا أَجِدُ فِی ما أُوحِیَ إِلَیَّ مُحَرَّماً عَلی طاعِمٍ یَطْعَمُهُ» (سوره انعام، آیه 145) تا انتهای آیه.
30126- 7- (7)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ اللَّیْثِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: سُئِلَ أَبِی عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الْأَهْلِیَّةِ فَقَالَ نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص
عَنْ أَکْلِهَا لِأَنَّهَا کَانَتْ حَمُولَةَ النَّاسِ یَوْمَئِذٍ وَ إِنَّمَا الْحَرَامُ مَا حَرَّمَ اللَّهُ فِی الْقُرْآنِ (وَ إِلَّا فَلَا) (1).
ترجمه:
از ابی الحسن لیثی از جعفر بن محمد (علیهالسلام) روایت شده که فرمودند: «از پدرم دربارهٔ گوشت الاغهای اهلی پرسیده شد.» ایشان فرمودند: «رسولالله (صلیاللهعلیهوآله) از خوردن آن نهی کردند؛ زیرا آنها وسیلهٔ حمل و نقل مردم در آن زمان بودند. اما حرام تنها چیزی است که خداوند در قرآن حرام کرده است (و غیر از آن نیست).»
30127- 8- (2)وَ فِی الْعِلَلِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ أَنَّ الرِّضَا ع کَتَبَ إِلَیْهِ فِیمَا کَتَبَ مِنْ جَوَابِ مَسَائِلِهِ کُرِهَ أَکْلُ لُحُومِ الْبِغَالِ وَ الْحُمُرِ الْأَهْلِیَّةِ لِحَاجَةِ النَّاسِ إِلَی ظُهُورِهَا وَ اسْتِعْمَالِهَا وَ الْخَوْفِ مِنْ فَنَائِهَا وَ قِلَّتِهَا لَا لِقَذَرِ خَلْقِهَا وَ لَا قَذَرِ غِذَائِهَا.
ترجمه:
از محمد بن سنان نقل شده که امام رضا (علیهالسلام) در پاسخ به مسائل وی نوشتند: «خوردن گوشت قاطرها و الاغهای اهلی مکروه است، به دلیل نیاز مردم به پشت آنها و استفاده از آنها، و ترس از نابودی و کم شدنشان. این کراهت به خاطر ناپاکی خلقت یا غذای آنها نیست.»
30128- 9- (3)وَ فِی الْمُقْنِعِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص کُلُّ ذِی نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ وَ مِخْلَبٍ مِنَ الطَّیْرِ وَ الْحُمُرِ الْإِنْسِیَّةِ حَرَامٌ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی النَّسْخِ فِی حُکْمِ الْحُمُرِ أَوْ عَلَی الْکَرَاهَةِ.
ترجمه:
و در کتاب «المقنع» آمده است که پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) فرمودند: «هر موجودی که دارای نیش از درندگان باشد، یا چنگال از پرندگان، و همچنین الاغهای اهلی، حرام است.»
اقول: این حکم میتواند بر اساس نسخ در مورد حکم الاغها یا بر اساس کراهت آن حمل شود.
30129- 10- (4)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الْأَهْلِیَّةِ أَ تُؤْکَلُ فَقَالَ نَهَی عَنْهَا رَسُولُ اللَّهِ ص وَ إِنَّمَا نَهَی عَنْهَا لِأَنَّهُمْ کَانُوا یَعْمَلُونَ عَلَیْهَا فَکَرِهَ أَنْ یُفْنُوهَا.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از علی بن جعفر از برادرش نقل شده که فرمود: «از ایشان دربارهٔ گوشت الاغهای اهلی پرسیدم که آیا میتوان آن را خورد؟» فرمودند: «رسولالله (صلیاللهعلیهوآله) از آن نهی کردند؛ زیرا مردم با آنها کار میکردند و کراهت داشت که این حیوانات از بین بروند.»
30130- 11- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی
الْمُرَادِیَّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ إِنَّ النَّاسَ أَکَلُوا لُحُومَ دَوَابِّهِمْ یَوْمَ خَیْبَرَ- فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ ص بِإِکْفَاءِ قُدُورِهِمْ وَ نَهَاهُمْ عَنْهَا (1)وَ لَمْ یُحَرِّمْهَا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
ترجمه:
از ابو بصیر، که منظور همان مرادی است، روایت شده که گفت: «شنیدم امام باقر (علیهالسلام) فرمودند: مردم در روز خیبر گوشت حیوانات خود را خوردند. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) دستور دادند دیگهایشان را واژگون کنند و آنها را از خوردن منع کردند، اما آن را حرام نکردند.»
(4)5 بَابُ کَرَاهَةِ لُحُومِ الْخَیْلِ وَ الْبِغَالِ وَ عَدَمِ تَحْرِیمِهَا
ترجمه:
بابِ کراهت استفاده از گوشت اسبها و قاطرها و عدم حرمت آنها.
30131- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَی أَنْ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ أَکْلِ الْخَیْلِ وَ الْبِغَالِ فَقَالَ نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْهَا وَ لَا تَأْکُلْهَا إِلَّا أَنْ تُضْطَرَّ إِلَیْهَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از ابن مسکان نقل شده که گفت: «از ابو عبدالله (علیهالسلام) پرسیدم... تا اینکه گفتم: از ایشان دربارهٔ خوردن گوشت اسبها و قاطرها سؤال کردم.» ایشان فرمودند: «رسولالله (صلیاللهعلیهوآله) از آنها نهی کردند؛ اما نباید آنها را بخوری مگر اینکه ناچار و مضطر شوی.»
30132- 2- (7)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ لُحُومِ الْخَیْلِ قَالَ لَا تَأْکُلْ إِلَّا أَنْ تُصِیبَکَ ضَرُورَةٌ الْحَدِیثَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (8).
ترجمه:
از ابان بن تغلب روایت شده که از کسی که به او خبر داده، دربارهٔ امام صادق (علیهالسلام) نقل میکند که فرمودند: «از ایشان دربارهٔ گوشت اسبها پرسیدم.» ایشان فرمودند: «آن را نخور، مگر اینکه ضرورت تو را به آن وادار کند.»
1) فی المصدر- عن ذلک.
2) تقدم فی الحدیث 32 من الباب 1 من أبواب المتعة، و فی الحدیث 2 من الباب 1، و فی الحدیث 9 من الباب 2 من هذه الأبواب.
3) و یأتی فی الباب 5 من هذه الأبواب، و فی الحدیث 3 من الباب 19 من أبواب الأطعمة المباحة.
4) الباب 5 فیه 8 أحادیث.
5) الکافی 6- 246- 13، أورد صدره فی الحدیث 4 من الباب 4 من هذه الأبواب.
6) التهذیب 9- 40- 168، و الاستبصار 4- 74- 272.
7) الکافی 6- 246- 12، و أورده بتمامه فی الحدیث 3 من الباب 4 من هذه الأبواب.
8) التهذیب 9- 40- 169، و الاستبصار 4- 74- 273.
30133- 3- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ لُحُومِ الْخَیْلِ وَ الْبِغَالِ (وَ الْحَمِیرِ) (2)فَقَالَ حَلَالٌ وَ لَکِنَّ النَّاسَ یَعَافُونَهَا.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ (3)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ الدَّوَابِّ (4)
ترجمه:
از محمد بن مسلم روایت شده که از امام باقر (علیهالسلام) پرسید: «دربارهٔ گوشت اسبها، قاطرها و الاغها سؤال کردم.» ایشان فرمودند: «حلال است، ولی مردم از آن بیزارند.»
30134- 4- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ أَبِی الْجَوْزَاءِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: أَتَیْتُ أَنَا وَ رَسُولُ اللَّهِ ص رَجُلًا مِنَ الْأَنْصَارِ- فَإِذَا فَرَسٌ لَهُ یَکْبَدُ بِنَفْسِهِ (6)فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص انْحَرْهُ یُضَعَّفْ لَکَ بِهِ أَجْرَانِ بِنَحْرِکَ إِیَّاهُ وَ احْتِسَابِکَ لَهُ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَ لِی مِنْهُ شَیْءٌ قَالَ نَعَمْ کُلْ وَ أَطْعِمْنِی قَالَ فَأَهْدَی لِلنَّبِیِّ ص فَخِذاً مِنْهُ فَأَکَلَ مِنْهُ وَ أَطْعَمَنِی.
ترجمه:
از زید بن علی (علیهالسلام) از پدران خود از علی (علیهالسلام) روایت شده که فرمودند: «من و رسولالله (صلیاللهعلیهوآله) نزد مردی از انصار رفتیم. در آنجا دیدیم که اسب او با جان خود در حال مبارزه بود (در حالت مرگ بود). پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) به او فرمودند: "آن را نحر کن تا برای تو دو اجر مضاعف شود؛ یک اجر برای نحر کردن آن و یک اجر برای حساب کردن آن." مرد انصاری پرسید: "یا رسولالله، آیا بخشی از آن برای من است؟" ایشان فرمودند: "بله، بخور و مرا نیز اطعام کن." پس آن مرد ران اسب را به پیامبر هدیه کرد. پیامبر از آن خوردند و مرا نیز اطعام کردند.»
30135- 5- (7)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ لُحُومِ الْبَرَاذِینِ وَ الْخَیْلِ وَ الْبِغَالِ فَقَالَ لَا تَأْکُلْهَا.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ وَ غَیْرُهُ عَلَی الْکَرَاهَةِ لِمَا مَضَی (1)وَ یَأْتِی (2).
ترجمه:
از سعد بن سعد نقل شده که از امام رضا (علیهالسلام) پرسید: «دربارهٔ گوشت براذین، اسبها و قاطرها چه میفرمایید؟» ایشان فرمودند: «آنها را نخور.
می گویم : این حکم توسط مرحوم شیخ و دیگران بر اساس کراهت حمل شده است، با توجه به آنچه گذشت.
30136- 6- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ سِبَاعِ الطَّیْرِ وَ الْوَحْشِ حَتَّی ذُکِرَ لَهُ الْقَنَافِذُ وَ الْوَطْوَاطُ وَ الْحَمِیرُ وَ الْبِغَالُ وَ الْخَیْلُ فَقَالَ لَیْسَ الْحَرَامُ إِلَّا مَا حَرَّمَ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ وَ قَدْ نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص یَوْمَ خَیْبَرَ عَنْهَا (4)وَ إِنَّمَا نَهَاهُمْ مِنْ أَجْلِ ظُهُورِهِمْ أَنْ یُفْنُوهَا وَ لَیْسَ الْحُمُرُ بِحَرَامٍ ثُمَّ قَالَ اقْرَأْ هَذِهِ الْآیَةَ قُلْ لا أَجِدُ فِی ما أُوحِیَ إِلَیَّ مُحَرَّماً عَلی طاعِمٍ یَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ یَکُونَ مَیْتَةً أَوْ دَماً مَسْفُوحاً أَوْ لَحْمَ خِنزِیرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقاً أُهِلَّ لِغَیْرِ اللَّهِ بِهِ (5).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا (6)
قَالَ الشَّیْخُ قَوْلُهُ لَیْسَ الْحَرَامُ إِلَّا مَا حَرَّمَ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ الْمَعْنَی فِیهِ أَنَّهُ لَیْسَ الْحَرَامُ الْمُغَلَّظُ الشَّدِیدُ الْخَطَرِ إِلَّا مَا ذَکَرَهُ اللَّهُ فِی الْقُرْآنِ وَ إِنْ کَانَ فِیمَا عَدَاهُ مُحَرَّمَاتٌ کَثِیرَةٌ إِلَّا أَنَّهَا دُونَهُ فِی التَّغْلِیظِ وَ اسْتَدَلَّ بِمَا یَأْتِی (7)أَقُولُ: وَ یُمْکِنُ کَوْنُ الْجَوَابِ مَخْصُوصاً بِالْخَیْلِ وَ الْبِغَالِ وَ الْحَمِیرِ وَ قَدْ حَمَلَ بَعْضُ عُلَمَائِنَا حُکْمَ السِّبَاعِ عَلَی جَوَازِ الذَّکَاةِ وَ اسْتِعْمَالِ الْجُلُودِ فِی غَیْرِ الصَّلَاةِ بِخِلَافِ مَا هُوَ مُحَرَّمٌ فِی الْقُرْآنِ کَالْخِنْزِیرِ وَ یُمْکِنُ حَمْلُ حُکْمِ
السِّبَاعِ أَیْضاً عَلَی التَّقِیَّةِ (1).
ترجمه:
از محمد بن مسلم روایت شده که از امام باقر (علیهالسلام) دربارهٔ سباع (درندگان) پرنده و وحشی سؤال شد، تا اینکه قنفذها، خفاشها، الاغها، قاطرها و اسبها به ایشان ذکر شدند. امام فرمودند: «حرام چیزی نیست مگر آنچه خداوند در کتابش حرام کرده است. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) در روز خیبر از آنها نهی کردند و این نهی به دلیل حفظ نسل آنها بود تا نابود نشوند، و الاغها حرام نیستند.» سپس فرمودند: «قُلْ لا أَجِدُ فِی ما أُوحِیَ إِلَیَّ مُحَرَّماً عَلی طاعِمٍ یَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ یَکُونَ مَیْتَةً أَوْ دَماً مَسْفُوحاً أَوْ لَحْمَ خِنزِیرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقاً أُهِلَّ لِغَیْرِ اللَّهِ بِهِ» (سوره انعام، آیه 145).
مرحوم شیخ در توضیح این حدیث میگوید: «معنای این جمله که "حرام چیزی نیست مگر آنچه خداوند در کتابش حرام کرده است"، این است که حرام سنگین و شدید ومهم تنها همان موارد ذکر شده در قرآن است. اگرچه غیر از آن نیز حرامهایی وجود دارد، اما در شدت و اهمیت کمتر از آنها هستند.»
می گویم : پاسخ میتواند مخصوص اسبها، قاطرها و الاغها باشد. برخی از علمای ما حکم سباع را بر جواز ذبح آنها و استفاده از پوستشان در غیر نماز حمل کردهاند، برخلاف آنچه در قرآن حرام شده مانند خوک. همچنین، حکم سباع میتواند بر تقیه نیز حمل شود.
30137- 7- (2)وَ عَنْهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ یَکْرَهُ أَنْ یُؤْکَلَ (3)لَحْمُ الضَّبِّ وَ الْأَرْنَبِ وَ الْخَیْلِ وَ الْبِغَالِ وَ لَیْسَ بِحَرَامٍ کَتَحْرِیمِ الْمَیْتَةِ وَ الدَّمِ وَ لَحْمِ الْخِنْزِیرِ وَ قَدْ نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الْأَهْلِیَّةِ وَ لَیْسَ بِالْوَحْشِیَّةِ بَأْسٌ.
ترجمه:
از ابو بصیر نقل شده که از امام صادق (علیهالسلام) روایت میکند: «ایشان کراهت داشتند که گوشت ضب، خرگوش، اسب و قاطر خورده شود، اما اینها مثل حرمت گوشت مردار، خون و گوشت خوک نیستند.» همچنین آمده است که پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآله) از خوردن گوشت الاغهای اهلی نهی کردند، اما الاغهای وحشی ایرادی ندارند.
30138- 8- (4)مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ أَبْوَالِ الْخَیْلِ وَ الْبِغَالِ وَ الْحَمِیرِ قَالَ فَکَرِهَهَا قُلْتُ أَ لَیْسَ لَحْمُهَا حَلَالًا قَالَ فَقَالَ أَ لَیْسَ قَدْ بَیَّنَ اللَّهُ لَکُمْ وَ الْأَنْعامَ خَلَقَها لَکُمْ فِیها دِفْءٌ وَ مَنافِعُ وَ مِنْها تَأْکُلُونَ (5)وَ قَالَ وَ الْخَیْلَ وَ الْبِغالَ وَ الْحَمِیرَ لِتَرْکَبُوها وَ زِینَةً (6)فَجَعَلَ لِلْأَکْلِ الْأَنْعَامَ الَّتِی قَصَّ اللَّهُ فِی الْکِتَابِ- وَ جَعَلَ لِلرُّکُوبِ الْخَیْلَ وَ الْبِغَالَ وَ الْحَمِیرَ وَ لَیْسَ لُحُومُهَا بِحَرَامٍ وَ لَکِنَّ النَّاسَ عَافُوهَا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
ترجمه:
از زراره نقل شده که از یکی از دو امام (علیهماالسلام) پرسید: «دربارهٔ ادرار اسبها، قاطرها و الاغها چه حکمی دارد؟» امام فرمودند: «اینها مکروه هستند.» پرسیدم: «آیا گوشت آنها حلال نیست؟» فرمودند: «آیا خداوند برای شما روشن نکرده است؟ و چهارپایان را برای شما آفرید که در آنها گرما و منافع است و از آنها میخورید (سوره نحل، آیه 5). و فرمود: و اسبها، قاطرها و الاغها را آفرید تا بر آنها سوار شوید و برای زینت (سوره نحل، آیه 8).»
پس خداوند چهارپایانی را که در کتاب خود ذکر کرده برای خوردن قرار داده و اسبها، قاطرها و الاغها را برای سواری و زینت قرار داده است. گوشت آنها حرام نیست، اما مردم از آنها بیزارند.
1) راجع الذکری للشهید- 16، و منتهی المطلب للعلامة 1- 192، و المعتبر للمحقق- 129.
2) التهذیب 9- 42- 177، أورد صدره فی الحدیث 20 من الباب 2 من هذه الأبواب.
3) فی المصدر زیادة- من الدوابّ.
4) تفسیر العیّاشیّ 2- 255- 6.
5) النحل 16- 5.
6) النحل 16- 8.
7) تقدم فی الأحادیث 2 و 8 و 11 من الباب 4 من هذه الأبواب.
(1)6 بَابُ حُکْمِ أَکْلِ کُلِّ ذِی حُمَةٍ
ترجمه:
بابِ حکم خوردن هر موجودی که دارای نیش (سمّی) باشد.
30139- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَرِهَ أَکْلَ کُلِّ ذِی حُمَةٍ (3).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (4)
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی التَّحْرِیمِ لِمَا یَأْتِی (5).
ترجمه:
از غیاث بن ابراهیم نقل شده که از امام صادق (علیهالسلام) روایت میکند: «ایشان خوردن هر موجودی که دارای نیش (سمّی) باشد را مکروه دانستند.»
می گویم : این روایت بر اساس تحریم حمل شده است، با توجه به آنچه در ادامه میآید.
(6)7 بَابُ حُکْمِ أَکْلِ الْغُرَابِ وَ بَیْضِهِ مِنَ الزَّاغِ وَ غَیْرِهِ
ترجمه:
بابِ حکم خوردن گوشت کلاغ و تخم آن، و گونههای زاغ و غیر آن.
30140- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ أَکْلَ الْغُرَابِ لَیْسَ بِحَرَامٍ إِنَّمَا الْحَرَامُ مَا حَرَّمَ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ- وَ لَکِنَّ الْأَنْفُسَ تَتَنَزَّهُ عَنْ کَثِیرٍ مِنْ ذَلِکَ تَقَزُّزاً.
أَقُولُ: هَذَا یَحْتَمِلُ الْحَمْلَ عَلَی التَّقِیَّةِ لِمَا یَأْتِی (8).
ترجمه:
از زراره نقل شده که از یکی از دو امام (علیهماالسلام) روایت میکند: «خوردن گوشت کلاغ حرام نیست. تنها چیزی حرام است که خداوند در کتاب خود حرام کرده است. اما افراد از بسیاری از این موارد به دلیل انزجار دوری میکنند.»
می گویم : این روایت ممکن است بر تقیه حمل شود، با توجه به آنچه در ادامه میآید.
30141- 2- (9)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
1) الباب 6 فیه حدیث واحد.
2) الکافی 6- 245- 7.
3) الحمة- السم. (النهایة 1- 446).
4) التهذیب 9- 40- 167.
5) یأتی فی الحدیث 6 من الباب 7 و فی الباب 16 من هذه الأبواب.
6) الباب 7 فیه 6 أحادیث.
7) التهذیب 9- 18- 72، و الاستبصار 4- 66- 237.
8) یأتی فی الأحادیث 3 و 4 و 5 و 6 من هذا الباب.
9) التهذیب 9- 19- 74، و الاستبصار 4- 66- 238.
الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْخَزَّازِ عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع أَنَّهُ کَرِهَ أَکْلَ الْغُرَابِ لِأَنَّهُ فَاسِقٌ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
از غیاث بن ابراهیم نقل شده که از جعفر بن محمد (علیهالسلام) روایت میکند: «ایشان خوردن گوشت کلاغ را مکروه دانستند، زیرا کلاغ فاسق است.»
30142- 3- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْغُرَابِ الْأَبْقَعِ وَ الْأَسْوَدِ أَ یَحِلُّ أَکْلُهُمَا فَقَالَ لَا یَحِلُّ أَکْلُ شَیْءٍ مِنَ الْغِرْبَانِ زَاغٍ (3)وَ لَا غَیْرِهِ.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
از علی بن جعفر از برادرش ابی الحسن (علیهالسلام) نقل شده که فرمود: «از ایشان دربارهٔ کلاغهای اَبقَع و سیاه پرسیدم که آیا خوردن آنها حلال است؟» ایشان فرمودند: «خوردن هیچکدام از کلاغها، چه زاغ و چه غیر آن، حلال نیست.»
30143- 4- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (6)عَنْ أَبِی یَحْیَی الْوَاسِطِیِّ قَالَ: سُئِلَ الرِّضَا ع عَنِ الْغُرَابِ الْأَبْقَعِ قَالَ إِنَّهُ لَا یُؤْکَلُ وَ مَنْ أَحَلَّ لَکَ الْأَسْوَدَ.
ترجمه:
از ابی یحیی واسطی نقل شده که گفت: «از امام رضا (علیهالسلام) دربارهٔ کلاغ اَبقَع سؤال شد.» ایشان فرمودند: «این کلاغ قابل خوردن نیست. و چه کسی برای تو کلاغ سیاه را حلال کرده است؟»
30144- 5- (7)وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی إِسْمَاعِیلَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنْ بَیْضِ
الْغُرَابِ فَقَالَ لَا تَأْکُلْهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ.
ترجمه:
از ابی اسماعیل نقل شده که گفت: «از امام رضا (علیهالسلام) دربارهٔ تخم کلاغ پرسیدم.» ایشان فرمودند: «آن را نخور.»
30145- 6- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع لَا یُؤْکَلُ مِنَ الْغِرْبَانِ شَیْءٌ زَاغٌ وَ لَا غَیْرُهُ وَ لَا یُؤْکَلُ مِنَ الْحَیَّاتِ شَیْءٌ.
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین میگوید که امام صادق (علیهالسلام) فرمودند: «از کلاغها هیچچیز خورده نمیشود؛ نه زاغ و نه غیر آن، و از مارها نیز هیچچیز خورده نمیشود.»
(3)8 بَابُ تَحْرِیمِ أَکْلِ السَّمَکِ الَّذِی لَیْسَ لَهُ فُلُوسٌ وَ بَیْعِهِ وَ إِبَاحَةِ مَا لَهُ فُلُوسٌ وَ حُکْمِ السَّقَنْقُورِ (4)
ترجمه:
بابِ حرمت خوردن ماهیهایی که فلس ندارند و حکم فروش آنها، و اباحه (حلال بودن) ماهیهایی که فلس دارند، و همچنین حکم سقنقور.
30146- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ جَمِیعاً عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ رَحِمَکَ اللَّهُ إِنَّا نُؤْتَی بِالسَّمَکِ لَیْسَ لَهُ قِشْرٌ فَقَالَ کُلْ مَا لَهُ قِشْرٌ مِنَ السَّمَکِ وَ مَا لَیْسَ لَهُ قِشْرٌ فَلَا تَأْکُلْهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنِ الْعَلَاءِ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از محمد بن مسلم نقل شده که در حدیثی از امام باقر (علیهالسلام) روایت میکند: «گفتم به ایشان، خداوند شما را رحمت کند، ماهیهایی به ما میدهند که فلس ندارند. امام فرمودند: هر ماهیای که فلس دارد را بخورید و آنهایی که فلس ندارند را نخورید.»
30147- 2- (7)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ
1) التهذیب 9- 16- 62.
2) الفقیه 3- 351- 4233، أورد ذیله فی الحدیث 3 من الباب 16 من هذه الأبواب.
3) الباب 8 فیه 9 أحادیث.
4) السقنقور- دابة تعیش فی شاطئ النیل. (القاموس المحیط 2- 50).
5) الکافی 6- 219- 1، أورد صدره فی الحدیث 1 من الباب 9 من هذه الأبواب.
6) التهذیب 9- 2- 1.
7) الکافی 6- 219- 2، و أورده بتمامه فی الحدیث 1 من الباب 10 من هذه الأبواب.
الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع جُعِلْتُ فِدَاکَ الْحِیتَانُ مَا یُؤْکَلُ مِنْهَا قَالَ مَا کَانَ لَهُ قِشْرٌ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
از حماد بن عثمان نقل شده که گفت: «به امام صادق (علیهالسلام) عرض کردم: قربانت شوم، از میان ماهیها کدام یک قابل خوردن هستند؟» ایشان فرمودند: «آنچه فلس دارد.»
30148- 3- (2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْهُمَا ع أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع کَانَ یَکْرَهُ الْجِرِّیثَ وَ یَقُولُ لَا تَأْکُلْ مِنَ السَّمَکِ إِلَّا شَیْئاً عَلَیْهِ فُلُوسٌ وَ کَرِهَ الْمَارْمَاهِیَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
از حریز، از کسی که آن را از ایشان (علیهماالسلام) نقل کرده، روایت شده که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) خوردن الْجِرِّیث (نوعی مارماهی) را مکروه میدانستند و میفرمودند: «از ماهی چیزی نخورید مگر آنچه فلس داشته باشد.» و همچنین خوردن الْمَارْمَاهِی (نوعی مارماهی دیگر) را نیز مکروه میدانستند.
30149- 4- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ عَلِیٌّ ع بِالْکُوفَةِ یَرْکَبُ بَغْلَةَ رَسُولِ اللَّهِ ص- ثُمَّ یَمُرُّ بِسُوقِ الْحِیتَانِ فَیَقُولُ لَا تَأْکُلُوا وَ لَا تَبِیعُوا مَا لَمْ یَکُنْ لَهُ قِشْرٌ مِنَ السَّمَکِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از عبدالله بن سنان روایت شده که امام صادق (علیهالسلام) فرمودند: «علی (علیهالسلام) در کوفه بر قاطر رسولالله (صلیاللهعلیهوآله) سوار میشد و از بازار ماهیفروشان عبور میکرد و میفرمود: "ماهیهایی که فلس ندارند را نخورید و نفروشید."»
30150- 5- (6)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ
ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: مَا لَمْ یَکُنْ لَهُ قِشْرٌ مِنَ السَّمَکِ فَلَا تَقْرَبْهُ.
ترجمه:
از حنان بن سدیر نقل شده که در حدیثی از امام صادق (علیهالسلام) روایت میکند: «هر ماهیای که فلس ندارد، به آن نزدیک نشو.»
30151- 6- (1)وَ عَنْهُ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع کَانَ یَرْکَبُ بَغْلَةَ رَسُولِ اللَّهِ ص- ثُمَّ یَمُرُّ بِسُوقِ الْحِیتَانِ فَیَقُولُ أَلَا لَا تَأْکُلُوا وَ لَا تَبِیعُوا مَا لَمْ یَکُنْ لَهُ قِشْرٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
از مسعده بن صدقه نقل شده که از امام صادق (علیهالسلام) روایت میکند: «امیرالمؤمنین (علیهالسلام) بر قاطر رسولالله (صلیاللهعلیهوآله) سوار میشد و از بازار ماهیفروشان عبور میکرد و میفرمود: "بدانید که ماهیهایی که فلس ندارند را نخورید و نفروشید."»
30152- 7- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع کُلْ مِنَ السَّمَکِ مَا کَانَ لَهُ فُلُوسٌ وَ لَا تَأْکُلْ مِنْهُ مَا لَیْسَ لَهُ فَلْسٌ.
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین میگوید که امام صادق (علیهالسلام) فرمودند: «از ماهیهایی که فلس دارند بخورید و از ماهیهایی که فلس ندارند نخورید.»
30153- 8- (5)الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنْ أَحْمَدَ بْنَ إِسْحَاقَ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی مُحَمَّدٍ ع أَسْأَلُهُ عَنِ الْإِسْقَنْقُورِ یُدْخَلُ فِی دَوَاءِ الْبَاهِ (6)وَ لَهُ مَخَالِیبُ وَ ذَنَبٌ أَ یَجُوزُ أَنْ یُشْرَبَ فَقَالَ إِذَا کَانَ لَهَا قُشُورٌ فَلَا بَأْسَ.
ترجمه:
از احمد بن اسحاق نقل شده که گفت: «به امام حسن عسکری (علیهالسلام) نامه نوشتم و دربارهٔ سقنقور که در داروی باه استفاده میشود، پرسیدم؛ که این موجود دارای چنگالها و دُم است. آیا نوشیدن آن جایز است؟» ایشان فرمودند: «اگر فلس دارد، اشکالی ندارد.»
30154- 9- (7)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی (عَنْ سَهْلِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الطَّبَرِیِّ) (8)قَالَ: کَتَبْتُ
إِلَی أَبِی الْحَسَنِ ع أَسْأَلُهُ عَنْ سَمَکٍ یُقَالُ لَهُ الْإِبْلَامِیُّ وَ سَمَکٍ یُقَالُ لَهُ الطَّبَرَانِیُّ وَ سَمَکٍ یُقَالُ لَهُ الطِّمْرُ وَ أَصْحَابِی یَنْهَوْنَ عَنْ أَکْلِهِ قَالَ فَکَتَبَ کُلْهُ لَا بَأْسَ بِهِ وَ کَتَبْتُ بِخَطِّی.
أَقُولُ: هَذَا مَخْصُوصٌ بِمَا لَهُ فُلُوسٌ وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
ترجمه:
از سهل بن محمد بن طبری نقل شده که گفت: «به امام حسن عسکری (علیهالسلام) نامه نوشتم و دربارهٔ ماهیهایی به نام "الإبلامی"، "الطبرانی" و "الطِّمر" پرسیدم که اصحاب من از خوردن آنها نهی میکردند. ایشان در پاسخ نوشتند: "همهٔ آنها بیاشکال است." و من پاسخ را با دست خط خودم نوشتم.»
می گویم : این حکم مخصوص ماهیهایی است که فلس دارند، و آنچه پیشتر ذکر شده، به این معنا دلالت میکند.
(3)9 بَابُ تَحْرِیمِ أَکْلِ الْجِرِّیِّ وَ الْمَارْمَاهِی وَ الزِّمِّیرِ وَ بَیْعِهَا وَ شِرَائِهَا
ترجمه:
باب حرمت خوردن گربهماهی، مارماهی، زمیر و خرید و فروش آنها
30155- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ جَمِیعاً عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: أَقْرَأَنِی أَبُو جَعْفَرٍ ع شَیْئاً مِنْ کِتَابِ عَلِیٍّ ع- فَإِذَا فِیهِ أَنْهَاکُمْ عَنِ الْجِرِّیِّ وَ الزِّمِّیرِ وَ الْمَارْمَاهِی وَ الطَّافِی وَ الطِّحَالِ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنِ الْعَلَاءِ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
محمد بن مسلم گفت: ابو جعفر (ع) قسمتی از کتاب علی (ع) را برای من خواند، و در آن نوشته شده بود: «شما را از خوردن گربهماهی، زمیر، مارماهی، ماهی مرده (طافی) و طحال نهی میکنم.»
30156- 2- (6)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَأْکُلِ الْجِرِّیثَ وَ لَا الْمَارْمَاهِیَ وَ لَا طَافِیاً وَ لَا طِحَالًا لِأَنَّهُ بَیْتُ الدَّمِ وَ مُضْغَةُ الشَّیْطَانِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
سماعة از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمود: «گربهماهی، مارماهی، ماهی مرده (طافی) و طحال را نخورید، زیرا طحال جایگاه خون ومضغه شیطان است .»
30157- 3- (2)وَ قَدْ تَقَدَّمَ حَدِیثُ حَبَابَةَ الْوَالِبِیَّةِ قَالَتْ رَأَیْتُ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی شُرْطَةِ الْخَمِیسِ وَ مَعَهُ دِرَّةٌ لَهَا سَبَابَتَانِ یَضْرِبُ بِهَا بَیَّاعِی الْجِرِّیِّ وَ الْمَارْمَاهِی وَ الزِّمَّارِ وَ یَقُولُ لَهُمْ یَا بَیَّاعِی مُسُوخِ بَنِی إِسْرَائِیلَ وَ جُنْدِ بَنِی مَرْوَانَ- فَقَامَ إِلَیْهِ فُرَاتُ بْنُ أَحْنَفَ- فَقَالَ وَ مَا جُنْدُ بَنِی مَرْوَانَ- قَالَ أَقْوَامٌ حَلَقُوا اللِّحَی وَ فَتَلُوا الشَّوَارِبَ فَمُسِخُوا الْحَدِیثَ.
ترجمه:
و پیشتر حدیث حبابة والبیه ذکر شده بود که گفت: «دیدم امیرالمؤمنین (ع) در میان نیروی نظامی پنجشنبه حضور داشت، در حالی که درّهای (چوب دستی) با دو سر داشت و با آن فروشندگان گربهماهی، مارماهی و زمیر را میزد و به آنان میگفت: ای فروشندگان مسوخ شدگان بنیاسرائیل و سپاهیان بنیمروان.»
پس فرات بن احنف برخاست و پرسید: «سپاه بنیمروان چیست؟» امیرالمؤمنین (ع) فرمود: «گروهی که ریشهای خود را تراشیدند و سبیلهای خود را تاب دادند، پس مسخ شدند.»
30158- 4- (3)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ قَالَ: سَأَلَ الْعَلَاءُ بْنُ کَامِلٍ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا حَاضِرٌ عَنِ الْجِرِّیِّ فَقَالَ وَجَدْنَاهُ (4)فِی کِتَابِ عَلِیٍّ ع أَشْیَاءَ مِنَ السَّمَکِ مُحَرَّمَةً فَلَا تَقْرَبْهُ ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- مَا لَمْ یَکُنْ لَهُ قِشْرٌ مِنَ السَّمَکِ فَلَا تَقْرَبْهُ.
ترجمه:
حنان بن سدیر گفت: علاء بن کامل در حالی که من حضور داشتم، از امام صادق (ع) درباره گربهماهی پرسید. امام فرمود: «ما در کتاب علی (ع) یافتیم که برخی از انواع ماهی حرام هستند، پس به آنها نزدیک نشوید.» سپس امام صادق (ع) افزود: «هر ماهی که فلس (پوسته) ندارد، به آن نزدیک نشوید.»
30159- 5- (5)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ الْکَلْبِیِّ النَّسَّابَةِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْجِرِّیِّ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ مَسَخَ طَائِفَةً مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ- فَمَا أَخَذَ مِنْهُمْ بَحْراً فَهُوَ الْجِرِّیُّ وَ الزِّمِّیرُ وَ الْمَارْمَاهِی وَ مَا سِوَی ذَلِکَ وَ مَا أَخَذَ مِنْهُمْ بَرّاً فَالْقِرَدَةُ وَ الْخَنَازِیرُ وَ الْوَبْرُ وَ الْوَرَکُ (6)وَ مَا سِوَی ذَلِکَ.
ترجمه:
کلبی نسّابه گفت: از امام صادق (ع) درباره گربهماهی پرسیدم، پس فرمود: «همانا خداوند گروهی از بنیاسرائیل را مسخ کرد. آنچه را که از آنان در دریا گرفته شد، گربهماهی، زمیر، مارماهی و موارد مشابه آن است، و آنچه را که در خشکی از آنان گرفته شد، بوزینهها، خوکها، وبر و ورک و دیگر موارد مشابه آن.»
1) التهذیب 9- 4- 8، و الاستبصار 4- 58- 200.
2) تقدم فی الحدیث 4 من الباب 67 من أبواب آداب الحمام.
3) الکافی 6- 220- 7، أورد ذیله فی الحدیث 5 من الباب 8 من هذه الأبواب.
4) کذا بخط الأصل و الظاهر أنّه غلط (هامش المصحّحة الأولی)، و فی المصحّحة الثانیة- وجدنا.
5) الکافی 6- 221- 12، أورده فی الحدیث 8 من الباب 2 من هذه الأبواب.
6) کذا فی المصححتین، و کتب فی هامش الأولی- الورک محرکة دویبة کالضب (القاموس).
30160- 6- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع لَا تَأْکُلِ الْجِرِّیَّ وَ لَا الْمَارْمَاهِیَ وَ لَا الزِّمِّیرَ وَ لَا الطَّافِیَ وَ هُوَ الَّذِی یَمُوتُ فِی الْمَاءِ فَیَطْفُو عَلَی رَأْسِ الْمَاءِ.
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین گفت: امام صادق (ع) فرمود: «گربهماهی، مارماهی، زمیر و طافی را نخورید. طافی همان ماهیای است که در آب میمیرد و سپس روی سطح آب شناور میشود.»
30161- 7- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا تَأْکُلِ الْجِرِّیَّ وَ لَا الطِّحَالَ.
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل کرده است که فرمود: «گربهماهی و طحال را نخورید
30162- 8- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ عَنْ ثَابِتٍ الثُّمَالِیِّ عَنْ حَبَابَةَ الْوَالِبِیَّةِ قَالَ سَمِعْتُ مَوْلَایَ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع یَقُولُ إِنَّا أَهْلُ بَیْتٍ لَا نَشْرَبُ الْمُسْکِرَ وَ لَا نَأْکُلُ الْجِرِّیَّ وَ لَا نَمْسَحُ عَلَی الْخُفَّیْنِ فَمَنْ کَانَ مِنْ شِیعَتِنَا فَلْیَقْتَدِ بِنَا وَ لْیَسْتَنَّ بِسُنَّتِنَا.
ترجمه:
حبابة والبیه گفت: شنیدم که مولایم امیرالمؤمنین (ع) میفرمود: «ما اهل بیت، شراب مستکننده نمینوشیم، گربهماهی نمیخوریم، و بر کفش (خفّین) مسح نمیکشیم. پس هر کس از شیعیان ماست، باید به ما اقتدا کند و از سنت ما پیروی نماید.»
30163- 9- (4)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدِهِ الْآتِیَةِ (5)عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الرِّضَا ع فِی کِتَابِهِ إِلَی الْمَأْمُونِ قَالَ: مَحْضُ الْإِسْلَامِ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ إِلَی أَنْ قَالَ وَ تَحْرِیمُ الْجِرِّیِّ (مِنَ السَّمَکِ) (6)وَ السَّمَکِ الطَّافِی وَ الْمَارْمَاهِی وَ الزِّمِّیرِ وَ کُلِّ سَمَکٍ لَا یَکُونُ لَهُ فَلْسٌ.
ترجمه:
فضل بن شاذان از امام رضا (ع) نقل کرده است که در نامهای به مأمون فرمود: «ماهیت اسلام شهادت به اینکه هیچ معبودی جز خداوند نیست... تا آنجا که فرمود: و حرام بودن گربهماهی (از دسته ماهیها)، ماهی مرده (طافی)، مارماهی، زمیر، و هر ماهیای که فلس ندارد.»
30164- 10- (7)وَ فِی کِتَابِ صِفَاتِ الشِّیعَةِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ (أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ) (8)عَنْ أَبِیهِ عَنْ
1) الفقیه 3- 325- 4161، أورد ذیله فی الحدیث 1 من الباب 14، و فی الحدیث 2 من الباب 37 من هذه الأبواب.
2) الفقیه 3- 339- 4202.
3) الفقیه 4- 415- 5902.
4) عیون أخبار الرضا (علیه السلام) 2- 126- 1.
5) یأتی فی الفائدة الأولی- 383 من الخاتمة.
6) لیس فی المصدر.
7) صفات الشیعة 29- 41.
8) فی المصدر- أبی عبد اللّه.
عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ (1)عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: مَنْ أَقَرَّ بِسَبْعَةِ (2)أَشْیَاءَ فَهُوَ مُؤْمِنٌ الْبَرَاءَةِ مِنَ (الْجِبْتِ وَ الطَّاغُوتِ) (3)وَ الْإِقْرَارِ بِالْوَلَایَةِ وَ الْإِیمَانِ بِالرَّجْعَةِ وَ الِاسْتِحْلَالِ لِلْمُتْعَةِ وَ تَحْرِیمِ الْجِرِّیِّ وَ [تَرْکِ] (4)الْمَسْحِ عَلَی الْخُفَّیْنِ.
ترجمه:
عبیدالله از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمود: «هر کس به هفت چیز اقرار کند، مؤمن است: بیزاری از جبت و طاغوت، پذیرش ولایت، ایمان به رجعت، حلال دانستن متعه، حرمت گربهماهی، و [ترک] مسح بر کفشها (خفّین).»
30165- 11- (5)الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ قَالَ: لَا تَبِیعُوا الْجِرِّیَّ وَ لَا الْمَارْمَاهِیَ وَ لَا الطَّافِیَ.
ترجمه:
طبرسی در مکارم الأخلاق از اصبغ بن نباته نقل کرده است که امام علی (ع) فرمود: «گربهماهی، مارماهی و ماهی مرده (طافی) را نفروشید.»
30166- 12- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی الْجَهْمِ عَنْ رِفَاعَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْجِرِّیثِ فَقَالَ وَ اللَّهِ مَا رَأَیْتُهُ قَطُّ وَ لَکِنْ وَجَدْنَاهُ فِی کِتَابِ عَلِیٍّ ع حَرَاماً.
ترجمه:
محمد بن مسلم گفت: از امام صادق (ع) درباره گربهماهی پرسیدم. پس فرمود: «به خدا سوگند، هرگز آن را ندیدهام، اما در کتاب علی (ع) آن را حرام یافتیم.»
30167- 13- (7)وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ عَاصِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَمَّا یُکْرَهُ مِنَ السَّمَکِ فَقَالَ أَمَّا فِی کِتَابِ عَلِیٍّ ع فَإِنَّهُ نَهَی عَنِ الْجِرِّیثِ.
ترجمه:
ابو بصیر گفت: از امام صادق (ع) درباره ماهیهایی که مکروه هستند پرسیدم، پس فرمود: «اما در کتاب علی (ع) از گربهماهی نهی شده است.»
30168- 14- (8)وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ (سَمُرَةَ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ) (9)قَالَ: خَرَجَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع عَلَی بَغْلَةِ
رَسُولِ اللَّهِ ص- فَخَرَجْنَا مَعَهُ نَمْشِی حَتَّی انْتَهَی إِلَی مَوْضِعِ أَصْحَابِ السَّمَکِ فَجَمَعَهُمْ ثُمَّ قَالَ تَدْرُونَ لِأَیِّ شَیْءٍ جَمَعْتُکُمْ قَالُوا لَا فَقَالَ لَا تَشْتَرُوا الْجِرِّیثَ وَ لَا الْمَارْمَاهِیَ وَ لَا الطَّافِیَ عَلَی الْمَاءِ وَ لَا تَبِیعُوهُ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ سَمُرَةَ بْنِ سَعِیدٍ قَالَ خَرَجَ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
سمرة از ابو سعید نقل کرده است که گفت: «امیرالمؤمنین (ع) بر استر رسول خدا (ص) سوار شد و ما همراه او پیاده حرکت کردیم تا به محل فروشندگان ماهی رسید. سپس آنان را گرد هم آورد و گفت: "میدانید چرا شما را جمع کردهام؟" گفتند: "نه." فرمود: "گربهماهی، مارماهی و ماهی مردهای که بر سطح آب شناور میشود را خریداری نکنید و نفروشید."»
30169- 15- (2)وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْجِرِّیُّ وَ الْمَارْمَاهِی وَ الطَّافِی حَرَامٌ فِی کِتَابِ عَلِیٍّ ع.
ترجمه:
ابن فضال از چند تن از اصحاب ما نقل کرده است که امام صادق (ع) فرمود: «گربهماهی، مارماهی و ماهی مرده (طافی) در کتاب علی (ع) حرام دانسته شدهاند.»
30170- 16- (3)وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَأْکُلِ الْجِرِّیَّ وَ لَا الطِّحَالَ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَرِهَهُ وَ قَالَ إِنَّ فِی کِتَابِ عَلِیٍّ ع یَنْهَی عَنِ الْجِرِّیِّ وَ عَنْ جُمَّاعٍ (4)مِنَ السَّمَکِ.
ترجمه:
30171- 17- (5)وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا یُکْرَهُ شَیْءٌ مِنَ الْحِیتَانِ إِلَّا الْجِرِّیُّ.
أَقُولُ: الظَّاهِرُ أَنَّ الْمُرَادَ بِالْکَرَاهَةِ التَّحْرِیمُ مَعَ التَّغْلِیظِ وَ أَنَّ مَا عَدَاهُ
مِنَ السَّمَکِ الْمُحَرَّمِ تَحْرِیمُهُ دُونَ ذَلِکَ فِی التَّغْلِیظِ وَ یَحْتَمِلُ کَوْنُ الْحَصْرِ إِضَافِیّاً بِالنِّسْبَةِ إِلَی مَا لَیْسَ بِحَرَامٍ لِمَا مَضَی (1)وَ یَأْتِی (2).
ترجمه:
محمد حلبی گفت: امام صادق (ع) فرمود: «هیچکدام از ماهیان مکروه نیستند، مگر گربهماهی.»
من میگویم: ظاهر این روایت دلالت دارد که مراد از «کراهت»، همان تحریم با شدت و تأکید است. همچنین، سایر ماهیان حرام، گرچه ممنوعیت دارند، اما این شدت در حکم آنها کمتر از گربهماهی است.
همچنین، احتمال دارد که این انحصار، اضافی باشد، یعنی در مقایسه با ماهیهایی که اساساً حرام نیستند، چنین تأکیدی مطرح شده است.
30172- 18- (3)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ حَکَمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یُکْرَهُ شَیْءٌ مِنَ الْحِیتَانِ إِلَّا الْجِرِّیثُ.
أَقُولُ: تَقَدَّمَ وَجْهُهُ (4).
ترجمه:
حریز از حکم نقل کرده است که امام صادق (ع) فرمود: «هیچکدام از ماهیان مکروه نیستند، مگر گربهماهی
30173- 19- (5)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: سَأَلْتُ (أَبَا عَبْدِ اللَّهِ) (6)ع عَنِ الْجِرِّیثِ فَقَالَ وَ مَا الْجِرِّیثُ فَنَعَتُّهُ لَهُ فَقَالَ قُلْ لا أَجِدُ فِی ما أُوحِیَ إِلَیَّ مُحَرَّماً عَلی طاعِمٍ یَطْعَمُهُ (7)إِلَی آخِرِ الْآیَةِ ثُمَّ قَالَ لَمْ یُحَرِّمِ اللَّهُ شَیْئاً مِنَ الْحَیَوَانِ فِی الْقُرْآنِ- إِلَّا الْخِنْزِیرَ بِعَیْنِهِ- وَ یُکْرَهُ کُلُّ شَیْءٍ مِنَ الْبَحْرِ لَیْسَ لَهُ قِشْرٌ مِثْلُ الْوَرَقِ وَ لَیْسَ بِحَرَامٍ إِنَّمَا هُوَ مَکْرُوهٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ (8)أَنَّ هَذَا وَ أَمْثَالَهُ مَحْمُولَةٌ عَلَی تَفَاوُتِ مَرَاتِبِ التَّحْرِیمِ فِی التَّغْلِیظِ مَعَ احْتِمَالِ حَمْلِ الْجَمِیعِ عَلَی التَّقِیَّةِ.
ترجمه:
زراره گفت: از امام صادق (ع) درباره گربهماهی پرسیدم. امام فرمود: «گربهماهی چیست؟» پس آن را برای ایشان توصیف کردم، و ایشان فرمودند: «بگو: من در آنچه به من وحی شده است، چیزی را که بر خورندهای حرام باشد، نمییابم (سوره انعام، آیه 145)...» سپس فرمودند: «خداوند در قرآن هیچ حیوانی را بهطور خاص حرام نکرده است، مگر خوک. و هر چیزی از دریا که پوست فلسدار ندارد، مکروه است، ولی حرام نیست، بلکه تنها کراهت دارد.»
میگویم: این روایت و موارد مشابه آن را میتوان بر تفاوت درجات تحریم حمل کرد؛ یعنی گاه برخی چیزها ممنوعیت شدیدی دارند و گاه این شدت کمتر است. همچنین احتمال دارد که این بیان تقیه باشد.
30174- 20- (1)وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْجِرِّیِّ وَ الْمَارْمَاهِی وَ الزِّمِّیرِ (وَ مَا لَیْسَ لَهُ قِشْرٌ) (2)مِنَ السَّمَکِ أَ حَرَامٌ هُوَ فَقَالَ لِی یَا مُحَمَّدُ اقْرَأْ هَذِهِ الْآیَةَ الَّتِی فِی الْأَنْعَامِ قُلْ لا أَجِدُ فِی ما أُوحِیَ إِلَیَّ مُحَرَّماً (3)قَالَ فَقَرَأْتُهَا حَتَّی فَرَغْتُ مِنْهَا فَقَالَ إِنَّمَا الْحَرَامُ مَا حَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ فِی کِتَابِهِ- وَ لَکِنَّهُمْ قَدْ کَانُوا یَعَافُونَ أَشْیَاءَ فَنَحْنُ نَعَافُهَا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ وَجْهُهُ (4).
ترجمه:
محمد بن مسلم گفت: از امام صادق (ع) درباره گربهماهی، مارماهی، زمیر و ماهیهایی که فلس ندارند پرسیدم: «آیا اینها حرام هستند؟» امام فرمود: «ای محمد، این آیهای که در سوره انعام است را بخوان: "بگو: من در آنچه به من وحی شده است، چیزی را که بر خورندهای حرام باشد، نمییابم..." (سوره انعام، آیه 145)»
پس آن را خواندم تا به پایان رسیدم، سپس امام فرمود: «حرام، همان چیزی است که خداوند و پیامبرش در کتاب خود حرام کردهاند. اما آنان (اهل بیت) برخی چیزها را ناخوشایند میدانستند، و ما نیز از آنها اجتناب میکنیم.»
30175- 21- (5)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْجِرِّیِّ (6)یَحِلُّ أَکْلُهُ فَقَالَ إِنَّا وَجَدْنَاهُ فِی کِتَابِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع حَرَاماً.
ترجمه:
علی بن جعفر در کتاب خود از برادرش امام موسی (ع) نقل کرده است که فرمود: «از ایشان درباره خوردن گربهماهی پرسیدم، آیا حلال است؟ پس فرمود: ما آن را در کتاب امیرالمؤمنین (ع) حرام یافتیم.»
30176- 22- (7)الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنِ الْأَصْبَغِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: أُمَّتَانِ مُسِخَتَا (8)مِنْ بَنِی إِسْرَائِیلَ- فَأَمَّا الَّتِی أَخَذَتِ الْبَحْرَ فَهِیَ الْجِرِّیثُ (9)وَ أَمَّا الَّتِی أَخَذَتِ الْبَرَّ فَهِیَ الضِّبَابُ.
ترجمه:
عیاشی در تفسیر خود از اصبغ نقل کرده است که امام علی (ع) فرمود: «دو گروه از بنیاسرائیل دچار مسخ شدند؛ آن گروهی که در دریا بودند، به گربهماهی (جریث) تبدیل شدند، و آن گروهی که در خشکی بودند، به مارمولکهای صحرایی (ضبّ) مسخ شدند.»
30177- 23- (10)وَ عَنْ (هَارُونَ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ) (11)رَفَعَهُ إِلَی عَلِیٍّ ع
1) التهذیب 9- 6- 16، و الاستبصار 4- 60- 208.
2) فی التهذیب المطبوع-" و ما له قشر".
3) الانعام 6- 145.
4) تقدم فی ذیل الحدیث 17 و 19 من هذا الباب.
5) مسائل علی بن جعفر- 115- 44.
6) فی المصدر زیادة- هل.
7) تفسیر العیّاشیّ 2- 34- 95.
8) فی المصدر- تابعنا.
9) فی المصدر- الجراری.
10) تفسیر العیّاشیّ 2- 35- 96.
11) فی المصدر- هارون بن عبید.
فِی حَدِیثٍ أَنَّ الْجِرِّیَّ کَلَّمَهُ مِنَ الْمَاءِ فَقَالَ عَرَضَ اللَّهُ عَلَیْنَا وَلَایَتَکَ فَقَعَدْنَا عَنْهَا فَمَسَخَنَا اللَّهُ فَبَعْضُنَا فِی الْبَرِّ وَ بَعْضُنَا فِی الْبَحْرِ فَأَمَّا الَّذِینَ فِی الْبَحْرِ فَنَحْنُ الْجَرَارِیُّ وَ أَمَّا الَّذِینَ فِی الْبَرِّ فَالضَّبُّ وَ الْیَرْبُوعُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
ترجمه:
هارون بن عبد ربه این روایت را به امام علی (ع) نسبت داده است که در حدیثی نقل کرد: «گربهماهی از درون آب با ایشان سخن گفت و گفت: خداوند ولایت تو را بر ما عرضه کرد، ولی ما از پذیرش آن سرباز زدیم، پس خداوند ما را مسخ کرد؛ برخی از ما در خشکی و برخی در دریا قرار گرفتند. کسانی که در دریا هستند، ما—گربهماهیان—هستیم، و کسانی که در خشکی هستند، مارمولکهای صحرایی (ضبّ) و یربوع.»
(3)10 بَابُ عَدَمِ تَحْرِیمِ الْکَنْعَتِ وَ مَا اخْتَلَفَ طَرَفَاهُ مِنَ السَّمَکِ إِلَّا مَا اسْتُثْنِیَ
ترجمه:
باب عدم تحریم کنعت و ماهیهایی که دو سر متفاوت دارند، مگر آنچه استثنا شده است
30178- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْحِیتَانُ مَا یُؤْکَلُ مِنْهَا فَقَالَ مَا کَانَ لَهُ قِشْرٌ قُلْتُ مَا تَقُولُ فِی الْکَنْعَتِ (5)قَالَ لَا بَأْسَ بِأَکْلِهِ قَالَ قُلْتُ: فَإِنَّهُ لَیْسَ لَهُ قِشْرٌ فَقَالَ بَلَی وَ لَکِنَّهَا حُوتٌ سَیِّئَةُ الْخُلُقِ تَحْتَکُّ بِکُلِّ شَیْءٍ فَإِذَا نَظَرْتَ فِی (6)أَصْلِ أُذُنِهَا (7)وَجَدْتَ لَهَا قِشْراً.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْخَثْعَمِیِّ مِثْلَهُ (8)
1) تقدم فی الأحادیث 7 و 8 و 9 و 12 و 13 و 14 من الباب 2، و فی الحدیث 9 من الباب 3، و فی الحدیث 3 من الباب 8 من هذه الأبواب.
2) یأتی فی الحدیث 1 من الباب 16، و فی الحدیث 12 من الباب 31 و فی الباب 49 من هذه الأبواب.
3) الباب 10 فیه حدیثان.
4) التهذیب 9- 3- 4، أورد صدره فی الحدیث 2 من الباب 8 من هذه الأبواب.
5) فی المصدر- الکعنت. و هو نوع من السمک. و یقال- الکنعد (مجمع البحرین 2- 216)، و الکنعت- نوع من السمک. (القاموس المحیط 1- 156).
6) فی المصدر- إلی.
7) فی الفقیه- أذنیها (هامش المخطوط).
8) الفقیه 3- 341- 4207.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
حمّاد بن عثمان گفت: از امام صادق (ع) پرسیدم: «از ماهیان، کدامیک را میتوان خورد؟» پس فرمود: «هر ماهیای که فلس دارد.» گفتم: «نظر شما درباره کنعت چیست؟» فرمود: «خوردن آن اشکالی ندارد.» گفتم: «اما این ماهی فلس ندارد.» فرمود: «بلکه دارد! اما این ماهی، بدخلق است و به هر چیزی خود را میساید. پس اگر به انتهای گوش آن نگاه کنی، فلسی برای آن خواهی یافت.»
30179- 2- (2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ یُونُسَ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی الرِّضَا ع السَّمَکُ لَا یَکُونُ لَهُ قُشُورٌ أَ یُؤْکَلُ قَالَ إِنَّ مِنَ السَّمَکِ مَا یَکُونُ لَهُ زَعَارَّةٌ (3)فَیَحْتَکُّ بِکُلِّ شَیْءٍ فَتَذْهَبُ قُشُورُهُ وَ لَکِنْ إِذَا اخْتَلَفَ طَرَفَاهُ یَعْنِی ذَنَبَهُ وَ رَأْسَهُ فَکُلْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
ترجمه:
یونس گفت: به امام رضا (ع) نامه نوشتم و پرسیدم: «آیا ماهیای که فلس ندارد، قابل خوردن است؟» پس امام فرمود: «برخی ماهیان دارای زعاره (نوعی سایش شدید) هستند و خود را به هر چیزی میسایند، پس فلس آنها میریزد. اما اگر دو طرف آن، یعنی دم و سرش متفاوت باشند، آن را بخور.»
30180- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ إِسْحَاقَ صَاحِبِ الْحِیتَانِ قَالَ: خَرَجْنَا بِسَمَکٍ نَتَلَقَّی بِهِ أَبَا الْحَسَنِ ع- وَ قَدْ خَرَجْنَا مِنَ الْمَدِینَةِ وَ قَدْ قَدِمَ هُوَ مِنْ سَفَرٍ لَهُ فَقَالَ وَیْحَکَ یَا فُلَانُ لَعَلَّ مَعَکَ سَمَکاً فَقُلْتُ نَعَمْ یَا سَیِّدِی جُعِلْتُ فِدَاکَ فَقَالَ انْزِلُوا فَقَالَ وَیْحَکَ لَعَلَّهُ زَهْوٌ قَالَ قُلْتُ: نَعَمْ فَأَرَیْتُهُ فَقَالَ ارْکَبُوا لَا حَاجَةَ لَنَا فِیهِ وَ الزَّهْوُ سَمَکٌ لَیْسَ لَهُ قِشْرٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
ترجمه:
اسحاق، صاحب ماهیها، گفت: «ما با مقداری ماهی بیرون رفتیم تا امام کاظم (ع) را ملاقات کنیم. از مدینه خارج شدیم، در حالی که ایشان از سفر بازگشته بود. امام فرمود: "ای فلانی، وای بر تو! شاید با خود ماهی داری؟" گفتم: "بله، ای آقای من، فدای شما شوم." پس فرمود: "پیاده شوید." سپس فرمود: "وای بر تو! شاید آن ماهی زهو باشد؟" گفتم: "بله." پس آن را به ایشان نشان دادم، و امام فرمود: "سوار شوید، ما نیازی به آن نداریم."
زهو ماهیای است که فاقد فلس باشد.
(3)12 بَابُ عَدَمِ تَحْرِیمِ الرَّبِیثَا وَ أَنَّهُ یُکْرَهُ
ترجمه:
باب عدم تحریم الربیثا و اینکه مکروه است
30181- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ حَنْظَلَةَ قَالَ: حَمَلْتُ الرَّبِیثَا (5)یَابِسَةً فِی صُرَّةٍ فَدَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَسَأَلْتُهُ عَنْهَا فَقَالَ کُلْهَا وَ قَالَ لَهَا قِشْرٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (6)
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (7)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (8).
ترجمه:
عمر بن حنظلة گفت: «ماهی ربیثا خشکشدهای را در بستهای حمل کردم و بر امام صادق (ع) وارد شدم. درباره آن از ایشان پرسیدم، پس فرمود: "آن را بخور." و افزود: "آن فلس دارد."»
30182- 2- (9)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ قَالَ: أَهْدَی فَیْضُ بْنُ الْمُخْتَارِ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَبِیثَا فَأَدْخَلَهَا عَلَیْهِ وَ أَنَا عِنْدَهُ فَنَظَرَ إِلَیْهَا فَقَالَ هَذِهِ لَهَا قِشْرٌ فَأَکَلَ مِنْهَا وَ نَحْنُ نَرَاهُ.
1) التهذیب 9- 3- 6.
2) تقدم ما یدلّ علیه بعمومه فی الباب 8 و 9 من هذه الأبواب.
3) الباب 12 فیه 10 أحادیث.
4) الکافی 6- 220- 5.
5) فی المصدر- ربیثا، الربیثا بکسر الراء و تشدید الباء- ضرب من السمک (المغرب للمطرزی [1- 198] (هامش المخطوط) و کذلک فی (مجمع البحرین 2- 254).
6) التهذیب 9- 6- 17.
7) بالتهذیب 9- 81- 346، و الاستبصار 4- 91- 345.
8) المحاسن- 478- 495.
9) الکافی 6- 220- 8.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
حنان بن سدیر گفت: «فیض بن مختار ماهی ربیثا را به امام صادق (ع) هدیه داد، پس آن را نزد ایشان بردند و من در محضر ایشان بودم. امام به آن نگاه کرد و فرمود: "این ماهی فلس دارد." سپس از آن خورد، در حالی که ما نظارهگر بودیم.»
30183- 3- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ قَالَ کَتَبْتُ إِلَیْهِ وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع اخْتَلَفَ النَّاسُ عَلَیَّ فِی الرَّبِیثَا فَمَا تَأْمُرُنِی بِهِ فِیهَا فَکَتَبَ ع لَا بَأْسَ بِهَا (3).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ أَنَّهُ کَتَبَ إِلَی الرِّضَا ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (4)
وَ رَوَاهُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ نُعَیْمِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ سَأَلْتُهُ وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ (5)
ترجمه:
محمد بن اسماعیل بن بزیع گفت که با سندی از حسین بن سعید از محمد بن اسماعیل نقل کرده است: «به امام رضا (ع) نامه نوشتم و گفتم: مردم درباره ربیثا با من اختلاف دارند؛ شما چه فرمان میدهید؟ پس امام (ع) نوشت: "مشکلی ندارد."»
30184- 4- (6)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّبِیثَا فَقَالَ لَا تَأْکُلْهَا فَإِنَّا لَا نَعْرِفُهَا فِی السَّمَکِ یَا عَمَّارُ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْکَرَاهَةِ لِمَا مَضَی (7)وَ یَأْتِی (8)ذَکَرَهُ الشَّیْخُ.
ترجمه:
عمار بن موسی از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمود: «درباره ربیثا پرسیدم، پس امام فرمود: "آن را نخور، زیرا ما آن را از ماهیها نمیشناسیم، ای عمار!"»
من میگویم: این حدیث را میتوان بر کراهت حمل کرد، همانطور که در احادیث پیشین و سخنان مرحوم شیخ ذکر شده است.
1) الفقیه 3- 340- 4205.
2) التهذیب 9- 81- 347، و الاستبصار 4- 91- 346.
3) التهذیب 9- 6- 19.
4) الفقیه 3- 340- 4204.
5) عیون أخبار الرضا (علیه السلام) 2- 20- 44.
6) التهذیب 9- 80- 345، و الاستبصار 4- 91- 348، أورد قطعة منه فی الحدیث 6 من الباب 37 من أبواب الذبائح.
7) مضی فی الأحادیث 1 و 2 و 3 من هذا الباب.
8) و یأتی فی الأحادیث 5- 10 من هذا الباب.
30185- 5- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا تَقُولُ فِی أَکْلِ الْإِرْبِیَانِ قَالَ فَقَالَ لِی لَا بَأْسَ بِذَلِکَ وَ الْإِرْبِیَانُ ضَرْبٌ مِنَ السَّمَکِ قَالَ قُلْتُ: قَدْ رَوَی بَعْضُ مَوَالِیکَ فِی أَکْلِ الرَّبِیثَا قَالَ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
ترجمه:
یونس بن عبدالرحمن از امام کاظم (ع) نقل کرده است که گفت: «به ایشان عرض کردم: فدای شما شوم، نظر شما درباره خوردن اربیان چیست؟ پس فرمود: "مشکلی ندارد و اربیان گونهای از ماهی است." گفتم: "برخی از موالیان درباره خوردن ربیثا روایت کردهاند." پس فرمود: "مشکلی ندارد."»
30186- 6- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ بَکْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ جَمِیعاً عَنِ الْفَضْلِ بْنِ یُونُسَ قَالَ: تَغَدَّی أَبُو الْحَسَنِ ع عِنْدِی بِمِنًی وَ مَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ زَیْدٍ- فَأُتِینَا بِسُکُرُّجَاتٍ وَ فِیهَا الرَّبِیثَا فَقَالَ لَهُ مُحَمَّدُ بْنُ زَیْدٍ هَذِهِ الرَّبِیثَا قَالَ فَأَخَذَ لُقْمَةً فَغَمَسَهَا فِیهِ فَأَکَلَهَا (3).
ترجمه:
فضل بن یونس گفت: «امام کاظم (ع) در منی بر من وارد شد و با ایشان محمد بن زید نیز همراه بود. برای ما ظرفهایی آورده شد که درون آنها ربیثا بود. محمد بن زید گفت: "این همان ربیثا است؟" پس امام لقمهای برداشت، آن را در ظرف فرو برد و خورد.»
30187- 7- (4)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ (جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَحْوَلِ) (5)عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: شَهِدْتُهُ مَعَ جَمَاعَةٍ فَأُتِیَ بِسُکُرُّجَاتٍ فَمَدَّ یَدَهُ إِلَی سُکُرُّجَةٍ (6)فِیهَا رَبِیثَا فَأَکَلَ مِنْهُ فَقَالَ بَعْضُهُمْ أَرَدْتُ أَنْ أَسْأَلَکَ عَنْهَا وَ قَدْ رَأَیْتُکَ أَکَلْتَهَا فَقَالَ لَا بَأْسَ بِأَکْلِهَا.
ترجمه:
جعفر بن محمد الأحول از مردی نقل کرده است که امام کاظم (ع) فرمود: «در جمعی حاضر بودم و ظرفهایی کوچک (سکرّجات) آورده شد، پس دستش را به سوی ظرفی که ربیثا در آن بود دراز کرد و از آن خورد. یکی از همراهان گفت: "میخواستم درباره آن از شما بپرسم، اما دیدم که خودتان از آن تناول کردید." پس امام فرمود: "مشکلی در خوردن آن نیست.»
30188- 8- (7)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَنْظَلَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّبِیثَا فَقَالَ قَدْ سَأَلَنِی عَنْهَا غَیْرُ وَاحِدٍ وَ اخْتَلَفُوا عَلَیَّ فِی صِفَتِهَا قَالَ فَرَجَعْتُ
فَأَمَرْتُ بِهَا فَجُعِلَتْ [فِی وِعَاءٍ] (1)ثُمَّ حَمَلْتُهَا إِلَیْهِ فَسَأَلْتُهُ عَنْهَا فَرَدَّ عَلَیَّ مِثْلَ الَّذِی رَدَّ فَقُلْتُ قَدْ جِئْتُکَ بِهَا فَضَحِکَ فَأَرَیْتُهَا إِیَّاهُ فَقَالَ لَیْسَ بِهِ بَأْسٌ.
ترجمه:
علی بن حنظله گفت: «از امام صادق (ع) درباره ربیثا پرسیدم. پس فرمود: "بیش از یک نفر از من درباره آن پرسیدهاند و درباره صفت آن اختلاف کردهاند." پس برگشتم و دستور دادم آن را در ظرفی قرار دهند، سپس آن را نزد ایشان آوردم و مجدداً درباره آن پرسیدم. امام همان پاسخ قبلی را تکرار کرد. گفتم: "این بار خود ماهی را آوردهام!" امام خندید، من آن را به ایشان نشان دادم، پس فرمود: "مشکلی ندارد."»
30189- 9- (2)وَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّبِیثَا فَقَالَ لَا بَأْسَ بِأَکْلِهَا وَ لَوَدِدْتُ أَنَّ عِنْدَنَا مِنْهَا.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
مسعده بن صدقه گفت: «از امام صادق (ع) درباره ربیثا سؤال شد، پس فرمود: "مشکلی در خوردن آن نیست، و دوست داشتم که نزد ما از آن موجود باشد."»
30190- 10- (4)وَ عَنِ السَّیَّارِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الْإِرْبِیَانِ وَ قَالَ هَذَا یُتَّخَذُ مِنْهُ شَیْءٌ یُقَالُ لَهُ الرَّبِیثَا فَقَالَ کُلْ فَإِنَّهُ جِنْسٌ مِنَ السَّمَکِ ثُمَّ قَالَ أَ مَا تَرَاهَا تَقَلْقَلُ فِی قِشْرِهَا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5)فِی أَحَادِیثِ الْحَصْرِ (6)وَ فِی أَحَادِیثِ السَّمَکِ الَّذِی لَهُ قِشْرٌ.
ترجمه:
محمد بن جمهور از مردی نقل کرده است که از امام صادق (ع) پرسید: "اربیان چیست؟" پس امام فرمود: "از آن چیزی ساخته میشود که به آن ربیثا گفته میشود." و افزود: "بخور، زیرا این از جنس ماهی است." سپس فرمود: "آیا نمیبینی که چگونه در فلس خود حرکت میکند؟"
(7)13 بَابُ تَحْرِیمِ السَّمَکِ الطَّافِی وَ مَا یُلْقِیهِ الْمَاءُ مَیْتاً وَ مَا نَضَبَ الْمَاءُ عَنْهُ
ترجمه:
باب تحریم ماهی شناور، ماهی مردهای که آب آن را بیرون میاندازد، و ماهیای که آب از آن خشک شده است.
30191- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ
1) أثبتناه من المصدر.
2) المحاسن- 478- 498.
3) قرب الإسناد- 36.
4) المحاسن- 478- 499.
5) تقدم ما یدلّ علیه بعمومه فی الباب 8 من هذه الأبواب.
6) تقدم فی الحدیث 9 من الباب 2، و الحدیث 9 من الباب 3 من هذه الأبواب.
7) الباب 13 فیه 8 أحادیث.
8) التهذیب 9- 6- 18 و الاستبصار 4- 60- 209، و أورده فی الحدیث 3 من الباب 33 من أبواب الذبائح، و صدره فی الحدیث 16 من الباب 9 من هذه الأبواب.
أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَمَّا یُوجَدُ مِنَ السَّمَکِ طَافِیاً عَلَی الْمَاءِ أَوْ یُلْقِیهِ الْبَحْرُ مَیْتاً فَقَالَ لَا تَأْکُلْهُ.
ترجمه:
حلبی از امام صادق (ع) در حدیثی نقل کرده است که گفت: «از ایشان درباره ماهیای که روی آب شناور است یا ماهیای که دریا آن را مرده بیرون میاندازد، پرسیدم، پس فرمود: "آن را نخور."»
30192- 2- (1)وَ عَنْهُ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَمَّا یُؤْخَذُ مِنَ الْحِیتَانِ طَافِیاً عَلَی الْمَاءِ أَوْ یُلْقِیهِ الْبَحْرُ مَیْتاً آکُلُهُ قَالَ لَا.
ترجمه:
زید شحام گفت: «از امام صادق (ع) درباره ماهیای که روی آب شناور باشد یا ماهیای که دریا آن را مرده بیرون اندازد، پرسیدند: "آیا میتوان آن را خورد؟" پس فرمود: "نه."»
30193- 3- (2)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ بُرَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا تَأْکُلْ مَا نَبَذَهُ الْمَاءُ مِنَ الْحِیتَانِ وَ لَا مَا نَضَبَ الْمَاءُ عَنْهُ.
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل کرده است که فرمود: "ماهیای را که آب بیرون انداخته است، نخور؛ و نیز ماهیای را که آب از آن خشک شده است، نخور."
30194- 4- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ لَا یُؤْکَلُ الطَّافِی مِنَ السَّمَکِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
مسعده بن صدقه از امام صادق (ع) در حدیثی نقل کرده است که فرمود: "ماهی شناور (طافی) خورده نمیشود
30195- 5- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ الطَّافِیَ وَ مَا یَکْرَهُ النَّاسُ مِنْهُ فَقَالَ
1) التهذیب 9- 7- 20، و الاستبصار 4- 60- 210، و أورده فی الحدیث 4 من الباب 33 من أبواب الذبائح.
2) التهذیب 9- 7- 21، و الاستبصار 4- 60- 211، و أورده فی الحدیث 3 من الباب 34 من أبواب الذبائح.
3) الکافی 6- 218- 15، و أورده بتمامه فی الحدیث 4 من الباب 35 من أبواب الذبائح.
4) المحاسن- 477- 493.
5) الکافی 6- 219- 18.
أَقُولُ: لَعَلَّ اعْتِبَارَ التَّغَیُّرِ لِحُصُولِ الْعِلْمِ بِالْمَوْتِ فِی الْمَاءِ.
ترجمه:
عبدالله بن مغیره از کسی که از امام صادق (ع) نقل کرده است، روایت میکند که درباره ماهی شناور (طافی) و آنچه مردم مکروه میدانند، پرسیده شد. پس امام فرمود: "آنچه از ماهیان شناور مکروه است، همان چیزی است که بوی آن تغییر کرده باشد."
می گویم : "ممکن است تغییر بو معیار شناخت مرگ ماهی در آب باشد."
30196- 6- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا یُؤْکَلُ مَا نَبَذَهُ الْمَاءُ مِنَ الْحِیتَانِ وَ مَا نَضَبَ الْمَاءُ عَنْهُ فَذَلِکَ الْمَتْرُوکُ.
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل کرده است که فرمود: "ماهیای را که آب بیرون انداخته است، نخور؛ و نیز ماهیای را که آب از آن خشک شده است، زیرا این ماهی رها شده (متروک) است."
30197- 7- (2)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَمَّا حَسَرَ عَنْهُ الْمَاءُ مِنْ صَیْدِ الْبَحْرِ وَ هُوَ مَیْتٌ أَ یَحِلُّ أَکْلُهُ قَالَ لَا.
ترجمه:
علی بن جعفر در کتاب خود از برادرش امام (ع) نقل کرده است که فرمود: "از ایشان درباره ماهیای که آب از آن کنار رفته و در دریا صید شده، ولی مرده است، پرسیدم: آیا خوردن آن جایز است؟" پس امام پاسخ داد: "نه."
30198- 8- (3)قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنْ صَیْدِ الْبَحْرِ یَحْبِسُهُ فَیَمُوتُ فِی مَصِیدَتِهِ قَالَ إِذَا کَانَ مَحْبُوساً فَکُلْ فَلَا بَأْسَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (4)وَ فِی الذَّبَائِحِ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
ترجمه:
گفت: "از ایشان درباره ماهیای که در شکارگاه دریایی گرفتار شده و در آن میمیرد، پرسیدم." پس امام پاسخ داد: "اگر در آن محبوس باشد، آن را بخور؛ مشکلی ندارد."
(7)14 بَابُ أَنَّ مَنْ وَجَدَ سَمَکاً وَ لَمْ یَعْلَمْ أَنَّهُ ذَکِیٌّ أَمْ لَا طَرَحَ فِی الْمَاءِ فَإِنْ طَفَا عَلَی ظَهْرِهِ فَهُوَ غَیْرُ ذَکِیٍّ وَ إِنْ کَانَ عَلَی وَجْهِهِ فَهُوَ ذَکِیٌّ وَ حُکْمِ مَا لَوْ لَمْ یُعْلَمْ أَنَّهُ مِمَّا یُؤْکَلُ أَوْ لَا
ترجمه:
باب اینکه اگر کسی ماهیای را پیدا کند و نداند که ذبح شرعی شده است یا نه، آن را در آب بیندازد؛ اگر بر پشت خود شناور شود، ذبح نشده است، و اگر بر روی صورت خود قرار گیرد، ذبح شده است. همچنین حکم ماهیای که مشخص نیست خوردن آن جایز است یا نه.
30199- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع
1) الفقیه 3- 340- 4206، و أورده فی الحدیث 6 من الباب 34 من أبواب الذبائح.
2) مسائل علی بن جعفر- 177- 323.
3) مسائل علی بن جعفر- 177- 334، و أورده عن قرب الإسناد فی الحدیث 6 من الباب 35 من أبواب الذبائح.
4) تقدم فی الحدیث 9 من الباب 3، و فی الباب 9 من هذه الأبواب.
5) تقدم فی الحدیثین 3 و 4 من الباب 33، و فی البابین 34 و 35 من أبواب الذبائح.
6) یأتی فی الباب 14، و فی الحدیث 12 من الباب 31 من هذه الأبواب.
7) الباب 14 فیه حدیثان.
8) الفقیه 3- 325- 4161، و أورد صدره فی الحدیث 6 من الباب 9 و قطعة منه فی الحدیث 2 من الباب 37 من هذه الأبواب.
لَا تَأْکُلِ الْجِرِّیَّ إِلَی أَنْ قَالَ وَ إِنْ وَجَدْتَ سَمَکاً وَ لَمْ تَعْلَمْ أَ ذَکِیٌّ هُوَ أَوْ غَیْرُ ذَکِیٍّ وَ ذَکَاتُهُ أَنْ یُخْرَجَ مِنَ الْمَاءِ حَیّاً فَخُذْ مِنْهُ فَاطْرَحْهُ فِی الْمَاءِ فَإِنْ طَفَا عَلَی الْمَاءِ مُسْتَلْقِیاً عَلَی ظَهْرِهِ فَهُوَ غَیْرُ ذَکِیٍّ وَ إِنْ کَانَ عَلَی وَجْهِهِ فَهُوَ ذَکِیٌّ وَ کَذَلِکَ إِذَا وَجَدْتَ لَحْماً وَ لَمْ تَعْلَمْ أَ ذَکِیٌّ هُوَ أَمْ مَیْتَةٌ فَأَلْقِ مِنْهُ قِطْعَةً عَلَی النَّارِ فَإِنِ انْقَبَضَ فَهُوَ ذَکِیٌّ وَ إِنِ اسْتَرْخَی عَلَی النَّارِ فَهُوَ مَیْتَةٌ.
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین گفت که امام صادق (ع) فرمود: "ماهی جِرّی را نخور." سپس ادامه داد: "اگر ماهیای را بیابی و ندانی که ذبح شرعی شده است یا نه، و ذکات آن این باشد که زنده از آب خارج شده باشد، پس آن را بردار و در آب بینداز؛ اگر بر پشت خود شناور شد، ذبح نشده است، و اگر بر روی صورت خود قرار گرفت، ذبح شده است."
"همچنین، اگر گوشتی را بیابی و ندانی که ذبح شرعی شده است یا مردار است، تکهای از آن را روی آتش قرار ده؛ اگر منقبض شد، ذبح شده است، و اگر روی آتش رها شد و استرخاء پیدا کرد، مردار است."
30200- 2- (1)قَالَ وَ رُوِیَ فِیمَنْ وَجَدَ سَمَکاً وَ لَمْ یَعْلَمْ أَنَّهُ مِمَّا یُؤْکَلُ أَوْ لَا فَإِنَّهُ یُشَقُّ (عَنْ) (2)أَصْلِ ذَنَبِهِ فَإِنْ ضَرَبَ إِلَی الْخُضْرَةِ فَهُوَ مِمَّا لَا یُؤْکَلُ وَ إِنْ ضَرَبَ إِلَی الْحُمْرَةِ فَهُوَ مِمَّا یُؤْکَلُ.
ترجمه:
و روایت شده است که اگر کسی ماهیای را بیابد و نداند که خوردن آن جایز است یا نه، پس باید قسمت انتهای دم آن را بشکافد؛
اگر رنگ آن به سبزی متمایل شد، این ماهی قابل خوردن نیست.
و اگر به قرمزی متمایل شد، این ماهی از گونههای قابل خوردن است.
(3)15 بَابُ أَنَّ الْحَیَّةَ إِذَا ابْتَلَعَتْ سَمَکَةً ثُمَّ طَرَحَتْهَا وَ هِیَ تَتَحَرَّکُ فَإِنْ کَانَتْ تَسَلَّخَتْ فُلُوسُهَا فَهِیَ حَرَامٌ وَ إِلَّا فَلَا
ترجمه:
باب اینکه اگر مار ماهیای را ببلعد و سپس آن را بیرون اندازد در حالی که زنده باشد، اگر فلسهای آن جدا شده باشد، حرام است؛ و اگر فلسهای آن باقی مانده باشد، اشکالی ندارد.
30201- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْمُبَارَکِ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَعْیَنَ الْوَشَّاءِ (5)عَنْ أَیُّوبَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا تَقُولُ فِی حَیَّةٍ ابْتَلَعَتْ سَمَکَةً ثُمَّ طَرَحَتْهَا وَ هِیَ حَیَّةٌ تَضْطَرِبُ أَ فَآکُلُهَا فَقَالَ ع إِنْ کَانَتْ فُلُوسُهَا قَدْ تَسَلَّخَتْ فَلَا تَأْکُلْهَا وَ إِنْ لَمْ تَکُنْ تَسَلَّخَتْ فَکُلْهَا.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا نَحْوَهُ (1)وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2).
ترجمه:
ایوب بن أعین از امام صادق (ع) نقل کرده است که گفت: «به ایشان عرض کردم: "فدای شما شوم، نظر شما درباره ماری که ماهیای را بلعیده و سپس آن را بیرون انداخته است در حالی که زنده است، چیست؟ آیا میتوان آن را خورد؟" پس امام پاسخ داد: "اگر فلسهای آن جدا شدهاند، آن را نخور؛ و اگر جدا نشدهاند، آن را بخور."»
(3)16 بَابُ تَحْرِیمِ أَکْلِ السُّلَحْفَاةِ وَ السَّرَطَانِ وَ الضَّفَادِعِ وَ الْخُنْفَسَاءِ وَ الْحَیَّاتِ
ترجمه:
باب تحریم خوردن لاکپشت، خرچنگ، قورباغه، سوسک، و مارها
30202- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع قَالَ: لَا یَحِلُّ أَکْلُ الْجِرِّیِّ وَ لَا السُّلَحْفَاةِ وَ لَا السَّرَطَانِ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ اللَّحْمِ الَّذِی یَکُونُ فِی أَصْدَافِ الْبَحْرِ وَ الْفُرَاتِ أَ یُؤْکَلُ قَالَ ذَلِکَ لَحْمُ الضَّفَادِعِ لَا یَحِلُّ أَکْلُهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ (6)
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ لَا یَصْلُحُ أَکْلُهُ (7)
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش امام کاظم (ع) نقل کرده است که فرمود: "خوردن ماهی جِرّی، لاکپشت و خرچنگ حلال نیست." سپس ادامه داد: "از ایشان درباره گوشتی که در صدفهای دریا و فرات یافت میشود، پرسیدم؛ آیا خوردن آن جایز است؟" پس امام پاسخ داد: "آن گوشت متعلق به قورباغه است، و خوردن آن حلال نیست."
30203- 2- (8)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ عَنْ شُعَیْبٍ عَنْ عِیسَی بْنِ حَسَّانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُنْتُ عِنْدَهُ إِذْ أَقْبَلَتْ عَلَیْهِ خُنْفَسَاءَةٌ (1)فَقَالَ نَحِّهَا فَإِنَّهَا قِشَّةٌ (2)مِنْ قِشَاشِ النَّارِ.
ترجمه:
عیسی بن حسان از امام صادق (ع) نقل کرده است که گفت: «نزد ایشان بودم، در این هنگام سوسکی به سوی او آمد. پس امام فرمود: "آن را دور کن، زیرا این از پارههای آتش است."»
30204- 3- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع لَا یُؤْکَلُ مِنَ الْحَیَّاتِ شَیْءٌ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین گفت که امام صادق (ع) فرمود: "چیزی از مارها خورده نمیشود
(5)17 بَابُ حُکْمِ النَّحْلَةِ وَ النَّمْلَةِ وَ الصُّرَدِ وَ الْهُدْهُدِ وَ حُکْمِ الْخُطَّافِ وَ الْوَبْرِ (6)
ترجمه:
باب حکم زنبور عسل، مورچه، صرد، هدهد، و حکم خطاف و وبر
30205- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ قَالَ: بَیْنَا نَحْنُ قُعُودٌ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- إِذْ مَرَّ رَجُلٌ بِیَدِهِ خُطَّافٌ مَذْبُوحٌ فَوَثَبَ إِلَیْهِ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- حَتَّی أَخَذَهُ مِنْ یَدِهِ ثُمَّ رَمَی بِهِ ثُمَّ قَالَ أَ عَالِمُکُمْ أَمَرَکُمْ بِهَذَا أَمْ فَقِیهُکُمْ لَقَدْ أَخْبَرَنِی أَبِی عَنْ
1) فی المصدر- خنفسة.
2) القش- القردة و دویبة تشبه الجراد (هامش المخطوط). و القشة- دابة صغیرة شبه الخنفساء" لسان العرب 6- 336".
3) الفقیه 3- 351- 4233، و أورده بتمامه فی الحدیث 6 من الباب 7 من هذه الأبواب.
4) لم نعثر فیما یأتی ما یدلّ علیه بخصوصه.
5) الباب 17 فیه 6 أحادیث.
6) الوبر، بالتسکین- دویبة علی قدر السنور غبراء أو بیضاء من دواب الصحراء" لسان العرب 5- 272".
7) التهذیب 9- 20- 78، و الاستبصار 4- 66- 239، و أورده فی الحدیثین 2 و 3 من الباب 39 من أبواب الصید.
جَدِّی- أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص نَهَی عَنْ قَتْلِ السِّتَّةِ النَّحْلَةِ وَ النَّمْلَةِ وَ الضِّفْدِعِ وَ الصُّرَدِ وَ الْهُدْهُدِ وَ الْخُطَّافِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا مَرَّ فِی الصَّیْدِ (1).
ترجمه:
حسن بن داود رقّی گفت: «ما نزد امام صادق (ع) نشسته بودیم که مردی گذشت و در دستش خطاف ذبح شدهای داشت. امام صادق (ع) به سوی او برخاست، آن را از دستش گرفت و دور انداخت، سپس فرمود: "آیا عالم شما شما را به این کار فرمان داده است یا فقیهتان؟! بیگمان پدرم از جدم برایم نقل کرد که رسول خدا (ص) از کشتن شش موجود نهی کرده است: زنبور عسل، مورچه، قورباغه، صرد، هدهد، و خطاف."»
30206- 2- (2)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یُصِیبُ خُطَّافاً فِی الصَّحْرَاءِ أَوْ یَصِیدُهُ أَ یَأْکُلُهُ قَالَ هُوَ مِمَّا یُؤْکَلُ وَ عَنِ الْوَبْرِ یُؤْکَلُ قَالَ لَا هُوَ حَرَامٌ.
أَقُولُ: حَمَلَ الشَّیْخُ قَوْلَهُ هُوَ مِمَّا یُؤْکَلُ عَلَی التَّعَجُّبِ وَ الْإِنْکَارِ دُونَ الْإِخْبَارِ.
ترجمه:
عمار بن موسی از امام صادق (ع) نقل کرده است که درباره مردی که در صحرا خطاف را بیابد یا آن را شکار کند پرسید: "آیا میتوان آن را خورد؟" پس امام فرمود: "از چیزهایی است که خورده میشود."
سپس درباره وبر پرسید که "آیا خوردن آن جایز است؟" پس امام پاسخ داد: "نه، حرام است.
می گویم : عبارت 'هُوَ مِمَّا یُؤْکَلُ' را مرحوم شیخ به عنوان تعجب و انکار حمل کرده است، نه خبر دادن از حلیت آن.
30207- 3- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الْبَصْرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَاعِظِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرِّضَا ع فِی حَدِیثِ مَسَائِلِ الشَّامِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ عَلِیّاً ع کَمْ حَجَّ آدَمُ مِنْ حَجَّةٍ فَقَالَ سَبْعِینَ حَجَّةً مَاشِیاً عَلَی قَدَمَیْهِ وَ أَوَّلُ حَجَّةٍ حَجَّهَا کَانَ مَعَهُ الصُّرَدُ یَدُلُّهُ عَلَی مَوْضِعِ (4)الْمَاءِ وَ خَرَجَ مَعَهُ مِنَ الْجَنَّةِ- وَ قَدْ نُهِیَ عَنْ أَکْلِ الصُّرَدِ وَ الْخُطَّافِ.
ترجمه:
عبدالله بن احمد بن عامر از پدرش نقل کرده است که امام رضا (ع) در حدیث مسائل شامی فرمود: "از امام علی (ع) درباره تعداد حجهای حضرت آدم (ع) سؤال شد، پس فرمود: 'هفتاد بار حج کرد، پیاده بر پاهای خود.'" "در نخستین حج او، پرنده صُرَد همراهش بود و او را به محل آب راهنمایی میکرد، و همراه او از بهشت خارج شد." "و همانا از خوردن صُرَد و خطاف نهی شده است."
30208- 4- (5)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِیِّ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْمَدِینِیِّ عَنْ
1) مر فی الحدیث 2 من الباب 39 من أبواب الصید.
2) التهذیب 9- 21- 84، و الاستبصار 4- 66- 240، و أورده فی الحدیث 6 من الباب 39 من أبواب الصید.
3) عیون أخبار الرضا (علیه السلام) 1- 243- 1، و علل الشرائع- 594- 44.
4) فی العیون- مواضع.
5) عیون أخبار الرضا (علیه السلام) 1- 277- 14، و الخصال- 297- 66، و أورده فی الحدیثین 3 و 4 من الباب 40 من أبواب الصید.
سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْجَعْفَرِیِّ عَنِ الرِّضَا ع عَنْ آبَائِهِ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص نَهَی عَنْ قَتْلِ خَمْسَةٍ الصُّرَدِ وَ الصُّوَّامِ وَ الْهُدْهُدِ وَ النَّحْلَةِ وَ النَّمْلَةِ (1)وَ أَمَرَ بِقَتْلِ خَمْسَةٍ الْغُرَابِ وَ الْحِدَأَةِ وَ الْحَیَّةِ وَ الْعَقْرَبِ وَ الْکَلْبِ الْعَقُورِ.
قَالَ الصَّدُوقُ هَذَا أَمْرُ إِطْلَاقٍ وَ رُخْصَةٍ لَا أَمْرُ وُجُوبٍ وَ فَرْضٍ.
ترجمه:
سلیمان بن جعفر جعفری از امام رضا (ع) نقل کرده است که از پدرانش روایت میکند که رسول خدا (ص) از کشتن پنج موجود نهی کرد:
صُرَد
صُوَّام
هدهد
زنبور عسل
مورچه
و به کشتن پنج موجود فرمان داد:
کلاغ
حدأه (نوعی پرنده شکاری)
مار
عقرب
سگ درنده (کلب عقور)
مرحوم صدوق درباره این روایت میگوید: "این دستور جنبهٔ رخصت و جواز دارد، نه وجوب و الزام."
30209- 5- (2)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَتْلِ النَّمْلِ فَقَالَ لَا تَقْتُلْهَا إِلَّا أَنْ تُؤْذِیَکَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَتْلِ الْهُدْهُدِ فَقَالَ لَا تَقْتُلْهُ وَ لَا تُؤْذِهِ وَ لَا تَذْبَحْهُ فَنِعْمَ الطَّیْرُ هُوَ.
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش امام کاظم (ع) نقل کرده است که فرمود: "از ایشان درباره کشتن مورچه پرسیدم، پس فرمود: 'آن را نکش، مگر اینکه تو را آزار دهد.'" "و از ایشان درباره کشتن هدهد پرسیدم، پس فرمود: 'آن را نکش، نه به آن آسیب برسان، و نه ذبحش کن، زیرا پرندهای نیکوست.'"
30210- 6- (3)سَعِیدُ بْنُ هِبَةِ اللَّهِ فِی الْخَرَائِجِ وَ الْجَرَائِحِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ سَأَلَهُ رَجُلٌ عَنِ الْخُطَّافِ فَقَالَ لَا تُؤْذُوهُ فَإِنَّهُ لَا یُؤْذِی شَیْئاً وَ هُوَ طَیْرٌ یُحِبُّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی عَدَمِ تَحْرِیمِ الْخُطَّافِ فِی الصَّیْدِ (4).
ترجمه:
ابوبصیر از امام صادق (ع) در حدیثی نقل کرده است که مردی از ایشان درباره خطاف پرسید، پس امام فرمود: "آن را اذیت نکن، زیرا هیچ چیزی را آزار نمیدهد، و پرندهای است که ما اهلبیت را دوست دارد."
(5)18 بَابُ تَحْرِیمِ الطَّیْرِ الَّذِی لَیْسَ لَهُ قَانِصَةٌ وَ لَا حَوْصَلَةٌ وَ لَا صِیصِیَةٌ مَا لَمْ یُنَصَّ عَلَی إِبَاحَتِهِ وَ عَدَمِ تَحْرِیمِ أَکْلِ مَا لَهُ أَحَدُهَا مَا لَمْ یُنَصَّ عَلَی تَحْرِیمِهِ
ترجمه:
باب تحریم پرندگانی که فاقد سنگدان، چینهدان، یا خار پشت پا هستند، مگر اینکه دلیل روشنی بر حلیت آنها وجود داشته باشد؛ و نیز عدم تحریم خوردن پرندگانی که یکی از این ویژگیها را دارند، مگر اینکه دلیل روشنی بر حرمت آنها وجود داشته باشد.
30211- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ الطَّیْرُ مَا یُؤْکَلُ مِنْهُ فَقَالَ (لَا تَأْکُلْ) (1)مَا لَمْ تَکُنْ لَهُ قَانِصَةٌ.
ترجمه:
عبدالله بن سنان از امام صادق (ع) نقل کرده است که گفت: "به ایشان عرض کردم: 'از پرندگان، کدام یک خورده میشوند؟'" پس امام پاسخ داد: "آن را نخور، مگر اینکه سنگدان (قانصة) داشته باشد."
30212- 2- (2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ (عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ) (3)عَنْ زُرَارَةَ فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ طَیْرِ الْمَاءِ فَقَالَ مَا کَانَتْ لَهُ قَانِصَةٌ فَکُلْ وَ مَا لَمْ تَکُنْ لَهُ قَانِصَةٌ فَلَا تَأْکُلْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیٍّ الزَّیَّاتِ عَنْ زُرَارَةَ (4)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیٍّ الزَّیَّاتِ عَنْ زُرَارَةَ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
زراره در حدیثی نقل میکند که از امام باقر (ع) درباره پرندگان آبزی سؤال کرد. امام فرمودند: «هر پرندهای که چینهدان داشته باشد، بخور، و هرکدام که چینهدان ندارد، نخور.»
30213- 3- (6)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: کُلِ الْآنَ مِنْ طَیْرِ الْبَرِّ مَا کَانَتْ لَهُ حَوْصَلَةٌ وَ مِنْ طَیْرِ الْمَاءِ مَا کَانَتْ لَهُ قَانِصَةٌ کَقَانِصَةِ الْحَمَامِ لَا مَعِدَةٌ کَمَعِدَةِ الْإِنْسَانِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ الْقَانِصَةُ وَ الْحَوْصَلَةُ یُمْتَحَنُ بِهِمَا مِنَ الطَّیْرِ مَا
لَا یُعْرَفُ طَیَرَانُهُ وَ کُلُّ طَیْرٍ مَجْهُولٍ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ سَمَاعَةَ عَنِ الرِّضَا ع نَحْوَهُ (1).
ترجمه:
سماعه بن مهران از امام صادق (ع) در حدیثی نقل میکند که ایشان فرمودند: «هماکنون از پرندگان خشکی آنهایی را که چینهدان دارند بخور، و از پرندگان آبزی آنهایی را که دارای چینهدان (قانصه) مانند چینهدان کبوتر هستند و معدهای مشابه معده انسان ندارند، بخور.» سپس فرمودند: «قانصه و حوصله معیار آزمون پرندگانی است که نوع پروازشان ناشناخته است، و هر پرندهای که ناشناخته باشد (در این زمینه)، باید با این دو مشخصه سنجیده شود.»
30214- 4- (2)وَ عَنْهُ (3)عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُلْ مِنَ الطَّیْرِ مَا کَانَتْ لَهُ قَانِصَةٌ وَ لَا مِخْلَبَ لَهُ قَالَ وَ سُئِلَ عَنْ طَیْرِ الْمَاءِ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِکَ.
ترجمه:
مسعده بن صدقه از امام صادق (ع) نقل کرده است که ایشان فرمودند: «از پرندگانی که دارای چینهدان (قانصه) هستند و چنگال ندارند، بخور.» سپس در مورد پرندگان آبزی از ایشان سؤال شد، و ایشان فرمودند: «همین حکم در مورد آنها نیز صدق میکند.»
30215- 5- (4)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُلْ مِنَ الطَّیْرِ مَا کَانَتْ لَهُ قَانِصَةٌ أَوْ صِیصِیَةٌ أَوْ حَوْصَلَةٌ.
ترجمه:
ابن بُکَیر از امام صادق (ع) نقل کرده است که ایشان فرمودند: «از پرندگانی که دارای چینهدان (قانصه)، سیصیه (برآمدگی سخت در پا)، یا حوصله هستند، بخور.»
30216- 6- (5)وَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنِ ابْنِ جُمْهُورٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍ فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الطَّیْرِ یُؤْتَی بِهِ مَذْبُوحاً قَالَ کُلْ مَا کَانَتْ لَهُ قَانِصَةٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6)
وَ کَذَا الْحَدِیثَانِ قَبْلَهُ أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
ترجمه:
عبدالله بن ابییعفور در حدیثی نقل میکند که از امام صادق (ع) درباره پرندهای که ذبح شده و آورده میشود، سؤال کرد. امام فرمودند: «هر پرندهای که چینهدان (قانصه) داشته باشد، بخور.»
1) التهذیب 9- 16- 65، و فیه سالت أبا عبد اللّه (علیه السلام).
2) الکافی 6- 248- 4، و التهذیب 9- 17- 66.
3) فی الکافی زیادة- عن أبیه.
4) الکافی 6- 248- 5، و التهذیب 9- 17- 67.
5) الکافی 6- 248- 6، و أورد صدره فی الحدیث 3 من الباب 19 من هذه الأبواب.
6) التهذیب 9- 16- 64.
7) یأتی فی الحدیث 4 من الباب 19 و فی الأحادیث 2 و 7 و 8 من الباب 20 من هذه الأبواب.
(1)19 بَابُ أَنَّهُ یَحْرُمُ مِنَ الطَّیْرِ مَا یَصُفُّ مِنْهُ غَالِباً وَ یَحِلُّ مَا یَدُفُّ غَالِباً
ترجمه:
باب [بیان این حکم] که از پرندگان، آنهایی که غالباً بالهای خود را پهن کرده و پیوسته در هوا میمانند (صفیف)، حراماند؛ و آنهایی که بیشتر با حرکات سریع و متناوب بال میزنند (دفیف)، حلالاند.
30217- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ زُرَارَةَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَمَّا یُؤْکَلُ مِنَ الطَّیْرِ فَقَالَ کُلْ مَا دَفَّ (3)وَ لَا تَأْکُلْ مَا صَفَّ (4)الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیٍّ (5)الزَّیَّاتِ عَنْ زُرَارَةَ (6)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیٍّ (7)الزَّیَّاتِ مِثْلَهُ (8).
ترجمه:
زراره نقل میکند که از امام باقر (ع) درباره پرندگانی که خوردنشان جایز است، پرسید. امام فرمودند: «هر پرندهای که غالباً با حرکات سریع و متناوب بال بزند (دفیف)، بخور، و هر پرندهای که بیشتر بالهای خود را پهن کرده و در هوا شناور بماند (صفیف)، نخور.»
30218- 2- (9)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: کُلُّ مَا صَفَّ وَ هُوَ ذُو مِخْلَبٍ فَهُوَ حَرَامٌ وَ الصَّفِیفُ کَمَا یَطِیرُ الْبَازِی وَ الْحِدَأَةُ وَ الصَّقْرُ وَ مَا أَشْبَهَ ذَلِکَ وَ کُلُّ مَا دَفَّ فَهُوَ حَلَالٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ سَمَاعَةَ عَنِ الرِّضَا
1) الباب 19 فیه 5 أحادیث.
2) الکافی 6- 247- 3، و أورد قطعة منه فی الحدیث 2 من الباب 18، و ذیله فی الحدیث 4 من الباب 20 من هذه الأبواب.
3) دف الطیر- حرک جناحیه فی طیرانه." مجمع البحرین 5- 59".
4) صف الطیر- بسط جناحیه فی طیرانه." مجمع البحرین 5- 81".
5) فی التهذیب و الفقیه زیادة- بن.
6) التهذیب 9- 16- 63.
7) فی التهذیب و الفقیه زیادة- بن.
8) الفقیه 3- 321- 4146.
9) الکافی 6- 247- 1، و أورد قطعة منه فی الحدیث 3 من الباب 2، و صدره فی الحدیث 3 من الباب 3، و قطعة منه فی الحدیث 3 من الباب 18 من هذه الأبواب.
ع مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
سماعه بن مهران از امام صادق (ع) در حدیثی نقل میکند که ایشان فرمودند: «هر پرندهای که بالهای خود را پهن کرده و در هوا شناور بماند (صفیف) و دارای چنگال باشد، حرام است. پرواز به روش صفیف مانند پرواز باز، حدأه، شاهین و آنچه شبیه آنهاست، میباشد. و هر پرندهای که غالباً با حرکات سریع و متناوب بال بزند (دفیف)، حلال است.»
30219- 3- (2)وَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنِ ابْنِ جُمْهُورٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی أَکُونُ فِی الْآجَامِ فَیَخْتَلِفُ عَلَیَّ الطَّیْرُ فَمَا آکُلُ مِنْهُ قَالَ کُلْ مَا دَفَّ وَ لَا تَأْکُلْ مَا صَفَّ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
عبدالله بن ابییعفور نقل میکند که به امام صادق (ع) عرض کردم: «گاهی در مناطق پوشیده از نی (نیزار) هستم و انواع مختلفی از پرندگان در اطرافم مشاهده میشود. کدام را میتوانم بخورم؟» امام فرمودند: «هر پرندهای که غالباً با حرکات سریع و متناوب بال بزند (دفیف)، بخور؛ و آنهایی را که بیشتر بالهای خود را پهن کرده و در هوا شناور بمانند (صفیف)، نخور.»
30220- 4- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ إِنْ کَانَ الطَّیْرُ یَصُفُّ وَ یَدُفُّ فَکَانَ دَفِیفُهُ أَکْثَرَ مِنْ صَفِیفِهِ أُکِلَ وَ إِنْ کَانَ صَفِیفُهُ أَکْثَرَ مِنْ دَفِیفِهِ فَلَا (5)یُؤْکَلُ وَ یُؤْکَلُ مِنْ طَیْرِ الْمَاءِ مَا کَانَتْ لَهُ قَانِصَةٌ أَوْ صِیصِیَةٌ وَ لَا یُؤْکَلُ مَا لَیْسَ لَهُ قَانِصَةٌ أَوْ صِیصِیَةٌ.
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین نقل کرده است که در حدیثی دیگر آمده: «اگر پرنده هم صفیف (پهن کردن بال و شناور ماندن در هوا) و هم دفیف (بال زدن سریع و متناوب) داشته باشد، در صورتی که دفیف آن بیشتر از صفیفش باشد، خوردن آن جایز است؛ و اگر صفیف آن بیشتر از دفیفش باشد، نباید خورده شود. همچنین، از پرندگان آبزی آنهایی که دارای چینهدان (قانصه) یا برآمدگی سخت در پا (صیصیه) هستند، خورده میشوند؛ و آنهایی که فاقد چینهدان یا صیصیه باشند، خورده نمیشوند.»
30221- 5- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی (عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ الضَّرِیرِ) (7)عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّهُ کَرِهَ الرَّخَمَةَ (8).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (9)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (10).
ترجمه:
حماد بن عیسی از جعفر بن محمد (ع) از پدرشان نقل کرده است که ایشان رخمه (نوعی پرنده) را ناپسند دانستهاند
1) التهذیب 9- 16- 65.
2) الکافی 6- 248- 6، و أورد ذیله فی الحدیث 6 من الباب 18 من هذه الأبواب.
3) التهذیب 9- 16- 64.
4) الفقیه 3- 321- 4146.
5) فی المصدر- لم.
6) التهذیب 9- 20- 81.
7) فی المصدر- عن الحسن بن علیّ بن الحسین الضریر.
8) الرخمة- طائر أبقع یشبه النسر فی الخلقة" الصحاح 5- 1929".
9) تقدم فی الحدیث 3 من الباب 82 من أبواب تروک الاحرام، و فی الحدیث 7 من الباب 3 من هذه الأبواب.
10) یأتی فی الحدیث 7 من الباب 20 من هذه الأبواب.
(1)20 بَابُ تَحْرِیمِ بَیْضِ مَا لَا یُؤْکَلُ لَحْمُهُ وَ إِبَاحَةِ بَیْضِ مَا یُؤْکَلُ فَإِنِ اشْتَبَهَ حَلَّ مِنْهُ مَا اخْتَلَفَ طَرَفَاهُ وَ حَرُمَ مَا اسْتَوَی طَرَفَاهُ
ترجمه:
باب [بیان این حکم] که تخم پرندگانی که گوشت آنها قابل خوردن نیست، حرام است؛ و تخم پرندگانی که خوردن گوشت آنها جایز است، نیز حلال میباشد. در صورتی که تخم پرندهای نامشخص باشد، اگر دو طرف آن (نوک و انتها) متفاوت باشد، خوردن آن جایز است؛ و اگر دو طرف آن مساوی باشد، خوردن آن حرام است.
30222- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: إِذَا دَخَلْتَ أَجَمَةً فَوَجَدْتَ بَیْضاً فَلَا (تَأْکُلْ مِنْهُ) (3)إِلَّا مَا اخْتَلَفَ طَرَفَاهُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الْعَلَاءِ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
محمد بن مسلم از یکی از امامان (ع) نقل کرده است که ایشان فرمودند: «اگر وارد منطقهای پوشیده از نی (نیزار) شدی و تخمی یافتی، از آن نخور مگر اینکه دو طرف آن (نوک و انتها) متفاوت باشد.»
30223- 2- (5)وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: سَأَلَ أَبِی أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا أَسْمَعُ مَا تَقُولُ فِی الْحُبَارَی فَقَالَ إِنْ کَانَتْ لَهُ قَانِصَةٌ فَکُلْهُ (6)وَ سَأَلَهُ (7)عَنْ طَیْرِ الْمَاءِ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِکَ وَ سَأَلَهُ (8)عَنْ بَیْضِ طَیْرِ الْمَاءِ فَقَالَ مَا کَانَ مِنْهُ مِثْلَ بَیْضِ الدَّجَاجِ یَعْنِی عَلَی خِلْقَتِهِ فَکُلْ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (9).
ترجمه:
عبدالله بن سنان نقل کرده است که پدرش از امام صادق (ع) پرسید، در حالی که خود نیز میشنید، درباره پرنده حباری. امام فرمودند: «اگر چینهدان (قانصه) داشته باشد، بخور.» سپس درباره پرندگان آبزی از ایشان سؤال شد، و امام فرمودند: «حکم آنها نیز همین است.» همچنین درباره تخم پرندگان آبزی از ایشان سؤال شد، و امام فرمودند: «اگر تخم آنها مانند تخم مرغ باشد، یعنی از نظر شکل و ساختار مشابه تخم مرغ باشد، بخور.»
30224- 3- (1)وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی الْخَطَّابِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَدْخُلُ الْأَجَمَةَ فَیَجِدُ فِیهَا بَیْضاً مُخْتَلِفاً لَا یَدْرِی بَیْضُ مَا هُوَ أَ بَیْضُ مَا یُکْرَهُ مِنَ الطَّیْرِ أَوْ یُسْتَحَبُّ فَقَالَ إِنَّ فِیهِ عَلَماً لَا یَخْفَی انْظُرْ کُلَّ بَیْضَةٍ تَعْرِفُ رَأْسَهَا مِنْ أَسْفَلِهَا فَکُلْهَا وَ مَا سِوَی ذَلِکَ فَدَعْهُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
زراره از ابیخطاب نقل کرده است که گفت: «از امام صادق (ع) درباره مردی پرسیدم که وارد منطقهای پوشیده از نی (نیزار) میشود و در آنجا تخمهای مختلفی مییابد، اما نمیداند این تخمها متعلق به پرندگانی هستند که خوردنشان مکروه است یا مستحب؟» امام فرمودند: «نشانهای در آن هست که پنهان نیست؛ به هر تخمی که بتوانی سر و انتهای آن را تشخیص دهی، میتوانی از آن بخوری، و هر تخمی که این ویژگی را نداشته باشد، از آن دوری کن.»
30225- 4- (3)وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیٍّ (4)الزَّیَّاتِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الْبَیْضِ فِی الْآجَامِ (5)فَقَالَ مَا اسْتَوَی طَرَفَاهُ فَلَا (تَأْکُلْهُ) (6)وَ مَا اخْتَلَفَ طَرَفَاهُ فَکُلْ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ زُرَارَةَ مِثْلَهُ (8).
ترجمه:
زراره از امام باقر (ع) در حدیثی نقل کرده است که ایشان را درباره تخم پرندگان در مناطق پوشیده از نی (نیزار) سؤال کرد. امام فرمودند: «اگر دو طرف آن (نوک و انتها) برابر باشد، آن را نخور؛ و اگر دو طرف آن متفاوت باشد، آن را بخور.»
30226- 5- (9)وَ عَنْهُ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ کُلْ مِنَ الْبَیْضِ مَا لَمْ یَسْتَوِ
1) التهذیب 9- 15- 58.
2) الکافی 6- 249- 3.
3) التهذیب 9- 16- 63، التهذیب 9- 16- 60، و أورد قطعة منه فی الحدیث 2 من الباب 18 و فی الحدیث 1 من الباب 19 من هذه الأبواب.
4) فی المصدر زیادة- بن لاحظ هامش 4 من الحدیث.
5) کتب فی المصحّحة الثانیة علی (فی الآجام) علامة (الفقیه).
6) فی المصدر- تاکل.
7) الفقیه 3- 321- 4146.
8) الکافی 6- 249- 2 و فیه عن علی بن الزیات.
9) الکافی 6- 249- 4.
رَأْسَاهُ وَ قَالَ مَا کَانَ مِنْ بَیْضِ طَیْرِ الْمَاءِ مِثْلَ بَیْضِ الدَّجَاجِ وَ عَلَی خِلْقَتِهِ أَحَدُ رَأْسَیْهِ مُفَرْطَحٌ (1)وَ إِلَّا فَلَا تَأْکُلْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ أَحَدُ رَأْسَیْهِ مُفَرْطَحٌ فَکُلْ وَ إِلَّا فَلَا (3)
ترجمه:
مسعده بن صدقه نقل کرده است که شنید از امام صادق (ع) که فرمودند: «از تخمهایی بخور که دو طرف آن (نوک و انتها) برابر نباشد.» سپس فرمودند: «تخم پرندگان آبزی اگر شبیه تخم مرغ باشد و از لحاظ شکل و ساختار یکی از دو سر آن پهن باشد، بخور؛ و اگر این ویژگی را نداشته باشد، آن را نخور.»
30227- 6- (4)وَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنِ ابْنِ جُمْهُورٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی أَکُونُ فِی الْآجَامِ فَیَخْتَلِفُ عَلَیَّ الْبَیْضُ فَمَا آکُلُ مِنْهُ قَالَ کُلْ مِنْهُ مَا اخْتَلَفَ طَرَفَاهُ.
ترجمه:
ابن ابییعفور نقل کرده است که به امام صادق (ع) عرض کردم: «گاهی در مناطق پوشیده از نی (نیزار) هستم و انواع مختلفی از تخمها را مشاهده میکنم. کدام را میتوانم بخورم؟» امام فرمودند: «از تخمهایی بخور که دو طرف آن (نوک و انتها) متفاوت باشد.»
30228- 7- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ کُلْ مِنَ الْبَیْضِ مَا اخْتَلَفَ طَرَفَاهُ وَ مِنَ السَّمَکِ مَا کَانَ لَهُ قِشْرٌ وَ مِنَ الطَّیْرِ مَا دَفَّ وَ اتْرُکْ مِنْهُ مَا صَفَّ وَ کُلْ مِنْ طَیْرِ الْمَاءِ مَا کَانَتْ لَهُ قَانِصَةٌ أَوْ صِیصِیَةٌ یَا عَلِیُّ کُلُّ ذِی نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ وَ مِخْلَبٍ مِنَ الطَّیْرِ فَحَرَامٌ أَکْلُهُ.
ترجمه:
انس بن محمد از پدرش، از جعفر بن محمد (ع) از پدرانش نقل کرده است که در وصیت پیامبر (ص) به امام علی (ع) فرمودند: «ای علی! از تخمهایی بخور که دو طرف آن متفاوت باشد، و از ماهیهایی که دارای فلس هستند، و از پرندگانی که غالباً بال میزنند (دفیف)، اما پرندگانی که بالهای خود را پهن کرده و در هوا شناور میمانند (صفیف)، نخور. همچنین، از پرندگان آبزی آنهایی که چینهدان (قانصه) یا برآمدگی سخت در پا (صیصیه) دارند، بخور. ای علی! هر جانوری که دارای نیش از درندگان باشد، و هر پرندهای که چنگال داشته باشد، خوردنش حرام است.»
30229- 8- (6)وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ مِسْکِینٍ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْمُکَارِی عَنْ سَلَمَةَ بَیَّاعِ الْجَوَارِی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ:
قُلْتُ لَهُ إِنَّ رَجُلًا سَأَلَنِی أَنْ أَسْأَلَکَ عَنِ الْبَیْضِ أَیُّ شَیْءٍ یَحْرُمُ مِنْهُ وَ عَنِ السَّمَکِ أَیُّ شَیْءٍ یَحْرُمُ مِنْهُ وَ عَنِ الطَّیْرِ أَیُّ شَیْءٍ یَحْرُمُ مِنْهُ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع قُلْ لَهُ أَمَّا الْبَیْضُ فَکُلُّ مَا لَمْ تَعْرِفْ رَأْسَهُ مِنِ اسْتِهِ فَلَا تَأْکُلْهُ وَ أَمَّا السَّمَکُ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ قِشْرٌ فَلَا تَأْکُلْهُ وَ أَمَّا الطَّیْرُ فَمَا لَمْ یَکُنْ لَهُ قَانِصَةٌ فَلَا تَأْکُلْهُ.
ترجمه:
سلمه، فروشنده کنیزان، از امام صادق (ع) در حدیثی نقل کرده است که گفت: «به ایشان عرض کردم که مردی از من خواست تا از شما درباره موارد حرام در تخم، ماهی و پرندگان سؤال کنم. امام صادق (ع) فرمودند:
در مورد تخم: هر تخمی که نتوانی سر آن را از انتهایش تشخیص دهی، آن را نخور.
در مورد ماهی: اگر ماهی فاقد فلس باشد، آن را نخور.
در مورد پرندگان: هر پرندهای که چینهدان (قانصه) نداشته باشد، آن را نخور.»
30230- 9- (1)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ فِی بَصَائِرِ الدَّرَجَاتِ عَنِ النَّهْدِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ بَیْضَ دُیُوکِ الْمَاءِ لَا یَحِلُّ (2).
ترجمه:
اسماعیل بن مهران از مردی که از امام صادق (ع) در حدیثی نقل کرده است که ایشان فرمودند: «تخم پرنده آبزی (دیوک الماء) حلال نیست.»
30231- 10- (3)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ بَیْضٍ أَصَابَهُ رَجُلٌ فِی أَجَمَةٍ لَا یَدْرِی بَیْضُ مَا هُوَ (یَحِلُّ) (4)أَکْلُهُ قَالَ إِذَا اخْتَلَفَ رَأْسَاهُ فَلَا بَأْسَ وَ إِنْ کَانَ الرَّأْسَانِ سَوَاءً فَلَا یَحِلُّ أَکْلُهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش، امام موسی بن جعفر (ع)، نقل کرده است که گفت: «از ایشان درباره تخمی که مردی در منطقهای پوشیده از نی (نیزار) یافته و نمیداند متعلق به چه پرندهای است، پرسیدم. آیا خوردن آن جایز است؟ امام فرمودند: اگر دو سر تخم متفاوت باشد، اشکالی ندارد؛ اما اگر دو سر آن یکسان باشد، خوردن آن جایز نیست.»
(7)21 بَابُ عَدَمِ تَحْرِیمِ أَکْلِ الْحُبَارَی
ترجمه:
باب [بیان این حکم] که خوردن گوشت حباری (نوعی پرنده) حرام نیست
30232- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ مَرْوَکِ بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ نَشِیطِ بْنِ صَالِحٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع یَقُولُ لَا أَرَی بِأَکْلِ الْحُبَارَی بَأْساً وَ إِنَّهُ جَیِّدٌ لِلْبَوَاسِیرِ وَ وَجَعِ الظَّهْرِ وَ هُوَ مِمَّا یُعِینُ عَلَی کَثْرَةِ الْجِمَاعِ.
ترجمه:
نشیط بن صالح نقل میکند که شنید از امام کاظم (ع) که فرمودند: «من در خوردن حباری (نوعی پرنده) اشکالی نمیبینم، و آن برای درمان بواسیر و درد کمر مفید است، و همچنین موجب افزایش توانایی در جماع میشود.»
30233- 2- (1)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ کِرْدِینٍ الْمِسْمَعِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْحُبَارَی فَقَالَ وَدِدْتُ أَنَّ عِنْدِی مِنْهُ فَآکُلَ مِنْهُ حَتَّی أَتَمَلَّأَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ کِرْدِینٍ الْمِسْمَعِیِّ نَحْوَهُ (2).
ترجمه:
کردین مسمعی نقل میکند که گفت: «از امام صادق (ع) درباره حباری (نوعی پرنده) پرسیدم. امام فرمودند: "دوست داشتم که از آن نزد من بود تا از آن بخورم و سیر شوم."»
30234- 3- (3)وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: سَأَلَ أَبِی أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا أَسْمَعُ مَا تَقُولُ فِی الْحُبَارَی قَالَ إِنْ کَانَتْ لَهُ قَانِصَةٌ فَکُلْهُ وَ سَأَلَهُ عَنْ طَیْرِ الْمَاءِ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِکَ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
ترجمه:
عبدالله بن سنان نقل کرده است که پدرش از امام صادق (ع) پرسید، در حالی که خود نیز میشنید، درباره پرنده حباری. امام فرمودند: «اگر چینهدان (قانصه) داشته باشد، بخور.» سپس درباره پرندگان آبزی از ایشان سؤال شد، و امام فرمودند: «حکم آنها نیز همین است.»
(5)22 بَابُ عَدَمِ تَحْرِیمِ طَیْرِ الْمَاءِ بِمُجَرَّدِ أَکْلِهِ لِلسَّمَکِ وَ أَنَّ مَا کَانَ فِی الْبَحْرِ مِمَّا یَحِلُّ أَکْلُهُ فِی الْبَرِّ فَحَلَالٌ وَ مَا کَانَ فِیهِ مِمَّا یَحْرُمُ مِثْلُهُ فِی الْبَرِّ فَحَرَامٌ
ترجمه:
باب [بیان این حکم] که پرندگان آبزی تنها به دلیل خوردن ماهی، حرام نمیشوند. همچنین، آنچه در دریا وجود دارد و خوردن آن در خشکی جایز است، حلال است؛ و آنچه در دریا یافت شود و مانند آن در خشکی حرام باشد، خوردن آن نیز حرام است.
30235- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ
صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ نَجِیَّةَ بْنِ الْحَارِثِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْ طَیْرِ الْمَاءِ مَا یَأْکُلُ السَّمَکَ مِنْهُ یَحِلُّ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ کُلْهُ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ ابْنِ الْحَارِثِ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
نجیة بن الحارث نقل میکند که گفت: «از امام کاظم (ع) درباره پرندگان آبزی که ماهی میخورند، پرسیدم. آیا خوردن آنها جایز است؟ امام فرمودند: "اشکالی ندارد، آنها را بخور."»
30236- 2- (2)قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع کُلُّ مَا کَانَ فِی الْبَحْرِ مِمَّا یُؤْکَلُ فِی الْبَرِّ مِثْلُهُ فَجَائِزٌ أَکْلُهُ وَ کُلُّ مَا کَانَ فِی الْبَحْرِ مِمَّا لَا یَجُوزُ أَکْلُهُ فِی الْبَرِّ لَمْ یَجُزْ أَکْلُهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
ترجمه:
امام صادق (ع) فرمودند: «هر آنچه در دریا باشد و خوردن مشابه آن در خشکی جایز باشد، خوردنش نیز جایز است؛ و هر آنچه در دریا باشد و خوردن مشابه آن در خشکی جایز نباشد، خوردنش نیز جایز نیست.»
(4)23 بَابُ عَدَمِ تَحْرِیمِ الْیَعَاقِیبِ
ترجمه:
باب [بیان این حکم] که یعاقیب (نوعی پرنده) حرام نیست
30237- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ مُعَاوِیَةَ بْنِ شُرَیْحٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ هَؤُلَاءِ یَأْتُونَّا بِهَذِهِ الْیَعَاقِیبِ (6)فَقَالَ لَا تَقْرَبُوهَا فِی الْحَرَمِ- إِلَّا مَا کَانَ مَذْبُوحاً فَقُلْتُ إِنَّا نَأْمُرُهُمْ أَنْ یَذْبَحُوهَا هُنَالِکَ فَقَالَ نَعَمْ کُلْ وَ أَطْعِمْنِی.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7)
و الحجل- الذکر من القبج" القاموس المحیط- حجل- 3- 355".
.ترجمه:
ابن سنان نقل میکند که گفت: «به امام صادق (ع) عرض کردم: این افراد یعاقیب (نوعی پرنده) را نزد ما میآورند.» امام فرمودند: «در حرم، به آن نزدیک نشوید—مگر اینکه ذبح شده باشد.»
عرض کردم: «ما به آنها دستور میدهیم که آن را همانجا ذبح کنند.» امام فرمودند: «بله، بخور و مرا نیز اطعام کن.»
1) الفقیه 3- 322- 4148.
2) الفقیه 3- 339- 4201.
3) تقدم ما یدلّ علی بعض المقصود فی الحدیثین 3 و 4 من الباب 18 و فی الحدیث 4 من الباب 19 و فی الحدیثین 5 و 7 من الباب 20 و فی الحدیث 3 من الباب 21 من هذه الأبواب.
4) الباب 23 فیه حدیث واحد.
5) التهذیب 5- 376- 1312، و أورده فی الحدیث 6 من الباب 5 من أبواب تروک الحجّ.
6) الیعقوب: ذکر الحجل." الصحاح 1- 186".
7) یأتی فی الحدیث 1 من الباب 18 من أبواب الأطعمة المباحة. و فیه بلفظ القبج و القبج- الحجل، فارسی معرب" الصحاح- قبج 1- 337".
(1)24 بَابُ أَنَّ الشَّاةَ إِذَا شَرِبَتْ خَمْراً حَتَّی سَکِرَتْ ثُمَّ ذُبِحَتْ فِی ذَلِکَ الْوَقْتِ لَمْ یَحِلَّ أَکْلُ مَا فِی بَطْنِهَا وَ إِنْ شَرِبَتْ بَوْلًا أَوْ نَحْوَهُ حَلَّ مَا فِی بَطْنِهَا بَعْدَ غَسْلِهِ
ترجمه:
باب [بیان این حکم] که اگر گوسفند شراب بنوشد و مست شود، سپس در همان حالت ذبح گردد، خوردن آنچه در شکم دارد، جایز نیست. اما اگر بول یا چیزی مشابه آن را بنوشد، آنچه در شکم دارد پس از شستوشو، حلال خواهد بود.
30238- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی شَاةٍ شَرِبَتْ خَمْراً حَتَّی سَکِرَتْ ثُمَّ ذُبِحَتْ عَلَی تِلْکَ الْحَالِ لَا یُؤْکَلُ مَا فِی بَطْنِهَا.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
زید شحام از امام صادق (ع) نقل کرده است که ایشان فرمودند: «در مورد گوسفندی که شراب نوشیده تا مست شده، سپس در همان حالت ذبح شده است، آنچه در شکمش است، خورده نمیشود.»
30239- 2- (4)وَ عَنْهُ (عَنْ أَحْمَدَ) (5)عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ مُوسَی بْنِ أُکَیْلٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی شَاةٍ شَرِبَتْ بَوْلًا ثُمَّ ذُبِحَتْ قَالَ فَقَالَ یُغْسَلُ مَا فِی جَوْفِهَا ثُمَّ لَا بَأْسَ بِهِ وَ کَذَلِکَ إِذَا اعْتَلَفَتْ بِالْعَذِرَةِ مَا لَمْ تَکُنْ جَلَّالَةً وَ الْجَلَّالَةُ الَّتِی یَکُونُ ذَلِکَ غِذَاؤُهَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ بَعْضِ
أَصْحَابِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ (1).
ترجمه:
موسی بن أکیل از برخی اصحابش نقل کرده است که امام باقر (ع) در مورد گوسفندی که بول نوشیده و سپس ذبح شده، فرمودند: «آنچه در درون شکمش است، شسته شود و سپس خوردن آن اشکالی ندارد.» همچنین فرمودند: «اگر گوسفند از مدفوع تغذیه کند، تا زمانی که غذای غالبش نباشد، مشکلی نیست؛ اما اگر غذای اصلیاش همین باشد، آن را جلاله مینامند و خوردنش جایز نیست.»
(2)25 بَابُ عَدَمِ تَحْرِیمِ الْجَدْیِ الَّذِی یَرْضِعُ مِنْ لَبَنِ خِنْزِیرَةٍ حَتَّی یَشِبَّ وَ یَکْبَرَ وَ تَحْرِیمِ نَسْلِهِ إِذَا عُلِمَ بِعَیْنِهِ لَا إِذَا اشْتَبَهَ وَ کَذَا الْجُبُنُّ إِذَا عُلِمَ لَا إِذَا اشْتَبَهَ وَ إِنْ رَضَعَ أَقَلَّ مِنْ ذَلِکَ حَلَّ بَعْدَ الِاسْتِبْرَاءِ بِالْعَلَفِ أَوْ بِرَضَاعٍ مِنْ شَاةٍ سَبْعَةَ أَیَّامٍ
ترجمه:
باب [بیان این حکم] که بُزغالهای که از شیر خوک تغذیه کند تا بزرگ شود، خوردن گوشتش حرام نیست؛ اما اگر نسل آن مشخص باشد، خوردنش حرام است، مگر اینکه مورد آن نامشخص باشد. همچنین، حکم پنیر نیز به همین صورت است: اگر مشخص باشد، خوردنش حرام است، و اگر نامشخص باشد، جایز است.
اگر بزغاله مدت کوتاهی از شیر خوک تغذیه کند، پس از استبراء از طریق مصرف علوفه یا شیر خوردن از گوسفند بهمدت هفت روز، خوردنش حلال میشود.
30240- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا حَاضِرٌ عِنْدَهُ عَنْ جَدْیٍ رَضَعَ مِنْ لَبَنِ خِنْزِیرَةٍ حَتَّی شَبَّ وَ کَبِرَ وَ اشْتَدَّ عَظْمُهُ ثُمَّ إِنَّ رَجُلًا اسْتَفْحَلَهُ فِی غَنَمِهِ فَخَرَجَ لَهُ نَسْلٌ فَقَالَ أَمَّا مَا عَرَفْتَ مِنْ نَسْلِهِ بِعَیْنِهِ فَلَا تَقْرَبَنَّهُ وَ أَمَّا مَا لَمْ تَعْرِفْهُ فَکُلْهُ فَهُوَ بِمَنْزِلَةِ الْجُبُنِّ وَ لَا تَسْأَلْ عَنْهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ (4)
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ وَ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ عَنْ حَمَلٍ یَرْضِعُ مِنْ خِنْزِیرَةٍ ثُمَّ اسْتُفْحِلَ الْحَمَلُ فِی غَنَمٍ فَخَرَجَ لَهُ نَسْلٌ (5).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا (6)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
حنان بن سدیر نقل میکند که گفت: «من در حضور امام صادق (ع) بودم، هنگامی که از ایشان درباره بزغالهای سؤال شد که از شیر خوک تغذیه کرده تا بزرگ و استخوانبندیاش محکم شود، سپس مردی آن را برای جفتگیری در میان گوسفندانش قرار داده و از آن نسل به وجود آمده است.»
امام فرمودند: «آنچه از نسلش بهطور مشخص شناخته شود، از آن دوری کن؛ اما اگر مشخص نباشد، خوردنش جایز است، و حکم آن مانند پنیر است—پرسوجو نکن.»
حمیری این روایت را در کتاب قرب الإسناد از محمد بن عبد الحمید و عبد الصمد بن محمد، هر دو از حنان بن سدیر، نقل کرده است؛ همانند روایت پیشین، جز آنکه در اینجا درباره برهای سخن گفته شده که از شیر خوک تغذیه کرده است، سپس برای جفتگیری در میان گوسفندان قرار داده شده و از آن نسل به وجود آمده است.
30241- 2- (2)وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ النَّهِیکِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بِشْرِ بْنِ مَسْلَمَةَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی جَدْیٍ رَضَعَ مِنْ خِنْزِیرَةٍ ثُمَّ ضَرَبَ فِی الْغَنَمِ فَقَالَ هُوَ بِمَنْزِلَةِ الْجُبُنِّ فَمَا عَرَفْتَ أَنَّهُ ضَرَبَهُ فَلَا تَأْکُلْهُ وَ مَا لَمْ تَعْرِفْهُ فَکُلْ (3).
ترجمه:
بشر بن مسلمه از امام کاظم (ع) نقل کرده است که در مورد بزغالهای که از شیر خوک تغذیه کرده، سپس در میان گوسفندان رها شده و جفتگیری کرده است، فرمودند:
«حکم آن مانند پنیر است؛ اگر بهطور مشخص بدانی که این بزغاله جفتگیری کرده است، از خوردنش پرهیز کن؛ اما اگر مشخص نباشد، خوردنش جایز است.»
30242- 3- (4)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ رَفَعَهُ قَالَ: لَا تَأْکُلْ مِنْ لَحْمِ حَمَلٍ رَضَعَ مِنْ لَبَنِ خِنْزِیرَةٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع (5).
ترجمه:
ابی حمزه، در روایتی مرفوع، نقل کرده است که فرمود: «از گوشت برهای که از شیر خوک تغذیه کرده است، نخور.»
30243- 4- (6)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع سُئِلَ عَنْ حَمَلٍ غُذِّیَ بِلَبَنِ خِنْزِیرَةٍ فَقَالَ قَیِّدُوهُ وَ اعْلِفُوهُ الْکُسْبَ (7)وَ النَّوَی وَ الشَّعِیرَ وَ الْخُبْزَ إِنْ کَانَ اسْتَغْنَی عَنِ اللَّبَنِ وَ إِنْ لَمْ یَکُنِ اسْتَغْنَی عَنِ اللَّبَنِ فَیُلْقَی عَلَی ضَرْعِ شَاةٍ سَبْعَةَ أَیَّامٍ ثُمَّ یُؤْکَلُ لَحْمُهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (8)
وَ کَذَا الْحَدِیثَانِ قَبْلَهُ
1) التهذیب 9- 44- 183، و الاستبصار 4- 75- 277.
2) الکافی 6- 250- 2، و التهذیب 9- 44- 184، و الاستبصار 4- 75- 278.
3) فی المصدر- فکله.
4) الکافی 6- 250- 3، و التهذیب 9- 44- 185، و الاستبصار 4- 76- 279.
5) الفقیه 3- 334- 4194.
6) الکافی 6- 250- 5.
7) الکسب- بقیة ما یعصر من الحبوب و یستخرج دهنه کالسمسم و غیره." لسان العرب 1- 717".
8) التهذیب 9- 44- 186، و الاستبصار 4- 76- 280.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الرَّضَاعِ الْقَلِیلِ لِمَا تَقَدَّمَ (1)وَ یَحْتَمِلُ تَخْصِیصُ الْمَنْعِ بِصُورَةِ عَدَمِ الِاسْتِبْرَاءِ وَ مَا قَالَهُ الشَّیْخُ أَحْوَطُ.
ترجمه:
سکونی از امام صادق (ع) نقل کرده است که امیرالمؤمنین (ع) در پاسخ به پرسشی درباره برهای که با شیر خوک تغذیه شده است، فرمودند:
«آن را نگه دارید و با تفاله کنجد، هسته خرما، جو و نان تغذیه کنید، اگر از شیر گرفتن بینیاز شده باشد. اما اگر هنوز به شیر وابسته باشد، به مدت هفت روز به او شیر گوسفند بدهید، سپس گوشتش قابل خوردن خواهد شد.»
می گویم : مرحوم شیخ این روایت را بر تغذیه کم از شیر خوک حمل کردهاند و احتمال دارد که ممنوعیت در صورتی باشد که استبراء انجام نشده باشد. دیدگاه شیخ در این مورد، احتیاط بیشتری دارد.
(2)26 بَابُ عَدَمِ تَحْرِیمِ لَحْمِ الْعَنَاقِ الَّتِی تَرْضِعُ مِنْ لَبَنِ امْرَأَةٍ حَتَّی تُفْطَمَ وَ لَا لَبَنِهَا
ترجمه:
باب [بیان این حکم] که گوشت بزغالهای که از شیر زن تغذیه کرده تا از شیر گرفته شود، حرام نیست؛ و همچنین شیر آن نیز حرام نیست.
30244- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَیْهِ جَعَلَنِیَ اللَّهُ فِدَاکَ مِنْ کُلِّ سُوءٍ امْرَأَةٌ أَرْضَعَتْ عَنَاقاً (4)حَتَّی فُطِمَتْ وَ کَبِرَتْ وَ ضَرَبَهَا الْفَحْلُ ثُمَّ وَضَعَتْ أَ فَیَجُوزُ أَنْ یُؤْکَلَ لَحْمُهَا وَ لَبَنُهَا فَکَتَبَ فِعْلٌ مَکْرُوهٌ وَ لَا بَأْسَ بِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی (5)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی قَالَ کَتَبْتُ إِلَی أَبِی مُحَمَّدٍ ع امْرَأَةٌ أَرْضَعَتْ عَنَاقاً بِلَبَنِهَا حَتَّی فَطَمَتْهَا قَالَ فِعْلٌ مَکْرُوهٌ وَ لَا بَأْسَ بِهِ (6)
ترجمه:
احمد بن محمد نقل میکند که نوشت: «خداوند شما را از هر بدی حفظ کند. زنی بزغالهای را شیر داده تا از شیر گرفته شود و بزرگ شود، سپس با نر جفتگیری کرده و بچهدار شده است. آیا خوردن گوشت و شیر آن جایز است؟»
پاسخ آمد: «این کار مکروه است، اما اشکالی ندارد.»
(1)27 بَابُ تَحْرِیمِ لُحُومِ الدَّوَابِّ الْجَلَّالَةِ وَ لَبَنِهَا وَ بَیْضِ الدَّجَاجِ الْجَلَّالِ إِذَا أَکَلَتِ الْعَذِرَةَ مِنْ غَیْرِ أَنْ تَخْلِطَ مَعَهَا طَاهِراً وَ إِنْ خَلَطَتْ فَلَا بَأْسَ
ترجمه:
باب [بیان این حکم] که گوشت، شیر و تخم حیواناتی که "جلاله" محسوب میشوند، حرام است؛ یعنی حیوانی که بهطور خالص از مدفوع تغذیه کرده باشد.
اما اگر همراه با غذای طاهر تغذیه کرده باشد، خوردنش اشکالی ندارد.
30245- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ (3)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَأْکُلُوا لُحُومَ الْجَلَّالاتِ (4)وَ إِنْ أَصَابَکَ مِنْ عَرَقِهَا فَاغْسِلْهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
هشام بن سالم از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: «گوشت حیوانات جلاله را نخورید، و اگر عرق آن به شما برسد، آن را بشویید.»
30246- 2- (6)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَشْرَبْ مِنْ أَلْبَانِ الْإِبِلِ الْجَلَّالَةِ وَ إِنْ أَصَابَکَ شَیْءٌ مِنْ عَرَقِهَا فَاغْسِلْهُ.
ترجمه:
حفص بن البختری از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: «از شیر شتر جلاله ننوش، و اگر چیزی از عرق آن به تو برخورد، آن را بشوی.»
30247- 3- (7)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْخَشَّابِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَمَّنْ رَوَی فِی الْجَلَّالاتِ قَالَ لَا بَأْسَ بِأَکْلِهِنَّ إِذَا کُنَّ یَخْلِطْنَ.
ترجمه:
علی بن أسباط، از کسی که درباره حیوانات جلاله روایت کرده است، نقل میکند که گفت: «اگر همراه با غذای طاهر تغذیه کنند، خوردنشان اشکالی ندارد.»
1) الباب 27 فیه 7 أحادیث.
2) الکافی 6- 250- 1، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 15 من أبواب النجاسات.
3) فی الکافی و الاستبصار زیادة- عن أبی حمزة.
4) فی المصدر زیادة- و هی التی تاکل العذرة.
5) التهذیب 9- 45- 188، و الاستبصار 4- 76- 281.
6) الکافی 6- 251- 2، و التهذیب 9- 46- 191، و الاستبصار 4- 77- 284، و أورده فی الحدیث 2 من الباب 15 من أبواب النجاسة.
7) الکافی 6- 252- 7، و التهذیب 9- 47- 195، و الاستبصار 4- 78- 288.
30248- 4- (1)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیِّ (2)عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ أَکْلِ لُحُومِ الدَّجَاجِ فِی الدَّسَاکِرِ وَ هُمْ لَا یَمْنَعُونَهَا عَنْ (3)شَیْءٍ تَمُرُّ عَلَی الْعَذِرَةِ یُخَلَّی (4)عَنْهَا (فَآکُلُ) (5)بَیْضَهُنَّ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6)
وَ کَذَا الْحَدِیثَانِ قَبْلَهُ أَقُولُ: هَذَا ظَاهِرٌ فِی أَنَّهَا تَأْکُلُ الْعَذِرَةَ وَ تَخْلِطُ مَعَهَا عَلَفاً طَاهِراً.
ترجمه:
سعد بن سعد از امام رضا (ع) نقل کرده است که گفت: «از ایشان پرسیدم درباره خوردن گوشت مرغهایی که در خانههای روستایی (دساکر) نگهداری میشوند و مانعی برای خوردن مدفوع ندارند، و تخم آنها را میخورم.»
امام فرمودند: «اشکالی ندارد.
می گویم : این روایت دلالت دارد بر اینکه این مرغها از مدفوع تغذیه میکنند، اما همزمان با غذای طاهر نیز تغذیه میشوند، بنابراین خوردن تخم آنها اشکالی ندارد.
30249- 5- (7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ آدَمَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنْ دَجَاجِ الْمَاءِ فَقَالَ إِذَا کَانَ یَلْتَقِطُ غَیْرَ الْعَذِرَةَ فَلَا بَأْسَ.
ترجمه:
زکریا بن آدم از امام کاظم (ع) نقل کرده است که از ایشان درباره مرغابی (دجاج الماء) پرسید.
امام فرمودند: «اگر غیر از مدفوع، چیزهای دیگری برگیرد، خوردنش اشکالی ندارد.»
30250- 6- (8)قَالَ: وَ نَهَی ع عَنْ رُکُوبِ الْجَلَّالَةِ وَ شُرْبِ أَلْبَانِهَا وَ قَالَ إِنْ أَصَابَکَ شَیْءٌ مِنْ عَرَقِهَا فَاغْسِلْهُ.
ترجمه:
[امام (ع)] نهی کردند از سوار شدن بر حیوانات جلاله و نوشیدن شیر آنها، و فرمودند: «اگر چیزی از عرق آنها به تو برخورد، آن را بشوی.»
30251- 7- (9)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی الْهَمْدَانِیِّ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
1) الکافی 6- 252- 8.
2) فی المصدر- عن أحمد بن محمّد، عن البرقی.
3) فی المصدر- من.
4) فی المصدر- مخلی.
5) فی المصدر- و عن أکل.
6) التهذیب 9- 46- 193، و الاستبصار 4- 77- 286.
7) الفقیه 3- 322- 4150.
8) الفقیه 3- 337- 4199.
9) التهذیب 9- 22- 87، و أورده عن الکافی فی الحدیث 1 من الباب 40 من أبواب الأطعمة المباحة.
إِنَّ الدَّجَاجَةَ تَکُونُ فِی الْمَنْزِلِ وَ لَیْسَ مَعَهَا الدِّیَکَةُ تَعْتَلِفُ مِنَ الْکُنَاسَةِ وَ غَیْرِهِ وَ تَبِیضُ بِلَا أَنْ یَرْکَبَهَا الدِّیَکَةُ فَمَا تَقُولُ فِی أَکْلِ ذَلِکَ الْبَیْضِ قَالَ فَقَالَ إِنَّ الْبَیْضَ إِذَا کَانَ مِمَّا یُؤْکَلُ لَحْمُهُ فَلَا بَأْسَ بِأَکْلِهِ فَهُوَ حَلَالٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
ترجمه:
ابن أبی یعفور نقل کرده است که گفت: «به امام صادق (ع) عرض کردم: مرغی در خانه نگهداری میشود، بدون آنکه خروس در کنار آن باشد. از زباله و چیزهای دیگر تغذیه میکند و بدون جفتگیری تخمگذاری میکند. نظر شما درباره خوردن این تخم چیست؟»
امام فرمودند: «اگر از نوعی باشد که گوشتش خورده میشود، خوردنش اشکالی ندارد و حلال است.»
(3)28 بَابُ أَنَّ الْجَلَّالَةَ یَحِلُّ أَکْلُهَا وَ لَبَنُهَا وَ رُکُوبُهَا بَعْدَ الِاسْتِبْرَاءِ فَتُسْتَبْرَأُ النَّاقَةُ بِأَرْبَعِینَ یَوْماً وَ الْبَقَرَةُ بِثَلَاثِینَ أَوْ عِشْرِینَ وَ الشَّاةُ بِعَشَرَةٍ أَوْ أَرْبَعَةَ عَشَرَ أَوْ سَبْعَةٍ وَ الْبَطَّةُ بِخَمْسَةٍ أَوْ سَبْعَةٍ أَوْ سِتَّةٍ أَوْ ثَلَاثَةٍ وَ الدَّجَاجَةُ بِثَلَاثَةِ أَیَّامٍ أَوْ یَوْمٍ وَ السَّمَکَةُ بِیَوْمٍ وَ لَیْلَةٍ
ترجمه:
باب [بیان این حکم] که خوردن، نوشیدن شیر و سوار شدن بر حیوان جلاله پس از انجام استبراء جایز است.
مدت زمان استبراء برای حیوانات جلاله به شرح زیر است:
شتر: 40 روز
گاو: 30 یا 20 روز
گوسفند: 10، 14 یا 7 روز
اردک: 5، 7، 6 یا 3 روز
مرغ: 3 روز یا 1 روز
ماهی: 1 روز و 1 شب
پس از این دوره، گوشت، شیر و سایر احکام مرتبط با حیوان جلاله تغییر مییابد و خوردنش جایز خواهد بود.
30252- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع الدَّجَاجَةُ الْجَلَّالَةُ لَا یُؤْکَلُ لَحْمُهَا حَتَّی تُقَیَّدَ (5)ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ وَ الْبَطَّةُ الْجَلَّالَةُ بِخَمْسَةِ أَیَّامٍ وَ الشَّاةُ الْجَلَّالَةُ عَشَرَةَ أَیَّامٍ وَ الْبَقَرَةُ الْجَلَّالَةُ عِشْرِینَ یَوْماً وَ النَّاقَةُ الْجَلَّالَةُ (6)أَرْبَعِینَ یَوْماً.
ترجمه:
سکونی از امام صادق (ع) نقل کرده است که امیرالمؤمنین (ع) فرمودند:
«گوشت مرغ جلاله نباید خورده شود، مگر آنکه به مدت سه روز تحت مراقبت قرار گیرد؛ اردک جلاله پنج روز، گوسفند جلاله ده روز، گاو جلاله بیست روز، و شتر جلاله چهل روز.»
این دورههای استبراء باعث میشود حیوان از تغذیه ناپاک پاک شود و خوردنش جایز گردد.
30253- 2- (7)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
1) تقدم فی الحدیث 2 من الباب 24 من هذه الأبواب.
2) یأتی فی الباب الآتی من هذه الأبواب.
3) الباب 28 فیه 8 أحادیث.
4) الکافی 6- 251- 3، و التهذیب 9- 46- 192، و الاستبصار 4- 77- 285.
5) فی نسخة- تغتذی (هامش المخطوط).
6) " الجلالة" لیس فی المصدر.
7) الکافی 6- 253- 12، و التهذیب 9- 45- 189، و الاستبصار 4- 77- 282.
الْحَسَنِ بْنِ شَمُّونٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مِسْمَعٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع النَّاقَةُ الْجَلَّالَةُ لَا یُؤْکَلُ لَحْمُهَا وَ لَا یُشْرَبُ لَبَنُهَا حَتَّی تُغَذَّی أَرْبَعِینَ یَوْماً وَ الْبَقَرَةُ الْجَلَّالَةُ لَا یُؤْکَلُ لَحْمُهَا وَ لَا یُشْرَبُ لَبَنُهَا حَتَّی تُغَذَّی ثَلَاثِینَ (1)یَوْماً وَ الشَّاةُ الْجَلَّالَةُ لَا یُؤْکَلُ لَحْمُهَا وَ لَا یُشْرَبُ لَبَنُهَا حَتَّی تُغَذَّی عَشَرَةَ أَیَّامٍ وَ الْبَطَّةُ الْجَلَّالَةُ لَا یُؤْکَلُ لَحْمُهَا حَتَّی تُرَبَّی (2)خَمْسَةَ أَیَّامٍ وَ الدَّجَاجَةُ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ.
ترجمه:
مسمع از امام صادق (ع) نقل کرده است که امیرالمؤمنین (ع) فرمودند:
«گوشت و شیر شتر جلاله نباید مصرف شود تا 40 روز تغذیه پاک داشته باشد؛ گاو جلاله 30 روز، گوسفند جلاله 10 روز، اردک جلاله 5 روز، و مرغ جلاله 3 روز.»
این مدتهای استبراء تعیین شدهاند تا حیوان از تغذیه ناپاک پاک شود و مصرف آن جایز گردد.
30254- 3- (3)وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ بَسَّامٍ الصَّیْرَفِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی الْإِبِلِ الْجَلَّالَةِ قَالَ لَا یُؤْکَلُ لَحْمُهَا وَ لَا تُرْکَبُ أَرْبَعِینَ یَوْماً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ
قَالَ فِی حَدِیثِ مِسْمَعٍ فِی اسْتِبْرَاءِ الْبَقَرَةِ عِشْرِینَ یَوْماً فِی التَّهْذِیبِ- وَ أَرْبَعِینَ یَوْماً فِی الْإِسْتِبْصَارِ
ترجمه:
بسّام صیرفی از امام باقر (ع) نقل کرده است که فرمودند:
«گوشت شتر جلاله خورده نمیشود و نباید به مدت چهل روز بر آن سوار شد.»
30255- 4- (5)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْإِبِلُ الْجَلَّالَةُ إِذَا أَرَدْتَ نَحْرَهَا تَحْبِسُ الْبَعِیرَ أَرْبَعِینَ یَوْماً وَ الْبَقَرَةَ ثَلَاثِینَ یَوْماً وَ الشَّاةَ عَشَرَةَ أَیَّامٍ.
ترجمه:
یعقوب بن یزید در روایت مرفوعی نقل کرده است که امام صادق (ع) فرمودند:
«اگر بخواهی شتر جلاله را نحر کنی، باید آن را 40 روز نگهداری، گاو جلاله 30 روز، و گوسفند جلاله 10 روز.»
30256- 5- (6)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ السَّیَّارِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ یُونُسَ عَنِ الرِّضَا ع فِی السَّمَکِ الْجَلَّالِ أَنَّهُ
سَأَلَهُ عَنْهُ فَقَالَ یُنْتَظَرُ بِهِ یَوْماً وَ لَیْلَةً قَالَ السَّیَّارِیُّ إِنَّ هَذَا لَا یَکُونُ إِلَّا بِالْبَصْرَةِ- وَ قَالَ فِی الدَّجَاجَةِ تُحْبَسُ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ وَ الْبَطَّةِ سَبْعَةَ أَیَّامٍ وَ الشَّاةِ أَرْبَعَةَ عَشَرَ یَوْماً وَ الْبَقَرَةِ ثَلَاثِینَ یَوْماً وَ الْإِبِلِ أَرْبَعِینَ یَوْماً ثُمَّ تُذْبَحُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ السَّیَّارِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ الرِّضَا ع مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ بِالْبَصْرَةِ (1)
ترجمه:
یونس از امام رضا (ع) درباره ماهی جلاله پرسید، امام فرمودند: «برای پاک شدن آن، یک روز و یک شب انتظار میرود.»
سیّاری گفت: «این حکم تنها در بصره مشاهده میشود.»
امام همچنین درباره مدت استبراء برای حیوانات جلاله فرمودند:
مرغ جلاله: سه روز
اردک جلاله: هفت روز
گوسفند جلاله: چهارده روز
گاو جلاله: سی روز
شتر جلاله: چهل روز
30257- 6- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوْهَرِیِّ أَنَّ فِی رِوَایَتِهِ أَنَّ الْبَقَرَةَ تُرْبَطُ عِشْرِینَ یَوْماً وَ الشَّاةَ تُرْبَطُ عَشَرَةَ أَیَّامٍ وَ الْبَطَّةَ تُرْبَطُ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ قَالَ وَ رُوِیَ سِتَّةَ أَیَّامٍ وَ الدَّجَاجَةَ تُرْبَطُ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ وَ السَّمَکَ الْجَلَّالَ یُرْبَطُ یَوْماً إِلَی اللَّیْلِ فِی الْمَاءِ.
ترجمه:
قاسم بن محمد جواهری در روایت خود نقل کرده است که:
گاو جلاله به مدت 20 روز نگهداری میشود.
گوسفند جلاله به مدت 10 روز.
اردک جلاله به مدت 3 روز (و در روایتی دیگر 6 روز).
مرغ جلاله به مدت 3 روز.
ماهی جلاله یک روز تا شب در آب نگهداری میشود.
30258- 7- (3)وَ فِی الْمُقْنِعِ قَالَ: وَ الدَّجَاجَةُ تُرْبَطُ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ وَ رُوِیَ یَوْماً إِلَی اللَّیْلِ.
ترجمه:
در کتاب المقنع آمده است:
«مرغ جلاله باید به مدت سه روز نگه داشته شود، و در روایتی دیگر، یک روز تا شب.»
30259- 8- (4)وَ نَقَلَ الْعَلَّامَةُ فِی الْمُخْتَلَفِ عَنِ ابْنِ أَبِی زُهْرَةَ أَنَّهُ جَعَلَ لِلْبَقَرَةِ عِشْرِینَ وَ لِلشَّاةِ عَشَرَةً قَالَ وَ رُوِیَ سَبْعَةً (5).
أَقُولُ: یَنْبَغِی حَمْلُ الْأَقَلِّ عَلَی الْإِجْزَاءِ وَ الْأَکْثَرِ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ (1).
ترجمه:
مرحوم علامه حلی در کتاب المختلف از ابن أبی زهرة نقل کرده است که مدت استبراء برای گاو جلاله 20 روز و برای گوسفند 10 روز تعیین شده است.
همچنین روایتی وجود دارد که مدت استبراء گوسفند را 7 روز ذکر کرده است.
می گویم : مدت کمتر را باید بر کفایت (اجزاء) حمل کرد و مدت بیشتر را بر استحباب.
(2)29 بَابُ أَنَّهُ لَا بَأْسَ بِطَرْحِ الْعَذِرَةِ فِی الْمَزَارِعِ
ترجمه:
باب [بیان این حکم] که انداختن مدفوع (عذره) در زمینهای زراعی اشکالی ندارد
30260- 1- (3)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ وَهْبِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ کَانَ لَا یَرَی بَأْساً أَنْ یُطْرَحَ فِی الْمَزَارِعِ الْعَذِرَةُ.
ترجمه:
ابو البختری، وهب بن وهب از امام صادق (ع) از پدرشان از امیرالمؤمنین (ع) نقل کرده است که:
«امیرالمؤمنین (ع) اشکالی در ریختن مدفوع (عذره) در زمینهای زراعی نمیدید.»
(4)30 بَابُ تَحْرِیمِ لَحْمِ الْبَهِیمَةِ الَّتِی یَنْکِحُهَا الْآدَمِیُّ وَ لَبَنِهَا فَإِنِ اشْتَبَهَتِ اسْتُخْرِجَتْ بِالْقُرْعَةِ
ترجمه:
باب [بیان این حکم] که گوشت و شیر حیوانی که توسط انسان مورد آمیزش قرار گرفته، حرام است؛
و اگر در میان حیوانات مشابه قابل شناسایی نباشد، با قرعه تعیین میشود.
30261- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الرَّجُلِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ نَظَرَ إِلَی رَاعٍ نَزَا عَلَی شَاةٍ قَالَ إِنْ عَرَفَهَا ذَبَحَهَا وَ أَحْرَقَهَا وَ إِنْ لَمْ یَعْرِفْهَا قَسَمَهَا نِصْفَیْنِ أَبَداً حَتَّی یَقَعَ السَّهْمُ بِهَا فَتُذْبَحُ وَ تُحْرَقُ وَ قَدْ نَجَتْ سَائِرُهَا.
ترجمه:
محمد بن عیسی از امامی (ع) نقل کرده است که از ایشان درباره مردی که مشاهده کرده چوپانی با گوسفند آمیزش کرده، پرسیده شد.
امام فرمودند: «اگر بتواند آن گوسفند را شناسایی کند، باید آن را ذبح کند و بسوزاند. اما اگر شناخت آن ممکن نباشد، گوسفندان را دو دسته کند و قرعه بکشد، تا قرعه بر آن بیفتد، سپس آن را ذبح کند و بسوزاند؛ و سایر گوسفندان از این حکم نجات مییابند.»
30262- 2- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَأْتِی بَهِیمَةً أَوْ شَاةً أَوْ نَاقَةً أَوْ بَقَرَةً فَقَالَ ع
عَلَیْهِ أَنْ یُجْلَدَ حَدّاً غَیْرَ الْحَدِّ ثُمَّ یُنْفَی مِنْ بِلَادِهِ إِلَی غَیْرِهَا وَ ذَکَرُوا أَنَّ لَحْمَ تِلْکَ الْبَهِیمَةِ مُحَرَّمٌ وَ لَبَنُهَا.
ترجمه:
سماعه نقل کرده است که به امام صادق (ع) عرض کردم درباره مردی که با حیوانی مانند گوسفند، شتر یا گاو آمیزش کرده است.
امام فرمودند: «بر او حدی کمتر حد شرعی مقرر است، سپس از سرزمین خود تبعید میشود.»
و ذکر شده است که گوشت و شیر آن حیوان حرام میشود.
30263- 3- (1)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَمُّونٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مِسْمَعٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع سُئِلَ عَنِ الْبَهِیمَةِ الَّتِی تُنْکَحُ قَالَ حَرَامٌ لَحْمُهَا وَ (2)لَبَنُهَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ مِثْلَهُ.
ترجمه:
مسمع از امام صادق (ع) نقل کرده است که:
«امیرالمؤمنین (ع) در پاسخ به پرسشی درباره حیوانی که مورد آمیزش قرار گرفته، فرمودند: گوشت و شیر آن حرام است.»
30264- 4- (4)الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ شُعْبَةَ فِی تُحَفِ الْعُقُولِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الثَّالِثِ ع فِی جَوَابِ مَسَائِلِ یَحْیَی بْنِ أَکْثَمَ قَالَ: وَ أَمَّا الرَّجُلُ النَّاظِرُ إِلَی الرَّاعِی وَ قَدْ نَزَا عَلَی شَاةٍ فَإِنْ عَرَفَهَا ذَبَحَهَا وَ أَحْرَقَهَا وَ إِنْ لَمْ یَعْرِفْهَا قَسَمَ الْغَنَمَ نِصْفَیْنِ وَ سَاهَمَ بَیْنَهُمَا فَإِذَا وَقَعَ عَلَی أَحَدِ النِّصْفَیْنِ فَقَدْ نَجَا النِّصْفُ الْآخَرُ ثُمَّ یُفَرِّقُ النِّصْفَ الْآخَرَ فَلَا یَزَالُ کَذَلِکَ حَتَّی تَبْقَی شَاتَانِ فَیُقْرِعُ بَیْنَهُمَا فَأَیُّهُمَا (5)وَقَعَ السَّهْمُ بِهَا ذُبِحَتْ وَ أُحْرِقَتْ وَ نَجَا سَائِرُ الْغَنَمِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
ترجمه:
حسن بن علی بن شعبة در کتاب تحف العقول از امام هادی (ع) نقل کرده است که در پاسخ به پرسشهای یحیی بن أکثم فرمودند:
«و اما مردی که مشاهده کند چوپانی با گوسفند آمیزش کرده است، پس اگر بتواند آن گوسفند را شناسایی کند، باید آن را ذبح کند و بسوزاند؛ اما اگر شناخت آن ممکن نباشد، گوسفندان را دو دسته کند و قرعه بکشد، و اگر قرعه بر یکی از دو نیمه بیفتد، نیمه دیگر از این حکم نجات مییابد. سپس نیمه باقیمانده را تقسیم کند و دوباره قرعه بکشد، و این روند ادامه یابد تا تنها دو گوسفند باقی بمانند؛ سپس بین آن دو قرعه بکشد، و هرکدام که قرعه به نامش افتاد، ذبح شده و سوزانده میشود، و سایر گوسفندان نجات مییابند.»
(1)31 بَابُ مَا یَحْرُمُ مِنَ الذَّبِیحَةِ وَ مَا یُکْرَهُ مِنْهَا
ترجمه:
باب [بیان این حکم] که چه چیزهایی از ذبیحه حرام است و چه چیزهایی مکروه است
30265- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ (3)الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: حَرُمَ مِنَ الشَّاةِ سَبْعَةُ أَشْیَاءَ الدَّمُ وَ الْخُصْیَتَانِ وَ الْقَضِیبُ وَ الْمَثَانَةُ وَ الْغُدَدُ وَ الطِّحَالُ وَ الْمَرَارَةُ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ (4)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
ابراهیم بن عبد الحمید از امام کاظم (ع) نقل کرده است که فرمودند:
«از گوسفند، هفت چیز حرام است:
خون/
بیضهها
/آلت تناسلی
/مثانه
/غدد/
طحال
/کیسه صفرا (مراره)»
30266- 2- (6)وَ عَنْهُ عَنْ (مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ) (7)عَنْ أَبِی یَحْیَی الْوَاسِطِیِّ رَفَعَهُ قَالَ: مَرَّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع بِالْقَصَّابِینَ فَنَهَاهُمْ عَنْ بَیْعِ سَبْعَةِ أَشْیَاءَ مِنَ الشَّاةِ نَهَاهُمْ عَنْ بَیْعِ الدَّمِ وَ الْغُدَدِ وَ آذَانِ الْفُؤَادِ وَ الطِّحَالِ وَ النُّخَاعِ وَ الْخُصَی وَ الْقَضِیبِ فَقَالَ لَهُ بَعْضُ الْقَصَّابِینَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ- مَا الطِّحَالُ وَ الْکَبِدُ إِلَّا سَوَاءٌ فَقَالَ (8)کَذَبْتَ یَا لُکَعُ ائْتِنِی بِتَوْرَیْنِ (9)مِنْ مَاءٍ أُنَبِّئْکَ بِخِلَافِ مَا بَیْنَهُمَا فَأُتِیَ بِکَبِدٍ وَ طِحَالٍ وَ تَوْرَیْنِ مِنْ
مَاءٍ فَقَالَ شُقُّوا الْکَبِدَ مِنْ وَسَطِهِ وَ الطِّحَالَ مِنْ وَسَطِهِ ثُمَّ أَمَرَ فَمُرِسَا فِی الْمَاءِ جَمِیعاً فَابْیَضَّتِ (1)الْکَبِدُ وَ لَمْ یَنْقُصْ (2)مِنْهَا شَیْءٌ وَ لَمْ یَبْیَضَّ الطِّحَالُ وَ خَرَجَ مَا فِیهِ کُلُّهُ وَ صَارَ دَماً کُلُّهُ (وَ بَقِیَ جِلْدٌ وَ عُرُوقٌ) (3)فَقَالَ لَهُ هَذَا خِلَافُ مَا بَیْنَهُمَا هَذَا لَحْمٌ وَ هَذَا دَمٌ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ عَنْ أَبِی یَحْیَی الْوَاسِطِیِّ نَحْوَهُ (4).
ترجمه:
ابو یحیی واسطی در روایت مرفوعی نقل کرده است که:
«امیرالمؤمنین (ع) از فروش هفت چیز از گوسفند نهی کردند:
خون
غدد
آذان قلب (آذان الفؤاد)
طحال
نخاع
بیضهها
آلت تناسلی
سپس یکی از قصابان پرسید: «ای امیرالمؤمنین، مگر طحال و جگر یکسان نیستند؟»
امام (ع) فرمودند: «اشتباه میکنی! دو ظرف آب بیاور تا تفاوت بین آنها را به تو نشان دهم.»
پس جگر و طحال را وسط شکافتند و در آب قرار دادند. جگر سفید شد و از آن چیزی کم نشد، اما طحال تغییر نکرد و تمام محتوای داخلیاش بیرون آمد و به خون تبدیل شد، به طوری که فقط پوست و رگها باقی ماندند.
آنگاه امام (ع) فرمودند: «این تفاوت میان آنهاست، این (جگر) گوشت است و آن (طحال) خون.»
30267- 3- (5)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْهُمْ ع قَالَ: لَا یُؤْکَلُ مِمَّا یَکُونُ فِی الْإِبِلِ وَ الْبَقَرِ وَ الْغَنَمِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ مِمَّا لَحْمُهُ حَلَالٌ الْفَرْجُ بِمَا فِیهِ ظَاهِرُهُ وَ بَاطِنُهُ وَ الْقَضِیبُ وَ الْبَیْضَتَانِ وَ الْمَشِیمَةُ وَ هِیَ مَوْضِعُ الْوَلَدِ وَ الطِّحَالُ لِأَنَّهُ دَمٌ وَ الْغُدَدُ مَعَ الْعُرُوقِ وَ الْمُخُّ الَّذِی یَکُونُ فِی الصُّلْبِ وَ الْمَرَارَةُ وَ الْحَدَقُ وَ الْخَرَزَةُ الَّتِی تَکُونُ فِی الدِّمَاغِ وَ الدَّمُ.
ترجمه:
اسماعیل بن مرار از امامی (ع) نقل کرده است که فرمودند:
«از شتر، گاو، گوسفند و سایر حیواناتی که گوشتشان حلال است، موارد زیر نباید خورده شود:
فرج (همه اجزای داخلی و خارجی آن)
آلت تناسلی
بیضهها
مشیمه (محل رشد جنین)
طحال (زیرا خون است)
غدد همراه با رگها
مغز نخاعی که در ستون فقرات قرار دارد
کیسه صفرا (مراره)
حدقه چشم
خار مغز (خرزة الدماغ)
و خون
30268- 4- (6)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یُؤْکَلُ (7)مِنَ الشَّاةِ عَشَرَةُ أَشْیَاءَ الْفَرْثُ وَ الدَّمُ وَ الطِّحَالُ وَ النُّخَاعُ وَ الْعِلْبَاءُ (8)وَ الْغُدَدُ وَ الْقَضِیبُ وَ الْأُنْثَیَانِ وَ الْحَیَاءُ (9)وَ الْمَرَارَةُ.
1) فی الخصال- فانقبضت (هامش المخطوط).
2) فی الخصال- ینقبض (هامش المخطوط).
3) فی المصدر- حتی بقی جلد الطحال و عرقه.
4) الخصال- 341- 4.
5) الکافی 6- 254- 4، و التهذیب 9- 74- 317.
6) الکافی 6- 254- 3، و التهذیب 9- 74- 316.
7) فی الکافی- لا تؤکل.
8) العلباء- عصب العنق و هما علباوان بینهما منبت العرف." الصحاح 1- 188".
9) الحیاء- الفرج من ذوات الخف و الظلف." النهایة 1- 472".
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ ذَکَرَ الرَّحِمَ مَوْضِعَ الْعِلْبَاءِ وَ الْأَوْدَاجَ مَوْضِعَ الْمَرَارَةِ وَ قَالَ أَوْ قَالَ الْعُرُوقُ وَ فِی نُسْخَةٍ الْغُدَدُ بَدَلَ الْعِلْبَاءِ (1)
ترجمه:
ابن أبی عُمیر از برخی از اصحاب از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند:
«از گوسفند، ده چیز نباید خورده شود:
فرث (مدفوع باقیمانده در بدن)
خون
طحال
نخاع
عِلباء (رگی درگردن)
غدد
آلت تناسلی (قضیب)
بیضهها (أنثیان)
حیاء (اندام جنسی حیوان ماده)
کیسه صفرا (مراره)
مرحوم شیخ صدوق در کتاب الخصال این روایت را با سندی دیگر نقل کرده است، اما در نسخهای از این روایت، رحم جای علباء و اوداج جای مراره ذکر شده است. همچنین در نسخهای دیگر غدد به جای علباء آمده است.
30269- 5- (2)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا أَنَّهُ کَرِهَ الْکُلْیَتَیْنِ وَ قَالَ إِنَّمَا هُمَا مُجْتَمَعُ الْبَوْلِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ إِلَّا الْأَوَّلَ.
ترجمه:
سهل از برخی از اصحاب نقل کرده است که کلیهها مکروه شمرده شدهاند،
و دلیل آن این است که «کلیهها محل تجمع ادرار هستند.»
30270- 6- (4)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَمُّونٍ عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ مِسْمَعٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِذَا اشْتَرَی أَحَدُکُمُ اللَّحْمَ فَلْیُخْرِجْ مِنْهُ الْغُدَدَ فَإِنَّهُ یُحَرِّکُ عِرْقَ الْجُذَامِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ شَمُّونٍ (5)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مِسْمَعٍ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
مسمع از امام صادق (ع) نقل کرده است که امیرالمؤمنین (ع) فرمودند:
«اگر یکی از شما گوشت خرید، باید غدد را از آن خارج کند، زیرا موجب تحریک بیماری جذام میشود.»
30271- 7- (1)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی عُثْمَانَ) (2)رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ رَفَعَ عَنِ الْیَهُودِ الْجُذَامَ بِأَکْلِهِمُ السِّلْقَ وَ قَلْعِهِمُ الْعُرُوقَ.
ترجمه:
حسن بن علی بن أبی عثمان در روایت مرفوعی نقل کرده است که امام صادق (ع) فرمودند:
«خداوند بیماری جذام را از یهودیان دور کرد، به سبب خوردن سلق (نوعی سبزی) و کندن رگها.»
30272- 8- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع فِی الشَّاةِ عَشَرَةُ أَشْیَاءَ لَا تُؤْکَلُ الْفَرْثُ وَ الدَّمُ وَ النُّخَاعُ وَ الطِّحَالُ وَ الْغُدَدُ وَ الْقَضِیبُ وَ الْأُنْثَیَانِ وَ الرَّحِمُ وَ الْحَیَاءُ وَ الْأَوْدَاجُ.
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین نقل کرده است که امام صادق (ع) فرمودند:
«از گوسفند، ده چیز نباید خورده شود:
فرث (مدفوع باقیمانده در بدن)
/خون/
نخاع
/طحال/
غدد
/آلت تناسلی (قضیب)
بیضهها (أنثیان)
/رحم
حیاء (بخشی از اندام جنسی)
/اوداج (رگهای بزرگ ناحیه گردن)
30273- 9- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ حَرُمَ مِنَ الشَّاةِ سَبْعَةُ أَشْیَاءَ الدَّمُ وَ الْمَذَاکِیرُ وَ الْمَثَانَةُ وَ النُّخَاعُ وَ الْغُدَدُ وَ الطِّحَالُ وَ الْمَرَارَةُ.
وَ فِی الْخِصَالِ بِالسَّنَدِ الْآتِی (5)عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
أنس بن محمد از پدرش از امام صادق (ع) از پدرانش نقل کرده است که در وصیت پیامبر (ص) به امام علی (ع) فرمودند:
«ای علی، از گوسفند هفت چیز حرام است:
خون
/آلت تناسلی (مذاکیر)
مثانه
/نخاع
/غدد /
طحال
/کیسه صفرا (مراره)»
30274- 10- (7)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عِیسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْهَاشِمِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ (8)
أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَکْرَهُ أَکْلَ خَمْسَةٍ الطِّحَالِ وَ الْقَضِیبِ وَ الْأُنْثَیَیْنِ وَ الْحَیَاءِ وَ آذَانِ الْقَلْبِ.
ترجمه:
عیسی بن عبدالله هاشمی از پدرش از پدرانش نقل کرده است که:
«رسول خدا (ص) از خوردن پنج چیز کراهت داشت:
طحال
/آلت تناسلی (قضیب)
/بیضهها (أنثیان)
/حیاء ( بخشی از اندام جنسی)
/آذان قلب (بخشی از قلب)
1) الکافی 6- 369- 1، و المحاسن- 519- 721، و أورده فی الحدیث 4 من الباب 117 من أبواب الأطعمة المباحة.
2) فی الکافی- عن الحسن بن علیّ، عن أبی عثمان.
3) الفقیه 3- 346- 4216.
4) الفقیه 4- 370- 5762.
5) یأتی فی الفائدة الأولی من الخاتمة برمز (خ).
6) الخصال- 341- 3.
7) الخصال- 283- 32.
8) فی المصدر زیادة- عن علی (علیه السلام).
30275- 11- (1)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع کَیْفَ صَارَ الطِّحَالُ حَرَاماً وَ هُوَ مِنَ الذَّبِیحَةِ فَقَالَ إِنَّ إِبْرَاهِیمَ ع- هَبَطَ عَلَیْهِ الْکَبْشُ مِنْ ثَبِیرٍ- وَ هُوَ جَبَلٌ بِمَکَّةَ لِیَذْبَحَهُ أَتَاهُ إِبْلِیسُ فَقَالَ لَهُ أَعْطِنِی نَصِیبِی مِنْ هَذَا الْکَبْشِ فَقَالَ أَیُّ نَصِیبٍ لَکَ وَ هُوَ قُرْبَانٌ لِرَبِّی وَ فِدَاءٌ لِابْنِی فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ أَنَّ لَهُ فِیهِ نَصِیباً وَ هُوَ الطِّحَالُ لِأَنَّهُ مَجْمَعُ الدَّمِ وَ حَرُمَ الْخُصْیَتَانِ لِأَنَّهُمَا مَوْضِعٌ لِلنِّکَاحِ وَ مَجْرًی لِلنُّطْفَةِ فَأَعْطَاهُ إِبْرَاهِیمُ الطِّحَالَ وَ الْأُنْثَیَیْنِ وَ هُمَا الْخُصْیَتَانِ قَالَ فَقُلْتُ فَکَیْفَ حَرُمَ النُّخَاعُ قَالَ لِأَنَّهُ مَوْضِعُ الْمَاءِ الدَّافِقِ مِنْ کُلِّ ذَکَرٍ وَ أُنْثَی وَ هُوَ الْمُخُّ الطَّوِیلُ الَّذِی یَکُونُ فِی فَقَارِ الظَّهْرِ قَالَ أَبَانٌ ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یُکْرَهُ مِنَ الذَّبِیحَةِ عَشَرَةُ أَشْیَاءَ مِنْهَا الطِّحَالُ وَ الْأُنْثَیَانِ وَ النُّخَاعُ وَ الدَّمُ وَ الْجِلْدُ وَ الْعَظْمُ وَ الْقَرْنُ وَ الظِّلْفُ وَ الْغُدَدُ وَ الْمَذَاکِیرُ وَ أُطْلِقَ فِی الْمَیْتَةِ عَشَرَةُ أَشْیَاءَ الصُّوفُ وَ الشَّعْرُ وَ الرِّیشُ وَ الْبَیْضَةُ وَ النَّابُ وَ الْقَرْنُ وَ الظِّلْفُ وَ الْإِنْفَحَةُ وَ الْإِهَابُ وَ اللَّبَنُ وَ ذَلِکَ إِذَا کَانَ قَائِماً فِی الضَّرْعِ.
أَقُولُ: حُکْمُ الْإِهَابِ مَحْمُولٌ عَلَی التَّقِیَّةِ لِمَا مَرَّ (2).
ترجمه:
أبان بن عثمان نقل کرده است که به امام صادق (ع) عرض کردم:
«چگونه طحال حرام شد، در حالی که از ذبیحه است؟»
امام فرمودند:
«هنگامی که قوچ از کوه ثبیرکه در مکه است بر حضرت ابراهیم (ع) نازل شد تا قربانی شود، ابلیس آمد و گفت: "سهم من را از این قوچ بده." حضرت ابراهیم (ع) فرمودند: "چه سهمی؟ این قربانی برای پروردگار من و فدایی برای فرزندم است."
پس خداوند به او وحی کرد که «ابلیس در این قربانی سهم دارد، و آن طحال است، زیرا محل تجمع خون میباشد.» و بیضهها نیز حرام شدند، زیرا محل آمیزش و مجرای نطفه هستند، پس ابراهیم (ع) طحال و بیضهها را به ابلیس داد.
پرسیدم: پس چرا نخاع (مغز نخاعی) حرام شد؟
امام فرمودند: «زیرا محل عبور مایع دافق در هر مذکر و مؤنث است، و همان مغز طولانیای است که در ستون فقرات قرار دارد.»
سپس امام صادق (ع) فرمودند:
«از ذبیحه، ده چیز مکروه است:
طحال
/بیضهها (أنثیان) /
نخاع
/خون /
پوست (جلد) /
استخوان /
شاخ (قرن)
/سم (ظلف)
/غدد
آلت تناسلی (مذاکیر)
و از مردار، ده چیز جایز است:
پشم (صوف)
مو (شعر)
پر (ریش)
تخممرغ
دندان نیش (ناب)
شاخ (قرن)
سم (ظلف)
پنیرمایه (إنفحة)
پوست (إهاب)
شیر (لبن)، البته اگر در پستان حیوان مرده باقی مانده باشد.
می گویم : در مورد حکم پوست (إهاب)، حمل آن بر تقیه لازم است، بنا بر آنچه گذشته است.
30276- 12- (3)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَبِی طَالِبٍ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی
عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَأْکُلْ جِرِّیثاً (1)وَ لَا مَارْمَاهِیجاً (2)وَ لَا طَافِیاً وَ لَا إِرْبِیَانَ وَ لَا طِحَالًا لِأَنَّهُ بَیْتُ الدَّمِ وَ مُضْغَةُ الشَّیْطَانِ.
ترجمه:
سماعه بن مهران از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند:
«نه جرّیث (نوعی ماهی) بخور، نه مارماهیح (مارماهی)، نه طافی (ماهی مرده که روی آب شناور میماند)، نه اربیان (میگو){ملخ دریائی}، و نه طحال، زیرا طحال محل تجمع خون است و لقمهای از شیطان.»
30277- 13- (3)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَاتِمٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ (عَنْ آبَائِهِ) (4)قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا یَأْکُلُ الْکُلْیَتَیْنِ مِنْ غَیْرِ أَنْ یُحَرِّمَهُمَا لِقُرْبِهِمَا مِنَ الْبَوْلِ.
ترجمه:
محمد بن صدقه از امام موسی کاظم (ع) از پدرانشان نقل کرده است که:
«رسول خدا (ص) کلیهها را نمیخورد، بدون اینکه آنها را حرام بداند، بلکه به دلیل نزدیکیشان به محل تجمع ادرار.»
30278- 14- (5)وَ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی الْأَزْرَقِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی إِبْرَاهِیمَ ع الرَّجُلُ یُعْطِی الْأُضْحِیَّةَ لِمَنْ یَسْلَخُهَا بِجِلْدِهَا قَالَ لَا بَأْسَ (6)إِنَّمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا (7)وَ الْجِلْدُ لَا یُؤْکَلُ وَ لَا یُطْعَمُ.
وَ رَوَاهُ فِی الْفَقِیهِ مُرْسَلًا فِی عِلَلِ الْحَجِّ وَ أَفْتَی بِمَضْمُونِهِ (8).
ترجمه:
صفوان بن یحیی الأزرق نقل کرده است که به امام کاظم (ع) عرض کردم:
«مردی پوست قربانی (اضحیه) را به کسی که آن را ذبح کرده ، میدهد. آیا این جایز است؟»
امام فرمودند: «مانعی ندارد. خداوند عزوجل فرموده است: "پس از آن بخورید و به دیگران نیز اطعام کنید." (حج: 22: 28 و 36) اما پوست آن نه خورده میشود و نه اطعام میشود.»
30279- 15- (9)وَ فِی کِتَابِ الْمُقْنِعِ قَالَ: وَ اعْلَمْ أَنَّ فِی الشَّاةِ عَشَرَةَ أَشْیَاءَ لَا یُؤْکَلُ الْفَرْثُ وَ الدَّمُ وَ النُّخَاعُ وَ الطِّحَالُ وَ الْغُدَدُ وَ الْقَضِیبُ وَ الْأُنْثَیَانِ وَ الرَّحِمُ وَ الْحَیَاءُ وَ الْأَوْدَاجُ.
ترجمه:
در کتاب المقنع آمده است:
«بدان که از گوسفند، ده چیز نباید خورده شود:
فرث (مدفوع باقیمانده در بدن)
/خون /
نخاع /
طحال /
غدد /
آلت تناسلی (قضیب) /
بیضهها (أنثیان)
/رحم
حیاء ( اندام جنسی حیوان ماده)
/اوداج (رگهای بزرگ ناحیه گردن)»
1) فی المصدر- جریا.
2) فی المصدر- مارماهیا.
3) علل الشرائع- 562- 1.
4) فی المصدر- عن أبیه، عن محمّد بن علی (علیهم السلام).
5) علل الشرائع- 439- 1، و أورد نحوه عن الفقیه فی الحدیث 7، و أورده فی الحدیث 8 من الباب 43 من أبواب الذبائح.
6) فی المصدر زیادة- به.
7) الحجّ 22- 28 و 36.
8) الفقیه 2- 200- 2136.
9) المقنع- 143.
30280- 16- (1)قَالَ وَ رُوِیَ الْعُرُوقُ.
ترجمه:
«و روایت شده است که رگها (العروق) نیز [در این حکم] داخل هستند
30281- 17- (2)قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ مَکَانَ الْحَیَاءِ الْجِلْدُ.
ترجمه:
«و در حدیثی دیگر، به جای "حیاء"، "پوست (جلد)" ذکر شده است
30282- 18- (3)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدَ تَقَدَّمَتْ فِی إِسْبَاغِ الْوُضُوءِ (4)عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَنَّهُ کَانَ لَا یَأْکُلُ الْکُلْیَتَیْنِ مِنْ غَیْرِ أَنْ یُحَرِّمَهُمَا لِقُرْبِهِمَا مِنَ الْبَوْلِ.
ترجمه:
از امام رضا (ع) از پدرانشان از رسول خدا (ص) نقل شده است که:
«رسول خدا (ص) کلیهها را نمیخورد، بدون اینکه آنها را حرام بداند، بلکه به دلیل نزدیکیشان به محل تجمع ادرار.»
30283- 19- (5)الْحُسَیْنُ بْنُ بِسْطَامَ فِی طِبِّ الْأَئِمَّةِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ النَّرْسِیِّ (6)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْأَرْمَنِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: إِیَّاکُمْ وَ أَکْلَ الْغُدَدِ فَإِنَّهُ یُحَرِّکُ الْجُذَامَ وَ قَالَ عُوفِیَتِ الْیَهُودُ لِتَرْکِهِمُ (7)الْغُدَدَ وَ قَالَ إِذَا رَأَیْتُمُ الْمَجْذُومِینَ فَاسْأَلُوا رَبَّکُمُ الْعَافِیَةَ وَ لَا تَغْفُلُوا عَنْهُ.
ترجمه:
مفضل بن عمر از امام صادق (ع) از پدرانشان از امام علی (ع) از پیامبر اکرم (ص) نقل کرده است که فرمودند:
«از خوردن غدد بپرهیزید، زیرا موجب تحریک بیماری جذام میشود. و یهودیان به سبب ترک مصرف غدد از این بیماری در امان ماندند. و فرمودند: هرگاه جذامیان را دیدید، از پروردگارتان عافیت بخواهید و از این دعا غافل نشوید.»
30284- 20- (8)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ السَّیَّارِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حُرِّمَ مِنَ الذَّبِیحَةِ عَشَرَةُ أَشْیَاءَ وَ أُحِلَّ مِنَ الْمَیْتَةِ (عَشَرَةُ أَشْیَاءَ) (9)فَأَمَّا الَّذِی یَحْرُمُ مِنَ الذَّبِیحَةِ فَالدَّمُ وَ الْفَرْثُ وَ الْغُدَدُ وَ الطِّحَالُ وَ الْقَضِیبُ وَ الْأُنْثَیَانِ وَ الرَّحِمُ وَ الظِّلْفُ وَ الْقَرْنُ وَ الشَّعْرُ
1) المقنع- لم نعثر علیه فی المقنع لکن رواه فی المختلف عن الصدوق- 682.
2) المقنع- لم نعثر علیه فی المقنع لکن رواه فی المختلف عن الصدوق- 682.
3) عیون أخبار الرضا (علیه السلام) 2- 41- 131.
4) تقدم فی الحدیث 4 من الباب 54 من أبواب الوضوء.
5) طب الأئمة- 105.
6) فی المصدر- البرسی.
7) فی المصدر زیادة- أکل.
8) المحاسن- 471- 464.
9) فی المصدر- اثنتا عشرة شیئا.
وَ أَمَّا الَّذِی یَحِلُّ مِنَ الْمَیْتَةِ فَالشَّعْرُ وَ الصُّوفُ وَ الْوَبَرُ وَ النَّابُ وَ الْقَرْنُ وَ الضِّرْسُ وَ الظِّلْفُ وَ الْبَیْضُ وَ الْإِنْفَحَةُ وَ الظُّفُرُ وَ الْمِخْلَبُ وَ الرِّیشُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
ترجمه:
محمد بن جمهور از کسی که نامش ذکر نشده از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند:
«از ذبیحه، ده چیز حرام است:
خون
/فرث (مدفوع باقیمانده در بدن)
/غدد
/طحال /
آلت تناسلی (قضیب)
/بیضهها (أنثیان) /
رحم
/سم (ظلف)
/شاخ (قرن)
/مو (شعر)
اما از مردار، ده چیز حلال است:
مو (شعر) /
پشم (صوف) /
وبر (کرک)
/دندان نیش (ناب)
/شاخ (قرن)
/دندان آسیاب (ضرس) /
سم (ظلف)
/تخم /
پنیرمایه (إنفحة) /
ناخن (ظفر) /، چنگال (مخلب) /و پر (ریش)
(3)32 بَابُ أَنَّ مَا قُطِعَ مِنْ أَلَیَاتِ الْغَنَمِ وَ هِیَ أَحْیَاءٌ مَیْتَةٌ یَحْرُمُ أَکْلُهُ وَ الِاسْتِصْبَاحُ بِهِ وَ تَحْرِیمِ کُلِّ مَا لَمْ یَسْتَوْفِ الشَّرَائِطَ الشَّرْعِیَّةَ مِنَ الصَّیْدِ وَ الذَّبَائِحِ
ترجمه:
باب [بیان این حکم] که هرچه از دمبهی گوسفند در حالی که زنده است بریده شود، حکم مردار دارد و خوردن و استفاده از آن برای روشنایی ممنوع است.
همچنین در این باب به حرمت هر چیزی که شرایط شرعی صید و ذبح را رعایت نکرده باشد پرداخته شده است.
30285- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع فَقُلْتُ إِنَّ أَهْلَ الْجَبَلِ- تَثْقُلُ عِنْدَهُمْ أَلَیَاتُ الْغَنَمِ فَیَقْطَعُونَهَا قَالَ هِیَ حَرَامٌ قُلْتُ فَنَصْطَبِحُ بِهَا فَقَالَ أَ مَا تَعْلَمُ (5)أَنَّهُ یُصِیبُ الْیَدَ وَ الثَّوْبَ وَ هُوَ حَرَامٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ وَ عَلَی جَمِیعِ الْمَقْصُودِ فِی مَحَلِّهِ (6).
ترجمه:
حسن بن علی نقل کرده است که از امام کاظم (ع) پرسیدم:
«اهل کوهستانها، چون دمبهی گوسفند برایشان سنگین است، آن را میبُرند. آیا این کار جایز است؟»
امام (ع) فرمودند: «این حرام است.»
پرسیدم: آیا میتوانیم از آن برای روشنایی استفاده کنیم؟
امام پاسخ دادند: «آیا نمیدانی که این [چربی] دست و لباس را آلوده میکند، و آن نیز حرام است؟»
1) تقدم فی الحدیثین 1 و 5 من الباب 1، و فی الحدیث 9 و 10 من الباب 3، و فی الأحادیث 1 و 2 و 7 من الباب 9 من هذه الأبواب.
2) یأتی فی الباب 48 و 49 من هذه الأبواب، و فی الحدیث 2 من الباب 24 من أبواب الأطعمة المباحة.
3) الباب 32 فیه حدیث واحد.
4) الکافی 6- 255- 3، أورده فی الحدیث 2 من الباب 30 من أبواب الذبائح.
5) فی المصدر- علمت.
6) تقدم فی الأبواب 4 و 12 و 14 و 15 و 26 و 27 و 30 من أبواب الذبائح، و فی البابین 12 و 13 من أبواب الصید.
(1)33 بَابُ مَا لَا یَحْرُمُ الِانْتِفَاعُ بِهِ مِنَ الْمَیْتَةِ وَ مَا لَیْسَ بِنَجِسٍ مِنْهَا
ترجمه:
باب آنچه که بهرهگیری از آن از مردار حرام نیست و آنچه که از آن نجس نمیباشد
30286- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ قَتَادَةَ قَالَ لَهُ أَخْبِرْنِی عَنِ الْجُبُنِّ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ فَقَالَ إِنَّهُ رُبَّمَا جُعِلَتْ فِیهِ إِنْفَحَةُ الْمَیِّتِ فَقَالَ لَیْسَ بِهِ بَأْسٌ إِنَّ الْإِنْفَحَةَ لَیْسَ لَهَا عُرُوقٌ وَ لَا فِیهَا دَمٌ وَ لَا لَهَا عَظْمٌ إِنَّمَا تَخْرُجُ مِنْ بَیْنِ فَرْثٍ وَ دَمٍ وَ إِنَّمَا الْإِنْفَحَةُ بِمَنْزِلَةِ دَجَاجَةٍ مَیْتَةٍ أُخْرِجَتْ مِنْهَا بَیْضَةٌ فَهَلْ تَأْکُلُ تِلْکَ الْبَیْضَةَ قَالَ قَتَادَةُ لَا وَ لَا آمُرُ بِأَکْلِهَا قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع وَ لِمَ قَالَ لِأَنَّهَا مِنَ الْمَیْتَةِ قَالَ فَإِنْ حُضِنَتْ تِلْکَ الْبَیْضَةُ فَخَرَجَتْ مِنْهَا دَجَاجَةٌ أَ تَأْکُلُهَا قَالَ نَعَمْ قَالَ فَمَا حَرَّمَ عَلَیْکَ الْبَیْضَةَ وَ أَحَلَّ (3)لَکَ الدَّجَاجَةَ ثُمَّ قَالَ فَکَذَلِکَ الْإِنْفَحَةُ مِثْلُ الْبَیْضَةِ فَاشْتَرِ الْجُبُنَّ مِنْ أَسْوَاقِ الْمُسْلِمِینَ مِنْ أَیْدِی الْمُصَلِّینَ وَ لَا تَسْأَلْ عَنْهُ إِلَّا أَنْ یَأْتِیَکَ مَنْ یُخْبِرُکَ عَنْهُ.
ترجمه:
ابو حمزه ثمالی از امام باقر (ع) در حدیثی نقل میکند که قتاده از ایشان درباره پنیر پرسید، پس امام فرمودند: «اشکالی ندارد.» قتاده گفت: «گاهی در آن انفحهای از مردار قرار داده میشود.» امام پاسخ دادند: «این مسئله ایرادی ندارد، زیرا انفحه نه رگ دارد، نه خون، نه استخوان؛ بلکه از میان سرگین و خون خارج میشود. انفحه مانند تخممرغی است که از مرغ مرده خارج شده باشد. آیا آن تخممرغ را میخورید؟» قتاده گفت: «نه، و توصیه به خوردن آن نیز نمیکنم.» امام فرمودند: «چرا؟» قتاده پاسخ داد: «زیرا از مردار است.» امام پرسیدند: «پس اگر آن تخممرغ زیر پرندهای دیگر قرار گیرد و از آن جوجهای متولد شود، آیا آن جوجه را میخوری؟» قتاده گفت: «بله.» امام فرمودند: «پس چه چیزی تخممرغ را بر تو حرام کرده و جوجه را برایت حلال؟ همانطور که این مسئله در مورد تخممرغ صدق میکند، انفحه نیز همینگونه است. از بازار مسلمانان و از دستان نمازگزاران پنیر بخر و درباره آن تحقیق نکن، مگر اینکه کسی بیاید و به تو اطلاع دهد.»
30287- 2- (4)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ یُونُسَ عَنْهُمْ ع قَالُوا خَمْسَةُ أَشْیَاءَ ذَکِیَّةٌ مِمَّا فِیهِ مَنَافِعُ الْخَلْقِ الْإِنْفَحَةُ وَ الْبَیْضُ وَ الصُّوفُ وَ الشَّعْرُ وَ الْوَبَرُ وَ لَا بَأْسَ بِأَکْلِ الْجُبُنِّ کُلِّهِ مَا عَمِلَهُ مُسْلِمٌ وَ غَیْرُهُ وَ إِنَّمَا کُرِهَ (5)أَنْ یُؤْکَلَ سِوَی الْإِنْفَحَةِ مِمَّا
فِی آنِیَةِ الْمَجُوسِ وَ أَهْلِ الْکِتَابِ- لِأَنَّهُمْ لَا یَتَوَقَّوْنَ الْمَیْتَةَ وَ الْخَمْرَ.
ترجمه:
از یونس، از ایشان (علیهمالسلام) نقل شده است که گفتند: «پنج چیز پاک هستند و در آنها منافع مخلوقات وجود دارد: انفحه، تخممرغ، پشم، مو و وبر. و هیچ اشکالی در خوردن تمام انواع پنیر نیست، خواه توسط مسلمان ساخته شده باشد یا غیرمسلمان. تنها چیزی که مکروه است، مصرف غیر از انفحه از آنچه در ظروف مجوس و اهل کتاب یافت میشود؛ زیرا آنها نسبت به مردار و شراب پرهیز ندارند.»
30288- 3- (1)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ (قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لِزُرَارَةَ) (2)وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ اللَّبَنُ وَ اللِّبَأُ (3)وَ الْبَیْضَةُ وَ الشَّعْرُ وَ الصُّوفُ وَ الْقَرْنُ وَ النَّابُ وَ الْحَافِرُ وَ کُلُّ شَیْءٍ یُفْصَلُ مِنَ الشَّاةِ وَ الدَّابَّةِ فَهُوَ ذَکِیٌّ وَ إِنْ أَخَذْتَهُ مِنْهُ (4)بَعْدَ أَنْ یَمُوتَ (5)فَاغْسِلْهُ وَ صَلِّ فِیهِ.
ترجمه:
از حریز نقل شده که امام صادق (ع) به زراره و محمد بن مسلم فرمودند: «شیر، لباء (اولین شیر بعد اززایمان )، تخممرغ، مو، پشم، شاخ، دندان، سُم و هر چیزی که از گوسفند یا حیوان جدا شود، پاک و حلال است. اما اگر بعد از مرگ حیوان گرفته شود، آن را بشوی و در آن نماز بگزار.»
30289- 4- (6)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَبِی یَسْأَلُهُ عَنِ السِّنِّ (7)مِنَ الْمَیْتَةِ وَ الْبَیْضَةِ مِنَ الْمَیْتَةِ وَ إِنْفَحَةِ الْمَیْتَةِ فَقَالَ کُلُّ هَذَا ذَکِیٌّ قَالَ قُلْتُ: فَشَعْرُ الْخِنْزِیرِ یُجْعَلُ (8)حَبْلًا یُسْتَقَی بِهِ مِنَ الْبِئْرِ الَّتِی یُشْرَبُ مِنْهَا أَوْ یُتَوَضَّأُ مِنْهَا فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
ترجمه:
حسین بن زراره گفت: نزد امام صادق (ع) بودم و پدرم از ایشان درباره دندان مردار، تخممرغ مردار و انفحه مردار پرسید. امام فرمودند: «همه اینها پاک هستند.» گفتم: «پس موی خوک که بهصورت طنابی برای استخراج آب از چاه استفاده میشود، چه حکمی دارد؟ آیا نوشیدن یا وضو گرفتن با آن آب اشکالی دارد؟» امام فرمودند: «هیچ ایرادی ندارد.»
30290- 5- (9)قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ زَادَ فِیهِ عَلِیُّ بْنُ عُقْبَةَ وَ عَلِیُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ رِبَاطٍ قَالَ: وَ الشَّعْرُ وَ الصُّوفُ کُلُّهُ ذَکِیٌّ.
ترجمه:
مرحوم کلینی نقل کرده است، و علی بن عقبه و علی بن حسن بن رباط در آن افزودند که: «مو و پشم، همگی پاک هستند
1) الکافی 6- 258- 4، التهذیب 9- 75- 321، و الاستبصار 4- 88- 338.
2) فی نسخة- قال- قال عبد الرحمن بن أبی عبد اللّه لزرارة (هامش المخطوط).
3) اللبا- أول اللبن بعد الولادة، و هو بعد لزج ثخین القوام. (الصحاح 1- 70).
4) فی المصدر- منها.
5) فی المصدر- تموت.
6) الکافی 6- 258- 3، التهذیب 9- 75- 320، أورد ذیله فی الحدیث 3 من الباب 14 من أبواب الماء المطلق، و أورد قطعة منه فی الحدیث 2 من الباب 68 من أبواب النجاسات.
7) فی المصدر- اللبن.
8) فی المصدر- یعمل.
9) الکافی 6- 258- 3، التهذیب 9- 75- 320.
30291- 6- (1)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی بَیْضَةٍ خَرَجَتْ مِنِ اسْتِ دَجَاجَةٍ مَیْتَةٍ قَالَ إِنْ کَانَتْ اکْتَسَتِ الْبَیْضَةُ الْجِلْدَ الْغَلِیظَ فَلَا بَأْسَ بِهَا.
ترجمه:
از غیاث بن ابراهیم، از امام صادق (ع) نقل شده که در مورد تخممرغی که از مرغ مرده خارج شده است، فرمودند: «اگر تخممرغ پوسته ضخیم پیدا کرده باشد، اشکالی ندارد.»
30292- 7- (2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ (3)عَنِ الْمُخْتَارِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُخْتَارِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ الْعَلَوِیِّ جَمِیعاً عَنِ الْفَتْحِ بْنِ یَزِیدَ الْجُرْجَانِیِّ (4)عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: کَتَبْتُ إِلَیْهِ أَسْأَلُهُ عَنْ جُلُودِ الْمَیْتَةِ الَّتِی یُؤْکَلُ لَحْمُهَا ذَکِیّاً (5)فَکَتَبَ ع لَا یُنْتَفَعُ مِنَ الْمَیْتَةِ بِإِهَابٍ وَ لَا عَصَبٍ وَ کُلُّ مَا کَانَ مِنَ السِّخَالِ (6)الصُّوفِ وَ إِنْ جُزَّ وَ الشَّعْرِ وَ الْوَبَرِ وَ الْإِنْفَحَةِ وَ الْقَرْنِ وَ لَا یُتَعَدَّی إِلَی غَیْرِهَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (7)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ إِلَّا الْأَوَّلَ.
ترجمه:
از فتح بن یزید جرجانی، از امام کاظم (ع) نقل شده که ایشان فرمودند: «به ایشان نامه نوشتم و درباره پوست مرداری که گوشت آن در صورت ذبح شرعی حلال است، پرسیدم. ایشان نوشتند: بهرهگیری از پوست و عصب مردار جایز نیست؛ اما هر چیزی که از بزغاله باشد، مانند پشم (حتی اگر چیده شود)، مو، وبر، انفحه و شاخ، پاک است و حکم آنها به چیز دیگری تعمیم داده نمیشود، انشاءالله.»
30293- 8- (8)قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ فِی رِوَایَةِ صَفْوَانَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الشَّعْرُ وَ الصُّوفُ (9)وَ الرِّیشُ وَ کُلُّ نَابِتٍ لَا یَکُونُ مَیِّتاً قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْبَیْضَةِ تُخْرَجُ مِنْ بَطْنِ الدَّجَاجَةِ
1) الکافی 6- 258- 5، التهذیب 9- 76- 322.
2) الکافی 6- 258- 6.
3) فی التهذیب زیادة- عن أبیه.
4) فی نسخة من الاستبصار- عن أبی إسحاق (هامش المخطوط).
5) فی المصدر- إن ذکی.
6) فی المصدر زیادة- [من].
7) التهذیب 9- 76- 323، و الاستبصار 4- 89- 341 بسند آخر.
8) الکافی 6- 258- 3 ذیل 3، أورده فی الحدیث 4 من الباب 48 من أبواب النجاسات.
9) فی المصدر زیادة- و الوبر.
الْمَیْتَةِ فَقَالَ تَأْکُلُهَا.
ترجمه:
مرحوم کلینی نقل کرده است، و در روایت صفوان از حسین بن زراره از امام صادق (ع) آمده که ایشان فرمودند: «مو، پشم، پر و هر چیزی که رشد کند، مرده محسوب نمیشود.» و ادامه دادند: «از ایشان درباره تخممرغی که از شکم مرغ مرده خارج شده است، پرسیدم.» امام پاسخ دادند: «میتوان آن را خورد.»
30294- 9- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع عَشَرَةُ أَشْیَاءَ مِنَ الْمَیْتَةِ ذَکِیَّةٌ الْقَرْنُ وَ الْحَافِرُ وَ الْعَظْمُ وَ السِّنُّ وَ الْإِنْفَحَةُ وَ اللَّبَنُ وَ الشَّعْرُ وَ الصُّوفُ وَ الرِّیشُ وَ الْبَیْضُ (2).
وَ رَوَاهُ فِی الْخِصَالِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ یَرْفَعُهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ مَعَ مُخَالَفَةٍ فِی التَّرْتِیبِ (3).
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین نقل کرده است که امام صادق (ع) فرمودند: «ده چیز از مردار پاک هستند: شاخ، سُم، استخوان، دندان، انفحه، شیر، مو، پشم، پر و تخممرغ.»
30295- 10- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْإِنْفَحَةِ تُخْرَجُ مِنَ الْجَدْیِ الْمَیِّتِ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ قُلْتُ اللَّبَنُ یَکُونُ فِی ضَرْعِ الشَّاةِ وَ قَدْ مَاتَتْ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ قُلْتُ وَ الصُّوفُ وَ الشَّعْرُ وَ عِظَامُ الْفِیلِ وَ الْجِلْدُ وَ الْبَیْضُ یُخْرَجُ مِنَ الدَّجَاجَةِ فَقَالَ کُلُّ هَذَا لَا بَأْسَ بِهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ أَسْقَطَ لَفْظَ الْجِلْدِ وَ هُوَ الصَّوَابُ وَ قَالَ فِی آخِرِهِ کُلُّ هَذَا ذَکِیٌّ لَا بَأْسَ بِهِ (5).
أَقُولُ: حُکْمُ الْجِلْدِ فِی رِوَایَةِ الشَّیْخِ مَحْمُولٌ عَلَی التَّقِیَّةِ مَعَ احْتِمَالِ کَوْنِ إِثْبَاتِهِ سَهْواً مِنْ بَعْضِ النُّسَّاخِ.
ترجمه:
زراره از امام صادق (ع) نقل کرده که ایشان فرمودند: «از ایشان درباره انفحهای که از بزغاله مرده استخراج شده است، پرسیدم. امام فرمودند: اشکالی ندارد.» گفتم: «شیر داخل پستان گوسفندی که مرده باشد، چه حکمی دارد؟» امام فرمودند: «اشکالی ندارد.» گفتم: «و پشم، مو، استخوان فیل، پوست و تخممرغی که از مرغ مرده خارج شده است، چطور؟» امام فرمودند: «همه اینها اشکالی ندارند.»
میگویند: «حکم پوست در روایت مرحوم شیخ، حمل بر تقیه شده است و احتمال دارد که ذکر آن اشتباهی از سوی برخی نسخهنویسان باشد.»
30296- 11- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (عَنْ أَبِیهِ) (2)عَنْ وَهْبٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّ عَلِیّاً ع سُئِلَ عَنْ شَاةٍ مَاتَتْ فَحُلِبَ مِنْهَا لَبَنٌ فَقَالَ عَلِیٌّ ع ذَلِکَ الْحَرَامُ مَحْضاً.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ وَهْبٍ (3)
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی التَّقِیَّةِ.
ترجمه:
وهب از جعفر، از پدرش (ع) نقل کرده که امیرالمؤمنین علی (ع) درباره گوسفندی که مرده و از آن شیر دوشیده شده بود، مورد پرسش قرار گرفت. ایشان فرمودند: «این، حرامِ محض است.»
30297- 12- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلَهُ أَبِی عَنِ الْإِنْفَحَةِ تَکُونُ فِی بَطْنِ الْعَنَاقِ أَوِ الْجَدْیِ وَ هُوَ مَیِّتٌ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ قَالَ وَ سَأَلَهُ أَبِی وَ أَنَا حَاضِرٌ عَنِ الرَّجُلِ یَسْقُطُ سِنُّهُ فَیَأْخُذُ سِنَّ إِنْسَانٍ مَیِّتٍ فَیَجْعَلُهُ (5)مَکَانَهُ فَقَالَ لَا بَأْسَ وَ قَالَ عِظَامُ الْفِیلِ تُجْعَلُ شِطْرَنْجاً قَالَ لَا بَأْسَ بِمَسِّهَا وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْعَظْمُ وَ الشَّعْرُ وَ الصُّوفُ وَ الرِّیشُ کُلُّ ذَلِکَ نَابِتٌ لَا یَکُونُ مَیِّتاً قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْبَیْضَةِ تُخْرَجُ مِنْ بَطْنِ الدَّجَاجَةِ الْمَیْتَةِ قَالَ لَا بَأْسَ بِأَکْلِهَا.
ترجمه:
حسین بن زراره از امام صادق (ع) در حدیثی نقل کرده که پدرش از ایشان درباره انفحهای که در شکم بزغاله یا گوسفند مرده باشد، پرسید. امام فرمودند: «اشکالی ندارد.» پدرش همچنین در حالی که حسین حاضر بود، درباره فردی که دندانش افتاده و دندان انسانی مرده را جایگزین میکند، پرسید. امام فرمودند: «مانعی ندارد.» پدرش پرسید: «استخوان فیل که برای ساخت مهرههای شطرنج استفاده میشود، چه حکمی دارد؟» امام فرمودند: «لمس آن ایرادی ندارد.» امام صادق (ع) افزودند: «استخوان، مو، پشم و پر، همه اینها رشد میکنند و مرده محسوب نمیشوند.» و پرسیدم: «تخممرغی که از شکم مرغ مرده خارج شود، چه حکمی دارد؟» امام فرمودند: «خوردن آن اشکالی ندارد.»
30298- 13- (6)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ
مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: لَا بَأْسَ بِمَا یُنْتَفُ مِنَ الطَّیْرِ وَ الدَّجَاجِ یُنْتَفَعُ بِهِ لِلْعَجِینِ وَ أَذْنَابِ الطَّوَاوِیسِ وَ أَعْرَافِ الْخَیْلِ وَ أَذْنَابِهَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ وَهْبٍ قَالَ لَا بَأْسَ وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ (1).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
ترجمه:
ابو البختری از جعفر، از پدرش (ع) نقل کرده که ایشان فرمودند: «هیچ اشکالی در استفاده از پرهایی که از پرندگان و مرغ جدا میشوند وجود ندارد، و میتوان از آنها برای خمیر، دم طاووسها، یال و دم اسبها بهره برد.»
(3)34 بَابُ تَحْرِیمِ اسْتِعْمَالِ جِلْدِ الْمَیْتَةِ وَ غَیْرِهِ مِنْ کُلِّ مَا تَحُلُّهُ الْحَیَاةُ
ترجمه:
باب تحریم استفاده از پوست مردار و سایر چیزهایی که زندگی در آن جریان داشته است
30299- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی الْمُغِیرَةِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْمَیْتَةُ یُنْتَفَعُ مِنْهَا بِشَیْءٍ فَقَالَ لَا قُلْتُ بَلَغَنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص مَرَّ بِشَاةٍ مَیْتَةٍ فَقَالَ مَا کَانَ عَلَی أَهْلِ هَذِهِ الشَّاةِ إِذَا لَمْ یَنْتَفِعُوا بِلَحْمِهَا أَنْ یَنْتَفِعُوا بِإِهَابِهَا فَقَالَ تِلْکَ شَاةٌ کَانَتْ لِسَوْدَةَ بِنْتِ زَمْعَةَ زَوْجِ النَّبِیِّ ص- وَ کَانَتْ شَاةً مَهْزُولَةً لَا یُنْتَفَعُ بِلَحْمِهَا فَتَرَکُوهَا حَتَّی مَاتَتْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص- مَا کَانَ عَلَی أَهْلِهَا إِذَا لَمْ یَنْتَفِعُوا بِلَحْمِهَا أَنْ یَنْتَفِعُوا بِإِهَابِهَا أَیْ تُذَکَّی.
ترجمه:
علی بن ابی مغیره نقل کرده است که گفت: «به امام صادق (ع) عرض کردم: آیا میتوان از چیزی در مردار بهره برد؟» امام پاسخ دادند: «نه.» گفتم: «به ما رسیده است که رسول خدا (ص) از کنار گوسفند مردهای گذشتند و فرمودند: اهل این گوسفند، اگر از گوشت آن بهرهای نبردند، میتوانند از پوست آن استفاده کنند.» امام فرمودند: «آن گوسفند متعلق به سوده بنت زمعه، همسر پیامبر (ص)، بود و گوسفندی لاغر و کمفایده بود، که به حال خود رها شده بود تا بمیرد. پیامبر (ص) فرمودند: اهل این گوسفند، اگر از گوشت آن بهرهای نبردند، میتوانند از پوست آن استفاده کنند، مشروط بر آنکه آن را دباغی کنند.»
30300- 2- (1)وَ قَدْ تَقَدَّمَ فِی حَدِیثِ الْفَتْحِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع لَا یُنْتَفَعُ مِنَ الْمَیْتَةِ بِإِهَابٍ وَ لَا عَصَبٍ.
ترجمه:
و پیشتر در حدیث فتح بن یزید از امام کاظم (ع) نقل شده که ایشان فرمودند: «بهرهگیری از پوست و عصب مردار جایز نیست.»
30301- 3- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی مَرْیَمَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع السَّخْلَةُ الَّتِی مَرَّ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ ص- وَ هِیَ مَیْتَةٌ فَقَالَ مَا ضَرَّ أَهْلَهَا لَوِ انْتَفَعُوا بِإِهَابِهَا قَالَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَمْ تَکُنْ مَیْتَةً یَا أَبَا مَرْیَمَ- وَ لَکِنَّهَا کَانَتْ مَهْزُولَةً فَذَبَحَهَا أَهْلُهَا فَرَمَوْا بِهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص- مَا کَانَ عَلَی أَهْلِهَا لَوِ انْتَفَعُوا بِإِهَابِهَا.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
أَقُولُ: لَا مُنَافَاةَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ السَّابِقِ لِاحْتِمَالِ تَعَدُّدِ الشَّاةِ وَ الْقَوْلِ.
ترجمه:
ابو مریم نقل کرده که به امام صادق (ع) عرض کردم: «آن بزغالهای که پیامبر (ص) از کنار آن گذشتند و مرده بود، چه حکمی دارد؟» امام فرمودند: «چه ضرری داشت اگر اهل آن از پوست آن بهرهمند میشدند؟» سپس امام افزودند: «ای ابو مریم! آن حیوان مردار نبود، بلکه لاغر و ضعیف بود و اهلش آن را ذبح کردند و سپس آن را رها کردند. رسول خدا (ص) فرمودند: چه اشکالی داشت اگر اهل آن از پوست آن استفاده میکردند؟»
میگویند: «هیچ منافاتی میان این حدیث و روایت قبلی نیست، چراکه احتمال دارد صحبت از دو گوسفند مختلف یا دو نوع بیان باشد.»
30302- 4- (4)وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ جُلُودِ السِّبَاعِ أَ یُنْتَفَعُ بِهَا فَقَالَ إِذَا رَمَیْتَ وَ سَمَّیْتَ فَانْتَفِعْ بِجِلْدِهِ وَ أَمَّا الْمَیْتَةُ فَلَا.
ترجمه:
سماعة نقل کرده است که گفت: «از امام (ع) درباره استفاده از پوست درندگان پرسیدم.» ایشان فرمودند: «اگر شکار کردی و نام خدا را بردی، از پوست آن بهره ببر. اما اگر مردار باشد، استفاده از آن جایز نیست.»
30303- 5- (5)وَ عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ أَکْلِ الْجُبُنِّ وَ تَقْلِیدِ السَّیْفِ وَ فِیهِ الْکَیْمُخْتُ (6)وَ الْغَرَا (7)فَقَالَ لَا بَأْسَ مَا
1) تقدم فی الحدیث 7 من الباب 33 من هذه الأبواب.
2) التهذیب 9- 79- 335، أورده فی الحدیث 5 من الباب 61 من أبواب النجاسات.
3) الفقیه 3- 341- 4210.
4) التهذیب 9- 79- 339.
5) التهذیب 9- 78- 331، و الاستبصار 4- 90- 342، أورده فی الحدیث 1 من الباب 38 من أبواب الذبائح، و أورده بإسناد آخر فی الحدیث 12 من الباب 50 من أبواب النجاسات.
6) الکیمخت- نوع من الجلد و هو جلد المیتة المملوح. (مجمع البحرین 2- 441).
7) الغرا- شیء یتخذ من أطراف الجلود یلصق به، و ربما یعمل من السمک. (مجمع البحرین 1- 315).
لَمْ یُعْلَمْ أَنَّهُ مَیْتَةٌ.
ترجمه:
سماعة نقل کرده که گفت: «از امام (ع) درباره خوردن پنیر و آویختن شمشیر در حالی که در آن کیمخت(پوستی که آنرا نمکی میکردند) و غراء(اضافه های که از اطراف پوست جدا می کردند ) وجود دارد، پرسیدم.» ایشان فرمودند: «اشکالی ندارد، مگر اینکه یقین حاصل شود که آن از مردار است.»
30304- 6- (1)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَاشِیَةِ تَکُونُ لِرَجُلٍ فَیَمُوتُ بَعْضُهَا أَ یَصْلُحُ لَهُ بَیْعُ جُلُودِهَا وَ دِبَاغُهَا وَ یَلْبَسَهَا قَالَ لَا وَ إِنْ لَبِسَهَا فَلَا یُصَلِّی فِیهَا.
ترجمه:
ترجمه: علی بن جعفر در کتاب خود از برادرش، امام موسی بن جعفر (ع)، نقل کرده که گفت: «از ایشان پرسیدم درباره دامهایی که متعلق به فردی باشد و برخی از آنها بمیرند، آیا فروش پوست آنها، دباغی کردن و پوشیدن آن جایز است؟» امام فرمودند: «نه، و اگر آن را بپوشد، نباید در آن نماز بخواند.»
30305- 7- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی جِلْدِ شَاةٍ مَیْتَةٍ یُدْبَغُ فَیُصَبُّ فِیهِ اللَّبَنُ أَوِ الْمَاءُ فَأَشْرَبُ مِنْهُ وَ أَتَوَضَّأُ قَالَ نَعَمْ وَ قَالَ یُدْبَغُ فَیُنْتَفَعُ بِهِ وَ لَا یُصَلَّی فِیهِ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی التَّقِیَّةِ لِأَنَّ الْعَامَّةَ یَقُولُونَ إِنَّهُ یُطَهَّرُ بِالدِّبَاغِ قَالَهُ الشَّیْخُ وَ غَیْرُهُ (3).
ترجمه:
حسین بن زراره از امام صادق (ع) نقل کرده که در مورد پوست گوسفند مرده که دباغی شده و در آن شیر یا آب ریخته شود و سپس از آن نوشیده یا برای وضو استفاده شود، پرسید. امام فرمودند: «بله، مشکلی ندارد.» و همچنین فرمودند: «دباغی شده و قابل استفاده است، اما نباید در آن نماز خوانده شود.»
میگویم : «این روایت حمل بر تقیه شده است، زیرا عامه معتقدند که دباغی سبب طهارت میشود، همانطور که مرحوم شیخ و دیگران بیان کردهاند.»
30306- 8- (4)وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ (5)عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ جِلْدِ الْمَیْتَةِ الْمَمْلُوحِ وَ هُوَ الْکَیْمُخْتُ فَرَخَّصَ فِیهِ وَ قَالَ إِنْ لَمْ تَمَسَّهُ فَهُوَ أَفْضَلُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ وَجْهُهُ (6)وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الطَّهَارَةِ (7)وَ غَیْرِهَا (8).
ترجمه:
سماعة نقل کرده که گفت: «از امام (ع) درباره پوست مردار که نمکسوده باشد و همان کیمخت پرسیدم.» ایشان اجازه استفاده از آن را صادر کردند و فرمودند: «اگر با آن تماس نگیری، بهتر است.»
1) مسائل علی بن جعفر- 139- 151، أورده عن قرب الإسناد فی الحدیث 17 من الباب 5 من أبواب ما یکتسب به.
2) التهذیب 9- 78- 332، و الاستبصار 4- 90- 343، أورد ذیله فی الحدیث 12 من الباب 33 من هذه الأبواب.
3) راجع المنتهی 1- 191.
4) التهذیب 9- 78- 333، و الاستبصار 4- 90- 344.
5) فی المصدر زیادة- عن زرعة.
6) تقدم فی ذیل الحدیث 7 من هذا الباب.
7) تقدم فی الباب 34 و 61 من أبواب النجاسات.
8) و تقدم فی الباب 1 من أبواب لباس المصلی.
(1)35 بَابُ کَرَاهَةِ لَحْمِ الْفَحْلِ عِنْدَ اغْتِلَامِهِ
ترجمه:
باب کراهت خوردن گوشت نر در زمان برانگیختگی جنسی
30307- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: نَهَی (أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع) (3)عَنْ أَکْلِ لَحْمِ الْفَحْلِ وَقْتَ اغْتِلَامِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4).
ترجمه:
از سکونی، از امام صادق (ع) نقل شده که فرمودند: «امیرالمؤمنین (ع) از خوردن گوشت نر در زمان برانگیختگی جنسی نهی کردند.»(زمان جفتگیری)
(5)36 بَابُ أَنَّ الْمَیْتَةَ إِذَا اخْتَلَطَتْ بِالذَّکِیِّ جَازَ بَیْعُ الْجَمِیعِ مِمَّنْ یَسْتَحِلُّ الْمَیْتَةَ وَ أَکْلُ ثَمَنِهِ
ترجمه:
باب اینکه اگر مردار با ذبیحهی شرعی مخلوط شود، فروش تمام آن به کسی که مردار را حلال میداند و خوردن بهای آن جایز است.
30308- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِذَا اخْتَلَطَ الذَّکِیُّ بِالْمَیِّتِ (7)بَاعَهُ مِمَّنْ یَسْتَحِلُّ الْمَیْتَةَ وَ أَکَلَ ثَمَنَهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (8).
ترجمه:
حلبی نقل کرده که گفت: «شنیدم امام صادق (ع) میفرمودند: اگر ذبیحهی شرعی با مردار مخلوط شود، آن را به کسی که مردار را حلال میداند بفروشد و بهای آن را مصرف کند.»
30309- 2- (9)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ
1) الباب 35 فیه حدیث واحد.
2) الکافی 6- 259- 1.
3) فی المصدر- رسول اللّه (صلّی اللّه علیه و آله).
4) التهذیب 9- 47- 197
5) الباب 36 فیه حدیثان.
6) الکافی 6- 260- 2، أورده فی الحدیث 1 من الباب 7 من أبواب ما یکتسب به.
7) فی المصدر- و المیتة.
8) التهذیب 9- 48- 199، و فیه- عن أبی المعزا.
9) الکافی 6- 260- 1، أورده فی الحدیث 2 من الباب 7 من أبواب ما یکتسب به.
حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ کَانَ لَهُ غَنَمٌ وَ بَقَرٌ وَ کَانَ یُدْرِکُ الذَّکِیَّ مِنْهَا فَیَعْزِلُهُ وَ یَعْزِلُ الْمَیْتَةَ ثُمَّ إِنَّ الْمَیْتَةَ وَ الذَّکِیَّ اخْتَلَطَا کَیْفَ یَصْنَعُ بِهِ قَالَ یَبِیعُهُ مِمَّنْ یَسْتَحِلُّ الْمَیْتَةَ وَ یَأْکُلُ ثَمَنَهُ فَإِنَّهُ لَا بَأْسَ بِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی التِّجَارَةِ (2).
ترجمه:
حلبی از امام صادق (ع) نقل کرده که ایشان درباره مردی که گوسفند و گاو داشت و ذبیحهی شرعی را از مردار جدا میکرد، پرسیده شد. سپس مردار و ذبیحهی شرعی با یکدیگر مخلوط شدند. پرسیده شد که با این وضعیت چه کند؟ امام پاسخ دادند: «آن را به کسی که مردار را حلال میداند بفروشد و بهای آن را مصرف کند، زیرا اشکالی ندارد.»
(3)37 بَابُ أَنَّ اللَّحْمَ إِذَا لَمْ یُعْلَمْ کَوْنُهُ مَیْتَةً أَوْ مُذَکًّی طُرِحَ عَلَی النَّارِ فَإِنِ انْقَبَضَ فَهُوَ ذَکِیٌّ حَلَالٌ وَ إِنِ انْبَسَطَ فَهُوَ مَیْتَةٌ حَرَامٌ
ترجمه:
باب اینکه اگر معلوم نباشد که گوشت مردار است یا ذبیحهی شرعی، آن را بر آتش قرار دهند؛ اگر جمع شود، پاک و حلال است، و اگر گسترده شود، مردار و حرام است.
30310- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ (عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ شُعَیْبٍ) (5)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ دَخَلَ قَرْیَةً فَأَصَابَ بِهَا لَحْماً لَمْ یَدْرِ أَ ذَکِیٌّ هُوَ أَمْ مَیِّتٌ فَقَالَ فَاطْرَحْهُ (6)عَلَی النَّارِ فَکُلُّ مَا انْقَبَضَ فَهُوَ ذَکِیٌّ وَ کُلُّ مَا انْبَسَطَ فَهُوَ مَیِّتٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (7).
ترجمه:
اسماعیل بن شعیب از امام صادق (ع) نقل کرده که درباره مردی پرسیده شد که وارد روستایی شده و به گوشتی دست یافته که نمیدانست آیا ذبیحهی شرعی است یا مردار. امام فرمودند: «آن را بر آتش بیفکن؛ هر گوشتی که جمع شود، ذبیحهی شرعی است، و هر گوشتی که گسترده شود، مردار است.»
30311- 2- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع لَا تَأْکُلِ الْجِرِّیَّ إِلَی أَنْ قَالَ وَ إِذَا وَجَدْتَ لَحْماً وَ لَمْ تَعْلَمْ أَ ذَکِیٌّ هُوَ أَمْ مَیْتَةٌ فَأَلْقِ قِطْعَةً مِنْهُ عَلَی النَّارِ فَإِنِ انْقَبَضَ فَهُوَ ذَکِیٌّ وَ إِنِ اسْتَرْخَی عَلَی النَّارِ فَهُوَ مَیْتَةٌ.
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین نقل کرده که امام صادق (ع) فرمودند: «گربهماهی را نخور.» و سپس ادامه دادند: «اگر گوشتی پیدا کردی و نمیدانستی که ذبیحهی شرعی است یا مردار، تکهای از آن را بر آتش قرار بده؛ اگر جمع شد، ذبیحهی شرعی و حلال است، و اگر بر آتش سست شد، مردار و حرام است.»
(2)38 بَابُ عَدَمِ تَحْرِیمِ لَحْمِ الْبُخْتِ (3)وَ لَا ظُهُورِهَا وَ لَا أَلْبَانِهَا وَ لَا الْحَمَامِ الْمُسَرْوَلِ
ترجمه:
باب عدم تحریم گوشت شتران دوکوهانه(خراسانی)، سواری بر آنها، شیرشان و همچنین کبوتر دمدار
30312- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِ أَبِی الْخَطَّابِ نَهَانِی عَنْ أَکْلِ الْبُخْتِ وَ عَنْ أَکْلِ الْحَمَامِ الْمُسَرْوَلِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا بَأْسَ بِرُکُوبِ الْبُخْتِ وَ شُرْبِ أَلْبَانِهَا (وَ أَکْلِ لُحُومِهَا) (5)وَ أَکْلِ الْحَمَامِ الْمُسَرْوَلِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (6)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ مِثْلَهُ (7).
ترجمه:
داوود رقى گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: فدايت شوم! يكى از ياران ابو خطاب از خوردن گوشت شتر خراسانى و گوشت كبوتر پاپر نهى نمود.
فرمود: سوار شدن بر شتر خراسانى و نوشيدن شير آن و خوردن گوشت كبوتر پاپر ايرادى ندارد.
30313- 2- (8)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُوسَی بْنِ
1) الفقیه 3- 325- 4161، أورد صدره فی الحدیث 6 من الباب 9، و أورد قطعة منه فی الحدیث 1 من الباب 14 من هذه الأبواب.
2) الباب 38 فیه 4 أحادیث.
3) البخت- إبل طوال الأعناق، معرب. (حیاة الحیوان 1- 114).
4) التهذیب 9- 49- 204، و الاستبصار 4- 79- 291.
5) لیس فی التهذیب و الکافی.
6) الکافی 6- 311- 2.
7) الفقیه 3- 337- 4199.
8) التهذیب 9- 48- 202، و الاستبصار 4- 78- 289.
عُمَرَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ کَثِیرٍ الرَّقِّیِّ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ ع أَسْأَلُهُ عَنْ لُحُومِ الْبُخْتِ وَ أَلْبَانِهَا فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ (1)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
داوود بن کثیر رقّی نقل کرده که گفت: «به امام کاظم (ع) نامه نوشتم و درباره گوشت و شیر شتران دوکوهانه پرسیدم.» ایشان فرمودند: «اشکالی ندارد.»
30314- 3- (3)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ سُلَیْمَانَ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ لَا آکُلُ لُحُومَ الْبَخَاتِیِّ وَ لَا آمُرُ أَحَداً بِأَکْلِهَا فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی نَفْیِ الرُّجْحَانِ وَ أَنَّهُ لَا یُسْتَحَبُّ اخْتِیَارُ لَحْمِهَا عَلَی غَیْرِهِ بَلْ لَحْمُ غَیْرِهَا أَرْجَحُ لِمَا یَأْتِی (4)بِقَرِینَةِ قَوْلِهِ لَا آمُرُ وَ لِأَنَّهُ ع لَا یَفْعَلُ إِلَّا الْأَرْجَحَ وَ لِأَنَّ فِیهَا مِنَ الْمَنَافِعِ الْمُهِمَّةِ مَا یَقْتَضِی مَرْجُوحِیَّةَ اخْتِیَارِهَا لِلذَّبْحِ (5)لِغَیْرِ ضَرُورَةٍ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ.
ترجمه:
سلیمان جعفری از امام کاظم (ع) نقل کرده که فرمودند: «گوشت شتران دوکوهانه را نمیخورم و کسی را نیز به خوردن آن فرمان نمیدهم.»
میگویند: «این روایت حمل بر نفی رجحان شده است، به این معنا که انتخاب گوشت این نوع شتر نسبت به دیگر گوشتها مستحب نیست، بلکه گوشت غیر آنها ارجح است، بهویژه با توجه به قرینهی جملهی 'لا آمر' و همچنین اینکه امام (ع) همواره فعل ارجح را انجام میدهند. افزون بر این، وجود منافع مهم این حیوانات سبب میشود که ذبح آنها بدون ضرورت، گزینهی نامناسبی باشد.»
30315- 4- (6)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ السَّیَّارِیِّ رَفَعَهُ قَالَ: أَکْلُ لَحْمِ الْجَزُورِ یَذْهَبُ بِالْقَرَمِ قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ مَرْوِیٍّ قَالَ مِنْ تَمَامِ حُبِّ الْإِسْلَامِ حُبُّ لَحْمِ الْجَزُورِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
ترجمه:
سیّاری از طریق اسناد بالا نقل کرده که گفته است: «خوردن گوشت شتر، شهوت را از بین میبرد.» و در حدیثی دیگر آمده است: «از نشانههای کامل بودن محبت به اسلام، دوست داشتن گوشت شتر است.»
30316- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَمْزَةَ الْقُمِّیِّ عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ آدَمَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع فَقُلْتُ إِنَّ أَصْحَابَنَا یَصْطَادُونَ الْخَزَّ فَآکُلُ مِنْ لَحْمِهِ قَالَ فَقَالَ إِنْ کَانَ لَهُ نَابٌ فَلَا تَأْکُلْهُ قَالَ ثُمَّ مَکَثَ سَاعَةً فَلَمَّا هَمَمْتُ بِالْقِیَامِ قَالَ أَمَّا أَنْتَ فَإِنِّی أَکْرَهُ لَکَ أَکْلَهُ فَلَا تَأْکُلْهُ.
ترجمه:
زکریا بن آدم نقل کرده که گفت: «از امام رضا (ع) پرسیدم: اصحاب ما خز شکار میکنند؛ آیا خوردن گوشت آن جایز است؟» امام فرمودند: «اگر دارای ناب باشد، آن را نخور.» سپس مدتی سکوت کردند، و زمانی که قصد برخاستن داشتم، فرمودند: «اما برای تو، خوردن آن را ناخوشایند میدانم؛ پس آن را نخور.»
30317- 2- (3)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْقُرَشِیِّ عَنْ مُحَسِّنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنِ الْخَزِّ فَقَالَ سَبُعٌ یَرْعَی فِی الْبَرِّ وَ یَأْوِی الْمَاءَ.
ترجمه:
حمران بن أعین نقل کرده که گفت: «از امام باقر (ع) درباره خز پرسیدم.» ایشان فرمودند: «این حیوان درندهای است که در خشکی میچَرد و به آب پناه میبرد.»
30318- 3- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَلَفٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَکْلِ لَحْمِ الْخَزِّ قَالَ کَلْبُ الْمَاءِ إِنْ کَانَ لَهُ نَابٌ فَلَا تَقْرَبْهُ وَ إِلَّا فَاقْرَبْهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (5)وَ تَقَدَّمَ فِی الصَّلَاةِ مَا ظَاهِرُهُ الْمُنَافَاةُ وَ ذَکَرْنَا وَجْهَهُ (6).
ترجمه:
ابن ابی یعفور نقل کرده که گفت: «از امام صادق (ع) درباره خوردن گوشت خز پرسیدم.» امام فرمودند: «این حیوان سگِ آب است؛ اگر دارای ناب باشد، نزدیکش نشو، و اگر نداشته باشد، اشکالی ندارد.»
30319- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَاشِمِیِّ قَالَ حَدَّثَنِی أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: طَرَقَنَا ابْنُ أَبِی مَرْیَمَ ذَاتَ لَیْلَةٍ وَ هَارُونُ بِالْمَدِینَةِ- فَقَالَ إِنَّ هَارُونَ وَجَدَ فِی خَاصِرَتِهِ وَجَعاً فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ وَ قَدْ طَلَبْنَا لَهُ لَحْمَ النَّسْرِ فَأَرْسِلْ إِلَیْنَا مِنْهُ شَیْئاً فَقَالَ إِنَّ هَذَا شَیْءٌ لَا نَأْکُلُهُ وَ لَا نُدْخِلُهُ بُیُوتَنَا وَ لَوْ کَانَ عِنْدَنَا مَا أَعْطَیْنَاهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (3).
ترجمه:
سلیمان بن جعفر هاشمی نقل کرده که گفت: «امام رضا (ع) برایم حدیثی نقل کردند: شبی ابن ابی مریم نزد ما آمد، در حالی که هارون در مدینه بود. او گفت: هارون امشب در ناحیهی خاصره خود دردی پیدا کرده و ما به دنبال گوشت کرکس برای او بودیم، پس از شما درخواست میکنیم مقداری از آن برایمان بفرستید.» امام رضا (ع) فرمودند: «این چیزی است که ما نمیخوریم و وارد خانههایمان نمیکنیم، و اگر نزد ما بود، آن را به شما نمیدادیم.»
30320- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ (إِشْکِیبَ بْنِ عَبْدَةَ) (6)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: سَأَلَ أَبُو خَالِدٍ الْکَابُلِیُّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع عَنْ أَکْلِ لَحْمِ السِّنْجَابِ وَ الْفَنَکِ وَ الصَّلَاةِ فِیهِمَا فَقَالَ أَبُو خَالِدٍ إِنَّ السِّنْجَابَ یَأْوِی الْأَشْجَارَ فَقَالَ إِنْ کَانَ لَهُ سَبَلَةٌ کَسَبَلَةِ السِّنَّوْرِ وَ الْفَأْرِ فَلَا یُؤْکَلُ لَحْمُهُ وَ لَا تَجُوزُ الصَّلَاةُ فِیهِ ثُمَّ قَالَ أَمَّا أَنَا فَلَا آکُلُهُ وَ لَا أُحَرِّمُهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی التَّحْرِیمِ (1)وَ لَعَلَّ نَفْیَ التَّحْرِیمِ هُنَا مِنْ بَابِ التَّقِیَّةِ.
ترجمه:
ابو حمزه نقل کرده که گفت: «ابو خالد کابلی از امام سجاد (ع) درباره خوردن گوشت سنجاب و فنک(دله) و نماز خواندن در لباس آنها پرسید.» ابو خالد گفت: «سنجاب درختها را مأوا قرار میدهد.» امام فرمودند: «اگر سنجاب دارای غدهای (سُبله) مانند گربه و موش باشد، گوشت آن خورده نشود و نماز در لباس آن جایز نیست.» سپس فرمودند: «اما من آن را نمیخورم و تحریم نمیکنم.»
میگویم : «و پیشتر روایاتی که بر تحریم دلالت دارند، بیان شده است، و ممکن است نفی تحریم در اینجا از باب تقیه باشد.»
(2)42 بَابُ تَحْرِیمِ لَحْمِ الْأَسَدِ وَ إِبَاحَةِ الْیَحَامِیرِ
ترجمه:
باب تحریم گوشت شیر و جواز مصرف گوشت یحامیر
30321- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَهْلٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی هَاشِمٍ عَنِ (الْقَاسِمِ بْنِ الْوَلِیدِ الْعَمَّارِیِّ) (4)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ لَحْمِ الْأَسَدِ فَکَرِهَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی التَّحْرِیمِ فِی أَحَادِیثِ السِّبَاعِ (5).
ترجمه:
القاسم بن الولید العماری از امام صادق (ع) نقل کرده که گفت: «از ایشان درباره گوشت شیر پرسیدم، پس ایشان آن را مکروه دانستند.»
30322- 2- (6)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ الْأَشْعَرِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنِ اللَّامِصِ (7)
و الآمص- طعام یتخذ من لحم عجل بجلده، أو مرق السکباج المبرد المصفی من الدهن، معربا- خامیز." القاموس المحیط 2- 295".
فَقَالَ وَ مَا هُوَ فَذَهَبْتُ أَصِفُهُ لَهُ فَقَالَ أَ لَیْسَ الْیَحَامِیرَ (8)قُلْتُ بَلَی قَالَ أَ لَیْسَ یَأْکُلُونَهُ بِالْخَلِّ وَ الْخَرْدَلِ وَ الْأَبْزَارِ قُلْتُ بَلَی قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.1) تقدم فی الباب 3 من هذه الأبواب.
2) الباب 42 فیه حدیثان.
3) التهذیب 9- 50- 208.
4) فی المصدر- القاسم بن ولید القماری.
5) تقدم فی الباب 3 من هذه الأبواب.
6) المحاسن- 472- 470، و أورده فی الحدیث 2 من الباب 19 من أبواب الأطعمة المباحة.
7) فی المصدر- الآمص.
8) الیحامیر- جمع یحمور، و هو حمار الوحش." الصحاح 2- 637".
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
ترجمه:
سعد بن سعد اشعری نقل کرده که گفت: «از امام رضا (ع) درباره 'لامِص' پرسیدم.» ایشان فرمودند: «آن چیست؟» پس من شروع به توصیف آن کردم، و ایشان فرمودند: «آیا همان یحامیر نیست؟» گفتم: «بله.» ایشان فرمودند: «آیا آن را با سرکه، خردل و ادویه مصرف نمیکنند؟» گفتم: «بله.» ایشان فرمودند: «اشکالی ندارد.»
(3)43 بَابُ أَنَّ الْفَأْرَةَ وَ نَحْوَهَا إِذَا مَاتَتْ فِی الزَّیْتِ أَوِ السَّمْنِ أَوْ نَحْوِهِمَا وَ کَانَ مَائِعاً حَرُمَ أَکْلُهُ وَ جَازَ الِاسْتِصْبَاحُ بِهِ وَ بَیْعُهُ مِمَّنْ یَسْتَصْبِحُ بِهِ مَعَ بَیَانِ حَالِهِ وَ إِلَّا تَعَیَّنَ إِرَاقَتُهُ وَ إِنْ کَانَ جَامِداً أُخِذَتْ وَ مَا حَوْلَهَا وَ حَلَّ الْبَاقِی
ترجمه:
باب اینکه اگر موش یا مشابه آن در روغن، سمن یا موارد مشابه بمیرد و آن ماده مایع باشد، خوردنش حرام است، اما میتوان از آن برای روشنایی استفاده کرد و فروخت، به شرط اینکه وضعیت آن را توضیح دهند. اما اگر جامد باشد، تنها موش و اطراف آن برداشته شود و باقی مانده آن حلال است.
30323- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ (5)جُرَذٌ مَاتَ فِی زَیْتٍ أَوْ سَمْنٍ أَوْ عَسَلٍ فَقَالَ أَمَّا السَّمْنُ وَ الْعَسَلُ فَیُؤْخَذُ الْجُرَذُ وَ مَا حَوْلَهُ وَ الزَّیْتُ یُسْتَصْبَحُ بِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ قَالَ فِی بَیْعِ ذَلِکَ الزَّیْتِ یَبِیعُهُ وَ یُبَیِّنُهُ لِمَنِ اشْتَرَاهُ لِیَسْتَصْبِحَ بِهِ (6)
ترجمه:
معاویة بن وهب از امام صادق (ع) نقل کرده که گفت: «عرض کردم: اگر موش در روغن، سمن یا عسل بمیرد، حکم آن چیست؟» امام فرمودند: «در مورد سمن و عسل، موش و اطراف آن برداشته میشود، اما روغن را میتوان برای روشنایی استفاده کرد.»
30324- 2- (7)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا وَقَعَتِ الْفَأْرَةُ فِی السَّمْنِ فَمَاتَتْ فِیهِ فَإِنْ کَانَ جَامِداً فَأَلْقِهَا وَ مَا یَلِیهَا وَ کُلْ مَا بَقِیَ
1) تقدم فی البابین 4 و 5 من هذه الأبواب.
2) یأتی فی الباب 19 من أبواب الأطعمة المباحة.
3) الباب 43 فیه 7 أحادیث.
4) الکافی 6- 261- 2، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 6 من أبواب ما یکتسب به.
5) فی المصدر زیادة- له.
6) التهذیب 9- 85- 359.
7) الکافی 6- 261- 1، و أورده فی الحدیث 2 من الباب 6 من أبواب ما یکتسب به، و عن التهذیب فی الحدیث 1 من الباب 5 من أبواب الماء المضاف.
وَ إِنْ کَانَ ذَائِباً فَلَا تَأْکُلْهُ وَ اسْتَصْبِحْ بِهِ وَ الزَّیْتُ مِثْلُ ذَلِکَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
زراره از امام باقر (ع) نقل کرده که فرمودند: «اگر موش در سمن بیفتد و در آن بمیرد، پس اگر سمن جامد باشد، موش و اطراف آن را بردار و باقی را مصرف کن. اما اگر ذوب شده باشد، آن را نخور و از آن برای روشنایی استفاده کن. روغن نیز همین حکم را دارد.»
30325- 3- (2)وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْفَأْرَةِ وَ الدَّابَّةِ تَقَعُ فِی الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ فَتَمُوتُ فِیهِ فَقَالَ إِنْ کَانَ سَمْناً أَوْ عَسَلًا أَوْ زَیْتاً فَإِنَّهُ رُبَّمَا یَکُونُ بَعْضَ هَذَا فَإِنْ کَانَ الشِّتَاءُ فَانْزِعْ مَا حَوْلَهُ وَ کُلْهُ وَ إِنْ کَانَ الصَّیْفُ فَارْفَعْهُ حَتَّی تُسْرِجَ بِهِ وَ إِنْ کَانَ ثَرْداً فَاطْرَحِ الَّذِی کَانَ عَلَیْهِ وَ لَا تَتْرُکْ طَعَامَکَ مِنْ أَجَلِ دَابَّةٍ مَاتَتْ عَلَیْهِ.
ترجمه:
حلبی نقل کرده که گفت: «از امام صادق (ع) درباره موش یا حیوانی که در غذا یا نوشیدنی بیفتد و در آن بمیرد، پرسیدم.» ایشان فرمودند: «اگر در سمن، عسل یا روغن باشد، در برخی موارد این اتفاق ممکن است بیفتد. پس اگر زمستان باشد، آنچه اطرافش است بردار و باقی را مصرف کن. اما اگر تابستان باشد، آن را کنار بگذار تا برای روشنایی استفاده شود. و اگر در غذای آبدار (مانند ثرد) باشد، آن قسمت را دور بینداز و غذایت را به خاطر حیوانی که در آن مرده است، ترک نکن.»
30326- 4- (3)مَا حَوْلَهَا وَ کُلْ بَقِیَّتَهُ وَ عَنِ الْفَأْرَةِ تَمُوتُ فِی الزَّیْتِ فَقَالَ لَا تَأْکُلْهُ وَ لَکِنْ أَسْرِجْ بِهِ.
ترجمه:
آنچه اطراف آن است بردار و باقی را مصرف کن. و درباره موشی که در روغن بمیرد، امام فرمودند: «آن را نخور، اما میتوانی از آن برای روشنایی استفاده کنی.»
30327- 5- (4)وَ عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ السَّمْنِ تَقَعُ فِیهِ الْمَیْتَةُ فَقَالَ إِنْ کَانَ جَامِداً فَأَلْقِ مَا حَوْلَهُ وَ کُلِ الْبَاقِیَ فَقُلْتُ الزَّیْتُ فَقَالَ أَسْرِجْ بِهِ.
ترجمه:
سماعة نقل کرده که گفت: «از امام درباره سمنی که در آن مرداری بیفتد، پرسیدم.» ایشان فرمودند: «اگر جامد باشد، آنچه اطراف آن است بردار و باقی را مصرف کن.» گفتم: «و اگر روغن باشد؟» ایشان فرمودند: «از آن برای روشنایی استفاده کن.»
30328- 6- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الدَّقِیقِ یُصِیبُ فِیهِ خُرْءُ الْفَأْرِ
هَلْ یَجُوزُ أَکْلُهُ قَالَ إِذَا بَقِیَ مِنْهُ شَیْءٌ فَلَا بَأْسَ یُؤْخَذُ أَعْلَاهُ فَیُرْمَی بِهِ.
ترجمه:
عمار از امام صادق (ع) نقل کرده که در حدیثی از ایشان پرسیده شد: «اگر فضلهی موش به آرد برخورد کند، آیا خوردن آن جایز است؟» امام فرمودند: «اگر مقداری از آن باقی مانده باشد، اشکالی ندارد؛ قسمت بالایی را بردار و دور بینداز.»
30329- 7- (1)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْفَأْرَةِ تَمُوتُ فِی السَّمْنِ وَ الْعَسَلِ الْجَامِدِ أَ یَصْلُحُ أَکْلُهُ قَالَ اطْرَحْ مَا حَوْلَ مَکَانِهَا الَّذِی مَاتَتْ فِیهِ وَ کُلْ مَا بَقِیَ وَ لَا بَأْسَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
ترجمه:
علی بن جعفر در کتاب خود از برادرش امام موسی بن جعفر (ع) نقل کرده که گفت: «از ایشان درباره موشی که در سمن و عسل جامد بمیرد، پرسیدم: آیا مصرف آن جایز است؟» ایشان فرمودند: «آنچه اطراف محل مرگ آن است، بردار و باقی را مصرف کن، و اشکالی ندارد.»
(4)44 بَابُ أَنَّ الْقِدْرَ إِذَا طُبِخَتْ ثُمَّ وُجِدَتْ فِیهَا فَأْرَةٌ مَیْتَةٌ وَجَبَ إِرَاقَةُ الْمَرَقِ وَ جَازَ أَکْلُ اللَّحْمِ بَعْدَ غَسْلِهِ وَ حُکْمِ مَا لَوْ وَقَعَ فِیهَا دَمٌ
ترجمه:
باب اینکه اگر دیگ غذا پخته شود و سپس در آن موش مردهای یافت شود، باید آبگوشت را دور ریخت، اما گوشت پس از شستشو قابل خوردن است؛ همچنین بررسی حکم در صورتی که خون در آن بیفتد.
30330- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع سُئِلَ عَنْ قِدْرٍ طُبِخَتْ فَإِذَا فِی الْقِدْرِ فَأْرَةٌ فَقَالَ یُهَرَاقُ مَرَقُهَا وَ یُغْسَلُ اللَّحْمُ وَ یُؤْکَلُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
سکونی از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «امیرالمؤمنین (ع) درباره دیگی که پخته شده و سپس در آن موشی یافت شده، مورد سؤال قرار گرفت.» ایشان فرمودند: «آبگوشت آن دور ریخته شود، اما گوشت شسته شود و مصرف گردد.»
30331- 2- (7)وَ عَنْ أَبِی عَلِیِّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ
1) مسائل علی بن جعفر- 138- 150.
2) تقدم فی الباب 6 و فی الحدیثین 5 و 6 من الباب 7 من أبواب ما یکتسب به.
3) یأتی فی الحدیث 1 من الباب 44 من هذه الأبواب.
4) الباب 44 فیه 3 أحادیث.الباب 44 فیه 3 أحادیث.
5) الکافی 6- 261- 3، و أورده فی الحدیث 3 من الباب 5 من أبواب الماء المضاف.
6) التهذیب 9- 86- 365.
7) الکافی 6- 235- 1.
مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قِدْرٍ فِیهَا جَزُورٌ وَقَعَ فِیهَا قَدْرُ أُوقِیَّةٍ (1)مِنْ دَمٍ أَ یُؤْکَلُ قَالَ نَعَمْ فَإِنَّ النَّارَ تَأْکُلُ الدَّمَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ (2)
أَقُولُ: وَ قَدْ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی نَجَاسَةِ الدَّمِ وَ عَلَی تَحْرِیمِ کُلِّ نَجَسٍ (3)فَهَذَا مَحْمُولٌ إِمَّا عَلَی التَّقِیَّةِ وَ إِمَّا عَلَی جَوَازِ الْأَکْلِ بَعْدَ غَسْلِ اللَّحْمِ وَ إِمَّا عَلَی الدَّمِ الَّذِی یَتَخَلَّفُ فِی الذَّبِیحَةِ بَیْنَ اللَّحْمِ.
ترجمه:
سعید اعرج نقل کرده که گفت: «از امام صادق (ع) درباره دیگی که در آن گوشت شتر وجود دارد و مقداری خون در آن ریخته شده، پرسیدم: آیا مصرف آن جایز است؟» امام فرمودند: «بله، زیرا آتش، خون را از بین میبرد.»
میگویم : «پیشتر مواردی که بر نجاست خون و تحریم هر چیز نجس دلالت دارند، مطرح شده است. بنابراین، این روایت ممکن است حمل بر تقیه باشد، یا بر جواز مصرف غذا پس از شستن گوشت، یا بر باقیماندهی خون در ذبیحه که میان گوشت باقی میماند.»
30332- 3- (4)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قِدْرٍ فِیهَا أَلْفُ رِطْلِ مَاءٍ فَطُبِخَ فِیهَا لَحْمٌ وَقَعَ فِیهَا أُوقِیَّةُ دَمٍ هَلْ یَصْلُحُ أَکْلُهُ فَقَالَ إِذَا طُبِخَ فَکُلْ فَلَا بَأْسَ.
أَقُولُ: قَدْ عَرَفْتَ وَجْهَهُ (5)وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
ترجمه:
علی بن جعفر در کتاب خود از برادرش نقل کرده که گفت: «از ایشان درباره دیگی که در آن هزار رطل آب باشد و گوشت در آن پخته شود، و سپس یک اوقیه خون در آن بیفتد، پرسیدم: آیا مصرف آن جایز است؟» ایشان فرمودند: «اگر پخته شده باشد، آن را بخور؛ اشکالی ندارد.»
(7)45 بَابُ أَنَّ الْفَأْرَةَ إِذَا وَقَعَتْ فِی مَائِعٍ أَوْ جَامِدٍ وَ خَرَجَتْ حَیَّةً لَمْ یَحْرُمْ أَکْلُهُ
ترجمه:
باب اینکه اگر موش در یک مادهی مایع یا جامد بیفتد و زنده خارج شود، خوردن آن ماده حرام نمیشود
30333- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
1) الأوقیة- بالضم- سبعة مثاقیل، کالوقیة بالضم و فتح المثناة التحتیة مشددة" القاموس المحیط 4- 401".
2) الفقیه 3- 342- 4211.
3) تقدم فی الباب 82 من أبواب النجاسات.
4) مسائل علی بن جعفر- 197- 421.
5) تقدم فی الحدیث السابق من هذا الباب.
6) تقدم فی الباب 43 من هذه الأبواب، و فی الحدیث 2 من الباب 13 من أبواب الماء المطلق.
7) الباب 45 فیه 3 أحادیث.
8) الکافی 6- 261- 4، و أورد ذیله فی الحدیث 4 من الباب 43 من هذه الأبواب.
عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْفَأْرَةِ وَ الْکَلْبِ یَقَعُ فِی السَّمْنِ وَ الزَّیْتِ ثُمَّ یَخْرُجُ مِنْهُ حَیّاً قَالَ لَا بَأْسَ بِأَکْلِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ أَسْقَطَ لَفْظَ الْکَلْبِ (1).
أَقُولُ: حُکْمُ الْکَلْبِ مَحْمُولٌ عَلَی التَّقِیَّةِ أَوْ عَلَی السَّبُعِ کَمَا مَرَّ فِی الصَّیْدِ (2)أَوْ عَلَی مَا لَوْ کَانَ مَا وَقَعَ فِیهِ جَامِداً فَأُلْقِیَ مِنْهُ مَا أَصَابَهُ الْکَلْبُ لِمَا مَرَّ (3).
ترجمه:
سعید اعرج نقل کرده که گفت: «از امام صادق (ع) درباره موش و سگ پرسیدم که اگر در سمن یا روغن بیفتند و سپس زنده از آن خارج شوند، آیا مصرف آن جایز است؟» امام فرمودند: «اشکالی ندارد.»
میگویند: «حکم مربوط به سگ ممکن است حمل بر تقیه باشد، یا بر حکم درنده همانطور که در باب شکار مطرح شده است، یا بر حالتی که مادهی غذایی جامد باشد و قسمت آلوده دور ریخته شود، همانطور که قبلاً بیان شد.»
30334- 2- (4)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْفَأْرَةِ وَ الْکَلْبِ إِذَا أَکَلَا مِنَ الْخُبْزِ وَ شِبْهِهِ أَ یَحِلُّ أَکْلُهُ قَالَ یُطْرَحُ مِنْهُ مَا أُکِلَ وَ یَحِلُّ (5)الْبَاقِی.
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش امام موسی بن جعفر (ع) نقل کرده که گفت: «از ایشان درباره موش و سگ پرسیدم که اگر از نان یا چیزهای مشابه آن بخورند، آیا مصرف باقیمانده جایز است؟» ایشان فرمودند: «آن قسمتی که خورده شده را دور بینداز و باقی مانده اشکالی ندارد.»
30335- 3- (6)قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنْ فَأْرَةٍ أَوْ کَلْبٍ شَرِبَا مِنْ زَیْتٍ أَوْ سَمْنٍ (7)قَالَ إِنْ کَانَ جَرَّةً أَوْ نَحْوَهَا فَلَا تَأْکُلْهُ وَ لَکِنْ یُنْتَفَعُ بِهِ لِسِرَاجٍ أَوْ نَحْوِهِ وَ إِنْ کَانَ أَکْثَرَ (8)مِنْ ذَلِکَ فَلَا بَأْسَ بِأَکْلِهِ إِلَّا أَنْ یَکُونَ صَاحِبُهُ مُوسِراً یَحْتَمِلُ أَنْ یُهَرِیقَهُ فَلَا یَنْتَفِعُ بِهِ فِی شَیْءٍ.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ (1)
أَقُولُ: الرُّخْصَةُ هُنَا مَخْصُوصَةٌ بِالضَّرُورَةِ وَ هُوَ ظَاهِرٌ أَوْ بِالْجَامِدِ بَعْدَ طَرْحِ النَّجِسِ وَ یَکُونُ عَلَی وَجْهِ الِاسْتِحْبَابِ وَ الشُّرْبُ وَ الْإِهْرَاقُ مَجَازاً مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی (2)عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ سُئِلَ وَ ذَکَرَ الْمَسْأَلَةَ الْأُولَی (3)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
ترجمه:
ایشان فرمودند: «از او درباره موش یا سگ پرسیدم که اگر از روغن یا سمن بنوشند، حکم چیست؟» امام پاسخ دادند: «اگر مقدار آن کم باشد، مانند یک ظرف کوچک، آن را نخور؛ اما میتوان از آن برای روشنایی یا موارد مشابه استفاده کرد. اما اگر مقدار آن زیاد باشد، مصرف آن اشکالی ندارد، مگر اینکه صاحب آن توان مالی داشته باشد که آن را دور بریزد، در این صورت نباید از آن استفاده شود.»
میگویم: «این رخصت مختص شرایط اضطرار است و این روشن است. یا این حکم مربوط به مواد جامد است که پس از کنار گذاشتن بخش آلوده قابل مصرف میشود، و این جنبهی استحباب دارد. همچنین، تعبیر شرب و هدر دادن آن ممکن است به صورت مجازی باشد.»
(5)46 بَابُ أَنَّ الذُّبَابَ وَ نَحْوَهُ مِمَّا لَا نَفْسَ لَهُ إِذَا وَقَعَ فِی طَعَامٍ أَوْ شَرَابٍ لَمْ یَحْرُمْ أَکْلُهُ وَ شُرْبُهُ وَ إِنْ مَاتَ فِیهِ إِلَّا أَنْ یَکُونَ فِیهِ سَمٌ
ترجمه:
باب اینکه اگر مگس و موجودات مشابه که خون جاری ندارند، در غذا یا نوشیدنی بیفتند، مصرف آن حرام نمیشود، حتی اگر در آن بمیرند، مگر اینکه در آن ماده سمی وجود داشته باشد.
30336- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی الْمُرَادِیَّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الذُّبَابِ یَقَعُ فِی الدُّهْنِ وَ السَّمْنِ وَ الطَّعَامِ فَقَالَ لَا بَأْسَ کُلْ.
ترجمه:
ابو بصیر، یعنی مرادی، از امام صادق (ع) نقل کرده که گفت: «از ایشان درباره مگسی که در روغن، سمن و غذا بیفتد، پرسیدم.» امام فرمودند: «اشکالی ندارد، بخور.»
30337- 2- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی (2)عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الْعَظَایَةِ (3)تَقَعُ فِی اللَّبَنِ قَالَ یَحْرُمُ اللَّبَنُ وَ قَالَ إِنَّ فِیهَا السَّمَّ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الطَّهَارَةِ (4).
ترجمه:
عمار از امام صادق (ع) نقل کرده که در حدیثی از ایشان پرسیده شد: «اگر عظایه (نوعی خزنده) در شیر بیفتد، حکم آن چیست؟» امام فرمودند: «شیر حرام میشود، زیرا در آن سم وجود دارد.»
(5)47 بَابُ عَدَمِ تَحْرِیمِ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ إِذَا تَنَاوَلَ مِنْهُ السِّنَّوْرُ وَ عَدَمِ کَرَاهَتِهِ
ترجمه:
باب عدم تحریم غذا و نوشیدنی اگر گربه از آن بخورد، و عدم کراهت آن
30338- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی مَرْیَمَ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ فِی کِتَابِ عَلِیٍّ ع لَا أَمْتَنِعُ مِنْ طَعَامٍ طَعِمَ مِنْهُ السِّنَّوْرُ وَ لَا مِنْ شَرَابٍ شَرِبَ مِنْهُ السِّنَّوْرُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الطَّهَارَةِ (7).
ترجمه:
ابو مریم انصاری از امام باقر (ع) نقل کرده که فرمودند: «در کتاب امیرالمؤمنین (ع) آمده است: من از غذایی که گربه از آن خورده باشد، یا نوشیدنیای که گربه از آن نوشیده باشد، پرهیز نمیکنم.»
30339- 1- (9)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ
1) التهذیب 1- 285- 832.
2) فی المصدر زیادة- عن أحمد بن یحیی.
3) العظایة- دابة صغیرة کسام أبرص." القاموس المحیط 4- 364".
4) تقدم فی الباب 35 من أبواب النجاسات، و فی الباب 10 من أبواب الأسار.
5) الباب 47 فیه حدیث واحد.
6) التهذیب 9- 86- 364.
7) تقدم فی الباب 2 من أبواب الأسئار.
8) الباب 48 فیه 3 أحادیث.
9) الفقیه 3- 239- 4203.
عَبْدِ الرَّحِیمِ الْقَصِیرِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ إِنَّ إِبْرَاهِیمَ ع لَمَّا أَرَادَ أَنْ یَذْبَحَ الْکَبْشَ أَتَاهُ إِبْلِیسُ فَقَالَ هَذَا لِی فَقَالَ إِبْرَاهِیمُ ع لَا قَالَ لِی مِنْهُ کَذَا وَ کَذَا قَالَ إِبْرَاهِیمُ لَا فَلَمْ یَزَلْ یُسَمِّی عُضْواً عُضْواً (1)وَ یَأْبَی عَلَیْهِ إِبْرَاهِیمُ حَتَّی انْتَهَی إِلَی الطِّحَالِ فَسَمَّاهُ فَأَعْطَاهُ إِیَّاهُ فَهُوَ لُقْمَةُ الشَّیْطَانِ.
ترجمه:
عبدالرحیم قصیر نقل کرده که گفت: «شنیدم امام باقر (ع) میفرمودند: هنگامی که حضرت ابراهیم (ع) خواست گوسفند را قربانی کند، ابلیس نزد او آمد و گفت: 'این از آنِ من است.' حضرت ابراهیم (ع) پاسخ داد: 'نه.' ابلیس گفت: 'از آنِ من است این قسمت و آن قسمت.' حضرت ابراهیم (ع) گفت: 'نه.' ابلیس یکبهیک اعضای بدن را نام برد، اما حضرت ابراهیم (ع) مخالفت کرد، تا اینکه به طحال رسید و آن را نام برد. پس حضرت ابراهیم (ع) آن را به ابلیس داد، و آن 'لقمهی شیطان' شد.»
30340- 2- (2)وَ فِی الْعِلَلِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ (3)بِأَسَانِیدِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الرِّضَا ع فِی حَدِیثِ الْعِلَلِ الَّتِی کَتَبَهَا إِلَیْهِ وَ حَرَّمَ الطِّحَالَ لِمَا فِیهِ مِنَ الدَّمِ وَ لِأَنَّ عِلَّتَهُ وَ عِلَّةَ الدَّمِ وَ الْمَیْتَةِ وَاحِدَةٌ لِأَنَّهُ یَجْرِی مَجْرَاهَا فِی الْفَسَادِ (4).
ترجمه:
محمد بن سنان از امام رضا (ع) در حدیثی درباره علل احکام نقل کرده که فرمودند: «حرمت مصرف طحال به دلیل وجود خون در آن است، زیرا علت آن همان علت حرمت خون و مردار است، چرا که از نظر فساد، مانند آنها جریان دارد.»
و گفته شده است:
{«استدلال به این روایت و نظایر آن بر حجیت قیاس منصوص العلة جایز نیست، زیرا مستلزم دور است، همانطور که واضح است. علاوه بر این، جواز آن برای ایشان لزوماً به معنای جواز آن برای ما نیست. همچنین بیشتر علل مذکور مجازی، غیرحقیقی و غیرمستمر در همه موارد هستند، همانطور که با بررسی مشخص میشود. و به دلیل نصوصی که قیاس را باطل میدانند، و نیز شواهد عقلی، نقلی و ضرورت شرعی.»}
30341- 3- (5)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدِهِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الرِّضَا ع فِی کِتَابِهِ إِلَی الْمَأْمُونِ مَحْضُ الْإِسْلَامِ شَهَادَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ إِلَی أَنْ قَالَ وَ تَحْرِیمُ الطِّحَالِ لِأَنَّهُ دَمٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
ترجمه:
فضل بن شاذان از امام رضا (ع) نقل کرده که در کتاب خود به مأمون نوشت: «جوهر اسلام، گواهی بر اینکه هیچ معبودی جز خداوند نیست...» و در ادامه فرمودند: «و تحریم طحال، زیرا آن خون است.»
1) فی المصدر زیادة- من الشاة.
2) علل الشرائع- 484- 4، و عیون أخبار الرضا (علیه السلام) 2- 94- 1، و أورد صدره فی الحدیث 3 من الباب 1 من هذه الأبواب.
3) ورد فی النسخة الخطیة- معانی الأخبار، و الظاهر أنّه سهوا.
4) الاستدلال بهذا و نحوه علی حجیة قیاس منصوص العلة غیر جائز لاستلزامه الدور، کما لا یخفی، علی أن جوازه لهم لا یستلزم جوازه لنا. و أیضا فان أکثر العلل مجازیة، غیر حقیقیة، و لا مطردة فی جمیع الأفراد، کما یظهر بالتتبع، و للنصوص علی بطلان القیاس، و الأدلة العقلیّة و النقلیة و الضرورة" منه قده".
5) عیون أخبار الرضا (علیه السلام) 2- 121- 1 و 126.
6) تقدم فی الحدیثین 9 و 10 من الباب 3 و فی الأحادیث 1 و 2 و 7 من الباب 9 و فی الباب 31 من هذه الأبواب.
7) یأتی فی الباب 49 من هذه الأبواب.
(1)49 بَابُ أَنَّ الْجِرِّیَّ إِذَا طُبِخَ مَعَ سَمَکٍ حَرُمَ أَکْلُ مَا سَالَ عَلَیْهِ الْجِرِّیُّ وَ کَذَا الطِّحَالُ مَعَ اللَّحْمِ إِنْ کَانَ الطِّحَالُ مَثْقُوباً وَ إِلَّا لَمْ یَحْرُمِ اللَّحْمُ وَ لَا یَحْرُمُ مَا فَوْقَهُمَا مُطْلَقاً
ترجمه:
باب اینکه اگر ماهی جِرّی (نوعی ماهی) همراه با ماهی دیگر پخته شود، مصرف آنچه که مایعِ جِرّی بر آن ریخته باشد، حرام میشود. همچنین، اگر طحال همراه با گوشت پخته شود، در صورتی که طحال سوراخ شده باشد، گوشت نیز حرام میشود، ولی اگر طحال سالم باشد، گوشت و آنچه بالاتر از آن قرار دارد، مطلقاً حرام نمیشود.
30342- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ قَدْ سُئِلَ عَنِ الْجِرِّیِّ یَکُونُ فِی السَّفُّودِ مَعَ السَّمَکِ قَالَ یُؤْکَلُ مَا کَانَ فَوْقَ الْجِرِّیِّ وَ یُرْمَی مَا سَالَ عَلَیْهِ الْجِرِّیُّ قَالَ وَ سُئِلَ عَنِ الطِّحَالِ مَعَ اللَّحْمِ فِی سَفُّودٍ وَ تَحْتَهُ خُبْزٌ وَ هُوَ الْجُوذَابُ (3)أَ یُؤْکَلُ مَا تَحْتَهُ قَالَ نَعَمْ یُؤْکَلُ اللَّحْمُ وَ الْجُوذَابُ وَ یُرْمَی بِالطِّحَالِ لِأَنَّ الطِّحَالَ فِی حِجَابٍ لَا یَسِیلُ مِنْهُ فَإِنْ کَانَ الطِّحَالُ مَشْقُوقاً أَوْ مَثْقُوباً فَلَا تَأْکُلْ مَا یَسِیلُ عَلَیْهِ الطِّحَالُ.
ترجمه:
مصَدّق بن صدقه از عمار بن موسی نقل کرده که گفت: «از امام صادق (ع) درباره ماهی جِرّی که روی سیخ همراه با ماهی دیگر باشد، پرسیده شد.» امام فرمودند: «آنچه بالای جِرّی قرار دارد، خورده شود، اما آنچه که مایع جِرّی بر آن ریخته، دور انداخته شود.»
و همچنین پرسیده شد: «طحال همراه با گوشت روی سیخ باشد و زیر آن نان (جوذاب) قرار گرفته باشد، آیا آنچه زیر آن است قابل خوردن است؟» امام فرمودند: «بله، گوشت و جوذاب را بخور، اما طحال را دور بینداز، زیرا طحال در پوششی است که از آن مایعی خارج نمیشود. اما اگر طحال شکافته یا سوراخ شده باشد، آنچه که مایع طحال بر آن ریخته، خورده نشود.»
30343- 2- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ نَحْوَهُ وَ زَادَ وَ سُئِلَ عَنِ الطِّحَالِ أَ یَحِلُّ أَکْلُهُ قَالَ لَا تَأْکُلْهُ لِأَنَّهُ دَمٌ.
ترجمه:
احمد بن حسن روایت مشابهی نقل کرده و افزود که از امام درباره طحال پرسیده شد: «آیا مصرف آن جایز است؟» ایشان فرمودند: «آن را نخور، زیرا خون است.»
30344- 3- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع إِذَا کَانَ الطِّحَالُ مَعَ اللَّحْمِ فِی سَفُّودٍ أُکِلَ اللَّحْمُ إِذَا کَانَ فَوْقَ الطِّحَالِ فَإِنْ کَانَ أَسْفَلَ مِنَ الطِّحَالِ لَمْ یُؤْکَلْ یَعْنِی الطِّحَالَ وَ یُؤْکَلُ جُوذَابُهُ لِأَنَّ الطِّحَالَ فِی حِجَابٍ وَ لَا یَنْزِلُ مِنْهُ شَیْءٌ إِلَّا أَنْ یُثْقَبَ فَإِنْ
ثُقِبَ سَالَ مِنْهُ وَ لَمْ یُؤْکَلْ مَا تَحْتَهُ مِنَ الْجُوذَابِ وَ إِنْ جُعِلَتْ سَمَکَةٌ یَجُوزُ أَکْلُهَا مَعَ جِرِّیٍّ أَوْ غَیْرِهَا مِمَّا لَا یَجُوزُ أَکْلُهُ فِی سَفُّودٍ أُکِلَ (1)الَّتِی لَهَا فُلُوسٌ إِذَا کَانَ فِی السَّفُّودِ فَوْقَ الْجِرِّیِّ وَ فَوْقَ اللَّاتِی (2)لَا تُؤْکَلُ فَإِنْ کَانَتْ أَسْفَلَ مِنَ الْجِرِّیِّ لَمْ تُؤْکَلْ.
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین نقل کرده که امام صادق (ع) فرمودند: «اگر طحال همراه با گوشت روی سیخ باشد، گوشت خورده شود، اگر بالای طحال قرار داشته باشد. اما اگر پایینتر از طحال باشد، آن را نخورید؛ یعنی طحال. و جوذاب خورده شود، زیرا طحال در پوششی است که از آن چیزی خارج نمیشود، مگر اینکه سوراخ شود. پس اگر سوراخ شود، مایع آن خارج شده و آنچه زیر آن قرار دارد، نباید خورده شود.
و اگر ماهیای که خوردنش جایز است، همراه با جِرّی یا ماهی دیگری که خوردن آن جایز نیست، روی سیخ باشد، ماهیای که فلس دارد، اگر بالای جِرّی یا بالای ماهی غیرمجاز باشد، خورده شود. اما اگر زیر جِرّی باشد، خورده نشود.»
(3)50 بَابُ تَحْرِیمِ أَکْلِ الْحِنْطَةِ إِذَا ذَابَ عَلَیْهَا شَحْمُ الْخِنْزِیرِ وَ لَمْ یُمْکِنْ غَسْلُهَا وَ تَنْظِیفُهَا وَ عَدَمِ تَحْرِیمِهَا مَعَهُمَا وَ جَوَازِ بَذْرِهَا حَتَّی تَنْبُتَ
ترجمه:
باب تحریم خوردن گندم در صورتی که چربی خوک روی آن ذوب شده و امکان شستشو و پاکسازی آن وجود نداشته باشد، و عدم تحریم آن در صورتی که این امکان وجود داشته باشد، و جواز کاشت آن تا اینکه رشد کند.
30345- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ یُونُسَ عَنْهُمْ ع قَالَ: سُئِلَ عَنْ حِنْطَةٍ مَجْمُوعَةٍ ذَابَ عَلَیْهَا شَحْمُ خِنْزِیرٍ قَالَ إِنْ قَدَرُوا عَلَی غَسْلِهَا أُکِلَتْ وَ إِنْ لَمْ یَقْدِرُوا عَلَی غَسْلِهَا لَمْ تُؤْکَلْ وَ قِیلَ تُبْذَرُ حَتَّی تَنْبُتَ.
ترجمه:
یونس از ایشان (ع) نقل کرده که گفتند: «از ایشان درباره گندمی که جمعآوری شده و چربی خوک روی آن ذوب شده، پرسیده شد.» ایشان فرمودند: «اگر امکان شستشوی آن وجود داشته باشد، مصرف شود؛ اما اگر امکان شستشو نباشد، خورده نشود. و گفته شده است که میتوان آن را کاشت تا رشد کند.»
(5)51 بَابُ عَدَمِ تَحْرِیمِ الْحُبُوبِ وَ الْبُقُولِ وَ أَشْبَاهِهَا الَّتِی فِی أَیْدِی أَهْلِ الْکِتَابِ وَ جَوَازِ شِرَائِهَا وَ مُؤَاکَلَتِهِمْ فِیهَا
ترجمه:
باب عدم تحریم حبوبات، سبزیجات و مواد مشابه که در اختیار اهل کتاب است، و جواز خرید آنها و همسفره شدن با ایشان در مصرف این غذاها.
30346- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ
ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ طَعَامِ أَهْلِ (الذِّمَّةِ- مَا) (1)یَحِلُّ مِنْهُ قَالَ الْحُبُوبُ.
ترجمه:
سماعه از امام صادق (ع) نقل کرده که گفت: «از ایشان درباره غذای اهل ذمه پرسیدم که چه چیزی از آنها حلال است؟» ایشان فرمودند: «حبوبات.»
30347- 2- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ طَعَامِ أَهْلِ (الذِّمَّةِ- مَا) (3)یَحِلُّ مِنْهُ قَالَ الْحُبُوبُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4)
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
سماعه نقل کرده که گفت: «از امام صادق (ع) درباره غذای اهل ذمه پرسیدم که چه چیزی از آنها حلال است؟» ایشان فرمودند: «حبوبات.»
30348- 3- (6)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ طَعامُ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ حِلٌّ لَکُمْ وَ طَعامُکُمْ حِلٌّ لَهُمْ (7)قَالَ الْحُبُوبُ وَ الْبُقُولُ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ (8)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ (9)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ وَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ مِثْلَهُ.
ترجمه:
ابو الجارود نقل کرده که گفت: «از امام باقر (ع) درباره سخن خداوند عز و جل که میفرماید: 'و غذای کسانی که به آنان کتاب داده شده، برای شما حلال است، و غذای شما برای آنان حلال است.' (مائده، 5:5) پرسیدم.» ایشان فرمودند: «حبوبات و سبزیجات.»
30349- 4- (1)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ قُتَیْبَةَ الْأَعْشَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَی وَ طَعامُ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ- حِلٌّ لَکُمْ وَ طَعامُکُمْ حِلٌّ لَهُمْ (2)قَالَ کَانَ أَبِی یَقُولُ إِنَّمَا هِیَ الْحُبُوبُ وَ أَشْبَاهُهَا.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
قتیبة اعشی از امام صادق (ع) نقل کرده که در حدیثی از ایشان پرسیده شد: «درباره سخن خداوند متعال که میفرماید: 'و غذای کسانی که به آنان کتاب داده شده، برای شما حلال است، و غذای شما برای آنان حلال است.' (مائده، 5:5) نظر شما چیست؟»
امام فرمودند: «پدرم میگفت که این حکم، مخصوص حبوبات و چیزهای مشابه آن است.»
30350- 5- (4)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی وَ طَعامُ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ حِلٌّ لَکُمْ (5)فَقَالَ الْعَدَسُ وَ الْحِمَّصُ وَ غَیْرُ ذَلِکَ.
ترجمه:
هشام بن سالم از امام صادق (ع) نقل کرده که درباره سخن خداوند متعال: «و غذای کسانی که به آنان کتاب داده شده، برای شما حلال است.» (مائده، 5:5) پرسیده شد.
ایشان فرمودند: «عدس، نخود و موارد دیگر.»
30351- 6- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: سُئِلَ الصَّادِقُ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ طَعامُ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ- حِلٌّ لَکُمْ (7)قَالَ یَعْنِی الْحُبُوبَ.
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین نقل کرده که گفت: «از امام صادق (ع) درباره سخن خداوند عز و جل که میفرماید: 'و غذای کسانی که به آنان کتاب داده شده، برای شما حلال است.' (مائده، 5:5) پرسیده شد.» ایشان فرمودند: «مقصود از آن، حبوبات است.»
30352- 7- (8)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: الْعَدَسُ وَ الْحِمَّصُ وَ غَیْرُ ذَلِکَ.
ترجمه:
و به اسناد هشام بن سالم از امام صادق (ع) نقل شده که فرمودند: «عدس، نخود و سایر موارد مشابه
30353- 8- (1)الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ طَعامُ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ- حِلٌّ لَکُمْ (2)قَالَ الْعَدَسُ وَ الْحُبُوبُ وَ أَشْبَاهُ ذَلِکَ یَعْنِی مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی ذَبَائِحِ أَهْلِ الْکِتَابِ (3).
ترجمه:
عیاشی در تفسیر خود از هشام بن سالم نقل کرده که از امام صادق (ع) درباره سخن خداوند متعال: «و غذای کسانی که به آنان کتاب داده شده، برای شما حلال است.» (مائده، 5:5) پرسیده شد.
امام فرمودند: «عدس، حبوبات و چیزهای مشابه آن از اهل کتاب.»
(4)52 بَابُ تَحْرِیمِ مُؤَاکَلَةِ الْکُفَّارِ فِی إِنَاءٍ وَاحِدٍ مَعَ تَنْجِیسِهِمْ لِلطَّعَامِ وَ کَرَاهَتِهَا مَعَ عَدَمِهِ
ترجمه:
باب تحریم همسفره شدن با کفار در یک ظرف، در صورتی که غذا را نجس کنند، و کراهت آن در صورتی که نجس نکنند
30354- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ أَبِی الْحَسَنِ (6)ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ مُؤَاکَلَةِ الْمَجُوسِیِّ فِی قَصْعَةٍ وَاحِدَةٍ وَ أَرْقُدَ مَعَهُ عَلَی فِرَاشٍ وَاحِدٍ وَ أُصَافِحَهُ قَالَ لَا.
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش، امام کاظم (ع)، نقل کرده که فرمودند: «از ایشان درباره همسفره شدن با مجوسی در یک ظرف، خوابیدن در یک بستر و مصافحه با او پرسیدم.» ایشان فرمودند: «نه.»
30355- 2- (7)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی أُخَالِطُ الْمَجُوسَ- فَآکُلُ مِنْ طَعَامِهِمْ قَالَ لَا.
1) تفسیر العیّاشیّ 1- 296- 37.
2) المائدة 5- 5.
3) تقدم فی الحدیثین 1 و 6 من الباب 26، و فی الحدیثین 12 و 46 من الباب 27 من أبواب الذبائح.
4) الباب 52 فیه 4 أحادیث.
5) الکافی 6- 264- 7، و التهذیب 9- 87- 366، و المحاسن- 453- 370، و أورده فی الحدیث 6 من الباب 14 من أبواب النجاسات.
6) فی المصدر زیادة- موسی.
7) الکافی 6- 264- 8، و أورده فی الحدیث 7 من الباب 14 من أبواب النجاسات.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ مِثْلَهُ (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ وَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ وَ ذَکَرَ الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
هارون بن خارجه نقل کرده که گفت: «به امام صادق (ع) عرض کردم: من با مجوسیان معاشرت دارم و از غذای آنها میخورم.» ایشان فرمودند: «نخور.»
30356- 3- (3)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعِیصِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ مُؤَاکَلَةِ الْیَهُودِیِّ- وَ النَّصْرَانِیِّ وَ الْمَجُوسِیِّ- أَ فَآکُلُ مِنْ طَعَامِهِمْ قَالَ لَا.
ترجمه:
عیص نقل کرده که گفت: «از امام صادق (ع) درباره همسفره شدن با یهودی، نصرانی و مجوسی پرسیدم؛ آیا از غذای آنها بخورم؟» ایشان فرمودند: «نه.»
30357- 4- (4)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُسْلِمِ- لَهُ أَنْ یَأْکُلَ مَعَ (5)الْمَجُوسِیِّ فِی قَصْعَةٍ وَاحِدَةٍ (6)أَوْ یَقْعُدَ مَعَهُ عَلَی فِرَاشٍ وَاحِدٍ (7)أَوْ فِی الْمَسْجِدِ أَوْ یُصَاحِبَهُ قَالَ لَا.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ (8)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (9)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (10).
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش، امام کاظم (ع)، نقل کرده که فرمودند: «از ایشان پرسیدم: آیا مسلمان میتواند با مجوسی در یک ظرف غذا بخورد، یا با او در یک بستر بخوابد، یا در مسجد با او همنشین شود، یا همراه او باشد؟» ایشان فرمودند: «نه.»
1) التهذیب 9- 87- 367.
2) المحاسن- 453- 371.
3) المحاسن- 453- 374.
4) قرب الإسناد- 117.
5) فی المصدر زیادة- الیهودی و.
6) " واحدة" و" واحد" لیس فی المصدر.
7) " واحدة" و" واحد" لیس فی المصدر.
8) مسائل علی بن جعفر- 137- 142.
9) تقدم فی الباب 14 من أبواب النجاسات.
10) یأتی فی البابین 53 و 54 من هذه الأبواب.
(1)53 بَابُ عَدَمِ تَحْرِیمِ مُؤَاکَلَةِ الْکُفَّارِ مَعَ عَدَمِ تَنْجِیسِهِمْ لِلطَّعَامِ
ترجمه:
باب عدم تحریم همسفره شدن با کفار، در صورتی که غذا را نجس نکنند
30358- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ مُؤَاکَلَةِ الْیَهُودِیِّ- وَ النَّصْرَانِیِّ وَ الْمَجُوسِیِّ- فَقَالَ إِنْ کَانَ مِنْ طَعَامِکَ وَ تَوَضَّأَ فَلَا بَأْسَ (3).
ترجمه:
عیص بن قاسم نقل کرده که گفت: «از امام صادق (ع) درباره همسفره شدن با یهودی، نصرانی و مجوسی پرسیدم.» ایشان فرمودند: «اگر از غذای خودت باشد و [او] وضو گرفته باشد، مانعی ندارد.»
30359- 2- (4)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ یَحْیَی الْکَاهِلِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْمٍ مُسْلِمِینَ- یَأْکُلُونَ وَ حَضَرَهُمْ (5)مَجُوسِیٌّ- أَ یَدْعُونَهُ إِلَی طَعَامِهِمْ فَقَالَ أَمَّا أَنَا فَلَا أُؤَاکِلُ الْمَجُوسِیَّ- وَ أَکْرَهُ أَنْ أُحَرِّمَ عَلَیْکُمْ شَیْئاً تَصْنَعُونَهُ فِی بِلَادِکُمْ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْکَاهِلِیِّ (6)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْکَاهِلِیِّ نَحْوَهُ (7).
ترجمه:
عبدالله بن یحیی کاهلی نقل کرده که گفت: «از امام صادق (ع) درباره گروهی از مسلمانان که غذا میخورند و در کنار آنها مجوسی حضور دارد، پرسیدم: آیا او را به غذای خود دعوت کنند؟» ایشان فرمودند: «اما من، با مجوسی همسفره نمیشوم، ولی خوش ندارم چیزی را که شما در سرزمینتان انجام میدهید، بر شما حرام کنم.»
30360- 3- (1)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ إِبْرَاهِیمَ قَالَ: کُنْتُ نَصْرَانِیّاً فَأَسْلَمْتُ فَقُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- إِنَّ أَهْلَ بَیْتِی عَلَی دِینِ النَّصْرَانِیَّةِ- فَأَکُونُ مَعَهُمْ فِی بَیْتٍ وَاحِدٍ وَ آکُلُ مِنْ آنِیَتِهِمْ فَقَالَ لِی ع أَ یَأْکُلُونَ لَحْمَ الْخِنْزِیرِ قُلْتُ لَا قَالَ لَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
زکریا بن ابراهیم نقل کرده که گفت: «نصرانی بودم، سپس اسلام آوردم و به امام صادق (ع) عرض کردم: اهل بیت من بر دین نصرانیت هستند، آیا میتوانم با آنان در یک خانه زندگی کنم و از ظروفشان غذا بخورم؟» ایشان فرمودند: «آیا گوشت خوک میخورند؟» گفتم: «نه.» فرمودند: «مانعی ندارد.»
30361- 4- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ مُؤَاکَلَةِ الْیَهُودِیِّ وَ النَّصْرَانِیِّ- فَقَالَ لَا بَأْسَ إِذَا کَانَ مِنْ طَعَامِکَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ مُؤَاکَلَةِ الْمَجُوسِیِّ- فَقَالَ إِذَا تَوَضَّأَ فَلَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
عیص بن قاسم نقل کرده که گفت: «از امام صادق (ع) درباره همسفره شدن با یهودی و نصرانی پرسیدم.» ایشان فرمودند: «مانعی ندارد، اگر از غذای خودت باشد.» و از ایشان درباره همسفره شدن با مجوسی پرسیدم. ایشان فرمودند: «اگر وضو گرفته باشد، مانعی ندارد.»
30362- 5- (5)وَ قَدْ تَقَدَّمَ حَدِیثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِکَوَامِیخِ الْمَجُوسِ- وَ لَا بَأْسَ بِصَیْدِهِمْ لِلسَّمَکِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
ترجمه:
و پیشتر حدیثی از عبدالله بن سنان از امام صادق (ع) نقل شده که فرمودند: «مانعی در مصرف ترشیجات [یا غذاهای آغشته به سس] مجوسیان نیست، و همچنین در صید ماهی توسط آنها نیز اشکالی وجود ندارد.»
1) الکافی 6- 264- 10، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 72 من أبواب النجاسات.
2) المحاسن- 453- 373.
3) التهذیب 9- 88- 373.
4) الفقیه 3- 348- 4222.
5) تقدم فی الحدیث 7 من الباب 32 من أبواب الذبائح.
6) تقدم فی الحدیث 2 من الباب 54 من أبواب النجاسات، و فی الحدیث 2 من الباب 94 من أبواب أحکام الأولاد.
7) یأتی فی الباب الآتی من هذه الأبواب.
(1)54 بَابُ تَحْرِیمِ الْأَکْلِ فِی أَوَانِی الْکُفَّارِ مَعَ الْعِلْمِ بِتَنْجِیسِهِمْ لَهَا لَا مَعَ عَدَمِهِ
ترجمه:
ترجمه: باب تحریم خوردن در ظروف کفار، در صورتی که نجس شدن آنها معلوم باشد، و عدم تحریم آن در صورتی که نجاست آنها مشخص نباشد.
30363- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ أَنَّهُ سَأَلَ الصَّادِقَ ع عَنْ سُؤْرِ الْیَهُودِیِّ وَ النَّصْرَانِیِّ- أَ یُؤْکَلُ أَوْ یُشْرَبُ قَالَ لَا.
ترجمه:
سعید اعراج نقل کرده که گفت: «از امام صادق (ع) درباره باقیماندهی آب یا غذا از یهودی و نصرانی پرسیدم؛ آیا مصرف شود؟» ایشان فرمودند: «نه.»
30364- 2- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنِ الصَّادِقِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی آنِیَةِ الْمَجُوسِ إِذَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَیْهَا فَاغْسِلُوهَا بِالْمَاءِ.
ترجمه:
زراره از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «در مورد ظروف مجوسیان، اگر مجبور به استفاده از آنها شدید، آنها را با آب بشویید.»
30365- 3- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ آنِیَةِ أَهْلِ الذِّمَّةِ- وَ الْمَجُوسِیِّ (5)فَقَالَ لَا تَأْکُلُوا فِی آنِیَتِهِمْ وَ لَا مِنْ طَعَامِهِمُ الَّذِی یَطْبُخُونَ وَ لَا فِی آنِیَتِهِمُ الَّتِی یَشْرَبُونَ فِیهَا الْخَمْرَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
محمد بن مسلم نقل کرده که گفت: «از امام باقر (ع) درباره ظروف اهل ذمه و مجوسیان پرسیدم.» ایشان فرمودند: «در ظروف آنان غذا نخورید، و از غذایی که میپزند نیز نخورید، و همچنین در ظروفی که در آن شراب مینوشند، غذا نخورید.»
30366- 4- (7)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ
1) الباب 54 فیه 8 أحادیث.
2) الفقیه 3- 347- 4220، و أورد نحوه عن الکافی و التهذیبین فی الحدیث 8 من الباب 14 من أبواب النجاسات.
3) الفقیه 3- 348- 4221.
4) الکافی 6- 264- 5، و المحاسن- 454- 376، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 14 من أبواب النجاسات.
5) فی المصدر- و المجوس، و کتب فی هامش المصحّحة الأولی- (المجوس) فی نسختین من الکافی.
6) التهذیب 9- 88- 372.
7) الکافی 6- 264- 9، و المحاسن- 454- 377.
صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا تَقُولُ فِی طَعَامِ أَهْلِ الْکِتَابِ- فَقَالَ لَا تَأْکُلْهُ ثُمَّ سَکَتَ هُنَیْئَةً ثُمَّ قَالَ لَا تَأْکُلْهُ ثُمَّ سَکَتَ هُنَیْئَةً ثُمَّ قَالَ لَا تَأْکُلْهُ وَ لَا تَتْرُکْهُ تَقُولُ إِنَّهُ حَرَامٌ وَ لَکِنْ تَتْرُکُهُ تَتَنَزَّهُ (1)عَنْهُ إِنَّ فِی آنِیَتِهِمُ الْخَمْرَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِیرِ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
اسماعیل بن جابر نقل کرده که گفت: «به امام صادق (ع) عرض کردم: نظرتان درباره غذای اهل کتاب چیست؟» ایشان فرمودند: «نخور.» سپس اندکی سکوت کردند و دوباره فرمودند: «نخور.» پس از لحظاتی، مجدداً فرمودند: «نخور، اما آن را به این عنوان ترک نکن که بگویی حرام است، بلکه از آن اجتناب کن و دوری گزین، زیرا در ظروف آنها شراب و گوشت خوک وجود دارد.»
30367- 5- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ إِبْرَاهِیمَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقُلْتُ إِنِّی رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ وَ إِنِّی أَسْلَمْتُ- وَ بَقِیَ أَهْلِی کُلُّهُمْ عَلَی النَّصْرَانِیَّةِ- وَ أَنَا مَعَهُمْ فِی بَیْتٍ وَاحِدٍ لَمْ أُفَارِقْهُمْ بَعْدُ فَآکُلُ مِنْ طَعَامِهِمْ فَقَالَ لِی یَأْکُلُونَ (4)الْخِنْزِیرَ فَقُلْتُ لَا وَ لَکِنَّهُمْ یَشْرَبُونَ الْخَمْرَ فَقَالَ لِی کُلْ مَعَهُمْ وَ اشْرَبْ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ وَ الْبَرْقِیُّ کَمَا مَرَّ مَعَ اخْتِلَافٍ فِی اللَّفْظِ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ: فَأَکُونُ مَعَهُمْ فِی بَیْتٍ وَاحِدٍ وَ آکُلُ مِنْ آنِیَتِهِمْ (5)
ترجمه:
زکریا بن ابراهیم نقل کرده که گفت: «بر امام صادق (ع) وارد شدم و عرض کردم: من مردی از اهل کتاب بودم و اسلام آوردم، اما خانوادهام همچنان بر دین نصرانیت هستند. من هنوز از آنان جدا نشدهام و با آنان در یک خانه زندگی میکنم، آیا میتوانم از غذای آنان بخورم؟» ایشان فرمودند: «آیا گوشت خوک میخورند؟» گفتم: «نه، اما شراب مینوشند.» ایشان فرمودند: «با آنان غذا بخور و بنوش.»
30368- 6- (6)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ آنِیَةِ أَهْلِ الْکِتَابِ- فَقَالَ لَا تَأْکُلْ فِی آنِیَتِهِمْ إِذَا کَانُوا یَأْکُلُونَ فِیهِ الْمَیْتَةَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِیرِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعَلَاءِ مِثْلَهُ (1)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنِ الْعَلَاءِ نَحْوَهُ (2)وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ وَ الَّذِی قَبْلَهُمَا عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ وَ الْأَوَّلَ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ.
ترجمه:
محمد بن مسلم نقل کرده که از یکی از امامان (ع) پرسید: «نظر شما درباره ظروف اهل کتاب چیست؟»
ایشان فرمودند: «در ظروف آنان غذا نخور، اگر در آنها مردار، خون یا گوشت خوک خورده باشند.»
30369- 7- (3)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَلْحَةَ قَالا قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَأْکُلْ مِنْ ذَبِیحَةِ الْیَهُودِیِّ وَ لَا تَأْکُلْ فِی آنِیَتِهِمْ.
ترجمه:
اسماعیل بن جابر و عبدالله بن طلحة نقل کردهاند که امام صادق (ع) فرمودند: «از ذبیحهی یهودی نخور و در ظروف آنان غذا نخور.»
30370- 8- (4)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی الْیَقْطِینِیِّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی آنِیَةِ الْمَجُوسِ فَقَالَ إِذَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَیْهَا فَاغْسِلُوهَا بِالْمَاءِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
ترجمه:
زراره از امام صادق (ع) نقل کرده که درباره ظروف مجوسیان فرمودند: «اگر مجبور به استفاده از آنها شدید، آنها را با آب بشویید.»
(6)55 بَابُ تَحْرِیمِ مَا أُهِلَّ لِغَیْرِ اللَّهِ بِهِ وَ هُوَ مَا ذُبِحَ لِصَنَمٍ أَوْ وَثَنٍ أَوْ شَجَرٍ
ترجمه:
باب تحریم آنچه به نام غیر خدا ذبح شده است، که شامل قربانیهایی میشود که برای بت، مجسمه، یا درخت انجام شدهاند.
30371- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ الْأَسَدِیِّ عَنْ
1) الفقیه 3- 348- 4223.
2) المحاسن- 454- 375.
3) المحاسن- 584- 72، و أورد نحوه عن الکافی و التهذیب فی الحدیث 7 من الباب 27 من أبواب الذبائح.
4) المحاسن- 584- 73، و أورده فی الحدیث 12 من الباب 14 من أبواب النجاسات.
5) تقدم فی الباب 14 من أبواب النجاسات، و فی الحدیث 2 من الباب 94 من أبواب أحکام الأولاد، و فی الحدیث 10 من الباب 27 من أبواب الذبائح، و فی الحدیث 2 من الباب 33 و فی البابین 52 و 53 من هذه الأبواب.
6) الباب 55 فیه 3 أحادیث.
7) التهذیب 9- 83- 354، و أورد قطعة منه فی الحدیث 1 من الباب 56 و فی الحدیث 1 من الباب 57 من هذه الأبواب و فی الحدیث 3 من الباب 19 من أبواب الذبائح.
سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الرِّضَا ع أَنَّهُ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَمَّا أُهِلَّ لِغَیْرِ اللَّهِ بِهِ (1)قَالَ مَا ذُبِحَ لِصَنَمٍ أَوْ وَثَنٍ أَوْ شَجَرٍ حَرَّمَ اللَّهُ ذَلِکَ کَمَا حَرَّمَ الْمَیْتَةَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِیرِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَیْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ أَنْ یَأْکُلَ الْمَیْتَةَالْحَدِیثَ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْأَسَدِیِّ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
عبدالعظیم بن عبدالله حسنی از امام جواد (ع) نقل کرده که فرمودند: «از ایشان درباره آنچه برای غیر خدا ذبح شده است، پرسیدم.» ایشان فرمودند: «آنچه برای بت، مجسمه یا درخت قربانی شده باشد، خداوند آن را همانند مردار، خون و گوشت خوک حرام کرده است. اما کسی که در حالت اضطرار، بدون قصد تجاوز یا ظلم، باشد، پس گناهی بر او نیست که از مردار بخورد.»
30372- 2- (3)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ فِی الْعِلَلِ بِالْأَسَانِیدِ الْآتِیَةِ (4)فِی آخِرِ الْکِتَابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ کَتَبَ إِلَیْهِ فِی جَوَابِ مَسَائِلِهِ وَ حَرَّمَ مَا أُهِلَّ لِغَیْرِ اللَّهِ بِهِ لِلَّذِی أَوْجَبَ اللَّهُ عَلَی خَلْقِهِ مِنَ الْإِقْرَارِ بِهِ وَ ذِکْرِ اسْمِهِ عَلَی الذَّبَائِحِ الْمُحَلَّلَةِ وَ لِئَلَّا یُسَوِّیَ بَیْنَ مَا تُقُرِّبَ بِهِ إِلَیْهِ وَ بَیْنَ مَا جُعِلَ عِبَادَةً لِلشَّیَاطِینِ وَ الْأَوْثَانِ لِأَنَّ فِی تَسْمِیَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الْإِقْرَارَ بِرُبُوبِیَّتِهِ وَ تَوْحِیدِهِ وَ مَا فِی الْإِهْلَالِ لِغَیْرِ اللَّهِ مِنَ الشِّرْکِ بِهِ وَ التَّقَرُّبِ إِلَی غَیْرِهِ لِیَکُونَ ذِکْرُ اللَّهِ وَ تَسْمِیَتُهُ عَلَی الذَّبِیحَةِ فَرْقاً بَیْنَ مَا أَحَلَّ اللَّهُ وَ بَیْنَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ.
ترجمه:
محمد بن سنان نقل کرده که امام رضا (ع) در پاسخ به مسائل او چنین نوشتند: «خداوند آنچه برای غیر او ذبح شده، حرام کرده است، زیرا بر بندگان خود واجب ساخته که به او اقرار کنند و نام او را بر قربانیهای حلال ذکر نمایند، تا میان آنچه برای تقرب به او انجام شده و آنچه به عنوان عبادت برای شیاطین و بتها قربانی شده، تفاوت باشد.
زیرا ذکر نام خداوند، اقرار به ربوبیت و توحید اوست، و در ذبح برای غیر خداوند، نوعی شرک و تقرب به غیر او وجود دارد، تا اینکه ذکر نام خداوند بر قربانی، نشانهای باشد میان آنچه خداوند حلال کرده و آنچه حرام کرده است.»
30373- 3- (5)وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ (عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ) (6)عَنْ أَبِی الْجَوْزَاءِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ
عُلْوَانَ عَنْ مُنْذِرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ذَکَرَ أَنَّ سَلْمَانَ (1)قَالَ إِنَّ رَجُلًا دَخَلَ الْجَنَّةَ فِی ذُبَابٍ وَ آخَرَ دَخَلَ النَّارَ فِی ذُبَابٍ فَقِیلَ لَهُ وَ کَیْفَ ذَا یَا بَا عَبْدِ اللَّهِ- قَالَ مَرَّا عَلَی قَوْمٍ فِی عِیدٍ لَهُمْ وَ قَدْ وَضَعُوا أَصْنَاماً لَهُمْ لَا یَجُوزُ بِهِمْ أَحَدٌ حَتَّی یُقَرِّبَ إِلَی أَصْنَامِهِمْ قُرْبَاناً قَلَّ أَمْ کَثُرَ فَقَالُوا لَهُمَا لَا تَجُوزَا حَتَّی تُقَرِّبَا کَمَا یُقَرِّبُ کُلُّ مَنْ مَرَّ فَقَالَ أَحَدُهُمَا مَا مَعِی شَیْءٌ أُقَرِّبُهُ فَأَخَذَ أَحَدُهُمَا ذُبَاباً فَقَرَّبَهُ وَ لَمْ یُقَرِّبِ الْآخَرُ فَقَالَ لَا أُقَرِّبُ إِلَی غَیْرِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ شَیْئاً فَقَتَلُوهُ فَدَخَلَ الْجَنَّةَ وَ دَخَلَ الْآخَرُ النَّارَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
ترجمه:
منذر از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «سلمان ذکر کرد که مردی به سبب ذباب (مگس) وارد بهشت شد و مرد دیگری به سبب ذباب وارد جهنم شد.» پرسیده شد: «چگونه چنین چیزی ممکن است، ای ابا عبدالله؟»
ایشان فرمودند: «آن دو از کنار قومی گذشتند که در جشن خود بتهایی قرار داده بودند و هیچکس نمیتوانست از کنار آنها عبور کند مگر اینکه برای بتهایشان قربانی کند، کم یا زیاد. به آن دو گفتند: «نمیتوانید عبور کنید مگر اینکه قربانی کنید، همانطور که هر کس عبور میکند قربانی میکند.» یکی از آنها گفت: «چیزی ندارم که قربانی کنم.» پس یکی از آنها مگسی گرفت و قربانی کرد، اما دیگری قربانی نکرد و گفت: «چیزی برای غیر خداوند عز و جل قربانی نمیکنم.» پس او را کشتند و وارد بهشت شد، و دیگری وارد جهنم شد.»
(4)56 بَابُ عَدَمِ تَحْرِیمِ الْمَیْتَةِ وَ الدَّمِ وَ الْخِنْزِیرِ وَ سَائِرِ الْمُحَرَّمَاتِ عَلَی الْمُضْطَرِّ ضَرُورَةً شَدِیدَةً غَیْرَ بَاغٍ وَ لَا عَادٍ وَ تَحْرِیمِهَا عَلَی الْبَاغِی وَ الْعَادِی فِی الضَّرُورَةِ أَیْضاً
ترجمه:
باب عدم تحریم مردار، خون، گوشت خوک و سایر محرمات بر مضطر در شرایط اضطرار شدید، در صورتی که قصد تجاوز یا عدوان نداشته باشد، و تحریم آنها بر فرد متجاوز و متعدی، حتی در حالت اضطرار.
30374- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ الْأَسَدِیِّ عَنْ سَهْلٍ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ الْحَسَنِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الرِّضَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَتَی یَحِلُّ لِلْمُضْطَرِّ الْمَیْتَةُ فَقَالَ
1) فی نسخة- سلیمان (هامش المخطوط).
2) تقدم فی الحدیث 3 من الباب 72 من أبواب المزار، و فی الحدیث 4 من الباب 4 و فی الحدیث 7 من الباب 19 من أبواب الذبائح، و فی الحدیثین 3 و 5 من الباب 1 و فی الحدیث 6 من الباب 5 من هذه الأبواب.
3) یأتی فی الحدیث 4 من الباب 1 من أبواب الأطعمة المباحة.
4) الباب 56 فیه 7 أحادیث.
5) التهذیب 9- 83- 354، و أورد صدره فی الحدیث 1 من الباب 55، و ذیله فی الحدیث 1 من الباب 57 من هذه الأبواب، و قطعة منه فی الحدیث 3 من الباب 19 من أبواب الذبائح.
حَدَّثَنِی أَبِی- عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص سُئِلَ فَقِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نَکُونُ بِأَرْضٍ فَتُصِیبُنَا الْمَخْمَصَةُ فَمَتَی یَحِلُّ لَنَا الْمَیْتَةُ قَالَ مَا لَمْ تَصْطَبِحُوا أَوْ تَغْتَبِقُوا أَوْ تَحْتَفُوا (1)بَقْلًا فَشَأْنَکُمْ بِهَذَا قَالَ عَبْدُ الْعَظِیمِ فَقُلْتُ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ- فَمَا مَعْنَی قَوْلِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَیْرَ باغٍ وَ لا عادٍ (2)قَالَ الْعَادِی السَّارِقُ وَ الْبَاغِی الَّذِی یَبْغِی الصَّیْدَ بَطَراً وَ لَهْواً لَا لِیَعُودَ بِهِ عَلَی عِیَالِهِ لَیْسَ لَهُمَا أَنْ یَأْکُلَا الْمَیْتَةَ إِذَا اضْطُرَّا هِیَ حَرَامٌ عَلَیْهِمَا فِی حَالِ الِاضْطِرَارِ کَمَا هِیَ حَرَامٌ عَلَیْهِمَا فِی حَالِ الِاخْتِیَارِ وَ لَیْسَ لَهُمَا أَنْ یَقْصُرَا فِی صَوْمٍ وَ لَا صَلَاةٍ فِی سَفَرٍ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْأَسَدِیِّ (3).
ترجمه:
عبدالعظیم حسنی از امام جواد (ع) نقل کرده که پرسیدم: «چه زمانی مردار برای فرد مضطر حلال میشود؟»
ایشان فرمودند: «پدرم از پدرش و او از پدرانش نقل کردهاند که رسول خدا (ص) پرسیده شد: ای رسول خدا، ما در سرزمینی هستیم که دچار قحطی و گرسنگی میشویم. در چه شرایطی خوردن مردار برای ما جایز است؟»
رسول خدا (ص) فرمودند: «تا زمانی که صبح یا شب غذای کافی نخورده باشید و از گیاهان بهرهای نبرده باشید، در چنین شرایطی میتوانید از مردار استفاده کنید.»
عبدالعظیم حسنی ادامه میدهد که به امام جواد (ع) عرض کردم: «پس معنای آیهی: فَمَنِ اضْطُرَّ غَیْرَ باغٍ وَ لا عادٍ چیست؟»
ایشان فرمودند: «عادِی، کسی است که دست به دزدی میزند، و باغِی، کسی است که برای خوشگذرانی و سرگرمی شکار میکند، نه برای تأمین غذای خانوادهاش.
برای این افراد، خوردن مردار در حالت اضطرار نیز حرام است، همانطور که در حالت اختیار حرام است. همچنین، آنها اجازه ندارند روزه و نماز را در سفر کوتاه کنند.»
30375- 2- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْخَثْعَمِیِّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنِ اضْطُرَّ غَیْرَ باغٍ وَ لا عادٍ (5)قَالَ الْبَاغِی بَاغِی الصَّیْدِ وَ الْعَادِی السَّارِقُ لَیْسَ لَهُمَا أَنْ یَأْکُلَا الْمَیْتَةَ إِذَا اضْطُرَّا هِیَ حَرَامٌ عَلَیْهِمَا لَیْسَ هِیَ عَلَیْهِمَا کَمَا هِیَ عَلَی الْمُسْلِمِینَ وَ لَیْسَ لَهُمَا أَنْ یَقْصُرَا فِی الصَّلَاةِ.
1) احتفی البقل- أخذه باطراف أصابعه من قصره و قلته، المغرب [1- 131]، (هامش المخطوط)، احتفی البقل- اقتلعه من الأرض." القاموس المحیط 4- 318".
2) البقرة 2- 173 و فی الانعام 6- 145 و فی النحل 16- 115.
3) الفقیه 3- 343- 4213.
4) لم نعثر علیه فی التهذیب المطبوع، و أورده بسند آخر فی الحدیث 2 من الباب 8 من أبواب صلاة المسافر.
5) البقرة 2- 173 و فی الأنعام 6- 145، و فی النحل 16- 115.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
حماد بن عثمان از امام صادق (ع) نقل کرده که دربارهی آیهی فَمَنِ اضْطُرَّ غَیْرَ باغٍ وَ لا عادٍ پرسید.
ایشان فرمودند: «باغی، کسی است که برای تفریح و سرگرمی شکار میکند، و عادِی، کسی است که دست به دزدی میزند.
این دو اجازه ندارند که در حالت اضطرار از مردار بخورند، زیرا برای آنها همچنان حرام باقی میماند، همانطور که در حالت اختیار بر مسلمانان حرام است. همچنین آنها نمیتوانند در سفر نماز را کوتاه کنند.»
30376- 3- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی فِی کِتَابِ نَوَادِرِ الْحِکْمَةِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع مَنِ اضْطُرَّ إِلَی الْمَیْتَةِ وَ الدَّمِ وَ لَحْمِ الْخِنْزِیرِ فَلَمْ یَأْکُلْ شَیْئاً مِنْ ذَلِکَ حَتَّی یَمُوتَ فَهُوَ کَافِرٌ.
ترجمه:
محمد بن احمد بن یحیی در کتاب «نوادر الحکمة» نقل کرده که امام صادق (ع) فرمودند: «کسی که به مردار، خون و گوشت خوک اضطرار پیدا کند و هیچیک از آنها را نخورد تا از گرسنگی بمیرد، پس او کافر است.»
30377- 4- (3)وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ قَالَ رُوِیَ أَنَّ الْعَادِیَ اللِّصُّ وَ الْبَاغِیَ الَّذِی یَبْغِی الصَّیْدَ لَا یَجُوزُ لَهُمَا التَّقْصِیرُ فِی السَّفَرِ وَ لَا أَکْلُ الْمَیْتَةِ فِی حَالِ الِاضْطِرَارِ.
ترجمه:
و در کتاب «معانی الأخبار» نقل شده است که: «عادِی، همان دزد است، و باغِی، کسی است که به قصد تفریح و سرگرمی شکار میکند.
برای این دو جایز نیست که در سفر نماز را کوتاه کنند، و همچنین در حالت اضطرار، حق خوردن مردار را ندارند.»
30378- 5- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنِ اضْطُرَّ غَیْرَ باغٍ وَ لا عادٍ (5)قَالَ الْبَاغِی الَّذِی یَخْرُجُ عَلَی الْإِمَامِ وَ الْعَادِی الَّذِی یَقْطَعُ الطَّرِیقَ لَا تَحِلُّ لَهُ الْمَیْتَةُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَزَنْطِیِّ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
احمد بن محمد بن ابی نصر نقل کرده که از شخصی شنیده که امام صادق (ع) در تفسیر آیهی فَمَنِ اضْطُرَّ غَیْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فرمودند: «باغی، کسی است که علیه امام خروج کند، و عادِی، کسی است که راهزنی کند. برای این دو، خوردن مردار جایز نیست.»
30379- 6- (7)الْفَضْلُ بْنُ الْحَسَنِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَجْمَعِ الْبَیَانِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ وَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِهِ تَعَالَی غَیْرَ باغٍ وَ لا
عادٍ (1)غَیْرَ بَاغٍ عَلَی إِمَامِ الْمُسْلِمِینَ وَ لَا عَادٍ بِالْمَعْصِیَةِ طَرِیقَةَ (2)الْمُحِقِّینَ.
ترجمه:
فضل بن حسن طبرسی در کتاب «مجمع البیان» از امام باقر (ع) و امام صادق (ع) نقل کرده که در تفسیر آیهی غَیْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فرمودند: «باغی، کسی است که علیه امام مسلمین خروج کند، و عادِی، کسی است که با گناه، راه حقجویان را منحرف کند.»
30380- 7- (3)عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِیَاثٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا حَفْصُ مَا مَنْزِلَةُ الدُّنْیَا مِنْ نَفْسِی إِلَّا بِمَنْزِلَةِ الْمَیْتَةِ إِذَا اضْطُرِرْتُ إِلَیْهَا أَکَلْتُ مِنْهَا الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4)وَ لَا مُنَافَاةَ بَیْنَ التَّفْسِیرَاتِ وَ لَا بُعْدَ فِی دُخُولِ الْمَعَانِی فِی الْآیَةِ وَ قَدْ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی إِبَاحَةِ سَائِرِ الْمُحَرَّمَاتِ عِنْدَ الضَّرُورَةِ فِی أَوَّلِ هَذِهِ الْأَبْوَابِ (5)وَ فِی أَبْوَابِ الْقِیَامِ (6)وَ غَیْرِ ذَلِکَ (7)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (8).
ترجمه:
حفص بن غیاث نقل کرده که امام صادق (ع) فرمودند: «ای حفص، جایگاه دنیا نزد من، همانند مرداری است که اگر مجبور به آن شوم، از آن میخورم.»
می گویم : میان تفاسیر مختلف تعارضی وجود ندارد، و ورود این معانی در آیه بعید نیست. و در مباحث قبلی نیز بر جواز استفاده از محرمات در حالت اضطرار تصریح شده است.
(9)57 بَابُ تَحْرِیمِ الْمُنْخَنِقَةِ وَ الْمَوْقُوذَةِ وَ الْمُتَرَدِّیَةِ وَ النَّطِیحَةِ وَ مَا أَکَلَ السَّبُعُ وَ مَا ذُبِحَ عَلَی النُّصُبِ إِلَّا مَا ذُکِّیَ وَ الِاسْتِقْسَامِ بِالْأَزْلَامِ
ترجمه:
باب تحریم موارد زیر:
حیوانی که خفه شده باشد (المُنخَنِقَة)
حیوانی که مورد ضربه قرار گرفته و در اثر ضرب کشته شده باشد (المَوقُوذَة)
حیوانی که سقوط کرده و در اثر سقوط مرده باشد (المُتَرَدِّیَة)
حیوانی که در اثر ضربهی شاخ حیوان دیگر مرده باشد (النَّطِیحَة)
حیوانی که توسط درندهای خورده شده باشد (ما أَکَلَ السَّبُعُ)
حیوانی که برای قربانی در کنار بتها ذبح شده باشد (ما ذُبِحَ عَلَی النُّصُبِ)
بهجز مواردی که ذبح شرعی (التَّذکِیَة) در آنها رعایت شده باشد. همچنین تحریم اِستِقسام بِالأَزلام، یعنی طلب راهنمایی از تیرهای قرعه برای تصمیمگیری
30381- 1- (10)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ الْأَسَدِیِّ عَنْ
1) البقرة 2- 173.
2) فی المصدر- طریق.
3) تفسیر القمّیّ 2- 146، و أورده فی الحدیث 6 من الباب 1 من هذه الأبواب.
4) تقدم فی الحدیث 1 من الباب 55 من هذه الأبواب.
5) تقدم فی الحدیثین 1 و 6 من الباب 1 من هذه الأبواب.
6) تقدم فی الحدیثین 6 و 7 من الباب 1 من أبواب القیام.
7) تقدم فی الحدیث 18 من الباب 12 من أبواب الایمان.
8) یأتی فی الحدیث 8 من الباب 20 و فی الحدیث 5 من الباب 21 من أبواب الأشربة المحرمة.
9) الباب 57 فیه 5 أحادیث.
10) التهذیب 9- 83- 354، أورد صدره فی الحدیث 1 من الباب 55، و فی الحدیث 1 من الباب 56، و قطعة منه فی الحدیث 3 من الباب 19 من أبواب الذبائح.
سَهْلٍ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ الْحَسَنِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الرِّضَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْمُنْخَنِقَةُ وَ الْمَوْقُوذَةُ وَ الْمُتَرَدِّیَةُ وَ النَّطِیحَةُ وَ ما أَکَلَ السَّبُعُ إِلَّا ما ذَکَّیْتُمْ (1)قَالَ الْمُنْخَنِقَةُ الَّتِی انْخَنَقَتْ بِإِخْنَاقِهَا حَتَّی تَمُوتَ وَ الْمَوْقُوذَةُ (2)الَّتِی مَرِضَتْ حَتَّی وَقَذَهَا (3)الْمَرَضُ حَتَّی لَمْ یَکُنْ بِهَا حَرَکَةٌ وَ الْمُتَرَدِّیَةُ الَّتِی تَتَرَدَّی مِنْ مَکَانٍ مُرْتَفِعٍ إِلَی أَسْفَلَ أَوْ تَرَدَّی (4)مِنْ جَبَلٍ أَوْ فِی بِئْرٍ فَتَمُوتُ وَ النَّطِیحَةُ الَّتِی نَطَحَتْهَا بَهِیمَةٌ أُخْرَی فَتَمُوتُ وَ مَا أَکَلَ السَّبُعُ مِنْهُ فَمَاتَ وَ ما ذُبِحَ عَلَی النُّصُبِ (5)عَلَی حَجَرٍ أَوْ صَنَمٍ إِلَّا مَا أُدْرِکَتْ ذَکَاتُهُ فَذُکِّیَ قُلْتُ وَ أَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلامِ (6)قَالَ کَانُوا فِی الْجَاهِلِیَّةِ یَشْتَرُونَ بَعِیراً فِیمَا بَیْنَ عَشَرَةِ أَنْفُسٍ وَ یَسْتَقْسِمُونَ عَلَیْهِ بِالْقِدَاحِ وَ کَانَتْ عَشَرَةً سَبْعَةٌ لَهَا أَنْصِبَاءُ وَ ثَلَاثَةٌ لَا أَنْصِبَاءَ لَهَا أَمَّا الَّتِی لَهَا أَنْصِبَاءُ فَالْفَذُّ وَ التَّوْأَمُ وَ النَّافِسُ وَ الْحِلْسُ وَ الْمُسْبِلُ وَ الْمُعَلَّی وَ الرَّقِیبُ وَ أَمَّا الَّتِی لَا أَنْصِبَاءَ لَهَا فَالسَّفِیحُ وَ الْمَنِیحُ وَ الْوَغْدُ وَ کَانُوا یُجِیلُونَ السِّهَامَ بَیْنَ عَشَرَةٍ فَمَنْ خَرَجَ بِاسْمِهِ سَهْمٌ مِنَ الَّتِی لَا أَنْصِبَاءَ لَهَا أُلْزِمَ ثُلُثَ ثَمَنِ الْبَعِیرِ فَلَا یَزَالُونَ کَذَلِکَ حَتَّی تَقَعَ السِّهَامُ الَّتِی لَا أَنْصِبَاءَ لَهَا إِلَی ثَلَاثَةٍ فَیُلْزِمُونَهُمْ ثَمَنَ الْبَعِیرِ ثُمَّ یَنْحَرُونَهُ وَ یَأْکُلُهُ السَّبْعَةُ الَّذِینَ لَمْ یَنْقُدُوا فِی ثَمَنِهِ شَیْئاً وَ لَمْ یُطْعِمُوا مِنْهُ الثَّلَاثَةَ الَّذِینَ وَفَّرُوا (7)ثَمَنَهُ شَیْئاً فَلَمَّا جَاءَ الْإِسْلَامُ- حَرَّمَ اللَّهُ تَعَالَی ذِکْرُهُ ذَلِکَ فِیمَا حَرَّمَ وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلامِ ذلِکُمْ فِسْقٌ (8)یَعْنِی حَرَاماً.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْأَسَدِیِّ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
عبدالعظیم حسنی از امام جواد (ع) نقل کرده که دربارهی آیهی وَالْمُنْخَنِقَةُ وَ الْمَوْقُوذَةُ وَ الْمُتَرَدِّیَةُ وَ النَّطِیحَةُ وَ مَا أَکَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَکَّیْتُمْ پرسید.
ایشان فرمودند:
المُنْخَنِقَة: حیوانی که بر اثر خفگی مرده باشد.
المَوْقُوذَة: حیوانی که در اثر بیماری چنان ضعیف شده که دیگر حرکتی نداشته و مرده باشد.
المُتَرَدِّیَة: حیوانی که از مکانی مرتفع سقوط کرده و مرده باشد، چه از کوه یا درون چاه.
النَّطِیحَة: حیوانی که در اثر ضربهی شاخ حیوان دیگری مرده باشد.
ما أَکَلَ السَّبُع: حیوانی که درندهای از آن خورده و بر اثر آن مرده باشد.
ما ذُبِحَ عَلَی النُّصُب: حیوانی که بر سنگ یا بت قربانی شده باشد، مگر اینکه پس از آن تذکیه شرعی انجام شود.
سپس از ایشان دربارهی وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ پرسیدم. ایشان فرمودند: «در جاهلیت، ده نفر شتری خریداری میکردند و با تیرهای قرعه دربارهی سهم خود تصمیم میگرفتند. از این ده سهم، هفت سهم نصیب افرادی میشد و سه نفر سهمی نمیگرفتند. سه نفری که سهمی نداشتند، موظف میشدند که هزینهی کامل شتر را بپردازند، اما از آن نمیخوردند، در حالی که هفت نفری که سهم داشتند، از گوشت آن بهرهمند میشدند.»
ایشان ادامه دادند: «هنگامی که اسلام آمد، خداوند این رسم را در شمار محرمات قرار داد و فرمود: ذلِکُمْ فِسْقٌ یعنی این کار حرام است.»
30382- 2- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ إِیَّاکَ وَ نَقْرَةَ الْغُرَابِ وَ فَرِیسَةَ الْأَسَدِ.
ترجمه:
انس بن محمد از پدرش، از جعفر بن محمد، از آبایش (ع) نقل کرده که در وصیت پیامبر (ص) به امام علی (ع) فرمودند: «ای علی، از نقرة الغراب (کوبیدن دست بر زمین مانند کلاغ) و فریسة الأسد (طعمهی شیر) بپرهیز.»
30383- 3- (3)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ وَ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ کُلِّهِمْ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ نَقْرَةِ الْغُرَابِ وَ فَرِیسَةِ (4)الْأَسَدِ.
ترجمه:
حماد بن عیسی از امام صادق (ع)، از پدرشان، از امام علی (ع) نقل کرده که فرمودند: «رسول خدا (ص) از نقرة الغراب (کوبیدن سریع و سطحی بوسیله کلاغ) و فریسة الأسد (رفتاری که سبب افتادن در دام خطر میشود) نهی کردند.»
30384- 4- (5)الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: کُلُّ شَیْءٍ مِنَ الْحَیَوَانِ غَیْرُ الْخِنْزِیرِ وَ النَّطِیحَةِ وَ الْمَوْقُوذَةِ وَ الْمُتَرَدِّیَةِ وَ مَا أَکَلَ السَّبُعُ یَقُولُ اللَّهُ إِلَّا ما ذَکَّیْتُمْ (6)فَإِنْ أَدْرَکْتَ شَیْئاً مِنْهَا وَ عَیْنٌ تَطْرِفُ أَوْ قَائِمَةٌ تَرْکِضُ أَوْ ذَنَبٌ یُمْصَعُ فَذَبَحْتَ فَقَدْ أَدْرَکْتَ ذَکَاتَهُ فَکُلْ (7)الْحَدِیثَ.
ترجمه:
زراره از امام باقر (ع) نقل کرده که فرمودند: «هر حیوانی غیر از خوک، نطیحه (حیوانی که بر اثر ضربهی شاخ مرده)، موقوذه (حیوانی که بر اثر ضربهی سخت مرده)، متردیه (حیوانی که از ارتفاع سقوط کرده و مرده) و حیوانی که درندهای از آن خورده، خداوند میفرماید: إِلَّا مَا ذَکَّیْتُمْ (مائده: 3) یعنی مگر آنکه تذکیه شود. پس اگر هنگام رسیدن به این حیوان، چشمش هنوز حرکت کند، یا پایش ضربه بزند، یا دمش تکان بخورد، و تو آن را ذبح کنی، در این صورت، ذکیهی شرعی انجام شده و خوردنش جایز است.»
30385- 5- (8)وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ الْمُتَرَدِّیَةُ وَ النَّطِیحَةُ وَ مَا أَکَلَ السَّبُعُ إِذَا أَدْرَکْتَ
1) الفقیه 3- 343- 4213.
2) الفقیه 4- 373- 5762.
3) قرب الإسناد- 11، أورده فی الحدیث 7 من الباب 6 من أبواب الصید.
4) فی المصدر- و فرشة.
5) تفسیر العیّاشیّ 1- 291- 16، أورده فی الحدیث 1 من الباب 11، و أورده عن التهذیب فی الحدیث 1 من الباب 19 من أبواب الذبائح.
6) المائدة 5- 3.
7) فی المصدر- فکله.
8) تفسیر العیّاشیّ 1- 292- 17، أورده فی الحدیث 4 من الباب 19 من أبواب الذبائح.
ذَکَاتَهُ [فَکُلْهُ] (1).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
ترجمه:
حسن بن علی وشاء از امام رضا (ع) نقل کرده که فرمودند: «شنیدم ایشان میفرمودند: متردیه (حیوانی که سقوط کرده و مرده)، نطیحه (حیوانی که بر اثر ضربهی شاخ مرده)، و آنچه که درندهای از آن خورده، اگر تذکیهی شرعی آن را در زمان مناسب انجام دهید، پس خوردن آن جایز است.»
(3)58 بَابُ تَحْرِیمِ أَکْلِ الطِّینِ وَ الْمَدَرِ (4)
ترجمه:
باب تحریم خوردن طین (گل) و مدر (خاک)
30386- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَا یَرْوِی النَّاسُ فِی أَکْلِ الطِّینِ وَ کَرَاهِیَتِهِ قَالَ إِنَّمَا ذَاکَ الْمَبْلُولُ وَ ذَاکَ الْمَدَرُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْمُعَادِیِّ عَنْ مَعْمَرٍ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
معمر بن خلاد از امام کاظم (ع) نقل کرده که فرمودند: «به ایشان عرض کردم: مردم دربارهی خوردن طین (خاک) و کراهت آن چه روایت میکنند؟» ایشان فرمودند: «آنچه مورد نهی است، همان طینِ مرطوب و مدر (گل) است.»
30387- 2- (7)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ جَدِّهِ عَنْ زِیَادِ بْنِ أَبِی زِیَادٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ التَّمَنِّیَ عَمَلُ الْوَسْوَسَةِ وَ أَکْثَرُ مَکَایِدِ الشَّیْطَانِ أَکْلُ الطِّینِ إِنَّ الطِّینَ یُورِثُ السُّقْمَ فِی الْجَسَدِ وَ یُهَیِّجُ الدَّاءَ وَ مَنْ أَکَلَ الطِّینَ فَضَعُفَ عَنْ قُوَّتِهِ الَّتِی کَانَتْ قَبْلَ أَنْ یَأْکُلَهُ وَ ضَعُفَ عَنِ الْعَمَلِ الَّذِی کَانَ یَعْمَلُهُ قَبْلَ أَنْ یَأْکُلَهُ حُوسِبَ عَلَی مَا بَیْنَ ضَعْفِهِ وَ قُوَّتِهِ وَ عُذِّبَ عَلَیْهِ.
1) أثبتناه من المصدر، و کتب فی المصحّحة الأولی-" لم نجد هذه الکلمة فی نسخة الأصل".
2) تقدم فی الحدیث 4 من الباب 35 من أبواب ما یکتسب به، و فی الباب 19 من أبواب الذبائح.
3) الباب 58 فیه 15 حدیث.
4) المدر- قطع الطین الیابس. (القاموس المحیط 2- 131).
5) الکافی 6- 266- 7، التهذیب 9- 89- 379.
6) معانی الأخبار- 262، و فیه- المعاذی.
7) الکافی 6- 266- 6، المحاسن- 565- 981.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ نَحْوَهُ (1)وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ وَ ذَکَرَهُ بِتَمَامِهِ (2)وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (3)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
زیاد بن أبی زیاد از امام باقر (ع) نقل کرده که فرمودند: «آرزوپردازی، کار وسوسه است، و یکی از بزرگترین مکاید شیطان، خوردن طین (خاک) است. طین، بیماری را در بدن ایجاد میکند و باعث تحریک درد میشود.
کسی که طین بخورد، از قدرتی که قبل از خوردن آن داشت، ضعیف میشود، و از انجام کاری که پیشتر انجام میداد، ناتوان میگردد. و به سبب این ضعف، مورد محاسبه قرار گرفته و بر آن عقوبت خواهد شد.»
30388- 3- (4)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ (5)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَکْلُ الطِّینِ یُورِثُ النِّفَاقَ.
ترجمه:
طلحه بن زید از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «خوردن طین (خاک) باعث ایجاد نفاق میشود
30389- 4- (6)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مِهْزَمٍ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ عَلِیّاً ع قَالَ: مَنِ انْهَمَکَ فِی أَکْلِ الطِّینِ فَقَدْ شَرِکَ فِی دَمِ نَفْسِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ (7)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ مِثْلَهُ.
ترجمه:
طلحه بن زید از امام صادق (ع) نقل کرده که ایشان فرمودند: «امام علی (ع) گفت: هر کس در خوردن طین (خاک) غرق شود، در خون (مردن) خود شریک شده است.»
30390- 5- (8)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَ
خَلَقَ آدَمَ مِنْ طِینٍ فَحَرَّمَ أَکْلَ الطِّینِ عَلَی ذُرِّیَّتِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (1)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (2)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
هشام بن سالم از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «همانا خداوند عز و جل، آدم را از طین (خاک) آفرید، و خوردن طین را بر فرزندان او حرام کرد.»
30391- 6- (4)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ (ابْنِ الْقَدَّاحِ) (5)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قِیلَ لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی رَجُلٍ یَأْکُلُ الطِّینَ فَنَهَاهُ وَ قَالَ لَا تَأْکُلْهُ فَإِنْ أَکَلْتَهُ وَ مِتَّ کُنْتَ قَدْ أَعَنْتَ عَلَی نَفْسِکَ.
ترجمه:
ابن قداح از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «به امیرالمؤمنین (ع) دربارهی مردی که طین (خاک) میخورد، گزارش دادند. پس ایشان او را نهی کردند و فرمودند: "آن را نخور، زیرا اگر بخوری و بمیری، در واقع خود را در هلاکت یاری کردهای."»
30392- 7- (6)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَکَلَ الطِّینَ فَمَاتَ فَقَدْ أَعَانَ عَلَی نَفْسِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (7)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
سکونی از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «رسول خدا (ص) فرمودند: کسی که طین (خاک) بخورد و بر اثر آن بمیرد، در واقع به نابودی خود کمک کرده است.»
30393- 8- (8)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْقَاسِمِ الْجَعْفَرِیِّ أَنَّهُ دَخَلَ مَعَ أَبِی جَعْفَرٍ الثَّانِی ع بُسْتَاناً
فَقَالَ لَهُ إِنِّی لَمُولَعٌ بِأَکْلِ الطِّینِ فَادْعُ اللَّهَ لِی فَسَکَتَ ثُمَّ قَالَ بَعْدَ أَیَّامٍ ابْتِدَاءً مِنْهُ یَا أَبَا هَاشِمٍ قَدْ أَذْهَبَ اللَّهُ عَنْکَ أَکْلَ الطِّینِ قَالَ أَبُو هَاشِمٍ فَمَا شَیْءٌ أَبْغَضَ إِلَیَّ مِنْهُ الْیَوْمَ (1)
انتهی و لم أجده فی کتاب معتمد (منه قده).
.أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ الثَّانِیَ نَحْوَهُ وَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی وَ ذَکَرَ الثَّالِثَ وَ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ وَ ذَکَرَ الرَّابِعَ وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ وَ ذَکَرَ الْخَامِسَ وَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ وَ ذَکَرَ السَّادِسَ وَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ وَ ذَکَرَ السَّابِعَ.
ترجمه:
داود بن قاسم جعفری نقل کرده که همراه امام جواد (ع) به بستانی وارد شد. او به امام عرض کرد: «من به خوردن طین (خاک) علاقهی شدیدی دارم، پس برای من دعا کنید.» امام سکوت کردند، و پس از چند روز، بهطور ابتکاری فرمودند: «ای ابا هاشم، خداوند میل به خوردن طین را از تو زدوده است.» ابو هاشم گفت: «امروز چیزی برایم منفورتر از طین وجود ندارد.»
{همچنین روایت شده که هارونالرشید به امام کاظم (ع) عرض کرد: «من به خوردن طین علاقه دارم و نمیتوانم آن را ترک کنم. پزشکان هر دارویی را برای من تجویز کردند، اما فایدهای نداشت. پس چیزی به من بیاموزید که بتوانم آن را ترک کنم.» امام (ع) فرمودند: «کجاست ارادهای از ارادههای پادشاهان؟» هارون گفت: «هرگاه قصد خوردن طین کردم، سخن ایشان را به یاد آوردم، پس آن را ترک کردم.»}
30394- 9- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ کُلْثُمَ بِنْتِ مُسْلِمٍ قَالَتْ ذُکِرَ الطِّینُ عِنْدَ أَبِی الْحَسَنِ ع فَقَالَ أَ تَرَیْنَ أَنَّهُ لَیْسَ مِنْ مَصَائِدِ الشَّیْطَانِ أَلَا إِنَّهُ لَمِنْ مَصَائِدِهِ الْکِبَارِ وَ أَبْوَابِهِ الْعِظَامِ.
ترجمه:
کلثم بنت مسلم نقل کرده که وقتی سخن از خوردن طین (خاک) نزد امام کاظم (ع) مطرح شد، ایشان فرمودند: «آیا تصور میکنی که این از دامهای شیطان نیست؟ آگاه باش که این از بزرگترین دامهای او و از مهمترین راههای نفوذ شیطان است.»
30395- 10- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع یَا عَلِیُّ ثَلَاثَةٌ مِنَ
1) یروی أن الرشید قال للکاظم (علیه السلام)- إنی مولع باکل الطین، لا أقدر علی ترکه، و قد وصف لی الأطباء کل دواء فلم ینفعنی، فعلمنی شیء لذلک فقال (علیه السلام)- أین عزمة من عزمات الملوک، قال الرشید- فما هممت باکل الطین إلّا ذکرت کلامه، فترکته.
2) المحاسن- 565- 978، و عنه فی البحار 60- 155- 17.
3) الفقیه 4- 372- 5762، أورده فی الحدیث 2 من الباب 82 من أبواب آداب الحمام.
الْوَسْوَاسِ أَکْلُ الطِّینِ وَ تَقْلِیمُ الْأَظْفَارِ بِالْأَسْنَانِ وَ أَکْلُ اللِّحْیَةِ.
ترجمه:
انس بن محمد از پدرش، از جعفر بن محمد، از آبایش (ع) نقل کرده که پیامبر (ص) در وصیت به امام علی (ع) فرمودند: «ای علی، سه چیز از وسوسههای شیطان هستند:
خوردن طین (خاک)،
گرفتن ناخن با دندان،
خوردن و جویدن محاسن.»
30396- 11- (1)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ یَاسِرٍ قَالَ: سَأَلَ بَعْضُ الْقُوَّادِ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنْ أَکْلِ الطِّینِ وَ قَالَ إِنَّ بَعْضَ جَوَارِیهِ یَأْکُلْنَ الطِّینَ فَغَضِبَ ثُمَّ قَالَ (2)أَکْلُ الطِّینِ حَرَامٌ مِثْلُ الْمَیْتَةِ وَ الدَّمِ وَ لَحْمِ الْخِنْزِیرِ فَانْهَهُنَّ عَنْ ذَلِکَ.
ترجمه:
یاسر نقل کرده که یکی از فرماندهان از امام رضا (ع) دربارهی خوردن طین (خاک) پرسید و گفت: «برخی از کنیزان من خاک میخورند.»
امام (ع) با ناراحتی واکنش نشان دادند و فرمودند: «خوردن طین حرام است، مانند خوردن مردار، خون و گوشت خوک. پس آنان را از این کار بازدار.»
30397- 12- (3)وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ رَفَعَهُ قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص نَهَی عَنْ أَکْلِ الْمَدَرِ.
ترجمه:
احمد بن ابی عبدالله، روایت را بدون واسطه نقل کرده که پیامبر خدا (ص) از خوردن مدر (گل) نهی کردند
30398- 13- (4)وَ فِی الْأَمَالِی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ جَدِّهِ زِیَادِ بْنِ أَبِی زِیَادٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ ع قَالَ: مَنْ أَکَلَ الطِّینَ فَإِنَّهُ تَقَعُ الْحِکَّةُ فِی جَسَدِهِ وَ تُورِثُهُ الْبَوَاسِیرَ وَ یُهَیِّجُ عَلَیْهِ دَاءَ السُّوءِ وَ یَذْهَبُ بِالْقُوَّةِ مِنْ سَاقَیْهِ وَ قَدَمَیْهِ وَ مَا نَقَصَ مِنْ عَمَلِهِ فِیمَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ صِحَّتِهِ قَبْلَ أَنْ یَأْکُلَهُ حُوسِبَ عَلَیْهِ وَ عُذِّبَ بِهِ.
وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (5)
وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ مِثْلَهُ (1)وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ (2)
وَ رَوَاهُ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ الصَّدُوقِ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
زیاد بن أبی زیاد از امام باقر (ع) نقل کرده که فرمودند: «کسی که طین (خاک) بخورد، دچار خارش بدن خواهد شد، و این کار باعث ایجاد بیماری بواسیر میشود، همچنین بیماریهای خطرناک را در او تحریک میکند، و قدرت ساقها و قدمهایش را کاهش میدهد.
هر مقدار که این عمل سبب کاهش توانایی و فعالیت او شود، در برابر آن محاسبه خواهد شد و به خاطر آن عقوبت خواهد دید.»
30399- 14- (4)وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع قَالَ: أَرْبَعَةٌ مِنَ الْوَسْوَاسِ أَکْلُ الطِّینِ وَ فَتُّ الطِّینِ وَ تَقْلِیمُ الْأَظْفَارِ بِالْأَسْنَانِ وَ أَکْلُ اللِّحْیَةِ.
ترجمه:
ابراهیم بن عبد الحمید از امام کاظم (ع) نقل کرده که فرمودند: «چهار چیز از وسوسههای شیطان هستند:
خوردن طین (خاک)،
خرد کردن طین،
گرفتن ناخن با دندان،
خوردن و جویدن محاسن.»
30400- 15- (5)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ (عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ کَثِیرٍ) (6)عَنْ یَحْیَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَکَلَ طِینَ الْکُوفَةِ فَقَدْ أَکَلَ لُحُومَ النَّاسِ لِأَنَّ الْکُوفَةَ کَانَتْ أَجَمَةً ثُمَّ کَانَتْ مَقْبَرَةً مَا حَوْلَهَا وَ قَدْ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَکَلَ الطِّینَ فَهُوَ مَلْعُونٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الزِّیَارَاتِ (7)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُ
عَلَیْهِ (1).
ترجمه:
یحیی بن عبدالله بن الحسن از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «کسی که طین (خاک) کوفه را بخورد، گویی گوشت انسان را خورده است، زیرا کوفه ابتدا منطقهای نیزاری بود، سپس به قبرستان تبدیل شد.»
و همچنین امام صادق (ع) نقل کردند که رسول خدا (ص) فرمودند: «هر کس طین بخورد، ملعون است.»
(2)59 بَابُ عَدَمِ تَحْرِیمِ أَکْلِ طِینِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع بِقَصْدِ الشِّفَاءِ بِقَدْرِ الْحِمَّصَةِ وَ کَیْفِیَّةِ تَنَاوُلِهِ وَ تَحْرِیمِ أَکْلِهِ بِشَهْوَةٍ وَ أَکْلِ طِینِ قُبُورِ الْأَئِمَّةِ غَیْرَ الْحُسَیْنِ ع
ترجمه:
باب عدم تحریم خوردن طین قبر امام حسین (ع) به قصد شفا، به مقدار یک نخود و چگونگی مصرف آن، و تحریم خوردن آن از روی شهوت. و همچنین تحریم خوردن طین سایر قبور امامان (ع) به هر دلیل.
30401- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی یَحْیَی الْوَاسِطِیِّ عَنْ رَجُلٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الطِّینُ حَرَامٌ کُلُّهُ کَلَحْمِ الْخِنْزِیرِ وَ مَنْ أَکَلَهُ ثُمَّ مَاتَ فِیهِ (4)لَمْ أُصَلِّ عَلَیْهِ إِلَّا طِینَ الْقَبْرِ فَإِنَّ فِیهِ شِفَاءً مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَ مَنْ أَکَلَهُ بِشَهْوَةٍ لَمْ یَکُنْ لَهُ فِیهِ شِفَاءٌ.
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
ابو یحیی واسطی از مردی نقل میکند که امام صادق (ع) فرمودند: "گل (طین) به طور کامل حرام است، مانند گوشت خوک. و هر کس آن را بخورد و در اثر آن بمیرد، بر او نماز نمیخوانم، مگر گل قبر؛ زیرا در آن شفای هر بیماری وجود دارد. و هر کس آن را از روی شهوت بخورد، در آن شفایی برای او نخواهد بود."
30402- 2- (7)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الطِّینِ فَقَالَ أَکْلُ الطِّینِ حَرَامٌ مِثْلُ الْمَیْتَةِ وَ الدَّمِ وَ لَحْمِ
الْخِنْزِیرِ إِلَّا طِینَ الْحَائِرِ (1)فَإِنَّ فِیهِ شِفَاءً مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَ أَمْناً مِنْ کُلِّ خَوْفٍ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2)وَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ مِثْلَهُ (3)وَ رَوَاهُ الرَّاوَنْدِیُّ فِی الْخَرَائِجِ وَ الْجَرَائِحِ عَنْ ذِی الْفَقَارِ بْنِ مَعْبَدٍ الْحَسَنِیِّ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الشَّیْخِ الطُّوسِیِّ عَنْ (مُحَمَّدِ بْنِ حُبَیْشٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ الشَّیْبَانِیِّ) (4)عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْهَمْدَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ نَاجِیَةَ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
سعد بن سعد میگوید که از امام کاظم (ع) درباره طین (گل) پرسیدم، و ایشان فرمودند: "خوردن طین حرام است، مانند مردار، خون و گوشت خوک؛ مگر طین حائر، زیرا در آن شفای هر بیماری و ایمنی از هر خوفی وجود دارد."
30403- 3- (6)جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَبِیهِ (7)عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْأَصَمِّ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ طِینِ الْحَائِرِ هَلْ فِیهِ شَیْءٌ مِنَ الشِّفَاءِ فَقَالَ یُسْتَشْفَی مَا (8)بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الْقَبْرِ عَلَی رَأْسِ أَرْبَعَةِ أَمْیَالٍ وَ کَذَلِکَ قَبْرُ جَدِّی رَسُولِ اللَّهِ ص-
وَ کَذَلِکَ طِینُ قَبْرِ الْحَسَنِ وَ عَلِیٍّ وَ مُحَمَّدٍ- فَخُذْ مِنْهَا فَإِنَّهَا شِفَاءٌ مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَ سُقْمٍ وَ جُنَّةٌ مِمَّا تَخَافُ وَ لَا یَعْدِلُهَا شَیْءٌ مِنَ الْأَشْیَاءِ لِلَّذِی یَسْتَشْفِی بِهَا إِلَّا الدُّعَاءُ وَ إِنَّمَا یُفْسِدُهَا مَا یُخَالِطُهَا مِنْ أَوْعِیَتِهَا وَ قِلَّةُ الْیَقِینِ لِمَنْ یُعَالِجُ بِهَا وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ إِلَی أَنْ قَالَ وَ لَقَدْ بَلَغَنِی أَنَّ بَعْضَ مَنْ یَأْخُذُ مِنَ التُّرْبَةِ شَیْئاً یَسْتَخِفُّ بِهِ حَتَّی إِنَّ بَعْضَهُمْ یَضَعُهَا فِی مِخْلَاةِ الْبَغْلِ وَ الْحِمَارِ وَ فِی وِعَاءِ الطَّعَامِ وَ الْخُرْجِ فَکَیْفَ یَسْتَشْفِی بِهِ مَنْ هَذَا حَالُهُ عِنْدَهُ.
أَقُولُ: الِاسْتِشْفَاءُ بِمَا عَدَا تُرْبَةَ الْحُسَیْنِ ع مَخْصُوصٌ بِغَیْرِ الْأَکْلِ لِمَا تَقَدَّمَ هُنَا وَ فِی الزِّیَارَاتِ (1).
ترجمه:
ابو حمزه ثمالی از امام صادق (ع) در حدیثی نقل میکند که از ایشان درباره طین حائر پرسیده شد که آیا در آن چیزی از شفا وجود دارد؟ امام فرمودند: "میتوان از آن بهره برد برای شفا، در محدودهای که بین آن و قبر به اندازه چهار میل فاصله باشد. همینطور قبر جدم رسول خدا (ص) و همچنین طین قبر امام حسن، امام علی و امام محمد (ع). از این خاک بردار، زیرا در آن شفای هر بیماری و مصونیت از هر ترس وجود دارد، و هیچ چیزی آن را معادل نمیکند برای کسی که با آن طلب شفا کند، مگر دعا. تنها چیزی که اثر آن را ضایع میکند، اختلاط آن با ظروفی که در آن قرار میگیرد و کمبود یقین در کسی است که با آن درمان میکند."
می گویم : استشفاء به غیر از تربت امام حسین (ع) مخصوص مواردی غیر از خوردن است، همانطور که در اینجا و در زیارات بیان شده است.
30404- 4- (2)قَالَ ابْنُ قُولَوَیْهِ وَ رَوَی سَمَاعَةُ بْنُ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: (أَکْلُ الطِّینِ) (3)حَرَامٌ عَلَی بَنِی آدَمَ مَا خَلَا طِینَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- مَنْ أَکَلَهُ مِنْ وَجَعٍ شَفَاهُ اللَّهُ.
ترجمه:
ابن قولویه روایت کرده است که سماعة بن مهران از امام صادق (ع) نقل میکند که ایشان فرمودند: "خوردن طین بر بنیآدم حرام است، مگر طین قبر امام حسین (ع)، که هر کس آن را از روی بیماری بخورد، خداوند او را شفا خواهد داد."
30405- 5- (4)قَالَ وَ وَجَدْتُ فِی حَدِیثِ الْحَسَنِ بْنِ مِهْرَانَ الْفَارِسِیِّ (5)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی سَیَّارٍ (6)عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ یَرْفَعُهُ إِلَی الصَّادِقِ ع قَالَ: مَنْ بَاعَ طِینَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- فَإِنَّهُ یَبِیعُ لَحْمَ الْحُسَیْنِ وَ یَشْتَرِیهِ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی تُرَابِ نَفْسِ الْقَبْرِ وَ یَحْتَمِلُ الْکَرَاهَةَ
وَ اسْتِحْبَابَ بَذْلِهِ بِغَیْرِ ثَمَنٍ وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلَ عَلَی مَا لَیْسَ بِمَمْلُوکٍ.
ترجمه:
یعقوب بن یزید به نقل از امام صادق (ع) روایت کرده است که ایشان فرمودند: "کسی که طین قبر امام حسین (ع) را بفروشد، گویی گوشت حسین (ع) را فروخته و خریده است."
می گویم : این روایت احتمالاً مربوط به خاک خود قبر است و ممکن است نشاندهنده کراهت فروش آن باشد. همچنین، احتمال استحباب دادن آن بدون دریافت پول یا حمل بر چیزی که مالکیتپذیر نیست مطرح شده است.
30406- 6- (1)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمِصْبَاحِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ (2)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ أَکَلَ مِنْ طِینِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع غَیْرَ مُسْتَشْفٍ بِهِ فَکَأَنَّمَا أَکَلَ مِنْ لُحُومِنَا الْحَدِیثَ.
ترجمه:
حنان بن سدیر از امام صادق (ع) نقل میکند که ایشان فرمودند: "هر کس از طین قبر امام حسین (ع) بخورد بدون آنکه با نیت استشفاء باشد، گویا از گوشت ما خورده است."
30407- 7- (3)قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّ رَجُلًا سَأَلَ الصَّادِقَ ع فَقَالَ إِنِّی سَمِعْتُکَ تَقُولُ إِنَّ تُرْبَةَ الْحُسَیْنِ ع مِنَ الْأَدْوِیَةِ الْمُفْرَدَةِ وَ إِنَّهَا لَا تَمُرُّ بِدَاءٍ إِلَّا هَضَمَتْهُ فَقَالَ قَدْ قُلْتُ ذَلِکَ فَمَا بَالُکَ قُلْتُ إِنِّی تَنَاوَلْتُهَا فَمَا انْتَفَعْتُ بِهَا قَالَ أَمَا إِنَّ لَهَا دُعَاءً فَمَنْ تَنَاوَلَهَا وَ لَمْ یَدْعُ بِهِ وَ اسْتَعْمَلَهَا لَمْ یَکَدْ یَنْتَفِعُ بِهَا قَالَ فَقَالَ لَهُ مَا یَقُولُ إِذَا تَنَاوَلَهَا قَالَ تُقَبِّلُهَا قَبْلَ کُلِّ شَیْءٍ وَ تَضَعُهَا عَلَی عَیْنَیْکَ وَ لَا تَنَاوَلْ مِنْهَا أَکْثَرَ مِنْ حِمَّصَةٍ فَإِنَّ مَنْ تَنَاوَلَ مِنْهَا أَکْثَرَ (مِنْ ذَلِکَ) (4)فَکَأَنَّمَا أَکَلَ مِنْ لُحُومِنَا وَ دِمَائِنَا فَإِذَا تَنَاوَلْتَ فَقُلِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِحَقِّ الْمَلَکِ الَّذِی قَبَضَهَا وَ (أَسْأَلُکَ) (5)بِحَقِّ النَّبِیِّ الَّذِی خَزَنَهَا وَ أَسْأَلُکَ بِحَقِّ الْوَصِیِّ الَّذِی حَلَّ فِیهَا أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ- وَ أَنْ (تَجْعَلَهَا لِی) (6)شِفَاءً مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَ أَمَاناً مِنْ کُلِّ خَوْفٍ وَ حِفْظاً مِنْ کُلِّ سُوءٍ- فَإِذَا قُلْتَ ذَلِکَ فَاشْدُدْهَا فِی شَیْءٍ وَ اقْرَأْ عَلَیْهَا إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ- فَإِنَّ الدُّعَاءَ الَّذِی تَقَدَّمَ لِأَخْذِهَا هُوَ الِاسْتِئذَانُ عَلَیْهَا وَ قِرَاءَةُ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ خَتْمُهَا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الزِّیَارَاتِ (7).
ترجمه:
روایت شده که مردی از امام صادق (ع) پرسید: "شنیدم که شما فرمودهاید تربت امام حسین (ع) از داروهای منحصر به فرد است و از هر بیماریای عبور کند، آن را از بین میبرد." امام پاسخ دادند: "بله، این را گفتهام. اما چرا چنین میگویی؟" آن مرد گفت: "من آن را مصرف کردم اما فایدهای نبردم." امام فرمودند: "بدان که برای آن دعایی وجود دارد؛ هر کس آن را مصرف کند و آن دعا را نخواند، بهرهای از آن نخواهد برد."
سپس امام (ع) نحوهی استفاده صحیح را توضیح دادند: **"آن را پیش از هر چیز ببوس، روی چشمانت قرار بده، و بیش از اندازهی یک نخود از آن مصرف نکن، زیرا کسی که بیش از این مقدار از آن مصرف کند، گویا از گوشت و خون ما خورده است. و زمانی که آن را تناول کردی، این دعا را بگو:
اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِحَقِّ الْمَلَکِ الَّذِی قَبَضَهَا، وَ بِحَقِّ النَّبِیِّ الَّذِی خَزَنَهَا، وَ بِحَقِّ الْوَصِیِّ الَّذِی حَلَّ فِیهَا، أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ، وَ أَنْ تَجْعَلَهَا لِی شِفَاءً مِنْ کُلِّ دَاءٍ، وَ أَمَاناً مِنْ کُلِّ خَوْفٍ، وَ حِفْظاً مِنْ کُلِّ سُوءٍ."
سپس آن را در چیزی محکم بپیچ و سوره "إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ" را بر آن بخوان، زیرا این دعا برای گرفتن تربت، نوعی اجازهی بهرهمندی از آن است، و قرائت سورهی قدر، آن را مهر و تأیید میکند.**
30408- 1- (2)الْحُسَیْنُ بْنُ بِسْطَامَ وَ أَخُوهُ فِی طِبِّ الْأَئِمَّةِ عَنْ بِشْرِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ الْأَنْصَارِیِّ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَیْلٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّ رَجُلًا شَکَا إِلَیْهِ الزَّحِیرَ (3)فَقَالَ لَهُ خُذْ مِنَ الطِّینِ الْأَرْمَنِیِّ وَ اقْلِهِ بِنَارٍ لَیِّنَةٍ وَ اسْتَفَّ (4)مِنْهُ فَإِنَّهُ یَسْکُنُ عَنْکَ.
ترجمه:
از ابی حمزه ثمالی از امام باقر (ع) نقل شده است که مردی از درد شدید شکایت کرد. امام به او فرمود: «مقداری از گل ارمنی بردار، آن را با حرارت ملایم گرم کن و سپس مقداری از آن را بخور، زیرا دردت را آرام خواهد کرد.»
30409- 2- (5)وَ عَنْهُ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی الزَّحِیرِ تَأْخُذُ جُزْءاً مِنْ خَرْبَقٍ (6)أَبْیَضَ وَ جُزْءاً مِنْ بِزْرِ الْقَطُونَا وَ جُزْءاً مِنْ صَمْغٍ عَرَبِیٍّ وَ جُزْءاً مِنَ الطِّینِ الْأَرْمَنِیِّ یُقْلَی بِنَارٍ لَیِّنَةٍ وَ یُسْتَفُّ مِنْهُ.
ترجمه:
و از ایشان (امام باقر علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «برای درمان درد شدید شکم (زحیر)، مقدار مساوی از خربق سفید، بذر قطونا، صمغ عربی و گل ارمنی برداشته، آن را با حرارت ملایم گرم کنید و سپس مقداری از آن را مصرف نمایید.»
30410- 3- (7)الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ طِینِ الْأَرْمَنِیِّ یُؤْخَذُ لِلْکَسِیرِ وَ الْمَبْطُونِ أَ یَحِلُّ أَخْذُهُ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ أَمَا إِنَّهُ مِنْ طِینِ قَبْرِ ذِی الْقَرْنَیْنِ- وَ طِینُ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع خَیْرٌ مِنْهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ فِی الْمِصْبَاحِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ الْعَمِّیِّ عَنْ بَعْضِ
1) الباب 60 فیه 3 أحادیث.
2) طب الأئمة- 65.
3) الزحیر- استطلاق البطن، مرض معروف. (الصحاح 2- 668).
4) استففت الدواء- أخذته غیر ملتوت و لا معجون. (مجمع البحرین 5- 71).
5) طب الأئمة- 65.
6) فی المصدر- خزف، الخربق- نبات یجلو و یسخن و ینفع الصرع ... و یسهل الفضول اللزجة. (القاموس المحیط 3- 225).
7) مکارم الأخلاق- 167.
أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
حسن بن فضل طبریسی در کتاب مکارم الأخلاق نقل کرده است که از امام صادق (ع) درباره استفاده از گل ارمنی برای افراد مجروح و مبتلا به بیماریهای گوارشی سؤال شد که آیا گرفتن و استفاده از آن جایز است؟ امام فرمودند: «مانعی ندارد. بدان که این گل از خاک قبر ذو القرنین است، اما خاک قبر حسین (ع) از آن بهتر است.»
(2)61 بَابُ تَحْرِیمِ الْأَکْلِ وَ الشُّرْبِ فِی آنِیَةِ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَ کَرَاهَةِ الْمُفَضَّضِ
ترجمه:
باب تحریم خوردن و آشامیدن در ظروف طلا و نقره و کراهت در ظروف مطلی به نقره
30411- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَأْکُلْ فِی آنِیَةٍ مِنْ فِضَّةٍ وَ لَا فِی آنِیَةٍ مُفَضَّضَةٍ.
ترجمه:
از حلبی از امام صادق (ع) نقل شده که فرمودند: «در ظروف نقرهای و نیز ظروفی که با نقره آبکاری شدهاند، غذا نخور.»
30412- 2- (4)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سِرْحَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَأْکُلْ فِی آنِیَةِ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ.
ترجمه:
از داوود بن سرحان از امام صادق (ع) نقل شده که فرمودند: «در ظروف طلا و نقره غذا نخور
30413- 3- (5)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ نَهَی عَنْ آنِیَةِ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ.
ترجمه:
از محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل شده که ایشان از استفاده از ظروف طلا و نقره نهی کردند
30414- 4- (6)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ: آنِیَةُ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ مَتَاعُ الَّذِینَ لَا یُوقِنُونَ.
1) مصباح المتهجد 676.
2) الباب 61 فیه 4 أحادیث.
3) الکافی 6- 267- 3، و التهذیب 9- 90- 386، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 66 من أبواب النجاسات.
4) الکافی 6- 267- 1، و التهذیب 9- 90- 384، و أورده فی الحدیث 2 من الباب 65 من أبواب النجاسات.
5) الکافی 6- 267- 4، و التهذیب 9- 90- 385، و أورده فی الحدیث 3 من الباب 65 من أبواب النجاسات.
6) الکافی 6- 268- 7، و أورده فی الحدیث 4 من الباب 65 من أبواب النجاسات.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الطَّهَارَةِ (2).
ترجمه:
از موسی بن بکر از امام کاظم (ع) نقل شده که فرمودند: «ظروف طلا و نقره متاع کسانی است که یقین ندارند.»
(3)62 بَابُ تَحْرِیمِ الْأَکْلِ عَلَی مَائِدَةٍ یُشْرَبُ عَلَیْهَا الْخَمْرُ وَ تَحْرِیمِ الْجُلُوسِ عَلَیْهَا اخْتِیَاراً دُونَ الْأَکْلِ عَلَی سُفْرَةٍ عَلَیْهَا خَمْرٌ قَدْ یَبِسَ
ترجمه:
باب تحریم خوردن بر سر سفرهای که بر آن شراب نوشیده میشود و تحریم نشستن بر آن به صورت اختیاری، مگر در صورتی که شراب بر سفره خشک شده باشد.
30415- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ الْجَهْمِ قَالَ: کُنَّا مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع بِالْحِیرَةِ- حِینَ قَدِمَ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ الْمَنْصُورِ- فَخَتَنَ بَعْضُ الْقُوَّادِ ابْناً لَهُ وَ صَنَعَ طَعَاماً وَ دَعَا النَّاسَ وَ کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فِیمَنْ دُعِیَ فَبَیْنَمَا هُوَ عَلَی الْمَائِدَةِ (یَأْکُلُ وَ مَعَهُ عِدَّةٌ عَلَی الْمَائِدَةِ) (5)فَاسْتَسْقَی رَجُلٌ مِنْهُمْ فَأُتِیَ بِقَدَحٍ فِیهِ شَرَابٌ لَهُمْ فَلَمَّا صَارَ الْقَدَحُ فِی یَدِ الرَّجُلِ قَامَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمَائِدَةِ فَسُئِلَ عَنْ قِیَامِهِ فَقَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص- مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنْ جَلَسَ عَلَی مَائِدَةٍ یُشْرَبُ عَلَیْهَا الْخَمْرُ.
ترجمه:
هارون بن جهم روایت کرده است که ما همراه امام صادق (ع) در حیره بودیم، زمانی که ایشان نزد ابوجعفر منصور آمده بودند. یکی از فرماندهان فرزندش را ختنه کرد و سفرهای گسترد و مردم را دعوت نمود، و امام صادق (ع) نیز در میان دعوتشدگان بود. در حالی که ایشان بر سر سفره نشسته بودند و همراه چند نفر دیگر غذا میخوردند، یکی از افراد حاضر درخواست آب کرد. سپس ظرفی که در آن شراب بود نزد او آورده شد. هنگامی که آن ظرف به دست مرد رسید، امام صادق (ع) از سفره برخاست. پس از این، از ایشان درباره علت برخاستنشان سؤال شد. امام فرمودند: «رسول خدا (ص) فرموده است: نفرینشده، نفرینشده است کسی که بر سفرهای بنشیند که بر آن شراب نوشیده میشود.»
30416- 2- (6)قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنْ جَلَسَ طَائِعاً عَلَی مَائِدَةٍ یُشْرَبُ عَلَیْهَا الْخَمْرُ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ الْجَهْمِ عَنْ
مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ بَعْضِ الصَّالِحِینَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (1)وَ رَوَی الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ هَارُونَ بْنِ الْجَهْمِ مِثْلَهُ.
ترجمه:
مرحوم کلینی نقل کرده است که در روایتی دیگر آمده است: «نفرینشده، نفرینشده است کسی که با اختیار بر سفرهای بنشیند که بر آن شراب نوشیده میشود.»
30417- 3- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ جَرَّاحٍ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ کَانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ فَلَا یَأْکُلُ عَلَی مَائِدَةٍ یُشْرَبُ عَلَیْهَا الْخَمْرُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
وَ کَذَا الْأَوَّلُ.
ترجمه:
از جراح مدائنی از امام صادق (ع) نقل شده که ایشان فرمودند: «رسول خدا (ص) فرموده است: هر کس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، نباید بر سفرهای غذا بخورد که بر آن شراب نوشیده میشود.»
30418- 4- (4)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الطَّعَامِ یُوضَعُ عَلَی السُّفْرَةِ أَوِ الْخِوَانِ قَدْ أَصَابَهُ الْخَمْرُ أَ یُؤْکَلُ قَالَ إِنْ کَانَ الْخِوَانُ یَابِساً فَلَا بَأْسَ.
ترجمه:
علی بن جعفر در کتاب خود از برادرش امام موسی (ع) نقل کرده که فرمودند: «از ایشان درباره غذایی که بر سفره یا میز قرار دارد و شراب به آن رسیده، پرسیدم؛ آیا میتوان آن را خورد؟ فرمودند: اگر میز خشک باشد، اشکالی ندارد.»
30419- 5- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: وَ نَهَی عَنِ الْجُلُوسِ عَلَی مَائِدَةٍ یُشْرَبُ عَلَیْهَا الْخَمْرُ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْأَشْرِبَةِ (6)
و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 8 من الباب 16 من أبواب آداب الحمام.
.ترجمه:
از حسین بن زید، از امام صادق (ع)، از پدرانش، از پیامبر (ص) در حدیث مناهی نقل شده که فرمودند: «و نهی فرمودند از نشستن بر سفرهای که بر آن شراب نوشیده میشود.»
(1)63 بَابُ تَحْرِیمِ الْأَکْلِ وَ الْإِطْعَامِ مِنْ طَعَامِ الْغَیْرِ بِغَیْرِ إِذْنِهِ عَدَا مَا اسْتُثْنِیَ وَ عَدَمِ جَوَازِ الذَّهَابِ إِلَی مَائِدَةٍ لَمْ یُدْعَ إِلَیْهَا
ترجمه:
باب تحریم خوردن و اطعام از غذای دیگری بدون اجازه او، به جز موارد مستثنیشده، و عدم جواز رفتن به سفرهای که شخص به آن دعوت نشده است.
30420- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ خَالِهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ أَکَلَ طَعَاماً لَمْ یُدْعَ إِلَیْهِ فَإِنَّمَا أَکَلَ قِطْعَةً مِنَ النَّارِ.
ترجمه:
از حسین بن احمد منقری از داییاش نقل شده که گفت: از امام صادق (ع) شنیدم که فرمودند: «کسی که غذایی را بخورد که به آن دعوت نشده است، در واقع تکهای از آتش را خورده است.»
30421- 2- (3)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا دُعِیَ أَحَدُکُمْ إِلَی طَعَامٍ (فَلَا یُتْبِعَنَّ) (4)وَلَدَهُ فَإِنَّهُ إِنْ فَعَلَ أَکَلَ حَرَاماً وَ دَخَلَ غَاصِباً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ.
ترجمه:
از سکونی از امام صادق (ع) نقل شده که فرمودند: «اگر یکی از شما به غذایی دعوت شد، فرزندش را همراه خود نبرد؛ زیرا اگر چنین کند، غذای حرام خواهد خورد و به شکل غاصب وارد خواهد شد.»
30422- 3- (6)وَ قَدْ تَقَدَّمَ فِی أَحَادِیثِ الْخُمُسِ عَنْ صَاحِبِ الزَّمَانِ ع قَالَ: لَا یَحِلُّ لِأَحَدٍ أَنْ یَتَصَرَّفَ فِی مَالِ غَیْرِهِ بِغَیْرِ إِذْنِهِ فَکَیْفَ یَحِلُّ ذَلِکَ فِی مَالِنَا.
ترجمه:
و پیشتر در احادیث خمس از صاحب الزمان (ع) نقل شده که فرمودند: «برای هیچکس جایز نیست بدون اجازه در مال دیگری تصرف کند، پس چگونه این امر در اموال ما جایز خواهد بود؟»
30423- 4- (7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو
وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ ثَمَانِیَةٌ إِنْ أُهِینُوا فَلَا یَلُومُوا إِلَّا أَنْفُسَهُمْ الذَّاهِبُ إِلَی مَائِدَةٍ لَمْ یُدْعَ إِلَیْهَا وَ الْمُتَأَمِّرُ عَلَی رَبِّ الْبَیْتِ وَ طَالِبُ الْخَیْرِ مِنْ أَعْدَائِهِ وَ طَالِبُ الْفَضْلِ مِنَ اللِّئَامِ وَ الدَّاخِلُ بَیْنَ اثْنَیْنِ فِی سِرٍّ لَمْ یُدْخِلَاهُ فِیهِ وَ الْمُسْتَخِفُّ بِالسُّلْطَانِ وَ الْجَالِسُ فِی مَجْلِسٍ لَیْسَ لَهُ بِأَهْلٍ وَ الْمُقْبِلُ بِالْحَدِیثِ عَلَی مَنْ لَا یَسْمَعُ مِنْهُ.
وَ فِی الْخِصَالِ بِالْإِسْنَادِ الْآتِی (1)عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو مِثْلَهُ (2)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4)وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی حَقِّ الْمَارَّةِ فِی بَیْعِ الثِّمَارِ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6)وَ عَلَی الْأَکْلِ مِنْ بُیُوتِ مَنْ تَضَمَّنَتْهُ الْآیَةُ (7).
ترجمه:
انس بن محمد از پدرش، از جعفر بن محمد، از پدرانش، در وصیت پیامبر (ص) به علی (ع) نقل کرده که فرمودند: «ای علی! هشت گروه هستند که اگر مورد تحقیر قرار گرفتند، نباید کسی را جز خودشان سرزنش کنند: 1. کسی که بدون دعوت به سفرهای برود، 2. کسی که بر صاحبخانه تسلط جویَد، 3. کسی که از دشمنان خود طلب خیر کند، 4. کسی که از افراد پست انتظار فضل داشته باشد، 5. کسی که میان دو نفر در راز آنها وارد شود بدون آنکه او را دخیل کرده باشند، 6. کسی که سلطان را سبک بشمارد، 7. کسی که در مجلسی بنشیند که شایسته آن نیست، 8. کسی که با کسی سخن بگوید که به حرفش گوش نمیدهد.»
(8)64 بَابُ حُکْمِ السَّمْنِ وَ الْجُبُنِّ وَ غَیْرِهِمَا إِذَا عُلِمَ أَنَّهُ خَلَطَهُ حَرَامٌ
ترجمه:
باب حکم سمن، پنیر و دیگر خوراکیها در صورتی که معلوم شود با حرام مخلوط شدهاند
30424- 1- (9)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ ضُرَیْسٍ الْکُنَاسِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنِ
1) یأتی فی الفائدة الأولی من الخاتمة برمز (خ).
2) الخصال- 410- 12.
3) تقدم فی البابین 22 و 23 من أبواب جهاد النفس، و فی الباب 12 من أبواب مقدمات التجارة.
4) یأتی فی الباب 5 من أبواب آداب المائدة.
5) تقدم فی الباب 8 من أبواب بیع الثمار.
6) یأتی فی الباب 81 من أبواب الأطعمة المباحة.
7) یأتی فی الباب 24 من أبواب آداب المائدة.
8) الباب 64 فیه 3 أحادیث.
9) التهذیب 9- 79- 336 و مستطرفات السرائر- 78- 4.
السَّمْنِ وَ الْجُبُنِّ نَجِدُهُ فِی أَرْضِ الْمُشْرِکِینَ بِالرُّومِ أَ نَأْکُلُهُ فَقَالَ أَمَّا مَا عَلِمْتَ أَنَّهُ قَدْ خَلَطَهُ الْحَرَامُ فَلَا تَأْکُلْ وَ أَمَّا مَا لَمْ تَعْلَمْ فَکُلْهُ حَتَّی تَعْلَمَ أَنَّهُ حَرَامٌ.
ترجمه:
ضُریس کناسی روایت کرده است که از امام باقر (ع) درباره سمن و پنیر که در سرزمین مشرکان، روم، یافت میشود، پرسیدم: آیا میتوان آن را خورد؟ ایشان فرمودند: «آنچه را که یقین داری با حرام مخلوط شده، نخور؛ اما اگر نمیدانی که حرام است، آن را مصرف کن تا زمانی که یقین پیدا کنی که حرام است.»
30425- 2- (1)وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع کُلُّ شَیْءٍ یَکُونُ فِیهِ حَرَامٌ وَ حَلَالٌ فَهُوَ لَکَ حَلَالٌ أَبَداً حَتَّی تَعْرِفَ الْحَرَامَ مِنْهُ بِعَیْنِهِ فَتَدَعَهُ.
وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الْمَشِیخَةِ لِلْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ (2)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
عبدالله بن سنان روایت کرده است که امام صادق (ع) فرمودند: «هر چیزی که در آن هم حلال باشد و هم حرام، برای تو همیشه حلال است تا زمانی که بهطور مشخص حرام بودن آن را بشناسی و از آن دوری کنی.»
30426- 3- (4)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ (5)عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الدَّقِیقِ یَقَعُ فِیهِ خُرْءُ الْفَأْرِ هَلْ یَصْلُحُ أَکْلُهُ إِذَا عُجِنَ مَعَ الدَّقِیقِ قَالَ إِذَا لَمْ تَعْرِفْهُ فَلَا بَأْسَ وَ إِنْ عَرَفْتَهُ فَلْتَطْرَحْهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِیمَا یُکْتَسَبُ بِهِ (6)وَ غَیْرِ ذَلِکَ (7)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (8).
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش امام کاظم (ع) نقل کرده که فرمودند: «از ایشان پرسیدم درباره آردی که فضولات موش در آن افتاده باشد، آیا خوردن آن در صورتی که با آرد مخلوط شود، جایز است؟ ایشان فرمودند: اگر از وجود آن آگاه نباشی، اشکالی ندارد؛ اما اگر از آن اطلاع داشته باشی، آن را دور بینداز.»
1) التهذیب 9- 79- 337، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 4 من أبواب ما یکتسب به.
2) مستطرفات السرائر- 84- 27.
3) الفقیه 3- 341- 4208.
4) قرب الإسناد- 117.
5) فی المصدر- عن جده.
6) تقدم فی الباب 4 من أبواب ما یکتسب به.
7) تقدم فی الحدیث 1 من الباب 38 من أبواب الذبائح، و فی الحدیثین 1 و 2 من الباب 25 من هذه الأبواب.
8) یأتی فی الباب 61 من أبواب الأطعمة المباحة.
30427- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ بُرْدٍ الْإِسْکَافِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی رَجُلٌ خَرَّازٌ (3)لَا یَسْتَقِیمُ عَمَلُنَا إِلَّا بِشَعْرِ الْخِنْزِیرِ نَخْرُزُ (4)بِهِ قَالَ خُذْ مِنْهُ وَبَرَةً فَاجْعَلْهَا فِی فَخَّارَةٍ ثُمَّ أَوْقِدْ تَحْتَهَا حَتَّی یَذْهَبَ دَسَمُهُ ثُمَّ اعْمَلْ بِهِ.
ترجمه:
بُرد اسْکاف روایت کرده است که به امام صادق (ع) عرض کردم: «من کفشدوز هستم و کار ما جز با موی خوک درست نمیشود؛ ما با آن کفش میدوزیم.» امام فرمودند: «مقداری از آن را بردار، در ظرف سفالی قرار بده و سپس آتش زیر آن روشن کن تا چربی آن از بین برود، سپس از آن استفاده کن.»
30428- 2- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ بُرْدٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّا نَعْمَلُ بِشَعْرِ الْخِنْزِیرِ فَرُبَّمَا نَسِیَ الرَّجُلُ فَصَلَّی (6)وَ فِی یَدِهِ شَیْءٌ مِنْهُ قَالَ لَا یَنْبَغِی لَهُ أَنْ یُصَلِّیَ وَ فِی یَدِهِ شَیْءٌ مِنْهُ وَ قَالَ خُذُوهُ فَاغْسِلُوهُ فَمَا کَانَ لَهُ دَسَمٌ فَلَا تَعْمَلُوا بِهِ وَ مَا لَمْ یَکُنْ لَهُ دَسَمٌ فَاعْمَلُوا بِهِ وَ اغْسِلُوا أَیْدِیَکُمْ مِنْهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ (7)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ مِثْلَهُ.
ترجمه:
بُرد روایت کرده است که به امام صادق (ع) عرض کردم: «جانم به فدایت، ما با موی خوک کار میکنیم و گاهی ممکن است فردی فراموش کند و در حالی که چیزی از آن در دست دارد، نماز بخواند.» امام فرمودند: «شایسته نیست که او نماز بخواند در حالی که چیزی از آن در دست دارد. آن را بردارید و بشویید؛ پس آنچه که دارای چربی است، با آن کار نکنید، و آنچه که چربی ندارد، میتوانید از آن استفاده کنید، اما دستان خود را از آن بشویید.»
1) الباب 65 فیه 3 أحادیث.
2) التهذیب 9- 84- 355، و الفقیه 3- 348- 4224، و أورده عن الفقیه فی الحدیث 3 من الباب 58 من أبواب ما یکتسب به.
3) الخراز- هو الذی حرفته خرز الخف، أی- خیاطته" الصحاح 3- 876"، و فی المصدر- خزاز.
4) فی المصدر- نخزز.
5) التهذیب 9- 85- 356، و أورده عن الفقیه فی الحدیث 4 من الباب 58 من أبواب ما یکتسب به.
6) فی المصدر- فیصلی.
7) الفقیه 3- 349- 4225.
30429- 3- (1)وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ سُلَیْمَانَ الْإِسْکَافِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ شَعْرِ الْخِنْزِیرِ یَخْرُزُ بِهِ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ وَ لَکِنْ یَغْسِلُ یَدَهُ إِذَا أَرَادَ أَنْ یُصَلِّیَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
ترجمه:
سلیمان اسْکاف روایت کرده است که از امام صادق (ع) درباره دوختن با موی خوک پرسیدم. ایشان فرمودند: «اشکالی ندارد، اما هنگام نماز باید دست خود را بشوید.»
30430- 1- (4)الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ شُعْبَةَ فِی تُحَفِ الْعُقُولِ عَنِ الصَّادِقِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ أَمَّا وُجُوهُ الْحَرَامِ مِنَ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ الْبَیْعُ لِلْمَیْتَةِ أَوِ الدَّمِ أَوْ لَحْمِ الْخِنْزِیرِ أَوِ الْخَمْرِ أَوْ شَیْءٍ مِنْ وُجُوهِ النَّجِسِ فَهَذَا کُلُّهُ حَرَامٌ وَ مُحَرَّمٌ لِأَنَّ ذَلِکَ کُلَّهُ مَنْهِیٌّ عَنْ أَکْلِهِ وَ شُرْبِهِ وَ لُبْسِهِ وَ مِلْکِهِ وَ إِمْسَاکِهِ وَ التَّقَلُّبِ فِیهِ فَجَمِیعُ تَقَلُّبِهِ فِی ذَلِکَ حَرَامٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الطَّهَارَةِ (5)وَ غَیْرِهَا (6).
1) التهذیب 9- 85- 357، و أورده فی الحدیث 3 من الباب 13 من أبواب النجاسات.
2) تقدم فی الحدیثین 1 و 2 من الباب 58 من أبواب ما یکتسب به.
3) الباب 66 فیه حدیث واحد.
4) تحف العقول- 333.
5) تقدم فی الحدیثین 6 و 7 من الباب 12، و فی الأحادیث 1 و 2 و 6 و 7 و 8 و 10 من الباب 14، و فی الباب 15 من أبواب النجاسات.
6) تقدم فی الأبواب 1 و 32 و 43، و فی الحدیث 1 من الباب 44، و فی الحدیثین 2 و 3 من الباب 45، و فی الباب 50 من هذه الأبواب.
ترجمه:
حسن بن علی بن شعبه در کتاب "تحف العقول" از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: «اما موارد حرام در خرید و فروش...» تا آنجا که فرمودند: «فروش مردار، خون، گوشت خوک، شراب، و هر چیزی که از انواع نجس باشد، همگی حرام و ممنوع است؛ زیرا تمام این موارد از خوردن، نوشیدن، پوشیدن، تملک، نگهداری و استفاده نهی شدهاند، و هر نوع تصرف در آنها حرام است.»
30431- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ لِی یَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ الْبَطْنَ لَیَطْغَی مِنْ أَکْلِهِ وَ أَقْرَبُ مَا یَکُونُ الْعَبْدُ مِنَ اللَّهِ إِذَا خَفَّ بَطْنُهُ وَ أَبْغَضُ مَا یَکُونُ الْعَبْدُ مِنَ اللَّهِ إِذَا امْتَلَأَ بَطْنُهُ.
ترجمه:
ابو بصیر روایت کرده است که امام صادق (ع) فرمودند: «ای ابو محمد! شکم بر اثر پرخوری به طغیان میافتد، و نزدیکترین حالت بنده به خدا زمانی است که شکمش سبک باشد، و دورترین حالت او از خدا زمانی است که شکمش پر شده باشد.»
30432- 2- (3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَثْرَةُ الْأَکْلِ مَکْرُوهٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
ابو بصیر روایت کرده است که امام صادق (ع) فرمودند: «پرخوری مکروه است
30433- 3- (5)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ
مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی کَلَامٍ لَهُ سَیَکُونُ مِنْ بَعْدِی سُمْنَةٌ (1)یَأْکُلُ الْمُؤْمِنُ فِی مِعَاءٍ وَاحِدٍ وَ یَأْکُلُ الْکَافِرُ فِی سَبْعَةِ أَمْعَاءٍ.
ترجمه:
عمرو بن شِمْر روایت کرده که رسول خدا (ص) در سخنی فرمودند: «پس از من، زمانهای خواهد آمد که مؤمن در یک روده غذا میخورد، اما کافر در هفت روده.»
30434- 4- (2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص بِئْسَ الْعَوْنُ عَلَی الدِّینِ (قَلْبٌ نَخِیبٌ) (3)
و نخیب- جبان" الصحاح 1- 223".
وَ بَطْنٌ رَغِیبٌ وَ نَعْظٌ (4)شَدِیدٌ.ترجمه:
سکونی از امام صادق (ع) نقل کرده که رسول خدا (ص) فرمودند: «بدترین یاریکننده بر دین، قلبی ترسو، شکمی حریص، و تمایلات جنسی شدید است.»
30435- 5- (5)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ صَالِحٍ النِّیلِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ یُبْغِضُ کَثْرَةَ الْأَکْلِ وَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَیْسَ بُدٌّ لِابْنِ آدَمَ- مِنْ أَکْلَةٍ یُقِیمُ بِهَا صُلْبَهُ فَإِذَا أَکَلَ أَحَدُکُمْ طَعَاماً فَلْیَجْعَلْ ثُلُثَ بَطْنِهِ لِلطَّعَامِ وَ ثُلُثَ بَطْنِهِ لِلشَّرَابِ وَ ثُلُثَ بَطْنِهِ لِلنَّفَسِ وَ لَا تَسَمَّنُوا تَسَمُّنَ الْخَنَازِیرِ لِلذَّبْحِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ مُرْسَلًا (6)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنِ النَّوْفَلِیِّ وَ الَّذِی قَبْلَهُمَا عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ وَ الْأَوَّلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ مِثْلَهُ.
ترجمه:
صالح نیلی از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «خداوند از پرخوری نفرت دارد.» امام صادق (ع) همچنین فرمودند: «انسان ناگزیر است غذایی بخورد که بتواند با آن قوت بگیرد، اما وقتی یکی از شما غذا میخورد، باید یکسوم معده را برای غذا، یکسوم را برای نوشیدنی، و یکسوم را برای نفس کشیدن باقی بگذارد، و خود را مانند خوکها برای ذبح چاق نکنید.»
30436- 6- (7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ
سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمُؤْمِنُ یَأْکُلُ فِی مِعَاءٍ وَاحِدَةٍ (1)وَ الْمُنَافِقُ (2)یَأْکُلُ فِی سَبْعَةِ أَمْعَاءٍ.
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ رَفَعَهُ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
محمد بن ابی عمیر از برخی از اصحابمان از امام صادق (ع) نقل کرده که رسول خدا (ص) فرمودند: «مؤمن در یک روده غذا میخورد، اما منافق در هفت روده.»
30437- 7- (4)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ إِبْرَاهِیمَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع یَقُولُ لَوْ أَنَّ النَّاسَ قَصَدُوا فِی (الطُّعَمِ لَاعْتَدَلَتْ) (5)أَبْدَانُهُمْ.
ترجمه:
عمرو بن ابراهیم روایت کرده که شنیدم امام کاظم (ع) فرمودند: «اگر مردم در خوردن میانهروی میکردند، بدنهایشان متعادل میشد.»
30438- 8- (6)وَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِیَاثٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ظَهَرَ إِبْلِیسُ لِیَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا ع- وَ إِذَا عَلَیْهِ مَعَالِیقُ مِنْ کُلِّ شَیْءٍ فَقَالَ لَهُ یَحْیَی مَا هَذِهِ الْمَعَالِیقُ (7)فَقَالَ هَذِهِ الشَّهَوَاتُ الَّتِی (أُصِیبُ بِهَا) (8)ابْنَ آدَمَ فَقَالَ هَلْ لِی مِنْهَا شَیْءٌ فَقَالَ رُبَّمَا شَبِعْتَ (فَشَغَلْنَاکَ) (9)عَنِ الصَّلَاةِ وَ الذِّکْرِ قَالَ لِلَّهِ عَلَیَّ أَنْ لَا أَمْلَأَ بَطْنِی مِنْ طَعَامٍ أَبَداً وَ قَالَ إِبْلِیسُ لِلَّهِ عَلَیَّ أَنْ لَا أَنْصَحَ مُسْلِماً أَبَداً ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا حَفْصُ- لِلَّهِ عَلَی جَعْفَرٍ وَ آلِ جَعْفَرٍ- أَنْ لَا یَمْلَئُوا بُطُونَهُمْ مِنْ طَعَامٍ
أَبَداً وَ لِلَّهِ عَلَی جَعْفَرٍ وَ آلِ جَعْفَرٍ أَنْ لَا یَعْمَلُوا لِلدُّنْیَا أَبَداً.
ترجمه:
حفص بن غیاث از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: «ابلیس بر یحیی بن زکریا (ع) ظاهر شد در حالی که آویزههایی از هر چیز بر خود داشت. یحیی پرسید: این آویزهها چیست؟ ابلیس پاسخ داد: اینها شهواتی هستند که با آنها فرزندان آدم را گرفتار میکنم. یحیی پرسید: آیا من نیز چیزی از آنها دارم؟ ابلیس گفت: شاید گاهی سیر شوی، پس تو را از نماز و ذکر باز میدارم. یحیی گفت: برای خدا عهد میکنم که هرگز شکم خود را از غذا پر نکنم. ابلیس گفت: برای خدا عهد میکنم که هرگز مسلمانی را نصیحت نکنم.» سپس امام صادق (ع) فرمودند: «ای حفص! جعفر و خاندان جعفر با خدا عهد کردهاند که هرگز شکم خود را از غذا پر نکنند، و همچنین عهد کردهاند که هرگز برای دنیا کار نکنند.»
30439- 9- (1)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ صَالِحٍ النِّیلِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ یُبْغِضُ کَثْرَةَ الْأَکْلِ.
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ.
ترجمه:
صالح نیلی از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «خداوند از پرخوری نفرت دارد
30440- 10- (2)وَ عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ بُهْلُولِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَثْرَةُ الْأَکْلِ مَکْرُوهٌ.
ترجمه:
یونس بن عمار از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «پرخوری مکروه است
30441- 11- (3)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الْبَطْنَ إِذَا شَبِعَ طَغَی.
ترجمه:
حسین بن مختار از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «همانا شکم، زمانی که سیر شود، به طغیان میافتد.»
30442- 12- (4)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ (بَشِیرٍ الدَّهَّانِ) (5)أَوْ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع إِنَّ اللَّهَ یُبْغِضُ الْبَطْنَ الَّذِی لَا یَشْبَعُ.
ترجمه:
بشیر دهان یا کسی که از او نقل کرده است، روایت کرده که امام کاظم (ع) فرمودند: «همانا خداوند شکمی را که سیر نمیشود، دشمن میدارد.»
30443- 13- (6)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ الْبَدَنَ (7)لَیَطْغَی مِنْ أَکْلِهِ وَ أَقْرَبُ مَا یَکُونُ الْعَبْدُ مِنَ اللَّهِ إِذَا جَاعَ (8)بَطْنُهُ وَ أَبْغَضُ مَا
یَکُونُ الْعَبْدُ إِلَی اللَّهِ إِذَا امْتَلَأَ بَطْنُهُ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
ترجمه:
ابو بصیر از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «ای ابا محمد! بدن بر اثر غذا خوردن به طغیان میافتد، و نزدیکترین حالت بنده به خدا زمانی است که شکمش گرسنه باشد، و دورترین حالت او از خدا زمانی است که شکمش پر شده باشد.»
(2)2 بَابُ کَرَاهَةِ الشِّبَعِ وَ الْأَکْلِ عَلَی الشِّبَعِ
ترجمه:
باب کراهت سیر شدن و خوردن در حال سیری
30444- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا شَبِعَ الْبَطْنُ طَغَی.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (4).
ترجمه:
ابو عبیده از امام باقر (ع) نقل کرده که فرمودند: «وقتی شکم سیر شود، به طغیان میافتد
30445- 2- (5)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا کَانَ شَیْءٌ أَحَبَّ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ ص- مِنْ أَنْ یَظَلَّ جَائِعاً خَائِفاً فِی اللَّهِ.
ترجمه:
هشام بن سالم و دیگران از امام صادق (ع) نقل کردهاند که فرمودند: «هیچ چیز نزد رسول خدا (ص) محبوبتر از آن نبود که در راه خدا گرسنه بماند و ترس از خدا داشته باشد.»
30446- 3- (6)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی الْیَقْطِینِیِّ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ الْوَاسِطِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْأَکْلُ عَلَی الشِّبَعِ یُورِثُ الْبَرَصَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (7)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
دُرُست واسطی از عبدالله بن سنان روایت کرده که امام صادق (ع) فرمودند: «خوردن در حال سیری موجب بَرَص (لکهای پوستی) میشود.»
30447- 4- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ أَرْبَعَةٌ یَذْهَبْنَ ضَیَاعاً الْأَکْلُ عَلَی الشِّبَعِ وَ السِّرَاجُ فِی الْقَمَرِ وَ الزَّرْعُ فِی السَّبَخَةِ وَ الصَّنِیعَةُ عِنْدَ غَیْرِ أَهْلِهَا.
ترجمه:
انس بن محمد از جعفر بن محمد (ع) از پدرانش روایت کرده که در وصیت پیامبر (ص) به امام علی (ع) فرمودند: «ای علی! چهار چیز بیهوده از بین میروند: خوردن درحال سیری، روشن کردن چراغ در شب مهتابی، کاشتن در زمین شورهزار، و نیکی کردن به کسی که(ظرفیت) شایستگی ندارد.»
30448- 5- (3)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ تَمِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ تَمِیمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیٍّ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ بْنِ صَالِحٍ الْهَرَوِیِّ عَنِ الرِّضَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ کَانَ ع خَفِیفَ الْأَکْلِ خَفِیفَ (4)الطَّعْمِ.
ترجمه:
عبدالسلام بن صالح هروی از امام رضا (ع) نقل کرده که در حدیثی فرمودند: «ایشان کمخور و کمطعم بودند.»
30449- 6- (5)وَ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْعَطَّارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: قُلْتُ لِلصَّادِقِ ع حَدِیثٌ یُرْوَی عَنْ أَبِیکَ ع أَنَّهُ قَالَ مَا شَبِعَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنْ خُبْزِ بُرٍّ قَطُّ أَ هُوَ صَحِیحٌ فَقَالَ لَا مَا أَکَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص خُبْزَ بُرٍّ قَطُّ وَ لَا شَبِعَ مِنْ خُبْزِ شَعِیرٍ قَطُّ.
ترجمه:
عیص بن قاسم روایت کرده که به امام صادق (ع) گفتم: حدیثی از پدر شما نقل شده که گفته است: «رسول خدا (ص) هرگز از نان گندم سیر نشد.» آیا این حدیث صحیح است؟ ایشان فرمودند: «نه، رسول خدا (ص) هرگز نان گندم نخورد و هرگز از نان جو نیز سیر نشد.»
30450- 7- (6)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ عَنْ عَبْدِ الْحَمِیدِ بْنِ عَوَّاضٍ عَنْ مُوسَی
بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْأَکْلُ عَلَی الشِّبَعِ یُورِثُ الْبَرَصَ.
ترجمه:
عبدالحمید بن عواض از امام کاظم (ع) از پدرش و اجدادش نقل کرده که رسول خدا (ص) فرمودند: «خوردن بر سیری موجب بَرَص (لکهای پوستی) میشود.»
30451- 8- (1)وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ بَکْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَبِیبٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ هُدْبَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُبَارَکِ بْنِ فَضَالَةَ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لِلْحَسَنِ ع أَ لَا أُعَلِّمُکَ أَرْبَعَ خِصَالٍ تَسْتَغْنِی بِهَا عَنِ الطِّبِّ قَالَ بَلَی قَالَ لَا تَجْلِسْ عَلَی الطَّعَامِ إِلَّا وَ أَنْتَ جَائِعٌ وَ لَا تَقُمْ عَنِ الطَّعَامِ إِلَّا وَ أَنْتَ تَشْتَهِیهِ وَ جَوِّدِ الْمَضْغَ وَ إِذَا نِمْتَ فَاعْرِضْ نَفْسَکَ عَلَی الْخَلَاءِ فَإِذَا اسْتَعْمَلْتَ هَذَا اسْتَغْنَیْتَ عَنِ الطِّبِّ.
ترجمه:
اصبغ بن نباته روایت کرده که امیرالمؤمنین (ع) به امام حسن (ع) فرمودند: «آیا چهار ویژگی را که با رعایت آنها از نیاز به پزشک بینیاز میشوی، به تو بیاموزم؟» امام حسن (ع) پاسخ دادند: «بله.» امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: «بر سفره غذا ننشین مگر زمانی که گرسنه باشی، و از غذا خوردن برنخیز مگر زمانی که هنوز اشتها داری. خوب بجو، و پیش از خواب نیاز خود را (بارفتن به دستشوی )برطرف کن. اگر اینها را رعایت کنی، از نیاز به پزشک بینیاز خواهی شد.»
30452- 9- (2)الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ الصَّلْتِ عَنِ ابْنِ عُقْدَةَ عَنْ عَبَّادٍ عَنْ عَمِّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُوسَی الْجُهَنِیِّ عَنْ زَیْدِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ (3)عَنْ سَلْمَانَ الْفَارِسِیِّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ: إِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ شِبَعاً فِی الدُّنْیَا أَکْثَرُهُمْ جُوعاً فِی الْآخِرَةِ یَا سَلْمَانُ إِنَّمَا الدُّنْیَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَ جَنَّةُ الْکَافِرِ.
ترجمه:
سلمان فارسی از رسول خدا (ص) نقل کرده که فرمودند: «بیگمان کسانی که در دنیا بیشتر سیر میشوند، در آخرت بیشتر گرسنه خواهند بود. ای سلمان! همانا دنیا زندان مؤمن و بهشت کافر است.»
30453- 10- (4)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ رَفَعَهُ قَالَ: قَامَ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ خَطِیباً فَقَالَ یَا بَنِی إِسْرَائِیلَ لَا تَأْکُلُوا حَتَّی تَجُوعُوا وَ إِذَا جُعْتُمْ فَکُلُوا وَ لَا تَشْبَعُوا فَإِنَّکُمْ إِذَا شَبِعْتُمْ
غَلُظَتْ رِقَابُکُمْ وَ سَمِنَتْ جُنُوبُکُمْ وَ نَسِیتُمْ رَبَّکُمْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
ترجمه:
احمد بن ابی عبدالله البرقی در کتاب «المحاسن» از علی بن حدید نقل کرده که عیسی بن مریم (ع) به عنوان خطیب برخاست و فرمود: «ای بنیاسرائیل! تا گرسنه نشدهاید، غذا نخورید و هنگامی که گرسنه شدید، غذا بخورید اما سیر نشوید. زیرا اگر سیر شوید، گردنهایتان سخت، پهلوهایتان چاق، و یاد خدا را فراموش خواهید کرد.»
(3)3 بَابُ کَرَاهَةِ الْجُشَاءِ وَ رَفْعِهِ إِلَی السَّمَاءِ وَ اسْتِحْبَابِ حَمْدِ اللَّهِ عِنْدَهُ
ترجمه:
باب کراهت آروغ زدن و بلند کردن آن به سمت آسمان، و استحباب حمد خدا هنگام آن
14- 30454- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَبُو ذَرٍّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَطْوَلُکُمْ جُشَاءً (5)فِی الدُّنْیَا أَطْوَلُکُمْ جُوعاً یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
ترجمه:
سکونی از امام صادق (ع) نقل کرده که ابو ذر (رض) گفت: رسول خدا (ص) فرمودند: «کسانی که در دنیا بیشتر آروغ میزنند، در روز قیامت بیشتر گرسنه خواهند بود.»
30455- 2- (6)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا تَجَشَّأْتُمْ فَلَا تَرْفَعُوا جُشَاءَکُمْ (إِلَی السَّمَاءِ) (7).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (8)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ
1) تقدم فی الحدیث 6 من الباب 29 من أبواب أحکام الملابس و فی الحدیث 2 من الباب 12 من أبواب أحکام المساکن، و فی الحدیث 7 من الباب 40 من أبواب التعقیب. و فی الحدیث 3 من الباب 82 من أبواب أحکام العشرة، و فی الباب 1 من هذه الأبواب.
2) یأتی فی الباب 3 و فی الحدیث 2 من الباب 4 من هذه الأبواب و فی الحدیث 15 من الباب 10 من أبواب الأطعمة المباحة.
3) الباب 3 فیه 4 أحادیث.
4) الکافی 6- 269- 5، و التهذیب 9- 92- 395، و المحاسن- 447- 345.
5) الجشاء- تنفس المعدة." القاموس المحیط 1- 10".
6) الکافی 6- 269- 6.
7) لیس فی المصدر.
8) التهذیب 9- 92- 396.
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ مِثْلَهُ (1)وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
و به همین اسناد، از امام صادق (ع) نقل شده که رسول خدا (ص) فرمودند: «هنگامی که آروغ میزنید، آن را به سوی آسمان بلند نکنید.»
30456- 3- (2)قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ ص رَجُلًا یَتَجَشَّأُ فَقَالَ یَا عَبْدَ اللَّهِ أَقْصِرْ مِنْ جُشَائِکَ فَإِنَّ أَطْوَلَ النَّاسِ جُوعاً یَوْمَ الْقِیَامَةِ- أَکْثَرُهُمْ شِبَعاً فِی الدُّنْیَا.
ترجمه:
و در حدیث دیگری از امام صادق (ع) نقل شده که رسول خدا (ص) مردی را شنید که آروغ میزد، پس فرمودند: «ای بنده خدا، از آروغ زدن خود بکاه، زیرا گرسنهترین مردم در روز قیامت، کسانی هستند که در دنیا بیش از حد سیر بودهاند.»
30457- 4- (3)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا تَجَشَّأَ أَحَدُکُمْ فَلَا یَرْفَعْ جُشَاءَهُ إِلَی السَّمَاءِ وَ لَا إِذَا بَزَقَ وَ الْجُشَاءُ نِعْمَةٌ مِنَ اللَّهِ فَإِذَا تَجَشَّأَ أَحَدُکُمْ فَلْیَحْمَدِ اللَّهَ (عَلَیْهَا) (4).
ترجمه:
مسعده بن صدقه از جعفر بن محمد (ع) از پدرش نقل کرده که رسول خدا (ص) فرمودند: «هنگامی که یکی از شما آروغ میزند، آن را به سمت آسمان بلند نکند و همچنین هنگام بزاق انداختن نیز چنین نکند. آروغ نعمتی از جانب خداوند است، پس هرگاه کسی آروغ زد، باید خدا را بر آن شکر کند.»
30458- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُلُّ دَاءٍ مِنَ التُّخَمَةِ إِلَّا (7)الْحُمَّی فَإِنَّهَا تَرِدُ وُرُوداً.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
ابن سنان از کسی که آن را نقل کرده، روایت کرده که امام صادق (ع) فرمودند: «هر بیماری از پرخوری ناشی میشود، مگر تب که خود به صورت ناگهانی وارد میشود.»
30459- 2- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَا مِنْ شَیْءٍ أَبْغَضَ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ بَطْنٍ مَمْلُوءٍ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ اللُّؤْلُؤِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ (3)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
ترجمه:
ابو الجارود از امام باقر (ع) نقل کرده که فرمودند: «هیچ چیز نزد خداوند عز و جل منفورتر از شکم پر نیست.»
(5)5 بَابُ أَنَّ مَنْ دُعِیَ إِلَی طَعَامٍ لَمْ یَجُزْ لَهُ أَنْ یَسْتَتْبِعَ وَلَدَهُ
ترجمه:
باب اینکه کسی که به غذا دعوت شده، جایز نیست که فرزندش را همراه خود ببرد
30460- 1- (6)وَلَدَهُ فَإِنَّهُ إِنْ فَعَلَ أَکَلَ حَرَاماً وَ دَخَلَ غَاصِباً.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ رَوَاهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص (7)وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (8)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
ترجمه:
و اگر فرزندش را همراه خود ببرد، پس اگر چنین کند، غذای حرام خواهد خورد و به عنوان غاصب وارد خواهد شد.
(3)6 بَابُ کَرَاهَةِ الْأَکْلِ مُتَّکِئاً وَ مُنْبَطِحاً وَ عَدَمِ تَحْرِیمِهِ وَ کَرَاهَةِ التَّشَبُّهِ بِالْمُلُوکِ وَ جَوَازِ الْإِقْعَاءِ (4)
ترجمه:
باب کراهت غذا خوردن در حال تکیه دادن و خوابیده، و عدم حرمت آن، و کراهت تشبه به پادشاهان، و جواز نشستن به حالت اقعاء.(باسنها روی زمین وگف پاها روی زمین وچسبیده به باسنها باشد )
30461- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا أَکَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص مُتَّکِئاً مُنْذُ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَی أَنْ قَبَضَهُ تَوَاضُعاً لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الْحَدِیثَ.
ترجمه:
معاویة بن وهب از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «رسول خدا (ص) از زمانی که خداوند او را مبعوث کرد تا زمانی که رحلت نمود، هرگز در حال تکیه دادن غذا نخورد، و این کار را از روی تواضع در برابر خداوند عز و جل انجام میداد.»
30462- 2- (6)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ (مُعَلًّی أَبِی عُثْمَانَ) (7)عَنِ الْمُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا أَکَلَ نَبِیُّ اللَّهِ ص وَ هُوَ مُتَّکِئٌ مُنْذُ بَعَثَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ کَانَ یَکْرَهُ أَنْ یَتَشَبَّهَ بِالْمُلُوکِ وَ نَحْنُ لَا نَسْتَطِیعُ أَنْ نَفْعَلَ.
ترجمه:
مُعَلَّی بن خُنَیس روایت کرده که امام صادق (ع) فرمودند: «پیامبر خدا (ص) از زمانی که خداوند او را مبعوث کرد، هرگز در حال تکیه دادن غذا نخورد. زیرا از تشبه به پادشاهان کراهت داشت، و ما نیز نمیتوانیم چنین کنیم.»
30463- 3- (8)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ (عَنِ الْحَلَبِیِّ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی شُعْبَةَ (9)
أَنَّهُ رَأَی) (10)أَبَا عَبْدِ اللَّهِ
1) تقدم فی الباب 63 من أبواب الأطعمة المحرمة.
2) یأتی فی الحدیث 4 من الباب 1 من أبواب الغصب.
3) الباب 6 فیه 11 حدیثا.
4) الاقعاء- أن یضع ألیتیه علی عقبیه فی القعود،" الصحاح 6- 2465".
5) الکافی 8- 164- 175، و المحاسن- 457- 391.
6) الکافی 6- 272- 8، و المحاسن- 458- 396.
7) فی الکافی و المحاسن- معلی بن عثمان، و کلاهما شخص واحد کما ورد فی کتب الرجال.
8) الکافی 6- 272- 9، و المحاسن- 458- 395، أورد صدره فی الحدیث 1 و 3 من الباب 9 من هذه الأبواب.
9) فی المحاسن- شعیب (هامش المخطوط).
10) فی الکافی- عن الحلبیّ بن أبی شعبة، قال- أخبرنی ابن أبی أیوب أن. و فی التهذیب- عن الحلبیّ، عن ابن أبی شعبة، قال أبی- أنه رأی.
ع (1)مُتَرَبِّعاً قَالَ وَ رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَأْکُلُ مُتَّکِئاً قَالَ وَ قَالَ مَا أَکَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ هُوَ مُتَّکِئٌ قَطُّ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
حلبی بن علی بن ابی شُعْبَة روایت کرده که دید ابو عبدالله (ع) چهارزانو نشسته بود، سپس گفت: «دیدم ابو عبدالله (ع) در حال تکیه دادن غذا میخورد.» سپس ایشان فرمودند: «رسول خدا (ص) هرگز در حال تکیه دادن غذا نخورد.»
30464- 4- (3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَأْکُلُ مُتَّکِئاً قَالَ لَا وَ لَا مُنْبَطِحاً.
ترجمه:
سماعة روایت کرده که به امام صادق (ع) گفتم: درباره مردی که در حال تکیه دادن غذا میخورد، چه میفرمایید؟ ایشان فرمودند: «نه، و نه به حالت خوابیده.»
30465- 5- (4)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ جَمِیعاً عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ سَعِیدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع ذَاتَ یَوْمٍ وَ هُوَ یَأْکُلُ مُتَّکِئاً قَالَ وَ قَدْ کَانَ یَبْلُغُنَا أَنَّ ذَلِکَ یُکْرَهُ فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ إِلَیْهِ فَدَعَانِی إِلَی طَعَامِهِ فَلَمَّا فَرَغَ قَالَ یَا مُحَمَّدُ لَعَلَّکَ تَرَی أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص رَأَتْهُ عَیْنٌ یَأْکُلُ وَ هُوَ مُتَّکِئٌ مُنْذُ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَی أَنْ قَبَضَهُ ثُمَّ رَدَّ عَلَی نَفْسِهِ فَقَالَ لَا وَ اللَّهِ مَا رَأَتْهُ عَیْنٌ یَأْکُلُ وَ هُوَ مُتَّکِئٌ مُنْذُ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَی أَنْ قَبَضَهُ ثُمَّ قَالَ یَا مُحَمَّدُ لَعَلَّکَ تَرَی أَنَّهُ شَبِعَ مِنْ خُبْزِ الْبُرِّ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ (5)مُنْذُ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَی أَنْ قُبِضَ ثُمَّ رَدَّ عَلَی نَفْسِهِ ثُمَّ قَالَ لَا وَ اللَّهِ مَا شَبِعَ مِنْ خُبْزِ الْبُرِّ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ مُتَوَالِیَةٍ مُنْذُ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَی أَنْ
قَبَضَهُ أَمَا إِنِّی لَا أَقُولُ: إِنَّهُ کَانَ لَا یَجِدُ لَقَدْ کَانَ یُجِیزُ الرَّجُلَ الْوَاحِدَ بِالْمِائَةِ مِنَ الْإِبِلِ فَلَوْ أَرَادَ أَنْ یَأْکُلَ لَأَکَلَ وَ لَقَدْ أَتَاهُ جَبْرَئِیلُ ع- بِمَفَاتِیحِ خَزَائِنِ الْأَرْضِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ یُخَیِّرُهُ مِنْ غَیْرِ أَنْ (یَنْقُصَ) (1)مِمَّا أَعَدَّهُ اللَّهُ لَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ شَیْئاً فَیَخْتَارُ التَّوَاضُعَ لِلَّهِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ إِنْ کَانَ صَاحِبُکُمْ لَیَجْلِسُ جِلْسَةَ الْعَبْدِ وَ یَأْکُلُ إِکْلَةَ الْعَبْدِ وَ یُطْعِمُ النَّاسَ خُبْزَ الْبُرِّ وَ اللَّحْمَ وَ یَرْجِعُ إِلَی أَهْلِهِ فَیَأْکُلُ الْخُبْزَ وَ الزَّیْتَ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْقَزْوِینِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ وَهْبَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ زَکَرِیَّا عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
محمد بن مسلم روایت کرده که روزی بر امام باقر (ع) وارد شدم، در حالی که ایشان تکیه داده بودند و غذا میخوردند. پیشتر شنیده بودم که چنین کاری مکروه است، پس به ایشان نگاه کردم. امام مرا به خوردن غذا دعوت کردند و بعد از فراغت از غذا فرمودند: «ای محمد! شاید تصور میکنی که چشم کسی پیامبر خدا (ص) را در حال غذا خوردن و تکیه دادن دیده است، از زمانی که خداوند او را مبعوث کرد تا زمانی که رحلت نمود؟» سپس امام باقر (ع) خودشان پاسخ دادند: «نه، به خدا قسم، هرگز چشمی پیامبر (ص) را ندید که در حال تکیه دادن غذا بخورند، از زمانی که مبعوث شدند تا زمانی که رحلت نمودند.»
سپس فرمودند: «ای محمد! شاید تصور میکنی که پیامبر (ص) سه روز متوالی از نان گندم سیر شدند، از زمانی که خداوند او را مبعوث کرد تا زمانی که رحلت نمود؟» و دوباره خودشان پاسخ دادند: «نه، به خدا قسم، پیامبر (ص) هرگز سه روز متوالی از نان گندم سیر نشدند، از زمانی که مبعوث شدند تا زمانی که رحلت نمودند.»
امام باقر (ع) ادامه دادند: «اما من نمیگویم که ایشان چیزی برای خوردن نداشتند؛ بلکه ایشان گاهی به یک نفر صد شتر میبخشیدند، پس اگر میخواستند، میتوانستند غذا بخورند. حتی جبرئیل (ع) سه بار نزد پیامبر (ص) آمد و کلیدهای خزائن زمین را به ایشان عرضه کرد، بدون آنکه چیزی از نعمتهای قیامت ایشان کم شود، اما پیامبر (ص) تواضع را برگزیدند.»
در ادامه فرمودند: «همانا پیامبر شما (ص) مانند بندگان مینشستند، مانند بندگان غذا میخوردند، مردم را از نان گندم و گوشت اطعام میکردند، اما خود به خانه بازمیگشتند و نان و روغن میخوردند.»**
30466- 6- (3)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ قَالَ: سَأَلَ بَشِیرٌ الدَّهَّانُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا حَاضِرٌ فَقَالَ هَلْ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَأْکُلُ مُتَّکِئاً عَلَی یَمِینِهِ وَ عَلَی یَسَارِهِ فَقَالَ مَا أَکَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص مُتَّکِئاً عَلَی یَمِینِهِ وَ لَا عَلَی شِمَالِهِ وَ لَکِنْ کَانَ یَجْلِسُ جِلْسَةَ الْعَبْدِ قُلْتُ وَ لِمَ ذَاکَ قَالَ تَوَاضُعاً لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.
ترجمه:
ابو خدیجه روایت کرده که بشیر دهّان در حالی که من حاضر بودم، از امام صادق (ع) پرسید: «آیا رسول خدا (ص) در حال تکیه دادن به سمت راست یا چپ غذا میخوردند؟» امام صادق (ع) فرمودند: «رسول خدا (ص) هرگز به سمت راست یا چپ تکیه نمیدادند، بلکه مانند یک بنده مینشستند.» پرسیدم: «چرا؟» ایشان فرمودند: «به خاطر تواضع در برابر خداوند عز و جل.»
30467- 7- (4)وَ عَنْهُ عَنِ الْمُعَلَّی عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا أَکَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص مُتَّکِئاً مُنْذُ بَعَثَهُ اللَّهُ حَتَّی قُبِضَ کَانَ یَأْکُلُ إِکْلَةَ الْعَبْدِ وَ یَجْلِسُ جِلْسَةَ الْعَبْدِ قُلْتُ وَ لِمَ قَالَ تَوَاضُعاً لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.
وَ رَوَی الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ الْحَدِیثَ الْأَوَّلَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ
عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع نَحْوَهُ وَ زَادَ إِنَّهُ رَآهُ یَأْکُلُ وَ هُوَ مُتَّکِئٌ.
وَ الثَّانِیَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ الثَّالِثَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ الرَّابِعَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی وَ السَّادِسَ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ وَ السَّابِعَ عَنِ الْوَشَّاءِ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
زید شحّام از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «رسول خدا (ص) از زمانی که خداوند او را مبعوث کرد تا زمانی که رحلت نمود، هرگز در حال تکیه دادن غذا نخورد. ایشان همچون یک بنده غذا میخوردند و مانند یک بنده مینشستند.» پرسیدم: «چرا؟» ایشان فرمودند: «از روی تواضع در برابر خداوند عز و جل.»
30468- 8- (2)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَیْفٍ عَنْ أَخِیهِ عَلِیٍّ (3)عَنْ أَبِیهِ عَنْ کُلَیْبٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَا أَکَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص مُتَّکِئاً قَطُّ وَ لَا نَحْنُ.
ترجمه:
کُلیب روایت کرده که شنیدم امام صادق (ع) فرمودند: «رسول خدا (ص) هرگز در حال تکیه دادن غذا نخورد، و ما نیز چنین نمیکنیم.»
30469- 9- (4)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَأْکُلُ مُتَّکِئاً قَالَ لَا وَ لَا مُنْبَطِحاً عَلَی بَطْنِهِ.
وَ قَدْ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی جَوَازِ الْأَکْلِ مُقْعِیاً فِی أَحَادِیثِ السُّجُودِ (5).
ترجمه:
ابو بصیر از امام صادق (ع) روایت کرده که پرسیدم: «درباره مردی که در حال تکیه دادن غذا میخورد، چه میفرمایید؟» ایشان فرمودند: «نه، و نه در حال خوابیده بر شکم خود.»
و پیشتر آنچه دلالت بر جواز خوردن در حالت "اقعاء" دارد، در احادیث مربوط به سجده ذکر شده است.
30470- 10- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِی شُعْبَةَ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَأْکُلُ مُتَّکِئاً ثُمَّ ذَکَرَ رَسُولَ اللَّهِ ص فَقَالَ مَا أَکَلَ مُتَّکِئاً حَتَّی مَاتَ.
ترجمه:
عمر بن ابی شُعبه روایت کرده که دیدم ابو عبدالله (ع) در حال تکیه دادن غذا میخورد، سپس ایشان یاد رسول خدا (ص) کردند و فرمودند: «رسول خدا (ص) هرگز در حال تکیه دادن غذا نخورد تا زمانی که رحلت کرد.»
30471- 11- (7)الْحُسَیْنُ بْنُ سَعِیدٍ فِی کِتَابِ الزُّهْدِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ
عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَأْکُلُ مُتَّکِئاً.
ثُمَّ ذَکَرَ مِثْلَهُ أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
ترجمه:
حماد بن عیسی روایت کرده که دیدم ابو عبدالله (ع) در حال تکیه دادن غذا میخوردند
(2)7 بَابُ عَدَمِ کَرَاهَةِ وَضْعِ الْیَدِ عَلَی الْأَرْضِ وَقْتَ الْأَکْلِ وَ اسْتِحْبَابِ خَلْعِ النَّعْلِ عِنْدَهُ
ترجمه:
باب عدم کراهت قرار دادن دست بر زمین هنگام غذا خوردن و استحباب درآوردن کفش در آن هنگام
30472- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی إِسْمَاعِیلَ الْبَصْرِیِّ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: کَانَ عَبَّادٌ الْبَصْرِیُّ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یَأْکُلُ فَوَضَعَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَدَهُ عَلَی الْأَرْضِ فَقَالَ لَهُ عَبَّادٌ- أَصْلَحَکَ اللَّهُ أَ مَا تَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص نَهَی عَنْ ذَا فَرَفَعَ یَدَهُ فَأَکَلَ ثُمَّ أَعَادَهَا أَیْضاً فَقَالَ لَهُ أَیْضاً فَرَفَعَهَا ثُمَّ أَکَلَ فَأَعَادَهَا فَقَالَ لَهُ عَبَّادٌ أَیْضاً فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا وَ اللَّهِ مَا نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ هَذَا قَطُّ.
ترجمه:
فضیل بن یسار روایت کرده که عباد بصری در حضور امام صادق (ع) بود و هنگام خوردن غذا، امام (ع) دست خود را بر زمین گذاشتند. عباد به ایشان گفت: «خداوند شما را اصلاح کند، آیا نمیدانید که رسول خدا (ص) از این کار نهی کردهاند؟» امام صادق (ع) دست خود را بالا آوردند و سپس دوباره هنگام غذا خوردن آن را بر زمین گذاشتند. عباد بار دیگر تذکر داد، پس امام دست خود را بلند کردند. سپس هنگامی که امام دوباره دستشان را بر زمین گذاشتند، عباد دوباره اعتراض کرد. در نهایت، امام صادق (ع) فرمودند: «نه، به خدا قسم، رسول خدا (ص) هرگز از این کار نهی نکردهاند.»
30473- 2- (4)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ (مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ) (5)عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی هَاشِمٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَانَ یَجْلِسُ جِلْسَةَ الْعَبْدِ وَ یَضَعُ یَدَهُ عَلَی الْأَرْضِ الْحَدِیثَ.
ترجمه:
ابو خدیجه از امام صادق (ع) نقل کرده که ایشان مانند بندهای مینشستند و دست خود را بر زمین میگذاشتند.
30474- 3- (1)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ (عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ رَجُلٍ) (2)عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَکَلْتَ فَاعْتَمِدْ عَلَی یَسَارِکَ.
ترجمه:
عبدالله بن قاسم جعفری از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «هنگامی که غذا میخوری، بر سمت چپ خود تکیه کن.»
30475- 4- (3)وَ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: رَآنِی عَبَّادُ بْنُ کَثِیرٍ الْبَصْرِیُّ وَ أَنَا مُعْتَمِدٌ یَدِی عَلَی الْأَرْضِ فَرَفَعَهَا فَأَعَدْتُهَا فَقَالَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ- إِنَّ هَذَا لَمَکْرُوهٌ فَقُلْتُ لَا وَ اللَّهِ مَا هُوَ بِمَکْرُوهٍ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4)وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی الْحُکْمِ الثَّانِی فِی الْمَلَابِسِ (5).
ترجمه:
عبدالرحمن بن حجاج از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «عباد بن کثیر بصری مرا دید در حالی که دستم را بر زمین گذاشته بودم، پس دستم را بلند کرد. اما من دوباره آن را بر زمین گذاشتم. عباد گفت: "ای ابا عبدالله، این کار مکروه است." من پاسخ دادم: "نه، به خدا قسم، این کار مکروه نیست."
(6)8 بَابُ أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ لِلْإِنْسَانِ أَنْ یَأْکُلَ أَکْلَ الْعَبْدِ وَ یَجْلِسَ جُلُوسَ الْعَبْدِ وَ یَأْکُلَ عَلَی الْحَضِیضِ (7)وَ یَنَامَ عَلَیْهِ
ترجمه:
باب استحباب آنکه انسان مانند بنده غذا بخورد، مانند بنده بنشیند، بر زمین غذا بخورد و بر آن بخوابد
30476- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص
یَأْکُلُ أَکْلَ الْعَبْدِ وَ یَجْلِسُ جِلْسَةَ الْعَبْدِ وَ یَعْلَمُ أَنَّهُ عَبْدٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
هارون بن خارجة از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «رسول خدا (ص) همچون بنده غذا میخورد، همچون بنده مینشست و میدانست که بنده خدا است.»
30477- 2- (2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَسَنِ الصَّیْقَلِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَرَّتِ امْرَأَةٌ بَذِیَّةٌ بِرَسُولِ اللَّهِ ص- وَ هُوَ یَأْکُلُ وَ هُوَ جَالِسٌ عَلَی الْحَضِیضِ فَقَالَتْ یَا مُحَمَّدُ إِنَّکَ تَأْکُلُ أَکْلَ الْعَبْدِ وَ تَجْلِسُ جُلُوسَهُ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ ص (3)وَ أَیُّ عَبْدٍ أَعْبَدُ مِنِّی الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الْحُسَیْنُ بْنُ سَعِیدٍ فِی کِتَابِ الزُّهْدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
حسن صیقل روایت کرده که شنیدم امام صادق (ع) فرمودند: «زنی جسور از کنار رسول خدا (ص) گذشت، در حالی که ایشان بر زمین نشسته و غذا میخوردند. آن زن گفت: "ای محمد! تو مانند یک بنده غذا میخوری و همچون یک بنده مینشینی." رسول خدا (ص) در پاسخ فرمودند: "و کدام بندهای بندگیاش از من بیشتر است؟"
30478- 3- (5)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَأْکُلُ أَکْلَ الْعَبْدِ وَ یَجْلِسُ جِلْسَةَ الْعَبْدِ وَ کَانَ (6)یَأْکُلُ عَلَی الْحَضِیضِ وَ یَنَامُ عَلَی الْحَضِیضِ.
وَ رَوَی الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ الْحَدِیثَ الْأَوَّلَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ
عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ الثَّانِیَ عَنْ صَفْوَانَ وَ الثَّالِثَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
جابر از امام باقر (ع) نقل کرده که فرمودند: «رسول خدا (ص) مانند بنده غذا میخورد، مانند بنده مینشست، بر زمین غذا میخورد و بر زمین میخوابید.»
30479- 4- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنِ الْمُظَفَّرِ بْنِ جَعْفَرٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ هِلَالٍ عَنِ الرِّضَا ع عَنْ آبَائِهِ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: خَمْسٌ لَا أَدَعُهُنَّ حَتَّی الْمَمَاتِ الْأَکْلُ عَلَی الْحَضِیضِ مَعَ الْعَبْدِ وَ رُکُوبِیَ الْحِمَارَ مُؤْکَفاً (3)وَ حَلْبِیَ الْعَنْزَ بِیَدِی وَ لُبْسِیَ الصُّوفَ وَ التَّسْلِیمُ عَلَی الصِّبْیَانِ لِتَکُونَ سُنَّةً مِنْ بَعْدِی.
ترجمه:
عباس بن هلال از امام رضا (ع) نقل کرده که ایشان از پدرانشان و آنان از پیامبر خدا (ص) نقل کردند که فرمودند: «پنج چیز را تا هنگام مرگ ترک نخواهم کرد:
غذا خوردن بر زمین همراه با بنده،
سوار شدن بر الاغ با پالان،
دوشیدن بز با دست خود،
پوشیدن لباس پشمی،
سلام کردن بر کودکان، تا این امور پس از من سنت گردد.»
30480- 5- (4)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ جُمَیْعٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَأْکُلُ بِالْأَرْضِ.
ترجمه:
عمرو بن جُمیع از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «رسول خدا (ص) بر زمین غذا میخوردند
30481- 6- (5)وَ عَنْ (عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ) (6)عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَانَ یَجْلِسُ جِلْسَةَ الْعَبْدِ وَ یَضَعُ یَدَهُ عَلَی الْأَرْضِ وَ یَأْکُلُ بِثَلَاثَةِ أَصَابِعَ وَ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَأْکُلُ هَکَذَا لَیْسَ کَمَا یَفْعَلُ الْجَبَّارُونَ یَأْکُلُ
1) المحاسن 457- 387.
2) عیون أخبار الرضا (علیه السلام) 2- 81- 14، و أورده عن العلل و الأمالی و الخصال فی الحدیث 1 من الباب 35 من أبواب أحکام العشرة.
3) أکاف الحمار- برذعته" القاموس المحیط 3- 118".
4) المحاسن 441- 305.
5) المحاسن- 441- 307، و أورده عن الکافی فی الحدیث 1 من الباب 68 و صدره فی الحدیث 2 من الباب 7 من هذه الأبواب.
6) فی المصدر- محمّد بن علی.
أَحَدُهُمْ بِإِصْبَعَیْهِ.
ترجمه:
ابو خدیجه از امام صادق (ع) نقل کرده که ایشان همچون بندهای مینشستند، دست خود را بر زمین میگذاشتند، و با سه انگشت غذا میخوردند. سپس فرمودند: «همانا رسول خدا (ص) نیز اینگونه غذا میخوردند، نه مانند جبّاران که با دو انگشت غذا میخورند.»
30482- 7- (1)وَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع لِیَجْلِسْ أَحَدُکُمْ عَلَی طَعَامِهِ جِلْسَةَ الْعَبْدِ وَ یَأْکُلُ عَلَی الْأَرْضِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
ترجمه:
ابو بصیر از امام صادق (ع) نقل کرده که ایشان فرمودند: «امیرالمؤمنین علی (ع) فرمودند: یکی از شما هنگامی که غذا میخورد، باید مانند بنده بنشیند و بر زمین غذا بخورد.»
(4)9 بَابُ کَرَاهَةِ وَضْعِ إِحْدَی الرِّجْلَیْنِ عَلَی الْأُخْرَی وَ التَّرَبُّعِ وَقْتَ الْأَکْلِ وَ غَیْرِهِ وَ عَدَمِ تَحْرِیمِهِ
ترجمه:
باب کراهت قرار دادن یکی از پاها روی پای دیگر و چهارزانو نشستن هنگام غذا خوردن و غیر آن، و عدم حرمت این موارد.
30483- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ (الْحَلَبِیِّ بْنِ أَبِی شُعْبَةَ أَنَّهُ رَأَی) (6)أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع متربعا (7)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (8).
ترجمه:
حلبی بن ابی شعبه روایت کرده که دید ابو عبدالله (ع) چهارزانو نشسته بودند
30484- 2- (9)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ
1) المحاسن 442- 309.
2) تقدم فی الحدیث 12 من الباب 20 من أبواب مقدّمة العبادات و فی الحدیث 2 من الباب 35 و فی الحدیث 5 من الباب 75 من أبواب أحکام العشرة و فی الباب 6، و الحدیث 2 من الباب 7 من هذه الأبواب.
3) یأتی فی الحدیث 2 من الباب 9 من هذه الأبواب.
4) الباب 9 فیه 3 أحادیث.
5) الکافی 6- 272- 9، و أورده بتمامه فی الحدیث 3 من الباب 6 من هذه الأبواب.
6) فی الکافی- الحلبیّ بن أبی شعبة قال- أخبرنی ابن أبی أیوب أن ... و فی التهذیب- الحلبیّ، عن ابن أبی شعبة قال- أخبرنی أبی أنّه رأی.
7) فی الکافی زیادة- کان.
8) التهذیب 9- 93- 401.
9) الکافی 6- 272- 10، و المحاسن- 442- 308.
بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِذَا جَلَسَ أَحَدُکُمْ عَلَی الطَّعَامِ فَلْیَجْلِسْ جِلْسَةَ الْعَبْدِ وَ لَا یَضَعَنَّ (1)إِحْدَی رِجْلَیْهِ عَلَی الْأُخْرَی وَ (2)یَتَرَبَّعَ فَإِنَّهَا جِلْسَةٌ یُبْغِضُهَا اللَّهُ وَ یَمْقُتُ صَاحِبَهَا.
ترجمه:
ابو بصیر از امام صادق (ع) نقل کرده که ایشان فرمودند: «امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: هنگامی که کسی برای غذا خوردن مینشیند، باید مانند بنده بنشیند و نباید یک پای خود را روی دیگری قرار دهد یا چهارزانو بنشیند، زیرا این نوع نشستن مورد نفرت خداوند است و موجب خشم الهی بر صاحب آن میشود.»
30485- 3- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ (عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ) (4)عَنْ أَبِی سَعِیدٍ أَنَّهُ رَأَی أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَأْکُلُ مُتَرَبِّعاً.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ (5)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْعِشْرَةِ (6).
ترجمه:
ابو سعید روایت کرده که دید ابو عبدالله (ع) در حال چهارزانو نشسته و غذا میخوردند
(7)10 بَابُ کَرَاهَةِ الْأَکْلِ وَ الشُّرْبِ وَ التَّنَاوُلِ بِالشِّمَالِ مَعَ عَدَمِ الْعُذْرِ إِلَّا فِی الْعِنَبِ وَ الرُّمَّانِ
ترجمه:
باب کراهت خوردن، نوشیدن، و گرفتن غذا با دست چپ بدون عذر، مگر در مورد انگور و انار
30486- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَأْکُلُ بِشِمَالِهِ وَ یَشْرَبُ بِهَا فَقَالَ لَا یَأْکُلْ بِشِمَالِهِ وَ لَا یَشْرَبْ بِشِمَالِهِ وَ لَا یَتَنَاوَلْ بِهَا شَیْئاً.
ترجمه:
سماعه از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «از ایشان درباره مردی که با دست چپ غذا میخورد و مینوشد پرسیدم، ایشان فرمودند: نباید با دست چپ غذا بخورد، نباید با دست چپ بنوشد و نباید با دست چپ چیزی را بردارد.»
30487- 2- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ جَرَّاحٍ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَرِهَ لِلرَّجُلِ أَنْ یَأْکُلَ بِشِمَالِهِ أَوْ یَشْرَبَ بِهَا أَوْ یَتَنَاوَلَ بِهَا.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَرَّاحٍ الْمَدَائِنِیِّ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
جرّاح مدائنی از امام صادق (ع) نقل کرده که ایشان کراهت داشتند از اینکه مردی با دست چپ غذا بخورد، یا با دست چپ بنوشد، یا با دست چپ چیزی را بردارد.
30488- 3- (3)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَأْکُلْ بِالْیُسْرَی وَ أَنْتَ تَسْتَطِیعُ.
وَ رَوَی الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ (4)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ وَ رَوَی الْأَوَّلَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (5)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ وَ ذَکَرَ الَّذِی قَبْلَهُ وَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی وَ ذَکَرَ الْأَوَّلَ وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
ابو بصیر از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «با دست چپ غذا نخور در حالی که توانایی استفاده از دست راست را داری.»
30489- 4- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: أَکَلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع بِیَسَارِهِ وَ تَنَاوَلَ بِهَا.
ترجمه:
حماد بن عثمان روایت کرده که ابو عبدالله (ع) با دست چپ غذا خوردند و با آن چیزی برداشتند
30490- 5- (2)وَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: شَیْئَانِ یُؤْکَلَانِ بِالْیَدَیْنِ جَمِیعاً الْعِنَبُ وَ الرُّمَّانُ.
ترجمه:
ابو أیوب از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «دو چیز هستند که با هر دو دست خورده میشوند: انگور و انار.»
30491- 6- (3)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ (مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ الْمِیثَمِیِّ) (4)عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَرَنْدَسِ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع بِمِنًی- وَ عَلَیْهِ نُقْبَةٌ (5)وَ رِدَاءٌ وَ هُوَ مُتَّکِئٌ عَلَی جَوَالِیقَ (6)سُودٍ عَلَی یَمِینِهِ فَأَتَاهُ غُلَامٌ أَسْوَدُ بِصُحُفٍ (7)فِیهَا رُطَبٌ فَجَعَلَ یَتَنَاوَلُ بِیَسَارِهِ فَیَأْکُلُ وَ هُوَ مُتَّکِئٌ عَلَی یَمِینِهِ فَحَدَّثْتُ بِذَلِکَ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِنَا فَقَالَ حَدَّثَنِی سُلَیْمَانُ بْنُ خَالِدٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ صَاحِبُ هَذَا الْأَمْرِ کِلْتَا یَدَیْهِ یَمِینٌ.
ترجمه:
حسین بن ابی العرندس روایت کرده که دیدم امام موسی کاظم (ع) در منا بودند، در حالی که لباسی ساده و رداء بر تن داشتند و بر کیسههای سیاه تکیه کرده بودند. سپس غلامی سیاهپوست نزد ایشان آمد و ظرفهایی از خرما برایشان آورد. امام با دست چپ خرما را برمیداشتند و میخوردند، در حالی که بر دست راستشان تکیه داده بودند. من این را برای یکی از یارانمان نقل کردم، او گفت: «سلیمان بن خالد برایم روایت کرد که شنید از امام صادق (ع) که فرمودند: "صاحب این امر، هر دو دستش راست است."»
30492- 7- (8)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: وَ نَهَی أَنْ یَأْکُلَ الْإِنْسَانُ بِشِمَالِهِ وَ أَنْ یَأْکُلَ وَ هُوَ مُتَّکِئٌ.
ترجمه:
حسین بن زید از امام صادق (ع) نقل کرده که ایشان از پدرانشان از پیامبر خدا (ص) روایت کردند که در حدیث المناهی فرمودند: «نهی شد از اینکه انسان با دست چپ غذا بخورد و اینکه در حال تکیه دادن غذا بخورد.»
1) المحاسن- 456- 384.
2) المحاسن- 556- 914.
3) قرب الإسناد- 128.
4) فی المصدر- محمّد بن الحسین بن أحمد بن الحسن المیثمی.
5) النقبة- ثوب کالازار" الصحاح 1- 227".
6) الجوالیق- جمع جوالق و هو وعاء. معرب. (الصحاح 4- 1454).
7) الصحفة- اناء. (الصحاح 4- 1384).
8) الفقیه 4- 3- 4968،.
9) و یأتی ما یدلّ علیه فی الباب 25 من أبواب الأشربة المباحة.
(1)11 بَابُ کَرَاهَةِ الْأَکْلِ مَاشِیاً إِلَّا مَعَ الضَّرُورَةِ وَ عَدَمِ تَحْرِیمِهِ
ترجمه:
باب کراهت خوردن در حال راه رفتن مگر در صورت ضرورت، و عدم تحریم آن
30493- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَأْکُلْ وَ أَنْتَ تَمْشِی إِلَّا أَنْ تُضْطَرَّ إِلَی ذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
عبدالله بن سنان از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «در حال راه رفتن غذا نخور، مگر آنکه ناچار باشی.»
30494- 2- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ ص قَبْلَ الْغَدَاةِ وَ مَعَهُ کِسْرَةٌ قَدْ غَمَسَهَا فِی اللَّبَنِ وَ هُوَ یَأْکُلُ وَ یَمْشِی وَ بِلَالٌ یُقِیمُ الصَّلَاةَ فَصَلَّی بِالنَّاسِ.
ترجمه:
سکونی از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «رسول خدا (ص) پیش از نماز صبح بیرون آمدند، در حالی که تکه نانی داشتند که آن را در شیر فرو برده بودند و در حال راه رفتن میخوردند. در همان زمان، بلال اذان میگفت و نماز را اقامه کرد، سپس پیامبر (ص) با مردم نماز خواندند.»
30495- 3- (5)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعَرْزَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا بَأْسَ أَنْ یَأْکُلَ الرَّجُلُ وَ هُوَ یَمْشِی کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَفْعَلُ ذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (6)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ مِثْلَهُ (1)وَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ وَ ذَکَرَ الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
عبدالرحمن العرزمی از امام صادق (ع) نقل کرده که ایشان فرمودند: «امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: ایرادی ندارد که مرد در حال راه رفتن غذا بخورد، زیرا رسول خدا (ص) نیز چنین میکردند.»
30496- 4- (2)وَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنِ ابْنِ أُخْتِ الْأَوْزَاعِیِّ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ الْیَسَعِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ یَأْکُلَ الرَّجُلُ وَ هُوَ یَمْشِی.
ترجمه:
مسعده بن یسع از امام صادق (ع) نقل کرده که ایشان از پدرانشان از امیرالمؤمنین علی (ع) روایت کردند که فرمودند: «هیچ ایرادی ندارد که مرد در حال راه رفتن غذا بخورد.»
(3)12 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاجْتِمَاعِ عَلَی أَکْلِ الطَّعَامِ وَ أَکْلِ الرَّجُلِ مَعَ عِیَالِهِ وَ حُکْمِ الْأَکْلِ مَعَ الْأُمِ
ترجمه:
باب استحباب گردهمایی برای خوردن غذا، و خوردن مرد همراه با خانوادهاش، و حکم خوردن غذا با مادر.
30497- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص طَعَامُ الْوَاحِدِ یَکْفِی الِاثْنَیْنِ وَ طَعَامُ الِاثْنَیْنِ یَکْفِی الثَّلَاثَةَ وَ طَعَامُ الثَّلَاثَةِ یَکْفِی الْأَرْبَعَةَ.
ترجمه:
غیاث بن ابراهیم از امام صادق (ع) نقل کرده که ایشان فرمودند: «رسول خدا (ص) فرمودند: غذای یک نفر برای دو نفر کافی است، غذای دو نفر برای سه نفر کافی است، و غذای سه نفر برای چهار نفر کافی است.»
30498- 2- (5)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الطَّعَامُ إِذَا جَمَعَ ثَلَاثَ (6)خِصَالٍ فَقَدْ تَمَّ إِذَا کَانَ مِنْ حَلَالٍ وَ کَثُرَتِ الْأَیْدِی عَلَیْهِ وَ سُمِّیَ فِی أَوَّلِهِ وَ حُمِدَ اللَّهُ فِی آخِرِهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ (1)وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُسْلِمٍ السَّکُونِیِّ (2)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ (3)
وَ رَوَاهُ أَیْضاً عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (4)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثٍ مِثْلَهُ.
ترجمه:
سکونی از امام صادق (ع) نقل کرده که ایشان فرمودند: «رسول خدا (ص) فرمودند: غذا زمانی کامل میشود که سه ویژگی داشته باشد:
از حلال باشد،
دستهای بسیاری بر آن قرار گیرد (یعنی در جمع مصرف شود)،
در آغاز نام خدا بر آن برده شود و در پایان حمد خداوند گفته شود.»
30499- 3- (5)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ شَمُّونٍ عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ مِسْمَعٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا مِنْ رَجُلٍ یَجْمَعُ عِیَالَهُ وَ یَضَعُ (مَائِدَتَهُ فَیُسَمُّونَ) (6)فِی أَوَّلِ طَعَامِهِمْ وَ یَحْمَدُونَ فِی آخِرِهِ فَتُرْفَعُ الْمَائِدَةُ حَتَّی یُغْفَرَ لَهُمْ.
ترجمه:
مسْمَع از امام صادق (ع) نقل کرده که ایشان فرمودند: «رسول خدا (ص) فرمودند: هیچ مردی نیست که خانوادهاش را گرد آورد و سفرهای بگستراند، و در آغاز غذا نام خدا را ذکر کنند و در پایان حمد او را به جا آورند، مگر آنکه سفره برداشته شود در حالی که گناهانشان آمرزیده شده است.»
30500- 4- (7)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ أَطْعَمَ عَشَرَةً مِنَ الْمُسْلِمِینَ أَوْجَبَ اللَّهُ لَهُ الْجَنَّةَ.
ترجمه:
حسین بن علی روایت کرده که شنید از امام صادق (ع) که فرمودند: «کسی که ده نفر از مسلمانان را اطعام کند، خداوند بهشت را برای او واجب میکند.»
30501- 5- (8)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِبْعِیٍّ عَنْ أَبِی
عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَأَنْ آخُذَ خَمْسَةَ دَرَاهِمَ ثُمَّ أَخْرُجَ إِلَی سُوقِکُمْ هَذِهِ فَأَشْتَرِیَ طَعَاماً ثُمَّ أَجْمَعَ عَلَیْهِ نَفَراً مِنَ الْمُسْلِمِینَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُعْتِقَ نَسَمَةً.
ترجمه:
ربعی از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «اگر پنج درهم داشته باشم و به بازار شما بروم و با آن غذا بخرم، سپس گروهی از مسلمانان را بر آن گرد آورم، این کار نزد من محبوبتر از آن است که یک نفر را آزاد کنم.»
30502- 6- (1)الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مَوَالِیدِ الصَّادِقِینَ قَالَ: کَانَ النَّبِیُّ ص یَأْکُلُ کُلَّ الْأَصْنَافِ مِنَ الطَّعَامِ وَ کَانَ یَأْکُلُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَهُ مَعَ أَهْلِهِ وَ خَدَمِهِ إِذَا أَکَلُوا وَ مَعَ مَنْ یَدْعُوهُ مِنَ الْمُسْلِمِینَ عَلَی الْأَرْضِ وَ عَلَی مَا أَکَلُوا عَلَیْهِ وَ مَا أَکَلُوا إِلَّا أَنْ یَنْزِلَ بِهِمْ ضَیْفٌ فَیَأْکُلَ مَعَ ضَیْفِهِ.
ترجمه:
حسن بن فضل طبرسی در کتاب «مکارم الأخلاق» به نقل از «موالید الصادقین» آورده است: «پیامبر خدا (ص) از همه انواع غذا میخوردند، و آنچه خداوند برای ایشان حلال کرده بود را همراه با خانواده و خدمتکاران خود میل میکردند، هرگاه آنان غذا میخوردند. همچنین، اگر کسی از مسلمانان ایشان را دعوت میکرد، با آنان بر زمین غذا میخوردند، روی همان سفرهای که آنان غذا میخوردند. و هیچگاه به تنهایی غذا نمیخوردند، مگر آنکه میهمانی بر آنان وارد میشد، که در آن صورت، با میهمان خود غذا میخوردند.»
30503- 7- (2)قَالَ: وَ قِیلَ لِعَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع أَنْتَ أَبَرُّ النَّاسِ بِأُمِّکَ وَ لَا نَرَاکَ تَأْکُلُ مَعَهَا قَالَ أَخَافُ أَنْ تَسْبِقَ یَدِی إِلَی مَا سَبَقَتْ عَیْنُهَا إِلَیْهِ فَأَکُونَ قَدْ عَقَقْتُهَا.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3)وَ تَقَدَّمَ فِی النِّکَاحِ مَا یَدُلُّ عَلَی کَرَاهَةِ دُعَاءِ النِّسَاءِ إِلَی الطَّعَامِ وَ لَعَلَّهُ مَخْصُوصٌ بِغَیْرِ الْعِیَالِ أَوِ الْعِیَالَ مَخْصُوصٌ بِغَیْرِ النِّسَاءِ أَوِ النِّسَاءَ بِالْأَجَانِبِ (4).
ترجمه:
گفته شد به علی بن الحسین (ع): «تو نیکوکارترین فرد نسبت به مادرت هستی، ولی نمیبینیم که با او غذا بخوری.» ایشان فرمودند: «میترسم دستم پیش از آنکه چشم مادرم به غذایی بیفتد، به آن برسد و در نتیجه، نافرمانی و بیاحترامی کرده باشم.»
می گویم :در باب نکاح مطلبی وجود دارد که بر کراهت دعوت زنان به غذا تأکید میکند، و ممکن است این حکم محدود به موارد خاص باشد؛ یا این کراهت فقط شامل غیرخانواده باشد، یا مربوط به دعوت زنان نامحرم باشد، یا اینکه دعوت زنان به غذا مختص به افراد بیگانه باشد.
(5)13 بَابُ کَرَاهَةِ عَزْلِ مَائِدَةٍ لِلسُّودَانِ وَ الْخَدَمِ وَ الْمَوَالِی فِی الْخَلْوَةِ
ترجمه:
باب کراهت جدا کردن سفره برای سیاهپوستان، خدمتکاران، و موالی در خلوت
30504- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ بَلْخٍ قَالَ: کُنْتُ مَعَ الرِّضَا ع فِی سَفَرِهِ إِلَی خُرَاسَانَ فَدَعَا یَوْماً بِمَائِدَةٍ لَهُ فَجَمَعَ عَلَیْهَا مَوَالِیَهُ مِنَ السُّودَانِ وَ غَیْرِهِمْ فَقُلْتُ لَوْ عَزَلْتَ لِهَؤُلَاءِ مَائِدَةً فَقَالَ مَهْ إِنَّ اللَّهَ (1)تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَاحِدٌ وَ الْأُمَّ وَاحِدَةٌ وَ الْأَبَ وَاحِدٌ وَ الْجَزَاءَ بِالْأَعْمَالِ.
ترجمه:
عبدالله بن صلت از مردی از اهل بلخ نقل کرده که گفت: «با امام رضا (ع) در سفر ایشان به خراسان بودم. روزی ایشان سفرهای گستردند و موالیان خود را از میان سیاهپوستان و دیگران بر آن گرد آوردند. به ایشان گفتم: «ایکاش برای این افراد سفرهای جدا میگذاشتی.» امام (ع) فرمودند: «بس کن! همانا خداوند تبارک و تعالی واحد است، امت واحد است، پدر واحد است، و پاداش براساس اعمال است.»»
30505- 2- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ یَاسِرٍ الْخَادِمِ قَالَ: کَانَ الرِّضَا ع إِذَا خَلَا جَمَعَ حَشَمَهُ کُلَّهُمْ عِنْدَهُ الصَّغِیرَ وَ الْکَبِیرَ فَیُحَدِّثُهُمْ وَ یَأْنَسُ بِهِمْ وَ یُؤْنِسُهُمْ وَ کَانَ ع إِذَا جَلَسَ عَلَی الْمَائِدَةِ لَا یَدَعُ صَغِیراً وَ لَا کَبِیراً حَتَّی السَّائِسَ وَ الْحَجَّامَ إِلَّا أَقْعَدَهُ مَعَهُ عَلَی مَائِدَتِهِ قَالَ یَاسِرٌ فَبَیْنَمَا نَحْنُ عِنْدَهُ یَوْماً إِذْ سَمِعَ (3)وَقْعَ الْقُفْلِ الَّذِی کَانَ عَلَی بَابِ الْمَأْمُونِ إِلَی دَارِ أَبِی الْحَسَنِ ع فَقَالَ لَنَا أَبُو الْحَسَنِ ع قُومُوا تَفَرَّقُوا عَنِّی فَقُمْنَا عَنْهُ فَجَاءَ الْمَأْمُونُ الْحَدِیثَ.
ترجمه:
یاسر، خادم امام رضا (ع)، روایت کرده که: «هرگاه امام رضا (ع) در خلوت بودند، تمام خدمتکاران خود را، کوچک و بزرگ، نزد خویش جمع میکردند، با آنان سخن میگفتند، با ایشان انس میگرفتند و آنان را نیز به آرامش و انس دعوت میکردند. همچنین، هنگامی که بر سر سفره مینشستند، هیچ کس را کنار نمیگذاشتند؛ نه کوچک و نه بزرگ، حتی سائس (مسئول اسبها) و حجام (کسی که حجامت انجام میداد) را نیز بر سفره خود مینشاندند.
یاسر گفت: روزی که نزد امام رضا (ع) بودیم، صدای باز شدن قفل دربار مأمون به سمت خانه امام را شنیدیم. پس امام رضا (ع) به ما فرمودند: «برخیزید و از اطراف من پراکنده شوید.» پس ما برخاستیم و از ایشان فاصله گرفتیم، سپس مأمون آمد...
30506- 3- (4)وَ عَنْ جَعْفَرِ (5)بْنِ نُعَیْمِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنِ الرِّضَا ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ کَانَ إِذَا خَلَا وَ نُصِبَتْ (6)مَائِدَتُهُ جَلَسَ (7)مَعَهُ عَلَی مَائِدَتِهِ مَمَالِیکُهُ وَ مَوَالِیهِ حَتَّی الْبَوَّابُ وَ السَّائِسُ.
ترجمه:
ابراهیم بن عباس از امام رضا (ع) نقل کرده که در حدیثی فرمودند: «هرگاه ایشان در خلوت بودند و سفرهای گسترده میشد، خدمتکاران و موالیانشان، حتی دربان و مسئول اسبها نیز، بر سفره ایشان مینشستند.»
30507- 4- (1)وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ یَاسِرٍ الْخَادِمِ عَنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ لَمَّا دَخَلَ طُوسَ وَ قَدِ اشْتَدَّتْ بِهِ الْعِلَّةُ بَقِیَ أَیَّاماً فَلَمَّا کَانَ فِی یَوْمِهِ الَّذِی قُبِضَ فِیهِ کَانَ ضَعِیفاً فَقَالَ لِی بَعْدَ مَا صَلَّی الظُّهْرَ یَا یَاسِرُ مَا أَکَلَ النَّاسُ فَقُلْتُ مَنْ یَأْکُلُ هَاهُنَا مَعَ مَا أَنْتَ فِیهِ فَانْتَصَبَ ثُمَّ قَالَ هَاتُوا الْمَائِدَةَ وَ لَمْ یَدَعْ مِنْ حَشَمِهِ أَحَداً إِلَّا أَقْعَدَهُ مَعَهُ عَلَی الْمَائِدَةِ یَتَفَقَّدُ وَاحِداً وَاحِداً فَلَمَّا أَکَلُوا بَعَثُوا (2)إِلَی النِّسَاءِ بِالطَّعَامِ فَحَمَلُوا الطَّعَامَ إِلَی النِّسَاءِ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
ترجمه:
یاسر، خادم امام رضا (ع)، روایت کرده که: «زمانی که امام رضا (ع) وارد طوس شدند، بیماری ایشان شدت یافت و چند روز در آن حالت باقی ماندند. در روزی که ایشان وفات یافتند، ضعیف شده بودند و پس از ادای نماز ظهر به من فرمودند: "ای یاسر، مردم غذا خوردهاند؟" من گفتم: "چه کسی در این وضعیت غذا میخورد؟" پس امام (ع) برخاستند و فرمودند: "سفره را بیاورید." ایشان هیچیک از خدمتکاران خود را کنار نگذاشتند و همگی را بر سفره خویش نشاندند، و هر یک را جداگانه مورد توجه قرار دادند. پس از آنکه غذا خوردند، برای زنان نیز غذا فرستادند و آنان غذا را دریافت کردند.»
(4)14 بَابُ اسْتِحْبَابِ طُولِ الْجُلُوسِ عَلَی الْمَائِدَةِ وَ تَرْکِ اسْتِعْجَالِ الَّذِی یَأْکُلُ وَ إِنْ کَانَ عَبْداً وَ کَذَا مُحَادَثَتُهُ
ترجمه:
باب استحباب طولانی نشستن بر سفره و پرهیز از عجله در خوردن غذا، حتی اگر فرد غلام باشد، و همچنین گفتوگو با او.
30508- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ (6)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا عَذَّبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ قَوْماً (7)وَ هُمْ یَأْکُلُونَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَکْرَمُ مِنْ أَنْ یَرْزُقَهُمْ شَیْئاً ثُمَّ یُعَذِّبَهُمْ عَلَیْهِ حَتَّی یَفْرُغُوا مِنْهُ.
ترجمه:
ابن فضال از برخی اصحابش نقل کرده که امام صادق (ع) فرمودند: «خداوند عز و جل هیچ قومی را در حالی که مشغول غذا خوردن هستند، عذاب نمیکند. همانا خداوند عز و جل کریمتر از آن است که آنان را روزی دهد، سپس به خاطر آن، پیش از آنکه از غذا خوردن فارغ شوند، عذابشان کند.»
30509- 2- (8)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ نُوحِ بْنِ
شُعَیْبٍ (وَ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ) (1)عَنْ یَاسِرٍ الْخَادِمِ وَ نَادِرٍ جَمِیعاً قَالا قَالَ لَنَا أَبُو الْحَسَنِ ع إِنْ قُمْتُ عَلَی رُءُوسِکُمْ وَ أَنْتُمْ تَأْکُلُونَ فَلَا تَقُومُوا حَتَّی تَفْرُغُوا وَ لَرُبَّمَا دَعَا بَعْضَنَا فَیُقَالُ لَهُ هُمْ یَأْکُلُونَ فَیَقُولُ دَعْهُمْ حَتَّی یَفْرُغُوا.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ نُوحِ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ یَاسِرٍ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
یاسر خادم و نادر، هر دو روایت کردهاند که امام رضا (ع) به ما فرمودند: «اگر هنگام غذا خوردن نزد شما بیایم و بر بالای سرتان بایستم، برنخیزید ، تا زمانی که از غذا خوردن فارغ شوید. گاهی برخی از شما را فرا میخوانم، پس به من گفته میشود که آنان مشغول غذا خوردن هستند، و من میگویم: "رهایشان کنید تا غذایشان را تمام کنند."»
30510- 3- (3)قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ رُوِیَ عَنْ نَادِرٍ الْخَادِمِ قَالَ: کَانَ أَبُو الْحَسَنِ ع إِذَا أَکَلَ أَحَدُنَا لَا یَسْتَحْدِثُهُ (4)حَتَّی یَفْرُغَ مِنْ طَعَامِهِ.
ترجمه:
مرحوم :کلینی نقل کرده و از نادر خادم روایت شده که گفت: «امام رضا (ع) هرگاه یکی از ما غذا میخورد، با او سخنی تازه نمیگفتند تا اینکه از غذایش فارغ شود.»
30511- 4- (5)مُحَمَّدُ بْنُ أَبِی الْقَاسِمِ الطَّبَرِیُّ فِی بِشَارَةِ الْمُصْطَفَی بِإِسْنَادِهِ عَنْ کُمَیْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی وَصِیَّتِهِ لَهُ قَالَ: یَا کُمَیْلُ أَحْسِنْ خُلُقَکَ وَ ابْسُطْ (6)جَلِیسَکَ وَ لَا تَنْهَرَنَّ خَادِمَکَ یَا کُمَیْلُ- إِذَا أَنْتَ أَکَلْتَ فَطَوِّلْ أَکْلَکَ یَسْتَوْفِ مَنْ مَعَکَ وَ تُرْزَقْ مِنْهُ غَیْرُکَ یَا کُمَیْلُ- إِذَا (اسْتَوَیْتَ عَلَی) (7)طَعَامِکَ فَاحْمَدِ اللَّهَ عَلَی مَا رَزَقَکَ وَ ارْفَعْ بِذَلِکَ صَوْتَکَ لِیَحْمَدَهُ سِوَاکَ فَیَعْظُمَ بِذَلِکَ أَجْرُکَ یَا کُمَیْلُ لَا (تُوقِرْ) (8)مَعِدَتَکَ طَعَاماً وَ دَعْ فِیهَا لِلْمَاءِ مَوْضِعاً وَ لِلرِّیحِ مَجَالًا.
وَ رَوَاهُ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ شُعْبَةَ فِی تُحَفِ الْعُقُولِ مُرْسَلًا (9)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی اصْطِنَاعِ الْمَعْرُوفِ إِلَی أَهْلِهِ (1).
ترجمه:
کمیل بن زیاد از امیرالمؤمنین (ع) در وصیت ایشان نقل کرده که فرمودند:
ای کمیل! اخلاق خود را نیکو کن، همراهانت را خوشحال کن، و خادمت را سرزنش نکن.
ای کمیل! وقتی غذا میخوری، خوردنت را طول بده تا کسانی که با تو هستند نیز سیر شوند و از آن روزی بهرهمند گردند.
ای کمیل! هنگامی که بر سر سفره نشستی، خداوند را بر روزیای که به تو داده است، حمد کن و صدایت را در این کار بلند کن تا دیگران نیز حمد بگویند، که در این صورت، پاداشت بیشتر خواهد شد.
ای کمیل! معده خود را پر از غذا نکن، و در آن جایگاهی برای آب و مجالی برای هوا باقی بگذار.
(2)15 بَابُ کَرَاهَةِ إِجَابَةِ دَعْوَةِ الْکَافِرِ وَ الْمُنَافِقِ وَ الْفَاسِقِ
ترجمه:
باب کراهت پذیرفتن دعوت کافر، منافق، و فاسق
30512- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ الْکَرْخِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَوْ أَنَّ مُؤْمِناً دَعَانِی إِلَی طَعَامِ ذِرَاعِ شَاةٍ لَأَجَبْتُهُ وَ کَانَ ذَلِکَ مِنَ الدِّینِ وَ لَوْ أَنَّ مُشْرِکاً أَوْ مُنَافِقاً دَعَانِی إِلَی (4)جَزُورٍ مَا أَجَبْتُهُ وَ کَانَ ذَلِکَ مِنَ الدِّینِ أَبَی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِی زَبْدَ الْمُشْرِکِینَ وَ الْمُنَافِقِینَ وَ طَعَامَهُمْ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ وَ لَوْ أَنَّ مُشْرِکاً إِلَی قَوْلِهِ مِنَ الدِّینِ وَ قَالَ أَبَی اللَّهُ لِی زَادَ الْمُشْرِکِینَ وَ فِی نُسْخَةٍ زِیَّ الْمُشْرِکِینَ (5)
ترجمه:
ابراهیم کرخی روایت کرده که امام صادق (ع) فرمودند: رسول خدا (ص) فرمودند: «اگر مؤمنی مرا به خوردنِ ذراعِ گوسفند دعوت کند، اجابت خواهم کرد و این از دین است. اما اگر مشرک یا منافق مرا به خوردنِ شتر دعوت کند، آن را اجابت نخواهم کرد و این نیز از دین است. خداوند عز و جل بهرهمندی از غذای مشرکان و منافقان را برای من نپسندیده است.»
30513- 2- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ ع عَنْ آبَائِهِ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: وَ نَهَی عَنْ إِجَابَةِ الْفَاسِقِینَ إِلَی طَعَامِهِمْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ وَ عَلَی مَا یَحْرُمُ أَکْلُهُ وَ مَا یَجُوزُ أَکْلُهُ
مِنْ طَعَامِ الْکُفَّارِ (1).
ترجمه:
حسین بن زید از امام صادق (ع) از پدرانشان از پیامبر اکرم (ص) در حدیث المناهی نقل کرده که فرمودند: «و نهی کردند از پذیرفتن دعوت فاسقان به غذای آنان.»
(2)16 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ إِجَابَةِ دَعْوَةِ الْمُؤْمِنِ وَ الْمُسْلِمِ وَ لَوْ عَلَی خَمْسَةِ أَمْیَالٍ وَ الْأَکْلِ عِنْدَهُ
ترجمه:
باب تأکید بر استحباب پذیرفتن دعوت مؤمن و مسلمان، حتی اگر در فاصله پنج مایل باشد، و غذا خوردن نزد او.
30514- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنَ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مُثَنًّی الْحَنَّاطِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ مِنْ حَقِّ الْمُسْلِمِ عَلَی الْمُسْلِمِ أَنْ یُجِیبَهُ إِذَا دَعَاهُ.
ترجمه:
اسحاق بن یزید از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: «همانا از حقوق مسلمان بر مسلمان این است که دعوت او را اجابت کند.»
30515- 2- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أُوصِی الشَّاهِدَ مِنْ أُمَّتِی وَ الْغَائِبَ أَنْ یُجِیبَ دَعْوَةَ الْمُسْلِمِ وَ لَوْ عَلَی خَمْسَةِ أَمْیَالٍ فَإِنَّ ذَلِکَ مِنَ الدِّینِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ (5)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ (6)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ مِثْلَهُ.
ترجمه:
جابر از امام باقر (ع) نقل کرده که رسول خدا (ص) فرمودند: «من به حاضر و غایب از امتم سفارش میکنم که دعوت مسلمان را اجابت کنند، حتی اگر در فاصله پنج مایل باشد، زیرا این امر از دین است.»
{هرمیل حدودا دو کیلومتر است}
30516- 3- (7)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ وَ عَنْ یَاسِرٍ الْخَادِمِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ
الرِّضَا ع قَالَ: السَّخِیُّ یَأْکُلُ مِنْ طَعَامِ النَّاسِ لِیَأْکُلُوا مِنْ طَعَامِهِ وَ الْبَخِیلُ لَا یَأْکُلُ مِنْ طَعَامِ النَّاسِ لِئَلَّا یَأْکُلُوا مِنْ طَعَامِهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
از یاسر خادم، از ابی الحسن (امام رضا علیهالسلام) نقل شده است که فرمود: انسان سخاوتمند از غذای مردم میخورد تا آنان نیز از غذای او بخورند، اما انسان بخیل از غذای مردم نمیخورد تا مبادا آنان از غذای او بخورند.
30517- 4- (2)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ عَنْ مُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ مِنَ الْحُقُوقِ الْوَاجِبَاتِ لِلْمُولِمِ أَنْ یُجِیبَ (3)دَعْوَتَهُ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ أَوِ التَّقِیَّةِ.
ترجمه:
از معلی بن خنیس، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده است که فرمود: از حقوق واجب بر کسی که مصیبت دیده است، این است که دعوت را اجابت کند.
می گویم : این حدیث بر استحباب یا تقیه حمل شده است.
30518- 5- (4)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی مَوْلَی آلِ سَامٍ عَنِ الْمُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ مِنْ حَقِّ الْمُسْلِمِ الْوَاجِبِ عَلَی أَخِیهِ إِجَابَةَ دَعْوَتِهِ.
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از معلی بن خنیس، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده است که فرمود: از حقوق واجب مسلمان بر برادر دینی خود، پاسخ دادن به دعوت اوست.
30519- 6- (6)وَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یُجِیبُ الدَّعْوَةَ.
ترجمه:
از جابر، از امام باقر (علیهالسلام) نقل شده است که فرمود: رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) دعوت را اجابت میکرد
30520- 7- (7)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَشَّارٍ (8)عَنْ سَیْفِ
بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: (إِنَّ مِنْ حَقِّ الْمُسْلِمِ عَلَی أَخِیهِ) (1)أَنْ یُجِیبَ دَعْوَتَهُ.
ترجمه:
از سیف بن عمیره، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده است که فرمود: «از حقوق مسلمان بر برادر دینی خود، پاسخ دادن به دعوت اوست.»
30521- 8- (2)وَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ بِإِسْنَادِهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَوْ دُعِیتُ إِلَی ذِرَاعِ شَاةٍ لَأَجَبْتُ.
ترجمه:
از نوفلی، با سند خود نقل شده است که رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) فرمود: «اگر به خوردن دستِ (پاچه )گوسفند دعوت میشدم، آن را میپذیرفتم.»
30522- 9- (3)وَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا (4)رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ مِنْ أَعْجَزِ الْعَجْزِ رَجُلًا دَعَاهُ أَخُوهُ إِلَی طَعَامِهِ (5)فَتَرَکَهُ مِنْ غَیْرِ عِلَّةٍ.
ترجمه:
و از برخی از اصحاب ما، با سند مرفوع نقل شده است که رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) فرمود: «از ناتوانترین ناتوانان کسی است که برادرش او را به غذا دعوت کند و بدون هیچ عذری آن را رد کند.»
30523- 10- (6)وَ عَنْ یَاسِرٍ الْخَادِمِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: الْخَیِّرُ (7)یَأْکُلُ مِنْ طَعَامِ النَّاسِ لِیَأْکُلُوا مِنْ طَعَامِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (8)وَ فِی الْعِشْرَةِ (9)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (10).
ترجمه:
از یاسر خادم، از ابی الحسن (علیهالسلام) نقل شده است که فرمود: «انسان نیکوکار از غذای مردم میخورد تا آنان نیز از غذای او بخورند.»
(11)17 بَابُ کَرَاهَةِ إِجَابَةِ الدَّعْوَةِ فِی خَفْضِ الْجَوَارِی
ترجمه:
باب «کراهت اجابت دعوت در مجالسی که شامل ختنه کردن جواری (کنیزان یا زنان خدمتکار) باشد
30524- 1- (12)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ
1) فی المصدر- من الحقوق الواجبات للمؤمن علی المؤمن.
2) المحاسن- 411- 144.
3) المحاسن- 411- 146.
4) فی المصدر زیادة- العراقیین.
5) فی المصدر- طعام.
6) المحاسن 449- 353.
7) فی المصدر- السخی.
8) تقدم فی الحدیث 1 من الباب 15 من هذه الأبواب.
9) تقدم فی الحدیث 4 من الباب 57، و فی الحدیث 5 من الباب 75، و فی الأحادیث 7 و 9 و 15 و 21 و 24 و 25 من الباب 122 من أبواب أحکام العشرة.
10) یأتی فی الباب 17 من هذه الأبواب.
11) الباب 17 فیه حدیث واحد.
12) الکافی 6- 275- 6.
النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَجِبْ فِی الْوَلِیمَةِ وَ الْخِتَانِ وَ لَا تُجِبْ فِی خَفْضِ الْجَوَارِی.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1).
ترجمه:
از سکونی، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده است که فرمود: «دعوت در ولیمه و ختنه را اجابت کن، اما در خفض جواری (ختنه کردن دختر بچه ها) پاسخ نده.»
(2)18 بَابُ اسْتِحْبَابِ عَرْضِ الطَّعَامِ ثُمَّ الشَّرَابِ ثُمَّ الْوَضُوءِ عَلَی الْمُؤْمِنِ إِذَا قَدِمَ
ترجمه:
باب استحباب تقدیم غذا، سپس نوشیدنی، و سپس وضو (يعنى دست و رو شستن).به مؤمن هنگام ورود
30525- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِیِّ (4)عَنْ (أَبِی أَیُّوبَ عُثْمَانَ بْنِ مُقْبِلٍ الْمَدِینِیِّ) (5)
کما فی الکافی. أما عثمان بن مقبل الظاهر خطا.
عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ فِی بَعْضِ مَغَازِیهِ فَمَرَّ بِهِ رَکْبٌ وَ هُوَ یُصَلِّی فَوَقَفُوا عَلَی أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ ص- فَسَاءَلُوهُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ دَعَوْا وَ أَثْنَوْا وَ قَالُوا لَوْ لَا أَنَّا عِجَالٌ لَانْتَظَرْنَا رَسُولَ اللَّهِ ص فَأَقْرَءُوهُ السَّلَامَ وَ مَضَوْا فَانْفَتَلَ (6)رَسُولُ اللَّهِ ص مُغْضَباً ثُمَّ قَالَ لَهُمْ یَقِفُ عَلَیْکُمُ الرَّکْبُ وَ یَسْأَلُونَکُمْ عَنِّی وَ یُبَلِّغُونِّی السَّلَامَ وَ لَا تَعْرِضُونَ عَلَیْهِمُ الْغَدَاءَ لَیَعِزُّ عَلَی قَوْمٍ فِیهِمْ خَلِیلِی جَعْفَرٌ أَنْ یَجُوزُوهُ حَتَّی یَتَغَدَّوْا عِنْدَهُ.ترجمه:
از داود بن عبدالله بن محمد جعفری، از پدرش نقل شده است که: رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) در یکی از غزوات بود که گروهی از سوارهها از کنار او عبور کردند در حالی که ایشان مشغول نماز بود. آنان نزد یاران رسول خدا (ص) توقف کردند، درباره ایشان پرسوجو کردند، دعا کردند و او را ستودند و گفتند: «اگر عجله نداشتیم، منتظر رسول خدا (ص) میماندیم. سلام ما را به او برسانید.» سپس رفتند. پس از نماز، پیامبر خدا (ص) با ناراحتی روی گرداند و به اصحاب خود فرمود: «این گروه نزد شما آمدند، درباره من پرسیدند و سلام رساندند، اما شما به آنان غذا عرضه نکردید! سخت است که مردمی در میان خود دوست عزیزم جعفر را داشته باشند، اما بدون پذیرایی از آنان عبور کنند!»
1) التهذیب 9- 94- 408.
2) الباب 18 فیه 3 أحادیث.
3) الکافی 6- 275- 1، المحاسن- 416- 178.
4) فی المصدر- القاشانی و قد ورد فی کتب الرجال بالصورتین و قد ضبطه فی تنقیح المقال 2- 305 بالشین المعجمة.
5) فی نسخة- مقاتل (هامش المخطوط)، و فی المصدر- أبی أیوب سلیمان بن مقاتل المدینی، و فی المحاسن- أبی أیوب سلیمان بن مقبل المدائنی.
6) فی المصدر- فاقبل.
30526- 2- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عِدَّةٍ رَفَعُوهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا دَخَلَ عَلَیْکَ أَخُوکَ فَاعْرِضْ عَلَیْهِ الطَّعَامَ فَإِنْ لَمْ یَأْکُلْ فَاعْرِضْ عَلَیْهِ الْمَاءَ فَإِنْ لَمْ یَشْرَبْ فَاعْرِضْ عَلَیْهِ الْوَضُوءَ.
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ ذَکَرَ الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از احمد بن محمد بن عیسی، از گروهی که آن را به امام صادق (علیهالسلام) رساندند، نقل شده است که فرمود: «هرگاه برادرت نزد تو وارد شد، ابتدا غذا بر او عرضه کن، اگر نخورد، آب به او پیشنهاد بده، و اگر ننوشید، وضو را به او عرضه کن.»{يعنى دست و رو شستن}.
30527- 3- (3)وَ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ رَجُلًا مَشَی مَعَهُ إِلَی بَابِ دَارِهِ فَدَخَلَ وَ تَرَکَ الرَّجُلَ فَقَالَ لَهُ إِسْمَاعِیلُ أَلَا عَرَضْتَ عَلَیْهِ قَالَ لَمْ یَکُنْ مِنْ شَأْنِی إِدْخَالُهُ وَ أَکْرَهُ أَنْ یَکْتُبَنِی اللَّهُ عَرَّاضاً.
ترجمه:
از علی بن الخطاب، از مردی که از امام صادق (علیهالسلام) نقل کرده است که: مردی همراه امام صادق (ع) تا درب خانهاش آمد، سپس امام داخل شد و او را پشت سر گذاشت. اسماعیل پرسید: «چرا به او چیزی عرضه نکردی؟» امام پاسخ داد: «ورود او به خانه من در شأن من نبود، و دوست ندارم که خداوند مرا در زمره کسانی بنویسد که [بیمورد] چیزی را پیشنهاد میکنند.»
(4)19 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ إِطْعَامِ الْکَافِرِ إِلَّا مَا اسْتُثْنِیَ
ترجمه:
باب عدم جواز اطعام کافر، مگر آنچه استثنا شده است.
30528- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی یَحْیَی الْوَاسِطِیِّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَشْبَعَ مُؤْمِناً وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ- وَ مَنْ أَشْبَعَ کَافِراً کَانَ حَقّاً عَلَی اللَّهِ أَنْ یَمْلَأَ جَوْفَهُ مِنَ الزَّقُّومِ مُؤْمِناً کَانَ أَوْ کَافِراً.
ترجمه:
از ابو یحیی واسطی، از برخی اصحاب ما، از امام صادق (ع) روایت شده که فرمودند: کسی که مؤمنی را سیر کند، بهشت بر او واجب میشود؛ و کسی که کافری را سیر کند، بر خداوند حق است که شکم او را از زقوم پر کند، خواه مؤمن باشد یا کافر.
30529- 2- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ
بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّهِیکِیِّ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ مَثَّلَ مِثَالًا أَوِ اقْتَنَی کَلْباً فَقَدْ خَرَجَ مِنَ الْإِسْلَامِ- فَقُلْتُ لَهُ هَلَکَ إِذاً کَثِیرٌ مِنَ النَّاسِ فَقَالَ (1)إِنَّمَا عَنَیْتُ بِقَوْلِی مَنْ مَثَّلَ مِثَالًا مَنْ نَصَبَ دِیناً غَیْرَ دِینِ اللَّهِ وَ دَعَا النَّاسَ إِلَیْهِ وَ بِقَوْلِی مَنِ اقْتَنَی کَلْباً (2)مُبْغِضاً لِأَهْلِ (3)الْبَیْتِ- اقْتَنَاهُ فَأَطْعَمَهُ وَ سَقَاهُ مَنْ فَعَلَ ذَلِکَ فَقَدْ خَرَجَ مِنَ الْإِسْلَامِ.
ترجمه:
از نهیکی که این روایت را به امام صادق (ع) رسانده است، نقل شده که ایشان فرمودند: "کسی که مثالی بسازد یا سگی را نگه دارد، از اسلام خارج شده است." پس به امام گفته شد: "بنابراین بسیاری از مردم هلاک شدهاند؟" ایشان پاسخ دادند: "منظورم از سخنم این است که کسی که مثالی بسازد، یعنی کسی که دینی غیر از دین خدا بنا نهد و مردم را به آن دعوت کند. و منظورم از کسی که سگ نگه دارد، کسی است که سگی را از روی بغض نسبت به اهل بیت (ع) نگهداری کند، آن را تغذیه کند و آب دهد. کسی که چنین کند، از اسلام خارج شده است."
30530- 3- (4)وَ عَنْهُ عَنْ عَمِّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ (5)عَنْ مُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَیْسَ النَّاصِبُ مَنْ نَصَبَ لَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ- لِأَنَّکَ لَا تَجِدُ أَحَداً یَقُولُ أَنَا أُبْغِضُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ- وَ لَکِنَّ النَّاصِبَ مَنْ نَصَبَ لَکُمْ وَ هُوَ یَعْلَمُ أَنَّکُمْ تَتَوَلَّوْنَّا وَ تَبْرَءُونَ مِنْ أَعْدَائِنَا ثُمَّ قَالَ ع مَنْ أَشْبَعَ عَدُوّاً لَنَا فَقَدْ قَتَلَ وَلِیّاً لَنَا.
وَ رَوَاهُ فِی صِفَاتِ الشِّیعَةِ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از معلّی بن خنیس، از امام صادق (ع) نقل شده که فرمودند: "ناصب کسی نیست که علیه ما اهل بیت دشمنی آشکار کند؛ زیرا هیچکس را نمییابی که بگوید: «من دشمن محمد و آل محمد هستم.» بلکه ناصب کسی است که علیه شما [شیعیان] دشمنی کند، در حالی که میداند شما ولایت ما را پذیرفتهاید و از دشمنان ما بیزاری میجویید." سپس امام (ع) فرمودند: "کسی که دشمن ما را سیر کند، گویی یکی از دوستان ما را کشته است."
30531- 4- (7)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی ذَرٍّ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی وَصِیَّةٍ لَهُ قَالَ: یَا أَبَا ذَرٍّ لَا تُصَاحِبْ إِلَّا مُؤْمِناً وَ لَا یَأْکُلْ طَعَامَکَ إِلَّا تَقِیٌّ وَ لَا تَأْکُلْ طَعَامَ الْفَاسِقِینَ یَا أَبَا ذَرٍّ أَطْعِمْ طَعَامَکَ مَنْ تُحِبُّهُ فِی اللَّهِ وَ کُلْ طَعَامَ مَنْ یُحِبُّکَ فِی اللَّهِ.
ترجمه:
از ابو ذر، از پیامبر (ص) در وصیتی نقل شده که فرمودند: "ای ابو ذر، جز با مؤمن همنشین مشو، و جز پرهیزکار طعامت را نخورد، و از غذای فاسقان مخور. ای ابو ذر، غذای خود را به کسی بده که او را در راه خدا دوست داری، و از غذای کسی بخور که تو را در راه خدا دوست دارد."
30532- 5- (8)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِ
عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ آبَائِهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَضِفْ بِطَعَامِکَ مَنْ تُحِبُّ فِی اللَّهِ.
ترجمه:
از سکونی، از امام صادق (ع)، از پدرانش نقل شده که رسول خدا (ص) فرمودند: "با غذای خود کسی را مهمان کن که او را در راه خدا دوست داری."
(1)20 بَابُ أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ لِلْمُؤْمِنِ أَنْ لَا یَحْتَشِمَ مِنْ أَخِیهِ وَ لَا یَتَکَلَّفَ لَهُ وَ أَنْ یُتْحِفَهُ وَ یَقْبَلَ تُحْفَتَهُ
ترجمه:
باب مستحب بودن این که مؤمن از برادر خود حیا نکند، برای او تکلف نداشته باشد، او را هدیه دهد و هدیه او را بپذیرد
30533- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُؤْمِنُ لَا یَحْتَشِمُ مِنْ أَخِیهِ (وَ مَا أَدْرِی) (3)أَیُّهُمَا أَعْجَبُ الَّذِی یُکَلِّفُ أَخَاهُ إِذَا دَخَلَ (عَلَیْهِ) (4)أَنْ یَتَکَلَّفَ لَهُ أَوِ الْمُتَکَلِّفُ لِأَخِیهِ.
ترجمه:
از جمیل بن درّاج، از امام صادق (ع) نقل شده که فرمودند: "مؤمن از برادرش حیا نمیکند، (و نمیدانم) کدامیک شگفتانگیزتر است: آنکه برادرش را به تکلف وا میدارد وقتی نزد او وارد میشود، یا آنکه خود برای برادرش تکلف میکند."
30534- 2- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنْ تَکْرِمَةِ الرَّجُلِ لِأَخِیهِ أَنْ یَقْبَلَ تُحْفَتَهُ وَ یُتْحِفَهُ بِمَا عِنْدَهُ وَ لَا یَتَکَلَّفَ لَهُ شَیْئاً وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص (6)لَا أُحِبُّ الْمُتَکَلِّفِینَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ (7)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (8).
ترجمه:
از سکونی، از امام صادق (ع) نقل شده که رسول خدا (ص) فرمودند: "از بزرگواری یک مرد نسبت به برادرش آن است که هدیه او را بپذیرد و از آنچه دارد، به او هدیه دهد، بدون آنکه برای او تکلفی ایجاد کند." و رسول خدا (ص) فرمودند: "من تکلفکنندگان را دوست ندارم."
(1)21 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ اسْتِقْلَالِ صَاحِبِ الْمَنْزِلِ مَا یُقَدِّمُهُ لِلضَّیْفِ وَ احْتِقَارِهِ وَ اسْتِقْلَالِ الضَّیْفِ لَهُ وَ احْتِقَارِهِ
ترجمه:
باب عدم جواز ناچیز شمردن آنچه صاحب خانه برای مهمان فراهم میکند و همچنین ناچیز شمردن آن توسط مهمان
30535- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: (هُلْکٌ بِالْمَرْءِ) (3)الْمُسْلِمِ أَنْ یَسْتَقِلَّ مَا عِنْدَهُ لِلضَّیْفِ.
ترجمه:
از عبدالله بن سنان، از امام صادق (ع) نقل شده که فرمودند: "هلاکت مسلمان در این است که آنچه برای مهمان دارد، ناچیز بشمارد."
30536- 2- (4)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ هُلْکٌ لِامْرِئٍ (5)احْتَقَرَ لِأَخِیهِ (مَا قَدَّمَ لَهُ) (6)وَ هُلْکٌ لِامْرِئٍ (7)احْتَقَرَ لِأَخِیهِ مَا قَدَّمَ إِلَیْهِ.
أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ نُوحٍ النَّیْسَابُورِیِّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (8)وَ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ وَ ذَکَرَ الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از عبدالله بن سنان نقل شده که گفت: شنیدم امام صادق (ع) فرمودند: "هلاکت برای کسی است که آنچه برادرش به او تقدیم کرده، ناچیز بشمارد، و هلاکت برای کسی است که آنچه را برای برادرش فراهم کرده، ناچیز بشمارد."
30537- 3- (9)وَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ (سُلَیْمَانَ بْنِ عَمْرٍو) (10)عَنْ (عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِیلٍ) (11)عَنْ جَابِرِ بْنِ
عَبْدِ اللَّهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ: کَفَی بِالْمَرْءِ إِثْماً أَنْ یَسْتَقِلَّ مَا یُقَرِّبُ إِلَی إِخْوَانِهِ وَ کَفَی بِالْقَوْمِ إِثْماً أَنْ یَسْتَقِلُّوا مَا یُقَرِّبُهُ إِلَیْهِمْ أَخُوهُمْ.
قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ لَهُ آخَرَ إِثْمٌ بِالْمَرْءِ.
وَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ إِثْمٌ بِالْمَرْءِ (1)
ترجمه:
از جابر بن عبدالله، از رسول خدا (ص) نقل شده که فرمودند: "برای مرد، همین گناه کافی است که آنچه را که او را به برادرانش نزدیک میکند، ناچیز بشمارد. و برای گروهی، همین گناه کافی است که آنچه را برادرشان به سوی آنان نزدیک میکند، ناچیز بشمارند." و در حدیث دیگری از ایشان آمده است: "گناهی برای مرد است..."
(2)22 بَابُ أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ لِلضَّیْفِ أَنْ لَا یُکَلِّفَ صَاحِبَ الْمَنْزِلِ شَیْئاً لَیْسَ فِیهِ وَ أَنْ یَمْنَعَهُ مِنَ الْإِتْیَانِ بِشَیْءٍ مِنْ خَارِجٍ وَ یُسْتَحَبُّ لِصَاحِبِ الْمَنْزِلِ إِذَا دَعَا أَخَاهُ أَنْ یَتَکَلَّفَ لَهُ (3)
ترجمه:
باب مستحب بودن این که مهمان چیزی را که در اختیار میزبان نیست، از او درخواست نکند، و او را از آوردن چیزی از خارج منع کند؛ و همچنین مستحب بودن این که صاحب خانه، وقتی برادرش را دعوت میکند، برای او تکلف نماید.
30538- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ (عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ) (5)عَنْ مُرَازِمِ بْنِ حَکِیمٍ عَمَّنْ رَفَعَهُ (6)قَالَ: إِنَّ الْحَارِثَ الْأَعْوَرَ أَتَی أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع- فَقَالَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ أُحِبُّ أَنْ تُکْرِمَنِی أَنْ (7)تَأْکُلَ عِنْدِی فَقَالَ لَهُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع عَلَی أَنْ لَا تَتَکَلَّفَ لِی شَیْئاً وَ دَخَلَ فَأَتَاهُ الْحَارِثُ بِکِسْرٍ
فَجَعَلَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَأْکُلُ فَقَالَ لَهُ الْحَارِثُ إِنَّ مَعِی دَرَاهِمَ وَ أَخْرَجَهَا فَإِذَا هِیَ فِی کُمِّهِ فَإِنْ أَذِنْتَ لِی اشْتَرَیْتُ لَکَ (1)فَقَالَ لَهُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع هَذِهِ مِمَّا فِی بَیْتِکَ.
ترجمه:
حارث اعور نزد امير مؤمنان آمد و گفت:اى امير مؤمنان خدا مرا قربانت كند ميخواهم مرا محترم شمارى باينكه نزد من غذا بخورى آن حضرت فرمود: بشرط اينكه براى چيزى خود را در رنج نيندازى و باو وارد شد و حارث تيكه نانى برايش آورد و امير المؤمنين از آن ميخورد حارث گفت:من پول دارم و آن را نشان داد و گفت:اگر اجازه فرمائيد چيزى بخرم،فرمود:همين در خانه تو بوده.
30539- 2- (2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَتَاکَ أَخُوکَ فَأْتِهِ بِمَا عِنْدَکَ وَ إِذَا دَعَوْتَهُ فَتَکَلَّفْ لَهُ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (3)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ مِثْلَهُ.
ترجمه:
از هشام بن سالم، از امام صادق (ع) نقل شده که فرمودند: "اگر برادرت نزد تو آمد، از آنچه در اختیار داری به او بده، و اگر او را دعوت کردی، برایش( تکلف کن."
30540- 3- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ الْخِصَالِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْخُوزِیِّ (5)عَنْ زَیْدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الطَّائِیِّ (6)عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ دَعَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ ع- عَلَی أَنْ تَضْمَنَ لِی ثَلَاثَ خِصَالٍ (7)لَا تُدْخِلُ عَلَیْنَا شَیْئاً مِنْ خَارِجٍ (8)وَ لَا تَدَّخِرُ عَنَّا شَیْئاً فِی الْبَیْتِ وَ لَا تُجْحِفُ بِالْعِیَالِ قَالَ ذَلِکَ لَکَ فَأَجَابَهُ عَلِیٌ
1) فی المصدر زیادة- شیئا غیرها، و أشار علیها فی هامش المصحّحة الأولی بقوله-" فی نسختین من الکافی و لیس فی نسخة الأصل من الوسائل".
2) الکافی 6- 276- 6.
3) المحاسن- 410- 138.
4) عیون أخبار الرضا (علیه السلام) 1- 258- 16، و الخصال- 188- 260.
5) فی العیون- الخوری، و فی الخصال- الجوزی.
6) فی العیون زیادة- حدّثنا أبی.
7) فی المصدر- و ما هی یا أمیر المؤمنین.
8) فی العیون زیادة- البیت.
ع (إِلَی ذَلِکَ) (1).
ترجمه:
از عبدالله بن محمد طائی، از امام رضا (ع)، از پدرانش، از امیرالمؤمنین علی (ع) نقل شده که مردی ایشان را دعوت کرد. پس علی (ع) به او فرمود: "به شرط آنکه سه ویژگی را تضمین کنی: 1. چیزی از خارج خانه وارد بر ما نکنی. 2. چیزی را که در خانه است، از ما دریغ نکنی. 3. بر خانواده فشار وارد نکنی."
آن مرد گفت: "این را برای شما ضمانت میکنم." پس علی (ع) دعوت او را پذیرفت.
30541- 4- (2)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ قَالَ لَهُ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ادْخُلْ مَنْزِلِی فَقَالَ عَلَی شَرْطِ أَنْ لَا تَدَّخِرَ عَنِّی شَیْئاً مِمَّا فِی بَیْتِکَ وَ لَا تَتَکَلَّفَ شَیْئاً مِمَّا وَرَاءَ بَابِکَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (3).
ترجمه:
از حارث نقل شده که امیرالمؤمنین علی (ع) به او فرمود: "ای امیرالمؤمنین، وارد خانه من شوید." پس امام (ع) پاسخ داد: "به شرط آنکه چیزی از آنچه در خانه داری از من دریغ نکنی، و چیزی را که خارج از خانه است، برای پذیرایی آماده نسازی."
30542- 1- (5)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص مَرَّ بِقَبْرٍ یُحْفَرُ (6)فَقَالَ مَا لِلْأَرْضِ تَشَدَّدُ إِنْ کَانَ مَا عَلِمَتْ لَسَهْلَ (7)الْخُلُقِ فَلَانَتِ الْأَرْضُ عَلَیْهِ حَتَّی کَانَ لَیَحْفِرُهَا بِکَفِّهِ ثُمَّ قَالَ لَقَدْ کَانَ یُحِبُّ إِقْرَاءَ الضَّیْفِ وَ لَا یُقْرِی الضَّیْفَ إِلَّا مُؤْمِنٌ تَقِیٌّ.
ترجمه:
از مسعده بن صدقه، از جعفر، از پدرش، از پدرانش نقل شده که رسول خدا (ص) از کنار قبری که در حال حفاری بود، عبور کردند و فرمودند: "چرا زمین سختی میکند؟ اگر آنچه از او(صاحب قبر) میدانم اطلاع داشت او نرمخو می شد." پس زمین بر او نرم شد، تا جایی که گویی میتوانست آن را با دست خود حفر کند. سپس فرمودند: "او مهماننوازی را دوست داشت، و جز مؤمن پرهیزکار، مهماننوازی نمیکند."
30543- 2- (1)وَ بِالْإِسْنَادِ أَنَّ رَجُلًا أَتَی النَّبِیَّ ص فَقَالَ (2)إِنِّی أُحْسِنُ الْوُضُوءَ وَ أُقِیمُ الصَّلَاةَ وَ أُوتِی الزَّکَاةَ فِی وَقْتِهَا وَ أَقْرِی الضَّیْفَ طَیِّبَةً بِهَا نَفْسِی (3)فَقَالَ (رَسُولُ اللَّهِ ص) (4)مَا لِجَهَنَّمَ عَلَیْکَ سَبِیلٌ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَرَّأَکَ مِنَ الشُّحِّ إِنْ کُنْتَ کَذَلِکَ ثُمَّ (5)نَهَی عَنِ التَّکَلُّفِ لِلضَّیْفِ بِمَا لَا یَقْدِرُ عَلَیْهِ إِلَّا بِمَشَقَّةٍ وَ مَا مِنْ ضَیْفٍ نَزَلَ (6)بِقَوْمٍ إِلَّا وَ رِزْقُهُ مَعَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (8).
ترجمه:
و با همین اسناد آمده است که مردی نزد پیامبر (ص) آمد و گفت: "من وضو را به خوبی انجام میدهم، نماز را اقامه میکنم، زکات را به موقع میپردازم، و مهماننوازی را با رضایت قلبی انجام میدهم."
پس پیامبر (ص) فرمودند: "برای تو راهی به جهنم نیست؛ خداوند تو را از بخل پاک کرده است، اگر چنین هستی."
سپس از تکلف بیش از حد برای مهمان، چیزی که جز با سختی ممکن نباشد، نهی کردند و فرمودند: "هیچ مهمانی بر گروهی وارد نمیشود، مگر آنکه روزیاش همراه اوست."
(9)24 بَابُ مَا یَجُوزُ أَکْلُهُ مِنْ بُیُوتِ مَنْ تَضَمَّنَتْهُ الْآیَةُ وَ الْمَرْأَةِ مِنْ بَیْتِ زَوْجِهَا وَ صَدَقَتِهِمْ مِنْهَا
ترجمه:
باب آنچه که خوردن آن از خانههای کسانی که آیه شامل آنها میشود جایز است، همچنین خوردن زن از خانه شوهرش و از صدقهای که از آن خانه داده میشود.
30544- 1- (10)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ
1) قرب الإسناد- 36.
2) فی المصدر زیادة- یا رسول اللّه بابی أنت و أمی.
3) فی المصدر زیادة- محتسب بذلک أرجو ما عند اللّه.
4) فی المصدر- بخ بخ بخ.
5) فی المصدر زیادة- قال.
6) فی المصدر- حل.
7) تقدم فی الحدیث 5 من الباب 22 و فی الحدیث 4 من الباب 47 من أبواب الصدقة، و فی الحدیث 4 من الباب 4 و فی الحدیث 8 من الباب 23 من أبواب جهاد النفس، و فی الحدیث 3 من الباب 5 من أبواب فعل المعروف، و فی الباب 4 من أبواب النفقات، و فی الباب 22 من هذه الأبواب.
8) یأتی فی الباب 26 من هذه الأبواب.
9) الباب 24 فیه 8 أحادیث.
10) الکافی 6- 277- 1، و التهذیب 9- 95- 414، و المحاسن- 416- 172.
الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ هَذِهِ الْآیَةِ مِنْ بُیُوتِکُمْ أَوْ بُیُوتِ آبائِکُمْ لَیْسَ عَلَیْکُمْ جُناحٌ أَنْ تَأْکُلُوا (1)إِلَی آخِرِ الْآیَةِ قُلْتُ مَا یَعْنِی بِقَوْلِهِ أَوْ صَدِیقِکُمْ (2)قَالَ هُوَ وَ اللَّهِ الرَّجُلُ یَدْخُلُ بَیْتَ صَدِیقِهِ فَیَأْکُلُ بِغَیْرِ إِذْنِهِ.
ترجمه:
از محمد حلبی نقل شده که گفت: از امام صادق (ع) درباره این آیه پرسیدم: "از خانههای خود یا خانههای پدرانتان، بر شما گناهی نیست که بخورید..." (نور، 24:61) تا انتهای آیه. گفتم: منظور از "یا خانه دوستتان" چیست؟ امام (ع) فرمودند: "به خدا قسم، منظور مردی است که وارد خانه دوستش شود و بدون اجازه او غذا بخورد."
30545- 2- (3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَوْ صَدِیقِکُمْ (4)فَقَالَ هَؤُلَاءِ الَّذِینَ سَمَّی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِی هَذِهِ الْآیَةِ تَأْکُلُ بِغَیْرِ إِذْنِهِمْ مِنَ التَّمْرِ وَ الْمَأْدُومِ وَ کَذَلِکَ (تَأْکُلُ الْمَرْأَةُ بِغَیْرِ إِذْنِ زَوْجِهَا) (5)وَ أَمَّا مَا خَلَا ذَلِکَ مِنَ الطَّعَامِ فَلَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از زراره، از امام صادق (ع) درباره سخن خداوند عز و جل: "یا از خانه دوستتان" (نور، 24:61)، نقل شده که فرمودند:
"این گروه همانهایی هستند که خداوند در این آیه نام برده است؛ میتوان بدون اجازه از خرما و غذای آماده آنها خورد. همچنین زن میتواند بدون اجازه شوهرش از این غذاها بخورد. اما غیر از این نوع خوراکیها، جایز نیست."
30546- 3- (7)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لِلْمَرْأَةِ أَنْ تَأْکُلَ وَ أَنْ تَتَصَدَّقَ وَ لِلصَّدِیقِ أَنْ یَأْکُلَ فِی مَنْزِلِ أَخِیهِ وَ یَتَصَدَّقَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (8)
وَ کَذَا الْأَوَّلُ.
ترجمه:
از جمیل بن درّاج، از امام صادق (ع) نقل شده که فرمودند: "زن میتواند بخورد و صدقه بدهد، و دوست میتواند در خانه برادرش غذا بخورد و صدقه بدهد."
30547- 4- (9)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی (عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ
خَالِدٍ) (1)عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَحَدَهُمَا ع عَنْ هَذِهِ الْآیَةِ مِنْ بُیُوتِکُمْ أَوْ بُیُوتِ آبائِکُمْ أَوْ بُیُوتِ أُمَّهاتِکُمْ لَیْسَ عَلَیْکُمْ جُناحٌ أَنْ تَأْکُلُوا (2)الْآیَةَ فَقَالَ لَیْسَ عَلَیْکَ جُنَاحٌ فِیمَا أَطْعَمْتَ أَوْ أَکَلْتَ مِمَّا مَلَکْتَ مَفَاتِحَهُ مَا لَمْ تُفْسِدْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
از زراره نقل شده که گفت: از یکی از آن دو امام (ع) درباره این آیه پرسیدم: "از خانههای خود یا خانههای پدرانتان یا خانههای مادرانتان، بر شما گناهی نیست که بخورید..." (نور، 24:61).
پس امام (ع) فرمودند: "بر تو گناهی نیست در آنچه خوراندهای یا از آنچه کلیدهایش را در اختیار داری خوردهای، مادامی که آن را فاسد نکنی."
30548- 5- (4)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَوْ ما مَلَکْتُمْ مَفاتِحَهُ (5)قَالَ الرَّجُلُ یَکُونُ لَهُ وَکِیلٌ یَقُومُ فِی مَالِهِ فَیَأْکُلُ بِغَیْرِ إِذْنِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (6)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ الْأَوَّلَ وَ عَنْ أَبِیهِ وَ ذَکَرَ الثَّانِیَ وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ ذَکَرَ الثَّالِثَ وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُرْوَةَ وَ ذَکَرَ الرَّابِعَ وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ ذَکَرَ الْخَامِسَ (7).
ترجمه:
از ابن ابی عمیر، از کسی که این روایت را نقل کرده است، از امام صادق (ع) درباره سخن خداوند عز و جل: "یا از آنچه کلیدهایش را در اختیار دارید" (نور، 24:61)، نقل شده که فرمودند:
"این آیه درباره کسی است که وکیلی دارد که امور مال او را مدیریت میکند، پس [وکیل] بدون اجازه او از آن مال میخورد."
30549- 6- (8)وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَمَّا یَحِلُّ لِلرَّجُلِ مِنْ
بَیْتِ أَخِیهِ مِنَ الطَّعَامِ قَالَ الْمَأْدُومُ وَ التَّمْرُ وَ کَذَلِکَ یَحِلُّ لِلْمَرْأَةِ مِنْ بَیْتِ زَوْجِهَا.
ترجمه:
از زراره، از امام باقر (ع) نقل شده که فرمودند: "از او درباره آنچه برای مرد از خانه برادرش از خوراکیها حلال است، پرسیدم. فرمودند: غذای آماده و خرما، و همچنین برای زن از خانه شوهرش."
30550- 7- (1)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَیْسَ عَلَیْکُمْ جُناحٌ (2)الْآیَةَ قَالَ بِإِذْنٍ وَ بِغَیْرِ إِذْنٍ.
ترجمه:
از ابی اسامة، از امام صادق (ع) درباره سخن خداوند عز و جل: "بر شما گناهی نیست..." (نور، 24:61)، نقل شده که فرمودند: "با اجازه و بدون اجازه."
30551- 8- (3)عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ فِی تَفْسِیرِهِ رَفَعَهُ قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص آخَی بَیْنَ أَصْحَابِهِ فَکَانَ بَعْدَ ذَلِکَ إِذَا بَعَثَ أَحَداً مِنْ أَصْحَابِهِ فِی غَزَاةٍ أَوْ سَرِیَّةٍ یَدْفَعُ الرَّجُلُ مِفْتَاحَ بَیْتِهِ إِلَی أَخِیهِ فِی الدِّینِ وَ یَقُولُ خُذْ مَا شِئْتَ وَ کُلْ مَا شِئْتَ وَ کَانُوا یَمْتَنِعُونَ مِنْ ذَلِکَ حَتَّی رُبَّمَا فَسَدَ الطَّعَامُ فِی الْبَیْتِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ لَیْسَ عَلَیْکُمْ جُناحٌ أَنْ تَأْکُلُوا جَمِیعاً أَوْ أَشْتاتاً (4)یَعْنِی حَضَرَ أَوْ لَمْ یَحْضُرْ إِذَا مَلَکْتُمْ مَفاتِحَهُ (5).
ترجمه:
علی بن ابراهیم در تفسیر خود نقل کرده که رسول خدا (ص) میان اصحاب خود عقد اخوت برقرار کرد.
پس از آن، هرگاه یکی از اصحاب را به جنگ یا مأموریتی میفرستاد، آن شخص کلید خانه خود را به برادر دینیاش میسپرد و میگفت: "هرچه میخواهی، بردار و هرچه میخواهی، بخور."
اما آنان از این کار امتناع میکردند تا جایی که گاهی غذا در خانهها فاسد میشد.
پس خداوند این آیه را نازل فرمود: "بر شما گناهی نیست که دستهجمعی یا پراکنده غذا بخورید." (نور، 24:61)
یعنی، چه صاحب خانه حاضر باشد یا نباشد، اگر کلیدهایش را در اختیار دارید، مجاز هستید از آن بهره ببرید.
(7)25 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِجَادَةِ الْأَکْلِ فِی مَنْزِلِ الْمُؤْمِنِ وَ الِانْبِسَاطِ فِیهِ وَ الْإِکْثَارِ مِنْهُ وَ لَوْ بَعْدَ الِامْتِلَاءِ وَ تَرْکِ التَّقْصِیرِ وَ الْحِشْمَةِ
ترجمه:
باب استحباب فراهمآوردن غذای خوب در منزل مؤمن، خوشرویی در آن، زیاد خوردن، حتی پس از سیر شدن، و ترک کمخوری و تکلف.
30552- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: دَخَلْنَا مَعَ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَلَی أَبِی
عَبْدِ اللَّهِ ع وَ نَحْنُ جَمَاعَةٌ فَدَعَا بِالْغَدَاءِ فَتَغَدَّیْنَا وَ تَغَدَّی مَعَنَا وَ کُنْتُ أَحْدَثَ الْقَوْمِ سِنّاً فَجَعَلْتُ أَحْصَرُ (1)وَ أَنَا آکُلُ فَقَالَ لِی کُلْ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّهُ یُعْرَفُ مَوَدَّةُ الرَّجُلِ لِأَخِیهِ بِأَکْلِهِ مِنْ طَعَامِهِ.
ترجمه:
هشام بن سالم گفت: همراه ابن ابی یعفور و گروهی نزد امام صادق (ع) وارد شدیم. ایشان سفرهی غذا را گشودند و ما غذا خوردیم و ایشان نیز با ما غذا خوردند. من جوانترین فرد جمع بودم، و هنگام خوردن، کمی خودداری میکردم. ایشان به من فرمودند: «بخور! آیا نمیدانی که محبت انسان به برادرش از خوردن از غذای او شناخته میشود؟»
30553- 2- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ عِیسَی بْنِ أَبِی مَنْصُورٍ قَالَ: أَکَلْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَجَعَلَ یُلْقِی بَیْنَ یَدَیَّ الشِّوَاءَ ثُمَّ قَالَ یَا عِیسَی إِنَّهُ یُقَالُ اعْتَبِرْ حُبَّ الرَّجُلِ بِأَکْلِهِ مِنْ طَعَامِ أَخِیهِ.
ترجمه:
عیسی بن ابی منصور گفت: در حضور امام صادق (ع) غذا خوردم، و ایشان گوشت بریان را در برابر من قرار میدادند. سپس فرمودند: «ای عیسی، گفته شده است که محبت مرد را میتوان از خوردن او از غذای برادرش سنجید.»
30554- 3- (3)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ زُحَلَ (4)عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: أَکَلْنَا مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَأُتِینَا بِقَصْعَةٍ مِنْ أَرُزٍّ فَجَعَلْنَا نُعَذِّرُ (5)فَقَالَ مَا صَنَعْتُمْ شَیْئاً إِنَّ أَشَدَّکُمْ حُبّاً لَنَا أَحْسَنُکُمْ أَکْلًا عِنْدَنَا (قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَرَفَعْتُ کُسْحَةَ الْمَائِدَةِ فَأَکَلْتُ فَقَالَ الْآنَ) (6)ثُمَّ أَنْشَأَ یُحَدِّثُنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص أُهْدِیَ لَهُ قَصْعَةُ أَرُزٍّ مِنْ نَاحِیَةِ الْأَنْصَارِ- فَدَعَا سَلْمَانَ وَ الْمِقْدَادَ وَ أَبَا ذَرٍّ رَحِمَهُمُ اللَّهُ فَجَعَلُوا یُعَذِّرُونَ فِی الْأَکْلِ فَقَالَ مَا صَنَعْتُمْ شَیْئاً أَشَدُّکُمْ حُبّاً لَنَا أَحْسَنُکُمْ أَکْلًا عِنْدَنَا فَجَعَلُوا یَأْکُلُونَ أَکْلًا جَیِّداً ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع رَحِمَهُمُ اللَّهُ وَ رَضِیَ عَنْهُمْ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِمْ.
ترجمه:
عبد الرحمن بن حجاج گفت: همراه امام صادق (ع) غذا خوردیم، و ظرفی از برنج برایمان آورده شد. ما در خوردن تأنی کردیم. ایشان فرمودند: «کاری نکردید! کسی که محبتش به ما بیشتر باشد، بهتر در حضور ما غذا میخورد.» (عبدالرحمن گفت: من گوشهی سفره را بالا بردم و شروع به خوردن کردم، پس امام فرمودند: «اکنون!»)
سپس ایشان شروع به نقل حدیث کردند که رسول خدا (ص) نیز روزی از سوی انصار ظرفی از برنج هدیه گرفتند و سلمان، مقداد و ابوذر را دعوت کردند. آنان نیز در خوردن تأنی کردند، پس رسول خدا (ص) فرمودند: «کاری نکردید! کسی که محبتش به ما بیشتر باشد، بهتر در حضور ما غذا میخورد.» پس آنان به خوردن روی آوردند و خوب غذا خوردند. سپس امام صادق (ع) فرمودند: «خدا رحمتشان کند، از آنان خشنود باشد و درودش را بر آنان بفرستد.»
1) فی المحاسن- أقصر (هامش المصحّحة الأولی).
2) الکافی 6- 278- 3، و المحاسن- 413- 157.
3) الکافی 6- 278- 2، و المحاسن- 414- 163.
4) کتب فی هامش المصحّحة الأولی ما نصه-" زحل بالزای و الحاء المهملة یعرف به عمر ابن عبد العزیز".
5) نعذر- التعذیر فی الأمر- التقصیر فیه." الصحاح 2- 740".
6) وردت العبارة فی نسخة- کهنجة. و فی المحاسن- کسحة ما به- فقال- الآن). و کسحة المائدة، لعل المراد الکساحة- و هی ما یسقط علی المائدة اثناء الأکل." انظر الصحاح 1- 399".
30555- 4- (1)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ مُصْعَبٍ قَالَ: أَتَیْنَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ هُوَ یُرِیدُ الْخُرُوجَ إِلَی مَکَّةَ- فَأَمَرَ بِسُفْرَةٍ فَوُضِعَتْ بَیْنَ أَیْدِینَا فَقَالَ کُلُوا فَأَکَلْنَا فَقَالَ (أَبَیْتُمْ أَبَیْتُمْ) (2)إِنَّهُ کَانَ یُقَالُ اعْتَبِرْ حُبَّ الْقَوْمِ بِأَکْلِهِمْ قَالَ فَأَکَلْنَا وَ قَدْ ذَهَبَتِ الْحِشْمَةُ.
ترجمه:
عنبسه بن مصعب گفت: نزد امام صادق (ع) رفتیم در حالی که ایشان قصد خروج به سوی مکه را داشتند. پس دستور دادند سفرهای گسترده شود و در برابر ما قرار گرفت. فرمودند: «بخورید.» ما نیز غذا خوردیم. سپس فرمودند: «امتناع کردید، امتناع کردید! گفته شده است که محبت مردم را میتوان از خوردنشان سنجید.» پس ما غذا خوردیم، و دیگر تکلف و حشمت(خجالت) از میان رفت.
30556- 5- (3)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ الصَّیْرَفِیِّ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَدَّمَ إِلَیْنَا طَعَاماً فِیهِ شِوَاءٌ وَ أَشْیَاءَ بَعْدَهُ ثُمَّ جَاءَ بِقَصْعَةٍ مِنْ (4)أَرُزٍّ فَأَکَلْتُ مَعَهُ فَقَالَ کُلْ (5)فَإِنَّهُ یُعْتَبَرُ حُبُّ الرَّجُلِ لِأَخِیهِ بِانْبِسَاطِهِ فِی طَعَامِهِ ثُمَّ حَازَ لِی حَوْزاً بِإِصْبَعِهِ مِنَ الْقَصْعَةِ فَقَالَ لِی لَتَأْکُلَنَّ ذَا بَعْدَ مَا قَدْ أَکَلْتَ فَأَکَلْتُهُ.
ترجمه:
عبدالله بن سلیمان صیرفی گفت: نزد امام صادق (ع) بودم، پس غذایی که در آن گوشت بریان و چیزهای دیگری بود، پیش روی ما گذاشتند. سپس ظرفی از برنج آوردند و من همراه ایشان خوردم. ایشان فرمودند: «بخور! زیرا محبت مرد به برادرش با گشادهرویی او در خوردن سنجیده میشود.» سپس با انگشت خود مقداری از ظرف غذا را برای من جدا کردند و فرمودند: «حتماً باید این را هم بخوری، پس از آنکه خوردهای.» پس آن را خوردم.
30557- 6- (6)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ یُونُسَ عَنْ أَبِی الرَّبِیعِ قَالَ: دَعَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع بِطَعَامٍ فَأُتِیَ بِهَرِیسَةٍ فَقَالَ لَنَا ادْنُوا فَکُلُوا فَأَقْبَلَ الْقَوْمُ یُقَصِّرُونَ فَقَالَ کُلُوا فَإِنَّمَا تَسْتَبِینُ مَوَدَّةُ الرَّجُلِ لِأَخِیهِ فِی أَکْلِهِ قَالَ فَأَقْبَلْنَا نَضْفِزُ (7)أَنْفُسَنَا کَمَا تُضْفَزُ (8)الْإِبِلُ.
1) الکافی 6- 279- 5، و المحاسن- 413- 161.
2) فی المصدر- أثبتم أثبتم.
3) الکافی 6- 279- 4، و المحاسن 413- 158.
4) فی المصدر- فیها.
5) فی المصدر زیادة- قلت- قد أکلت، فقال- کل.
6) الکافی 6- 279- 6.
7) فی نسخة من الکافی- نغص فیهما (هامش المخطوط) و کذلک المصدر و ضفز البعیر- إذا علفه الضغائز، و هی اللقم الکبار الواحدة ضفیزة" النهایة 3- 94".
8) فی نسخة من الکافی- نغص فیهما (هامش المخطوط) و کذلک المصدر و ضفز البعیر- إذا علفه الضغائز، و هی اللقم الکبار الواحدة ضفیزة" النهایة 3- 94".
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ الْأَوَّلَ وَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ وَ ذَکَرَ الثَّانِیَ إِلَّا أَنَّهُ أَسْقَطَ الْوَاسِطَةَ الْأُخْرَی وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ ذَکَرَ الثَّالِثَ وَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ وَ ذَکَرَ الرَّابِعَ وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا وَ ذَکَرَ الْخَامِسَ وَ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ یُونُسَ بْنِ الرَّبِیعِ وَ ذَکَرَ السَّادِسَ (1).
ترجمه:
ابو ربیع گفت: امام صادق (ع) ما را به غذا دعوت کردند، و حریسهای برایمان آورده شد. سپس فرمودند: «نزدیک شوید و بخورید.» گروه حاضر در خوردن تأنی کردند، پس امام فرمودند: «بخورید! زیرا محبت مرد به برادرش در خوردنش آشکار میشود.» ابو ربیع گفت: «ما شروع به خوردن کردیم، خود را به غذا رساندیم همانگونه که شتران خود را به آب و علف میرسانند.»
30558- 7- (2)(وَ عَنْ أَبِیهِ) (3)عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لِرَجُلٍ کَانَ یَأْکُلُ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّهُ یُعْرَفُ حُبُّ الرَّجُلِ أَخَاهُ بِکَثْرَةِ أَکْلِهِ عِنْدَهُ.
ترجمه:
هشام بن سالم گفت: شنیدم که امام صادق (ع) به مردی که در حال غذا خوردن بود، فرمودند: «آیا نمیدانی که محبت مرد به برادرش از فراوان خوردن او نزد او شناخته میشود؟»
30559- 8- (4)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ یُعْرَفُ حُبُّ الرَّجُلِ بِأَکْلِهِ مِنْ طَعَامِ أَخِیهِ.
ترجمه:
هشام بن سالم گفت: شنیدم که امام صادق (ع) فرمودند: «محبت مرد شناخته میشود به خوردن او از غذای برادرش
30560- 9- (5)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَدَعَا بِالْخِوَانِ فَأُتِیَ بِقَصْعَةٍ فِیهَا أَرُزٌّ فَأَکَلْتُ مِنْهَا حَتَّی امْتَلَأْتُ فَخَطَّ بِیَدِهِ فِی الْقَصْعَةِ ثُمَّ قَالَ أَقْسَمْتُ عَلَیْکَ لَمَّا أَکَلْتَ دُونَ الْخَطِّ.
ترجمه:
حارث بن مغیره گفت: نزد امام صادق (ع) رفتم، پس سفرهای گسترده شد و ظرفی از برنج آورده شد. من از آن خوردم تا آنکه سیر شدم. سپس ایشان با دست خود خطی در ظرف کشیدند و فرمودند: «سوگند میدهم که از این قسمت نیز بخوری.»
30561- 1- (2)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع یَأْکُلُ فَتَلَا هَذِهِ الْآیَةَ فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ (3)إِلَی آخِرِ الْآیَةِ ثُمَّ قَالَ ع عَلِمَ اللَّهُ أَنْ لَیْسَ کُلُّ أَحَدٍ یَقْدِرُ عَلَی عِتْقِ رَقَبَةٍ فَجَعَلَ لَهُمْ سَبِیلًا إِلَی الْجَنَّةِ بِإِطْعَامِ الطَّعَامِ.
ترجمه:
معمر بن خلاد گفت: دیدم که امام رضا (ع) در حال غذا خوردن بودند و این آیه را تلاوت کردند: «پس چرا بر راه دشوار قدم ننهاد؟» (سوره بلد، آیه 11 تا پایان). سپس فرمودند: «خداوند دانسته است که همه افراد توان آزاد کردن برده را ندارند، پس راهی به سوی بهشت برای آنان قرار داده است، و آن غذا دادن است.»
30562- 2- (4)
و البحار 74- 365- 38.
وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ (5)عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنَ الْإِیمَانِ حُسْنُ الْخُلُقِ وَ إِطْعَامُ الطَّعَامِ.وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
حماد بن عثمان از امام صادق (ع) نقل کرد که فرمودند: «از نشانههای ایمان، خوشاخلاقی و غذا دادن است
30563- 3- (7)وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ إِطْعَامَ الطَّعَامِ وَ هِرَاقَةَ الدِّمَاءِ.
ترجمه:
محمد بن قیس گفت: شنیدم که امام باقر (ع) فرمودند: «بهراستی که خداوند دوست دارد اطعام غذا و ریختن خون [قربانی].»
30564- 4- (8)وَ عَنْهُ عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ
1) الباب 26 فیه 32 حدیثا.
2) المحاسن 389- 20.
3) البلد 90- 11.
4) المحاسن- 389- 15، و أورده عن الکافی فی الحدیث 2 من الباب 16 من أبواب فعل المعروف.
5) کذا فی المخطوط و صححه المصححان، فلیلاحظ.
6) الکافی 4- 50- 2.
7) المحاسن- 387- 6، و أورده بإسناد آخر فی الحدیث 2 من الباب 47 من أبواب الصدقة.
8) المحاسن- 388- 7، و أورده عن الکافی فی الحدیث 7 من الباب 16، من أبواب فعل المعروف.
ع یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ إِطْعَامَ الطَّعَامِ وَ إِفْشَاءَ السَّلَامِ.
ترجمه:
زراره گفت: شنیدم که امام باقر (ع) فرمودند: «بهراستی که خداوند دوست دارد اطعام غذا و نشر سلام
30565- 5- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یُوسُفَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ فَیْضِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُنْجِیَاتُ إِطْعَامُ الطَّعَامِ وَ إِفْشَاءُ السَّلَامِ وَ الصَّلَاةُ بِاللَّیْلِ وَ النَّاسُ نِیَامٌ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
فیض بن مختار از امام صادق (ع) نقل کرد که فرمودند: «نجاتبخشها عبارتند از: اطعام غذا، نشر سلام، و نماز در شب در حالی که مردم در خوابند.»
30566- 6- (3)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِیِّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (4)قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص خَیْرُکُمْ مَنْ أَطْعَمَ الطَّعَامَ وَ أَفْشَی السَّلَامَ وَ صَلَّی وَ النَّاسُ نِیَامٌ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِیِّ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
عبدالله بن قاسم جعفری از امام صادق (ع) نقل کرد که فرمودند: «رسول خدا (ص) فرمودند: بهترین شما کسی است که غذا دهد، سلام را نشر کند، و در حالی که مردم در خوابند نماز بگزارد.»
30567- 7- (6)وَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ ص بَنِی عَبْدِ الْمُطَّلِبِ- فَقَالَ یَا بَنِی عَبْدِ الْمُطَّلِبِ أَطْعِمُوا الطَّعَامَ وَ أَطِیبُوا الْکَلَامَ وَ أَفْشُوا السَّلَامَ وَ صِلُوا الْأَرْحَامَ وَ تَهَجَّدُوا وَ النَّاسُ نِیَامٌ تَدْخُلُوا
الْجَنَّةَ بِسَلَامٍ.
ترجمه:
سماعه بن مهران از امام صادق (ع) نقل کرد که فرمودند: «رسول خدا (ص) بنی عبدالمطلب را گرد آوردند و فرمودند: ای بنی عبدالمطلب! غذا دهید، سخن نیکو بگویید، سلام را نشر دهید، پیوندهای خویشاوندی را برقرار کنید، و در حالی که مردم در خوابند شبزندهداری کنید، تا با سلام وارد بهشت شوید.»
30568- 8- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ کَانَ عَلِیٌّ ع یَقُولُ إِنَّا أَهْلُ بَیْتٍ أُمِرْنَا أَنْ نُطْعِمَ الطَّعَامَ وَ نُؤَدِّیَ (2)فِی النَّائِبَةِ وَ نُصَلِّیَ إِذَا نَامَ النَّاسُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
جابر از امام باقر (ع) نقل کرد که فرمودند: «علی (ع) میفرمودند: ما اهل بیتی هستیم که به اطعام غذا، یاری در گرفتاریها، و نماز گزاردن در حالی که مردم در خوابند، فرمان داده شدهایم.»
30569- 9- (4)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ عِیسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ خَالِدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی الْمُنْکَدِرِ أَنَّ رَجُلًا قَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَیُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ فَقَالَ إِطْعَامُ الطَّعَامِ وَ إِطْیَابُ الْکَلَامِ.
ترجمه:
ابوالمنکدر نقل کرد که مردی از رسول خدا (ص) پرسید: «کدام اعمال برترند؟» پس ایشان فرمودند: «غذا دادن و سخن نیکو گفتن.»
30570- 10- (5)وَ عَنْ (عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ) (6)عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ هِرَاقَةَ الدِّمَاءِ وَ إِطْعَامَ الطَّعَامِ.
ترجمه:
ابوبصیر از امام باقر (ع) نقل کرد که فرمودند: «بهراستی که خداوند دوست دارد ریختن خون [قربانی] و غذا دادن
30571- 11- (7)وَ عَنْ (مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَحْمَدَ) (8)عَنْ خَالِدٍ
1) المحاسن- 387- 4، و أورده عن الکافی فی الحدیث 4 من الباب 16 من أبواب فعل المعروف.
2) فی المحاسن- و نؤوی. و فی الکافی- و نؤدی فی الناس البائنة.
3) الکافی 4- 50- 4.
4) المحاسن 387- 5.
5) المحاسن- 388- 8، و أورده عن الکافی فی الحدیث 6 من الباب 16 من أبواب فعل المعروف.
6) فی المصدر- الحسن بن علیّ بن الحکم.
7) المحاسن- 388- 9.
8) فی المصدر محمّد بن الحسین بن أحمد.
عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ إِطْعَامَ الطَّعَامِ وَ إِرَاقَةَ الدِّمَاءِ بِمِنًی.
ترجمه:
خالد از امام صادق (ع) نقل کرد که فرمودند: «بهراستی که خداوند دوست دارد اطعام غذا و ریختن خون [قربانی] در منا.»
30572- 12- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یُوسُفَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِیدِ الْوَصَّافِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ إِرَاقَةَ الدِّمَاءِ وَ إِطْعَامَ الطَّعَامِ وَ إِغَاثَةَ اللَّهْفَانِ.
ترجمه:
ترجمه: عبیدالله بن ولید وصافی از امام باقر (ع) نقل کرد که فرمودند: «بهراستی که خداوند دوست دارد ریختن خون [قربانی]، اطعام غذا، و یاری رساندن به درمانده.»
30573- 13- (2)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ أَحَبَّ الْأَعْمَالِ إِلَی اللَّهِ إِدْخَالُ السُّرُورِ عَلَی الْمُؤْمِنِ شَبْعَةُ مُسْلِمٍ أَوْ قَضَاءُ دَیْنِهِ.
ترجمه:
ابوالجارود از امام باقر (ع) نقل کرد که فرمودند: «بهراستی که محبوبترین اعمال نزد خداوند، شاد کردن مؤمن است؛ خواه از طریق سیر کردن یک مسلمان، خواه از طریق پرداخت بدهی او.»
30574- 14- (3)وَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ ثَلَاثُ خِصَالٍ هُنَّ مِنْ أَحَبِّ الْأَعْمَالِ إِلَی اللَّهِ مُسْلِمٌ أَطْعَمَ مُسْلِماً مِنْ جُوعٍ وَ فَکَّ عَنْهُ کَرْبَهُ وَ قَضَی عَنْهُ دَیْنَهُ.
ترجمه:
ابوحمزه از امام باقر (ع) نقل کرد که فرمودند: «شنیدم که ایشان فرمودند: سه ویژگی از محبوبترین اعمال نزد خداوند هستند: مسلمانی که مسلمانی دیگر را از گرسنگی نجات دهد، گرفتاری او را برطرف کند، و بدهی او را بپردازد.»
30575- 15- (4)وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ أَیْمَنَ (عَنْ مَیْمُونٍ الْبَانِ) (5)عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ
ص الْإِیمَانُ حُسْنُ الْخُلُقِ وَ إِطْعَامُ الطَّعَامِ وَ إِرَاقَةُ الدِّمَاءِ.
ترجمه:
میمون بنان از امام باقر (ع) نقل کرد که فرمودند: «رسول خدا (ص) فرمودند: ایمان عبارت است از خوشاخلاقی، اطعام غذا، و ریختن خون [قربانی].»
30576- 16- (1)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَقُولُ مِنْ مُوجِبَاتِ مَغْفِرَةِ الرَّبِّ إِطْعَامُ الطَّعَامِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ وَ غَیْرِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ (2)
وَ رَوَاهُ أَیْضاً عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
موسی بن بکر از امام کاظم (ع) نقل کرد که فرمودند: «رسول خدا (ص) میفرمودند: از موجبات مغفرت پروردگار، اطعام غذاست.»
30577- 17- (4)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدَانَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنْ مُوجِبَاتِ الْمَغْفِرَةِ إِطْعَامُ السَّغْبَانِ.
ترجمه:
سعدان از مردی نقل کرد که از امام صادق (ع) شنیده است که فرمودند: «از موجبات مغفرت، غذا دادن به گرسنه است.»
30578- 18- (5)وَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ مَیْمُونٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الرِّزْقُ أَسْرَعُ إِلَی مَنْ یُطْعِمُ الطَّعَامَ مِنَ السِّکِّینِ فِی السَّنَامِ.
ترجمه:
میمون از امام صادق (ع) نقل کرد که فرمودند: «رسول خدا (ص) فرمودند: روزی، سریعتر به کسی میرسد که غذا میدهد، از حرکت چاقو در کوهان [شتر].»
30579- 19- (1)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْخَیْرُ أَسْرَعُ إِلَی الْبَیْتِ الَّذِی یُطْعَمُ فِیهِ الطَّعَامُ مِنَ الشَّفْرَةِ فِی سَنَامِ الْبَعِیرِ.
ترجمه:
فضیل بن یسار از مردی نقل کرد که از امام باقر (ع) شنیده است که فرمودند: «رسول خدا (ص) فرمودند: خیر و برکت، سریعتر به خانهای میرسد که در آن غذا داده میشود، از حرکت کارد در کوهان شتر.»
30580- 20- (2)وَ عَنِ الْجَامُورَانِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ (أَحْمَدَ بْنِ) (3)عَمْرِو بْنِ جُمَیْعٍ عَنْ أَبِیهِ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْبَیْتُ الَّذِی یُمْتَارُ مِنْهُ الْخَیْرُ الْبَرَکَةُ أَسْرَعُ إِلَیْهِ مِنَ الشَّفْرَةِ فِی سَنَامِ الْبَعِیرِ.
ترجمه:
عمرو بن جمیع از پدرش نقل کرد که رسول خدا (ص) فرمودند: «خانهای که خیر از آن گرفته شود، برکت سریعتر به آن میرسد از حرکت کارد در کوهان شتر.»
30581- 21- (4)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ صَالِحِ بْنِ مِیثَمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِطْعَامُ مُسْلِمٍ یَعْدِلُ عِتْقَ نَسَمَةٍ.
ترجمه:
صالح بن میثم از امام باقر (ع) نقل کرد که فرمودند: «غذا دادن به یک مسلمان برابر است با آزاد کردن یک انسان [برده].»
30582- 22- (5)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ قَالَ: کَانَ أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا ع إِذَا أَکَلَ أُتِیَ بِصَحْفَةٍ فَتُوضَعُ بِقُرْبِ مَائِدَتِهِ فَیَعْمِدُ إِلَی أَطْیَبِ الطَّعَامِ مِمَّا یُؤْتَی بِهِ فَیَأْخُذُ مِنْ کُلِّ شَیْءٍ مِنْهُ شَیْئاً فَیُوضَعُ فِی تِلْکَ الصَّحْفَةِ ثُمَّ یَأْمُرُ بِهَا لِلْمَسَاکِینِ ثُمَّ یَتْلُو (6)فَلَا اقْتَحَمَ الْعَقَبَةَ (7)الْآیَةَ ثُمَّ قَالَ عَلِمَ اللَّهُ أَنْ لَیْسَ کُلُّ إِنْسَانٍ یَقْدِرُ عَلَی عِتْقِ رَقَبَةٍ فَجَعَلَ لَهُمُ السَّبِیلَ
إِلَی الْجَنَّةِ (1).
ترجمه:
معمر بن خلاد گفت: «زمانی که امام رضا (ع) غذا میخوردند، ظرفی کنار سفره ایشان گذاشته میشد. ایشان از بهترین غذاهایی که آورده شده بود، مقداری برمیداشتند و در آن ظرف میگذاشتند، سپس دستور میدادند که آن را برای نیازمندان ببرند. سپس این آیه را تلاوت میکردند: "پس چرا بر راه دشوار قدم ننهاد؟" (سوره بلد، آیه 11). و فرمودند: "خداوند دانسته است که هر انسانی توان آزاد کردن برده را ندارد، پس راهی به سوی بهشت برای آنان قرار داده است."»
30583- 23- (2)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ الْجَهْمِ عَنِ الْمُفَضَّلِ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِیفٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَنْ أَطْعَمَ جَائِعاً أَطْعَمَهُ اللَّهُ مِنْ ثِمَارِ الْجَنَّةِ.
ترجمه:
سعد بن طریف از امام باقر (ع) نقل کرد که فرمودند: «کسی که گرسنهای را غذا دهد، خداوند او را از میوههای بهشت اطعام خواهد کرد.»
30584- 24- (3)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِّ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: مَنْ أَطْعَمَ مُؤْمِناً أَطْعَمَهُ اللَّهُ مِنْ ثِمَارِ الْجَنَّةِ.
ترجمه:
ابوحمزه ثمالی از امام سجاد (ع) نقل کرد که فرمودند: «کسی که مؤمنی را غذا دهد، خداوند او را از میوههای بهشت اطعام خواهد کرد.»
30585- 25- (4)وَ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَکْلَةٌ یَأْکُلُهَا الْمُسْلِمُ عِنْدِی أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ عِتْقِ رَقَبَةٍ.
ترجمه:
صفوان جمال از امام صادق (ع) نقل کرد که فرمودند: «غذایی که مسلمانی نزد من بخورد، نزد من محبوبتر از آزاد کردن برده است.»
30586- 26- (5)وَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَمَّادٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی مُعَاوِیَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَا مِنْ مُؤْمِنٍ یُطْعِمُ مُؤْمِناً مُوسِراً کَانَ أَوْ مُعْسِراً إِلَّا کَانَ لَهُ بِذَلِکَ عِتْقُ رَقَبَةٍ مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِیلَ.
ترجمه:
ابو معاویه گفت: شنیدم که امام صادق (ع) فرمودند: «هیچ مؤمنی نیست که به مؤمن دیگر غذا دهد، خواه توانگر باشد یا نیازمند، مگر آنکه این عمل برای او به منزله آزاد کردن بردهای از نسل اسماعیل خواهد بود.»
30587- 27- (6)وَ عَنِ ابْنِ شَمُّونٍ عَنِ ابْنِ الْأَشْعَثِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ (7)
تُعْتِقُ کُلَّ یَوْمٍ نَسَمَةً قُلْتُ لَا قَالَ کُلَّ شَهْرٍ قُلْتُ لَا
قَالَ کُلَّ سَنَةٍ قُلْتُ لَا قَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ أَ مَا تَأْخُذُ بِیَدِ وَاحِدٍ مِنْ شِیعَتِنَا- فَتُدْخِلَهُ إِلَی بَیْتِکَ فَتُطْعِمَهُ شِبَعَهُ فَوَ اللَّهِ لَذَلِکَ أَفْضَلُ مِنْ عِتْقِ رَقَبَةٍ مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِیلَ.
ترجمه:
حنان بن سدیر از پدرش نقل کرد که امام باقر (ع) فرمودند: «آیا هر روز یک برده آزاد میکنی؟» گفتم: «نه.» فرمودند: «هر ماه؟» گفتم: «نه.» فرمودند: «هر سال؟» گفتم: «نه.» پس فرمودند: «سبحانالله! آیا دست یکی از شیعیان ما را نمیگیری و او را به خانهات نمیبری و به اندازه سیر شدنش غذا نمیدهی؟ بهخدا قسم، این کار از آزاد کردن بردهای از نسل اسماعیل برتر است.»
30588- 28- (1)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَدِیرٍ الصَّیْرَفِیِّ نَحْوَهُ وَ زَادَ قُلْتُ مُوسِرٌ أَوْ مُعْسِرٌ فَقَالَ إِنَّ الْمُوسِرَ قَدْ یَشْتَهِی الطَّعَامَ.
وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ زَکَّارٍ (2)عَنْ ثَابِتٍ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
سدیر صیرفی روایت مشابهی نقل کرده است و افزود: «گفتم: توانگر باشد یا نیازمند؟» پس فرمودند: «بیگمان توانگر نیز ممکن است به غذایی اشتیاق داشته باشد.»
30589- 29- (4)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ (الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یُوسُفَ) (5)عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ مُحَمَّدٍ (عَنْ یُوسُفَ) (6)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَطْعَمَ مُؤْمِنَیْنِ شِبَعَهُمَا کَانَ ذَلِکَ أَفْضَلَ مِنْ (7)رَقَبَةٍ.
ترجمه:
یوسف از امام صادق (ع) نقل کرد که فرمودند: «کسی که دو مؤمن را به اندازه سیر شدنشان غذا دهد، این عمل برتر از آزاد کردن برده است.»
30590- 30- (8)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ حَسَّانَ (عَنْ) (9)صَالِحِ بْنِ مِیثَمٍ قَالَ: سَأَلَ رَجُلٌ أَبَا جَعْفَرٍ ع أَیُ
عَمَلٍ یُعْمَلُ بِهِ یَعْدِلُ عِتْقَ نَسَمَةٍ فَقَالَ لَأَنْ أُطْعِمَ ثَلَاثَةً مِنَ الْمُسْلِمِینَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ نَسَمَةٍ وَ نَسَمَةٍ حَتَّی بَلَغَ سَبْعاً وَ إِطْعَامُ مُسْلِمٍ یَعْدِلُ نَسَمَةً.
ترجمه:
صالح بن میثم گفت که مردی از امام باقر (ع) پرسید: «چه عملی انجام شود که با آزاد کردن برده برابر باشد؟» پس ایشان فرمودند: «برای من، غذا دادن به سه نفر از مسلمانان از آزاد کردن یک برده محبوبتر است، سپس دو برده، تا اینکه به هفت برسد. و اطعام یک مسلمان برابر با آزاد کردن یک برده است.»
30591- 31- (1)وَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ دَاوُدَ النُّعْمَانِ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ أَطْعَمَ ثَلَاثَةً مِنَ الْمُسْلِمِینَ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ.
ترجمه:
از حسین بن علی از امام صادق علیهالسلام روایت شده است که فرمودند: «هر کس سه نفر از مسلمانان را اطعام کند، خداوند او را میآمرزد.»
30592- 32- (2)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع شِبَعُ أَرْبَعٍ مِنَ الْمُسْلِمِینَ یَعْدِلُ عِتْقَ رَقَبَةٍ مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِیلَ.
وَ عَنْ (مُحَسِّنِ بْنِ أَحْمَدَ) (3)عَنْ أَبَانٍ مِثْلَهُ (4)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
ترجمه:
از فضیل بن یسار نقل شده است که امام باقر علیهالسلام فرمودند: «سیر کردن چهار نفر از مسلمانان معادل آزاد کردن یک برده از نسل اسماعیل است.»
1) المحاسن- 395- 58.
2) المحاسن 395- 59.
3) فی المصدر- محمّد بن أحمد.
4) المحاسن- 395- 60.
5) تقدم فی الباب 47 من أبواب الصدقة، و فی الباب 16 من أبواب فعل المعروف، و فی الباب 88 من أبواب أحکام العشرة، و فی الباب 40 من أبواب أحکام الأولاد، و فی الباب 41 من أبواب الذبائح، و فی الحدیث 5 من الباب 6، و فی الحدیثین 4 و 5 من الباب 19 و فی الباب 23 من هذه الأبواب.
6) یأتی فی الأبواب 27- 33 و 35 و 36 و 39 و 40 و 43 و 55 من هذه الأبواب.
(1)27 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَقْدِیرِ الطَّعَامِ بِقَدْرِ سَعَةِ الْمَالِ وَ قِلَّتِهِ وَ إِجَادَةِ الطَّعَامِ وَ إِکْثَارِهِ مَعَ الْإِمْکَانِ
ترجمه:
«باب استحباب تنظیم مقدار غذا بر اساس وسعت و محدودیت مالی، و نیز توجه به کیفیت و فراوانی غذا در صورت امکان.»
30593- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ شِهَابِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَیْسَ فِی الطَّعَامِ سَرَفٌ.
ترجمه:
از شهاب بن عبد ربه نقل شده است که امام صادق علیهالسلام فرمودند: «در خوردن غذا اسرافی وجود ندارد.»
30594- 2- (3)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ: کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع رُبَّمَا أَطْعَمَنَا الْفَرَانِیَّ (4)وَ الْأَخْبِصَةَ (5)ثُمَّ أَطْعَمَنَا الْخُبْزَ وَ الزَّیْتَ فَقِیلَ لَهُ لَوْ دَبَّرْتَ أَمْرَکَ حَتَّی یَعْتَدِلَ فَقَالَ إِنَّمَا نَتَدَبَّرُ بِأَمْرِ اللَّهِ إِذَا وَسَّعَ عَلَیْنَا وَسَّعْنَا وَ إِذَا قَتَّرَ قَتَّرْنَا.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ (6)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ.
ترجمه:
از ابن بکیر، از برخی از اصحاب نقل شده است که امام صادق علیهالسلام گاهی ما را به غذاهای فاخر مانند «فرانی» و «اخبصة» مهمان میکردند، سپس به ما نان و روغن میدادند. به ایشان گفته شد: «اگر تدبیر میکردید تا امور شما متعادل باشد.» ایشان پاسخ دادند: «ما تنها با فرمان خداوند تدبیر میکنیم؛ هرگاه خداوند بر ما وسعت دهد، ما نیز وسعت میدهیم و هرگاه تنگی دهد، ما نیز تنگی میگیریم.»
30595- 3- (7)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی سَعِیدٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: کُنَّا عِنْدَ أَبِی
1) الباب 27 فیه 7 أحادیث.
2) الکافی 6- 280- 4، و المحاسن- 399- 79.
3) الکافی 6- 279- 1، و المحاسن- 400- 84.
4) الفرانی- جمع فرنیة، و هو نوع من الخبز یعمل باللبن و السمن و السکر" لسان العرب 13- 322".
5) الأخبصة- جمع خبیص. و هو طعام یعمل من التمر و السمن." القاموس المحیط 2- 300".
6) المحاسن 400- 84.
7) الکافی 6- 280- 3.
عَبْدِ اللَّهِ ع جَمَاعَةً فَأُتِینَا (1)بِطَعَامٍ مَا لَنَا عَهْدٌ بِمِثْلِهِ لَذَاذَةً وَ طِیباً وَ أُتِینَا بِتَمْرٍ نَنْظُرُ فِیهِ إِلَی وُجُوهِنَا مِنْ صَفَائِهِ وَ حُسْنِهِ فَقَالَ رَجُلٌ لَتُسْأَلُنَّ عَنْ هَذَا النَّعِیمِ الَّذِی نُعِّمْتُمْ بِهِ عِنْدَ ابْنِ رَسُولِ اللَّهِ ص- فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع (2)اللَّهُ أَکْرَمُ وَ أَجَلُّ مِنْ أَنْ یُطْعِمَکُمْ طَعَاماً فَیُسَوِّغَکُمُوهُ ثُمَّ یَسْأَلَکُمْ عَنْهُ وَ لَکِنْ یَسْأَلُکُمْ عَمَّا أَنْعَمَ عَلَیْکُمْ بِمُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی (3)
وَ رَوَاهُ أَیْضاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عِیسَی بْنِ هِشَامٍ عَنْ أَبِی خَالِدٍ الْقَمَّاطِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
ابو حمزه گفت: ما گروهی در نزد ابوعبدالله (ع) بودیم. غذایی برایمان آورده شد که هرگز چنین لذیذ و خوشطعم ندیده بودیم. همچنین خرمایی برایمان آوردند که بهخاطر صاف و زیبا بودنش، چهرههای خود را در آن میدیدیم.
مردی گفت: «قطعا درباره این نعمتی که نزد فرزند رسول خدا (ص) از آن برخوردار شدهاید، از شما سوال خواهد شد.»
ابوعبدالله (ع) فرمود: «خداوند کریمتر و بزرگوارتر از آن است که غذایی به شما بدهد، آن را گواراتان سازد، سپس از آن شما را بازخواست کند. بلکه از نعمتی که با محمد و آل محمد (ع) بر شما ارزانی داشته، از شما سوال خواهد کرد.»
30596- 4- (5)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ثَلَاثَةٌ (6)لَا یُحَاسَبُ عَلَیْهِنَّ الْمُؤْمِنُ طَعَامٌ یَأْکُلُهُ وَ ثَوْبٌ یَلْبَسُهُ وَ زَوْجَةٌ صَالِحَةٌ تُعَاوِنُهُ وَ یُحْصِنُ بِهَا فَرْجَهُ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (7).
ترجمه:
ابوعبدالله (ع) فرمود: «سه چیز است که مؤمن بابت آنها محاسبه نمیشود: غذایی که میخورد، لباسی که میپوشد، و همسر شایستهای که او را یاری میدهد و از طریق او پاکدامنی خود را حفظ میکند.»
30597- 5- (8)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ
1) فی المصدر- فدعا.
2) فی المصدر زیادة- إن.
3) المحاسن- 400- 83.
4) المحاسن 400- 83 ذیل 83.
5) الکافی 6- 280- 2، أورده عن الخصال فی الحدیث 7 من الباب 1 من أبواب أحکام الملابس، و أورده عن التهذیب فی الحدیث 1 من الباب 9 من أبواب مقدمات النکاح.
6) فی المصدر زیادة- أشیاء.
7) المحاسن 399- 80.
8) الکافی 6- 280- 5.
بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوْهَرِیِّ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ حَرِیزٍ عَنْ (مُنْذِرٍ الصَّیْرَفِیِّ) (1)عَنْ أَبِی خَالِدٍ الْکَابُلِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع فَدَعَا بِالْغَدَاءِ فَأَکَلْتُ (2)طَعَاماً مَا أَکَلْتُ طَعَاماً قَطُّ أَنْظَفَ مِنْهُ وَ لَا أَطْیَبَ فَلَمَّا فَرَغْنَا مِنَ الطَّعَامِ قَالَ کَیْفَ رَأَیْتَ طَعَامَنَا قُلْتُ مَا رَأَیْتُ أَنْظَفَ مِنْهُ قَطُّ وَ لَا أَطْیَبَ وَ لَکِنِّی ذَکَرْتُ الْآیَةَ فِی کِتَابِ اللَّهِ ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ (3)فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع (4)إِنَّمَا تُسْأَلُونَ عَمَّا أَنْتُمْ عَلَیْهِ مِنَ الْحَقِّ.
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
ابو خالد کابُلی گفت: بر امام باقر (ع) وارد شدم، پس ایشان غذا آوردند. غذایی خوردم که هرگز پاکیزهتر و خوشطعمتر از آن نخورده بودم.
پس از آنکه از غذا فارغ شدیم، امام باقر (ع) فرمودند: «غذای ما را چگونه دیدی؟» گفتم: «هرگز غذایی پاکیزهتر و خوشطعمتر از این ندیدهام؛ اما به یاد آیهای از کتاب خدا افتادم: "ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ" (التکاثر: 8).»
امام باقر (ع) فرمودند: «شما تنها از حقی که بر آن هستید مورد پرسش قرار خواهید گرفت.»
30598- 6- (6)وَ عَنْ أَبِیهِ (7)عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِهِ تَعَالَی لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ (8)قَالَ إِنَّ اللَّهَ أَکْرَمُ مِنْ أَنْ یَسْأَلَ الْمُؤْمِنَ عَنْ أَکْلِهِ وَ شُرْبِهِ.
ترجمه:
حفص بن بختری از امام صادق (ع) درباره قول خداوند متعال «ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ» (التکاثر: 8) روایت کرده است که امام صادق (ع) فرمودند:
«همانا خداوند کریمتر از آن است که از مؤمن درباره خوردن و نوشیدنش سؤال کند.»
30599- 7- (9)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ الْبَیْهَقِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الصَّوْلِیِّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ الْعَبَّاسِ الصَّوْلِیِّ عَنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ قَالَ: لَیْسَ
فِی الدُّنْیَا نَعِیمٌ حَقِیقِیٌّ فَقِیلَ لَهُ فَقَوْلُ اللَّهِ تَعَالَی لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ (1)مَا هَذَا النَّعِیمُ فِی الدُّنْیَا وَ هُوَ الْمَاءُ الْبَارِدُ فَقَالَ الرِّضَا ع وَ عَلَا صَوْتُهُ وَ کَذَا فَسَّرْتُمُوهُ أَنْتُمْ وَ جَعَلْتُمُوهُ عَلَی ضُرُوبٍ فَقَالَتْ طَائِفَةٌ هُوَ الْمَاءُ الْبَارِدُ وَ قَالَ غَیْرُهُمْ هُوَ الطَّعَامُ الطَّیِّبُ وَ قَالَ آخَرُونَ هُوَ النَّوْمُ الطَّیِّبُ وَ لَقَدْ حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ أَبِیهِ الصَّادِقِ ع- أَنَّ أَقْوَالَکُمْ ذُکِرَتْ عِنْدَهُ فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ (2)فَغَضِبَ وَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَا یَسْأَلُ عِبَادَهُ عَمَّا تَفَضَّلَ بِهِ عَلَیْهِمْ وَ لَا یَمُنُّ بِذَلِکَ عَلَیْهِمْ وَ الِامْتِنَانُ بِالْإِنْعَامِ مُسْتَقْبَحٌ مِنَ الْمَخْلُوقِینَ فَکَیْفَ یُضَافُ إِلَی الْخَالِقِ مَا لَا یَرْضَی الْمَخْلُوقُونَ بِهِ وَ لَکِنَّ النَّعِیمَ حُبُّنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ مُوَالاتُنَا یَسْأَلُ اللَّهُ عَنْهُ عِبَادَهُ بَعْدَ التَّوْحِیدِ وَ النُّبُوَّةِ وَ لِأَنَّ الْعَبْدَ إِذَا وَافَاهُ (3)بِذَلِکَ أَدَّاهُ إِلَی نَعِیمِ الْجَنَّةِ الَّذِی لَا یَزُولُ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
ترجمه:
ابراهیم بن عباس صولی از امام رضا (ع) نقل کرده است که فرمودند: «در دنیا نعمت حقیقی وجود ندارد.»
از ایشان پرسیده شد: «پس قول خداوند متعال "ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ" (التکاثر: 8) به چه چیزی اشاره دارد؟ آیا این نعمت در دنیا همان آب سرد است؟»
امام رضا (ع) با صدای بلند فرمودند: «و چنین است که شما آن را به انواعی تفسیر کردهاید؛ گروهی گفتهاند این نعمت همان آب سرد است، برخی دیگر گفتهاند که غذای لذیذ است، و برخی دیگر گفتهاند خواب خوش.»
ایشان ادامه دادند: «پدرم از پدرش، امام صادق (ع)، نقل کرد که این گفتههای شما در مورد آیه "ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ" نزد ایشان مطرح شد، پس امام صادق (ع) خشمگین شدند و فرمودند: خداوند عز و جل از بندگان خود درباره نعمتی که به آنها ارزانی داشته، بازخواست نمیکند و بر آنان منت نمیگذارد. منتگذاری در نعمت، حتی در میان مخلوقات، عملی ناپسند است؛ پس چگونه میتوان این امر را به خالق نسبت داد، در حالی که مخلوقین از آن رضایت ندارند؟
بلکه نعمت حقیقی، محبت ما اهل بیت و ولایت ما است؛ خداوند پس از توحید و نبوت، از بندگان خود درباره این نعمت سؤال خواهد کرد، چراکه اگر بنده آن را داشته باشد، او را به نعمت بهشتی جاودانه خواهد رساند.»
(6)28 بَابُ اسْتِحْبَابِ اتِّخَاذِ الطَّعَامِ وَ إِجَادَتِهِ وَ دُعَاءِ النَّاسِ إِلَیْهِ وَ کَرَاهَةِ دُعَاءِ الْأَغْنِیَاءِ دُونَ الْفُقَرَاءِ
ترجمه:
«باب استحباب فراهم آوردن غذا و بهخوبی آماده کردن آن، دعوت مردم به آن، و کراهت دعوت کردن ثروتمندان بدون فقرا.»
30600- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ شِهَابِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ قَالَ: قَالَ
أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اعْمَلْ طَعَاماً وَ تَنَوَّقْ فِیهِ وَ ادْعُ عَلَیْهِ أَصْحَابَکَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
شهاب بن عبد ربّه گفت: امام صادق (ع) فرمودند: «غذا تهیه کن، در آن دقت و ظرافت به خرج بده، و دوستانت را به آن دعوت کن.»
30601- 2- (2)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: أَوْلَمَ إِسْمَاعِیلُ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- عَلَیْکَ بِالْمَسَاکِینِ فَأَشْبِعْهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ یَقُولُ وَ ما یُبْدِئُ الْباطِلُ وَ ما یُعِیدُ (3).
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
حمّاد بن عثمان گفت: اسماعیل ولیمهای برگزار کرد. امام صادق (ع) به او فرمودند: «به فقرا توجه کن و آنان را سیر کن، زیرا خداوند میفرماید: "و ما یُبْدِئُ الْباطِلُ وَ ما یُعِیدُ" (سبأ: 49).»
30602- 3- (5)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ بِإِسْنَادٍ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (6)ع قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ (7)وَلِیمَةٍ یُخَصُّ بِهَا الْأَغْنِیَاءُ وَ یُتْرَکُ الْفُقَرَاءُ.
ترجمه:
معلی بن محمد با اسنادی که ذکر کرده است، از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمودند:
«رسول خدا (ص) از ولیمهای که در آن تنها ثروتمندان دعوت شوند و فقرا نادیده گرفته شوند، نهی فرمودند.»
30603- 4- (8)الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ مَسْعَدَةَ قَالَ: مَرَّ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ ع بِمَسَاکِینَ قَدْ بَسَطُوا کِسَاءً لَهُمْ فَأَلْقَوْا عَلَیْهِ کِسَراً فَقَالُوا هَلُمَّ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ- فَثَنَی (رِجْلَهُ وَ نَزَلَ) (9)ثُمَّ تَلَا إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْتَکْبِرِینَ (10)ثُمَّ قَالَ قَدْ أَجَبْتُکُمْ فَأَجِیبُونِی قَالُوا نَعَمْ یَا ابْنَ
رَسُولِ اللَّهِ (1)وَ قَامُوا مَعَهُ حَتَّی أَتَوْا مَنْزِلَهُ فَقَالَ لِلرَّبَابِ أَخْرِجِی مَا کُنْتِ تَدَّخِرِینَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
ترجمه:
عیاشی در تفسیر خود از مسعدة نقل کرده است که امام حسین (ع) از کنار گروهی از فقرا گذشت که بر روی پارچهای نشسته بودند و تکههایی از نان را روی آن گذاشته بودند. آنان به ایشان گفتند: «ای فرزند رسول خدا، بفرما!»
پس امام حسین (ع) پای خود را خم کرد و نشست، سپس این آیه را تلاوت کرد: "إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْتَکْبِرِینَ" (النحل: 23).
سپس فرمودند: «من دعوت شما را اجابت کردم، شما نیز دعوت مرا بپذیرید.»
آنان گفتند: «بله، ای فرزند رسول خدا!» پس همراه ایشان حرکت کردند تا به منزلشان رسیدند. امام حسین (ع) به رباب فرمودند: «آنچه را که ذخیره کردهای، خارج کن.»
(4)29 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ إِطْعَامِ الْمُؤْمِنِینَ عَلَی الْعِتْقِ الْمَنْدُوبِ
ترجمه:
باب استحباب ترجیح دادن اطعام مؤمنین بر آزادیبخشی مستحب
30604- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا مِنْ رَجُلٍ یُدْخِلُ بَیْتَهُ مُؤْمِنَیْنِ فَیُطْعِمُهُمَا شِبَعَهُمَا إِلَّا کَانَ أَفْضَلَ مِنْ عِتْقِ نَسَمَةٍ.
ترجمه:
ابراهیم بن عمر یمانی از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمودند:
«هیچ مردی نیست که دو مؤمن را به خانه خود وارد کند و آنان را تا سیر شدنشان اطعام نماید، مگر اینکه این عمل برتر از آزاد کردن یک بنده است.»
30605- 2- (6)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُقَرِّنٍ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الْوَصَّافِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَأَنْ أُطْعِمَ رَجُلًا مُسْلِماً أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ (7)أُعْتِقَ أُفُقاً مِنَ النَّاسِ قُلْتُ وَ کَمِ الْأُفُقُ قَالَ عَشَرَةُ آلَافٍ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (8)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ.
ترجمه:
عبیدالله وصافی از امام باقر (ع) روایت کرده که فرمودند:
«اگر یک مرد مسلمان را اطعام کنم، نزد من محبوبتر است از اینکه افقی از مردم را آزاد کنم.»
راوی پرسید: «افق چه تعداد است؟»
امام باقر (ع) فرمودند: «ده هزار نفر.»
1) فی المصدر زیادة- و تعمی عین.
2) تقدم ما یدلّ علی بعض المقصود فی الباب 5 من أبواب الفعل المعروف و فی الباب 27 من هذه الأبواب.
3) یأتی فی الباب 29 و 30 من هذه الأبواب.
4) الباب 29 فیه 10 أحادیث.
5) الکافی 2- 201- 4، المحاسن- 394- 54.
6) الکافی 2- 202- 10.
7) فی المصدر زیادة- أن.
8) المحاسن- 391- 32.
30606- 3- (1)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَدِیرٍ الصَّیْرَفِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا مَنَعَکَ أَنْ تُعْتِقَ کُلَّ یَوْمٍ نَسَمَةً قُلْتُ لَا یَحْتَمِلُ مَالِی ذَلِکَ قَالَ تُطْعِمُ کُلَّ یَوْمٍ مُسْلِماً فَقُلْتُ مُوسِراً أَوْ مُعْسِراً فَقَالَ إِنَّ الْمُوسِرَ قَدْ یَشْتَهِی الطَّعَامَ.
أَقُولُ: فَیَکُونُ إِطْعَامُ الْمُسْلِمِینَ أَفْضَلَ مِنَ الْعِتْقِ.
ترجمه:
سدیر صیرفی گفت: امام صادق (ع) فرمودند: «چه چیزی مانع شده که هر روز یک بنده آزاد کنی؟»
گفتم: «مال من چنین ظرفیتی ندارد.»
ایشان فرمودند: «پس هر روز یک مسلمان را اطعام کن.»
پرسیدم: «توانگر باشد یا نیازمند؟»
فرمودند: «توانگر نیز ممکن است به غذا میل داشته باشد.»
من میگویم: «پس اطعام مسلمانان برتر از آزادسازی بنده است.»
30607- 4- (2)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَکْلَةٌ یَأْکُلُهَا أَخِیَ الْمُسْلِمُ عِنْدِی أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُعْتِقَ رَقَبَةً.
ترجمه:
صفوان جمال از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمودند:
«یک وعده غذایی که برادر مسلمانم نزد من بخورد، نزد من محبوبتر است از اینکه بندهای را آزاد کنم.»
30608- 5- (3)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَأَنْ أُشْبِعَ رَجُلًا مِنْ إِخْوَانِی أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أَدْخُلَ سُوقَکُمْ هَذِهِ فَأَبْتَاعَ مِنْهَا رَأْساً فَأُعْتِقَهُ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ (4)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
صفوان جمال از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمودند:
«اینکه یکی از برادرانم را سیر کنم، نزد من محبوبتر است از اینکه وارد بازار شما شوم، از آنجا بردهای بخرم و آزادش کنم.»
30609- 6- (5)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَأَنْ آخُذَ خَمْسَةَ دَرَاهِمَ فَأَدْخُلَ إِلَی سُوقِکُمْ هَذِهِ فَأَبْتَاعَ بِهَا الطَّعَامَ وَ أَجْمَعَ نَفَراً مِنَ الْمُسْلِمِینَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُعْتِقَ نَسَمَةً.
ترجمه:
عبدالرحمن بن ابیعبدالله از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمودند:
«اینکه پنج درهم بردارم، وارد بازار شما شوم، با آن غذا بخرم و گروهی از مسلمانان را گرد آورم، نزد من محبوبتر است از اینکه بندهای را آزاد کنم.»
30610- 7- (1)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سُئِلَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ ع مَا یَعْدِلُ عِتْقَ رَقَبَةٍ فَقَالَ إِطْعَامُ رَجُلٍ مُسْلِمٍ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْوَشَّاءِ (2)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانٍ مِثْلَهُ.
ترجمه:
ابو بصیر از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمودند:
«از امام محمد بن علی (ع) پرسیده شد: چه چیزی معادل آزاد کردن یک بنده است؟ ایشان پاسخ دادند: اطعام یک مرد مسلمان.»
30611- 8- (3)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ رِفَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَأَنْ أُطْعِمَ مُؤْمِناً مُحْتَاجاً أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أَزُورَهُ وَ لَأَنْ أَزُورَهُ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُعْتِقَ عَشْرَ رِقَابٍ.
ترجمه:
رفاعه از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمودند:
«اگر مؤمنی نیازمند را اطعام کنم، نزد من محبوبتر است از اینکه به دیدارش بروم، و اینکه به دیدارش بروم، نزد من محبوبتر است از اینکه ده برده را آزاد کنم.»
30612- 9- (4)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ (عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ) (5)وَ یَزِیدَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَطْعَمَ مُؤْمِناً مُوسِراً کَانَ لَهُ بِعِدْلِ رَقَبَةٍ مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِیلَ یُنْقِذُهُ مِنَ الذَّبْحِ وَ مَنْ أَطْعَمَ مُؤْمِناً مُحْتَاجاً کَانَ لَهُ بِعِدْلِ مِائَةِ رَقَبَةٍ مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِیلَ یُنْقِذُهَا مِنَ الذَّبْحِ.
ترجمه:
یزید بن عبدالملک از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمودند:
«هر کس مؤمنی توانگر را اطعام کند، پاداشش معادل آزاد کردن یک بنده از نسل اسماعیل است که او را از قربانی شدن نجات دهد. و هر کس مؤمنی نیازمند را اطعام کند، پاداشش معادل آزاد کردن صد بنده از نسل اسماعیل است که آنان را از قربانی شدن نجات دهد.»
30613- 10- (6)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ نَصْرِ بْنِ قَابُوسَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَإِطْعَامُ مُؤْمِنٍ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ عِتْقِ عَشْرِ رِقَابٍ وَ عَشْرِ حِجَجٍ قُلْتُ عَشْرِ رِقَابٍ وَ عَشْرِ حِجَجٍ قَالَ یَا نَصْرُ إِنْ لَمْ
تُطْعِمُوهُ مَاتَ أَوْ تُذِلُّونَهُ فَیَجِیءُ إِلَی نَاصِبٍ فَیَسْأَلُهُ وَ الْمَوْتُ خَیْرٌ لَهُ مِنْ مَسْأَلَةِ نَاصِبٍ یَا نَصْرُ مَنْ أَحْیَا مُؤْمِناً فَکَأَنَّمَا أَحْیَا النَّاسَ جَمِیعاً فَإِنْ لَمْ تُطْعِمُوهُ فَقَدْ أَمَتُّمُوهُ وَ إِنْ أَطْعَمْتُمُوهُ فَقَدْ أَحْیَیْتُمُوهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
ترجمه:
یزید بن عبدالملک از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمودند:
«هر کس مؤمنی توانگر را اطعام کند، پاداشش معادل آزاد کردن یک بنده از نسل اسماعیل است که او را از قربانی شدن نجات دهد. و هر کس مؤمنی نیازمند را اطعام کند، پاداشش معادل آزاد کردن صد بنده از نسل اسماعیل است که آنان را از قربانی شدن نجات دهد.»
(2)30 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ إِطْعَامِ الطَّعَامِ الْمُؤْمِنِینَ
ترجمه:
باب تأکید بر استحباب اطعام غذا به مؤمنین
30614- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَطْعَمَ ثَلَاثَةَ نَفَرٍ مِنَ الْمُسْلِمِینَ أَطْعَمَهُ اللَّهُ مِنْ ثَلَاثَةِ جِنَانٍ فِی مَلَکُوتِ السَّمَاوَاتِ الْفِرْدَوْسِ وَ جَنَّةِ عَدْنٍ وَ طُوبَی وَ هِیَ شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِی جَنَّةِ عَدْنٍ غَرَسَهَا رَبُّنَا بِیَدِهِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ صَفْوَانَ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
ابو حمزه از امام باقر (ع) روایت کرده که رسول خدا (ص) فرمودند:
«هر کس سه نفر از مسلمانان را اطعام کند، خداوند او را از سه بهشت در ملکوت آسمانها بهرهمند خواهد ساخت: فردوس، جنة عدن، و طوبی.
و طوبی، درختی است که در بهشت عدن میروید و پروردگارمان آن را به دست خود غرس کرده است.»
30615- 2- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَأَنْ أُطْعِمَ رَجُلًا مِنَ الْمُسْلِمِینَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُطْعِمَ أُفُقاً مِنَ النَّاسِ قُلْتُ وَ مَا الْأُفُقُ قَالَ مِائَةُ أَلْفٍ أَوْ یَزِیدُونَ.
ترجمه:
ابو بصیر از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمودند:
«اگر یک مسلمان را اطعام کنم، نزد من محبوبتر است از اینکه افقی از مردم را اطعام کنم.»
راوی پرسید: «افق چه تعداد است؟»
30616- 3- (6)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ
1) تقدم فی الحدیث 5 من الباب 12، و فی الباب 26 من هذه الأبواب، و یأتی ما یدل علیه فی الحدیث 5 من الباب 11، من أبواب الأشربة المباحة.
2) الباب 30 فیه 7 أحادیث.
3) الکافی 2- 200- 3.
4) المحاسن- 393- 43، و فیه- صفوان بن مهران الجمال.
5) الکافی 2- 200- 2.
6) الکافی 2- 201- 8، أورده بسند آخر عن الأمالی فی الحدیث 1 من الباب 39 من هذه الأبواب.
عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ حُسَیْنِ بْنِ نُعَیْمٍ الصَّحَّافِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَ تُحِبُّ إِخْوَانَکَ یَا حُسَیْنُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ وَ تَنْفَعُ فُقَرَاءَهُمْ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ أَمَا إِنَّهُ یَحِقُّ عَلَیْکَ أَنْ تُحِبَّ مَنْ یُحِبُّ اللَّهُ أَمَا إِنَّکَ (1)لَا تَنْفَعُ مِنْهُمْ أَحَداً حَتَّی تُحِبَّهُ أَ تَدْعُوهُمْ إِلَی مَنْزِلِکَ قُلْتُ (2)مَا آکُلُ إِلَّا وَ مَعِیَ مِنْهُمُ الرَّجُلَانِ وَ الثَّلَاثَةُ وَ الْأَقَلُّ وَ الْأَکْثَرُ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَمَا إِنَّ فَضْلَهُمْ عَلَیْکَ أَعْظَمُ مِنْ فَضْلِکَ عَلَیْهِمْ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ أُطْعِمُهُمْ طَعَامِی وَ أُوطِئُهُمْ رَحْلِی وَ یَکُونُ فَضْلُهُمْ عَلَیَّ أَعْظَمَ قَالَ نَعَمْ إِنَّهُمْ إِذَا دَخَلُوا مَنْزِلَکَ دَخَلُوا بِمَغْفِرَتِکَ وَ مَغْفِرَةِ عِیَالِکَ وَ إِذَا خَرَجُوا مِنْ مَنْزِلِکَ خَرَجُوا بِذُنُوبِکَ وَ ذُنُوبِ عِیَالِکَ.
وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْوَابِشِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع نَحْوَهُ (3)وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (4)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدَانَ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ نُعَیْمٍ نَحْوَهُ (5)وَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ حُسَیْنِ بْنِ نُعَیْمٍ نَحْوَهُ (6).
ترجمه:
حسین بن نعیم صحاف گفت: امام صادق (ع) فرمودند:
«ای حسین، آیا برادرانت را دوست داری؟»
گفتم: «بله.»
فرمودند: «آیا به فقرای آنان کمک میکنی؟»
گفتم: «بله.»
فرمودند: «بدان که بر تو واجب است کسی را دوست بداری که خداوند او را دوست دارد. و بدان که تا کسی را دوست نداشته باشی، نمیتوانی به او نفعی برسانی. آیا آنان را به خانهات دعوت میکنی؟»
گفتم: «من هیچگاه غذا نمیخورم مگر اینکه دو یا سه نفر، کمتر یا بیشتر، از آنان با من باشند.»
امام صادق (ع) فرمودند: «بدان که فضل آنان بر تو بیشتر از فضل تو بر آنان است.»
گفتم: «جانم فدای شما، من غذایم را به آنان میدهم و آنان را در خانهام جای میدهم، و با این حال فضل آنان بر من بیشتر است؟»
فرمودند: «بله، زیرا آنان هنگامی که به خانهات وارد میشوند، با مغفرت تو و مغفرت خانوادهات وارد میشوند، و هنگامی که از خانهات خارج میشوند، با گناهان تو و گناهان خانوادهات خارج میشوند.»
30617- 4- (7)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِبْعِیٍّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَطْعَمَ أَخَاهُ فِی اللَّهِ کَانَ (کَمَنْ أَطْعَمَ) (8)فِئَاماً مِنَ النَّاسِ قُلْتُ وَ مَا الْفِئَامُ قَالَ مِائَةُ أَلْفٍ مِنَ النَّاسِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
ربیعی از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمودند:
«هر کس برادر خود را در راه خدا اطعام کند، مانند کسی است که گروهی از مردم را اطعام کرده باشد.»
راوی پرسید: «گروه چه تعدادی است؟»
امام صادق (ع) فرمودند: «صد هزار نفر از مردم.»
30618- 5- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِی شِبْلٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا أَرَی شَیْئاً یَعْدِلُ زِیَارَةَ الْمُؤْمِنِ إِلَّا إِطْعَامَهُ وَ حَقٌّ عَلَی اللَّهِ أَنْ یُطْعِمَ مَنْ أَطْعَمَ مُؤْمِناً مِنْ طَعَامِ الْجَنَّةِ.
ترجمه:
ابو شِبل گفت: امام صادق (ع) فرمودند:
«چیزی را برابر با دیدار مؤمن نمیبینم، مگر اطعام او. و بر خداوند حق است که هر کس مؤمنی را اطعام کند، او را از غذای بهشت بهرهمند سازد.»
30619- 6- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یُوسُفَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ سَعِیدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَأَنْ أُطْعِمَ مُؤْمِناً (4)حَتَّی یَشْبَعَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُطْعِمَ أُفُقاً مِنَ النَّاسِ فَقُلْتُ وَ مَا (5)الْأُفُقُ قَالَ مِائَةُ أَلْفٍ.
ترجمه:
سعید بن ولید از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمودند:
«اگر مؤمنی را اطعام کنم تا سیر شود، نزد من محبوبتر است از اینکه افقی از مردم را اطعام کنم.»
راوی پرسید: «افق چه تعدادی است؟»
امام صادق (ع) فرمودند: «یکصد هزار نفر.»
30620- 7- (6)وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحِمْیَرِیِّ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ النَّوْفَلِیِّ عَنْ عِیسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ (عَنْ رَجُلٍ رَفَعَهُ) (7)قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص خَیْرُکُمْ مَنْ أَطْعَمَ الطَّعَامَ وَ أَفْشَی السَّلَامَ وَ صَلَّی بِاللَّیْلِ وَ النَّاسُ نِیَامٌ.
1) المحاسن- 392- 34.
2) الکافی 2- 202- 17.
3) معانی الأخبار- 229- 1، أورده بإسناد آخر عن ثواب الأعمال فی الحدیث 5 من الباب 43، و أورده عن المحاسن فی الحدیث 1 من الباب 55 من هذه الأبواب.
4) فی المصدر- مسلما.
5) فی المصدر- کم.
6) الخصال- 91- 32، أورده عن الکافی فی الحدیث 3 و 5 من الباب 16 من أبواب فعل المعروف، و عن الکافی و المحاسن فی الحدیث 5 و 6 من الباب 26 من هذه الأبواب.
7) فی المصدر- عن ابن المنکدر بإسناده.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
ترجمه:
محمد بن سلیمان از مردی که این حدیث را نقل کرده است، روایت کرده که رسول خدا (ص) فرمودند:
«بهترین شما کسی است که غذا دهد، سلام را منتشر کند، و در حالی که مردم خوابند، شبهنگام نماز گزارد.»
(3)31 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْوَلِیمَةِ لِلْعُرْسِ وَ کَوْنِهَا ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ وَ جَوَازِ الْأَکْلِ فِی الْمَسَاجِدِ وَ الْأَزِقَّةِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ فِی الْمَسْجِدِ وَ السُّوقِ
ترجمه:
باب استحباب ولیمه برای ازدواج، و اینکه مدت آن سه روز باشد، و جواز خوردن در مساجد و کوچهها، با کراهت آن در مسجد و بازار.
30621- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ رَجُلٌ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- إِنَّا نَجِدُ لِطَعَامِ الْعُرْسِ رَائِحَةً لَیْسَتْ بِرَائِحَةِ غَیْرِهِ فَقَالَ لَنَا (5)مَا مِنْ عُرْسٍ یَکُونُ یُنْحَرُ فِیهِ جَزُورٌ أَوْ تُذْبَحُ بَقَرَةٌ أَوْ شَاةٌ إِلَّا بَعَثَ اللَّهُ إِلَیْهِ مَلَکاً مَعَهُ قِیرَاطٌ مِنْ مِسْکِ الْجَنَّةِ حَتَّی یُذِیفَهُ (6)فِی طَعَامِهِمْ فَتِلْکَ الرَّائِحَةُ الَّتِی تُشَمُّ لِذَا.
ترجمه:
مردی به امام صادق (ع) گفت: ما بوی غذاهای جشن عروسی را مییابیم که مانند بوی سایر غذاها نیست. امام (ع) فرمودند: هیچ عروسی نیست که در آن شتری ذبح شود، یا گاو یا گوسفندی قربانی گردد، مگر اینکه خداوند فرشتهای را به سوی آن میفرستد که همراه خود قیراتی از مشک بهشتی دارد، تا آن را در غذای آنان بیافزاید، و آن بویی است که شما استشمام میکنید.
30622- 2- (7)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ: أَوْلَمَ أَبُو الْحَسَنِ مُوسَی ع وَلِیمَةً عَلَی بَعْضِ وُلْدِهِ فَأَطْعَمَ أَهْلَ الْمَدِینَةِ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ الْفَالُوذَجَاتِ فِی الْجِفَانِ فِی الْمَسَاجِدِ وَ الْأَزِقَّةِ فَعَابَهُ بِذَلِکَ بَعْضُ أَهْلِ الْمَدِینَةِ فَبَلَغَهُ ذَلِکَ فَقَالَ ع مَا آتَی اللَّهُ نَبِیّاً مِنْ أَنْبِیَائِهِ شَیْئاً إِلَّا وَ قَدْ آتَاهُ مُحَمَّداً ص وَ زَادَهُ مَا لَمْ یُؤْتِهِمْ قَالَ لِسُلَیْمَانَ هذا عَطاؤُنا فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِکْ
1) تقدم فی الأبواب 12 و 26 و 29 من هذه الأبواب، و فی الباب 16 من أبواب فعل المعروف.
2) یأتی فی الباب 43 و 55 من هذه الأبواب، و یأتی فی الباب 11 من أبواب الأشربة المباحة.
3) الباب 31 فیه 5 أحادیث.
4) الکافی 6- 282- 5.
5) فی المصدر- له.
6) فی المصدر- یدیفه، داف المسک بالماء- خلطه. (القاموس المحیط 3- 141).
7) الکافی 6- 281- 1.
بِغَیْرِ حِسابٍ (1)وَ قَالَ لِمُحَمَّدٍ ص وَ ما آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا (2).
ترجمه:
امام موسی کاظم (ع) برای یکی از فرزندانش ولیمهای برگزار کرد و مردم مدینه را سه روز به خوردن فالوده در ظروف بزرگ، در مساجد و کوچهها دعوت نمود. برخی از اهل مدینه این کار را نکوهش کردند و وقتی این خبر به امام (ع) رسید، ایشان فرمودند: خداوند به هیچ پیامبری چیزی عطا نکرده، مگر اینکه آن را به محمد (ص) نیز عطا کرده و حتی به او چیزی بیشتر از دیگران داده است. خداوند به سلیمان فرمود: «این عطای ماست، ببخش یا نگهدار، بدون حساب» (سوره ص، آیات 38-39). و به محمد (ص) فرمود: «آنچه رسول به شما داده، بگیرید، و از آنچه شما را نهی کرده، دوری کنید» (سوره حشر، آیه 7).
30623- 3- (3)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ بَعْضِ الْعِرَاقِیِّینَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ جَعْفَرٍ الْقَلَانِسِیِّ (عَنْ أَبِیهِ) (4)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّا نَتَّخِذُ الطَّعَامَ وَ نُجَیِّدُهُ وَ نَتَنَوَّقُ (5)فِیهِ (فَلَا یَکُونُ) (6)لَهُ رَائِحَةُ طَعَامِ الْعُرْسِ فَقَالَ ذَاکَ لِأَنَّ طَعَامَ الْعُرْسِ تَهُبُّ فِیهِ رَائِحَةٌ مِنَ الْجَنَّةِ- لِأَنَّهُ طَعَامٌ اتُّخِذَ لِلْحَلَالِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ مِثْلَهُ (7).
ترجمه:
جعفر القلانسی از پدرش نقل کرده است که امام صادق (ع) فرمودند: به ایشان گفتم ما غذا تهیه میکنیم، آن را بهخوبی آماده میسازیم و در آن دقت و ظرافت به خرج میدهیم، ولی بوی غذاهای جشن عروسی را ندارد. امام (ع) فرمودند: این بهسبب آن است که در غذای جشن عروسی، بویی از بهشت میوزد، زیرا این غذایی است که برای حلال تهیه شده است.
30624- 4- (8)الْحَسَنُ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: الْأَکْلُ فِی السُّوقِ دَنَاءَةٌ.
ترجمه:
حسن طبرسی در کتاب "مکارم الأخلاق" از پیامبر (ص) نقل کرده است که فرمودند: خوردن در بازار نوعی پستی است.
30625- 5- (9)وَ قَدْ تَقَدَّمَ فِی الْمَسَاجِدِ أَنَّهَا إِنَّمَا وُضِعَتْ لِلْقُرْآنِ.
1) سورة ص 38- 39.
2) الحشر 59- 7.
3) الکافی 6- 282- 6.
4) لیس فی المصدر.
5) فی المحاسن- نتنوق (هامش المخطوط) تنوق فی الأمر- تانق فیه. (الصحاح 4- 1562).
6) فی المصدر- و لا نجد.
7) المحاسن- 418- 186.
8) مکارم الأخلاق- 149، أورده فی الحدیث 2 من الباب 87 من هذه الأبواب.
9) تقدم فی الحدیث 1 من الباب 14 من أبواب أحکام المساجد.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
ترجمه:
و پیشتر در مورد مساجد آمده است که آنها برای قرآن قرار داده شدهاند.
30626- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِّ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: مَنْ أَطْعَمَ مُؤْمِناً مِنْ جُوعٍ أَطْعَمَهُ اللَّهُ مِنْ ثِمَارِ الْجَنَّةِ- وَ مَنْ سَقَی مُؤْمِناً مِنْ ظَمَإٍ سَقَاهُ اللَّهُ مِنَ الرَّحِیقِ الْمَخْتُومِ.
ترجمه:
ابو حمزه از امام علی بن الحسین (ع) نقل کرده است که فرمودند: هر کس مؤمنی را از گرسنگی سیر کند، خداوند او را از میوههای بهشت اطعام خواهد کرد، و هر کس مؤمنی را از تشنگی سیراب کند، خداوند او را از شراب خالص بهشتی سیراب خواهد کرد.
30627- 2- (5)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَطْعَمَ مُؤْمِناً حَتَّی یُشْبِعَهُ لَمْ یَدْرِ أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ مَا لَهُ مِنَ الْأَجْرِ فِی الْآخِرَةِ لَا مَلَکٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِیٌّ مُرْسَلٌ إِلَّا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ ثُمَّ قَالَ مِنْ مُوجِبَاتِ الْمَغْفِرَةِ إِطْعَامُ الْمُسْلِمِ السَّغْبَانِ ثُمَّ تَلَا قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَوْ إِطْعامٌ فِی یَوْمٍ ذِی مَسْغَبَةٍ یَتِیماً ذا مَقْرَبَةٍ أَوْ مِسْکِیناً ذا مَتْرَبَةٍ (6).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (7)
1) تقدم ما یدلّ علی بعض المقصود فی الحدیث 2 من الباب 37، و فی الباب 40 من أبواب مقدمات النکاح، و فی الباب 11 من هذه الأبواب.
2) یأتی فی البابین 33 و 87 من هذه الأبواب.
3) الباب 32 فیه حدیثان.
4) الکافی 2- 201- 5.
5) الکافی 2- 201- 6، و أورده بتمامه فی الحدیث 10 من الباب 43 من هذه الأبواب.
6) البلد 90- 14- 16.
7) ثواب الأعمال 165- 1.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (1)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
ترجمه:
عبدالله بن میمون از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: هر کس مؤمنی را اطعام کند تا او را سیر نماید، هیچ یک از آفریدههای خدا، نه فرشته مقرب و نه پیامبر مرسل، نمیتوانند میزان پاداش او را در آخرت درک کنند، جز خداوند، پروردگار جهانیان. سپس فرمودند: از موجبات مغفرت، سیر کردن مسلمان گرسنه است. سپس این آیه از قرآن را تلاوت کردند: «یا اطعام در روز سختی، یتیمی از خویشاوندان، یا فقیری مستمند» (سوره بلد، آیات 14-16).
(4)33 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ الْوَلِیمَةِ وَ إِجَابَةِ الدَّعْوَةِ فِی الْعُرْسِ وَ الْعَقِیقَةِ وَ الْخِتَانِ وَ الْإِیَابِ مِنَ السَّفَرِ وَ شِرَاءِ الدَّارِ وَ الْفَرَاغِ مِنَ الْبِنَاءِ
ترجمه:
باب تأکید بر استحباب ولیمه و اجابت دعوت در جشن ازدواج، عقیقه، ختنه، بازگشت از سفر، خرید خانه و پایان ساخت بنا.
30628- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْهَیْثَمِ بْنِ أَبِی مَسْرُوقٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ (6)قَالَ: لَا تُجِبِ الدَّعْوَةَ إِلَّا فِی أَرْبَعٍ الْعُرْسِ وَ الْخُرْسِ وَ الْإِیَابِ وَ الْإِعْذَارِ.
ترجمه:
هشام بن سالم از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: دعوت را جز در چهار مورد اجابت نکنید: جشن ازدواج، خرس (جشنی که پس از تولد فرزند برگزار میشود)، بازگشت از سفر، و اعذار (مراسم ختنه).
30629- 2- (7)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْوَلِیمَةُ فِی أَرْبَعٍ الْعُرْسِ وَ الْخُرْسِ وَ هُوَ الْمَوْلُودُ یُعَقُّ عَنْهُ وَ یُطْعَمُ وَ الْإِعْذَارِ وَ هُوَ خِتَانُ الْغُلَامِ وَ الْإِیَابِ وَ هُوَ الرَّجُلُ یَدْعُو إِخْوَانَهُ إِذَا آبَ مِنْ غَیْبَتِهِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ مِثْلَهُ (8).
ترجمه:
سکونی از امام صادق (ع) نقل کرده است که رسول خدا (ص) فرمودند: ولیمه در چهار مورد است: ازدواج، خرس (جشنی که به مناسبت تولد نوزاد برگزار میشود و برای او عقیقه انجام میگردد و غذا داده میشود)، اعذار (ختنه کردن پسر)، و ایاب (دعوت مرد از برادرانش زمانی که از سفر بازمیگردد).
30630- 3- (1)قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی أَوْ تَوْکِیرٍ وَ هُوَ بِنَاءُ الدَّارِ وَ غَیْرُهُ.
ترجمه:
مرحوم کلینی گفته است که در روایت دیگری، «توکیر» آمده است که به معنای ساخت خانه و موارد مشابه است
30631- 4- (2)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ ص مَنْ بَنَی مَسْجِداً (3)فَلْیَذْبَحْ کَبْشاً سَمِیناً وَ لْیُطْعِمْ لَحْمَهُ الْمَسَاکِینَ وَ لْیَقُلْ اللَّهُمَّ ادْحَرْ عَنِّی مَرَدَةَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ وَ الشَّیَاطِینِ وَ بَارِکْ (لِی بِنِزَالِی) (4)إِلَّا أُعْطِیَ مَا سَأَلَ.
ترجمه:
سکونی از امام صادق (ع) نقل کرده است که پیامبر (ص) فرمودند: هر کس مسجدی بنا کند، باید یک قوچ چاق ذبح کند و گوشت آن را به مستمندان اطعام نماید و بگوید: «خداوندا، مرا از شر شیاطین و جن و انس محفوظ بدار و بر جایگاهم برکت عطا فرما»، و او آنچه را که درخواست کرده، خواهد یافت.
30632- 5- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الصَّادِقِ ع عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ لَا وَلِیمَةَ إِلَّا فِی خَمْسٍ فِی عُرْسٍ أَوْ خُرْسٍ أَوْ عِذَارٍ أَوْ وِکَارٍ أَوْ رِکَازٍ فَالْعُرْسُ التَّزْوِیجُ وَ الْخُرْسُ النِّفَاسُ بِالْوَلَدِ وَ الْعِذَارُ الْخِتَانُ وَ الْوِکَارُ فِی (بِنَاءِ الدَّارِ وَ شِرَائِهَا) (6)وَ الرِّکَازُ الرَّجُلُ یَقْدَمُ مِنْ مَکَّةَ.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع مِثْلَهُ (7)وَ فِی الْخِصَالِ بِالْإِسْنَادِ الْآتِی (8)عَنْ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (9)
1) الکافی 6- 281- 3.
2) الکافی 6- 299- 20.
3) فی المصدر- مسکنا.
4) أضاف فی نسخة- لنا فی بیوتنا، و الظاهر- بنائی (هامش المصحّحة الأولی).
5) الفقیه 4- 356- 5762، أورده فی الحدیث 5 من الباب 40 من أبواب مقدمات النکاح.
6) فی المصدر- شراء الدار.
7) الفقیه 3- 402- 4404.
8) یأتی فی الفائدة الأولی من الخاتمة برمز (خ).
9) الخصال- 313- 92.
وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ (1)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِیِّ عَنْ سِجَادَةَ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الْأَوَّلُ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ (2)وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ سِجَادَةَ الْعَابِدِ وَ اسْمُهُ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ مِثْلَهُ (3)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ.
ترجمه:
انس بن محمد از پدرش نقل کرده است که امام صادق (ع) از پدرانشان در وصیت پیامبر (ص) به امام علی (ع) روایت کردهاند که فرمودند: «ای علی، ولیمه جز در پنج مورد نیست: در ازدواج، خرس (جشنی پس از تولد فرزند)، عذار (ختنه کردن)، وکار (ساخت یا خرید خانه)، و رکاز (زمانی که مردی از مکه بازمیگردد). عرس همان ازدواج است، خرس مربوط به نفاس و تولد فرزند است، عذار برای ختنه، وکار در ساخت یا خرید خانه، و رکاز مربوط به بازگشت از مکه.»
(4)34 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ الْإِطْعَامِ لِلرِّیَاءِ وَ السُّمْعَةِ
ترجمه:
باب عدم جواز اطعام برای ریا و شهرتطلبی
30633- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ بِسَنَدٍ تَقَدَّمَ فِی عِیَادَةِ الْمَرِیضِ (6)عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: وَ مَنْ أَطْعَمَ طَعَاماً رِیَاءً وَ سُمْعَةً أَطْعَمَهُ اللَّهُ مِثْلَهُ مِنْ صَدِیدِ جَهَنَّمَ وَ جَعَلَ ذَلِکَ الطَّعَامَ نَاراً فِی بَطْنِهِ حَتَّی یَقْضِیَ بَیْنَ النَّاسِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی تَحْرِیمِ الرِّیَاءِ فِی مُقَدِّمَةِ الْعِبَادَاتِ (7).
ترجمه:
پیامبر (ص) فرمودند: هر کس غذایی را از روی ریا و شهرتطلبی اطعام کند، خداوند همانند آن را از چرک و گنداب جهنم به او خواهد خورانید و آن غذا را آتشی در شکمش قرار خواهد داد تا زمانی که میان مردم داوری شود.
(1)35 بَابُ أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ لِأَهْلِ الْبَلَدِ ضِیَافَةُ مَنْ یَرِدُ عَلَیْهِمْ مِنْ إِخْوَانِهِمْ حَتَّی یَرْحَلَ عَنْهُمْ
ترجمه:
باب استحباب مهماننوازی اهل شهر از برادران خود که بر آنان وارد میشوند، تا زمانی که از آنان جدا شوند.
30634- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ (عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ) (3)عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ الْأَحْمَرِ بِإِسْنَادٍ ذَکَرَهُ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا دَخَلَ الرَّجُلُ بَلْدَةً فَهُوَ ضَیْفٌ عَلَی مَنْ بِهَا مِنْ إِخْوَانِهِ وَ أَهْلِ دِینِهِ حَتَّی یَرْحَلَ عَنْهُمْ.
ترجمه:
فضیل بن یسار از امام باقر (ع) نقل کرده است که رسول خدا (ص) فرمودند: هنگامی که مردی وارد شهری شود، تا زمانی که از آنجا خارج گردد، مهمان برادران دینی خود و اهل آن شهر محسوب میشود.
30635- 2- (4)وَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ السَّیَّارِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْکَرْخِیِّ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا دَخَلَ رَجُلٌ بَلْدَةً فَهُوَ ضَیْفٌ عَلَی مَنْ بِهَا مِنْ أَهْلِ دِینِهِ حَتَّی یَرْحَلَ عَنْهُمْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
ترجمه:
محمد بن عبدالله کرخی از مردی نقل کرده است که امام باقر (ع) فرمودند: شنیدم که پیامبر (ص) فرمودند: «هرگاه مردی وارد شهری شود، تا زمانی که از آنجا خارج گردد، مهمان اهل دین آن شهر محسوب میشود.»
(7)36 بَابُ اسْتِحْبَابِ کَوْنِ الضِّیَافَةِ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ وَ کَرَاهَةِ النُّزُولِ عَلَی مَنْ لَا نَفَقَةَ عِنْدَهُ ابْتِدَاءً وَ اسْتِدَامَةً
ترجمه:
باب استحباب مهماننوازی به مدت سه روز و کراهت فرود آمدن بر کسی که توانایی مالی ندارد، چه در آغاز و چه در ادامه.
30636- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ
1) الباب 35 فیه حدیثان.
2) الکافی 4- 151- 3، و أورده بتمامه فی الحدیث 1 من الباب 9 من أبواب الصوم المحرم.
3) فی نسخة- علی بن إبراهیم عن أبیه (هامش المخطوط)، راجع الکافی 6- 282- 1.
4) الکافی 6- 282- 2.
5) تقدم فی الحدیث 5 من الباب 22 من أبواب الصدقة.
6) یأتی فی الباب 36 من هذه الأبواب.
7) الباب 36 فیه 4 أحادیث.
8) الکافی 6- 283- 1.
الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْفَارِسِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْبَصْرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الضَّیْفُ یُلْطَفُ لَیْلَتَیْنِ فَإِذَا کَانَ اللَّیْلَةُ الثَّالِثَةُ فَهُوَ مِنْ أَهْلِ الْبَیْتِ یَأْکُلُ مَا أَدْرَکَ.
ترجمه:
سلیمان بن جعفر بصری از امام صادق (ع) نقل کرده است که رسول خدا (ص) فرمودند: «مهمان دو شب مورد پذیرایی ویژه قرار میگیرد، اما در شب سوم، او از اهل خانه محسوب میشود و هر چه موجود باشد، میخورد.»
30637- 2- (1)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ وَاصِلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الضِّیَافَةُ أَوَّلُ یَوْمٍ (2)وَ الثَّانِی وَ الثَّالِثُ وَ مَا کَانَ بَعْدَ ذَلِکَ فَهُوَ صَدَقَةٌ تُصُدِّقَ بِهَا عَلَیْهِ قَالَ ثُمَّ قَالَ لَا یَنْزِلَنَّ أَحَدُکُمْ عَلَی أَخِیهِ حَتَّی یُوثِمَهُ (3)قَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ کَیْفَ یُوثِمُهُ قَالَ حَتَّی لَا یَکُونَ عِنْدَهُ مَا یُنْفِقُ عَلَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ وَاصِلٍ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
عبدالله بن سنان از امام صادق (ع) نقل کرده است که رسول خدا (ص) فرمودند: «مهماننوازی برای روز اول، دوم و سوم است، و آنچه پس از آن باشد، صدقهای است که بر مهمان داده میشود.» سپس فرمودند: «هیچیک از شما نباید برادر خود را در تنگنا قرار دهد.» پرسیدند: «ای رسول خدا، چگونه او را در تنگنا قرار دهد؟» فرمودند: «تا زمانی که چیزی برای خرج کردن بر او نماند.»
30638- 3- (5)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: الْوَلِیمَةُ یَوْمٌ أَوْ یَوْمَانِ مَکْرُمَةٌ (وَ مَا زَادَ رِیَاءٌ وَ سُمْعَةٌ) (6).
ترجمه:
ابن فضال از امام باقر (ع) نقل کرده است که فرمودند: «ولیمه یک یا دو روز، نشانه کرامت است، و آنچه بیش از این باشد، ریا و شهرتطلبی است.»
30639- 4- (7)وَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (8)
1) الکافی 6- 283- 2.
2) فی الخصال زیادة- حق. (هامش المخطوط).
3) فی المصدر زیادة- معه.
4) الخصال- 148- 181.
5) المحاسن- 417- 182، التهذیب 7- 408- 1631، الکافی 5- 368- 3، أورده فی الحدیث 3 من الباب 40 من أبواب مقدمات النکاح.
6) فی المصدر- و ثلاثة أیّام ریاء و سمعة.
7) المحاسن- 417- 183، أورده عن الکافی فی الحدیث 4 من الباب 40 من أبواب مقدمات النکاح.
8) فی المصدر زیادة- عن آبائه.
قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَوَّلُ یَوْمٍ حَقٌّ وَ الثَّانِی مَعْرُوفٌ وَ مَا زَادَ رِیَاءٌ وَ سُمْعَةٌ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ (1)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی نَفْیِ تَأَکُّدِ الِاسْتِحْبَابِ وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
ترجمه:
سکونی از امام صادق (ع) نقل کرده است که رسول خدا (ص) فرمودند: «روز اول، حق است؛ روز دوم، نیکویی است؛ و آنچه بیش از این باشد، ریا و شهرتطلبی است.» میگویم: این روایت بر نفی تأکید استحباب حمل میشود، و پیشتر شواهدی بر این معنا آمده است.
(4)37 بَابُ کَرَاهَةِ اسْتِخْدَامِ الضَّیْفِ وَ تَمْکِینِهِ مِنْ أَنْ یَخْدُمَ
ترجمه:
باب کراهت بهکارگیری مهمان و اجازه دادن به او برای خدمت کردن
30640- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی عَنْ ذُبْیَانَ بْنِ حَکِیمٍ عَنْ مُوسَی النُّمَیْرِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ: رَأَیْتُ (لِأَبِی) (6)عَبْدِ اللَّهِ ع ضَیْفاً فَقَامَ یَوْماً فِی بَعْضِ الْحَوَائِجِ فَنَهَاهُ عَنْ ذَلِکَ وَ قَامَ بِنَفْسِهِ إِلَی تِلْکَ الْحَاجَةِ وَ قَالَ نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ یُسْتَخْدَمَ الضَّیْفُ.
ترجمه:
ابن ابی یعفور نقل کرده است که دیدم امام صادق (ع) مهمانی داشت. روزی آن مهمان برای انجام کاری برخاست، اما امام (ع) او را از این کار بازداشت و خود شخصاً به آن نیاز رسیدگی کرد. سپس فرمودند: «رسول خدا (ص) از بهکار گرفتن مهمان نهی کرده است.»
30641- 2- (7)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ مُوسَی بْنِ أُکَیْلٍ النُّمَیْرِیِّ عَنْ مَیْسَرَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع مِنَ التَّضْعِیفِ تَرْکُ الْمُکَافَأَةِ وَ مِنَ الْجَفَاءِ
اسْتِخْدَامُ الضَّیْفِ الْحَدِیثَ.
ترجمه:
میسره نقل کرده است که امام باقر (ع) فرمودند: «ازنشانه های ضعف، ترک مکافات (جبران )است؛ و از جفا، بهکار گرفتن مهمان.»
30642- 3- (1)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ السَّیَّارِیِّ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَغْدَادِیِّ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ قَالَ: نَزَلَ بِأَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع ضَیْفٌ وَ کَانَ جَالِساً عِنْدَهُ یُحَدِّثُهُ فِی بَعْضِ اللَّیْلِ فَتَغَیَّرَ السِّرَاجُ فَمَدَّ الرَّجُلُ یَدَهُ إِلَیْهِ لِیُصْلِحَهُ فَزَبَرَهُ أَبُو الْحَسَنِ ع ثُمَّ بَادَرَهُ بِنَفْسِهِ فَأَصْلَحَهُ ثُمَّ قَالَ إِنَّا قَوْمٌ لَا نَسْتَخْدِمُ أَضْیَافَنَا.
ترجمه:
عبید بن ابی عبدالله بغدادی از کسی که از او نقل کرده است، روایت میکند که: امام رضا (ع) مهمانی داشت که در بخشی از شب با او سخن میگفت. ناگهان چراغ تغییر کرد (کمنور شد)، و آن مرد دستش را دراز کرد تا آن را اصلاح کند، اما امام رضا (ع) او را بازداشت. سپس خود پیشقدم شد و چراغ را اصلاح کرد و فرمود: «ما قومی هستیم که مهمانان خود را به خدمت نمیگیریم.»
(2)38 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِعَانَةِ الضَّیْفِ عَلَی النُّزُولِ وَ تَرْکِ إِعَانَتِهِ عَلَی الِارْتِحَالِ وَ أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ أَنْ یُزَوَّدَ الضَّیْفُ وَ یُحَسَّنَ زَادُهُ
ترجمه:
باب استحباب کمک به مهمان در هنگام ورود و ترک کمک به او در هنگام رفتن، و اینکه مستحب است مهمان توشه داده شود و توشهاش به خوبی فراهم گردد.
30643- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی عَنْ ذُبْیَانَ بْنِ حَکِیمٍ عَنْ مُوسَی بْنِ أُکَیْلٍ النُّمَیْرِیِّ عَنْ مَیْسَرَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع مِنَ التَّضْعِیفِ تَرْکُ الْمُکَافَأَةِ وَ مِنَ الْجَفَاءِ اسْتِخْدَامُ الضَّیْفِ فَإِذَا نَزَلَ بِکُمُ الضَّیْفُ فَأَعِینُوهُ وَ إِذَا ارْتَحَلَ فَلَا تُعِینُوهُ فَإِنَّهُ مِنَ النَّذَالَةِ وَ زَوِّدُوهُ وَ طَیِّبُوا زَادَهُ فَإِنَّهُ مِنَ السَّخَاءِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ فِی آدَابِ السَّفَرِ (4).
ترجمه:
میسره نقل کرده است که امام باقر (ع) فرمودند: «از ضعف، ترک مکافات است؛ و از جفا، بهکار گرفتن مهمان. پس هنگامی که مهمانی نزد شما فرود آمد، او را یاری کنید، و هنگامی که قصد رفتن دارد، کمکش نکنید، زیرا این از فروتنی ناپسند است. همچنین، او را توشه دهید و توشهاش را نیکو گردانید، زیرا این از بخشندگی است.»
30644- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ
ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ذَکَرَ أَصْحَابَنَا یَوْماً (1)فَقُلْتُ وَ اللَّهِ مَا أَتَغَدَّی وَ لَا أَتَعَشَّی إِلَّا وَ مَعِیَ مِنْهُمْ اثْنَانِ أَوْ ثَلَاثَةٌ أَوْ أَقَلُّ أَوْ أَکْثَرُ فَقَالَ فَضْلُهُمْ عَلَیْکَ أَکْثَرُ مِنْ فَضْلِکَ عَلَیْهِمْ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ کَیْفَ وَ أَنَا أُطْعِمُهُمْ طَعَامِی وَ أُنْفِقُ عَلَیْهِمْ مِنْ مَالِی وَ یَخْدُمُهُمْ خَادِمِی فَقَالَ إِذَا دَخَلُوا عَلَیْکَ دَخَلُوا مِنَ اللَّهِ بِالرِّزْقِ الْکَثِیرِ وَ إِذَا خَرَجُوا خَرَجُوا بِالْمَغْفِرَةِ لَکَ.
وَ رَوَاهُ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْوَابِشِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
محمد بن قیس از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: «روزی درباره اصحابمان سخن به میان آمد، پس گفتم: به خدا سوگند که نه ناهار میخورم و نه شام، مگر اینکه دو یا سه نفر از آنها با من باشند، یا کمتر یا بیشتر.» پس امام (ع) فرمودند: «فضل آنها بر تو بیشتر از فضل تو بر آنهاست.» گفتم: «فدایت شوم، چگونه؟ در حالی که من غذایم را به آنها میدهم، از مال خود خرج میکنم، و خدمتکارم به آنها خدمت میکند؟» امام (ع) فرمودند: «زمانی که آنان نزد تو وارد میشوند، با رزق فراوانی از جانب خدا وارد میشوند، و زمانی که خارج میشوند، با مغفرتی برای تو خارج میشوند.»
30645- 2- (3)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ الْفَارِسِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْبَصْرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ الضَّیْفَ إِذَا جَاءَ فَنَزَلَ بِالْقَوْمِ جَاءَ بِرِزْقِهِ مَعَهُ مِنَ السَّمَاءِ فَإِذَا أَکَلَ غَفَرَ اللَّهُ لَهُمْ بِنُزُولِهِ عَلَیْهِمْ.
ترجمه:
سلیمان بن جعفر بصری از امام صادق (ع) نقل کرده است که رسول خدا (ص) فرمودند: «هنگامی که مهمان نزد گروهی وارد شود، رزق خود را از آسمان همراه میآورد، و زمانی که غذا بخورد، خداوند به سبب ورودش به آنان مغفرت عطا میکند.»
30646- 3- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا مِنْ ضَیْفٍ حَلَّ بِقَوْمٍ إِلَّا وَ رِزْقُهُ فِی حَجْرِهِ.
ترجمه:
سکونی از امام صادق (ع) نقل کرده است که رسول خدا (ص) فرمودند: «هیچ مهمانی در میان گروهی فرود نمیآید مگر اینکه روزی او در اختیارش قرار گرفته است.»
30647- 4- (5)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع
قَالَ: إِنَّمَا تَنْزِلُ الْمَعُونَةُ عَلَی الْقَوْمِ عَلَی قَدْرِ مَئُونَتِهِمْ وَ إِنَّ الضَّیْفَ لَیَنْزِلُ بِالْقَوْمِ فَیَنْزِلُ بِرِزْقِهِ (1)فِی حَجْرِهِ.
ترجمه:
موسی بن بکر از امام کاظم (ع) نقل کرده است که فرمودند: «مخارج زندگی به مقدار نیاز مردم بر آنان نازل میشود، و مهمان زمانی که بر گروهی وارد شود، روزی خود را همراه دارد.»
30648- 5- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُوسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَعْمَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا تَزَالُ أُمَّتِی بِخَیْرٍ مَا تَحَابُّوا وَ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَ آتَوُا الزَّکَاةَ وَ أَقْرَوُا الضَّیْفَ فَإِنْ لَمْ یَفْعَلُوا ابْتُلُوا بِالسِّنِینَ وَ الْجَدْبِ وَ قَالَ إِنَّا أَهْلُ بَیْتٍ لَا نَمْسَحُ عَلَی خِفَافِنَا (3).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدَ تَقَدَّمَتْ فِی إِسْبَاغِ الْوُضُوءِ (4)عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع نَحْوَهُ وَ تَرَکَ مَسْحَ الْخُفِّ (5).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
ترجمه:
محمد بن صدقه از امام کاظم (ع) از پدرانشان نقل کرده است که رسول خدا (ص) فرمودند: «امت من در خیر و نیکی خواهند بود مادامی که یکدیگر را دوست داشته باشند، نماز را برپا دارند، زکات بپردازند، و مهماننوازی کنند. اگر این کارها را انجام ندهند، به سالهای سخت و خشکسالی گرفتار خواهند شد.» سپس فرمودند: «ما اهلبیت هستیم که بر کفشهای چرمی خود مسح نمیکنیم.»
(7)40 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِکْرَامِ الضَّیْفِ وَ إِعْدَادِ الْخِلَالِ لَهُ
ترجمه:
باب استحباب تکریم مهمان و آمادهسازی خلال(دندان) برای او
30649- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ
وَ جَمِیلٍ وَ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِمَّا عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ص فَاطِمَةَ ع أَنْ قَالَ مَنْ کَانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ فَلْیُکْرِمْ ضَیْفَهُ.
ترجمه:
زراره از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: «از جمله چیزهایی که رسول خدا (ص) به فاطمه (ع) آموخت، این بود که فرمود: هر کس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، باید مهمان خود را گرامی بدارد.»
30650- 2- (1)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مِمَّا عَلَّمَ رَسُولُ اللَّهُ ص عَلِیّاً ع- مَنْ کَانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ فَلْیُکْرِمْ ضَیْفَهُ.
ترجمه:
زراره از امام باقر (ع) نقل کرده است که فرمودند: «از جمله چیزهایی که رسول خدا (ص) به علی (ع) آموخت، این بود که فرمود: هر کس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، باید مهمان خود را گرامی بدارد.»
30651- 3- (2)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ مِنْ حَقِّ الضَّیْفِ أَنْ یُکْرَمَ وَ أَنْ یُعَدَّ لَهُ الْخِلَالُ (3).
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْفَارِسِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ نَحْوَهُ (4).
ترجمه:
سلیمان بن حفص از امام صادق (ع) نقل کرده است که رسول خدا (ص) فرمودند: «از حقوق مهمان این است که گرامی داشته شود و خلال(دندان) برای او آماده گردد.»
30652- 4- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ وَ فِی خَبَرٍ آخَرَ أَنَّ مِنْ حَقِّ الضَّیْفِ أَنْ یُعَدَّ لَهُ الْخِلَالُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین گفت: «و در خبر دیگری آمده است که از حقوق مهمان این است که خلال برای او آماده گردد
1) الکافی 6- 285- 2.
2) الکافی 6- 285- 3.
3) الخلال- عود یستخرج به ما بین الأسنان من بقایا الطعام. (الصحاح 4- 1687).
4) المحاسن- 564- 964، و لیس فیه- (أن یکرم، و) منه رحمه اللّه.
5) الفقیه 3- 357- 4261.
6) تقدم فی الحدیث 3 من الباب 86 من أبواب العشرة، و فی الحدیث 4 من الباب 49 من أبواب آداب السفر، و فی الباب 39 من هذه الأبواب.
7) یأتی فی الباب 41 و 104 من هذه الأبواب.
(1)41 بَابُ اسْتِحْبَابِ أَکْلِ صَاحِبِ الطَّعَامِ مَعَ الضَّیْفِ وَ شُرُوعِهِ فِی الْأَکْلِ قَبْلَ الضَّیْفِ وَ رَفْعِ یَدِهِ بَعْدَهُ
ترجمه:
باب استحباب خوردن میزبان همراه مهمان، آغاز کردن غذا پیش از او، و برداشتن دست از غذا پس از او
30653- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَکَلَ مَعَ الْقَوْمِ طَعَاماً کَانَ أَوَّلَ مَنْ یَضَعُ یَدَهُ وَ آخِرَ مَنْ یَرْفَعُهَا لِیَأْکُلَ الْقَوْمُ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ (3)وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
ابن قداح از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: «رسول خدا (ص) هرگاه همراه گروهی غذا میخورد، نخستین کسی بود که دست خود را بر غذا میگذاشت و آخرین کسی بود که دست خود را برمیداشت، تا دیگران به راحتی غذا بخورند.»
30654- 2- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ إِنَّ الزَّائِرَ إِذَا زَارَ الْمَزُورَ فَأَکَلَ مَعَهُ أَلْقَی عَنْهُ الْحِشْمَةَ وَ إِذَا (لَمْ) (6)یَأْکُلْ مَعَهُ یَنْقَبِضُ قَلِیلًا.
ترجمه:
جمیل از امام صادق (ع) نقل کرده است که شنیدم میفرمودند: «اگر زائر، هنگام دیدار با میزبان، همراه او غذا بخورد، احساس تکلف و حجب از میان میرود، و اگر با او غذا نخورد، اندکی احساس انقباض پیدا میکند.»
30655- 3- (7)وَ عَنْهُ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ حَفْصٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ إِذَا أَتَاهُ الضَّیْفُ أَکَلَ مَعَهُ وَ لَمْ یَرْفَعْ یَدَهُ مِنَ الْخِوَانِ حَتَّی یَرْفَعَ الضَّیْفُ.
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش امام موسی (ع) نقل کرده است که رسول خدا (ص) هرگاه مهمانی نزد ایشان میآمد، همراه او غذا میخورد و دست خود را از سفره برنمیداشت تا زمانی که مهمان دست خود را برمیداشت.
30656- 4- (1)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَکَلَ مَعَ الْقَوْمِ أَوَّلَ مَنْ یَضَعُ مَعَ الْقَوْمِ یَدَهُ وَ آخِرَ مَنْ یَرْفَعُهَا لِأَنْ (2)یَأْکُلَ الْقَوْمُ.
ترجمه:
ابن قداح از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: «رسول خدا (ص) هرگاه همراه گروهی غذا میخورد، نخستین کسی بود که دست خود را بر غذا میگذاشت و آخرین کسی بود که دست خود را برمیداشت، تا دیگران به راحتی غذا بخورند.»
(3)42 بَابُ وُجُوبِ الْأَکْلِ وَ الشُّرْبِ عِنْدَ الضَّرُورَةِ
ترجمه:
باب وجوب خوردن و آشامیدن در هنگام ضرورت.
30657- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ ابْنَ آدَمَ أَجْوَفَ.
ترجمه:
زراره از امام باقر (ع) نقل کرده است که فرمودند: «همانا خداوند عز و جل فرزند آدم را توخالی (گرسنه) آفرید.»
30658- 2- (5)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلَهُ الْأَبْرَشُ الْکَلْبِیُّ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَیْرَ الْأَرْضِ (6)قَالَ تُبَدَّلُ خُبْزَةً نَقِیَّةً یَأْکُلُ مِنْهَا النَّاسُ حَتَّی یَفْرُغَ مِنَ الْحِسَابِ فَقَالَ الْأَبْرَشُ الْکَلْبِیُّ إِنَّ النَّاسَ لَفِی شُغُلٍ یَوْمَئِذٍ عَنِ الْأَکْلِ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع فَهُمْ فِی النَّارِ- لَا یُشْغَلُونَ عَنْ أَکْلِ الضَّرِیعِ وَ شَرَابِ (7)الْحَمِیمِ وَ هُمْ فِی الْعَذَابِ فَکَیْفَ یُشْغَلُونَ (8)عَنْهُ وَ هُمْ فِی الْحِسَابِ.
ترجمه:
به اسناد از امام باقر (ع) نقل شده است که الأبرش الکلبی درباره سخن خداوند عز و جل «یَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَیْرَ الْأَرْضِ» (ابراهیم، 14:48) از امام (ع) سؤال کرد. امام (ع) فرمودند: «زمین به نانی پاکیزه تبدیل میشود که مردم از آن میخورند تا زمانی که از حساب رهایی یابند.» الأبرش الکلبی گفت: «مردم در آن روز آنچنان مشغولند که وقتی برای خوردن ندارند.» امام باقر (ع) فرمودند: «پس در آتش، آنان از خوردن ضریع و نوشیدن حمیم غافل نمیشوند در حالی که در عذابند، پس چگونه هنگام حساب از خوردن باز میمانند؟»
30659- 3- (9)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَمَّنْ
ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ حِکَایَةً عَنْ مُوسَی ع رَبِّ إِنِّی لِما أَنْزَلْتَ إِلَیَّ مِنْ خَیْرٍ فَقِیرٌ (1)فَقَالَ سَأَلَ الطَّعَامَ.
ترجمه:
از پدرش، از ابن ابی عمیر، از کسی که او را نقل کرده است، از امام صادق (ع) درباره سخن خداوند عز و جل که از حضرت موسی (ع) حکایت میکند: «پروردگارا! من به هر خیری که بر من نازل فرمایی نیازمندم» (قصص 28:24)، امام (ع) فرمودند: «او درخواست غذا کرد.»
30660- 4- (2)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ (3)عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنِ الْوَلِیدِ بْنِ صَبِیحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّمَا بُنِیَ الْجَسَدُ عَلَی الْخُبْزِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (4)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ کَذَا الْأَوَّلُ وَ الثَّانِی وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ التَّیْمِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ حَکِیمٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
ولید بن صبیح از امام صادق (ع) نقل کرده است که فرمودند: «همانا بدن بر اساس نان بنا شده است.»
30661- 5- (6)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (عَنْ أَبِیهِ) (7)عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: سَأَلْتُ (أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع) (8)عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ تُبَدَّلُ
1) القصص 28- 24.
2) الکافی 6- 287- 7.
3) لا تبعد روایة الکلینی عن محمّد بن إسماعیل البندقی النیسابوریّ غالبا بغیر واسطة، و تارة بواسطة محمّد بن یحیی، کما هو واقع له مع محمّد بن الحسن الصفار، و یحتمل کون محمد ابن إسماعیل هنا هو البرمکی، فانه یروی عنه بواسطة واحدة، و یروی عن ابن بزیع بواسطتین، و فی بعض الأسانید بثلاثة. (منه. قده).
4) المحاسن- 585- 79.
5) الکافی 6- 286- 3.
6) الکافی 6- 286- 4، و المحاسن- 397- 69.
7) لیس فی المصدر.
8) فی المصدر: أبا جعفر (علیه السلام).
الْأَرْضُ غَیْرَ الْأَرْضِ (1)قَالَ تُبَدَّلُ خُبْزَةً نَقِیَّةً یَأْکُلُ النَّاسُ مِنْهَا حَتَّی یَفْرُغَ (2)مِنَ الْحِسَابِ فَقَالَ لَهُ قَائِلٌ إِنَّهُمْ لَفِی شُغُلٍ یَوْمَئِذٍ عَنِ الْأَکْلِ وَ الشُّرْبِ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ ابْنَ آدَمَ أَجْوَفَ لَا بُدَّ لَهُ مِنَ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ أَ هُمْ أَشَدُّ شُغُلًا یَوْمَئِذٍ أَمْ مَنْ فِی النَّارِ فَقَدِ اسْتَغَاثُوا وَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ وَ إِنْ یَسْتَغِیثُوا یُغاثُوا بِماءٍ کَالْمُهْلِ یَشْوِی الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرابُ (3).
ترجمه:
زراره نقل کرده است که از امام صادق (ع) درباره سخن خداوند عز و جل «یَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَیْرَ الْأَرْضِ» (ابراهیم، 14:48) پرسیدم.
امام (ع) فرمودند: «زمین به نانی پاکیزه تبدیل میشود که مردم از آن میخورند تا زمانی که از حساب فارغ شوند.»
سپس فردی گفت: «آنها در آن روز آنچنان مشغولند که وقتی برای خوردن و آشامیدن ندارند.»
امام صادق (ع) فرمودند: «خداوند عز و جل فرزند آدم را توخالی(گرسنه) آفرید، پس نیازمند غذا و نوشیدنی است. آیا آنان در آن روز بیش از اهل آتش مشغولند؟ در حالی که اهل آتش فریاد استغاثه سر میدهند، و خداوند عز و جل میفرماید: "و اگر درخواست کمک کنند، به آبی همچون فلز گداخته یاری میشوند که چهرهها را میسوزاند، و چه بد نوشیدنی است!" (کهف، 18:29).»
30662- 6- (4)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص اللَّهُمَّ بَارِکْ لَنَا فِی الْخُبْزِ وَ لَا تُفَرِّقْ بَیْنَنَا وَ بَیْنَ الْخُبْزِ فَلَوْ لَا الْخُبْزُ مَا صُمْنَا وَ لَا صَلَّیْنَا وَ لَا أَدَّیْنَا فَرَائِضَ رَبِّنَا.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ (5)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7).
ترجمه:
ابی البختری به صورت مرفوع از رسول خدا (ص) نقل کرده است که فرمودند: «بارالها! در نان برکت قرار ده و میان ما و نان جدایی میفکن، زیرا اگر نان نبود، نه روزه میگرفتیم، نه نماز میگزاردیم، و نه فرائض پروردگارمان را به جا میآوردیم.»
(8)43 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِشْبَاعِ الْمُؤْمِنِینَ وَ إِطْعَامِهِمْ فِی اللَّهِ وَ جَمْعِهِمْ عَلَی الطَّعَامِ
ترجمه:
باب استحباب سیر کردن مؤمنین و اطعام آنان در راه خدا و گردآوری ایشان بر سفرهی غذا
30663- 1- (9)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ
بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یُوسُفَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: مَنْ أَشْبَعَ جَوْعَةَ مُؤْمِنٍ وَضَعَ اللَّهُ لَهُ مَائِدَةً فِی الْجَنَّةِ- یَصْدُرُ عَنْهَا الثَّقَلَانِ جَمِیعاً.
ترجمه:
از محمد بن جعفر از پدرش جعفر بن محمد (ع) روایت شده است که فرمود: هر کس گرسنگی مؤمنی را برطرف کند، خداوند برای او در بهشت سفرهای میگستراند که جن و انس همگی از آن بهرهمند میشوند.
30664- 2- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْغِفَارِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی عَلِیٍّ اللَّهَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَطْعَمَ ثَلَاثَ نَفَرٍ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَطْعَمَهُ اللَّهُ مِنْ ثَلَاثِ جِنَانِ مَلَکُوتِ السَّمَاءِ الْفِرْدَوْسِ وَ جَنَّةِ عَدْنٍ وَ طُوبَی وَ هِیَ شَجَرَةٌ مِنْ جَنَّةِ عَدْنٍ غَرَسَهَا رَبِّی بِیَدِهِ.
ترجمه:
از علی بن ابی علی لهبی از ابو عبدالله (ع) روایت شده است که فرمود: هر کس سه نفر از مؤمنان را اطعام کند، خداوند او را از سه باغ ملکوت آسمان بهرهمند میسازد؛ فردوس، جنة عدن، و طوبی، که درختی از بهشت عدن است و پروردگارم آن را به دست خود کاشته است.
30665- 3- (2)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ رِبْعِیٍّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَطْعَمَ أَخَاهُ فِی اللَّهِ کَانَ لَهُ مِنَ الْأَجْرِ مِثْلُ مَنْ أَطْعَمَ فِئَاماً مِنَ النَّاسِ قُلْتُ مَا الْفِئَامُ قَالَ مِائَةُ أَلْفٍ مِنَ النَّاسِ.
ترجمه:
از ربعی از ابو عبدالله (ع) روایت شده است که فرمود: هر کس برادر مؤمن خود را در راه خدا اطعام کند، پاداش او مانند پاداش کسی است که گروهی عظیم از مردم را اطعام کرده باشد. پرسیدم: «فِئَام» چیست؟ فرمود: «صد هزار نفر از مردم.»
30666- 4- (3)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَنْ أَشْبَعَ أَرْبَعَةً مِنَ الْمُؤْمِنِینَ (4)یَعْدِلُ مُحَرَّرَةً مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِیلَ.
ترجمه:
از فضیل بن یسار از ابو جعفر (ع) روایت شده است که فرمود: هر کس چهار نفر از مؤمنان را سیر کند، ثواب آن برابر با آزاد کردن یک فرد از نسل اسماعیل است.
30667- 5- (5)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ
1) ثواب الأعمال- 165- 1.
2) ثواب الأعمال- 164- 1، و أورد نحوه عن الکافی و المحاسن فی الحدیث 4 من الباب 30 من هذه الأبواب.
3) ثواب الأعمال- 165- 1، و أورده بطریقین عن المحاسن فی الحدیث 32 من الباب 26 من هذه الأبواب.
4) فی المصدر- المسلمین.
5) ثواب الأعمال- 180- 1، و أورده عن معانی الأخبار فی الحدیث 6 من الباب 30 و عن المحاسن فی الحدیث 1 من الباب 55 من هذه الأبواب.
عَنْ مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَأَنْ أَتَصَدَّقَ عَلَی رَجُلٍ مُسْلِمٍ بِقَدْرِ شِبَعِهِ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُشْبِعَ أُفُقاً مِنَ النَّاسِ قُلْتُ وَ مَا الْأُفُقُ قَالَ مِائَةُ أَلْفٍ أَوْ یَزِیدُونَ.
ترجمه:
از حسین بن یزید که آن را به ابو عبدالله (ع) رسانده است، روایت شده که فرمود: «اینکه به یک مرد مسلمان به اندازهای که سیر شود صدقه دهم، برای من محبوبتر است از اینکه افقی از مردم را سیر کنم.» پرسیدم: «افُق چیست؟» فرمود: «صد هزار نفر یا بیشتر.»
30668- 6- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْأَصْبَغِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَشْبَعَ جَائِعاً أَجْرَی اللَّهُ لَهُ نَهَراً فِی الْجَنَّةِ.
ترجمه:
از صفوان بن یحیی از ابو عبدالله (ع) روایت شده است که فرمود: هر کس گرسنهای را سیر کند، خداوند برای او در بهشت رودی جاری خواهد ساخت.
30669- 7- (2)وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَشْبَعَ کَبِداً جَائِعاً وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ.
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
از سماعة از ابو عبدالله (ع) روایت شده است که فرمود: هر کس شکم گرسنهای را سیر کند، بهشت بر او واجب میشود.
30670- 8- (4)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنْ أَحَبِّ الْأَعْمَالِ إِلَی اللَّهِ إِشْبَاعُ جَوْعَةِ الْمُؤْمِنِ أَوْ تَنْفِیسُ کُرْبَتِهِ أَوْ قَضَاءُ دَیْنِهِ.
ترجمه:
از هشام بن حکم از ابو عبدالله (ع) روایت شده است که فرمود: «از محبوبترین اعمال نزد خداوند، سیر کردن گرسنگی مؤمن، برطرف کردن گرفتاری او، یا پرداخت بدهی اوست.»
30671- 9- (5)وَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَشْبَعَ جَائِعاً أُجْرِیَ لَهُ نَهَرٌ فِی الْجَنَّةِ.
وَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ
ع مِثْلَهُ.
ترجمه:
از سماعة از ابو عبدالله (ع) روایت شده است که فرمود: هر کس گرسنهای را سیر کند، خداوند برای او در بهشت رودی جاری خواهد ساخت.
30672- 10- (1)وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَطْعَمَ مُسْلِماً حَتَّی یُشْبِعَهُ لَمْ یَدْرِ أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ مَا لَهُ مِنَ الْأَجْرِ فِی الْآخِرَةِ لَا مَلَکٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِیٌّ مُرْسَلٌ إِلَّا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ ثُمَّ قَالَ مِنْ مُوجِبَاتِ الْجَنَّةِ وَ الْمَغْفِرَةِ إِطْعَامُ الطَّعَامِ السَّغْبَانَ ثُمَّ تَلَا قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَی أَوْ إِطْعامٌ فِی یَوْمٍ ذِی مَسْغَبَةٍ یَتِیماً ذا مَقْرَبَةٍ أَوْ مِسْکِیناً ذا مَتْرَبَةٍ ثُمَّ کانَ مِنَ الَّذِینَ آمَنُوا (2).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
ترجمه:
از ابن قداح از ابو عبدالله (ع) روایت شده است که فرمود: «هر کس مسلمانی را اطعام کند تا سیر شود، هیچیک از مخلوقات خدا نمیتواند میزان اجر او را در آخرت درک کند، نه فرشتهای مقرب و نه پیامبری مرسل، جز خداوند، پروردگار عالمیان.» سپس فرمود: «از عوامل ورود به بهشت و دستیابی به مغفرت، اطعام کردن گرسنگان است.» سپس آیهای از قرآن را تلاوت کرد:
«یا اطعامٌ فی یومٍ ذی مسغبةٍ یتیماً ذا مقربةٍ أو مسکیناً ذا متربةٍ ثمّ کان من الذین آمنوا» (سوره بلد، آیات 14-17).
(5)44 بَابُ وُجُوبِ إِطْعَامِ الْجَائِعِ عِنْدَ ضَرُورَتِهِ
ترجمه:
باب وجوب اطعام گرسنه در هنگام ضرورت
30673- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ فُرَاتِ بْنِ أَحْنَفَ قَالَ: قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع مَنْ بَاتَ شَبْعَاناً [شَبْعَانَ] وَ بِحَضْرَتِهِ مُؤْمِنٌ جَائِعٌ طَاوٍ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَلَائِکَتِی أُشْهِدُکُمْ عَلَی هَذَا الْعَبْدِ أَنِّی قَدْ أَمَرْتُهُ فَعَصَانِی وَ أَطَاعَ غَیْرِی وَ وَکَلْتُهُ إِلَی عَمَلِهِ وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی لَا غَفَرْتُ لَهُ أَبَداً.
ترجمه:
از فرات بن أحنف روایت شده که امام علی بن الحسین (ع) فرمود: «هر کس شب را سیر بخوابد در حالی که نزد او مؤمنی گرسنه و در حال رنج باشد، خداوند عز و جل میفرماید: ای فرشتگانم، شاهد باشید بر این بنده که من او را امر کردم، اما او از فرمانم سرپیچی کرد و فرمان دیگری را اطاعت نمود. پس او را به اعمالش واگذار کردم، و به عزت و جلالم سوگند که هرگز او را نخواهم آمرزید.»
30674- 2- (7)قَالَ وَ فِی رِوَایَةِ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
1) المحاسن- 389- 17، و أورد ذیله فی الحدیث 2 من الباب 32 من هذه الأبواب.
2) البلد 90- 14- 17.
3) تقدم فی الباب 18 و فی الحدیثین 4 و 5 من الباب 19 و فی الأبواب 26 و 29 و 30 و 32 من هذه الأبواب.
4) یأتی فی البابین 44 و 55 من هذه الأبواب و فی الباب 11 من أبواب الأشربة المباحة.
5) الباب 44 فیه 4 أحادیث.
6) عقاب الأعمال- 298- 1، و المحاسن- 97- 62.
7) عقاب الأعمال- 298- 2.
قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی مَا آمَنَ بِی مَنْ بَاتَ شَبْعَاناً [شَبْعَانَ] وَ أَخُوهُ الْمُسْلِمُ طَاوٍ.
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی الْمَحَاسِنِ مِثْلَهُ (1)وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
و در روایت حریز از ابو عبدالله (ع) آمده است که رسول خدا (ص) فرمود: «خدای تبارک و تعالی میفرماید: به من ایمان نیاورده است کسی که شب را سیر بخوابد، در حالی که برادر مسلمانش گرسنه باشد.»
30675- 3- (2)قَالَ وَ فِی رِوَایَةِ الْوَصَّافِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا آمَنَ بِی مَنْ أَمْسَی شَبْعَاناً [شَبْعَانَ] وَ أَمْسَی جَارُهُ جَائِعاً.
ترجمه:
و در روایت وصافی از ابو جعفر (ع) آمده است که رسول خدا (ص) فرمود: «به من ایمان نیاورده است کسی که شب را سیر بخوابد، در حالی که همسایهاش گرسنه باشد.»
30676- 4- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ جُنَادَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع عَنْ آبَائِهِ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: مِنْ أَفْضَلِ الْأَعْمَالِ عِنْدَ اللَّهِ إِبْرَادُ الْکِبَادِ الْحَارَّةِ وَ إِشْبَاعُ الْکِبَادِ الْجَائِعَةِ وَ الَّذِی نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِیَدِهِ لَا یُؤْمِنُ بِی عَبْدٌ یَبِیتُ شَبْعَاناً [شَبْعَانَ] وَ أَخُوهُ أَوْ قَالَ جَارُهُ الْمُسْلِمُ جَائِعٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
ترجمه:
از حمید بن جناده از ابو جعفر (ع) از پدرانش از پیامبر (ص) روایت شده که فرمود: «از برترین اعمال نزد خداوند، خنک کردن جگرهای سوزان و سیر کردن شکمهای گرسنه است. سوگند به کسی که جان محمد در دست اوست، هیچ بندهای به من ایمان نیاورده است که شب را سیر بخوابد، در حالی که برادر یا همسایه مسلمانش گرسنه باشد.»
(5)45 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاقْتِصَارِ فِی الْأَکْلِ عَلَی الْغَدَاءِ وَ الْعَشَاءِ وَ تَرْکِ الْأَکْلِ بَیْنَهُمَا
ترجمه:
باب استحباب محدود کردن غذا خوردن به وعدههای صبحانه و شام و ترک خوردن میان آنها.
30677- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الصَّلْتِ عَنِ ابْنِ أَخِی شِهَابِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ قَالَ: شَکَوْتُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا أَلْقَی مِنَ الْأَوْجَاعِ وَ التُّخَمِ فَقَالَ لِی تَغَدَّ وَ تَعَشَّ وَ لَا تَأْکُلْ بَیْنَهُمَا شَیْئاً فَإِنَّ فِیهِ فَسَادَ الْبَدَنِ أَ مَا سَمِعْتَ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یَقُولُ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِیها بُکْرَةً وَ عَشِیًّا (1).
ترجمه:
از پسر برادر شهاب بن عبد ربه روایت شده که گفت: نزد ابو عبدالله (ع) از دردها و مشکلات گوارشی خود شکایت کردم، پس به من فرمود: «صبحانه و شام بخور و بین این دو چیزی نخور، زیرا این کار موجب فساد بدن میشود. آیا نشنیدهای که خداوند تبارک و تعالی میفرماید: “رزق آنان در آنجا بامداد و شامگاه خواهد بود” (سوره مریم، آیه 62)؟»
30678- 2- (2)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ (عَنِ الْمِیثَمِیِّ) (3)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ (مُنَادِی یَعْقُوبَ ع یُنَادِی) (4)کُلَّ غَدَاةٍ مِنْ مَنْزِلِهِ عَلَی فَرْسَخٍ أَلَا مَنْ أَرَادَ الْغَدَاءَ فَلْیَأْتِ إِلَی (5)یَعْقُوبَ- وَ إِذَا أَمْسَی نَادَی أَلَا مَنْ أَرَادَ الْعَشَاءَ فَلْیَأْتِ إِلَی (6)یَعْقُوبَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ (7)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ.
ترجمه:
از میثمی از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «ندا دهندهی یعقوب (ع) هر صبح از منزلش در فاصله یک فرسخی ندا میداد: “هر کس که خواهان صبحانه است، نزد یعقوب بیاید.” و هنگام شام نیز ندا میداد: “هر کس که خواهان شام است، نزد یعقوب بیاید.”»
(8)46 بَابُ کَرَاهَةِ تَرْکِ الْعَشَاءِ وَ لَوْ بِکَعْکَةٍ أَوْ لُقْمَةٍ أَوْ شَرْبَةِ مَاءٍ
ترجمه:
باب کراهت ترک شام، حتی اگر به اندازه یک قطعه نان، یک لقمه، یا جرعهای آب باشد
30679- 1- (9)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ
1) مریم 19- 62.
2) الکافی 6- 287- 1، و أورده عن المحاسن فی الحدیث 5 من الباب 101 من هذه الأبواب.
3) فی المصدر- عن المثنی.
4) فی نسخة- إن یعقوب (علیه السلام) کان له مناد ینادی (هامش المخطوط).
5) فی المصدر زیادة- منزل.
6) فی المصدر زیادة- منزل.
7) المحاسن- 421- 200.
8) الباب 46 فیه 11 حدیثا.
9) الکافی 6- 288- 2.
ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَوَّلُ (1)خَرَابِ الْبَدَنِ تَرْکُ الْعَشَاءِ.
ترجمه:
از هشام بن حکم از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «نخستین عامل تباهی بدن، ترک شام است
30680- 2- (2)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَرْکُ الْعَشَاءِ مَهْرَمَةٌ الْحَدِیثَ.
ترجمه:
از جمیل بن صالح از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «ترک شام موجب پیری (زود رس)می شود
30681- 3- (3)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ: کَانَ أَبُو الْحَسَنِ ع لَا یَدَعُ الْعَشَاءَ وَ لَوْ بِکَعْکَةٍ وَ کَانَ یَقُولُ إِنَّهُ قُوَّةٌ لِلْجِسْمِ وَ لَا أَعْلَمُهُ إِلَّا قَالَ وَ صَالِحٌ لِلْجِمَاعِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
از سلیمان بن جعفر جعفری روایت شده که گفت: «ابو الحسن (ع) شام را ترک نمیکرد، حتی اگر به اندازه یک قطعه نان باشد، و میفرمود: "این غذا نیرویی برای بدن است، و تا جایی که میدانم، برای روابط زناشویی نیز مفید است."»
30682- 4- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ أَبِی سُلَیْمَانَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ یَعْنِی الْمِیثَمِیَّ (6)عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ تَرَکَ الْعَشَاءَ لَیْلَةَ السَّبْتِ وَ (یَوْمَ الْأَحَدِ مُتَوَالِیَیْنِ) (7)ذَهَبَ مِنْهُ قُوَّةٌ لَا تَرْجِعُ إِلَیْهِ أَرْبَعِینَ یَوْماً.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِی سُلَیْمَانَ مِثْلَهُ (8).
ترجمه:
از جمیل بن دراج روایت شده که گفت: شنیدم ابو عبدالله (ع) فرمود: «هر کس شام را در شب شنبه و روز یکشنبه به طور متوالی ترک کند، نیرویی از او میرود که تا چهل روز به او بازنمیگردد.»
30683- 5- (9)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ بَعْضِ
الْأَهْوَازِیِّینَ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: إِنَّ فِی الْجَسَدِ عِرْقاً یُقَالُ لَهُ الْعَشَاءُ فَإِذَا تَرَکَ الرَّجُلُ الْعَشَاءَ لَمْ یَزَلْ یَدْعُو عَلَیْهِ ذَلِکَ الْعِرْقُ حَتَّی یُصْبِحَ یَقُولُ أَجَاعَکَ اللَّهُ کَمَا أَجَعْتَنِی وَ أَظْمَأَکَ اللَّهُ کَمَا أَظْمَأْتَنِی فَلَا یَدَعَنَّ أَحَدُکُمُ الْعَشَاءَ وَ لَوْ لُقْمَةً مِنْ خُبْزٍ وَ لَوْ شَرْبَةً مِنْ مَاءٍ.
ترجمه:
از سهل بن زیاد از برخی از اهوازیها از امام رضا (ع) روایت شده که فرمود: «در بدن، رگی وجود دارد که به آن "عشاء" گفته میشود. پس اگر کسی شام را ترک کند، آن رگ تا صبح بر او نفرین میفرستد و میگوید: "خداوند تو را گرسنه کند، همانگونه که مرا گرسنه کردی، و خداوند تو را تشنه کند، همانگونه که مرا تشنه کردی." پس هیچیک از شما شام را ترک نکند، حتی اگر به اندازه لقمهای نان یا جرعهای آب باشد.»
30684- 6- (1)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَرْکُ الْعَشَاءِ خَرَابُ الْبَدَنِ.
ترجمه:
از محمد بن مروان از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «ترک شام موجب تباهی بدن میشود
30685- 7- (2)وَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: أَوَّلُ خَرَابِ الْبَدَنِ تَرْکُ الْعَشَاءِ.
وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
و از نوفلی از کسی که ذکر کرده، از ابو جعفر (ع) روایت شده که فرمود: «نخستین عامل تباهی بدن، ترک شام است.»
30686- 8- (4)وَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْکَدِرِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا تَدَعُوا الْعَشَاءَ وَ لَوْ عَلَی حَشَفَةٍ إِنِّی أَخْشَی عَلَی أُمَّتِی مِنْ تَرْکِ الْعَشَاءِ الْهَرَمَ فَإِنَّ الْعَشَاءَ قُوَّةُ الشَّیْخِ وَ الشَّابِّ.
ترجمه:
از جابر بن عبدالله روایت شده که رسول خدا (ص) فرمود: «شام را ترک نکنید، حتی اگر بر روی خرمای خشک باشد. من بر امتم از ترک شام بیم دارم، زیرا شام نیرویی برای پیر و جوان است.»
30687- 9- (5)وَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَلِیٍّ (6)الْمُهَلَّبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَرْکُ الْعَشَاءِ مَهْرَمَةٌ وَ قَالَ أَوَّلُ انْهِدَامِ الْبَدَنِ تَرْکُ الْعَشَاءِ.
ترجمه:
از مهلبی از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «ترک شام موجب پیری است.» و فرمود: «نخستین عامل فروپاشی بدن، ترک شام است.»
30688- 10- (1)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَرْکُ الْعَشَاءِ مَهْرَمَةٌ.
ترجمه:
از جمیل بن صالح از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «ترک شام موجب پیری است
30689- 11- (2)وَ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ تَرَکَ الْعَشَاءَ نَقَصَتْ مِنْهُ قُوَّةٌ وَ لَا تَعُودُ إِلَیْهِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
ترجمه:
از ابن ابی عمیر از کسی که ذکر کرده، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «هر کس شام را ترک کند، نیرویی از او کاسته میشود که هرگز به او بازنمیگردد.»
(4)47 بَابُ اسْتِحْبَابِ کَوْنِ الْعَشَاءِ بَعْدَ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ
ترجمه:
باب استحباب صرف شام پس از نماز عشاء
30690- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ (أَبِی جَعْفَرٍ ع) (6)قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع عَشَاءُ النَّبِیِّینَ بَعْدَ الْعَتَمَةِ فَلَا تَدَعُوا الْعَشَاءَ فَإِنَّ تَرْکَ الْعَشَاءِ خَرَابُ الْبَدَنِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (7).
ترجمه:
از محمد بن مسلم از ابو جعفر (ع) روایت شده که امیرالمؤمنین (ع) فرمود: «شام پیامبران پس از نماز عشاء است، پس شام را ترک نکنید، زیرا ترک شام موجب تباهی بدن میشود.»
30691- 2- (8)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ ابْنِ
1) المحاسن- 422- 204.
2) المحاسن- 423- 210.
3) یأتی فی البابین 47 و 48 من هذه الأبواب، و فی الحدیث 43 من الباب 10 من أبواب الأطعمة المباحة، و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 45 من هذه الأبواب.
4) الباب 47 فیه 5 أحادیث.
5) الکافی 6- 288- 1.
6) فی المصدر- أبی عبد اللّه (علیه السلام).
7) المحاسن- 420- 197.
8) الکافی 6- 289- 10.
فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی عَلِیٍّ اللَّهَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا یَقُولُ أَطِبَّاؤُکُمْ فِی عَشَاءِ اللَّیْلِ قَالَ قُلْتُ: لَهُ إِنَّهُمْ یَنْهَوْنَّا عَنْهُ قَالَ لَکِنِّی آمُرُکُمْ بِهِ.
ترجمه:
از علی بن ابی علی اللهبی از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «پزشکان شما درباره شام شب چه میگویند؟» گفتم: «آنها ما را از آن نهی میکنند.» فرمود: «اما من شما را به خوردن آن امر میکنم.»
30692- 3- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ زِیَادِ بْنِ أَبِی الْحَلَّالِ قَالَ: تَعَشَّیْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ الْعَشَاءُ بَعْدَ عِشَاءِ الْآخِرَةِ عَشَاءُ النَّبِیِّینَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
از زیاد بن ابی الحلال روایت شده که گفت: «با ابو عبدالله (ع) شام خوردم، پس فرمود: شام پس از نماز عشاء، شام پیامبران است.»
30693- 4- (3)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنْ رَجُلٍ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: طَعَامُ اللَّیْلِ أَنْفَعُ مِنْ طَعَامِ النَّهَارِ.
ترجمه:
از ثعلبه از مردی که ذکر کرده، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «غذای شب سودمندتر از غذای روز است
30694- 5- (4)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ کَثِیرٍ قَالَ: تَعَشَّیْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَتَمَةً فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ عَشَائِهِ حَمِدَ اللَّهَ وَ قَالَ هَذَا عَشَائِی وَ عَشَاءُ آبَائِی الْحَدِیثَ.
ترجمه:
از داود بن کثیر روایت شده که گفت: «با ابو عبدالله (ع) شام خوردم پس از نماز عشاء، و هنگامی که از شام خود فارغ شد، خدا را ستود و فرمود: "این شام من و شام پدرانم است."»
(6)48 بَابُ تَأَکُّدِ کَرَاهَةِ تَرْکِ الْعَشَاءِ لِلْکَهْلِ وَ الشَّیْخِ
ترجمه:
باب تأکید بر کراهت ترک شام برای افراد میانسال و سالمند
30695- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
مُحَمَّدٍ عَنْ سَعِیدِ بْنِ جَنَاحٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: إِذَا اکْتَهَلَ الرَّجُلُ فَلَا یَدَعْ أَنْ یَأْکُلَ بِاللَّیْلِ شَیْئاً فَإِنَّهُ أَهْدَأُ لِلنَّوْمِ وَ أَطْیَبُ لِلنَّکْهَةِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (1)عَنْ سَعِیدِ بْنِ جَنَاحٍ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
از سعید بن جناح از ابو الحسن الرضا (ع) روایت شده که فرمود: «هنگامی که مرد به سن میانسالی برسد، نباید خوردن چیزی در شب را ترک کند، زیرا این کار موجب آرامش خواب و خوشبو شدن دهان میشود.»
30696- 2- (3)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَرْکُ الْعَشَاءِ مَهْرَمَةٌ وَ یَنْبَغِی لِلرَّجُلِ إِذَا أَسَنَّ أَنْ لَا یَبِیتَ إِلَّا وَ جَوْفُهُ مِنَ الطَّعَامِ مُمْتَلِئٌ.
ترجمه:
از جمیل بن صالح از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «ترک شام موجب پیری است، و شایسته است که مرد، هنگامی که به سن کهولت میرسد، شب را سپری نکند مگر آنکه شکمش از غذا پر باشد.»
30697- 3- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ ذَرِیحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الشَّیْخُ لَا یَدَعِ الْعَشَاءَ وَ لَوْ لُقْمَةً.
ترجمه:
از ذریح از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «سالمند نباید شام را ترک کند، حتی اگر یک لقمه باشد
30698- 4- (5)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْوَلِیدِ بْنِ صَبِیحٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَا خَیْرَ لِمَنْ دَخَلَ فِی السِّنِّ أَنْ یَبِیتَ خَفِیفاً یَبِیتُ مُمْتَلِئاً خَیْرٌ لَهُ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از ولید بن صبیح روایت شده که گفت: شنیدم ابو عبدالله (ع) میفرمود: «برای کسی که به سن کهولت رسیده، خوب نیست که شب را با شکم سبک سپری کند؛ شب را با شکم پر سپری کند، بهتر است.»
30699- 5- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع یَنْبَغِی لِلشَّیْخِ الْکَبِیرِ أَنْ لَا یَنَامَ إِلَّا وَ جَوْفُهُ مُمْتَلِئٌ مِنَ الطَّعَامِ لِأَنَّهُ أَهْدَأُ لِنَوْمِهِ وَ أَطْیَبُ لِنَکْهَتِهِ.
ترجمه:
از محمد بن علی بن حسین روایت شده که امام صادق (ع) فرمود: «شایسته است که فرد سالمند نخوابد مگر آنکه شکمش از غذا پر باشد، زیرا این کار موجب آرامش بیشتر خواب و خوشبو شدن دهان میشود.»
30700- 6- (2)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَرْکُ الْعَشَاءِ مَهْرَمَةٌ وَ یَنْبَغِی لِلرَّجُلِ إِذَا أَسَنَّ أَنْ لَا یَبِیتَ إِلَّا وَ جَوْفُهُ مُمْتَلِئٌ مِنَ الطَّعَامِ.
ترجمه:
از حماد از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «ترک شام موجب محرومیت است، و شایسته است که مرد، هنگامی که به سن کهولت میرسد، شب را سپری نکند مگر آنکه شکمش از غذا پر باشد.»
30701- 7- (3)وَ عَنْهُ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع لَیْلَةً وَ هُوَ یَتَعَشَّی فَقَالَ یَا مُفَضَّلُ ادْنُ فَکُلْ قُلْتُ قَدْ تَعَشَّیْتُ فَقَالَ ادْنُ فَکُلْ فَإِنَّهُ یُسْتَحَبُّ لِلرَّجُلِ إِذَا اکْتَهَلَ أَنْ لَا یَبِیتَ إِلَّا وَ فِی جَوْفِهِ طَعَامٌ حَدِیثٌ فَدَنَوْتُ فَأَکَلْتُ.
ترجمه:
از مفضل بن عمر روایت شده که گفت: «شبی بر ابو عبدالله (ع) وارد شدم در حالی که شام میخورد. پس فرمود: "ای مفضل! نزدیک شو و بخور." گفتم: "من شام خوردهام." فرمود: "نزدیک شو و بخور، زیرا شایسته است که مرد، هنگامی که به سن میانسالی میرسد، شب را سپری نکند مگر آنکه تازه غذایی در شکمش باشد." پس من نزدیک شدم و خوردم.»
30702- 8- (4)الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ شُعْبَةَ فِی تُحَفِ الْعُقُولِ قَالَ: قَالَ ع إِذَا زَادَ الرَّجُلُ عَلَی الثَّلَاثِینَ فَهُوَ کَهْلٌ وَ إِذَا زَادَ عَلَی الْأَرْبَعِینَ فَهُوَ شَیْخٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
ترجمه:
حسن بن علی بن شعبة در کتاب تحف العقول آورده است که امام (ع) فرمود: «هرگاه مرد از سی سالگی بگذرد، میانسال (کهل) محسوب میشود، و هرگاه از چهل سالگی بگذرد، سالمند (شیخ) خواهد بود.»
(6)49 بَابُ اسْتِحْبَابِ غَسْلِ الْیَدَیْنِ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ بَعْدَهُ
ترجمه:
باب استحباب شستن دستها قبل و بعد از غذا
30703- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ
أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ (أَبِی حَمْزَةَ) (1)عَنْ (أَبِی جَعْفَرٍ ع) (2)قَالَ: قَالَ: یَا أَبَا حَمْزَةَ الْوُضُوءُ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ بَعْدَهُ یُذِیبَانِ الْفَقْرَ قُلْتُ بِأَبِی وَ أُمِّی یَذْهَبَانِ بِالْفَقْرِ (3)فَقَالَ یُذِیبَانِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَبِی أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ غَیْرِهِ عَنْ صَفْوَانَ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
از ابو حمزه از ابو جعفر (ع) روایت شده که فرمود: «ای ابو حمزه! وضو گرفتن قبل و بعد از غذا فقر را از بین میبرد.» گفتم: «پدر و مادرم به فدایت، آیا فقر را برطرف میکند؟» فرمود: «آن را از بین میبرد.»
30704- 2- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی عَوْفٍ الْبَجَلِیِّ (6)قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الْوُضُوءُ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ بَعْدَهُ یَزِیدَانِ فِی الرِّزْقِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ (7)عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَتِّیلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (8).
ترجمه:
از ابو عوف بجلی روایت شده که گفت: شنیدم ابو عبدالله (ع) میفرمود: «وضو گرفتن قبل و بعد از غذا موجب افزایش روزی میشود.»
30705- 3- (9)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ سَرَّهُ أَنْ یَکْثُرَ خَیْرُ بَیْتِهِ فَلْیَتَوَضَّأْ عِنْدَ حُضُورِ طَعَامِهِ.
ترجمه:
از سکونی از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «هر کس دوست دارد خیر خانهاش زیاد شود، هنگام حضور غذا وضو بگیرد.»
30706- 4- (10)قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ رُوِیَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص
1) فی العلل- أبی نمیرة (هامش المخطوط).
2) فی الکافی- عن أبی عبد اللّه (علیه السلام).
3) کلمة (بالفقر) من الفقیه (هامش المخطوط).
4) علل الشرائع- 283- 1.
5) الکافی 6- 290- 5، و المحاسن- 424- 221.
6) فی الخصال- العجلیّ.
7) فی هامش المصحّحة الأولی- (عن محمّد بن الحسن) کانه مضروب علیه.
8) الخصال 23- 82.
9) الکافی 6- 290- 4، و المحاسن- 424- 217.
10) الکافی 6- 290- 5.
قَالَ: أَوَّلُهُ یَنْفِی الْفَقْرَ وَ آخِرُهُ یَنْفِی الْهَمَّ.
ترجمه:
مرحوم کلینی روایت کرده است که رسول خدا (ص) فرمود: «وضو گرفتن پیش از غذا فقر را میزداید و وضو گرفتن پس از آن، اندوه را دور میکند.»
30707- 5- (1)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ غَسَلَ یَدَهُ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ بَعْدَهُ عَاشَ فِی سَعَةٍ وَ عُوفِیَ مِنْ بَلْوَی فِی جَسَدِهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (2)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
وَ کَذَا الْأَوَّلُ.
ترجمه:
از ابن قداح از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «هر کس دستهای خود را پیش از غذا و پس از آن بشوید، در آسایش زندگی میکند و از بلاهایی که بر جسم وارد میشود، محفوظ میماند.»
30708- 6- (4)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع غَسْلُ الْیَدَیْنِ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ بَعْدَهُ زِیَادَةٌ فِی الْعُمُرِ (5)وَ إِمَاطَةٌ لِلْغَمَرِ (6)عَنِ الثِّیَابِ وَ یَجْلُو الْبَصَرَ.
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (7)وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ ذَکَرَ الَّذِی قَبْلَهُ وَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ وَ ذَکَرَ الَّذِی قَبْلَهُمَا وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ وَ ذَکَرَ الْأَوَّلَ نَحْوَهُ وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ ذَکَرَ الثَّانِیَ.
ترجمه:
از ابو بصیر از ابو عبدالله (ع) روایت شده که امیرالمؤمنین (ع) فرمود: «شستن دستها قبل و بعد از غذا باعث افزایش عمر، زدودن آلودگی از لباسها و جلا دادن چشمها میشود.»
30709- 7- (8)وَ (عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْجَعْفَرِیِّ) (9)عَنْ أَبِی
الْحَسَنِ ع قَالَ: الْوُضُوءُ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ بَعْدَهُ یُثَبِّتُ النِّعْمَةَ.
ترجمه:
از بکر بن صالح از جعفری از ابو الحسن (ع) روایت شده که فرمود: «وضو گرفتن قبل و بعد از غذا نعمت را تثبیت میکند.»
30710- 8- (1)وَ عَنْ بَعْضِ مَنْ ذَکَرَهُ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ آبَائِهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ: یَا عَلِیُّ إِنَّ الْوُضُوءَ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ بَعْدَهُ شِفَاءٌ فِی الْجَسَدِ وَ یُمْنٌ فِی الرِّزْقِ.
ترجمه:
از معاویة بن عمار از ابو عبدالله (ع) از پدرانش، از رسول خدا (ص) روایت شده که فرمود: «ای علی! وضو گرفتن قبل و بعد از غذا شفای جسم و موجب برکت در روزی است.»
30711- 9- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْوُضُوءُ قَبْلُ (وَ بَعْدُ) (3)یُذِیبَانِ الْفَقْرَ.
ترجمه:
از حسن بن محمد حضرمی از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «وضو گرفتن پیش از غذا و پس از آن، فقر را از بین میبرد.»
30712- 10- (4)وَ عَنْ بَعْضِ مَنْ رَوَاهُ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اغْسِلُوا أَیْدِیَکُمْ قَبْلَ الطَّعَامَ وَ بَعْدَهُ فَإِنَّهُ یَنْفِی الْفَقْرَ وَ یَزِیدُ فِی الْعُمُرِ.
ترجمه:
از برخی راویان نقل شده که ابو عبدالله (ع) فرمود: «دستهای خود را پیش از غذا و پس از آن بشویید، زیرا این کار فقر را از بین میبرد و عمر را افزایش میدهد.»
30713- 11- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِی غُرَّةَ الْخُرَاسَانِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْوُضُوءُ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ بَعْدَهُ یُذْهِبَانِ الْفَقْرَ.
ترجمه:
از ابو غره خراسانی روایت شده که ابو عبدالله (ع) فرمود: «وضو گرفتن قبل و بعد از غذا فقر را از بین میبرد.»
30714- 12- (6)قَالَ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ سَرَّهُ أَنْ یَکْثُرَ خَیْرُ بَیْتِهِ فَلْیَتَوَضَّأْ عِنْدَ حُضُورِ طَعَامِهِ.
وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ
عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
رسول خدا (ص) فرمود: «هر کس دوست دارد خیر خانهاش زیاد شود، هنگام حضور غذا وضو بگیرد
30715- 13- (2)وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْأَدَمِیِّ عَنِ اللُّؤْلُؤِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدِ بْنِ غَزْوَانَ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: مَنْ أَرَادَ أَنْ یَکْثُرَ خَیْرُ بَیْتِهِ فَلْیَغْسِلْ یَدَهُ قَبْلَ الْأَکْلِ.
ترجمه:
از سکونی از جعفر (ع) از پدرانش، از علی (ع) روایت شده که فرمود: «هر کس بخواهد خیر خانهاش زیاد شود، دستهای خود را پیش از غذا بشوید.»
30716- 14- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: غَسْلُ الْیَدَیْنِ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ بَعْدَهُ زِیَادَةٌ فِی الرِّزْقِ وَ إِمَاطَةُ الْغَمَرِ عَنِ الثِّیَابِ وَ یَجْلُو الْبَصَرَ.
ترجمه:
و به اسناد از علی (ع) در حدیث چهارصدگانه آمده است که فرمود: «شستن دستها قبل و بعد از غذا موجب افزایش روزی، زدودن آلودگی از لباسها و جلا دادن چشمها میشود.»
30717- 15- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ الْمُوسَوِیِّ وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ نَهِیکٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ سَرَّهُ أَنْ یَکْثُرَ خَیْرُ بَیْتِهِ فَلْیَتَوَضَّأْ عِنْدَ حُضُورِ طَعَامِهِ وَ مَنْ تَوَضَّأَ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ بَعْدَهُ عَاشَ فِی سَعَةٍ مِنْ رِزْقِهِ وَ عُوفِیَ مِنَ الْبَلَاءِ فِی جَسَدِهِ.
ترجمه:
از هشام بن سالم از جعفر بن محمد (ع) از پدرانش روایت شده که رسول خدا (ص) فرمود: «هر کس دوست دارد خیر خانهاش زیاد شود، هنگام حضور غذا وضو بگیرد، و هر کس قبل و بعد از غذا وضو بگیرد، در آسایش روزی خواهد داشت و از بلاهایی که بر جسم وارد میشود، محفوظ خواهد ماند.»
30718- 16- (5)وَ زَادَ الْمُوسَوِیُّ فِی حَدِیثِهِ قَالَ هِشَامٌ قَالَ لِیَ الصَّادِقُ
ع وَ الْوُضُوءُ هَاهُنَا غَسْلُ الْیَدَیْنِ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ بَعْدَهُ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
ترجمه:
موسوی در روایت خود افزوده که هشام گفت: امام صادق (ع) به من فرمود: «وضو در اینجا به معنای شستن دستها قبل و بعد از غذا است.»
(2)50 بَابُ اسْتِحْبَابِ کَوْنِ صَاحِبِ الْمَنْزِلِ أَوَّلَ مَنْ یَغْسِلُ یَدَیْهِ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ آخِرَ مَنْ یَغْسِلُهُمَا بَعْدَهُ وَ اسْتِحْبَابِ الِابْتِدَاءِ فِی الْغَسْلِ بِمَنْ عَلَی یَمِینِهِ فِی الْغَسْلِ الْأَوَّلِ وَ بِمَنْ عَلَی یَسَارِهِ فِی الثَّانِی أَوْ بِمَنْ عَلَی یَمِینِ الْبَابِ وَ لَوْ عَبْداً
ترجمه:
باب استحباب اینکه صاحب خانه نخستین کسی باشد که دستهای خود را پیش از غذا بشوید و آخرین کسی باشد که آنها را پس از غذا بشوید، و نیز استحباب آغاز شستن دستها با کسی که در سمت راست اوست در شستشوی اول و با کسی که در سمت چپ اوست در شستشوی دوم، یا با کسی که در سمت راست درب است، حتی اگر بندهای باشد.
30719- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ (4)عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْوُضُوءُ قَبْلَ الطَّعَامِ یَبْدَأُ صَاحِبُ الْبَیْتِ لِئَلَّا یَحْتَشِمَ أَحَدٌ فَإِذَا فَرَغَ مِنَ الطَّعَامِ بَدَأَ بِمَنْ عَلَی یَمِینِ الْبَابِ حُرّاً کَانَ أَوْ عَبْداً.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ (5).
ترجمه:
از محمد بن عجلان از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «وضو گرفتن قبل از غذا با صاحب خانه آغاز میشود تا کسی احساس خجالت نکند، و هنگامی که از غذا فارغ شدند، با کسی که در سمت راست درب است، چه آزاد باشد یا بنده، آغاز میشود.»
30720- 2- (6)وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ: فَإِذَا فَرَغَ مِنَ الطَّعَامِ بَدَأَ بِمَنْ عَلَی یَسَارِ صَاحِبِ الْمَنْزِلِ وَ یَکُونُ
آخِرَ مَنْ یَغْسِلُ یَدَهُ صَاحِبُ الْمَنْزِلِ لِأَنَّهُ أَوْلَی بِالصَّبْرِ عَلَی الْغَمَرِ وَ یَتَمَنْدَلُ عِنْدَ ذَلِکَ إِنْ شَاءَ.
قَالَ وَ رَوَاهُ ابْنُ أَبِی مَحْمُودٍ.
ترجمه:
از عثمان بن عیسی روایت شده که مشابه روایت پیشین است، جز اینکه او فرمود: «هنگامی که از غذا فارغ شدند، شستن دستها با کسی که در سمت چپ صاحب خانه است آغاز میشود، و آخرین کسی که دستهای خود را میشوید، صاحب خانه خواهد بود، زیرا او سزاوارتر است که بر آلودگی صبر کند، و در پایان میتواند دستهای خود را با دستمال خشک کند، اگر بخواهد.»
30721- 3- (1)قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ یَغْسِلُ أَوَّلًا رَبُّ الْبَیْتِ یَدَهُ ثُمَّ یَبْدَأُ بِمَنْ عَنْ یَمِینِهِ فَإِذَا رُفِعَ الطَّعَامُ بَدَأَ بِمَنْ عَلَی یَسَارِ صَاحِبِ الْمَنْزِلِ وَ یَکُونُ آخِرَ مَنْ یَغْسِلُ یَدَهُ صَاحِبُ الْمَنْزِلِ لِأَنَّهُ أَوْلَی بِالصَّبْرِ عَلَی الْغَمَرِ.
ترجمه:
مرحوم کلینی روایت کرده است که در حدیثی دیگر آمده: «نخست صاحب خانه دستهای خود را میشوید، سپس با کسی که در سمت راست اوست آغاز میکند. و هنگامی که غذا برداشته شد، با کسی که در سمت چپ صاحب خانه است شروع میشود، و آخرین کسی که دستهای خود را میشوید، صاحب خانه خواهد بود، زیرا او شایستهتر است که بر آلودگی صبر کند.»
30722- 4- (2)وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ أَیْضاً مُرْسَلًا إِلَّا أَنَّهُ قَالَ بَعْدَ قَوْلِهِ الْمَنْزِلِ وَ یَکُونُ آخِرَ مَنْ یَغْسِلُ یَدَهُ صَاحِبُ الْمَنْزِلِ لِأَنَّهُ أَوْلَی بِالْغَمَرِ ثُمَّ یَتَمَنْدَلُ بَعْدَ ذَلِکَ.
ترجمه:
و مرحوم صدوق نیز این روایت را در کتاب علل بهصورت مرسل نقل کرده است، جز اینکه پس از عبارت «صاحب منزل» افزوده: «و آخرین کسی که دستهای خود را میشوید، صاحب خانه خواهد بود، زیرا او شایستهتر است که بر آلودگی صبر کند، سپس دستانش را با دستمال خشک میکند.»
30723- 5- (3)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ الْمُبَارَکِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ یُونُسَ قَالَ: لَمَّا تَغَدَّی عِنْدِی أَبُو الْحَسَنِ ع- وَ جِیءَ بِالطَّشْتِ بُدِئَ بِهِ وَ کَانَ فِی صَدْرِ الْمَجْلِسِ فَقَالَ ابْدَأْ بِمَنْ عَنْ یَمِینِکَ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ الْمُبَارَکِ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از فضل بن یونس روایت شده که گفت: «وقتی ابو الحسن (ع) نزد من غذا خورد و طشت آورده شد، شستن دستها از او آغاز شد، زیرا در صدر مجلس بود. سپس فرمود: "با کسی که در سمت راست توست آغاز کن."»
30724- 6- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ ص
صَاحِبُ الرَّحْلِ یَشْرَبُ أَوَّلَ الْقَوْمِ وَ یَتَوَضَّأُ آخِرَهُمْ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْغَسْلِ بَعْدَ الْأَکْلِ لِمَا مَرَّ (1).
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین روایت کرده است که پیامبر (ص) فرمود: «صاحب منزل نخستین کسی است که مینوشد و آخرین کسی است که وضو میگیرد.»
می گویم :این حکم بر شستن دستها پس از غذا حمل میشود، همانطور که پیشتر ذکر شد.
30725- 7- (2)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: صَاحِبُ الرَّحْلِ یَتَوَضَّأُ أَوَّلَ الْقَوْمِ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ آخِرَ الْقَوْمِ بَعْدَ الطَّعَامِ.
ترجمه:
از مسعدة بن صدقة از جعفر بن محمد (ع) از پدرش روایت شده که فرمود: «صاحب منزل نخستین کسی است که پیش از غذا وضو میگیرد و آخرین کسی است که پس از غذا وضو میگیرد.»
(3)51 بَابُ اسْتِحْبَابِ غَسْلِ الْأَیْدِی فِی إِنَاءٍ وَاحِدٍ
ترجمه:
باب استحباب شستن دستها در یک ظرف مشترک
30726- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: اغْسِلُوا أَیْدِیَکُمْ فِی إِنَاءٍ وَاحِدٍ تَحْسُنْ أَخْلَاقُکُمْ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ (5)عَنْ عُثْمَانَ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ ثَابِتٍ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از عمرو بن ثابت از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «دستهای خود را در یک ظرف مشترک بشویید تا اخلاق شما نیکو گردد.»
30727- 2- (7)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ الْمُبَارَکِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ یُونُسَ قَالَ: لَمَّا تَغَدَّی عِنْدِی أَبُو الْحَسَنِ ع
وَ جِیءَ بِالطَّشْتِ بُدِئَ بِهِ وَ کَانَ فِی صَدْرِ الْمَجْلِسِ فَقَالَ ابْدَأْ بِمَنْ عَلَی یَمِینِکَ فَلَمَّا تَوَضَّأَ وَاحِدٌ أَرَادَ الْغُلَامُ أَنْ یَرْفَعَ الطَّشْتَ فَقَالَ لَهُ أَبُو الْحَسَنِ ع دَعْهَا وَ اغْسِلُوا أَیْدِیَکُمْ فِیهَا.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ کَمَا مَرَّ (1)إِلَّا أَنَّهُ قَالَ انْزَعْهَا (2).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ دَعْهَا (3)
ترجمه:
از فضل بن یونس روایت شده که گفت: «وقتی ابو الحسن (ع) نزد من غذا خورد و طشت آورده شد، شستن دستها از او آغاز شد، زیرا در صدر مجلس بود. سپس فرمود: "با کسی که در سمت راست توست آغاز کن." پس از وضو گرفتن یکی از حاضران، غلام قصد داشت طشت را بردارد، اما ابو الحسن (ع) به او فرمود: "بگذار باشد و دستهایتان را در آن بشویید."»
30728- 3- (4)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی دَاوُدَ قَالَ: تَغَدَّیْنَا عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَأُتِیَ بِالطَّشْتِ فَقَالَ أَمَّا أَنْتُمْ یَا أَهْلَ الْکُوفَةِ- فَلَا تَتَوَضَّئُونَ إِلَّا وَاحِداً وَاحِداً وَ أَمَّا نَحْنُ فَلَا نَرَی بَأْساً أَنْ نَتَوَضَّأَ جَمَاعَةً قَالَ فَتَوَضَّأْنَا جَمِیعاً فِی طَشْتٍ وَاحِدٍ.
ترجمه:
از عبد الرحمن بن أبی داود روایت شده که گفت: «در حضور ابو عبدالله (ع) غذا خوردیم، سپس طشت آورده شد. ایشان فرمودند: "اما شما اهل کوفه فقط بهصورت فردی وضو میگیرید، ولی ما ایرادی نمیبینیم که وضو را بهصورت گروهی انجام دهیم." سپس ما همه در یک طشت مشترک وضو گرفتیم.»
30729- 4- (5)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنِ الْوَلِیدِ بْنِ صَبِیحٍ قَالَ: تَعَشَّیْنَا عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع لَیْلَةً جَمَاعَةً فَدَعَا بِوَضُوءٍ فَقَالَ تَعَالَ حَتَّی نُخَالِفَ الْمُشْرِکِینَ اللَّیْلَةَ نَتَوَضَّأُ جَمِیعاً.
وَ عَنِ النَّهِیکِیِّ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از ولید بن صبیح روایت شده که گفت: «شبی در جمعی نزد ابو عبدالله (ع) شام خوردیم، سپس درخواست وضو کرد و فرمود: "بیایید امشب خلاف روش مشرکان عمل کنیم و همگی با هم وضو بگیریم."»
(1)52 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّمَنْدُلِ مِنَ الْغَسْلِ بَعْدَ الطَّعَامِ وَ تَرْکِهِ قَبْلَهُ
ترجمه:
باب استحباب خشک کردن دستها پس از شستن بعد از غذا و ترک آن پیش از غذا
30730- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُرَازِمٍ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع إِذَا تَوَضَّأَ قَبْلَ الطَّعَامِ لَمْ یَمَسَّ الْمِنْدِیلَ وَ إِذَا تَوَضَّأَ بَعْدَ الطَّعَامِ مَسَّ الْمِنْدِیلَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
از مرازم روایت شده که گفت: «دیدم ابو الحسن (ع) هنگامی که پیش از غذا وضو میگرفت، دستمال را لمس نمیکرد، اما زمانی که پس از غذا وضو میگرفت، دستمال را استفاده میکرد.»
30731- 2- (5)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ (مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی مَحْمُودٍ) (6)عَنْ أَبِیهِ عَنْ رَجُلٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا غَسَلْتَ یَدَکَ لِلطَّعَامِ فَلَا تَمْسَحْ یَدَکَ بِالْمِنْدِیلِ (فَلَا) (7)تَزَالُ الْبَرَکَةُ فِی الطَّعَامِ مَا دَامَتِ النَّدَاوَةُ فِی الْیَدِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی مَحْمُودٍ (8)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (9)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (10).
ترجمه:
از محمد بن احمد بن ابی محمود از پدرش، از مردی روایت شده که ابو عبدالله (ع) فرمود: «هرگاه دستت را برای غذا شستی، آن را با دستمال خشک نکن، زیرا تا زمانی که رطوبت در دست باقی است، برکت در غذا برقرار میماند.»
1) الباب 52 فیه حدیثان.
2) الکافی 6- 291- 2.
3) التهذیب 9- 98- 426.
4) المحاسن- 428- 244.
5) الکافی 6- 291- 1.
6) فی المصدر- عن محمّد بن أحمد، عن أبی محمود.
7) فی المصدر- فانه لا.
8) المحاسن- 424- 216.
9) تقدم فی الحدیث 2 من الباب 50 من هذه الأبواب.
10) یأتی فی الحدیثین 3 و 4 من الباب 54 من هذه الأبواب.
(1)53 بَابُ کَرَاهَةِ مَسْحِ الْیَدِ بِالْمِنْدِیلِ وَ فِیهَا شَیْءٌ مِنَ الطَّعَامِ حَتَّی یَمَصَّهَا أَوْ یَمَصَّهَا أَحَدٌ وَ کَرَاهَةِ إِیوَاءِ مِنْدِیلِ الْغَمَرِ فِی الْبَیْتِ
ترجمه:
باب کراهت خشک کردن دست با دستمال در حالی که هنوز مقداری از غذا بر روی آن باقی مانده است، مگر اینکه آن را بمکد یا فرد دیگری آن را بمکد، و همچنین کراهت نگهداری دستمال آلوده به غذا در خانه.
30732- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَرِهَ أَنْ یَمْسَحَ الرَّجُلُ یَدَهُ بِالْمِنْدِیلِ وَ فِیهَا شَیْءٌ مِنَ الطَّعَامِ تَعْظِیماً لِلطَّعَامِ حَتَّی یَمَصَّهَا أَوْ یَکُونَ إِلَی جَانِبِهِ صَبِیٌّ یَمَصُّهَا.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
از زید شحام از ابو عبدالله (ع) روایت شده که ایشان کراهت داشتند از اینکه مرد دستهای خود را با دستمال خشک کند، در حالی که هنوز مقداری از غذا بر روی آن باقی مانده است، به احترام غذا، تا آن را بمکد یا کودکی در کنار او باشد که آن را بمکد.
30733- 2- (4)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَمِّهِ یَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ لَا تُؤْوُوا مِنْدِیلَ الْغَمَرِ فِی الْبَیْتِ فَإِنَّهُ مَرْبِضُ الشَّیْطَانِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از علی بن اسباط از عمویش یعقوب بن سالم که روایت را بهطور مرفوع نقل کرده است، آمده که امیرالمؤمنین (ع) فرمود: پیامبر (ص) فرمود: «دستمال آلوده به غذا را در خانه نگه ندارید، زیرا جایگاه شیطان است.»
30734- 3- (6)وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی (7)إِلَی عَلِیٍ
1) الباب 53 فیه 3 أحادیث.
2) الکافی 6- 291- 3، و أورده فی الحدیث 3 من الباب 131 من أبواب الأطعمة المباحة، و نحوه عن العیّاشیّ فی الحدیث 6 من الباب 79 من هذه الأبواب.
3) المحاسن- 429- 245.
4) الکافی 6- 299- 18، و أورد نحوه عن العلل فی الحدیث 3 من الباب 10 من أبواب أحکام المساکن.
5) المحاسن- 448- 246.
6) الخصال- 632.
7) یأتی فی الفائدة الأولی من الخاتمة برمز (ر).
ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ وَ زَادَ اغْسِلُوا صِبْیَانَکُمْ مِنَ الْغَمَرِ فَإِنَّ الشَّیْطَانَ لَیَشَمُّ الْغَمَرَ فَیَفْزَعُ الصَّبِیُّ فِی رُقَادِهِ وَ یَتَأَذَّی بِهِ الْمَلَکَانِ.
ترجمه:
و مرحوم صدوق این روایت را در کتاب خصال با اسناد خود به علی (ع) در حدیث چهارصدگانه نقل کرده و افزوده است: «فرزندان خود را از آلودگیهای غذا بشویید، زیرا شیطان آن را بو میکند، و کودک در خواب دچار ترس میشود، و دو فرشته نیز از آن آزرده میشوند.»
(1)54 بَابُ اسْتِحْبَابِ مَسْحِ الْوَجْهِ وَ الرَّأْسِ وَ الْحَاجِبَیْنِ بَعْدَ الْوُضُوءِ مِنَ الطَّعَامِ وَ قَوْلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمُحْسِنِ الْمُجْمِلِ الْمُنْعِمِ الْمُفْضِلِ ثَلَاثاً وَ الدُّعَاءِ بِالْمَأْثُورِ
ترجمه:
باب استحباب مسح صورت، سر و ابروها پس از وضو گرفتن از غذا، و گفتن «الحمد لله المحسن المجمل المنعم المفضل» سه بار، و خواندن دعای مأثور.
30735- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ بَعْضِ رِجَالِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُقْبَةَ یَرْفَعُهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَسْحُ الْوَجْهِ بَعْدَ الْوُضُوءِ یَذْهَبُ بِالْکَلَفِ (3)وَ یَزِیدُ فِی الرِّزْقِ.
ترجمه:
از ابراهیم بن عقبة که روایت را به ابو عبدالله (ع) رسانده، آمده که فرمود: «مسح صورت پس از وضو، کلف (لکهای پوستی) را از بین میبرد و روزی را افزایش میدهد.»
30736- 2- (4)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ عَنْ مُفَضَّلٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ شَکَوْتُ (5)الرَّمَدَ فَقَالَ لِی أَ وَ تُرِیدُ الطَّرِیفَ ثُمَّ قَالَ لِی إِذَا غَسَلْتَ یَدَکَ بَعْدَ الطَّعَامِ فَامْسَحْ حَاجِبَیْکَ وَ قُلْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمُحْسِنِ الْمُجْمِلِ الْمُنْعِمِ الْمُفْضِلِ قَالَ فَفَعَلْتُ فَمَا رَمِدَتْ عَیْنِی بَعْدَ ذَلِکَ (6).
ترجمه:
از مفضل روایت شده که گفت: «نزد ابو عبدالله (ع) رفتم و از درد چشم (رمَد) شکایت کردم. ایشان فرمودند: "آیا چیزی تازه میخواهی؟" سپس به من فرمودند: "هنگامی که دستت را پس از غذا شستی، ابروهایت را مسح کن و سه بار بگو: 'الحمد لله المحسن المجمل المنعم المفضل'."
مفضل ادامه میدهد: "پس آن کار را انجام دادم و پس از آن، دیگر چشمم دچار درد نشد."»
30737- 3- (7)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ بَعْضِ مَنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الثَّانِی ع أَنَّهُ یَوْمَ قَدِمَ الْمَدِینَةَ تَغَدَّی مَعَهُ جَمَاعَةٌ فَلَمَّا غَسَلَ یَدَیْهِ مِنَ الْغَمَرِ مَسَحَ بِهِمَا رَأْسَهُ وَ وَجْهَهُ قَبْلَ أَنْ یَمْسَحَهُمَا
بِالْمِنْدِیلِ وَ قَالَ اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی مِمَّنْ لَا یَرْهَقُ وَجْهَهُ قَتَرٌ وَ لَا ذِلَّةٌ.
ترجمه:
احمد بن ابی عبدالله البرقی در المحاسن از برخی راویان نقل کرده که ابو جعفر ثانی (ع) در روزی که وارد مدینه شد، با جماعتی غذا خورد. هنگامی که دستهای خود را از آلودگیهای غذا شست، آنها را بر سر و صورتش مسح کرد، پیش از آنکه با دستمال خشک کند، و گفت:
«اللهم اجعلني ممن لا يرهق وجهه قتر ولا ذلة.»
(پروردگارا، مرا از کسانی قرار ده که چهرهشان به تیرگی و خواری دچار نمیشود.)
30738- 4- (1)وَ قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ عَنِ النَّبِیِّ ص إِذَا غَسَلْتَ یَدَکَ بَعْدَ الطَّعَامِ فَامْسَحْ وَجْهَکَ وَ عَیْنَیْکَ قَبْلَ أَنْ تَمْسَحَ بِالْمِنْدِیلِ وَ تَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ الْمَحَبَّةَ وَ الزِّینَةَ وَ أَعُوذُ بِکَ مِنَ الْمَقْتِ وَ الْبِغْضَةِ.
ترجمه:
و در حدیثی دیگر از پیامبر (ص) آمده است: «هرگاه دستت را پس از غذا شستی، صورت و چشمانت را پیش از خشک کردن با دستمال مسح کن و بگو:
اللهم إني أسألك المحبة والزينة وأعوذ بك من المقت والبغضة.
(پروردگارا، از تو محبت و زیبایی را درخواست میکنم و از خشم و دشمنی به تو پناه میبرم.)»
(2)55 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ إِطْعَامِ الشِّیعَةِ عَلَی إِطْعَامِ غَیْرِهِمْ
ترجمه:
باب استحباب ترجیح دادن اطعام شیعیان بر اطعام دیگران
30739- 1- (3)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ سَعِیدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَأَنْ أُطْعِمَ مُسْلِماً حَتَّی یَشْبَعَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُطْعِمَ أُفُقاً مِنَ النَّاسِ قُلْتُ وَ مَا الْأُفُقُ مِنَ النَّاسِ قَالَ مِائَةُ أَلْفٍ (4)مِنْ غَیْرِکُمْ.
ترجمه:
از سعید بن ولید از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «اینکه یک مسلمان را اطعام کنم تا سیر شود، نزد من محبوبتر است از اینکه افقی از مردم را اطعام کنم.»
راوی پرسید: «افقی از مردم یعنی چه؟»
حضرت پاسخ داد: «یعنی صد هزار نفر از غیر شما.»
30740- 2- (5)وَ عَنِ ابْنِ شَمُّونٍ عَنِ ابْنِ الْأَشْعَثِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَأَنْ أُطْعِمَ رَجُلًا مِنْ شِیعَتِی- أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُطْعِمَ أُفُقاً مِنَ النَّاسِ قُلْتُ کَمِ الْأُفُقُ قَالَ مِائَةُ أَلْفٍ.
ترجمه:
از عمرو بن ابی المقدام از پدرش، از ابو جعفر (ع) روایت شده که فرمود: «اینکه یک نفر از شیعیانم را اطعام کنم، نزد من محبوبتر است از اینکه افقی از مردم را اطعام کنم.»
راوی پرسید: «افقی از مردم یعنی چه؟»
حضرت پاسخ داد: «یعنی صد هزار نفر.»
30741- 3- (6)وَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنِ الْوَصَّافِیِّ عَنْ
أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَأَنْ أُشْبِعَ أَخاً لِی فِی اللَّهِ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُشْبِعَ عَشَرَةَ مَسَاکِینَ.
ترجمه:
از وصافی، از ابو جعفر (ع) روایت شده که فرمود: «اینکه برادری در راه خدا را سیر کنم، نزد من محبوبتر است از اینکه ده نفر مسکین را سیر کنم.»
30742- 4- (1)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَأَنْ أُطْعِمَ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِی حَتَّی یَشْبَعَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أَخْرُجَ إِلَی السُّوقِ فَأَشْتَرِیَ رَقَبَةً وَ أُعْتِقَهَا وَ لَأَنْ أُعْطِیَ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِی دِرْهَماً أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أَتَصَدَّقَ بِعَشَرَةٍ وَ لَأَنْ أُعْطِیَهُ عَشَرَةً أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أَتَصَدَّقَ بِمِائَةٍ.
ترجمه:
از صفوان بن مهران روایت شده که ابو عبدالله (ع) فرمود:
«اینکه مردی از اصحابم را اطعام کنم تا سیر شود، نزد من محبوبتر است از اینکه به بازار بروم و بردهای بخرم و او را آزاد کنم. و اینکه یک درهم به مردی از اصحابم بدهم، نزد من محبوبتر است از اینکه ده درهم صدقه بدهم. و اینکه به او ده درهم بدهم، نزد من محبوبتر است از اینکه صد درهم صدقه بدهم.»
30743- 5- (2)وَ عَنْ (مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ یَعْقُوبَ) (3)عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ الْحُرِّ عَنِ الْوَصَّافِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَأُکْلَةٌ أُطْعِمُهَا أَخاً لِی فِی اللَّهِ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُشْبِعَ مِسْکِیناً وَ لَأَنْ أُشْبِعَ أَخاً لِی فِی اللَّهِ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُشْبِعَ عَشَرَةَ مَسَاکِینَ وَ لَأَنْ أُعْطِیَهُ عَشَرَةَ دَرَاهِمَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُعْطِیَ مِائَةَ دِرْهَمٍ فِی الْمَسَاکِینِ.
وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ الْحُرِّ نَحْوَهُ (4)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
ترجمه:
از وصافی، از ابو جعفر (ع) روایت شده که فرمود: «یک لقمهای که به برادری در راه خدا اطعام کنم، نزد من محبوبتر است از اینکه یک مسکین را سیر کنم. و اینکه برادری در راه خدا را سیر کنم، محبوبتر است از اینکه ده مسکین را سیر کنم. و اینکه به او ده درهم بدهم، محبوبتر است از اینکه صد درهم را میان مساکین تقسیم کنم.»
(1)56 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّسْمِیَةِ وَ التَّحْمِیدِ فِی أَوَّلِ الْأَکْلِ وَ فِی أَثْنَائِهِ لَا الصَّمْتُ
ترجمه:
باب استحباب نام بردن (بسمالله) و حمد (الحمدلله) در ابتدای غذا و در حین آن، و نه سکوت.
30744- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ کُلَیْبٍ الْأَسَدِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الرَّجُلَ الْمُسْلِمَ إِذَا أَرَادَ (3)یَطْعَمَ طَعَاماً فَأَهْوَی بِیَدِهِ وَ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ- غَفَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَصِیرَ (4)اللُّقْمَةُ إِلَی فِیهِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از کلیب اسدی، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «مرد مسلمان هنگامی که قصد خوردن غذا دارد، اگر دست خود را دراز کند و بگوید: 'بسم الله والحمد لله رب العالمین'، خداوند عزوجل او را میبخشد، پیش از آنکه لقمه به دهانش برسد.»
30745- 2- (6)وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا وُضِعَ الْغَدَاءُ وَ الْعَشَاءُ فَقُلْ بِسْمِ اللَّهِ- فَإِنَّ الشَّیْطَانَ یَقُولُ لِأَصْحَابِهِ اخْرُجُوا فَلَیْسَ هَاهُنَا عَشَاءٌ وَ لَا مَبِیتٌ وَ إِذَا نَسِیَ أَنْ یُسَمِّیَ قَالَ لِأَصْحَابِهِ تَعَالَوْا فَإِنَّ لَکُمْ هَاهُنَا عَشَاءً وَ مَبِیتاً.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ (7)
وَ رَوَاهُ بِعِدَّةِ أَسَانِیدَ أُخَرَ.
ترجمه:
از محمد بن مروان، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود: «هرگاه غذای صبحانه یا شام گذاشته شد، بگو "بسم الله"، زیرا شیطان به یارانش میگوید: "بروید، اینجا نه شام هست و نه مکانی برای ماندن."
اما اگر نام خدا را فراموش کند، شیطان به یارانش میگوید: "بیایید، اینجا برای شما شام و محل اقامت فراهم است."»
30746- 3- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَنْ أَکَلَ طَعَاماً فَلْیَذْکُرِ اسْمَ اللَّهِ عَلَیْهِ فَإِنْ نَسِیَ ثُمَّ ذَکَرَ اللَّهَ بَعْدُ تَقَیَّأَ الشَّیْطَانُ مَا کَانَ أَکَلَ وَ اسْتَقْبَلَ (2)الرَّجُلُ الطَّعَامَ.
ترجمه:
از غیاث بن ابراهیم، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که امیرالمؤمنین (ع) فرمود:
«هرکس غذایی بخورد، نام خدا را بر آن یاد کند. اگر فراموش کرد و پس از آن به یاد خدا افتاد، شیطان آنچه خورده بود را پس میدهد، و شخص غذا را از نو میپذیرد.»
30747- 4- (3)وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: مَنْ ذَکَرَ اسْمَ اللَّهِ عَلَی الطَّعَامِ لَمْ یُسْأَلْ عَنْ نَعِیمِ ذَلِکَ أَبَداً.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ (4)
وَ رَوَاهُ فِی الْأَمَالِی (5)عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ تَاتَانَةَ (6)عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْخَزَّازِ مِثْلَهُ.
ترجمه:
و به همین اسناد آمده است که فرمود: «هرکس نام خدا را بر غذا ذکر کند، هرگز درباره نعمت آن مورد سؤال قرار نخواهد گرفت.»
30748- 5- (7)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَکَلْتَ الطَّعَامَ فَقُلْ بِسْمِ اللَّهِ فِی أَوَّلِهِ وَ آخِرِهِ فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا سَمَّی (8)قَبْلَ أَنْ یَأْکُلَ لَمْ یَأْکُلْ مَعَهُ الشَّیْطَانُ وَ إِذَا لَمْ یُسَمِّ أَکَلَ مَعَهُ الشَّیْطَانُ وَ إِذَا سَمَّی بَعْدَ مَا یَأْکُلُ وَ أَکَلَ الشَّیْطَانُ مَعَهُ تَقَیَّأَ الشَّیْطَانُ مَا أَکَلَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْمَدَائِنِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی
عُمَیْرٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ رَجُلٍ (1)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُمَا.
ترجمه:
از حسین بن عثمان، از مردی، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود:
«هرگاه غذا خوردی، در آغاز و پایان آن "بسم الله" بگو. زیرا اگر بندهای پیش از غذا خوردن نام خدا را بر زبان آورد، شیطان همراه او غذا نمیخورد. اما اگر نام خدا را ذکر نکند، شیطان با او شریک میشود. و اگر پس از غذا خوردن نام خدا را بگوید، در حالی که شیطان با او خورده است، شیطان آنچه را خورده بود پس میدهد.»
30749- 6- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع اذْکُرُوا اللَّهَ عَلَی الطَّعَامِ وَ لَا تَلْغَطُوا (3)فَإِنَّهُ نِعْمَةٌ مِنْ نِعَمِ اللَّهِ وَ رِزْقٌ مِنْ رِزْقِهِ یَجِبُ عَلَیْکُمْ فِیهِ شُکْرُهُ وَ ذِکْرُهُ وَ حَمْدُهُ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود:
امير مؤمنان على عليه السّلام فرمود: نام خدا را بر غذا ذكر كنيد؛ اما گنگ و نامفهوم نگوييد (كه معناى سخن فهميده نشود)؛ زيرا غذا نعمتى از نعمتهاى خداوند و رزقى از رزقهاى اوست، شكر، ذكر و حمد خداوند براى شما واجب است.
30750- 7- (5)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ (6)قَالَ: أَمَرَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع بِلَحْمٍ فَبُرِّدَ وَ أُتِیَ بِهِ فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَنِی أَشْتَهِیهِ ثُمَّ قَالَ النِّعْمَةُ فِی الْعَافِیَةِ أَفْضَلُ مِنَ النِّعْمَةِ عَلَی الْقُدْرَةِ.
ترجمه:
از عبدالله بن بُکَیر روایت شده که ابو عبدالله (ع) دستور داد تا گوشتی خنک شود و سپس آن را برای ایشان آوردند. ایشان فرمودند: «الحمد لله الذی جعلنی أشتهیه» (سپاس خداوندی را که مرا مشتاق آن گردانید). سپس فرمودند: «نعمت در عافیت برتر از نعمت بر توانایی است.»
30751- 8- (7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: کُنْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ یَا سَمَاعَةُ أَکْلًا وَ حَمْداً لَا أَکْلًا وَ صَمْتاً.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ (8)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ
سُفْیَانَ (1)عَنْ سَمَاعَةَ مِثْلَهُ.
ترجمه:
از سماعة بن مهران روایت شده که گفت: «با ابو عبدالله (ع) بودم، پس فرمود: ای سماعة! خوردن همراه با حمد، نه خوردن همراه با سکوت.»
30752- 9- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ عُثْمَانَ الْکَرَاجُکِیُّ فِی کَنْزِ الْفَوَائِدِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ أَبَا حَنِیفَةَ أَکَلَ مَعَهُ فَلَمَّا رَفَعَ الصَّادِقُ ع یَدَهُ مِنْ أَکْلِهِ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ اللَّهُمَّ هَذَا مِنْکَ وَ مِنْ رَسُولِکَ ص فَقَالَ أَبُو حَنِیفَةَ- یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ أَ جَعَلْتَ مَعَ اللَّهِ شَرِیکاً فَقَالَ لَهُ وَیْلَکَ إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ فِی کِتَابِهِ وَ ما نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْناهُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ (3)وَ یَقُولُ فِی مَوْضِعٍ آخَرَ وَ لَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا ما آتاهُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ قالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ سَیُؤْتِینَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ رَسُولُهُ (4)فَقَالَ أَبُو حَنِیفَةَ وَ اللَّهِ لَکَأَنِّی مَا قَرَأْتُهُمَا قَطُّ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
ترجمه:
محمد بن علی بن عثمان کرّاجُکی در کنز الفوائد روایت کرده است که ابو عبدالله (ع) با ابوحنیفه غذا خورد. پس هنگامی که امام صادق (ع) دست خود را از غذا برداشت، فرمود:
«الحمد لله رب العالمين، اللهم هذا منك ومن رسولك.»
ابوحنیفه گفت: «ای ابو عبدالله! آیا تو برای خدا شریکی قرار دادی؟»
امام صادق (ع) به او پاسخ داد: «وای بر تو! خداوند در کتاب خود میفرماید:
"وَما نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْناهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ" (التوبة: 75)
و در جای دیگری میفرماید:
"وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا ما آتاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَقالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ سَيُؤْتِينَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَرَسُولُهُ" (التوبة: 59).
پس ابوحنیفه گفت: «به خدا سوگند، گویا این دو آیه را هرگز نخواندهام!»»
(7)57 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّسْمِیَةِ فِی أَوَّلِ الطَّعَامِ وَ التَّحْمِیدِ فِی آخِرِهِ
ترجمه:
باب استحباب نام بردن (بسمالله) در ابتدای غذا و حمد (الحمدلله) در پایان آن.
30753- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ
1) فی المحاسن زیادة- عن موسی العطار، عن جعفر بن عثمان الرواسی.
2) کنز الفوائد 196.
3) التوبة 9- 75.
4) التوبة 9- 59.
5) تقدم فی الباب 17 من أبواب الذکر، و فی الحدیث 2 من الباب 1 من أبواب التسلیم، و فی الحدیثین 2 و 3 من الباب 12 من هذه الأبواب.
6) یأتی فی الحدیث 57 من الباب 10 من أبواب الأطعمة المباحة، و فی الأبواب 57 و 58 و 59 و 61 و 90 و 112 من هذه الأبواب.
7) الباب 57 فیه 12 حدیثا.
8) الکافی 6- 292- 1، و التهذیب 9- 98- 427، و المحاسن- 432- 258.
النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ع إِذَا وُضِعَتِ الْمَائِدَةُ حَفَّتْهَا أَرْبَعَةُ آلَافِ مَلَکٍ فَإِذَا قَالَ الْعَبْدُ بِسْمِ اللَّهِ- قَالَتِ الْمَلَائِکَةُ بَارَکَ اللَّهُ عَلَیْکُمْ فِی طَعَامِکُمْ ثُمَّ یَقُولُونَ لِلشَّیْطَانِ اخْرُجْ یَا فَاسِقُ لَا سُلْطَانَ لَکَ عَلَیْهِمْ فَإِذَا فَرَغُوا فَقَالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ قَالَتِ الْمَلَائِکَةُ قَوْمٌ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ فَأَدَّوْا شُکْرَ رَبِّهِمْ وَ إِذَا لَمْ یُسَمُّوا قَالَتِ الْمَلَائِکَةُ لِلشَّیْطَانِ (1)ادْنُ یَا فَاسِقُ فَکُلْ مَعَهُمْ فَإِذَا رُفِعَتِ الْمَائِدَةُ وَ لَمْ یَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَیْهَا قَالَتِ الْمَلَائِکَةُ قَوْمٌ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ فَنَسُوا رَبَّهُمْ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ إِذَا رُفِعَتِ الْمَائِدَةُ وَ لَمْ یَحْمَدُوا اللَّهَ (2)
ترجمه:
از سکونی، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که رسول خدا (ص) فرمود:
**«هرگاه سفرهای گسترده شود، چهار هزار فرشته آن را احاطه میکنند. پس اگر بندهای بگوید "بسم الله"، فرشتگان میگویند: "خداوند در غذایتان برکت دهد." سپس به شیطان میگویند: "برو ای فاسق، تو بر آنها سلطهای نداری."
و زمانی که از غذا فارغ شدند و گفتند "الحمد لله"، فرشتگان میگویند: "این گروه کسانی هستند که خداوند بر آنها نعمت ارزانی داشته و آنان شکر پروردگارشان را به جا آوردند."
اما اگر نام خدا را ذکر نکنند، فرشتگان به شیطان میگویند: "نزدیک شو ای فاسق، و با آنها بخور!" و اگر سفره جمع شود و نام خدا بر آن ذکر نشده باشد، فرشتگان میگویند: "این جماعت کسانی هستند که خدا به آنان نعمت داده، اما پروردگارشان را فراموش کردند."»**
30754- 2- (3)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا وُضِعَ الْخِوَانُ فَقُلْ بِسْمِ اللَّهِ- فَإِذَا أَکَلْتَ فَقُلْ بِسْمِ اللَّهِ [عَلَی] (4)أَوَّلِهِ وَ آخِرِهِ- وَ إِذَا رُفِعَ فَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از ابی بصیر، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود:
**«هرگاه سفره گسترده شد، بگو "بسم الله".
و هنگام خوردن، بگو "بسم الله" در آغاز و پایان آن.
و زمانی که سفره برداشته شد، بگو "الحمد لله".»**
30755- 3- (6)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِی حَمَّادٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ: مَا مِنْ شَیْءٍ إِلَّا وَ لَهُ حَدٌّ یَنْتَهِی إِلَیْهِ فَجِیءَ
بِالْخِوَانِ فَقَالُوا مَا حَدُّهُ قَالَ حَدُّهُ إِذَا وُضِعَ قِیلَ بِسْمِ اللَّهِ- وَ إِذَا رُفِعَ قِیلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ- وَ یَأْکُلُ کُلُّ إِنْسَانٍ مِمَّا بَیْنَ یَدَیْهِ وَ لَا یَتَنَاوَلُ مِنْ قُدَّامِ الْآخَرِ شَیْئاً.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ قِیلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ (1).
وَ رَوَی الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ الْأَوَّلَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ مِثْلَهُ.
ترجمه:
از ابو خدیجه، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که در حدیثی فرمود:
**«هر چیزی را حدی است که به آن ختم میشود.
پس سفره گسترده شد، و پرسیدند: "حدّ آن چیست؟"
فرمود: "حدّ آن این است که هنگام گستردن، 'بسم الله' گفته شود، و هنگام جمع کردن، 'الحمد لله' گفته شود.
و هر فرد از آنچه در برابرش است بخورد، و از مقابل دیگری چیزی برندارد."»**
30756- 4- (2)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ جَرَّاحٍ الْمَدَائِنِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اذْکُرِ اسْمَ اللَّهِ عَلَی الطَّعَامِ فَإِذَا فَرَغْتَ فَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی یُطْعِمُ وَ لَا یُطْعَمُ.
ترجمه:
از جراح مدائنی روایت شده که ابو عبدالله (ع) فرمود:
«نام خدا را بر غذا ذکر کن، و هنگامی که فارغ شدی، بگو: الحمد لله الذی یطعم و لا یطعم.» (سپاس خداوندی را که میخوراند، ولی خود خورانده نمیشود.)
30757- 5- (3)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعَرْزَمِیِّ (4)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَنْ ذَکَرَ اسْمَ اللَّهِ عِنْدَ طَعَامٍ أَوْ شَرَابٍ فِی أَوَّلِهِ وَ حَمِدَ اللَّهَ فِی آخِرِهِ لَمْ یُسْأَلْ عَنْ نَعِیمِ ذَلِکَ الطَّعَامِ أَبَداً.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ (5)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از عبد الرحمن العرزمی، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که امیرالمؤمنین (ع) فرمود:
«هرکس نام خدا را هنگام آغاز خوردن غذا یا نوشیدنی ذکر کند، و در پایان آن حمد خدا را به جا آورد، هرگز درباره نعمت آن غذا مورد سؤال قرار نخواهد گرفت.»
30758- 6- (6)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنِ ابْنِ شَمُّونٍ عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ
مِسْمَعٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ع مَا مِنْ رَجُلٍ یَجْمَعُ عِیَالَهُ وَ یَضَعُ مَائِدَتَهُ (1)فَیُسَمُّونَ فِی أَوَّلِ طَعَامِهِمْ وَ یَحْمَدُونَ (2)فِی آخِرِهِ فَتُرْفَعُ (3)الْمَائِدَةُ حَتَّی یُغْفَرَ لَهُمْ.
ترجمه:
از مسمع، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که رسول خدا (ص) فرمود:
«هیچ مردی نیست که خانواده خود را گرد آورد و سفرهای بگستراند، و آنان در آغاز غذا نام خدا را ذکر کنند و در پایان آن حمد او را به جا آورند، مگر آنکه سفره جمع شود در حالی که گناهانشان بخشیده شده است.»
30759- 7- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع مَا اتَّخَمْتُ قَطُّ وَ ذَلِکَ أَنِّی لَمْ أَبْدَأْ بِطَعَامٍ إِلَّا قُلْتُ بِسْمِ اللَّهِ- وَ لَمْ أَفْرُغْ مِنْ طَعَامٍ إِلَّا قُلْتُ الْحَمْدُ لِلَّهِ.
ترجمه:
از محمد بن علی بن حسین روایت شده که امام صادق (ع) فرمود:
«هرگز دچار سنگینی و ناراحتی بعد از غذا نشدهام، زیرا هیچگاه غذایی را آغاز نکردهام مگر اینکه "بسم الله" گفتهام، و هیچگاه غذایم را به پایان نبردهام مگر اینکه "الحمد لله" گفتهام.»
30760- 8- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ قَیْسٍ الْمَاصِرِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ بَیْنَ یَدَیْهِ خِوَانٌ وَ هُوَ یَأْکُلُ فَقُلْتُ لَهُ مَا حَدُّ هَذَا الْخِوَانِ فَقَالَ إِذَا وَضَعْتَهُ فَسَمِّ اللَّهَ وَ إِذَا رَفَعْتَهُ فَاحْمَدِ اللَّهَ وَ قُمَّ مَا حَوْلَ الْخِوَانِ فَهَذَا حَدُّهُ الْحَدِیثَ.
ترجمه:
از عمر بن قیس الماصر روایت شده که گفت:
**«بر ابو جعفر (ع) وارد شدم، در حالی که سفرهای در برابر ایشان بود و ایشان غذا میخوردند. پرسیدم: "حدّ این سفره چیست؟"
فرمود: "وقتی آن را گستردی، نام خدا را ذکر کن. و وقتی آن را جمع کردی، خدا را حمد کن. و اطراف سفره را پاک کن. این است حدّ آن."»**
30761- 9- (6)وَ فِی الْأَمَالِی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ تَاتَانَةَ (7)عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع قَالَ: مَنْ ذَکَرَ اسْمَ اللَّهِ عَلَی طَعَامٍ لَمْ یُسْأَلْ عَنْ نَعِیمِ ذَلِکَ الطَّعَامِ أَبَداً.
وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْخَزَّازِ مِثْلَهُ (8).
ترجمه:
از غیاث بن ابراهیم، از امام صادق (ع)، از پدرانش، از علی بن ابی طالب (ع) روایت شده که فرمود:
«هرکس نام خدا را بر غذا ذکر کند، هرگز درباره نعمت آن غذا مورد سؤال قرار نخواهد گرفت.»
1) فی المصدر زیادة- بین یدیه و یسمی.
2) فی المصدر زیادة- اللّه عزّ و جلّ.
3) فی المصدر- فترتفع.
4) الفقیه 3- 356- 4254.
5) الفقیه 3- 356- 4256، و أورد ذیله فی الحدیث 3 من الباب 14 من أبواب الأشربة المباحة.
6) أمالی الصدوق- 246- 13، و المحاسن- 434- 269، و أورده فی الحدیث 4 من الباب 56 من هذه الأبواب.
7) فی الأمالی- ناتانه.
8) ثواب الأعمال- 219.
30762- 10- (1)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أُورَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِی یَزِیدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَمَّا جَاءَ الْمُرْسَلُونَ إِلَی إِبْرَاهِیمَ ع- جَاءَهُمْ بِالْعِجْلِ فَقَالَ کُلُوا فَقَالُوا لَا نَأْکُلُ حَتَّی تُخْبِرَنَا مَا ثَمَنُهُ فَقَالَ إِذَا أَکَلْتُمْ فَقُولُوا بِسْمِ اللَّهِ- فَإِذَا فَرَغْتُمْ فَقُولُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الْحَدِیثَ.
ترجمه:
از عبدالله بن هلال، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود:
**«هنگامی که فرستادگان نزد ابراهیم (ع) آمدند، او گوسالهای را برایشان آورد و گفت: "بخورید."
آنها گفتند: "ما نمیخوریم مگر اینکه ما را از قیمت آن آگاه کنی."
ابراهیم (ع) فرمود: "هنگامی که غذا خوردید، بگویید 'بسم الله'، و هنگامی که فارغ شدید، بگویید 'الحمد لله'."»*
30763- 11- (2)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ یُونُسَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع وَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ وَ قَدْ أُتِینَا بِالطَّعَامِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَ لِکُلِّ شَیْءٍ حَدّاً قُلْنَا مَا حَدُّ هَذَا الطَّعَامِ (3)فَقَالَ حَدُّهُ إِذَا وُضِعَ أَنْ تُسَمِّیَ عَلَیْهِ وَ إِذَا رُفِعَ أَنْ تَحْمَدَ اللَّهَ عَلَیْهِ.
ترجمه:
از فضل بن یونس روایت شده که گفت:
**«به ابو الحسن (ع) گفتم، و شنیدم که ایشان فرمودند، در حالی که غذایی برایشان آورده شده بود: "الحمد لله الذی جعل لکل شیء حداً."
پرسیدیم: "حدّ این غذا چیست؟"
فرمودند: "حدّ آن این است که هنگام گذاشتن، نام خدا را ذکر کنید، و هنگام برداشتن، خدا را حمد کنید."»*
30764- 12- (4)وَ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ فِی وَصِیَّةِ رَسُولِ اللَّهِ ص لِعَلِیٍّ ع یَا عَلِیُّ إِذَا أَکَلْتَ فَقُلْ بِسْمِ اللَّهِ- وَ إِذَا فَرَغْتَ فَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ فَإِنَّ حَافِظَیْکَ لَا یَبْرَحَانِ یَکْتُبَانِ لَکَ الْحَسَنَاتِ حَتَّی تُبْعِدَهُ عَنْکَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ هُنَا (6)وَ فِی
الْأَشْرِبَةِ (1)وَ یَأْتِی أَیْضاً مَا یَدُلُّ عَلَی أَنَّ التَّسْمِیَةَ فَرْضٌ وَ لَعَلَّهُ مَحْمُولٌ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ الْمُؤَکَّدِ أَوْ عَلَی شُکْرِ النِّعْمَةِ (2).
ترجمه:
از ابو الحسن موسی (ع) روایت شده که در وصیت رسول خدا (ص) به علی (ع) فرمود:
**«ای علی! هنگامی که غذا خوردی، بگو "بسم الله"، و هنگامی که فارغ شدی، بگو "الحمد لله"، زیرا دو فرشته نگهبان تو پیوسته حسنات را برایت مینویسند، تا زمانی که آن را از خود دور کنی.
می گویم :همچنین، مواردی وجود دارد که دلالت بر وجوب نام بردن (تسمیه) دارد، اما ممکن است حمل بر استحباب مؤکد یا شکر نعمت باشد.»**
(3)58 بَابُ أَنَّ مَنْ نَسِیَ التَّسْمِیَةَ عَلَی الطَّعَامِ یُسْتَحَبُّ أَنْ یَقُولَ إِذَا ذَکَرَ بِسْمِ اللَّهِ عَلَی أَوَّلِهِ وَ آخِرِهِ وَ أَنَّهُ إِنْ سَمَّی وَاحِدٌ مِنَ الْجَمَاعَةِ أَجْزَأَ عَنِ الْجَمِیعِ
ترجمه:
باب استحباب اینکه هرکس نام خدا را هنگام خوردن غذا فراموش کند، هنگامی که به یاد آورد، بگوید "بسم الله علی أوله و آخره" و اینکه اگر یکی از جمع نام خدا را ذکر کند، برای همه کافی است.
30765- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثِ التَّسْمِیَةِ عَلَی الطَّعَامِ قَالَ قُلْتُ فَإِنْ نَسِیتُ أَنْ أُسَمِّیَ قَالَ تَقُولُ بِسْمِ اللَّهِ عَلَی أَوَّلِهِ وَ آخِرِهِ.
ترجمه:
از داود بن فرقد، از ابو عبدالله (ع) در حدیثی درباره نام بردن بر غذا روایت شده که گفت:
**«پرسیدم: "اگر فراموش کنم که نام خدا را ذکر کنم، چه کنم؟"
فرمود: "بگو 'بسم الله علی أوله و آخره'."»**
30766- 2- (5)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِذَا حَضَرَتِ الْمَائِدَةُ فَسَمَّی رَجُلٌ مِنْهُمْ أَجْزَأَ عَنْهُمْ أَجْمَعِینَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ (6)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ صَفْوَانَ وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ (7)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ
1) یأتی فی الباب 10 و فی الحدیث 7 من الباب 14 من أبواب الأشربة المباحة.
2) یأتی فی الحدیثین 1 و 2 من الباب 112 من هذه الأبواب.
3) الباب 58 فیه 3 أحادیث.
4) الکافی 6- 295- 20، و التهذیب 9- 99- 431، و المحاسن- 439- 292، و أورد صدره فی الحدیث 1 من الباب 61 من هذه الأبواب.
5) الکافی 6- 293- 9.
6) المحاسن- 439- 293.
7) التهذیب 9- 99- 429.
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ.
ترجمه:
از عبد الرحمن بن الحجاج روایت شده که گفت:
**«شنیدم که ابو عبدالله (ع) فرمود:
هرگاه سفره حاضر شود و یکی از افراد نام خدا را ذکر کند، این ذکر برای همه کفایت میکند.»*
30767- 3- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ رُوِیَ أَنَّ مَنْ نَسِیَ (2)أَنْ یُسَمِّیَ عَلَی کُلِّ لَوْنٍ فَلْیَقُلْ بِسْمِ اللَّهِ عَلَی أَوَّلِهِ وَ آخِرِهِ.
ترجمه:
از محمد بن علی بن حسین روایت شده که نقل شده است:
«هرکس هنگام خوردن هر نوع غذایی نام خدا را فراموش کند، پس بگوید: "بسم الله علی أوله و آخره.
(3)59 بَابُ اسْتِحْبَابِ الدُّعَاءِ بِالْمَأْثُورِ قَبْلَ الْأَکْلِ وَ بَعْدَهُ وَ حَمْدِ اللَّهِ عَلَی الِاشْتِهَاءِ
ترجمه:
باب استحباب دعای مأثور پیش از غذا خوردن و پس از آن، و حمد خدا بر اشتیاق به غذا
30768- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ أَبِی ع یَقُولُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَشْبَعَنَا فِی جَائِعِینَ وَ أَرْوَانَا فِی ظَامِئِینَ وَ آوَانَا فِی ضَاحِینَ (5)وَ حَمَلَنَا فِی رَاجِلِینَ وَ آمَنَنَا فِی خَائِفِینَ وَ أَخْدَمَنَا فِی عَانِینَ.
ترجمه:
از هشام بن سالم، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود:
«پدرم میفرمود: الحمد لله الذی أشبعنا فی جائعین، وأروانا فی ظامئین، وآوانا فی ضاحین، وحملنا فی راجلین، وآمننا فی خائفین، وأخدمنا فی عانین.»
(سپاس خداوندی را که ما را در میان گرسنگان سیر کرد، و در میان تشنگان سیراب نمود، و در میان بیپناهها پناه داد، و در میان پیادگان سوار کرد، و در میان بیمزدگان امنیت بخشید، و در میان ناتوانان خدمتگزاری عطا فرمود.)
30769- 2- (6)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا طَعِمَ عِنْدَ أَهْلِ بَیْتٍ قَالَ لَهُمْ طَعِمَ عِنْدَکُمُ الصَّائِمُونَ وَ أَکَلَ طَعَامَکُمُ (7)الْأَبْرَارُ وَ صَلَّتْ عَلَیْکُمُ الْمَلَائِکَةُ الْأَخْیَارُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (8).
ترجمه:
از سکونی، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود:
**«هرگاه رسول خدا (ص) در خانهای غذا میخورد، به اهل آن خانه میفرمود:
"طَعِمَ عِنْدَکُمُ الصَّائِمُونَ، وَ أَکَلَ طَعَامَکُمُ الْأَبْرَارُ، وَ صَلَّتْ عَلَیْکُمُ الْمَلَائِکَةُ الْأَخْیَارُ."**
(روزهداران نزد شما غذا خوردند، نیکان غذای شما را تناول کردند، و فرشتگان نیکوکار بر شما درود فرستادند.)»
30770- 3- (1)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ (أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ) (2)رَفَعَهُ قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا وُضِعَتِ الْمَائِدَةُ بَیْنَ یَدَیْهِ قَالَ سُبْحَانَکَ اللَّهُمَّ مَا أَحْسَنَ مَا تَبْتَلِینَا سُبْحَانَکَ اللَّهُمَّ (3)مَا أَکْثَرَ مَا تُعْطِینَا سُبْحَانَکَ مَا أَکْثَرَ مَا تُعَافِینَا اللَّهُمَّ أَوْسِعْ عَلَیْنَا وَ عَلَی فُقَرَاءِ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُسْلِمِینَ.
ترجمه:
از احمد بن حسن میثمی روایت شده که نقل کرده است:
**«هرگاه سفرهای در برابر رسول خدا (ص) گسترده میشد، میفرمود:
سبحانک اللهم! ما أحسن ما تبتلینا، سبحانک اللهم! ما أکثر ما تعطینا، سبحانک! ما أکثر ما تعافینا، اللهم! أوسع علینا وعلی فقراء المؤمنین والمسلمین.»**
(منزهی تو ای خدا! چه نیکو آزمایش میکنی، منزهی تو ای خدا! چه بسیار عطا میکنی، منزهی تو! چه فراوان عافیت میدهی، بار خدایا! بر ما و بر فقیرانِ مؤمنان و مسلمانان وسعت عطا فرما.)
30771- 4- (4)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَمْرٍو الْمُتَطَبِّبِ عَنْ أَبِی یَحْیَی الصَّنْعَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع إِذَا وُضِعَ الطَّعَامُ بَیْنَ یَدَیْهِ قَالَ اللَّهُمَّ هَذَا مِنْ مَنِّکَ وَ فَضْلِکَ وَ عَطَائِکَ فَبَارِکْ لَنَا فِیهِ وَ سَوِّغْنَاهُ وَ ارْزُقْنَا خَلَفاً إِذَا (أَکَلْنَا وَ رُبَّ) (5)مُحْتَاجٍ إِلَیْهِ رَزَقْتَ فَأَحْسَنْتَ اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا مِنَ الشَّاکِرِینَ وَ إِذَا رُفِعَ الْخِوَانُ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی حَمَلَنَا فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقَنَا مِنَ الطَّیِّبَاتِ وَ فَضَّلَنَا عَلَی کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقَ تَفْضِیلًا.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ (6).
ترجمه:
از ابی یحیی صنعانی، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود:
**«هرگاه غذا در برابر علی بن الحسین (ع) گذاشته میشد، میفرمود:
اللهم! هذا من منّك وفضلك وعطائك، فبارك لنا فيه، وسوّغناه، وارزقنا خلفًا.
إذا أكلنا وربّ محتاج إليه رزقتَ فأحسنتَ، اللهم! اجعلنا من الشاكرين.»**
(بارالها! این از لطف، فضل، و عطای توست؛ پس در آن برای ما برکت قرار ده، آن را گوارا گردان، و ما را جایگزینی عطا فرما.
هنگامی که میخوریم، و تو نیازمندی را نیز روزی دادهای و نیکی کردهای، پس خداوندا! ما را از شاکران قرار ده.)
**«و زمانی که سفره جمع میشد، میفرمود:
الحمد لله الذي حملنا في البر والبحر، ورزقنا من الطيبات، وفضّلنا على كثيرٍ ممن خلق تفضيلًا.»**
(سپاس خداوندی را که ما را در خشکی و دریا حمل کرد، از پاکیزهها روزی داد، و ما را بر بسیاری از آفریدگانش برتری بخشید.)
30772- 5- (7)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ (أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ
الْمِیثَمِیِّ) (1)عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مِهْزَمٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا رُفِعَتِ الْمَائِدَةُ قَالَ اللَّهُمَّ أَکْثَرْتَ وَ أَطَبْتَ وَ بَارَکْتَ وَ أَشْبَعْتَ وَ أَرْوَیْتَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی یُطْعِمُ وَ لَا یُطْعَمُ.
ترجمه:
از ابراهیم بن مهزم، از مردی، از ابو جعفر (ع) روایت شده که فرمود:
**«هرگاه سفره برداشته میشد، رسول خدا (ص) میفرمود:
اللهم! أكثرتَ وأطبتَ وباركتَ وأشبعتَ وأرويتَ، الحمد لله الذي يطعمُ ولا يُطعمُ.»**
(بارالها! فراوان عطا کردی، نیکو ساختی، برکت بخشیدی، سیر کردی، و سیراب نمودی. سپاس خداوندی را که میخوراند، ولی خود خورده نمیشود.)
30773- 6- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ (3)قَالَ: أَکَلْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع طَعَاماً فَمَا أُحْصِی کَمْ مَرَّةً قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَنِی أَشْتَهِیهِ.
ترجمه:
از زراره روایت شده که گفت:
**«با ابو عبدالله (ع) غذا خوردم، و نمیتوانم شمارش کنم که چند بار فرمود:
الحمد لله الذی جعلنی أشتهیه.»**
(سپاس خداوندی را که اشتیاق به این غذا را در من قرار داد.)
30774- 7- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنِ (ابْنِ بُکَیْرٍ) (5)قَالَ: کُنَّا عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَأَطْعَمَنَا ثُمَّ رَفَعْنَا أَیْدِیَنَا فَقُلْتُ (6)الْحَمْدُ لِلَّهِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- (اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ بِمُحَمَّدٍ رَسُولِکَ لَکَ الْحَمْدُ اللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ عَلَی أَهْلِ بَیْتِهِ) (7).
ترجمه:
از ابن بُکَیْر روایت شده که گفت:
**«در محضر ابو عبدالله (ع) بودیم و ایشان به ما غذا دادند. سپس دستهایمان را بلند کردیم و گفتم: "الحمد لله".
ابو عبدالله (ع) فرمود:
اللهم! لك الحمدُ بمحمدٍ رسولِك، لك الحمدُ، اللهم! لك الحمدُ، صلِّ على محمدٍ وعلى أهل بيته.»**
(بار خدایا! تو را ستایش میکنم به سبب محمد، رسول تو. تو را حمد و سپاس! بار خدایا! تو را حمد و سپاس! درود فرست بر محمد و خاندان او.)
30775- 8- (8)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ عُبَیْسِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ قَالَ: کُنْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَحَضَرَ وَقْتُ الْعَشَاءِ فَذَهَبْتُ
1) فی المحاسن- أحمد بن محسن المیثمی عن مهزم.
2) الکافی 6- 295- 17، المحاسن- 437- 283.
3) فی المصدر- عبید بن زرارة.
4) الکافی 6- 296- 22، المحاسن- 437- 281.
5) فی المحاسن- أبی بکر.
6) فی المصدر- فقلنا.
7) فی الکافی- اللّهمّ هذا منک و من محمد رسولک، اللّهمّ لک الحمد صل علی محمد و آل محمّد.
8) الکافی 6- 295- 21.
أَقُومُ فَقَالَ اجْلِسْ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ- فَجَلَسْتُ حَتَّی وُضِعَ الْخِوَانُ فَسَمَّی حِینَ وُضِعَ فَلَمَّا فَرَغَ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ هَذَا مِنْکَ وَ مِنْ مُحَمَّدٍ (1)ص.
وَ رَوَی الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ الْحَدِیثَ الْأَوَّلَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ الثَّانِیَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ وَ الثَّالِثَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ وَ الرَّابِعَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ وَ الْخَامِسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ وَ السَّادِسَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ وَ السَّابِعَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی وَ الثَّامِنَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عُبَیْسِ بْنِ هِشَامٍ (2).
ترجمه:
از یونس بن ظبیان روایت شده که گفت:
**«با ابو عبدالله (ع) بودم، هنگام شام فرا رسید، و خواستم برخیزم.
ایشان فرمودند: "بنشین، ای ابا عبدالله!"
پس نشستم تا سفره گسترده شد، و هنگام گذاشتن سفره، نام خدا را ذکر کرد.
و زمانی که فارغ شد، فرمود:
الحمد لله! هذا منک ومن محمد.»**
(سپاس خداوندی را که این از سوی تو و از سوی محمد است.)
30776- 9- (3)وَ فِی الْمَحَاسِنِ أَیْضاً (4)عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع أَنَّهُ کَانَ إِذَا طَعِمَ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَطْعَمَنَا وَ سَقَانَا وَ کَفَانَا وَ أَیَّدَنَا وَ آوَانَا وَ أَنْعَمَ عَلَیْنَا وَ أَفْضَلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی یُطْعِمُ وَ لَا یُطْعَمُ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از ابو حمزه، از علی بن الحسین (ع) روایت شده که ایشان هرگاه غذا میخوردند، میفرمودند:
«الحمد لله الذی أطعمنا وسقانا، وكفانا وأيدنا، وآوانا وأنعم علينا وأفضل، الحمد لله الذی يطعمُ ولا يُطعمُ.»
(سپاس خداوندی را که ما را خوراک داد و نوشاند، و ما را کفایت کرد و یاری داد، و به ما پناه داد و نعمت ارزانی داشت و تفضل فرمود، سپاس خداوندی را که خوراک میدهد، ولی خود خورده نمیشود.)
(1)60 بَابُ اسْتِحْبَابِ أَکْلِ الْعَتِیقِ بِالْحَدِیثِ
ترجمه:
باب استحباب خوردن غذای کهنه همراه با تازه
30777- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُتَیْبَةَ (3)عَنْ دَارِمَ بْنِ قَبِیصَةَ عَنِ الرِّضَا ع عَنْ آبَائِهِ أَنَّهُ قَالَ: کَانَ النَّبِیُّ ص یَأْکُلُ الطَّلْعَ وَ الْجُمَّارَ بِالتَّمْرِ وَ یَقُولُ إِنَّ إِبْلِیسَ لَعَنَهُ اللَّهُ یَشْتَدُّ غَضَبُهُ وَ یَقُولُ عَاشَ ابْنُ آدَمَ حَتَّی أَکَلَ الْعَتِیقَ بِالْحَدِیثِ.
ترجمه:
از دارم بن قبیصه، از امام رضا (ع)، از پدرانش روایت شده که فرمود:
**«پیامبر (ص) طلع (میوهی تازه خرما) و جمار (قسمتی از ساقه نخل) را همراه با خرما میخورد و میفرمود:
شیطان، لعنت خدا بر او، سخت به خشم میآید و میگوید: "فرزند آدم آنقدر زنده مانده که کهنه را با تازه میخورد."»
(4)61 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّسْمِیَةِ عَلَی کُلِّ إِنَاءٍ وَ عَلَی کُلِّ لَوْنٍ وَ کُلَّمَا عَادَ إِلَی الطَّعَامِ وَ عَلَی کُلِّ لُقْمَةٍ
ترجمه:
باب استحباب ذکر نام خدا بر هر ظرف، هر نوع غذا، هر بار بازگشت به غذا، و بر هر لقمه
30778- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع کَیْفَ أُسَمِّی عَلَی الطَّعَامِ فَقَالَ إِذَا اخْتَلَفَتِ الْآنِیَةُ فَسَمِّ عَلَی کُلِّ إِنَاءٍ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از داود بن فرقد روایت شده که گفت:
**«به ابو عبدالله (ع) گفتم: چگونه بر غذا نام خدا را ذکر کنم؟
فرمود: هنگامی که ظروف متفاوت باشند، بر هر ظرف نام خدا را ذکر کن.»
30779- 2- (7)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِی طَالِبٍ عَنْ مِسْمَعٍ قَالَ: شَکَوْتُ مَا أَلْقَی مِنْ
أَذَی الطَّعَامِ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا أَکَلْتُ فَقَالَ لَمْ تُسَمِّ فَقُلْتُ إِنِّی لَأُسَمِّی وَ إِنَّهُ لَیَضُرُّنِی فَقَالَ إِذَا قَطَعْتَ التَّسْمِیَةَ بِالْکَلَامِ ثُمَّ عُدْتَ إِلَی الطَّعَامِ تُسَمِّی قُلْتُ لَا قَالَ فَمِنْ هَاهُنَا یَضُرُّکَ أَمَا إِنَّکَ لَوْ کُنْتَ إِذَا عُدْتَ إِلَی الطَّعَامِ سَمَّیْتَ مَا ضَرَّکَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
از مسمع روایت شده که گفت:
**«ناراحتی و اذیتی که از غذا خوردن به من میرسید را نزد ابو عبدالله (ع) شکایت کردم.
ایشان فرمودند: "آیا نام خدا را ذکر نکردی؟"
گفتم: "ذکر میکنم، اما باز هم به من ضرر میرساند."
فرمودند: "اگر نام خدا را ذکر کردی، اما با صحبت کردن آن را قطع کردی، سپس دوباره به غذا برگشتی، باید دوباره نام خدا را ذکر کنی."
پرسیدم: "نه، ذکر نمیکنم."
فرمودند: "از همینجا به تو ضرر میرسد. اگر هر بار که به غذا برمیگشتی، نام خدا را ذکر میکردی، هیچ ضرری نمیدیدی."»**
30780- 3- (2)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع ضَمِنْتُ لِمَنْ سَمَّی عَلَی طَعَامٍ أَنْ لَا یَشْتَکِیَ مِنْهُ فَقَالَ ابْنُ الْکَوَّاءِ- یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ لَقَدْ أَکَلْتُ الْبَارِحَةَ طَعَاماً فَسَمَّیْتُ عَلَیْهِ فَآذَانِی قَالَ فَلَعَلَّکَ أَکَلْتَ أَلْوَاناً فَسَمَّیْتَ عَلَی بَعْضِهَا وَ لَمْ تُسَمِّ عَلَی بَعْضٍ یَا لُکَعُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا نَحْوَهُ (3)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
از داود بن فرقد، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود:
**«امیرالمؤمنین (ع) فرمود: ضمانت میکنم که هرکس نام خدا را بر غذا ذکر کند، هیچ شکایتی از آن نخواهد داشت.
ابن کواء گفت: "ای امیرالمؤمنین! دیشب غذایی خوردم و نام خدا را بر آن ذکر کردم، اما موجب اذیتم شد!"
فرمود: "شاید غذاهای مختلفی خوردهای، و فقط بر برخی از آنها نام خدا را ذکر کردهای و بر برخی دیگر ذکر نکردهای، ای نادان!"»
30781- 4- (5)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ مِسْمَعٍ أَبِی سَیَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی أَتَّخِمُ قَالَ سَمِّ قُلْتُ قَدْ سَمَّیْتُ قَالَ فَلَعَلَّکَ تَأْکُلُ أَلْوَانَ الطَّعَامِ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ فَتُسَمِّی عَلَی کُلِّ لَوْنٍ قُلْتُ لَا قَالَ فَمِنْ هَاهُنَا تَتَّخِمُ.
ترجمه:
از مسمع ابو سیّار روایت شده که گفت:
**«به ابو عبدالله (ع) گفتم: "من دچار سنگینی معده میشوم."
فرمودند: "نام خدا را ذکر کن."
گفتم: "ذکر کردهام."
فرمودند: "شاید غذاهای مختلفی میخوری؟"
گفتم: "بله."
فرمودند: "آیا بر هر نوع غذایی نام خدا را ذکر میکنی؟"
گفتم: "نه."
فرمودند: "پس از همین جا دچار سنگینی معده میشوی.
30782- 5- (6)وَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْأَرَّجَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ
ع قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع مَا اتَّخَمْتُ قَطُّ لِأَنِّی مَا رَفَعْتُ لُقْمَةً إِلَی فَمِی إِلَّا سَمَّیْتُ.
ترجمه:
از عبدالله الأرّجانی، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود:
«علی (ع) فرمود: هرگز دچار سنگینی معده نشدم، زیرا هیچ لقمهای به دهانم نبردم مگر آنکه نام خدا را بر آن ذکر کردم.»
(1)62 بَابُ اسْتِحْبَابِ أَکْلِ شَیْءٍ وَ لَوْ خُبْزاً وَ مِلْحاً قَبْلَ الْخُرُوجِ مِنَ الْمَنْزِلِ
ترجمه:
باب استحباب خوردن چیزی، حتی اگر نان و نمک باشد، پیش از خروج از خانه
30783- 1- (2)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ (عَمَّنْ ذَکَرَهُ) (3)عَنْ حُسَیْنِ بْنِ نُعَیْمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَنْبَغِی لِلْمُؤْمِنِ أَنْ لَا یَخْرُجَ مِنْ بَیْتِهِ حَتَّی یَطْعَمَ فَإِنَّهُ أَعَزُّ لَهُ.
ترجمه:
از حسین بن نعیم، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود:
«شایسته است که مؤمن پیش از خروج از خانه چیزی بخورد، زیرا این کار برای او عزت و توانمندی بیشتری به همراه دارد.»
30784- 2- (4)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَأْخُذَ فِی حَاجَةٍ فَکُلْ کِسْرَةً بِمِلْحٍ فَهُوَ أَعَزُّ لَکَ وَ أَقْضَی لِلْحَاجَةِ.
وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ یَرْفَعُهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از حمّاد بن عثمان، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود:
«اگر قصد انجام کاری را داری، پیش از آن، لقمهای نان همراه با نمک بخور، زیرا این کار برای تو عزّتبخشتر است و به تحقق حاجت کمک بیشتری میکند.»
(6)63 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِطْعَامِ جِیرَانِ صَاحِبِ الْمُصِیبَةِ عَنْهُ وَ إِرْسَالِ الطَّعَامِ إِلَیْهِ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ
ترجمه:
باب استحباب غذا دادن به همسایگان فرد مصیبتدیده از طرف او، و ارسال غذا برای او به مدت سه روز.
30785- 1- (7)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَمَّا قُتِلَ جَعْفَرُ بْنُ أَبِی طَالِبٍ- أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ ص فَاطِمَةَ- أَنْ تَتَّخِذَ طَعَاماً لِأَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَیْسٍ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ وَ تَأْتِیَهَا وَ تُسَلِّیَهَا ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ فَجَرَتْ بِذَلِکَ السُّنَّةُ أَنْ یُصْنَعَ لِأَهْلِ الْمُصِیبَةِ طَعَامٌ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ الدَّفْنِ (1).
ترجمه:
از هشام بن سالم، از ابو عبدالله (ع) روایت شده که فرمود:
**«هنگامی که جعفر بن ابیطالب شهید شد، رسول خدا (ص) به فاطمه (س) دستور داد که برای اسماء بنت عمیس به مدت سه روز غذا آماده کند و نزد او برود و او را تسلی دهد.
پس این سنت برقرار شد که برای اهل مصیبت، به مدت سه روز غذا تهیه شود.»
(2)64 بَابُ عَدَمِ وُجُوبِ غَسْلِ الْیَدَیْنِ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ لَا بَعْدَهُ
ترجمه:
باب عدم وجوب شستن دستها پیش از غذا و پس از آن
30786- 1- (3)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ قَالَ: کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَدْعُو لَنَا بِالطَّعَامِ فَلَا یُوَضِّینَا قَبْلَهُ وَ یَأْمُرُ الْخَادِمَ فَیَتَوَضَّأُ بَعْدَ الطَّعَامِ.
ترجمه:
از ابوبکر حضرمی روایت شده که گفت:
«ابو عبدالله (ع) ما را به غذا دعوت میکرد، اما پیش از آن ما را به وضو گرفتن دستور نمی دادند و پس از غذا، به خدمتکار دستور میداد که وضو بگیرد.»
30787- 2- (4)وَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی مَحْمُودٍ عَنْ رَجُلٍ عَنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ ذُکِرَ لَهُ الْوُضُوءُ قَبْلَ الطَّعَامِ فَقَالَ ذَلِکَ شَیْءٌ أَحْدَثَتْهُ الْمُلُوکُ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی نَفْیِ الْوُجُوبِ وَ عَلَی أَنَّ النَّبِیَّ وَ الْأَئِمَّةَ ع أَجْرَوْا ذَلِکَ فِی السُّنَّةِ لِمَا مَرَّ (5).
ترجمه:
از ابراهیم بن ابی محمود، از مردی، از امام رضا (ع) روایت شده که وضو گرفتن پیش از غذا نزد ایشان مطرح شد، پس فرمود:
«این چیزی است که پادشاهان آن را ایجاد کردهاند.»
می گویم : این حدیث دلالت بر نفی وجوب وضو پیش از غذا دارد، در حالی که پیامبر و امامان (ع) آن را در سنت رعایت کردهاند، اما نه به عنوان یک الزام.
30788- 3- (6)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی
الْعَلَاءِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْوُضُوءِ بَعْدَ الطَّعَامِ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَأْکُلُ فَجَاءَ ابْنُ أُمِّ مَکْتُومٍ- وَ فِی یَدِ رَسُولِ اللَّهِ ص کَتِفٌ یَأْکُلُ مِنْهَا فَوَضَعَ مَا کَانَ فِی یَدِهِ مِنْهَا ثُمَّ قَامَ إِلَی الصَّلَاةِ وَ لَمْ یَتَوَضَّ وَ لَیْسَ (1)فِیهِ طَهُورٌ.
ترجمه:
از حسین بن ابی العلاء روایت شده که گفت:
**«از ابو عبدالله (ع) درباره وضو گرفتن پس از غذا پرسیدم، ایشان فرمودند:
رسول خدا (ص) در حال خوردن غذا بود که ابن ام مکتوم وارد شد، و در دست پیامبر (ص) قطعهای از گوشت بود که از آن میخورد.
پس آنچه را که در دست داشت، کنار گذاشت و برای نماز برخاست، بدون آنکه وضو بگیرد، زیرا وضو در این مورد ضروری نبود.»
30789- 4- (2)وَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَمَّنْ أَکَلَ لَحْماً أَوْ شَرِبَ لَبَناً هَلْ عَلَیْهِ فِیهِ وُضُوءٌ قَالَ لَا قَدْ أَکَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص کَتِفَ شَاةٍ ثُمَّ صَلَّی وَ لَمْ یَتَوَضَّأْ.
ترجمه:
از سماعة بن مهران روایت شده که گفت:
**«از ابو عبدالله (ع) پرسیدم: کسی که گوشت میخورد یا شیر مینوشد، آیا وضو بر او واجب است؟
فرمود: نه، زیرا رسول خدا (ص) گوشت شانهی گوسفندی خورد، سپس نماز گزارد، بدون آنکه وضو بگیرد.»
30790- 5- (3)(وَ عَنْ أَبِیهِ) (4)عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع أَ یُتَوَضَّأُ مِنْ أَلْبَانِ الْإِبِلِ قَالَ لَا وَ لَا مِنَ الْخُبْزِ وَ اللَّحْمِ.
وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (5)وَ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از ابو بصیر روایت شده که گفت:
«از ابو عبدالله (ع) پرسیدم: آیا نوشیدن شیر شتر نیاز به وضو دارد؟
فرمودند: نه، و همچنین نه برای خوردن نان و گوشت.»
30791- 6- (7)وَ عَنْ ابْنِ (الْعَرْزَمِیِّ) (8)عَنْ حَاتِمِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ
1) کتب فی هامش المصحّحة الأولی- (فلیس) محتمل أیضا من خطه ره، الرضوی.
2) المحاسن 427- 236.
3) المحاسن- 427- 237.
4) لیس فی المصدر.
5) المحاسن- 427- 237 ذیل 237.
6) المحاسن- 427- 237 ذیل 237.
7) المحاسن- 427- 238 و السند فیه هکذا-" عنه، عن ابن العزرمی، عن زینب بنت أم سلمة قالت ...".
8) فی المصدر و البحار- العزرمی.
جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ زَیْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ قَالَتْ أُتِیَ رَسُولُ اللَّهِ ص بِکَتِفِ شَاةٍ فَأَکَلَ مِنْهَا وَ لَمْ یَمَسَّ مَاءً.
ترجمه:
از زینب، دختر ام سلمه، روایت شده که گفت:
«برای رسول خدا (ص) گوشت شانهی گوسفندی آوردند، پس از آن خوردند و به آب دست نزدند.
30792- 7- (1)وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ زَیْنَبَ بِنْتِ أُمِّ سَلَمَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص أُتِیَ بِکَتِفِ شَاةٍ وَ أَکَلَ مِنْهَا (ثُمَّ أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ بِالظُّهْرِ فَأَکَلَ مِنْهَا وَ صَلَّی) (2)ثُمَّ أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ بِالْعَصْرِ فَصَلَّی وَ لَمْ یَمَسَّ مَاءً.
ترجمه:
از ام سلمه روایت شده که:
**«رسول خدا (ص) گوشت شانهی گوسفندی برایشان آورده شد و از آن خوردند.
سپس مؤذن اذان ظهر گفت، پس ایشان دوباره از آن خوردند و نماز گزاردند.
پس از آن، مؤذن اذان عصر گفت، و ایشان نماز گزاردند، بدون آنکه به آب دست بزنند.
30793- 8- (3)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع هَلْ یُتَوَضَّأُ مِنَ الطَّعَامِ أَوْ مِنْ شُرْبِ اللَّبَنِ قَالَ لَا.
ترجمه:
از سلیمان بن خالد روایت شده که گفت:
«از ابو عبدالله (ع) پرسیدم: آیا وضو گرفتن بعد از خوردن غذا یا نوشیدن شیر واجب است؟
فرمودند: نه.
30794- 9- (4)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ النَّوْفَلِیِّ عَنْ شُعَیْبٍ الْعَقَرْقُوفِیِّ قَالَ: تَغَدَّیْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَمَا غَسَلَ یَدَهُ قَبْلُ وَ لَا بَعْدُ.
ترجمه:
از شعیب عقَرقوفی روایت شده که گفت:
«با ابو عبدالله (ع) نهار خوردم، اما ایشان دستهایشان را نه قبل از غذا و نه بعد از آن شستند
30795- 10- (5)وَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع أَنَّهُ کَانَ رُبَّمَا أُتِیَ بِالْمَائِدَةِ (6)فَیَقُولُ مَنْ کَانَتْ یَدُهُ نَظِیفَةً فَلَمْ یَغْسِلْهَا فَلَا بَأْسَ أَنْ یَأْکُلَ مِنْ غَیْرِ أَنْ یَغْسِلَ یَدَهُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ (عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی) (1)عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سُلَیْمَانَ الْجَعْفَرِیِّ (2).
ترجمه:
از سلیمان بن جعفر جعفری، از ابو الحسن (ع) روایت شده که ایشان گاهی بر سفره حاضر میشدند و میفرمودند:
«هر کس دستش پاک باشد و آن را نشسته باشد، اشکالی ندارد که بدون شستن دستش غذا بخورد
(3)65 بَابُ کَرَاهَةِ الْأَکْلِ مِنْ رَأْسِ الثَّرِیدِ وَ اسْتِحْبَابِ الْأَکْلِ مِنْ جَوَانِبِهِ وَ إِکْثَارِ الطَّعَامِ وَ إِجَادَتِهِ وَ إِطْعَامِهِ
ترجمه:
بابِ کراهت خوردن از قسمت بالای ثرید و مستحب بودن خوردن از اطراف آن، همچنین تشویق به فراوانی غذا، بهبود کیفیت آن و اطعام دیگران.
30796- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا تَأْکُلُوا مِنْ رَأْسِ الثَّرِیدِ وَ کُلُوا مِنْ جَوَانِبِهِ فَإِنَّ الْبَرَکَةَ فِی رَأْسِهِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثٍ (5)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ غِیَاثٍ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از غیاث بن ابراهیم از امام صادق (ع) نقل شده است که امیرالمؤمنین (ع) فرمود: «از قسمت بالای ثرید نخورید، بلکه از اطراف آن بخورید، زیرا برکت در رأس آن است.»
30797- 2- (7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدَ تَقَدَّمَتْ فِی إِسْبَاغِ الْوُضُوءِ (8)عَنِ الرِّضَا ع عَنْ آبَائِهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَکَلْتُمُ الثَّرِیدَ فَکُلُوا مِنْ جَوَانِبِهِ
ترجمه:
از امام رضا (ع) از پدرانش نقل شده است که رسول خدا (ص) فرمود: «هرگاه ثرید میخورید، از اطراف آن بخورید، زیرا در قسمت بالایی آن برکت وجود دارد.»
30798- 3- (1)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی قَالَ: أَکَلْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَأُتِیَ بِدَجَاجَةٍ مَحْشُوَّةٍ وَ بِخَبِیصٍ فَقَالَ هَذِهِ أُهْدِیَتْ لِفَاطِمَةَ- ثُمَّ قَالَ یَا جَارِیَةُ آتِینَا بِطَعَامِنَا الْمَعْرُوفِ فَجَاءَتْ بِثَرِیدِ خَلٍّ وَ زَیْتٍ.
ترجمه:
عبدالأعلی گفت: با امام صادق (ع) غذا خوردم، پس مرغ شکمپر و حلوای خبیص آورده شد. حضرت فرمودند: «این هدیهای برای فاطمه (س) بود.» سپس فرمودند: «ای کنیز، غذای معمول ما را بیاور.» پس او ثریدی با سرکه و روغن آورد.
30799- 4- (2)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِهِ تَعَالَی لَتُسْئَلُنَّ یَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِیمِ (3)فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ أَکْرَمُ مِنْ أَنْ یَسْأَلَ (عَبْدَهُ الْمُؤْمِنَ) (4)عَنْ أَکْلِهِ وَ شُرْبِهِ.
ترجمه:
حفص بن بختری از امام صادق (ع) درباره فرمایش خداوند متعال «سپس در آن روز درباره نعمتها بازخواست خواهید شد» (سوره تکاثر، آیه 8) نقل کرده است که امام فرمودند: «همانا خداوند کریمتر از آن است که بنده مؤمنش را درباره خوردن و آشامیدنش بازخواست کند.»
30800- 5- (5)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ قَالَ: سَأَلْنَا أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنِ اللَّحْمِ وَ السَّمْنِ یُخْلَطَانِ جَمِیعاً فَقَالَ کُلْ وَ أَطْعِمْنِی.
ترجمه:
از ابو الجارود نقل شده است که گفت: «از امام باقر (ع) درباره مخلوط کردن گوشت و روغن پرسیدیم، پس حضرت فرمودند: بخور و به من نیز اطعام کن.»
30801- 6- (6)وَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: أَرْسَلَ إِلَیْنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع (بِصَاعٍ) (7)مِنْ رُطَبٍ ضَخْمٍ مُکَوَّمٍ وَ بَقِیَ شَیْءٌ فَحَمُضَ فَقُلْتُ مَا کُنَّا نَصْنَعُ بِهَذَا قَالَ کُلْ وَ أَطْعِمْ.
ترجمه:
یونس بن یعقوب گفت: امام صادق (ع) برای ما یک صاع از خرمای درشت و انباشته فرستاد. مقداری از آن باقی ماند و ترش شد. من پرسیدم: «با این چه کنیم؟» حضرت فرمودند: «بخور و اطعام کن.»
30802- 7- (1)وَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع قَالَ: لَا تَأْکُلُوا مِنْ رَأْسِ الثَّرِیدِ فَإِنَّ الْبَرَکَةَ تَأْتِی مِنْ رَأْسِ الثَّرِیدِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (2).
ترجمه:
از ابن قداح، از جعفر، از پدرش نقل شده است که علی (ع) فرمود: «از قسمت بالای ثرید نخورید، زیرا برکت از رأس آن میآید.»
(3)66 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْأَکْلِ مِمَّا یَلِیهِ لَا مِمَّا قُدَّامَ غَیْرِهِ
ترجمه:
بابِ مستحب بودن خوردن از قسمتی که نزدیک شخص است، نه از مقابل فرد دیگر
30803- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَکَلَ أَحَدُکُمْ فَلْیَأْکُلْ مِمَّا یَلِیهِ.
ترجمه:
30804- 2- (5)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِی حَمَّادٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ یَأْکُلُ کُلُّ إِنْسَانٍ مِمَّا یَلِیهِ وَ لَا یَتَنَاوَلُ مِنْ قُدَّامِ الْآخَرِ شَیْئاً.
أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ مِمَّا بَیْنَ یَدَیْهِ (6).
وَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ وَ ذَکَرَ الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از ابو خدیجه از امام صادق (ع) در حدیثی نقل شده است که فرمودند: «هر انسانی باید از قسمتی که مقابل اوست بخورد و از مقابل فرد دیگر چیزی برندارد.»
30805- 3- (1)وَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی سَلَمَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَبِیهِ فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِنَّ لِکُلِّ شَیْءٍ حَدّاً یَنْتَهِی إِلَیْهِ وَ مَا مِنْ شَیْءٍ إِلَّا وَ لَهُ حَدٌّ فَأُتِیَ بِالْخِوَانِ فَقِیلَ مَا حَدُّهُ فَقَالَ حَدُّهُ إِذَا وَضَعَ الرَّجُلُ یَدَهُ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ وَ إِذَا رَفَعَهَا قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ یَأْکُلُ کُلُّ إِنْسَانٍ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ لَا یَتَنَاوَلُ مِنْ قُدَّامِ الْآخَرِ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
ترجمه:
از ابو سلمه، از امام صادق (ع) از پدرش نقل شده است که فرمود: «هر چیزی حد و مرزی دارد که به آن ختم میشود، و هیچ چیزی نیست مگر آنکه برای آن حدی مقرر شده است. سپس سفرهای آورده شد و از حد آن پرسیده شد. حضرت فرمودند: حد آن این است که وقتی انسان دستش را روی آن میگذارد، بسم الله بگوید، و هنگامی که دستش را برمیدارد، الحمدلله بگوید. هر انسان باید از مقابل خود غذا بخورد و چیزی از مقابل دیگری برندارد.»
(4)67 بَابُ اسْتِحْبَابِ لَطْعِ الْقَصْعَةِ وَ مَصِّ الْأَصَابِعِ بَعْدَ الْأَکْلِ
ترجمه:
بابِ مستحب بودن لیسیدن ظرف غذا و مکیدن انگشتان پس از خوردن غذا.
30806- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْخَشَّابِ عَنِ ابْنِ بَقَّاحٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ جُمَیْعٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَلْطَعُ الْقَصْعَةَ وَ یَقُولُ مَنْ لَطَعَ الْقَصْعَةَ فَکَأَنَّمَا تَصَدَّقَ بِمِثْلِهَا.
ترجمه:
از عمرو بن جُمیع، از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: «رسول خدا (ص) ظرف غذا را میلیسید و میفرمود: هر کس ظرف غذا را لیسید، گویی همانند آن صدقه داده است.»
30807- 2- (6)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَکَلَ أَحَدُکُمْ طَعَاماً فَمَصَّ أَصَابِعَهُ الَّتِی أَکَلَ بِهَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بَارَکَ اللَّهُ فِیکَ.
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (1)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ جُمَیْعٍ وَ ذَکَرَ الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از ابو بصیر، از امام صادق (ع) نقل شده است که رسول خدا (ص) فرمود: «هرگاه یکی از شما غذایی بخورد و انگشتانی را که با آن غذا خورده است بمکد، خداوند عزوجل میفرماید: "برکت خداوند بر تو باد."»
30808- 3- (2)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَبِیهِ قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَلْعَقُ أَصَابِعَهُ إِذَا أَکَلَ.
ترجمه:
از حماد بن عثمان، از امام صادق (ع) از پدرش نقل شده است که فرمود: «رسول خدا (ص) هنگامی که غذا میخورد، انگشتان خود را میلیسید.»
30809- 4- (3)وَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ وَ جَعْفَرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَبِیهِ قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا فَرَغَ مِنْ طَعَامِهِ لَعِقَ أَصَابِعَهُ فِی فِیهِ فَمَصَّهَا.
ترجمه:
از عبدالله بن میمون، از امام صادق (ع) از پدرش نقل شده است که فرمود: «رسول خدا (ص) هنگامی که از غذا فارغ میشد، انگشتان خود را در دهانش لیسیده و میمکید.»
30810- 5- (4)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ الْحَکَمِ بْنِ مِسْکِینٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنِّی لَأَلْعَقُ أَصَابِعِی حَتَّی أَرَی أَنَّ خَادِمِی یَقُولُ مَا أَشْرَهَ مَوْلَایَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی الْحُکْمِ الثَّانِی (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
ترجمه:
از عمرو بن شِمْر، از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: «من انگشتانم را لیسیده تا جایی که میبینم خادمم میگوید: چهقدر مولای من مشتاق غذاست!»
(1)68 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْأَکْلِ بِالْیَدِ بِثَلَاثِ أَصَابِعَ أَوْ بِجَمِیعِ الْأَصَابِعِ لَا بِإِصْبَعَیْنِ
ترجمه:
بابِ مستحب بودن خوردن با دست، با سه انگشت یا با تمام انگشتان، و نه با دو انگشت
30811- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ (مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ) (3)عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی هَاشِمٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَانَ یَجْلِسُ جِلْسَةَ الْعَبْدِ وَ یَضَعُ یَدَهُ عَلَی الْأَرْضِ وَ یَأْکُلُ بِثَلَاثِ أَصَابِعَ وَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَأْکُلُ هَکَذَا لَیْسَ کَمَا یَفْعَلُ الْجَبَّارُونَ یَأْکُلُ أَحَدُهُمْ بِإِصْبَعَیْهِ.
ترجمه:
از ابو خدیجه از امام صادق (ع) نقل شده است که ایشان به شیوهی بندگان مینشست، دست خود را بر زمین میگذاشت و با سه انگشت غذا میخورد. همچنین رسول خدا (ص) نیز چنین غذا میخورد و نه مانند جباران که با دو انگشت غذا میخورند.
30812- 2- (4)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ قَالَ: کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَسْتَاکُ عَرْضاً وَ یَأْکُلُ (هَرْثاً وَ الْهَرْثُ) (5)أَنْ یَأْکُلَ بِأَصَابِعِهِ جَمِیعاً.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
ترجمه:
از علی بن محمد به صورت مرسل نقل شده است که امیرالمؤمنین (ع) مسواک را به صورت عرضی میزد و به روش «هَرْث» غذا میخورد، و «هَرْث» یعنی خوردن با تمام انگشتان دست.
(7)69 بَابُ کَرَاهَةِ رَمْیِ الْفَاکِهَةِ قَبْلَ اسْتِقْصَاءِ أَکْلِهَا وَ کَرَاهَةِ رَدِّ السَّائِلِ عِنْدَ حُضُورِ الطَّعَامِ
ترجمه:
بابِ مکروه بودن دور انداختن میوه قبل از کامل خوردن آن و مکروه بودن رد کردن درخواست نیازمند هنگام حضور غذا
30813- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ
أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ نُوحِ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ نَادِرٍ (1)الْخَادِمِ قَالَ: أَکَلَ الْغِلْمَانُ یَوْماً فَاکِهَةً فَلَمْ یَسْتَقْصُوا أَکْلَهَا وَ رَمَوْا بِهَا فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع سُبْحَانَ اللَّهِ إِنْ کُنْتُمْ اسْتَغْنَیْتُمْ فَإِنَّ نَاساً لَمْ یَسْتَغْنُوا أَطْعِمُوهُ مَنْ یَحْتَاجُ إِلَیْهِ.
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ نُوحِ بْنِ شُعَیْبٍ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
از نادر، خادم، نقل شده است که گفت: «روزی غلامان میوهای خوردند، اما آن را بهطور کامل مصرف نکردند و دور انداختند. پس ابو الحسن (ع) فرمود: "سبحان الله! اگر شما بینیاز شدهاید، بسیاری از مردم هنوز بینیاز نشدهاند. آن را به کسی که نیاز دارد، بدهید."»
30814- 2- (3)وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع إِذَا وُضِعَ الطَّعَامُ وَ جَاءَ سَائِلٌ فَلَا تَرُدَّنَّهُ.
ترجمه:
از ابن قداح، از امام صادق (ع) نقل شده است که علی (ع) فرمود: «هنگامی که غذا گذاشته شد و نیازمندی آمد، او را رد نکنید.»
(4)70 بَابُ أَنَّ الطَّعَامَ إِذَا حَضَرَ فِی أَوَّلِ وَقْتِ الصَّلَاةِ اسْتُحِبَّ تَقْدِیمُ الْأَکْلِ وَ إِلَّا اسْتُحِبَّ تَقْدِیمُ الصَّلَاةِ
ترجمه:
بابِ اینکه اگر غذا در ابتدای وقت نماز حاضر باشد، مستحب است که ابتدا غذا خورده شود، و در غیر این صورت، مستحب است که نماز مقدم گردد.
30815- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّلَاةِ تَحْضُرُ وَ قَدْ وُضِعَ الطَّعَامُ فَقَالَ إِنْ کَانَ فِی أَوَّلِ الْوَقْتِ یُبْدَأُ بِالطَّعَامِ وَ إِنْ کَانَ قَدْ مَضَی مِنَ الْوَقْتِ شَیْءٌ یُخَافُ تَأْخِیرُهُ فَلْیُبْدَأْ بِالصَّلَاةِ وَ فِی نُسْخَةٍ أُخْرَی وَ إِنْ کَانَ قَدْ مَضَی مِنَ الْوَقْتِ شَیْءٌ وَ تَخَافُ أَنْ تَفُوتَکَ الصَّلَاةُ فَابْدَأْ بِالصَّلَاةِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ ذَکَرَ مِثْلَ النُّسْخَةِ الْأُولَی (1).
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی (2).
ترجمه:
ترجمه: سماعه بن مهران گفت: از امام صادق (ع) درباره وقتی که زمان نماز فرا میرسد و غذا حاضر است، پرسیدم. حضرت فرمودند: «اگر در ابتدای وقت نماز باشد، ابتدا غذا خورده شود؛ اما اگر مقداری از وقت گذشته باشد و ترس از تأخیر نماز وجود داشته باشد، ابتدا نماز خوانده شود.» و در نسخهای دیگر آمده است: «اگر مقداری از وقت گذشته باشد و بیم آن رود که نماز از دست برود، ابتدا نماز خوانده شود.»
(3)71 بَابُ اسْتِحْبَابِ مُنَاوَلَةِ الْمُؤْمِنِ اللُّقْمَةَ وَ الْمَاءَ وَ الْحَلْوَاءَ
ترجمه:
بابِ مستحب بودن دادن لقمه، آب و شیرینی به مؤمن
30816- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ (5)الْجَعْفَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ رَفَعَهُ قَالَ (6)
کَانَ النَّبِیُّ ص إِذَا أَکَلَ لَقَّمَ مَنْ بَیْنَ عَیْنَیْهِ وَ إِذَا شَرِبَ سَقَی مَنْ عَنْ یَمِینِهِ.
ترجمه:
از محمد بن فضیل به صورت مرسل نقل شده است که فرمود: «پیامبر (ص) هنگامی که غذا میخورد، لقمهای به کسی که مقابلش بود میداد، و هنگامی که آب مینوشید، کسی را که در سمت راستش بود سیراب میکرد.»
30817- 2- (7)قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ رَوَی نَادِرٌ الْخَادِمُ قَالَ: کَانَ أَبُو الْحَسَنِ ع یَضَعُ جَوْزِینَجَةً عَلَی الْأُخْرَی وَ یُنَاوِلُنِی.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ نُوحِ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ نَادِرٍ الْخَادِمِ مِثْلَهُ (8).
ترجمه:
مرحوم کلینی نقل کرده است که نادر، خادم، گفت: «ابو الحسن (ع) گردویی را روی دیگری میگذاشت و به من میداد
30818- 3- (9)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ
بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِیِّ عَنِ (الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عُثْمَانَ) (1)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ (2)عَنِ الرَّبَابِ امْرَأَتِهِ قَالَتْ اتَّخَذْتُ خَبِیصاً فَأَدْخَلْتُهُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- وَ هُوَ یَأْکُلُ فَوَضَعْتُ الْخَبِیصَ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ کَانَ یُلَقِّمُ أَصْحَابَهُ فَسَمِعْتُهُ یَقُولُ مَنْ لَقَّمَ مُؤْمِناً لُقْمَةَ حَلَاوَةٍ صَرَفَ اللَّهُ عَنْهُ بِهَا مَرَارَةَ یَوْمِ الْقِیَامَةِ.
وَ رَوَاهُ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ (3)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
ترجمه:
از رباب، همسرش، نقل شده است که گفت: «حلوای خبیص تهیه کردم و آن را نزد امام صادق (ع) بردم، در حالی که ایشان غذا میخورد. پس حلوای خبیص را در برابر ایشان گذاشتم، و حضرت لقمهای به یاران خود میدادند. سپس شنیدم که فرمودند: "هر کس به مؤمنی لقمهای از شیرینی بدهد، خداوند تلخی روز قیامت را از او دور میسازد."»
(5)72 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَرْکِ مَا یَسْقُطُ مِنَ الطَّعَامِ فِی الصَّحْرَاءِ وَ لَوْ فَخِذَ شَاةٍ وَ تَنَاوُلِ مَا سَقَطَ مِنْهُ فِی الْمَنْزِلِ
ترجمه:
بابِ مستحب بودن رها کردن غذایی که در صحرا افتاده است، حتی اگر ران گوسفندی باشد، و خوردن آنچه در خانه افتاده است.
30819- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع یَقُولُ مَنْ أَکَلَ فِی مَنْزِلِهِ طَعَاماً فَسَقَطَ مِنْهُ شَیْءٌ فَلْیَتَنَاوَلْهُ وَ مَنْ أَکَلَ فِی الصَّحْرَاءِ أَوْ خَارِجاً فَلْیَتْرُکْهُ لِلطَّیْرِ وَ السَّبُعِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ مِثْلَهُ (7).
ترجمه:
از معمر بن خلاد نقل شده است که گفت: «شنیدم که ابو الحسن رضا (ع) فرمود: هر کس در خانه خود غذایی بخورد و چیزی از آن بیفتد، آن را بردارد و بخورد. اما اگر در صحرا یا بیرون غذا بخورد، آن را برای پرندگان و درندگان باقی بگذارد.»
30820- 2- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ الْکِرْمَانِیِّ قَالَ: أَکَلْتُ بَیْنَ یَدَیْ أَبِی جَعْفَرٍ الثَّانِی ع- حَتَّی إِذَا فَرَغْتُ وَ رُفِعَ الْخِوَانُ ذَهَبَ الْغُلَامُ یَرْفَعُ مَا وَقَعَ مِنْ فُتَاتِ الطَّعَامِ فَقَالَ لَهُ مَا کَانَ فِی الصَّحْرَاءِ فَدَعْهُ وَ لَوْ فَخِذَ شَاةٍ وَ مَا کَانَ فِی الْبَیْتِ فَتَتَبَّعْهُ وَ الْقُطْهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
ترجمه:
از محمد بن ولید کرمانی نقل شده است که گفت: «در حضور امام جواد (ع) غذا خوردم، تا زمانی که سفره را برداشتند. غلام قصد داشت خردههای غذا را جمع کند. امام به او فرمود: "آنچه در صحرا افتاده است، رها کن، حتی اگر ران گوسفند باشد؛ و آنچه در خانه افتاده است، جمع کن و بردار."»
(4)73 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْإِتْیَانِ بِالْفَاکِهَةِ وَ اللَّحْمِ لِلْعِیَالِ یَوْمَ الْجُمُعَةِ
ترجمه:
بابِ مستحب بودن آوردن میوه و گوشت برای خانواده در روز جمعه
30821- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَطْرِفُوا أَهَالِیَکُمْ فِی کُلِّ جُمُعَةٍ بِشَیْءٍ مِنَ الْفَاکِهَةِ أَوِ اللَّحْمِ حَتَّی یَفْرَحُوا بِالْجُمُعَةِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6).
ترجمه:
از سکونی، از امام صادق (ع) نقل شده است که رسول خدا (ص) فرمود: «خانواده خود را در هر جمعه با مقداری میوه یا گوشت خوشحال کنید تا از روز جمعه شاد شوند.»
(7)74 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاسْتِلْقَاءِ وَ وَضْعِ الرِّجْلِ الْیُمْنَی عَلَی الْیُسْرَی بَعْدَ الْأَکْلِ وَ کَرَاهَةِ وَضْعِ مِنْدِیلٍ عَلَی الثَّوْبِ وَقْتَ الْأَکْلِ
ترجمه:
بابِ مستحب بودن دراز کشیدن و قرار دادن پای راست بر پای چپ پس از غذا خوردن، و مکروه بودن گذاشتن دستمال روی لباس هنگام غذا خوردن.
30822- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ
زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: إِذَا أَکَلْتَ فَاسْتَلْقِ عَلَی قَفَاکَ وَ ضَعْ رِجْلَکَ الْیُمْنَی عَلَی الْیُسْرَی.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
از احمد بن محمد بن ابی نصر، از امام رضا (ع) نقل شده است که فرمود: «هرگاه غذا خوردی، بر پشت خود دراز بکش و پای راستت را بر روی پای چپت بگذار.»
30823- 2- (2)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ الْمُبَارَکِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ یُونُسَ قَالَ: لَمَّا تَغَدَّی عِنْدِی أَبُو الْحَسَنِ ع- أُتِیَ بِمِنْدِیلٍ لِیُطْرَحَ عَلَی ثَوْبِهِ فَأَبَی أَنْ یُلْقِیَهُ عَلَی ثَوْبِهِ.
ترجمه:
از فضل بن یونس نقل شده است که گفت: «هنگامی که ابو الحسن (ع) در منزل من ناهار خورد، دستمالی آورده شد تا بر لباسش گذاشته شود، اما ایشان از گذاشتن آن بر لباس خود امتناع کرد.»
30824- 3- (3)وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع إِذَا تَغَدَّی اسْتَلْقَی عَلَی قَفَاهُ وَ أَلْقَی رِجْلَهُ الْیُمْنَی عَلَی الْیُسْرَی.
ترجمه:
از احمد بن محمد بن ابی نصر، از کسی که ذکر کرده است، نقل شده که گفت: «دیدم که ابو الحسن رضا (ع) هرگاه ناهار میخورد، بر پشت خود دراز میکشید و پای راستش را بر روی پای چپش میگذاشت.»
(4)75 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِجَابَةِ دَعْوَةِ الْمُؤْمِنِ وَ الْأَکْلِ عِنْدَهُ وَ إِنْ کَانَ الْمَدْعُوُّ صَائِماً نَدْباً
ترجمه:
بابِ مستحب بودن اجابت دعوت مؤمن و غذا خوردن نزد او، حتی اگر فرد دعوتشده بهطور مستحب روزه باشد
30825- 1- (5)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا قَالَ لَکَ أَخُوکَ کُلْ وَ أَنْتَ صَائِمٌ فَکُلْ وَ لَا تُلْجِئْهُ إِلَی أَنْ یُقْسِمَ عَلَیْکَ.
ترجمه:
از حسین بن حماد، از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: «اگر برادرت به تو بگوید که بخور، در حالی که روزه هستی، پس بخور و او را مجبور نکن که سوگند بخورد.»
30826- 2- (6)وَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی
عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا دَخَلْتَ مَنْزِلَ أَخِیکَ فَلَیْسَ لَکَ مَعَهُ أَمْرٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی آدَابِ الصَّائِمِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ (1).
ترجمه:
از سماعه بن مهران، از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: «هرگاه وارد خانهی برادرت شدی، با او حقی بر فرمان دادن نداری.»
(2)76 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَتَبُّعِ مَا یَسْقُطُ مِنَ الْخِوَانِ فِی الْبَیْتِ وَ لَوْ مِثْلَ السِّمْسِمَةِ وَ أَکْلِهِ وَ قَصْدِ الِاسْتِشْفَاءِ بِهِ
ترجمه:
بابِ مستحب بودن جمعآوری آنچه از سفره در خانه میریزد، حتی اگر به کوچکی دانه کنجد باشد، و خوردن آن با قصد بهرهبردن از شفای آن.
30827- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ) (4)عَنْ (عَبْدِ اللَّهِ) (5)بْنِ صَالِحٍ الْخَثْعَمِیِّ قَالَ: شَکَوْتُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَجَعَ الْخَاصِرَةِ فَقَالَ عَلَیْکَ بِمَا یَسْقُطُ مِنَ الْخِوَانِ فَکُلْهُ قَالَ فَفَعَلْتُ فَذَهَبَ عَنِّی قَالَ إِبْرَاهِیمُ- وَ کُنْتُ قَدْ وَجَدْتُ فِی الْجَانِبِ الْأَیْمَنِ وَ الْأَیْسَرِ فَأَخَذْتُ ذَلِکَ فَانْتَفَعْتُ بِهِ.
ترجمه:
از (عبدالله) بن صالح خثعمی نقل شده است که گفت: «درد خاصره را به امام صادق (ع) شکایت کردم، پس فرمودند: "از آنچه از سفره میریزد، بخور." پس چنین کردم و دردم از بین رفت. ابراهیم گفت: "من نیز در سمت راست و چپ بدنم دردی داشتم، پس از آنچه بر زمین افتاده بود، برداشتم و از آن بهره بردم."»
30828- 2- (6)وَ عَنْهُ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ (عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ) (7)عَنْ دَاوُدَ بْنِ کَثِیرٍ فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ تَعَشَّی مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَلَمَّا رُفِعَ الْخِوَانُ تَقَمَّمَ مَا سَقَطَ مِنْهُ ثُمَّ أَلْقَاهُ فِی فِیهِ.
ترجمه:
از داود بن کثیر در حدیثی نقل شده است که او همراه امام صادق (ع) شام خورد، و هنگامی که سفره را برداشتند، آنچه از غذا افتاده بود، جمع کرد و در دهان گذاشت.
30829- 3- (8)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ
1) تقدم فی الباب 8 من أبواب آداب الصائم، و فی الباب 16 من هذه الأبواب.
2) الباب 76 فیه 9 أحادیث.
3) الکافی 6- 300- 3، المحاسن- 444- 324.
4) فی المحاسن- عن إبراهیم بن عبد اللّه.
5) فی المحاسن- عبید اللّه.
6) الکافی 6- 300- 2، المحاسن- 443- 319.
7) لیس فی المحاسن.
8) الکافی 6- 299- 1، المحاسن- 444- 323.
بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ (1)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع کُلُوا مَا یَسْقُطُ مِنَ الْخِوَانِ فَإِنَّهُ شِفَاءٌ مِنْ کُلِّ دَاءٍ بِإِذْنِ اللَّهِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ یَسْتَشْفِیَ بِهِ.
ترجمه:
از ابو بصیر، از امام صادق (ع) نقل شده است که امیرالمؤمنین (ع) فرمود: «آنچه از سفره میریزد، بخورید؛ زیرا آن، به اذن خدا، شفای هر بیماری است، برای کسی که میخواهد از آن بهرهمند شود.»
30830- 4- (2)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: أَکَلْنَا عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَلَمَّا رُفِعَ الْخِوَانُ لَقَطَ مَا وَقَعَ مِنْهُ فَأَکَلَهُ ثُمَّ قَالَ لَنَا إِنَّهُ یَنْفِی الْفَقْرَ وَ یُکْثِرُ الْوَلَدَ.
ترجمه:
از حسن بن معاویه بن وهب، از پدرش نقل شده است که گفت: «در حضور امام صادق (ع) غذا خوردیم، و هنگامی که سفره را برداشتند، حضرت آنچه از غذا افتاده بود، جمع کرد و خورد. سپس به ما فرمود: "این کار فقر را دور میکند و موجب زیادی فرزند میشود."»
30831- 5- (3)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مِهْزَمٍ عَنْ (أَبِی الْحُرِّ) (4)قَالَ: شَکَا إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ مَا یَلْقَی مِنْ وَجَعِ الْخَاصِرَةِ فَقَالَ مَا یَمْنَعُکَ مِنْ أَکْلِ مَا یَقَعُ مِنَ الْخِوَانِ.
ترجمه:
از (ابی الحر) نقل شده است که گفت: «مردی درد خاصره خود را به امام صادق (ع) شکایت کرد، پس حضرت فرمودند: "چه چیزی تو را از خوردن آنچه از سفره میریزد، بازمیدارد؟"»
30832- 6- (5)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْأَرَّجَانِیِّ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ هُوَ یَأْکُلُ فَرَأَیْتُهُ یَتَتَبَّعُ مِثْلَ السِّمْسِمَةِ مِنَ الطَّعَامِ مَا یَسْقُطُ مِنَ الْخِوَانِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ تَتَبَّعُ هَذَا قَالَ یَا عَبْدَ اللَّهِ هَذَا رِزْقُکَ فَلَا تَدَعْهُ (6)أَمَا إِنَّ فِیهِ شِفَاءً مِنْ کُلِّ دَاءٍ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ ثُمَّ قَالَ وَ رَوَاهُ یَعْقُوبُ بْنُ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْأَرَّجَانِیِّ مِثْلَهُ (1)وَ رَوَی الَّذِی قَبْلَهُمَا عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ وَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ مِثْلَهُ وَ رَوَی الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ وَ الْأَوَّلَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ.
ترجمه:
از عبدالله ارجانی نقل شده است که گفت: «در حضور امام صادق (ع) بودم و ایشان غذا میخوردند. دیدم که آنچه از سفره افتاده بود، حتی به کوچکی دانه کنجد، جمع میکردند. پس گفتم: "فدایت شوم، شما این را جمع میکنید؟" حضرت فرمودند: "ای عبدالله، این روزی توست، آن را رها مکن. بدان که در آن شفای هر بیماری است."»
30833- 7- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدَ تَقَدَّمَتْ (3)فِی إِسْبَاغِ الْوُضُوءِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الَّذِی یَسْقُطُ مِنَ الْمَائِدَةِ مُهُورُ الْحُورِ الْعِینِ.
وَ رَوَاهُ الطَّبْرِسِیُّ فِی (صَحِیفَةِ الرِّضَا ع) (4)وَ کَذَا أَکْثَرُ الْأَحَادِیثِ الَّتِی رَوَاهَا الصَّدُوقُ بِهَذَا الْإِسْنَادِ.
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین در کتاب «عیون الأخبار» با اسنادی که پیشتر در بحث وضو آمدهاند، از امام رضا (ع) از پدرانشان نقل کرده است که رسول خدا (ص) فرمودند: «آنچه از سفره میریزد، مهریهی حورالعین است.» همچنین بیشتر احادیثی که صدوق با این اسناد نقل کرده، همین مضمون را دارند.
30834- 8- (5)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنِّی لَأَجِدُ الشَّیْءَ الْیَسِیرَ یَقَعُ مِنَ الْخِوَانِ فَأُعِیدُهُ فَیَضْحَکُ الْخَادِمُ.
ترجمه:
از ابو اسامه، از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمودند: «من چیزی اندک را که از سفره میافتد، برمیدارم و میخورم، و خادم از این کار میخندد.»
30835- 9- (6)وَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ بِإِسْنَادِهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ تَتَبَّعَ مَا یَقَعُ مِنْ مَائِدَتِهِ فَأَکَلَهُ ذَهَبَ عَنْهُ الْفَقْرُ وَ عَنْ وُلْدِهِ وَ وُلْدِ وُلْدِهِ إِلَی السَّابِعِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (8).
ترجمه:
از نوفلی با اسنادش نقل شده است که رسول خدا (ص) فرمود: «هر کس آنچه از سفرهاش میریزد جمع کند و بخورد، فقر از او، از فرزندش و از فرزندانِ فرزندش تا نسل هفتم، دور خواهد شد.»
(1)77 بَابُ أَنَّ مَنْ وَجَدَ کِسْرَةً أَوْ تَمْرَةً اسْتُحِبَّ لَهُ رَفْعُهَا وَ أَکْلُهَا وَ إِنْ کَانَتْ فِی قَذَرٍ اسْتُحِبَّ لَهُ غَسْلُهَا وَ أَکْلُهَا
ترجمه:
بابِ مستحب بودن برداشتن و خوردن تکهای از نان یا خرما که یافت شود، و اگر آلوده باشد، مستحب است آن را شستوشو داده و سپس خورد.
30836- 1- (2)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِی التَّمْرَةِ وَ الْکِسْرَةِ تَکُونُ فِی الْأَرْضِ مَطْرُوحَةً فَیَأْخُذُهَا إِنْسَانٌ (3)وَ یَأْکُلُهَا لَا تَسْتَقِرُّ فِی جَوْفِهِ حَتَّی تَجِبَ لَهُ الْجَنَّةُ.
ترجمه:
از ابن ابی عمیر، از مردی، از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: «خرما یا تکهای از نان که بر زمین افتاده باشد، اگر کسی آن را برداشته و بخورد، در شکمش قرار نمیگیرد مگر آنکه بهشت بر او واجب شود.»
30837- 2- (4)وَ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدِ بْنِ غَزْوَانَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ وَجَدَ تَمْرَةً أَوْ کِسْرَةً مُلْقَاةً فَأَکَلَهَا لَمْ تَسْتَقِرَّ (5)فِی جَوْفِهِ حَتَّی یَغْفِرَ اللَّهُ لَهُ.
ترجمه:
از اسماعیل بن ابی زیاد، از امام صادق (ع) نقل شده است که رسول خدا (ص) فرمود: «هر کس خرما یا تکهای از نان را که افتاده باشد بردارد و بخورد، آن در شکمش قرار نمیگیرد مگر آنکه خداوند او را ببخشد.»
30838- 3- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْخَشَّابِ عَنِ ابْنِ بَقَّاحٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ جُمَیْعٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ وَجَدَ کِسْرَةً فَأَکَلَهَا (کَانَ لَهُ حَسَنَةٌ) (7)وَ مَنْ وَجَدَهَا فِی قَذَرٍ فَغَسَلَهَا ثُمَّ رَفَعَهَا کَانَ (8)لَهُ سَبْعُونَ حَسَنَةً.
ترجمه:
از عمرو بن جمیع نقل شده است که رسول خدا (ص) فرمود: «هر کس تکهای نان بیابد و آن را بخورد، یک حسنه برای او نوشته میشود؛ و هر کس آن را در جای آلوده بیابد، سپس آن را بشوید و بردارد، هفتاد حسنه برای او نوشته میشود.»
30839- 4- (9)وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ عَمْرِو بْنِ جُمَیْعٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
قَالَ: دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلَی عَائِشَةَ- فَرَأَی کِسْرَةً کَادَ أَنْ یَطَأَهَا فَأَخَذَهَا وَ أَکَلَهَا وَ قَالَ یَا حُمَیْرَاءُ أَکْرِمِی جِوَارَ نِعَمِ اللَّهِ عَلَیْکِ فَإِنَّهَا لَمْ تَنْفِرْ عَنْ قَوْمٍ فَکَادَتْ تَعُودُ إِلَیْهِمْ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ یُونُسَ عَنْ عَمْرِو بْنِ جُمَیْعٍ (1)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از عمرو بن جمیع، از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: «رسول خدا (ص) بر عایشه وارد شد و دید که تکهای نان روی زمین افتاده، که نزدیک بود پایش روی آن قرار گیرد. پس آن را برداشت و خورد، و فرمود: "ای حمیراء، نعمتهای خدا را محترم بشمار؛ زیرا نعمتی از قومی روی گردان نمیشود، مگر آنکه احتمال بازگشت آن به ایشان وجود داشته باشد."»
30840- 5- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْأَمَالِی عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنِ الصَّادِقِ ع عَنْ آبَائِهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ وَجَدَ کِسْرَةً أَوْ تَمْرَةً فَأَکَلَهَا لَمْ تُفَارِقْ جَوْفَهُ حَتَّی یَغْفِرَ اللَّهُ لَهُ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ (3)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْخَلْوَةِ (4).
ترجمه:
از اسماعیل بن مسلم، از امام صادق (ع)، از پدرانشان نقل شده است که رسول خدا (ص) فرمود: «هر کس تکهای نان یا خرما بیابد و آن را بخورد، در شکمش قرار نمیگیرد مگر آنکه خداوند او را ببخشد.»
(5)78 بَابُ اسْتِحْبَابِ لَحْسِ الْأَصَابِعِ مِنَ الْمَأْدُومِ وَ تَحْرِیمِ الِاسْتِنْجَاءِ بِالْخُبْزِ وَ نَحْوِهِ
ترجمه:
بابِ مستحب بودن لیسیدن انگشتان از غذاهای آمیخته با چاشنی، و حرام بودن استفاده از نان و موارد مشابه برای پاک کردن پس از قضای حاجت.
30841- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنِّی لَأَلْحَسُ أَصَابِعِی مِنَ الْمَأْدُومِ حَتَّی أَخَافَ أَنْ یَرَی
خَادِمِی أَنَّ ذَلِکَ مِنَ الْجَشَعِ وَ لَیْسَ ذَلِکَ کَذَلِکَ إِنَّ قَوْماً أُفْرِغَتْ عَلَیْهِمُ النِّعْمَةُ وَ هُمْ أَهْلُ الثَّرْثَارِ فَعَمَدُوا إِلَی مُخِّ الْحِنْطَةِ فَجَعَلُوهَا هَجَاءً فَجَعَلُوا یُنْجُونَ بِهَا صِبْیَانَهُمْ حَتَّی اجْتَمَعَ مِنْ ذَلِکَ جَبَلٌ قَالَ فَمَرَّ رَجُلٌ صَالِحٌ عَلَی امْرَأَةٍ وَ هِیَ تَفْعَلُ ذَلِکَ بِصَبِیٍّ لَهَا فَقَالَ وَیْحَکُمْ اتَّقُوا اللَّهَ لَا یُغَیِّرْ مَا بِکُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَقَالَتْ کَأَنَّکَ تُخَوِّفُنَا بِالْجُوعِ مَا دَامَ ثَرْثَارُنَا یَجْرِی فَإِنَّا لَا نَخَافُ الْجُوعَ قَالَ فَأَسِفَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَضْعَفَ لَهُمُ الثَّرْثَارَ وَ حَبَسَ عَنْهُمْ قَطْرَ السَّمَاءِ وَ نَبْتَ الْأَرْضِ قَالَ فَاحْتَاجُوا إِلَی ذَلِکَ الْجَبَلِ قَالَ فَإِنْ کَانَ لَیُقَسَّمُ بَیْنَهُمْ بِالْمِیزَانِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ (1)
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ مِسْکِینٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ نَحْوَهُ (2)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی الْحُکْمِ الْأَوَّلِ (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی الثَّانِی (4).
ترجمه:
از عمرو بن شمر نقل شده است که گفت: «شنیدم که امام صادق (ع) میفرمود: "من انگشتانم را از غذای آمیخته با چاشنی میلیسم، تا جایی که میترسم خادمانم گمان کنند این از روی حرص است، در حالی که چنین نیست. گروهی بودند که نعمتهای فراوانی به آنان داده شد، اما آنها، که اهل فراوانگویی بودند، مغز گندم را بیارزش انگاشتند و آن را برای قضای حاجت کودکانشان به کار بردند تا جایی که از آن، کوهی جمع شد.
روزی مرد صالحی از کنار زنی گذشت که چنین میکرد، پس به او گفت: "وای بر شما! از خدا پروا داشته باشید تا نعمت از شما گرفته نشود." زن پاسخ داد: "گویی ما را از گرسنگی میترسانی! تا زمانی که آب فراوان ما جاری است، از گرسنگی هراسی نداریم." اما خداوند بر آنان خشم گرفت و آب فراوانشان را کاهش داد و باران را از آنان بازداشت و زمین را از روییدن محروم کرد. آنها به آن کوه نیازمند شدند، تا جایی که آن را میان خود با پیمانه تقسیم میکردند."»
(5)79 بَابُ وُجُوبِ إِکْرَامِ الْخُبْزِ وَ الْحِنْطَةِ وَ الشَّعِیرِ وَ تَحْرِیمِ إِهَانَتِهِ وَ دَوْسِهِ بِالرِّجْلِ وَ وَطْءِ السُّفْرَةِ بِهَا
ترجمه:
بابِ وجوب احترام نان، گندم و جو، و حرمت بیاحترامی به آنها، از جمله لگدمال کردن و پا گذاشتن بر سفرهای که حاوی این نعمتهاست.
30842- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ
مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ ص أَکْرِمُوا الْخُبْزَ فَإِنَّهُ قَدْ عَمِلَ فِیهِ مَا بَیْنَ الْعَرْشِ إِلَی الْأَرْضِ وَ الْأَرْضُ وَ مَا فِیهَا مِنْ کَثِیرٍ مِنْ خَلْقِهَا إِلَی أَنْ قَالَ إِنَّهُ کَانَ نَبِیٌّ قَبْلَکُمْ یُقَالُ لَهُ دَانِیَلُ (1)وَ إِنَّهُ أَعْطَی صَاحِبَ مِعْبَرٍ رَغِیفاً لِیَعْبُرَ بِهِ فَرَمَی صَاحِبُ الْمِعْبَرِ بِالرَّغِیفِ وَ قَالَ مَا أَصْنَعُ بِالْخُبْزِ هَذَا الْخُبْزُ عِنْدَنَا قَدْ یُدَاسُ بِالْأَرْجُلِ فَلَمَّا رَأَی ذَلِکَ دَانِیَلُ رَفَعَ یَدَهُ إِلَی السَّمَاءِ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ أَکْرِمِ الْخُبْزَ فَقَدْ رَأَیْتَ یَا رَبِّ مَا صَنَعَ هَذَا الْعَبْدُ وَ مَا قَالَ قَالَ فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَی الْقَطْرِ أَنِ احْتَبِسْ وَ أَوْحَی إِلَی الْأَرْضِ أَنْ کُونِی طَبَقاً کَالْفَخَّارِ قَالَ فَلَمْ تَمْطُرْ حَتَّی بَلَغَ مِنْ أَمْرِهِمْ أَنَّ بَعْضَهُمْ أَکَلَ بَعْضاً فَلَمَّا بَلَغَ مِنْهُمْ مَا أَرَادَ اللَّهُ مِنْ ذَلِکَ قَالَتِ امْرَأَةٌ لِأُخْرَی وَ لَهُمَا وَلَدَانِ یَا فُلَانَةُ تَعَالَیْ حَتَّی نَأْکُلَ الْیَوْمَ أَنَا وَ أَنْتِ وَلَدِی فَإِذَا جُعْنَا أَکَلْنَا وَلَدَکِ قَالَتْ لَهَا نَعَمْ فَأَکَلَتَاهُ فَلَمَّا جَاعَتَا مِنْ بَعْدُ رَاوَدَتِ الْأُخْرَی عَلَی وَلَدِهَا فَامْتَنَعَتْ عَلَیْهَا فَقَالَتْ لَهَا نَبِیُّ اللَّهِ بَیْنِی وَ بَیْنَکِ فَاخْتَصَمَتَا إِلَی دَانِیَلَ فَقَالَ لَهُمَا وَ قَدْ بَلَغَ الْأَمْرُ إِلَی مَا أَرَی قَالَتَا لَهُ نَعَمْ (2)وَ أَشَدُّ فَرَفَعَ یَدَهُ إِلَی السَّمَاءِ وَ قَالَ اللَّهُمَّ عُدْ عَلَیْنَا بِفَضْلِ رَحْمَتِکَ وَ لَا تُعَاقِبِ الْأَطْفَالَ وَ مَنْ فِیهِ خَیْرٌ بِذَنْبِ صَاحِبِ الْمِعْبَرِ وَ ضُرَبَائِهِ قَالَ فَأَمَرَ اللَّهُ إِلَی السَّمَاءِ أَنِ امْطُرِی عَلَی الْأَرْضِ وَ أَمَرَ الْأَرْضَ أَنْ أَنْبِتِی لِخَلْقِی مَا قَدْ فَاتَهُمْ مِنْ خَیْرِکِ فَإِنِّی قَدْ رَحِمْتُهُمْ بِالطِّفْلِ الصَّغِیرِ.
ترجمه:
از مسعده بن صدقه، از امام صادق (ع) نقل شده است که پیامبر (ص) فرمودند: «نان را گرامی بدارید، زیرا در تهیه آن، آنچه میان عرش تا زمین است و زمین و بسیاری از مخلوقاتش نقش داشتهاند.»
سپس فرمودند: «در میان امتهای پیشین، پیامبری به نام دانیال بود. او یک قرص نان به مردی داد تا از آن بهره ببرد، اما آن مرد آن را دور انداخت و گفت: "نان نزد ما بیارزش است، زیرا زیر پا لگدمال میشود." هنگامی که دانیال این رفتار را دید، دستش را به آسمان بلند کرد و گفت: "پروردگارا، نان را گرامی بدار، زیرا تو شاهد رفتار این بنده و گفتار او بودی." پس خداوند به باران فرمان داد که متوقف شود و به زمین دستور داد که سخت شود، همچون سفال. باران نبارید تا کار به جایی رسید که مردم به یکدیگر روی آوردند و از شدت قحطی به خوردن یکدیگر پرداختند.
در این میان، دو زن که هر یک کودکی داشتند، تصمیم گرفتند تا امروز یکی از فرزندانشان را بخورند و فردا دیگری را. پس نخستین کودک را خوردند، اما هنگامی که نوبت به فرزند دوم رسید، مادر او مخالفت کرد. اختلاف میان آن دو به دانیال رسید و او که شدت بحران را مشاهده کرد، دستش را به آسمان بلند کرد و گفت: "پروردگارا، با فضل و رحمتت بر ما بازگرد، و کودکان و نیکان را به خاطر گناه صاحب نان و امثال او مجازات مکن." خداوند فرمان داد تا آسمان باران ببارد و زمین بار دیگر روییدنیهایش را فراهم کند، زیرا او به خاطر آن کودک کوچک رحم آورد.»
30843- 2- (3)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ عَنْ جَعْفَرٍ (4)عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع
قَالَ: أَکْرِمُوا الْخُبْزَ فَإِنَّهُ قَدْ عَمِلَ فِیهِ مَا بَیْنَ الْعَرْشِ إِلَی الْأَرْضِ وَ مَا بَیْنَهُمَا.
ترجمه:
از مسعده، از جعفر، از پدرانشان، از امام علی (ع) نقل شده است که فرمود: «نان را گرامی بدارید، زیرا در تهیه آن، آنچه میان عرش تا زمین و آنچه میان آن دو است، نقش داشتهاند.»
30844- 3- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ صَاحِبٍ لَنَا (2)یَکُونُ عَلَی سَطْحِهِ الْحِنْطَةُ وَ الشَّعِیرُ فَیَطَئُونَهُ یُصَلُّونَ (3)عَلَیْهِ قَالَ فَغَضِبَ ثُمَّ قَالَ لَوْ لَا أَنِّی أَرَی أَنَّهُ مِنْ أَصْحَابِنَا لَلَعَنْتُهُ.
وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عُیَیْنَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (4)وَ زَادَ فِیهِ أَ مَا یَسْتَطِیعُ أَنْ یَتَّخِذَ لِنَفْسِهِ مُصَلًّی یُصَلِّی فِیهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ قَوْماً وَسَّعَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ فِی أَرْزَاقِهِمْ حَتَّی طَغَوْا فَاسْتَخْشَنُوا الْحِجَارَةَ فَعَمَدُوا إِلَی النِّقْیِ (5)فَصَنَعُوا مِنْهُ کَهَیْئَةِ الْأَفْهَارِ (6)فَجَعَلُوهُ فِی مَذَاهِبِهِمْ (7)فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِالسِّنِینَ فَعَمَدُوا إِلَی أَطْعِمَتِهِمْ فَجَعَلُوهَا فِی الْخَزَائِنِ فَبَعَثَ اللَّهُ عَلَی خَزَائِنِهِمْ مَا أَفْسَدَهُ حَتَّی احْتَاجُوا إِلَی مَا کَانُوا یَسْتَنْظِفُونَ (8)بِهِ فِی مَذَاهِبِهِمْ فَجَعَلُوا یَغْسِلُونَهُ وَ یَأْکُلُونَهُثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- وَ اللَّهِ لَقَدْ دَخَلْتُ عَلَی أَبِی الْعَبَّاسِ- وَ قَدْ أَخَذَ الْقَوْمُ الْمَجْلِسَ فَمَدَّ یَدَهُ إِلَیَّ وَ السُّفْرَةُ بَیْنَ یَدَیْهِ مَوْضُوعَةٌ وَ أَخَذَ بِیَدِی فَذَهَبْتُ لِأَخْطُوَ إِلَیْهِ فَوَقَعَتْ رِجْلِی عَلَی طَرَفِ السُّفْرَةِ فَدَخَلَنِی مِنْ ذَلِکَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ یَدْخُلَنِی إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ فَإِنْ یَکْفُرْ بِها هؤُلاءِ فَقَدْ وَکَّلْنا بِها قَوْماً لَیْسُوا بِها
1) المحاسن- 588- 88، أورد صدره فی الحدیث 7 من الباب 40 من أبواب مکان المصلی.
2) فی المصدر زیادة- فلاح.
3) فی المصدر- و یصلون.
4) المحاسن- 588- 88 ذیل 88، و فیه- عن عیینة و الظاهر أن ما فی المتن هو الصواب لموافقته للبحار 80- 204- 12 و قد استظهر فی معجم رجال الحدیث 21- 268 اتّحادهما.
5) النقی- دقیق الحنطة المنخول. (مجمع البحرین 1- 420).
6) الافهار- جمع فهر و هو الحجر ملء الکف. (الصحاح 2- 784).
7) المذهب- المتوضا، أو بیت الخلاء. (القاموس المحیط 1- 70).
8) فی المصدر- یستطیبون، الاستطابة- الاستنجاء. (الصحاح 1- 173).
بِکافِرِینَ (1)قَوْماً وَ اللَّهِ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ* وَ یَذْکُرُونَ اللَّهَ کَثِیراً
ترجمه:
از هشام بن سالم نقل شده است که گفت: «از امام صادق (ع) دربارهی فردی از دوستانمان پرسیدم که گندم و جو را روی پشتبام نگه میدارد و مردم روی آن پا میگذارند و بر آن نماز میخوانند. امام (ع) خشمگین شدند و فرمودند: "اگر نمیدیدم که او از یاران ماست، حتماً لعنتش میکردم."»
و از پدرش، از محمد بن سنان، از ابی عیینه، از امام صادق (ع) نقل شده است که مشابه آن را بیان فرمودند و افزودند: «آیا نمیتواند مکانی برای نماز خود اختصاص دهد؟ سپس فرمودند: گروهی بودند که خداوند در روزیشان گشایش داد تا آنکه طغیان کردند. آنان سنگها را سخت گرفتند و از مغز گندم چیزهایی مانند ظروف ساختند و آن را در مسیرهایشان به کار بردند. پس خداوند آنان را به سالهای سختی دچار کرد، بهگونهای که خوراکشان را در خزانهها نگهداشتند، و خداوند بر آن خزانهها بلایی فرستاد که فاسدشان کرد، تا جایی که به آنچه پیشتر برای نظافت به کار میبردند، نیازمند شدند، و شروع کردند به شستن و خوردن آن.»
سپس امام صادق (ع) فرمودند: «به خدا قسم، بر ابوالعباس وارد شدم، در حالی که مردم مجلس را گرفته بودند. دستش را به سوی من دراز کرد، و سفرهای جلویش قرار داشت. دستم را گرفت، و هنگامی که میخواستم به سوی او گام بردارم، پایم بر گوشهی سفره قرار گرفت، و آنچه باید از این امر در دلم وارد شود، وارد شد. خداوند میفرماید: "پس اگر اینان به آن کفر ورزند، همانا ما گروهی را به آن گماشتهایم که به آن کفر نورزند."»
30845- 4- (2)قَالَ الْبَرْقِیُّ قَالَ ابْنُ سِنَانٍ وَ فِی رِوَایَةِ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: نَزَلَتْ فِیهِمْ هَذِهِ الْآیَةُ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْیَةً کانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً (3)الْآیَةَ.
ترجمه:
در روایتی از ابوبصیر آمده است که این آیه دربارهی آنها نازل شد: «وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْیَةً کَانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً...» (سورهی نحل، آیهی 112).
30846- 5- (4)الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ حَفْصِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ قَوْماً فِی بَنِی إِسْرَائِیلَ کَانَ یُؤْتَی لَهُمْ مِنْ طَعَامِهِمْ حَتَّی جَعَلُوا مِنْهُ تَمَاثِیلَ یَسْتَنْجُونَ بِهَا فَلَمْ یَزَلِ اللَّهُ بِهِمْ حَتَّی اضْطُرُّوا إِلَی التَّمَاثِیلِ یُنَقُّونَهَا وَ یَأْکُلُونَهَا وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْیَةً کانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً (5)الْآیَةَ.
ترجمه:
از حفص بن سالم، از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمودند: «گروهی از بنیاسرائیل از نعمتهای فراوانی برخوردار بودند، تا جایی که از غذایشان تندیسهایی ساختند و آن را برای نظافت به کار گرفتند. اما خداوند آنان را گرفتار کرد تا آنکه ناچار شدند همان تندیسها را تمیز کنند و بخورند. این همان معنای سخن خداوند متعال است: «وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْیَةً کَانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً...» (سورهی نحل، آیهی 112).»
30847- 6- (6)وَ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ أَبِی یَکْرَهُ أَنْ یَمْسَحَ یَدَهُ بِالْمِنْدِیلِ وَ فِیهَا شَیْءٌ مِنَ الطَّعَامِ تَعْظِیماً لَهُ إِلَّا أَنْ یَمَصَّهَا أَوْ یَکُونَ إِلَی جَانِبِهِ صَبِیٌّ فَیَمَصَّهَا لَهُ قَالَ وَ إِنِّی أَجِدُ الْیَسِیرَ یَقَعُ مِنَ الْخِوَانِ فَآخُذُهُ (7)فَیَضْحَکُ الْخَادِمُ ثُمَّ قَالَ إِنَّ أَهْلَ قَرْیَةٍ مِمَّنْ کَانَ قَبْلَکُمْ کَانَ اللَّهُ قَدْ أَوْسَعَ عَلَیْهِمْ حَتَّی طَغَوْا فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ لَوْ عَمَدْنَا إِلَی شَیْءٍ مِنْ هَذَا النِّقْیِ فَجَعَلْنَاهُ نَسْتَنْجِی بِهِ کَانَ أَلْیَنَ عَلَیْنَا مِنَ الْحِجَارَةِ قَالَ فَلَمَّا فَعَلُوا ذَلِکَ بَعَثَ اللَّهُ عَلَی أَرْضِهِمْ دَوَابَّ أَصْغَرَ مِنَ الْجَرَادِ فَلَمْ تَدَعْ لَهُمْ شَیْئاً إِلَّا أَکَلَتْهُ فَبَلَغَ بِهِمُ الْجَهْدُ إِلَی أَنْ أَقْبَلُوا عَلَی الَّذِی کَانُوا یَسْتَنْجُونَ بِهِ فَأَکَلُوهُ وَ هِیَ الْقَرْیَةُ الَّتِی قَالَ اللَّهُ ضَرَبَ اللَّهُ
1) الأنعام 6- 89 و الآیة (فان یکفر ....).
2) المحاسن- 588- 88.
3) النحل 16- 112.
4) تفسیر العیّاشیّ 2- 273- 78.
5) النحل 16- 112.
6) تفسیر العیّاشیّ 2- 273- 79، أورد صدره عن الکافی و المحاسن فی الحدیث 1 من الباب 53، و قطعة عن المحاسن فی الحدیث 8 من الباب 76 من هذه الأبواب و قطعة عن الکافی فی الحدیث 3 من الباب 131 من أبواب الأطعمة المباحة.
7) فی المصدر- فاتفقده.
مَثَلًا قَرْیَةً کانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً- إِلَی قَوْلِهِ بِما کانُوا یَصْنَعُونَ (1).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
ترجمه:
از زید شحام، از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمودند: «پدرم دوست نداشت که دستش را با دستمال پاک کند در حالی که هنوز اثری از غذا بر آن بود، از باب احترام به غذا، مگر آنکه آن را میمکید، یا در کنار کودکی بود و دست خود را برای او میمکید.
سپس فرمودند: "من غذایی اندک را که از سفره میافتد، برمیدارم، و خادم از این کار میخندد."
و ادامه دادند: "مردم دهکدهای از اقوام پیشین بودند که خداوند بر آنها وسعت روزی داد، تا آنکه دچار طغیان شدند. برخی از آنها به یکدیگر گفتند: 'اگر بخشی از این گندم خالص را برای پاککردن استفاده کنیم، نرمتر از سنگ خواهد بود.' هنگامی که چنین کردند، خداوند بر زمینشان آفتهایی کوچکتر از ملخ فرستاد که چیزی برایشان باقی نگذاشت. نیازشان به حدی رسید که به همان چیزی که قبلاً برای نظافت استفاده میکردند، روی آوردند و آن را خوردند."
سپس امام فرمودند: "این همان دهکدهای است که خداوند دربارهاش فرمود: «وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا قَرْیَةً کَانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً...» (سوره نحل، آیه 112)، تا آنکه فرمود: «بِما کانُوا یَصْنَعُونَ.»"»
(4)80 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّوَاضُعِ لِلَّهِ بِتَرْکِ أَکْلِ الطَّیِّبَاتِ حَتَّی تَرْکِ نَخْلِ الطَّحِینِ وَ الْإِفْرَاطِ فِی التَّنَعُّمِ بِأَطْعِمَةِ الْعَجَمِ وَ نَحْوِهَا
ترجمه:
بابِ مستحب بودن تواضع در برابر خداوند از طریق ترک خوردن غذاهای لذیذ، حتی ترک الک کردن آرد و افراط در بهرهگیری از خوراکهای اقوام غیرعرب و مانند آن.
30848- 1- (5)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ جَمِیعاً عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا یُنْخَلُ لَهُ الدَّقِیقُ وَ یَقُولُ لَا تَزَالُ هَذِهِ الْأُمَّةُ بِخَیْرٍ مَا لَمْ یَلْبَسُوا لِبَاسَ الْعَجَمِ وَ یَطْعَمُوا أَطْعِمَةَ الْعَجَمِ فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِکَ ضَرَبَهُمُ اللَّهُ بِالذُّلِّ.
ترجمه:
از طلحه بن زید، از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمودند: «امیرالمؤمنین (ع) برای خود آرد را الک نمیکرد و میفرمود: "این امت در خیر خواهد بود، مادامی که لباسهای عجم را نپوشند و خوراکهای آنان را مصرف نکنند، اما اگر چنین کنند، خداوند آنان را به خواری گرفتار خواهد کرد."»
30849- 2- (6)وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ آبَائِهِ قَالَ: دَخَلَ النَّبِیُّ ص مَسْجِدَ قُبَا- فَأُتِیَ بِإِنَاءٍ فِیهِ لَبَنٌ حَلِیبٌ مَخِیضٌ بِعَسَلٍ فَشَرِبَ مِنْهُ حُسْوَةً أَوْ حُسْوَتَیْنِ ثُمَّ وَضَعَهُ فَقِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَ تَدَعُهُ مُحَرِّماً فَقَالَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَتْرُکُهُ تَوَاضُعاً لِلَّهِ.
ترجمه:
از ابن قداح، از امام صادق (ع)، از پدرانشان نقل شده است که فرمودند: «پیامبر (ص) وارد مسجد قبا شد، و ظرفی که در آن شیر تازه، شیر تخمیرشده و عسل بود، برای ایشان آورده شد. حضرت چند جرعه از آن نوشیدند، سپس آن را کنار گذاشتند. به ایشان گفته شد: "ای رسول خدا، آیا آن را به دلیل تحریم رها میکنی؟" فرمودند: "بار خدایا، من آن را از روی تواضع در برابر تو ترک میکنم."»
30850- 3- (7)وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: أُتِیَ بِخَبِیصٍ فَأَبَی أَنْ یَأْکُلَ فَقِیلَ
أَ تُحَرِّمُهُ فَقَالَ لَا وَ لَکِنِّی أَکْرَهُ أَنْ تَتُوقَ نَفْسِی إِلَیْهِ ثُمَّ تَلَا الْآیَةَ أَذْهَبْتُمْ طَیِّباتِکُمْ فِی حَیاتِکُمُ الدُّنْیا (1).
ترجمه:
و با همین اسناد نقل شده است که فرمودند: «خبیص (نوعی شیرینی) برای حضرت آورده شد، اما از خوردن آن امتناع کردند. پس به ایشان گفته شد: "آیا آن را حرام میکنی؟" فرمودند: "نه، اما دوست ندارم که نفس من به آن تمایل یابد." سپس این آیه را تلاوت کردند: «أَذْهَبْتُمْ طَیِّباتِکُمْ فِی حَیاتِکُمُ الدُّنْیا...» (سورهی احقاف، آیهی 20).»
30851- 4- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَرْطَاةَ بْنِ حَبِیبٍ عَنْ أَبِی دَاوُدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَرِیکٍ عَنْ حَبَّةَ الْعُرَنِیِّ قَالَ: أُتِیَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع بِخِوَانِ فَالُوذَجٍ فَوُضِعَ بَیْنَ یَدَیْهِ فَنَظَرَ إِلَی صَفَائِهِ وَ حُسْنِهِ فَوَجَأَ بِإِصْبَعِهِ فِیهِ حَتَّی بَلَغَ أَسْفَلَهُ ثُمَّ سَلَّهَا وَ لَمْ یَأْخُذْ مِنْهُ شَیْئاً تَلَمَّظَ إِصْبَعَهُ وَ قَالَ إِنَّ الْحَلَالَ طَیِّبٌ وَ مَا هُوَ بِحَرَامٍ وَ لَکِنِّی أَکْرَهُ أَنْ أُعَوِّدَ نَفْسِی مَا لَمْ أُعَوِّدْهَا ارْفَعُوهُ عَنِّی فَرَفَعُوهُ.
ترجمه:
از حبة العرنی نقل شده است که گفت: «سفرهای که در آن فالوده بود، نزد امیرالمؤمنین (ع) آورده شد و در مقابل ایشان قرار گرفت. حضرت به صفا و زیبایی آن نگاه کردند، سپس انگشت خود را در آن فرو بردند تا به پایین آن رسید، سپس بیرون کشیدند، اما چیزی از آن نخوردند. انگشت خود را مزه کردند و فرمودند: "حلال، پاکیزه است، و این نیز حرام نیست، اما دوست ندارم که نفسم را به چیزی عادت دهم که پیشتر به آن عادت ندادهام. آن را از نزد من بردارید." پس آن را برداشتند.»
30852- 5- (3)وَ عَنْهُ عَنْ سُفْیَانَ عَنِ الصَّبَّاحِ الْحَذَّاءِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: بَیْنَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی الرَّحَبَةِ فِی نَفَرٍ مِنْ أَصْحَابِهِ إِذْ أُهْدِیَ إِلَیْهِ طَشْتُ خِوَانِ فَالُوذَجٍ فَقَالَ لِأَصْحَابِهِ مُدُّوا أَیْدِیَکُمْ فَمَدُّوا أَیْدِیَهُمْ وَ مَدَّ یَدَهُ ثُمَّ قَبَضَهَا وَ قَالَ إِنِّی ذَکَرْتُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص لَمْ یَأْکُلْهُ فَکَرِهْتُ أَکْلَهُ.
ترجمه:
از یعقوب بن شعیب، از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمودند: «هنگامی که امیرالمؤمنین (ع) در رحبه در جمعی از یارانش بود، ظرفی از سفرهای که فالوده داشت، نزد ایشان هدیه آورده شد. حضرت به یارانشان فرمودند: "دستهای خود را دراز کنید." پس آنان دستهای خود را دراز کردند و ایشان نیز دست خود را دراز کردند، سپس آن را کنار کشیدند و فرمودند: "به یاد آوردم که رسول خدا (ص) آن را نخوردند، پس من نیز از خوردن آن خودداری کردم."»
30853- 6- (4)وَ عَنْ یَحْیَی بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَزِیعِ بْنِ عَمْرِو بْنِ بَزِیعٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ هُوَ یَأْکُلُ خَلًّا وَ زَیْتاً فِی قَصْعَةٍ سَوْدَاءَ مَکْتُوبٍ فِی وَسَطِهَا بِصُفْرَةٍ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ- فَقَالَ ادْنُ یَا بَزِیعُ فَدَنَوْتُ فَأَکَلْتُ مَعَهُ ثُمَّ حَسَا مِنَ الْمَاءِ ثَلَاثَ حَسَوَاتٍ حِینَ (5)لَمْ یَبْقَ مِنَ الْخُبْزِ شَیْءٌ ثُمَّ نَاوَلَنِی فَحَسَوْتُ الْبَقِیَّةَ.
ترجمه:
از بزیع بن عمرو بن بزیع نقل شده است که گفت: «بر امام باقر (ع) وارد شدم، در حالی که ایشان سرکه و روغن را در کاسهای سیاهرنگ میخوردند که در وسط آن با رنگ زرد نوشته شده بود: "قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ". پس به من فرمودند: "ای بزیع، نزدیک شو." من نزدیک شدم و با ایشان غذا خوردم. سپس حضرت سه جرعه آب نوشیدند، زمانی که از نان چیزی باقی نمانده بود، سپس ظرف آب را به من دادند و من باقیماندهی آن را نوشیدم.»
30854- 7- (6)وَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ
عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنِ الثُّمَالِیِّ قَالَ: لَمَّا دَخَلْتُ عَلَی عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع دَعَا بِنُمْرُقَةٍ فَطُرِحَتْ فَقَعَدْتُ عَلَیْهَا ثُمَّ أُتِیتُ بِمَائِدَةٍ لَمْ أَرَ مِثْلَهَا قَطُّ فَقَالَ لِی کُلْ فَقُلْتُ مَا لَکَ لَا تَأْکُلُ فَقَالَ إِنِّی صَائِمٌ فَلَمَّا کَانَ اللَّیْلُ أُتِیَ بِخَلٍّ وَ زَیْتٍ فَأَفْطَرَ عَلَیْهِ وَ لَمْ یُؤْتَ بِشَیْءٍ مِنَ الطَّعَامِ الَّذِی قُرِّبَ إِلَیَّ.
ترجمه:
از ثمالی نقل شده است که گفت: «هنگامی که بر علی بن حسین (ع) وارد شدم، ایشان بالشی را طلب کردند و برایم گذاشته شد، پس بر روی آن نشستم. سپس سفرهای برایم آورده شد که مانند آن را هرگز ندیده بودم. حضرت به من فرمودند: "بخور." پرسیدم: "چرا شما نمیخورید؟" فرمودند: "من روزه هستم."
هنگامی که شب شد، ظرفی از سرکه و روغن برای ایشان آورده شد، پس با آن افطار کردند، اما از غذایی که پیشتر برای من آماده شده بود، چیزی برای خودشان نیاوردند.»
30855- 8- (1)الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّیْلَمِیُّ فِی الْإِرْشَادِ عَنْ سُوَیْدِ بْنِ غَفَلَةَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع فَوَجَدْتُهُ جَالِساً وَ بَیْنَ یَدَیْهِ إِنَاءٌ فِیهِ لَبَنٌ أَجِدُ رِیحَ حُمُوضَتِهِ وَ فِی یَدِهِ رَغِیفٌ أَرَی قُشَارَ الشَّعِیرِ فِی وَجْهِهِ وَ هُوَ یَکْسِرُ بِیَدِهِ وَ یَطْرَحُهُ فِیهِ فَقَالَ ادْنُ فَأَصِبْ مِنْ طَعَامِنَا فَقُلْتُ إِنِّی صَائِمٌ فَقَالَ ع سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یَقُولُ مَنْ مَنَعَهُ الصِّیَامُ مِنْ طَعَامٍ یَشْتَهِیهِ کَانَ حَقّاً عَلَی اللَّهِ أَنْ یُطْعِمَهُ مِنْ طَعَامِ الْجَنَّةِ- وَ یَسْقِیَهُ مِنْ شَرَابِهَا قَالَ قُلْتُ لِفِضَّةَ وَ هِیَ قَرِیبَةٌ مِنْهُ قَائِمَةٌ وَیْحَکِ یَا فِضَّةُ أَ لَا تَتَّقِینَ اللَّهَ فِی هَذَا الشَّیْخِ بِنَخْلِ هَذَا الطَّعَامِ مِنَ النُّخَالَةِ الَّتِی فِیهِ قَالَتْ قَدْ تَقَدَّمَ إِلَیْنَا أَنْ لَا نَنْخُلَ لَهُ طَعَاماً قَالَ مَا قُلْتَ لَهَا فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ بِأَبِی وَ أُمِّی مَنْ لَمْ یُنْخَلْ لَهُ طَعَامٌ وَ لَمْ یَشْبَعْ مِنْ خُبْزِ الْبُرِّ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ حَتَّی قَبَضَهُ اللَّهُ قَالَ وَ کَانَ ع یَجْعَلُ جَرِیشَ الشَّعِیرِ فِی وِعَاءٍ وَ یَخْتِمُ عَلَیْهِ فَقِیلَ لَهُ فِی ذَلِکَ فَقَالَ أَخَافُ هَذَیْنِ الْوَلَدَیْنِ أَنْ یَجْعَلَا فِیهِ شَیْئاً مِنْ زَیْتٍ أَوْ سَمْنٍ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
ترجمه:
از سوید بن غفلة نقل شده است که گفت: «بر علی بن ابی طالب (ع) وارد شدم و دیدم که ایشان نشستهاند، در حالی که ظرفی از شیر مقابلشان بود که بوی ترشی آن را حس میکردم، و در دستشان قرص نانی بود که بر سطح آن سبوس جو دیده میشد. ایشان نان را میشکستند و در شیر میانداختند. سپس فرمودند: "نزدیک شو و از غذای ما بخور."
گفتم: "من روزه هستم." ایشان فرمودند: "شنیدم رسول خدا (ص) میفرمودند: 'هر کس که روزه، او را از خوردن غذایی که میل دارد بازدارد، بر خدا لازم است که از خوراک بهشت به او بخوراند و از نوشیدنیهای آن بنوشاند.'"
سپس گفتم: "ای فضه! چرا در حق این بزرگوار تقوا نمیورزی و غذا را از سبوسش جدا نمیکنی؟" فضه پاسخ داد: "به ما دستور دادهاند که برای ایشان غذا را الک نکنیم."
پس از آن امام علی (ع) فرمودند: "به جان پدر و مادرم، کسی که برای او غذا الک نشده باشد و سه روز از نان گندم سیر نشده باشد تا آنکه خدا او را قبض روح کند، چه انسان ارزشمندی است." ایشان جو خردشده را در ظرفی نگه میداشتند و آن را مهر و موم میکردند. وقتی از علت آن سؤال شد، فرمودند: "میترسم این دو فرزندم چیزی از روغن یا روغن حیوانی در آن بیفزایند."»
(1)81 بَابُ کَرَاهَةِ وَضْعِ الْخُبْزِ تَحْتَ الْقَصْعَةِ
ترجمه:
بابِ ناپسند بودن قرار دادن نان زیر ظرف غذا
30856- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنِ (الْمِیثَمِیِّ) (3)عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا یُوضَعُ الرَّغِیفُ تَحْتَ الْقَصْعَةِ.
ترجمه:
از أبان بن تغلب نقل شده است که امام صادق (ع) فرمودند: «قرص نان نباید زیر ظرف غذا قرار داده شود.»
30857- 2- (4)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ یُونُسَ قَالَ: تَغَدَّی عِنْدِی أَبُو الْحَسَنِ ع- فَجِیءَ بِقَصْعَةٍ وَ تَحْتَهَا خُبْزٌ فَقَالَ أَکْرِمُوا الْخُبْزَ أَنْ (5)یَکُونَ تَحْتَهَا وَ قَالَ لِی مُرِ الْغُلَامَ أَنْ یُخْرِجَ الرَّغِیفَ مِنْ تَحْتِ الْقَصْعَةِ.
ترجمه:
از فضل بن یونس نقل شده است که گفت: «امام کاظم (ع) برای نهار نزد من بود، و ظرف غذایی آورده شد که زیر آن نان قرار داشت. حضرت فرمودند: "نان را گرامی بدارید و نگذارید زیر ظرف غذا باشد." سپس به من فرمودند: "به غلام دستور بده که قرص نان را از زیر ظرف بیرون آورد."»
30858- 3- (6)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ (الْمِیثَمِیِّ) (7)عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَرِهَ أَنْ یُوضَعَ الرَّغِیفُ تَحْتَ الْقَصْعَةِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ (8)
وَ کَذَا کُلُّ مَا قَبْلَهُ.
ترجمه:
از ابوبصیر، از امام صادق (ع) نقل شده است که ایشان قرار دادن قرص نان زیر ظرف غذا را ناپسند میدانستند
1) الباب 81 فیه 3 أحادیث.
2) الکافی 6- 303- 3، و المحاسن 589- 90، و أورده فی الحدیث 5 من الباب 16 من أبواب أحکام المساکن.
3) فی المحاسن- المثنی (هامش المخطوط).
4) الکافی 6- 304- 11، و المحاسن 589- 89.
5) فی الکافی زیادة لا.
6) الکافی 6- 304- 12.
7) فی المحاسن- المثنی (هامش المخطوط).
8) المحاسن- 589- 91.
(1)82 بَابُ کَرَاهَةِ تَرْکِ الْإِنَاءِ بِغَیْرِ غِطَاءٍ وَ تَحْرِیمِ اسْتِعْمَالِ أَوَانِی الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ
ترجمه:
بابِ کراهتِ ترکِ ظرف بدون درپوش و حرمتِ استفاده از ظروف طلا و نقره
30859- 1- (2)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی هَاشِمٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَدَعُوا آنِیَتَکُمْ بِغَیْرِ غِطَاءٍ فَإِنَّ الشَّیْطَانَ إِذَا لَمْ تُغَطَّ الْآنِیَةُ بَزَقَ فِیهَا وَ أَخَذَ مِمَّا فِیهَا مَا شَاءَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْمَسَاکِنِ (3)وَ عَلَی الْحُکْمِ الثَّانِی فِی النَّجَاسَاتِ (4)وَ فِی الْأَطْعِمَةِ الْمُحَرَّمَةِ (5).
ترجمه:
ابو خدیجه از امام صادق (ع) نقل میکند که فرمود: ظرفهای خود را بدون درپوش رها نکنید، زیرا زمانی که ظرف پوشانده نشود، شیطان در آن آب دهان میاندازد و از آنچه درون آن است، هرچه بخواهد برمیدارد.
(6)83 بَابُ أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ إِذَا حَضَرَ الْخُبْزُ أَنْ لَا یُنْتَظَرَ بِهِ غَیْرُهُ
ترجمه:
بابِ مستحب بودن اینکه وقتی نان حاضر شد، منتظر غذای دیگری نباشند
30860- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ بَعْضِ رِجَالِهِ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَکْرِمُوا الْخُبْزَ قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا إِکْرَامُهُ قَالَ إِذَا وُضِعَ لَا یُنْتَظَرُ بِهِ غَیْرُهُ الْحَدِیثَ.
وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ السَّیَّارِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (8)
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
ترجمه:
طلحه بن زید از برخی رجال خود نقل کرده که پیامبر اکرم (ص) فرمودند: نان را گرامی بدارید. گفته شد: ای رسول خدا! و بزرگداشت نان چگونه است؟ فرمودند: هنگامی که گذاشته شد، منتظر غذای دیگری نباشید.
(2)84 بَابُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ أَنْ یُوطَأَ الْخُبْزُ وَ لَا یَنْبَغِی أَنْ یُقْطَعَ إِلَّا إِذَا لَمْ یَکُنْ أُدْمٌ فَیَجُوزُ الْقَطْعُ وَ یُسْتَحَبُّ کَسْرُهُ بِالْیَدِ
ترجمه:
بابِ ممنوعیت لگدمال کردن نان و نامناسب بودن بریدن آن، مگر در صورت نبودن خورش که در آن صورت، بریدن جایز است، و مستحب بودن شکستن آن با دست.
30861- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: لَا تَقْطَعُوا الْخُبْزَ بِالسِّکِّینِ وَ لَکِنِ اکْسِرُوهُ بِالْیَدِ خَالِفُوا الْعَجَمَ.
ترجمه:
یونس از امام رضا (ع) نقل کرده که فرمودند: نان را با چاقو قطع نکنید، بلکه آن را با دست بشکنید و با عجم مخالفت کنید.
30862- 2- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ بَعْضِ رِجَالِهِ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَکْرِمُوا الْخُبْزَ إِلَی أَنْ قَالَ وَ مِنْ کَرَامَتِهِ أَنْ لَا یُوطَأَ وَ لَا یُقْطَعَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
طلحه بن زید از برخی رجال خود نقل کرده که پیامبر اکرم (ص) فرمودند: نان را گرامی بدارید... و از بزرگداشت آن این است که لگدمال نشود و بریده نشود.
30863- 3- (6)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ السَّیَّارِیِّ عَنْ أَبِی عَلِیِّ بْنِ رَاشِدٍ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِذَا لَمْ یَکُنْ لَهُ أُدْمٌ قَطَعَ الْخُبْزَ بِالسِّکِّینِ.
ترجمه:
ابو علی بن راشد از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: امیرالمؤمنین (ع) هنگامی که خورش در اختیار نداشت، نان را با چاقو میبرید.
30864- 4- (7)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ السَّیَّارِیِّ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
قَالَ: أَدْنَی الْأُدْمِ قَطْعُ الْخُبْزِ بِالسِّکِّینِ.
ترجمه:
سیاری از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: پایینترین نوع خورش، بریدن نان با چاقو است
30865- 5- (1)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (2)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنْ إِدْرِیسَ بْنِ یُوسُفَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا تَقْطَعُوا الْخُبْزَ بِالسِّکِّینِ وَ لَکِنِ اکْسِرُوهُ بِالْیَدِ وَ لْیُکْسَرْ لَکُمْ خَالِفُوا الْعَجَمَ.
أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِی یُوسُفَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ مِثْلَهُ (3)وَ رَوَی الَّذِی قَبْلَهُ عَنِ السَّیَّارِیِّ وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُمَا.
ترجمه:
ادریس بن یوسف از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: پیامبر اکرم (ص) فرمودند: نان را با چاقو قطع نکنید، بلکه آن را با دست بشکنید و برای شما شکسته شود، و با عجم مخالفت کنید.
30866- 6- (4)وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ رَفَعَهُ قَالَ: لَا بَأْسَ بِقَطْعِ الْخُبْزِ بِالسِّکِّینِ.
ترجمه:
از حسن بن علی (ع) نقل شده که فرمودند: اشکالی ندارد که نان را با چاقو قطع کنید
(6)85 بَابُ کَرَاهَةِ شَمِّ الْخُبْزِ وَ اسْتِحْبَابِ أَکْلِهِ قَبْلَ اللَّحْمِ إِذَا حَضَرَا
ترجمه:
بابِ کراهتِ بوییدن نان و مستحب بودن خوردن آن پیش از گوشت، زمانی که هر دو حاضر باشند
30867- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِیَّاکُمْ أَنْ تَشَمُّوا الْخُبْزَ کَمَا یَشَمُّهُ السِّبَاعُ فَإِنَّ الْخُبْزَ مُبَارَکٌ أَرْسَلَ اللَّهُ لَهُ السَّمَاءَ مِدْرَاراً وَ لَهُ أَنْبَتَ اللَّهُ الْمَرْعَی وَ بِهِ
صَلَّیْتُمْ وَ بِهِ صُمْتُمْ وَ حَجَجْتُمْ بَیْتَ رَبِّکُمْ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ (عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ) (1)عَنْ مُحَمَّدٍ الْقُمِّیِّ عَنْ إِدْرِیسَ بْنِ یُوسُفَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ مِدْرَاراً (2)
ترجمه:
سکونی از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: پیامبر اکرم (ص) فرمودند: از اینکه نان را مانند درندگان بو کنید، بپرهیزید، زیرا نان مبارک است. خداوند به خاطر آن آسمان را پر باران فرستاد، برای آن گیاهان را رویاند، و به واسطهی آن نماز خواندید، روزه گرفتید، و خانهی پروردگارتان را حج کردید.
30868- 2- (3)وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أُتِیتُمْ بِالْخُبْزِ وَ اللَّحْمِ فَابْدَءُوا بِالْخُبْزِ فَسُدُّوا خِلَالَ الْجُوعِ ثُمَّ کُلُوا اللَّحْمَ.
ترجمه:
و به همین اسناد، پیامبر اکرم (ص) فرمودند: زمانی که نان و گوشت نزد شما آورده شد، ابتدا نان بخورید تا شکافهای گرسنگی را ببندید، سپس گوشت را میل کنید.
(4)86 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَصْغِیرِ الرُّغْفَانِ وَ کَسْرِهَا إِلَی فَوْقٍ وَ تَخْمِیرِ الْخَمِیرِ
ترجمه:
بابِ مستحب بودن کوچک کردن قرصهای نان، شکستن آنها رو به بالا، و تخمیر خمیر
30869- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَقْطِینٍ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص صَغِّرُوا رُغْفَانَکُمْ فَإِنَّ مَعَ کُلِّ رَغِیفٍ بَرَکَةً.
ترجمه:
یعقوب بن یقطین نقل کرده که امام رضا (ع) فرمودند: پیامبر اکرم (ص) فرمودند: قرصهای نان خود را کوچک کنید، زیرا با هر قرص نان، برکتی همراه است.
30870- 2- (6)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَقْطِینٍ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع یَکْسِرُ الرَّغِیفَ إِلَی فَوْقٍ.
ترجمه:
یعقوب بن یقطین نقل کرده که دیدم امام رضا (ع) قرص نان را رو به بالا میشکست.
30871- 3- (1)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ کَانَ یُعَاتِبُ غِلْمَانَهُ فِی تَخْمِیرِ الْخَمِیرِ وَ یَقُولُ هُوَ أَکْثَرُ لِلْخُبْزِ.
ترجمه:
مسعده بن صدقه از امام جعفر صادق (ع) نقل کرده که از پدرش از امیرالمؤمنین علی (ع) روایت کرده است که ایشان غلامان خود را در تخمیر خمیر مورد ملامت قرار میدادند و میفرمودند: این کار باعث افزایش نان میشود.
30872- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ جَامِعِ الْبَزَنْطِیِّ قَالَ: سُئِلَ أَبُو الْحَسَنِ ع عَنِ السَّفِلَةِ فَقَالَ الَّذِی یَأْکُلُ فِی الْأَسْوَاقِ.
ترجمه:
محمد بن ادریس در انتهای کتاب "السرائر"، به نقل از "جامع البزنطی"، آورده است که از امام ابو الحسن (ع) دربارهی "سفله" سؤال شد، و ایشان فرمودند: کسی که در بازارها غذا میخورد.
30873- 2- (4)الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: الْأَکْلُ فِی السُّوقِ دَنَاءَةٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ فِی التِّجَارَةِ (5)أَنَّ الْأَسْوَاقَ مَنَازِلُ الشَّیَاطِینِ وَ أَنَّهَا شَرُّ بِقَاعِ الْأَرْضِ.
ترجمه:
حسن بن فضل طبرسی در کتاب "مکارم الأخلاق" از پیامبر اکرم (ص) نقل کرده که فرمودند: غذا خوردن در بازار، نشانهی پستی است.
میگویم: همچنین در باب تجارت ذکر شده که بازارها خانههای شیطاناند و بدترین مکانهای روی زمین محسوب میشوند.
(6)88 بَابُ کَرَاهَةِ تَرْکِ اللَّحْمِ أَرْبَعِینَ یَوْماً
ترجمه:
بابِ کراهتِ ترک خوردن گوشت به مدت چهل روز
30874- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
قَالَ: اللَّحْمُ یُنْبِتُ اللَّحْمَ وَ مَنْ تَرَکَهُ أَرْبَعِینَ یَوْماً سَاءَ خُلُقُهُ وَ مَنْ سَاءَ خُلُقُهُ فَأَذِّنُوا فِی أُذُنِهِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
ترجمه:
هشام بن سالم از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: گوشت باعث روییدن گوشت (در بدن) میشود، و کسی که آن را به مدت چهل روز ترک کند، اخلاقش بد خواهد شد، و هرکس که اخلاقش بد شود، در گوشش اذان بگویید.
(2)89 بَابُ کَرَاهَةِ أَکْلِ لَحْمِ الْغَرِیضِ یَعْنِی النِّیءَ حَتَّی تُغَیِّرَهُ الشَّمْسُ أَوِ النَّارُ
ترجمه:
بابِ کراهتِ خوردن گوشت تازه یعنی نپخته، تا زمانی که خورشید یا آتش آن را تغییر دهد
30875- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَکْلِ اللَّحْمِ النِّیءِ فَقَالَ هَذَا طَعَامُ السِّبَاعِ.
ترجمه:
هشام بن سالم نقل کرده که از امام صادق (ع) دربارهی خوردن گوشت خام پرسیدم، پس ایشان فرمودند: این غذای درندگان است.
30876- 2- (4)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص نَهَی أَنْ یُؤْکَلَ اللَّحْمُ غَرِیضاً وَ قَالَ إِنَّمَا تَأْکُلُهُ السِّبَاعُ وَ لَکِنْ حَتَّی تُغَیِّرَهُ الشَّمْسُ أَوِ النَّارُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَرِیزٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فِی آخِرِهِ قَالَ حَرِیزٌ- یَعْنِی حَتَّی تُغَیِّرَهُ الشَّمْسُ أَوِ النَّارُ (5).
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی وَ زَادَ بَعْدَ قَوْلِهِ السِّبَاعِ قَالَ حَرِیزٌ (6).
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ.
ترجمه:
زراره از امام باقر (ع) نقل کرده که رسول خدا (ص) از خوردن گوشت تازه (خام) نهی کرد و فرمود: این را فقط درندگان میخورند، بلکه باید خورشید یا آتش آن را تغییر دهد.
(1)90 بَابُ مَا یُسْتَحَبُّ الدُّعَاءُ بِهِ عِنْدَ أَکْلِ الطَّعَامِ الَّذِی یُخَافُ ضَرَرُهُ
ترجمه:
بابِ دعایی که مستحب است هنگام خوردن غذایی که احتمال ضرر دارد، خوانده شود
30877- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ (حَفْصِ) (3)بْنِ بَشِیرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مِهْزَمٍ عَنْ أَبِی مَرْیَمَ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ قُدَّامَهُ شِوَاءٌ فَقَالَ ادْنُ فَکُلْ فَقُلْتُ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ هَذَا لِی ضَارٌّ فَقَالَ ادْنُ أُعَلِّمْکَ کَلِمَاتٍ لَا یَضُرُّکَ مَعَهُنَّ شَیْءٌ مِمَّا تَخَافُ قُلْ بِسْمِ اللَّهِ خَیْرِ الْأَسْمَاءِ بِسْمِ اللَّهِ مِلْءَ الْأَرْضِ وَ السَّمَاءِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ الَّذِی لَا یَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ شَیْءٌ وَ لَا دَاءٌ تَغَدَّ مَعَنَا.
ترجمه:
اصبغ بن نباته نقل کرده که وارد بر امیرالمؤمنین (ع) شدم و در مقابل ایشان کبابی بود. فرمودند: نزدیک شو و بخور. گفتم: ای امیرالمؤمنین، این برای من ضرر دارد. فرمودند: نزدیک شو تا کلماتی به تو بیاموزم که با آنها هیچ چیزی که از آن بیم داشته باشی، به تو ضرر نمیرساند. بگو: "بسم الله، بهترین نامها. بسم الله، به اندازهی زمین و آسمان. خدای رحمان و رحیم، که هیچ چیز و هیچ بیماری با نام او آسیب نمیرساند. با ما غذا بخور."
30878- 2- (4)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ (أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ) (5)عَنْ أَبِی مَرْیَمَ الْأَنْصَارِیِّ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ بَیْنَ یَدَیْهِ شِوَاءٌ فَدَعَانِی فَقَالَ هَلُمَّ إِلَی هَذَا الشِّوَاءِ فَقُلْتُ أَنَا إِذَا أَکَلْتُهُ ضَرَّنِی فَقَالَ أَ لَا أُعَلِّمُکَ کَلِمَاتٍ تَقُولُهُنَّ وَ أَنَا ضَامِنٌ لَکَ أَنْ لَا یُؤْذِیَکَ طَعَامٌ قُلِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ خَیْرِ الْأَسْمَاءِ مِلْءِ الْأَرْضِ وَ السَّمَاءِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ الَّذِی لَا یَضُرُّ مَعَهُ دَاءٌ فَلَا یَضُرُّکَ أَبَداً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
ترجمه:
(1)91 بَابُ کَرَاهَةِ أَکْلِ الطَّعَامِ الْحَارِّ جِدّاً وَ اسْتِحْبَابِ تَرْکِهِ حَتَّی یَبْرُدَ أَوْ یُمْکِنَ وَ تَذَکُّرِ النَّارِ عِنْدَهُ
ترجمه:
بابِ کراهتِ خوردن غذای بسیار داغ و استحبابِ رها کردن آن تا زمانی که سرد شود یا قابل خوردن گردد، و یادآوری آتش هنگام خوردن آن.
30879- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَکِیمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الطَّعَامُ الْحَارُّ غَیْرُ ذِی بَرَکَةٍ.
ترجمه:
محمد بن حکیم از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: غذای داغ فاقد برکت است
30880- 2- (3)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أُتِیَ النَّبِیُّ ص بِطَعَامٍ حَارٍّ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ لَمْ یُطْعِمْنَا النَّارَ نَحُّوهُ حَتَّی یَبْرُدَ فَتُرِکَ حَتَّی بَرَدَ.
ترجمه:
ابن قداح از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمودند: غذایی داغ نزد پیامبر اکرم (ص) آورده شد، پس فرمودند: خداوند ما را به خوردن آتش فرمان نداده است؛ آن را کنار بگذارید تا سرد شود. پس آن را کنار گذاشتند تا خنک شد.
30881- 3- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: حَضَرْتُ عَشَاءَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الصَّیْفِ فَأُتِیَ بِخِوَانٍ عَلَیْهِ خُبْزٌ وَ أُتِیَ بِجَفْنَةِ ثَرِیدٍ وَ لَحْمٍ فَقَالَ هَلُمَّ إِلَی هَذَا الطَّعَامِ فَدَنَوْتُ فَوَضَعَ یَدَهُ فِیهِ فَرَفَعَهَا وَ هُوَ یَقُولُ أَسْتَجِیرُ بِاللَّهِ مِنَ النَّارِ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ النَّارِ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ النَّارِ هَذَا لَا نَقْوَی عَلَیْهِ فَکَیْفَ النَّارُ هَذَا لَا نُطِیقُهُ فَکَیْفَ النَّارُ هَذَا لَا نَصْبِرُ عَلَیْهِ فَکَیْفَ النَّارُ- قَالَ فَکَانَ یُکَرِّرُ ذَلِکَ حَتَّی أَمْکَنَ الطَّعَامُ فَأَکَلَ وَ أَکَلْنَا مَعَهُ.
وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَامِلٍ کَانَ لِمُحَمَّدِ بْنِ رَاشِدٍ قَالَ حَضَرْتُ عَشَاءَ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ (1).
ترجمه:
سلیمان بن خالد گفت: در شبنشینی تابستانی نزد امام صادق (ع) حضور داشتم. سفرهای آوردند که روی آن نان بود و ظرفی از ثرید و گوشت. امام فرمود: «بیایید به سوی این غذا.» من نزدیک شدم، امام دست خود را در غذا فرو برد و سپس دستش را بلند کرد، در حالی که میگفت: «به خدا پناه میبرم از آتش! به خدا پناه میبرم از آتش! به خدا پناه میبرم از آتش! این را طاقت نداریم، پس چگونه آتش را؟ این را تحمل نمیکنیم، پس چگونه آتش را؟ این را صبر نمیکنیم، پس چگونه آتش را؟»
سلیمان بن خالد ادامه داد: امام این جملات را تکرار کرد تا زمانی که غذا قابل تناول شد، پس غذا خورد و ما نیز همراه ایشان خوردیم.
30882- 4- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع أَقِرُّوا الْحَارَّ حَتَّی یَبْرُدَ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قُرِّبَ إِلَیْهِ طَعَامٌ حَارٌّ فَقَالَ أَقِرُّوهُ حَتَّی یُمْکِنَ مَا کَانَ اللَّهُ لِیُطْعِمَنَا نَاراً وَ الْبَرَکَةُ فِی الْبَارِدِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی وَ الْأَصَمِّ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ (3)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ وَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ رَاشِدٍ وَ الَّذِی قَبْلَهُمَا عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ وَ الْأَوَّلَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ حَکِیمٍ مِثْلَهُ.
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام صادق (ع) نقل میکند که امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: «غذای داغ را نگه دارید تا سرد شود، زیرا پیامبر خدا (ص) هنگامی که غذایی داغ برایش آورده شد، فرمودند: "بگذارید خنک شود تا قابل خوردن باشد. خداوند ما را با آتش تغذیه نمیکند، و برکت در غذای سرد است."»
30883- 5- (4)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ النَّبِیَّ ص أُتِیَ بِطَعَامٍ حَارٍّ جِدّاً فَقَالَ مَا کَانَ اللَّهُ لِیُطْعِمَنَا النَّارَ أَقِرُّوهُ حَتَّی یَبْرُدَ وَ یُمْکِنَ فَإِنَّهُ طَعَامٌ مَمْحُوقُ الْبَرَکَةِ وَ لِلشَّیْطَانِ فِیهِ نَصِیبٌ.
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
سکونی از امام صادق (ع) نقل میکند که پیامبر (ص) را غذایی بسیار داغ آوردند. پیامبر (ص) فرمودند: «خداوند ما را با آتش تغذیه نمیکند، پس بگذارید سرد شود و قابل خوردن گردد؛ زیرا این گونه غذا برکت ندارد و شیطان در آن سهمی دارد.»
30884- 6- (2)وَ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ الْحُرِّ عَنْ شَرِیکٍ الْعَامِرِیِّ عَنْ بِشْرِ بْنِ غَالِبٍ قَالَ: خَرَجْنَا مَعَ الْحُسَیْنِ ع إِلَی الْمَدِینَةِ- وَ مَعَهُ شَاةٌ قَدْ طُبِخَتْ (أَعْضَاءً) (3)فَجَعَلَ یُنَاوِلُ الْقَوْمَ عُضْواً عُضْواً.
ترجمه:
بشر بن غالب گفت: همراه امام حسین (ع) به سوی مدینه رفتیم، در حالی که ایشان همراه خود گوسفندی داشتند که اعضای آن پخته شده بود. پس ایشان شروع کردند به تقسیم کردن آن بین مردم، هر بار یک بخش را به یک نفر میدادند.
30885- 7- (4)وَ عَنْ أَبِی یُوسُفَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ قَالَ: أَمَرَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع بِلَحْمٍ فَبُرِّدَ لَهُ ثُمَّ أُتِیَ بِهِ فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی جَعَلَنِی أَشْتَهِیهِ ثُمَّ قَالَ النِّعْمَةُ عَلَی الْعَافِیَةِ أَفْضَلُ مِنَ النِّعْمَةِ عَلَی الْقُدْرَةِ.
ترجمه:
عبدالله بن بُکیر نقل میکند که امام صادق (ع) دستور دادند که گوشت را برایشان سرد کنند، سپس آن را برای ایشان آوردند. پس فرمودند: «سپاس خداوندی را که میل به این غذا را در من قرار داد.» سپس افزودند: «نعمت برای کسی که در سلامت است، برتر از نعمتی است که برای کسی با قدرت باشد.»
30886- 8- (5)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سُلَیْمَانَ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: الْحَارُّ غَیْرُ ذِی بَرَکَةٍ وَ لِلشَّیْطَانِ فِیهِ نَصِیبٌ.
ترجمه:
سلیمان جعفری از امام کاظم (ع) نقل میکند که فرمودند: «غذای داغ فاقد برکت است، و شیطان در آن سهمی دارد
30887- 9- (6)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَائِذِ بْنِ حَبِیبٍ قَالَ: کُنَّا عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَأُتِینَا بِثَرِیدٍ فَمَدَدْنَا أَیْدِیَنَا إِلَیْهِ فَإِذَا هُوَ حَارٌّ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع نُهِینَا عَنْ أَکْلِ النَّارِ کُفُّوا فَإِنَّ الْبَرَکَةَ فِی بَرْدِهِ.
ترجمه:
عائذ بن حبیب گفت: نزد امام صادق (ع) بودیم و برای ما ثرید آوردند. دستهایمان را به سوی آن دراز کردیم، اما دیدیم که داغ است. امام صادق (ع) فرمودند: «ما از خوردن آتش نهی شدهایم، دست نگه دارید؛ زیرا برکت در سرد شدن آن است.»
1) المحاسن- 406- 116.
2) المحاسن- 405- 111.
3) فی المصدر- أعضاءها.
4) المحاسن- 406- 112، و أورده عن الکافی فی الحدیث 5 من الباب 56 من هذه الأبواب.
5) المحاسن- 406- 117.
6) المحاسن- 407- 121.
7) یأتی ما یدلّ علی ذلک فی الباب 93 و فی الحدیث 12 من الباب 112 من هذه الأبواب، و فی الحدیث 43 من الباب 10 من أبواب الأطعمة المباحة.
(1)92 بَابُ کَرَاهَةِ النَّفْخِ فِی الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ وَ عَدَمِ تَحْرِیمِهِ
ترجمه:
باب کراهت دمیدن در غذا و نوشیدنی و عدم تحریم آن
30888- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ ع عَنْ آبَائِهِ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: وَ نَهَی أَنْ یُنْفَخَ فِی طَعَامٍ أَوْ شَرَابٍ وَ أَنْ یُنْفَخَ فِی مَوْضِعِ السُّجُودِ.
ترجمه:
حسین بن زید از امام صادق (ع) نقل کرده است که ایشان از پدرانشان و از پیامبر (ص) در حدیث مناهی روایت کردند که فرمودند: «او (پیامبر) از دمیدن در غذا یا نوشیدنی و نیز دمیدن در محل سجده نهی فرمود.»
30889- 2- (3)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَاتِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنْ بَکَّارِ بْنِ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یَنْفُخُ فِی الْقَدَحِ قَالَ لَا بَأْسَ وَ إِنَّمَا یُکْرَهُ ذَلِکَ إِذَا کَانَ مَعَهُ غَیْرُهُ کَرَاهِیَةَ أَنْ یَعَافَهُ وَ عَنِ الرَّجُلِ یَنْفُخُ فِی الطَّعَامِ قَالَ أَ لَیْسَ إِنَّمَا یُرِیدُ أَنْ یُبَرِّدَهُ قَالَ نَعَمْ قَالَ لَا بَأْسَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4)
و یأتی ما یدلّ علیه فی الحدیث 43 من الباب 10 من أبواب الأطعمة المباحة.
.ترجمه:
بکار بن ابیبکر حضرمی از امام صادق (ع) نقل میکند که درباره کسی که در ظرف نوشیدنی میدمد، فرمودند: «مانعی ندارد، اما اگر همراهش کسی باشد، مکروه است، زیرا ممکن است او آن را ناخوشایند بداند.» همچنین درباره کسی که در غذا میدمد، پرسیدند: «آیا این کار فقط برای سرد کردن غذا نیست؟» امام پاسخ دادند: «بله.» سپس فرمودند: «اشکالی ندارد.»
(5)93 بَابُ اسْتِحْبَابِ أَکْلِ الطَّعَامِ قَبْلَ أَنْ تَذْهَبَ حَرَارَتُهُ بِالْکُلِّیَّةِ
ترجمه:
باب استحباب خوردن غذا پیش از آنکه گرمای آن بهطور کامل از بین برود
30890- 1- (6)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ
بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ حَکِیمٍ عَنْ مُرَازِمٍ قَالَ: بَعَثَ إِلَیْنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع بِطَعَامٍ سَخِنٍ وَ قَالَ کُلُوا قَبْلَ أَنْ یَبْرُدَ فَإِنَّهُ أَطْیَبُ.
ترجمه:
مرزم نقل میکند که امام صادق (ع) برای ما غذایی گرم فرستاد و فرمودند: «بخورید قبل از آنکه کاملاً سرد شود، زیرا در این حالت خوشطعمتر است.»
30891- 2- (1)وَ عَنْ بَعْضِهِمْ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص السُّخُونُ بَرَکَةٌ.
ترجمه:
برخی از راویان این حدیث را نقل کردهاند که پیامبر (ص) فرمودند: «گرمی (سخون) برکت است
(2)94 بَابُ کَرَاهَةِ نَهْکِ (3)الْعِظَامِ مِنْ غَیْرِ تَحْرِیمٍ وَ قَطْعِ اللَّحْمِ عَلَی الْمَائِدَةِ بِالسِّکِّینِ
ترجمه:
باب کراهت برهنه کردن استخوان ازگوشت وچربی بدون تحریم و بریدن گوشت بر سر سفره با چاقو
30892- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ (5)الْهَیْثَمِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ سَمِعْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع یَقُولُ لَا تَنْهَکُوا الْعِظَامَ فَإِنَّ لِلْجِنِّ فِیهَا نَصِیباً فَإِنْ فَعَلْتُمْ ذَهَبَ مِنَ الْبَیْتِ مَا هُوَ خَیْرٌ مِنْ ذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ مِثْلَهُ (6)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مِثْلَهُ (7).
ترجمه:
ابوحَمزه نقل میکند که شنیدم امام علی بن الحسین (ع) میفرمودند: «استخوان را از هر چه با او است برهنه نسازيد زیرا جنها در آن سهمی دارند. اگر چنین کنید، از خانه چیزی که بهتر از آن است، از بین خواهد رفت.»
30893- 2- (8)وَ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ
أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْعَظْمِ أَنْهَکُهُ قَالَ نَعَمْ.
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام باقر (ع) نقل میکند که از ایشان درباره برهنه کردن استخوان پرسیدم، فرمودند: «بله.»
30894- 3- (1)وَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (2)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُرَاتِ عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص- أَنْ یُقْطَعَ اللَّحْمُ عَلَی الْمَائِدَةِ بِالسِّکِّینِ.
ترجمه:
زید بن علی از پدرانش نقل میکند که پیامبر (ص) فرمودند: «نهی کردهاند از بریدن گوشت بر سر سفره با چاقو
(3)95 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِابْتِدَاءِ بِالْمِلْحِ فِی الْأَکْلِ وَ الْخَتْمِ بِهِ
ترجمه:
باب استحباب آغاز کردن غذا با نمک و پایان دادن به آن با نمک
30895- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِعَلِیٍّ ع افْتَتِحْ طَعَامَکَ بِالْمِلْحِ وَ اخْتِمْ بِهِ فَإِنَّ مَنِ افْتَتَحَ طَعَامَهُ بِالْمِلْحِ وَ خَتَمَ بِهِ عُوفِیَ مِنِ اثْنَیْنِ وَ سَبْعِینَ نَوْعاً مِنْ أَنْوَاعِ الْبَلَاءِ مِنْهُ الْجُنُونُ وَ الْجُذَامُ وَ الْبَرَصُ.
ترجمه:
هشام بن سالم از امام صادق (ع) نقل میکند که رسول خدا (ص) به امام علی (ع) فرمودند: «غذای خود را با نمک آغاز کن و با نمک پایان بده، زیرا هرکس غذایش را با نمک آغاز کند و با آن پایان دهد، از هفتاد و دو نوع بلا محفوظ خواهد ماند، که از جملهی آنها جنون، جذام، و برص است.»
30896- 2- (5)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع یَا عَلِیُّ افْتَتِحْ طَعَامَکَ بِالْمِلْحِ وَ اخْتِمْهُ بِالْمِلْحِ فَإِنَّ مَنِ افْتَتَحَ طَعَامَهُ بِالْمِلْحِ وَ خَتَمَهُ بِالْمِلْحِ دُفِعَ عَنْهُ سَبْعُونَ نَوْعاً مِنْ أَنْوَاعِ الْبَلَاءِ أَیْسَرُهَا الْجُذَامُ.
ترجمه:
زراره از امام صادق (ع) نقل میکند که رسول خدا (ص) به امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: «ای علی، غذای خود را با نمک آغاز کن و با نمک پایان بده، زیرا هرکس غذایش را با نمک آغاز کند و با آن پایان دهد، هفتاد نوع بلا از او دفع خواهد شد که کمترین آن جذام است.»
30897- 3- (6)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ
بْنِ رَاشِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع ابْدَءُوا بِالْمِلْحِ فِی أَوَّلِ طَعَامِکُمْ (1)فَلَوْ یَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِی الْمِلْحِ لَاخْتَارُوهُ عَلَی الدِّرْیَاقِ (2)
الدریاق، و التریاق- دواء مرکب نافع للسموم." القاموس المحیط 3- 216 و 230".
الْمُجَرَّبِ.وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (3).
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام صادق (ع) نقل میکند که امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: «غذا را با نمک آغاز کنید، زیرا اگر مردم از فواید نمک آگاه بودند، آن را بر دریاق (نوعی دارو ) داروی مجرب ترجیح میدادند.»
30898- 4- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع قَالَ: لَمْ یَخْصِبْ (5)خِوَانٌ لَا مِلْحَ عَلَیْهِ وَ أَصَحُّ لِلْبَدَنِ أَنْ یُبْدَأَ بِهِ فِی الطَّعَامِ.
ترجمه:
جعفری از امام کاظم (ع) نقل میکند که فرمودند: «سفرهای که روی آن نمک نباشد، پر برکت نخواهد بود، و برای بدن سالمتر است که غذا با نمک آغاز شود.»
30899- 5- (6)وَ عَنْهُ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ ذَرَّ عَلَی أَوَّلِ لُقْمَةٍ مِنْ طَعَامِهِ الْمِلْحَ ذَهَبَ عَنْهُ بِنَمَشِ الْوَجْهِ.
ترجمه:
یعقوب بن یزید این روایت را نقل کرده است که امام صادق (ع) فرمودند: «هرکس بر اولین لقمهی غذایش نمک بپاشد، لکههای صورتش از بین خواهد رفت.»
30900- 6- (7)وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ (أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ) (8)عَنْ (سُکَیْنِ بْنِ عَمَّارٍ) (9)عَنْ فُضَیْلٍ الرَّسَّانِ عَنْ فَرْوَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: أَوْحَی اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی إِلَی مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ ع- أَنْ مُرْ قَوْمَکَ یَفْتَتِحُونَ
1) فی الفقیه- الطعام (هامش المخطوط).
2) فی الفقیه- التریاق (هامش المخطوط).
3) الفقیه 3- 357- 4259.
4) الکافی 6- 326- 5، و المحاسن- 591- 101.
5) فی نسخة- یحضر (هامش المخطوط).
6) الکافی 6- 326- 8، و المحاسن- 593- 112.
7) الکافی 6- 326- 6، و المحاسن- 592- 103.
8) فی المحاسن- أحمد المحسن المیثمی.
9) فی المحاسن- مسکین بن عمار.
بِالْمِلْحِ وَ یَخْتِمُونَ بِهِ وَ إِلَّا فَلَا یَلُومُوا إِلَّا أَنْفُسَهُمْ.
ترجمه:
فروة از امام باقر (ع) نقل میکند که خداوند تبارک و تعالی به موسی بن عمران (ع) وحی کرد: «به قوم خود فرمان بده که غذایشان را با نمک آغاز کنند و با نمک به پایان برسانند، و اگر چنین نکنند، جز خودشان را سرزنش نکنند.»
30901- 7- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ لِعَلِیٍّ ع أَنَّهُ قَالَ: یَا عَلِیُّ افْتَتِحْ بِالْمِلْحِ وَ اخْتَتِمْ بِالْمِلْحِ فَإِنَّ فِیهِ شِفَاءً مِنِ اثْنَیْنِ وَ سَبْعِینَ دَاءً.
أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ الْأَوَّلَ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ وَ ذَکَرَ الثَّانِیَ وَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی وَ ذَکَرَ الثَّالِثَ وَ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ وَ ذَکَرَ الرَّابِعَ وَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ وَ ذَکَرَ الْخَامِسَ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ وَ ذَکَرَ السَّادِسَ.
ترجمه:
انس بن محمد از پدرش، از جعفر بن محمد (ع) از پدرانشان نقل کرده است که در وصیت پیامبر (ص) به امام علی (ع) فرمودند: «ای علی، غذای خود را با نمک آغاز کن و با نمک پایان بده، زیرا در آن شفای هفتاد و دو بیماری وجود دارد.»
30902- 8- (2)وَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنِ افْتَتَحَ طَعَاماً بِالْمِلْحِ وَ خَتَمَهُ بِالْمِلْحِ دُفِعَ عَنْهُ سَبْعُونَ دَاءً.
ترجمه:
سکونی از امام صادق (ع) نقل میکند که فرمودند: «هرکس غذایش را با نمک آغاز کند و با نمک به پایان برساند، هفتاد بیماری از او دفع خواهد شد.»
30903- 9- (3)وَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنِ افْتَتَحَ طَعَامَهُ بِالْمِلْحِ ذَهَبَ عَنْهُ سَبْعُونَ دَاءً (وَ مَا) (4)لَا یَعْلَمُهُ إِلَّا اللَّهُ.
ترجمه:
محمد بن مسلم از امام صادق (ع) نقل میکند که فرمودند: «هر کس غذایش را با نمک آغاز کند، هفتاد بیماری از او دفع خواهد شد، و (مواردی) که تنها خداوند از آنها آگاه است.»
30904- 10- (5)وَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی
بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع مَنْ بَدَأَ بِالْمِلْحِ أَذْهَبَ اللَّهُ عَنْهُ سَبْعِینَ دَاءً مَا یَعْلَمُ الْعِبَادُ مَا هُوَ.
ترجمه:
ابو بصیر از امام صادق (ع) نقل میکند که امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: «هر کس غذا را با نمک آغاز کند، خداوند هفتاد بیماری را از او دور میکند، که بندگان نمیدانند آنها چیست.»
30905- 11- (1)وَ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ وَ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ وَ النَّهِیکِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَنْدِیِّ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنِ افْتَتَحَ طَعَامَهُ بِالْمِلْحِ ذَهَبَ (2)عَنْهُ اثْنَانِ وَ سَبْعُونَ دَاءً.
وَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ (3)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
ابن سنان از امام صادق (ع) نقل میکند که فرمودند: «هرکس غذایش را با نمک آغاز کند، هفتاد و دو بیماری از او دفع خواهد شد.»
30906- 12- (5)وَ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع (6)قَالَ کَانَ فِیمَا أَوْصَی بِهِ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلِیّاً ع أَنْ قَالَ: یَا عَلِیُّ افْتَتِحْ طَعَامَکَ بِالْمِلْحِ فَإِنَّ فِیهِ شِفَاءً مِنْ سَبْعِینَ دَاءً مِنْهَا الْجُنُونُ وَ الْجُذَامُ وَ الْبَرَصُ وَ وَجَعُ الْحَلْقِ وَ الْأَضْرَاسِ وَ وَجَعُ الْبَطْنِ.
ترجمه:
امام کاظم (ع) نقل کردهاند که رسول خدا (ص) در وصیت خود به امام علی (ع) فرمودند: «ای علی، غذای خود را با نمک آغاز کن، زیرا در آن شفای هفتاد بیماری نهفته است، از جمله جنون، جذام، برص، درد حلق، دنداندرد، و درد شکم.»
30907- 13- (7)وَ عَنْ بَعْضِ مَنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَنَّ اللَّهَ أَوْحَی إِلَی مُوسَی ع ابْدَأْ بِالْمِلْحِ وَ اخْتِمْ بِالْمِلْحِ فَإِنَّ فِی الْمِلْحِ دَوَاءً مِنْ سَبْعِینَ دَاءً أَهْوَنُهَا الْجُنُونُ وَ الْجُذَامُ وَ الْبَرَصُ وَ وَجَعُ الْحَلْقِ وَ الْأَضْرَاسِ
وَ وَجَعُ الْبَطْنِ.
ترجمه:
برخی از راویان از امام صادق (ع) نقل کردهاند که رسول خدا (ص) فرمودند: «خداوند به موسی (ع) وحی فرمود: غذای خود را با نمک آغاز کن و با نمک به پایان برسان، زیرا در نمک درمان هفتاد بیماری نهفته است که آسانترین آنها جنون، جذام، برص، درد حلق و دندان وشکم درد است.»
30908- 14- (1)قَالَ وَ رَوَی بَعْضُهُمْ کُلِ الْمِلْحَ إِذَا أَکَلْتَ وَ اخْتِمْ بِهِ.
ترجمه:
برخی از راویان نقل کردهاند: «هنگامی که غذا میخوری، نمک بخور و با آن پایان بده
30909- 15- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ أَبِی مَحْمُودٍ عَنْ أَبِیهِ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ ذَرَّ الْمِلْحَ عَلَی أَوَّلِ لُقْمَةٍ یَأْکُلُهَا اسْتَقْبَلَ الْغِنَی.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
ترجمه:
ابن ابی محمود از پدرش نقل کرده است که امام صادق (ع) فرمودند: «هرکس بر اولین لقمهای که میخورد، نمک بپاشد، با ثروت و بینیازی روبهرو خواهد شد.»
(4)96 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِافْتِتَاحِ بِالْخَلِّ وَ الْخَتْمِ بِهِ أَوِ الِابْتِدَاءِ بِالْمِلْحِ وَ الْخَتْمِ بِالْخَلِّ وَ مَا یُسْتَحَبُّ إِفْطَارُ الصَّائِمِ عَلَیْهِ وَ السُّحُورُ بِهِ
ترجمه:
باب استحباب آغاز کردن غذا با سرکه و پایان دادن به آن با سرکه، یا شروع کردن با نمک و ختم کردن با سرکه، و آنچه برای افطار روزهدار و سحری توصیه شده است.
30910- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّا لَنَبْدَأُ بِالْخَلِّ عِنْدَنَا کَمَا تَبْدَءُونَ بِالْمِلْحِ عِنْدَکُمْ وَ إِنَّ الْخَلَّ لَیَشُدُّ الْعَقْلَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
اسماعیل بن جابر از امام صادق (ع) روایت کرده است که فرمودند: "ما نزد خودمان غذا را با سرکه آغاز میکنیم، همانگونه که شما با نمک آغاز میکنید، و بیتردید سرکه عقل را تقویت میکند."
30911- 2- (7)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
1) المحاسن- 593- 110 ذیل 110.
2) المحاسن- 594- 113.
3) یأتی فی الباب 96 من هذه الأبواب، و فی الأحادیث 37 و 43 و 57 من الباب 10 و فی الباب 41 من أبواب الأطعمة المباحة.
4) الباب 96 فیه 4 أحادیث.
5) الکافی 6- 329- 5، و أورده فی الحدیث 5 من الباب 44 من أبواب الأطعمة المباحة.
6) المحاسن- 485- 539.
7) الکافی 6- 329- 4.
عَلِیٍّ الْهَمَذَانِیِّ أَنَّ رَجُلًا کَانَ عِنْدَ الرِّضَا ع بِخُرَاسَانَ- فَقُدِّمَتْ إِلَیْهِ مَائِدَةٌ عَلَیْهَا خَلٌّ وَ مِلْحٌ فَافْتَتَحَ بِالْخَلِّ قَالَ الرَّجُلُ جُعِلْتُ فِدَاکَ أَمَرْتُمُونَا أَنْ نَفْتَتِحَ بِالْمِلْحِ فَقَالَ هَذَا مِثْلُهُ یَعْنِی الْخَلَّ وَ أَنَّ الْخَلَّ یَشُدُّ الذِّهْنَ وَ یَزِیدُ فِی الْعَقْلِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مِثْلَهُ (1).
ترجمه:
محمد بن علی همدانی نقل کرده است که مردی در محضر امام رضا (ع) در خراسان حضور داشت. سفرهای برای ایشان آماده شد که روی آن سرکه و نمک بود، و امام رضا (ع) غذا را با سرکه آغاز کردند. آن مرد گفت: "فدایت شوم، شما به ما دستور دادهاید که غذا را با نمک آغاز کنیم." امام رضا (ع) پاسخ دادند: "این نیز همانند آن است، یعنی سرکه، و بیتردید سرکه ذهن را تقویت کرده و به افزایش عقل کمک میکند."
30912- 3- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِیِّ بْنِ سُلَیْمَانَ بْنِ رُشَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ سُلَیْمَانَ الدَّیْلَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ بَنِی إِسْرَائِیلَ کَانُوا یَسْتَفْتِحُونَ بِالْخَلِّ وَ یَخْتِمُونَ بِهِ وَ نَحْنُ نَسْتَفْتِحُ بِالْمِلْحِ (وَ نَخْتِمُ بِالْخَلِّ) (3).
ترجمه:
سلیمان دیلمی از امام صادق (ع) روایت کرده است که فرمودند: "بنی اسرائیل غذا را با سرکه آغاز میکردند و آن را با سرکه به پایان میرساندند، اما ما غذا را با نمک شروع میکنیم (و آن را با سرکه ختم میکنیم)."
30913- 4- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع إِنَّ بَنِی أُمَیَّةَ یَبْدَءُونَ بِالْخَلِّ فِی أَوَّلِ الطَّعَامِ وَ یَخْتَتِمُونَ بِالْمِلْحِ وَ إِنَّا نَبْدَأُ بِالْمِلْحِ فِی أَوَّلِ الطَّعَامِ وَ نَخْتِمُ بِالْخَلِّ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5)وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَقِیَّةِ الْمَقْصُودِ فِی الصَّوْمِ (6)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی اسْتِحْبَابِ الِافْتِتَاحِ بِجُمْلَةٍ مِنَ الْأَطْعِمَةِ وَ الِاخْتِتَامِ بِهَا (7)فَیُجْمَعُ بَیْنَهَا وَ بَیْنَ مَا تَقَدَّمَ إِمَّا بِاسْتِحْبَابِ الْجَمْعِ أَوْ بِالتَّخْیِیرِ أَوْ بِحَمْلِ أَحَادِیثِ الْمِلْحِ عَلَی الِابْتِدَاءِ الْحَقِیقِیِّ لِکَثْرَتِهَا وَ شُهْرَتِهَا وَ صَرَاحَتِهَا وَ مَا عَدَاهَا عَلَی الِابْتِدَاءِ الْإِضَافِیِّ وَ کَذَا الْخَتْمُ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ.
ترجمه:
محمد بن علی بن حسین نقل کرده است که امام صادق (ع) فرمودند: "بنی امیه غذا را با سرکه آغاز میکنند و با نمک ختم میکنند، اما ما غذا را با نمک شروع میکنیم و آن را با سرکه پایان میدهیم.
می گویم : و روایاتی خواهد آمد که بر استحباب آغاز کردن غذا با مجموعهای از خوراکیها و پایان دادن به آنها دلالت دارد؛ بنابراین، میتوان بین آنها و روایات گذشته جمع کرد، یا از طریق استحباب جمع میان آنها، یا با اختیار در انتخاب، یا با حمل احادیث مربوط به نمک بر آغاز واقعی غذا به دلیل فراوانی، شهرت، و صراحت آنها، و موارد دیگر بر آغاز نسبی غذا؛ و همین امر درباره پایان غذا نیز صدق میکند. والله اعلم.
(1)97 بَابُ اسْتِحْبَابِ أَکْلِ الْعِنَبِ حَبَّتَیْنِ حَبَّتَیْنِ لَا أَکْثَرَ وَ لَا أَقَلَّ إِلَّا لِلشَّیْخِ الْکَبِیرِ وَ الطِّفْلِ الصَّغِیرِ فَحَبَّةً حَبَّةً
ترجمه:
باب مستحب بودن خوردن انگور دو دانه دو دانه، نه بیشتر و نه کمتر، مگر برای پیر سالخورده و کودک خردسال که یک دانه یک دانه بخورند.
30914- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ عِیسَی بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: دَخَلَ أَبُو عُکَّاشَةَ بْنُ مِحْصَنٍ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع- فَقُدِّمَ إِلَیْهِ عِنَبٌ فَقَالَ لَهُ حَبَّةً حَبَّةً یَأْکُلُ الشَّیْخُ الْکَبِیرُ وَ الصَّبِیُّ الصَّغِیرُ وَ ثَلَاثَةً وَ أَرْبَعَةً مَنْ یَظُنُّ أَنَّهُ لَا یَشْبَعُ وَ کُلْهُ حَبَّتَیْنِ حَبَّتَیْنِ فَإِنَّهُ یُسْتَحَبُّ.
ترجمه:
از عیسی بن عبدالرحمن، از پدرش نقل شده که گفت: ابو عکاشه بن محصن بر امام باقر (علیهالسلام) وارد شد و انگوری برای او آورده شد. امام به او فرمود: «پیر سالخورده و کودک خردسال انگور را دانه دانه میخورند، و کسی که گمان میکند سیر نمیشود سه یا چهار دانه میخورد، اما تو دو دانه دو دانه بخور، زیرا که این کار مستحب است.»
30915- 2- (3)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا أَکَلْتُمُ الْعِنَبَ فَکُلُوهُ حَبَّةً حَبَّةً فَإِنَّهُ أَهْنَأُ وَ أَمْرَأُ.
أَقُولُ: وَجْهُ الْجَمْعِ التَّخْیِیرُ أَوِ التَّفْصِیلُ السَّابِقُ أَوِ الْجَوَازُ (4).
ترجمه:
از درست، از عبدالله بن سنان نقل شده که گفت: امام صادق (علیهالسلام) فرمود: «هرگاه انگور میخورید، آن را دانه دانه بخورید، زیرا که این روش گواراتر و خوشایندتر است.
می گویم : وجه جمع میان احادیث ممکن است به صورت اختیار، تفصیل ذکر شده قبلی، یا جواز در هر دو روش باشد.
(5)98 بَابُ اسْتِحْبَابِ أَکْلِ إِحْدَی وَ عِشْرِینَ زَبِیبَةً حَمْرَاءَ فِی کُلِّ یَوْمٍ عَلَی الرِّیقِ
ترجمه:
باب مستحب بودن خوردن بیست و یک کشمش قرمز هر روز صبح ناشتا
30916- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَنِ اصْطَبَحَ بِإِحْدَی وَ عِشْرِینَ زَبِیبَةً حَمْرَاءَ لَمْ
یَمْرَضْ إِلَّا مَرَضَ الْمَوْتِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ.
ترجمه:
از سکونی، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمود: امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمودند: «هر کس صبح ناشتا بیست و یک کشمش قرمز بخورد، جز بیماری مرگ به هیچ بیماری مبتلا نمیشود، إن شاءالله.»
30917- 2- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِحْدَی وَ عِشْرُونَ زَبِیبَةً حَمْرَاءَ فِی کُلِّ یَوْمٍ عَلَی الرِّیقِ تَدْفَعُ جَمِیعَ الْأَمْرَاضِ إِلَّا مَرَضَ الْمَوْتِ.
أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (2)وَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ وَ ذَکَرَ الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از ابو بصیر، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمود: امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمودند: «بیست و یک کشمش قرمز هر روز صبح ناشتا، تمام بیماریها را دفع میکند، جز بیماری مرگ.»
30918- 3- (3)وَ عَنْ (أَبِی الْقَاسِمِ) (4)وَ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ (الْعَبْدِیِّ) (5)عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ أَدْمَنَ إِحْدَی وَ عِشْرِینَ زَبِیبَةً حَمْرَاءَ لَمْ یَمْرَضْ إِلَّا مَرَضَ الْمَوْتِ.
وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (6)أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
ترجمه:
از ابن سنان، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمود: «کسی که به خوردن بیست و یک کشمش قرمز مداومت کند، جز بیماری مرگ به هیچ بیماری دچار نخواهد شد.»
(1)99 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِانْفِرَادِ فِی أَکْلِ الرُّمَّانَةِ وَ کَرَاهَةِ الِاشْتِرَاکِ فِی أَکْلِ الرُّمَّانَةِ الْوَاحِدَةِ وَ اسْتِحْبَابِ الِاشْتِرَاکِ فِیمَا سِوَاهَا
ترجمه:
باب مستحب بودن خوردن انار بهتنهایی و مکروه بودن شریک شدن در خوردن یک انار، اما مستحب بودن شریک شدن در سایر خوراکیها.
30919- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ الْکَلْبِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ وَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولَانِ مَا عَلَی وَجْهِ الْأَرْضِ ثَمَرَةٌ کَانَتْ أَحَبَّ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ ص مِنَ الرُّمَّانِ وَ کَانَ وَ اللَّهِ إِذَا أَکَلَهَا أَحَبَّ أَنْ لَا یَشْرَکَهُ فِیهَا أَحَدٌ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ مِثْلَهُ (3).
ترجمه:
از عمر بن أبان کلبی نقل شده که گفت: شنیدم امام باقر و امام صادق (علیهماالسلام) میفرمودند: «بر روی زمین هیچ میوهای محبوبتر نزد رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) از انار نبود، و به خدا قسم هنگامی که آن را میخورد، دوست داشت که کسی در خوردن آن با او شریک نشود.»
30920- 2- (4)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا مِنْ شَیْءٍ أُشَارَکُ فِیهِ أَبْغَضَ إِلَیَّ مِنَ الرُّمَّانِ وَ مَا مِنْ رُمَّانَةٍ إِلَّا وَ فِیهَا حَبَّةٌ مِنَ الْجَنَّةِ- وَ إِذَا أَکَلَهَا الْکَافِرُ بَعَثَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَیْهِ مَلَکاً فَانْتَزَعَهَا مِنْهُ.
ترجمه:
از حماد بن عثمان، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمود: «هیچ چیزی که در خوردن آن با دیگری شریک شوم نزد من منفورتر از انار نیست، و هیچ اناری نیست مگر اینکه در آن دانهای از بهشت وجود دارد—و اگر کافری آن را بخورد، خداوند عزّ و جلّ فرشتهای را میفرستد تا آن دانه را از او بگیرد.»
30921- 3- (5)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ مُفَضَّلٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَا مِنْ طَعَامٍ آکُلُهُ إِلَّا وَ أَنَا أَشْتَهِی أَنْ أُشَارَکَ فِیهِ أَوْ قَالَ أَنْ یَشْرَکَنِی فِیهِ إِنْسَانٌ إِلَّا الرُّمَّانَ فَإِنَّهُ لَیْسَ مِنْ رُمَّانَةٍ إِلَّا وَ فِیهَا حَبَّةٌ مِنَ الْجَنَّةِ.
ترجمه:
از مفضل نقل شده که گفت: شنیدم امام صادق (علیهالسلام) میفرمودند: «هیچ غذایی نمیخورم مگر اینکه دوست دارم کسی در خوردن آن با من شریک شود، یا فرمود دوست دارم کسی مرا در آن همراهی کند، جز انار؛ زیرا هیچ اناری نیست مگر اینکه در آن دانهای از بهشت وجود دارد.»
30922- 4- (1)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْوَشَّاءِ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْمُثَنَّی عَنْ زِیَادِ بْنِ یَحْیَی الْحَنْظَلِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ بَیْنَ یَدَیْهِ طَبَقٌ فِیهِ رُمَّانٌ فَقَالَ لِی یَا زِیَادُ ادْنُ فَکُلْ مِنْ هَذَا الرُّمَّانِ أَمَا إِنَّهُ لَیْسَ شَیْءٌ أَبْغَضَ إِلَیَّ مِنْ أَنْ یَشْرَکَنِی فِیهِ أَحَدٌ مِنَ الرُّمَّانِ أَمَا إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ رُمَّانَةٍ إِلَّا وَ فِیهَا حَبَّةٌ مِنَ الْجَنَّةِ.
وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
از زیاد بن یحیی حنظلی نقل شده که گفت: بر امام صادق (علیهالسلام) وارد شدم، در حالی که در مقابل ایشان ظرفی از انار بود. به من فرمودند: «ای زیاد، نزدیک شو و از این انار بخور. اما بدان که هیچ چیز نزد من منفورتر از این نیست که کسی در خوردن انار با من شریک شود. و بدان که هیچ اناری نیست مگر اینکه در آن دانهای از بهشت وجود دارد.»
30923- 5- (3)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ وَ هِشَامٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ: کَانَ أَبِی لَیَأْخُذُ الرُّمَّانَةَ فَیَصْعَدُ بِهَا إِلَی فَوْقُ فَیَأْکُلُهَا وَحْدَهُ خَشْیَةَ أَنْ یَسْقُطَ مِنْهَا شَیْءٌ وَ مَا مِنْ شَیْءٍ أُشَارَکُ فِیهِ أَبْغَضَ إِلَیَّ مِنَ الرُّمَّانِ إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ رُمَّانَةٍ إِلَّا وَ فِیهَا حَبَّةٌ مِنَ الْجَنَّةِ.
ترجمه:
از هشام، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که همانند روایت قبلی است، جز اینکه فرمودند: «پدرم انار را برمیداشت و با آن به بالای مکان میرفت و آن را بهتنهایی میخورد، از ترس اینکه چیزی از آن بیفتد. هیچ چیزی که در خوردن آن با دیگری شریک شوم نزد من منفورتر از انار نیست، زیرا که هیچ اناری نیست مگر اینکه در آن دانهای از بهشت وجود دارد.»
30924- 6- (4)وَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا مِنْ شَیْءٍ أُشَارَکُ فِیهِ أَبْغَضَ إِلَیَّ مِنَ الرُّمَّانِ وَ مَا مِنْ رُمَّانَةٍ إِلَّا وَ فِیهَا حَبَّةٌ مِنَ الْجَنَّةِ.
وَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از حماد بن عثمان، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمود: «هیچ چیزی که در خوردن آن با دیگری شریک شوم نزد من منفورتر از انار نیست، و هیچ اناری نیست مگر اینکه در آن دانهای از بهشت وجود دارد.»
30925- 7- (6)قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ مَا مِنْ رُمَّانَةٍ إِلَّا وَ فِیهَا حَبَّةٌ مِنَ
الْجَنَّةِ- فَإِذَا أَکَلَهَا الْکَافِرُ بَعَثَ اللَّهُ إِلَیْهِ مَلَکاً فَانْتَزَعَهَا مِنْهُ.
ترجمه:
و در حدیثی دیگر آمده است: «هیچ اناری نیست مگر اینکه در آن دانهای از بهشت وجود دارد—و اگر کافری آن را بخورد، خداوند فرشتهای را به سوی او میفرستد تا آن دانه را از او بگیرد.»
30926- 8- (1)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ (إِسْمَاعِیلَ بْنِ الرَّمَّاحِ) (2)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا مِنْ شَیْءٍ أُشَارَکُ فِیهِ أَبْغَضَ إِلَیَّ مِنَ الرُّمَّانِ إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ رُمَّانَةٍ إِلَّا وَ فِیهَا حَبَّةٌ مِنَ الْجَنَّةِ.
ترجمه:
از اسماعیل بن رماح، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمود: «هیچ چیزی که در خوردن آن با دیگری شریک شوم نزد من منفورتر از انار نیست، زیرا که هیچ اناری نیست مگر اینکه در آن دانهای از بهشت وجود دارد.»
30927- 9- (3)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ أَبِی لَمْ یُحِبَّ أَنْ یَشْرَکَهُ أَحَدٌ فِی أَکْلِ الرُّمَّانِ لِأَنَّ فِی کُلِّ رُمَّانَةٍ حَبَّةً مِنَ الْجَنَّةِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4)وَ عَلَی جَوَازِ الِاشْتِرَاکِ فِی الرُّمَّانَةِ (5).
ترجمه:
از منصور بن حازم، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمود: «پدرم دوست نداشت کسی در خوردن انار با او شریک شود، زیرا در هر اناری دانهای از بهشت وجود دارد.»
(6)100 بَابُ اسْتِحْبَابِ اسْتِیعَابِ حَبَّاتِ الرُّمَّانَةِ وَ اسْتِیفَاءِ أَکْلِهَا وَ تَتَبُّعِ مَا سَقَطَ مِنْهَا
ترجمه:
باب مستحب بودن خوردن کامل دانههای انار، بهرهگیری کامل از آن، و جمع کردن دانههایی که از آن افتادهاند
30928- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِذَا أَکَلَ الرُّمَّانَ بَسَطَ تَحْتَهُ مِنْدِیلًا فَیُسْأَلُ عَنْ ذَلِکَ فَیَقُولُ لِأَنَّ فِیهِ حَبَّاتٍ مِنَ الْجَنَّةِ- فَقَالَ لَهُ
(فَإِنَّ الْیَهُودِیَّ وَ النَّصْرَانِیَّ) (1)وَ مَنْ سِوَاهُمْ یَأْکُلُونَ فَقَالَ إِذَا کَانَ ذَلِکَ بَعَثَ اللَّهُ إِلَیْهِ مَلَکاً فَانْتَزَعَهَا مِنْهُ لِئَلَّا یَأْکُلَهَا.
ترجمه:
از سماعة، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمود: «امیرالمؤمنین (علیهالسلام) هنگامی که انار میخورد، پارچهای را زیر خود میگستراند. از او درباره این کار پرسیده شد، و ایشان فرمودند: زیرا در انار دانههایی از بهشت وجود دارد.»
پس به ایشان گفته شد: «اما یهودیان و مسیحیان و دیگران نیز انار میخورند.» امام پاسخ دادند: «هرگاه چنین شود، خداوند فرشتهای را به سوی او میفرستد تا آن دانه را از او بگیرد، تا اینکه آن را نخورد.»
30929- 2- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ یَزِیدَ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ النَّوْفَلِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ فِی یَدِهِ رُمَّانَةٌ فَقَالَ یَا مُعَتِّبُ أَعْطِهِ رُمَّانَةً فَإِنِّی لَمْ أُشْرَکْ فِی شَیْءٍ أَبْغَضَ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُشْرَکَ فِی رُمَّانَةٍ ثُمَّ احْتَجَمَ وَ أَمَرَنِی أَنْ أَحْتَجِمَ فَاحْتَجَمْتُ ثُمَّ دَعَا بِرُمَّانَةٍ أُخْرَی ثُمَّ قَالَ یَا یَزِیدُ- أَیُّمَا مُؤْمِنٍ أَکَلَ رُمَّانَةً حَتَّی یَسْتَوْفِیَهَا أَذْهَبَ اللَّهُ الشَّیْطَانَ عَنْ إِنَارَةِ قَلْبِهِ أَرْبَعِینَ صَبَاحاً وَ مَنْ أَکَلَ اثْنَتَیْنِ أَذْهَبَ اللَّهُ الشَّیْطَانَ عَنْ إِنَارَةِ قَلْبِهِ مِائَةَ یَوْمٍ وَ مَنْ أَکَلَ ثَلَاثاً حَتَّی یَسْتَوْفِیَهَا أَذْهَبَ الشَّیْطَانَ عَنْ إِنَارَةِ قَلْبِهِ سَنَةً وَ مَنْ أَذْهَبَ اللَّهُ الشَّیْطَانَ عَنْ إِنَارَةِ قَلْبِهِ لَمْ یُذْنِبْ وَ مَنْ لَمْ یُذْنِبْ دَخَلَ الْجَنَّةَ.
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ مِثْلَهُ (3)وَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی وَ ذَکَرَ الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از یزید بن عبدالملک نوفلی نقل شده که گفت: بر امام صادق (علیهالسلام) وارد شدم، در حالی که در دست ایشان اناری بود. پس فرمودند: «ای معتب، به او اناری بده، زیرا هیچ چیزی نزد من منفورتر از این نیست که کسی در خوردن انار با من شریک شود.» سپس ایشان حجامت کردند و مرا نیز امر به حجامت نمودند، پس من نیز حجامت کردم.
سپس امام صادق (علیهالسلام) انار دیگری طلب کردند و فرمودند: «ای یزید، هر مؤمنی که انار را بخورد و آن را کامل مصرف کند، خداوند شیطان را از روشنی قلب او چهل روز دور میکند. و هر کس دو عدد انار بخورد، خداوند شیطان را از روشنی قلب او صد روز دور میکند. و هر کس سه عدد انار بخورد و آن را کامل مصرف کند، خداوند شیطان را از روشنی قلب او یک سال دور میکند. و هر کس که خداوند شیطان را از روشنی قلب او دور کند، مرتکب گناه نمیشود، و هر کس که مرتکب گناه نشود، وارد بهشت خواهد شد.»
30930- 3- (4)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا مِنْ رُمَّانَةٍ إِلَّا وَ فِیهَا حَبَّةٌ مِنَ الْجَنَّةِ.
ترجمه:
از یونس بن عبدالرحمن، از مردی که از امام صادق (علیهالسلام) نقل کرده، فرمودند: «هیچ اناری نیست مگر اینکه در آن دانهای از بهشت وجود دارد.»
30931- 4- (5)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِی کُلِّ رُمَّانَةٍ حَبَّةٌ مِنَ الْجَنَّةِ.
ترجمه:
از اسحاق بن عمار، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «در هر اناری دانهای از بهشت وجود دارد.»
30932- 5- (1)وَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا مِنْ رُمَّانَةٍ إِلَّا وَ فِیهَا حَبَّةٌ مِنَ الْجَنَّةِ- فَإِذَا شَذَّ مِنْهَا شَیْءٌ فَخُذُوهُ وَ مَا وَقَعَتْ أَوْ قَالَ مَا دَخَلَتْ تِلْکَ الْحَبَّةُ مَعِدَةَ امْرِئٍ قَطُّ إِلَّا أَنَارَتْهَا أَرْبَعِینَ لَیْلَةً وَ نَفَتْ عَنْهُ مِنَ الشَّیْطَانِ الْوَسْوَسَةَ.
قَالَ وَ رَوَی بَعْضُهُمْ وَ نَفَتْ عَنْهُ وَسْوَسَةَ الشَّیْطَانِ
ترجمه:
از نوفلی، از سکونی، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «هیچ اناری نیست مگر اینکه در آن دانهای از بهشت وجود دارد. پس اگر چیزی از آن جدا شد، آن را بردارید. و هیچگاه آن دانه وارد معده کسی نمیشود، مگر اینکه آن را به مدت چهل شب روشن میسازد و وسوسه شیطان را از او دور میکند.»
و در روایتی دیگر آمده است: «و وسوسه شیطان را از او دفع میکند.»
30933- 6- (2)وَ عَنْ أَبِی یُوسُفَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَانَ إِذَا أَکَلَ الرُّمَّانَ بَسَطَ الْمِنْدِیلَ عَلَی حَجْرِهِ وَ کُلَّمَا وَقَعَتْ حَبَّةٌ أَکَلَهَا وَ یَقُولُ لَوْ کُنْتُ مُسْتَأْثِراً عَلَی أَحَدٍ لَاسْتَأْثَرْتُ الرُّمَّانَ.
ترجمه:
از ابراهیم بن عبدالحمید، از کسی که نامش ذکر نشده، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که ایشان هنگام خوردن انار، پارچهای را بر روی دامن خود میگسترانیدند و هر دانهای که میافتاد، آن را میخوردند. و میفرمودند: «اگر بنا بود در چیزی بر دیگران برتری جویم، در خوردن انار چنین میکردم.»
30934- 7- (3)وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أُمِّ سَعِیدٍ قَالَتْ قَالَ مَوْلَایَ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ ع مَا مِنْ رُمَّانَةٍ إِلَّا وَ فِیهَا حَبَّةٌ مِنَ الْجَنَّةِ- فَأَنَا أُحِبُّ أَنْ لَا یَسْبِقَنِی أَحَدٌ إِلَی تِلْکَ الْحَبَّةِ.
ترجمه:
از حسن بن علی بن یقطین، از کسی که نامش ذکر نشده، از ام سعید نقل شده که گفت: مولایم جعفر بن محمد (علیهالسلام) فرمودند: «هیچ اناری نیست مگر اینکه در آن دانهای از بهشت وجود دارد—و من دوست دارم که هیچکس پیش از من به آن دانه دست نیابد.»
30935- 8- (4)وَ عَنْ بَعْضِ مَنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی کُلِّ رُمَّانَةٍ حَبَّةٌ مِنْ رُمَّانِ الْجَنَّةِ- فَکُلُوا مَا یَنْتَثِرُ مِنَ الرُّمَّانِ.
وَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ شُعَیْبٍ (5)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ وَ عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ.
ترجمه:
از برخی راویان نقل شده که از امام صادق (علیهالسلام) شنیدهاند که فرمود: «رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) فرمودند: در هر اناری دانهای از انارهای بهشت وجود دارد—پس دانههایی که از انار پراکنده میشود، بخورید.»
30936- 9- (1)سَعِیدُ بْنُ هِبَةِ اللَّهِ الرَّاوَنْدِیُّ فِی الْخَرَائِجِ وَ الْجَرَائِحِ قَالَ رُوِیَ أَنَّ یَهُودِیّاً قَالَ لِعَلِیٍّ ع إِنَّ مُحَمَّداً ص قَالَ إِنَّ فِی کُلِّ رُمَّانَةٍ حَبَّةً مِنَ الْجَنَّةِ- وَ أَنَا کَسَرْتُ وَاحِدَةً وَ أَکَلْتُهَا کُلَّهَا قَالَ ع صَدَقَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ ضَرَبَ یَدَهُ عَلَی لِحْیَتِهِ فَوَقَعَتْ حَبَّةُ رُمَّانٍ فَتَنَاوَلَهَا ع وَ أَکَلَهَا وَ قَالَ لَمْ یَأْکُلْهَا الْکَافِرُ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
ترجمه:
سعید بن هبة الله راوندی در کتاب «الخرائج و الجرائح» نقل کرده که روایت شده است: یهودیای به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) گفت: «محمد (صلیاللهعلیهوآله) فرموده که در هر اناری دانهای از بهشت وجود دارد، و من یک انار را شکستم و تمام آن را خوردم.»
امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمودند: «رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) راست گفتهاند.» سپس دست خود را بر محاسن یهودی زدند، و دانهای از انار افتاد. ایشان آن را برداشتند و خوردند، و فرمودند: «کافر آن را نخورد، و الحمدلله.»
(4)101 بَابُ تَأَکُّدِ کَرَاهَةِ أَکْلِ الْإِنْسَانِ زَادَهُ وَحْدَهُ
ترجمه:
باب تأکید بر کراهت خوردن غذا بهتنهایی.
30937- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ لَعَنَ اللَّهُ ثَلَاثَةً آکِلَ زَادِهِ وَحْدَهُ وَ رَاکِبَ الْفَلَاةِ وَحْدَهُ وَ النَّائِمَ فِی بَیْتٍ وَحْدَهُ.
ترجمه:
از انس بن محمد، از پدرش، از جعفر بن محمد، از پدرانش نقل شده که در وصیت پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) به امیرالمؤمنین (علیهالسلام) فرمودند:
«ای علی، خداوند سه گروه را لعنت کرده است: کسی که غذای خود را بهتنهایی میخورد، کسی که در بیابان تنها سفر میکند، و کسی که در خانهای بهتنهایی میخوابد.»
30938- 2- (6)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ: لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ ص
1) الخرائج و الجرائح- 48.
2) تقدم فی الباب 99 من هذه الأبواب.
3) و یأتی فی الحدیث 40 من الباب 10 من أبواب الأطعمة المباحة.
4) الباب 101 فیه 5 أحادیث.
5) الفقیه 4- 359- 5762، أورده فی الحدیث 9 من الباب 20 من أبواب المساکن، و قطعة منه فی الحدیث 14، و قطعة أخری منه فی الحدیث 18 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس.
6) المحاسن- 398- 76، أورده عن الخصال فی الحدیث 13، و عن الکافی فی الحدیث 10 من الباب 20 من أبواب المساکن.
ثَلَاثَةً أَحَدُهُمْ الْآکِلُ زَادَهُ وَحْدَهُ.
ترجمه:
از ابراهیم بن عبدالحمید، از امام موسی کاظم (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) سه گروه را لعنت کردند، یکی از آنان کسی است که غذای اضافی خود را بهتنهایی میخورد.»
30939- 3- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَسَدِیِّ عَنْ سَالِمِ بْنِ مُکْرَمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّمَا ابْتُلِیَ یَعْقُوبُ بِیُوسُفَ إِذْ (2)ذَبَحَ کَبْشاً سَمِیناً وَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِهِ مُحْتَاجٌ لَمْ یَجِدْ مَا یُفْطِرُ عَلَیْهِ فَأَغْفَلَهُ فَلَمْ یُطْعِمْهُ فَابْتُلِیَ بِیُوسُفَ- قَالَ فَکَانَ بَعْدَ ذَلِکَ یُنَادِی مُنَادِیهِ کُلَّ صَبَاحٍ مَنْ لَمْ یَکُنْ صَائِماً فَلْیَشْهَدْ غَدَاءَ یَعْقُوبَ- وَ إِذَا أَمْسَی نَادَی مَنْ کَانَ صَائِماً فَلْیَشْهَدْ عَشَاءَ یَعْقُوبَ.
ترجمه:
از سالم بن مکرّم، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «یعقوب (علیهالسلام) در ماجرای یوسف گرفتار شد، زیرا روزی که گوسفند چاقی را ذبح کرد، یکی از اصحاب او نیازمند بود و چیزی برای افطار نداشت، اما یعقوب او را غافل شد و به او غذا نداد، پس به بلای یوسف مبتلا شد.
پس از آن، هر صبح منادی او ندا میداد: «هر کس روزه نیست، به صبحانهی یعقوب بپیوندد.» و هنگام شب ندا میداد: «هر کس روزه است، در شام یعقوب شرکت کند.»»
30940- 4- (3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنِ الْکَاهِلِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنَّ یَعْقُوبَ لَمَّا ذَهَبَ مِنْهُ بِنْیَامِینُ قَالَ یَا رَبِّ أَ مَا تَرْحَمُنِی أَذْهَبْتَ عَیْنِی وَ أَذْهَبْتَ ابْنَیَّ قَالَ فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ لَوْ أَمَتُّهُمَا لَأَحْیَیْتُهُمَا لَکَ حَتَّی أَجْمَعَ بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُمَا وَ لَکِنْ أَ مَا تَذْکُرُ الشَّاةَ الَّتِی ذَبَحْتَهَا وَ شَوَیْتَهَا وَ أَکَلْتَ وَ فُلَانٌ إِلَی جَانِبِکَ صَائِمٌ لَمْ تُنِلْهُ مِنْهَا شَیْئاً.
ترجمه:
از کاهلی نقل شده که گفت: شنیدم امام صادق (علیهالسلام) میفرمودند: «هنگامی که بنیامین از یعقوب (علیهالسلام) جدا شد، او گفت: "ای پروردگار، آیا به من رحم نمیکنی؟ چشمم را از دست دادم و دو فرزندم را نیز از دست دادم."
پس خداوند به او وحی فرمود: حتی اگر آنها میرانده باشم ، دوباره برای تو زنده میکنم تا اینکه شما را کنار هم جمع کنم . اما آیا آن گوسفندی را که ذبح کردی، بریان ساختی و خوردی، در حالی که شخصی در کنارت روزهدار بود و چیزی از آن به او نرساندی، به یاد داری؟"»
30941- 5- (4)وَ عَنِ ابْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ یَعْقُوبَ عَنِ الْمِیثَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ یَعْقُوبَ بَعْدَ ذَلِکَ کَانَ یُنَادِی مُنَادِیهِ کُلَّ غَدَاةٍ مِنْ مَنْزِلِهِ عَلَی فَرْسَخٍ أَلَا مَنْ أَرَادَ الْغَدَاءَ فَلْیَأْتِ آلَ یَعْقُوبَ- وَ إِذَا أَمْسَی نَادَی أَلَا مَنْ أَرَادَ الْعَشَاءَ فَلْیَأْتِ آلَ یَعْقُوبَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
ترجمه:
از میثمی، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «یعقوب (علیهالسلام) پس از آن، هر صبح منادی خود را از منزلش به فاصلهی یک فرسخ میفرستاد و اعلام میکرد: "هر کس خواهان صبحانه است، به آل یعقوب بپیوندد." و هنگام شب ندا میداد: "هر کس خواهان شام است، نزد آل یعقوب بیاید."»
(1)102 بَابُ اسْتِحْبَابِ أَکْلِ الرُّمَّانِ عَلَی الرِّیقِ وَ خُصُوصاً یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ لَیْلَةَ الْجُمُعَةِ
ترجمه:
باب مستحب بودن خوردن انار با معدهی خالی، بهویژه در روز جمعه و شب جمعه
30942- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَنْ أَکَلَ رُمَّانَةً عَلَی الرِّیقِ أَنَارَتْ قَلْبَهُ أَرْبَعِینَ یَوْماً.
ترجمه:
از هشام بن سالم، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که شنیدم ایشان میفرمودند: «هر کس اناری را با معدهی خالی بخورد، قلبش را به مدت چهل روز روشن میکند.»
30943- 2- (3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (عَنِ النَّهِیکِیِّ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ) (4)عَنْ زِیَادِ بْنِ مَرْوَانَ الْقَنْدِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ الْأَوَّلَ ع یَقُولُ مَنْ أَکَلَ رُمَّانَةً یَوْمَ الْجُمُعَةِ عَلَی الرِّیقِ نَوَّرَتْ قَلْبَهُ أَرْبَعِینَ صَبَاحاً فَإِنْ أَکَلَ رُمَّانَتَیْنِ فَثَمَانِینَ یَوْماً فَإِنْ أَکَلَ ثَلَاثاً فَمِائَةً وَ عِشْرِینَ یَوْماً وَ طَرَدَتْ عَنْهُ وَسْوَسَةَ الشَّیْطَانِ وَ مَنْ طُرِدَتْ عَنْهُ وَسْوَسَةُ الشَّیْطَانِ لَمْ یَعْصِ اللَّهَ وَ مَنْ لَمْ یَعْصِ اللَّهَ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ.
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّهِیکِیِّ مِثْلَهُ (5)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ ذَکَرَ الَّذِی قَبْلَهُ.
ترجمه:
از زیاد بن مروان قندی نقل شده که گفت: شنیدم امام کاظم (علیهالسلام) میفرمودند: «هر کس در روز جمعه با معدهی خالی یک انار بخورد، قلبش به مدت چهل صبح نورانی میشود. اگر دو انار بخورد، این نورانیت برای هشتاد روز خواهد بود، و اگر سه انار بخورد، قلبش برای صد و بیست روز روشن میشود. همچنین وسوسهی شیطان از او دور میشود، و هر کس که وسوسهی شیطان از او دور شود، گناه نمیکند، و هر کس که گناه نکند، وارد بهشت خواهد شد.»
30944- 3- (6)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوْهَرِیِّ عَنْ رَجُلٍ عَنْ سَعِیدِ بْنِ غَزْوَانَ قَالَ: کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَأْکُلُ الرُّمَّانَ کُلَّ لَیْلَةِ جُمُعَةٍ.
ترجمه:
از سعید بن غزوان نقل شده که گفت: «امام صادق (علیهالسلام) هر شب جمعه انار میخوردند
30945- 4- (1)وَ عَنِ الْوَشَّاءِ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مُثَنًّی عَنْ زِیَادِ بْنِ یَحْیَی الْحَنْظَلِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ أَکَلَ رُمَّانَةً عَلَی الرِّیقِ أَنَارَتْ قَلْبَهُ وَ طَرَدَتْ شَیْطَانَ الْوَسْوَسَةِ أَرْبَعِینَ صَبَاحاً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْجُمُعَةِ (2).
ترجمه:
از زیاد بن یحیی حنظلی نقل شده که گفت: امام صادق (علیهالسلام) فرمودند: «هر کس اناری را با معدهی خالی بخورد، قلبش را روشن میکند و وسوسهی شیطان را به مدت چهل صبح از او دور میسازد.»
(3)103 بَابُ اسْتِحْبَابِ حُضُورِ الْبَقْلِ وَ الْخُضْرَةِ عَلَی الْمَائِدَةِ وَ الْأَکْلِ مِنْهَا وَ کَرَاهَةِ خُلُوِّهَا مِنْ ذَلِکَ
ترجمه:
باب مستحب بودن حضور سبزیجات و گیاهان خوراکی بر سفره و خوردن از آنها، و کراهت خالی بودن سفره از آنها.
30946- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَنَانٍ قَالَ: کُنْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَلَی الْمَائِدَةِ فَمَالَ عَلَی الْبَقْلِ وَ امْتَنَعْتُ أَنَا مِنْهُ لِعِلَّةٍ کَانَتْ بِی فَالْتَفَتَ إِلَیَّ فَقَالَ یَا حَنَانُ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع لَمْ یُؤْتَ بِطَبَقٍ إِلَّا وَ عَلَیْهِ بَقْلٌ قُلْتُ وَ لِمَ قَالَ لِأَنَّ قُلُوبَ الْمُؤْمِنِینَ خَضِرَةٌ فَهِیَ تَحِنُّ إِلَی شَکْلِهَا.
ترجمه:
از حنان نقل شده که گفت: «با امام صادق (علیهالسلام) بر سر سفره بودم، ایشان به سوی سبزیجات میل کردند، اما من به دلیل بیماریای که داشتم، از خوردن آن خودداری کردم. امام به من نگریستند و فرمودند: "ای حنان، آیا نمیدانی که امیرالمؤمنین (علیهالسلام) هرگز طبقی برایش آورده نمیشد مگر اینکه بر آن سبزیجات بود؟"
گفتم: "چرا؟"
فرمودند: "زیرا قلبهای مؤمنان سبز است، و به همنوع خود میل دارد."»
30947- 2- (5)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هَارُونَ عَنْ مُوَفَّقٍ الْمَدِینِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: بَعَثَ إِلَیَّ الْمَاضِی ع یَوْماً وَ حَبَسَنِی لِلْغَدَاءِ فَلَمَّا جَاءُوا بِالْمَائِدَةِ لَمْ یَکُنْ عَلَیْهَا بَقْلٌ فَأَمْسَکَ یَدَهُ ثُمَّ قَالَ لِلْغُلَامِ أَ مَا عَلِمْتَ أَنِّی لَا آکُلُ عَلَی مَائِدَةٍ لَیْسَ فِیهَا خُضْرَةٌ فَائْتِنِی بِالْخُضْرَةِ قَالَ فَذَهَبَ الْغُلَامُ فَجَاءَ بِالْبَقْلِ فَأَلْقَاهُ عَلَی الْمَائِدَةِ فَمَدَّ یَدَهُ فَأَکَلَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ (1)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ حَنَانٍ أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
ترجمه:
از موفق مدینی، از پدرش، از جدش نقل شده که گفت: «روزی امام کاظم (علیهالسلام) مرا دعوت کردند و برای ناهار نگاه داشتند. هنگامی که سفره آورده شد، بر آن سبزیجات نبود. پس ایشان دست خود را نگاه داشتند و سپس به غلام فرمودند: "آیا نمیدانی که من بر سفرهای که در آن سبزیجات نیست، غذا نمیخورم؟ پس برای من سبزیجات بیاور."
غلام رفت و سبزیجات آورد و آن را بر سفره نهاد، سپس امام دست خود را دراز کردند و غذا خوردند.»
(3)104 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَخْلِیلِ الْأَسْنَانِ بَعْدَ الْأَکْلِ وَ کَرَاهَةِ تَرْکِهِ
ترجمه:
باب مستحب بودن خلال کردن دندانها پس از غذا خوردن و کراهت ترک آن
30948- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ (5)عَنْ وَهْبِ بْنِ عَبْدِ رَبِّهِ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَتَخَلَّلُ فَنَظَرْتُ إِلَیْهِ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَتَخَلَّلُ وَ هُوَ یُطَیِّبُ الْفَمَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از وهب بن عبد ربّه نقل شده که گفت: «دیدم که امام صادق (علیهالسلام) خلال میکردند، پس به ایشان نگاه کردم. امام فرمودند: "رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) نیز خلال میکردند، و این کار دهان را خوشبو میسازد."»
30949- 2- (7)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص نَزَلَ عَلَیَّ جَبْرَئِیلُ ع بِالْخِلَالِ.
ترجمه:
از هشام بن سالم نقل شده که گفت: امام صادق (علیهالسلام) فرمودند: «رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) فرمودند: جبرئیل (علیهالسلام) با خلال نزد من آمد.»
30950- 3- (8)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ
1) المحاسن- 507- 651.
2) یأتی فی الباب 112 من أبواب الأطعمة المباحة.
3) الباب 104 فیه 11 حدیث.
4) الکافی 6- 376- 3، المحاسن- 559- 931.
5) فی المحاسن زیادة- عن مالک بن عطیة.
6) الفقیه 3- 357- 4260.
7) الکافی 6- 376- 1، المحاسن- 558- 926.
8) الکافی 6- 376- 2، المحاسن- 558- 925، أورده فی الحدیث 6 من الباب 1 من أبواب السواک.
فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ أَبِی جَمِیلَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع نَزَلَ جَبْرَئِیلُ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص بِالسِّوَاکِ وَ الْخِلَالِ وَ الْحِجَامَةِ.
ترجمه:
از ابن ابی جمیلة نقل شده که گفت: امام صادق (علیهالسلام) فرمودند: «جبرئیل (علیهالسلام) با مسواک، خلال و حجامت نزد رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) آمد.»
30951- 4- (1)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ ص تَخَلَّلُوا فَإِنَّهُ مَصْلَحَةٌ لِلِّثَةِ (2)وَ النَّوَاجِذِ.
ترجمه:
از ابن قداح، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) فرمودند: خلال کنید، زیرا که برای سلامت لثهها و دندانهای آسیاب مفید است.»
30952- 5- (3)وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ ص تَخَلَّلُوا فَإِنَّهُ یُنَقِّی الْفَمَ وَ مَصْلَحَةُ اللِّثَةِ.
ترجمه:
و با همین اسناد، نقل شده که پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) فرمودند: «خلال کنید، زیرا که دهان را پاک میسازد و برای سلامت لثهها مفید است.»
30953- 6- (4)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ شُعَیْبٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا الْحَسَنِ ع أُتِیَ بِخِلَالٍ مِنَ الْأَخِلَّةِ الْمُهَیَّأَةِ وَ هُوَ فِی مَنْزِلِ الْفَضْلِ بْنِ یُونُسَ- فَأَخَذَ مِنْهَا (5)شَظِیَّةً وَ رَمَی بِالْبَاقِی.
ترجمه:
از یعقوب بن شعیب، از کسی که او را خبر داد نقل شده که امام کاظم (علیهالسلام) در منزل فضل بن یونس بود، و برای ایشان خلالهایی از چوبهای آماده شده آورده شد. ایشان قطعهای از آن برداشتند و باقی را کنار گذاشتند.
30954- 7- (6)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ الْحَذَّاءِ (عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْأَسَدِیِّ) (7)عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: نَاوَلَ النَّبِیُّ ص جَعْفَرَ بْنَ أَبِی طَالِبٍ خِلَالًا فَقَالَ یَا جَعْفَرُ تَخَلَّلْ فَإِنَّهُ مَصْلَحَةٌ لِلْفَمِ أَوْ قَالَ لِلِّثَةِ مَجْلَبَةٌ لِلرِّزْقِ.
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ وَ ذَکَرَ
الْحَدِیثَ الْأَوَّلَ نَحْوَهُ وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ ذَکَرَ الثَّانِیَ وَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ وَ ذَکَرَ الثَّالِثَ وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ ذَکَرَ الرَّابِعَ وَ عَنْ أَبِیهِ وَ ذَکَرَ السَّادِسَ وَ عَنْ أَبِی سُمَیْنَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَ ذَکَرَ السَّابِعَ (1).
ترجمه:
از احمد بن ابی عبدالله اسدی، از مردی که نامش ذکر نشده، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند:
«پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) خلالی را به جعفر بن ابی طالب دادند و فرمودند: "ای جعفر، خلال کن، زیرا که برای دهان و یا برای لثه مفید است و موجب جلب روزی میشود."»
30955- 8- (2)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ أَوْ غَیْرِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ حَمْزَةَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص رَحِمَ اللَّهُ الْمُتَخَلِّلِینَ قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ- وَ مَا الْمُتَخَلِّلُونَ قَالَ الْمُتَخَلِّلُونَ مِنَ الطَّعَامِ فَإِنَّهُ إِذَا بَقِیَ فِی الْفَمِ تَغَیَّرَ فَأَذَّی الْمَلَکَ رِیحُهُ.
ترجمه:
از حمزه، از امام کاظم (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) فرمودند: "خداوند کسانی که دندانهای خود را خلال میکنند، رحمت کند."
پرسیده شد: "ای رسول خدا، خلالکنندگان چه کسانی هستند؟"
فرمودند: "کسانی که باقیمانده غذا را از میان دندانهای خود پاک میکنند، زیرا که اگر غذا در دهان باقی بماند، تغییر میکند و بوی آن فرشته را آزار میدهد."»
30956- 9- (3)وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبِی عُثْمَانَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِجَعْفَرٍ تَخَلَّلْ فَإِنَّ الْخِلَالَ یَجْلِبُ الرِّزْقَ.
ترجمه:
از ابوحمزه، از امام کاظم (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) به جعفر فرمودند: خلال کن، زیرا که خلال کردن روزی را جلب میکند.»
30957- 10- (4)قَالَ وَ رُوِیَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ مَنْ أَکَلَ طَعَاماً فَلْیَتَخَلَّلْ مَنْ لَمْ یَفْعَلْ فَعَلَیْهِ حَرَجٌ.
ترجمه:
و از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «هر کس غذا بخورد، باید خلال کند، و کسی که این کار را نکند، بر او سختی خواهد بود.»
30958- 11- (5)مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ السَّیَّارِیِّ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع قَالَ: مَلَکٌ یُنَادِی فِی السَّمَاءِ اللَّهُمَّ بَارِکْ عَلَی الْخَلَّالِینَ وَ الْمُتَخَلِّلِینَ- وَ هُمُ الَّذِینَ فِی بُیُوتِهِمُ الْخَلُّ وَ الَّذِینَ یَتَخَلَّلُونَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (1)وَ فِی السِّوَاکِ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
ترجمه:
از محمد بن ادریس، در پایان کتاب «السرائر» به نقل از کتاب السیاری، از امام صادق (علیهالسلام)، از امام کاظم (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند:
«فرشتهای در آسمان ندا میدهد: "بار خدایا، بر خلالکنندگان و کسانی که خلال میکنند، برکت نازل فرما!"
اینها کسانی هستند که در خانههایشان سرکه دارند و کسانی که دندانهای خود را خلال میکنند.»
(4)105 بَابُ جَوَازِ التَّخَلُّلِ بِکُلِّ عُودٍ وَ کَرَاهَتِهِ بِعُودِ الرَّیْحَانِ وَ الرُّمَّانِ وَ الْقَصَبِ وَ الْخُوصِ وَ الْآسِ وَ الطَّرْفَاءِ دُونَ مَا سِوَاهَا
ترجمه:
باب جواز خلال کردن با هر نوع چوب، و کراهت استفاده از چوب ریحان، انار، نی، خوص، آس و طرفاء، بهجز این موارد.
30959- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: لَا تَخَلَّلُوا بِعُودِ الرَّیْحَانِ وَ لَا بِقَضِیبِ الرُّمَّانِ فَإِنَّهُمَا یُهَیِّجَانِ عِرْقَ الْجُذَامِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ دُرُسْتَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
از ابراهیم بن عبدالحمید، از امام کاظم (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «با چوب ریحان و شاخهی انار خلال نکنید، زیرا که این دو رگ جذام را تحریک میکنند.»
30960- 2- (7)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ تَخَلَّلَ بِالْقَصَبِ لَمْ تُقْضَ لَهُ حَاجَةٌ سِتَّةَ أَیَّامٍ.
ترجمه:
از یونس بن عبدالرحمن، از کسی که نامش ذکر نشده، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «کسی که با نی خلال کند، حاجتش تا شش روز برآورده نمیشود.»
1) تقدم فی الحدیث 3 و 4 من الباب 40 من هذه الأبواب.
2) تقدم فی الأحادیث 6 و 13 و 40 من الباب 1 من أبواب السواک، و فی الحدیث 5 من الباب 67 من أبواب آداب الحمام.
3) یأتی فی الباب 105 و 106 و الحدیث 10 من الباب 112 من هذه الأبواب و فی الحدیث 57 من الباب 10 من أبواب الأطعمة المباحة.
4) الباب 105 فیه 7 أحادیث.
5) الکافی 6- 377- 7، المحاسن- 564- 966 ذیل 966.
6) علل الشرائع- 533- 1.
7) الکافی 6- 377- 8، المحاسن- 564- 968.
30961- 3- (1)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ یُتَخَلَّلَ بِالْقَصَبِ وَ الرَّیْحَانِ.
ترجمه:
از سکونی، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) از خلال کردن با نی و ریحان نهی کردند.»
30962- 4- (2)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ النَّبِیُّ ص یَتَخَلَّلُ بِکُلِّ مَا أَصَابَ مَا خَلَا الْخُوصَ وَ الْقَصَبَ.
ترجمه:
از عبدالله بن سنان، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) با هر چیزی که به دستشان میرسید، خلال میکردند، مگر با خوص و نی.»
30963- 5- (3)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ بَعْضِ مَنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنِ التَّخَلُّلِ بِالرُّمَّانِ وَ الْآسِ وَ الْقَصَبِ وَ قَالَ إِنَّهُنَّ یُحَرِّکْنَ عِرْقَ الْأَکِلَةِ.
ترجمه:
از احمد، از برخی راویان که آن را نقل کردهاند، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) از خلال کردن با چوب انار، آس و نی نهی کردند و فرمودند که اینها رگ بیماری "أکلة" را تحریک میکنند.»
30964- 6- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْأَمَالِی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع لَا تَخَلَّلُوا بِعُودِ الرَّیْحَانِ وَ لَا بِقَضِیبِ الرُّمَّانِ فَإِنَّهُمَا یُهَیِّجَانِ عِرْقَ الْجُذَامِ.
وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ (5)وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی (6)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ بَعْضِ مَنْ رَوَاهُ وَ الَّذِی قَبْلَهُمَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ الْأَوَّلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الدِّهْقَانِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ وَ الثَّانِیَ عَنْ مُحَمَّدِ
بْنِ عِیسَی وَ الثَّالِثَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ مِثْلَهُ.
ترجمه:
از عبدالله بن سنان نقل شده که گفت: امام صادق (علیهالسلام) فرمودند: «با چوب ریحان و شاخهی انار خلال نکنید، زیرا که این دو رگ جذام را تحریک میکنند.»
30965- 7- (1)الْحَسَنُ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ نَقْلًا مِنْ رَوْضَةِ الْوَاعِظِینَ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: التَّخَلُّلُ بِالطَّرْفَاءِ یُورِثُ الْفَقْرَ.
ترجمه:
حسن طبرسی در کتاب «مکارم الأخلاق»، به نقل از «روضة الواعظین»، از امیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) نقل کرده که فرمودند: «خلال کردن با چوب طرفاء موجب فقر میشود.»
(2)106 بَابُ اسْتِحْبَابِ أَکْلِ مَا یَبْقَی بَیْنَ الْأَسْنَانِ مِمَّا یَلِی اللِّثَةَ أَوْ مُقَدَّمَ الْفَمِ وَ مَا یُخْرِجُهُ اللِّسَانُ وَ رَمْیِ مَا یُخْرِجُهُ الْخِلَالُ وَ مَا کَانَ فِی الْأَضْرَاسِ وَ جَوَازِ أَکْلِهِ
ترجمه:
باب مستحب بودن خوردن باقیماندهی غذا بین دندانها، آنچه که نزدیک لثه یا جلوی دهان باشد، یا آنچه زبان بیرون میآورد؛ و همچنین رها کردن آنچه که خلال بیرون میآورد و آنچه در دندانهای آسیاب باقی مانده است، و جواز خوردن آن.
30966- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ یَعْنِی الْحَسَنَ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ یَعْنِی عَبْدَ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَمَّا مَا یَکُونُ فِی (4)اللِّثَةِ فَکُلْهُ وَ ازْدَرِدْهُ وَ مَا یَکُونُ بَیْنَ الْأَسْنَانِ فَارْمِ بِهِ.
ترجمه:
از ابن سنان، یعنی عبدالله، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «آنچه در لثه باشد، بخور و فرو بده، اما آنچه میان دندانها باشد، آن را دور بینداز.»
30967- 2- (5)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ یُونُسَ قَالَ: تَغَدَّی عِنْدِی أَبُو الْحَسَنِ ع- فَلَمَّا فَرَغَ مِنَ الطَّعَامِ أُتِیَ بِالْخِلَالِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا حَدُّ هَذَا الْخِلَالِ فَقَالَ یَا فَضْلُ کُلُّ مَا بَقِیَ فِی فِیکَ مِمَّا أَدَرْتَ عَلَیْهِ لِسَانَکَ فَکُلْهُ وَ مَا (اسْتَکْرَهْتَهُ) (6)بِالْخِلَالِ فَأَنْتَ فِیهِ بِالْخِیَارِ إِنْ شِئْتَ طَرَحْتَهُ وَ إِنْ شِئْتَ أَکَلْتَهُ.
ترجمه:
از فضل بن یونس نقل شده که گفت: «امام کاظم (علیهالسلام) مهمان من بودند و ناهار خوردند. پس از پایان غذا، خلال آورده شد.
به ایشان عرض کردم: "جانم به فدای شما، حد و حکم خلال چیست؟"
فرمودند: "ای فضل، هر آنچه در دهان باقی مانده و زبانت بر آن گردیده، آن را بخور. اما آنچه با خلال بیرون آوردهای، در آن مختاری؛ اگر خواستی آن را دور بینداز، و اگر خواستی، بخور."»
30968- 3- (7)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ
جَرِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ اللَّحْمِ الَّذِی یَکُونُ فِی الْأَسْنَانِ فَقَالَ أَمَّا مَا کَانَ فِی مُقَدَّمِ الْفَمِ فَکُلْهُ وَ أَمَّا مَا یَکُونُ فِی الْأَضْرَاسِ فَاطْرَحْهُ.
ترجمه:
از اسحاق بن جریر نقل شده که گفت: «از امام صادق (علیهالسلام) درباره گوشت باقیمانده در میان دندانها پرسیدم. ایشان فرمودند:
"آنچه در جلوی دهان باشد، بخور، اما آنچه در دندانهای آسیاب باشد، آن را دور بینداز."»
30969- 4- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَزْدَرِدَنَّ أَحَدُکُمْ مَا یَتَخَلَّلُ بِهِ فَإِنَّ مِنْهُ یَکُونُ الدُّبَیْلَةُ (2).
ترجمه:
از احمد بن محمد، که آن را به امام صادق (علیهالسلام) رسانده، نقل شده که فرمودند: «هیچیک از شما چیزی را که با آن خلال کرده است، فرو نبرد؛ زیرا که از آن بیماری "دبیله(درد شکم ) ایجاد میشود.»
30970- 5- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ ع مَا أَدَرْتَ عَلَیْهِ لِسَانَکَ فَأَخْرَجْتَهُ فَابْلَعْهُ وَ مَا أَخْرَجْتَهُ بِالْخِلَالِ فَارْمِ بِهِ.
أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ الْأَوَّلَ وَ عَنْ أَبِیهِ وَ ذَکَرَ الثَّانِیَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی وَ ذَکَرَ الثَّالِثَ.
ترجمه:
از محمد بن علی بن حسین نقل شده که گفت: امام (علیهالسلام) فرمودند: «آنچه را که زبانت بر آن گردانده و بیرون آوردهای، فرو ببر؛ اما آنچه را که با خلال بیرون آوردهای، دور بینداز.»
30971- 6- (4)وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ تَخَلَّلَ فَلْیَلْفَظْ وَ مَنْ فَعَلَ فَقَدْ أَحْسَنَ وَ مَنْ لَمْ یَفْعَلْ فَلَا حَرَجَ.
ترجمه:
از ابن قداح، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند:
«رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) فرمودند: "کسی که خلال کند، باید آن را بیرون بیندازد. و کسی که چنین کند، کار خوبی انجام داده است. و کسی که این کار را نکند، بر او سختی نیست."»
(5)107 بَابُ اسْتِحْبَابِ غَسْلِ الْفَمِ بِالسُّعْدِ (6)بَعْدَ الطَّعَامِ وَ إِدْخَالِهِ الْفَمَ ثُمَّ الرَّمْیِ بِهِ وَ اتِّخَاذِهِ فِی الْأُشْنَانِ وَ دَلْکِ الْأَسْنَانِ بِهِ وَ الِاسْتِنْجَاءِ بِهِ مِنَ الْغَائِطِ
ترجمه:
باب مستحب بودن شستن دهان با سعد پس از غذا، وارد کردن آن به دهان و سپس بیرون انداختن آن، استفاده از آن در اشنان، مالیدن دندانها با آن، و استفاده از آن برای تطهیر پس از دفع.
30972- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ
مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی وَلَّادٍ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ الْأَوَّلَ ع فِی الْحِجْرِ وَ هُوَ قَاعِدٌ وَ مَعَهُ عِدَّةٌ مِنْ أَهْلِ بَیْتِهِ فَسَمِعْتُهُ یَقُولُ ضَرَبَتْ عَلَیَّ أَسْنَانِی فَأَخَذْتُ السُّعْدَ فَدَلَکْتُ بِهِ أَسْنَانِی فَنَفَعَنِی ذَلِکَ وَ سَکَنَتْ عَنِّی.
ترجمه:
از ابوولاد نقل شده که گفت: «امام کاظم (علیهالسلام) را در حجر دیدم در حالی که نشسته بودند و جمعی از اهل بیتشان نیز همراهشان بودند.
شنیدم که فرمودند: "دردی در دندانهایم احساس کردم، پس سعد را برداشتم و با آن دندانهایم را مالیدم، و این کار برایم مفید بود و درد از بین رفت."»
30973- 2- (1)وَ عَنْهُ عَنْ (مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ) (2)عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع قَالَ: مَنِ اسْتَنْجَی بِالسُّعْدِ بَعْدَ الْغَائِطِ وَ غَسَلَ بِهِ فَمَهُ بَعْدَ الطَّعَامِ لَمْ تُصِبْهُ عِلَّةٌ فِی فَمِهِ وَ لَا یَخَافُ شَیْئاً مِنْ أَرْوَاحِ الْبَوَاسِیرِ.
ترجمه:
از محمد بن عمر، از مردی که نامش ذکر نشده، از امام کاظم (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند:
«کسی که پس از دفع، با سعد استنجا کند و پس از غذا، دهانش را با آن بشوید، دچار هیچ بیماری دهانی نمیشود و از عوارض بواسیر در امان خواهد بود.»
30974- 3- (3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی الْخَزْرَجِ الْحَسَنِ بْنِ الزِّبْرِقَانِ عَنِ (الْفُضَیْلِ بْنِ عُثْمَانَ) (4)عَنْ أَبِی عَزِیزٍ الْمُرَادِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ اتَّخِذُوا فِی أُشْنَانِکُمُ السُّعْدَ فَإِنَّهُ یُطَیِّبُ الْفَمَ وَ یَزِیدُ فِی الْجِمَاعِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی الْجَوْزَاءِ الْمُنَبِّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَ أَبِی الْخَزْرَجِ الْحَسَنِ بْنِ الزِّبْرِقَانِ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (5)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِی الْخَزْرَجِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ عَنْ أَبِی عَزِیزٍ الْمُرَادِیِّ (6).
ترجمه:
از ابو عزیز مرادی نقل شده که گفت: «شنیدم امام صادق (علیهالسلام) میفرمودند: "سعد را در اشنانتان به کار گیرید، زیرا که دهان را خوشبو میکند وقدرت برجماع را زیاد می کند
30975- 4- (1)وَ عَنْ نُوحِ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ نَادِرٍ الْخَادِمِ قَالَ: کَانَ أَبُو الْحَسَنِ ع إِذَا تَوَضَّأَ بِالْأُشْنَانِ أَدْخَلَهُ فِی فِیهِ فَتَطَعَّمَ بِهِ ثُمَّ یَرْمِی بِهِ.
وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ نَادِرٍ الْخَادِمِ مِثْلَهُ (2).
ترجمه:
از نادر خادم نقل شده که گفت: «امام کاظم (علیهالسلام) هنگامی که با اشنان وضو میگرفتند، آن را وارد دهان میکردند، طعم آن را میچشیدند و سپس بیرون میانداختند.»
(3)108 بَابُ اسْتِحْبَابِ غَسْلِ خَارِجِ الْفَمِ بَعْدَ الْأَکْلِ بِالْأُشْنَانِ وَ عَدَمِ جَوَازِ أَکْلِهِ
ترجمه:
باب مستحب بودن شستن بیرون دهان پس از غذا با اشنان و عدم جواز خوردن آن
30976- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: أَکْلُ الْأُشْنَانِ یُبْخِرُ الْفَمَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ (5).
ترجمه:
از احمد بن یزید، از امام کاظم (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «خوردن اشنان باعث بدبو شدن دهان میشود
30977- 2- (6)وَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع إِنَّا نَأْکُلُ الْأُشْنَانَ فَقَالَ کَانَ أَبُو الْحَسَنِ إِذَا تَوَضَّأَ ضَمَّ شَفَتَیْهِ وَ فِیهِ خِصَالٌ تُکْرَهُ یُورِثُ السِّلَّ وَ یَذْهَبُ بِمَاءِ الظَّهْرِ وَ یُوهِنُ (7)الرُّکْبَتَیْنِ الْحَدِیثَ.
ترجمه:
از سعد بن سعد نقل شده که گفت: «به امام کاظم (علیهالسلام) عرض کردم: "ما اشنان را میخوریم."
ایشان فرمودند: "امام کاظم (علیهالسلام) هنگام وضو لبهای خود را میبستند.
و در خوردن اشنان ویژگیهایی است که مکروه شمرده میشود؛ موجب سل، از بین رفتن نیروی کمر، و ضعف زانوها میگردد."»
30978- 3- (8)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ فِی
الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُوسَی الْکُمَیْدَانِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ الْعَزِیزِ بْنِ الْمُهْتَدِی عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: إِنَّمَا یُغْسَلُ بِالْأُشْنَانِ خَارِجُ الْفَمِ فَأَمَّا دَاخِلُ الْفَمِ فَلَا یَقْبَلُ الْغَمَرَ.
ترجمه:
از عبدالعزیز بن مهتدی، از امام رضا (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «فقط بیرون دهان با اشنان شسته میشود، اما داخل دهان پذیرای آلودگی نیست.»
30979- 4- (1)وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ مِسْکِینٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ أَکْلُ الْأُشْنَانِ یُوهِنُ الرُّکْبَتَیْنِ وَ یُفْسِدُ مَاءَ الظَّهْرِ.
ترجمه:
از حکم بن مسکین نقل شده که گفت: «شنیدم امام صادق (علیهالسلام) فرمودند: "خوردن اشنان موجب ضعف زانوها و فساد نیروی کمر میشود."»
(2)109 بَابُ اسْتِحْبَابِ اتِّخَاذِ شَاةٍ حَلُوبٍ فِی الْمَنْزِلِ أَوْ شَاتَیْنِ
ترجمه:
باب مستحب بودن نگهداری یک گوسفند شیرده در خانه یا دو گوسفند
30980- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَارِدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ یَقُولُ مَا مِنْ مُؤْمِنٍ یَکُونُ فِی مَنْزِلِهِ عَنْزٌ حَلُوبٌ إِلَّا قُدِّسَ أَهْلُ ذَلِکَ الْمَنْزِلِ وَ بُورِکَ عَلَیْهِمْ فَإِنْ کَانَتِ اثْنَتَیْنِ قُدِّسُوا کُلَّ یَوْمٍ مَرَّتَیْنِ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِنَا کَیْفَ یُقَدَّسُونَ قَالَ یُقَالُ لَهُمْ بُورِکَ عَلَیْکُمْ وَ طِبْتُمْ وَ طَابَ إِدَامُکُمْ قَالَ قُلْتُ: مَا مَعْنَی قُدِّسْتُمْ قَالَ طُهِّرْتُمْ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ (4)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحْکَامِ الدَّوَابِّ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُ
عَلَیْهِ (1).
ترجمه:
از محمد بن مارد نقل شده که گفت: «شنیدم امام صادق (علیهالسلام) میفرمودند:
"هیچ مؤمنی که در خانهاش بز شیرده داشته باشد، نیست مگر اینکه اهل آن خانه مقدس گردند و بر آنان برکت نازل شود.
و اگر دو بز شیرده داشته باشند، هر روز دو بار مقدس میشوند."
یکی از اصحاب پرسید: "چگونه مقدس میشوند؟"
امام فرمودند: "به آنان گفته میشود: 'بر شما برکت باد، پاک و نیکو باشید، و غذایتان پاکیزه باشد.'"
پرسیدم: "معنای مقدس شدن چیست؟"
فرمودند: "یعنی پاک شدن."»
(2)110 بَابُ اسْتِحْبَابِ اتِّخَاذِ بَقَرَةٍ حَلُوبٍ فِی الْمَنْزِلِ أَوْ نَعْجَةٍ حَلُوبٍ
ترجمه:
باب مستحب بودن نگهداری گاو شیرده در خانه یا گوسفند ماده شیرده
30981- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِعَمَّتِهِ مَا یَمْنَعُکِ أَنْ تَتَّخِذِی فِی بَیْتِکِ بَرَکَةً قَالَتْ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْبَرَکَةُ قَالَ شَاةٌ تُحْلَبُ فَإِنَّ مَنْ کَانَ فِی دَارِهِ شَاةٌ تُحْلَبُ أَوْ نَعْجَةٌ أَوْ بَقَرَةٌ تُحْلَبُ فَبَرَکَاتٌ کُلُّهُنَّ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
ترجمه:
از جابر، از امام باقر (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند:
«رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) به عمهی خود فرمودند: "چه چیزی مانع شده که در خانهات برکتی داشته باشی؟"
او گفت: "ای رسول خدا، برکت چیست؟"
فرمودند: "گوسفندی که شیر داده شود. زیرا هر کس در خانهاش گوسفند شیرده، یا گوسفند ماده، یا گاو شیرده داشته باشد، همهی آنها برکت هستند."»
(5)111 بَابُ کَرَاهَةِ الْقِرَانِ (6)بَیْنَ الْفَوَاکِهِ وَ غَیْرِهَا لِمَنْ أَکَلَ مَعَ الْمُسْلِمِینَ إِلَّا بِإِذْنٍ وَ جَوَازِهِ لِمَنْ أَکَلَ وَحْدَهُ
ترجمه:
باب کراهت همزمان خوردن دو نوع میوه و دیگر خوراکیها برای کسی که همراه مسلمانان غذا میخورد، مگر با اجازه، و جواز آن برای کسی که تنها غذا میخورد.
30982- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ
1) یأتی فی الحدیث 43 من الباب 10 من أبواب الأطعمة المباحة، و فی الباب 110 من هذه الأبواب.
2) الباب 110 فیه حدیث واحد.
3) الکافی 6- 545- 7، و أورده فی الحدیث 3 من الباب 30 من أبواب أحکام الدوابّ.
4) تقدم فی الباب 30 و فی الحدیث 1 من الباب 48 من أبواب أحکام الدوابّ. و فی الباب 109 من هذه الأبواب.
5) الباب 111 فیه حدیثان.
6) القران- أن تجمع ثمرتین فتاکلهما معا" الصحاح 6- 2181".
7) علل الشرائع- 519- 1.
جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْقِرَانِ بَیْنَ التِّینِ وَ التَّمْرِ وَ سَائِرِ الْفَوَاکِهِ قَالَ نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنِ الْإِقْرَانِ فَإِنْ کُنْتَ وَحْدَکَ فَکُلْ کَیْفَ أَحْبَبْتَ وَ إِنْ کُنْتَ مَعَ قَوْمٍ مُسْلِمِینَ فَلَا تُقْرِنْ (إِلَّا بِإِذْنِهِمْ) (1).
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ لَا قِرَانَ (2).
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی هَمَّامٍ إِسْمَاعِیلَ بْنِ هَمَّامٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (3)وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ ابْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (4).
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش امام کاظم (ع) نقل کرده که فرمودند: «از ایشان درباره خوردن همزمان انجیر و خرما و سایر میوهها پرسیدم. ایشان فرمودند: رسول خدا (ص) از خوردن همزمان (اقران) نهی کردهاند؛ پس اگر تنها هستی، هر طور که دوست داری بخور، اما اگر با گروهی از مسلمانان هستی، بدون اجازهی آنها این کار را نکن.»
30983- 2- (5)وَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُثَنَّی أَوْ غَیْرِهِ رَفَعَهُ قَالَ: إِذَا وَاکَلْتَ أَحَداً فَأَرَدْتَ أَنْ تَقْرِنَ فَأَعْلِمْهُ ذَلِکَ.
ترجمه:
از برخی از اصحابمان، از محمد بن المثنی یا فرد دیگری (با سند مرفوع) نقل شده که فرمودند: «اگر با کسی همسفره شدی و قصد داشتی دو لقمه را با هم برداری، او را از این کار مطلع کن.»
30984- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ الْکَرْخِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ ع فِی الْمَائِدَةِ اثْنَتَا عَشْرَةَ خَصْلَةً یَجِبُ عَلَی کُلِّ مُسْلِمٍ أَنْ یَعْرِفَهَا أَرْبَعٌ مِنْهَا فَرْضٌ وَ أَرْبَعٌ سُنَّةٌ وَ أَرْبَعٌ تَأْدِیبٌ فَأَمَّا الْفَرْضُ
فَالْمَعْرِفَةُ وَ الرِّضَا وَ التَّسْمِیَةُ وَ الشُّکْرُ وَ أَمَّا السُّنَّةُ فَالْوُضُوءُ قَبْلَ الطَّعَامِ وَ الْجُلُوسُ عَلَی الْجَانِبِ الْأَیْسَرِ وَ الْأَکْلُ بِثَلَاثِ أَصَابِعَ وَ لَعْقُ الْأَصَابِعِ وَ أَمَّا التَّأْدِیبُ فَالْأَکْلُ مِمَّا یَلِیکَ وَ تَصْغِیرُ اللُّقْمَةِ وَ تَجْوِیدُ الْمَضْغِ وَ قِلَّةُ النَّظَرِ فِی وُجُوهِ النَّاسِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ مُرْسَلًا نَحْوَهُ (1).
ترجمه:
از ابراهیم کرخی، از امام صادق (علیهالسلام)، از پدرانشان نقل شده که فرمودند:
«امام حسن بن علی (علیهماالسلام) درباره آداب سفره فرمودند که دوازده خصلت است که بر هر مسلمان واجب است آنها را بشناسد:
چهار مورد واجب: شناخت، رضایت، نام بردن (بسمالله)، و شکرگزاری.
چهار مورد سنت: وضو گرفتن پیش از غذا، نشستن بر جانب چپ، خوردن با سه انگشت، و لیسیدن انگشتان.
چهار مورد ادب: خوردن از آنچه در نزدیکی شماست، کوچک گرفتن لقمه، خوب جویدن غذا، و کم نگاه کردن به چهره دیگران.»
30985- 2- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ اثْنَتَا عَشْرَةَ خَصْلَةً یَنْبَغِی لِلرَّجُلِ الْمُسْلِمِ أَنْ یَتَعَلَّمَهَا عَلَی الْمَائِدَةِ أَرْبَعٌ مِنْهَا فَرِیضَةٌ وَ أَرْبَعٌ مِنْهَا سُنَّةٌ وَ أَرْبَعٌ مِنْهَا أَدَبٌ فَأَمَّا الْفَرِیضَةُ فَالْمَعْرِفَةُ بِمَا (3)یَأْکُلُ وَ التَّسْمِیَةُ وَ الشُّکْرُ وَ الرِّضَا وَ أَمَّا السُّنَّةُ فَالْجُلُوسُ عَلَی الرِّجْلِ الْیُسْرَی وَ الْأَکْلُ بِثَلَاثِ أَصَابِعَ وَ أَنْ یَأْکُلَ مِمَّا یَلِیهِ وَ مَصُّ الْأَصَابِعِ وَ أَمَّا الْأَدَبُ فَتَصْغِیرُ اللُّقْمَةِ وَ الْمَضْغُ الشَّدِیدُ وَ قِلَّةُ النَّظَرِ فِی وُجُوهِ النَّاسِ وَ غَسْلُ الْیَدَیْنِ.
ترجمه:
از انس بن محمد، از پدرش، از امام جعفر صادق (علیهالسلام)، از پدرانشان، در وصیت پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) به امام علی (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند:
«ای علی، دوازده خصلت است که شایسته است مرد مسلمان آنها را هنگام غذا خوردن بیاموزد:
چهار مورد واجب: شناخت آنچه میخورد، نام بردن (بسمالله)، شکرگزاری، و رضایت.
چهار مورد سنت: نشستن بر پای چپ، خوردن با سه انگشت، خوردن از آنچه نزد خود دارد، و مکیدن انگشتان.
چهار مورد ادب: کوچک گرفتن لقمه، خوب جویدن غذا، کم نگاه کردن به چهرهی دیگران، و شستن دستها.»
30986- 3- (4)یَا عَلِیُّ تِسْعَةُ أَشْیَاءَ تُورِثُ النِّسْیَانَ أَکْلُ التُّفَّاحِ الْحَامِضِ وَ أَکْلُ الْکُزْبُرَةِ وَ الْجُبُنِّ وَ سُؤْرِ الْفَأْرِ وَ قِرَاءَةُ کِتَابَةِ الْقُبُورِ وَ الْمَشْیُ بَیْنَ امْرَأَتَیْنِ وَ طَرْحُ الْقَمْلَةِ وَ الْحِجَامَةُ فِی النُّقْرَةِ وَ الْبَوْلُ فِی الْمَاءِ الرَّاکِدِ.
وَ رَوَاهُ فِی الْخِصَالِ بِالْإِسْنَادِ الْآتِی (5)عَنْ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ رَوَی الْأَوَّلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ الْکَرْخِیِّ مِثْلَهُ (6).
ترجمه:
ای علی، نه چیز باعث فراموشی میشود:
خوردن سیب ترش،
خوردن گشنیز،
خوردن پنیر،
نوشیدن باقیمانده آب موش،
خواندن نوشتههای قبرها،
راه رفتن بین دو زن،
انداختن شپش،
حجامت در ناحیه گودی سر،
ادرار کردن در آب راکد.
30987- 4- (1)الْحُسَیْنُ بْنُ بِسْطَامَ وَ أَخُوهُ فِی طِبِّ الْأَئِمَّةِ ع عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَنْ أَرَادَ أَنْ لَا یَضُرَّهُ طَعَامٌ فَلَا یَأْکُلْ طَعَاماً حَتَّی یَجُوعَ وَ تَنْقَی مَعِدَتُهُ فَإِذَا أَکَلَ فَلْیُسَمِّ اللَّهَ وَ لْیُجِدِ الْمَضْغَ وَ لْیَکُفَّ عَنِ الطَّعَامِ وَ هُوَ یَشْتَهِیهِ وَ یَحْتَاجُ إِلَیْهِ.
ترجمه:
از جابر، از امام باقر (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند:
«کسی که میخواهد غذایی به او ضرر نرساند، نباید غذا بخورد مگر زمانی که گرسنه شود و معدهاش پاک گردد.
پس هنگامی که غذا میخورد، نام خدا را بر زبان آورد، خوب بجود، و از غذا دست بکشد در حالی که هنوز اشتها دارد و به آن نیازمند است.»
30988- 5- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: مَنْ أَرَادَ الْبَقَاءَ وَ لَا بَقَاءَ فَلْیُخَفِّفِ الرِّدَاءَ وَ لْیُبَاکِرِ الْغَدَاءَ وَ لْیُقِلَّ مُجَامَعَةَ النِّسَاءِ.
ترجمه:
از حریز، از امام صادق (علیهالسلام)، از پدرانشان، از امام علی (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند:
«هر کس خواهان بقا باشد، در حالی که بقایی نیست، باید لباس خود را سبک نگه دارد، در خوردن صبحانه زودتر اقدام کند، و کمترین ارتباط زناشویی داشته باشد.»
30989- 6- (3)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِی إِسْمَاعِیلَ السَّرَّاجِ عَنْ خَیْثَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِی الْوَلِیدِ النَّجْرَانِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّهُ لَیْسَ شَیْءٌ مِمَّا خَلَقَ اللَّهُ صَغِیرٌ وَ لَا کَبِیرٌ إِلَّا وَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ حَدّاً إِذَا جُوِّزَ بِهِ ذَلِکَ الْحَدَّ فَقَدْ تُعُدِّیَ حُدُودَ اللَّهِ فِیهِ فَقَالَ فَمَا حَدُّ مَائِدَتِکَ هَذِهِ قَالَ تَذْکُرُ اسْمَ اللَّهِ حِینَ تُوضَعُ وَ تَحْمَدُ اللَّهَ حِینَ تُرْفَعُ وَ تَقُمُّ مَا تَحْتَهَا الْحَدِیثَ.
ترجمه:
از ابو الولید نجرانی، از امام باقر (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند:
«هیچ چیز از آنچه خداوند آفریده است، کوچک یا بزرگ نیست مگر آنکه برای آن حدی قرار داده که اگر از آن حد تجاوز شود، از حدود خداوند در آن امر فراتر رفته شده است.»
پرسیدند: «پس حد و آداب سفرهی شما چیست؟»
فرمودند: «هنگامی که سفره گذاشته میشود، نام خدا را یاد کن، و هنگامی که برچیده میشود، خدا را حمد کن، و آنچه زیر سفره است را جمع کن.»
30990- 7- (4)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُفْرٌ بِالنِّعَمِ أَنْ یَقُولَ الرَّجُلُ أَکَلْتُ طَعَامَ کَذَا وَ کَذَا فَضَرَّنِی.
ترجمه:
از عبدالسلام، از مردی که نامش ذکر نشده، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند:
«کفران نعمت این است که کسی بگوید: "فلان غذا را خوردم و به من ضرر رساند."»
30991- 8- (5)وَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی
أَیُّوبَ الْمَکِّیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ (عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ) (1)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ثَلَاثٌ لَا یُؤْکَلْنَ یُسْمِنَّ وَ ثَلَاثٌ یُؤْکَلْنَ یَهْزِلْنَ فَأَمَّا اللَّوَاتِی یُؤْکَلْنَ فَیَهْزِلْنَ فَالطَّلْعُ وَ الْکُسْبُ (2)وَ الْجَوْزُ وَ أَمَّا اللَّوَاتِی لَا یُؤْکَلْنَ وَ یُسْمِنَّ فَالنُّورَةُ وَ الطِّیبُ وَ لُبْسُ الْکَتَّانِ.
ترجمه:
از عمر بن یزید، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند:
«سه چیز هستند که خورده میشوند و لاغر میکنند، و سه چیز هستند که خورده نمیشوند و چاق میکنند:
آنهایی که خورده میشوند و لاغر میکنند: طلع (شکوفه خرما)، کُسب (تفاله کنجد)، و گردو.
آنهایی که خورده نمیشوند و چاق میکنند: نوره (مادهای برای زدودن مو)، عطر، و پوشیدن لباس کتانی.»
30992- 9- (3)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ یُونُسَ الْکَاتِبِ قَالَ: أَتَانِی أَبُو الْحَسَنِ مُوسَی بْنُ جَعْفَرٍ ع- فِی حَاجَةٍ لِلْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ- فَقُلْتُ إِنَّ طَعَامَنَا قَدْ حَضَرَ فَأُحِبُّ أَنْ تَأْکُلَ عِنْدِی فَقَالَ نَحْنُ نَأْکُلُ طَعَامَ الْفَجْأَةِ ثُمَّ نَزَلَ فَجِئْتُهُ بِغَدَاءٍ وَ وَضَعْتُ مِنْدِیلًا عَلَی فَخِذَیْهِ فَأَخَذَهُ فَنَحَّاهُ نَاحِیَةً ثُمَّ أَکَلَ ثُمَّ قَالَ یَا فَضْلُ- کُلْ مِمَّا فِی اللَّهَوَاتِ وَ الْأَشْدَاقِ وَ لَا تَأْکُلْ مِمَّا بَیْنَ أَضْعَافِ الْأَسْنَانِ.
ترجمه:
از فضل بن یونس کاتب نقل شده که گفت: «امام موسی بن جعفر (علیهالسلام) برای حاجتی مربوط به حسین بن یزید نزد من آمدند.
به ایشان عرض کردم: "غذای ما آماده است، دوست دارم نزد من غذا میل کنید."
ایشان فرمودند: "ما غذای ناگهانی میخوریم." سپس پایین آمدند، من غذایی برای ایشان آوردم و دستمالی روی رانشان گذاشتم، اما ایشان آن را کنار گذاشتند و سپس غذا خوردند.
سپس فرمودند: "ای فضل، از آنچه در دو طرف دهان (گونهها) و فک قرار دارد بخور، اما از غذایی که میان دندانها قرار دارد، نخور."»
30993- 10- (4)وَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ یُونُسَ أَنَّ أَبَا الْحَسَنِ ع جَلَسَ فِی صَدْرِ الْمَجْلِسِ وَ قَالَ صَاحِبُ الْمَجْلِسِ أَحَقُّ بِهَذَا الْمَجْلِسِ إِلَّا لِرَجُلٍ وَاحِدٍ وَ کَانَتْ لِفَضْلٍ دَعْوَةٌ یَوْمَئِذٍ فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع هَاتِ طَعَامَکَ فَإِنَّهُمْ یَزْعُمُونَ أَنَّا لَا نَأْکُلُ طَعَامَ الْفَجْأَةِ فَأُتِیَ بِالطَّشْتِ فَبَدَأَ هُوَ ثُمَّ قَالَ أَدِرْهَا عَنْ یَسَارِکَ وَ لَا تَحْمِلْهَا إِلَّا مُتْرَعَةً ثُمَّ أُتِیَ بِالْمِنْدِیلِ لِیُلْقَی عَلَی رُکْبَتَیْهِ فَقَالَ لَا هَذَا فِعْلُ الْعَجَمِ ثُمَّ اتَّکَی عَلَی یَسَارِهِ بِیَدِهِ عَلَی الْأَرْضِ وَ أَکَلَ بِیَمِینِهِ حَتَّی إِذَا فَرَغَ أُتِیَ بِالْخِلَالِ فَقَالَ لِی یَا فَضْلُ أَدِرْ لِسَانَکَ فِی فِیکَ فَمَا تَبِعَ لِسَانَکَ فَکُلْهُ إِنْ شِئْتَ وَ مَا اسْتَکْرَهْتَهُ بِالْخِلَالِ فَالْفِظْهُ.
ترجمه:
از فضل بن یونس نقل شده که گفت:
«امام کاظم (علیهالسلام) در صدر مجلس نشستند و فرمودند: "صاحب مجلس به این جایگاه سزاوارتر است، مگر برای یک شخص خاص."
آن روز فضل دعوتی داشت، پس امام فرمودند: "غذایت را بیاور، زیرا آنان گمان میکنند که ما غذای ناگهانی نمیخوریم."
پس طشت آورده شد، و ابتدا ایشان شروع کردند. سپس فرمودند: "آن را از سمت چپت بگردان، و جز در حالی که پر باشد آن را برندار."
سپس دستمالی آورده شد تا بر زانوانشان نهاده شود، اما ایشان فرمودند: "نه، این رفتار عجم است."
آنگاه بر دست چپ خود تکیه کردند، دستشان را بر زمین نهادند، و با دست راست غذا خوردند.
پس از پایان غذا، خلال آورده شد، پس ایشان فرمودند:
"ای فضل، زبانت را در دهانت بگردان، پس آنچه را که زبانت گرفت، اگر خواستی بخور، و آنچه را که با خلال از دهان بیرون آوردی، بیرون بینداز."»
30994- 11- (5)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصٍ عَنْ أَبِی
عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یُقْسِمُ عَلَی الرَّجُلِ فِی الطَّعَامِ أَوْ نَحْوِهِ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْءٌ إِنَّمَا أَرَادَ إِکْرَامَهُ.
ترجمه:
از حفص، از امام صادق (علیهالسلام) نقل شده که در مورد مردی که بر دیگری در مورد غذا یا موارد مشابه سوگند میخورد، فرمودند:
«چیزی بر عهدهی او نیست، بلکه فقط قصد احترام و تکریم داشته است.»
30995- 12- (1)الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنِ النَّبِیِّ ص أَنَّهُ کَانَ لَا یَأْکُلُ الْحَارَّ حَتَّی یَبْرُدَ وَ یَقُولُ إِنَّ اللَّهَ لَمْ یُطْعِمْنَا نَاراً إِنَّ الطَّعَامَ الْحَارَّ غَیْرُ ذِی بَرَکَةٍ فَأَبْرِدُوهُ وَ کَانَ إِذَا أَکَلَ سَمَّی وَ یَأْکُلُ بِثَلَاثِ أَصَابِعَ وَ مِمَّا یَلِیهِ وَ لَا یَتَنَاوَلُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْ غَیْرِهِ وَ یُؤْتَی بِالطَّعَامِ فَیَشْرَعُ قَبْلَ الْقَوْمِ ثُمَّ یَشْرَعُونَ وَ کَانَ یَأْکُلُ بِأَصَابِعِهِ الثَّلَاثِ الْإِبْهَامِ وَ الَّتِی تَلِیهَا وَ الْوُسْطَی وَ رُبَّمَا اسْتَعَانَ بِالرَّابِعَةِ وَ کَانَ یَأْکُلُ بِکَفِّهِ کُلِّهَا وَ لَمْ یَأْکُلْ بِإِصْبَعَیْنِ وَ یَقُولُ إِنَّ الْأَکْلَ بِإِصْبَعَیْنِ هُوَ أَکْلُ الشَّیْطَانِ وَ لَقَدْ جَاءَ أَصْحَابُهُ یَوْماً بِفَالُوذَجٍ فَأَکَلَ مِنْهُ وَ قَالَ مِمَّ هَذَا فَقَالُوا نَجْعَلُ السَّمْنَ وَ الْعَسَلَ یَنْضَجُ فَیَأْتِی کَمَا تَرَی فَقَالَ إِنَّ هَذَا طَعَامٌ طَیِّبٌ وَ کَانَ یَأْکُلُ خُبْزَ الشَّعِیرِ غَیْرَ مَنْخُولٍ وَ مَا أَکَلَ خُبْزَ بُرٍّ قَطُّ وَ لَا شَبِعَ مِنْ خُبْزِ شَعِیرٍ قَطُّ وَ لَا أَکَلَ عَلَی خِوَانٍ حَتَّی مَاتَ وَ کَانَ یَأْکُلُ الْبِطِّیخَ وَ الْعِنَبَ وَ یَأْکُلُ الرُّطَبَ وَ یُطْعِمُ الشَّاةَ النَّوَی وَ کَانَ لَا یَأْکُلُ الثُّومَ وَ لَا الْبَصَلَ وَ لَا الْکُرَّاثَ وَ لَا الْعَسَلَ الَّذِی فِیهِ الْمَغَافِیرُ وَ الْمَغَافِیرُ مَا یَبْقَی مِنَ الشَّجَرِ فِی بُطُونِ النَّحْلِ فَیُلْقِیهِ فِی الْعَسَلِ فَیَبْقَی لَهُ رِیحٌ فِی الْفَمِ وَ مَا ذَمَّ طَعَاماً قَطُّ کَانَ إِذَا أَعْجَبَهُ أَکَلَهُ وَ إِذَا کَرِهَهُ تَرَکَهُ وَ لَا یُحَرِّمُهُ عَلَی غَیْرِهِ وَ کَانَ یَلْحَسُ الْقَصْعَةَ وَ یَقُولُ آخِرُ الصَّحْفَةِ أَعْظَمُ الطَّعَامِ بَرَکَةً وَ کَانَ إِذَا فَرَغَ لَعِقَ أَصَابِعَهُ الثَّلَاثَ الَّتِی أَکَلَ بِهَا وَاحِدَةً وَاحِدَةً وَ کَانَ یَغْسِلُ یَدَهُ مِنَ الطَّعَامِ حَتَّی یُنَقِّیَهَا وَ کَانَ لَا یَأْکُلُ وَحْدَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی أَکْثَرِ الْأَحْکَامِ الْمَذْکُورَةِ (2)وَ یَأْتِی آدَابٌ کَثِیرَةٌ جِدّاً (3).
ترجمه:
حسن بن فضل طبرسی در مکارم الاخلاق از پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) نقل کرده است که ایشان:
غذای داغ را نمیخوردند تا سرد شود و میفرمودند: "خداوند آتش به ما غذا نداده است؛ غذای داغ برکت ندارد، پس آن را خنک کنید."
هنگام غذا خوردن بسمالله میگفتند و با سه انگشت از غذایی که در مقابلشان بود میل میکردند.
از غذایی که در مقابل دیگران بود، برنمیداشتند.
ابتدا ایشان غذا را شروع میکردند، سپس دیگران آغاز میکردند.
با انگشت شست، انگشت کناری آن، و انگشت وسط غذا میخوردند و گاهی از انگشت چهارم نیز استفاده میکردند.
با تمام کف دست میخوردند، اما با دو انگشت نمیخوردند و میفرمودند: "خوردن با دو انگشت، خوردن شیطان است."
روزی اصحابشان فالودهای آوردند، آن را خوردند و پرسیدند: "این چیست؟"
گفتند: "روغن و عسل را میپزیم تا به این شکل درآید."
فرمودند: "این غذا، غذای خوبی است."
نان جو غیرالکشده میخوردند و هرگز نان گندم میل نکردند، و هرگز از نان جو سیر نشدند.
هرگز بر سفرهای (به شکل رسمی) غذا نخوردند تا زمانی که از دنیا رفتند.
هندوانه، انگور، و خرما میل میکردند.
هسته خرما را به گوسفند میدادند.
سیر، پیاز، تره، و عسلی که در آن مغافیر باشد، نمیخوردند.
مغافیر، باقیماندهی گیاهان در شکم زنبور است که در عسل مخلوط میشود و باعث ایجاد بوی خاص در دهان میشود.
هرگز غذایی را مذمت نمیکردند؛ اگر خوششان میآمد، میخوردند؛ اگر دوست نداشتند، نمیخوردند؛ اما آن را بر دیگران حرام نمیکردند.
تهماندهی غذا را لیس میزدند و میفرمودند: "آخرین لقمهی ظرف، بابرکتترین قسمت غذا است."
پس از غذا، انگشتانشان را یکییکی لیس میزدند.
دستان خود را میشستند تا کاملاً پاک شود.
تنها غذا نمیخوردند.