خاطرات خوبان هزار خاطره خواندنی از مراجع علما و مشاهیر وعاظ دارالعباده یزد جلد 2

مشخصات کتاب

سرشناسه: شیر سلیمیان، علی اکبر، 1327- گردآورنده

عنوان و نام پدیدآور: خاطرات خوبان: هزار خاطره خواندنی از مراجع علما و مشاهیر وعاظ دارالعباده یزد / به اهتمام: علی اکبر شیر سلیمیان

مشخّصات نشر: یزد آرتاکاوا، 1396

مشخّصات ظاهری: 2 ج (ج 1: 518 ص - ج. 2: 500 ص).

شابک: دوره: 4-667793-600-978 ، ج 2 : 888-985-6677-600-978

وضعیت فهرست نویسی فیپا

یادداشت: ج 2 (چاپ اوّل: 1396) (فیپا).

موضوع: مجتهدان و علما -- ایران -- یزد

موضوع: Yazd -Ulama- Iran

رده بندی دیویی: 297/996

رده بندی کنگره: B153/1/92 1396

شماره کتابشناسی ملی: 4864891

خاطرات خوبان (2)

هزار خاطره خواندنی از مراجع علما و مشاهیر وعاظ دارالعباده یزد

به اهتمام: علی اکبر شیر سلیمیان

خوشنویس: استاد محمود شیرسلیمیان

خوشنویس روی جلد: استاد محمود رهبران

واژهچین، ویراستار و صفحه آرا: بتول خاتم زاده

طرّاح: سجّاد مفیدی فر

ناشر: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی استان یزد با همکاری انتشارات آرتاکاوا

نوبت چاپ: اول - تابستان 1396

چاپ و صحافی: قم / زيتون

شمارگان: 1500 نسخه

قیمت (ج 2): 29,000 تومان

شابک ج 2: 978-600-6677-95-8

شابک دوره: 978-600-6677- 94-1

خیراندیش دیجیتالی: انجمن مددکاری امام زمان (عج) اصفهان

ویراستار کتاب: خانم شهناز محققیان

اشاره

خاطرات خوبان 2

هزار خاطر خواندنی از

مراجع علما و مشاهیر وعاظ دارالعباده یزد

علی اکبر شیر سلیمیان

تابستان 1396

تقدیم به

روان پاک مادر و مربّی و معلّم اوّلم، که نمونه برجسته و ممتازی از پاک دلی و پاک دامنی بود و عشق و علاقه به قرآن و اهل بیت علیهم السلام، سرمایه گران زندگی اش.

همان که من و برادران و خواهرانم عموماً و دو برادر شهیدم «احمد» و «علی اصغر» خصوصاً، مدیون محبّت و مراقبت و دعاهای خیر او هستیم. از دیروز زندگی تا امروز و تا قیامت.

روانش شاد و روح بلندش با صاحب نامش حضرت زهرای مرضیه علیها السلام محشور باد؛ ان شاء الله.

مؤلّف

فهرست مطالب

پیشگفتار...19

مقدّمه...23

عَرض غَرَضِ...27

فقیه فرهیخته: آیت الله میرزا محمّد سر یزدی (قدّس سرّه)...31

سوگ سریزدی...56

فقیه فیّاض: آیت الله شیخ غلامرضا يزدى (قدّس سرّه)...57

هجرت حامی دین...81

روحانی روشن ضمیر: حجّت الاسلام والمسلمين سيّدابوالقاسم حيدري (قدّس سرّه)...83

حزن حیدری...112

رهرو راستین: حجت الاسلام والمسلمين سيّد محمّدرضا میبدی (امامیان) (قدّس سرّه)...113

هجرت میبدی...138

فرساد فرزانه: آیت الله شیخ محمود فرساد اردکانی (قدّس سرّه)...139

1.ياد استاد...142

فرقت فرساد...165

واعظ واثق: حجّت الاسلام والمسلمين سيّد محمّد دعائى (قدس سره)...167

درگذشت دعایی...206

عبد صالح حجت الاسلام شیخ حسن کرباسی (قدّس سرّه)...207

حَسَن خُلق...233

محقّق مدقّق: آیت الله العظمی سیّد محمّد محقّق داماد (قدّس سرّه)...235

محقّق متّقى...258

عالم ربّانی: آیت الله شیخ احمد علومی یزدی (قدّس سرّه)...261

علومی به جنّت شدی رهسپار...288

فکور فروتن: آیت الله شیخ محمّد فکور یزدی (قدّس سرّه)...289

فوت فكور...314

اسوه استواری: حجت الاسلام حاج سيّد على محمّد وزيرى (قدّس سرّه)...315

طایر قدسی...347

شهید محراب: آیت الله شهید شیخ محمّد صدوقی (قدّس سرّه)...349

شهید محراب...379

روحانی روشنفکر: آیت الله سیّد روح الله خاتمی (قدّس سرّه)...381

نقش غم...405

تقى زكيّ: حجّت الاسلام شیخ علی اکبر سعيدی (قدّس سرّه)...407

علیه السلام...411

سعیدی به فردوس...432

فقیه فهیم: آیت الله حاج شیخ جلال الدین آیت اللهی (قدّس سرّه)...433

عروج علّامه...458

روحانی راستین: حجّت الاسلام والمسلمین سیّد جواد حیدری (قدّس سرّه)...459

هجرت حیدری...495

فهرست منابع...497

تذکّر

ترتیب ارای علما و وعاظ کتاب، بر اساس تاریخ در گذشت هر یک تنظیم شده است.

پیشگفتار

بسم الله الرّحمن الرّحيم

یکی از نظریّه هایی که امروزه در حوزه علوم اجتماعی و انسانی مورد وفاق همگان است، تأثیر پذیری انسان ها از محیط اجتماعی و محیط طبیعی در شکل گیری شخصیّت و نحوۀ نگرش آن هاست. هر چند عامل وراثت و ژنتیک و عوامل روانی در علوم زیستی و روان شناسی در نوع رفتار و منش انسان ها دخیل و سهیم هستند، امّا به همان نسبت و یا بیش از آن، عوامل اجتماعی و شرایط اقلیمی مهم و تعیین کننده است که در این رابطه تئوری های مختلفی از سوی مکاتب اجتماعی و فرهنگی و صاحب نظران آن مطرح شده است که قصد ورود به این حوزه را .نداریم با این توضیح مقدماتی چنان چه نگاهی به شرایط محیطی یزد داشته باشیم در می یابیم که یزد با موقعیت طبیعی و آب و هوا و اقلیم خشک و واقع شدن در مرکز جغرافیایی ایران، همواره در ساختن انسان هایی سخت کوش و با پشتکار مؤثر بوده است و از سویی با توجه به این که این استان کمتر دستخوش تحولات عمیق اجتماعی و حملات کشورهای خارجی بوده به عنوان یک کانون فرهنگی مؤثر در قلب ایران انسان ساز بوده است و در طول تاریخ انسان های بزرگی را پرورش داده که ستارگان درخشان این سرزمین هستند.

توكّل، اتکا و اعتقاد راستین به خداوند یکتا و پیروی از سیره ائمّه معصومین علیهم السلام و بستر اجتماعی و محیطی که از آن یاد شد انسان هایی را ساخته که

سرگذشت و زندگی هر یک از آن ها برگی از تاریخ و کتاب زندگی برای نسل امروز است.

واقعیّت این است که هر چند ما در عصر حاضر هم شاهد ظهور و بروز استعدادهای درخشان و ارزش های انسانی و اجتماعی هستیم اما وقتی از یزد می گوییم و به آن افتخار می کنیم به ناچار باید به تاریخ و گذشته یزد برگردیم و از فضیلت ها و ارزش های انسانی و اجتماعی میان مردم یاد کنیم که با تغییرات اجتماعی زمانه کمرنگ شده و یا به فراموشی گراییده است که حاکم بودن این ارزش ها در میان مردم حاصل حیات انسان های بزرگی بوده است که نفس گرم و حضور پرخیر و برکت آنان به عنوان الگو شاخص و معیار عمل دیگران بوده است و یکایک آن ها در جامعه نقش آفرین بوده اند سیر در زندگی این بزرگان و نشر خاطرات آنان در جامعه می تواند پیوند گسسته نسل امروز با گذشته و تاریخ را برقرار سازد و تجربیات تاریخی که بخش مهمی از علم محسوب می شود را برای جامعه امروز به ارمغان بیاورد.

کتاب «خاطرات خوبان» که مستند به ذکر خاطرات تعدادی از اندیشمندان و عالمان فرزانه از بزرگان گذشته یزد می باشد و حاصل تلاش های خالصانه و ارزشمند فرهیخته ارجمند و پژوهشگر سخت کوش دیارمان استاد علی اکبر شیر سلیمیان است می تواند علاوه بر تدوین بخشی از تاریخ ،یزد به آموزه های حکیمانه از زندگی انسان های بزرگی که جز رضایت خداوند و خدمت به مردم و خلق خدا چیزی را نمی دیدند پرداخته است و هدیه ای برای جویندگان حق و حقیقت و دنیای متفاوت امروز باشد و سبک زندگی و فرهنگ حاکم بر روابط اجتماعی چند نسل گذشته ما را به نسل امروز منتقل نماید. امید است این اطلاعات و پندها و حکمت های آموزنده و خاطرات بزرگان و گذشتگان ما نقطه شروعی برای پژوهش های بعدی و دستمایه هنرمندان و ادیبان کشور به منظور خلق آثار هنری جدید مانند تولید فیلم های داستانی، نمایش، داستان، قصه و سایر تولیدات فرهنگی و هنری باشد.

در پایان لازم می دانم از تمامی کسانی که در خلق این اثر ارزشمند تلاش نموده اند به سهم خود سپاسگزاری نمایم مجدداً از مؤلف کتاب معلم عزیزم جناب آقای شیر سلیمیان که در سال تحصیلی 52-51 افتخار شاگردی ایشان را داشته ام و از خانواده معظم دو شهید والامقام ،هستند قدردانی نمایم امید است تألیفات این پژوهشگر ارجمند که همواره آموزنده و فرهنگ ساز بوده است، روزبه روز فزونی یابد، ان شاء الله.

همچنین از سایر اندیشمندان و فرهیختگان و اساتیدی که ایشان را در این راه یاری نموده اند مخصوصاً حجج اسلام والمسلمین آقایان حاج شیخ محمد حسن معزّ الدّينى، حاج سیداحمد دعائى و حاج سیدجلیل صدر طباطبایی سپاسگزاری نمایم و به روان آیت الله حاج سیدجواد حیدری (رضوان الله عليه) درود بفرستم. نیز از زحمات سایر کسانی که در زمینه آماده سازی کتاب و امور فنی آن زحمت کشیده اند، مخصوصاً سرکار خانم بتول خاتم زاده و ناشر محترم آقای اسماعیل ثقفی، تشکر می نمایم.

علی غیاثی ندوشن

مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی

و دبیر انجمن آثار و مفاخر فرهنگی استان یزد

مقدّمه

باسمه تعالی

غایت بعثت انبياء، تعلیم کتاب و حکمت است تا: با کتاب، بر دانش و معرفت امّت بیفزایند و با حکمت، زندگی و معیشت آنان را استوار سازند و مصطفای حق صلی الله علیه و آله، مَجلای اتمّ کتاب و حکمت و اسوه حسنه و الگوی منحصر به فرد برای دستیابی به این مهم است.

حکمت را آغازی است و انجامی: اولش ترک لذات است و آخرش زشت داشتن فانیات. قال على علیه السلام: أوَّلُ الْحَكْمَةِ تَرْكُ اللَّذَّاتِ وآخِرُهَا مَقْتُ الفَانِيَاتِ ⁽¹⁾و نیز حکمت را رأسی است و آن خوف از خداست رَأْسُ الْحِكْمَة مَخَافَة الله ⁽²⁾. کس در این اول و آخر کوشاتر، به ساحت پیامبر صلی الله علیه و آله نزدیک تر و برای پیشوایی و هدایت خلق سزاوارتر است. از سلسله انبیاء خدا و ائمه هدی که بگذریم عالمان دین و دانشمندان اندیشناک که در مقام وراثت انبیاء ایستاده اند، پیشتازان این مهم اند.

جان مایۀ عالم دین و نشانه راستین بودن او «خشیت» است إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءِ و ثمرۀ دیگر خوف از خدا، نفوذ کلام و حکومت بر قلوب انام، تأثیر پذیری عام از این خشیت و خشوع در پیشگاه حق به او هیبتی در چشم خلق می بخشد. قال الصادق : مَنْ خَافَ اللَّهَ خَافَ مِنْهُ كُلُّ شَيْءٍ.

هر که ترسید از حقّ و تقوی گزید *** ترسد از وی جنّ و انس و هر که دید

عالمانی این چنین هر کجا باشند آن جا محل حضور دین خداست و جایگاهی است که قداست آیین محفوظ می ماند و کسی را جرئت شکستن حریم حق نیست.

با حضور این گونه دانایان خدا ترس، همگان حساب خواهند برد و خواهند دانست که وجود عالم خائف، یعنی: کسی که حضور خدا را در دل و جان آدمیان بزرگ می کند و آمر به معروف و ناهی از منکر است.

قوام دین حق و دنیای خلق به این مرزبانان حریم فرهنگ و معرفت است قال علىٌّ علیه السلام لِجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ اَلْأَنْصَارِیِّ : یَا جَابِرُ، قِوَامُ آلدِّینِ وَآلدُّنْیَا بِأَرْبَعَةٍ: عَالِمٌ مُسْتَعْمِلٌ عِلْمَهُ وَ جَاهِلٌ لاَ یَسْتَنْکِفُ أَنْ یَتَعَلَّمَ وَ جَوَادٌ لاَ یَبْخَلُ بِمَعْرُوفِهِ وَ فَقِیرٌ لاَ یَبِیعُ آخِرَتَهُ بِدُنْیَاهُ. ⁽¹⁾و شهادتشان قرین شهادت خدا و فرشتگان: شَهِدَ اللهُ أنَّهُ لا إلَهَ إلاّ هُوَ وَالْمَلاَئِكَةُ وَأُوُلُو الْعِلْمِ ⁽²⁾و رفعت درجۀ آنان، وعده كتاب خدا يَرْفَع اللهُ الَّذينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا العلمَ دَرَجَات ⁽³⁾.

قرآن یکی از منابع شناخت را تاریخ می داند و قطعاً بخشی از تاریخ با نقش آفرینی عالمان دین ورق خورده است پس طالبان معرفت و جویندگان حکمت باید این بخش تاریخ را بخوانند تا بدانند و به این باور برسند که عالمان عامل با اخلاص و دین باوری هر چه تمام تر مردم را به شاهراه هدایت رهنمون شده اند و مکتوبات تاریخی ای که سرگذشت دانش پژوهان و طالبان علم و دانش را حکایت کنند، تجربه ای موفق را که گران به دست آمده رایگان در اختیارشان قرار می دهند.

ديار ما - یزد - از دیرباز، مهد عالمان بزرگ و مربیان سترگ بوده و طبیعت خشن کویر، انسان هایی خرم دل و نرم خو را در خود پرورانده که هر یک در گوشه و کنار این سامان، با معیشتی ساده و حیاتی بی تکلف خلق خدا را به راه خدا فرا می خوانده اند. محراب و منبر و مَدرَس این شهر، در اختیار نیک مردانی

بوده که نجابت یزدی ها و اعتماد غیر یزدی ها و نام نیکی که از اهالی دارالعباده در اذهان ملت ایران نقش بسته وامدار تلاش خستگی ناپذیر این سنگر داران مرزهای اعتقادی است که فرمانبران خدا و نگهبانان خلق بوده اند.

فرمان بر خدا و نگهبان خلق باش *** این هر دو قرن اگر بگرفتی سکندری

كتاب حاضر که روایت گر زندگی و فرزانگی جمعی از عالمان ربّانی دیار قنات و قنوت و قناعت است و سلوک ایمانی دانشمندان خداترس دارالعباده را ترسیم می کند با خامه پرمایه فرهیخته ارجمند و فرهنگی ارزشمند اخوالشّهیدین جناب آقای علی اکبر شیر سلیمیان (حفظه الله) به رشته تحریر درآمده و به حلّیه طبع آراسته گشته است.

از ویژگی های عمده این اثر گران بها این است که آن قسمت از زندگی میدان داران فرهنگ و تربیت را برجسته می کند که تأثیر مستقیم بر روش و منش خوانندگان دارد و آنان را در جذبهٔ معنوی خود قرار می دهد.

امید آن که قاطبه ملت شریف ایران - خاصه مردم دوست داشتنی این دیار- فرصت را غنیمت شمارند و به مطالعه این مجموعه گران سنگ بنشینند تا با تکیه بر پیشینه درخشان و اتکال به ذات حق و امید به آینده نسل حاضر - خاصه جوانان - را با آموزه های ناب مکتبی آشنا سازند و در این وانفسایی که معاندان دین به تاراج سرمایه های علمی و معنوی مسلمین کمر بسته اند، توان دفاع از مكتب اسلام و اهل بیت را در دل دلدادگان به آنان، بالا برند.

آرزومندم این اثر در رسیدن به آن مهم مفید واقع شود و ثوابی از این کار بزرگ و یادگار ماندگار به روان پاک شهیدان این خانواده - «احمد» و «علی اصغر» شیر سلیمیان - و مادر گرامی اشان عاید گردد و ذخیره عقبای مؤلف گران قدر و آن بیت معظّم باشد! ان شاء الله.

16 بهمن 1392 - يزد

محمّد حسن معزّ الدّينى

عَرضِ غَرَضِ

بعد از مقدّمۀ ممتّع و مستوفای حجّت الاسلام والمسلمین معزّالدّینی، که مبیّن احاطه و اشراف معظّم له به جایگاه و پایگاه عالمان دینی و نقش پررنگ آنان در ارشاد و انذار مردم مسلمان بوده است، بی گمان گمان تصدیع این بی مقدار عرض خود بردن و زحمت دیگران داشتن است و سزاوار نیست بعد از آن مطالب متین و متقن موجبات اتلاف وقت خوانندگان را فراهم نماید لیکن شاید اشاره به توضیحاتی چند دربارۀ انگیزه و فراهم آمدن مقدمات، کاری بیفایده نباشد. امید است آن چه در پی می آید چون از دل برآمده لاجرم بر دل نشیند و در انگیزه و تأثیرگذاری این دفتر مفید افتد، ان شاء الله.

الف) ابتدا باید یادی کنم از حجت الاسلام و المسلمين حاج سيّد جواد حیدری، که روانش خوش باد، چون بعضی از قسمت های اول کار را ملاحظه فرمودند، هم آن را پسندیدند و هم به رهنمودهایی مشفقانه اشاره کردند که البتّه، مفید و مؤثّر بود و بعدها نیز خودشان خاطرات خوبی ارائه فرمودند که در جای جای کتاب از آن ها استفاده شده است.

ب) تحصیل و تدوین صدها خاطره از علمای دیار یزد، کار یک روز و دو روز نبود بلکه بیش از 13 سال از شروع کار گذشته و همچنان ادامه دارد و می توان گفت: تنها زاد این راه طولانی، عشق و ایمان به سامان رسیدن کتاب و همچنین تأیید و تشویق اهل دانش و دفتر مزید علت آمد تا موجبات پشت گرمی

و امیدی فراهم شود به این که مجموعه ای پدید آید تا گویای حرکات و حالات مردانی باشد که در طول زندگی، با الهام از تعالیم اسلام، در میان مردم به صفا و سادگی زیسته اند و در نهایت با کارنامه ای مقبول و مبارک از خاکدان دنیا کوچ کرده اند و این یاد و یادگارها را به رایگان برای ما به میراث نهاده اند.

ج) اگر قرار بر الگوپذیری باشد چه کسی بهتر و برتر از عالمان علوم آل محمد صلی الله علیه و آله و شیعیان راستین آن ها برای حیات کسانی که خواهان خیر دنیا و آخرت هستند و سعادت دارین را خواستارند.

د) یکی از مشکلات حاد جامعه امروز ما - که دامنگیر عموم به ویژه صنف جوان است - این که چون مورد هجوم وسایل ارتباط جمعی قرار گرفته اند و در هیاهوی زمان به وادی سرگردانی افتاده اند برای پیدا کردن راه صحیح زندگی، دچار آشفتگی شده اند و با توجه به تنوع اطلاعات و رسانه ها، روز به روز در وانفسای زمان به وادی تحیّر می افتند افتند به همین جهت راه یابی به خط مشی و مرام و منش آن ها که به شهادت همه، با چشم و زبانی پاک، دل به منابع و مفاهیم اسلامی سپرده و خوب آموخته اند و خوب تر به آن عمل کرده اند می تواند هر انسان مستعد و منصف را از افتادن به ظلمات جهل و کج اندیشی نجات دهد و موجب سعادت دنیا و آخرت گردد.

ه) مطالب کتاب عمدتاً یا از کتب معتبر نقل شده و یا در ضمن مصاحبه با افراد صاحب نظر ثبت و ضبط شده است ضمن این که افرادی برای این مهم انتخاب شدند که هم اطلاعاتی داشتند و هم امین و اهل تقوی بودند.

و) در نقل بعضی خاطرات قول یک راوی با دیگری همخوانی نداشت که سعی شد از منابع مستند و دقیق استفاده شود و خاطره ای گزینش شود که مقرون به امانت و صحت باشد.

ز) تا قبل از آماده شدن برای چاپ قریب 10 نفر از محترمان و مجربان از اصناف مختلف اجتماعی و فرهنگی نسخه اولیه را مطالعه کرده و عده زیادی از آن ها، به عیان و بیان و گاه با تذکرات مكتوب موارد مورد نظر خود را گوشزد

کردند. ضمن این که همگی اصل و انگیزه تألیف را تأیید و تصویب کردند و رونمایی از این خاطرات را بجا و به موقع دانسته اند از میان جمع آن بزرگان که ذکر نام همه آن ها میسّر نیست، بیش از همه جناب حجت الاسلام والمسلمين حاج سید احمد دعائی، یار و مددکار مؤلف بودند و به انحاء مختلف از شروع کار تا مراحل پایانی چاپ و نشر مسئولانه و از سر دلسوزی هم به بیان آن چه در حافظه شان بود پرداختند و هم واسطه خیر بودند تا کسانی که خاطره ای دارند جهت استفاده در اختیار مؤلف قرار دهند.

ح) با تأسف باید گفت بسیاری از راویان در طول این مدت از دنیا رفتند که اگر اظهاراتشان ثبت نشده بود چه بسا موارد ارزشمندی با ارتحالشان به فراموشی سپرده می شد امید است خداوند آنان را به پاس خدمتشان قرین رحمت و رضوان بیکران خود گرداند؛ ان شاء الله.

ط) استاد صدر طباطبایی - مدرس حوزه علمیّه یزد - که خود صاحب توان و تجربه ای قوی و قویم هستند از آغاز تا انجام دلبند کار و دستگیر مؤلف بودند و هر جا به وجودشان نیاز ،بود از هیچ کوششی دریغ نورزیدند ضمن این که قبل از چاپ، مسودۀ کتاب را با دقت و تأمل ملاحظه فرمودند و نکات مورد نظرشان را ابراز داشتند.

ی) سهم جناب حجت الاسلام والمسلمین حاج شیخ حسن معزالدینی در به سامان رسیدن کار به حدی است که این حقیر از پس آن همه محبت و مرحمت برنمی آیم و هرگز نمی توانم گوشه هایی از مراحم این روحانی دانش دوست را جبران کنم. خداوند وجود ایشان را بری خواص و عوام دیار دارالعباده یزد مصون و محفوظ دارد و والدینشان را مشمول رضوان و رحمت خود سازد.

ک) استاد محمدرضا وصال، که تواضع و توانشان زبانزد همه است مثل همیشه بر این حقیر منت نهادند و با صبر و حوصله آغاز تا انجام کار را به دقت ملاحظه فرمودند.

ل) جناب آقای علی غیاثی ندوشن - مدیر کلّ محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی

استان یزد - پس از ملاحظه پیش نویس کتاب بر حسب علاقه ای که به فرهنگ و پیشینه مذهبی و اجتماعی یزد دارند امر مؤکد فرمودند تا مقدمات چاپ و نشر در اسرع وقت فراهم شود سپس تا حصول نتیجه مطلوب سروری و سرپرستی فرمودند که مراحمشان مورد تقدیر و تشکر است.

م) در مجموع بسیاری از دست اندرکاران امر فرهنگ و هنر و دلسوزان علمی و اجتماعی در پدید آمدن این اثر سهیم و دخیل بودند که ذکر نام همه اشان میسّر نیست؛ لیکن سزاوار است از ارشادات سروران معظم، جناب آقای سید محمد كاظم حیدری حاج محمدرضا انتظاری جناب آقای مفیدی - معاون سابق فرهنگی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان یزد - و نیز هنرمندان دیارمان استاد محمود رهبران، استاد محمود شیر سلیمیان، سرکار خانم بتول خاتم زاده و خانم فاطمه شیر سلیمیان تشکر نموده توفیق هر چه بیشتر آنان را از خداوند بزرگ مسئلت نماید.

ن) این دوستدار اهل قلم از روزی که مرتکب نقل و نگارش شده ام، هیچ گاه خود را مصون از سهو و خطا ندانسته و نمی دانم بنابراین، دست نویسندگان نکته دان و نخبه را می بوسم و منتظر دریافت نظرها و پیشنهادهای ارزشمند آن ها هستم. امید است همگان بر این خادم نشر و نگارش منت گذارند و مرا از مراحمشان بی نصیب نگذارند؛ ان شاء الله.

تذکار این نکته ضروری است که آن چه در این دفتر ،آمده خاطرات عده کمی از علما و بزرگان دینی است و سزاوار است خانواده های محترم مدرسی، علومی، مصلایی، آیت اللهی، واعظی و.... که اجداد و اقاربی از اهل علم و فضل و کمال دارند نسبت به جمع آوری و ذکر خاطرات آباء و اجدادشان اقدام نمایند و جامعه امروز را از برکات آن یادها و خاطره ها مستفیض سازند.

تابستان 1395

علی اکبر شیر سلیمیان

فقیه فرهیخته

آیت الله میرزا محمد سر یزدی قدّس سرّه

اشاره

19

عکس

مرحوم آیت الله میرزامحمد سریزدی، فرزند آخوند ملا علی اکبر سریزدی، در دهۀ اول قرن چهاردهم قمری در یزد به دنیا آمد و چون پدرش اهل علم بود. وی نیز در یزد به تحصیل علوم حوزوی روی آورد و پس از طی بعضی مدارج علمی، راهی حوزۀ علمیه نجف شد و نزد بسیاری از علمای انجا از جمله آقا ضياء الدين عراقی و حاج میرزاعلی یزدی، کسب فیض کرد وی در نجف در اصول، شاگرد مرحوم آخوند ملاکاظم خراسانی و در فقه خوشه چین خرمن علمی آیت الله سید محمد کاظم یزدی بود زمانی که مرحوم سید یزدی عده ای از مردم از جمله فرزندشان - آقا سید محمد - را به جنگ با انگلیسی ها بسیج نمودند، مرحوم آقای سریزدی مأمور ارسال آذوقه و تدارکات برای مجاهدین بود.

وی پس از نیل به درجه رفیعۀ اجتهاد به موطنش یزد مراجعت کرد و چون مردی فعّال و کاردان بود، مورد توجه علمای یزد واقع شد. او علاوه بر تدریس و تربیت شاگردان عضو هیئت مدرّسین علوم دینی بود و در این زمان که حوزه یزد پس از دوران فترت جانی تازه گرفته بود او بازویی نیرومند برای احیاء کنندگان حوزه دینی بود. وی علاوه بر امامت جماعت در مسجد امیرچقماق و مدرسه مصلی در چند مدرسه و مسجد تدریس داشت. به علاوه، به احترام مرحوم حاج میرزا سيّد على مدرّس لبخندقی در مجلس درس خارج ایشان حاضر می شد. زندگی این عالم عامل پیوسته در تلاش و تکاپو سپری شد؛ به طوری که لحظه ای

دست از فعالیت برنمی داشت.

وی همچنین بنیانگذار جلسات قرآن و تفسیر در یزد بود و خود بر آن ها نظارت و اشراف داشت. او که در دوران عمر پربرکتش بنا به جهاتی از ازدواج خودداری کرده بود در روز شنبه 19 جمادى الاول سال 1376 ق برابر با 1 دی ماه 1335 ش به ناگاه رخت از جهان بربست و در جوار امامزاده جعفر علیه السلام یزد مدفون گردید.

1- حمایت از یک عالم در بند

*حمایت از یک عالم در بند ⁽¹⁾

زمانی که مرحوم شیخ محمد خالصی زاده، از روحانیون مبارز عراق به یزد تبعید شد در یزد آرام ننشست و به جز مجالس روضه خوانی، به احیاء موقوفات متعدد از جمله موقوفات مسجد امیرچقماق اقدام کرد و در این زمینه موفقیت هایی به دست آورد و در منابر هم با سخنان پرشور خود مردم را در جریان امور قرار می داد. درست همان چیزی که عاملان رژیم پهلوی مخالف آن بودند، از جمله باری برای نماز استسقاء از شهر بیرون رفت و در محل سیّد صحرا نماز باران خواند و همان شب باران زیادی بارید مسئولان شهر، اعم از قضایی و انتظامی برعلیه او گزارش هایی به تهران ارسال کردند سپس روزی به خانه او ریختند و یکی از مسئولان عمامه او را بر گردنش زد و کشان کشان و با ضرب و شتم او را به محل شهربانی برد سپس در صدد تهیه یک پروندۀ مجرمیت برای وی بودند تا این که خبر به مرحوم آیت الله حاج میرزا محمد سریزدی رسید؛ آن در شرایطی که ایشان به علت ابتلا به بیماری نقرس در منزل بستری بودند و از خانه کمتر بیرون می آمدند؛ زیرا درد پای شدید مانع شرکت در نماز جماعت و حوزه درس بود. یکی از موثقین از دوستان ایشان نقل می کند وقتی مرحوم خالصی زاده به وسیلهٔ مأموران مضروب می شد یک نفر بنا که در خانه ما کار می کرد جریان را دیده بود و حتی با آن ها درگیر شده بعضی را مضروب کرده بود. پس اواخر

شب من وقتی به در خانه رسیدم دیدم کسی روی سکّوی بیرون خانه نشسته، وقتی دقّت کردم، دیدم مرحوم آقای سریزدی هستند که با آن حال بیماری خود را به آن جا رسانده اند. بعد هم به من فرمودند: شما هر چه زودتر فرد بنایی که در منزلتان کار می کرده و شاهد جریان بوده، حاضر کنید تا برود و هرچه را دیده شهادت بدهد؛ زیرا این عالم در این شهر غریب است و مسئولان انتظامی می خواهند علاوه بر این که او را زده اند، برایش پرونده سازی کنند و من تعهّد می کنم هر چند زده اند روز که از کار بی کار یا زندانی و دربند شد، مخارج او را پرداخت کنم؛ زیرا حمایت از خالصی زاده را وظیفه شرعی می دانم. پس من فوراً آن شخص را آوردم و مرحوم سریزدی هر چه باید به او بگویند گفتند و روانه شهربانی کردند و آن مرد بنّا هم وقتی پشتیبانی آقای سریزدی را دید با قوّت قلب به شهربانی رفت و هرچه دیده بود باز گفت و این زمینه ای شد تا آن ها نتوانند بعد از ضرب و شتم و توهینی که به او شده بود برایش پرونده سازی کنند و این در جمع علمای شهر تنها مرحوم سریزدی بود که در آن حال بیماری قد علم کرد و نگذاشت عاملان رژیم موجب دردسر بیشتر برای خالصی زاده شوند.

2- حلم و بردباری در بحث

*حلم و بردباری در بحث ⁽¹⁾

یکی از کسانی که ارادتی دیرین نسبت به مرحوم آیت الله حاج میرزا محمد سریزدی دارد نقل کرده است یکی از ویژگی های مرحوم آقای سریزدی، حسن خلق و رفتار ملایم ایشان بود؛ به گونه ای که شاید کمتر کسی به خاطر دارد از وی خشونت یا بداخلاقی دیده .باشد وی می گوید دوستی داشتم اهل تهران که از سادات متعصب و جوان و بسیار باذوق بود و چون به جز کسب و کار در بازار تهران، در جلسات بحث و گفت و شنود مذهبی تهران شرکت فعال داشت و هم مطالعه می کرد و پیوسته در حال تحقیق و دانایی بود و در بحث دینی تبحری داشت، می توانست در جمع علما خودی نشان بدهد و حرفی برای گفتن داشته

باشد، یک بار مرحوم شیخ مرتضی انصاری در یزد در منزل ما دعوت داشت و علمای شهر هم به احترام او در این مجلس در اتاقی مخصوص شرکت می کردند و مردم هم از هر گوشه و کنار شهر برای شرکت در این مجلس بزرگ می شدند. این دوست تهرانی هم برای شرکت در این مجلس، به یزد آمده و در خانه ما مهمان بود شبی او هم در جمع علما نشست و وقتی منبر مرحوم انصاری به پایان رسید در اتاق علما سؤالی مطرح کرد و حاضران هم هر کسی به نوعی به او جواب دادند اما او که در تهران مجالس بحث و گفتگوی زیادی را دیده بود و زمینه ای داشت قانع نمی شد و انتظار داشت پاسخ های بهتری از علمای یزد بشنود. به همین سبب مجلس تا پاسی از شب گذشت اما بحث همچنان ادامه داشت و آن سیّد تهرانی از موضع خود عدول نمی کرد و چون برای خودش دلایلی مستند داشت علما هم ناگزیر مجبور بودند او را با دلیل و مدرک قانع کنند، اما او سختی می کرد و دلیل بهتر می خواست تا این که مرحوم آیت الله حاج شیخ احمد علومی که از وزنه های علمی شهر بودند، به او تندی کردند و از مجلس بیرون رفتند. دیگران هم یکی پس از دیگری از ادامه بحث خسته شدند و رفتند، اما مرحوم آقای سریزدی که علاوه بر اخلاق خوش از جوانانی چنین ورزیده خوشش می آمد در تمام مدت بحث آرام و متبستم نشست و بعد از رفتن آقایان تا چندین ساعت از نیمه شب گذشته با او صحبت کرد و برای ایرادش دلایل محکم و متقن آورد و در نهایت او را قانع و خشنود کرد؛ به گونه ای که بعضی از حاضران بارها اظهار می داشند جلسه ای به خوبی و خوشی آن شب نداشتیم.

3- ملایمت و نرم خویی

*ملایمت و نرم خویی ⁽¹⁾

یکی از معتمدین مقیم یزد، نقل کرده است سالی ماه مبارک رمضان با گرمای سخت تابستان همراه شده بود و روزه داری آن هم با عدم وسایل رفاهی امروزی خیلی دشوار بود یک روز ساعتی به افطار مانده به اتفاق مرحوم

آیت الله حاج شیخ احمد علومی و آیت الله حاج میرزا محمد سریزدی، از میدان جلو تکیه امیرچقماق در حرکت بودیم که درویشی در گوشه ای از میدان پرده نقاشی شده خود را باز کرده بود و عده ای دور او را گرفته بودند و مشغول خواندن اشعار و ذکر وقایع و حوادث کربلا بود مرحوم آقای علومی به محض دیدن این صحنه برآشفتند و گفتند: یکی برود بساط این را جمع کند. سپس درباره آثار سوء این گفتار گفتند اما مرحوم آقای سریزدی فرمودند آقای علومی شما بیایید برویم این را کسی می رود و جلوگیری می کند. در شأن شما نیست در حال روزه داری دخالت کنید و ناراحت شوید آقای علومی برگشتند و به اعتراض آقای سریزدی پاسخ دادند؛ به گونه ای که بوی توهین از آن استشمام می شد و حقيقتاً من هم که شاهد بودم شرمنده شدم؛ زیرا ایشان رساند که تو هم از این عوالم سر در نمی آوری اما مرحوم آقای سریزدی که به واقع مجسمه حلم و بردباری بود جوابی نداد تا این که این دو از هم جدا شدند. در ادامه راه آقای سریزدی فرمودند سختی روزه موجب بی حوصلگی و بی طاقتی این پیرمرد را فراهم کرده خداوند به او صبر و بردباری بدهد!

4- از خودگذشتگی

*از خودگذشتگی ⁽¹⁾

از مرحوم حجت الاسلام حاج سیدابوالفضل سعیدی که از منبری های شهیر یزد بود، نقل شده است: من با مرحوم آیت الله حاج میرزامحمد سریزدی خیلی مأنوس بودم و ایشان هم به من مرحمتی ویژه داشتند یک بار من که از موقعیت و مقام علمی ایشان مطلع بودم و هم می دانستم این عالم فهیم چقدر در انجام واجبات و مستحبّات همت دارد از ایشان پرسیدم: چه شده که سالیانی گذشته و رو به میان سالی می روید اما هنوز ازدواج نکرده اید؟ ایشان فرمود: من مادر پیری دارم و دو خواهر که هنوز ازدواج نکرده اند و با هم در یک خانه زندگی می کنیم اگر من ازدواج کنم ناگزیر باید در همین خانه و در کنار آن ها باشم و چه بسا که

همسر آینده من با آن ها سازگاری نداشته باشد و اوضاع خانه به هم بخورد و در این میان من هم یا باید طرف همسرم را بگیرم یا طرف آن ها را بنابراین تا امروز از ازدواج صرف نظر کرده ام که البته ایشان تا آخر عمر همسری اختیار نکردند و بلا عقب از دنیا رفتند.

5- دفاع جانانه

*دفاع جانانه ⁽¹⁾

نقل شده است: بعد از این که مرحوم آیت الله حاج میرزامحمد سریزدی از سفر حج تمتع برگشتند فرمودند در روزهای اول ورود به مکه روزی خسته شده بودم در همان ورودی مسجد در محلی نشستم و سیگاری از جیبم درآوردم و آن را می کشیدم که شرطه ای از مأموران مراقب سعودی رسید و تا مرا در حال سیگار کشیدن دید کشیده ای به صورتم زد و به جبر می برد تا تحویل مسئولان قضایی دهد که البته اگر کار به آن جا می کشید برابر قوانین وهابی ها شاید حکم قطع دست به علت توهین به مسجدالحرام صادر می شد، اما من که از چنین حکمی بی خبر بودم همان گونه که در ایران رسم همان گونه که در ایران رسم است و در مساجد است و در مساجد هم سیگار می کشند، بر طبق عادت نشسته بودم و پس از برخورد تند و خشن این مأمور سعودی به التماس افتادم و چون سال ها در عراق تحصیل کرده بودم و به زبان عربی آشنایی داشتم چندین مرتبه او را به خانه کعبه قسم دادم که من جاهل به حکم شما در این مورد بودم و نمی دانستم در کشور شما این مورد مرسوم نیست امّا آن مأمور روی حرف خودش ایستاده بود و مرا می برد، اما بعد که تشخیص داد من خودم از عالمان دینی هستم و در حقیقت از چنین حکمی بی خبر بوده ام مرا رها کرد و من از آن به بعد مراقب بودم در مساجد حجاز از کشیدن سیگار پرهیز کنم.

6- عالم اجتماعی

*عالم اجتماعی ⁽¹⁾

آیت الله حاج شیخ محمود علومی نقل کرده اند در زمان قدیم در شهر ورزشگاه نبود و بچه ها هر زمین افتاده یا کوچۀ کم رفت و آمد را به میدان بازی تبدیل می کردند روزی کمی به اذان مغرب مانده، بچه ها در کوچه حمام نظر کرده مشغول بازی بودند که مرحوم آیت الله سریزدی از راه رسیدند. اتفاقاً توپ هم از دست یکی از بچه ها رها شد و جلو پای ایشان افتاد. آن مرحوم که اخلاقی خوش و مردمی داشت و با خرد و کلان مأنوس بود با ضربه پا به توپ زد و توپ به پشت حمّام نظر کرده افتاد بچه ها که این عالم وارسته را همچون پدری مهربان دوست می داشتند جمع شدند و با شوخی و خنده می گفتند: بله ما نمی دانستیم شما توپ بازی بلدید و امروز بازی ما را به هم زدید! سپس کسی رفت و توپ را آورد و بازی از سر گرفته شد اما این حرکت دوستانه اثری عمیق در بچه های محل داشت؛ زیرا چنین موردی از علمای دیگر دیده نشده بود.

7- اثبات ماه شوّال

*اثبات ماه شوّال ⁽²⁾

آقای سیّد محمّد فقیهی نقل کرده اند روزی با پدرم مرحوم حجت الاسلام آقا سيد حسين فقیهی در محضر آیت الله حاج میرزا محمد سریزدی بودیم و این زمانی بود که حلول ماه شوال به اثبات نرسیده بود و تقریباً زمان به نیمروز می رسید اما مردم شهر در شک و تردید بودند به موجب اخباری که موثقین برای مرحوم آقای سریزدی آوردند، عید بر ایشان ثابت شد و در همان مجلس افطار کردند اما در سطح شهر کسی از علما اقدامی نکرده بود پدرم برای این که حالتی پیش نیاید که مردم در شک و تردید بیشتر بمانند با چند نفر روحانی دیگر به منزل مرحوم آیت الله حاج شیخ غلامرضا یزدی فقیه خراسانی رفتند و به ایشان عرض کردند: عيد فطر بر آقای سریزدی ثابت شده و ایشان خود افطار کرده اند مرحوم آقای

حاج شیخ که این افراد را مورد اطمینان می دانستند فرمودند: عید بر ایشان ثابت شده، بر من هنوز ثابت نشده این عده همراه پدر من به منزل مرحوم سریزدی آمدند و جریان عدم ثبوت عید را به اطلاع ایشان رساندند. در این جا مرحوم سریزدی فرمود: من حکم می کنم سپس گفتند: «حَكَمْتُ بذلک». پس آقای فقیهی به اتفاق همراهان خود به منزل مرحوم حاج شیخ برگشتند و حکم آقای سریزدی را به اطلاع ایشان رساندند. پس حاج شیخ از هر یک جداگانه سؤال کردند و چون همگی مورد اعتماد بودند و هر سه :عبارت «حَكَمْتُ بذلک را تکرار کردند حاج شیخ فرمودند: اینک اثبات عید بر من مسلّم شد و آن گاه خود افطار کردند.

8- رسیدگی به مستمند غیر مسلمان

*رسیدگی به مستمند غیر مسلمان ⁽¹⁾

آقای سید محمد فقیهی نقل کرده اند در محله زرتشتیان یزد یک نفر زرتشتی بود که اهل کتاب و مطالعه بود با روحانیت مسلمان از جمله با پدر من مرحوم آقا سید حسین فقیهی مراوده ای داشت روزی من به همراه پدر بودم و در کوچه می رفتیم در آن ،زمان چند ماهی از فوت مرحوم آیت الله سریزدی گذشته بود. این مرد زرتشتی وقتی پدرم را دید ابتدا در گذشت این عالم متقی را تسلیت گفت سپس اظهار داشت اما حاج میرزا محمد سریزدی یک تف به صورت ما سپس انداخت! پدرم از این حرف تعجب کردند چگونه ممکن است مردی خلیق و مردم دار به صورت کسی تُف بیندازد اما آن زرتشتی گفت: در جامعه زرتشتیان ما به امور زندگی مستمندان زرتشتی واقف هستیم و به هر کسی برحسب نیازش کمک می کنیم تا از زرتشتیان کسی در مضیقه نباشد اما چند خانواده بودند که بعد از فوت مرحوم سریزدی از حال آن ها باخبر شدیم؛ زیرا تا او زنده بود به آن ها رسیدگی می کرد و آن ها نیازی به کمک ما نداشتند.

9- آبروداری

*آبروداری ⁽¹⁾

از مرحوم استاد محمدعلی علاف نقل شده است مغازه من کمی بالاتر از منزل مرحوم آیت الله حاج میرزا محمد سریزدی بود و ایشان معمولاً از برابر انبار و مغازه من عبور می کردند و چون ارادتی به این عالم پرهیزکار داشتم، پیوسته سلام و احوال پرسی می کردم روزی زغال بادام مرغوبی آمده بود و چون انبار پر شده بود با کمک کارگران در صدد بودیم آن را طوری جا بدهیم تا مانع راه مردم نباشد. اتفاقاً آن روز آقای آقای سریزدی از مسیر عبور می کردند وقتی انبوه زغال ها را دیدند گفتند امروز چه خبر است؟ عرض کردم: زغال بادام مرغوبی است و قیمتش هم مناسب است. اگر اجازه بدهید یک لنگه برایتان بفرستم ایشان فرمودند نه من جا ندارم من دوباره گفتم: این چنین زغالی شاید کمتر پیدا شود اما باز هم فرمودند من جا ندارم وقتی آقا رد شدند، من به شاگردم گفتم: هر چه باداباد بیا یک لنگه از این زغال را برای آقای سریزدی ببر اگر هم انبار کوچک منزلشان جا ندارد یک طوری آن را جا بده و آن را پس نیاور این باربر رفت و بار را برد وقتی برگشت دیدم مثل این که گریه کرده و اشک چشمش روی صورت پر از غبار زغال جاری شده و حالتی عجیب پیدا کرده من ابتدا خنده ام گرفت. مخصوصاً که قیافه اش با آن مشخصات خنده دار هم بود. بعد پرسیدم: چه شد؟ گفت: رفتم در انبار زغال خانه را باز کردم دیدم زغالی نیست که هیچ معلوم می شود ایشان اینقدر بی زغال بوده که خرده های لای درز آجرها را هم جارو کرده بود و شاید این که ایشان می گفت جا ندارم، پول برای تهیه زغال نداشت و نمی خواست آن را به نسیه بگیرد!

10- برخورد قاطع

*برخورد قاطع ⁽²⁾

مرحوم آقای سریزدی با همۀ خلق و خوی ملایمی که داشتند در امور

شرعی خیلی متعصب بودند روزی عصر ماه رمضان، ایشان از مسجد امیر چقماق بیرون آمدند دیدند مردی جلو در مسجد و در ملأعام مشغول خوردن نان یا چیز دیگری است. ایشان جلو رفتند و به او سلام کردند سپس گفتند مسلّم شما یا عذر شرعی دارید. مسافر هستید اما در ملأعام غذا خوردن کار درستی نیست، اما این مرد معترضانه می گوید نه مریض هستم و نه عذر شرعی دارم به شما هم مربوط نیست. ایشان کشیده محکمی به او می زند که روی زمین می افتد. سپس پاسبان سر می رسد و او را به کلانتری می برد ساعت ها بعد مأموری از طرف شهربانی به منزل ایشان مراجعه می کند و می گوید این شخص همچنان در کلانتری حبس است، شما از او شکایتی دارید؟ ایشان می فرمایند خیر برخورد با چنین کسانی با شماست که کاری نکردید حالا هم او را نصیحت کنید و آزاد نمایید!

11- عزّت نفس

*عزت نفس ⁽¹⁾

یکی از کسبه بازار یزد که از ارادتمندان مرحوم آیت الله حاج میرزا محمد سریزدی است نقل کرده است زمانی ما در یزد نمایندگی فروش پارچه های کارخانه درخشان را داشتیم و از میان انواع محصولات این کارخانه نوعی پارچه به نام «بنگه» بود که از همۀ انواع آن ها ارزان تر بود و این کارخانه این نوع پارچه را برای فرم مدارس پسرانه تهیه می کرد و قیمتش در آن زمان متری 8 تومان بود تا همه اقشار بتوانند برای لباس دانش آموزان مدراس پسرانه آن را تهیه کنند. روزی مرحوم آقای سریزدی که با پدر من دوست و آشنا بودند، به مغازه ما آمدند و یک قواره از این پارچه را که 2/25 سانتیمتر شد به مبلغ 18 تومان خریداری کردند تا برای خودشان قبایی بدوزند. پدر من از ایشان خواست اگر ممکن است این پارچه را به عنوان هدیه یا هر مورد دیگری که خود می دانید بپذیرید، اما ایشان قبول نکردند باز پدر اصرار کرد فعلاً تشریف ببرید تا بعداً با صحبت کنیم اما اصرار او فایده نداشت و ایشان هم در موقعیتی نبودند که

بتوانند 18 تومان را یکبار پرداخت کنند پس چند تومانی به عنوان نقد پرداختند و در مورد بقیه آن هم موافقت گرفتند تا به تدریج پرداخت کنند و با یک تومان و دو تومان آن را در چندین قسط پرداختند و حتی بار آخری که مراجعه کردند پدر من نتوانست به ایشان بقبولاند که تتمۀ حساب را نپردازند و به راستی موجب حیرت بود عالمی این چنین متقی و مدرس و مجتهدی چنین نام آور از لحاظ معیشت تا آن حد پارسا و خوددار و به عوالم دنیوی بی اعتنا باشد.

12- ساده زیستی

*ساده زیستی ⁽¹⁾

یکی از دوستان مرحوم آقای سریزدی نقل کرده است سه روز قبل از در گذشت این عالم ،بزرگ من برای عیادت ایشان به منزلشان رفتم دیدم بستری و بیمار هستند و به اصطلاح حال خوشی ندارند اما سعی می کنند خود را نگه دارند بعد هم از بستر بلند شدند و هرچه هم اصرار کردم توجه نکردند و از اتاق دیگر چند دانه نقل خشک و چند دانه شیرینی دیگر که خشک و کهنه شده بود با چند انار آوردند اما من فقط یک دانه شیرینی برداشتم و عذر آوردم. سه روز بعد ایشان بعد از بیرون آمدن از حمام نظر کرده روی صحن حمام به زمین افتاد و بر اثر سکته از دنیا رفت وقتی من به خانه ایشان رفتم بازماندگان ایشان باز برایم همان نقل خشک و شیرینی و انار را آوردند و من متوجه شدم آن روز تنها در خانۀ این مرد خدا همان چند میوه و شیرینی کهنه بود که در طبق اخلاص گذاشت و موجودی فعلی این خانه پس از درگذشت هم، همین است و بس.

13- بهشت برزخی

*بهشت برزخی ⁽²⁾

یکی از کسانی که به مرحوم آیت الله سریزدی ارادتی خالصانه داشت، نقل کرده است بعد از درگذشت ناگهانی ایشان من تا چندین روز آرام و قرار نداشتم

و شب و روز گریه می کردم؛ زیرا شناختی که از این مرد خدا داشتم این بود که چنین شخصیتی کم نظیر بود و شاید ما در آینده الگوهای دینی مثل او کمتر داشته باشیم. چند شب بعد از رحلت ایشان خواب دیدم در باغی هستم که قبلاً در محمد آباد آن را دیده بودم، اما نه به آن صورت بلکه با درختانی کوتاه و ردیف و باصفا و هیئتی دلگشا و فرح بخش ناگهان و فرح بخش ناگهان مرحوم آقای سریزدی از ساختمان وسط باغ بیرون آمدند و من با عجله نزد ایشان رفتم و سلام و احوال پرسی کردم و پرسیدم، شما در این جا تشریف دارید؟ گفتند بله بعد با هم صحبتی کردیم و قدم می زدیم که فرمودند اگر میوه ای میل داری، خودت از درخت بگیر من اراده کردم از این درخت کوتاه و دسترس روبه رویم سیبی بچینم دیدم سیب زیبایی درست در دسترس من است؛ زیرا درخت های این باغ همه کوتاه و به اندازه قد یک انسان معمولی بود بعد خواستم زردآلویی بچینم دیدم همان درخت زردآلو هم دارد و بعد اراده و خواهش هر میوه ای ،کردم دیدم در آن درخت هست پس از خواب بیدار شدم و به این تعبیر رسیدم که این مرد بزرگ و این عالم متقی در بهشت برزخی قرار دارد و از آن به بعد آرامش پیدا کردم.

14- مداومت به اذان صبح

*مداومت به اذان صبح ⁽¹⁾

یکی از کسانی که با مرحوم آیت الله حاج میرزا محمد سریزدی در یک محل زندگی می کردند نقل کرده است: من هنوز ده دوازده ساله بودم و خانه ما با منزل ایشان تنها یک کوچه باریک فاصله داشت ایشان با این که یک عالم و مجتهد و مدرس بود پیوسته در موقع اذان صدایش به اذان بلند می شد و مخصوصاً اذان صبح را پشت بام منزلش با صدای بلند می گفت. شبی برفی در زمستان که هم روز و هم شب آن برف زیادی باریده بود و همچنان ادامه داشت، چنان برف همه جا جمع شده بود که رفت و آمد مشکل بود و سوز سرما و یخبندان هم بیداد می کرد. با این همه من آن شب سحر با صدای اذان مرحوم سریزدی از خواب

بیدار شدم و متوجه شدم ایشان در جلو سرپناه راه پله بام زیر سقف ایستاده و طبق عادت هر روزه مشغول اذان گفتن است و تا زنده ،بود این سنت حسنه او همچنان جاری بود

15- مرحمت آیت الله بروجردی

*مرحمت آیت الله بروجردی ⁽¹⁾

در زمان مرجعیّت آیت الله حاج آقاحسین بروجردی، یکی از کسبه بازار یزد، جهت تعیین حساب شرعی و پرداخت وجوهات از یزد به قم می رود و به حضور آن مرجع بزرگ عالم تشیّع می رسد اما معظم له می فرمایند: از کجا آمده اید؟ وی می گوید از یزد آقا می فرمایند در شهری که مجتهدی همچون حاج میرزا محمد سریزدی هست شما باز هم برای حساب به قم می آیید؟ بعد هم می فرمایند شما به یزد برگردید و وجوهاتتان را به آقای سریزدی پرداخت کنید! آن کاسب که پس از آن همه رنج سفر انتظار چنین برخوردی را نداشت به یکی از آقایانی که در محضر آقای بروجردی بوده اند مراجعه و گلایه می کند آن آقا می گوید شما نگران نباشید و رنجیده نشوید آقای سریزدی در شهر شما مجتهد و مدرسی است که کمتر مورد توجه قرار گرفته و قدرش آن چنان که باید، شناخته نمی شود آقا شما را به ایشان ارجاع دادند که دیگران هم به ایشان بیشتر توجه کنند و از غربت درآید!

16- حمایت از نامزد اصلح

*حمایت از نامزد اصلح ⁽²⁾

حجت الاسلام حاج سيد احمد دعائی نقل کرده اند در انتخاب دوره هفدهم مجلس شورای ملی در قم بین علما و مرجع عالیقدر زمان حضرت آیت الله بروجردی مذاکراتی شد و آقا موافقت فرمودند بعضی از علما در انتخابات شرکت کنند و وارد مجلس شوند. از جمله برای یزد مرحوم حاج آقای مهدی

حایری، فرزند آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حایری را نامزد کردند و شهید آیت الله صدوقی به یزد آمدند و مورد استقبال قرار گرفتند و علمای یزد نظرشان روی انتخاب حاج آقامهدی بود اما گروه های سیاسی از جمله مرتجعین هم بی کار ننشسته بودند و برای انتخاب دکتر طاهری فعالیت می کردند. روزی من ساعتی به غروب آفتاب مانده در منزل آیت الله حاج شیخ محمود فرساد بودم که عده ای از رجال سیاسی وارد شدند و از ایشان خواستند از دکتر طاهری حمایت کنند اما ایشان فرمودند: من بدون حضور حاج میرزا محمد سریزدی تصمیمی نمی گیرم. سپس به من امر فرمودند: به منزل ایشان برو و بگو به این جا بیایند سپس خصوصی فرمودند به ایشان بگو در آمدن تعجیل نکنند. من به منزل آقای سریزدی رفتم و پیام ایشان را ابلاغ کردم مرحوم سریزدی چند دقیقه ای به اذان مغرب مانده، وارد شدند و با صراحت فرمودند ما تصمیمان برای حمایت از آقای حایری قطعی است و الان هم من به علت شرکت در جماعت وقت ندارم و با عجله رفتند و مسئله خاتمه یافت اما سران رژیم که دست به هر کاری می زدند، انتخابات را طوری برگزار کردند که کاندیدای خودشان از صندوق بیرون آمد.

17- کدخدامنشی عالمانه

*کدخدامنشی عالمانه ⁽¹⁾

یکی از بستگان مرحوم آقای سریزدی نقل کرده است من به علت خویشاوندی که با ایشان داشتم به منزلشان رفت و آمد می کردم و مورد مرحمت این دانشمند خلیق بودم در طول مدت آشنایی تا روز ،رحلتش من ندیدم ایشان به کسی رو ترش کند یا حرف و حرکتی داشته باشد که موجب رنجش اطرافیان یا مردم عادی گردد. تنها موردی که من شاهد بودم این که خواهرشان دخترش را به عقد ازدواج پسر خواهرش درآورده بود و داماد که ساکن تهران بود می خواست همسرش را به آن جا ببرد اما مادر عروس راضی نمی شد و بر ماندن دخترش در

یزد اصرار داشت روزی مرحوم آقای سریزدی به من فرمودند: مختصر جهازی که این دختر دارد جمع و جور کن و مقدمۀ سفر او را به تهران فراهم کن من مشغول جمع آوری آن اثاث بودم که خواهر آقای سریزدی از راه رسید و پرسید: چه کسی گفته این اثاث ها جمع شود؟ در این هنگام مرحوم سریزدی وارد شدند و فرمودند برو من گفته ام! او به همسری مردی درآمده و باید با شوهرش به تهران برود خواهر هم حرفی نزد و از اتاق بیرون رفت و این تنها موردی بود که من دیدم ایشان با تحکم برخورد کردند.

18- با حاج شیخ غلامرضا یزدی

*با حاج شیخ غلامرضا یزدی ⁽¹⁾

نقل شده است: مرحوم آیت الله حاج شیخ غلامرضا یزدی در سال های آخر عمر پربرکت خود به چندین بیماری مبتلا شدند، اما این مرد خدا با نیروی ایمان در برابر همه بیماری ها مقاومت می کرد و چه بسا از درد و رنجی که می برد رو ترش نمی کرد. یک بار وقتی آن مرحوم بستری بودند و علمای شهر و مردم به دیدار ایشان می رفتند روزی مرحوم آیت الله حاج میرزامحمد سریزدی و شهید آیت الله صدوقی به اتفاق، به عیادت ایشان رفته بودند ابتدا شهید صدوقی احوال پرسی مختصری کردند سپس در جایی نشسته بودند و حاج شیخ را تماشا می کردند که چگونه این اسوه تقوی و پرهیزکاری با درد و رنج خود می سازد، اما آیت الله سریزدی که ارادتی ویژه به حاج شیخ داشت، دو سه مرتبه از احوال ایشان سؤال کرد. حاج شیخ که آقای سریزدی را خیلی دوست می داشت، در اوج درد و رنجی که داشت وی را مخاطب قرار داد و فرمود حاج میرزا محمد! چقدر از حال و روز و سلامتی ام می پرسی یک بار هم بگو خدا تو را ببخشد و بیامرزد. طرفه این که حاج شیخ غلامرضا از آن بستر سالم بیرون آمد و یکسال از مرحوم آقای سریزدی بیشتر در دنیا زندگی کرد.

19- اهتمام در کفن و دفن یک مسلمان

*اهتمام در کفن و دفن یک مسلمان ⁽¹⁾

پس از درگذشت مرحوم حاج آخوند طزرجانی آیت الله حاج شیخ غلامرضا یزدی چندی مرحوم حاج میرزامحمد سریزدی را به جای وی به طزرجان در منطقه ییلاقی یزد فرستادند روزی در فصل زمستان که برف سنگینی هم باریده بود شخصی خدمت ایشان رسید و گفت یکی از اهالی باقی آباد در چند کیلومتری طزرجان 30 روز است از دنیا رفته و کسی او را تجهیز و دفن نکرده و این جنازه روی زمین مانده مرحوم سریزدی پس از اقامه نماز جماعت رو به مردم کردند گفتند: و من تکلیفی برای شما معین نمی کنم که در این شرایط آب و هوایی و راه دور برای کفن و دفن این برادر مسلمان حرکت کنید اما خودم موظفم به هر سختی شده بروم و او را دفن کنم مردم که این حرف را از ایشان شنیدند دسته جمعی ایشان را همراهی کردند و تا نزدیک غروب آفتاب جنازه آن مؤمن را غسل دادند و کفن کردند و به خاک سپردند و به اتفاق ایشان به طزرجان برگشتند. راوی که خود شاهد بوده می گوید جنازه به قدری مانده بود که تقریباً خشک شده بود و اگر همت و احساس تکلیف مرحوم سریزدی نبود همچنان آن جا مانده بود.

20- صراحت لهجه

*صراحت لهجه ⁽²⁾

در سال های حدود 1325 ش یک تقسیم بندی سیاسی در یزد حاکم بود. به این صورت که گروه های طرفدار را که با حکومت ارتباط نزدیک داشتند مرتجع و افراد مخالف سرمایه داری و به ظاهر طرفدار کارگر را آزادی خواه می نامیدند. مرحوم آقای سریزدی با آن که در محله تجار و سرمایه داران زندگی می کرد با آزادی خواهان انس و الفت بیشتری داشت و به همین سبب خانه اش محلّ رفت و آمد آزادی خواهان بود.

یک بار یکی از وعّاظ اهل کرمان به نام آقای ترابی که از آزادی خواهان پرشور و جسور بود به یزد آمده و در مجالس متعدد، سخنرانی های تندی علیه سرمایه داران ایراد کرد و چون شب ها در منزل آقای سریزدی اقامت داشت منزل ایشان به پایگاه آزادی خواهان تبدیل شده بود روزی، کسی به ایشان گفته بود سرمایه داران یزدی از این که منزل شما مقر آقای ترابی شده، خیلی خشنود نیستند. ایشان فرموده بود آن ها نمی دانند من علاوه بر این که در خانه ام از او پذیرایی می کنم با مشی و مرام او هم موافقم!

21- عالم خائف

*عالم خائف ⁽¹⁾

کسی که سال ها در همسایگی مرحوم آیت الله حاج میرزا محمد سریزدی زندگی کرده می گوید من عمری همسایه این بزرگوار بودم خاطره ای که هرگز آن را فراموش نمی کنم این که ایشان هر سه وقت قبل از این که عازم مسجد شود، روی پشت بام می رفت و اذان می گفت. سپس عازم مسجد می شد. در راه مسجد و به هنگام عبور در کوچه، راه رفتنش عادی نبود. بلکه بر خلاف همیشه حالتی همچون افراد ترسیده داشت و قدم هایش را با ترس و لرز برمی داشت و مرتب این ذکر را تکرار می کرد یا مُحْسَنُ قَدْ أَتَاكَ الْمُسىء و اين ورد زبانش بود تا در محراب قرار می گرفت.

22- نماز آیات

*نماز آیات ⁽²⁾

یکی از اهالی محله نظر کرده نقل کرده است روزی در فصل بهار که معمولاً گاهی هوای یزد طوفانی و گردوخاک می شود، به ناگاه ساعتی به ظهر مانده طوفانی از سمت مغرب بالا آمد و ظرف چند دقیقه چنان گردوخاک همه جا را پوشاند که همچون شب هوا تاریک شد و موجب اضطراب همه شد و هر کسی

پناهگاهی می جست که خود را از آسیب آن محفوظ دارد آن زمان خیابان سلمان فارسی یزد تازه احداث شده و خیابان به صورت خاکی و دو طرفش مخروبه بود و وزش طوفان باعث برخاستن خاک زیادی شده بود در این حال و شرایطی که مردم در حال فرار ،بودند من مرحوم آیت الله سریزدی را دیدم که در خیابان مخروبه با پای برهنه می دویدند و به هر کس می رسیدند می فرمودند اذان بگویید و برای نماز آیات آماده شوید. سپس به مسجد امیر چقماق رفتند و به اقامه نماز آیات پرداختند.

23- به فکر نیاز دیگران

*به فکر نیاز دیگران ⁽¹⁾

سالی در یزد بارندگی زیادی شده بود و حمل هیزم و زغال که آن زمان به وسیلهٔ شتر انجام می شد به علت گل و لای راه های خاکی قدیم ممکن نبود. بنابراین، این دو قلم مایحتاج عموم کمیاب شده بود روزی مرحوم آقای سریزدی از بازارچه ای عبور می کردند و چون زغال نداشتند از صاحب مغازه زغال فروشی زغال خواستند. مرد زغال فروش :گفت چقدر بدهم؟ ایشان :گفتند: نیم من (3) کیلو اما او گفت آقا زغال در بازار نیست و ته این گونی تقریباً 20 کیلو است شما همه آن را ببرید اما مرحوم سریزدی گفت نه حال که این طور است من نیم من را هم نمی خواهم بلکه صددرم (1/5 کیلو) از این را به من بده و بقیه را نگه دار تا کسانی که احتیاج مبرم دارند به آن ها هم برسد!

24- وسوسه شیطان

*وسوسه شیطان ⁽²⁾

یکی از ارادتمندان آیت الله حاج میرزا محمد سریزدی نقل کرده است ایشان در طول سال در مسجد جامع امیر چقماق نماز می خواندند و جماعت ایشان از جماعات پر جمعیت شهر بود گاهی در فصل تابستان که هوا خیلی گرم می شد!

و وسایل خنک کننده امروزی هم نبود نماز جماعت مغرب و عشا را پشت بام مسجد برگزار می کردند اما بالا آمدن تا پشت بام بلند مسجد برای بعضی سخت بود، ولی این باعث نمی شد مردم به این علت از شرکت در جماعت چنان عالمی سر باز زنند یک شب هنگامی که مرحوم آقای سریزدی در جلو جمعیت قرار گرفت هنگام گفتن تکبیرة الاحرام مکثی کرد و خواست تکبیر بگوید، اما دوباره مکث کرد و این عمل چند بار تکرار شد پیرمردی که خسته شده بود، گفت: حاجی آقا من در دیا دارم، چرا تکبیر نمی گویید؟ ایشان با اخلاق خوشی که داشت فرمود نمی گذارد کنایه از این که هرچه می خواهم از افکار و اندیشه های روزمره جدا شوم و تکبیرة الاحرام بگویم شیطان مانع می شود.

25- اذان اسلامی

*اذان اسلامی ⁽¹⁾

آقای احمد مدقق یزدی - از فرهنگیان با سابقه یزدی - که خود در بیت علم نشو و نما یافته نقل کرده است خانه پدری من همجوار خانه ای بود که مرحوم آیت الله حاج میرزا محمد سریزدی تا آخرین روزهای عمر خود در آن زیست در آن روز و روزگار که هنوز از صدای گوش خراش بلندگوها خبری نبود عادات این عالم بزرگ این بود که در دورۀ سال چه در سوز سرما و در گرمای طاقت فرسی یزد صبح ها به پشت بام می رفت و اذان می گفت اما به صورتی غیر از اذان گفتن عامۀ مردم به این ترتیب که مقدمات اذان را آهسته و آرام ادا می کرد. سپس آهنگ صدایش را به تدریج بالا می برد؛ به طوری که وقتی به فقرات میانی اذان می رسید صدایی رسا داشت. شاید مردم زمانی با صدای اذان وی بیدار می شدند که او به جمله «حی علی الصلوة» رسیده بود من در آن زمان رمز این گونه اذان گفتن او را درک نمی کردم شاید هم برایم سؤالی شده بود که چرا ایشان به این ترتیب اذان می گوید اما بعدها که صدای گوش خراش بلندگوهای مساجد را شنیدم و این که مردم با آن صداها وحشت زده از خواب می پرند، به راز

اذان آرام و متین آن مرد خدا پی بردم.

26- اقامت آیت الله صدوقی

*اقامت آیت الله صدوقی ⁽¹⁾

حجت الاسلام والمسلمین حاج سیداحمد دعائى نقل کرده اند: وقتی در سال 133 ش شهید آیت الله صدوقی سفری به یزد داشتند. پس از اقامت چند از اقامت چند ماهه اشان در یزد بسیاری از علما و اهل منبر یزد ضمن تماس با قم و کسب اجازه از آیت الله العظمی حاج آقاحسین بروجردی در صدد برآمدند اقامت موقت ایشان دائمی شود و برای همیشه در حوزه یزد مقیم شوند به همین مناسبت آیت الله حاج میرزامحمد سریزدی برای تحقق این امر سعی بلیغ داشتند؛ از جمله این که یک بار ایشان ائمه جماعت معروف شهر همچون آیت الله حاج شیخ جلال آیت اللهی از شیخداد و حاج میرزا احمد ،هروی از چهار کوچه و بعضی دیگر را به مسجد حظیره دعوت کردند سپس آقای صدوقی را با خود به مسجد بردند و نماز مغرب به امامت ایشان و جمع کثیری از اهل علم و سایر اقشار برگزار شد. مرحوم آقای سریزدی در فاصله نماز مغرب و عشا خود به مسجد ریک رفت و آیت الله حاج شیخ غلامرضا یزدی را به حظیره آورد و ایشان هم نماز عشا را به امامت آقای صدوقی اقامه کردند و این همت و تلاش این عالم متعهد باعث شد مردم یزد شناخت بیشتر و بهتری از مقام و مرتبۀ شهید صدوقی پیدا کنند!

27- رفتار کریمانه

*رفتار کریمانه ⁽²⁾

آقای احمد مدقق یزدی نقل کرده اند روزی به مناسبتی در منزل یکی از بازرگانان محله ما بعضی تجار و همسایه ها در جمع بودند و چون فصل تابستان و هوا گرم بود گروهی از میهمانان در زیرزمین نشسته بودند و عده ای از آن ها هم مشغول ورق بازی بودند در این میان ناگهان صدای یا الله یا الله مرحوم م آیت الله

حاج میرزامحمد سریزدی شنیده شد. پس همگی با عجله، ورق ها را جمع کردند و به کناری نشستند تا این که ایشان وارد شدند و با همه سلام و احوال پرسی کردند. در این میان، معلوم شد چند برگ از ورق های بازی مخفی نشده و در معرض دید است؛ به طوری که مرحوم آقای سریزدی هم متوجه آن ها شدند و تقريباً وضع مجلس لو رفت اما آن بزرگوار بدون این که حرفی بزند یا تندی کند، یک راست جلو رفت و روی آن برگ ها نشست و خود را بی توجه نشان داد. با حاضرین نشستنی دوستانه داشت و پس از چند دقیقه گفتگو از آن جا رفت.

28- اوج ایثار

*اوج ایثار ⁽¹⁾

یکی از بستگان آقای سریزدی نقل کرده است موضوع عدم ازدواج ایشان مورد سؤال بسیاری از مردم از عوام و خواص بود و در موارد بسیاری به ویژه علما از خود ایشان علت را جویا شدند روزی یکی از آقایان اهل منبر که مورد عنایت و مرحمت ایشان بود این سؤال را مطرح کرد ایشان فرمودند: فلانی من در حال حاضر هفت نفر واجب النفقه دارم که شامل مادر و خواهرها و فرزندانشان می شود به علاوه یکی از خواهرها هنوز ازدواج نکرده و مخارج این جمع و سکونت در یک خانه با آن شرایط برای من دشوار است. آن شخص که خیلی بر ازدواج ایشان اصرار داشت گفت: شما می توانید کسی را به عقد موقت درآورید تا شرایط سهل تری داشته باشد و از لحاظ نفقه و محل سکونت هم با مشکل مواجه نشوید سپس اعلان آمادگی کرد کسی را که واجد شرایط و لایق باشد برایشان پیدا کند. طولی نکشید که وی شخص مورد نظر را در یکی از محلات دوردست معرفی کرد. سپس مقدمات را فراهم کردم و قرار شد با مهر 50 تومان آن زن به عقد موقت ایشان درآید شبی بعد از نماز مغرب و عشا آقای سریزدی به منزل همسر جدیدشان رفتند و ساعتی در آن جا بودند وقتی به خانه رسیدند، خواهرشان احساس کرد ایشان دیر به خانه آمده اند. پس پرسید: اتفاقی باعث دیر کردن شما

شده؟ ایشان فرمودند: نه، موضوعی بوده که باعث این امر شده خواهرشان گفت اگر قصد ازدواج دارید بفرمایید ما حاضریم در این مورد هر کاری از دستمان بر می آید انجام دهیم آن بزرگوار متوجه شد که خواهرش متوجه علت دیر آمدن ایشان شده و چون خودش هنوز ازدواج نکرده از این بابت مکدر شده و با این که حاضر به هرگونه همکاری برای ازدواج ایشان است در دل خشنود نیست

مرحوم آقای سریزدی که حتی تا این حد هم حاضر نبود رنجش خواهرش را ببیند شب بعد به خانۀ آن زن رفت و از او عذرخواهی کرد و مبلغ 50 تومان مهر وی را پرداخت و بقیه مدت عقد موقت را هم به وی بخشید و از او جدا شد و تا زنده بود همسری اختیار نکرد.

29- پرواداری

*پرواداری ⁽¹⁾

یک بار مرحوم آیت الله سریزدی می خواستند به حمام بروند، اما پولی نداشتند که بابت اجرت حمامی بپردازند پس به خواهر زاده اشان که نوجوانی بود پیشنهاد می کنند: بیا و قُلک سفالی ات را بشکن و موجودی آن را به من قرض بده من به محض این که وجهی رسید آن را به تو پس می دهم وی می گوید من که به دایی ارادت ویژه ای داشتم فوراً آن قلک سفالی را شکستم و موجودی آن را که حدود 15 ریال بود به ایشان دادم و فردای آن روز به حمام رفتند و در حمام دچار سکته شدند و از دنیا رفتند وقتی بعد از فوت در صندوق ایشان را باز کردیم دیدیم هزارها تومان اسکناس موجود است اما هر کدام جداگانه در پاکتی گذاشته شده و مشخص است چه مقدار سهم امام و چقدر سهم سادات و سایر امور است که به صورت امانت برای پرداخت به اهلش تعبیه شده بود. لیکن این مرد پارسای دانشمند که مورد اعتماد و اطمینان علما و عامه مردم بود در آخرین روز عمر خود حاضر نشد حتی به قدر 15 ریال در آن مبالغ تصرف کند

و برای این مبلغ ناچیز قرض گرفت و یکی از فقرات بدهی اش پس از درگذشت همین 15 ریال بود.

30- یک عمر قناعت و پرهیزکاری

*یک عمر قناعت و پرهیزکاری ⁽¹⁾

چندی بعد از فوت مرحوم آیت الله حاج میرزا محمد سریزدی، مرحوم حاج شيخ محمد شریعتمداری در مجلس روضه ای در محله چهار کوچه محل سکونت آقای سریزدی به منبر رفته بود و دربارۀ فضایل و کمالات آن مرحوم صحبت می کرد و این که ایشان در حالی از دنیا رفت که خانه ای ملکی نداشت و با مادر و خواهرانش در نهایت قناعت زندگی می کرد و زمانی که از دنیا رفت نه تنها از مال دنیا چیزی نداشت بلکه اندکی بدهی داشت. سپس با خشم خطاب به مردم محله گفت: من از شما مردم مسلمان می پرسم آیا این موجب شرمساری برای ما نیست که مجتهد مبارزی که بعضی طلاب نجف به احترام اسم او به پا می خیزند و از او تجلیل می کنند طوری زندگی کند که وقتی بعد از فوت او مردم به خانه اش می روند صددرم ⁽²⁾خاکه زغال در انبار خانه وی نباشد؟!

سوگ سریزدی

آه از جور فلک فریاد از این ناسازگار *** چند باشد گریه و زاری و غم در روزگار

قصة اندوه و ماتم نیست حرف این زمان *** تا که بوده این چنین بوده است و این سان ساز و کار

لاجرم اندوه همزاد بنی آدم شده *** هر که این معنا نداند گو ببین این گیر و دار

تیر غم از ترکش تقدیر چون آمد برون *** نخبه مردی را نشان بگرفت و کرد او را شکار

بود «سریزدی» فقیهی عادل و عالم به یزد *** کس ندیده مثل او علامه و حکمت شعار

نخل قد او به بستان شاخص و پربار بود *** باغبان دهر کی نخلی چنین آرد به بار؟

رفت از دار فنا در اوّل دی از شتا *** نوزده از جیم اول بود کاو شد زین دیار

یک هزار و سیصدوسی رفته بود از بعد پنج *** شنبه در حمام شد تسلیم امر کردگار

سائلی آمد به جمع و خواست گاه فوت و گفت: *** چیست از دور قمر؟ کو؟ آن که دارد گو بیار

«تازه» رفت از جمع و «مشفق» هم به تاریخش سرود: *** «رفته سریزدی ز دنیا شد مقیم کوی یار» ⁽¹⁾ق 1376 = 1789- 413

فقیه فیّاض

آیت الله شیخ غلام رحمت ایزدی قدس سره

اشاره

20

عکس

حاج شیخ غلامرضا یزدی در ماه شعبان سال 1295 قمری در شهر مقدس مشهد پای به عرصه وجود نهاد پدرش - حاج ابراهیم کوچه بیوکی - کشاورزی از مهاجران یزدی مقیم مشهد بود و علاقه داشت فرزندش در کار کشت و زرع یار و مددکار او ،باشد اما شوق او به تحصیل بیشتر از آن بود که به زراعت بسنده کند. پس ضمن شروع به تحصیل مجدانه پدر را در امر کشاورزی کمک می کرد تا او بتواند امور زندگی را به هر ترتیب بگذراند. وی پس از تحصیل مقدمات علوم حوزوی به اتفاق دوستش آقانجفی قوچانی مشهد را ترک کرد تا از طریق یزد خود را به اصفهان برساند او و ،رفیقش پس از درنگی کوتاه در دارالعباده یزد عازم اصفهان شدند شیخ غلامرضا در حوزه اصفهان موفّق شد با استعداد و پشتکاری که در تحصیل داشت به حلقه درس بزرگانی همچون شیخ محمد کاشی میرزا جهانگیرخان قشقایی آقانجفی اصفهانی و سیّد محمّدباقر درچه ای درآید او پس از 5 سال اقامت در اصفهان عازم نجف شد و در آن سرزمین مقدس در کنار تربت علوی به ادامۀ تحصیل پرداخت. وی 5 سال را هم در نجف بود و سرانجام به اتفاق استادش - شیخ محمّدباقر اصطهباناتی - به شیراز رفت لیکن پس از سالی آن جا را به قصد اقامت در یزد ترک کرد و برای همیشه و تا پایان عمر پربرکتش مقیم یزد شد. با این که یزد پیوسته مقر و مأوای علمای بزرگ و صاحب نام بوده است و این شهر مردان علم و عمل بسیاری به خود دیده اما به راستی باید گفت:

عالم عامل و فقیه فداکار همچون شیخ غلامرضا یزدی را یا اصلاً نداشته یا کمتر به خود دیده است. وی از روزی که به عزم اقامت به یزد وارد شد تا روزی که قرین رحمت حق گردید برای درس و مدرسه و منبر و محراب و امر معاش و معاد مردم از هیچ کوششی دریغ نورزید و هیچ چیز مانع کار او نشد. سرانجام این مرد خدا روز جمعه 26 ذيحجه سال 1378 ق برابر با 11 تیر سال 1338ش. پس از این که کارنامه ای درخشان از خود به یادگار گذاشت رخت از جهان بربست و در جوار امامزاده جعفر علیه السلام در یزد مدفون گردید.

1- روح بی علم مرده است

زمانی که مرحوم حاج شیخ غلامرضا یزدی با آقا نجفی قوچانی در اصفهان هم درس و هم حجره بودند گاهی از لحاظ معیشت به قدری در مضیقه بودند که بدون این که دیگر طلاب مدرسه متوجه شوند از پوست خربزه ای که آن ها بیرون ریخته بودند برای رفع گرسنگی استفاده می کردند یکبار چند روز به این منوال گذشت و آقانجفی با فروش چند جلد کتاب غذایی تهیه کرد اما حاج شیخ غلامرضا مخالف فروش کتاب ها بود و می گفت کتابی که در او علم و غذای روح بود فروختی و در عوض ناهار خریده و خوردی؟! روح بی علم مرده است است. پس روح را از گرسنگی گشتی و بدن را زنده کردی و آخرت را فروختی و دنیا را گرفتی و اصل را از بین بردی و به فروع چسبیدی ترک واجب کردی و سنت به جا آوردی و هیچ عاقلی چنین نکند خدا خواسته است که بدن همیشه در سیطره روح باشد و تو الآن برخلاف خواست خدا بدن را بر او مسلط داشتی!

2- زیّ طلبگی

*زیّ طلبگی ⁽²⁾

حجت الاسلام آقای وزیری نقل کرده اند آقای حاج شیخ غلامرضا فرمودند:

زمانی که در عتبات تحصیل می کردم وضع معیشت طلاب - عموماً - بد بود. یکی از این طلبه ها که مدت ها بود هوس خوردن سرشیر داشت پس از بارها صرفه جویی در خرج روزانه موفق شد معادل پنج شاهی پس انداز کرده، با آن پول سرشیر تهیه کند اما وقتی آن را مهیا می کند صدای اذان را می شنود پس آن را در اتاق گذاشته جهت اقامه نماز به مسجد می رود لیکن در بین نماز مرتب در این فکر بوده که شاید گربه سراغ سرشیر برود و آن را بخورد. وی بعد از فراغت از نماز وقتی به اتاق خود می آید خطاب به ظرف محتوی سرشیر می گوید امروز باعث شدی که در نماز حواسم متوجه تو باشد و از خوردن آن صرف نظر نموده آن را به مستحقی می دهد مرحوم آقای وزیری که قبلاً از جریان اطلاع داشتند، فرمودند: این طلبه خود مرحوم آقای حاج شیخ غلامرضا بوده اند.

3- پرخاش به شیطان

*پرخاش به شیطان ⁽¹⁾

روزی حاج شیخ غلامرضا یزدی به اتفاق فرزند معنویشان - حجت الاسلام آقای حاج سیدجواد حیدری - در یکی از توابع یزد بودند. آقای حاج شیخ برای غسل جمعه وارد حوض می شوند و خیلی سریع غسل را تمام کرده بیرون می آیند اما وقتی آقای حیدری وارد حوض شدند تا غسل کنند خیلی با وسواس و تأنی عمل می کردند و بعضی موارد را شک کرده تکرار می نمودند. ایشان فرمودند: یک وقت متوجه شدم حاج شیخ می فرمایند او را ول کن ولی من هرچه به اطراف نگاه کردم کسی را ندیدم که ایشان با او حرف بزنند پس به کار خود مشغول .بودم بار دیگر شنیدم ایشان فرمودند سید را رها کن خدا تو را لعنت کند من عرض کردم حاج آقا! من که در این اطراف کسی را نمی بینم، شما با کی صحبت می کنید؟ فرمودند به شیطانت می گویم که تو را وسوسه نکند و دست از تو بردارد!

4- شناخت ترفند شیطان

*شناخت ترفند شیطان ⁽¹⁾

آقای حاج شیخ غلامرضا یزدی می فرمودند: هر کسی شیطانی دارد که او را وسوسه می کند و از راه به در می برد افراد هم بعضی با ایمان هستند و در برابر وسوسه شیطانشان مقاومت می کنند و بعضی هم سست و ضعیف هستند و به اندک اشاره ای تسلیم می شوند به علاوه شیطان ها شگرد کارشان را خیلی خوب می دانند؛ مثلاً شیطان من که شیخ غلامرضا هستم آشیخ شیطان است و می داند چگونه و کجا مرا فریب دهد برای مثال چون می داند من برحسب موقعیت اجتماعی و دینی به وسوسه او به سینما نمی روم پس طور دیگری عمل کند. به همین جهت وقتی در محراب نماز هستم به من فرمان می دهد به جمعیت پشت سرم نگاه کنم و مغرور شوم و به این وسیله مرا گمراه و جهنّمی کند!

5- چگونگی سفر آخرت

*چگونگی سفر آخرت ⁽²⁾

حجت الاسلام آقای عبدالرّسول مجاهدی یزدی نقل کرده اند: مرحوم آقای حاج شیخ غلامرضا یزدی همیشه با الاغ در شهر و بیرون شهر جهت رسیدگی به امور و ذکر مسائل و احکام رفت و آمد می کردند وقتی ایشان از دنیا رفتند، یکی از دوستان وی را در خواب دید که سوار همان الاغی است که در عالم دنیا سوار آن می شد در حالی که کنار نهر آبی ایستاده بود آن شخص از مرحوم حاج شیخ سؤال کرد: بفرمایید سفر مرگ را چگونه طی کردید و بر شما چه گذشت؟!

حاج شیخ دستی بر پشت الاغ خود زدند به طوری که یک مرتبه از این طرف نهر به طرف دیگر جستن کرد و رفت حاج شیخ - علیه الرحمه - نگاهی به عقب کرد و فرمود من چنین جستم شما به فکر خودتان باشید.

6- بردباری در فقدان فرزند

*بردباری در فقدان فرزند ⁽¹⁾

زمانی که شیخ محمد - فرزند ارشد آقای حاج شیخ غلامرضا - در قم بیمار بود یکی از طلاب ایشان را در خیابان دید و از پسرشان سراغ گرفت حاج شیخ فرمودند: الحمد لله حال محمد خوب است اما طولی نکشید که در قم شایع شد شیخ محمد از دنیا رفته است مراسم تشییع آن مرحوم همان روز با حضور علما و طلاب برگزار شد و فردای آن ،روز مراسم ختمی برای شیخ محمد برقرار شد و آقای اشراقی سخنران مشهور وقت برای شرکت در مجلس ترحیم آمده بود وی وقتی به منبر رفت سعی کرد به اقتضای مجلس و حضور عموم علما و طلاب با ذکر مقدمه مفصل و صحبت پیرامون موضوع به مرحوم حاج شیخ به علت فقدان فرزند ارشدش تسلیت بگوید اما ناگهان حاج شیخ صدایش را بلند کرد و فرمود: آقای اشراقی! من که ناراحت نیستم که پسرم از دنیا رفته، او امانت خدا بود خداوند روزی او را به ما بخشید و دیروز گرفت!

7- احترام به سادات

*احترام به سادات ⁽²⁾

مرحوم آقای حاج شیخ غلامرضا در زمان حیاتشان پیوسته به سادات احترام گذاشتند و این منحصر به سادات اهل علم نبود بلکه قاطبه فرزندان حضرت زهرا علیها السلام مورد توجه و احترام ویژه ایشان بودند؛ حتی ایشان توصیه می کردند به جای این که چوب و آهن حرم امامان و امامزادگان را ببوسید، دست فرزندان پیغمبر را ببوسید که گوشت و پوست رسول خداست و تا این حد برای سادات حرمت قائل بودند یکی از مریدان ایشان نقل می کند فوت مرحوم حجت الاسلام آقای حاج سيدابوالقاسم حيدرى - والد حجت الاسلام آقای حاج سیدجواد حیدری- 8 ماه بعد از فوت مرحوم حاج شیخ واقع شد و در حجره حاج شیخ پایین پای ایشان مدفون شد. من همان شب حاج شیخ را در خواب دیدم که با ناراحتی از

من سؤال کردند: این سلیقه کی بود سیّد اولاد پیغمبر را پایین پای من دفن کردند؟!

8- خبر از غیب

*خبر از غیب ⁽¹⁾

از آقای حاج شیخ ابوالقاسم مدبّری، که از معمّرین روحانیت یزد و از تربیت یافتگان مرحوم آقای حاج شیخ غلامرضا بودند نقل شده: گاهی اوقات این احساس برایم پیش می آمد که مرحوم حاج شیخ از عالم غیب خبر دارد. یک بار موضوع را از خودشان پرسیدم. گفتند نه عرض کردم حاجی آقا مردم می گویند فرمودند مردم بی خود می گویند. یک بار پای منبر ایشان نشسته بودم و در همین فکر بودم که بالاخره شیخ از غیب خبر دارد یا نه؟! پس در همان حال از خدا خواستم مرا راهنمایی کند در این هنگام دیدم حاج شیخ می گویند:

مصلحت نیست که از پرده برون افتد راز *** ورنه در مجلس رندان خبری نیست که نیست

9- دلسوزی برای دوست بیمار

*دلسوزی برای دوست بیمار ⁽²⁾

آقا نجفی قوچانی نقل می کند: باری در نجف به بیماری مهلک حصبه مبتلا شده بودم و هر چه درمان می کردم فایده نداشت تا این که طبیب به رفیق باوفایم شیخ غلامرضا یزدی گفت اگر امروز و امشب عرق نکند کار مشکل می شود. پس رفیق یزدی شوربای داغی درست کرد و گفت ولو بی میل باشی باید بخوری. من چند قاشق از آن را خوردم و خوابیدم رفیق یزدی آمد یک لحاف از خودش و لحاف دیگری روی من انداخت گفتم: نفسم تنگی می کند، شاید خفه شوم. اعتنا نکرد و یک نمد را تا زد و روی رختخواب ها انداخت. یک مرتبه خودش هم مثل قورباغه ای روی من پرید و مرا محکم گرفت. آن چه تلاش کردم بلکه خودم را خلاص کنم بر اثر ضعف ممکن نشد هر چه ناسزا گفتم و التماس

و گریه کردم فایده نکرد تا این که از صدا افتادم، اما ناگهان احساس کردم چنان بدنم عرق کرده که لباسم خیس شده است. گفتم حالا برخیز که من عرق کردم. گفت: به شرط آن که وقتی تو را رها کردم بقیۀ رواندازها را از خود دور نکنی گفتم: سمعاً و طاعة و بالاخره این گونه از این بیماری خطرناک خلاص شدم.

10- هدیه به سیّد هم حجره

*هدیه به سیّد هم حجره ⁽¹⁾

از حجت الاسلام مناقبی نقل شده است: حاج شیخ غلامرضا به من فرمودند: پدرم در مشهد کشاورزی داشت و از وضع مالی خوبی برخوردار بود. یک بار برایم عبایی نو و پارچه ای فاخر خرید و به نجف فرستاد اما من چون دیدم سیّد هم حجره ام لباسش کهنه و وصله دار است و مناسب شأن او نیست پارچه را به او دادم. شب خواب دیدم که لباس زیبایی به من پوشاندند و گفتند: این لباس علم و تقوی است.

11- حرمت داری ماه رمضان

*حرمت داری ماه رمضان ⁽²⁾

حجت الاسلام والمسلمین آقای حاج سیدجواد حیدری نقل کرده اند: روزی به همراه مرحوم آقای حاج شیخ غلامرضا در ماه مبارک رمضان به زارچ رفته بودیم. مرحوم حاج شیخ چون معذور بودند روزه نبودند. هنگام ظهر من دیدم ایشان استکان چای اش را نصف کرد و با کمی نان خشک که در یک نعلبکی جای گرفت، آن را خیس نمود و به همان لقمه اندک اکتفا کرد. حتی دیدم ایشان سیگارش را هم نصف کرد و کشید وقتی از ایشان علت را پرسیدم، گفتند: درست است که عذر ،دارم ولی حرمت ماه رمضان جای خود دارد. من با همین چند لقمه می توانم بسازم. پس بیشتر از این مقدار خوردن و آشامیدن، شکستن حرمت ماه مبارک رمضان است.

12- منع از ریش تراش

*منع از ریش تراش ⁽¹⁾

مرحوم حاج شیخ نسبت به تراشیدن ریش که گناه آشکار بود خیلی حساس بودند و سعی می کردند کسانی را که صورتشان را می تراشند از این عمل بازدارند پیرمرد نجاری که در بازار یزد کار می کرد می گوید در ایام جوانی که هنوز تازه ازدواج کرده بودم روزی در حمّام محله مشغول تراشیدن صورت خود بودم که مرحوم حاج شیخ مرا از این کار منع کردند و من هم قبول کردم که دیگر صورتم را نتراشم اما به قول خود وفا نمی کردم و پیوسته صورتم تراشیده بود. روزی جلو مغازه در بازار کار می کردم که دیدم ایشان از دور می آیند. پس من فوراً به داخل رفتم و خودم را به نحوی مشغول کردم ایشان جلو مغازه توقف کوتاهی کردند و سری تکان دادند و رفتند بدون این که مرا دیده باشند. بار دیگر که همان روز صورتم را تراشیده بودم در داخل یک صندوق بزرگ کار می کردم که دیدم حاج شیخ به طرف من می آیند من هم به شاگردم گفتم: در صندوق را ببند. آن مرحوم وقتی برابر صندوق رسید سرش را به روزن آن نزدیک کرد و فرمود: از من پنهان می شوی از خدا هم می توانی پنهان شوی؟

13- خانه ای در بهشت

*خانه ای در بهشت ⁽²⁾

مرحوم آقای حاج شیخ در گره گشایی کار مردم و رفع جوائج آنان همتی عجیب داشت و وقتی تشخیص می داد کاری ضرورت دارد دیگر اعتنا به هیچ رنج و زحمتی نداشت؛ به ویژه اگر طرف از سادات بود. از پسر ایشان مرحوم حاج شیخ حسین نقل شده است سیدی از اهالی اشکذر که حرفه خشتمالی داشت خانه کوچکی را از یکی از اربابان یزدی به مبلغ کمی در ماه اجاره کرده بود و مبلغ اجاره را هم تا مدتی به موقع می پرداخت لیکن زمانی رسید که از عهده پرداخت آن مبلغ کم هم برنمی آمد.

بعد از این که چند ماه پرداخت اجاره به تعویق افتاد صاحب خانه اظهار داشت من از اجاره گذشتم اما خانه را لازم دارم و باید به هر نحو آن را تخلیه کنی! این سیّد که از مریدان حاج شیخ بود و از شرکت کنندگان در نماز جماعت ایشان یک روز صبح وقتی از خانه بیرون می رفته به همسرش می گوید من باید دنبال کارم باشم تو به خانه حاج شیخ برو و به ایشان جریان را بگو و خواهش کن اگر ممکن است برای ما کاری انجام دهند.

آن روز همسر آن سید به منزل ایشان رفت و جریان را تعریف ،نموده طلب کمک کرد حاج شیخ بلافاصله از خانه بیرون رفته و یکسره به خانه مالک رفت اهل خانه که خیلی تعجب کرده بوند از ایشان خواستند به اندرون بیایند اما ایشان نپذیرفت و خطاب به صاحب خانه فرمود: من خانه ای در بهشت برای تو تضمین می کنم تو هم در عوض این خانه کوچک را به این سید نیازمند ببخش مالک فرمایش ایشان را پذیرفت و به خواست شیخ عمل کرد اما چندی بعد شخص از دنیا رفت و یکی از علمای معروف شهر او را در خواب دید که می گوید: خانه ای که حاج شیخ به من وعده داده بود به من دادند و ایشان دیگر مدیون نیست.

14- خلاص کردن سید طلبه از دست مأموران دولتی

*خلاص کردن سید طلبه از دست مأموران دولتی ⁽¹⁾

حجت الاسلام والمسلمین آقای حاج سیدجواد حیدری فرمودند: آقای سيّد على طباطبایی عقدایی فرزند صدر عقدایی مقدمات را در یزد خواند و در زمان آیت الله بروجردی به قم رفت از آن به بعد هرگاه به یزد می آمد به منزل ما وارد می شد در سفری که به یزد آمده بود به اتفاق به خدمت مرحوم حاج شیخ رفتیم او از حاج شیخ پرسید: در زمان غیبت کبری کسی هست که بگوید من خدمت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف می رسم و اگر کسی کاری دارد من با آقا صحبت می کنم و خبر می آورم؟ ایشان فرمودند اگر کسی هم گفت ما نباید از او قبول کنیم. بعد

رو به او کردند و گفتند: تو نگو!

وقتی از خدمت حاج شیخ مرخص شدیم دیدم که چهره آقای طباطبایی در هم است. پرسیدم چه شد؟ گفت: شنیدی که حاج شیخ فرمود تو نگو!

من چون محرم حاج شیخ بودم گفتم قضیه از چه قرار است؟ گفت زمانی که از یزد به قم ،رفتم مأموران دولتی مرا مانند سایر طلاب برای سربازی گرفتند و به پادگان باغ شاه تهران منتقل کردند در آن جا از همه معاینه پزشکی به عمل می آمد و در مرحله ای از معاینه باید هر کسی کاملاً عریان شود. من که شرم داشتم که این فرمان را اطاعت کنم از این امر سر باز زدم. به همین جهت مرا در اتاقی زندانی کردند. در این اوضاع و احوال ضمن اظهار تضرع و دعا به درگاه خداوند به حضرت صاحب الامر عجل الله تعالی فرجه الشریف متوسل شدم که ناگاه دیدم در اتاق باز شد و حاج شیخ به داخل آمد و فرمود: سیّد علی بیا برویم! من خیلی از حضور ایشان در آن اتاق که هیچ راهی جز همان در نداشت متعجب بودم به علاوه، پیش خود فکر می کردم چگونه از مقابل آن همه نگهبان عبور کنیم؟! اما دستور استاد را اطاعت کردم و همراه ایشان به راه افتادم.

حاج شیخ در را باز کردند سالنی که باید از آن می گذشتیم پر از افسران و درجه داران و سربازان بود اما از مقابل همۀ آن ها عبور کردیم و کسی مانع نشد! گویا آن ها ما را اصلاً نمی دیدند.

پس راه بیرون را ادامه دادیم تا به دژبانی پادگان رسیدیم. آن جا هم از مقابل دژبان ها گذشتیم و کسی عکس العملی نشان نداد سپس به اتفاق حاج شیخ وارد خیابان شدیم حدود سیصد متر که از پادگان دور شدیم حاج شیخ رو به من کرد و فرمود برو قم درست را بخوان کسی دیگر با تو کاری ندارد و بعد راه قم را به من نشان داد! نشان داد من در این فکر بودم که ایشان به کجا می روند؟! پس روی خود را برگرداندم و پرسیدم شما کجا می روید؟! ولی ایشان را ندیدم! بعد از آن من برای ادامۀ تحصیل به قم رفتم و از آن به بعد کسی مانع تحصیل من نشد! آقای حیدری فرمودند بعد از نقل جریان، آقا سید علی طباطبایی به من گفت: شما

شاهد بودید که ایشان فرمودند تو نگو! اما شما محرم ایشان هستید خواهش می کنم در موقعیتی از حاج شیخ بپرسید آن شخص که به پادگان ،آمد خود شما بودید یا مأمور دیگری از طرف خداوند؟ در ادامه جریان آقای حیدری فرمودند من هر وقت اراده کردم این سؤال را از حاج شیخ بپرسم، مجال نمی شد یا کسی در حضور ایشان بود و یا اصلاً فراموش می کردم تا این که حاج شیخ از دنیا رفت!

روزی آقای حاج سیّد علی طباطبایی عقدایی که در آن زمان در همدان امامت جماعت داشت و از علمای آن دیار محسوب می شد در نامه ای برایم نوشت که با قضیه آن روز من چه کردی؟ من در جوابش نوشتم که فرصت از دستم رفت و موفق به طرح سؤال نشدم!...

15- انگشتر ارزشمند

*انگشتر ارزشمند ⁽¹⁾

از یکی از نظامیان رژیم طاغوت نقل شده است: تنها پسرم که خیلی سالم و زرنگ و شاداب بود به طور ناگهانی بیمار و بستری شد و معالجه پزشکان هم مؤثر واقع نشد به علاوه هر روز حالش بدتر می شد. روزی در فصل تابستان وقتی از محل کارم به خانه آمدم، دیدم همچنان حالش وخیم است. من هم از این که ناگهان با این مشکل مواجه شده بودم احساس درماندگی می کردم و در این حال بدون این که لباسم را بیرون بیاورم در حیاط خانه قدم می زدم و فکر می کردم که چه باید کرد؟ ناگهان کسی در زد وقتی در را باز کردم دیدم حاج خلیفه حسین متوسلیان از کسبه بازار یزد است او بعد از سلام و احوال پرسی گفت: شنیده ام پسرتان مریض و بدحال است گفتم درست است گفت این انگشتر فیروزه را بگیرید و کمی آب روی آن بریزید و به او بخورانید. امید است بهبودی حاصل شود من تا حدی از این کار اکراه داشتم ولی چون خیلی سرگردان بودم به همسرم گفتم: این کار را انجام دهد اما ساعتی طول نکشید که پسرم از بستر بلند شد و از مادرش سراغ توپش را گرفت و بعد هم در حیاط

مشغول بازی شد!

طولی نکشید که مرحوم متوسلیان دوباره به در منزل ما آمد و سراغ بیمار و انگشتر را !گرفت من گفتم: بیمار که حالش خوب شد شما بگویید این انگشتر چه خاصیتی دارد؟ گفت: سال ها پیش وقتی مرحوم آقای حاج شیخ غلامرضا در مسجد ملّا اسماعیل در ماه رمضان مجلس وعظ داشتند من در آن مجلس شرکت می کردم اما معمولاً دیر می رسیدم روزی هنگامی که ایشان صحبت می کردند، من متوجه انگشتر فیروزه ایشان شدم و با خود فکر کردم اگر حاج شیخ این انگشتر را به من می بخشیدند چه خوب بود صحبت حاج شیخ در آن روز تمام شد و با مردم بیرون رفتند و من مشغول نماز و تعقیب شدم. وقتی خواستم از مسجد بیرون بروم دیدم ایشان روی سکوی ورودی مسجد به انتظار نشسته اند و تا مرا دیدند با آن لهجه شیرین خود فرمودند خلیفه حسین کجا رفتی؟ بیا این انگشتری که می خواستی و این همان انگشتر است.

16- توجّه به احتیاج یهودیان شهر

*توجّه به احتیاج یهودیان شهر ⁽¹⁾

در زمانی که یزد دچار قحطی بوده و آرد و نان به سختی تهیه می شده، یکی از کشاورزان متمول از محلهٔ کوچه بیوک یزد مقدار قابل توجهی آرد تهیه نموده و در اواخر شب برای این که کسی متوجه و مزاحم او نشود آن را در منزل آقای حاج شیخ غلامرضا می آورد ایشان آرد را تحویل گرفته پسرانشان را صدا می زنند و می فرمایند هرچه کیسه و دستمال در منزل داریم بیاورید. بعد خودشان مشغول تقسیم آردها در کیسه ها و دستمال ها شده همه را تقسیم می کنند و بعد به اتفاق فرزندانشان آن ها را همان شب به محلهٔ یهودیان یزد واقع در پشت مسجد جامع می آورند و بر در هر خانه سهمی از آن را می گذارند و می روند سپس می فرمایند: مسلمان ها به هر ترتیب از نانوایی ها نان تهیه می کنند و چیزی به یهودی ها نمی رسد و سزاوار است این ها هم به سهم خود برسند تا خود و

فرزندانشان از گرسنگی نمی رند!

17- جلوگیری از تخریب آب انبار

*جلوگیری از تخریب آب انبار ⁽¹⁾

حجت الاسلام والمسلمین آقای حاج سید جواد حیدری نقل کرده اند: وقتی مرحوم آقای حاج شیخ از دنیا رفتند، قاطبه یهودیان شهر در مراسم تشییع و ختم ایشان شرکت می کردند و صادقانه عزادار بودند و این به خاطر توجه زیاد آن مرحوم بود؛ از جمله این که هنگام احداث خیابان مسجد جامع، آب انباری که متعلق به مسلمانان و یهودیان - هر دو - بود و هر کسی از مجرا و مسیر خودش آب بر می داشت در مسیر خیابان واقع شد و اکثراً نظر می دادند که این بنا به کلی تخریب ،گردد اما حاج شیخ فرمودند مسلمانان وقتی آب انبارشان خراب شود، یا از جای دیگری آب تهیه می کنند یا آب انبار دیگری می سازند اما یهودیان از این نعمت به کلی بی بهره می شوند و به این وسیله از تخریب همۀ آب انبار جلوگیری کردند.

18- ادای دین سید بی بضاعت

*ادای دین سید بی بضاعت ⁽²⁾

یکی از کسبه یزدی نقل می کند من به اتّفاق فرد دیگری در نعیم آباد (آبشاهی)، آسیابی دایره کرده بودیم و هم آرد می فروختیم و هم گندم اهالی را آرد می کردیم. سیدی بود که در اواخر عمر آقای حاج شیخ غلامرضا بعد از صحبت ایشان ذکر مصیبت می کرد و پیوسته در مجالس همراه ایشان بود روزی این سید به نعیم آباد آمد و مقداری آرد به نسیه خرید و رفت. بار دیگر به همین ترتیب مقداری آرد گرفت و پولش را نپرداخت و این مورد چندین بار تکرار شد تا این که شریک نعیم آبادی گفت: حساب این سیّد سنگین شده و بعید به نظر می رسد او پولی داشته باشد که بتواند بدهی خود را بپردازد. من هم اگر او

قرضش را ادا نکند همه را به حساب تو منظور می کنم! گفتم: به هر حال من می دانم این سیّد عائله سنگینی دارد و شرم دارم از این که او را دست خالی به شهر روانه کنم. تو هم هر طور صلاح می دانی عمل کن.

در نهایت وقتی بدهی این سید به مبلغ یک صد و نود تومان آن روز رسید، باز هم من به خدا توکل کردم تا ببینم چه می شود اما روزی این سید به آسیاب آمد و یک پاکت را از جیبش درآورد و اسکناس های داخل آن را شمرد. درست یک صد و نود تومان بود؛ یعنی درست معادل بدهی!اش من که تعجب کرده بودم سید این مبلغ را از کجا آورده پرسیدم این پول معادل ماه ها روضه خوانی شماست وی گفت مدتی بود می خواستم دین شما را ادا کنم، اما توانایی نداشتم و از این که به این جا بیایم خجالت می کشیدم تا این که امروز به همراه آقای حاج شیخ در یکی از مجالس سنگین شهر بودیم وقتی بیرون آمدیم این پاکت را به ایشان دادند ایشان فرمودند بیا سید این را هم تو به طلبکارت بده!

19- تضرع به درگاه خدا

*تضرع به درگاه خدا ⁽¹⁾

حجت الاسلام والمسلمین آقای حاج سیدجواد حیدری نقل کرده اند: با مردم روستای شمسی در رستاق و عده کرده بودیم شب بعد از نماز مغرب و عشا در مسجد آن جا با آقای حاج شیخ غلامرضا حضور پیدا کنیم و حاج شیخ برای مردم صحبت کنند پس من به اتفاق خانواده و پسر بزرگم که هنوز کودکی بود و آقای حاج شیخ علی - پسر حاج شیخ - با اتومبیل جیپ که رانندگی آن را حاج سیدجواد طزرجانی به عهده داشت در خدمت حاج شیخ از شهر بیرون رفتیم و تا حجت آباد رفتیم اما در این محل راه را گم کردیم؛ به طوری که راننده اصلاً نمی دانست در چه مسیری حرکت می کند تا این که در محلی ماشین به کلی در ریگ های بیابان فرورفت و هرچه او بیشتر تلاش کرد ماشین بیشتر در ریگ فرو رفت. پس همه پیاده شدیم و در تاریکی شب سرگردان بودیم اما من هیچ احساس نگرانی

نمی کردم و با این که به مردم شمسی وعده داده بودم باز هم می دانستم این مرد خدا، همیشه و همه وقت به وعده خود عمل کرده و امشب هم با همۀ گرفتاری سر موقع به محل خواهد رسید به همین جهت در آن تاریکی متوجه رفتار و حرکات ایشان بودم وقتی راننده اظهار ناامیدی کرد، من دیدم حاج شیخ همان طور که روی زمین نشسته بود، توجهی به جانب قبله نمود و تضرعی کرد و به راننده گفت: سوار شو و حرکت کن! وقتی او پشت فرمان نشست و حرکت کرد ماشین چند صد متر به جلو رفت و در محلی ایستاد و ما تا آن جا پیاده رفتیم. وقتی رسیدیم مشاهده کردیم ماشین درست روی جاده رستاق است و وقتی همگی سوار شدیم به فاصله زمانی اندکی به شمسی رسیدیم و سر وقت معین حاج شیخ برابر قولی که داده بودند به منبر رفتند!

20- احساس تکلیف

*احساس تکلیف ⁽¹⁾

یک سال مردم آباده برای وعظ ماه مبارک رمضان، از حاج شیخ دعوت به عمل آورده بودند زمانی که ایشان به عزم آن دیار حرکت کردند، در بین راه در دهشیر، ماشین پنجر شد ایشان به راننده فرمودند: من برای تجدید وضو به ده می روم تا شما آماده شوید. در بین راه به پیرمردی برمی خورند و به او می فرمایند حمد و سوره ات را بخوان وقتی حمد و سوره را می خواند متوجه می شوند که در قرائت او اشکالات زیادی است بعد به پسری که به سن تکلیف رسیده بود می گویند اصول دین خود را بگو دیدند او هم اصول دین را نمی داند. ایشان برایشان این احساس پیش آمد که تکلیف این است که در همین جا بمانند و لذا وقتی ماشین آماده می شود و همراهان به سراغ ایشان می آیند، می فرمایند: تکلیف شیخ در دهشیر عوض شد و من در این جا خواهم ماند سلام مرا به مردم آباده برسانید و بگویید: امسال منتظر من نباشند!

21- حرکت به امید خدا

*حرکت به امید خدا ⁽¹⁾

کسی که سال ها در یزد راننده تاکسی بوده نقل کرده روزی سگ دست ماشینم شکسته بود و هر بود و هر لحظه می رفت که چرخ از ماشین جدا شود. به همین جهت، من خیلی آهسته حرکت می کردم تا خودم را به تعمیرگاه برسانم اما در محل فلکه سابق (شهید بهشتی) حاج شیخ را دیدم که کنار خیابان دستشان را بالا بردند و فرمودند: ما می خواهیم در یک مجلس در تفت شرکت کنیم سپس در را باز کردند و در قسمت جلو نشستند من عرض کردم حاجی آقا ماشین من آمادگی ندارد و هر لحظه ممکن است زمین گیر شود ایشان فرمودند نه، به امید خدا حركت كن من هم به امر ایشان حرکت کردم و حاج شیخ را به مجلس روضه ای که وعده داده بودند، رساندم. سپس سوار شدند و عازم یزد شدیم؛ در حالی که هیچ نگرانی نداشتیم وقتی به میدان فلکه سابق رسیدیم حاج شیخ پیاده شدند و از من خداحافظی کردند، اما من همین که اراده حرکت کردم چرخ از جا کنده شد و قسمت جلو اتومبیل روی زمین آمد و مجبور شدم برای تعمیر آن مکانیک را به محل بیاورم.

22- نذر حضرت عباس علیه السلام

*نذر حضرت عباس علیه السلام ⁽²⁾

از حجّت الاسلام حاج سیّد مهدی رکن الدّینی، از شاگردان مرحوم آقای حاج شیخ غلامرضا نقل شده است: روزی با حاج شیخ به «فهرج» رفتیم. عدّه ای به استقبال و می خواستند برای احترام و تکریم ایشان گوسفندی قربانی کنند اما به محض این که حاج شیخ گوسفند را دید، سرش را از ماشین بیرون آورد و گفت شما را به حضرت عبّاس علیه السلام قسم می دهم این گوسفند را نکشید و گرنه بر می گردم.

بروید به صاحب گوسفند بگویید: زود نذرش را ادا کند. من گفتم حاج آقا! جریان چیست؟ فرمود این گوسفند نذر حضرت عباس علیه السلام است، می خواهند منتی بر من بگذارند و نذرشان را نیز ادا کنند لذا گفتم: بروید نذرتان را ادا کنید!

23- استمداد از امام علی

*استمداد از امام علی ⁽¹⁾

زمانی که مرحوم حاج شیخ در نجف تحصیل می کردند، نامه ای از پدر خود که در مشهد زندگی می کرد دریافت کردند که در آن آمده بود غلامرضا من دیگر پیر شده ام ایشان می گفتند من فهمیدم پدرم از این به بعد نمی تواند مخارج تحصیل مرا تأمین کند بنابراین در نامه هایم تقاضایی برای کمک نکردم اما به تدریج کار به جایی رسید که در روز تنها چند لقمه نان می خوردم و حتی پولی که با آن چراغی برای مطالعۀ شب ها تهیه کنم نداشتم و به همین جهت شب ها وقتی طلبه ها می خوابیدند من از نور چراغ دستشویی استفاده می کردم!

اما روزی به حرم حضرت امیرالمؤمنين علیه السلام مشرف شدم و عرض کردم: آقا! شما ضامن روزی ما هستید؛ چون من یکی از نوکران شما هستم و راضی به دو سه لقمه نان دو هفته بعد از این جریان استادم عده ای از طلبه ها را که از کابل به نجف آمده بودند، برای آموزش پیش من فرستاد دریافت حق التدریس آن ها تحولی در وضع مالی من ایجاد کرد که حتی به دیگر طلبه ها هم کمک می کردم!

24- واگذاری مرکب

*واگذاری مرکب ⁽²⁾

مرحوم آقای حاج شیخ در شهر و بیرون شهر، از الاغ برای رفت و آمد استفاده می کردند در موارد چندی، بعضی افراد که با الاغ کار می کردند به ایشان مراجعه می کردند و اظهار می کردند که وسیله اشان را از دست داده اند. ایشان هم بلافاصله مرکب خود را به آن شخص می بخشیدند. یک بار پس از مدتی که بدون مرکب بودند کسی برای ایشان الاغی می آورد تا ایشان برای رفت و آمد دچار سختی نشوند ایشان هم قبول می کنند اما فردای آن روز شخصی مراجعه می کند و می گوید: در یکی از توابع شهر، با الاغ کار می کرده ام و چندی است حیوانم تلف شده و بی کارم ایشان بلافاصله دستور می دهند الاغ را به او بدهند! خادم ایشان

می گوید: حاج آقا شما پس از مدت ها تازه دیروز صاحب این مرکب شده اید ایشان می فرمایند هرچه زودتر برو و الاغ را از طویله بیرون بیاور و به او تحویل بده. بعد به آن شخص می گویند هر چه تو کردی او را اذیت نکنی.

25- رسید وجه

*رسید وجه ⁽¹⁾

شبی یکی از اهالی شهر یزد در منزل آقای حاج شیخ غلامرضا می رود و با این که ساعاتی از شب گذشته بوده از ایشان می خواهد وجهی را که مربوط به سهم امام علیه السلام است، از او قبول کنند ایشان می فرمایند: صبح بیا اما او اصرار می کند و می گوید معلوم نیست شاید صبح نتوانم بیایم. ایشان در را باز می کنند و پول را از او می گیرند آن شخص بعدها تعریف کرده بود وقتی در راه به خانه می رفتم با خود گفتم آیا این مبلغ که بابت سهم امام داده ام در راه درست و صحیح و رضایت آقا امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف مصرف می شود یا نه؟! از قضا همان شب آن حضرت را در خواب دیدم که به من فرمودند پول به ما رسید!

26- امامت جماعت

*امامت جماعت ⁽²⁾

مرحوم آقای حاج شیخ غلامرضا در همه عمر و تا اواخر با همه کهولت و ضعف، نماز را در مسجد به جماعت می خواندند در دوران سالخوردگی هم که نمی توانستند پیاده بروند، ایشان را بغل می کردند و سوار بر الاغ به مسجد می بردند و از بیرون تا محراب هم باید کسی که طاقت و توانایی جسمی دارد ایشان را بغل کند و تا محراب ببرد به همین جهت گاهی دیرتر از وقت معمول به مسجد می رسیدند و بعضی نمازگزاران اراده می کردند نمازشان را به فرادی بخوانند، لیکن به محض این که نیت می کردند مرحوم حاج شیخ از در وارد می شدند وقتی به ایشان می گفتند ما حدس می زدیم امشب نمی آیید؟ آن مرحوم

می فرمود: «اگر شیخ غلامرضا به مسجد ،نیامد تابوت ببرید در خانه اش»؛ یعنی چیزی جز مرگ او را از نماز جماعت بازنمی دارد!

27- تقیّد به پوشیدن لباس روحانیت

*تقیّد به پوشیدن لباس روحانیت ⁽¹⁾

نقل شده است: در دوران خفقان حکومت پهلوی اول که به منظور متحد الشکل شدن مردم روحانیت را از پوشیدن لباس و عمامه منع می کردند، مرحوم آقای حاج شیخ غلامرضا یزدی (قدس سره) همه روزه عبا و عمامه خود را در دستمالی پیچیده و تا دم در مسجد ریگ می آمدند و در دهلیز مسجد آن را پوشیده برای اقامه نماز وارد مسجد می شدند بعد از نماز هم وقتی عزم بیرون رفتن می کردند مجدداً لباس و عمامه را در دستمال گذاشته، بیرون می رفتند. روزی جلوی سکوی بیرون مسجد ایشان مشغول بستن آن دستمال بودند که یک افسر شهربانی می رسد و ایشان را به کلانتری می برد مردم هم به محض مشاهده این عمل به دنبال ایشان به کلانتری می روند و کسانی را هم به منزل آقای وزیری می فرستند تا ایشان را در جریان قرار دهند مرحوم آقای وزیری برای این که عموم مردم را خبر کنند اقداماتی انجام می دهند. سپس برای پشت گرمی مردم و اقدامات بعدی در محل تجمع مردم حاضر می شوند در نتیجه جمع کثیری از مردم قدرشناس در مقابل کلانتری اجتماع می کنند و خواستار آزادی آقای حاج شیخ می شوند. مسئولان شهربانی هم با مشاهده این جمع مصمم پیشنهاد می کنند آقای حاج شیخ غلامرضا تعهدی بدهند که دیگر از عمامه و عبا و لباس روحانیت استفاده نکنند تا آزاد شوند لیکن ایشان از دادن چنین تعهدی سر باز می زنند و می فرمایند من طبق معمول گذشته عمل خواهم کرد! اما مسئولان برای این که از وخامت اوضاع کاسته ،شود بدون گرفتن تعهد، ایشان را آزاد می کنند معظم له معتقد بودند: دزدی آمده و لباس را از ما دزدیده، ولی ما به خاطر این کار نماز و مسجد را ترک نمی کنیم!

28- عنایت به سادات

*عنایت به سادات ⁽¹⁾

یکی از سادات اهل یزد نقل می:کند بعد از اقامه نماز جماعت به امامت مرحوم آیت الله حاج شیخ غلامرضا از مسجد ملا اسماعیل بیرون آمدم و چون جوان بودم و تازه صورتم را تراشیده بودم و ایشان هم خیلی روی این موضوع حساس بودند وارد مغازه مجاور شدم تا از این جا عبور کنند، اما گویا ایشان مرا دیده بودند و وقتی چند قدم از مغازه دور شدند فرزندشان مرحوم آقای حاج شیخ علی را که همواره و تا آخرین روزهای عمر ایشان در خدمت پدر بودند، به دنبال من فرستادند ناگزیر من اطاعت کردم و خودم را به ایشان رساندم و سلام کردم و چند قدم عقب تر از مرکب ایشان راه می رفتم تا این که صورتم را نبینند اما حاج شیخ فرمودند چرا پشت سر من راه می روی؟! این درست نیست که اولاد پیغمبر پیاده و پشت سر من حرکت کند بعد من کمی جلوتر رفتم و تا نزدیکی خانه به همراه ایشان بودم وقتی به در منزل ایشان رسیدیم پیاده شدند و فرمودند: علی سید را با خود به داخل بیاور و بگو برایش آبگوشت بیاورند من وارد خانه شدم و ایشان به اتاق خودشان رفتند و من در اتاق دیگری نشستم بعد از این که نان و آبگوشت را خوردم آقای حاج شیخ علی آمد و گفت آقا می فرمایند همسرت حامله است و این بار مولود تو دختر است اسمش را هم فاطمه بگذار این 20 تومان هم مخارج زایمان و سایر خرج های دیگرت. این هم هِرِم (قطعه کوچکی از پارچه لباس علما و بزرگان دین که مردم برای تبرک و سلامتی طفل آن را به لباس نوزاد می دوخته اند). پس من مرحمتی ایشان را گرفتم و از منزل ایشان بیرون آمدم و درست همان گونه که فرموده بودند، محقق شد!

29- بی اعتنایی به دنیا

*بی اعتنایی به دنیا ⁽²⁾

یکی از افراد با نفوذ در انجمن زرتشتیان یزد روزی در یک جلسه ای که

چند نفر از مسلمانان حضور داشته اند می گوید من نمی دانم راه و روش اسلام درست رفتار عامه شما مردم است یا مشی و مرام حاج شیخ غلامرضا؟ بعد می گوید: روزی برای کاری به حجره بازرگانی یکی از تجار یزدی رفته بودم. پیش از این که من صحبتم را شروع کنم آن تاجر راننده اش را صدا زد و به او گفت: از امروز تو و ماشین در اختیار آقای حاج شیخ هستید و باید از صبح تا شب ملازم ایشان باشی و طوری رفتار کنی که از تو راضی باشند. ضمناً کلیه مخارج روزانه ماشین و حقوق ماهانه تو را خودم پرداخت می کنم و تو می توانی برای دریافت هرگونه خرجی به حجره مراجعه کنی پس از همین الان برو و سلام مرا به ایشان برسان و در خدمت ایشان باش آن راننده هم امر آن بازرگان را اطاعت کرد و بیرون رفت، اما هنوز ساعتی نگذشته بود که برگشت و گفت من خدمت ایشان رفتم و پیام شما را رساندم اما ایشان فرمودند سلام مرا به اربابت برسان و بگو شیخ غلامرضا یک عمر با الاغ رفت و آمد کرده و به آن عادت کرده و امروز هم الاغ پیری دارد که مثل خودش وامانده شده و به سختی راه می رود و باید با بسازند؛ حتی اگر این الاغ پیر به یک مرکب راهوار و تندرو تبدیل شود، من طاقت سواری آن را ندارم و این در حالی بود که در همه شهر یزد تنها چند دستگاه اتومبیل وجود داشت و در اختیار داشتن اتومبیل در آن شرایط علاوه بر راحتی در رفت و آمد نشانه تعیّن و اشرافیت بود؛ یعنی همان چیزی که شیخ عليه الرّحمه به آن توجه نداشت.

30- توسّل به حضرت زهرا علیها السلام

*توسّل به حضرت زهرا علیها السلام ⁽¹⁾

یکی از روحانیون یزد نقل می کند مرحوم آقای حاج شیخ غلامرضا یزدی به خانواده ما خیلی توجه و محبّت داشتند. من هنوز چند سالی از شروع درس حوزه ام نگذشته بود که ایشان اصرار داشتند معمم شوم اما من به علت کم رویی امتناع می کردم روزی در محل بازارچه میدان خان به طرف مسجد ریگ می رفتم

که ایشان از پشت سر من آمدند و فرمودند: بالاخره سر تو عمامه قبول نکرد؟! من امشب از مادرت حضرت زهرا علیها السلام می خواهم تو معمم شوی تو تقصیر نداری، تقصیر از من است! من هم از این که ایشان در این مورد این قدر اصرار دارند و حال هم ناراحت شدند شرمنده شدم. روز بعد، شخصی آمد و از من خواست برای ماه محرم به نوق بروم. وقتی هم گفتم، معمم نیستم گفت از لباس و عمامه پدرت استفاده کن اما این کار ممکن نبود من همان روز یک قواره پارچه را برداشتم و به مغازه پیرمردی که لباس اهل علم را می دوخت بردم و گفتم، دو روزه می خواهم او گفت دو ماهه هم نمی توانم حتى من حاضر شدم مبلغی اضافه از مزد مقرر بدهم لیکن او نپذیرفت اما اندازه را برداشت و پارچه را هم من پیش او گذاشتم و برای شرکت در درس مرحوم شهید صدوقی به طرف مسجد حظیره رفتم و به آن شخص هم پیغام دادم که چون لباس ندارم از شرکت در مجلس نوق معذورم شما شخص دیگری را در نظر بگیرید. فردای آن روز مجدداً برای درس از مقابل مغازه خیاطی عبور می کردم که او مرا صدا زد و گفت: فلانی نمی دانم چه شد که من دیروز پارچه شما را کنار دستم گذاشتم تا در نوبت قرار دهم و قرارم هم این بود بعد از ماه صفر پارچه شما را ببرم اما دیروز که شما از این جا رد شدید بدون توجه و ناخودآگاه به جای دیگری پارچه شما را بریدم و کارش را انجام دادم و به خانه کارگر فرستادم. بعد متوجه شدم که این اندازه و پارچه مال شما بود نه آن شخص که در نوبت بود و من نمی دانم چه سری در کار شما بود که این گونه پیش آمد شما فردا بیایید قبای شما آماده است من عمامه ای تهیه کردم و قبا را هم فردای آن روز گرفتم و عبا را هم از عبای پدرم استفاده کردم و درست دو روز بعد با لباس کامل به مسجد ریگ رفتم. همین که مرحوم آقای حاج شیخ مرا دیدند به استقبال آمدند و خیلی اظهار مسرت کردند و فرمودند من گفتم تقصیر من بود و باید به حضرت زهرا علیها السلام متوسل شوم. الحمد لله که حالا بر اثر عنایت جده ات زهرا علیها السلام سَرَت عمامه قبول کرد!

هجرت حامی دین

افسوس رفت از این جهان آن عالم دین مبین *** شد شورشی در شهر ما بشکست قلب مسلمین

سلطان هشتم را غلام هم عالم فقه و اصول *** بربست رخت از این جهان افسرد روح مؤمنین

او رهبر طلاب بود هم یاور اسلام بود *** مأنوس با زهاد بود زهّاد را بین دل غمین

رأس و رئیس اجتماع هم ياور دين خدا *** رفت از جهان پربلا ما را نگر زار و حزین

کردی نصیحت صبح و شام نوع بشر از خاص و عام *** از هجرتت داریم فغان بنگر فغان اندر زمین

گویند طلاب علوم سالار ما رفت از جهان *** قائم مقام ما چه شد؟ حیف از چنین درّ ثمین

بیست و ششم از ماه حج داعی حق داد او جواب *** در جمعه رفت از این جهان در نزد ختم المرسلین

اولاد وی اندر عزا دارند صد شور و نوا *** لیکن بشارت می دهم با شاه دین شد هم قرین

اهل ولایت سر به سر گویند از زهدش سخن *** شد توأم علم و عمل، او شد عزیز آن و این

«لطف» از پی تاریخ وی افزون نموده حرف «ح» *** «شد حامی اسلام ما ساکن بنزد متقین» ⁽¹⁾ش 1338 = 1330+ 8

روحانی روشن ضمیر

حجة الاسلام والمسلمین سیّد ابوالقاسم حیدری قدّس سرّه

اشاره

21

عکس

حجّت الاسلام حاج سيّدابوالقاسم حیدری، فرزند حاج سید جواد و نوادۀ حكيم فرزانه مرحوم سید ابوالحسن معروف به «سید حیدری» است. او که از نوادگان امام زاده ابو جعفر محمد علیه السلام و از سادات معروف به عریضی و از نسل امام ششم صادق آل محمّد صلی الله علیه و آله است در سال 1250 شمسی در یزد به دنیا آمد و پس از فراگیری قرآن و کسب بعضی مقدمات درسی به همراه پدرش راهی نجف شد و در آن دیار رحل اقامت افکند و چون پدرش با آیت الله العظمی آقا سید محمدکاظم یزدی خویشی و رفاقت داشت مورد عنایت و محبت معظم له واقع شد و به مدت 10 سال در کنار تربت علوی به کسب معارف و علوم حوزوی پرداخت. پدرش که در تمام مدت تحصیل به شوق زیارت و همجواری جدش اميرالمؤمنين علیه السلام در کنار او مانده بود به رحمت خدا رفت و سیدابوالقاسم را تنها گذاشت. به همین جهت بعد از رحلت جانسوز پدر و به انگیزه اجرای وصایایش ترک سرزمین نجف کرد و به موطنش یزد برگشت در زمانی که وی مقیم نجف بود بعضی از مردم همدان نزد سیّد یزدی آمدند تا برایشان کسی را انتخاب کند که جامع شرایط باشد و آن مرحوم به او اشارت کرد، اما وی شرایطی را مطرح کرد که این مأموریت ممکن نشد و چون زعامت و شهرت را مفید به حال خود نمی دانست نه حاضر به امامت جماعت بود و نه قبول مسئولیت هایی دیگر می کرد وقتی هم در یزد مقیم شد از گرفتن وجوهات امتناع کرد و از امامت

جماعت هم پرهیز نمود. او در شبانه روز، پیوسته در حال ذکر و دعا بود و انس و الفتى وصف ناپذیر به تلاوت قرآن داشت وی صاحب کرامات عدیده ای است اما چون بسیار کتوم بود در وادی سیر و سلوک ناشناخته مانده بود لیکن بعد از فوتش بسیاری از آن همه آشکار و معلوم گشت چه رابطه ای محکم با خدای خود داشت. سرانجام این صالح پرهیزکار در روز دوشنبه 24 شعبان سال 1379 ق. برابر با 2 اسفند 1338 ش. پس از عمری عبادت و بندگی خدا در یزد درگذشت و در بقعه امامزاده جعفر علیه السلام مدفون گردید.

1- تخلية روح

*تخلية روح ⁽¹⁾

روح حجت الاسلام والمسلمين حاج سید علیرضا حیدری نقل کرده اند پدرم مرحوم حجت الاسلام حاج سيدابوالقاسم علاقه زیادی به ذکر و دعا داشت و روزی چندین ساعت وقت او صرف تلاوت قرآن و اذکار و ادعیه می شد. از جمله این که زیارت جامعه اش هیچ گاه ترک نمی شد ما در خانه بارها شاهد بودیم که در اواسط زیارت جامعه حالت غش به ایشان دست می داد و اشکش جاری می شد و از خود بی خود می شد معمولاً در این حالت سعی می کردیم دست و پای ایشان را مالش دهیم یا آبی به صورتشان بزنیم اما روزی که آقا در حین خواندن زیارت جامعه به این حالت افتاده بود و ما مشغول این بودیم که به صورتی ایشان را به حال بیاوریم مرحوم حجت الاسلام حاج شیخ علی فقیه فرزند آیت الله حاج شیخ غلامرضا وارد شد و آقا را در این حالت دید. پس فوراً جلو رفت و اشک های ایشان را با دست گرفت و بر بدن خود مالید و گفت سیّد به حال خود بگذارید چرا او را آزار می دهید؟ این آقا تخلیه روح کرده و الان معلوم نیست روحش در کربلا یا نجف یا جای دیگری است آقا را رها کنید تا خودش به حال اول برگردد و نگران حال او نباشید که وی حال خوشی دارد که ما متوجه آن نیستیم.

2- طلب شفا برای زن بیمار

*طلب شفا برای زن بیمار ⁽¹⁾

حجت الاسلام والمسلمین حاج سيد عليرضا حيدرى نقل کرده اند: یکی از کارهای پدر این بود که بعضی اوقات مردم جهت شفای بیمارشان به ایشان مراجعه می کردند. آقا با قلمی که همیشه نزد خودشان بود چیزی روی نعلبکی می نوشتند و توصیه می کردند کمی آب در آن نعلبکی بریزند و برای شفای بیمار به او بخورانند. آن چیزی که من به خاطر دارم این که گاهی که آقا قلم را روی نعلبکی می گذاشت تا چیزی بنویسد قلم از دستش خارج می شد و به یک حالت چرخش به بالا می رفت این بدان معنی بود که بیمار بهبودی حاصل نخواهد کرد. در این مواقع پدر از ادامه کار خودداری می کرد و اولیای بیمار به این نتیجه می رسیدند که بیمارشان خوب شدنی نیست باری زنی از خانواده جلیلی یزدی به سختی بیمار شده و بستری بود و پزشکان شهر هر چه در توان داشتند برای وی انجام دادند اما نتیجه ای حاصل نشد یکی از بستگان این خانواده نزد آقا آمد و از ایشان خواست چون حال این زن وخیم است کاری بکند آقا قلم را برداشت تا چیزی بنویسد، اما قلم از دستش رها شد پس فرمود دیدید که چه شد امیدی نیست آن شخص به گریه و التماس افتاد و از ایشان خواست بار دیگر قلم را به دست بگیرد. در این جا آقا به گریه افتاد و دعایی خواند و از خدا برایش استدعای شفا کرد. این بار قلم در دستش ماند و آن چه را می خواست بنویسد، در نعلبکی نوشت. پس آن را به او داد و گفت: کمی آب در این نعلبکی بریزید تا نوشته ها محو شود. سپس کمی از آن آب را امروز و بقیه را فردا به او بدهید و این اسباب و وسایلی هم که پزشکان به او وصل کرده اند قطع کنید. من دو روز دیگر به عیادت او می آیم. قول می دهم بیمار با پای خودش به استقبال من بیاید! دو روز بعد همان شخص با یک اتومبیل جیپ به سراغ آقا آمد و ایشان را به عیادت بیمار برد درست همان طور که آقا گفته بود آن زن تا دم در به استقبال وی آمد و سال ها بعد از این جریان به سلامت زندگی کرد.

3- دستخط عبور

*دستخط عبور ⁽¹⁾

حجت الاسلام حاج سيد عليرضا حیدری نقل کرده اند: در موارد بسیاری مردم برای بعضی گرفتاری ها خود نزد پدر من می آمدند و از ایشان می خواستند برایشان دعایی بنویسند که موجب نجاتشان شود آقا هم معمولاً روی یک کاغذ چیزی می نوشتند و توصیه می کردند آن را تا رفع مانع همراه داشته باشند یک بار دو نفر که برای کاری می خواستند بدون مجوز لازم به کویت بروند، نزد آقا آمدند. یکی که شناختی حتی نسبت به ادعیه آقا داشت، از ایشان خواست برایش چیزی بنویسند تا بتواند به دور از چشم مأموران مرزی به کویت برود و در آن جا مشغول به کار شود، اما دیگری که این معنی را نمی دانست چیزی نخواست و دست خالی به اتفاق رفیقش راهی مرز ،شد امّا با رسیدن به نقطه مرزی آن که نوشته آقا را همراه داشت به سلامت و بدون دردسر از مرز عبور کرد و رفیق و همراه او دستگیر و به ایران اعزام شد.

4- معاف از خدمت سربازی

*معاف از خدمت سربازی ⁽²⁾

حجت الاسلام حاج سيد عليرضا حیدری نقل کرده اند باری دو جوان که هر دو در کنار هم در یک کارگاه بزرگ نجاری در حوالی میدان شهید بهشتی فعلی یزد کار می کردند برگ اعزام دریافت کرده بودند تا در روز موعود جهت تعیین تکلیف به نظام وظیفه مراجعه کنند یکی از این دو جوان باخبر شده بود که اگر حجت الاسلام سیدابوالقاسم حیدری دعای مکتوبی بدهد که آن را با خود داشته باشد، موجب خلاصی او از رنج و مشقت دورۀ سربازی خواهد شد. پس، روزی نزد آقا آمد و ازایشان خواست مرحمتی کنند ایشان که کمتر دیده شده بود کسی را محروم و دست خالی از پیش خود براند، روی یک کاغذ کوچک سطری نوشت و به وی داد و توصیه کرد آن را همراه داشته باشد. روز موعود آن جوان

به اتّفاق دوست همکارش به محلّ اداره نظام وظیفه ،رفتند، اما درست همان روز نفر اول که آن دعای مکتوب را همراه داشت معاف شد و به خانه برگشت و رفیقش به محل خدمت اعزام شد.

5- مرحمت به یهودی

*مرحمت به یهودی ⁽¹⁾

حجت الاسلام والمسلمین حاج سيد عليرضا حيدرى نقل کرده اند باری یک پیر مرد یهودی که از ظاهرش پیدا بود از سران جامعهٔ یهودی است از یکی از شهرها به یزد آمد وی با تحقیقاتی که کرده بود برایش این باور پیدا شده بود که کسی را که او در جستجویش است در یزد ساکن است که می تواند راهنمای خوبی در زمینه کارهایش باشد شاید هم یهودیان یزد بعضی از امور مربوط به پدر را به وی رسانده بود. او در شهر جستجو کرد و روزی به خانه ما آمد و روبه روی وی نشست و مکتوباتی را که همراه آورده بود برای ایشان می خواند پدر بعضی از آن موارد را تأیید و بعضی را منع می کرد و می فرمود: از انجام این کارها خودداری کن که خوب نیست در حین صحبت گاهی من به مجلس آن ها می رفتم اما هر بار پدر مرا به بیرون هدایت می کرد و اجازه نمی داد با آن دو .باشم پس از ساعاتی حضور پیرمرد یهودی هر آن چه را که لازم داشت یادداشت کرد یا نوشته خود را خط زد در پایان هم پدر از زیر تشک خود اسکناسی بیرون آورد و به او مرحمت کرد و حوالی ظهر بود که، از خانه ما رفت

6- رفیق راه

*رفیق راه ⁽²⁾

مرحوم حاج محمد دادفرنیا نقل کرده است پدرم مرحوم آخوند نانوا اصلاً اهل مهرجرد بود اما در یزد سکونت داشت و به پیشۀ خبّازی مشغول بود مادرم هم در مهرجرد ساکن بود. من گاهی در یزد نزد پدر بودم و زمانی در مهرجرد با

مادر، روزی در فصل تابستان پدرم پرسید: می خواهی امروز پیش مادرت بروی؟ من جواب مثبت دادم. پس بسته مختصری برایم فرام کرد و بعضی مایحتاج دیگر را در آن گذاشت و مرا که هنوز نوجوانی بیش نبودم به دروازه محله ابوالمعالی آورد و گفت: از این جا راه را بگیر و مستقیم حرکت کن تا به میبد و مهرجرد برسی. من در آن سن کم راه را در پیش گرفتم و بنا به توصیه او می رفتم تا این که ساعتی به ظهر مانده به کاروانسرای شمسی رسیدم دیدم آقای حاج سیدابوالقاسم حیدری در بیرون محوطه کاروانسرا خوابیده اند اما خواب نبودند تا چشمشان به من افتاد که در فصل گرما از راه رسیده ام پرسیدند پسر کی هستی؟ من گفتم آخوند نانوا ایشان که پدرم را می شناختند پرسیدند کی از یزد بیرون آمدی؟

پسر گفتم: صبح امروز ایشان تعجب کرد چگونه این فاصله را در این مدت کم پیموده ام. بعد سؤال کردند: می خواهی بمانی یا می روی؟ من گفتم: هر طور شما بفرمایید. آقا گفتند: اگر بخواهی بروی در گرمای بعد از ظهر به سختی می افتی پس بمان تا با هم برویم. من در آن جا ماندم و نماز ظهر را در مسجد شمسی با ایشان خواندم. حدود ساعت 4 بعد از ظهر آقا فرمود آماده باش تا برویم. سپس گفت گفت: برو با همین سر و لباس داخل آب قنات و خودت را خیس کن و بیا! من هم به دستور ایشان عمل کردم و با آقا همراه شدم در آغاز راه آقا پرسیدند سورۀ انّا انزلنا را می دانی؟ گفتم: آری فرمودند این سوره را بخوان بعد خودشان هم مشغول ذکر و دعا بودند که من آن ها را بلد نبودم به این ترتیب با هم می رفتیم تا این که به یک دوراهی رسیدیم ایشان فرمودند: من در بدرآباد کاری دارم و از این جا ما و تو از هم جدا می شویم تو مسیر مستقیم برو تا به مهرجرد برسی من هم راه را ادامه دادم تا این که به مهرجرد رسیدم دیدم هنوز خیلی بیشتر از یک ساعت به غروب مانده وقتی برای مادرم تعریف کردم که ساعت 4 بعدازظهر در شمسی بودم و به اتفاق آقای حاج سیدابوالقاسم در این مدت کوتاه تا این جا آمده ام، مادرم تعجب کرد خودم هم شگفت زده بودم که این بزرگوار چه کرد که در فرصتی کمتر از دو ساعت 20 کیلومتر راه را طی کرده بودیم؟!

7- پذیرایی از زوار امام رضا

*پذیرایی از زوار امام رضا ⁽¹⁾

یکی از اهالی بیده میبد نقل کرده است: زمانی عدّه ای از اهالی بیده به مشهد مشرف شده بودند و در مراجعت از سفر گرفتار دزدان بین راه شدند و هرچه آذوقه همراه داشتند به سرقت رفت این عده در حالی که دو روز گرسنگی را تحمل کرده بودند، وارد شهر یزد شدند.

بعضی پیشنهاد کردند بهتر است امشب به خانه حاج سیدابوالقاسم حيدرى برویم. پس همگی به منزل ایشان رفتند و به محض ورود، موضوع سرقت آذوقه و اموالشان را مطرح کردند و اظهار داشتند دو روز است از گرسنگی بی تاب شده ایم. مرحوم آقای حیدری با شنیدن این حرف، در فکر فرو رفت. بعد هم با همسر خود خیلی خصوصی صحبتی کرد و وارد اتاق خود شد و به نماز ایستاد. میهمانان از این گفتگو متوجه شدند با توجه به کمبود آرد و آذوقه در آن زمان گویا در خانه آقا آرد نیست! در این اثنا صدایی به گوش رسید؛ مثل این که کسی در چوبی خانه را تکان می دهد! آقا به همسرش فرمود: برو در را باز کن تا گندم ها را به داخل خانه بیاورند همسر ایشان وقتی در را باز می کند می بیند یک اسب است که در جلو دو شتر ایستاده و گندم ها بر پشت شترها بار شده. شترها بار شده پس خبر را به آقا می رساند. وقتی بر می گردد می بیند بارها تخلیه شده و کسی نیست. پس به همسرش می گوید آسیای دستی را بردار و از گندم های تازه آرد تهیه کن و نان بپز این کار با همت آقا و همسرش ظرف مدت کوتاهی انجام شد و میهمانان پس از دو روز با نان تازه رفع گرسنگی می کنند در این میان یکی از مهمانان از همسر آقا می پرسد: شما این همه آرد در منزل داشتید و ما در راه دو روز گرفتار بودیم؟! همسر آقا گفت وقتی شما وارد شدید ما ذره ای گندم در خانه نداشتیم وقتی آقا فهمید که در این دو روز بینان بوده اید گفت من رفتم تا چیزی تهیه کنم سپس وارد اتاق خود شد و عمامه از سر برداشت و به نماز ایستاد بعد هم رو به قبله کرد و گفت آقا این ها پروانه های حرم امام رضا علیه السلام هستند و در این

دل شب، به امید غذایی به خانه من آمده اند؛ نپسند من شرمنده آن ها شوم! آن چه شما دیدید از جانب کس دیگری برای پذیرایی از شما فرستاده شد مرحوم حاج سيدابوالقاسم روز ،بعد تمامی آن گندم ها را به همراه آن عده زوار به بیده فرستاد بعدها وقتی آقا به بیده ،رفت آن زوارها به وی :گفتند حضرت آقا این گندم شما برکتی داشت که از آن به بعد تاکنون هرگز ما بی آرد و نان نشده ایم.

8- در بقعه پیر چراغ

*در بقعه پیر چراغ ⁽¹⁾

یکی از اهالی بیده میبد نقل کرده است: زمانی که مرحوم حاج سيدابوالقاسم حیدری در یزد ساکن شده بود گاهی به بیده می آمد و برحسب آشنایی که با خانواده ما ،داشت گاهی مهمان ما بود باری در ماه بهمن و هوای سرد زمستان به من وعده داد که برای ناهار به خانه ما بیاید و چون عهد کرده بود از نوشیدن چای پرهیز کند حوالی ظهر من برای او جوشانده ریشه پونه و گل گاوزبان آماده کرده بودم و آب گوشتی هم برای ناهار ایشان آماده شده بود، اما دو ساعت از ظهر گذشت و نیامد من که می دانستم در این وقت از روز کاری ضروری ندارد حدس زدم با توجه به ارادتی که به امام زاده سیدابوالقاسم از فرزندان حضرت موسی بن جعفر علیه السلام مدفون در بیده و موسوم به پیر چراغ دارد، به آن جا رفتم. ابتدا از روزن در نگاه کردم ببینم وی در این بقعه هست یا نه وقتی به درون نگاه کردم دیدم آقا در کنار مرقد چوبی روی زمین افتاده و به شدت گریه می کند. من پیش رفتم و گفتم: آقا شما احساس گرسنگی و تشنگی نمی کنید؟

در این هنگام آقا از زمین بلند شد اما گریه امانش نمی داد. سپس گفت: نمی توانم دل از دیدار رفیقم برکنم من به آقا گفتم: آقا با این همه بیایید به خانه برویم که من چند ساعت است منتظر شما هستم سپس به ه راه وی به خانه آمدیم.

من که حال آشفته او را در محل بقعه «پیر چراغ» دیده بودم ابتدا از او خواستم از جوشانده ریشه پونه و گاوزبان بخورد. سپس ناهاری که معمولاً هم

خیلی کم و مختصر صرف می کرد بیاورم وقتی آقا حالی پیدا کرد، به او گفتم شما را به جد اطهرتان قسم می دهم به من بفرمایید چه چیزی از قبر این سید بزرگور دیده اید که می گویید نمی توانید دل از او بکنید؟ آقا فرمود اگر سر مرا فاش نمی کنی به قید قسم و با تعهد به تو می گویم اما ابتدا باید به کلام الله قسم بخوری من به قرآنی که در طاقچه اتاق ،بود قسم خوردم که تا آقا زنده هست آن را به کسی نگویم پس آقا فرمود به جدم قسم وقتی وارد می شوم به سیّد سلام می دهم و می گویم السلام علیک یا سیدابوالقاسم او هم جواب سلام مرا می دهد و از قبر بیرون می آید و ما همدیگر را در آغوش می گیریم و با هم مأنوس هستیم. بعدها هر وقت من به یزد می رفتم آقا می گفت فلانی به پیر چراغ می روی، سلام مرا به رفیقم برسان!

9- دست با برکت

*دست با برکت ⁽¹⁾

یکی از اهالی بیده میبد نقل کرده است: زمانی مرحوم حاج سیدابوالقاسم به یزد آمده بود و در محلی به نام کوچه آب انبار آلمان که امروز بلوار آیت الله طالقانی از آن محل می گذرد سکونت داشت خانه آقا نسبتاً بزرگ بود و باغچه ای داشت که در آن صیفی کاری می کردند.

یک بار بعضی از بستگان خبر آوردند آقا بیمار و بستری هستند. پس ما برای عیادت ایشان چند نفری به یزد آمدیم و به این خانه وارد شدیم. آقا پس از سلام و احوال پرسی رو به یکی از عیادت کنندگان کرد و گفت: این ظرف را بردار و از باغچه برای همراهانت خیار سبز بیاور. آن شخص وارد باغچه شد و پس از جستجوی زیاد، تنها چند دانه خیار سبز آورد و گفت آقا! باغچه شما که چیزی ندارد. من همه جا را گشتم و تنها همین چند دانه میوه داشت! آقا با همان حال نقاهتی که داشت از جا بلند شد و گفت: یا جدّا! بعد با عصا به راه افتاد و گفت مگر می شود علف سبز میوه نداشته باشد. سپس چند دقیقه ای نگذشت که آن

ظرف را پر از خیار سبز کرد و برای مهمانان آورد راوی گفت: من که خودم کشاورز بودم و همه جای آن باغچه را جستجو کرده بودم تعجب کردم اما حس کردم آن چه سید آورد برای ما موجب تعجب بود نه برای خودش!

10- بهبودی بیمار

*بهبودی بیمار ⁽¹⁾

یکی از اهالی بیده نقل کرده است اوایلی که مرحوم حاج سيدابوالقاسم حیدری به یزد آمده محله بود در چهارمنار در خانه ای موسوم به آشپزخانه ساکن بود و چون در این خانه به روی همه باز بود اهالی میبد - عموماً - و بیده ای ها - خصوصاً - برای مشکلاتشان پیش آقا می آمدند روزی مردی از هم ولایتی ها را که مدتی بود بیمار بود و مراجعه به پزشکان هم در حالش اثری نبخشیده بود با همان وسایل نقلیه قدیمی به یزد آوردیم و به خانه آقا وارد شدیم. در ابتدای ورود، دیدیم آقا تسبیحی دارد که چندین هزار دانه دارد و یک سر آن در یک کیسه و سر دیگر در یک کیسه و آقا مشغول ذکر است. من موضوع بیماری لاعلاج این بیمار و ناامیدی اش را برای ایشان تعریف کردم. آقا نگاهی به بیمار کرد سپس انگشت سبابه اش را روی پیشانی گذاشت و چشم هایش را بست. پس من دیدم که صورت سیّد غرق در عرق شد پس از چند لحظه چشم باز کرد و گفت: چیزی نیست نگران نباشید و به راستی که همین بود؛ چون طولی نکشید که این مرد بیمار، خوب شد و سلامتی اش را بازیافت.

11- بخشودگی از خدمت

*بخشودگی از خدمت ⁽²⁾

یکی از اهالی بیده میبد نقل کرده است چون مشمول قانون نظام وظیفه شده بودم، روزی مرا گرفتند و به پاسگاه بردند سپس از پدرم ضمانت گرفتند تا پس از سه ماه به هنگام اعزام مرا تحویل پاسگاه دهد. در این مدت به یزد آمدم و

یک نانوایی مشغول کار شدم روزی در یزد به خانه مادر همسرم رفتم دیدم حاج سیدابوالقاسم حیدری در خانه آن ها هستند پس از سلام و احوال پرسی مادر همسرم به آقا گفت دیدید داماد ما آقا گفت: دیدید داماد ما هم سرباز شناخته شد؟ آقا پرسید: کی؟ وی گفت: همین آقایی که روبه روی شما هستند آقا نگاهی به من کرد و گفت این قول می دهم تا در خانه هم او را نبرند سپس کاغذی برداشت و روی آن چیزی نوشت و به من داد و گفت: این را همیشه در طرف راست بدن همراه داشته باش و فقط وارد حوزه نظام وظیفه شو و بیا بیرون. نه تنها با تو کاری ندارند بلکه با طرفت هم کاری ندارند من متوجه این نکته نشدم که منظور از طرف من چه کسی است؟ حوالی روزهایی که می باید خود را به پاسگاه میبد معرفی کنم دیدم عده ای سرباز عازم محلی هستند وقتی از آن ها محل مأموریتشان را پر پرسیدم، گفتند: فیروزآباد میبد پس من برای فرار از سربازی به اصفهان رفتم. در غیاب من، در منطقه میبد به دنبال افراد و ضامن های آن ها فرستاده بودند و در محل پاسگاه به مدت سه روز گرفتار ،بودند بعد هم همه را زده بودند، اما پدر من در روز سوم آزاد شد در حالی که هیچ آسیبی هم ندیده بود این جا بود که من فهمیدم این که آقا فرموده بود به طرفت هم کاری ندارند، منظور، پدرم بود که ضامن من شده بود!

پس از پانزده روز اقامت در شهر اصفهان روزی یکی از هم ولایتی ها را دیدم و از او درباره اعزام مشمولان در میبد سؤال کردم او جریان را برایم تعریف کرد. پس من جرئتی پیدا کردم و به یزد آمدم؛ زیرا فهمیدم یک گشایشی در کارها شده که این عده را موقتاً آزاد کرده اند. در یزد روزی حضرت آقا به خانه مادر همسرم آمد و گفت: نگران نباش من دیشب در حال خواب و بیداری بودم که دیدم یکی از بستگان شاه به او گفت بیا و این عده مشمولین را در این دوره، کمی سبک تر کن چند روز بعد به دستور شاه از این عده مبلغ صد تومان گرفتند و مشمولان از سنهٔ 1307 تا 1311 را با پرداخت مبلغی بخشیدند.

12- علاج عارضة جنون

*علاج عارضة جنون ⁽¹⁾

یکی از اهالی میبد نقل کرده است: در همسایگی ما در بیده، سیده ای بود که برادرش در دادگاه سمتی داشت و با این که سال ها بود ازدواج کرده بود فرزند نداشت. این فرد به طور ناگهانی مبتلا به جنون شده بود و چنان بیماری اش سخت شده بود که برای این که به دیگران آسیبی نرساند دست و پای او را می بستند. برای این بیمار ،زنجیری هرچه بستگانش در توان داشتند، انجام دادند و مبالغ زیادی بلکه همۀ دار و ندار خود را برای علاج او خرج کردند اما اثری نبخشیده .بود. روزی خواهر این سید بیمار به مادر همسر من گفت شما که با حاج سيدابوالقاسم آشنایی دارید از ایشان بپرسید برادر من خوب شدنی است یا نه؟! از قضا روزی حاج سیدابوالقاسم به خانه مادر همسر من آمدند و او دوباره حال و روز این سیّد از آقا سؤال کرد آقا فرمود یک ظرف چینی بیاورید. سپس قلمی برداشت تا دور آن ظرف چیزی بنویسد امّا قلم به جهتی پرتاب شد مادر همسرم از جایش بلند شد که قلم آقا را بیاورد اما آقا او را منع کرد و قلم دیگری برداشت تا آن چه را که می خواست در آن ظرف بنویسد، اما آن قلم هم در جهتی دیگر به فاصلهٔ یک متر روی زمین افتاد آقا تأملی کرد سپس انگشت سبّابۀ خود را روی پیشانی گذاشت، در حالی که تمام بدنش از عرق خیس شده بود و چشم هایش را بسته بود و حرفی نمی زد گویا در عالم دیگری سیر می کرد.

ناگهان چشم باز کرد و قلم دیگری برداشت و در اطراف آن ظرف چینی چیزهایی نوشت سپس گفت: یک نفر که با وضو باشد، این ظرف را بشوید و آب آن را در ظرف دیگری بریزد و سه روز صبح قبل از صبحانه از آن آب را به این سیّد بیمار بخورانند.

سپس آقا فرمود من برای شفای این بیمار ختمی می گذارم که امید است موجب شود سلامتی اش را بازیابد چند روز از این جریان گذشت و طبق دستور آقا عمل شد و این بیمار بدحال شفا یافت و از آن جا رفت و ما دیگر نفهمیدیم

عارضه ای داشته باشد!

13- پاداش مزاحمت

*پاداش مزاحمت ⁽¹⁾

یکی از اهالی بیده میبد نقل کرده است حاج سید ابوالقاسم حیدری پس از این که در شهر یزد سکونت اختیار کرده بود بنا به ارادتی که به امام زاده سيدابوالقاسم (پیر چراغ) در بيده داشت سعی می کرد همه هفته برای زیارت این مرقد بیاید و چون با پدر من آشنایی و رفاقت داشت، روزی که در بیده بود مهمان خانه ما بود و پدرم بر حسب ارادتی که به ایشان داشت از این که میزبان این سید بزرگوار باشد خشنود بود.

اما آقا بیشتر وقت خود را در این بقعه می گذراند و همیشه تنها به آن جا می رفت و زمانی که او در آن جا حضور داشت افراد دیگری به این بقعه وارد نمی شدند. به همین جهت کسی خبر از احوال و رفتار آقا در طول حضورش در کنار این مرقد نداشت.

یکی دیگر از کسانی که از زائران بقعه پیر چراغ بود و او هم به خانه ما وارد می شد، زنی بود از اهالی بفروئیه به نام بی بی صغری که گاهی ما او را در خانه امان می دیدیم وقتی هم از پدرمان درباره او می پرسیدیم می گفت او هم زائر پیر چراغ است. البته همزمانی حضور این دو زائر خیلی جلب توجه نمی کرد و کسی در پی این نبود که چرا هر وقت آقا سید ابوالقاسم به بیده می آید، او هم خود را به آن جا می رساند تا این که روزی آن زن به دنبال آقا به راه می افتد تا ببیند سید در بقعه چه می کند و چه اعمالی دارد؟ لیکن آقا او را منع می کند، اما این زن به کار خود ادامه می دهد و پیوسته مصر بوده که سر از کار آقا در آورد، او بار آخر بدون توجه به منع سیّد هنگام حضور آقا، خود را به روزن پشت بقعه می رساند و می بیند 12 نفر در حال برگزاری نماز جماعت هستند و آقا سیدابوالقاسم نفر سیزدهم این جمع نمازگزار اما به محض دیدن این صحنه، جماعت ب-ه ه-م

می خورد و آقا تنها می ماند!

پس سیّد از بقعه بیرون می آید و به آن زن می گوید امروز تو جماعت ما را به هم زدی و باعث شدی که آقایان از این جا بروند برو که امیدوارم تا هفته آینده یا من نباشم یا تو سپس از بقعه بیرون می رود و به خانه پدر ما می آید و جریان را تعریف می کند. عجیب این که چند روز بعد از بفروئیه خبر می آورند بی بی صغری که زائر همیشگی پیر چراغ بیده بوده، از دنیا رفته است.

14- تمکین در برابر اراده الهی

*تمکین در برابر اراده الهی ⁽¹⁾

یکی از اهالی بیده نقل کرده است زمانی در ولایت ما بیده جوانی به طور ناگهانی مبتلا به جنون شد و هر چه هم برای مداوای او تلاش کردند به نتیجه نرسید تا این که روزی مادرش او را به همراه پسر دیگرش به شهر یزد آورد تا او را نزد آقا سیدابوالقاسم حیدری ببرد و نظر ایشان را جویا شود. اتفاقاً آن روز آقا به خانه یکی از بستگان آمده بود پس مادر آن جوان مجنون، وی را نزد آقا آورد و از ایشان خواست برایش چیزی بنویسند.

آقا قلمی از جیب خود بیرون آورد و کاغذی برداشت که روی آن دعایی بنویسد، همین که آقا بسم الله الرّحمن الرّحیم را بر زبان جاری کرد، قلم از دستش افتاد. آقا مشغول به ذکر شد و چند مرتبه ذکر شریف لا اله الا الله را گفت و بار دیگر قلم را به دست گرفت تا دعایی بنویسد اما این بار قلم به فاصله چندین متر دورتر پرتاب شد و آقا نتوانست چیزی بنویسد. پس سر بلند کرد و به مادر آن جوان گفت نه اجازه نمی دهند پس از گذشت حدود سه ماه آن جوان هم در گذشت!

15- زائر واقعی کربلا

*زائر واقعی کربلا ⁽²⁾

پیرزنی یزدی از اهالی منطقه پشت کوه یزد که اکنون سال هاست در قم

سکونت دارد نقل کرده است من هنوز کودکی حدود 7 ساله بودم که پدرم را از دست دادم. مرحوم حاج سیدابوالقاسم حیدری گاهی به محل سکونت ما می آمد و من چون یتیم بودم مورد محبت او بودم آقا در کنارم می نشست و از گذشته ها برایم تعریف می کرد و طوری برخورد می کرد که من در مدتی که در کنار او بودم، احساس دیگری داشتم روزی آقا برایم گفت: یک بار من می خواستم به کربلا بروم پس به گاراژ مسافری مراجعه کردم دیدم اتوبوسی عازم کربلاست اما تمام صندلی ها اشغال شده و حتی برای یک نفر هم جا ندارد! من به هر کس مراجعه کردم فایده ای نداشت و چون شوق سفر داشتم، نمی خواستم به خانه برگردم پس به راننده گفتم: اگر موافقت کنی من حاضرم با همه سردی هوا روی پشت بام اتوبوس در کنار بارها و اثاث سوار شوم راننده که دید من مشتری خوبی هستم قبول کرد و من از نردبان بالا رفتم و شدم مسافر کربلا.

از یزد تا منطقه کرمانشاه هوا چندان نامساعد نبود و من به هر ترتیب بود تحمل می کردم تا این که در مناطق مرزی در اواخر ،شب اتوبوس به یک قهوه خانه در بین راه رسید و توقف کرد سپس راننده و مسافران پیاده شدند و درها را بسته، برای استراحت به درون قهوه خانه رفتند و من در جای خودم در فضای باز .ماندم نیمه های شب بود که برف سنگینی شروع به باریدن کرد و تا صبح زمین از آن برف سفیدپوش شد و در آن شب نیم متری برف به زمین نشست. صبح که راننده و مسافران از قهوه خانه بیرون آمدند تازه متوجه شدند که مرا فراموش کرده اند و این در حالی بود که من روی بام اتوبوس خیلی راحت و در نهایت آسایش و راحتی نشسته بودم و مشغول ذکر و دعا بودم. آن ها خیلی شرمنده بودند از این که مرا فراموش کرده اند اما من به ایشان گفتم: برعکس من دیشب نه سرما خوردم نه سختی کشیدم بلکه هوا بهاری بود و ملایم و من لذتی از آن بردم و از آن موقعیت استفاده ها کردم و الآن هم احساس سرما نمی کنم و حاضرم همچنان در جای خودم باشم اما راننده و مسافران بالاتفاق گفتند: نه ما با این جریان متوجه شدیم که شما را نشناختیم و پی به مقام و منزلت تو پیش خدا

نبرده بودیم و گرنه از اول هم نمی گذاشتیم چنین سیّد بزرگواری پشت بام اتوبوس سوار شود سپس با اصرار مرا به داخل اتوبوس بردند و تا پایان سفر مورد احترام و اکرام زوّار بودم

16- زندگی دوباره

*زندگی دوباره ⁽¹⁾

یکی از اهالی محلّه پشت باغ نقل کرده است مردی در همسایگی ما بود که به طور ناگهانی بیمار و بستری شد و ظرف چند روز چنان حالش وخیم شد که بستگانش پایش را به طرف قبله کشیدند و از بهبودی اش ناامید شدند در این میان کسی پیشنهاد کرد حاج سیدابوالقاسم حیدری را بر بالین او بیاورند، بلکه دعایی و توسلی کند شاید در حال او مؤثر واقع شود پس به دنبال آقا رفتند و او را بر بالین بیمار آوردند. آقا به محض این که وضع او را دید، گفت: عجب این که مرده اما بستگان او دور آقا را گرفتند و گفتند ما به شما پناه آورده ایم هر طور هست باید کاری کنید پس آقا به نماز ایستاد و بعد از آن دعایی کرد ناگهان صدایی همچون صیحه از این بیمار شنیده شد و دوباره نفس کشید و ظرف مدتی کوتاه بهبودی حاصل کرد و سیزده سال هم بعد از این جریان زندگی کرد

17- تمارض برای رضای خدا

*تمارض برای رضای خدا ⁽²⁾

حجّت الاسلام والمسلمین حاج سید علیرضا حیدری نقل کرده اند در سال های آخر عمر پدر، مادر ما دچار وسواس شده بود و در هر امری از امور عبادی و زندگی با وسواس عمل می کرد؛ از جمله این که چنین تصور می کرد پدرمان همسر دیگری اختیار کرده و موضوع را از او مکتوم داشته است پدر که هرگز در این عوالم نبود، هرچه تلاش کرد این ذهنیت را از او دور کند، موفق نشد و او پیوسته آقا را تحت فشار قرار داده بود و درباره ازدواج مجدّد او

می گفت. تا این که آقا دچار درد پا شد و پس از مدتی به کلّی از پا افتاد؛ به گونه ای که برای نیازهای ضروری هم باید برای او طشت بیاوریم شاید بیش از سه سال از این وضع گذشته بود که روزی خواهر بزرگ ما سرزده وارد خانه می شود؛ در حالی که می دانسته به جز آقا کس دیگری در خانه نیست. وی با تعجب مشاهده می کند آقا که چند سال بود روی پای خود نایستاده بود در اتاق قدم می زند! پس جلو می رود و از ایشان می پرسد شما خوب شدید؟ پدر او را امر به سکوت می کند و می گوید من آن چنان که شما تصور می کنید افتاده نشدم. بستری شدن من تنها به این جهت بود که من در خانه بمانم تا مادر سیده شما بیش از این در رنج نباشد و مطمئن شود من همسر دیگری ندارم.

18- مجلس عقد

*مجلس عقد ⁽¹⁾

امان الله از سکنه دهشیر نقل کرده است: حاج سیدابوالقاسم حیدری به منطقة ما زیاد رفت و آمد می کرد. شبی در منزل ما مهمان بود و چون زمستان و هوا سرد بود، من اتاقی را برای آسایش آقا گرم گرفتم تا آقا سرما نخورد نیمه شب در این فکر بودم نشود اتاق سرد شود و حاج سیدابوالقاسم سرما بخورد، پس از بستر بیرون آمدم و به اتاق ایشان سر زدم، دیدم آقا در بستر نیست. من خیلی تعجب کردم و ترسیدم ایشان شب از اتاق بیرون آمده و در استخر افتاده باشد پس با چراغ همه جا را گشتم اما او را پیدا نکردم پس به اتاق خودم آمدم و تا صبح نگران بودم تا طلوع فجر بار دیگر سری به اتاق آقا زدم، دیدم آقا در اتاق !است روز بعد پرسیدم آقا دیشب کجا رفتید؟ من به اتاق شما آمدم و نبودید! ایشان می خواست انکار کند اما وقتی دید من همه جا را جستجو کرده ام گفت بله کسانی بودند که در آن وقت شب برای برگزاری یک مجلس عقد به وجود من نیاز داشتند و من صیغهٔ عقد آن ها را جاری کردم و برگشتم! «اَجنّه»

19- اوج ایثار

*اوج ایثار ⁽¹⁾

سالی در میبد به علت خشکسالی و قحطی و کمبود مواد غذایی مردم به مزارع گندم و جو هجوم می بردند تا از بوته های این دانه خوراکی استفاده کنند؛ در حالی که هنوز محصول مزارع نرسیده بود و به سختی می شد از آن استفاده کرد. صاحبان مزارع که از این حرکت مردم آگاه شدند، برای حفظ کشتزار خود، یا شخصاً از آن حراست می کردند یا کسانی را برای حفاظت به مزارع شمس آباد فرستاده بودند اما برخلاف همه وقتی خبر به گوش حاج سیدابوالقاسم حيدرى رسید، ایشان اعلام کردند اگر کسی وارد مزارع جو من شد، از او جلوگیری نکنید. من هر چه از آن استفاده شود، راضی هستم!

در نهایت، وقتی کشتکاران شمس آباد محصول خود را وزن کردند با تعجب مشاهده کردند با این که مردم بدون واهمه مقدار زیادی از جوهای نارس کشتزار آقای حیدری را برده بودند وزن محصول کشت ایشان از سایرین بیشتر بود.

20- حفظ آبروی برادر مسلمان

*حفظ آبروی برادر مسلمان ⁽²⁾

روزی در فصل برداشت محصول انار، وقتی آقای حاج سيدابوالقاسم حيدرى در باغ خود را در بیده میبد باز کردند صدایی به گوششان خورد. سپس کسی از دیوار باغ خود را پایین انداخت ایشان متوجه شدند آن شخص در باغ بوده و وقتی صدای باز شدن در را شنیده، با عجله و برای حفظ آبروی خود از دیوار فرار کرده ایشان از باغ بیرون رفتند و با خوشرویی فرمودند: من بنا داشتم حالا که انارها رسیده کلید باغ را برایت بیاورم، اما امروز خودت !آمدی سپس او را او را با خود به باغ بردند و بهترین و مرغوب ترین انارها را جدا کرده انارهایی را که با عجله در گونی گذاشته بود و کیفیت هم نداشت خالی کرد و گونی اش را پر کردند. سپس فرمودند: این که برای امروز از این به بعد هم اگر نیازی داشتی، بیا

بیرون باغ تا من محلّی که کلید را پنهان می کنم به تو نشان بدهم.

21- مستمعین نامرئی

*مستمعین نامرئی ⁽¹⁾

حجت الاسلام والمسلمين حاج سیدابوالقاسم حیدری از روزی که از میبد مهاجرت کردند و در یزد ساکن شدند با شادروان ابوالقاسم طاقه باف که از معتمدین محله چهار منار یزد بود ارتباط داشتند و این کاسب محل برحسب ارادتی که به آن بزرگوار داشت از ایشان حمایت می کرد؛ از جمله این که طبق رسم آن زمان مجلسی هفتگی ترتیب داد در چهارشنبه شب ها جمعی از اهالی محل به آن مجلس می آمدند، ضمن این که صحبت های آقای حیدری چون از دل بر می آمد بر دل می نشست.

امّا شبی آقا برای سخنرانی به خانه ابوالقاسم آمده بودند، لیکن از مستمعین کسی نیامده بود و معمولاً رسم بود گوینده تا آمدن عده ای منتظر می ماند اما در آن شب به جز آقا و صاحب خانه کسی نبود ناگهان آقای حیدری از جا بلند شدند و رفتند تا برای سخنرانی روی صندلی بنشینند صاحب خانه از ایشان پرسید شما که منتظر مستمعین بودید و الآن هم که کسی نیامده، چطور شد تصمیم گرفتید روضه را شروع کنید؟

آقا می فرمایند بله، من هم نظرم این بود طبق معمول همیشه تا آمدن عدّه ای مستمع صبر کنم تا جمع بیشتری به فیض مجلس برسند اما در حال انتظار بودم که ناگهان پدرم (حاج سیّدجواد مدفون در نجف اشرف) وارد مجلس شد و رو به من کرد و گفت ابوالقاسم چرا روضه را شروع نمی کنی؟ من گفتم چون مستمع ندارم! پدرم گفتند: تو روضه را شروع کن، مستمعین نشسته اند! سپس آقای حیدری به صاحب خانه گفتند: از این به بعد هر وقت وارد شدم روضه را شروع می کنم توضیح این که شبی که ایشان پدرشان را در آن مجلس دیدند، سال ها از فوت او در نجف می گذشت.

22- فتح باب

*فتح باب ⁽¹⁾

بقعه شاه سیدرضا از بقاع مورد توجه مردم یزد، به ویژه اهالی محله چهارمنار است. حجت الاسلام والمسلمین حاج سیدابوالقاسم حیدری هم بعد از این که در این محله ساکن شدند به این بقعه آمد و شد داشتند؛ به گونه ای که مانند یک دوست و رفیق زنده به این مکان سر می زدند و عرض ارادت می کردند.

نقل شده است: روزی برای شرکت در یک مجلس روضه خوانی عازم کوچه بیوک بودند که در بین راه به این بقعه رسیدند و چون پیوسته خود را ملزم به زیارت این سید بزرگوار می دانستند پشت در آمدند و می خواستند وارد شوند که دیدند در بسته است اما وقتی دستشان را روی در گذاشتند، باز شد و آقا پسربچه 10، 12 ساله ای را در آن جا دیدند سپس این پسر از نظرشان غایب شد. آقا فاتحه ای خواندند سپس در را به حال اول خود درآوردند و فرمودند: ای کسی که در را باز کردی، دوباره آن را ببند در این حال آقا صدای بسته شدن در را از پشت در شنیدند!

23- خبر از آینده

*خبر از آینده ⁽²⁾

یکی از بستگان آقا سیدابوالقاسم حیدری می گوید در زمانی که هیچ یک از وسایل نقلیه امروزی؛ مثل دوچرخه و موتورسیکلت و ماشین نبود و مردم برای رفت و آمد و حمل بارهای سبک از اسب و شتر و قاطر استفاده می کردند، یک آقا روز خانه میبد نشسته بودند و عده ای از افراد فامیلشان هم حضور داشتند فرمودند: در آینده وسیله ای می سازند که جان ندارد ولی روی زمین راه می رود!

سپس تأمّلی کردند و گفتند: چند سال بعد از پیدا شدن این وسیله های جدید که بر روی زمین از آن ها استفاده می شود وسیله های دیگری درست می کنند که در هوا پرواز می کند؛ در حالی که جمعی آدم در حال مسافرت هستند.

24- جزای مأمور شهربانی

*جزای مأمور شهربانی ⁽¹⁾

در زمان پهلوی اوّل که روحانیون از پوشیدن لباس خاص خود منع می شدند روزی آقای حاج سیدابوالقاسم حیدری بر خلاف هم لباسان خود که تغییر لباس داده بودند با لباس روحانی (عبا و عمامه) از خانه بیرون آمده بودند و برای روضه خوانی که آن هم ممنوع بود می رفتند در آن شرایط، پاسبان ها به علت شناختی که داشتند و محبت های مکرری که از جانب آسیدابوالقاسم به ایشان می شد احترام آقا را حفظ می کردند و به روی خود نمی آوردند اما آن روز افسری با ایشان روبه رو شد که به محض دیدن آقا بدون هیچ ملاحظه و احترامی، پیش می رود و عبای آقا را از دوششان بر می دارد و پاره می کند. سپس آن را زیر پا انداخته، بی احترامی می کند.

حاجی آقا به این افسر جسور می گویند عبای من را که انداختی مسئله ای ندارد. عمامه من را هم که برداشتی و پاره کردی اشکال ندارد اما این که آن را پایمال کردی به پیغمبر توهین کردی برو که تا امروز ظهر خلاص هستی!

این افسر که خیلی مغرور قدرت پوشالی خود و اربابان رژیم پهلوی بوده به حرف آقا اعتنا نمی کند و از این که موفق شده یک روحانی را به اصطلاح خودش خلع لباس کند، خیلی از خودراضی بوده و به خود می بالیده و هرگز باور نمی کرده این حرفی که از دو لب یک روحانی اصیل و با معنویت خارج شده زندگی او را زیر و رو کند!

لحظاتی بعد این افسر به دل درد شدیدی مبتلا می شود و از روی ناچاری خود را به خانه می رساند همسرش وقتی او را در حالی می بیند که به خود می پیچد، از علت این ناراحتی می پرسد و او هم جریان را تعریف می کند همسرش ابتدا برای او داروهایی فراهم می کند که هیچ فایده ای نمی بخشد. پس به سراغ آقا می رود و از ایشان خواهش می کند برای بهبودی اش دعا کنند، اما آقا می گویند من آن حالی که آن لحظه داشتم، حالا ندارم. بروید برایش صدقه

بدهید؛ اگرچه کار از کار گذشته (حکمش برای مرگ امضا شده) ساعتی بعد هم این افسر متجاسر و بی توجه به علت درد شدید می میرد

25- درمان سردرد

*درمان سردرد ⁽¹⁾

یکی از اهالی میبد نقل کرده زمانی من به سردرد شدیدی مبتلا شدم که بسیار آزاردهنده بود و از درد آرامش نداشتم پس به هر جا که می توانستم مراجعه کردم اما به نتیجه نرسیدم روزی مادرم پیشنهاد کرد نزد آقا سیدابوالقاسم حیدری برو و از ایشان بخواه برایت دعا کنند اما در آن زمان ایشان برای تبلیغ به پشت کوه رفته بودند و دسترسی به ایشان ممکن نبود من هر روز از اطرافیانشان سراغ می گرفتم.

بعد از چند روز انتظار آقا آمدند و در اولین فرصت خدمت ایشان رسیدم و جریان سردردم را تعریف کردم و نیز گفتم به هرجا و هرکس می توانستم مراجعه کردم اما همچنان درد می کشم؛ آن هم دردی طاقت فرسا به گونه ای که از شدت درد گاهی سرم را به دیوار یا سنگ می زدم.

آقا بعد از شنیدن حرف های ،من دستی به سرم کشیدند سپس دستشان را روی سرم گذاشتند و مثل کسی که با کسی حرف می زنند گفتند: برو برو! سید اولاد پیغمبر را اذیت نکن من در همان لحظه احساس کردم که کوهی را از روی سرم برداشتند و از آن به بعد هم کم ترین احساس درد برایم رخ نداد؛ به گونه ای که آن دوره مرارت را فراموش کردم.

26- نبات متبرک

*نبات متبرک ⁽²⁾

زنی از اهالی میبد نقل کرده: من روزی چند مرتبه دچار حمله عصبی می شدم؛ به گونه ی که از حال عادی خارج می شدم و چون گریه می کردم گاهی از خود بی خود می شدم.

روزی نزد آسیدابوالقاسم رفتم و جریان را تعریف کردم آقا گفتند: پنجاه درم (کمی بیش از 1 کیلو) نبات تهیه کن و روزی 4 یا 5 مرتبه با چای میل کن. سپس از جیبشان یک تکه نبات بیرون آوردند و گفتند: هر بار اندکی از این نبات را داخل استکان چای بینداز به طوری که با نبات و چای خودت مخلوط شود. سپس آن را بخور او می گوید من به دستور آقا عمل کردم و طولی نکشید که از این حمله های عصبی هر روزه نجات پیدا کردم!

27- خیار سبز تازه در زمستان

*خیار سبز تازه در زمستان ⁽¹⁾

یکی از اهالی بیده میبد که در یزد به نانوایی مشغول بوده می گوید ماه بهمن بود و زمستانی سرد آقای حاج سیدابوالقاسم حيدرى هر روز در راه مسجد از جلو مغازه ما رد می شدند. یکی از کارگران ما اسمش حاج ابوطالب بود و هر وقت آقا را در مغازه می دید با آقا شوخی می کرد و می گفت این سیدها سالی 12 ماه دیوانه اند اما آقا این توهین او را با تبسم جواب می دادند و حتی یک بار به او پرخاش نکردند تا از این کارش دست بردارد.

یک روز وقتی آقا از آن جا عبور می کردند به من گفتند: امروز برای ناهار چه دارید؟ گفتم امروز قدری کشک آماده کرده ام سؤال آقا به این جهت بود که بعضی روزها هنگام ناهار به نانوایی ما می آمدند و در نهایت صداقت و سادگی در کنار ما ناهار می خوردند آن روز آقا گفتند: کمی آبش را زیاد کن من هم امروز برای ناهار می آیم.

ساعتی از ظهر گذشته بود که آقا آمدند و پرسیدند کارتان تمام شده؟ گفتیم بله. ایشان رو به حاج ابوطالب کردند و گفتند برو در باغچه خانه ما مقداری خیار سبز بچین و بیار این حرف در ماه بهمن که گاهی زمین یخ بسته تعجب آور بود، به همین جهت حاج ابوطالب باب شوخی را باز کرد و به من گفت نگفتم این ها سالی 12 ماه دیوانه هستند! آخر حالا در این فصل سرما، خیار سبز کجا پیدا

می شود؟! اما حاج آقا با اصرار او را روانه خانه اشان کردند تا از باغچه خیار سبز بیاورد طولی نکشید که حاج ابوطالب با دست خالی برگشت و گفت من می دانستم که در این شرایط خیار سبز نیست، ولی چون اصرار کردید رفتم آقای حیدری از جا بلند شدند و حاج ابوطالب را با خود بردند؛ آن هم با عزم جزم که خیار سبز بیاورند دقایقی بعد هم ایشان با دستمالی از خیار سبز که دست حاج ابوطالب بود برگشتند اما او به طوری گریه می کرد که نمی توانست به درستی حرف بزند من از این حرکت او تعجب کردم و پرسیدم چه اتفاقی افتاد که این طور منقلب شده ای؟!

او گفت: من از این به بعد با این سیّد شوخی نمی کنم من از این کارم پشیمانم! پرسیدم چه اتفاقی افتاد؟ گفت وقتی وارد باغچه خانۀ آقا ،شدیم آقا دستمال را به دست من داد و با هم وارد باغچه شدیم من دیدم در این باغچه خیار سبز کاشته شده آن هم به صورت غیر عادی؛ یعنی برای حفاظت از سرما شب ها روی بوته را با وسیله ای مثل گلدان می پوشیدند تا بوته ها از سرما محفوظ باشد این بوته ها تازه سبز شده بود و تنها چند برگ ،داشت اما با کمال تعجب مشاهده کردم آقا دست به زیر این بوته ها می برد و مرتب خیارهای تازه را در دستمالی که در دست من بود می ریخت ضمن این که به من سفارش می کرد مواظب باش مورچه ها را پایمال نکنی من چند بار دقت کردم و به بوته ها نگاه کردم ببینم آیا من خیار سبزی می بینم؟! دیدم نه تنها این دست های آقا بود که وقتی به بوته ها نزدیک می شد با دست پر برمی گشت.

این دستمال بزرگ خیار سبز برکتی داشت و هر چه از آن می خوردیم تمام نمی شد تا این که این جریان را برای بعضی تعریف کردیم وقتی موضوع افشا شد آن دستمال خیار سبز که از خوبی و خوشمزگی بی نظیر بود تمام شد.

28- مرحمت به مأموران دولتی

*مرحمت به مأموران دولتی ⁽¹⁾

ملا محمد مدفون در حظیره (روضه محمّدیّه) بنیانگذار مجموعه قدیمی

مسجد فعلی که قبر خود و همسرش هنوز باقی ،است در زمان حیاتش وصیت کرده بود ورثه دختری یا پسری اش هر کس روزی یک جزء قرآن بر سر خاکش بخواند می تواند از موقوفه ای در ترک آباد اردکان که سالیانه 100 من گندم عایدی دارد، استفاده کند در ادوار گذشته بعضی از این ورثه به این وصیت عمل می کردند.

بعد از این که آقای حاج سیدابوالقاسم حیدری رحل اقامت در یزد افکندند، بر حسب این که از نواده های دختری واقف بودند در طول سال قبل از طلوع آفتاب، همه روزه خود را به این محل می رساندند و یک جزء قرآن را برای جدشان تلاوت می کردند اما در زمان پهلوی اول به علت سخت گی ریهایی که اعمال می شد و آقای حیدری هم حاضر نبود از پوشیدن لباس روحانیت چشم بپوشد، برای این که با خشونت مأموران دولتی مواجه نشود سعی می کرد تا در تاریکی شب به محل بیاید و قبل از طلوع آفتاب به منزل برگردد. با این همه، گاهی مورد تعرض مأموران قرار می گرفت

آقای حیدری که دست دهنده اش یادگار اجدادش ،بود به همسرش سفارش می کرد روزانه چندین قرص نان خانگی تهیه کند. سپس آن را در سفرهای می گذاشت و به هر پاسبانی که روبه رو می شد نصف نان می داد. آن ها که این مرحمت را از آقا می دیدند از حرکت ایشان با لباس در کوچه و خیابان چشم پوشی می کردند ضمن این که لقمه این سید بزرگوار را برای تبرک گاهی برای اهل بیت خود هم می بردند.

همسر آقا نقل کرده اند آقا هر روز چند قرص نان برای مأموران می برد. لقمه ای از آن ها را به خانه نمی آورد و صبحانه هر روزش از سفره خانه خودش بود.

29- تلاوت قرآن در خواب

*تلاوت قرآن در خواب ⁽¹⁾

یکی از اهالی بفروئیه نقل کرده با عده ای از هم ولایتی ها در محل کاروانسرای حیدری در محله چهار منار کار می کردیم حرفه ما موتابی بود. بعضی وقت ها

رشته هایمان را برای فروش به شهر می آوردیم و گاهی هم در گاهی هم در محل کاروانسرا به کار مشغول بودیم.

من در حدّ 8 یا 9 ساله بود که به اتفاق همکاران در آن جا کار می کردیم یکبار وقتی رشته ها را فروختیم طلب ما را ندادند و چون وسیله ،نبود شب را در آن جا اتراق کردیم. در این اثنا آقای آسیدابوالقاسم حیدری وارد شدند و گفتند: مهمان نمی خواهید؟ گفتیم: قدمتان روی چشم. ایشان پس از چند لحظه، گیوه هایش را روی گذاشت و عبایش را هم روی آن انداخت سپس خوابید.

دوستان به من گفتند: تو برو مقداری چوب و هیزم فراهم کن و سماور را روشن کن تا وقتی آقا بیدار می شوند از ایشان پذیرایی کنیم من با هیزم های مختصری که فراهم کرده بودم سماور را روشن کردم و مراقب آن بودم که متوجه شدم آقا در حالی که خواب است حرف می زند من تازه به ملا رفته بودم و خوب قرآن نمی دانستم از دوستی که 4 سال از من بزرگ تر بود پرسیدم تو که بهتر از من با قرآن آشنا هستی بیا ببین در حال خواب آقا چه می خواند؟ وقتى او توجه کرد گفت آقا تازه سوره یس را شروع کرده سپس هر دو به گوش بودیم که ایشان تمام سوره پس را بدون غلط به آخر رساند، در حالی که همچنان خواب بود.

بعدها وقتی این موضوع را به فرزند ارشدشان حجت الاسلام آقا سيد جواد حیدری تعریف کردند فرمودند پدرم گاهی همۀ زیارت جامعه کبیره را در خواب بدون کم و زیاد می خواند!

30- خدمت به مردم

*خدمت به مردم ⁽¹⁾

یکی از اهالی روستای درگازه در توران پشت نقل می کند چون آقای حاج سيدابوالقاسم حیدری اتاقی در قلعه «بورق» داشتند گاهی که از آن جا به طرف توران پشت حرکت می کردند به زیارت مرقد شیخ جنید و خواهرش زینب بیگم می رفتند.

ایشان در طول این مسیر کوهستانی که از دو روستای «بیشه» و «درگازه» عبور می کردند با این که راه از دامنه کوه عبور می کرد و گذر از آن برای پیرمردی مثل ایشان دشوار بود در تمام طول راه هرجا سنگی بر سر راه می دیدند خم می شدند و آن سنگ را از سر راه بر می داشتند تا مبادا کسانی که گاه در تاریکی شب از آن جا عبور می کردند پایشان به سنگ بخورد و باعث رنجش آن ها بشود یا چه بسا دچار شکستگی و یا سقوط از راه بشوند و این نشانه ای از محبت به خلق خدا بود؛ کسی که خودش به دشواری از آن مسیر دشوار عبور می کرد، با این همه از خدمت به مردم غافل نبود و عادت داشت سنگ ها را از سر راه آن ها کنار بزند.

حزن حیدری

رفت سالی کاندر آن روزم شب دیجور بود *** جسم و جانم بی امان در سیل غم محصور بود

باز در فصل شتا شد عالمی دیگر ز دست *** بنده ای صالح که در علم و عمل مشهور بود

جعفر صادق علیه السلام امام دین بود جدّش يقين *** سیّد صاحبدلی کز فیض حق منصور بود

سالیانی در نجف بود او مقیم و مستقرّ *** کسب فیض از محضر جدش علی علیه السلام منظور بود

چون که وی شد عارفی عاری ز هر حرص و هوس *** باز آمد در وطن جایی که از آن دور بود

شهر «میبد» از حضورش گشت باغی باصفا *** بوستانی کاندر آن بس نعمت موفور بود

بعد از آن در یزد ساکن گشت آن مرد خدا *** مردم دارالعباد از بودنش مسرور بود

«حیدری» عبد خدا بود و خدایش پشتبان *** زین سبب باغ دلش از لطف حق معمور بود

سال چون شد یک هزار و سیصد و هفتاد و نه *** بیست و چار از ماه شعبان از نظر مستور بود

رفت از دار فنا، شد عازم دار بقا *** داد پاسخ آن که او را این عدد میسور بود

بخت «مشفق» گشت یار و گفت ناگه او چنین *** حیدری سیّدابوالقاسم هلا «مغفور بود» ⁽¹⁾1338 ش

رهرو راستین

حجّة الاسلام والمسلمین سیّد محمّد رضا میبدی قدّس سرّه

اشاره

22

عکس

حاج سیّد محمّدرضا میبدی (امامیان)، فرزند آقا سیّد حسن، در سال 1295 ق به دنیا آمد و پس از طی دوره مقدماتی تحصیل چون در خانواده ای اصیل و ریشه دار متولد شده بود به تحصیل علوم حوزوی روی آورد. او که حافظه ای قوی داشت، پس از طی مدارج تحصیلی ،حوزه به جمع وعاظ یزد پیوست و تا پایان عمر به پاکی و پاکدامنی خدمتگزار مکتب اهل بیت علیهم السلام بود وی علاوه بر این مردی مدیر و در عین حال متدین بود و همه کسانی که با او حشر و نشری داشتند، وی را به پاکی و صداقت و دقت در امور می شناختند.

از نشانه های اعتماد عامه به وی این که در دوره دوم مجلس شورای ملی از طرف مردم یزد به نمایندگی از حوزه یزد انتخاب شد، ولی از حضور در آن مجلس خودداری کرد همچنین تولیت آب وقف آباد که بر عهده اعلم علمای شهر بود، چندی به وی محول شد. به علاوه او که عالمی دقیق و اهل تحقیق و مطالعه بود، به جز اداره منبر در ادبیات فارسی و عربی تبحر داشت و علاوه بر این که سال ها عضو انجمن ادبی یزد بود، خود نیز شعر می سرود و اشعارش از مضامین عالی برخوردار بود گفته شده است وی به زبان عبری نیز آشنایی داشت و در مکالمه و ادبیات عرب هم، از همگنان خود گوی سبقت ربوده بود. از امتیازات دیگر این نابعه نامدار، موضوع تعبیر خواب است که در زمان خود و حتی بعد از آن کمتر کسی به مهارت ایشان در یزد دیده شد؛ زیرا به دقایق

خواب ها اشاره می فرمود در رابطه با غائله بهائیت و مجالس بحثی که با آنان داشت ،نیز تجربه و توشه ای گران فراهم آورده بود و بارها آن ها را مغلوب نمود. سرانجام این فاضل ،فداکار در روز دوشنبه 16 محرم سال 1380 .ق برابر با 20 تیر 1339 ش در یزد درگذشت و در کنار تربت جدش امامزاده جعفر علیه السلام مدفون شد.

1- متولّی متعهّد

*متولّی متعهّد ⁽¹⁾

تولیت آب وقف آباد، از قنوات پرآب و غنی در شهر یزد برابر وقف نامه با اعلم علمای شهر یزد است و از ابتدای تأسیس عالم طراز اول شهر بر تقسیم آب و هزینه کردن عایدات آن نظارت می کرد. زمانی که این امر تحت تصدی آیت الله آقا سیدیحیی موسوی بوده، بعضی در گوشه و کنار شهر، تصرفات غیر شرعی داشتند و یا به هنگام عبور آن از محلّات مختلف در ساعات مختلف شبانه روز نسبت به حقوق دیگران تعدی و تجاوز می نمودند پس مرحوم آقاسیدیحیی برای این که کلیه امور مربوط به آب برحسب قرار و قاعده وقف انجام شود، با توجه به دقت و مراقبت آقای حاج سید محمدرضا میبدی ایشان را یک سال مأمور نظارت بر امور آب وقف آباد نمودند ایشان هم با توجه به اطلاعاتی که در این زمینه داشتند کار را شروع کردند و شب و روز و وقت و بی وقت از محل ورودی آب به شهر تا محله باغ گندم، که محل کشت و زرع بود، رفت و آمد می کردند و حتی گاهی با لباس مبدل در مسیر آب حرکت می کردند و یا شب ها گاهی با لباس روحانیت و عمامه سفید، که نشانه روحانی غیرسید است بر امور این قنات اشراف داشتند و طوری عمل می کردند که ظرف مدت کوتاهی همه کسانی که در قبل به نوعی نسبت به آب این قنات تعدیاتی داشتند مأیوس شدند و آن سال درآمد آن، معادل 6000 من (36 تن) گندم بیشتر از سال پیش از آن بود. بعضی از رندان این خبر را به گوش مرحوم دکتر طاهری رساندند که از

معاریف شهر و از کسانی بود که با عامه روحانیت معاشرت و حشر و نشر داشت و با مرحوم آقای میبدی هم دوستی و صمیمیتی خاص پس وی که اطلاع از طبع شعر و ادب دوستی ایشان داشت این بیت را نوشت و برایشان فرستاد:

دلیل قافله را یک تغافلی شرط است *** که بی نصیب نمانند قاطعان طريق

2- تعبیر رؤیایی راستین

*تعبیر رؤیایی راستین ⁽¹⁾

مرحوم شهید دکتر سیدرضا پاک نژاد هنوز نوجوانی بود که شبی در خواب دید مشغول تلاوت قرآن است و وقتی دقت کرد دید در زیرنویس آیات اسم او با رنگ قرمز نوشته شده است پس، وی خواب را برای پدرش تعریف کرد. مرحوم حاج سیدابوالقاسم پاک نژاد، ضمن این که به او تذکر داد موضوع خواب را برای دیگران تعریف نکند نزد مرحوم حجت الاسلام حاج سید محمدرضا میبدی رفت و از ایشان خواست تعبیر این خواب را بفرمایند.

ایشان که در امر تعبیر در زمان خود یگانه بودند فرمودند: پسر شما کتابی می نویسد که به نفع اسلام و مورد استفاده مسلمین است و در مجلسی عضویت پیدا می کند که در آن قانون اسلامی وضع می شود و در نهایت هم به شهادت می رسد! شگفت این که هر سه موردی که آن بزرگوار فرموده بود محقق شد و او کتاب اولین دانشگاه و آخرین پیامبر را نوشت سپس نماینده مجلس شورای اسلامی شد و سرانجام به شهادت رسید!

3- قوت لایموت

*قوت لایموت ⁽²⁾

زمانی که مرحوم آقای حاج سید محمدرضا میبدی در یزد در مدرسه علمیه مصلی تحصیل می کردند وضع معیشت طلاب در آن زمان خیلی بد بوده و عموماً

به سختی زندگی می کرده اند باری ایشان برای این که پدرشان آقاسید حسن امام میبدی را از سختی و تنگی معیشت مطلع سازند، در نامه ای به ایشان می نویسند:

صبح پنیر و ظهر پنیر و شب پنیر *** ای رضا ابن حسن آخر بمير

اتفاقاً اواخر بهار بوده و مردم در میبد که توت خوبی هم داشته، روزها قبل از ظهر توت می خورده اند و از ناهار خبری نبوده و بعد از ظهر هم مقداری توت می خورده اند و دیگر شامی وجود نداشته است آقای امام برای این که سید محمدرضا را از وضع خود آگاه سازند تا از تنگی معیشت گله نکند، در جواب می نویسند:

صبح توت و ظهر توت و شام توت *** نیست غیر از توت قوت لايموت

4- انگشتری ارزشمند

*انگشتری ارزشمند ⁽¹⁾

یکی از فضلای اهل منبر یزد نقل می کند شبی در خواب دیدم تسبیحی چوبی در دست داشتم و آن را دور دست می چرخاندم که ناگهان آن تسبیح از دستم جدا شد و در جوی آب افتاد. در همان دم سگی آمد و آن را ربود و رفت. من هرچه به دنبال او رفتم و تجسس کردم سگ را نیافتم به چند نفر که سر کوچه نشسته بودند، گفتم: شما سگی با این مشخصات ندیدید؟ آن ها تأیید کردند که سگی در یکی از این کوچه ها وارد شد پس پیش خودم گفتم سگ کاری به تسبیح چوبی ندارد و آن را در این حوالی رها می کند و من می روم از مردم محل می پرسم و آن را پیدا می کنم فردای آن روز نزد مرحوم حجت الاسلام آقای حاج سيد محمدرضا امامیان رفتم و خوابم را تعریف کردم ایشان فرمودند: شیئی گران بها را که خیلی به آن علاقه داری گم می کنی و این به دست نااهل می افتد. طولی نکشید که روزی متوجه شدم نگین انگشتر فیروزه ای که هم قیمتی بود و هم خیلی به آن علاقه داشتم از آن جدا شده و بعد هرچه آن را جستجو کردم نیافتم!

5- خدمت برای رضای خدا

*خدمت برای رضای خدا ⁽¹⁾

یکی از کسبه بازار یزد نقل کرده است: من در خیابان فعلی امام یزد حوالى امام زاده فاضل مغازه ای داشتم و مرحوم حاج سید محمدرضا میبدی گاهی که از آن حوالی عبور می کردند در مغازه من برای استراحت توقف می کردند من هم از موقعیت استفاده کرده یک کرسی می آوردم تا بنشینند و از محضرشان بهره ببرم یک روز وقتی وارد شدند فرمودند تو را ناراحت می بینم چه شده؟ چرا کدر هستی؟ عرض کردم دوستی داشتم که به زعم خودم خیلی برایش خدمت کرده ام و او را یک دوست واقعی می دانستم و چون با او صمیمی بودم و برایش هم صمیمانه خدمت کرده بودم انتظار نداشتم او برای من به پاس آن همه خدمت بدی کند و عملی از وی سر زند که من بی هیچ جرم و گناهی این گونه ناراحت شوم و الآن چند روز است شب و روز آرام و قرار ندارم آقا فرمودند: از این به بعد وقتی می خواهی خدمتی در حق دیگری بکنی جز رضای خدا هیچ چیز را در نظر نداشته باش تا اگر او هم برای تو نیکی کرد تو اجر خودت را از خدا بگیری و اگر هم مثل این مورد بدی کرد تو چشم امیدت به خدا بوده و توقعی از او نداشته ای!

6- همّت و حمیّت

*همّت و حمیّت ⁽²⁾

مرحوم حجت الاسلام آقای وزیری که به حق یک مبلغ فعال و دلسوز در شهر یزد بودند باری برای بحث و گفتگو با محمد طاهر مالمیری که از مبلّغین طراز اول فرقه ضاله بهائیت بود و مدت ها در فلسطین در مرکز بهائیت دوره دیده و تجربه تبلیغ مسلک بهائیت را داشت قراری داشتند وقتی صحبت شروع شد این مرد خبیث که اطلاعاتی هم داشت و عده زیادی از مردم را به محفل بهائیت کشانده بود، از موضع قدرت با ایشان صحبت کرد مرحوم آقای وزیری پس از ترک جلسه، با آقای حاج سید محمدرضا میبدی که از دوستان نزدیک و صمیمی

ایشان بود و مردی جامع و مطلع و همه فن حریف بود مشورت کردند و قرار شد برای جلسه بعد به اتفاق با او صحبت کنند وقتی جلسه برگزار شد و صحبت هایی بین طرفین رد و بدل گردید این عنصر پلید گفت: بیایید من از قرآن خودتان برایتان بگویم در قرآن آمده است لكُلّ أُمّة أجل (برای هر امتى وقت و زمانی است...) و زمان و اجل اسلام و آیین محمدی به سر آمده! و بحث و گفتگوهای شما فایده ندارد آقایان پرسیدند: آیا برای این ادعایت نشانه ای و دلیلی هم هست؟! گفت آری، بزرگ ترین نشانه پایان کار آیین پیغمبر اسلام در این شهر این است مگر مسجد محل و مرکز همه چیز شما در صدر اسلام نبوده است؟ مگر مسجد جامع شهر شما که بزرگ ترین مسجد است، امروز در چه وضعیتی قرار دارد؟ مگر این مسجد امروز مزبله نیست؟ وقتی آقای وزیری از جلسۀ آن روز بیرون آمدند به دوستشان مرحوم آقای میبدی فرمودند فلانی با همه دشمنی این حرفش درست است. سپس به اتفاق آقای میبدی به تشکیل هیئت امنای مسجد جامع یزد همت گماشتند و رونق و آبادی مسجد از همان زمان تا امروز ادامه دارد.

7- عزل و اخراج رضاخان

*عزل و اخراج رضاخان ⁽¹⁾

از مرحوم حاج سید محمد صادق ،رشتی از بازاریان سرشناس یزد نقل شده است در زمان رضاخان، هنگام اوج جریان مسجد گوهرشاد و سخنرانی بهلول و کشتار مردم در اطراف حرم مطهر شبی خواب دیدم در مسجد محلۀ «سرپُلک» در یزد، مجلسی برگزار است و مردم با حالت اضطراب در این مجلس طوری اجتماع کرده اند که جای سوزن انداختن نیست، که ناگهان رضاشاه وارد شد اما با حالتی نامرتب و سر و وضع آشفته؛ به طوری که من وقتی به چکمه های او نگاه کردم دیدم روی چکمه های او سوراخ است به طوری که روی پایش را دیدم. بعد یک دفعه مرحوم آقای حاج سید محمدرضا میبدی وارد شدند و وقتی رضاخان را

دیدند که با چکمه وارد مسجد شده چند مرتبه با تحکم و تغیر فرمودند: چکمه هایت را بکن پس او با همۀ غرور و نخوتی که داشت نشست روی زمین و چکمه هایش را از پا درآورد من صبح اول وقت از خانه بیرون آمدم تا هرچه زودتر تعبیر این خواب را از آقای میبدی بپرسم تا این که در محل میدان خان ب-ه ایشان رسیدم و خوابم را تعریف کردم ایشان فرمودند طولی نمی کشد که او از سلطنت عزل می شود و از کشور اخراج می گردد و این که کفش هایش سوراخ بوده و پشت پایش پیدا بوده نشانۀ این است که به هنگام خروج از کشور هیچ یک از همسرانش همراه او !نیستند

8- حفظ اموال طفل يتيم

*حفظ اموال طفل يتيم ⁽¹⁾

از مرحوم آقای حاج سید محمد رضا میبدی نقل شده است بعد از درگذشت مرحوم حجت الاسلام والمسلمین آقای حاج میرزا محمد مصلایی، من از طرف آیت الله آقای حاج سیدیحیی شاه عبدالقیومی - که اعلم علمای یزد بودند به عنوان قيّم مرحوم حجت الاسلام آقای شیخ محمّد علی عالمی - که در آن زمان صغیر بود - معین شدم. در اوایل کار، من نوشته ها و اسناد ایشان را بررسی کردم و در آن به دقت نگاه می کردم متوجه شدم باید برابر این اسناد، ایشان مقداری پول نقد داشته باشند. پس روزی به منزل مرحوم آقای مصلایی رفتم و از همسرشان پرسیدم: معمولاً محل نشست و برخاست ایشان در خانه کجا بود؟ وی محلی را که بیشتر شوهرش رفت و آمد داشت نشان داد وقتی آن جا را دیدم حدس زدم باید چیزی در آن محل دفن شده باشد وقتی زمین را حفر کردم دیدم مقداری پول نقره بود که با نوشته های ایشان برابری می کرد پس آن را برداشتم و به فروش رساندم و برای این که این وجه عایدی برای فرزند صغیرشان داشته باشد ملکی در اله آباد در چند فرسخی یزد خریدم و تا فرزندشان به سن رشد رسید، از عواید آن ملک اخذ نموده و برای مخارج آن پسر به مصرف می رساندم.

9- تعبیر خواب درست و صحیح

*تعبیر خواب درست و صحیح ⁽¹⁾

در مردادماه سال 1330 ش برابر با شوال سال 1370 ق، در ده بالا آقای محمد اسماعیل صالحی زاده - از تجار معتقد و موثّق یزد - گفت: شبی پدرم مرحوم حاج آقاعلی معروف به صبّاغ را در خواب دیدم. او در راه به من رسید و گفت: پدر نان در منزل داری؟ گفتم: آری او گفت نه نان نداری!

او سپس مرا به میدان خان آورد و از نانوایی آن محل، سه عدد نان خرید و آن ها را زیر عبایی که به دوش داشت گرفت، هرچه هم من اصرار کردم که نان ها را به من بدهد نداد تا وارد خانه امان شدیم من سفرۀ سفیدی گستردم تا پدرم نان ها را در آن بگذارد وقتی دقت کردم دیدم مقداری سوخته نان در سفره است! پدرم با دیدن آن نان های سوخته گفت: فرزند دیدی گفتم نان نداری حال این نان در سفره شما همیشه خواهد بود.

من وقتی صبح بیدار شدم، نزد عالم و واعظ متعهد آقای حاج سیدمحمدرضا میبدی - که از معبّرین شناخته شده یزد بودند - رفتم و جریان خوابم را تعریف کردم آقا فرمودند آن چه در حال حاضر داری از دست می دهی ولی بعد از آن به نعمتی که پایدار می ماند می رسی!

طولی نکشید من با تاجری ارتباط تجاری داشتم که ورشکست شد و سرمایه ما از کف رفت و ما در آن حال و هوا پریشانی و وحشتی از آینده داشتیم اما پس از مدتی وسایلی فراهم شد و کاملاً آن چه از دست رفته بود، جبران شد و ما 3 برادر بودیم که همگی بحمد الله متنعم به نعمت الهی هستیم

10- روضه خوانی در نیمه شب

*روضه خوانی در نیمه شب ⁽²⁾

نقل شده است: آقای حاج سید محمدرضا میبدی در منزل حاج میرزا علیرضا عرب، در محله یوزداران، روضه خوانی هفتگی داشتند و چون یک منبری مرتّب

و منظّم بودند پیوسته سر وقت در آن مجلس حاضر می شدند تا این که یک شب بنا به علتی دیر به آن مجلس می رسند و مستمعین هم که عادت داشتند آقا به موقع بیایند متفرق می شوند. ایشان وقتی وارد می شوند و مجلس را خالی می بینند عذرخواهی می کنند و با صاحب مجلس خداحافظی کرده بر می گردند. همان شب در عالم خواب حضرت زهرا علیها السلام را می بینند که می فرمایند چرا امشب در مجلس محلهٔ یوزداران روضه نخواندید؟ ایشان می گوید من دیر رسیدم و مستمعین هم رفته بودند و کسی نبود که من صحبت کنم حضرت فرمودند: کسی نبود من هم نبودم؟! ایشان چنان تحت تأثیر قرار می گیرد که از خواب بیدار می شود و لباس می پوشد و خودش را به آن خانه می رساند و دق الباب می نماید و پس از این که جریان خوابش را تعریف می کند، به منبر می رود و پس از ذکر مصیبت به خانه بر می گردد

11- مجلس ختم آیت الله حایری

*مجلس ختم آیت الله حایری ⁽¹⁾

حجت الاسلام والمسلمين حاج شيخ محمّد على معزالدینی نقل کرده اند: آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حایری یزدی در سال 1315 ش، به رحمت حق واصل شده بودند این اتفاق زمانی رخ داد که تشکیل مجالس روضه خوانی از طرف رضاخان ممنوع بود و تنها در سطح شهر چند نفر اجازه سخنرانی داشتند؛ حتى آن ها هم حق نداشتند روضه بخوانند و ذکر مصیبت کنند. برای مجالس ترحیم آیت الله آقای حاج شیخ عبدالکریم حایری که مؤسس حوزه علمیه قم بودند، رضاخان دستور داده بود که در هر شهری یک مجلس ترحیم از طرف دولت تشکیل شود.

در یزد هم این مجلس در مسجد امیر چقماق برگزار شد یکی از کسانی که اجازه منبر رفتن داشت آقای حاج سید محمدرضا میبدی بود نامبرده عادتش این بود که وقتی روی منبر می نشست چشم بر هم می می گذاشت و صحبت می کرد حکومت

هم دستور داده بود که وعاظ در این مجلس فقط می توانند از تاریخ بگویند و یا پند و اندرز بدهند اما روضه خوانی و ذکر مصائب اهل بیت علیهم السلام ممنوع بود.

آقای میبدی در آن روز به منبر رفت و بر طبق عادت همیشگی چشم های خود را بست و شروع به صحبت کرد و از تاریخ هبوط آدم تا واقعه کربلا و جریان عاشورا و شهادت حضرت اباعبدالله الحسين علیه السلام بحث به میان آورد و در پایان هم روضه جان سوزی خواند با توجه به این که مردم در مجالس کم تر روضه خوانی و مرثیه سرایی شنیده بودند آن روز شدیداً تحت تأثیر منبر ایشان قرار گرفتند و گریه بسیاری کردند و بر سر و صورت زدند.

در آن زمان، رئیس شهربانی یزد شخصی بود به نام قهرمانی، که هیکلی درشت داشت او هرچه با اشاره خواست به آقای میبدی تذکر بدهد نتوانست زیرا منبر در انتهای مجلس قرار داشت و رئیس شهربانی و سایر مقامات نزدیک در ورودی مسجد نشسته بودند پس از این که ایشان با چشم بسته منبرش را تمام کرد و پایین آمد، رئیس شهربانی نزد ایشان رفت و گفت: حضرت آقا! من هرچه به شما اشاره کردم شما چشمتان را بسته بودید و به اشاره من توجه نکردید. آقا عذرخواهی کردند که باید ببخشید اما وی حرف خود را تکرار کرد آقا فرمودند در هر حال چیزی است که شده و گذشته و این در حالی بود که مردم شهر از این بابت خوشحال و خشنود بودند و احسنت احسنت می گفتند.

12- جایگاه برزخی پدر

*جایگاه برزخی پدر ⁽¹⁾

بعد از درگذشت آقای میبدی، فرزندان ایشان که در طول زندگی پربرکت ایشان شاهد تقوی پرهیزکاری و دقت در امور بودند، پیوسته مترصد بودند خوابی از ایشان ببینند تا معلوم شود جایگاهشان در عالم برزخ چگونه است؟ البته خواب های بسیاری از طرف مردم و بستگان ایشان دیده شد که همه حکایت از مقام بلند آن بزرگوار داشت؛ از جمله پسر بزرگ ایشان نقل کرده است مدتی

بعد از فوت پدر، ایشان را خواب دیدم که در باغ ییلاقی مرحوم حاج محمّد لبّاف- که از بستگان ما بود و در روستای بنادک سادات قرار داشت - سالن بزرگی بود و عده زیادی از علما و بزرگان در آن مجلس جمع بودند و از آنان پذیرایی می شد. ناگهان من پدرم را دیدم؛ در حالی که گویا ایشان سرپرست و بزرگ آن جمع بودند و برای رتق و فتق امور و پذیرایی از آن عده در رفت و آمد بودند و مورد توجه و احترام اهل مجلس قرار داشتند وقتی خوب به ایشان نگاه کردم دیدم پاهای ایشان به قدر یک وجب از زمین فاصله دارد و این گونه و بدون تماس با زمین رفت و آمد می کنند من در حیرت از این حالت پدر بودم که دیدم فاصله پاهای ایشان با زمین بیشتر و بیشتر شد و مثل این که به طرف بالا صعود می کنند من همچنان متوجه بالا رفتن ایشان بودم تا این که این قدر بالا رفتند که من دیگر ایشان را نمی دیدم

13-کم خوردن و کم گفتن

*کم خوردن و کم گفتن ⁽¹⁾

یکی از دختران مرحوم حجت الاسلام آقای حاج سید محمدرضا میبدی نقل کرده است سعی داشتیم در منزل از تجارب پدر هر چه بیشتر استفاده کنیم. این بود که در هر فرصتی از ایشان سؤال می کردیم. روزی من از آقا پرسیدم: معمولاً انسان ها در طول زندگی کارهایی می کنند که بعد از گذشت زمان و پدیدار شدن آثار بعضی اعمال از کرده خود پشیمان می شوند. آیا برای شما چنین چیزی بوده؟ آقا فرمودند در زندگی مداومت بر دو عمل داشتم که هرگز از آن دو پشیمان نشدم یکی کم خوردن و دیگری کم گفتن!

14- طلب شفا از امیر المومنین علیه السلام

*طلب شفا از امیر المومنین علیه السلام ⁽²⁾

آقای حاج سید محمدرضا میبدی نقل کردند: در سن 10 یا 12 سالگی از

اسب افتادم و استخوان رانم شکست. پس با حالی بی نهایت خطرناک بستری شدم شب جمعه ای مادرم دعای کمیل را می خواند من هم در عالم بچگی آن را خواندم و گریه زیادی کردم و در آن حال به حضرت اميرالمؤمنين علیه السلام المتوسّل شدم. همان شب در خواب دیدم مردی با قامت نه بلند و نه کوتاه با شب کلاهی حاشیه دار پیدا شد و مردی دیگر با کمال ادب همراه او بود. آن مرد محترم به من گفت پسر گریه مکن سپس گفت قنبر قدری آب گرم بیاور بعد خود حضرت دستی به استخوانم مالید و بعد فرمود باکی نیست برخیز من بیدار شدم و پای خود را حرکت دادم دیدم می توانم برخیزم پس برخاستم دیدم زحمتی نیست. راه رفتم مانعی نبود اینک 70 سال است استخوان کج است ولی سالم است و این پای چپ در راه رفتن درد می آید ولی این پای شکسته هرگز درد نمی کند.

15- تعبیر شگفت انگیز

*تعبیر شگفت انگیز ⁽¹⁾

یکی از همسایگان مرحوم آقای میبدی نقل کرده است: من اول کوچه ای که امروز خیابان مهدی یزد است مغازه عطاری داشتم و با سرمایه مختصری که ،داشتم کار می کردم روزی یکی از بستگان من پیشنهاد کرد من با تهیه شربت و مربا آشنا .هستم اگر مایل باشی بیا با هم شریک شویم و مغازه عطاری را توسعه بدهیم. من گفتم باید در این زمینه فکر کنم یا با بعضی افراد خبره مشورت نمایم، اما موضوع را به کسی نگفتم و با کسی هم مشورت نکردم تا این که چندی بعد شب خواب دیدم در حالی که داخل مغازه مشغول جمع آوری پول های خرد روی زمین بودم ناگهان سقف مغازه شکافته شد اما قبل از این که فرو بریزد دوباره سقف به هم آمد و بسته شد. فردای آن روز من خوابم را برای آقای امامیان تعریف کردم و چون می دانستم در تعبیر خواب بسیار خبره هستند تعبیر آن را خواستم آقا پرسیدند این روزها با کسی قرار شرکت در کاری داشتی؟! من جریان پیشنهاد آن شخص را گفتم آقا فرمودند: نه با همین سرمایه و مغازه بساز

و از مشارکت با آن شخص بپرهیز، که واقعاً موجب حیرت و تعجّب من شد!

16-کم فرصتی مردم دنیا

*کم فرصتی مردم دنیا ⁽¹⁾

یکی از کسبه مجاور منزل مرحوم حجت الاسلام آقای حاج سیدمحمدرضا میبدی نقل کرده است ایشان نظر به آشنایی که با خانواده ما داشتند گاهی چند لحظه در مغازه من مغازه من توقفی می کردند و پس از سلام و احوال پرسی می رفتند. روزی داخل مغازه نشسته بودند که قصاب مغازه مجاور من خروسی را سر برید و پس از چند دقیقه در حالی که آن حیوان دست و پا می زد نشست و مشغول جدا کردن پاهای آن شد. ایشان خیلی از دیدن این صحنه و عجله قصاب ناراحت شدند و ضمن منع او از این کار برای دفعات بعدی فرمودند: در یزد زنی شاعره بوده به نام امّ هانی دختر حاج عبدالرحیم خان بیگلر بیکی - از خوانین یزد - که اشعاری هم از او به جای مانده گفته اند وقتی این زن در حال احتضار بوده، خادمه ای که از حیات وی ناامید شده بوده پیش می رود تا انگشتری را از دست وی بیرون آورد، اما صدایی به گوشش می خورد. وقتی دقت می کند متوجه می شود امّ هانی در آن حالت این شعر را که خود در آن حال گفته، زمزمه می کند:

کم فرصتند مردم دنیا به هوش باش *** پَر می کنند بسمل در خون تپیده را

17- توان و تجربه کاری

*توان و تجربه کاری ⁽²⁾

سالی در یزد به علت بارش باران های سیل آسا جریان سیل به بعضی قنات های روستای اطراف شهر یزد نفوذ کرد و چون بیشتر خانه ها در آن زمان از آب جوب های قدیمی استفاده می کردند آب در جوب های خانه ها بالا آمد و احتمال می رفت موجب تخریب خانه هایی شود که عمدتاً از خشت و گل ساخته شده بود. از جمله روزی صبح زود مرحوم آقای حاج سید محمدرضا میبدی وارد جوى

منزل خود شدند که دیدند آب تا حدّ 11 پله بالا آمده پس متوجه قضیه شده و با بعضی اهالی محل همراه شدند و به محل ورود سیل به قنات محمودآباد رفتند که از محلهٔ پیر برج می گذشت. ایشان وقتی دهانه گشاد قنات را دیدند که چگونه آب وارد آن می شود تنها چاره را در این دیدند که این دهانه را که هر لحظه گشادتر می شد به وسیلهٔ بوته های هیزم «یُوشَن» که ریشه و ساقه هایش افشان بود مسدود کنند پس فرمودند هر چه هیزم در مغازه های نانوایی هست برای این کار جمع آوری کنند. سپس خودشان در محل حاضر شدند و با کمک مردم، لنگه های بزرگ هیزم را که مجموعاً 36 لنگه شد، با دقت به هم بستند و آن را تا دهانه قنات حرکت دادند و آن را در آن حفرهٔ بزرگ قرار دادند طولی نکشید که گل و لای سیل در لابه لای شاخه های هیزم گیر کرد و پس از ساعتی طوری شد که از جریان آب به داخل چاه جلوگیری شد و سیلاب به راحتی از روی آن عبور کرد. یکی از اهالی محل که شاهد صحنه بود گفت مرحوم آقای میبدی برای این که مطمئن شود کار به درستی انجام شده بارها خودش وارد آب شد و تا نزدیک چاه پیش رفت و من هر دفعه می گفتم خدایا اگر این سیّد آسیب ببیند من جواب زن و بچه اش را چه بدهم؟!

18- در خانه یهودی

*در خانه یهودی ⁽¹⁾

مرحوم حجت الاسلام آقای میبدی چندی تصدی یکی از دفاتر ثبت اسناد را به عهده داشتند و چون تعداد این دفاتر کم بود این چند نفر سردفتر، جلسات دوره ای با هم داشتند و در منزل یکدیگر با هم می نشستند یکی از این عده نماینده و سردفتر اسناد یهودیان بود که او هم در جلسات شرکت می کرد و یک بار هم دعوت کرد همکاران به خانه او بروند آقایان سردفتران با این که عمدتاً در لباس روحانی بودند، از حضور در منزل او اکراه داشتند اما با این همه شرکت کردند، وقتی موقع پذیرایی شد میزبان برابر رسم زمان یک سینی بزرگ آورد و در بین

جمع گذاشت. سپس یک خربزه نوبر را که خیلی هم درشت و تازه بود، در آن گذاشت و چون می دانست آقایان روحانی او را پاک نمی دانند به آن دست نزد تا خودشان آن را بریده و میل کنند. در این جمع مرحوم آقای میبدی از همه بزرگ تر بود پس همه گفتند شما خربزه را ببرید اما آقا وقتی خربزه را دو نیم کرد و اندکی از آن را خورد متوجه شد خربزه به شدت تلخ است. او هم درست موقعی که آن یهودی برای کاری بیرون رفت موضوع را به همکاران گفت و فرمود: شاید این خربزه را کسی برای او تحفه آورده باشد و او از این که تلخ است خبر ندارد سزاوار است برای این که این امر موجب شرمندگی وی نشود دوستان تا آخرین ذره این میوه را بخورند همکاران هم امر سید را اطاعت کردند و خربزه را تا به آخر خوردند اما بر اثر غفلت یکی از آن ها قسمت اندکی از آن ماند و بعد از رفتن مهمانان، بچه آن یهودی آن را خورد و چنان دهانش تلخ شد که شکایت پیش پدر و مادر برد این جا بود که آن یهودی متوجه قضیه شد و روز بعد، آن را در جمع مطرح کرد اما مرحوم آقای میبدی فرمود: من باعث این قضیه شدم و هیچ اشکالی هم ندارد و ما تنها به خاطر این که شما در جمع و پیش خانواده ات خجالت زده نشوی آن خربزه تلخ را خوردیم و حتی راضی نبودیم هیچ گاه از موضوع با خبر شوی لیکن غفلت ما از یک برش کوچک سبب شد که شما متوجه شوی و گرنه ما با این که همگی روحانی مسلمان بودیم راضی به شرمندگی تو که یک یهودی هستی نبودیم.

19- تولیت آب وقف آباد

*تولیت آب وقف آباد ⁽¹⁾

مرحوم حجت الاسلام آقای میبدی که در زمان آیت الله سيّد يحيى مجتهد (آیت اللّهی) و آیت الله حاج میرزا سیّد علی مدرس لب خندقی، وکیل آب وقف آباد بودند برای این که آب در ساعات خود به کشتزار معین برسد و هر کسی از سهم معین شده استفاده کند و کسی از سهم تعیین شده تخلف نکند، اولاً خودشان در

ساعات مختلف شبانه روز در مسیر اصلی از ورودی شهر تا محل شرب رفت وآمد داشتند و بر توزیع آب نظارت می کردند. ضمناً گاهی برای این که مطمئن شوند تخلفی صورت نمی گیرد در محل ورودی آب به شهر حاضر می شدند و کمی روغن چراغ روی آب می ریختند سپس در محل شرب حاضر می شدند و میزان آب و محل کشت را کنترل می کردند تا هم هر کسی از سهم تعیین شده ببرد و هم در مسیر محلات کسی به سهم دیگری دست درازی نکند و این نظارت دقیق و مستمر تنها مربوط به زمان ایشان بود و قبل و بعد از ایشان هرگز چنین نظارتی اعمال نشد

20- مکر در کار خدا

*مکر در کار خدا ⁽¹⁾

مرحوم حجت الاسلام آقای میبدی در امر استخاره بسیار تبحر داشتند و به جز مردم عادی علما و بزرگان هم نزد ایشان استخاره می گرفتند؛ زیرا مردم بارها دیده بودند ایشان کاملاً دقایق کار را بیان می کنند روزی شخصی برای این که آقا را امتحان کند، به جای این که منویات خود را روی کاغذ نوشته و در پاکت بگذارد، کاغذ سفیدی را در پاکت گذاشت و در آن را بست و آن را نزد ایشان برد. وقتی پاکت را برداشت دید آقا پشت آن نوشته اند و مكروا وَ مَكَرَ الله... بعد زیر آن نوشته اند: در کار خدا مکر نکنید!

21- حفظ آبروی استاد

*حفظ آبروی استاد ⁽²⁾

مرحوم حجت الاسلام آقای میبدی از ابتدای طلبگی تا پایان عمر دارای حافظه ای بسیار قوی بودند به گونه ای که در بین مردم این قوت ذهن مشهور بود. در دوران طلبگی روزی ایشان وارد مدرسه می شوند می بینند بین استاد و بعضی طلاب وی بر سر موضوعی بحث و مشاجره است و استاد هم برای پاسخگویی

حضور ذهنی ندارد طلاب به محض این که آقای میبدی را می بینند، با سابقه ای که از ایشان داشتند از وی می خواهند در حل مسئله دخالت کند، اما ایشان وقتی به سؤال آنان خوب گوش می دهند با این که پاسخ قاطع مسئله را می دانستند، به احترام استاد از ذکر آن خودداری می کنند و اظهار می دارند گمان می کنم سال ها پیش من این موضوع را در صفحه فلان از کتاب فلان دیده ام. وقتی طلبه ها آن کتاب را می آورند می بینند دقیقاً به همان نشانی در آن کتاب، آن مسئله مطرح شده است.

22-نگاه مدبّرانه

*نگاه مدبّرانه ⁽¹⁾

نقل شده است مرحوم آقای حاج سید محمدرضا میبدی در دومین دوره انتخابات مجلس شورای ملی از طرف وکلای منتخب نواحی مختلف یزد به نمایندگی مجلس انتخاب شدند، اما ایشان در این مورد و این که آیا این وکالت را قبول کند یا خیر خیلی فکر کرد و پیوسته در تردید بود تا این که والده ایشان درخواست کرد از قبول این مسئولیت خودداری کند پس امر مادر عزم ایشان را جزم کرد و کرد و قاطعانه آن را رد کردند. سال ها بعد پسر دوم ایشان باری از وی در مورد عدم قبول وکالت ،پرسید اما ایشان جواب نداد دفعه بعد هم که این سؤال را مطرح کرد امر را به سکوت گذراند اما وقتی برای سومین بار سؤالش را تکرار کرد آقا فرمود پسرم: اگر مجلس به واقع مجلس شوراست من برای آن کم هستم و اگر مجلس شورا نیست من برای آن حیفم

23- عزّت و آبروداری

*عزّت و آبروداری ⁽²⁾

از همسر مرحوم آقای امامیان نقل شده است در شب عیدی یکی از اهالی احمد آباد که از ملاکین آن جا و از سادات بود، چندین مرتبه به منزل ما مراجعه

کرد، امّا آقا بیرون بودند تا این که اواخر شب هنگامی که ایشان از مجالس دوره شهر برگشته بود آمد و ایشان را در اتاق مجاور ملاقات کرد و با هم درباره احداث قناتی در آن حوالی صحبت می کردند در این میان ما صدایی به گوشمان خورد که معلوم شد مقدار زیادی سکه همراه آن سید بود و اصرار داشت آن را به هر ترتیب به آقا بدهد اما ناگهان دیدیم در اتاق به هم خورد و آقا با صدای بلند و با تغیر فرمود ببین فلانی، تو یک سیّد هستی و من هم یک سید چرا من حق را به تو بدهم؟ گفت: حضرت آقا طرف من یک زرتشتی است آقا فرمود چه فرق می کند هر که هست حق با اوست و من به هیچ وجه نمی توانم تقاضای شما را قبول کنم؛ زیرا کار شما به قنات او ضرر می رساند سپس او را تا دم در بدرقه نموده فرمودند، نه آقا من از آن بی دین ها که تو گمان می کنی نیستم.

24- حفظ موقوفة مسجد جامع

*حفظ موقوفة مسجد جامع ⁽¹⁾

مرحوم آقای حاج سید محمدرضا میبدی دارای همت و پشتکاری وصف ناپذیر بودند. به این صورت که وقتی تشخیص می دادند باید برای موردی آستین بالا بزنند همۀ امور شخصی و روزمره را فراموش می کردند. نقل شده است ایشان به اتفاق مرحوم حجت الاسلام آقای حاج سید علی محمد وزیری در مورد احیاء مسجد جامع كبیر یزد، دوشادوش و شبانه روز تلاش کردند تا مسجد مزبور از حالت مخروبه به صورتی آبرومند درآمد یک بار ایشان بنا به توصیه همسرشان از منزل بیرون آمدند تا برای فرزند بیمارشان کدویی تهیه کنند و آن را به خانه بیاورند تا برای ناهار مریض طبخ شود آن مرحوم کدو را از مغازه ای در میدان خان خریدند و به طرف منزل می رفتند که یک نفر از موثقین به ایشان برخورد و اظهار داشت یکی از موارد موقوفه مسلم مسجد جامع یزد در مهریز به وسیلهٔ بعضی تصاحب شده و اگر دیر اقدام شود شاید در آینده نتوان آن را برگرداند ایشان بلافاصله کدو را در مغازه یکی از بستگان گذاشتند و همراه آن شخص به طرف مهریز حرکت

کردند و هشت روز تمام دنبال کار بودند تا به نتیجه مطلوب رسید و از آن بابت خاطر جمع شدند وقتی به منزل آمدند همسرشان به شوخی گفت حضرت آقا شما رفته بودید کدو بخرید یا رفتید برایمان کدو بکارید؟ آقا فرمودند حق با ،شماست اما اگر من دنبال این کار را نگرفته بودم، هفتصد اصله درخت توت موقوفة مسجد جامع که سالانه مبالغ زیادی برای این مسجد عایدی دارد، به تصاحب بعضی افراد درآمده بود و چون برگ این درختان به مصرف کرم ابریشم می رسد و عایدی خوبی دارد چه بسا هرگز به وقف برگردانده نمی شد و من باید به شما بگویم اگرچه شما در این یک هفته سختی زیادی کشیدید، اما من کدوی خوبی کاشتم! زیرا اسناد و مدارک این موقوفه طوری محکم و مستند شد که برای همیشه نمی شود به آن دست درازی کرد!

25- نان و نان برنج

*نان و نان برنج ⁽¹⁾

مرحوم حجت الاسلام آقای سید محمدرضا میبدی در امر استخاره بسیار متبحر و مجرب بودند. از صبیّه ایشان نقل شده است معمولاً بالای صفحهٔ بسیاری از قرآن ها عنوان خوب و بد دارد و کسانی که با آن نوع قرآن ها استخاره می گیرند، شاید بیشتر آن ها را ملاک قرار دهند اما ایشان هرگز با این چنین قرآنی استخاره نمی گرفتند و حتی روی مفاهیم آیات هم دقت نمی کردند، بلکه تنها قرآن را باز می کردند و جواب می دادند روزی زنی از اهالی محله که با پدرم و خانواده ما آشنایی داشت آمد و بدون این که از نیتش صحبتی بکند از ایشان خواست برایش استخاره ای بگیرند. آقا قرآن را باز کردند و فرمودند شما دنبال نان هستید، اما نان برنج به دست می آورید این زن که قبلاً یک ازدواج ناموفق داشته بود و از همسرش جدا شده بود مفهوم سخن آقا را نفهمید، اما طولی نکشید که در سفری که برای انجام آن استخاره گرفته بود، به عقد ازدواج دیگری درآمد و پس از مدت ها دوباره به زندگی و سر و سامان رسید!

26- بی توجّهی به مال دنیا

*بی توجّهی به مال دنیا ⁽¹⁾

مرحوم آقای میبدی علاوه بر این که صاحب دفترخانه اسناد رسمی بودند در تهیه نقشه زمین و تقسیم آن نیز دارای تجربه بودند باری یکی از اعیان یزد که صاحب رقبات بسیاری زمین در اطراف یزد ،بود از دنیا رفته بود و ورثه او در صدد تقسیم املاک خود .بودند به همین جهت از ایشان دعوت کردند تا در تقسیم زمین و تهیه اسناد معتبر آن اقدام کنند ایشان با دقتی که در تقسیم زمین و اختصاصی سهم هر یک از وراث با توجه به مرغوبیت و موقعیت هر ملک داشتند با زحمات زیاد سهم هر یک را مشخص نموده برای آن ها سند تنظیم نموده، آن را مهر کردند، اما این عده پس از پایان کار به جای دستمزد قطعه زمین مرغوبی را به عنوان دستمزد به ایشان واگذار کردند لیکن آقا هرگز نه آن را تصاحب کردند و نه درباره اش سندی تنظیم کردند وقتی هم از ایشان در این مورد سؤال شد فرمودند: می ترسم همۀ وراث راضی نباشند و همین طور این زمین ماند تا از دنیا رفتند.

27- امتحان سوزندگی آتش

*امتحان سوزندگی آتش ⁽²⁾

زمانی که مرحوم حجت الاسلام آقای حاج سید محمدرضا میبدی تصدی دفترخانه اسناد رسمی داشتند، روزی کسی به در منزل ایشان آمد و درخواست کرد شب به منزل او بروند. ایشان که نسبت به این دعوت و قبول آن اکراه داشتند، اوایل شب به پسرشان گفتند: چراغی بردار و همراه من به خانه آن شخص یا پسر ایشان نقل کرده است من ابتدا متوجه نشدم این که پدر من را با خود می برند چه منظوری دارند، اما وقتی وارد آن مجلس شدیم من دیدم عده دیگری هم حضور دارند و چون آن زمان، کشیدن قلیان و وافور مرسوم بود برای هر یک از میهمانان که عادت به کشیدن قلیان یا تریاک داشتند، وسیله فراهم

شده بودند پدر به دقت مجلس را زیر نظر داشتند و اهل مجلس را هم بعضاً می شناختند. بعد از کمی صحبت و مقدمه معلوم شد میزبان قصد تملک زمینی را در یزد دارد. به همین جهت ورقه استشهادی را قبلاً آماده نموده و حاضران در جلسه هم آن را گواهی و مهر کرده اند و غرض از دعوت آقا به این مجلس تأیید و مهر ایشان و ثبت در دفتر اسناد رسمی است. در ضمن صحبت صاحب خانه از اتاق بیرون رفت و خیلی خصوصی و به دور از چشم دیگران پاکتی با خود آورد که معلوم بود مقداری قابل توجه پول در آن است. سپس در کنار پدر نشست و آن را زیر پتویی که آقا روی آن نشسته بود قرار داد با این حرکت پدرم بسیار ناراحت شد، امّا بر خود هموار کرد و سخنی نگفت لیکن چند لحظه بعد از منقلی که نزدیک او بود حبّه ای از آتش برداشت و آن را در دست گرفت

حبّه ای به طوری که سوزش آن را کاملاً احساس کرد! حاضران با تعجب پرسیدند آقا این چه کاری بود شما که دستتان را سوزاندید؟ آقا فرمود می خواستم بدانم آتش همچنان سوزندگی دارد یا خیر؟ سپس از جای خود بلند شد و با قاطعیت به صاحب خانه گفت نه آقا بر من مسلّم نیست که در حقیقت این زمین متعلق به شما هست یا خیر؟! به همین جهت از تأیید آن معذورم سپس به من فرمود پسرم بلند شو برویم و با هم از آن مجلس بیرون آمدیم. بعد متوجه شدم گویا پدرم جریان آن مجلس را از قبل پیش بینی کرده بود!

28- پیک امین

*پیک امین ⁽¹⁾

نقل شده است: زمانی که جلال الدّوله - فرزند ظلّ السّلطان و نواده ناصرالدّین شاه - در یزد حکومت می کرد به علت جانبداری که از بهائیت و عوامل آن ها کرده بود، مورد اعتراض مردم واقع شد و می رفت که به همین علت شورشی برپا شود؛ زیرا بسیاری در سطح شهر شایع کردند حاکم یزد بهایی است و او که علاوه بر این اتهامات میانه خوبی هم با علما نداشت، برای رفع غائله کسی را

نزد مرحوم آیت الله میرزا سیّد علی حایری فرستاد تا برای ختم غائله به قلعه بروند و با ایشان در این زمینه مذاکره ،شود اما مرحوم حایری که دل خوشی از این حاکم ظالم نداشت و هم نمی خواست او را تا آن حد طرد کند، پیغام داد: من کسی را نزد تو می فرستم که وجودش همچون خود من است و حرف او هم حرف من سپس کسی را نزد مرحوم آقای حاج سید محمدرضا میبدی فرستاد و از ایشان خواست به نمایندگی از طرف خود نزد جلال الدوله بروند و درباره اعتراض مردم و ایراد آن ها نسبت به شایعه بهایی بودن او مذاکره کنند.

29- سه روز قبل از فوت

*سه روز قبل از فوت ⁽¹⁾

سه روز قبل از درگذشت آقای حاج سید محمدرضا میبدی، یکی از دختران ایشان که بیشتر در خدمت پدر بود در کنار بستر نشسته بود که ناگهان آقا به او فرمودند: بگو وارد شود وی که صدایی از در خانه نشنیده بود و می دانست جز مادرش که او هم در گوشۀ دیگر خانه بستری بود کسی در خانه نیست توجهی نکرد، اما آقا بار دیگر فرمودند بگو وارد شود وی باز هم اعتنا نکرد اما پدر برای سومین بار فرمود بگو وارد اتاق شود وی می گوید من بدون این که صدایی از در شنیده باشم یا صدای پایی بیاید، برای خشنودی ایشان گفتم وارد شوید پس از چند دقیقه گفتم، آقا کی با شما کار داشت؟! آقا فرمود: سیدجواد بود! من که چنین شخصی را ندیده و نمی شناختم گفتم: با او چه کار داشتید؟ آقا فرمود خانه می خواستم بپرسم من آماده شده یا خیر؟ من که با روحیات پدرم آشنا بودم و می دانستم ایشان در زمان حیات طولانی اش هم در فکر خانه و خانه سازی نبوده گفتم: سید جواد چه گفت؟! آقا فرمود: گفت تا سه روز دیگر آماده می شود! من پیش خود می گفتم شاید آقا به علت بیماری و کهولت هذیان می گوید. پس خیلی توجه نکردم اما به خاطر دارم 3 روز بعد، عصر، حوالی غروب پدر از دنیا رفت و من ناگهان متوجه شدم حرف آن روز پدر هذیان نبود بلکه ایشان ساعت

جان دادن خود را می دانست! و چنینند مردان خدا!

30- ارتحال آقا

*ارتحال آقا ⁽¹⁾

در تمام دوره ای که مرحوم آقای حاج سید محمدرضا میبدی بستری بودند تا روزی که از دنیا رفتند شهید آیت الله صدوقی (رحمه الله علیه) به ایشان سر می زدند، حتی به بستگانشان سپرده بودند هر موقع ایشان مرحوم شدند، مرا در جریان بگذارید. به همین جهت در دقایق اولیه فوت آن ،مرحوم آن شهید را خبر کردند و ایشان نسبت به تجهیز و تدفین آن مرد خدا اقدام کردند حتی وقتی در جریان تشییع ایشان کفش از پای درآوردند سایر علما و مردم هم با پای برهنه از گورستان «جوی هر هر» تا محلّ امام زاده جعفر علیه السلام، با پای برهنه جنازه آقا را تشییع کردند امّا چیزی که مورد تعجب بعضی واقع شد این که شهید صدوقی (رحمه الله علیه) به هنگام غسل آقا سید محمدرضا خود وارد غسالخانه شدند و در غسل و کفن آقا نظارت و اقدام کردند نقل شده است یکی از نوادگان مرحوم آیت الله میرزا سیدعلی حایری، وقتی این حرکت شهید صدوقی (رحمه الله علیه) را دید وقتی به خانه رفت متعجبانه آن را برای مادرش تعریف کرد اما آن سیده گفت: هیچ جای تعجب نیست؛ زیرا پدر ما وصیت کرده بود او را در آب جاری غسل دهند و حمل جنازه او تا پایین جوی آب و ده ها پله دشوار بود اما مرحوم آقای میبدی خود شخصاً حاضر شد و به وصیّت آقا عمل کرد و ایشان را در آب جاری غسل داد اگر شما دیدید آقای صدوقی در تجهیز او نهایت دقت را مبذول داشتند به این جهت بود که آقا برای مرحوم میرزا سید علی حایری این گونه عمل کرده بود و خدا به پاداش عملش امروز او را تکریم نمود!

هجرت میبدی

آه ز جور فلک، ناله از این چرخ دون *** وه چه سمومی وزید گشت فضا قیرگون

گرگ اجل روز و شب می زند این گلّه را *** جسم و جسد بیشمار خفته به دریای خون

ماه محرّم که هست موسم سوگی بزرگ *** بار دگر شد روان اشک غم از حد فزون

در دهم تیرماه دیده فرو بست و رفت *** واعظی از این دیار نابغه ای ذوفنون

عالم عامل بسی بوده در این عصر و عهد *** لیک ندیده چو او چشم زمان تاکنون

بود وحيد وثيق، عالم و صاحب نظر *** مورد تأیید عام، خواه کلان خواه دون

پست وکالت نداشت جاذبه ای بهر او *** چشم دلش باز کرد تا که بماند مصون

بود مجرّب چنان شهره به تعبیر خواب *** دیده ندیده چو او واقفی از اندرون

دیر زمانی به یزد مرجع و میراب بود *** تا نکند کس دمی آب ز مجرا برون

در لغت و شعر نیز خبره به هر گونه فن *** داشت ز او بزم شعر، هادی و هم رهنمون

پیر خرد خواست چون، سال رحیلش بگفت: *** چیست ز دور قمر، یا عددش چند و چون

چون که «فدا» شد به جمع «مشفق» مغموم گفت: *** رفت ز دنیای دون، کرد به مینو سکون» ⁽¹⁾1380 ق= 1295+ 85

فرساد فرزانه

آیت الله شیخ محمود فرساد قدّس سرّه

اشاره

23

عکس

حاج شیخ محمود فرساد، فرزند مجد العلماء اردکانی، در سال 1309 ق، در دریای عدن، در راه مکّه به دنیا آمد و پس از تحصیلات اوّلیّه در سال 1324، برای ادامه تحصیل راهی اصفهان شد وی در اصفهان به علت هوش و استعداد سرشاری که داشت موفق شد مراحل مختلف تحصیل حوزوی را پشت سر گذارد و از محضر اساتیدی همچون شیخ علی مدرس یزدی شیخ عبدالکریم گزی و حاج سیّد محمّد صادق اصفهانی استفاده کند. سپس مجتهداً عازم نجف شد و در حلقه درس آقا سیّد محمّد کاظم یزدی و آقای شریعت اصفهانی و آقا سیدابوالحسن اصفهانی و آقاضیاء عراقی درآمد وی بعد از پایان تحصیلات خود از نجف به یزد آمد تا این که بعد از احیاء حوزه علميه قم، بنا به دعوت آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حایری یزدی به قم رفت و در آن جا به تدریس و تحقیق پرداخت. از شاگردان نامدار وی در این زمان مرحوم آیت الله امام خمینی (رحمه الله علیه) بودند که قوانین میرزای قمی و ریاضی را نزد مرحوم فرساد فراگرفتند. وی پس از چندی اقامت در قم در حالی که مجتهدی مبرز و ادیبی مجرب بود به یزد مراجعت کرد و تا پایان عمر در این دیار ماندگار شد.

آیت الله فرساد پس از ورود به یزد در حوزۀ این شهر به تدریس پرداخت و حوزه درسش پیوسته مورد توجه طلاب و مدرسین یزد بود. به جز این، در امر ثبت و اجرای امور شرعی مردم یزد مشغول بود و انجام این کار با دقّت و در حدّ

وسواس صورت می گرفت او به جهت این که شاعری تمام عیار و خبره ای در ادبیات عرب و فارسی بود در جمع شاعران یزدی سرآمد زمان و مشارٌ بالبنان بود.

او مردی خوش مشرب و خلیق بود و مجلس او محضر انس و الفت. سرانجام این عالم بزرگ در روز دوشنبه 8 ربیع الاول سال 1383ق. برابر با 7 مرداد 1342ش. از دنیا رفت و در قبرستان «جوی هُر هُر» یزد مدفون گردید.

1- یاد استاد

*یاد استاد ⁽¹⁾

حجت الاسلام حاج شيخ محمد علی صدوقی نقل کرده اند بعد از آزادی امام خمینی (رحمه الله علیه) از حصری که در تهران داشتند و در رابطه با موضوع انجمن های ایالتی و ولایتی با دولت وقت به مقابله پرداختند برای اولین بار من همراه با مرحوم سومین شهید محراب خدمت ایشان در قم رسیدیم و این اولین بار بود که من معظم له را زیارت می کردم هنوز چندی از فوت مرحوم آیت الله حاج شیخ محمود فرساد نگذشته بود و اتفاقاً در آن جلسه صحبت از ایشان به میان آمد و حضرت امام (رحمه الله علیه) خیلی از آقای فرساد تجلیل کردند سپس فرمودند: مرحوم آقای فرساد دو اشتباه کرد که اگر نکرده بود، قطعاً یکی از مراجع بزرگ حوزه علمیه قم بود. یکی این که حوزه را ترک کرد و در یزد مقیم شد و دیگر این که قبول دفترخانه کرد و چون این دفترخانه ها بعضی مسائل شرعی را برای صاحبان آن اسناد رسمى در پی دارد باید با توجه به مسائل مذهبی و عواقب آن به دنبال این کار می رفتند.

2- حافظه قوی

*حافظه قوی ⁽²⁾

در گذشته که کارگاه های پارچه بافی در یزد به صورت متفرق اداره می شده کارفرمایان بعضی از کارگران را با تنظیم یک قرارداد اجیر می کردند و این قرارداد

را در محاضر اسناد رسمی به ثبت می رساندند یک بار یکی از این کارفرمایان با کارگرش برای ثبت و عقد قرارداد به محضر مرحوم آیت الله فرساد می روند و پس از تنظیم و ثبت قرارداد مرخص می شوند و تنها مرحوم فرساد یک بار این کارگر را می بیند اما وقتی 20 سال بعد همین کارگر برای این منظور به دفترخانه ایشان می رود وی با این که روزانه چندین مورد از این نمونه داشته آن کارگر را به اسم می شناسد؛ به طوری که کارفرما و کارگر از این حافظه قوی ایشان تعجب می کنند!

3- مددخواهی از امیرالمؤمنین علیه السلام

*مددخواهی از امیرالمؤمنین علیه السلام ⁽¹⁾

از آیت الله فرساد نقل شده است یکبار در سفری دریایی چون هوا خوب بود، مسافران برای هواخوری روی عرشه کشتی آمده بودند و هر کسی در جایی نشسته بود تا این که هوا تاریک شد و مسافران باز هم دور جمع بودند و از هر دری سخنی به میان بود ناگهان ما متوجه شدیم یکی از میان جمع آن طرف ما بلند شد یا این که از پایین به بالا آمد و بی محابا تا لبه کشتی پیش رفت و با صدای بلند حضرت علی بن ابیطالب علیه السلام را مخاطب قرار داد و گفت ای صاحب ذوالفقار وقت مدد است! سپس خود را به دریا انداخت و چون کشتی در حال حرکت بود و هوا هم تاریک شاید اگر کسی هم در صدد نجات او بر می آمد خودش هم غرق می شد پس کشتی به راهش ادامه داد و ما نفهمیدیم این مرد چه حالی داشت که دست به این کار زد و دیگر از سرنوشت او خبری نیافتیم که آیا امام او را نجات دادند یا در دریا غرق شد!

4- دقّت و توجّه در معامله

*دقّت و توجّه در معامله ⁽²⁾

یکی از کسبه بازار یزد نقل کرده است: هنوز نوجوانی 17 ساله بودم که برادر بزرگ ترم یک دستگاه اتومبیل خرید و با آن کار می کرد. من هم بدون اذن و

اجازه پدرم مبلغ 7000 تومان پول فراهم کردم و قرار شد یک دستگاه ماشین متعلق به یک نفر اصفهانی را خریداری کنم به همین منظور و برای ثبت معامله به اتفاق مالک، به دفترخانه مرحوم آیت الله فرساد رفتیم. من جریان معامله را تعریف کردم و پول را به ایشان دادم تا در ازای اتومبیل به مالک بدهند و معامله را به ثبت برسانند اما ایشان نگاهی به من کردند و فرمودند: پدرتان در جریان کار شما هستند؟ من خواستم به گونه ای از جواب شانه خالی کنم اما ایشان بلافاصله فرمودند یا پدرتان به این جا بیایند و یا رضایتشان را به وسیلهٔ تلفن به من بفرمایند تا معامله ثبت شود پس ما به ناکامی از دفترخانه بیرون آمدیم در این جا یکی به من گفت: برو پولت را پس بگیر و در دفترخانه دیگری معامله را به ثبت برسان من به این منظور نزد آقای فرساد آمدم و مطالبه وجه را نمودم و گفتم از انجام معامله منصرف شده ام اما ایشان آن را هم به من پس ندادند و فرمودند در هر صورت شما باید با پدرتان مراجعه کنید تا تصمیم بگیرم این جا بود که من مجبور شدم پدرم را در جریان معامله قرار دهم و با شرط های بسیاری که او گذاشت و قول هایی که گرفت راضی به انجام معامله شد و به اتفاق من برای ثبت آن به محضر آقای فرساد آمد.

5- عمامه گذاری مجدّد

*عمامه گذاری مجدّد ⁽¹⁾

بعد از سختگیری دوره رضاخانی بر روحانیت و جلوگیری از پوشیدن عمامه و لباس مرحوم آقای فرساد هم معمولاً یک آبدست (کت بلند) که دکمه های مشکی داشت با شلوار سفید می پوشیدند و یک کلاه سیاه لبه دار هم به دست می گرفتند و به این صورت در شهر ظاهر می شدند تا این که دوره ظلم پهلوی اول به سر آمد و علما مجدداً لباس خود را پوشیدند و عمامه به سر گذاشتند. از جمله مرحوم آقای انصاری که از علما و منبری های مشهور قم بود به یزد آمده بود و بعد از آن رفع موانع مجلس بزرگی ترتیب دادند و در جمع

علمای شهر، مجدداً آقای فرساد عمامه به سر گذاشتند و به کسوت روحانی درآمدند در آن مجلس بعد از مراسم یکی از دوستان آقای فرساد که طبع شعری داشت از روی مطایبه گفت:

عمامه به سر نهاد و برداشت کله *** این است طریقه کُله برداری

6- در آن شب تاریک

*در آن شب تاریک ⁽¹⁾

شبی مرحوم آقای فرساد در منزل آقای وزیری مهمان بودند و نشست ایشان تا پاسی از شب ادامه داشت هنگامی که ایشان قصد رفتن داشتند آقای وزیری به خادمشان گفتند: مرحوم فرساد را سوار بر الاغ نموده به منزل برساند و با این که ایشان اکراه داشتند و کمتر سوار بر مرکب می شدند پذیرفتند و سوار بر الاغ به همراه خادم می رفتند که در حوالی امامزاده فاضل به ناگاه الاغ ایشان را به زمین زد و سبب شد دست و پایشان مجروح شده خراش بردارد. به همین جهت، بقیه راه را پیاده به همراه خادم رفتند. وقتی به منزل رسیدند کاغذی خواستند و بر روی آن چیزی نوشته، به خادم دادند تا به آقای وزیری برساند که همین نوشته برای چند لحظه موجب نگرانی ایشان شد. آن مکتوب مختصر این بود:

چو افتادم ز یعفور⁽²⁾وزیری *** به ناگه بر زمین در شام تاری

به خود انصاف دادم در همه عمر *** نکردم چون وزیری خر سواری

7- در فراق خدا

*در فراق خدا ⁽³⁾

آیت الله فرساد با این که خودشان فقیهی مبرز و ادیبی نامدار بودند، با این همه سعی داشتند از منابر گویندگان مذهبی استفاده کنند و حتی یک بار فرموده بودند من در ماه رمضان سال قبل، از صحبت های آقای فلسفی که از رادیو پخش می شد!

استفاده بسیاری کردم همچنین نقل می کردند زمانی که در اصفهان به سر می بردم یکی از منبری های معروف آن جا شخصی بود به نام سید حکیم که از گویندگان خوب اصفهان بود و گاهی منبرش دو ساعت و بیشتر طول می کشید در یک شب جمعه او در جایی منبر بود و جمعیت زیادی هم پای منبرش بودند. آن شب صحبت او 3 ساعت طول کشید. او این جمله از دعای کمیل را شرح می کرد: رَبِّ صَبرت علی عدابک فَكَيْفَ أصبر على فراقك. بعد لب سخنش در این سه ساعت این بود تو کی به وصال خدا رسیده ای که اینک از فراق او ناله می کنی؟! آن که به وصال او رسید، علی علیه السلام بود و اولیاء خدا بودند. من و شما کی به وصال خداوند رسیده ایم که از فراقش ناراحت و دردمند باشیم!

8- روزه داری مرجع تقلید

*روزه داری مرجع تقلید ⁽¹⁾

آقای فرساد فرمودند: اوائلی که برای تحصیل به نجف رفته بودم بیشتر در درس مرحوم آیت الله سیدابوالحسن اصفهانی شرکت می کردم ایشان در آن زمان در نجف زندگی بسیار فقیرانه ای داشتند؛ به طوری که استطاعت پرداخت اجاره یک منزل کوچک را در نجف نداشتند. به همین جهت، خانواده ایشان در جوار مسجد کوفه زندگی می کردند و خودشان هر روز راه کوفه تا نجف را پیاده طی می کردند باری در روز عید فطر من به مبارک باد ایشان رفتم و چند روز بعد معظم له به بازدید من آمدند و در و در آن مجلس فرمودند: من نمی دانستم می شود بدون برنج ماه رمضان را تمام کرد و روزه گرفت. پس من چند روز بعد مقداری برنج تهیه کردم و خدمت ایشان بردم!

9- استادی حوزه

*استادی حوزه ⁽²⁾

روزی مجدالعلما - پدر آیت الله فرساد - در قم از کنار حرّم مطهر حضرت

معصومه علیها السلام می گذشت که متوجه تجمع عده ای از طلاب و روحانیون شد. او از فردی پرسید اتفاقی افتاده؟ یا تشییع جنازه کسی است؟! آن شخص گفت: جلسهٔ درس یکی از مدرسین برجسته حوزه تعطیل شده است و این عده از مجلس درس بیرون آمده اند مجد العلما گفت: آن استاد کیست؟ وی گفت اندکی تأمل کنید تا آن استاد را از نزدیک ببینید وقتی استاد از مجلس درس بیرون آمد، وی مشاهده کرد او کسی جز فرزندش محمود نیست پس آن مرحوم گفت ابتدا تمایل نداشتم فرزندم وارد این مسیر شود و درس و حوزه را انتخاب کند اما امروز فهمیدم من اشتباه می کردم و اینک ضمن اقرار به آن افتخار می کنم فرزندی مثل او دارم.

10- شگفتی های دیداری و شنیداری

*شگفتی های دیداری و شنیداری ⁽¹⁾

یکی از پسران آیت الله فرساد نقل کرده است پدرم می گفت: اگر از من پرسیده شود عجیب ترین چیزی که دیدی و عجیب ترین چیزی که شنیده ای چیست؟ من به این دو مورد اشاره می کنم اما آن چه دیدم و برای من و سایر حاضران بسیار موجب شگفتی شد، این که مردی را که از هر دو چشم نابینا بود به محضر آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حایری آوردند بعد کسی آیه ای از قرآن را تلاوت می کرد سپس قرآن های مختلف با قطع های متفاوت را به دست او می دادند او آن آیه را در هر یک از مصحف ها پیدا می کرد و نشان می داد. تنها گاهی یک آیه بالاتر یا پایین تر را نشان می داد آن هم در حالی که به کلی از نعمت بینایی بی بهره بود، اما آن چه که شنیدم و موجب شگفتی زیاد من شد، این که شبی از محلۀ پشت باغ از منزل پسرم به منزل دیگر می رفتم. در آن شب بسیار سرد در کوچه، به یکی از منبری های مشهور و نامی یزد که عالمی سخندان و مبرز بود، برخوردم او تا مرا در آن شرایط در کوچه دید، پرسید: این وقت شب کجا رفته بودی؟ گفتم به دیدار پسرم رفته بودم پرسید: مگر پسرت

را دوست می داری؟! من با حیرت از این سؤال گفتم: آری او پاره تن من است، اما او در نهایت تعجب گفت: والله من تسفيه (سفیه پنداشتن) می کنم آن کسی را که فرزندش را دوست داشته باشد! من از این که این حرف عجیب را از عالمی که خودش مشغول به ارشاد خلق بود می شنیدم، شگفت زده شدم!

11- ابر بی باران

*ابر بی باران ⁽¹⁾

مرحوم آیت الله آقای فرساد علاوه بر فقاهت در سرودن شعر استاد مسلّم بودند و حتی شنیده شده است مرحوم ملک الشعراء بهار زمانی درباره ایشان گفته بود: من فقیهی ندیدم که به اندازه ایشان در شعر و ادبیات دست داشته باشد و ادیبی سراغ ندارم به فقاهت فرساد باری در یزد خشکسالی پیش آمده بود که مردم کمتر نظیر آن سراغ داشتند و پیوسته عموم نگاه به آسمان داشتند، شاید ابری پیدا شود و باران رحمت الهی نازل گردد، اما به قول سعدی چنان آسمان بر زمین بخیل شده بود که حتی کمتر ابر هم در آسمان ظاهر می شد تا این که یک روز آسمان شهر ابری شهر ابری شد و مردم امیدوار شدند، اما طولی نکشید که آن لگه ابر بزرگ هم از صفحۀ آسمان محو شد وقتی خبر به مرحوم فرساد رسید بیت زیر را به این مناسبت قرائت کردند:

بعد از این آب دهم کشت خود از چشمه چشم *** برو ای ابر مرا دیده به باران تو نیست

12- آب انبار عبدالحسینی

*آب انبار عبدالحسینی ⁽²⁾

زمانی در محلّۀ گازرگاه یزد که مرحوم آقای فرساد در آن محل ساکن بودند بنای آب انباری پیریزی شد و کار به نیمه رسیده بود که بودجه ای برای تکمیل آن نبود یکی از خیرین یزدی پیشنهاد کرد اگر مزرعه ای که در منطقه پشتکوه

دارم به فروش برسد، من هزینه تکمیل آب انبار را می پردازم. چندی بعد کسی از بازرگانان داوطلب خرید این مزرعه شد، امّا بعد از همه صحبت ها بر سر پرداخت مخارج محضر و امور ثبت دفتر اسناد اختلاف شد و هر یک دیگری را ملزم به پرداخت مخارج می نمود مرحوم آقای فرساد که دیدند اگر معامله صورت نگیرد، کار ساختمان آب انبار هم معوق می ماند مبلغ 1000 تومان آن روز مخارج ثبتی را خودشان پرداختند و وقتی آن خیر کار ساختمان آب انبار را که نعمت بزرگی برای مردم محل بود تمام کرد ماده تاریخی برای آن سرودند آن شعر این است:

یارب! به خون فرق علی اکبر حسین *** بر بانیان مصنعه عمری مزید کن

فرمود هاتفی پس اتمام این بنا *** «آبی بنوش و لعنت حق بر یزید کن». 1338 ش

13- مروّت و مردانگی

*مروّت و مردانگی ⁽¹⁾

معمولاً غریب به کسی می گویند که دور از وطن و دیار خویش است، اما شاید غریب تر از این کسی است که در وطن خود خانه و کاشانه ای ندارد نقل شده است یکی از طلاب حوزه علمیه یزد که زمانی شاگرد مرحوم آقای فرساد بوده است برای خرید خانه ای در یزد به هر دری می زند اما به نتیجه نمی رسد پس به عزم عرض نیاز عازم قم می شود تا با تمسک به حضرت معصومه علیها السلام سرپناهی برای خود و خانواده اش فراهم کند اما قبل از این که وارد بر حرم مطهر شود یکی از طلاب یزدی مقیم قم را که قبلاً با او آشنا بوده می بیند و او دربارهٔ انگیزه سفر به قم می پرسد آن آقا هم جریان را برایش تعریف می کند و می گوید که به این منظور به قم آمده ام و عازم تشرف به حرم مطهر هستم. آن طلبه شوخ طبع هم از روی طعنه یا شاید برای این که عزم او را در گرفتن حاجت جزم کند می گوید: به همین خیال باش که وقتی از دروازه یزد وارد می شوی، خانه ای برایت آماده شده و تو آن را تصاحب می کنی!

پس آن شخص با دلی شکسته به حرم می رود و پس از چند روز اقامت به یزد بر می گردد اما به محض ورود به شهر بعضی از دلالانی که خبر از کار او داشتند، پیش وی می روند و اظهار می دارند خانه ای که سه حیاط تو در تو دارد برای فروش آماده است سپس برای دیدن آن به محل میروند و اتفاقاً ،خانه مورد پسند آن طلبه واقع می شود بعد برای انجام معامله و تنظیم سند، در ساعتی ،معین در دفتر مرحوم آقای فرساد حاضر می شوند و پس از طی مقدمات، زمان پرداخت وجه می رسد. در این جا خریدار خیلی آهسته و درگوشی به مرحوم فرساد می گوید من خانه را پسندیده ام اما پولی !ندارم آن بزرگوار هم می فرمایند اشکالی ندارد وجه مورد نظر را من به فروشنده می پردازم تا بعد با تو حساب کنم و بعد هم وجه را خود می پردازند آن شخص می گوید: من پس از انجام معامله نامه ای به قم نوشتم و به دوست طلبه ام رساندم: حضرت معصومه به جای یک خانه سه خانه به من مرحمت فرمودند!

14- این درس و تدریس

*این درس و تدریس ⁽¹⁾

از حضرت آیت الله خاتم یزدی نقل شده است یکی از استادهایم در یزد مرحوم آیت الله شیخ محمود فرساد بود که به ما قوانین درس می داد. ایشان از جمله مدرسان جامع معقول و منقول بود؛ یعنی هم فقیه بود و هم در فلسفه تبحر داشت. ضمن این که بر ادبیات فارسی و عربی نیز تسلط داشت و به هر دو زبان شعر می سرود به علاوه ایشان خیلی خوش بیان بود و مطالب علمی را با سهولت به شاگرد منتقل می کرد ایشان می فرمود موقعی که من یک کتاب درسی و علمی را مطالعه می کنم در همان مطالعۀ اول تمام نکات و مطالب مشکل متن را در می یابم و اگر احیاناً مطلبی را درک نکنم مطالعات بعدی هر چند زیاد باشد، فایده ای نخواهد داشت آن مرحوم فرمود یک روز به محل تدریس رفتم، اما با تعجب مشاهده کردم هیچ یک از شاگردان هنوز نیامده بود. سپس بالبداهه این

شعر را سرودند:

بر این درس و تدریس باید گریست *** که استاد آن هست و شاگرد نیست.

15- گره گشایی

*گره گشایی ⁽¹⁾

از مرحوم آیت الله فرساد نقل شده است: زمانی که من در قم تدریس داشتم آیت الله آقای خمینی (رحمه الله علیه) نزد من شرح ریاضیات و اقلیدس و قوانین می خواند و یک بار هم مرا به خمین دعوت کرد و سه روز به اتفاق چند نفر دیگر در آن جا مهمان ایشان بودیم وقتی وارد بر خمین شدیم، ایشان مرا به برادر ارشدش آیت الله پسندیده معرفی کرد. آقای پسندیده بعد از معرفی برادرش، از جای مخصوص خود که روی یک تشک ،بود برخاست و مرا به جای خود نشاند و چند روزی که در آن جا بودیم در نهایت عزت و احترام با ما رفتار کرد. زمانی که خواستیم به قم برگردیم 3 نفر بودیم پس ماشینی کرایه کردیم و به اتفاق در حال حرکت بودیم در این میان یکی از همراهان از راننده پرسید: سفر ما تا قم چقدر طول می کشد؟ راننده پاسخ داد 3 ساعت کسی که این سؤال را کرده بود، گفت: ان شاء الله راننده گفت: اگر خدا بخواهد اگر خدا نخواهد ما 3 ساعت دیگر به قم می رسیم اما دقایقی بیشتر نگذشته بود که ماشین از حرکت بازایستاد و همه پیاده شدیم راننده برای علت خرابی، در موتور را برداشت و پس از تفحص گفت: متأسفانه در ماشین عیبی پیدا شده که من باید برای تهیه لوازم آن به تهران بروم و شما باید برای بقیه راه فکری بکنید.

من به اتفاق همراهانم، در کنار جاده سرگردان بودیم. شاید وسیله دیگری پیدا شود لیکن مدتی گذشت و ماشینی نیامد من به دوستانم گفتم: من تجربه کرده ام هر وقت در جایی با مشکل مواجه می شوم عمامه ام را از سر بر می دارم و آن را باز می کنم و دوباره پیچیده، به سر می گذارم لیکن همراهان من گفتند: ما چنین اعتقادی نداریم. من آن روز عبایم را روی زمین پهن کردم و روی آن نشسته و

عمامه ام را باز کردم و دوباره آن را به هم پیچیده روی سر گذاشتم. طولی نکشید که ماشینی از راه رسید وقتی توقف کرد و ما را دید راننده گفت: من فقط یک نفر را می توانم سوار کنم آن هم آن آقا را می برم و به من اشاره کرد. آن دو نفر موافقت کردند و من سوار شدم و به قم رسیدم اما دو نفر ،دیگر ساعت ها بعد وارد شدند!

16- قدر استاد

*قدر استاد ⁽¹⁾

حجت الاسلام والمسلمین آقای حاج سیداحمد دعائی نقل کرده اند: زمانی که برای ادامه تحصیل عازم قم بودم روزی برای خداحافظی نزد آیت الله فرساد رفتم که سال ها افتخار شاگردی ایشان را داشتم. آقای فرساد فرمودند در قم سلام مرا به حاج آقا روح الله خمینی برسان من چون ایشان را نمی شناختم به بعضی از دوستان گفتم اگر شما ایشان را دیدید به من نشان دهید. شبی در حرم مطهر بودم که یکی از طلاب یزدی آقا را به من نشان داد من صبر کردم تا زیارت ایشان تمام شود پس جلو رفتم و سلام کردم ایشان جواب سلام مرا دادند و خواستند رد شوند که من جلو رفتم و گفتم از یزد آمده ام و حضرت آیت الله فرساد به شما سلام رساندند آقا به محض این که اسم آقای فرساد را شنیدند، توقف کردند و از ایشان احوال پرسی کردند و فرمودند در نامه هایتان سلام مرا به ایشان برسانید سپس فرمودند ایشان از جمله بزرگانی است که قدرش مجهول است.

17- رعایت حال مادر

*رعایت حال مادر ⁽²⁾

از آیت الله خاتم یزدی نقل شده است: استاد ما مرحوم آیت الله فرساد فرمودند: زمانی که ما دفتر ثبت اسناد رسمی داشتیم روزی زنی به همراه پسرش به دفتر آمد و اظهار داشت: من می خواهم همۀ اموالم را به پسرم ببخشم، اما من چون می دانستم معمولاً مادرها گاهی تحت تأثیر قرار می گیرند و بعد یا پشیمان می شوند

و یا شرایطی برایشان پیش می آید که با مشکل مواجه می شوند به هنگام تنظیم سند با توجه به مبانی فقهی شرطی را در آن گنجاندم که اگر مشکلی برای این زن پیش آمد یا پسرش بعد از تصرف اموال بنای ناسازگاری را گذاشت، آن زن به سهولت بتواند اموالش را پس بگیرد. اتفاقاً مدت زمان زیادی نگذشت که من به وسیلهٔ بعضی مطلع شدم آن پسر با مادر بنای بدرفتاری را نهاده و حتی صحبت از این شده بود که او را از خانه بیرون کند پس من به او پیام دادم اگرچه شما همه اموالت را به پسرت بخشیده ای، امّا با آن شرطی که در سند ثبت شده شما می توانی اموالت را پس بگیری آن زن هم که از کار خود بر اثر رفتار سوء پسرش پشیمان شده بود به دفتر مراجعه کرد و آن چه را بخشیده بود، پس گرفت.

18- مدارا با سیّد مقروض

*مدارا با سیّد مقروض ⁽¹⁾

یکی از پسران مرحوم آیت الله فرساد نقل کرده است: شخصی که به جز حرف هاش در بازار یزد، پولش را به بهره می داد، نقل کرد باری، سیدی پولی از من گرفته بود اما در موعد مقرر اصل و بهرۀ آن وجه را نداشت. پس از مدتی بهره بیشتر شد و او پیوسته به این و آن متوسل می شد روزی یکی از علمای طراز اول شهر مرا خواست و خیلی با تندی و خشونت خواست تا من به او مهلتی دیگر بدهم. من هم وقتی آن کج خلقی و تحکم را دیدم، گفتم شما امر به معروف خودتان را کردید، اما من مطالبه وجوه خود را دارم چندی نگذشت که روزی مرحوم آقای فرساد به دنبال من فرستادند. وقتی وارد بر ایشان شدم فرمودند: کاری دست تو دارم که اگر آن را انجام دهی خوشحال می شوم و اگر قبول کنی، به دوستی بین من و تو خللی وارد نمی شود من گفتم: امرتان را بفرمایید ایشان فرمودند فلان سیّد که به تو مقروض است واقعاً مستأصل شده اگر ارفاقی بکنی و مهلتی بدهی، ممنون می شوم من اسنادی که از آن شخص داشتم نزد ایشان گذاشتم و عرض کردم هر طور صلاح می دانید. از جانب من وکیل

هستید و سند را برابر میل او تنظیم فرمایند سپس از محضرشان مرخص شدم.

19- قبول دفتر طلاق

*قبول دفتر طلاق ⁽¹⁾

بعد از این که در زمان رضاخان امر ثبت اسناد و ازدواج به تصویب رسید بسیاری از علما از قبول تصدی این امر خودداری کردند و خود را کنار کشیدند لیکن بعضی از علمای یزدی از جمله مرحوم آیت الله فرساد، برای این که این امور مهم به دست افرادی نیفتد که فاقد صلاحیت هستند، تصدی این امر را پذیرفتند مرحوم آیت الله فرساد هم زمانی قبول کردند که رئیس ثبت یزد به ایشان گفت: اگر قبول نکنید کسانی به جای شما خواهند آمد که صالح برای این امور نیستند، پس ایشان دفتر اسناد و ازدواج را پذیرفتند و در نهایت دقت به آن عمل می کردند اما زمانی نامه ای به ایشان نوشته شد که باید تصدی دفتر طلاق را هم در کنار آن دو مورد داشته باشند و آن مرحوم در پاسخ نوشت قبول دفتر طلاق و فراهم نمودن لوازم افتراق برای این جانب فوق العاده شاق و در حد تكليف مالايُطاق.

20- کل شیء هالك

*کل شیء هالك ⁽²⁾

یکی از پسران مرحوم آیت الله فرساد نقل کرده است: من حدود ده ساله بودم که به اتّفاق پدرم در مجلس ختم مرحوم میرزا فتح الله خان مشیرالممالک در مسجد ملا اسماعیل شرکت کردیم در آن مجلس باشکوه که عموم علما و معاريف و عامه مردم یزد جمع بودند، مرحوم حاج سیدیحیی احمد آبادی به منبر رفت و به گونه ای مجلس را جذب کرد که موجب اعجاب همۀ حاضران شد وقتی از مجلس بیرون آمدیم پدرم فرمودند: عجب سلیقه ای داشت حاج سید یحیی احمدآبادی. سپس جمله ای عربی را برایم نقل کردند که من متوجه معنی آن نشدم اما سال ها گذشت روزی در مجلسی نوادۀ مرحوم مشیر به من گفت آقا سیدیحیی در پایان صحبتش

گفت: «کلُّ شَيْءٍ هالک الّا مشیرالممالک» که البته منظور از غیر هالک بودن، نام مشیر را منظور داشت و به راستی که نام مشیر پس از سال ها همچنان بر سر زبان هاست.

21- میان دکتر و دوا

زمانی مرحوم آیت الله فرساد به اتفاق دامادهایشان - آقای دکتر وزیری (پزشک عمومی) و آقای دکتر سعیدا (داروساز) - در خیابان در حال عبور بودند که فقیری به ایشان برخورد و بر آقای فرساد سلام کرد و چون ایشان را محاسن سفید و در لباس علم ،دید تقاضای کمک کرد؛ به ویژه این که وجاهت و حسن خلق ایشان هم زبان زد مردم شهر یزد بود وی گفت: حضرت آقا به من کمک کنید. امیدوارم خداوند شما را محتاج دکتر و دوا نکند مرحوم فرساد به او وجهی دادند سپس فرمودند: فعلاً که گرفتار هر دو شده ام!

22- در مهمانی استاد

*در مهمانی استاد ⁽²⁾

یکی از پسران آیت الله فرساد نقل کرده است بعد از پایان تیرگی روابط دو دولت ایران و عراق در زمان شاه من برای زیارت عتبات به عراق مسافرت کردم و چون می دانستم امام خمینی (رحمه الله علیه) شاگرد پدرم در قم بوده اند، روزی برای دیدار به بیت ایشان رفتم و خودم را معرفی کردم و عرض کردم: من مصطفى فرساد هستم. آقا فرمودند اسم پدر من هم مصطفی بوده. بعد از این که پدرت اسم تو را که در قم به دنیا آمدی مصطفی گذاشت، من هم برای زنده کردن نام پدرم و تأسی به استادم اسم فرزندم را مصطفی گذاشتم سپس از آن دوران خوش طلبگی یاد کردند و فرمودند چون مرحوم فرساد خیلی خلیق و خوش محضر بود طلاب مثل یک پدر مهربان به او نگاه می کردند حتی گاهی با ایشان شوخی و مطایبه داشتند؛ از جمله این که روزی عده ای از طلاب به منزلشان در قم رفتیم و یکی از

كتب تفسیر قرآن را که تازه از چاپ خارج شده بود برایشان بردیم و گفتیم این تفسیر جدید است. استاد فرمودند خیر به گمانم قبلاً به چاپ رسیده و این چاپ دوم است ما هر چه اصرار کردیم که این کتاب برای اولین بار چاپ و به بازار عرضه شده ایشان نپذیرفتند. ما هم گفتیم: در این زمینه بیشتر تحقیق می کنیم اگر حرف ما درست باشد شما باید یک مهمانی بدهید و اگر هم فرمایش شما صحيح است ما شما را مهمان می کنیم مرحوم استاد درباره این پیشنهاد تنها سکوت کردند و آن را رد یا قبول نکردند روز بعد درباره چاپ کتاب تفحص کردیم و مسلّم شد کتاب چاپ اول است پس بلافاصله نزد استاد رفتیم و گفتیم این ،هم مدرک و حالا شما بفرمایید کی خدمت برسیم؟ ایشان فرمودند: شما صحبتی کردید ولی من سکوت کردم و عقدی بین من و شما منعقد نشد. سپس با ادله فقهی برای ما ثابت کردند که من ملزم به انجام فرمایش نیستم چند روز بعد همان جمع از طلاب به خانهٔ استاد رفتیم و ساعتی در خدمتشان بودیم وقتی خواستیم از خدمتشان مرخص شویم یکی از طلاب در یک حرکت و به گونه ای که ایشان متوجه نشوند یک فرش کوچک دستباف را از دم در برداشت و آن را پیچید و زیر عبای خود پنهان کرد و با هم بیرون آمدیم روز بعد استاد سر درس موضوع درس روز را شروع کردند اما طوری آن را به پایان رساندند که در مذمت سرقت درس تمام شد شد. سپس استاد و شاگردان به اتفاق به خنده افتادند و دوباره بحث ادامه پیدا کرد در نهایت طلاب به ایشان گفتند: فرش مورد نظر در گرو مهمانی است آقا که به راستی به شاگردان نگاه فرزندی داشت، پذیرفت و چند روز بعد ناهار در منزل استاد مهمان ایشان بودیم.

23- بزرگداشت برخوردار

*بزرگداشت برخوردار ⁽¹⁾

بعد از فوت حاج محمدحسین برخوردار - از تجار خیّر و متدین یزد - اشعار زیر را در رثای وی سرودند که مصرع دوم بیت آخر با کسر «1» در مصراع قبلی،

ماده تاریخ درگذشت وی به دست می آید. سپس فرمودند: اگر از اهل شعر و ادب یزد کسی بهتر از آن چه من گفته ام بیاورد یک گونی قند به او جایزه می دهم که البته با توجه به مهارت و قوت ایشان در سرودن ماده تاریخ کار دیگری نبود:

چون محمّد حسین برخوردار *** به بهشت برین گرفت قرار

پی تاریخ فوت او روزی *** کردم از اهل فضل استفسار

یکی از جمع شد بلند و بگفت: *** «بجنان پا نهاد برخوردار» 1381 ق =1382+1

24- انتقاد از انجمن شهر یزد

*انتقاد از انجمن شهر یزد ⁽¹⁾

انجمن شهر یزد زمانی نسبت به افزونی مصرف برق مساجد یزد که هزینه آن را انجمن شهر می پرداخت اعتراض کرد و در صدد برآمد با کاهش لامپ های برق مصرف آن را کم کند تا هزینه کمتری بپردازد. در آن زمان، آقای مهربان کاووسی که صاحب تأسیسات برق یزد و زرتشتی بود با این امر مخالفت کرد وقتی خبر به مرحوم آیت الله فرساد رسید با ناراحتی اشعار زیر را سرود (توضیح این که بعضی از اعضای انجمن شهر که خیلی هم اظهار تقدس می کردند بیشتر توجهشان به مصرف برق مسجد جامع کبیر بود که چشم و چراغ یزد محسوب می شد و چندی از احیا و مرمت آن به وسیله مرحوم آقای وزیری و هیئت حامیان آن نگذشته بود):

برو به انجمن شهر مسلمین و ببین *** که کار در کف یک مشت بی حیا باشد

دهند رأی به تقلیل برق آن مسجد *** که بیش از همه چشم و چراغ ما باشد

به حیرتم من از آن کس که با قیافه قدس *** به فکر تیرگی خانه خدا باشد

مدیر برق که آتش پرست و زرتشتی است *** مخالف همه زآن رأی ناروا باشد

اگرچه گفته سعدی است من نمی دانم *** که آن چه گفته صواب است یا خطا باشد؟

«هزار خویش که بیگانه از خدا باشد *** فدای یک تن بیگانه کاشنا باشد».

25- استاد عاقبت اندیش

*استاد عاقبت اندیش ⁽¹⁾

یکی از پسران آیت الله فرساد نقل کرده است: باری در محضر پدر صحبت از کرامت و صاحبان آن بود و بعضی در این باب تردید می کردند. پدر فرمودند من نمی دانم اما یک بار هنگام تحصیل در اصفهان از مرحوم آخوند کاشی که از استادان بنام حوزۀ اصفهان بود. موردی را مشاهده کردم که برایم تعجب آور بود و می توانم حمل بر کرامت وی کنم قضیه این بود که مرحوم کاشی پیوسته توصیه می کرد طلاب هنگام حضور در جلسه درس کتاب با خود داشته باشند تا امر تدریس به سهولت انجام پذیرد و اگر هم کسی گاهی بدون کتاب حاضر می شد با اعتراض وی روبه رو می شد؛ آن هم با سر و صدا و خشم و خشونت روزی من اولین نفری بودم که وارد بر آخوند شدم. وی پرسید کتابتان را آورده اید؟ من جواب مثبت دادم و کتاب درس آن روز را ایشان دید. نفر دوم مرحوم حاج سيد يحيى احمد آبادی به محض این که وارد شد، استاد فرمود کتاب درس امروز را آورده اید اما او که کتابش را نیاورده بود جواب منفی داد. استاد به این امر چندان توجه نکرد و یا شاید نخواست به او که سید بود و معمولاً سادات را اکرام می کرد، تندی کند. نفر سوم طلبه ای بود به نام شیخ محمد کاشی که تقریباً همنام استاد بود وقتی شیخ محمد وارد شد استاد گفتند: کتاب آورده اید؟! او هم جواب

منفی داد. در این هنگام، آخوند به شدت برآشفته شد و بر سر او فریاد کشید و حتی حرف های رکیکی زد که برای ما غیر منتظره بود سپس او را از جلسه بیرون کرد من که این حالت را دیدم، به حجره خود رفتم و کمی گاوزبان را جوشانده برای تسکین وی آوردم بعد از این که وی آرامش یافت و حالت عادی گرفت عرض کردم: استاد! اگر موضوع نیاوردن کتاب بود آقا سیدیحیی هم کتاب نداشت، پس چرا به او چیزی نگفتید و آن شیخ را این چنین مفتضح کردید؟! استاد گفت: نمی دانم چه شد اما این دیگر پیش آمد. همین قدر می دانم که این طلبه ده سال است پای درس من می آید اما من از روز اول تا به حال از او بدم می آید! من عرض کردم: شما استاد فلسفه ما هستید این حرف سنجیده ای نیست که بفرمایید: بی جهت از کسی بدتان می آید. استاد فرمود: بالاخره پیش آمد و هر چه بود گذشت، اما حدود ده روز از این جریان گذشت که معلوم شد این شیخ از سران بهائیّت در کشور است و برای نفوذ در جامعه به درس روی آورده و شگفت این که در مسجدی در اصفهان امامت می کند. او بعد از این برخورد، رسوا شد و از لباس روحانیّت بیرون آمد و از اصفهان رفت.

26- مروّت و مدارایی

*مروّت و مدارایی ⁽¹⁾

یکی از پسران مرحوم آیت الله فرساد نقل کرده است: باری به اتفاق والد مکرّم و بعضی اخوی ها در اردکان بودیم و ایشان مشغول رسیدگی به امور ملکی خود بودند در این هنگام یکی از اهالی اردکان که با ایشان آشنا بود و سال ها مراوده و معامله داشت، آمد و تقاضا کرد محصول باغی را که او می خواست به او بفروشند. سپس درباره قیمت و مقدار محصول صحبت شد و در پایان آقا کل حاصل آن باغ را به قیمت بسیار نازلی به او دادند و صیغه جاری شد و آن شخص خیلی راضی از آن جا رفت یکی از پسرها که در آن جلسه حاضر بود گفت آقا شما که می خواستید محصول خوب این باغ را به این قیمت معامله کنید، آن را به

من می دادید. من هم به این قیمت راضی بودم آقا فرمودند: پسرم! می دانم چه می گویی، اما چرا هر چه سود و صرفه است برای فرساد و پسرهایش باشد. بگذار دیگری هم در کنار ما به لقمه نانی برسد و سود و صرفه ای داشته باشد.

27- احضار روح پدر

*احضار روح پدر ⁽¹⁾

یکی از کسانی که به قول خودش خانه زاد مرحوم آیت الله فرساد بوده است، نقل کرده: بعضی شب ها در منزل ایشان مجلس انجمن ادبی یزد بود و شعرای یزد اشعار خود را در آن مجلس می خواندند یک شب صحبت از «احضار روح» شد و مرحوم آیتی گفت: من روح هر کس را که شما بخواهید حاضر می کنم.

مرحوم آقای فرساد که چندان اعتقادی به این کار نداشتند، فرمودند شما روح پدر مرا حاضر کنید تا من به او پیامی بدهم. در آن شب مرحوم آیتی مرا که در سن حدود 8 سالگی ،بودم به خواب برد و سؤالات مرحوم آقای فرساد را به وسیلهٔ من می پرسید من ابتدا شخصی را در لباس روحانیت دیدم که کاملاً با عکس پدر آقای فرساد مطابقت داشت پس سؤال ها را من می گرفتم و از آن آقا می پرسیدم و جواب را می گفتم. مرحوم آقای فرساد دیدند جواب ها درست است و نشانی ها همان است که خود می دانستند در پایان به آیتی فرمودند به پدرم بگو آن چه را گفته اند امضا کنند پس من دیدم آن آقا قلمی را به دست گرفتند و روی کاغذی نوشتند علی اصغر مجد العلما من اسم و لقب آقا را گفتم و آقای فرساد شنیدند و فرمود: حالا به هنر تو پی بردم؛ زیرا هم حرف ها صحیح بود و هم امضا درست.

28- عنایت استاد

*عنایت استاد ⁽²⁾

یکی از پسرهای مرحوم آیت الله فرساد نقل کرده است: روزی به اتفاق مرحوم والد در یک مجلس عمومی بودیم در پایان جلسه همه از جا بلند شدند

تا خارج شوند مردم به احترام ،ایشان خود را کنار کشیدند تا ایشان مقدم باشند اما پدر به یک روحانی که در کنارشان بود و قبلاً از شاگردان درسشان بود تعارف کردند که او مقدم شود اما وی نپذیرفت ولی ایشان با اصرار از او خواستند جلو بیفتد. او هم امر ایشان را اطاعت کرد و خیلی هم خوشحال شد که در این جمع شخصیتی مثل آقا او را مقدم داشتند. بعد از این که جمعیت متفرق شد، من از ایشان پرسیدم آقا چرا این گونه برخورد کردید؟ آخر ایشان شاگرد شما بود و درست نبود به او اصرار کنید، اما ایشان فرمودند درست است که او شاگرد من بود، اما همچنان که دیدی از این که او را مقدم داشتم، چقدر خوشحال و خشنود شد و برایش ایجاد حیثیت کرد من هم همین منظور را داشتم و همین که او خوشحال و در بین مردم آبرومند شود، راضی و خشنودم.

29- محکم کاری

*محکم کاری ⁽¹⁾

یکی از اهالی محلّه مالمیر یزد نقل کرده است باری برای انجام معامله در محضر آقای فرساد بودیم من خانه کوچکی را که مجاور ملک خودمان بودم به فرد دیگری فروخته بودم و برای ثبت معامله خدمت ایشان رفته بودیم ایشان ابتدا از مشخصات و قیمت آن خانه سؤالاتی کردند سپس از خریدار پرسیدند وجه را پرداخته اید و به معامله راضی هستید؟ خریدار جواب مثبت داد سپس از من که فروشنده بودم سؤالاتی کردند سپس فرمودند وجه مورد معامله را دریافت کردید؟ من پاسخ مثبت دادم بعد گفتند: خانه به خریدار تحویل شده؟ عرض کردم کلید خانه را آورده ام و الان هم تحویل او می دهم. بعد فرمودند: این خانه آماده تحویل است؟ عرض کردم آری. تنها یک در کوچک در زیرزمین این خانه است که به خانه مجاور که متعلق به ماست راه دارد. آقا قلم را به زمین گذاشتند و فرمودند خریدار و فروشنده هر دو به اتفاق بروید و در و بست آن راه زیرزمین را از جا کنده و کاملاً آن را با خشت و گل مسدود کنید و بیایید تا من

معامله شما را ثبت کنم پس هر دو به محل آمدیم و آن راه را گرفتیم. سپس برای پایان کار معامله به محضر رفتیم.

30-آهنگ سفر آخرت

*آهنگ سفر آخرت ⁽¹⁾

از آقای علی اصغر فرساد نقل شده است در اوایل مردادماه 1342 ش، من سفری به یزد داشتم. روزی در محضر پدر نشسته بودم و ایشان طبق معمول در حال کشیدن قلیان بودند پس آن را به من تعارف کردند، اما من به احترام ایشان قبول نکردم تا این که امر فرمودند، من هم پذیرفتم. بعد من غزلی از سروده های ایشان را شروع کردم و تا آخر خواندم. اما بیت آخر را که تخلص ایشان در آن بود نخواندم آقا فرمودند غزل قشنگی است بار دیگر آن را بخوان. پس من آن را تکرار کردم آقا فرمودند غزل خوبی است برای بار سوم بخوان وقتی تمام شد، فرمودند از کیست؟ من گفتم از خودتان و شعر آخر را هم با تخلّص خواندم. ایشان فرمودند غزل زیبایی است. آن غزل این است:

جان بر لب است در قفس تنگنای تن *** از بس کشیده رنج و محن از برای تن

بی قدر و بی بهاتن بی جان آدمی است *** از جان بود شرافت و قدر و بهای تن

در آسیای تن بود آب روان جان *** آری به گردش است ز جان آسیای تن

اصلاح جان کنید و بکوشید پیش از آنک *** ویران شود به حکم طبیعت بنای تن

گر درد تن توراست نگهدار قدر جان *** جان می خورد به درد تو بعد از فنای تن

جهل و غباوت است ز امراض سخت جان *** چونان که تنبلی مرض بی دوای تن

در علم و دانش است مقرّر علاج جان *** در سعی و کوشش است مخمّر شفای تن

تنها به زیر سایه علم و عمل شود *** آباد کاخ جان و مرمّت سرای تن

«فرساد» گر تو تقویت جان کنی رواست *** کاکنون ضعیف گشته از پیری قوای تن

بعد از این، فرمودند: برو برای دو برادرت مصطفی و علی اکبر که در قزوین و تهران بودند، این شعر را تلگراف کن شعر این بود:

ترسم که من بمیرم و روی تو ننگرم *** باز آی پیش از آن که برآید نفس مرا

من عرض کردم: نه آقا من چنین کاری نمی کنم سپس گفتم: این ها چه حرفی است؟ سپس از ایشان اجازه گرفتم برای بازدید مرحوم آیت الله آشیخ جلال علومی بروم و از خدمتشان مرخص شدم اما چند دقیقه از حضور من در آن جا نگذشته بود که با تلفن مرا خبر کردند که ایشان به حال اغما افتاده اند من با عجله خود را به منزل پدر رساندم و دیدم ایشان در حالت اغماست. پس به یاد آوردم که ظهر آن روز غذا عدس پلو بود آقا حال خوشی نداشتند با این همه ایشان را سر سفره بردم و اصرار کردم تا اندکی غذا بخورند اما ایشان تنها یک لقمه برداشتند و از جا بلند شدند و فرمودند از ما گذشته، من از درون پوک شده ام پس ایشان را تا سرداب خانه همراهی کردم و در بستر خواباندم و هنوز چند ساعت نگذشته، به این حال افتاده بودند.

دوره نقاهت ایشان هم یک هفته بیشتر طول نکشید اما نکته مهم این بود که در ساعات آخر عمرشان ناگهان به حرف آمدند و فرمودند هر چه شما کردید و امانات مردم و چند مرتبه این جمله را تکرار فرمودند. سپس برای همیشه خاموش شدند.

از نکته های جالب زندگی این فقیه بزرگ و این شاعر گران قدر و این عالم متبحر این، که در زمان حیاتشان بارها و در جمع خانواده سفارش کرده بودند: وقتی از دنیا ،رفتم مرا در قبرستان عمومی شهر «جوی هرهر» و در کنار و ردیف سایر مردم آن هم نه زیر سقف بلکه زیر آسمان دفن کنید. به همین جهت، وقتی برای تدفین ،رفتیم عده ای از مردم اصرار داشتند ایشان را در محل امامزاده جعفر علیه السلام دفن کنیم اما عذر ما این بود پدر فرموده اند در کنار مردم و در قبرستان عمومی شهر

رحمت الله عليه

فرقت فرساد

از پس حمد خداوند کریم معبود *** آن که از قدرت او ارض و سما شد موجود

بفرستیم درودی که ندارد پایان *** به روان نبی آن کاوست خدا را مقصود

احمد هاشمی آن شارع دین اسلام *** که ورا هست به فرمان همه غیب و شهود

بعد از او بر علی و یک به یک اهل البیت *** خواهم از حق صلواتی و درود

آن گه از فرط اسف وز غم داغ فرساد *** آن که مر فضل و را نیست حسابی معدود

آن که چون او به تمامیت انواع کمال *** هم نمی باشد و نی بوده و ناید به وجود

از حَسَب هم ز نَسب زاده مجد رفعت *** جود و احسان و را عقل نسازد محدود

نزد ارباب کمال و ادب و علم و کرم *** تسلیت گویم در رحلت آن منبع جود

یوم هشتم بدی از شهر ربیع الاولی *** منكسف آمد و خورشید وجود مسعود

سال تاریخ وفاتش چو «فقیهی» می جست *** مجمعی ز اهل ادب در نظرش شد مشهود

«مجد» از جمع برون آمد و گفتا «فرساد *** شد بجنّات غلا نزد نبی با محمود» ⁽¹⁾1383 ق = 1430 + 47

واعظ واثق

حجة الاسلام والمسلمین سید محمّد دُعائی قدّس سرّه

اشاره

24

عکس

حجت الاسلام حاج سيّد محمّد دعائی، فرزند مرحوم حاج سیّدعلی زارچی، در سال 1301 ق در زارچ از توابع شهر یزد به دنیا آمد و چون پدرش در کسوت شریف روحانیت بود او نیز به تحصیل علوم حوزوی روی آورد و ابتدا در یزد و سپس در محضر علمای بزرگ حوزه اصفهان به تحصیل پرداخت وی در این شهر، شاگرد مرحوم آخوند کاشی و آقا سیدکاظم کروندی بود و در همین دوره بود که با مرحوم حاج شیخ حسنعلی اصفهانی - معروف به «نخودکی» - آشنا و دوست صمیمی می شد. وی پس از ده سال اقامت در اصفهان به یزد مراجت کرد و به تبلیغ و ارشاد مردم دیار خود پرداخت و در چندین مسجد مختلف به اقامه جماعت پرداخت صدای گرم و رسای او در زمانی که هنوز وسایل و لوازم صوتی امروزی نبود هنوز در گوش معمّرین یزد طنین انداز است بعد از جریان كشف حجاب و سختگیری های رضاخان، وی به مخالفت با این حرکات ضد اسلامی پرداخت و حاضر نشد از فرمان منع استفاده از لباس پیروی کند، به همین جهت به کرمان تبعید شد اما چون در آن جا هم دست از تبلیغ برنداشت به یزد برگردانده شد و در محل شهربانی تحت نظر بود و چون عوامل حکومتی نتوانستند او را در حصر شهربانی تحمل کنند به بیمارستان محلهٔ چهارسوق منتقل شد و در آن جا تحت نظر بود.

بعد از آزادی از حصر و پس از تبعید رضاخان در سال 1320، وی مجدّداً به

سنگرهای منبر و محراب برگشت و تا آخرین روزهای عمر خود به خدمت مردم مشغول بود به علاوه از افتخارات بزرگ او، کاروانسالاری زوار حضرت سيّد الشهدا علیه السلام بود که افتخار خود و پدرانش نیز بوده است. به قول خودش، السلام وی افتخار دو نوکری حضرت سیدالشهدا علیه السلام را داشته؛ یکی ذاکری آن حضرت و دیگری سرپرستی و همراهی کاروان زائران حسینی سرانجام این سید بزرگوار در روز دوشنبه 5 ذیحجه 1385 ق. برابر با 8 فروردین 1345 ش. در یزد دیده از جهان فروبست و در جوار امامزاده جعفر علیه السلام مدفون گردید.

1- ملاقات حضرت رسول صلى الله عليه و سلم در خواب

*ملاقات حضرت رسول صلى الله عليه و سلم در خواب ⁽¹⁾

حجت الاسلام آقای حاج سید محمد دعائی نقل کرده اند: زمانی که در اصفهان تحصیل می کردم عملی را که در خواب خدمت پیغمبر می رسند، به جا آوردم تا حوائجم را خدمت ایشان عرضه دارم از جمله خواسته هایم شفای چشم پدرم بود که تقریباً بینایی اش را از دست داده بود ضمناً استادم مرحوم آقا سیدکاظم کروندی هم فرمودند: اگر در خواب خدمت پیامبر رسیدی، حاجت مرا هم یادآوری کن چندی بعد شبی رسول خدا صلی الله علیه و آله را در خواب دیدم آن حضرت در مدرسه صدر اصفهان در حجره مرحوم آخوند کاشی تشریف داشتند، در حالی که آخوند، سخت بیمار و بستری بود و اطبای مشهور آن وقت اصفهان در معالجه او درمانده بودند و جواب منفی می دادند. پس حضرت دست مبارک را روی پیشانی وی کشیدند و تا زانو ادامه دادند و فرمودند: أسْئَلُ اللهَ الْعَظِيمَ رَبَّ الْعَرْشِ العَظيمِ أَنْ يَشْفِيكَ إِنْ شَاء الله. سپس هفت مرتبه این عمل را تکرار فرمودند. در این حال، آخوند از بستر بلند شد و نشست سپس حضرت رو به من کردند و فرمودند: درخواست های خودت به قدر استعداد به تو خواهد رسید اما در مورد بینایی چشم پدرت او شبی در حال مطالعه بود که به موضوع زوال نعمت از حضرت ایوب رسید و گفت خدایا! اگر نعمتی را از من هم بگیری و توفیق

شکرش را هم بدهی، حرفی ندارم به همین جهت خداوند نعمت بینایی را از او سلب کرد اما حال به وساطت تو به اندازه ضرورت، بینایی اش به او باز می گردد. در مورد خواسته استادت سید کاظم کروندی هم، این است اگر می خواهی به ایشان برسانی سپس دست را زیر عبا بردند و یک آبکش (ترشبالا) طلا را بیرون آوردند و به من دادند در این حال ناگهان همهمه شد حضرت به بیرون نگاه کردند من هم متوجه بیرون شدم دیدم یک شخصی که عمامه به سرش بود می آورند. حضرت رسول صلی الله علیه و آله همین که او را دیدند فرمودند: بزنید گردن این سگ را!

مأموران همراه او هم، بلافاصله امر ایشان را اطاعت کردند و گردن او را زدند، به طوری که سرش از بدن جدا شد و بدنش همچون سگی در باغچه دست و پا می زد! من از وحشت این صحنه از خواب بیدار شدم. فردا صبح در لحظات اولی که در مدرسه باز می شد و ورود به مدرسه ممکن بود به مدرسه صدر رفتم تا ببینم آخوند کاشی در چه حالی است؟ وقتی از پله ها بالا می رفتم شنیدم ایشان به خادمشان می گویند امروز برایم آبگوشت کله فراهم کن! او هم از این که ایشان بیمار بدحال است. امتناع می کرد. من از همان جا و از بیرون در او را صدا زدم و گفتم: امر آخوند را اطاعت کن که خداوند به برکت دعای پیغمبر ، ایشان را شفا داد!

بعد نامه ای برای پدرم نوشتم و جریان خواب را شرح دادم ایشان که قبلاً امیدی به بهبودی چشم هایش نبود، نامه ای به خط خودش نوشت و در آن آورده بود این مطلب چیزی بود بین من و خدا و همان گونه که حضرت فرمودند گذشته بود.

اما در مورد مطلب آقای کروندی وقتی خواب را به ایشان گفتم مرا با خود به داخل منزل بردند من دیدم اسباب و اثاث دم و کوره است و ایشان به فکر کیمیاگری بوده اند و همان وقت آن اسباب را جمع کردند.

اما آن شیخ شخصی بوده فاسد الاخلاق که با زنی شوهردار ارتباط داشته و برادران و بستگان آن زن از جریان مطلع شده بودند و در کمین او بودند تا در

فرصتی او را به سزای عمل ناپسندش برسانند و درست در همان لحظه ای که حضرت رسول صلی الله علیه و آله در عالم خواب امر فرمودند گردنش را بزنند برادران این زن از کمین خارج شده او را کشته بودند از آن به بعد من هر وقت در خانه کسی مریض می،شد دعایی را که پیغمبر خوانده بودند برای شفای او به همان ترتیب می خواندم و بهبودی حاصل می شد.

2- حبّه قند مفقود

*حبه قند مفقود ⁽¹⁾

حجت الاسلام آقای حاج سید محمد دعائی نقل کردند: مدتی بین اصفهان و یزد مخاصمه بود و کسی بین این دو شهر رفت و آمد نمی کرد و این در زمانی بود که من در اصفهان تحصیل می کردم و مدتی بود که از پدرم که در یزد ساکن بود خبری نداشتم پس مشکل خود را پیش آقای شیخ حسنعلی اصفهانی (نخودکی) مطرح کردم ایشان فرمودند: امروز عصر نزد شما می آیم و قلیانی می کشم. عصر که آمدند، پشت میز کوچکی نشستند و چند دقیقه در خود فرو رفتند. سپس قندی به من دادند و فرمودند هم اکنون پدر شما با همشیره اتان نشسته بودند و چای می خوردند و می خواستند حبّه قند را به او بدهند که از دستشان افتاد و من آن را برداشتم و هر دو سالم و خوب هستند. من دیدم شكل حبه قند كاملاً مشابه قندهایی بود که پدرم می شکست؛ زیرا ایشان عادت داشت قند را به صورت چهارگوش می شکست چندی بعد که موفق به ملاقات پدرم شدم جریان قند آن روز را برایش نقل کردم و ایشان نیز آن را تأیید کرد و گفت: ما آن روز نفهمیدیم که حبه قند وقتی از دست من افتاد چه شد که به کلی ناپدید گردید!

3- حواله ای از کلکته هند

*حواله ای از کلکته هند ⁽²⁾

در دوران خفقان رضاخانی، وضع معیشتی اهل منبر بسیار بد بود و بسیاری

از وعّاظ و علما از پوشیدن لباس روحانیت منع شده بودند و بعضی خانه نشین شده و عده ای به بعضی مشاغل آن زمان روی آوردند. از جمله آقای حاج سيّد محمّد دعائی به علت این که در مورد مسئله حجاب اعتراضاتی داشتند، مدتی در حصر بودند و بعداً تحت نظر و ممنوع الخروج و ممنوع المنبر. به همین جهت، کمتر از خانه بیرون می رفتند و تقریباً خانه نشین در همین موقع شبی شخصی به خانه ایشان می رود وقتی در را باز می کنند می بینند استاد تقی بقال از آشنایان آقای دعائی است ایشان ضمن احوال پرسی به او می گویند من از تو که یک شخص کاسب و پرمشغله هستی توقع نداشتم به سراغ من بیایی و از این بابت از تو تشکر می کنم استاد تقی گفت: حضرت آقا حاج محمدتقی مازار از صبح تا به حال سه مرتبه خادمش را در مغازه من فرستاده و با من کاری داشته لیکن من به علت گرفتاری تا نیم ساعت قبل موفق نشدم پیش او بروم. وقتی نزد او رفتم، این کاغذ و این مبلغ پنجاه تومان را به من داد و گفت این را به منزل آقای دعائی ببر و رسید آن را بگیر و بیاور مرحوم آقای دعائی، کاغذ را که خواندند به گریه افتادند و گفتند ببین استاد تقی آقای ما آقایی است که خرجی از کلکته برای نوکرش می فرستد.

اما جریان از این قرار بوده که حاج محمدتقی مازار زمانی که روضه خوانی آزاد بوده مجلس هفته خوانی داشته و آقای دعائی واعظ این جلسه بوده اند و برای این که خانواده او به راحتی بتوانند با مسائل شرعی آشنا شوند، یک دختر دو سه ساله ای از او به صیغهٔ ایشان درآمده بود پس از این که این طفل بزرگ می،شود خواستگاری از هند می آید و این دختر عروس یکی از بازرگانان مقیم کلکته می شود و در آن دیار ساکن می گردد. از قضا پس از چندی بیمار می شود و هر چه اطبا دارو می دهند اثر نمی کند و کم کم بیماری او طول می کشد پس شبی آقای دعائی را در خواب می بیند که بر بستر او حاضر شده و یک لیوان آب به او می دهند و بعد او را از بستر بلند می کنند. وقتی از خواب بیدار می شود، می بیند شفا یافته و اثری از بیماری در خود نمی بیند پس نام های می نویسد و جریان

را برای خانواده اش شرح می دهد و مبلغ پنجاه تومان حواله می دهد تا به آقای دعائى تقدیم شود و از پدر می خواهد که از آقای دعائی بخواهید برایم دعا کنند. آقای دعائی بعد از این جریان، بارها به دوستان اهل منبر خود می گفتند: بله آقای ما آقایی است که برای نوکرش خرجی از کلکته می فرستد!

4- خبر از سلامتی پدر

*خبر از سلامتی پدر ⁽¹⁾

از مرحوم حجت الاسلام آقای حاج سیّد محمّد دعائی نقل شده است من به وسیله یکی از دوستان که با او هم مباحثه بودیم در اصفهان با مرحوم حاج شیخ حسنعلی اصفهانی آشنا شدم روزی خدمت ایشان عرض کردم پدرم به سفر عتبات رفته است و از او خبری ندارم حضرت شیخ چند دقیقه تأمل فرمودند، سپس فرمودند پدر شما هم اکنون در خمین مهمان علی اکبر سردار است و در زیر درخت زردآلود نشسته و مشغول خوردن ماست میش است از این نکته سخن آخر حضرت شیخ شگفت زده شدم؛ زیرا پدرم هیچ گاه ماست میش نمی خورد! چون مسافت بین راه اصفهان و خمین فاصله زیادی نداشت روز بعد به استقبال پدرم در دروازه اصفهان رفتم و پس از ملاقات از وضع و حال ایشان در روز گذشته سؤال کردم و دیدم که کاملاً همان طور بوده است که حضرت شیخ فرموده بودند بعد از ایشان سؤال کردم شما که هرگز ماست میش نمی خوردید؟ ایشان گفتند: از حمام بیرون آمده بودم و عطش شدید داشتم. کدخدا گفت: این ماست از گوسفندان ماست و در شیر آن شکر کرده و در چاه گذشته ایم و بسیار خنک است. من هم به منظور رفع عطش از آن ماست خوردم.

5- وعده آزادی از حصر

*وعده آزادی از حصر ⁽²⁾

حجت الاسلام آقای حاج سید محمد دعائی نقل کردند: در سال 1318 ش

به مناسبت عدول از ممنوعیت وعظ و تبلیغ مرا در یزد زندانی کردند. روزی هنگام ظهر مشغول اذان گفتن پاسبان زندان مزاحمت نموده، مانع شد. من به او گفتم: وقت ظهر است و باید اذان را همه جا گفت و چون شدیداً اعتراض کرد من هم او را مضروب کردم پس مرا به حبس انفرادی منتقل کردند. بعد از بیست و چهار ساعت به خاطر پیش آمدهای سوئی که برای رئیس شهربانی موسوم به شاهزاده دولتشاهی رخ داد متنبه شد و از من عذرخواهی کرد. سپس به بهانه بیماری مرا به بیمارستانی در محله چهارسوق فرستاد و در آن جا اتاق مناسب و خوبی در اختیار من قرار داد و اجازه داد که دوستانم به عیادتم بیایند بیش از یک سال از این جریان گذشت و من همچنان در حصر بودم روزی یکی از دوستان به ملاقاتم آمد و گفت: من عازم مشهد هستم اگر کاری دارید، بفرمایید. من از او التماس دعا کردم و گفتم در مشهد خدمت آقای حاج شیخ حسنعلی اصفهانی برو و به ایشان بگو سید سلام رساند و عرض کرد: شما که قدرت دارید وضع را عوض کنید چرا نمی کنید؟! تا من نیز از زندان آزاد شوم. پس از یک ماه آن دوست از مشهد برگشت و گفت طبق دستور شما وقتی به مشهد وارد شدم سراغ حاج شیخ حسنعلی اصفهانی را گرفتم گفتند ایشان روز یکشنبه قبل از ظهر از خارج شهر می آیند و به مدرسۀ خیرات خان می روند. پس صبح یکشنبه به مدرسه خیرات خان رفتم و همراه جمعی مردم گرفتار منتظر ایشان شدیم نزدیک ظهر بود که حضرت شیخ از در وارد شدند من ایشان را نمی شناختم اما از هجوم جمعیت به سوی ایشان فهمیدم که حاج شیخ حسنعلی ایشان هستند. با خود اندیشیدم با این جمعیت زیاد تا نوبت به من برسد ساعت ها طول خواهد کشید. بعد حضرت شیخ نشستند و جمعیت در اطراف ایشان در اتاق حلقه زد. ناگهان ایشان سرشان را بلند کردند و فرمودند آن کسی که از یزد آمد و پیغامی دارد بیاید جلو! من فوراً جلو رفتم و سلام کردم قبل از آن که سخن بگویم ایشان فرمودند: سلام مرا به سیّد محمّد برسان و بگو این فضولی ها به ما مربوط نیست، بابابزرگ هر وقت بخواهد وضع را عوض می کند ضمناً به ایشان بگویید:

شما دو ماه دیگر آزاد می شوید آن دوست گفت: مرا دیگر یارای سخن گفتن نماند و مراجعت کردم اما اندکی بعد با خود اندیشیدم که اگر آقا سیّد محمّد از من بپرسد که بابابزرگ کیست من چه پاسخ بدهم؟ لذا برگشتم و به ایشان عرض کردم: اگر سیّد محمّد از من بپرسند که بابابزرگ کیست چه پاسخ بدهم؟ ایشان فرمودند: برو بگو امام زمان علیه السلام خود ناظر بر همه امور هستند. هرگاه بخواهند وضع را عوض خواهند کرد این گونه امور به ما و شما مربوط نیست آقای دعائی گفتند: همان طور که حضرت شیخ فرموده بودند، دو ماه بعد، از حصر آزاد شدم!

6- توصیه به مطالعه در تعطیلات

*توصیه به مطالعه در تعطیلات ⁽¹⁾

یکی از مدرسان حوزه علمیه یزد نقل کرده اند در دوران طلبگی زمانی که هنوز ملبس به لباس روحانیت نشده بودم و در مدرسه علميّة خان تحصيل می کردم روزی به علت تعطیل رسمی هم بازار بسته بود و هم درس برگزار نشده بود و من هم که هنوز نوجوانی بودم به علت بیکاری از مدرسه بیرون آمده بودم و دم در مدرسه خان ایستاده بودم در این هنگام مرحوم حجت الاسلام آقای حاج سید محمد دعائی رسیدند و با آشنایی که با پدر و عمویم داشتند. سلام و احوال پرسی کردند سپس پرسیدند چرا این جا ایستاده اید؟ من گفتم: درس تعطيل است و من هم بی کار بودم به همین جهت از مدرسه بیرون آمدم. ایشان فرمودند: بی کاری و تعطیلی برای طلبه معنی ندارد وقتی درس برگزار نشده، به مطالعه بپردازید و نگذارید وقتتان تلف شود! سپس خداحافظی کردند و رفتند. من هم با توصیه ایشان به مدرسه برگشتم و چنان تحت تأثیر این نکته ناصحانه ایشان قرار گرفتم که از آن به بعد و برای همیشه سعی کردم بی کار نباشم و در دوران تحصیل هرگاه درسی نداشتم به مطالعه پرداختم و الان هم اندرز ایشان را همیشه به یاد دارم و عمل می کنم.

ما

7- توصیه به فرزندان بر پرهیز از دخانیات

*توصیه به فرزندان بر پرهیز از دخانیات ⁽¹⁾

حجت الاسلام والمسلمین آقای حاج سیّداحمد دعائی نقل کرده اند: بعد از این که پدر ما را از تبعید به کرمان به یزد برگرداندند ایشان در محل شهربانی یزد در حصر بود و چون نتوانستند وجود او را در آن محل تحمّل کنند، با وساطت مرحوم دکتر طاهری به بهانه بیماری ایشان را به بیمارستان پهلوی که در محله چهارسوق واقع بود منتقل کردند و یک پلیس هم محافظ ایشان بود و رفت و آمدها را زیر نظر داشت اما ما سه برادر بودیم که همه روزه برای پدر ناهار و شام می بردیم و در وقت ملاقات که هم عموم مردم و علما برای دیدن آقا می آمدند ما هم حاضر بودیم اما پدرمان در آن زمان چپق می کشیدند و ما برای تهیه توتون ایشان چند نوع از توتون را الک کرده و آماده می کردیم و به بیمارستان می بردیم. روزی هنگام الک کردن توتون برادر دوم کمی از آن را برداشت و با چپقی که در منزل بود، آن را روشن کرد و کشید به همین جهت به سرفه افتاد و حالش به هم خورد و نتوانست مثل هر روز برای دیدار پدر همراه با ما باشد و ما دو نفر رفتیم پدر که از غیبت برادر دوم نگران شده بود علت عدم حضور او را پرسید اما برادر بزرگ تر خواست به گونه ای ایشان را آرام کند، اما آقا گفتند: من نگران شدم بگویید چه اتفاقی افتاده؟ برادر بزرگ تر آن چه گذشته بود، بیان کرد و توضیح داد که واقعیت همین است و نگران نباشید.

فردای آن روز مثل گذشته سه برادر در وقت ملاقات به دیدار آقا رفتیم پدر ابتدا از حال برادر دوم سؤال کرد و این که چرا دست به چنین کاری زده سپس برای همه ما دربارۀ مذمّت و ابتلاعات دود و دخانیات و اعتیاد به آن صحبت کرد. سپس فرمود بدانید چه در حیات من و چه در ممات چنان چه هر یک از شما معتاد به هر یک از دخانیات ،شوید عاق من هستید این حرف چنان در ما سه برادر اثر گذاشت که هیچ یک از ما در همۀ عمر به خاطر آن حرف قاطع دلسوزانه پدر لب به دخانیات نزده و معتاد نشدیم!

8- در سرداب حرم

*در سرداب حرم ⁽¹⁾

حضرت سید الشهداء العلا حجت الاسلام والمسلمین آقای حاج سید محمد دعائی که خود و پدرشان سال های متمادی زوّار عتبات عالیات عراق را از یزد به عراق می بردند نقل کرده اند یک سال با عده ای از همشهریان یزدی عازم کربلا بودیم و چون ما معمولاً برای خرج سفر در طول راه پول نقد همراه برنمی داشتیم آن سال هم مبلغی از خرج سفرمان را برای قم حواله ای گرفتیم در قم پس از اسکان زوار و زیارت حرم مطهر حضرت معصومه علیها السلام، من به حجره صراف قمی مراجعه کردم تا وجه حواله شده را دریافت کنم او ضمن پرداخت وجه گفت: من جنازه ای دارم که باید به کربلا حمل شود و اگر شما قبول کنید این کار را به عهده شما واگذار کنم من به او گفتم اشکالی ندارد صراف گفت: جریان کار من خیلی مفصل است و بعد گفت این جنازه متعلق به مادر من است که چندین سال قبل در قم از دنیا رفته و ما حسب الوصيه می خواهیم استخوان های او را به کربلا بفرستیم و در جوار قبر مطهر حضرت سیدالشهدا علیه السلام دفن کنیم. به علاوه، باید این کیسه محتوی استخوان بر حیوان حمل نشود و از ابتدا تا مقصد بر دوش انسان هایی که با وضو باشند و دایم در ذکر و دعا هستند حمل شود و خود نیز بر حیوان سوار نشوند من به مرد صراف گفتم: من ذاکرهایی در قافله دارم که شاید قبول کنند بعد از تفحص از این ها جواب می دهم. بعد برای آن ذاکرها که اهل زارچ و اشکذر بودند توضیح دادم که این جنازه وزنی در حدود کمتر از یک من شاه دارد و اگر بقیه شرایط را قبول کنند، برای شما که پیاده حرکت می کنید، فایده هایی دارد آن ها هم پذیرفتند بعد به مرد صراف گفتم: ذاکرها قبول این زحمت را نموده اند اما حمل جنازه با این شرایط و دفن آن در جوار قبر امام خرجی بسیار سنگین دارد صراف پرسید: مثلاً چقدر؟ گفتم: به درستی نمی توانم تخمین بزنم وی گفت: حتی اگر خرج این کار هزار تومان بشود، باید انجام شود؛ در صورتی که هزار تومان برای آن زمان تقریباً آخرین رقم پول بود. پس

شرایط را پذیرفتم و مبلغ هزار تومان برای دفن را هم به اضافه مخارج حمل حواله گرفتم وقتی موقع تحویل جنازه شد دیدم مقداری کم تر از یک من استخوان در یک کیسه ای که پارچه اش از ململ بود و آن کیسه در جعبه ای از فوفل قرار گرفته و جعبه در یک کیسه کرباسی است پس آن را تحویل گرفته و با شرایطی که قرار گذاشته بودیم آن را تا کربلا با نهایت دقت بردیم وقتی به كربلا مشرف شدیم من با سیّد عيسى - كليددار حرم مطهّر - آشنایی داشتم و موضوع دفن جنازه در حایر مقدس را با او در میان گذاشتم. او در سخن اول امکان این عمل را به کلی رد کرد بعد من علت را پرسیدم و توضیح دادم جنازه متعلق به زنی مؤمنه از شهر قم است و باید به هر جهت برابر وصیتی که کرده، ولو به هر مبلغ دفن شود. او هم برای این که مرا منصرف کند گفت: من هزار تومان می گیرم من هم بلافاصله گفتم: من هزار تومان می دهم و این موجب تعجب او شد؛ زیرا هزار تومان مبلغ خیلی گزافی بود قرار بر این گذاشتیم مبلغ پانصد تومان از آن وجه را قبلاً پرداخت کنیم و نصف بقیه را بعد از دفن بپردازیم و او هم پذیرفت پس ساعتی از شب را وعده کردیم تا جنازه را به حرم حمل نموده، دفن کنیم. وقتی در ساعت معین در زدیم خادمی در را باز کرد و من سراغ سید عیسی را گرفتم او مرا پیش سیّد برد. سید عیسی ابتدا شخص همراه مرا مرخص کرد بعد در محلی بین قبر حبیب بن مظاهر و ابراهیم مجاب یک در چوبی بزرگ را از زمین بلند کرد و گفت جنازه را به من بده. من گفتم نمی شود چون من عهد کرده ام که ناظر بر دفن در حایر باشم باید خودم هم حاضر و ناظر دفن باشم او که نمی خواست مرا همراه ببرد گفت: در هوای این زیرزمین خفه می شوی من گفتم: چه جایی بهتر از این اگر من در کنار تربت جدم جان بدهم اما کمی صبر کردم تا هوای سرداب کمی عوض شود بعد شیشه عطری را که با خود داشتم، به در و دیوار سرداب پاشیدم و همراه سید داخل شدم و در پرتو نور چراغ دیدم که سرداب ساختمانی همانند ساختمان و رواق بالا و قبر شریف هم محاذی ضریح بالاست پس سید به خادمی که همراه او بود گفت: قبری

بالای سر حضرت حفر کند و خودش هم نظارت می کرد. من از موقعیت استفاده کرده کتاب مخصوص دعا و زیارت را بیرون آوردم و در کنار قبر مشغول خواندن دعا و زیارت مخصوص شدم که البته تا مدت ها بعد از این کتاب که در جوار قبر مطهر گذاشته شده بود بوی خوشی استشمام می شد.

بعد از زیارت ،هم صورت را روی قبر گذاشتم و در آن لحظات حالی داشتم و می گفتم اگر خداوند در روز قیامت همۀ بدن مرا به آتش بسوزاند صورتم را به خاطر این که متبرک به قبر شریف حضرت اباعبدالله علیه السلام شده است نمی سوزاند وقتی کار این دو نفر تمام شد من قبلاً غسل تربت برداشتن را به جا آورده بودم و آداب آن را می دانستم پس برابر قرار با 3 انگشت، 3 مرتبه از خاک قبر برداشتم، اما سید عیسی با من درگیر شد و نمی گذاشت آن را با خود از سرداب بیرون بیاورم لیکن پس از گفتگو و مشاجره پذیرفت که نیمی از آن چه برداشته بودم به او بدهم و بقیه را خودم بردارم بعد وقتی به اتفاق از سرداب بیرون آمدیم سیّدعیسی گفت: جدت سيد جعفر شاید 40 سفر مشرف شد و پدرت سیّدعلی شاید 30 سفر و عمویت سیّد احمد همین طور تو چه کردی که موفق به زیارت قبر مطهر شدی؟ گفتم: همه از برکت این جنازه بود!

9- تلافی حرکت ناپسند

*تلافی حرکت ناپسند ⁽¹⁾

از حجت الاسلام والمسلمین آقای حاج سید محمد دعائی نقل شده است: دوستی داشتم به نام ملاحیدر که اهل ظفره بود و با من در اصفهان هم مباحثه بود و من به وسیلۀ او با مرحوم حاج شیخ حسنعلی نخودکی آشنا شدم اما زمانی این ملاحیدر به «ظفره» رفته بود و در آن جا با پسران ملامحمد علی - کدخدای آن جا مباحثه نموده و آن ها را مغلوب کرده بود. این امر بر ملا محمد علی گران آمده و دستور داده بود ملاحیدر را به درخت ببندند و چوب بزنند بعد از این جریان، ملاحیدر به اصفهان که آمد، ماجرا را برای آقا حاج شیخ حسنعلی تعریف کرد.

ایشان هم برای حاج آقانورالله - پسر مرحوم آقانجفی اصفهانی - پیغام فرستادند که باید ملا محمد علی را از کدخدایی عزل کنی و به درخت ببندی و فلک کنی و بعد هم به جای او ملاحیدر را به کدخدایی ظفره منصوب نمایی! اما حاج آقانور الله نپذیرفت. روز بعد حضرت شیخ تشریف آوردند و به من فرمودند: اگر می خواهید که واقعه ای را ببینید بیایید به اتفاق برویم من هم چون مشغول به زیارت عاشورا بودم به اشاره عرض کردم قدری تأمل فرمایید. بعد از تمام شدن زیارت به اتفاق ایشان به میدان شاه آمدیم در این هنگام حاج آقا نورالله با درشکه از میدان عبور می کرد حضرت شیخ ذکری خواندند و با انگشت اشاره کردند. ناگهان درشکه حاج آقانور الله سنگباران شد و درشکه چی به گوشه ای پرت شد و سر حاج آقانورالله شکست. مردم حیرت زده جمع شدند و درشکه را مرتب کردند و حاج آقانورالله که از وقوع چنین حادثه ای مات و مبهوت شده بود، دوباره سوار بر درشکه شد وقتی می خواست از میدان خارج شود حضرت شیخ به او نزدیک شده و فرمودند: تا سگ خود را از ظفره دور نکنی و همان طور که دستور داده ام عمل نکنی هر دفعه که از خانه بیرون می آیی با همین وضع مواجه خواهی شد!

سپس به اتفاق حضرت شیخ به مدرسه برگشتیم یک ساعت بعد ابو الفقراء - پیش خدمت حاج آقانور الله - خدمت ایشان رسید و عرض کرد حاج آقانور الله می خواهد شما را ملاقات کند. ایشان فرمودند من با او کاری ندارم اگر او کاری دارد به این جا بیاید. ضمناً به او بگو حرف همان است که گفته ام! ابو الفقرا پیام حضرت شیخ را به حاج آقانورالله رساند و او نیز امر ایشان را اطاعت کرد؛ یعنی ملا محمد علی خاطی کدخدای «ظفره» را عزل نموده به درخت بست و طبق دستور حاج شیخ چوب زد و ملاحیدر را به جای وی به کدخدایی آن جا منصوب نمود.

پس از این که ملاحیدر به آن جا رفت و در سمت کدخدایی کار می کرد ده روز از آن قضیه گذشت که مرحوم آقای حاج شیخ حسنعلی به وی پیام دادند: دیگر بس است از این سمت استعفا بده و به اصفهان بیا و دوباره مشغول تحصیل علم شو!

10- با چشمی دیگر

*با چشمی دیگر ⁽¹⁾

آقای ذبیحی - از معلمان معروف و متدیّن کاشمر - نقل می کند: از حدود سال 1335 ش در نماز جماعت حاجی آقا دعائی شرکت می کردم و ارادت خاصی به ایشان داشتم در زمان حیاتشان یک شب مرحوم حاج سید عبدالحمید آل طه - از علمای معروف کاشمر - را که حدود 6 ماه قبل فوت کرده بود در خواب دیدم ایشان از میان باغی بیرون آمد من به ایشان سلام کردم و گفتم: «شما پنج شش ماه پیش فوت کردید». ایشان گفتند: «من مرده ام، ولی زنده هستم.»

پس به اتّفاق به طرف مسجد قائم کاشمر آمدیم، ایشان دست در جیب قبایش کرد و مقدار زیادی سکه به من داد؛ چون این پول سنگین بود من خواستم مقداری از آن را به خودشان برگردانم پس گفتم: خودتان بهتر می توانید به افراد مستحق برسانید. ایشان فرمودند در دست شما باشد من قبول نکردم و مقداری را به ایشان برگرداندم و از خواب بیدار شدم.

بعد از اذان صبح به مسجد آمدم، به مرحوم حاجی آقا دعائی عرض کردم: من چنین خوابی دیدم، تعبیر آن چیست؟ آقا فرمودند: «شما امسال به مکه مشرف می شوی ولی به کربلا نمی روی». من عرض کردم: من هنوز مجردم و تصمیم به حج ندارم آقا فرمودند: «شما امسال به حج می روید گفتم. آقا من عاشق کربلا هستم. آقا فرمودند: «کربلا سال بعد!»

اتفاقاً وقتی برنامه سال مالی را حساب کردم تصمیم گرفتم همان سال به مکه بروم یکی از دوستان سفارش کرده بود برای من 7 دور طواف کن و دو رکعت نماز بخوان.

امّا آقای دعائی قبل از سفر اصرار داشتند به هر قیمتی شده اول به مدینه مشرف شوم و از مسجد شجره محرم شوم و سپس روز دهم ذیحجه سرم را بتراشم و به حرف کسی اعتنا نکنم من چون با کاروان ،نبودم ابتدا به مدینه رفتم و در آن جا مُحرم شدم سپس روز هشتم در مکه دو ساعت مانده به ظهر در چاه

زمزم غسل کردم بعد 7 دور طواف کردم. برای آقای و 2 رکعت نماز را هم خواندم. دیدم یک ساعت دیگر به ظهر مانده است رفتم در رکن یمانی ایستادم و تا آن وقت حجر الاسود را استلام نکرده بودم ناگاه دیدم عربی آمد و گفت: می خواهی بروی حجر را ببوسی؟! گفتم بله پس او دست مرا گرفت و جلو حجر الاسود آورد و گفت: حجر را ببوس من بوسیدم و عقب آمدم گفت آیا سرت را هم به حجر مالیدی؟ گفتم خیر :گفت این کار را هم انجام بده و جمعیت را به کناری زد و من سرم را به حجر مالیدم. آن گاه مرا نزد مقام ابراهیم برد و رفت.

از آن به بعد تا بیست و هشتم ذیحجه که در مکّه بودم هر وقت خواستم حجر را ببوسم، به قدری جمعیت زیاد بود که ممکن نشد.

وقتی پس از مناسک حج به کاشمر برگشتم ماه محرم بود. به آقای دعائی گفته بودند فلانی از حج برگشته است. رسم ایشان این بود که وقتی نماز صبح می خواندند تا آفتاب کاملاً ظاهر نمی شد، از محل نماز برنمی خاستند.

حدود ساعت 7 صبح، با جمعی از دوستان و همراهان از دوستان و همراهان به خانه ما آمدند در ضمن صحبت فرمودند فلانی ما را هم یاد کردی؟ من عرض کردم آن چه از دعاها و نمازهایی که در طول این چند سال از شما یاد گرفتم خواندم و به یادتان هم بودم.

آقا فرمودند: در ظهر روز هشتم، وقتی در رکن یمانی ایستاده بودی و تصمیم گرفتی بروی حجر را ببوسی سیّد عربی آمد و دستت را گرفت و برد تا حجر را بوسیدی و دوباره گفت: سرت را به حجر مالیدی یا نه و تو گفتی سرم را نمالیدم و دوباره تو را برد تا سرت را به حجر بمالی و سپس آورد کنار مقام ابراهیم علیه السلام رهایت کرد آن جا هم به یاد ما بودی؟ من که این موضوع را به کسی نگفته بودم به یکی از دوستانم گفتم: مثل این که خبری بوده و ما بی اطّلاعیم.

11- توفیق نافله شب

از حجّت الاسلام والمسلمین حاج سید احمد دعائى نقل شده است پدرم مرحوم حجّت الاسلام آقای حاج سید محمد دعائی می فرمودند: بعد از فوت پدرم - مرحوم حاج سیدعلی زارچی - در منزل پدری ساکن بودم و چون امام جماعت بودم و بعد هم تا آخر شب منبرهای متعدد داشتم معمولاً دیر به خانه می آمدم و صبح ها خیلی زود بیدار نمی شدم و توفیق نافله شب از من سلب شده بود. پس شبی خواب دیدم، مثل این که زمین با من حرف می زند وقتی توجه کردم زمین پرسید: سیّد محمّد چرا نماز شب نمی خوانی؟! پدرت شب ها پیش از طلوع فجر از خواب بیدار می شد و روی من اقامه نافله شب می کرد و من پیش زمین های اطراف سرفراز بودم که بر من نماز شب خوانده می شود؛ زیرا قبل از این که پدرت در این خانه ساکن شود، گروهی منحرف و گمراه در این جا ساکن بودند و اعمال و رفتاری داشتند که موجب سرافکندگی من بود الآن هم اسناد و مدارک این فرقه در دستمالی پیچیده شده و در بالاخانه روی کاهدان منزل درون یک تیغه صندوقه است پدر فرمودند من به زمین گفتم: به خاطر مجالس روضه ای که شب ها دارم، دیر به خانه می رسم از طرفی خسته هستم و به همین جهت بیدار نمی شوم زمین گفت این به عهده من که هر شب تو را برای اقامه نماز شب بیدار کنم پس از خواب بیدار شدم و متحیر بودم که این چه خوابی بود؟! بعد برای این که صحت آن بر من ثابت شود همسرم را بیدار کردم و از او خواستم چراغی روشن کند. سیسم به اتفاق به بالاخانه بالای کاهدان رفتیم من دیدم سوراخ کوچکی در دیوار است و گوشۀ دستمالی در آن به چشم می خورد اما نمی شود آن دستمال را از سوراخ بیرون آورد. پس مشت محکمی زدم و خشت تیغه را شکستم و دستمال را بیرون آوردم دیدم پر از کاغذهای مکتوب است. وقتی بعضی را نگاه کردم متوجه شدم این ها صورت جلسات فرقه ضاله بهائیت است و مربوط به کسانی است که قبلاً در این خانه ساکن بودند من این اسناد را

به آقای حاج سیّد محمد رضا می بدی که از اهل منبر یزد بودند، دادم و ایشان در مباحثاتی که با بهائیت داشتند، بر علیه آن ها از آن ها استفاده می کردند، اما از آن تاریخ به بعد هر شب یک ساعت قبل از اذان صبح حالتی به من دست می داد، مثل این که زمین زیر من تکان می خورد و برای نافله شب بیدار می شدم.

12- دستمالی هدیه حضرت سيّد الشهدا علیه السلام

*دستمالی هدیه حضرت سيّد الشّهدا علیه السلام ⁽¹⁾

مرحوم آقای واله - رحمة الله عليه - فرمودند: آقای دعائی به من فرمود: باری از یزد به سوی کربلا حرکت کردیم تا اربعین در کربلا باشیم. همسرم خیلی مایل بود با ما همسفر باشد، ولی بنا به عللی میسر نشد من یک روز در کربلا ایستاده بودم و برای زائران روضه می خواندم ناگهان پرده ها کنار رفت و من دیدم حضرت سيّدالشهداء علیه السلام دستمالی به دست دارند و گریه می کنند و با آن دستمال اشک هایشان را پاک می کنند من تا جمال نورانی آن حضرت را دیدم، از حال رفتم. وقتی به هوش آمدم حضرت را ندیدم ولی دستمالی را که آقا اشک های مبارکشان را با آن پاک می کردند روی سینۀ خود دیدم. پس متوجه شدم حضرت آن را به من هدیه فرموده اند.

من پیوسته آن دستمال را عزیز می داشتم و وقتی به یزد وارد شدم آن را چند قسمت کردم و به بعضی از دوستان دادم قسمتی از آن را هم به همسرم دادم و قضیه را هم برایش تعریف کردم همسرم گفت: اگر من زودتر از شما از دنیا رفتم، این دستمال را به دور گردنم ببندید.

چند سال بعد همسرم از دنیا رفت و من طبق وصیت آن قسمت از دستمال را که سهم او شده بود به دور گردنش بستم و او را دفن کردم. پس از مدتی متوجه شدم قسمتی از آن هدیه ارزشمند را که برای خودم نگه داشته بودم گم کرده ام شبی همسرم را در خواب دیدم که از دور می آید و نوری همچون نور خورشید از دور گردن او می درخشد. پس جلو رفتم و گفتم: این نور از کجاست؟

گفت: این نور از همان دستمال مبارک حضرت سیّدالشهدا علیه السلام است که به گردنم بستی سپس گفت: قسمت دستمالت را در فلان مکان گذاشتی و بعد جایش را فراموش کردی وقتی از خواب بیدار شدم و دستمال را یافتم، فهمیدم رؤیای صادقه است! آقای واله فرمودند آقای دعائی وصیت کرده بودند وقتی من مُردم جنازه ام را روی زمین بگذارید و ذاکرین روضه بخوانند و مردم گریه کنند و اشک هایشان را روى كفن من بریزند می خواهم وقتی دو ملک برای سؤال از من در قبر می آیند کفنم از اشک چشم گریه کنندگان بر مصائب حضرت سیدالشهداء علیه السلام تر باشد!

13- قافله ای قابل در کربلا

*قافله ای قابل در کربلا ⁽¹⁾

از مرحوم حجت الاسلام حاج سید محمد دعائى نقل شده است: شخصی بود در زارچ که نصف بدنش فلج شده و به همین جهت در آن آبادی به او «جعفر شل» می گفتند. این شخص یک بار برای من تعریف کرد یک سال به اتفاق عده ای از اهالی زارچ در کاروان زیارتی پدربزرگت - حاج سیدجعفر زارچی - که چاووش و قافله سالار بود، به سفر کربلا رفته بودیم یک روز صبح زود من از خواب بیدار شدم و برای تطهیر و وضو رفته بودم که جلو اصطبل اسب ها ديدم جل اسب آسید جعفر در دست و پای اسب پیچیده و آن حیوان را کلافه کرده؛ به گونه ای که برای او احتمال خطر می رود و این در حالی بود که حاج سیدجعفر، اهل کاروان را برای زیارت حضرت سیدالشهدا علیه السلام به حرم برده بود و کسی نبود این حیوان را آزاد کند من با همۀ ناتوانی که داشتم یکدستی دست و پای او را از بند درآوردم و آن حیوان را راحت کردم بعد هم عازم حرم مطهر آقا اباعبدالله علیه السلام شدم در ابتدای ورود به حرم نگران بودم چگونه با بی سوادی اذن دخول بخوانم که ناگهان جوانی خوش سیما و با اخلاق خوش نزد من آمد و گفت: می خواهی برایت زیارت بخوانم؟ من گفتم: حرفی ندارم اما پولی به همراه ندارم آن جوان گفت: من از شما برای زیارت پول نمی گیرم. بعد از اذن

دخول اوّل، خواست اذن دخول دوم را در حرم بخواند باز من برای احتیاط گفتم: آقا من برای زیارتی که برایم می خوانید پول ندارم آن جوان گفت نه مطمئن باش من از شما پول نمی گیرم سپس جلو ضریح حضرت برایم زیارت نمی گیرم خواند و بعد به اتفاق به طرف پایین پا آمدیم و زیارت حضرت علی اکبر علیه السلام ما را خواند، اما وقتی من خواستم از قسمت پایین ضریح رد شوم او مانع شد و دست مرا گرفت و گفت: این جا محل دفن شهدای ماست و نباید قدم روی آن گذاشت و زیارت شهدا را در کنار حرم برایم خواند سپس برای زیارت مرا به طرف بالای سر آورد و زیارت هایی خواند که هرگز من آن فقرات زیارت را از حاج سیدجعفر و نه هیچ کس دیگری نشنیده بودم بعد شروع به دعا کردن نمود اما من ناگهان حالم متغيّر شد و مشاهده کردم ضریحی وجود ندارد بلکه در جلو روی من تختی قرار دارد و حضرت سیدالشهدا علیه السلام روی آن تخت جلوس فرموده اند و در دو طرف ایشان هم حضرت ابوالفضل علیه السلام و حضرت علی اکبر علیه السلام در حالی که طومار و دفتری در دست دارند در حضور ایشان هستند امام حسین علیه السلام، اسم قافله هایی را که به زیارت ایشان آمده بودند می بردند و امر می کردند نام آن ها در دفتر و طومار ثبت شود بعد از این فرمودند نام کسانی را که از راه دور بر من سلام کرد ثبت کنید بعد فرمودند بنویسید باقر رحیم شرب العینی ⁽¹⁾، در بالای کوه «تابه» بر من سلام کرد ثبت کنید بعد فرمودند نام کسانی را که در راه من درهم و دیناری صرف و خرج کرده اند بنویسید و در آخر فرمودند: خسرو اله آبادی زرتشتی 3 شاهی پول هیزم را از زن زوار کرمانی به خاطر این که از زوار ما بود نگرفت بعد فرمودند نام همه کسانی را که در راه من به تعب و زحمت افتاده اند بنویسید، سپس فرمودند نام جعفر زارچی را بنویسید که جل اسب حاج سید جعفر را در اصطبل کاروانسرا راست کرد! جعفر می گوید: من وقتی اسم خودم را شنیدم تکانی خوردم، اما متوجه شدم دیگر نه آن تخت وجود دارد و نه آقا ابا عبدالله علیه السلام را می بینم و نه آن کسی که زیارت نامه می خواند در کنار من

قرار دارد. پس من گریه کنان خود را به حرم حضرت ابوالفضل علیه السلام رساندم تا جریان را برای حاج سید جعفر که در آن جا مشغول خواندن زیارت برای زوار خود بود، تعریف کنم وقتی او را پیدا کردم و جریان را گفتم پدر بزرگت گفت: موضوع خودت که روشن است ما باید وقتی وارد یزد می شویم به روستای شرب العين برویم و باقر رحیم را پیدا کنیم و قضیۀ او را جویا شدیم. بعد هم در اله آباد بپرسیم خسرو اله آبادی زرتشتی جریانش چه بوده؟

جعفر زارچی می گوید: این خسر و زرتشتی رسمی داشت و آن این که هر وقت حاج سید جعفر از سفر کربلا بر می گشت به دیدن او می آمد و میوه و یا پیازی هم برایش هدیه می آورد. این بار وقتی خسرو به دیدن او آمد آقا سید جعفر گفت: خسرو پول هیزمی را که به زوار کرمانی پس دادی مورد قبول حضرت امام حسین علیه السلام قرار گرفت خسرو با تعجب گفت: شما چگونه از این موضوع باخبر شدید؟! حاج سیدجعفر جریان را تعریف کرد و گفت شما هم برایم بگو موضوع پول هیزم زن زوار کرمانی چه بوده؟ خسرو گفت: چندی پیش آمدم وارد خانه شوم، دیدم زنی مقداری هیزم در دست دارد و از خانه ما بیرون می آید من گفتم: این هیزم ها را از کجا آورده ای؟ گفت خریده ام و 3 شاهی پولش را هم پرداخته ام و از زوار امام حسین علیه السلام هستم و دروغ هم نمی گویم من همسرم را صدا زدم و پرسیدم این زن پولی بابت هیزم داده؟ زن گفت: بله 3 شاهی پس من 3 شاهی را به او پس دادم و گفتم من از زائر امام حسین پول نمی گیرم! حاج سید جعفر گفت: پس پس بدان که امام حسین علیه السلام این عمل تو را قبول کردند.

جعفر می گوید: وقتی خسرو این حرف را شنید، منقلب شد و وضع دیگری پیدا کرد و بین خود و خدا مسلمان شده بود اما تظاهر نمی کرد تا این که موقع مرگش اظهار داشت من مسلمانم و با آیین اسلام از دنیا رفت!

حاج سید جعفر بعد از این برای این که از جریان باقر رحيم شرب العینی هم آگاه شود به آن جا رفت؛ زیرا او را می شناخت وی کسی بود که همه ساله در صف زائران اباعبدالله علیه السلام و در کاروان حاج سید جعفر حضور داشت. در لحظه

ملاقات حاج سیّد جعفر به وی گفت: باقر آن سلامی که بالای کوه «تابه» به اباعبدالله علیه السلام کردی مورد قبول آقا واقع شد جریان آن را برای من تعریف کن.

باقر گفت: من امسال گرفتار بیماری بودم و نتوانستم همراه شما حرکت کنم. روزی که زوار کربلا در حال حرکت بودند و از ده ما می رفتند من خود را به کوه زدم تا هم هیزمی جمع کنم و هم این که نباشم تا شاهد حرکت کاروانی باشم که نتوانسته بودم با آن به کربلا بروم اما در بالای کوه «تابه» زوار را دیدم که در رودخانه میان ده عازم حرکت هستند پس دلم شکست و از همان جا به حضرت اباعبدالله علیه السلام سلام کردم و عرضه داشتم آقا امسال باقر را طلب نکردید و من ناگزیر از همین جا عرض سلام می کنم حاج سید جعفر گفت: پس بدان که آقا این زیارت و سلام تو را پذیرفته اند!

با صحبت های خسرو اله آبادی و باقر رحیم شرب العینی معلوم شدم آن چه را جعفر زارچی در حرم مشاهده کرده مطابق واقعیت بوده و جوانی هم که برای او زیارت خوانده به احتمال خیلی زیاد آقا امام زمان بوده اند؛ زیرا از همه جریانات جعفر با اطلاع بوده اند اما او متوجه نبوده به علاوه، آقا در قسمت پایین پا به جعفر فرموده بودند این جا قبر شهدای ماست و زیارتی هم که ایشان خوانده اند با نوع زیارتی که سایر زوار می خوانده اند تفاوت داشته و مسلم ایشان جدشان اباعبدالله علیه السلام را نه همچون دیگران زیارت می کنند؛ زیرا آقا فرزند امام حسین علیه السلام و امام و حجّت خدا هستند!

14- حواله ای برای سفر

*حواله ای برای سفر ⁽¹⁾

مرحوم آقای حاج سید محمد دعائی که سفرهای متعدّدی به عتبات مشرّف شده بودند، در سال های آخر عمر یک بار هوای کوی حسینی به سرشان زد و خواستند بار دیگر به آستان بوسی حضرت اباعبدالله الحسين علیه السلام نایل آیند و چون زاد و توشه ای نداشتند، فرمودند برای من در این سنّ و سال، مال داری و

نگهداری از اسب و الاغ سخت است چه بهتر الاغم را که تنها وسیله سواری و رفت و آمدم در شهر است بفروشم و وجه آن را صرف این کار کنم و چون هیچ راه دیگری نداشتند، به شخصی که آشنا به معامله الاغ بود پیغام دادند بیاید و مرکب ایشان را برای فروش ببیند، اما وقتی آن شخص آمد، الاغی که تا روز قبل سالم و سرپا بود دست راست و پای چپش لنگ شده بود و قادر به راه رفتن نبود و او هم آن را مناسب فروش ندید و رفت ایشان که به امید فروش این حیوان و عزم زیارت دل بسته بودند خیلی از این پیش آمد ناراحت شدند و عمده اش هم عدم توفیق زیارت بود.

اما همان شب آقا حضرت اباعبدالله را در خواب دیدند که به ایشان فرمودند برو در محله آبشور و به فلان شخص که او را می شناسی بگو امانتی که از ما نزد اوست به تو بدهد و آن را برای مخارج سفر صرف کن فردای آن روز مرحوم آقای دعائی پیش آن شخص که از قبل با او آشنایی داشتند، رفتند و آن پیام را بازگو کردند. فوراً آن شخص که خودش هم عازم کربلا بود، گفت: این گردن بند طلا را کسی به من داده بود تا در ضریح امام حسین علیه السلام در کربلا بیندازم و حال که شما چنین می گویید این تحویل شما ایشان هم آن را تحویل گرفته و پس از فروش صرف مخارج سفر می کنند شگفت این که وجه وجه آن درست معادل مخارج ایشان در آن سفر بوده است. به علاوه، روز بعد هم که به اصطبل می روند، می بینند الاغ هم سالم است و هیچ عیب و علّتی ندارد!

15- لقمهٔ مشکوک

*لقمهٔ مشکوک ⁽¹⁾

حجّت الاسلام والمسلمین آقای حاج سیداحمد دعائی نقل کرده اند: یک بار پدرم از دقت پدرش مرحوم حاج سیدعلی زارچی تعریف می کرد و این که تا کجا این پدر دلسوز مراقب بود. ایشان گفتند معمولاً پدرم بعد از اقامه جماعت در مسجد زارچ به منبر می رفت و بعد به خانه می.آمد شبی من در حالی که کمتر از

ده سال داشتم، بعد از نماز به اتفاق پسر همسایه امان که هم سنّ و سال من بود، به خانه آن ها رفتم و چون همسایه و مورد احترام بودم آن شب زن همسایه جگر طبخ کرده بود و یکی از آن را برای من و مقداری برای پسرش کشید و هر دو خوردیم سپس من به خانه آمدم پدر که عادت داشت زود شام بخورد و بخوابد از من خواست برای صرف شام سرِ سفره بروم، اما من گفتم اشتها ندارم. وقتی علت را پرسید گفتم: امشب در خانه همسایه که «سبوکش» ⁽¹⁾بود، با پسرشان جگر خورده ام و سیرم پدر که می دانست سبوکشی شغل حساسی است و احتمال تضییع حق مردم در آن زیاد است مرا لب باغچه خانه برد و از خدا خواست به او کمک کند آن چه خورده ام می کنم. سپس آن قدر انگشت به حلق من زد تا همه آن چه خورده بودم استفراغ کردم سپس با عصبانیت به من گفت: من در دوره سال مراقب هستم تا تو هر لقمه ای را نخوری؛ چون در آینده ات مؤثر است تو رفتی بعد از آن همه زحمت من لقمه سبوکشی خوردی؟! پدر گفتند: از آن به بعد، من بنا به توصیه پدرم، از خوردن هر لقمه ای پرهیز می کردم.

16- توصیه به تبلیغ معارف

*توصیه به تبلیغ معارف ⁽²⁾

حجت الاسلام والمسلمين حاج سيداحمد دعائى نقل کرده اند: یک سال به اتفاق پدرم در مشهد بودیم، اما چند روزی از ورودمان به آن شهر مقدس نگذشته بود که پدر بیمار شدند و بعد هم و بعد حالشان طوری وخیم شد که در بیمارستان شاهرضای مشهد بستری شدند و این دوره نقاهت 80 روز طول کشید.

در اواخر ماه ذیحجه بود که از بیمارستان مرخص شدند. روزی در مشهد در صحن نو آیت الله حاج شیخ غلامرضا را دیدیم ایشان از پدرم پرسیدند: در چه حالی و چه تصمیمی داری؟

پدرم گفتند: آقای حاج شیخ چند روزی به محرم بیشتر نمانده و من چون در

این مدّت از فیض زیارت آقا امام رضا علیه السلام محروم بوده ام، قصد دارم عاشورای امسال در مشهد بمانم و به جبران ایام گذشته با صبر و حوصله زیارت کنم.

حاج شیخ که دلسوزی دردمند برای مصالح و معارف دین خدا بود از روی دلسوزی چند بار عصایش را به زمین زد و فرمود جانم این چه حرفی است؟ امام رضا علیه السلام همنشین نمی خواهد! امام رضا علیه السلام زوّار نمی خواهد! آقا نوکر می خواهد. اگر می خواهی کارت مورد رضای حضرت باشد، هرچه زودتر به طرف یزد حرکت کن و به مسجد و منبر بپرداز و از این ایام برای خدمت به دین خدا استفاده کن پدر که ارادتی خالصانه به جناب شیخ داشتند امر ایشان را اطاعت کردند و فردای آن روز عازم یزد شدند.

17- حساب دقيق

*حساب دقيق ⁽¹⁾

از مرحوم حجت الاسلام آقای حاج سید محمد دعائی نقل شده است بعد از فوت مرحوم آیت الله حاج شیخ غلامرضا یزدی (فقیه خراسانی)، شبی ایشان را در خواب دیدم که در بازار یزد با همان قیافه و حالت زمان حیاتشان عصایی در دست داشتند و به تندی حرکت می کردند. من به یادم آمد که ایشان از دنیا رفته اند. پس نزدیک شدم و حالشان را پرسیدم فرمودند فلانی همین اندازه به تو بگویم فشاری که با پیشانی روی مهر در حال نماز می آوری، حساب است و از تو بازخواست می شود!

18- توفیق یادگیری قرآن در آخر عمر

*توفیق یادگیری قرآن در آخر عمر ⁽²⁾

حجت الاسلام آقای حاج سید محمد دعائی نقل کرده اند در یزد شخصی بود که به علت استعداد و تجربه ای که در طرح و نقش پارچه های بافت یزد داشت بین همه در شهر، سرشناس و صاحب نظر بود و به قول خودش زمانی که در سنین میان سالی

بود، بیش از 33 نوع از انواع پارچه های دستباف یزد را طرّاحی کرده بود و چون ارادتی به من داشت، گاهی با من همنشین می شد و حرف شنوی داشت.

من که این استعداد و نبوغ او را دیدم روزی از وی سؤال کردم: فلانی اگر روز قیامت خداوند از تو سؤال کند، با این هوش و استعدادی که من به تو دادم، چرا در عمرت همت نکردی تا قرآن مرا به درستی قرائت کنی جواب خداوند را چه می دهی؟! این اندرز من در او مؤثر افتاد و از آن به بعد با تلاشی بی وقفه پیش دخترش قرائت قرآن را یاد گرفت و بر آن مداومت داشت؛ به طوری که وقتی از دنیا رفت قرآن را به درستی و خوب قرائت می کرد!

19- خستگی در عبادت

*خستگی در عبادت ⁽¹⁾

از حجت الاسلام والمسلمین حاج سیداحمد دعائى نقل شده است پدرم طاقت عجیبی در عبادات داشت. برای نمونه شب های احیا در لیالی قدر در مسجد محله تخت استاد در یزد مراسم احیا داشت ابتدا ایشان تمامی دعای جوشن کبیر را خودش می خواند سپس دعاهای دیگر را می خواند. بعد هم شش شبانه روز نماز قضا به جا می آورد سپس به منبر می رفت و پس از طی یک منبر مفصل آن هم با آه و زاری که داشت قرآن به سر می گذاشت و مراسم را به آخر می رساند، اما مردم واقعاً بعضی تا این حد طاقت نداشتند. سالی وقتی ایشان پنج شبانه روز نماز قضا خواند و رفت که شبانه روز ششم را شروع کند شخصی به نام استاد محمد دلاک که با پدرم آشنا بود و از چند محله دورتر برای درک فیض می آمد بر سبیل مزاح جلو سجاده آقا دراز کشید و گفت: آقا! من دیگر توانایی ندارم. شما اول نماز میت برای من بخوانید بعد نمازتان را ادامه بدهید از شوخی این مرد، جمعیت به خنده افتادند و انبساطی دست داد پدرم که حرکت این مرد را دید دستور داد یک دوره به همه چای بدهند و از آن به بعد هم بر به بعد هم برای این که مردم در آن لیالی پرفیض خسته و ملول نشوند، دستور داد بعد از سه شبانه روز

اقامه نماز یک دور چای بدهند، سپس سه شبانه روز دیگر را به جای می آورد.

20- مرحمت مولا

*مرحمت مولا ⁽¹⁾

از حجّت الاسلام والمسلمین حاج سیداحمد دعائى نقل شده است: پدرم بارها می فرمود: من افتخار دو رشته نوکری حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام را دارم؛ یکی روضه خوانی برای آن حضرت و دیگری چاووشی و حمل و هدایت زوّار حرم مطهر و مقدس ایشان و می فرمود سالی من عده ای زوار را همراهی می کردم و عمویم مرحوم حاج سیّداحمد زارچی هم راهنمای عده دیگری بود امّا هر دو قافله قافله با هم حرکت می کردیم تا این که به نقطه مرزی خانقین رسیدیم. در گذشته، رسم این بود که وقتی وارد خاک عراق می شدیم ابتدا به سامرا سپس به کاظمین و بعد کربلا و در نهایت به نجف می رفتیم اما در آن سال عرفه در پیش بود و من چون هیچ گاه درک فیض زیارت عرفۀ امام حسین علیه السلام در کربلا را ،نداشتم تصمیم گرفتم آن سال هنگام فضیلت زیارت عرفه در کربلا باشم. پس موضوع را با عمویم در میان گذاشتم و عرض کردم: من تصمیم دارم به همراهی کاروانم ابتدا به کاظمین و سپس به کربلا بروم تا روز عرفه کربلا باشم. شما هم در جریان باشید اگر مایل هستید باید با ما حرکت کنید اما عمویم فرمود: نه من رویه کارم را عوض نمی کنم و طبق معمول به سامرا می روم. پس من همراهان را خبر کردم تا برای حرکت به طرف کاظمین آماده شوند و اسب های خود را هم آماده حرکت کنند وقتی کاروانیان عزم جزم مرا دیدند اکثریت هر دو کاروان با من همراه شدند حتی بسیاری از همراهان عمویم، با من حرکت کردند و نظر مرا پسندیدند عمویم که این حرکت را دید او هم تصمیمش را عوض کرد و همگی به عزم حرکت به طرف کاظمین آماده شدند اما من برای این که کسی مجبور به همراهی با من نشود، کاروان را جلو انداختم و خودم در کاروانسرا ماندم و کمی دیرتر حرکت کردم تا اگر کسی بر سر دوراهی می خواهد به سامرا

برود، رودربایستی نکند در آن زمان، عراق دست انگلیس ها بود و آن ها راه ها را بازسازی و آسفالت می کردند و بعضی از راه های قبلی برگردانده شده بود. من که ساعتی دیرتر حرکت کرده بودم با همۀ تبحر راه را گم کردم و در بیابان بدون این که بدانم به کدام طرف می روم تشنه و سرگردان شدم، اما همچنان به حرکت خود ادامه می دادم که زمانی تشنگی به حدی بر من غلبه کرد که دهانم خشک شد. خواستم از نباتی که در جیب داشتم استفاده کنم اما چنان دهانم خشک شده بود که نمی شد آن را در دهان گذاشت به فکر افتادم از آبی که در آفتابه ترک اسب دارم استفاده کنم اما وقتی بررسی کردم دیدم این آب چنان بر اثر حرارت آفتاب داغ شده که قابل خوردن نیست به علاوه گرد و خاک زیادی در آن است و این آب آلوده قابل شرب نیست پس حس کردم جانم در خطر است و راه نجاتی هم ندارم. لاجرم به ذیل عنایت حضرت بقیة الله متوسل شدم و عرض کردم آقا من زوار جدتان حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام هستم و آرزو دارم امسال روز عرفه چشمم به ضریح مطهر ایشان بیفتد از وجود مقدس شما تقاضا دارم عنایتی بفرمایید. اگر عمرم هم به آخر رسیده چند روز دیگر مهلت داده شود تا من به آرزویم برسم پدر فرمودند هنوز چند قدمی پیشتر نرفته بودم که دیدم به فاصله صدمترى من خیمه سیاهی است. پس اسب بدون اراده من به جانب آن خیمه رفت. وقتی نزدیک شدم عربی با مشکی پرآب اما کوچک و کم حجم با جامی در دست بیرون آمد. سپس از من پرسید من پرسید: اَنْتَ عطشان؟ من به علامت مثبت سری تکان دادم او کمی از آب درون مشک را در آن جام ریخت و به من داد. به محض این که من آن آب را خوردم قوت گرفتم که گویی حیاتی دوباره پیدا کردم. در این میان، اسب پوزه اش را به مشک آن عرب می مالید عرب به اسب گفت: إصبر (صبر کن). سپس از آب همان مشک در جام ریخت و به اسب داد. اسب وقتی تشنه می شود ده ها کیلو آب می خورد پس مرتب آن اسب از آب خورد تا سیر شد و من این صحنه را تماشا می کردم ناگهان به نظرم رسید که این عرب با این مشک آب، جان من و اسبم را از هلاکت نجات داد من مقداری پول نقره و اندکی نگین نبات، مغز پسته و مقداری کشک بافقی در جیب داشتم پس دست در جیب کردم

و یک مشت پر از آن ها بیرون آوردم و به او تعارف کردم اما او یک نگین از نبات را برداشت، سپس آن را سر جایش گذاشت و من حرکت کردم پس از این که مقداری راه رفتم به این فکر افتادم که در این بیابان بی آب و علف این عرب که بود؟ و این آب چه آبی بود که من و اسبم را سیراب کرد؟ پس عقب گرد کردم تا تحقیق بیشتر کنم اما وقتی به نقطه اول ،رسیدم جایی که قطرات آب روی زمین ریخته بود نه خیمه ای دیدم نه عربی در آن جا بود. پس متوجه شدم مورد لطف و مرحمت آقا امام علیه السلام زمان ها قرار گرفته ام بنابراین، هر چه در جیبم بود خالی کردم و در دستمالی پیچیدم؛ زیرا مطمئن بودم آن نبات، متبرک به دست مبارک حضرت شده است. پس به راه خود ادامه دادم طولی نکشید که همراهانم را هم پیدا کردم. این ها هم مثل من راه را گم کرده و در بیابان سرگردان شده بودند اما وقتی به هم رسیدیم در حال استراحت بودند و در آن محل اتراق کرده بودند من پرسیدم شما چه کردید؟ گفتند ما راه را گم کردیم و از تشنگی به ستوه آمده بودیم که عربی به ما آب داد و ما نجات پیدا کردیم من داستان خود و آن عرب را برایشان تعریف کردم و خاطر نشان نمودم شما هم مورد توجه مورد توجه و عنایت حضرت بقیة الله قرار گرفته اید. سپس به اتفاق به راه خود ادامه دادیم و طبق برنامه و خواستی که داشتیم درست روز عرفه در کربلا بودیم و از فیض دعای امام حسین علیه السلام در آن روز بهره مند شدیم.

من در خانقین و بعد از حرکت از نقطه مرزی نگران بودم که شاید عمویم از من دلگیر شده بودند که من مسیر حرکت قافله را عوض کردم به ویژه این که همراهان ایشان هم نظر مرا ترجیح دادند اما با وقوع این جریان، عمو هم از م-ن کدورتی ،نداشتند بلکه از این عنایت ویژه خوشحال هم شده بودند.

21- فقرات روی کفن

*فقرات روی کفن ⁽¹⁾

از مرحوم حجت الاسلام حاج سيّد محمد دعائى نقل شده است: من دو کفن برای خودم تهیه کرده بودم و بر روی یکی از آن ها بسیاری از ادعیه و اوراد را

نوشته بودم و می خواستم آن ها را روی کفن دیگر هم بنویسم. وقتی نوشتن را شروع کردم در اثنای کار به علت خستگی خوابم برد. در عالم رؤیا مرحوم آیت الله سید محمد فیروز آبادی یزدی را که از اعاظم علمای نجف بود و من با ایشان سابقه دوستی داشتم دیدم که به من فرمود: سیّد محمد این شعر را هم به آن چه روی کفنت نوشته ای اضافه کن:

ندارم هیچ گونه توشه همراه *** به جز لا تقنطوا من رحمت الله

زمانی که من این خواب را دیدم سی سال از فوت مرحوم آیت الله فیروزآبادی گذشته بود و من با دیدن این خواب از آزادی و احاطهٔ روح این عالم بزرگوار پس از گذشت این مدت طولانی تعجب کردم.

22- مجاهد بافقی

*مجاهد بافقی ⁽¹⁾

حجت الاسلام حاج سيداحمد دعائی نقل کرده اند: در سال 1365 ق، به اتفاق پدرم، از سفر عتبات برگشته بودیم ایشان اظهار تمایل کردند در شهرری به دیدن آیت الله حاج شیخ محمدتقی بافقی برویم. وقتی وارد شدیم پدرم با توجه به آشنایی قبلی که با ایشان داشتند وقتی وی را در آن حال بیماری و افتادگی مشاهده کردند که هیچ امری از امور شخصی را نمی توانستند انجام دهند از حالشان پرسیدند و این که با این حال و روز چه می کنند؟ حاج شیخ فرمودند: سید محمد! بسیار خوبم، حتی گردنم هم کلفت است. سپس توضیح دادند: خداوند این قدر مرا دوست می داشته که نمی خواسته من هیچ زحمتی بکشم، مرا در این جا انداخته و دل بندگان خوبش را به من متوجه نموده و این ها در نهایت مهربانی به من خدمت می کنند و بهترین طعام و نوشیدنی را برایم فراهم می کنند و به من در هر وعده غذا می خورانند و شستشو می دهند و در وضو گرفتن کمک می کنند و از من مراقبت کامل می کنند به همین جهت است که می گویم گردنم هم کلفت است.

23- مجلس روضه ای به ظاهر خلوت

*مجلس روضه ای به ظاهر خلوت ⁽¹⁾

از مرحوم حجّت الاسلام آقای واله نقل شده است روزی کسی که در مدت اقامت حجت الاسلام آقای دعائی برای منبر در کاشمر میزبان ایشان بود به آقا :گفت من پای منبر شما چندان جمعیت زیادی نمی بینم ولی هنگامی که روضه می خوانید صدای شیون و زاری عده زیادی به گوشم می خورد ایشان فرمودند: همین الان برخیز با هم به مسجد برویم.

پس میزبان و آقای دعائی و یک نفر دیگر به مسجد وارد می شوند؛ آن هم در ساعتی که هیچ کس دیگر در مسجد حضور نداشته پس آقای دعائی به منبر می روند و شروع به مرثیه خواندن می کنند در این هنگام آن دو نفر صدای شیون و زاری از پشت پرده به گوششان می خورد!

پس میزبان از جا بلند می شود و پرده را کنار می زند ولی کسی را در آن جا نمی بیند اما همچنان صدای شیون و زاری را می شنود وقتی روضه آقای دعائی تمام می شود صدای گریه هم قطع می شود.

بعد آقای دعائی به آن دو نفر می گویند وقتی من روضه می خوانم بانوانی که در کربلا حضور داشتند در مجلس حاضر می شوند و بر مصائب حضرت اباعبدالله در کربلا گریه می کنند و این صدای گریه و ناله که شنیدید از آن هاست.

24- عاقبت به خیری

*عاقبت به خیری ⁽²⁾

از حجّت الاسلام والمسلمین حاج سيد احمد دعائى نقل شده است در زمان حیات پدرم همسایه ای داشتیم از عوامل حکومت رضاخانی، که از مسئولان نظمیه آن زمان بود و لقب «نایب» داشت و چون منسوب به حکومت و از مأموران بود بسیار بیبند و بار و اهل شراب و قمار بود. او هیکلی درشت و چهره ای سیاه و لب های کلفت و برگشته ای داشت که دیدنش موجب بیم و هراس می شد و مردم

هم دل خوشی از او نداشتند و چون پدرم خبر از رفتار و حرکات او داشتند باور نمی کردند چنین شخصی اهل نجات شود و توبه و انابه اش پذیرفته شود؛ حتی بعد از این که این نایب به مکه رفت و حاجی شد و چندی بعد به زیارت عتبات عراق مشرف شد، ایشان به او خوشبین نبودند و این کارها را تظاهر و ریاکاری می دانستند، لیکن حکایت «نایب» چیز دیگری بود و آن این که همسر اول او از دنیا رفته و همسر دیگری از خانواده متدین گرفته، او را به خانه آورد. شب اول عروس در میان زنان نشسته بود و انتظار ورود شوهرش را می کشید اما هر چه صبر کرد وی نیامد تا این که او نگران شد و از آن زن ها پرسید: پس این مرد کجاست و کی می آید؟! زن ها به اتاقی در آن طرف خانه اشاره کردند و گفتند: شوهرت با جمعی از میهمانان در آن اتاق هستند و هر وقت آن ها رفتند، می آید. این زن متدین برای این که حقیقت مطلب را کشف ،کند به صورتی پنهانی خودش را پشت در آن اتاق رساند و از روزن دید که شوهرش با جمعی افراد بی بند و بار مشغول می گساری هستند پس خود را به اتاق زن ها رساند و چیزی بروز نداد و منتظر ماند تا آن مجلس کذایی تمام شد و شوهرش آمد. شوهر در نگاه اول متوجه شد الحق زنی به جای همسر اول آورده که از هر جهت شایسته است اما به محض ورود آن عفیفه او را زیر سؤال کشید و پرسید در آن اتاق چه خبر بود که تا این وقت شب در آن جا بودی؟! او گفت چند نفر مهمان داشتم و خبر دیگری نبود، اما زن که همه چیز را دیده بود باز او را توبیخ کرد و در نهایت گفت: یا من یا آن دم و دستگاه می گساری و گناه و معصیت «نایب» که از این همسر خیلی خوشش آمده بود گفت نه شما گفت: نه شما را ترجیح می دهم و آن اعمال را ترک می کنم همسرش گفت: پس باید شما همین امشب هرچه از ابزار و وسایل لهو و شراب و قمار است از این خانه بیرون بریزی و تعهد بسپاری که دور این اعمال ناشایست را خط بکشی تا من مطمئن شوم پس نایب بلند شد و هر آن چه از آلات لهو و می گساری ،بود از خانه بیرون ریخت و از آن به بعد رفتار دیگری داشت حتی همسرش بعدها نقل کرد: شب ها در تاریکی کنار حیاط خانه

می ایستاد و تسبیحی به دست می گرفت و مرتب می گفت خدایا! غلط کردم خدايا معصیت کردم و آه و ناله و گریه داشت و در این شرایط بود که خداوند به او توفیق سفر حج و زیارت عتبات عراق داد و رفتارش هم به کلی عوض شد و نمازهایش را به جماعت می خواند، اما پدرم باز هم بر حسب سابقه سویی که داشت، به او توجّهی نداشتند تا این که او بیمار و بستری شد و روزی همسرش به دنبال پدرم آمد که او محتضر است و شما بر سر بالین او حاضر شوید. پدرم از بس در دورۀ همسایگی از این زن عفیفه تدیّن و تعهد دیده بودند، قبول کردند و رفتند، ایشان فرمودند وقتی وارد شدم دیدم وی در رختخواب خوابیده و لب های درشتش درشت تر شده و سیاهی چهره اش دو چندان است و حالتی دارد که پیداست در سکرات موت است. پس من بالای سرش نشستم و برای این که خداوند به حال او ترحمی کند، شروع به خواندن دعای عدیله کردم اما ناگهان متوجه شدم او چشم باز کرد و با من فقرات دعا را می خواند در حالی که وقتی وارد شدم هر چه همسرش از آمدن من خبر داد چیزی متوجه نمی شد لیکن با قرائت اولین جملات دعا چشم باز کرد و هر جمله ای را می خواندم تکرار می کرد به علاوه هر چه از دعای عدیله خوانده شد، با هر جمله ای حالش بهتر شد و چروک های صورتش از هم باز شد و لب های کلفت و برگشته او قرمز شد و حال عادی پیدا کرد و سیاهی چهره اش برطرف شد و من ضمن خواندن دعا و سوابقی که از او داشتم متحیر مانده بودم و به تغییر حالت او توجه داشتم تا این که آخرین جملات دعا را قرائت می کردم که ناگهان از بستر بلند شد و نشست و در نهایت خضوع و فروتنی، دستش را روی سینه اش گذاشت و گفت السلام علیک یا امیرالمؤمنین آقا بفرمایید، خوش آمدید سپس خوابید و از دنیا رفت در این جا بود که من از گمان بدی که نسبت وی داشتم استغفار کردم؛ زیرا هرگز گمان نمی کردم کسی با چنان سوابقی برگردد تا این گونه مورد عنایت امام علیه السلام قرار گیرد. آقای حاج سیداحمد دعائی نقل کرده اند: زمانی که این «نایب» از دنیا رفت من در میناب برای سفر تبلیغی رفته بودم و با پدرم مکاتبه داشتم. باری،

پدرم در نامه اش نوشته بود: «نایب» همسایه از دنیا رفت؛ آن هم مردنی که موجب غبطه پدرت شد و تو دعا کن من هم مردنی شبیه او داشته باشم.

25- صحّت جهت قبله

*صحّت جهت قبله ⁽¹⁾

یکی از ارادتمندان مرحوم آقای حاج سید محمد دعائی نقل کرده است: آقای دعائی سال های زیادی به سبزوار و کاشمر سفر می کردند و مجلس روضه و منبر داشتند و مردم این دو شهر خاطرات زیادی از آن دوران دارند؛ از جمله ایشان سالی در کاشمر بودند و در نماز جماعت ایشان شرکت می کردند روزی یکی از مأمومین به ایشان ایراد گرفت که به هنگام نماز کمی منحرف می شوید و قبله شهر ما تا این اندازه که شما کج می ایستید نیست ایشان به او جوابی دادند و تأکید کردند که نه جهت من درست است اما وی بار دیگر حرفش را تکرار کرد و دست از ادعایش برنمی داشت و مدعی بود آقا جهت قبله را کمی کج تر از حدّ معمول می ایستند روزی آقای دعائی او را به کناری کشیدند و خصوصی فرمودند: اگر مرا متهم به جادو نمی کردی، من در همین جا خانه کعبه را به تو نشان می دادم تا بدانی حق با من است!

26- استشفا از حضرت عبدالعظیم

*استشفا از حضرت عبدالعظیم ⁽²⁾

حجّت الاسلام والمسلمین حاج سیداحمد دعائى نقل کرده اند سالی پدرم برای سفری چند روزه به اصفهان رفته بودند که در آن جا مبتلا به دردپای شدیدی شدند؛ به طوری که اقامت ایشان بیش از یک ماه در آن شهر به طول انجامید و در منزل یکی از دوستانشان بستری بودند. پس از آن با همان حالتی که داشتند برای معالجه به تهران عزیمت کردند در آن جا به پزشک متخصصی مراجعه کرده و تحت درمان وی بودند اما نتیجه ای حاصل نشد و همچنان مبتلا بودند ایشان

فرمودند روزی از تهران به عزم زیارت حضرت عبدالعظیم حسنی به ری آمدم و در کنار مرقد این سید بزرگوار کمی گله کردم و عرض کردم: آقا شما بزرگواری هستید که فضیلت زیارت او به قدر حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام است که من افتخار نوکری او را دادم و مدت یک ماه در اصفهان بستری بودم و خجالت میزبان کشیدم. حال هم از مداوای دکتر تهران نتیجه ای ندیده ام و این از آقایی شما به دور است که مرا محروم برگردانید. سپس کمی اوقات تلخی کردم و به تندی حرف زدم اما چند لحظه نگذشته بود که حس کردم دردی در پایم احساس نمی کنم پس بلند شدم و راه رفتم دیدم دردی ندارم، سپس نماز خواندم و برای حرکت به تهران ایستگاه دورتری را انتخاب کردم تا ببینم احساس دردی دارم یا خیر اما دیدم عارضه ام به کلی برطرف شده و هیچ دردی در پایم حس نمی کنم. پس از بزرگواری حضرت عبدالعظیم تشکر کردم و به شکرانه حصول نعمت سلامتی، عازم زیارت حضرت امام رضا علیه السلام در مشهد شدم.

27- بر سر تربت پدر

*بر سر تربت پدر ⁽¹⁾

حجت الاسلام والمسلمین حاج سيداحمد دعائى نقل کرده اند: من نُه ماهه بودم که مادرم از دنیا رفت و از آن به بعد به جز مادربزرگم بیشتر با پدرم مأنوس بودم؛ به گونه ای که هنوز چهار ساله بودم که ایشان مرا با خود به بیرون می برد که از آن دوران با همۀ کودکی و کوچکی خاطرات زیادی در ذهنم مانده از جمله این که بارها پدر مرا بعد از اذان صبح از خواب بیدار می کرد و جلو الاغ خود سوار می کرد و به اتفاق به قبرستان سیّد صحرا که مقبره پدرشان در آن جا بود می رفت و چون هوا تاریک بود، شمعی در آن بقعه روشن می کرد و ساعت و انگشتر و کلیدهای خود را جلو من می گذاشت و من در آن نور شمع مشغول بازی بودم، اما می دیدم پدرم لباس سفیدی پوشیده و در کنار قبر پدرش به نماز می ایستد و در نماز آه و ناله و گریه دارد پس از نیم ساعتی دوباره لباس خود را

می پوشید و هنوز هوا روشن نشده بود که به خانه برمی گشتم؛ به گونه ای که کم تر کسی متوجه این رفتن و برگشتن می شد بعدها که بزرگ تر شدم متوجه شدم پدرم برای خودش قبری در کنار قبر پدرش آماده کرده و آن لباس سفید هم کفنش بود که آن را می پوشید که آن را می پوشید و روی آن قبر نماز می خواند و از خداوند برای روزی که به آن جا آورده می شود طلب غفران و رحمت می کرد.

28- عرض ادب به پیشگاه حضرت اباعبدالله الحسين علیه السلام

*عرض ادب به پیشگاه حضرت اباعبدالله الحسين علیه السلام ⁽¹⁾

حجت الاسلام والمسلمین حاج سید احمد دعائى نقل کرده اند در روزهای آخر عمر پدرم، ایشان به گونه ای ضعیف و ناتوان شده بود که برای تطهیر و وضو باید دو نفر زیر بغل ایشان را بگیریم و کمک کنیم تا بتوانند برای نماز آماده شوند. ایشان در آن روزها نماز را هم نشسته می خواندند؛ چون به حدی ضعف داشتند که قادر به اقامه نماز به صورت ایستاده نبودند. با این همه اصرار داشتند که هر صبح و شام به ایشان کمک کنیم تا بایستند و زیارت مختصر اباعبدالله علیه السلام را بخوانند و این عمل حتی یک بار ترک نمی شد روزی من از ایشان پرسیدم: شما که نماز را نشسته می خوانید، چرا این قدر پافشاری دارید برای زیارت حضرت اباعبدالله علیه السلام بایستید؟! ایشان در حالی که بغض گلویش را گرفته بود، فرمود: بابا پنجاه سال است که صبح که از خواب بیدار شده ام به آقا سلام داده ام و شب هم که می خواستم بخوابم هیچ شب بدون سلام و عرض ادب نخوابیده ام. این روزها، روزهای آخر عمر من است شما به من کمک کنید این چند روز دیگر که زنده ام رویّۀ پنجاه ساله ام را ترک نکنم و چند روز هم بیشتر نگذشت که از دنیا رفتند.

29- دوستان دیرین

*دوستان دیرین ⁽²⁾

حجّت الاسلام والمسلمین حاج سیّد احمد دعائی نقل کردند: در آخرین روزهای

عمر پدرم مرحوم آسید محمد دعائی که ایشان بیمار و بستری بودند، روزی چند نفر دور بستر ایشان نشسته بودیم که کسی در زد دیدیم مرحوم حجت الاسلام واقعی عالم عامل آشیخ حسن کرباسی هستند که سال ها پیش با مرحوم پدرم دوستی صمیمانه داشتند وارد شدند البته در آن زمان ایشان خودشان هم به علت پیری و هم به خاطر این که پیاده آمده بودند دچار تنگی نفس بودند، اما انس و الفتی که با جناب والد داشتند باعث شده بود دیداری از دوست قدیمی خود داشته باشند بعد از این که مرحوم آقای کرباسی حالت خستگی اشان رفع شد پدرم رو به ایشان کردند و گفتند آقای کرباسی شاهد باشید می خواهم امروز در حضور شما وصیت کنم لیکن کسانی که حضور داشتند گمانشان این بود که موضوع وصیّت امور مادی و دنیوی است، امّا ایشان شهادت به عقاید حقه دادند و به یک از آن عقاید اقرار کردند و ایشان را شاهد گرفتند بعد از این مرحوم آقای کرباسی فرمودند: آقای آسید محمد شما هم در این مواردی که فرمودید برای من شهادت بدهید سپس به هر یک از عقاید حقه اقرار فرمودند و به راستی تماشای این صحنه اندوهبار از روزهای آخر عمر دو بزرگمردی که در طول عمر خود خدمتگزار منبر و محراب بودند، برای حاضران خیلی عجیب و عبرت انگیز بود؛ زیرا چند روزی بیشتر نگذشت که مرحوم پدرم در هشتم فروردین ماه 1345ش. و مرحوم آقای کرباسی دو هفته بعد در بیست و ششم فروردین 1345 ش. از دنیا رفتند و هر دو قریب پاکان و صالحان شدند.

30- یاد پدر در حرم اباعبدالله الحسين علیه السلام

*یاد پدر در حرم اباعبدالله الحسين علیه السلام ⁽¹⁾

حجت الاسلام والمسلمین حاج سیداحمد دعائی نقل کرده اند: هنوز کم تر از یک سال از فوت پدرم گذشته بود که من برای ماه رمضان در کویت بودم و چون حدود 11 سال بود به زیارت حضرت اباعبدالله مشرف نشده بودم خیلی امیدوار بودم این سفر از طریق کویت محقق شود. قبل از این سفر، چون فصل زمستان

بود از یکی از عبا فروش های معتبر یزد یک عبای نائینی به مبلغ 300 تومان خریدم فروشنده که با من آشنا بود گفت: در یزد عبای نائینی بهتر از این پیدا نمی شود. من آن را با خود داشتم و خداوند مرحمتی کرد و در آن سال از طریق کویت عازم عتبات عراق شدم شب جمعه ای در حرم مطهر حضرت سيدالشهدا علیه السلام بودم که عده بسیاری از دوستان پدرم را دیدم که بعضی هنوز از فوت ایشان مطلع نشده بودند و عده ای از دوستان دیگر را دیدم که با ملاقات من به یاد پدرم افتادند و احیاناً در آن شب رحمت برای ایشان طلب غفران و رحمت کردند پس دریغم آمد آن موقعیت را از دست بدهم و آن شب را در حرم آقا ابا عبدالله بیتوته کردم و نماز و دعا و زیارت داشتم و از پدرم بسیار یاد کردم. سپس با طلوع فجر نماز صبح خواندم و چون خیلی خسته بودم به خانه رفتم و گفتم کمی استراحت کنم. سپس برای زیارت حضرت ابوالفضل می روم. پس از این که به خواب رفتم پدرم را در عالم رؤیا دیدم که با حالتی خوش، عبایی نفیس به دوش دارد من متوجه مرغوبیت آن عبا شدم و از ایشان پرسیدم پدر این عبا را از کجا تهیه کرده اید که این قدر نفیس است؟ و مثل این را من تاکنون ندیده بودم پدرم فرمود: بابا این که همان عبایی است که دیشب تو برایم فرستادی پس من متوجه شدم همین که شب قبل من موجب یادآوری ایشان به دوستانشان شدم و آن ها برای این نوکر سیدالشهدا علیه السلام در حرم دعا کردند و خودم هم به یادشان بودم. این ادعیه و زیارات به صورت این عبای نفیس و گران قیمت در آمده و موجب شادی روح و علوّ درجۀ ایشان در عالم برزخ شده است

در گذشت دعایی

وای از این دار فنا و آن ستم باشمول *** چند بنالیم از این چرخش چرخ عجول

شادی و خوشحالی این دوره بود کیمیا *** هر چه که دیدیم بدن خسته و حيران عقول

قسمت ما ساحت آن گنبد و مرقد نبود *** نیست امیدی که رسد پاسخ اذن دخول

تیره و تار است چو شب موسم فجر و طلوع *** کی شود آن شب که شوم شاهد بدر و حلول

رفت یکی واعظ و یک عالم دلسوز خلق *** عادلی از جمع امامان و ذوات عدول

«سید محمّد» که رسول است و را جدّ يقين *** باب گرامیش علی، جدّه پاکش بتول

چون که دعا کرد شب و روز به یاد خدا *** شهرت او گشته «دعائی» و دعایش قبول

دیده فروبست به ذیحجه و فصل بهار *** وه چه بهاری که خزان آمد و شد دل ملول

پیر خرد خواست چو تاریخ وفاتش درست *** گفت بیا «مشفق» و می کوش به فرع و اصول

هاتفی از غیب ندا داد که ای یزدیان *** «رفته دعائی به جنان ساکن کوی رسول» ⁽¹⁾1345 ش

عبد صالح

حجّة الاسلام شیخ حسن کرباسی قدّس سرّه

اشاره

25

عکس

حجت الاسلام حقیقی شیخ حسن کرباسی، در سال 1307 قمری، در محلّه مالمیر یزد، در خانواده ای موصوف به علم و تقوی به دنیا آمد و تحت تربیت پدرش مرحوم شیخ غلامحسین کرباسی و عمویش آخوند ملامهدی کرباسی قرار گرفت و پس از طیّ مدارج مقدّمات تحصیلی، به تحصیل در حوزه یزد پرداخت و چون شوقی به کسب علم و تلاشی در کسب معنی و معرفت داشت خدایش به او این موهبت را مرحمت فرمود که از محضر چهار استاد بزرگ علم و تقوی در خطة دار العباده یزد بهره مند گردد و از خرمن دانش و معرفت آنان در حدی فوق تصوّر خوشه و توشه برگیرد سلمان زمان شیخ عبدالرسول ساباطی، آقا سیّد حسین باغ گندمی، معلم دانش و تقوی میرزا سيّد على مدرس لب خندقى، شمع و چراغ دانش و دانایی و عالم عامل حاج شیخ غلامرضا یزدی، چراغ های فروزان، فراراه شیخ کرباسی بودند و او در پرتو انوار تعلیم و تزکیه این بزرگان ره پوی راه رسول خدا و ائمه هدى عليهم صلوات الله بود! شیخ علیه الرحمه در تمام طول عمر پربرکت خویش بیش از آن که در فکر انباشتن محفوظات علمی باشد در این اندیشه بود که لب علوم آل محمّد را از زبان پاک مردان علم و ایمان دریافت کند و به بهترین وجه و تا سر حد امکان، آن ها را به کار بندد و چون قلبی پاک و روحی بلند داشت خدایش نیز در این مسیر مستظهر بود!

او روزها در بین مردم کوچه و بازار به کسب معاش حلال مشغول بود و در

بین همه، اسوه و الگوی یک کاسب مسلمان و شب هایش در گوشه خلوت به تضرع و ابتهال به درگاه خدای منان می گذشت و چه بسیار علی وار در کوچه پس کوچه های محلّات شهر، یار و غمخوار یتیمان و مستمندان بود و تا آخرین نفس. سرانجام این عالم عامل و عارف واصل، در روز جمعه 23 ذیحجه سال 1385 ق. برابر با 26 فروردین 1345 ش.، دار فانی را وداع گفت و جسم پاک و او، پس از تشییعی باشکوه، در امامزاده سید فتح الدّین رضا علیه السلام مدفون گردید.

1- در کنار رسول خدا صلى الله عليه و سلم

*در کنار رسول خدا صلى الله عليه و سلم ⁽¹⁾

یکی از یزدی های مقیم تهران نقل کرده است روزی در مغازه بزّازی ام در تهران نشسته بودم که یک شخصی آمد و از من پرسید: شما یزدی هستید؟ گفتم: آری. گفت: شما در یزد کسی به نام شیخ حسن کرباسی می شناسید؟ گفتم: اتفاقاً ایشان در همان محله ای زندگی می کنند که ما بودیم و کاملاً شناخت دارم بعد او شروع کرد به تشریح مشخصات ظاهری مرحوم کرباسی و گفت شما دقت کن. ببین نشانه هایی که من از ایشان می دهم همین است یا خیر؟! من توجه کردم دیدم درست مشخصات ظاهری ایشان را بیان می کند بعد گفت این شخص مرد بزرگی است. قدر او را بدانید؛ زیرا نزد خداوند خیلی آبرو دارد و مردم شهر شما باید به وجود این مرد خدا افتخار کنند من هم دعا می کنم خداوند این توفیق را به من بدهد که روزی دست او را ببوسم و چهره اش را زیارت کنم من پرسیدم مگر شما او را تاکنون ندیده اید؟ گفت خیر گفتم پس چگونه مشخصات او را تعریف کردید؟ گفت: شبی در خواب دیدم مردی با این مشخصات در یک مجلس در کنار رسول خدا صلی الله علیه و آله نشسته بود و حضرت به او توجه داشتند! پرسیدم: ایشان کیست؟ گفتند: شیخ حسن کرباسی یزدی.

2- در روز برفی

*در روز برفی ⁽¹⁾

یکی از کسبه بازار در یزد نقل می کند: در سال های آخر عمر مرحوم آشیخ حسن کرباسی، طبق معمول برحسب محبّتی که نسبت به این جانب داشتند در راه منزل به بازار در مغازه من توقفی می کردند و پس از رفع خستگی می رفتند: اما در یک روز سرد زمستانی طبق معمول آمدند و نشستند من که از خروج ایشان از منزل در آن هوای سرد تعجب کرده بودم، سؤال کردم چه شد؟ امروز هم به بازار می روید؟ فرمودند انسان تا از گندم دنیا می خورد، باید کار دنیا را هم به قدری که می تواند انجام دهد به علاوه اگر من از خانه بیرون نیایم کسانی که برای فقرا و مستمندان کاری می کنند در خانه من نمی آیند. پس من باید به امید خدا بیرون بیایم و چیزی به دست آوردم و به وسیلهٔ امثال شما به فقرا برسانم.

3- سرکشی به سیّد مستحق

*سرکشی به سیّد مستحق ⁽²⁾

یکی از سادات که اصلاً بافقی و ساکن یزد بود می گوید: بر اثر عارضه ای که در دستم پیدا شده بود بیمار و خانه نشین شدم و چون شغلم بنایی بود، نمی توانستم با این دست علیل کار کنم به علاوه عائله سنگینی داشتم که هنگام اشتغال هم تأمین معاش برایم دشوار بود و چون سید و آبرومند بودم خجالت می کشیدم پیش کسی رو بزنم بنابراین. کار را به خدا سپردم شاید فرجی برسد و من پیش زن و فرزندانم شرمنده نباشم.

طولی نکشید سحرگاهی قبل از اذان صبح کسی در خانه ام را زد من خودم پشت در رفتم، اما در را باز نکردم صدایی پرسید: منزل آقا سید محمد همین جاست؟! گفتم: بله پرسید خودتان هستید؟ عرض کردم آری آن شخص گفت: لطفاً در را باز نکنید و از روزن در چوبی خانه ام، چند اسکناس به من داد و خداحافظی کرد و رفت دو هفته از این جریان گذشته بود که بار دیگر به همان ترتیب و در

همان ساعت آن شخص به سراغ من آمد و تا چهار ماه که خانه نشین بودم چندین مرتبه این کار تکرار شد بعد از بهبودی من خیلی کنجکاو شدم و تحقیق کردم که آن آقا را بشناسم. در نهایت، معلوم شد ایشان آشیخ حسن کرباسی بوده اند!

4- مداومت بر زیارت عاشورا

*مداومت بر زیارت عاشورا ⁽¹⁾

زمانی که مرحوم آشیخ حسن کرباسی در بقعه سید فتح الدین رضا دفن شدند شب، مرحوم ملاغلامحسین خطیب - که از معمّرین یزد و دوست دیرین آن مرحوم بود - از اوایل شب بر سر تربت آن بزرگوار حاضر شد و تا طلوع آفتاب آن بقعه به نماز و نیایش مشغول بود و بعد از آن آن جا را ترک کرد همان روز کسی از او پرسیده بود به جز دوستی، عاملی دیگر در این شب زنده داری دخیل بود؟! خطیب گفته بود آن مرحوم امام حسین علیه السلام را در کربلا زیارت کرده بود و هم بر زیارت عاشورا مداومت داشت و از شیعیان خالص آن حضرت بود و من حتم داشتم در آن ،شب امام علیه السلام به دیدار او خواهند آمد! و من ماندم تا نور وجود آقا را دیدم و صبح به خانه رفتم!

5- باران رحمت

*باران رحمت ⁽²⁾

در سال 1338 ش. آسمان بر خطّه کویر یزد بخل ورزید و از آغاز تا پایان ،زمستان از نزولات جوی خبری نبود و این در شرایطی بود که شیخ شهر مرحوم حاج شیخ غلامرضا یزدی چند ماهی بود چهره در نقاب خاک کشیده بود که اگر بود با یک تضرع و التماس در درگاه خداوند رحمت خداوندی نازل می شد، لیکن او چندی بود در بقعه امامزاده جعفر علیه السلام قرین پاکان و صالحان بود.

در این حال، بعضی مردم کاسب و متوسّط و برخی کشاورزان و زحمت کشان از حجت الاسلام آشیخ حسن کرباسی تقاضا کردند برای دعای باران پیش افتد،

شاید خداوند منّان از برکت انفاس قدسیه او بر ساکنان کویر تفتیده ترحّمی کند!

شیخ علیه الرّحمه، این خواهش عامه را اجابت کرد و در صبح جمعه 13 رمضان المبارک سال 1379 ق. مطابق 20 اسفند 1338 ش. با چشمی گریان و قلبی مملو از امید به رحمت ،حق پیشاپیش مردم به راه افتاد و تا صحرای آبشور

پیش رفت و در آن جا پس از اقامه نماز استسقا سر سر به آسمان بلند کرد و از حضرت منّان طلب باران رحمت کرد که بهترین شاهد این صحنه عکسی است که از آن روز به یادماندنی موجود است و این تصویر گویای حالت تضرع و ابتهال این مرد خدا در آن لحظات .است شگفت این که وقتی جمعیت به راه افتاد لگه های ابری روی آسمان بود و تا ظهر آن روز و بعد از نماز استسقا این ابرها هم محو شد و بعضی افراد سست ایمان و ضعیف با تمسخر به آسمان نگاه می کردند، لیکن هنوز بانگ اذان مغرب از مأذنه ها بلند نشده بود که ابرهای متراکم فضای شهر را پوشاند و لحظاتی بعد بارانی نافع باریدن گرفت و تا ساعاتی از نیمه شب ادامه داشت و هر چه در دورۀ زمستان باران کم بود از آن به بعد جبران مافات شد!

6- حاصل دنیامداری

*حاصل دنیامداری ⁽¹⁾

یکی از بازاری های یزدی نقل می کند حجت الاسلام آقای کرباسی هر وقت از بازار جعفرخان که مغازه من در آن بود عبور می کردند، روی سکوی مغازه نشستند و استراحتی می کردند و این توقف معمولاً فرصتی بود تا بعضی مسائل شرعی و اجتماعی در آن لحظات ارزشمند مطرح شده از محضرشان استفاده کنیم اما روزی که جان اف. کندی - رئیس جمهوری وقت آمریکا - ترور و خبرش بلافاصله در رسانه های گروهی جهان منتشر شد این خبر موضوع روز محافل کوچه و بازار بود اتفاقاً ایشان چند روز بعد از این جریان در مغازه من نشسته بودند. پس شرح واقعه را آن گونه که آن زمان از رادیو شنیده بودم، گفتم و

اضافه نمودم: این آقا رئیس جمهور کشور آمریکا بوده و به اتفاق همسرش از یک خیابانی در یکی از ایالت های آمریکا عبور می کرده اند که شخصی از بالای ساختمان او را هدف قرار داده به شدت مجروح می شود؛ به طوری که جسم خون آلودش برابر چشم همسرش روی صندلی می افتد و بعد هم فوت می کند و مردم سایر مناطق دنیا هم که می فهمند خیلی متأثر می شوند می خواستم ببینم جناب عالی این گونه حوادث را چگونه توجیه می فرمایید؟!

ایشان گفتند: بله این صحنه ها دلخراش و ناراحت کننده ،است امّا سؤال من این است اگر این آقا رئیس جمهور هم نبود این چنین مورد حمله مسلحانه قرار می گرفت یا خیر؟! اگر او یک شهروند عادی کشورش هم بود، کشته می شد یا نه؟! پس این ها همه از عوارض موقعیت سیاسی و اجتماعی او بوده است و او باید این را می دانست که وقتی به چنین مقامی دسترسی پیدا می کند در معرض چنین خطراتی هم هست!

7- تأثیر کلام

*تأثیر کلام ⁽¹⁾

پیرمرد نجّاری نقل می کند زمانی بین من و یکی از خانواده های ساکن در محله مالمیر یزد نزاعی رخ داد و آن ها که عده بیشتری داشتند، در یک زد و خورد مرا مضروب و به شدت مجروح کردند من هم برای تلافی این عمل در تدارک این بودم با کمک دوستان و فامیلم جواب سختی به آن ها بدهیم. در این میان روزی در حالی که سرم به علت جراحت باند پیچی شده بود، در کوچه به مرحوم آشیخ حسن کرباسی برخوردم معمولاً دأب ایشان این بود که وقتی با کسی کاری داشتند چند قدم به طرف مقابل مانده، به دیوار تکیه می کردند. آن روز هم به محض این که مرا دیدند توقف نموده به دیوار تکیه دادند. من هم سلام کردم و ایستادم ایشان پرسیدند شما در دعوا و درگیری که داشته اید سرتان هم آسیبی دیده؟! من به درستی منظور ایشان را نفهمیدم و به همین جهت و

به خاطر احترام به ایشان حرفی نزدم و سر را به زیر افکنده سکوت کردم! بعد از چند لحظه ایشان فرمودند دعوا نکنید. این ها کار درستی نیست بروید دنبال کسب و کار و زندگی تان او می گوید چنان این سخن کوتاه و دلسوزانه در من اثر کرد که من از همان لحظه همه چیز را به فراموشی سپردم و به همین چند کلمه، دعوا و درگیری خاتمه پیدا کرد!

8- بدون لایی

*بدون لایی ⁽¹⁾

زمانی مرحوم حاج انصاری - سخنران معروف - در سفری به یزد اظهار تمایل نموده بود آشیخ حسن کرباسی را که قبلاً در مورد ایشان تعریف های زیادی شنیده بود از نزدیک ببیند تا این که روزی در بازار به او می گویند پیرمردی که از روبه رو می آید شیخ کرباسی است. پس آقای انصاری جلو می رود و پس از سلام و احوال پرسی می گوید بفرمایید چرا عمامه اتان این قدر کوچک است؟ ایشان می گوید: چون لایی ندارد!

9- مسلمانی نمونه

*مسلمانی نمونه ⁽²⁾

روزی مرحوم حجت الاسلام آشیخ حسن کرباسی از یکی از خیابان های یزد عبور می کردند که ناگهان متوجه می شوند مردی پایش مجروح شده و از آن خون جاری است. پس بلافاصله ایشان جلو می روند و عمامه کوچک خود را از سر برداشته، قسمتی از آن را جدا می کنند و به او کمک کرده، زخم را می بندند. یکی از بازاریان زرتشتی که این صحنه را مشاهده می کند می گوید: اگر فقط یک مسلمان دیگر مثل شیخ کرباسی در این شهر بود، یک نفر زرتشتی در یزد پیدا نمی شد، بلکه همگی به اسلام روی می آوردند!

10- خالی از کبر و ریا

*خالی از کبر و ریا ⁽¹⁾

از یکی از اهالی محله مالمیر یزد نقل شده است در اوایل نوجوانی در شرایطی که هنوز چند سالی از تکلیف شرعی من نگذشته بود، روزی در کوچه مجاور خندق مالمیر به مرحوم آشیخ حسن کرباسی برخوردم. پس برحسب ارادتی که به ایشان داشتم جلو رفتم و از محضرشان خواستم روش صحیح تیمّم را به من یاد بدهند ایشان با روی خوش و متانت که عادتشان ،بود روی خاک های کوچه نشستند و چند مرتبه عمل تیمّم را تکرار کردند تا این که مطمئن شدند من تیمّم را به خوبی یاد گرفته ام اما وقتی از جایشان بلند شدند، من دیدم لباس و دست و صورتشان طوری به خاک آلوده شده که موجب شرمندگی من شد و من هرگز گمان نمی کردم برای این که یک جوان مسلمان را به وظیفه اش آشنا کنند دیگر همه چیز خود را فراموش کنند از آن به بعد تاکنون من بارها و بارها به یاد آن روز می افتم و برای روح بلند آن مرد خدا طلب غفران و رحمت می کنم.

11- امامت و عدالت

*امامت و عدالت ⁽²⁾

از آقای کرباسی نقل شده است سال ها قبل، من معمولاً در نماز جماعت آقا سيّد عبدالحی نجفی شرکت می کردم ایشان به علت شناختی که داشتند، من را مورد مرحمت قرار می دادند.

روزی مرد سیّدی بین اقامه نماز ظهر و عصر در مسجد از موقعیت استفاده کرد و در کنار منبر ایستاد و درخواست کمک کرد، اما در بین صحبت حرف رکیکی زد که موجب رنجش آقای نجفی شد ایشان که این حرکت سیّد را در مسجد ناشایست می دانستند با ناراحتی به او پرخاش کردند و گفتند گوساله برو سر جایت بنشین آن مرد هم که چاره ای جز تمکین نداشت، از پیش ایشان رفت!

من از برخورد تند ایشان نسبت به آن سیّد متأثّر شدم. پس به کنار سجّاده آقا

رفتم و به طوری که کسی متوجه نشود گفتم: حضرت آقا! نسبت های شما به این سید در حضور مردم موجب ترديد من دربارۀ عدالت شما شد، الآن هم می خواهم نماز عصر را اقتدا کنم بفرمایید چه کنم؟!

با حرف های من دیدم ایشان متأثر شدند و اشک از چشم هایشان جاری شد! من این حالت را توبه تلقی کردم و نشان برگشت ملکه عدالت دانستم. آن گاه نماز عصر را به امامت ایشان اقامه کردم!

12- عشق واقعی به امام حسین

*عشق واقعی به امام حسین ⁽¹⁾

در زمانی که رضاخان مجالس روضه خوانی حضرت اباعبدالله علیه السلام را ممنوع کرده بود و مأموران در هر کوی و برزن مردم را زیر نظر داشتند تا جایی مجلسی برگزار نشود شیعیان و دوستان امام حسین علیه السلام، بی نهایت از این موضوع دل شکسته و پریشان بودند روزی مرحوم حاج شیخ مهدی کرباسی - برادر آشیخ حسن کرباسی - به ایشان می گوید: همچنان که می دانید مردم از این که روضه خوانی تعطیل شده، خیلی ناراحتند سزاوار است شما صبح ها بعد از نماز ذکر مصیبتی کنید فردای آن روز، آن مرد خدا بعد از اقامه نماز و تعقیب در کنار ستون مجاور محراب ایستاد و فرمود گفته شده است که حضرت امام حسین علیه السلام در روز عاشورا... اما هنوز جمله اش تمام نشده بود که بیهوش روی زمین افتاد و مردم او را بلند کردند و زیر بغلش را گرفته از مسجد بیرون بردند و این چنین بود که همیشه نام امام حسین علیه السلام، او را منقلب و مضطرب می کرد!

13-کمک برای ادای تکلیف

*کمک برای ادای تکلیف ⁽²⁾

از صفات نیک و پسندیده مرحوم حجت الاسلام آشیخ حسن کرباسی همت و تلاش ایشان بود برای کمک و مساعدت به کسانی که می خواستند اعمال

واجبشان را به جا آورند و این مختص خانواده و بستگان نبود بلکه ایشان هر موردی پیش می آمد، برای اقامه امر واجب پیشقدم بودند. از خودشان نقل شده است زمانی مرحوم شیخ علی اصغر کرباسی که پسر عمو و اخ الزوجه ایشان بود سال اول تکلیفش بود و باید روزه می گرفت در شرایطی که ماه رمضان آن سال در اواسط تابستان قرار گرفته بود و با نبود وسایل و امکانات آن هم برای نوجوانی که تازه به تکلیف شرعی رسیده و در یک خانواده متمول زندگی کرده روزه گرفتن در هوای خشک یزد واقعاً دشوار بود ایشان فرمودند: من برای این که او بتواند تمام ماه رمضان را روزه بگیرد از روز اول تا آخر ،ماه هر روز صبح او را از مالمیر تا مریم آباد که حدود 2 کیلومتر فاصله دارد، همراهی کردم و در سایه درخت و در کنار جوی آب با او به سر بردم تا موفق شود اقامه امر واجب خدا كند!

14- سرانجامی سوء

*سرانجامی سوء ⁽¹⁾

روزی هنگام اقامه نماز ظهر در مسجد نو مالمیر ،یزد، یکی از اهالی محل پیش مرحوم آشیخ حسن کرباسی رفت و به ایشان اطلاع داد یکی از نمازگزاران بیمار و در منزل بستری است و وضع معیشت خوبی هم ندارد. ایشان بلافاصله نامه ای نوشتند و به آن شخص دادند و آدرس یکی از تجار طراز اول شهر را هم به او دادند تا برود و کمکی بگیرد لیکن آن تاجر با دیدن نامه مرحوم کرباسی به منشی گفته بود 20 ریال به ایشان بدهید آن شخص گفته بود: نامه آشیخ حسن خیلی بیش از این مبلغ و مبالغ بالاتر از آن ارزش دارد بعد هم بدون دریافت وجه، حجره او را ترک کرده بود و هنگام اقامه نماز مغرب مجدداً خدمت ایشان رسیده و جریان را تعریف کرد ایشان فرمودند او مغبون شد و طولی نکشید که وی ورشکست و برای همیشه خانه نشین گردید!

15- پایبندی به ادای تکلیف

*پایبندی به ادای تکلیف ⁽¹⁾

مرحوم حجت الاسلام آشیخ حسن کرباسی از مرحوم آیت الله بروجردی اذن تام برای اخذ و صرف وجوهات شرعی داشته اند و بین ایشان و دفتر آقا در قم ارتباطی بوده اما کمتر کسی از آن مطلع بود یک بار یکی از کسانی که پدرش سمت استادی مرحوم کرباسی را داشته از این موضوع مطلع می شود که اگر از جانب ایشان توصیه ای بگیرد مورد قبول واقع می شود و به او هم این اذن داده خواهد شد پس برای این منظور به مرحوم کرباسی مراجعه می کند و درخواست می نماید برایش چیزی بنویسند ایشان هم بر حسب سوابق درخشان پدرش و به این علت که تا آن روز موردی از خلاف از وی مشاهده نکرده بودند، نامه ای مبنی بر اعتماد خویش به او به دفتر آقای بروجردی می نویسند و بعد از این که او آن را به قم می برد بلافاصله اذن کتبی صادر می شود اما مدتی بعد برای مرحوم کرباسی خبر می آورند که فلان کس از آن مکتوب به درستی استفاده نمی کند. ایشان که به هیچ روی با کسی رودربایستی نداشتند و تنها ادای تکلیف را مد نظر قرار می دادند و وقتی تشخیص می دادند وظیفه اشان چیست با صراحت و بیهیچ مجامله ای حرف خود را می زدند پس از تحقیق از این خبر روزی به در منزل آن شخص می روند و از او می خواهند نامه ای را که بابت اذن اخذ وجوهات از دفتر آقای بروجردی گرفته بوده بیاورد. آن شخص هم که از جریان بی اطلاع بوده، فوراً آن را به ایشان نشان می دهد مرحوم کرباسی بدون این که صحبت دیگری بکنند یا این که در مورد آن چه به ایشان گفته شده توضیحی بخواهند، آن برگه را از او می گیرند و از او جدا می شوند و آن را برای همیشه پیش خود نگه می دارند!

16- بی اعتنایی به بنده خدا

*بی اعتنایی به بنده خدا ⁽²⁾

یکی از بازرگانان متموّل و سرشناس یزدی بعد از وصیت در همه امور

مبلغی قابل توجّه را نزد یکی از تجار خویشاوند خود به امانت می گذارد و از او می خواهد با کسب و تجارت در آن عواید حاصل از آن را هر ساله صرف تهیه رختخواب زمستان فقرا و مستمندان در یزد کند. بعد از فوت وی هم به مدت چندین سال این امر حسب الوصیّه اجرا می شده و رختخواب های تهیه شده به وسیله ائمه جماعات محلات بین مردم فقیر توزیع می شده تا این که سالی یکی رابطان جهت فردی مستحق به مرحوم آشیخ حسن کرباسی مراجعه می کند و می گوید: فقرا طبق معمول هر ساله امیدوارند!

ایشان می فرمایند: امسال هنوز خبری نشده باز هم سر می زنم با توجه به مراجعات مکرر مردم آن رابط بار دیگر به مرحوم آقای کرباسی تذکر می دهد و ایشان هم به حجره آن تاجر می رفتند اما جواب درستی نمی گیرند و تنها وعده امروز و فردا داده می شود. اما یک روز که آن رابط به شیخ کرباسی مراجعه می کند، ایشان می گویند: فلانى من امروز برای تعقیب موضوع به حجره آن تاجر رفتم اما او ضمن این که برخورد بدی کرد مرا از حجره اش بیرون کرد و من دیگر تکلیفی ندارم و شما هم به هر نحو صلاح می دانید به فقرا بگویید امسال از رختخواب خبری نیست! شگفت این که تاجری که در همه بازار پررونق یزد کسی به نفوذ و اعتبار او نمی رسید و داد و ستدش در یزد زبان زد بود، در مدت کوتاهی بعد از آن برخورد سوء، چنان طومار زندگی اش در هم پیچیده شد و چنان کسب و کارش از رونق افتاد که بعد از ورشکستگی مجبور شد از شهر و دیار خود کوچ کند و کارش به قدری وخیم شد که تا زنده بود منزوی و خانه نشین بود تا از دنیا رفت!

17- به هوایی دیگر

*به هوایی دیگر ⁽¹⁾

حجّت الاسلام کرباسی فرمودند: روزی در اتاق بازار واقع در سرای خان کهنه نشسته بودم یک شخصی آمد و پس از سلام و تعارف، یک شیشه عطر به من داد. من هرچه خواستم آن را از او نگیرم قبول نکرد و با اصرار زیاد آن را به

داد.

من داد و رفت. بعد از این که او بیرون رفت من با کمی موم در آن شیشه عطر را محکم کردم و در محلی در اتاق گذاشتم مدتی از این موضوع گذشت که روزی همان شخص به اتاق من آمد و خواست نامه ای را برایش امضا کنم من عذر آوردم که نمی توانم چنین کاری بکنم اما او پیوسته اصرار می کرد من نامه او را امضا کنم وقتی مطمئن شد من زیر بار خواسته او نمی روم گفت پس لطفاً آن شیشه عطر را پس بدهید من هم آن را دست نخورده از جایش برداشتم و به او دادم.

18- کسب و کار مسلمانی

*کسب و کار مسلمانی ⁽¹⁾

یکی از کسبه بازار در یزد که شغلش به اصطلاح قدیم «کمرگیری» بوده، نقل می کند من که کارم دورهگیری گیوه های قدیم بود و از پوست خام برای کارم استفاده می کردم و معمولاً هم آن را از آشیخ حسن کرباسی که با فارس رابطه داشتند می خریدم یک روز که ایشان از جلو مغازه من در بازار جعفرخان عبور می کردند سؤال کردم مظنه پوست خام چقدر است؟ ایشان گفتند 8 ریال من هم پیش خودم فکری کردم و گفتم، یک عدل برایم کنار بگذارید از فردای آن روز پوست خام ترقی کرد تا این که هر قطعه 8 ریالی به 17 ریال رسید و چند ماه هم از صحبت من با مرحوم کرباسی گذشت، اما من اقدامی برای آوردن آن نکردم. روزی ایشان از جلو مغازه من عبور می کردند پس نزد من آمدند و گفتند آن عدل پوست را نبردید؟ گفتم چشم می برم بعد هم پیش خود گفتم: چون حرفی زده ام به هر قیمت گفتند می پردازم اما وقتی صحبت از قیمت شد ایشان قیمت را همان 8 ریال اولیه که صحبت شده بود حساب کردند!

19- صورت های واقعی

*صورت های واقعی ⁽²⁾

آقای حاج محمدرضا سیگاری نقل کرده اند قبل از این که مقیم تهران شوم،

در بازار خان یزد مغازه پارچه فروشی داشتم و با حجت الاسلام آشیخ حسن کرباسی آشنا بودم.

روزی با ایشان در بازار راه می رفتم که ایشان ناگهان چشم های خود را مالیدند و مثل این که حالشان منقلب شد و گویا منظره ای را مشاهده کرده بودند که به طور ناگهانی این حالت به ایشان دست داد وقتی من علت تغيير حال ایشان را پرسیدم و به آن اصرار کردم فرمودند بیشتر مردمی که در این بازار رفت و آمد می کردند من آن ها را در هیئت سگ و خوک دیدم، اما راضی نیستم تا من زنده هستم شما آن را به کسی بازگو کنید و من هم قول دادم و تا در حیات بودند به کسی نگفتم.

20- فضیلت صله رحم

*فضیلت صله رحم ⁽¹⁾

یکی از اهالی محله آبشور در یزد نقل می کند: بعد از این که خواهر حجت الاسلام آشیخ حسن کرباسی به عقد یکی از هم محلی های ما درآمد، ایشان همه روزه برای احوال پرسی به منزل خواهرشان می آمدند و پس از چند دقیقه سلام و صحبت مختصر، بر می گشتند و این برای من موجب تعجب بود که ایشان با همه گرفتاری شخصی و عمومی که داشتند چگونه برای سراغ گرفتن از خواهرشان هر روز وقت صرف می کنند؟ البته، من از این که هر روز فیض دیدار این مرد خدا نصیبم می شد خوشحال بودم اما روزی در کوچه به ایشان عرض کردم: از این که هر روز شما را می بینم خیلی خوشحال می شوم. ایشان فرمودند: شما هم یاد بگیرید که اگر می خواهید پیش خدا و خلق خدا عزیز و محترم باشید هرگز سرکشی به فامیل و بستگانتان را فراموش نکنید.

21- مرحمتی از جانب خدا

*مرحمتی از جانب خدا ⁽²⁾

صبيّة مرحوم حجت الاسلام کرباسی نقل کرده اند: من فرزند شیرخواری

داشتم که تازه چند روزی بود به دنیا آمده بود و شیر نمی گرفت و من برای او خیلی نگران بودم شبی در خانه پدرم بودم و ایشان وقتی حال این کودک نوزاد را دیدند تحقیق کردند از کجا می شود شیر تهیه کرد؟ خانواده گفتند همسایه مجاور که استاد حمّام محل است، همسرش تازه فرزندی به دنیا آورده، شاید او بتواند کمک کند ایشان از جا برخاستند و به در پشت حمام رفتند و از استاد که از ارادتمندان ایشان بود خواستند کمی شیر از همسرش بگیرد تا برای کودکشان ببرند. بعدها آن زن تعریف کرد من تنها یک سینه ام شیر داشت که کفاف فرزند خودم را هم نمی داد اما همین که صدای در زدن آمد، شوهرم پرسید: این کیست که مثل آشیخ حسن کرباسی در می زند؟ و رفت که در را باز کند که ناگهان سینه ام تیر کشید و محلی که تا آن لحظه شیر نداشت پُر شیر شد و من از همان سینه برای ایشان کمی دوشیدم و به شوهرم دادم تا به ایشان بدهد.

22- از سر درد و دردمندی

*از سر درد و دردمندی ⁽¹⁾

از حجت الاسلام آقای شیخ حسن کرباسی نقل شده است: روزی در خیابان عبور می کردم که یکی از آشنایان با من همراه شد و چون تازه وقایع سال 42 و جریان های قم پیش آمده بود آن ها را برایم تعریف می کرد و سعی داشت دقایق آن رویدادها را برایم بگوید من که از شنیدن آن حوادث ناگوار خیلی متأثر و متأسف شده بودم چندین مرتبه خواستم از وی تقاضا کنم صحبتش را تمام کند امّا باز هم مانع نشدم و او همچنان به حرف هایش ادامه می داد. چند روز بعد وقتی در منزل جورابم را از پا در می آوردم همسرم متوجه شد انگشت شست پایم ورم کرده و سیاه شده و وقتی علت آن را پرسید آن گاه فهمیدم که صحبت های آن شخص طوری مرا تکان داد که باعث این عارضه شد!

23- در محراب مسجد جامع

*در محراب مسجد جامع ⁽¹⁾

حجت الاسلام آقای حاج سید علی محمد وزیری علاقه خاصّی به آقا شیخ حسن کرباسی داشتند و سابقه این دوستی و مصاحبت به شاگردی این دو در محضر آخوند ملاحسن طالب مالمیری برمی گشت؛ زمانی که این دو بزرگوار برای کسب فيض نزد وی بودند و هر دو مورد توجه استاد اما مرحوم آقای وزیری تا آقای کرباسی زنده بود سعی می کرد اگر مجلسی در حوالی محله مالمیر دارد نماز جماعت را هم در یکی از مساجد آن محله و به امامت آقای کرباسی اقامه نماید. یکی از اهالی این محل نقل می کند شامگاهی برای اقامه جماعت در مسجد «سيّد علی» در کنار حصار بودم که دیدم مرحوم آقای وزیری برای نماز به آن جا آمد. وقتی نماز تمام شد، من خودم را به ایشان رساندم و پرسیدم حضرت آقا شما که منزلتان خیلی به این محل نزدیک نیست علتی که برای نماز جماعت به این جا می آیید، چیست؟! آقای وزیری فرمود: من تا به امروز این را به کسی نگفته بودم اما چون شما سؤال کردید، می گویم شبی خواب دیدم در شهر ندا در دادند امروز امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در مسجد جامع یزد اقامه نماز جمعه می کنند. پس من خودم را جهت کسب فیض به مسجد رساندم در حالی که جمعیت موج می زد من خودم را با عجله به محراب رساندم که تا قبل از برگزاری نماز شاهد جمال بی مثال حضرت ولی عصرعجل الله تعالی فرجه الشریف باشم اما مشاهده کردم آشیخ حسن کرباسی در محراب حضور دارد. از آن به بعد من سعی می کنم در جماعت ایشان شرکت کنم.

24- ذكر يارب العالمين

*ذكر يارب العالمين ⁽²⁾

خواهر آقای کرباسی نقل کرده است سالی در فصل زمستان به اتفاق همسر و پسر دو ساله ام عازم مشهد بودیم روز قبل از سفر جهت خداحافظی به منزل اخوی آشیخ حسن رفتیم.

ایشان سفارش و توصیه هایی در رابطه با سفر زیارتی داشتند و ضمن آن فرمودند: «خواهر مواظب باش هنگام زیارت بدنت به بدن مرد نامحرم نخورد تا زیارتت قبول باشد» بعد فرمودند: «اگر هم جایی گرفتاری برایت پیش آمد ختم "ياربّ العالمین" را فراموش نکن.» بعد از این که ما به اتّفاق عدّه ای از همشهری ها از یزد بیرون رفتیم در نیمه های شب ناگهان ماشین توقف کرد و مسافران پیاده شدند تا ببینند چه اتفاقی رخ داده؟

همه چیز حکایت از این داشت که عیب ماشین به سادگی رفع نمی شود من در این میان، بیشتر به فکر کودک خردسالم در آن هوای سرد بودم به همین جهت از اتوبوس بیرون نرفتم. ناگهان به یاد آوردم آقای اخوی فرمودند: ختم يارب العالمين را فراموش نکن من هم این ذکر شریف را شروع کردم اما طولی نکشید که به خواب رفتم و در آن حال آقای اخوی را دیدم که قرآنی روی دست گرفته اند و ذكر يارب العالمین را زمزمه می کنند!

من از دیدن این صحنه یکه خوردم و چشم باز کردم. دیدم راننده اتوبوس می گوید: همگی سوار شوید وقتی به یزد برگشتم این موضوع را برای همسر اخوى تعریف کردم وی :گفت چندی پیش نیمه های شب از خواب بیدار شدم. دیدم آشیخ بیدارند و دور اتاق قدم می زنند و مشغول خواندن ذكر «يارب العالمین» هستند من سؤال کردم اتفاقی افتاده؟ ایشان گفتند: پناه به خدا از شر شیطان گویا همشیره در جایی گیر است. سپس آیه شریفه آیه شریفه فَاللَّهُ خَيْرٌ حَافِظًا ۖ وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ را تلاوت کردند و باز به خواندن ذکر «يارب العالمین» پرداختند. من وقتى اظهارات همسر برادرم را ،شنیدم دیدم درست در آن لحظاتی که ما در آن هوای سرد در آن بیابان گرفتار شده بودیم ایشان از این گرفتاری اطلاع پیدا کرده بودند و از برکت دعایشان - همان گونه که من در حال رؤیا دیدم - از آن گرفتاری نجات پیدا کردم؛ غفر الله له.

25- چشم بصیرت

*چشم بصیرت ⁽¹⁾

یکی از کسبه یزدی نقل کرده کسانی که برای سفرهای زیارتی از آقای کرباسی خداحافظی می کردند می دانستند دیدنی بعد از زیارت ایشان تنها ایستاده و در حد یک سلام و احوال پرسی است اما یکی از بازاریان یزدی تا دو هفته بعد از این که به یزد برگشته بود در محل کسب خود حاضر نشد تا این که دوستی به خانه اش رفت و علت را پرسید. وی گفت: من تا آقای کرباسی به منزلم نیایند، به بازار نمی آیم.

آن شخص که با آقای کرباسی صمیمیتی داشت موضوع را با ایشان در میان گذاشت و از جناب شیخ درخواست کرد دعوت او را بپذیرند و به منزلش بروند.

آقای کرباسی فرمودند: «حال که است تنها برای دیداری مختصر و معمول حاضرم او برای پذیرایی در تدارک نباشد که من اهل پذیرایی نیستم!»

برابر قرار، آن دوست مشترک به اتفاق جناب شیخ به خانه آن حاجی آقا رفتند اما ناگهان سفرهای گسترده شد و سپس چند نوع غذا در آن قرار گرفت و همین موجب رنجش ایشان شد آن مرد خدا که در محذور قرار گرفته بود دستی به قاب پلو برد و با انگشتان خود کمی از آن برداشت سپس به آن دوست همراه که در کنارش بود فرمود: نگاه کن! آیا با این وضعیت من از این لقمه بخورم؟

سپس با رنجش و ناراحتی :گفت من با شما شرط نکردم تنها دیدار باشد من غذا نمی خورم؟

آن دوست می گوید: «وقتی من به دست ایشان که کمی از پلو در آن بود نگاه کردم با حیرت دیدم از لابه لای انگشتان ایشان چرک و خون جاری است!»

من که در کار خود مانده بودم و شرط ایشان را هم به آن حاجی آقا گفته بودم نمی دانستم در جواب جناب شیخ چه بگویم؟ پس سکوت کردم ضمن این که با مشاهده این صحنه، خودم هم اکراه داشتم از این که از آن طعام متنوع لقمه ای بردارم در این حال ایشان فرمودند: «این ها حقّ مردم است که در این جا

جمع شده و به این صورت درآمده!» سپس عذر خواستند و به اتفاق از آن خانه بیرون آمدیم.

26- در مهمانی حضرت دوست

*در مهمانی حضرت دوست ⁽¹⁾

یکی از سادات یزدی که سال ها مورد عنایت و مرحمت آقای کرباسی بوده، نقل کرده روزی به من فرمودند: «می خواهم داستان تنها سفرم در زندگی را برایت بگویم اما به این شرط که تا زنده ام آن را برای کسی بازگو نکنی.» من که مشتاق شنیدن این موضوع بودم قول دادم به این شرط پایبند باشم.

ایشان فرمودند: در زمان طلبگی، یکی از طلاب همدرس و همدوره من روزی پیشنهاد کرد من پولی دارم که کفاف سفر 2 نفر به کربلا می کند و نیز الاغی که می شود به نوبت بر آن سوار شد اگر قبول کنی تا با من همسفر شوی من مخارج سفرت را تقبل می کنم من به این دوست طلبه گفتم: من حتی یک شاهی پول ندارم ولی به این شرط که والدینم هر دو از این سفر راضی باشند و تو در آن چه می گویی متعهد باشی حاضرم با تو بیایم. پس از طرح موضوع در خانه و کسب اجازه از والدین، روزی معین به عزم سفر از شهر خارج شدیم و چون هر دو جوان بودیم و شوق زیارت داشتیم برابر قرار نوبتی بر الاغ سوار می شدیم و از لحاظ خرج سفر هم که همه چیز رو به راه بود.

پس از چندین روز به مرز خانقین رسیدیم. هوا تازه تاریک شده بود و باید جایی می گرفتیم و شب را در آن جا بمانیم پس وارد یک قهوه خانه بین راهی شدیم و با هم مختصر شامی خوردیم و شب را در همانجا خوابیدیم.

روز بعد دوست همسفر از آن جا بیرون رفت، اما ساعتی نگذشت که او برگشت و گفت برابر آن چه من تحقیق کرده ام، مرز بسته است و امکان عبور از این جا نیست تنها اگر کسی خود را به مرز آبی برساند می تواند از طریق بصره وارد خاک عراق شود و یا از سفر صرف نظر کند اما من چون عزم راسخ دارم،

الاغم را در همین جا می فروشم و خودم را به مرز آبی می رسانم. من به او گفتم: تکلیف من که نه راهی برای ورود دارم و نه پولی که به وطن برگردم چه می شود؟ اما او گفت: من عازم هستم و نمی دانم شما چه کنید.

رفیق همسفر سپس اثاثش را جمع کرد و حتی قبل از این که صبحانه ای بخوریم، آن جا را ترک کرد ساعتی پس از رفتن او من دیدم در آن جا برکه آبی است پس برای این که آبی به صورتم زده باشم بر سر آن آب رفتم، اما ناگهان مشاهده کردم آقایی که ظرفی برای برداشتن آب در دستش بود، آمد و بدون مقدمه گفت: شیخ حسن تو که عازم کربلا بودی و رفیقت هم که تو را تنها گذاشت و رفت و هنوز هم که صبحانه نخورده ای من فرمایش آن آقا را بدون این که او را بشناسم تأیید کردم.

آن آقا به من گفت: بیا با من برویم من هم بدون این که شناختی داشته باشم و یا اراده ای که از او چیزی بپرسم با ایشان همراه شدم هنگام حرکت دیدم وارد یک خیابان تنگ شدیم که دو طرف آن پوشیده از گل های سرخ است تا این که پس از طی مسافتی به یک خیمه سیاه رسیدیم و من پشت سر آن آقا وارد خیمه شدم دیدم یک خانم محجوب هم در آن خیمه حضور دارد. آقا فرمود بنشین سپس صبحانه ای آورد که کیفیت آن در نظرم نیست اما نان تازه ای بود. سپس برایم چای آوردند.

بعد از این، بین ما صحبتی رد و بدل نشد تا این که ماشینی جلو خیمه توقف کرد که من هرگز چنین وسیله ای در شهر و دیارم ندیده بودم.

آن آقا به من امر کرد که از خیمه بیرون بروم سپس گفت در قسمت جلو و در کنار راننده بنشین بعد هم خودش به اتفاق آن خانم در قسمت عقب سوار شدند و به امر ایشان راننده حرکت کرد در بین راه من هرچه نگاه کردم، دو طرف جاده سرسبز و پر از گل سرخ بود؛ به گونه ای که گویی ما در یک باغ در حال حرکت هستیم تا به محلی رسیدیم که دروازه شهر نجف بود و تا شهر فاصله اندکی داشت پس آقا به من امر کردند پیاده شو! سپس مقداری پول به

من دادند که آن را نشمردم آقا فرمودند: این هم هزینه سفرت.

وقتی ماشین از من دور شد و من به اطراف نگاه کردم نه خیابان سبزی دیدم و نه گل و گلزاری، بلکه همه چیز عادی می نمود.

من بعد از این جریان به نجف و کربلا رفتم و چون پول کافی داشتم به راحتی گذران زندگی می کردم و هیچ تشویش و نگرانی بابت مخارج سفر نداشتم.

چند هفته ای که از اقامت من گذشت، روزی در کربلا دوست همسفرم را دیدم. او قبل از هر چیز از من سؤال کرد: به چه وسیله ای خود را به این جا رسانده ای؟ بعد معلوم شد او چند روزی است وارد شده در حالی که از اقامت من چند هفته می گذشت.

آقای کرباسی گفتند: بعد از این که زیارتی دلنشین در عتبات عراق داشتم، عزم مراجعت کردم تا این که پس از هفته ها طی مسیر به یزد وارد شدم.

هنوز وارد خانه نشده بودم و فاصله ای داشتم که وقتی دستم را در جیب بردم دیدم یک شاهی از پولی که آن آقا مرحمت کرده بودند، دارم، اما پس از لحظاتی با کسی برخورد کردم و آن وجه باقیمانده را به او دادم. سپس در جوّی از خوشحالی وارد خانه شدم؛ در حالی که از سفری بسیار پرخیر و برکت و معنوی برگشته بودم بدون این که دلهره و دغدغه ای داشته باشم.

راوی می گوید: شنیدن داستان این سفر واقعاً برایم شگفت انگیز بود. پس از ایشان سؤال کردم شما خودتان در مورد این سفر پررمز و راز، چه نظری دارید؟ و کسی که در آن حال ،تنهایی شما را مورد محبّت و مرحمت خود قرار داد کی بود؟ آقای کرباسی :گفتند با توجه به این که ایشان از همه چیز کارم حتی اسم و رسمم و این که رفیقم مرا در آن حال ترک کرده و صبحانه هم نخورده بودم و هیچ پشت و پناهی نداشتم به جز حضرت صاحب الامر عجل الله تعالی فرجه الشریف ، نمی تواند کس دیگری باشد.

27- درویش بی خبر

*درویش بی خبر ⁽¹⁾

آقای کرباسی فرمودند: زمانی کسی خارج از یزد یک شخص درویش را به من معرفی کرد و خبر داد که او چند روز در یزد مهمان شماست. از او پذیرایی کنید. وقتی او وارد شد من خیلی عادی با او برخورد می کردم و کار به افکار و عقایدش نداشتم او هم سرش به کار خودش بود، اما روز آخری که می خواست از یزد برود از من سؤال کرد: «می خواهی ذکری به تو یاد بدهم تا آن را از من به يادگار داشته باشی؟» من پاسخ مثبت دادم.

امّا وقتی شرایط آن ذکر را بیان کرد دیدم لازمۀ آن این است که از فجر تا طلوع آفتاب به این ذکر مشغول باشم و به این ترتیب در مدت 40 روزی که من باید به این امر بپردازم از ادای فریضهٔ صبح محروم می شوم وقتی موضوع را به او گفتم وی تأیید کرد که چاره دیگری نیست من به او گفتم نه ذکری که باید به خاطر آن نماز واجب را ترک کنم شروع نمی کنم و نیازی هم به نظیر این اذکار و اوراد ندارم.

در حین گفتگو، درویش نگاهی به گوشه اتاق انداخت و به شیئی که در آن گوشه بود، چشم دوخت. پس آن از جا کنده شد و به سقف اتاق چسبید. سپس به من گفت: «اگر این ذکری که من می گویم با آن شرایط ادا شود تو می توانی کارهایی نظیر آن چه دیدی انجام دهی سپس وارد بحث های متفرقه شدیم؛ در حالی که آن شیء همچنان به سقف چسبیده بود من در ضمن صحبت به او گفتم: چرا این را که بالا بردهای پایین نمی آوری؟!»

او نگاهی کرد و خواست آن را به جای اولش برگرداند، اما موفّق نشد! در نهایت هم متوجه شد من در کار او اخلالی کرده ام که از ادامه کارش بازمانده.

وقتى من ناتوانی او را در کارش به او ثابت کردم به او گفتم: لازم نیست تو ذکری را به من یاد دهی که لازمه اش بازماندن از نماز واجب صبح است. من بدون امثال این ذکر و ترک نماز واجب هم می توانم امثال این کار را انجام دهم سپس او را مرخص کردم.

28- با چشمی دیگر

*با چشمی دیگر ⁽¹⁾

صبيّة مرحوم حجت الاسلام آقای کرباسی نقل کرده اند: از نخستین روزهایی که پدرم قرین بستر بیماری شدند تا از دنیا رفتند من حدود 20 روز کنار بسترشان پرستاری می کردم پس از چند روز که ایشان خانه نشین شدند، من برای قرائت فاتحه و عرض حاجت برای شفای ایشان به بقعهٔ سیّد فتح الدین رضا رفتم در آن جا دیدم ایوان روبه روی در ورودی و برابر مرقد آقا را با زیلو فرش کرده اند. این ایوان کمی از سطح زمین ارتفاع داشت. وقتی به خانه آمدم، پدرم فرمودند: آن ایوان بلند را هم که زیلو انداخته اند و خیلی جای خوبی شده! من تعجب کردم پدرم که مدتی است از خانه بیرون نرفته اند چگونه متوجه شده اند؟ اما ایشان گفتند: نه من دیدم می خواستم بپرسم از کجا دیدید؟ که سخنم را قطع کردند و چند روز بعد پیکر پاک و مطهر ایشان در همان ایوان به خاک سپرده شد!

29- برائت از ذمّه

*برائت از ذمّه ⁽²⁾

یکی از مریدان مرحوم حجّت الاسلام آشیخ حسن کرباسی نقل می کند: زمانی پدرم که خود در بازار کار می کرد یک حلب روغن حیوانی از مرحوم آقای کرباسی خریداری کرد و در منزل به تدریج از آن استفاه می کردیم وقتی محتویات حلب به آخر رسید، پدرم دید یک قطعه سنگ را در آن انداخته بودند و چون من هر روز برای اقامه جماعت به مسجد ایشان می رفتم و خود و پدرم به ایشان علاقه داشتیم و هم می دانستیم اگر ایشان را از این موضوع مطلع کنیم، خشنود می شوند پدرم سنگ را در یک کاسه گذارد و یک کاسه گذارد و آن را در دستمالی قرار داد و به من داد تا پیش ایشان ببرم وقتی من جریان را عرض کردم فرمودند: همین بوده؟ :گفتم آری. روز بعد که ایشان به مسجد آمدند، آن سنگ را وزن کرده بودند و معادل آن و جهی برابر قیمت خریداری شده گذاشته بودند، سپس فرمودند: خدایا الحمد لله که حسن را از این ذمّه بری نمودی. همین شخص می گوید: ما با ایشان

همچنان ارتباط داشتیم تا این که وی از دنیا رفت و تقریباً یکسال بعد من پدرم را که پیرمردی ضعیف و ناتوان بود به مشهد بردم در آن ایام همه روزه برای اقامه نماز مغرب و عشا به مرحوم آیت الله میلانی اقتدا می کردیم. یک روز هرچه صبر کردم، پدر عقب ماند و به نماز مغرب و عشا نرسید. من نگران شدم و به جستجوی او پرداختم تا این که دیدم در حرم مطهر در قسمت پایین پا بر سر و سینه می زند و آشیخ حسن کرباسی را صدا می زند. من اول او را آرام کردم و پرسیدم جریان چیست؟ او گفت در حال زیارت بودم که دستی به شانه ام خورد! دیدم آقای کرباسی است پس از احوال پرسی گفتند: می خواهی برایت زیارت بخوانم؟ عرض کردم آری ایشان با صدای غرایی زیارت را خواند؛ به طوری که ظرف چند دقیقه عدّه زیادی دورشان جمع و به صدای بلند ایشان گوش می دادند ناگهان من به خاطر آوردم که ایشان سالی است از دنیا رفته است حالا این جا چه می کند؟ بعد وقتی نگاه کردم دیدم کسی در کنارم نیست و از آن جمعیت هم خبری نیست، بلکه این همان مردم عادی دور ضریح هستند و من هنوز مشتاقانه به دنبال ایشان می گردم!

30- سلامی از دل و جان

*سلامی از دل و جان ⁽¹⁾

حجت الاسلام آقای کرباسی نسبت به آقایان شهید دکتر سیدرضا و دکتر سید عباس پاک نژاد آزادۀ عزیز، محبّت و مرحمت خاصی داشتند و این دو برادر از آغاز جوانی و تا آخرین روزهای عمر پربرکت آن عبد صالح خدا با وی در ارتباط بودند. حتی از اولین روزهایی که مرحوم آقای کرباسی در منزل بستری شدند تا آخرین لحظات حیات ایشان شهید دکتر سیدرضا پاک نژاد در کنار ایشان بود.

گفته شده است در لحظات آخر عمر عمر آن بزرگوار، شهید پاک نژاد ناگهان متوجه شد که قلب مملو از ایمان و معرفت آن بنده خدا از حرکت ایستاد و تسلیم امر حق شد. پس وی در آن لحظه سر در گوش ایشان گذاشت و فرمود: خدمت جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله، رسیدید سلام مرا به ایشان برسانید!

حَسَن خُلق

آن حَسن نام و حسن خُلقی که یادش تا ابد *** در ضمیر پاک جانان زنده جاوید شد

آن اَبَر انسان وارسته که با خُلق نکو *** همچو سلمان پیرو برجسته توحید شد

«شیخ کرباسی» همان پاکیزه انسانی کزو *** شیوۀ سلمان و راه پاک او تمدید شد

همچو او هیهات کارد مام گیتی دیگری *** شد سِتَروَن مادر و از زادنش نومید شد

عالم عامل که محو جلوه معشوق بود *** روح پاکش آن چنان تابنده چون خورشید شد

یاور درماندگان و دستگیر بی کسان *** باب ایتامی که ذکرش در خور تمجید شد

زاهد شب زنده دار و عارفی روشن ضمیر *** شد یقینش حاصل و دور از شک و تردید شد

عارف سالک مرید حضرت خیر البشر *** آن که وارد بر جنان با چهره فرشید شد

از کمال «شیخ کرباسی» هر آن چه گفته اند *** بی گمان از جانب ذات خدا تأييد شد

سال هجرانش بدون «حجب» جُستم از خرد *** گفت: «کرباسی فنا در لُجّه توحید شد» ⁽¹⁾1385 ق = 1398 - 13

محقّق مدقّق

آیت الله العظمی سیّد محمد محقّق داماد قدّس سرّه

اشاره

26

عکس

سيّد محمّد احمد آبادی، در سال 1321 قمری، در احمدآباد اردکان به دنیا آمد. او هنوز شیر خواره ای بود که پدرش - سیّد جعفر - برای تبلیغ در راه انارک نائین در حرکت بود که در بیابان مفقود الاثر شد و تا هم اکنون نیز قبر وی مشخص نیست. او هنوز نوجوانی بود که روزی به هوای تحصیل با شتربانان به یزد آمد تا در کنار برادرش - سیّد عزیز الله - به تحصیل علوم دینی بپردازد و چون بضاعتی نداشت، سالی به شاگردی یک خیاط درآمد اما درس را رها نکرد و سال دیگر یکسره به درس در مدرسه خان یزد روی آورد. وی در یزد از محضر بزرگانی چون: سیّداحمد مدرس، سيدحسین باغ ،گندمی سید یحیی واعظ و حاج شیخ غلامرضا یزدی استفاده کرد و در سال 1341 بنا به توصيه مرحوم شیخ غلامرضا یزدی راهی قم شد. او که استعدادی سرشار داشت در قم به حلقه درس بزرگانی همچون آیات عظام یثربی کاشانی آقا سید محمد تقی خوانساری، حاج شیخ محمود اردکانی، سیدابوالحسن رفیعی، مرحوم آقای حجت و شیخ عبدالکریم حایری درآمد و پس از ورود مرحوم آیت الله بروجردی به قم در درس ایشان شرکت می کرد؛ ضمن این که خود نیز در قم به تدریس اشتغال داشت علت اشتهار وی به «داماد»، این بود که پس از چندی تحصیل در قم به مصاهرت استادش مرحوم حاج شیخ عبدالکریم حایری درآمد و چون به واقع محقق بود، از آن به بعد به «محقّق داماد» مشهور شد.

وی از جمله علمای بزرگی است که عمر با برکت خود را وقف تحصیل و تدریس کرد و کمتر لحظه ای بود که در حال تحقیق و مطالعه نباشد، امّا درسش به جز موضوعات دینی، درس معنویت و معرفت بود؛ به طوری که شاگردانش علاوه بر تحصیل حوزوی، دانشجوی اخلاق و صفات و کمالات وی بودند و شیفته خوش مشربی و تواضع او. سرانجام این فقیه آل محمد، در روز چهارشنبه 2 ذیحجه سال 1388 ق برابر با 30 بهمن 1347 ش. به علت سکته قلبی در شهر قم درگذشت و جسم پاکش پس از تشییعی باشکوه در صحن مقابل ایوان آیینه در قم به خاک سپرده شد.

1- ایثار استاد

*ایثار استاد ⁽¹⁾

از حضرت آیت الله آقای محقّق داماد نقل شده است: من در یزد نزد مرحوم حاج شیخ غلامرضا یزدی قوانین می خواندم روزی اشکالی به درس کردم. ایشان گفتند: فردا جواب می دهم حاج شیخ فهمیدند که استعداد من خوب است و چون نمی توانست زیاد مطالعه کند، فرمود حیف است استعداد تو پیش من خراب شود. من صلاح می دانم به قم بروی حاج شیخ عبدالکریم یک سال است که به قم آمده و در این جا استادی نیست که جوابگوی تو باشد گفتم: اقوام من راضی نیستند. فرمود من را آن ها را راضی می کنم و همین کار را هم کرد روزی کار را هم کرد روزی که عازم قم بودم حاج شیخ برای بدرقه من آمد اوایل زمستان بود ایشان به من فرمود: در کجاوه سردت می شود در قم هم هوا سرد است لباس زمستانی با خود برداشته ای؟ گفتم: نه چیزی نداشتم ایشان گفتند: بیا لباس های مرا بگیر. بعد لباس های کرکی و عبا و قبای خود را از تن درآوردند و به من دادند و به این ترتیب مرا روانه قم کردند. من آن روز عظمت کار ایشان را درست نفهمیدم ولی الان می فهمم که اگر من بودم. این کار را نمی کردم؛ زیرا هر کس می خواهد شاگرد خوبش را نگه دارد، اما ایشان به فکر خود نبود، بلکه به فکر مصالح اسلام بود!

2- در عالم رؤیا

*در عالم رؤیا ⁽¹⁾

یکی از شاگردان آیت الله محقّق داماد نقل کرده: در سال های آخر عمر ایشان که از رنج های دنیا در فشار بود فرمود مرحوم آیت الله آقای حاج شیخ عبدالکریم را در خواب دیدم که مرا دلداری می داد و می فرمود: «ناراحت نباش. اگر خواسته باشی می آیم و شما را با خود می برم پیش خودم.» و این نشان می داد که روح مرحوم حایری در عالم برزخ دارای توانایی و اختیارات وسیعی است که نظاره گر اوضاع و احوال دنیاست و در پیشگاه خداوند دارای شکوه و آبروی ارجمندی است و رابطه نزدیکی با شاگردان و حوزه علمیه قم دارد!

3- نهی از نمّامی

*نهی از نمّامی ⁽²⁾

آیت الله احمدی میانجی نقل کرده اند استاد بزرگوار ما آیت الله محقّق داماد (رحمه الله علیه) می فرمود: یک نفر آمد پیش مرحوم حاج شیخ عبدالکریم حایری و گفت عرضی دارم. می دانید علما دو تا بیرونی دارند؛ یکی بیرون عمومی دارند و یکی خصوصی برای شنیدن حرف آن آقا او را به بیرون خصوصی بردند و ایشان می فرمودند: نفهمیدم این بنده خدا از چه کسی بدگویی کرد که حاج شیخ فریادش بلند شد چرا چنین چیزی را نقل کردی؟ چرا سخن چینی کردی؟

سخن چینی از گناهان بزرگ است نوعاً انسان های مقدس هم گرفتارند. معمولاً هم به نام خیرخواهی می گویند آقا فلان کس پشت سر شما حرف زد، بنده دفاع کردم چرا نقل می کنی؟ نقلش خلاف شرع است، نقلش نمامی است. در روایات ما سخن چینی مانند سحر حساب شده است. خیلی مواظب باشید... رفقای عزیز گاهی وقت ها انسان هر چه عمل کرده است، با زبانش آتش می زند.

4- شوق تحصیل

*شوق تحصیل ⁽¹⁾

نقل شده است: مرحوم آیت الله محقق داماد هنوز خیلی نوجوان بودند که خیال تحصیل علوم دینی به سر داشتند و چون تنها برادرشان مرحوم آقا سیّد عزیز االله در مدرسه خان یزد تحصیل می کرد ایشان هم روزی همراه شتربانان احمد آبادی به یزد آمدند تا در کنار برادر به تحصیل بپردازند اما چون بضاعتی نداشتند، مرحوم آقای آقاسید یحیی احمد آبادی که پسر خاله ایشان و از مشاهیر وعاظ کشور بود، توصیه کرد برای کسب درآمدی ایشان به کار بپردازد. سپس با توصیه آقاسید یحیی در یک مغازه خیاطی به کار مشغول شد و شب ها درسش را در مدرسه ادامه می داد و چون استعداد بسیار فوق العاده ای داشت و هم پشتکاری عجیب، در پایان سال تحصیلی وقتی امتحان برگزار شد، امتیاز او خیلی بیشتر از کسانی بود که به جز تحصیل کاری نداشتند. به همین جهت ایشان با اصرار به ادامه تحصیل کار را رها کرد و به صورت تمام وقت به تحصیل علوم حوزوی در مدرسه خان یزد پرداخت.

5- در مدینه طیّبه

*در مدینه طیّبه ⁽²⁾

آیت الله احمدی میانجی (رحمه الله علیه) در خاطرهای آورده اند خداوند رحمت کند استاد بزرگوار ما مرحوم آیت الله محقّق داماد را.

ایشان به مکه رفته بودند خودشان فرمودند: روزی در مدینه طیّبه، در قبرستان بقیع زیارت می خواندم. ایشان فراوان اشک می ریختند. یکی از سنی ها وقتی آن حال من را دید خوشش آمد و گمان کرد من درویش هستم پس جلو آمد و از من پرسید تو صوفی هستی؟ مذهب شما چیست؟

من به شوخی به او گفتم: من خودم صاحب مذهب هستم سوادم از معاویه بیشتر است و خودم امام و خودم امام مذهب هستم. او گفت: اگر در آن دنیا از شما بپرسند

مذهبتان چیست، چه می گویید؟ گفتم: می گویم: جعفری.

6- با آیت الله خویی

*با آیت الله خویی ⁽¹⁾

آیت الله شبیری زنجانی نقل کرده اند وقتی آقای خویی به قم سفر کرد، آقایان قم از ایشان دید و بازدید کردند. در بازدید آقای خویی از مرحوم آقای داماد، من حضور داشتم آقای مطهری هم تشریف داشت آقای مطهری دربارۀ انشاء اخبار از آقای خویی پرسید. ایشان جوابی داد آقای مطهری توقف کرد. آقای داماد وارد بحث شد که به نظر ما زیبا نبود میزبان وارد بحث شود.

آقای خویی جواب آقای داماد را داد دوباره آقای داماد ایراد کرد و آقای خویی هم جواب داد باز آقای داماد ایراد کرد و آقای خویی جواب داد؛ چون مبانی آقای خویی مرتب بود، مطابق مبانی اش و مرتب شده پاسخ می داد. آقای خویی در طول چند دقیقه ای که در منزل آقای داماد بود، پاسخ گفت و چون می خواست برای بازدید به جاهای دیگر برود خود ایشان مباحثه را قطع و خداحافظی کرد و رفت.

7- ازدواج آسان

*ازدواج آسان ⁽²⁾

از مرحوم آیت الله العظمی آقا سیّد محمّدرضا گلپایگانی نقل شده است: روزی در قم به منزل استادم حضرت آیت الله شیخ عبدالکریم حایری رفتم و در محضرشان نشسته بودم ایشان ظرف کوچکی آوردند که مقداری نقل ریز بید مشکی در آن بود بعد فرمودند: نقل عروسی است دهن شیرین کنید! من سؤال کردم: عروسی چه کسی بود؟ ایشان فرمودند من دخترم را عروس کرده ام من عرض کردم داماد کیست؟ آقا فرمودند این سیّد محمد احمد آبادی که از طلاب فاضل حوزه است چند روز پیش به خانه ما آمد و من حس کردم مثل

این که حرفی دارد، ولی شرم می کند بگوید من گفتم: اگر حرفی داری و خجالت می کشی، آن را بنویس! او هم نوشت من به خواستگاری دختر شما آمده ام من هم بلافاصله به اتاق دیگر رفتم و از دخترم اجازه گرفتم و برگشتم و آقا سید محمد هم طرف قبول و صیغه عقد را همان جا جاری کردم و این شیرینی آن عروسی است!

8- گریه به غربت امام معصوم

*گریه به غربت امام معصوم ⁽¹⁾

حضرت آیت الله جوادی آملی نقل کرده اند استاد ما حضرت آیت الله محقق داماد روایتی را از حضرت ابوابراهیم موسی بن جعفر نقل کردند که در آن روایت حضرت در اثر تقیّه مجبور می شود به هارون الرشید پلید بگوید یا امیرالمؤمنین!

مرحوم محقّق داماد این روایت را خواندند و اشک از چشمان شریفشان جاری شد و فرمودند: «روزگار کار را به جایی رسانده است که حجت بالغه حضرت حق مجبور می شود به یک طاغی و طاغوت بگوید: یا امیرالمؤمنین»!

گاهی انسان در اتاق مخصوص خود این روایت را می خواند و اشک می ریزد و گاهی در جلسه علنی تدریس به گونه ای اشکش سرازیر می شود که نمی تواند خود را کنترل کند این دو مقام فرق می کند؛ زیرا انسان در حالت عادی و فراغت بال، بهتر و راحت تر و نیز زودتر می تواند به عمق چنین فاجعه ای پی ببرد و مظلومیّت امام علیه السلام را احساس کند و منقلب شود ولی اگر کسی هنگام تدریس و در گرمی سخن و در حضور شاگردان که یک حالت تقریباً غیر عادی است، پس از خواندن یا شنیدن چنین روایتی بلافاصله و بی ختیار گریه اش بلند شود، این حالت وی در چنین وضعیتی از عشق و ارادت عمیق او به خاندان عصمت و طهارت علیهم السلام حکایت می کند و مرحوم محقق داماد این گونه بودند.

9- در سوگ استاد

*در سوگ استاد ⁽¹⁾

مرحوم آیت الله آقای بهاءالدینی نقل کرده اند: یادم هست در فوت مرحوم آیت الله العظمی محقّق داماد، در تشییع جنازه آن مجتهد و مدرس بزرگ حوزه بودم. برادر بزرگوارم - که خدایش رحمت کند - مردی ملا و با تقوی و از شاگردان ایشان بود در تشییع جنازه دیدم خیلی منقلب است و با صدای بلند گریه می کند به او عرض کردم مردم متوجه گریه شما هستند!

آن بزرگوار که سالیانی از محضر درس مرحوم آقای داماد بهره برده بود، فرمود: تو که نمی دانی چه از دست من رفته هر مشکل علمی که داشتم خدمت او می رفتم و رفع اشکال می کردم احاطه او به گونه ای بود که گاهی مثل دریا موج می زد و لئالی و درر بیرون می ریخت از این به بعد من دیگر مثل او را سراغ ندارم!

10- در عالم رؤیا

*در عالم رؤیا ⁽²⁾

از مرحوم آیت الله آقای بهاءالدینی نقل شده است بعد از فوت مرحوم حاج شیخ عبدالکریم حایری، مرحوم آقای محقّق داماد و حضرت امام خمینی (رحمه الله علیه) با هم مباحثه ای در مدرسه فیضیه داشتند. در آن زمان که پنجاه سال از آن می گذرد از من پرسیدند نظر تو راجع به این دو نفر چیست؟ گفتم، آقا سید محمد داماد برای تدریس حوزه خوب است ولی حاج آقا روح الله برای همه چیز اسلام در آن وقت ارتباط من با آقای داماد خیلی نزدیک بود و این حرف را به واسطه ارتباط و یا عدم ارتباط نگفته بودم بلکه با آگاهی که از این دو نفر داشتم، این را گفتم، ولی وقتی مرحوم آقای داماد این حرف را شنیده بود، خیلی ناراحت شد؛ در حالی که من غرضی نداشتم. این جریان گذشت تا ایشان از دنیا رفت بعد از پیروزی انقلاب پس از آن که امام آمد و در سالن کتابخانه مدرسه فيضيه مستقر آن که شد، آقای داماد را در خواب دیدم که از حرف آن روز من خشنود بود و دیدم که

ایشان برای دیدنی من به درس ما هم آمد و از حرف آن روز راضی شده بود! از ایشان سؤال شد در عالم رؤیا دیدید؟ فرمود بله مرحوم آقای داماد یک فقه و اصولی داشت و تدریس حوزه کار کمی نبود.

11- مزاحمت حکومت پهلوی

*مزاحمت حکومت پهلوی ⁽¹⁾

حضرت آیت الله جوادی آملی که از شاگردان مرحوم آیت الله محقّق داماد بودند، نقل کرده اند: مرحوم آقای محقّق داماد از اساتیدی بودند که حاضر نبودند در هیچ حالی درس و بحث ایشان تعطیل شود و هیچ گاه احساس خستگی نمی کردند و اشتیاق به درس و تحصیل به اندازه ای در ایشان قوی بود که در همۀ ایام سال به شکلی درس و بحث داشتند؛ حتی ماه مبارک رمضان و نیز ماه های محرم و صفر و فصل تابستان برای ایشان ایام تحصیل بود. به یاد دارم که آن مرحوم به مناسبتی حرفی زدند که دستگاه طغیانگر آن روز خوشش نیامد چون نوکران دربار و مأموران امنیتی در اطراف حرم بودند و درس های علما را کنترل می کردند از این رو مأموران و خدام قبلاً درب حرم را می بستند و درب مسجد را باز می گذاشتند تا صدای زوّار حرم مانع تدریس نشود پس از آن سخن درب حرم را باز گذاشتند که هم صدای زائران مزاحم درس و بحث ایشان باشد و هم رفت و آمد آن ها، ولی با همه سر و صداها و شلوغی حرم و نیز نبود بلندگو، مرحوم محقّق حاضر نشدند حتّی یک روز درس را تعطیل کنند و با کمال جدیّت و قدرت به تدریس ادامه دادند؛ هر چند این غائله کم کم برطرف شد.

12- قُبح عقاب بلا بیان

*قبح عقاب بلا بیان ⁽²⁾

بسیار دیده شده است که بعضی در آموختن و مباحثه علوم دینی و تحقیق در غوامض مباحث فقهی و اصولی اهتمام وافر دارند. سپس در مقام تدریس

همان رشته ها سعی می کنند از مبانی محکم و متّقن برای طلاب استفاده کنند، اما چه بسا که در عمل به آن فقرات، خیلی عنایت و توجه نداشته باشند.

آیت الله دکتر سیّد مصطفی محقّق داماد نقل کرده اند سخنم را با خاطره ای از پدرم «سیّد محمد محقّق داماد»، آموزگار فقاهت قرن معاصر آغاز کنم کودک بودم و به مقتضای سن با همسالان خود؛ یعنی بچه های 6 ، 7 سالهٔ فامیل در منزل بازی می کردیم. عصر تابستان بود و شهر قم ایام گرم خود را طی می کرد. پدرم در زیرزمین منزل استراحت می کردند سر و صدای بچه ها ایشان را از خواب بیدار کرد ایشان آمدند و خطاب به من جمله ای گفتند که این جانب اگرچه آن روز نفهمیدم ولی عیناً به خاطر سپرده ام و بعدها به عمق آن واصل شدم. ایشان خطاب به من فرمودند مصطفی! این بار تو را تنبیه نمی کنم چون عقاب بلا بيان قبيح است ولی از این به بعد باید بعد از ظهرها که وقت استراحت است در منزل سر و صدا نکنی و با وجود این ،تذكّر از این به بعد اگر تکرار شود تنبیه خواهی شد.

13- جلسه درس نخبگان

*جلسه درس نخبگان ⁽¹⁾

یکی از فضلای اهل منبر کشور نقل کرده: من یک منظره ای از تدریس حضرت آیت الله محقق داماد در ذهنم نقش بسته که هرگز آن را فراموش نمی کنم معظم له زمانی در مسجد امام درس می گفتند گفتند و شاگردان خیلی زیادی هم نداشتند؛ یعنی 10، 12 نفر بیشتر در درس ایشان شرکت نمی کردند که البته همه آن عده نخبه بودند. بعدها وقتی نوبت امثال ماها رسید و حضرت امام (رحمه الله علیه) را هم تبعید کردند، درس آقای داماد رونق گرفت؛ به طوری که ایشان دیگر روی منبر تدریس می کردند و جمعیت هم زیاد شد علت آن بود که شاگردان درس خوان حضرت امام (رحمه الله علیه) هم، به درس آقای داماد منتقل شدند واقعاً هم در آن زمان بهتر از درس آقای داماد در حوزه نبود ایشان به جهت دقت نظر و عمقی که در تحلیل مسائل فقهی داشتند - خصوصاً - آن ابداع احتمالاتی که در روایات می کردند، بی نظیر بودند.

به هر حال شاگردان ایشان همه نخبه بودند که یکی از برجستگان آن ها امام موسی صدر بود. آیت الله مکارم شیرازی - از مراجع تقلید کنونی - آیت الله موسوی اردبیلی آیت الله حاج آقاموسی شبیری زنجانی و یکی هم مرحوم شهید بهشتی (رحمه الله علیه) بود منظره ای که در ذهن من جای گرفته و هرگز فراموش نمی کنم آن است که امام موسی صدر، آقای مکارم شهید بهشتی (رحمه الله علیه) و دو نفر دیگر که الان درست به خاطر ندارم بعد یا قبل از درس آقای داماد در مسجد امام می نشستند و یک مباحثه کمپانی داشتند.

14- بحث اعلمیّت

*بحث اعلمیّت ⁽¹⁾

امام موسی صدر قبل از این که به لبنان بیاید، چند سالی را در نجف بود، سبب آمدن ایشان هم این بود که در قم از شاگردان آقا سید محمد محقّق داماد بود. مرحوم آقای داماد از بارزترین اساتید قم بود آقای صدر در قم اسم آقای خویی را می شنوند. در آن زمان ایشان هم از مبرزترین اساتید نجف بودند امام موسیٰ صدر از قم به نجف می آید تا درس آقای خویی را هم ببیند. وقتی به درس آقای خویی می آید درس ایشان را در مقایسه با درس آقای داماد نمی پسندد به همین جهت، به پسر عموی خود - شهید سيّد محمّد باقر صدر - می گوید که درس استاد من آقای داماد از درس آقای خویی عمیق تر آقای خویی عمیق تر و دقیق تر است، اما آقای صدر از درس آقای خویی دفاع می کند. سپس از ایشان سؤال می کند که به کدام بخش از مطالب آقای خویی اعتراض دارد؟ آقای صدر اشکالات خود به نظرات آقای خویی را بیان و آقا سید محمدباقر از آن ها دفاع می کند.

این موضوع در طول مباحثات بين الاثنینی آقاموسی صدر و آقا سید محمدباقر ادامه می یابد و هر کدام نظر استاد خود را دقیق تر و عمیقتر می دانستند روزی که امام موسی صدر می خواستند به قم بازگردند آقا سید محمدباقر به شوخی از ایشان سؤال می کنند پسر عمو بالاخره برای تو ثابت شد که آقای خویی از آقای

داماد اعلم است؟ امام موسی صدر هم با شوخی جواب می دهند: «پسر عمو! آن چه به من ثابت شد این است که تو هم از آقای خویی اعلم هستی و هم از آقای داماد».

15- آیت عظمای حقیقی

*آیت عظمای حقیقی ⁽¹⁾

آیت الله سید جلال الدین طاهری اصفهانی نقل کرده اند زمانی که من در زندان بودم، آیت الله طالقانی روزی به من فرمودند طاهری از این که عبارت «آیت الله العظمی» را برای افراد به کار می برند من خیلی ناراحت هستم. من گفتم چرا؟ چون امروز «آیت الله العظمی» فقط وجود مقدس خاتم الاوصیا عجل الله تعالی فرجه الشریف هستند و برای افراد دیگر مناسب نیست، اما من وقتی تلفنی با آیت الله منتظری صحبت می کردم، به ایشان گفتم من برخلاف صحبت آقای طالقانی دو نفر را برای تعبیر «آیت الله العظمی» صالح می دانم؛ یکی مرحوم آقای داماد (رحمه الله علیه) که حقاً ایشان آیت الله العظمی بودند و دیگری هم خود شما.

بنابراین، یکی از افرادی که من او را صالح می دانم که او را آیت الله العظمی ،بگویم مرحوم آقای داماد (رحمه الله علیه) است. متأسفانه ایشان خیلی غریب افتادند و کسی به مقام علمی ایشان توجهی نداشت و بعد هم که فوت شدند حق این بود که در مسجد بالا سر و در کنار آیات بزرگ حاج شیخ عبدالکریم حایری و آقا سيد محمدتقی خوانساری و مرحوم آقای حجت دفن می شدند ولی برای غربت ایشان همین بس که اجازه ندادند تا در مسجد بالا سر دفن شوند و ایشان را در یکی از حجره های صحن دفن کردند. من از این همه غربت امروز متألم و ناراحت می شوم و با ضرس قاطع می گویم: مرحوم آقای داماد غریب بودند.

16- دلواپسی برای حوزه

*دلواپسی برای حوزه ⁽²⁾

آیت الله سید علی محقّق داماد فرمودند: یکی از فضلای حوزه علمیّه قم از

زیارت مکّه برگشته بود. من به بود. من به اتفاق مرحوم والد به دیدن ایشان رفتیم. این آقا از راه منبر درآمد خوبی داشت و بی داشت و بی گمان گذران زندگی اش از راه سهم امام نبود. خانه این روحانی در آن زمان از خانه های لوکس به شمار می رفت؛ اگرچه اکنون از خانه های عادی است.

هنگام بازگشت در یک خیابان فرعی که خلوت بود می رفتیم که من دیدم پدرم در فکر است و با تأسف آه می کشد از ایشان دلیلش را پرسیدم ایشان فرمودند: علی این حوزه دیگر حوزه نمی شود حوزه به سمت تشریفات رفته است! سپس فرمودند: من می دانم که پول این آقا از کجاست و نیز می دانم از محل سهم امام نیست، ولی طلبۀ ما دیگر درس خوان نمی شود!

17- سفرهای خوب تبلیغی

*سفرهای خوب تبلیغی ⁽¹⁾

آیت الله سید علی محقّق داماد می گوید: پدر ما در حین تحصیل، برای تبلیغ هم به بعضی مناطق سفر می کرد؛ از جمله در حومه شهر آشتیان روستایی بود به نام «گَرَکان» که در فصل تابستان و نیز در ماه های محرم و صفر به آن جا می رفت. انتخاب این محل هم از آن روی بود که برای اهل منبر موقوفه ای داشت و پدر هم دوست نمی داشت از مردم برای منبرهایی که می رفت پول بگیرند ضمن آن که درآمد این موقوفه کمک خوبی برای زندگی اش بود یکی از روحانیون دست اندرکار حج نقل کرد در سفر عمره پیرمردی را دیدم که خیلی خوب نماز می خواند. پرسیدم، از چه کسی درست خواندن نماز را فراگرفتی که این قدر خوب و صحیح نماز می خوانی؟ گفت: از آیت الله داماد که برای تبلیغ به محلّ ما می آمدند.

18- پرواپیشگی

*پرواپیشگی ⁽²⁾

حجّت الاسلام والمسملين ميرزا محمد پیشوایی نقل کرده اند: دایی من آیت الله

العظمی داماد، صفات پسندیده ای داشت که میان علما کم نظیر بود؛ از جمله این که شیفته مشی علمی در حوزه علمیه بود روزی یکی از بزرگان پس از درس ایشان به من فرمود که من ایشان را اعلم از دیگران می دانم بنابراین خوب است توضیح المسائلی مطابق نظرشان تنظیم کنند تا ما به آن عمل کنیم.

من این تقاضا را خدمت آقای داماد عرض کردم. ایشان با همان لهجه همیشگی به من فرمود: «میرزا! رساله های زیادی نوشته اند بگذار ما مطالب علمی را پیش ببریم و معضلات طلاب را حل کنیم» حتّی یکبار مرحوم حاج آقا مصطفی خمینی به من گفت: «چرا آقای داماد حرفی از مرجعیّت خودشان نمی زنند و مرجعیت آیت الله سیداحمد خوانساری را ترویج می کنند؟» من این مطلب را هم خدمت معظم له عرض کردم ایشان فرمودند: زمام امور مسلمین را باید به دست کسی داد که صددرصد از خدا بترسد و آقای خوانساری این گونه است.

19- اولویّت برای درس و تحصیل

*اولویّت برای درس و تحصیل ⁽¹⁾

آیت الله سیّد مصطفی محقّق داماد فرمودند: پدر همیشه به ما می گفتند که جز درس، کار دیگری نداشته باشید. من پنج سال قبل از درگذشت ایشان ازدواج کردم و جدا از ایشان زندگی می کردم به یاد می آورم که در جریانات بعد از رحلت آیت الله العظمی بروجردی ایشان شب مهمان هایی داشتند که با پدر درباره مسائل مختلف روز حوزه صحبت می کردند.

من برخی شب ها که می دیدم این مهمان ها نزد ایشان هستند به جهت این که منزل آقا مستخدم نداشت من در آن جا می ماندم اما وقتی پدر متوجه حضور من می شدند، می گفتند: چرا این جا مانده اید؟ مگر شما طلبه نیستید؟! بروید در منزلتان مطالعه کنید.

20- آینده نگری

*آینده نگری ⁽²⁾

آیت الله سیّد مصطفی محقّق داماد فرمودند: پدر به هیچ وجه حاضر به

ارتباط گیری با دستگاه وقت نشد و با هیچ اداره دولتی ارتباط نداشت و می گفت: این ها موجب وهن دین می شود من بعد از این که دوره ابتدایی را به پایان رساندم مرا تشویق کرد که طلبه شوم و تأکید می نمود که من دوست ندارم شما کارمند شاه شوید زیرا در این صورت نمی توانم زندگی شما را تأمین کنم؛ چون حق ندارم از سهم امام برای شما هزینه کنم ولی اگر طلبه ،شوید، مثل بقیه طلبه ها از شما حمایت خواهم کرد؛ حتی برای این که ما کارمند شاه و حقوق بگیر حکومت وقت نشویم برای ما شناسنامه نگرفت تا مجبور به رفتن به سربازی نشویم.

روش ایشان مثل روش حاج شيخ عبد الكريم - جدّ ما - بود که به رغم اصرارهای رضاشاه حاضر نشد کمک مالی حکومت به حوزه قم را قبول کند. این را قائم مقام الملک رفیع نقل کرده که رضاشاه دلخور بوده که چرا شیخ عبدالکریم هیچ وقت کمک های مالی به حوزه را قبول نمی کرده است.

21- موعظه ای جالب

*موعظه ای جالب ⁽¹⁾

آیت الله سيّد مصطفى محقّق داماد در ارتباط با آخرین روز درس پدرشان فرمودند ایشان در ماه رمضان سکته قلبی کردند و تا ماه ذیحجه در بستر بودند و در دوم این ماه وفات کردند آخرین روز درس اصول ایشان نزدیک ماه رمضان بود، که قرار بود درس ها برای ماه رمضان تعطیل شود.

وقتی درس تمام شد و ایشان خواستند از منبر پایین بیایند، فضلا به سبک معمول در روز آخر درس صدا زدند چند جمله نصیحت بفرمایید چون یک سنت است در میان طلبه ها که از استاد می خواهند هنگام تعطیل درس، شاگردان را نصیحت کنند.

مرحوم والد در حالی که یک پایشان در پلۀ پایین منبر بود گفت: من به شما چه نصیحتی بکنم؟ فقط می گویم: خدا را به شما سپردم.

22- احاطه علمی

*احاطه علمی ⁽¹⁾

حجت الاسلام والمسلمين سیّد محمد موسوی زاده از امام جمعه فقید یزد حجت الاسلام والمسلمین حاج شیخ محمد علی صدوقی نقل کردند زمانی پدرم آیت الله شهید صدوقی (رحمه الله علیه ) سؤالی علمی داشتند که آن را روی کاغذی نوشتند و به من دادند تا آن را نزد چهار نفر از علمای قم ببرم و جواب آن را برایشان بیاورم.

من طبق فرموده ایشان، این کاغذها را نزد علمایی که گفته بودند بردم. سه نفر از آن ها سؤال را گرفتند و بردند و گفتند باید بررسی کنیم و برخی هنوز هم جوابی را که گفته ،بودند ،نیاوردند اما وقتی همان سؤال را نزد آیت الله محقق داماد بردم در محراب نشسته بودند و وقتی بیرون آمدند جوابی را که نوشته بودند به من دادند. حاج شیخ محمد علی صدوقی اضافه کردند من در تعجبم آیت الله داماد با این عمر کوتاه، چطور این همه شاگرد تربیت کرده اند.

23- استاد نوجوان

*استاد نوجوان ⁽²⁾

آیت الله سیّد مصطفی محقّق داماد نقل کردند: پدرم قبل از شروع هر درس فاتحه می خواند. باری از ایشان پرسیدم برای کی فاتحه می خوانید؟ فرمود برای سه نفر. اول برای حاج شیخ عبدالکریم حایری دوم برای حاج شیخ غلامرضا یزدی و سوم برای یک مرد علاقبند در بازار یزد پرسیدم: این سومی کی بود؟ فرمودند: من هفت سالم بود که مادرم مرا به امید خدا به یزد فرستاد. در این شهر گاهی چند روز می گذشت که قدرت تهیه غذای روزانه هم نداشتم. تا این که از نظر درسی به جایی رسیدم.

روزی شخصی که از من بزرگ تر بود نزد من آمد و از من خواست که برایش شرح الفیه؛ یعنی سیوطی بگویم من هم قبول کردم در این اثنا گذار من و او به یک مغازه (علاقبندی افتاد علاقبندی که شغلی تقریباً منسوخ شده است

حرفه ای بود که بند تسبیح و رشته ابریشم و کارهای ظریف را انجام می دادند و در زمان خودشان هنرمند و ریزه کار بودند و در زمان ما از آن هنر و ظرافت تنها فامیل علاقبندی باقی مانده است) ⁽¹⁾. صاحب مغازه از دوست همراهم سؤال کرد این شاگردت است که با خود آورده ای؟!

دوست همراهم گفت: نه او استاد من است. آن مرد کاسب تعجب کرد چگونه ممکن است یک بچه به این کوچکی استاد باشد. به همین جهت با تعجب پرسید: راست می گویی؟ او حقیقتاً استاد تو است؟!

دوستم گفت: بله، از لحاظ درسی غوغاست! مرد پرسید: از لحاظ وضع معیشت و زندگی چه؟ او گفت هیچ ندارد. پس استاد علاقبند در گوش او چیزی گفت که من متوجه نشدم بعد که از او جدا شدیم شاگردم گفت علاقبند گفت به این طفلک بگو هر چند ماه یکبار که محتاج ،شدی یک تومان نزد من شهریه داری بیا و آن را بگیر در آن زمان یک تومان ارزشی داشت؛ لذا من برای همیشه مدیون او هستم.

24- استشفا از حضرت معصومه علیها السلام

*استشفا از حضرت معصومه علیها السلام ⁽²⁾

آیت الله العظمی محقق داماد که از دوران جوانی تا پایان عمر در شهر مقدس قم در محضر کریمه اهل بیت حضرت فاطمه معصومه علیها السلام بوده و در جوار آن بانو به خاک آرمیده است دربارهٔ عظمت آن بانو فرموده اند: «چیزی را که من به چشم خود دیده ام این است که روزی در مدرسه فیضیه جلو پله هایی که از آن جا به صحن مطهر حضرت معصومه علیها السلام وارد می شوند یک نفر را دیدم که از پا ناتوان است و می خواهد به زیارت مشرف شود ولی نمی تواند از پله ها بالا برود».

یکی از رفقا - به نام آشیخ جواد - را که آن جا حاضر بود صدا کردم و گفتم: این بنده خدا می خواهد به زیارت برود و نمی تواند از پله ها بالا برود. بیا تا او را

کمک کنیم. او هم آمد و زیر بغل هایش را گرفتیم و از پلّه ها بالا بردیم و او را به صحن مطهّر رساندیم. آن گاه او را به حال خود گذاشتیم و رفتیم. فردای آن روز دیدم نقاره خانه را می کوبند. گفتند بی بی یک نفر را شفا داده است. رفتم دیدم همان بنده خداست که صحیح و سالم روی پاهای خود ایستاده است و خدام ترم به او اصرار می کردند که او را نزد متولی باشی ببرند، ولی او نمی پذیرفت و می گفت: من از اطراف قزوینم آمدم شفا بگیرم و الحمدلله گرفتم. با متولی باشی چه کار دارم بالاخره هر چه اصرار کردند او نپذیرفت و نزد تولیت آستان نرفت.

25- تنبیه اولیاء الله

*تنبیه اولیاء الله ⁽¹⁾

آیت الله میرزاعلی احمدی میانجی نقل کرده اند: خدمت آیت الله داماد درس خارج حج می خواندیم. روزی ایشان این روایت را خواند و به شدت گریست و فرمود: خوش به حال «دَعْلَجی» که اشتباهی کرد و سریع تنبیه شد. معلوم می شود ایشان از اولیاء الله بوده اند؛ چون اولیاء الله زود تنبیه می شوند و آن داستان از این قرار است «ابومحمّد دعلجی» دو پسر داشت؛ یکی از آن دو صالح بود که ابوالحسن نام داشت و پسر دیگر او اهل خلاف و گناه بود. یکی از شیعیان به «ابو محمّد دعلجی» مقداری زر داد تا به نیابت از حضرت صاحب الامر عجل الله تعالی فرجه الشریف حج به جا بیاورد. چنان چه عادت شیعیان در آن وقت چنین بود که به نیابت از امام زمان یا به جا می آوردند و یا نایب برای ایشان می گرفتند. «ابو محمّد علجی» مقداری از آن طلا را به پسر فاسد خود داد و او را همراه خود به حج برد. وقتی از حج برگشت نقل کرد که در عرفات جوان گندمگون زیبایی را دیدم که مشغول دعا بود و چون من به نزدیک او رسیدم به سوی من توجهی کرد و فرمود ای شیخ آیا حیا نمی کنی؟ من گفتم ای سیّد من از چه چیز حیا کنم؟! فرمود: به تو حجّه می دهند از برای کسی که می دانی و تو آن را به فاسقی می دهی که شراب می آشامد! نزدیک است که چشم تو کور شود. پس از برگشتن از حج،

40 روز نگذشت که از همان چشمی که آقا به آن اشاره فرموده بود جراحتی بیرون آمد و در اثر آن چشمم کور شد.

26- احترام برادر بزرگ تر

*احترام برادر بزرگ تر ⁽¹⁾

حجّت الاسلام والمسلمين حاج سید محمد موسوی زاده نقل کرده اند حدود سال 1326 ش، والدم - آسید عزیز الله موسوی احمدآبادی - همراه برادرشان آیت الله سیّد محمّد محقّق داماد برای دیداری به محضر حضرت آیت الله العظمی بروجردی رفتند.

پدرم - آسید عزیز الله - هیکلی بزرگ داشتند و در آن روز قبایی مشکی با عمامه ای نسبتاً بزرگ بر تن کرده بودند که بر عظمت ایشان افزوده بود و چون از لحاظ سن بزرگ تر از آیت الله داماد بودند، معظّم له ایشان را جلو قرار داد و خودش به دنبال برادر به محضر حضرت آقا وارد شد.

آیت الله بروجردی که ایشان را نمی شناختند گمان کردند آسید عزیزالله از علمای بزرگ هستند که آیت الله داماد ایشان را مقدم بر خود قرار دادند. وقتی از آقای داماد خواسته شد ایشان را معرفی کنند فرمودند ایشان اخوی بنده است.

آیت الله بروجردی فرمودند: ماشاء الله زاده بَسْطَة فِى العِلْمِ وَالْجِسْمِ. من فكر کردم ایشان یکی از علمای هندوستان است آقای داماد فرمودند علم ایشان چندان بالا ،نیست ولی منبری خیلی خوبی هستند.

27- نهی از بدآموزی

*نهی از بدآموزی ⁽²⁾

آیت الله العظمی مظاهری در خاطره ای نقل کرده اند: «هیچ وقت فراموش نمی کنم استاد بزرگوار ما مرحوم آیت الله العظمی محقّق داماد (رحمه الله علیه) نقل می کردند: یکی از روحانیون، سر حوض مدرسه فیضیه با خودش کلنجار می رفت؛ یعنی

یک مقدار وضوی اش را طول می داد. مؤسّس بزرگ حوزه علمیّه قم - مرحوم آیت الله العظمی حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی (رحمه الله علیه) - این صحنه را دیدند، سپس جمله ای در گوش او گفتند و رفتند.

آیت الله داماد می گفتند: این فرد دیگر عمر داشت برای وضو سر حوض مدرسه دیده نشد. بعدها من روزی از او پرسیدم حاج شیخ آن روز در گوش شما چه گفت؟

او گفت: مرحوم حاج شیخ عبدالکریم فرمود اگر مردم این وضو را از تو یاد بگیرند و خیال کنند وضوی اسلام این است در روز قیامت چه جوابی داری؟

28- تذكّر عالمانه

*تذكّر عالمانه ⁽¹⁾

حضرت آیت الله استادی نقل کرده اند زمانی که ما در قم سطح می خواندیم درس های خارج پرجمعیت و مشهور درس آیت الله العظمی بروجردی، حضرت امام خمینی (رحمه الله علیه ) مرحوم آیت الله گلپایگانی آیت الله شریعتمداری، آیت الله شیخ عباسعلی شاهرودی و آیت الله اراکی و درس آقای محقّق داماد بود و در بین همه این درس ها تنها درسی که شاگردانش فقط از فضلا و مدرسان بنام حوزه بودند، درس آیت الله العظمی داماد بود و گویا دیگران به خود این جرئت را نمی دادند که در آن درس شرکت کنند و در کنار آن افاضل حاضر شوند درس ایشان در آن دوره، در یکی از حجره های صحن حضرت معصومه علیها السلام بود؛ با جمعیّتی کم، امّا با کیفیت بسیار بالا که در حوزه به این صورت نظیر نداشت.

اما چند سال قبل از وفات آن بزرگوار وضع درس ایشان فقها و اصولاً فرق کرد و تقریباً عمومی شد و جمعیت زیادی در مسجد «موزه»، درس فقه و در مسجد امام یا مدرسه خان به درس اصول فقه حاضر می شدند. در این زمان هم گاهی که برخی در درس اشکال می کردند احیاناً با این کلام مواجه می شدند که شما باید اول درس دیگری می رفتید و سپس در این درس شرکت می کردید؛

يعني سطح این درس بالاست.

29- اندوه ارتحال

*اندوه ارتحال ⁽¹⁾

استاد سیّد صدرالدّین صدر طباطبایی نقل کرده اند: بر حسب این که چند سال در درس خارج فقه و اصول آیت الله سید محمد محقق داماد شرکت می کردم بعد از این که ایشان به علت سکته قلبی بیمار و بستری شدند چندین بار به عیادت معظم له رفتم.

آخرین بار پیش از ظاهر روز جمعه 25 بهمن سال 1347 برابر 26 ذيقعده 1388 ق بود که به دیدارشان رفتم و با معظم له صحبت کردم و این طور استنباط و برداشت کردم که حال ایشان رو به بهبودی است. عصر سه شنبه 29 بهمن 1347 ش که در درس خارج فقه آیت الله العظمی بهجت (قدّس سرّه) شرکت کرده بودم در پایان آن فقید سعید در حالی که آیت الله حاج شیخ مهدی ربانی املشی هم حضور داشت از حال آقای داماد پرسیدند من اظهار داشتم چند روز پیش از ایشان عیادت کردم و بحمدالله حال ایشان رو به بهبودی است و جای نگرانی نیست. در این هنگام آن زاهد زمانه و عارف فرزانه در میان هاله ای از بهت و حیرت و برخلاف انتظار حاضران فرمودند عجب! عجب! عجب!

واکنش ایشان به کسی می مانست که گویا می دانست حادثه ای در راه است. آن روز گذشت و فردا (چهارشنبه 30 بهمن 1347 ش.) فرا رسید. پیش از ظهر مزبور، در جلسه درس خارج اصول آیت الله العظمی حاج شیخ مرتضی حایری (قدّس سرّه الشّريف) حضور يافتم و پس از پایان مباحثه درس پس از خروج از مسجد عشقعلی صدای تلاوت قرآن مجید که از بلندگوی حرم مطهّر طنین انداز بود، به گوشمان رسید و دریافتیم که آیت الله العظمی محقّق داماد - که روح شریفش شاد باشد - از این سرای عاریت رخت بربستته و به ابدیّت پیوسته است.

قرار از دل ما رفت و پای پیاده و با سرعت به منزل آن فقید سعید رفتم و هنگامی که به حیاط منزل رسیدم دیدم شادوان حجت الاسلام حاج سيداحمد خمینی حاج شیخ محمد شریف رازی و مؤمنی مقدّس در حال غسل دادن و کفن کردن پیکر پاک آیت الله محقّق داماد هستند

30- بغض و کینه طاغوتیان

*بغض و کینه طاغوتیان ⁽¹⁾

علی اشرف فتحی، دربارۀ دفن پیکر پاک آیت الله العظمی محقّق داماد می نویسد: «آیت الله داماد در حالی درگذشت که به دلیل عدم همکاری و همراهی با حکومت پهلوی، رژیم اجازه نداد این استاد بزرگ حوزه علمیه قم در کنار استادش در مسجد بالاسر حرم حضرت معصومه علیها السلام دفن شود».

حجّت الاسلام والمسلمين سیّداحمد خمینی که در آن زمان یک طلبه 23 ساله بود به بیت آیت الله داماد می گوید که حاضر است کلنگ به دست بگیرد آقای داماد را در کنار حاج شیخ عبدالکریم حایری دفن کند، اما نوادگان مؤسس حوزه که نگران برخورد خشن مأموران با تشییع کنندگان هتک حرمت پیکر پدرشان بودند به دفن پدر در یکی از حجره های صحن اتابکی قناعت کردند و به این ترتیب غیر سیاسی ترین مجتهد نامدار حوزه هم، از شر خفقان دهه 40 شمسی در امان نماند.

محقّق متقى

زندگی و مردن است دست خدای جهان *** آن که خدا آورد می بردش ناگهان

مالک هستی است او قادر کون و مکان *** بوده چنین تاکنون نیز بود همچنان

خلقت ما نعمت است مردنمان مرحمت *** زادن و مردن بود رحمت او بیکران

آوخ و افسوس از کوری نوع بشر *** در چمن این جهان گشته به غفلت چمان

گرگ اجل در کمین می زند این گلّه را *** صبح یکی را بَرَد شام دوباره دوان

هر که برفت از جهان، باز نیاید دگر *** آمده ایم این چنین، رفتنمان آن چنان

رخت سفر بست و رفت عالم فرزانه ای *** ذكر معالیش هست ورد زبان هر زمان

بود فقیهی فهیم، مظهر اخلاق و علم *** نیست نیازی به قول، هست عیان بیبیان

«سید محمّد» که داشت دغدغه درس و بحث *** شد به «محقّق» شهیر، بین همه عالمان

دوم ذیحجّه بود آخر بهمن که گفت *** ترک دیار فنا، شد سوی جنّت روان

شهر قم از رحلتش یکسره شد داغدار *** بانگ عزا شد بلند، از همه تا آسمان

مادر گیتی نزاد، نادره مردی چنین *** نخبه ندارد سراغ، حوزه قم بی گمان

در پی تاریخ فوت، گفت به «مشفق» یکی *** چیست به دور قمر، رحلت او بالعيان

هاتف غیبم بگفت «یاد» بیاور به جمع *** «رفت ز دنیای دون، روی به دارالامان» ⁽¹⁾1388 ق= 1373 + 15

عالم ربّانی

آیت الله شیخ احمد علومی یزدی قدّس سرّه

اشاره

27

عکس

آیت الله شیخ احمد علومی، فرزند مرحوم آخوند ملا محمد حسین و نواده مرحوم آخوند ملا محمدباقر اردکانی است که این هر دو از عالمان بنام خطه یزد بوده اند. وی در سال 1319 ق. در یزد به دنیا آمد و چون در بیت علم و تقوی پا به عرصه وجود نهاده و برادر ارشدش - شیخ جلال - هم به تحصیل حوزوی روی آورده بود او نیز مقدمات را در یزد آموخت و سپس به همراه برادرش عازم عتبات شد و چون شوقی به تحصیل داشت و هم از هوش و استعدادی خوب برخوردار بود موفق شد پس از طی مدارج علمی تحصیلی در حوزه درس حضرات آیات عظام میرزاحسین نائینی سیّد محمّد فیروزآبادی، سیدابوالحسن اصفهانی و میرزاآقا اصطهباناتی حاضر شود و از خرمن علمی و معنوی آن اساتید حوزۀ بزرگ جهان تشیع توشه برگیرد و پس از نیل به درجه رفیعۀ اجتهاد، به همراه برادر به موطنش یزد مراجعت نماید.

ورود او به دارالعباده یزد با سخت گیری های پهلوی اول با روحانیت مواجه شد و او که در یزد شروع به تدریس نموده بود مجبور شد این امر را در منزل و برای بعضی خواص دنبال نماید تا این که پس از رفع موانع به همراه بعضی علمای دیگر برای احیای حوزه یزد آستین همت بالا زدند و پس از چند سال تلاش و کوشش در این راه مدارس مشهور شهر را دوباره تعمیر و بازسازی نموده، طلبه نشین کردند این عالم عامل که طبع شعر نیز داشت، صاحب تألیفاتی

است که هیچ یک تاکنون به چاپ نرسیده وی علاوه بر این تا آخرین روزهای عمر پربرکتش به امامت جماعت در مساجد «امیرچقماق» و «برخوردار» پرداخت و با این که مجتهدی مبرز ،بود کمتر مدعی آن گردید. سرانجام این فقیه با استقامت و دلسوز و این مدرس مهذب در روز پنج شنبه اول ربیع الاول سال 1393 ق. برابر با 16 فروردین 1352 ش، در یزد در گذشت و جنازه اش در میان حزن و اندوه عموم مردم در جوار حضرت امامزاده جعفر علیه السلام مدفون گردید.

1- تصمیم سرنوشت ساز

*تصمیم سرنوشت ساز ⁽¹⁾

از مرحوم آیت الله حاج شیخ احمد علومی نقل شده است پدر ما مرحوم آخوند ملاحسین معمولاً در فصل تابستان به علت گرمای زیاد یزد نماز ظهر و عصر را در سرداب خانه اقامه می.کرد روزی بعد از نماز ظهر از پله های سرداب بالا آمد و خطاب به من و برادرم آشیخ جلال فرمود، مثل این که به من الهام شد شما دو تا را برای ادامۀ تحصیل به نجف بفرستم و این در زمانی بود که ما دو نفر مقدمات را در یزد خوانده بودیم و هنوز خیلی سن و سالی نداشتیم و افرادی نوجوان چون ما به نجف نمی رفتند به علاوه هوای نجف در تابستان به طوری و طاقت فرسا می شد که تحمل آن برای همه کس ممکن نبود وقتی هم موضوع در خانواده مطرح شد مادرمان موافق نبود؛ چون نگران این بود که ما به علت گرمای زیاد نتوانیم زندگی کنیم اما پدر تصمیم خود را گرفته بود. از قضا چند روز بعد بعضی از افراد محله ما که زوار عتبات را می بردند برای خداحافظی به منزل ما آمدند پدر بلافاصله این امر را به فال نیک گرفت و گفت: این دو پسر من را هم با خود ببرید آن ها پرسیدند این ها زوار هستند؟ پدر گفتند: نه قصد اقامت و ادامۀ تحصیل دارند و باید تا نیل به درجه اجتهاد هم مقیم نجف باشند؛ چون من این دو فرزندم را نذر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف کرده ام. سپس برایمان وسایل سفر آماده کردند و سفارش لازم را هم به کاروانیان کردند.

بر عکس مادر که خیلی نگران ما بود و بعضی علمای شهر نیز که دوست پدرمان بودند، ما دو برادر آن چنان از این پیش آمد خوشحال بودیم که سر از پا نمی شناختیم زیرا مدت ها بود که شوقی داشتیم تا در یک محیط بزرگ علمی باشیم و محضر بزرگان و علما را درک کنیم به همین جهت با همه سختی هایی که در نجف داشتیم، آن چنان با علاقه درس می خواندیم و از آن محیط معنوی و پربرکت بهره می بردیم که هرگز در عمرمان این قدر از زندگی دنیا لذت نبرده بودیم یک بار مرحوم ملا فرج الله هروی که به عتبات آمده بود و در جریان درس و تحصیل و زندگی ما قرار گرفته در مراجعت از سفر به پدر ما گفته بود: من در عتبات همه را .دیدم اگر بشود گفت بعد از چهارده معصوم کس دیگری هست که دارای قرب و منزلتی در نزد خدا ،باشد این دو طفل معصوم شما هستند که با چه زهد و تقوایی در نجف زندگی می کنند.

2- تأیید رتبه علمی

*تأیید رتبه علمی ⁽¹⁾

از مرحوم آیت الله حاج شیخ احمد علومی نقل شده است: مدّت 8 سالی که من و برادرم در نجف بودیم، مجلس درس بزرگانی همچون سیدابوالحسن اصفهانی، سید محمد فیروزآبادی و آقاضیاء عراقی را درک کردیم و این آقایان اجازاتی مرحمت فرمودند اما بعد از این که به قصد مراجعت به یزد وارد قم شدیم به محضر آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حایری رفتیم که ایشان پدر و جد ما را به خوبی می شناختند. معظم له سپس از اساتید ما سؤال کردند که پاسخ لازم را دادیم. بعد فرمودند از چه کسانی اجازه اجتهاد دارید که ما اجازاتمان را نشان دادیم ایشان وقتی اجازه مرحوم آیت الله حاج میرزاحسین نائینی را که کم تر به کسی اجازه اجتهاد می داد ملاحظه کردند با خوشحالی در ذیل آن نوشتند صَدَرَ منْ أَهْلِه وَ وَقَعَ في محلّه.

3- اقامه جماعت

*اقامه جماعت ⁽¹⁾

در زمان رضاخان که مساجد و مجالس روضه خوانی به تعطیلی کشانده شده بود، مرحوم حاج محمد حسین برخوردار - بازرگان و خیر معروف یزدی - روزی نزد مرحوم آیت الله حاج شیخ احمد علومی آمد و گفت همان طور که می دانید، بر اثر بی رونقی مساجد و مجالس فرزندان جامعه ما در آینده طوری خواهند بود که از همه چیز دین بی خبر می مانند و اثری از دیانت باقی نمی ماند اگر صلاح بدانید شب ها برای نماز جماعت به مسجد گودال شهریاری بیایید، در آن جا عده ای از پیر مردها هستند که به نماز می آیند و همین اندازه هم که نوجوانان ما یک روحانی را ببینند و با او آشنا شوند شاید برای آیندۀ آن ها مفید باشد. ایشان فرموده بودند من چون با لباس بیرون می آیم مأموران برایم مزاحمت ایجاد می کنند و معذورم اما برخوردار اصرار کرد اگر از راه کوچه پس کوچه های محله نظر کرده بیاید آن هم در تاریکی شب و تنها برای اقامه نماز ان شاء الله مشکلی ایجاد نمی شود امید است به برکت نمازهای فعلی خداوند رفع موانع فرماید و اوضاع عوض شود. من هم قول می دهم در نقطه ای از شهر مسجدی بزرگ و خوب بسازم و امامت آن جا را به شما واگذار کنم آقای علومی فرمودند: من وقتی اصرار مرحوم برخوردار را دیدم، پذیرفتم و برای اقامه نماز مغرب و عشا به مسجد گودال شهریاری می رفتم و عده ای هم از اهالی آن جا در نماز شرکت می کردند و مانعی هم در کار نبود. زمانی من به این فکر افتادم حال که چند نفری برای نماز حاضر می شوند برای این که ان شاء الله خداوند مرحمتی کند و رفع بعضی موانع گردد گفتم یک عملی را شروع کنیم شاید مؤثر واقع شود و چون یک نماز بسیار مجرب از حضرت امام صادق علیه السلام را به یاد داشتم به مأمومین گفتم خوب است برای رفع گرفتاری و شفای بیماران و... همگی این نماز را بخوانیم اما در دل نیت من این بود که خداوند دفع شر رضاخان و اعوان و انصار او بفرماید. مدتی گذشت شبی خواب دیدم در یک میدان بزرگ، دو ردیف سرباز در دو طرف این میدان به صف

ایستاده اند. یک طرف سربازانی بودند با لباس عادی و معمولی و طرف مقابل، سربازانی با لباس های کوتاه و تنگ و بی قواره و در حالتی ذلت بار و آشفته و مردم هم طبق معمول در آن جا رفت و آمد می کردند در این میان کسی سؤال کرد این سربازهای نامرتب از کجا هستند؟ شخص دیگری گفت: این ها سربازان شکست خورده دولت انگلیس هستند! آن شخص پرسید چه شده که به این حال و روز افتاده اند؟ در این میان یکی از این سربازان آشفته و پریشان حال با تغیّر گفت: چه شده که ما این طور شدیم؟! این وضع امروز ما به خاطر دعاهایی است که شماها کردید آقای علومی فرمودند در همان لحظه از خواب بیدار شدم دیدم هنگام سحر است پس این خواب را در آن ساعت از شب به فال نیک گرفتم و تفأل به این زدم که ان شاء الله به زودی انگلیس ها و عواملشان از ایران می روند و اوضاع عوض می شود. اتفاقاً طولی نکشید که شهریور 1320 رسید و رضاخان با ذلت از ایران اخراج شد و با رفتن او موانع هم مرتفع گردید.

4- حجّت الاسلام

*حجّت الاسلام ⁽¹⁾

گاهی برای آیت الله حاج شیخ احمد علومی نامه هایی می رسید که در عنوان، ایشان را حجت الاسلام خطاب قرار داده بود آن بزرگوار با دست یا چیز دیگری این عنوان را پاک می کرد و می فرمود عظمت اسلام خیلی بیشتر از آن است که من حجت آن باشم؛ زیرا عنوان حجت الاسلام خیلی فراتر و بالاتر از آیت الله است. برای این که هر موجودی آیت پروردگار است اما حجت الاسلام باید جامع همه علوم اسلامی باشد و احاطه به معارف بسیاری از اسلام داشته باشد تا بتوان به او این عنوان را داد.

5- احياء حوزه علمیه یزد

*احياء حوزه علمیّه یزد ⁽¹⁾

مرحوم حاج محمد حسین برخوردار - بنیانگذار مسجد برخوردار - برای حفظ اعتقادات جوانان و اعضای فامیل و خانواده خود در دوره رضاخانی جلسه ای هفتگی در منزل خود برقرار کرده بود و از مرحوم آیت الله حاج شیخ احمد علومی دعوت کرده بود تا برای آن ها تفسیر و احکام را بیان کنند و این جلسه مدت ها ادامه داشت تا این که آقای علومی تصمیم به احیاء حوزه یزد گرفتند. شبی بعد از پایان جلسه ایشان موضوع را با آقای برخوردار که زمینه خوبی برای امور خیر داشت، در میان گذاشتند و از او خواسند برای کمک مالی به این امر خداپسندانه اقدام کند. وی فکر کرد و گفت: من ماهی 100 تومان که در آن زمان خیلی هم قابل توجه بود می پردازم اما آقای علومی فرمود نه حوزه مخارجی بیش از این ها دارد و من هم نمی خواهم مغازه باز کنم می خواهم حوزه درس تأسيس نمایم تا این که برخوردار پذیرفت ماهانه 300 تومان جهت این کار بپردازد از آقای علومی نقل شده است با این وعده کار را شروع کردیم و افراد دیگری هم کمک و مساعدت کردند و بعد از شروع درس و سکونت طلاب در چند مدرسه برای اولین بار توانستیم شهریه ای پرداخت کنیم مبلغی که در ماه اول پرداخت شد، به 700 تومان رسید و از آن به بعد هم خداوند کمک کرد و پرداخت شهریه ادامه یافت. طریقه پرداخت هم به این صورت بود که ابتدا مدرسین شهریه می دادند، اما بعدها برای این که پرداخت شهریه دفتر و دستکی داشته باشد، این امر به عهده حجت الاسلام حاج شیخ محمد علی واعظی واگذار شد.

6- بی هوایی

*بی هوایی ⁽²⁾

از مرحوم آیت الله حاج شیخ احمد علومی نقل شده است: روزی زنی در کوچه با بچّه خردسالش در حرکت بود و من هم در آن حوالی عبور می کردم و

چون زمین کوچه به سبک قدیم سنگفرش بود صدای نعلین من روی این سنگ ها به گونه ای شنیده می شد که آن زن رو به فرزندش کرد و گفت بچه جان بیا این طرف می ترسم این الاغ تو را پایمال کند ایشان فرمودند: من به قدری از تعبيراین زن لذّت بردم که هرگز آن خاطره را فراموش نمی کنم؛ زیرا در تمام عمرم تنها این زن بود که مرا خوب شناخته بود و به آن خوبی معرفی کرد راوی این سخن که آن را از خود ایشان نقل کرده می گوید شاید صدها بار در مجالس و منابر این بزرگوار را با القاب ستایش کرده و تجلیل نموده بودند و این مرد خدا به آن همه تعابیر و القاب توجّه نداشت، اما به خاطر سیر و سلوکی که در خودسازی داشت، بی احترامی آن زن را خاطره ای خوب قلمداد می فرمود!

7- طلبه پروری

*طلبه پروری ⁽¹⁾

از حجت الاسلام والمسلمین حاج شیخ عبّاس طواری نقل شده است: این جانب چند سال افتخار شاگردی آیت الله حاج شیخ احمد علومی را داشتم. زمانی ایشان کتاب «الزکوة» مرحوم شیخ انصاری (علیه الرحمه) را برایم درس می گفتند به این ترتیب که شب ها در مدرسه مصلی برای من تنها درس می دادند و این جلسه درس دو نفری بر اثر همت و پشتکار ایشان هیچ گاه تعطیل نمی شد؛ به طوری که گاهی هم که هوا طوفانی بود سر وقت می آمدند وسیلهٔ روشنایی هم یک چراغ نفتی شکسته بود که برای این که به هم نریزد اطراف آن را بسته بودند و این شاید برای بعضی موجب حیرت بود، اما آن بزرگوار پیوسته این شعر حافظ را می خواند:

ما در پیاله عکس رخ یار دیده ایم *** ای بی خبر لذّت شرب مدام ما.

8- دیدی دقیق

*دیدی دقیق ⁽²⁾

یکی از منبری های یزد نقل می کند: در دوران طلبگی شاگرد مرحوم آیت الله

حاج شیخ احمد علومی بودم و پیوسته به موقع و سر وقت در درس ایشان حاضر شدم. ایشان در مورد حضور به موقع خیلی دقت داشتند و دارای نظم خاصی ،بودند اما یک روز که همسرم وضع حمل داشت کمی دیر کردم استاد بلافاصله سؤال کردند: کجا بودی دیر کردی؟ عرض کردم همسرم وضع حمل داشت و من موفق نشدم سر وقت بیایم فرمودند چه داری؟ عرض کردم خداوند پسری به من مرحمت کرده است. استاد گفتند اسمش را چه گذاشته ای؟ عرض کردم: زهیر!

ایشان با شنیدن این اسم، دست هایشان را روی زانو زدند و فرمودند: افسوس که هرگز حریف او نمی شوی اما من متوجه فرمایش ایشان نشدم تا این که این پر بزرگ شد و به سن کودکی و نوجوانی رسید و تا به امروز که مردی است، هرگز از من حرف شنوی نداشت و ندارد و من بارها و بارها به یاد این سخن آن بزرگوار افتادم که در روز اول زندگی این پسر ایشان چنین آینده را پیش بینی فرمودند!

9- خاصیّت آیت الکرسی

*خاصیّت آیت الکرسی ⁽¹⁾

آیت الله حاج شیخ احمد علموی فرمودند: من هر شب قبل از این که به بستر بروم، جهت جلوگیری از بلاها و خطرات آیت الکرسی را قرائت می کردم و این برایم عادت شده بود اما یک شده بود اما یک شب آن را فراموش کردم از قضا همان شب دزدی به خانه آمد و فرش منزل ما را برد و صبح متوجه شدیم و مأموران دولتی هم خبردار شدند و در جریان بودند. من یک دفعه به یادم آمد شب قبل آیت الکرسی را فراموش کردم پس در همان لحظه شروع به خواندن کردم. طولی نکشید که خبر دادند مأموران دزد مزبور را هنگام خروج از شهر بیرون دروازه دستگیر کرده اند و فرش را از او گرفتند.

10- سرباز امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف

*سرباز امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ⁽¹⁾

روزی یکی از همسایه های آیت الله علومی که مورد مرحمت ایشان بود به منزل ایشان رفت و درخواست کرد برای یکی از بستگانش گواهی اشتغال به تحصیل حوزه ای بنویسند تا به این وسیله از خدمت سربازی معاف شود. ایشان که مردی دقیق و با انضباط بودند، فرمودند باید شش ماهی به مدرسه بیاید و درسی شروع کند من هم برایش گواهی بنویسم، اما این همسایه نظرش این بود در همان ساعت و بدون سابقه تحصیل، ایشان به خواسته او جامه عمل بپوشند از راه دیگری وارد شد و پاکتی را که قبلاً آماده کرده بود و داخل آن مبلغی پس قابل توجه بود زیر تشک ایشان گذاشت، بلکه به این وسیله کارش را به پیش ببرد و این در شرایطی بود که ایشان با عائله سنگین به آن مبلغ احتیاج مبرم داشتند. با این همه با این حرکت او به خشم آمدند و آن را به طرف او پرتاب کردند. سپس فرمودند: لااقل من از تو که با هم سابقه دوستی و همسایگی داریم این توقع را نداشتم تو می خواهی با پولی که در این پاکت گذاشته ای سرباز امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را فریب بدهی سپس فرمودند ما خودمان را سرباز امام می دانیم و در هیچ شرایطی تخلف نمی کنیم.

11- اوج ایثار

*اوج ایثار ⁽²⁾

یکی از بستگان نزدیک آیت الله حاج شیخ احمد علومی نقل کرده است: شبی بسیار سرد و یخبندان در حیاط منزل با پسران آقای علومی مشغول بازی بودیم که کسی در زد یکی از بچه ها در را باز کرد دید مردی است که با آقا کار داشت. ما برای رعایت حال ایشان، گفتیم فرمایشتان را بفرمایید تا به آقا بگوییم اما او گفت نه من باید شخصاً ایشان را ببینم ناگزیر ایشان را خبر کردیم و آقا دم در منزل چند کلمه با آن شخص صحبت کردند سپس وارد اتاق شدند و

رختخوابی که روی فرزندشان کشیده بودند برداشتند و به جای آن عبایی روی او انداختند و رختخواب را به آن شخص دادند و برگشتند ما که شاهد این صحنه بودیم خیلی تعجب کردیم این چه کسی بود که آقای علومی رختخواب پسرشان را برداشتند و به او دادند؛ آن هم در شرایطی که رختخواب دیگری نداشتند و برای گرم کردن پسرشان از عبا استفاده کردند پس موضوع را از خودشان .پرسیدیم ایشان فرمودند این شخص یک طلبه بود که در مدرسه مصلی درس می خواند و به من گفت: دیشب از سرما خواب نرفته ام اگر امشب بدون رختخواب باشم، از سرما می میرم من گفتم: ما در منزل شاید وسیلهٔ دیگری پیدا کنیم، به همین جهت رختخواب را به او دادم!

12- عنایت به طلّاب مستعد

*عنایت به طلّاب مستعد ⁽¹⁾

برادرزاده مرحوم آیت الله حاج شیخ احمد علومی نقل کرده است: سالی در تابستان با این که حوزۀ علمیه یزد تعطیل بود، مرحوم آقای علومی در یزد بودند و حتی به مسافرت هم نرفتند تا این که در ماه شهریور به اصرار از ایشان خواستیم موافقت کنند چند روزی به اتفاق به مشهد برویم و چون وسیلهٔ سفر داشتیم، به همراه چند نفر دیگر به زیارت امام هشتم علیه السلام مشرف شدیم به محض ورود به مشهد به مرحوم حجت الاسلام حاج شیخ عبدالله شهودی یزدی - که از منبری های سرشناس مشهد بود برخوردیم. او که آقای علومی را می شناخت توقف کرد و از ایشان احوال پرسی کرد و در ضمن پرسید چرا این قدر دیر به زیارت آمده اید؟ آقا فرمودند: امسال تابستان بسیار بر من خوش گذشت دوباره ضمن صحبت فرمودند: سالی به این خوبی و توفیق نداشتم و اشاره کردند که به راستی امسال تابستان بسیار بر من خوش گذشت. این تعریف ایشان باعث شد که مرحوم شهودی بپرسد چه عاملی باعث شد اینقدر خوش گذشته باشد؟ ایشان فرمودند: اوایل تابستان دو نفر طلبه ⁽²⁾با استعداد و

درس خوان، نزد من آمدند و اصرار داشتند که در فصل تعطیلی حوزه برایشان درسی شروع کنم من هم پذیرفتم چند روز که گذشت دیدم این دو واقعاً با استعداد و با پشتکار هستند و زحمتی که من در این گرما برایشان می کشم به هدر نمی رود به همین جهت تا پایان درس این دو ماندم و به راستی از این دو طلبه خوش فکر و فهیم خوشم آمد و لذتی از تدریس این دو بردم که کمتر شاهد امثال این دو بودم.

13- دقّت و ریزبینی

*دقّت و ریزبینی ⁽¹⁾

یکی از معتمدین بازار یزد نقل کرده است هنگامی که مسجد برخوردار افتتاح شد چند نفر مؤذّن خوش صدا سه وقت از طریق بلندگوی قوی این مسجد اذان می گفتند و چون هر سه خوش صوت ،بودند صدای اذان این مسجد در همه شهر می پیچید، اما بعد از پیدا شدن دستگاه ضبط صوت برای این مسجد دستگاهی تهیه شد همان روز اولی که این دستگاه به کار گرفته شد من هنگام اذان مغرب وارد مسجد شدم؛ در حالی که صدای اذان همه جا را گرفته بود به محض ورود به شبستان دیدم آیت الله حاج شیخ احمد علومی با رنگ زرد و با حالتی آشفته و لرزان روی یک صندلی نشسته اند من تا ایشان را با این حال دیدم، به علت سابقه ای که داشتم، جلو رفتم و سلام کردم و علت ناراحتی ایشان را پرسیدم. ایشان فرمودند: این چه وضعی است؟ این چه دستگاهی است؟ اذان را یک نفر مسلمان باید بگوید. در خانه و بازار باید اذان گفته شود نوار چیست؟ بیم آن دارم که چند روز دیگر یک عروسک کوکی را بیاورند تا به جای امام جماعت برایشان نماز بخواند؟

14- برخورد قاطع

*برخورد قاطع ⁽²⁾

یکی از اهالی محلّه شاهد باز نقل کرده: یک سال در شب نیمه شعبان

مغازه دار بازار این محلّه، یک دستگاه گرامافون را که در آن زمان وسیله پخش موسیقی بود روشن کرده بود و مردمی هم که کمتر به این دستگاه دسترسی داشتند، روبه روی مغازه او جمع شده بودند. در این اثنا مرحوم آیت الله حاج شیخ احمد علومی که عموماً در امر به معروف و نهی از منکر بسیار جدی بودند، برای اقامه نماز مغرب و عشا به طرف مسجد لرد آسیاب می رفتند که صدای موسیقی شنیدند. پس پیش آمدند و نسبت به عمل این مغازه دار اعتراض کردند. سپس به او تذکر دادند و از وی خواستند این کار زشتش تکرار نشود، اما هنگامی که از مسجد برگشتند مشاهده کردند او باز هم دستگاه گرامافون را روشن کرده و با صدایی بلندتر عده ای را دور خود جمع کرده است. ایشان که تكرار عمل ناپسند او را در آن شب منسوب به امام زمان علیه السلام دیدند و هم متوجه شدند، تذکر به او بی فایده بود پیش آمد و ضمن اعتراض سیلی محکمی به صورت او زدند و جلو رفتند تا دستگاه او را برداشته و معدوم کنند، اما یکی از افراد محله پیش دستی کرد و آن را به جای دیگری منتقل کرد.

آقای علومی که در اوج ناراحتی بودند و از تکرار عمل این شخص بسیار ناراحت شده بودند او را نفرین کردند راوی می گوید طولی نکشید که مغازه این مرد در آن محله تعطیل شد و به جای دیگری رفت.

15- درد دین داری

*درد دین داری ⁽¹⁾

نظیر آن چه در بالا آمد این که روزی مرحوم آیت الله علومی از بازار اسماعیل خان در خیابان فعلی سلمان فارسی عبور می کردند. وقتی وارد بازار شدند، دیدند از مغازه ای صدای ساز و آواز بلند است. وقتی نزدیک شدند دیدند این صدا مربوط به مغازه ای است که صاحبش فرزند یکی از منبری های خوب و پرهیزکار است ایشان با مشاهده این عمل ناپسند پیش رفتند و فرمودند تو روحانی زاده هستی! آیا خجالت نمی کشی محل کسب و کارت، مرکز فساد باشد؟

او هم که غافلگیر شده بود رادیو را خاموش کرد اما طولی نکشید که آقای علومی از راه رسیدند و دیدند مجدداً صدای رادیو بلند .است. پس پیش رفتند و گفتند: امیدوارم در به در شوی!

راوی می گوید که زمان زیادی نگذشت که او مغازه اش را بست و از یزد رفت و تا مدت ها همسر و بستگانش خبر از مرده یا زنده او نداشتند تا این که روزی همسرش برای عذرخواهی نزد آقای علومی رفت و از ایشان خواست او را ببخشند و دعا کنند شوهرش هرجا هست به وطنش برگردد. ایشان که از او خیلی رنجیده شده بود به خاطر همسرش در حق او دعا کردند و مدتی بعد او به یزد آمد و در جایی مخفی شده بود؛ به طوری که خانواده اش خبر از حضور او در شهر یزد نداشتند تا این که او را در جایی متروک یافتند و از او خواستند به آغوش خانواده اش برگردد اما او از آقای علومی خجالت می کشید و اظهار می داشت زمانی به خانه بر می گردم که اطمینان حاصل کنم ایشان مرا بخشیده اند.

16- تدبیر عالمانه

*تدبیر عالمانه ⁽¹⁾

از مرحوم آیت الله حاج شیخ احمد علومی نقل شده است: زمانی که در قم اقامت داشتم روزی در مجلس درس آیت الله حاج شیخ عبدالکریم حایری حاضر بودم. ایشان بعد از پایان درس به من اشاره فرمودند و گفتند با شما کاری دارم وقتی نزد ایشان رفتم، خیلی خصوصی فرمودند از شما می خواهم فردا اول وقت به منزل من بیایید. سپس اسم یکی از دامادهایشان را بردند و گفتند: می خواهم فردا شما او را به بیرون شهر و به باغ های سالاریه ببرید و تا بعدازظهر با او باشید. من عرض کردم امر شما را اطاعت می کنم اما بفرمایید سبب این کار چیست؟ ایشان فرمودند فردا قرار است رضاشاه به منزل من بیاید و این داماد من هم قاعدتاً این جاست و چون خیلی متعصب است، شاید به شاه پرخاش کند: که پادشاه یک کشور مسلمان هستی چرا ریشت را تراشیده ای؟! شاه به گمان

این که من او را تحریک به این کار کرده ام باعث زحمت من و سایر طلاب و مدرسین حوزه شود. من فردا طبق وعده رفتم و آن آقا را به بیرون شهر بردم.

17- پاداش پسندیده

*پاداش پسندیده ⁽¹⁾

از مرحوم آیت الله حاج شیخ احمد علومی نقل شده است: من با بازرگان خیّر یزدی آقای حاج میرزاتقی رسولیان دوست بودم و چون ایشان با مردم - عموماً و با علما - خصوصاً - ارتباطی خوب داشت با من هم صمیمی بود من قسم برحسب خدمت هایی که به مردم می کرد به او ارادت داشتم. به همین جهت روزی در یک نشست خصوصی به او گفتم فلانی بیا با هم قرار بگذاریم هر یک از ما که زودتر از دنیا رفت خبر از عالم برزخ و به ویژه شب اول قبر به هم بدهیم. ایشان فرمودند: سالیانی گذشت و رسولیان در فروردین 1350 ش. از دنیا رفت و در حیاط مسجدی که بنا کرده بود، مدفون شد.

من منتظر بودم که اگر روحش آزاد است، طبق وعده عمل کند تا این که شبی او را در خواب دیدم در آن حال دیدم مرحوم رسولیان در یک باغ سرسبز کنار عمارتی ایستاده بود که در وسط آن باغ قرار در وسط آن باغ قرار داشت من که در زمان حیاتش خبر از کارهای خیر او داشتم پرسیدم آقای رسولیان این باغ و عمارت زیبا، پاداش مسجدی است که بنا کرده اید؟ گفت نه گفتم به پاس خدماتی است که به مردم کرده اید؟ گفت: نه گفتم: به خاطر مدرسه ای است که ساخته ای؟ گفت: نه گفتم: علت این که شما در این جای به این خوبی هستید چیست؟ آقای رسولیان گفت یک روز سرد زمستانی برای کاری از خانه بیرون آمدم و چون هوا خیلی سرد بود، عبای نفیسی که داشتم به دوش گرفته بودم در بین راه، ماده سگی را دیدم که توله هایش را دور خودش جمع کرده بود اما مادر و بچه ها از شدت سرما آرامش نداشتند و بر خود می لرزیدند. من به حال آن ها رفت کردم و آن عبا را از دوش برداشتم و این مادر و بچه ها را با آن پوشاندم سپس در کنار آن ها ایستادم تا

زمانی که آن ها با بالا آمدن روز، جانی گرفتند و از سرما نجات پیدا کردند. در شب اول قبر به من گفته شد فعلاً به خاطر توجهی که به آن ماده سگ کردی در این جا باش و از نعمات آن در عالم برزخ بهره مند شو تا در مورد بقیه کارهای خیرت در روز قیامت رسیدگی شود و اجر و مزدت به طور کامل داده شود.

18- احمد و محمود

*احمد و محمود ⁽¹⁾

یکی از بستگان آیت الله حاج شیخ احمد علومی نقل کرده اند: یکی از احتياطات آیت الله حاج شیخ غلامرضا یزدی این بود با این که خودشان عالم و مجتهد و آشنا به مسائل دینی بودند در موارد بسیاری از مراجعات مردم و حلّ مشکل آن ها بعضی مسائل را یادداشت می کردند و یا گاهی از افرادی که باسواد و آشنا بودند می خواستند مسائل را بنویسند سپس در ملاقات هایی که با علما و مدرسان حوزه یزد داشتند یادداشت ها را به آن ها می دادند و خواهش می کردند تا پاسخ مورد نظر را زیر همان برگ بنویسند تا به صاحبانش تحویل شود.

از جمله روزی ایشان که مبتلا به بیماری آسم بودند و به اندک حرکتی به نفس تنگی می افتادند به منزل آیت الله حاج شیخ احمد علومی آمدند و چون ارادتی به ایشان و اخوی اشان آیت الله حاج شیخ جلال علومی داشتند، ابتدا مذاکره مختصری داشتند سپس دست در جیب بردند و چند برگ از آن یادداشت ها را بیرون آوردند و فرمودند شیخ احمد خواهش می کنم تا من چند دقیقه ای نفس تازه می کنم جواب این سؤال ها را برایم بنویس؛ زیرا مردمی که مسائلشان را پرسیده اند منتظر جواب هستند.

آیت الله علومی که صدق و صفا و سادگی حاج شیخ برایشان مسلّم بود و به ویژه این که می دیدند این مرد خدا ذره ای اسیر هواهای نفسانی نیست جواب هر یک از سؤال ها را در ذیل آن نوشتند و به حاج شیخ دادند.

حاج شیخ ضمن این که برای آقای علومی دعای خیری کردند، فرمودند:

شیخ احمد تو هم احمدی هم محمود. آقا احمدی هم محمود آقا پرسیدند چرا؟ حاج شیخ گفتند: بعضی علما برای همین پاسخ مرا معطل می کنند اما تو هم جواب درست و حسابی می دهی و هم بلافاصله جواب مردم را می دهی و من پیش مردم شرمنده نمی شوم سپس یادداشت ها را برداشتند و از بیت آقای علومی رفتند.

19- برقراری مجدد شهریه طلاب

*برقراری مجدّد شهریه طلّاب ⁽¹⁾

آقای حاج سیّدمهدی علومی - همشیره زاده آیت الله علومی - نقل کرده اند: آیت الله علومی در منزلی زندگی می کردند که قبلاً جدشان آخوند ملاباقر اردکانی در آن ساکن بودند. بعد از اخراج رضاخان که مجدداً روضه خوانی برقرار شد، ایشان چهارشنبه شب ها یک مجلس هفتگی برقرار کرده بودند که اقشار مختلف مردم در آن شرکت می کردند.

یکی از بازرگانان یزدی که مشهور بود پس از احیاء حوزه علمیّه یزد سهم بزرگی در آن داشته و مبلغ قابل توجهی در ماه شهریه می داده، شبی وارد آن مجلس شد و مورد احترام همه قرار گرفت او در ضمن صحبت گفت من به علت این که آقای «ترابی» روی منبر خیلی تند و گاه با جملات زشت با بعضی برخورد کرده رنجیده شدم و به همین جهت گفته ام شهریه طلاب را از این ماه قطع کنند.

راوی می گوید من با این که جوان بودم می دانستم اگر شهریه قطع شود ضربه بزرگی به طلاب و حوزه می خورد. ضمن این که ایشان معرفی نشده بود و من هم او را نمی شناختم بدون مقدمه گفتم: شما هر که هستید، بی معرفتی کردید که وقتی یک روحانی حرفی نابه جا زده شهریه همه را قطع کرده اید!

آیت الله علومی که خیلی متین و باوقار بودند و به علت سیادت به من احترام گذاشتند، فرمودند آقای برخوردار ایشان خواهرزاده من است و حرفش را خیلی بی پرده می زند سپس حرف من را تأیید کردند مرحوم برخوردار از این

جریان متنبه شد و قول داد مجدّداً شهریه را بپردازد ضمن این که روزی، طلاب حوزه و آقای علومی را به باغش دعوت کرد و ناهار مفصلی داد و در همان جلسه برای این که از علما و طلاب عذرخواهی کرده باشد به هر یک از آن ها یک اسکناس 5 تومانی که تازه چاپ شده بود هدیه داد.

20- آینده نگری

*آینده نگری ⁽¹⁾

از حجت الاسلام والمسلمین حاج سيدابوالفضل سعیدی نقل شده در زمان رضاخان که حوزه های علمیه و مدارس دینی تعطیل و از رونق افتاده بود مرحوم آیت الله حاج شیخ احمد علومی و بعضی علما و مدرسین، درس مختصری در منزل داشتند؛ آن هم به صورتی که مأموران دولتی متوجه نشوند؛ زیرا برای همین جلسات هم مزاحمت ایجاد می کردند.

روزی ضمن درس من خدمت ایشان عرض کردم با وضعی که پیش آمده و رکودی که در بحث و تدریس پیدا شده باید برای همیشه فاتحه دین و دیانت را خواند؛ زیرا وقتی درس و بحث تعطیل باشد برحسب مرور زمان و در نبود علمای دین همه زحمتی که تا امروز کشیده شده به هدر می رود. آقای علومی فرمودند نه، ناامید نباشید همیشه این طور بوده این وضع فعلی هم پایدار نیست و طولی نمی کشد که دوباره مدارس باز و برقرار می شود و زمزمه درس، فضای مدارس را پر می کند و مساجدی که امروز بی رونق شده دوباره از جمعیت پر می شود؛ به گونه ای که جا برای امثال شما در صف اوّل پیدا نمی شود.

چند سالی از این جریان گذشت و ابتدا رضاخان عزل و سپس از کشور اخراج شد و پسرش هم نه آن جرئت و جسارت پدر را داشت و نه جو زمان اجازه آن قلدری را می داد. ضمن این که اربابانشان هم چندان موافق آن سخت گیری نبودند. به همین جهت و پس از این که محمدرضا صلاح خود را در فضایی بازتر دید، علما و مدرسین هم دست به کار شدند و مدارس را از دست غاصبین

گرفتند و درس ها را شروع کردند. جالب این که بازگشایی حوزه علمیه و آغاز تدریس به دست آیت الله علومی انجام شد و ایشان برای اولین بار اتاق های مدرسۀ شفیعیه را از مسگرها پس گرفتند و طلبه نشین کردند و خودشان هم با این که مجتهد مسلّم ،بودند به تدریس مقدمات پرداختند.

21- دوراندیشی و دردمندی

*دوراندیشی و دردمندی ⁽¹⁾

شادروان حاج محمد حسین برخوردار - که از تجار نیکوکار یزدی بود و در جهات مختلف در امور خیر کوشش داشت - نسبت به تربیت و تعلیم و رونق حوزه های علمیه هم جدیتی داشت و بودند کسانی که با این که در نجف تحصیل می کردند از وی شهریه دریافت می کردند در مورد حوزه یزد و بعضی طلاب یزدی مقیم شهر مقدس قم هم وی سهمی بزرگی داشت. مرحوم آیت الله علومی که با برخوردار دوستی و صمیمیتی داشتند، فرمودند: در زمان رضاشاه وضع به گونه ای نبود که تنها مزاحمت ایجاد کند و یا سخت گیری برای تدریس علوم دینی و خالی شدن مجالس و محافل دینی در کار باشد، بلکه او به پیروی از آتاتورک در ترکیه بنا داشت به همه چیز پشت پا بزند و درس و مدرسه و نماز جماعت را تعطیل و بازار دین و دیانت را از رونق بیندازد.

در این حال و هوا، من که اجازه اجتهاد داشتم و به استناد آن می توانستم ملبس به لباس روحانیت باشم روزی آن مرحوم به من گفت من خرج شما و کسانی که نزد شما درس علوم دینی می خوانند می دهم و زندگی اتان را اداره می کنم. شما هم از خانه بیرون بیایید و در کوچه و بازار شهر با لباس ظاهر شوید تا نسل های بعدی بدانند روزی چنین لباسی هم بوده!

22- پرهیز از خودنمایی

*پرهیز از خودنمایی ⁽¹⁾

در این روز و روزگار، رسم شده بعضی به درجات علمی خود در محافل و مجالس اشاره کنند و اگر احیاناً مدارکی دارند به گونه ای نشان دهند اما در قدیم با این که بعضی مجتهد مسلّم بودند، از این که ادعا کنند و یا مدرکشان را نشان دهند پرهیز داشتند. چه بسیار افرادی که بعد از فوتشان اجازه اجتهادشان در مدارک خانوادگی پیدا شد آیت الله حاج شیخ غلامرضا یزدی و آیت الله حاج شیخ حسین واعظی، از این نمونه ها هستند.

حجّت الاسلام حاج شیخ حسین علومی فرمودند: با این که ما می دانستیم پدرمان از لحاظ سوابق تحصیلی و مباحثاتی که با علما و بزرگان در قم و یزد داشتند هم مجتهد هستند و هم مدرک دارند ایشان هیچ گاه حاضر نشدند حتى در منزل هم به این موضوع اشاره کنند جالب این که ایشان در منزل صندوقچه ای داشتند که هیچ گاه اجازه نمی دادند کسی به آن نزدیک شود و از آن چه در آن است مطلع شود و این در همۀ عمر برای ما موجب کنجکاوی بود، اما وقتی پدر از دنیا رفتند و ما آن را باز کردیم متوجه شدیم اجازات اجتهاد ایشان در آن صندوقچه بوده و به همین جهت ایشان نمی خواستند کسی متوجه شود.

23- تقسیم عادلانه

*تقسیم عادلانه ⁽²⁾

معمولاً رسم است شهریه طلاب است شهریه طلاب برحسب نیاز و مدارج تحصیلی در آخر هر ماه پرداخت می شود در زمان های گذشته این پرداخت موکول به این بوده که وجه مورد نظر به موقع برسد تا مسئولان حوزه، آن را به دست طلاب برسانند.

یکی از علما که قبلاً به درس آیت الله علومی می رفته نقل کرده یک روز جمعی طلاب در محضر ایشان بودیم اما هنوز درس شروع نشده بود که کسی وارد شد و مبلغی از سهم مبارک امام علیه السلام را با خود آورده بود. ایشان مبلغ را

شمردند و به طور مساوی بین همه تقسیم کردند جالب این که سهمی هم که برای خودشان برداشتند برابر سهم طلاب بود و از این که به علت مقام اجتهاد و تدریس چیزی بیشتر بردارند پرهیز کردند.

24- استشفاء

*استشفاء ⁽¹⁾

یکی از شاگردان سابق آیت الله علومی نقل کرده زمانی ایشان دچار کسالت شدیدی از ناحیه سینه و جهاز تنفس شده بودند؛ آن هم به گونه ای سینه اشان عفونت کرده بود که نفس کشیدن برایشان سخت بود. اطبا نظر داده بودند که تنها با عمل جراحی روی سینه می شود این عارضه را درمان کرد و راه دیگری ندارد. ایشان فرموده بودند: من دعایی مجرب سراغ دارم که اگر آن را بخوانم و به وسیلهٔ آن متوسل شوم امید است با همه سختی این عارضه بر اثر آن دعا رفع شود اما باید وقت آن بعد از نماز صبح باشد. سپس خودشان فرمودند: صبح و عصر خواندن ملاک نیست اگر با تضرع و استغاثه آن را بخوانم امید خیر است، سپس هنگام عصر را با حالتی که داشتند و با آن سینه پر از چرک خواندند.

چند روز بعد وقتی اطبّای معالج؛ از جمله فرزندشان آقای دکتر محمّد علومی - که از پزشکان برجسته و متخصص خوب در داخل و خارج از کشور هستند - ایشان را مورد معاینه و آزمایش قرار دادند مات و مبهوت شدند؛ زیرا آثاری از آن حالت بحرانی در ایشان دیده نشد فرزندشان آقای دکتر علومی پرسیدند چه کردید که هیچ نشانه ای از آن حالت و آثاری از آن حال وخیم در شما مشاهده نمی شود وضع فعلی سینۀ شما به گونه ای است که اصلاً این سینه هرگز عارضه ای نداشته، اما ایشان که می دانستند از کجا شفا گرفته اند با شکر و سپاس به درگاه طبیب حقیقی، با سکوت و تبسم جواب او را دادند!

25- اکرام و ایثار

صبیّه آیت الله علومی نقل کرده اند ایشان به قدری دقت در امور زندگی داشتند که این امر نمونه بود. یک بار قبای ایشان طوری شده بود که سزاوار پوشیدن نبود. پس پارچه ای تهیه کردند و به خیاط دادند تا بدوزد. همسر ایشان چند مرتبه از آقا پرسید: پس این قبای تازه چه شد؟ و آقا که احترام خاصی برای همسرشان قائل بودند به گونه ای که ایشان رنجیده نشود جوابی می دادند تا این که مجلس عروسی یکی از بستگان نزدیک در پیش بود اما باز هم قبای نو به خانه نیامد. روزی خانم گفتند: بالاخره این خیّاط تا کی می خواهد معطل کند؟ عروسی در پیش داریم و باید تا چند روز دیگر آن را تحویل بدهد اما جریان از این قرار بود که همان روزهای اوّل، طلبه ای جوان که قصد ازدواج داشت و بضاعت تهیه قبای نو را هم نداشت پیش ایشان رو زده بود و آقا هم آن را به او هدیه کرده بودند اما وقتی خانم اصرار کردند آقا با شرمندگی و نجابت گفتند: جریان چنین و چنان شد و من دیدم او جوان است و تازه داماد و از من سنّی گذشته و می توانم صبر کنم!

26- در جایگاه یک پدر دلسوز

*در جایگاه یک پدر دلسوز ⁽²⁾

آقای دکتر محمّد علومی که از پزشکان نامدار یزدی و مقیم آمریکا هستند و سالانه چندین مرتبه برای مداوای همشهریان یزدی رنج سفر را به خود هموار می کنند و چند روزی درمانگر همشهریان هستند، نقل کردند: در زمان تحصیل در یزد، پدر حتی یک مرتبه در مورد تحصیل و کار و تکلیف من پرسش و سؤالی نمی کردند؛ اگرچه دورادور همه را زیر نظر داشتند و چون خودشان عالم دینی بودند، علاقه داشتند فرزندانشان هم دانا و فهیم باشند.

وقتی من موفق به کسب دیپلم شدم خودم را برای کنکور آماده می کردم و

گاه تا نیمه شب مطالعه داشتم. شبی پس از ساعاتی خسته کننده و پرکار، حوالی ساعت 12 از اتاقم بیرون آمدم و به حیاط رفتم تا در اتاق دیگر استراحت کنم اما دیدم چراغ اتاق پدر روشن است و ایشان مشغول مطالعه هستند. من پیش خودم گفتم: پدر که کنکور ندارند که تا پاسی از شب گذشته همچنان سرگرم مطالعه هستند! من با مشاهده این پشتکار به این نتیجه رسیدم که چه بسا برای تشویق من به کار و تلاش شب ها بیدار می مانند و می خواهند به من درس بزرگی بدهند به همین جهت به اتاقم برگشتم و تا ساعاتی بعد مشغول مطالعه .بودم سپس به استراحت پرداختم بر اثر همین تلاش، همان سال در کنکور رشتهٔ پزشکی دانشگاه تهران پذیرفته شدم جالب این که در روز موعود که من باید برای شرکت در جلسه کنکور در تهران باشم از ایشان خواستم برای مخارج سفر پولی به من بدهند اما ایشان فرمودند نه این که چیزی نداشته باشم اما آن چه در نزد من است، سهم امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است و نمی توانم آن را برای مخارج تحصیل به تو بدهم تو برو و خرج سفرت را از کسی قرض بگیر من بعد دین تو را با پولی دیگر ادا می کنم روزی هم که برای شرکت در کلاس دانشگاه در یزد از ایشان خداحافظی کردم ایشان مبلغ 100 تومان به من دادند و فرمودند محمد من هرچه در تهران بمانی، نمی توانم بیشتر از این مبلغ به تو بدهم. پس بدان که از این به بعد باید مخارج تحصیل و زندگی ات را خودت با کار و تلاش تأمین کنی!

27- بی توجّهی به دنیا

*بی توجّهی به دنیا ⁽¹⁾

صبيّة آیت الله علومی نقل کرده اند: پدر از دوره جوانی و زمانی که در نجف یک طلبه ساده بودند و تا آخر عمر پیوسته خود را به ساده زیستی و بی توجهی به ظواهر دنيا عادت داده بودند، اما بعضی مردم این امر را به گونه ای دیگر تفسیر می کردند و با فکر خودشان در مورد این رفتار خداپسندانه قضاوت می کردند.

برابر نقل خودشان، یک بار کسی که با پدر مراوده داشت به ایشان گفته بود:

به فکر زندگی خودتان نیستید و دیگران را بر خود و خانواده اتان ترجیح می دهید! اما پدر که راه صحیح زندگی را از تعالیم عالیه اسلام فراگرفته بودند می فرمودند: امثال این شخص اگرچه حرفش از روی دلسوزی است اما نمی داند من چه بسیار شب ها که در دورۀ طلبگی تا طلوع فجر در کنار مرقد مطهر اميرالمؤمنين علیه السلام سرم را به ضریح گذاشته بودم و در آن مکان مقدس اشک می ریختم و امام را وسیله قرار می دادم و از خداوند می خواستم کردگار کارساز توفیق چنین زندگی ای به من مرحمت فرماید!

28- مناعت طبع

*مناعت طبع ⁽¹⁾

یکی از اهالی محله گازرگاه نقل کرده روزی در ماه مبارک رمضان آیت الله علومی پسرشان را برای تهیه گوشت به مغازه قصابی فرستادند تا برای افطار غذایی تهیه کنند ضمن این که برابر رسم قدیم عموم مردم با قصاب ها معاملة نقدی نداشتند و حساب مثلاً یک ماه را یک جا پرداخت می کردند اما آن روزی که پسر ایشان به مغازه قصابی مراجعه کرد به اصطلاح حسابشان سنگین شده و آقا هم پولی نداشتند که بپردازند به همین سبب قصاب او را دست خالی برگرداند. آقای علومی که عائله ای سنگین داشتند و معمولاً هم افراد بی بضاعت و بی سر و سامان را به خانه می آوردند بار دیگر پسر را روانه مغازه قصابی کردند و وعده دادند طلب شما در اولین فرصت پرداخت می شود اما عذر ایشان پذیرفته نشد و بار دیگر آن پسر دست خالی برگشت این مرد خدا به جای این که عکس العملی نشان دهد آن روز را به صورتی گذراند و حتی یک کلمه آن قصاب بی پروا را توبیخ نکرد اما زمانی نگذشت که عده ای دور آقا جمع شدند و از جمله آن قصاب هم در میان آن ها بود ایشان بدون این که اشاره ای به موضوع بکنند، فرمودند: همان گونه که در فکر همه امورات زندگی هستید و کارهایتان را بر وفق مرادتان جفت و جور می کنید اطراف خود را هم بپایید مثلاً جایگاه یک

عالمی که در خدمت مردم است تنها این نیست که وقتی از دنیا رفت، بازار و کوچه را تعطیل کنید و عمامه اش را روی محفّی بگذارید و برایش بر سر و سینه بزنید، بلکه تا زنده است به او بی توجهی نکنید و شرایط زندگی اش را درک کنید و نگذارید به هر صورت آزرده شود!

29- پندهای پسندیده

*پندهای پسندیده ⁽¹⁾

صبیّه آقای علومی نقل کرده اند پدر تنها مدرّس حوزۀ علمیّه نبودند، بلکه هرجا و در هر مجلس که زمینه فراهم بود با برخوردی خوب و با اخلاقی خوش سعی می کردند اطرافیان را از معارف اسلامی و نیز از تجربه های زندگی آگاه کنند. گاهی در منزل موقعیتی پیش می آمد که موضوعی را مطرح کنند و گفتنی ها را به فرزندانشان بگویند یک روز که همه دور هم جمع بودند، فرمودند: دست به هر کاری می زنید سعی کنید اول خشنودی خدا در آن نیت اصلی باشد. دنبال امور دل بخواهی و هوای نفس نباشید که اگر چنین باشد، بدانید شیطان در پس آن کار قرار دارد و شما را به بدبختی و شقاوت می رساند. بعد مثالی آوردند تا حرفشان آن چنان که باید مؤثر واقع شود، فرمودند مادری را در نظر بگیرید که برای دورۀ بارداری چه رنجی را متحمل شده تا خداوند به او پسری داده بعد برای شیر دادن و بزرگ کردنش چه قدر سختی کشیده و تا آن روزی که او را به هزار رنج و زحمت سر و سامان می دهد اما همین مادر با همه زحمت هایی که کشیده گاهی بر اثر وسوسه شیطان با عروسش اختلاف پیدا می کند، بعد شیطان چنان آتش خشم او را شعله ور می کند و او را به ورطه عداوت و دشمنی و بددلی می کشاند که از جایگاه یک مادر دلسوز سقوط می کند و در اوج این که به حرف شیطان گوش می دهد به عروسش می گوید الهی مثل من چادر بیوگی سر کنی! یعنی آرزوی مرگ برای پسری که آن همه برای او زحمت کشیده بعد فرمودند: وقتی وسوسه های شيطان مؤثر واقع شد و آتش عداوت هر چه بیشتر

شعله ور شد، شیطان در گوشه ای می ایستد و اظهار شعف و خوشحالی می کند.

یکی از پسران آقای علومی می گوید این قدر پدر آن روز حیله های پلید شیطان را خوب تشریح کردند که من هیچ گاه حرف های آن روز را فراموش نمی کنم و از آن به بعد هر وقت احساس می کنم بین اعضای خانواده ام حرفی پیش می آید خطاب به شیطان می گویم به کوری چشمت و برای این که تو خوشحال و خشنود نشوی نمی گذارم کار به اختلاف و اوقات تلخی بکشد.

30- وداعی جانگاه

*وداعی جانگاه ⁽¹⁾

روز پنج شنبه 16 فروردین سال 1352 ش روزی بود که آیت الله علومی پس از عمری تلاش و تکاپو در راه تحصیل و تدریس علوم دینی در حوزه های علمیه نجف، قم و یزد و سالیانی طولانی امامت جماعت و خدمت به امر دین خدا آن هم در دورۀ سخت پهلوی دوم چشم از جهان فرو بست. ارتحال این عالم بزرگ چنان بر فضای شهر اثر گذاشت که پس از ساعتی، عامّه و خاصّه، در منزل ایشان جمع شدند تا با تجلیل و تکریم او را به خاک بسپارند شهید آیت الله صدوقی (رحمه الله علیه ) که شناختی درست از این خدمتگزار به مردم داشتند و حرف اول را در یزد می زدند، توصیه کردند علما و طلاب یزد به پاس خدمت صادقانه این عالم بزرگ و احیاء حوزه یزد جنازه اش را از زمین بردارند و تا میدان امیرچقماق ببرند سپس آن را به مردم تحویل دهند تا آن ها هم در این تشییع سهیم باشند. قدردانی مردم و تجلیل از این مرد خدا از خاطره های ماندنی در اذهان مردم قدرشناس یزد است. پس از اقامه نماز، جسم پاک آیت الله علومی تا آستانه امامزاده جعفر علیه السلام تشییع و سپس در یکی از حجرات این آستانه به خاک سپرده شد. بعد از این مراسم چندی به مناسبت فقدان این استاد حوزه مجالس ختم برگزار شد و اقشار مختلف روحانیت و مردم هر کس به سهم خود از مقام معنوی وی تجلیل به عمل آوردند؛ رحمت الله علیه

علومی به جنّت شدی رهسپار

دریغا که از گردش روزگار *** در اسلام شد رخنه ای آشکار

به روز نخستین از اول ربیع *** گل علم شد چیده از شاخسار

«علومی» فقیهی که در این جهان *** به سر برد یک عمر با افتخار

بزرگ آیت الله که در شهر یزد *** از او حوزۀ علم شد برقرار

ز جديّت حاج شیخ احمد است *** که شرع نبیّ یافته انتشار

همه درس او بحر علم و کمال *** همه بحث او چون در شاهوار