موسوعة الامام الخمینی قدس سرة الشریف المجلد 32 إلى 41 استفتائات امام خمینی س جلد 8

مشخصات کتاب

سرشناسه: خمینی، روح‌الله، رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، 1279 - 1368.

عنوان و نام پديدآور: موسوعة الامام الخمیني قدّس سرّه الشریف المجلد 39 استفتائات امام خمینی (س) جلد 8/ تحقیق موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س).

مشخصات نشر: تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، 1396.

مشخصات ظاهری: 10 ج.

فروست: موسوعه الامام الخمینی (س).

شابک: ‌978-964-212-368-1

وضعیت فهرست نویسی: فاپا(چاپ دوم)

يادداشت: ج.2 - 10 (چاپ اول: 1392)(فیپا).

يادداشت: چاپ دوم.

مندرجات: ج.1. احکام تقلید، طهارت.- ج.2. نماز (از ابتدا تا شرایط شکسته شدن نماز).- ج.3. نماز (از قواطع سفر تا انتها)، روزه، زکات.- ج.4. خمس.- ج.5. حج، امر به معروف و نهی از منکر، مکاسب محرمه.- ج.6. بیع (خرید و فروش)....- ج.7. وقف و نظایر آن، وصیت، یمین و نذر، کفارات.- ج.8. صید و ذباحه، خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها....- ج.9. نکاح (از اولیای عقد تا انتها)....- ج.10. قضا، شهادات، حدود، قصاص....

موضوع: فقه جعفری -- رساله عملیه -- پرسش‌ها و پاسخ‌ها

*Islamic law, Ja'fari -- Handbooks, manuals, etc. -- Questions and answers

فتوا‌های شیعه -- قرن 14

Fatwas, Shiites -- 20th century

شناسه افزوده: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)

شناسه افزوده: Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works

رده بندی کنگره: BP183/9/خ8الف47 1396

رده بندی دیویی: 297/3422

شماره کتابشناسی ملی: 3421059

اطلاعات رکورد کتابشناسی: فاپا

آدرس سایت: https://www.icpikw.ir

خیراندیش دیجیتالی : مرکز خدمات حوزه علمیه اصفهان

ویراستار: سید محمّد هادی رضوی خانکهدانی

اشاره

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

فهرست اجمالى

جلد اول احكام تقليد، طهارت

جلد دوم نماز (از ابتدا تا شرايط شكسته شدن نماز)

جلد سوم نماز (از قواطع سفر تا انتها)، روزه، زكات

جلد چهارم خمس

جلد پنجم حجّ، امر به معروف و نهى از منكر، مكاسب محرمه

جلد ششم بيع (خريد و فروش)، شفعه، صلح، اجاره، جعاله، عاريه، وديعه، مضاربه، شركت، مزارعه، مساقات، دين و قرض، رهن، حجر، ضمان، حواله و كفالت، وكالت، اقرار، هبه

جلد هفتم وقف و نظائر آن، وصيت، يمين و نذر، كفارات

جلد هشتم صيد و ذباحه، خوردنى‌ها و آشاميدنى‌ها، غصب، احياى موات و مشتركات، لقطه، نكاح (از ابتدا تا احكام عقد ازدواج)

جلد نهم نكاح (از اولياى عقد تا انتها)، طلاق، خلع و مبارات، ظهار، مواريث

جلد دهم قضا، شهادات، حدود، قصاص، ديات، مسائل مستحدثه (بيمه، سفته، سرقفلى، بانك‌ها، بليط‌هاى بخت‌آزمايى، تلقيح مصنوعى، تشريح و ترقيع، راديو و تلويزيون، مقررات دولتى، راهنمايى و رانندگى، خريد و فروش و تقسيم اجناس سهميه‌اى، خريد و فروش اجناس قاچاق، ماليات و عوارض، عزادارى، رضايت والدين، مسائل اجتماعى بانوان، مسابقات ورزشى، معارف و مسائل اسلامى، مسائل امنيتى و كشورهاى بيگانه، ولايت فقيه)

فهرست مطالب

كتاب صيد و ذباحه

شكار حيوانات ... 3

تذكيه ماهى ... 4

ذبح حيوانات ... 9

شرايط تذكيه ... 9

تذكيه جنين حيوان ... 18

صيد و ذبيحۀ بلاد اسلامى و كفر ... 19

حكم ذبيحۀ اهل تسنن ... 39

قوانين و مقررات شيلات ... 39

شكار حيوانات وحشى ... 43

كتاب خوردنى‌ها و آشاميدنى‌ها

بيان حلال و حرام از حيوانات ... 47

ماهى‌هاى فلس‌دار و خوردن خاويار ... 47

ميگو... 52

خرگوش... 53

خوك... 54

حشرات... 54

تهيه خوراك حيوانات از ميتۀ حيوانات ديگر ... 55

حيوان نجاست‌خوار ... 58

حيوان موطوء ... 59

تغذيه از شير انسان ... 62

سؤر (نيم خورده) حيوانات ... 62

توليد جوجه با دستگاه ... 63

بيان حلال و حرام از غير حيوانات ... 63

خوردن چيزهاى نجس ... 63

استعمال دخانيات و سيگار ... 66

استعمال موادّ مخدر ... 74

خوردن چيزهاى مضر ... 77

حرام بودن شراب و مشروبات الكلى ... 78

خوردن مال ديگران ... 79

خوردن چيزهاى مباح و مكروه ... 86

كتاب غصب

حرمت تصرف در ملك غير و اموال عمومى و ضمان به سبب غصب ... 91

مصادره يا استرداد اموال غصبى و ضمان آن‌ها ... 172

ضمان در ملحقات به غصب ... 184

وجوب برگرداندن چيزى كه غصب شده ... 186

وجوب ردّ بدل منافع عين مغصوب ... 208

ميزان در گرفتن غرامت ... 211

نحوه ضمان در غصب به شكل سلسله‌وار ... 215

ضمان ما به التفاوت قيمت در صورت نقصان ... 216

زراعت و اشجار در زمين غصبى ... 217

ملكيت فوائد و نمائات مغصوب ... 226

سبب ضمان بودن اتلاف مال غير ... 230

اصلاحات ارضى ... 240

كتاب احياى موات و مشتركات

احكام احياى موات ... 251

زمين‌هاى موات اصلى ... 251

زمين‌هاى موات عرضى ... 279

حريم املاك و خانه‌ها ... 289

حريم قنات ... 291

حريم نهر و رودخانه ... 299

حريم قريه ... 300

احكام تحجير ... 314

اُمورى كه در احياء معتبر است ... 320

حقوق همسايه‌ها ... 323

احكام مشتركات ... 328

معابر و راه‌ها ... 328

قنوات، چاه‌ها و انهار ... 334

معادن... 352

كتاب لقطه

لقطۀ حيوان ... 359

لقطۀ غير حيوان ... 359

احكام اموال پيدا شده و مجهول المالك ... 359

كتاب نكاح (ازدواج)

احكام ازدواج ... 405

لزوم ازدواج و ترغيب به آن و احكام آن ... 406

انتخاب همسر و خصوصيات آن ... 418

اختلاف سن در ازدواج ... 419

ازدواج دو قلوهاى به هم چسبيده ... 419

ازدواج نابينايان با يكديگر ... 419

رقص... 420

مراسم عروسى و سفره عقد ... 421

احكام و آداب خلوت با همسر ... 422

كراهت شديده وطى در دبر ... 424

ترك وطى زوجه بيش از چهار ماه ... 425

جلوگيرى از باردار شدن ... 426

احكام نگاه، لمس و شنيدن:

نگاه كردن مماثل به يكديگر ... 450

نگاه كردن محارم به يكديگر ... 450

نگاه كردن مرد به بدن زن ... 452

نگاه كردن به وجه و كفين زنان ... 458

نگاه كردن به عكس زن نامحرم ... 468

نگاه كردن زن به بدن مرد ... 482

نگاه كردن به زنان اهل ذمه و كفار ... 489

صحبت كردن و نگاه كردن به زن نامحرم به قصد ازدواج ... 491

شنيدن صداى زن نامحرم ... 494

لمس بدن نامحرم ... 508

جواز نظر و لمس بدن نامحرم در صورت ضرورت و اضطرار ... 512

بودن زن و مرد نامحرم در يك مكان ... 533

خياطى و دوخت لباس زنانه توسط مردان ... 534

حجاب و پوشش ... 535

جايز نبودن ظاهر كردن زينت مثل انگشتر براى زنان ... 573

حد پوشش مردان ... 575

عقد ازدواج و احكام آن ... 580

اجراى صيغه عقد ازدواج به غير عربى ... 582

عدم ثبت ازدواج در دفاتر رسمى ... 584

اعتبار قصد انشا در صيغه عقد ازدواج ... 584

اعتبار تعيين زوجين ... 586

وكالت در اجراى صيغه ازدواج ... 587

اختلاف و نزاع در عقد زوجيت ... 591

ادعاى شوهر نداشتن زن ... 592

اعتبار اختيار و رضايت در صحت عقد ازدواج ... 593

عقد هم زمان دو زن براى يك مرد ... 602

اختلاف در دائمى بودن و منقطع بودن عقد ازدواج ... 602

صيد و ذباحه

اشاره

احكام صيد و ذباحه

شكار حيوانات

[سؤال 8967] 4938

بسمه تعالى 20 / 11 / 1361

رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى

پس از عرض سلام، سلامتى وجود مبارك را از خداوند بزرگ مسئلت دارم.

بسمه تعالى، اگر در شكار با اسلحه، حيوان به غير تيزى آن كشته شود حرام مى‌شود.

بسمه تعالى، اختيار طلاق زن با شوهر است.

والسلام على عباد الله الصالحين

[سؤال 8968] 769

بسم الله تعالى، لا يحلّ المقتول بالبندقية ما لم تكن محدّدة تنفذ بحدّته.

تذكيه ماهى

[سؤال 8969] 4939

بسمه تعالى 8 / 9 / 1361

احتراماً؛ معروض مى‌دارم كه مسأله خريدوفروش و استفادۀ ماهى در استان بوشهر به نهايت اشكال رسيده است؛ چون هفتاد تا هشتاد درصد ماهى‌ها هنگام صيد در آب جان مى‌دهند؛ لذا تقاضامندم فتواى امام را در اين موارد مذكور صريحاً اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، اگر معلوم است كه ماهى در آب جان داده حرام است؛ ولى ماهى كه در دسترس مسلمين قرار داده مى‌شود، اگر احتمال بدهند كه احراز تذكيه آن را كرده‌اند، محكوم به حلّيت است.

[سؤال 8970] 439

بسمه تعالى، اگر اطمينان نداريد كه در بيرون آب مرده باشد، بهتر است اجتناب نماييد؛ بلكه موافق احتياط است.

[سؤال 8971] 4940

بسمه تعالى

با عرض سلام به پيشگاه امام امت و مرجع عالى‌قدر و رهبر مسلمانان جهان،

اميدوارم از تمام بليّات زمانه و نقشه‌هاى خائنانه مخالفين اسلام محفوظ و مصون بمانيد؛ ان شاء الله.

اماما! من عضو بسيج سپاه پاسداران انقلاب اسلامى آبادان - اروندكنار هستم؛ مسأله‌اى در رسالۀ احكام حضرت امام ديدم كه در رابطه با صيد ماهى مى‌باشد؛ در مسأله شمارۀ 2615 فرموده‌ايد كه «اگر ماهى فلس‌دار را زنده از آب بگيرند و بيرون آب جان دهد، پاك و خوردن آن حلال است؛ و چنانچه در آب بميرد، پاك است ولى خوردن آن حرام مى‌باشد». در رابطه با اين مسأله مى‌خواستم بگويم كه لنج‌هاى ماهى‌گيرى كه تور ماهى‌گيرى در دريا انداخته و بعد از شش يا هفت ساعت تور را از آب بيرون مى‌كشند، ماهى‌هايى كه در اين تور به دام افتاده‌اند، به خصوص ماهى‌هايى كه در ساعات اوليه به تور گير كرده‌اند، همگى مرده‌اند؛ حكم اين ماهى‌ها چگونه است؟ آيا اين‌چنين ماهى‌گيرى كه بنادر جنوب كشور همگى اين چنين ماهى‌گيرى مى‌كنند چطور است؟ محكوم به حلّيت است يا حرام مى‌باشد؟

خداوند بر عمر آن رهبر عظيم و مرجع تقليد شيعيان جهان بيفزايد، ان شاء الله.

بسمه تعالى، ماهى اگر در داخل آب بميرد، اگر چه در داخل تور ماهى‌گيرى باشد، خوردن آن حرام است.

[سؤال 8972] 4980

بسمه تعالى، اگر در آب بميرند حرام هستند.

[سؤال 8973] 1077

بسمه تعالى، اگر در آب بميرد، حرام است.

[سؤال 8974] 4943

بسمه تعالى، اگر يقين نداريد كه از آب، زنده اخراج شده يا در خارج آب زنده اخذ شده بايد از آن اجتناب كنيد.

[سؤال 8975] 4941

بسمه تعالى 7 / 12 / 1361

پيشگاه حضرت امام خمينى، ادام الله ظله العالى على رؤوس المسلمين، صحت، سلامت و موفقيت آن امام بزرگوار را از درگاه حضرت احديت، تحت توجهات ولى‌عصر، ارواحنا فداه مسئلت مى‌نماييم، مستدعى است نظر مبارك را دربارۀ مسائل ذيل بيان فرماييد.

بسمه تعالى، لازم نيست صائد، مسلم باشد و نظر مسلمان شرط نيست؛ و چنانچه علم داشته باشند كه ماهى را از آب، زنده اخراج كرده‌اند حلال است.

[سؤال 8976]

بسمه تعالى، حكم همان است كه در مسأله قبل بيان شد.

[سؤال 8977] 4942

بسمه تعالى 10 / 9 / 1361

حضور محترم بزرگ رهبر عالى‌قدر جهان اسلام و مستضعفان و آزادى‌خواهان عالم و مرجع عظيم الشأن، حضرت امام خمينى، دامت بركاته، سلام عليكم، به اميد پيروزى اسلام و مسلمين بر كفر و استكبار جهانى و نابودى امريكا و اسرائيل و ديگر ابرجنايتكاران، و اميد سلامتى وجود عزيز اميد محرومان و هرچه رساتر كردن صدا و شكوفاتر شدن انقلاب اسلامى در سراسر نقاط عالم.

از آن‌جا كه اجباراً جهت تحصيل علوم روز در سرزمين كفر و در بين هندوها و ديگر بت‌پرستان زندگى مى‌كنيم، مسائل ذيل كه در رسالۀ عمليۀ جناب‌عالى مشهود نمى‌باشد، استفتا مى‌گردد:

بسمه تعالى، حلال است و لازم نيست صياد ماهى مسلم باشد، ولى بايد زنده از آب بيرون آمده باشد.

[سؤال 8978]

بسمه تعالى، حلال است به شرط آن‌كه معلوم باشد كه زنده از آب خارج شده است.

بسمه تعالى، اگر با رطوبت، با دست كافر ملاقات كرده و تطهير نشده، محكوم به نجاست است.

بسمه تعالى، پاك است؛ مگر علم به نجاست آن داشته باشيد و اگر علم به نجاست باطن آن داشته باشيد، قابل پاك شدن نيست.

بسمه تعالى، اگر علم به نجاست غذا و ظرف مورد ابتلاى خودتان نداشته باشيد، اشكال ندارد.

بسمه تعالى، اشكال ندارد؛ مگر در صورتى كه علم به ملاقات لباس با چيز نجسى، با رطوبت پيدا كنيد كه در اين صورت، محكوم به نجاست است.

بسمه تعالى، اگر علم دارند كه پول را خرج بت و بتكده مى‌كنند با آن‌ها معامله نكنند.

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ مگر يقين داشته باشد كه پول حرام در آن هست.

ضمناً در اكثر شهرهاى هند - من جمله مچلى پتنام كه تعداد كثيرى شيعه و دوستدار امام دارد - متأسفانه روحانى وجود ندارد و اين‌ها به فرد روحانى جهت آموزش قرآن، مسائل شرعيه و غيره نيازمند هستند. وقتى كه نام امام خمينى را مى‌برم احساس آزادى روح مى‌كنم. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

ذبح حيوانات

شرايط تذكيه

[سؤال 8979] 4943

بسمه تعالى

در يكى از شهرهاى امريكا برادران ايرانى از عرب‌هاى مسلمان، گوشت به اصطلاح ذبح اسلامى مى‌خريدند ولى بعداً معلوم شده كه خود عرب‌ها از گوشت ذبح شده يهودى‌ها استفاده مى‌كنند و با استناد به آيه‌اى از قرآن (سورۀ مائده، آيۀ4) مى‌گويند كه ما مى‌توانيم از ذبح اهل كتاب استفاده كنيم لطفاً:

بسمه تعالى، ذابح بايد مسلمان باشد و منظور از طعام در آيه شريفه حبوب به خصوص گندم است و گوشتى كه ذابح آن غير مسلمان است در حكم ميته است و نجس و نجس كننده است.

بسمه تعالى، اگر يقين نداريد كه از آب، زنده اخراج شده يا در خارج آب‌زنده اخذ شده بايد از آن اجتناب كنيد.

بسمه تعالى، بدهى را بايد ادا كرد.

بسمه تعالى، اگر يقين به نجاست محلى كه از آن‌جا ترشح مى‌شود داشته باشيد بايد از آن اجتناب شود مگر آن‌كه ترشح از آب لوله باشد.

[سؤال 8980] 4944

بسمه تعالى

چند سؤال براى برادران مطرح است، لطف فرموده نظر مبارك را مرقوم فرماييد:

بسمه تعالى، حرام است.

بسمه تعالى، اگر يقين به ملاقات آن‌ها با رطوبت به بدن كافر باشد نجس است و نبايد بخورند.

[سؤال 8981] 4945

بسم الله الرحمن الرحيم 16 / 11 / 1982

الحمد لله ربّ العالمين، والصلاة والسلام على أشرف الأنبياء والمرسلين، رسول ربّ العالمين، أبي القاسم المصطفى محمد صلى‌الله‌عليه‌و‌آلهأما بعد؛ سلام الله عليكم جميعاً ورحمته وبركاته

منذ يومٍ واحد فقط علمتُ بأنّ اللحوم المذبوحة على الطريقة الغير الإسلامية تعتبر حراماً؛ و ذلك عندما كنت اُطالع في مجلّة الجهاد، العدد 59؛ ولكن قبل ذلك كنتُ أعلم بأنّه حرام، لكن في الدول الإسلامية على اعتبار بأنّ كلّ الظروف مهيّأة للذبح على

الطريقة الإسلامية. لكن نحن الطلبة مقيمين هنا لمدّة طويلة، قد نتراوح أكثر من سنتين أو حتّى عشرة سنوات أحياناً، لا أعلم أنّ الفتاوى التى جاءت في مجلّة الجهاد صادرة عن الإمام الخمينى، دام ظله أم أنّها عن سماحة العلاّمة الخوئي؛ لأنّي مقلّد الخوئي، وسمعت من أحد الطلبة المسلمين بأنّ الخوئي أعطى فتوىً بإيجاز أكل اللحوم في الدول الغير الإسلامية للطلبة أو المقيمين فيها ولا أعلم مدى صحّتها؛ فأرجو منكم الإجابة على هذا السؤال إن كان بإمكانكم ذلك أو إرسال كرّاس يتكلّم عن هذا الموضوع على العنوان الموجود خلف الرسالة، وأكون شاكراً لكم.

وفّقكم الله لخدمة هذه الاُمة وسدّد خُطاكم و أرجو من العلي القدير أن ينصر الله بكم الإسلام بقيادة إمامنا العظيم، إمام المستضعفين وأن يجعله خير ذخرٍ لهم.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته، ملاحظة: إن كان بالإمكان إرسال الكتب والملصقات الإسلامية. أكون شاكراً، وأجركم وأجرنا على الله العلي القدير.

بسم الله الرحمن الرحيم، المذبوح من الحيوان المحلّل الأكل على غير شرائط الذبح الشرعي و كذا المذبوح بيد غير المسلم، بحكم الميتة ومحكوم بالحرمة والنجاسة.

[سؤال 8982] 201

بسمه تعالى، شرط شيعى بودن در قربانى حج است و حضور مرد مانع از صحت سر بريدن توسط زن نيست.

[سؤال 8983] 1335

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 8984] 4946

بسمه تعالى

بسمه تعالى، ذبح بايد با آهن باشد.

بسمه تعالى، ورثه ضامن نيستند و چنانچه جداً تلف محتمل است، لازم نيست به او بدهند.

بسمه تعالى، اگر كسى طلبى از غير دارد كه موعد آن نرسيده مى‌تواند از يك مقدار آن گذشت كند و بقيه را وصول نمايد و اين تنزيل است كه اگر حيله براى فرار از ربا نباشد مانع ندارد، و اما در فروش سفته به كمتر، كه پول از كسى مى‌گيرد و به او سفته مى‌دهد كه در موعد به او بيشتر داده شود، ربا و حرام است و مربوط به تنزيل نيست.

[سؤال 8985] 1754

بسمه تعالى، اگر چهار رگ بريده نشده حرام است.

[سؤال 8986]4947

بسمه تعالى 20 / 6 / 1361

ضمن سلام و آرزوى طول عمر براى امام امت و مرجع عالى‌قدر، حضرت آيت الله امام خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقائه، دو فقره مسأله مورد بحث كه به پاسخ آن‌ها نيازمنديم كه ذيلاً اشاره و جواب آن‌ها را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر تا جان دارد چهار رگ قطع شود حلال است.

بسمه تعالى، اكتفا مى‌شود و احتياج به خواندن نماز ظهر نيست.

خدايا، خدايا تا انقلاب مهدى خمينى را نگهدار، از عمر ما بكاه و به عمر او بيفزا

[سؤال 8987] 155

بسمه تعالى، اگر تا زنده است اوداج اربعه بريده شود حلال مى‌شود. ولى سر، كه قبل از ذبح شرعى جدا شده حرام است.

[سؤال 8988] 2836

به بريدن آن نمايد، به طورى كه بعد از آن، در ذبيحه حركتى مشاهده شود، آيا كفايت مى‌كند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر حيوان زنده بوده، كفايت مى‌كند.

[سؤال 8989] 1178

بسمه تعالى، حلال مى‌شود.

[سؤال 8990] 1178

بسمه تعالى، حلال مى‌شود.

[سؤال 8991] 1178

بسمه تعالى، جايز نيست و حكم ميته دارد.

[سؤال 8992] 4897

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 8993] 1878

بسمه تعالى، فرقى ندارد.

[سؤال 8994] 6308

بسمه تعالى، حلال است.

[سؤال 8995] 4948

بسمه تعالى

حيوانى حلال گوشت را كه مخالفين رو به قبله خود ذبح كند گوشت آن اشكال دارد يا نه؟ چون كه قبله آن‌ها با قبله ما فرق دارد ولى اسم خدا را به زبان جارى مى‌كند.

شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، ذبيحه مسلمان ولو اين‌كه از مخالفين باشد حلال است و قبله تمام مسلمين يكى است.

[سؤال 8996] 6969

بسمه تعالى، حرام است مگر تسميه را فراموش كرده باشد.

[سؤال 8997] 4949

بسمه تعالى 31 / 5 / 1361

محضر مبارك حضرت امام، دام بقاؤه، با عرض سلام و ارادت، از آن مقام رهبرى مسئلت دارم كه در مورد مسأله شرعى اين مركز كه جنبۀ عمومى و حياتى

دارد راهنمايى فرماييد.

كليۀ مرغ استان تهران كه داراى بيش از هشت ميليون جمعيت مى‌باشد، در بيست و دو كشتارگاه مرغ ذبح مى‌شود و كشتاركنندگان ناچارند كه سرعت عمل داشته باشند تا جايى كه يك كشتاركننده، در دو - سه ساعت چندين هزار مرغ ذبح مى‌كند؛ با توجه به اين‌كه جارى كردن اسم مبارك خدا در ذبح هر مرغ مشكل است، تا به حال در موقع شروع كشتار، يك بار بسم الله مى‌گفتند؛ لذا اين مركز به كشتارگاه‌ها ابلاغ نموده كه براى هر مرغ يك بار بسم الله بگويند و كشتاركنندگان هم مشكلاتى كه به طور اختصار عرض شد، مطرح نموده‌اند. لذا استدعا مى‌شود راهنمايى لازم را مرحمت فرماييد.

بسمه تعالى، تنها كلمۀ (بسم الله) كافى است و براى هر مرغ جداگانه بايد بسم الله؛ بگويد مگر آن‌كه چند مرغ را يك جا بخواباند براى ذبح كردن كه يك بسم الله براى آن چند مرغ كافى است به شرط صدق واقع شدن نام خدا بر آن.

[سؤال 8998] 2836

بسمه تعالى، مانع ندارد، مگر آن‌كه طورى باشد كه صدق وقوع تسميه بر ذبيحه نكند و در هر صورت احتياط مطلوب است.

[سؤال 8999] 4950

بسمه تعالى

حضرت آيت الله امام خمينى

آيا مى‌توان قبل از ذبح كردن گاو، با زدن به سر حيوان به وسيلۀ چوب، سنگ و يا چكش، آن را بى‌حس كرد و سپس ذبح نمود؟

بسمه تعالى، حيوان اگر در موقع ذبح كردن جان داشته باشد، گر چه با ذبح كردن حلال مى‌شود، ولى زدن حيوان براى بى‌حس كردن آن جايز نيست.

[سؤال 9000] 1754

بسمه تعالى، حلال است.

[سؤال 9001] 155

بسمه تعالى، در فرض سؤال، حلال نمى‌شود.

[سؤال 9002] 4951

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى خمينى مدّ ظله العالى

لطفاً در رابطه با سؤالات ذيل نظر مبارك را مرقوم فرماييد:

بسمه تعالى، اگر چيز تيزى به آن بزنند كه با تيزى آن را زخمى كند و بكشد حلال مى‌شود و در غير اين صورت حلال نمى‌شود.

بسمه تعالى، ديه دارد.

ضعف مى‌كنند، بعضى‌ها نمى‌توانند روز را به مغرب برسانند از شدت گرما روزه را مى‌خورند، اين‌ها مى‌توانند به گرما روزه نگيرند هر وقت هوا سرد شد روزه بگيرند يا نه جايز نيست؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، در فرضى كه ذكر شده نمى‌توانند روزه را افطار كنند.

بسمه تعالى، غسل جنابت با صابون حاصل نمى‌شود و بايد با آب غسل كند و در اين صورت صحيح است.

[سؤال 9003] 1780

بسمه تعالى، اشكال ندارد؛ ولى بهتر است در صورت امكان، حكم مزبور مراعات شود.

تذكيه جنين حيوان

[سؤال 9004] 4952

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

بعد از عرض سلام و اخلاص، استدعا دارد در مورد كشتن بره‌هاى شيرى، دستور عاجلى صادر فرماييد و براى اين‌كه به هيچ عنوان، اقدام به كشتن اين بره‌ها ننمايند،

صدور پوست بره‌هاى شيرى را لغو كنند تا در هيچ مورد - چه در آشكارا و چه در پنهانى - اقدام به اين جنايت ننمايند. با آرزوى پيروزى بيشتر آن امام اعظم.

بسمه تعالى، مردم از اين كار احتراز كنند.

صيد و ذبيحۀ بلاد اسلامى و كفر

[سؤال 9005] 4953

بسمه تعالى 19 / 12 / 1361

كارخانه‌هايى كه قبل از انقلاب كالباس با گوشت خوك درست مى‌كردند، اكنون كه كشورمان اسلامى است و ديگر گوشت خوك وجود ندارد، مى‌توان از كالباس آن كارخانه‌ها استفاده كرد؟ يا تحقيق براى آبكشى آن وسايل لازم است؟

بسمه تعالى، اگر به دست مسلمانان است تحقيق لازم نيست و طاهر است.

[سؤال 9006] 3668

بسمه تعالى، محكوم به طهارت و حليت است مگر آن‌كه از خارج خلاف آن ثابت باشد.

[سؤال 9007] 2822

بسمه تعالى، اگر احتمال داده شود كه وارد كننده مسلمان احراز تذكيه حيوان را كرده و آن را در دسترس مسلمين قرار داده محكوم به حليت است.

[سؤال 9008] 7424

بسم الله تعالى، محكوم بالحرمة.

[سؤال 9009]4954

بسمه تعالى

توسط اتحاديه چلوكبابى‌ها گوشت يخ زده در كارتن‌هايى كه معلوم نيست صادره از كدام كشور مى‌باشد به چلوكبابى‌ها جهت مصرف براى مشتريان داده مى‌شود خواهشمند است بفرماييد كه مصرف اين نوع گوشت‌ها از نظر شرع اسلامى بلا مانع است يا خير؟

بقاى عمر شريف آن حضرت، خواست قلبى ماست.

بسمه تعالى، در فرض مذكور محكوم به حليت است.

[سؤال 9010] 439

بسمه تعالى، نوشته ميزان نيست اگر احتمال مى‌دهيد كه فروشنده مسلمان تذكيه شرعى آن را احراز كرده و در دسترس مشتريان مسلمان قرار مى‌دهد خريدن و مصرف آن اشكال ندارد.

[سؤال 9011] 1583

بسمه تعالى، اللحوم المستوردة منها محكومة بعدم التذكية إلاّ إذا احتمل أنّ المستورد المسلم قد أحرز التذكية وجعلها في مورد ابتلاء المسلمين، وسائر المعلبات محكوم بالطهارة والحلّية إلاّ إذا علم بنجاستها وحرمتها.

[سؤال 9012] 2825

كارتون نوشته شده مذبوح به ذبح اسلامى، آيا مى‌توان خورد يا نه؟

بسمه تعالى، اگر احتمال داده مى‌شود كه وارد كننده مسلمان احراز تذكيه حيوان را كرده و آن را در دسترس مسلمين قرار داده، محكوم به حلّيت است.

[سؤال 9013] 2565

بسمه تعالى، اگر احتمال داده شود كه وارد كنندۀ مسلمان احراز تذكيه كرده و گوشت را در دسترس مسلمين قرار داده محكوم به حليت است.

[سؤال 9014] 2495

بسمه تعالى، اگر احتمال بدهيد كه وارد كنندۀ مسلمان رعايت تذكيه شرعى نموده و براى استفاده دردسترس مسلمين قرارداده محكوم به حليت است.

[سؤال 9015] 1605

بسمه تعالى، اگر احتمال بدهد كه مسلمان وارد كننده احراز تذكيه حيوان را نموده و آن را در دسترس مسلمين قرار داده محكوم به حليت است.

[سؤال 9016] 1753

بسمه تعالى، اگر احتمال دهند كه وارد كننده مسلمان احراز تذكيه حيوان را كرده و آن را در دسترس مسلمين قرار داده محكوم به حليت است.

[سؤال 9017] 4955

بسمه تعالى

استفاده از گوشت‌هايى كه از بلاد كفر آورده و روى آن‌ها نوشته‌اند: به دستور اسلام ذبح شده و در بازار مكه و مدينه مى‌فروشند و در غذا فروشى‌ها از آن استفاده مى‌كنند،

چه حكم دارد؟

بسمه تعالى، اگر احتمال داده شود كه وارد كننده مسلمان، احراز تذكيه كرده و آن را در دسترس مسلمين قرار داده؛ محكوم به حليت است.

[سؤال 9018] 4956

بسمه تعالى

مرغ‌هاى كشته و منجمدى كه در عربستان سعودى مصرف مى‌شود، خوردن آن جايز است يا نه؟ آيا بايد تفحص نموده تا به ذبح شرعى اطمينان حاصل شود يا نه؟

بسمه تعالى، اگر از بلاد كفر مى‌آورند بايد تذكيه احراز شود.

[سؤال 9019] 4957

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى

گوشت گاو از خارجه مى‌آيد در يخچال يخ‌زده است، ما نمى‌دانيم از دولت كافر است يا از دولت مسلمان، ما فقط اين‌جا از بازار اسلام مى‌خريم، نمى‌دانيم شرعى

سربريده يا نه، خوردن اين گوشت جايز است يا حرام است؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، محكوم به نجاست و حرمت است مگر آن‌كه احتمال بدهد كه فروشنده از تذكيه شرعى آن تحقيق كرده وخودش هم على الأحوط معامله مذكى با آن مى‌كند كه در اين صورت پاك و حلال است.

[سؤال 9020] 1459

بسمه تعالى، تا احراز نشود تذكيه - ولو به اين‌كه احتمال داده شود كه واردكنندۀ مسلمان، رعايت تذكيه شرعى را نموده و در اختيار مردم مسلمان براى استفاده گذاشته - حرام است.

[سؤال 9021] 4958

بسمه تعالى 5 / 7 / 1357

حضور مبارك حضرت مستطاب، آيت الله العظمى آقاى خمينى، دام ظله العالى

آيا وارد كردن گوشت از ذبيحه‌هاى غير اسلامى از ممالك غير اسلامى، و يا توزيع گوشت‌هاى يخ زدۀ مزبور كه در سردخانه‌ها موجود است، و خوردن و يا خريد و فروش آن‌ها جايز است يا نه؟ متمنى است حكم الله را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر از بلاد كفر مى‌آورند، لازم است احراز ذبح شرعى شود.

[سؤال 9022] 593

بسمه تعالى، اگر از بلاد كفر وارد مى‌شود، در صورتى حكم به حلّيت آن‌ها

مى‌شود كه احتمال بدهند كه وارد كنندۀ مسلمان احراز تذكيۀ حيوان را كرده و آن را در دسترس مسلمين قرار داده است.

[سؤال 9023] 4959

بسمه تعالى 6 / 6 / 1358

محضر حضرت آيت الله امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از عرض سلام، سلامتى و بقاى عمر آن حضرت و تداوم انقلاب اسلامى ايران و نجات مستضعفين جهان از بند اسارت مستكبرين را از خداوند متعال خواستارم.

به عرض امام برسانم: نظرتان را دربارۀ مشروع بودن يا نامشروع بودن گوشت سرد كه در كشور توزيع مى‌شود، صراحتاً ابلاغ فرماييد.

والسلام عليكم ورحمة الله.

بسمه تعالى، اگر احتمال داده شود كه وارد كنندۀ مسلمان، احراز تذكيه حيوان را كرده و آن را در دسترس مسلمين قرار داده؛ محكوم به حليت است.

[سؤال 9024] 4960

بسمه تعالى

حضور محترم مرجع عالى‌قدر حضرت امام خمينى، دام عزّه

محترماً؛ از حضور آن مقام استفتا مى‌شود: مصرف گوشت يخ زده كه در اصفهان توسط سازمان گوشت كشور به فروش مى‌رسد، از نظر ذبح و خوردن اين گوشت چگونه مى‌باشد؟

بقاى عمر شريف آن حضرت، خواست قلبى ماست.

بسمه تعالى، اگر احتمال داده شود كه وارد كننده مسلمان، احراز تذكيه حيوان را كرده و آن را در دسترس مسلمين قرار داده؛ محكوم به حليت است.

[سؤال 9025] 4961

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر معلوم است كه از بلاد كفر مى‌آورند در صورتى كه احتمال داده شود كه وارد كننده مسلمان، احراز تذكيۀ حيوان را كرده و آن را در دسترس مسلمين قرار داده محكوم به حلّيت است.

بسمه تعالى، تا علم به نجاست پيدا نشود پاك است.

بسمه تعالى، حكم عكس دارد كه در رساله ذكر شده است.

بسمه تعالى، معصيت كار است و بايد او را امر به معروف كرد.

بسمه تعالى، اگر تأخير عمل جراحى محذور دارد، در فرض مسأله افطار جايز است.

[سؤال 9026] 7312

حاضرم اين خانه را ترك كرده و به جاى ديگر بروم. خواهش مى‌كنم مرا راهنمايى كنيد و هرچه زودتر جواب نامه‌ام را بنويسيد. خيلى ممنونم.

بسمه تعالى، در فرض مذكور پاك و حلال است.

[سؤال 9027] 4997

بسمه تعالى، محكوم بالحلية ولا يحتاج إلى السؤال.

[سؤال 9028] 5025

بسمه تعالى، بايد مراعات تذكيه و حلّيت حيوان بشود؛ مگر اين‌كه براى خوردن نباشد.

[سؤال 9029] 2818

بسمه تعالى، اگر احتمال مى‌دهيد كه فروشندۀ مسلمان، احراز تذكيۀ شرعى نموده و مى‌فروشد، اشكال ندارد.

[سؤال 9030] 617

مى‌شود آيا حلال است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر از غذاهاى حيوانى نباشد، محكوم به حلّيت و طهارت است.

[سؤال 9031] 4962

بسمه تعالى سوم ربيع الاول 1398 ق

محضر مقدّس حضرت آيت الله العظمى آقاى حاج آقا روح الله خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقائه

بسمه تعالى، در صورت شك در اين‌كه از قسم ماهى حلال گوشت است يا از قسم حرام، محكوم به حليت است؛ به شرط آن‌كه با فرض وارد كردن از بلاد كفر، محرز باشد كه آن را زنده از آب بيرون آوردند و در خارج آب مرده است و اگر در اين باره شك داشته باشند محكوم به حرمت است.

بسمه تعالى، احتياط مزبور استحبابى است و فتوا تغيير نكرده است.

[سؤال 9032] 1528

بسمه تعالى، اگر در بازار مسلمين تهيه مى‌شود و علم به وجود حرام در آن نداريد، محكوم به حلّيت است.

[سؤال 9033] 2570

بسم الله تعالى، إن احتمل أنّ من استوردها من بلاد الكفر قد حقّق تذكيتها بالطريقة الشرعية، جاز بيعها وشراؤها وأكلها، وإلاّ فهي بحكم الميتة ويحرم أكلها.

[سؤال 9034] 4963

بسمه تعالى

آيا ماهى‌هايى كه از خارج وارد مى‌شود، از نظر شرعى چه حكمى دارد؟ و آيا در تذكيۀ ماهى لازم است صيد كننده مسلمان باشد؟

بسمه تعالى، اگر معلوم نيست كه ماهى از كجا وارد شده و همچنين اگر معلوم باشد كه از بلاد اسلامى وارد شده است حلال است؛ ولى اگر معلوم است كه از بلاد كفر آورده‌اند، درصورتى حلال است كه احتمال بدهند وارد كنندۀ مسلمان، تذكيۀ آن را احراز كرده و در دسترس مسلمين قرار داده است؛ و صيد كنندۀ ماهى لازم نيست مسلمان باشد و كافى است كه ماهى زنده از آب اخراج و در خارج آب بميرد.

[سؤال 9035] 4964

بسمه تعالى

حضور محترم جناب آقا، سلام عرض مى‌كنم؛ ان شاء الله به سلامت بوده باشيد، بارى، چند كلمه مى‌خواهم بنويسم كه ان شاء الله مى‌بخشيد.

ماهى كه در قوطى است - كه كاغذ آن ماهى، وسط نامه مى‌باشد - حلال است يا حرام؟ لطفاً بنويسيد.

بسمه تعالى، اگر معلوم نيست كه ماهى از كجا وارد شده، حلال است و همچنين اگر معلوم باشد كه از بلاد اسلامى وارد شده است. ولى اگر معلوم

است كه از بلاد كفر آورده‌اند، در صورتى حكم به حليت آن مى‌شود كه احتمال بدهند واردكنندۀ مسلمان، احراز تذكيۀ آن را كرده و در دسترس مسلمين قرار داده است.

[سؤال 9036] 2852

بسمه تعالى، ذبح با ماشين، صحيح نيست و گوشت‌هاى مشكوك تفصيلى دارد كه در رساله ذكر شده است.

[سؤال 9037] 4965

بسمه تعالى

بسمه تعالى، محكوم به طهارت و حلّيت است؛ مگر آن‌كه معلوم باشد كه چيز نجس يا حرامى با آن مخلوط است.

پاك‌كننده، مى‌شويند و آن‌ها را اتو مى‌كنند آيا از نظر شرعى پاك هستند يا نه؟ چون ممكن است افرادى كه پاكى و نجسى را رعايت نكنند نيز لباس خود را به اين خشك‌شويى‌ها بدهند. لطفاً ما را در مورد پاك بودن يا نجس بودن آن‌ها راهنمايى بفرماييد.

بسمه تعالى، محكوم به طهارت است و احتمال نجس بودن دستگاه، كافى براى حكم به نجاست نيست.

[سؤال 9038]

بسمه تعالى، اگر احتمال دهيد كه وارد كنندۀ مسلمان، احراز تذكيۀ حيوان را كرده و آن را در دسترس مسلمين قرار داده، محكوم به حلّيت است.

[سؤال 9039] 4966

بسم الله الرحمن الرحيم

حضرة آية الله العظمى الإمام الخميني، دام ظله العالي

نحن المسلمون الساكنون في فرنسا وقد شرّفنا الله بتقليدكم الشريف، ونستفتيكم:

هل يجوز لنا أن نأكل من سائر الأطعمة المطروحة في السوق الفرنسي الكافر، إن كان لحماً أو خبزاً أو غيره؟ ودمتم في خدمة الإسلام والمسلمين.

بسمه تعالى، ما كان من اللحوم، كان بحكم الميتة؛ فلا يجوز أكله إلاّ إذا اُحرز أنّه ذكّى تذكية شرعية؛ و ما كان من غير اللحوم، محكوم بالطهارة، إلاّ إذا اُحرز أنّه تنجّس بمماسّة بدن الكافر.

[سؤال 9040] 4047

بسمه تعالى، اگر يقين به تذكيه نداشته باشيد، محكوم به حرمت و نجاست است.

[سؤال 9041] 1540

بسمه تعالى، اشكال ندارد؛ مگر آن‌كه احراز كند كه از راه تماس با دست غير مسلمان نجس شده و يا اين‌كه مشتمل بر چيزى است كه خوردن آن حرام است.

[سؤال 9042] 4967

بسمه تعالى 21 / 7 / 1361

محضر مقدّس حضرت آيت الله العظمى، نايب الامام، رهبر عظيم الشأن، امام

خمينى، مدّ ظله العالى، اميدوارم وجود شريف در ظل توجهات ولى عصر ارواحنا له الفداء، محفوظ و توفيق خدمت به عالم اسلام زيادتر شود و اين حقير به دعاگويى و نيابت زيارت اشتغال دارم و ملتمس دعا هستم. متمنى است مسائل ذيل را جواب مرحمت نماييد.

بسمه تعالى، اگر احتمال داده شود كه وارد كنندۀ مسلمان، احراز تذكيۀ ماهى را كرده و آن را در دسترس مسلمين قرار داده، محكوم به حلّيت است.

بسمه تعالى، اگر احتمال داده شود كه فلس داشته حلال است.

بسمه تعالى، بايد اول قضاى روز قبل را انجام دهد.

بسمه تعالى، روزۀ او صحيح است و نمازهايى كه يقين دارد با غسل باطل انجام داده را بايد قضا كند.

بسمه تعالى، اگر محجور شده، در اين دو فرض هم طلبكار مى‌تواند جنس موجود را در مقابل

قسمتى از دين كه به ازاى آن حساب مى‌شود بردارد.

بسمه تعالى، به قيمت روز فروش.

بسمه تعالى، در فرض مذكور، اولويت ندارد و با تمام طلبكارها مساوى است.

[سؤال 9043] 4968

بسمه تعالى 27 / 7 / 1361

لطفاً به سؤالات ذيل جواب مرحمت فرماييد:

بسمه تعالى، اگر احتمال برود كه وارد كنندۀ مسلمان احراز تذكيۀ شرعى نموده و آن را در دسترس مشتريان مسلمان قرار مى‌دهد، خريد و فروش و خوردن آن اشكال ندارد.

حرام است؟

بسمه تعالى، بدون طهارت جايز نيست على الاحوط.

[سؤال 9044] 333

بسمه تعالى، اگر يقين به بودن روغن حرام در آن نباشد اشكال ندارد.

[سؤال 9045] 624

بسمه تعالى، اگر از مسلمان مى‌گيرند و نمى‌دانند گوشت آن از كجا است، محكوم به حلّيت است.

[سؤال 9046] 4969

بسمه تعالى

آيا سوسيس و كالباس‌هايى كه در بازار جمهورى اسلامى رايج است، پاك و حلال است؟ و آيا با عدم اطلاع از چگونگى آن، تحقيق لازم است؟

بسمه تعالى، اگر يقين به نجاست يا حرمت آن نداريد، محكوم به طهارت و حلّيت است و تحقيق لازم نيست.

[سؤال 9047] 4970

بسمه تعالى

محضر حضرت امام؛ السلام عليكم ورحمة الله، با سلام و درود به رهبر عزيز القدر مستضعفان جهان و خار چشم دشمنان اسلام و با آرزوى پيروزى رزمندگان اسلام. چند سؤال از احكام مطرح است كه اميدواريم جوابگو باشيد:

بسمه تعالى، اگر محرز نيست كه از اجزاى حرام يا نجس در آن هست، اشكال ندارد.

بسمه تعالى، مكث حائض در حرم ائمه عليهم‌السلام حرام است، على الاحوط.

بسمه تعالى، باطل است.

بسمه تعالى، در صورتى كه صيغۀ مخصوص به نذر خوانده نشده اشكال ندارد.

[سؤال 9048] 4971

بسمه تعالى 28 / 6 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى الامام الخمينى

بسمه تعالى، اگر يقين به نجاست يا اشتمال آن بر حرام نداريد محكوم به طهارت و حلّيت است و تحقيق لازم نيست.

بسمه تعالى، خون به هر مقدار باشد ولو به اندازۀ سر سوزن، نجس است و مقدار كمتر از قدر درهم مانع صحت نماز نيست.

بسمه تعالى، اعاده لازم نيست.

سلامتى و سعادتمندى جناب‌عالى را در خدمت به اسلام و مسلمين از خداوند متعال خواستاريم. والسلام على عباد الله الصالحين

[سؤال 9049] 4972

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى دام عزه

مرغ‌هاى سربريده كه در بازار اسلام است ما نمى‌دانيم كه از دولت كافر مى‌آيد يا از دولت مسلمان، نمى‌دانيم اين را شرعى سر بريده يا با ماشين آلات غير شرعى سر بريده، ما فقط در بازار اسلام مى‌بينيم، مى‌خريم و مى‌خوريم، آيا اين حلال است يا حرام، خوردن اين‌ها جايز است يا نه؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، پاك و حلال است مگر آن‌كه معلوم شود كه به طريق شرعى ذبح نشده است.

[سؤال 9050] 4973

بسمه تعالى 1 / 7 / 1361

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر، حضرت امام خمينى، دام ظله العالى

پس از تقديم سلام؛ به استحضار مبارك مى‌رساند: از دوحه پايتخت قطر، كشورى اسلامى، مرغ و گوشت‌هايى بسته‌بندى شده از كشورهايى مانند دانمارك، برزيل و استراليا، به وسيلۀ مورّدين و تاجرهايى مسلمان وارد دوحه مى‌شود و ما در بازار اسلامى و از دست مسلمان‌ها خريدارى كرده و مجدداً به فروش مى‌رسانيم. روى هر پاكت بسته‌بندى شده - اعم از مرغ و يا گوشت - نوشته به خط عربى «مذبوح على طريقة الإسلاميه» و روى بعضى‌ها امضاى رئيس ثقافه اسلامى در همان كشور صادركننده هم نوشته شده است؛ ولى ما خود شخصاً در مورد ذبح صحيح آن و نوشتۀ روى بسته، اطلاعى مبنى بر نظارت شدن و يا نشدن آن نداريم؛ مصرف اكثريت مردم هم از همين مرغ و گوشت‌ها است. شايعاتى از طرف بعضى افراد شيعه‌مذهب رواج دارد كه فروش و يا مصرف آن درست نيست؛ خواهشمند است كه نظر مبارك را در اين مورد مرقوم فرمايند.

بسمه تعالى، اگر احتمال بدهيد كه وارد كنندۀ مسلمان احراز تذكيۀ حيوان

را كرده و آن را در دسترس مسلمين قرار داده است، محكوم به حلّيت و الاّ حرام است.

[سؤال 9051] 4974

بسمه تعالى

بعد از حمد و ثناى خداوند متعال و درود و صلوات بر رسول اكرم صلى‌الله‌عليه‌و‌آله‌وسلم و ساير ائمه اطهار و سلام بر امام امت حفظه الله و پيروان او به عرض مى‌رسانم كه اين‌جا كويت كه بلاد اسلامى است گوشت‌هاى كشته بسته‌بندى شده و مرغ‌هاى كشته از كشورهاى غير اسلامى مانند هلند و دانمارك و برزيل و فرانسه مى‌آورند و روى آن‌ها نوشته شده مخصوص بلاد عربى و ذبح شده به طريق اسلامى تحت مراقبة المركز الثقافة الاسلامى دانمارك.

لطفاً جواب ارسال داريد كه به فتواى آيت الله امام خمينى خوردن و خريد و فروش آن‌ها چه صورت دارد. اجركم الى الله.

بسمه تعالى، چنانچه احتمال بدهيد كه مسلمان وارد كننده گوشت مراعات تزكيه شرعيه نموده و در معرض خوردن مسلمانان مى‌گذارد محكوم به حلّيت است.

[سؤال 9052] 1626

بسمه تعالى، اگر فروشنده، مسلمان است و احتمال مى‌رود كه تذكيۀ شرعى آن را احراز كرده و به مسلمين مى‌فروشد، محكوم به حلّيت است.

[سؤال 9053] 1605

نباشد، محكوم به حليت است يا خير؟

بسمه تعالى، محكوم به حرمت است مگر آن‌كه احتمال دهد كه وارد كننده مسلمان احراز تذكيه حيوان را نموده است.

[سؤال 9054] 4975

بسمه تعالى 20 / 7 / 1361

بدين وسيله از مسئولين محترم دفتر امام تقاضا مى‌كنم به پرسش‌هاى زير - جهت روشن‌شدن تكليف اين‌جانب - پاسخ فرمايند.

بسمه تعالى، اگر يقين داريد ذبح شرعى نشده نمى‌توانيد مصرف كنيد و در صورت شك در آن، حكم به صحت مى‌شود و استفاده جايز است.

بسمه تعالى، بر جارو كننده چيزى نيست؛ ولى صاحبش بايد آن را از بين ببرد.

بسمه تعالى، اگر يقين به بودن مال حرام در آنچه مورد ابتلاى او است ندارد اشكال ندارد؛ و با شك در طهارت و نجاست، حكم به طهارت مى‌شود.

[سؤال 9055] 6992

بسمه تعالى، حلال و پاك است. مگر آن‌كه يقين كند كه خلاف طريق شرعى ذبح شده است.

[سؤال 9056] 1583

بسمه تعالى، لا يجب السؤال ويحكم بالتذكية إذا لم يعلم باستيراد اللحم أو الجلد من البلاد الغير الإسلامية.

[سؤال 9057] 4976

بسمه تعالى 19 / 3 / 1358

محضر مقدّس حضرت آيت الله العظمى نايب الامام، خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقائه، قم، دفتر امام

در رساله توضيح المسائل ذبح بلاد كفر را حرام دانسته‌ايد و طبق گزارش هيأت اعزامى آن حضرت كه اخيراً در جرايد منتشر شده، تمام گوشت تهيه شده در كشور نيوزلند و قسمتى از گوشت تهيه شده از استراليا با ذبح غير شرعى است و اين روزها در مشهد از گوشت‌هاى نيوزلندى و غيره به فروش مى‌رسانند و مايۀ تأسف است كه جلو بعضى فروشگاه‌ها پرده‌هايى زده شده با نام «فروشگاه اسلامى امام خمينى». استدعا دارد نظر مبارك خود را دربارۀ خريد و فروش و خوردن گوشت‌هاى

فوق‌الذكر مشروحاً اعلام كنيد و با ارسال نمونه مهر مخصوص كه هيأت از قسمت ذبح شرعى استراليا آورده‌اند، اجازه فرمايند از فروش گوشت‌هايى كه منطبق با مهر مذكور نباشد و حراميت آن مسلم است جلوگيرى به عمل آيد تا مسلمان ناآگاه از شر مغلطه كاران و سودجويان و خوردن گوشت حرام نجات يابند.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته.

بسمه تعالى، گوشت‌هايى كه از بلاد كفر مى‌آورند، اگر شخص احتمال بدهد كه وارد كننده مسلمان احراز ذبح شرعى آن را كرده و در دسترس مسلمانان قرار داده، محكوم به حليت است و تشخيص موضوع با خود مقلد است.

حكم ذبيحۀ اهل تسنن

[سؤال 9058] 1481

بسمه تعالى، فرض مذكور، حكم جهل به حكم را دارد كه ذبيحه حلال است.

قوانين و مقررات شيلات

[سؤال 9059] 4977

بسمه تعالى 17 / 4 / 1361

سؤال از خدمت امام عزيز و رهبر كبير انقلاب، خمينى بت‌شكن، سلام، پس از سلام و طول عمر آن امام بزرگوار، مسأله‌اى كه مدت‌ها يك‌سرى از ملت زحمتكش صياد با آن مواجه مى‌باشند اين است كه:

آيا صيد نوعى از ماهى به نام اوزون برون (ماهى خاويار) براى صيادان آزاد و فروش به بازار جايز است يا خير؟

توضيح اين‌كه صيادان شيلات دولتى در سال، شش ماه را به صيد همين ماهى به نفع دولت مشغول مى‌باشند و از دولت حقوق دريافت مى‌دارند. سؤالى كه پيش مى‌آيد اين است: اگر حرام است، چرا دولت صيد مى‌كند و مى‌فروشد و از پول آن استفاده مى‌نمايد و اگر حلال است، پس براى صيادان آزاد هم نبايد اشكال داشته باشد؟ مستدعى است ما را راهنمايى فرماييد.

طول عمر آن امام بزرگوار را از خداوند بزرگ مسئلت مى‌نماييم

بسمه تعالى، لازم است مراعات مقررات جمهورى اسلامى شود.

[سؤال 9060] 4978

بسمه تعالى

محضر مقدّس رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت امام خمينى، اميد مستضعفان جهان، مدّ ظله العالى، درود خداوند يكتا و ملائكه رب العالمين بر آن مرجع عالى‌قدر و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران باد.

حضرت امام عزيز! مسأله‌اى پيش آمد كه اين‌جانبان را با مشكل مواجه ساخت، كه صورت مسأله از حضور مباركت سؤال مى‌گردد: اين‌جانبان - قريب يك صد نفر مشترك تور - صياد ماهى در درياى خزر مى‌باشيم كه ماهى صيد مى‌نماييم. طبق قرارداد بايد آنچه ماهى صيد مى‌شود تحويل شيلات نماييم. در ضمن شيلات به علت كمبود يا بر اثر كم‌توجهى، بعضى از وسايل تور را نمى‌دهد و ما مجبوريم با قيمت بسيار زياد در بازار آزاد بخريم. ما مشتركين تور، مقدارى از اين ماهى صيد شده را بدون اطلاع شيلات، به طور مخفى به بازار آزاد با قيمت زياد مى‌فروشيم و حاصل پول آن بين مشتركين تور تقسيم مى‌شود. بعضى از افراد مشتركين حاضر به همكارى نيستند و آن را حرام مى‌دانند؛ اما اكثراً با فروختن ماهى بدون اجازۀ شيلات حاضرند.

از نظر شرع مقدّس اسلام چه صورتى دارد؟ مرقوم فرماييد.

لازم به تذكر است: آن مأمورى كه از طرف شيلات نظارت تور را دارد تا حيف و ميل نشود، با گرفتن ماهى كه جزو رشوه است موافقت مى‌نمايد؛ همين طور راننده هم با گرفتن رشوه نديد مى‌گيرد. آيا بعضى از افراد كه واقعاً از همكارى با آنان در اين‌باره حاضر نيستند و در مورد تقسيم پول حاصله از فروش مخفى ماهى‌ها مجبورند سهم خود را بگيرند، چه صورتى دارد؟ مسئوليت اين‌جانبان از نظر شرع مقدّس اسلام در مورد مأمور شيلات و راننده - كه واقعاً خيانت - مى‌نمايند تا چه اندازه است؟ نظر مباركت را در فتواى مسأله بالا مرحمت فرماييد. والسلام على من اتّبع الهدى

بسمه تعالى، تخلف از مقررات دولت اسلامى جايز نيست.

[سؤال 9061] 4979

بسمه تعالى 30 / 4 / 1361

دفتر امام خمينى، سلام عرض مى‌كنم پس از عرض سلام حضور حضرت امام خمينى سلامتى و طول عمر آن حضرت را از خداوند متعال خواهانم، اميدوارم تا انقلاب حضرت مهدى (عجّل الله تعالی فرجه الشّریف) امام ما را نگاه دارد.

اين‌جانب يك فرد شيعه مقلد امام خمينى ساكن رشت مى‌باشم، مشكلى براى ساكنان اين منطقه پيش آمد بنا به دستور امام جمعه رشت جناب آقاى حجت الاسلام احسان‌بخش و بنا به دستور مقامات مسئول كه از تاريخ 20 / 1 / 1361 صيد ماهى را ممنوع اعلام كردند ولى تاريخ صيد آزاد را اعلام نكردند، ساكنان اين روستا در كنار سفيدرود قرار دارند و از لحاظ امر معاش اكثرشان ضعيف هستند و امشب پيشنماز محل ما گفت حتى خريدن ماهى و كولى حرام است، حالا از حضور مبارك حضرت امام خواهشمند هستم كه دستور بفرماييد گرفتن ماهى و يا كولى و خريدن در سفيدرودها حرام است يا خير؟

بسمه تعالى، مقررات دولت اسلامى بايد مراعات شود.

[سؤال 9062] 4980

بسمه تعالى 16 / 10 / 1361

محضر شريف حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى، دامت بركاته، با سلام و اعتذار، به جواب مسائل مطروحۀ زير، شديداً نيازمنديم.

بسمه تعالى، اگر دولت مقرراتى داشته باشد، بايد مراعات شود.

[سؤال 9063]

بسمه تعالى، مالك مى‌شود، اگر چه خلاف كرده است.

[سؤال 9064]

بسمه تعالى، جواب اين سؤال معلوم شد.

بسمه تعالى، اگر در آب بميرند حرام هستند.

سلامتى و سعادتمندى جناب‌عالى را در خدمت به اسلام و مسلمين از خداوند متعال خواستاريم. والسلام على عباد الله الصالحين

شكار حيوانات وحشى

[سؤال 9065] 4981

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله امام خمينى، دام عزّه، پس از اهداى سلام و اميد پيروزى حق بر باطل، به يك مسأله، جواب مرحمت فرماييد:

شخصى مى‌رود شكار كوهى؛ يك يا چند عدد شكار با اسلحه مى‌زند. ما كه پاسدار و محافظ امنيت و جنگل و غيره هستيم، حق داريم اين صيد را از ايشان بگيريم؟ برفرض گرفتن، آيا جايز است كه ببريم بين پاسدارها و خانواده تقسيم كنيم و حال اين‌كه به عنوان قاچاقى صيد كرده؟ مستدعى است حكم الله را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، شما حق نداريد و بايد طبق مقررات عمل شود.

[سؤال 9066] 7219

بسمه تعالى، مخالفت مقررات دولت اسلامى حرام است.

[سؤال 9067] 4982

بسمه تعالى 18 / 12 / 1361

با سپاس به خداوند بزرگ و سلام و درود به امام عصر حضرت مهدى - عجّل الله تعالى فرجه الشريف - و با سلام و درود فراوان به چريك پير اسلام، ياور مظلومان تاريخ، رهبر مستضعفان جهان، امام خمينى، در اين‌جا با مسائلى روبه‌رو شديم كه لازم دانستيم سؤالات را جهت دريافت پاسخ به پيشگاه رهبر عظيم الشأن ارسال داريم:

آيا شكار كردن حيوانات وحشى در اسلام جايز است؟ و آيا در سؤال شمارۀ 2584 رسالۀ امام خمينى شما دستور شكار را جايز دانسته‌ايد؟

بسمه تعالى، مقصود، حلّيت خوردن گوشت آن است و اما اصل شكار، بايد با رعايت مقررات دولت اسلامى باشد.

بسمه تعالى، موارد، مختلف است.

خوردنى‌ها و آشاميدنى‌ها

اشاره

احكام خوردنى‌ها و آشاميدنى‌ها

بيان حلال و حرام از حيوانات

ماهى‌هاى فلس‌دار و خوردن خاويار

[سؤال 9068] 4983

بسمه تعالى 10 / 3 / 1362

محضر مبارك امام امت، ادام الله ظله العالى

با سلام و درخواست طول عمر براى آن حضرت؛ نظر به اين‌كه از حضرت‌عالى نقل شده است كه اجازه فرموده‌ايد شركت شيلات مى‌تواند و شرعاً مجاز است خاويار را به خارجى‌ها بفروشد و از آن‌جايى كه در وزارت امور خارجه براى مراسم اعياد و يا ديگر مراسم رسمى، جهت ميهمانان خارجى در بعضى از مواقع هديه‌اى به آن‌ها داده مى‌شود، لطف فرماييد چنانچه شرعاً اشكالى نباشد حسب فتواى حضرت‌عالى موارد زير عمل گردد:

شده‌ترين محصول صادراتى ايران است) استفاده نمايند.

بسمه تعالى، چنانچه خاويار از ماهى فلس‌دار گرفته شود، خريد و فروش و هديه دادن آن مانعى ندارد.

[سؤال 9069] 494

بسمه تعالى، ماهى فلس‌دار حلال است.

[سؤال 9070] 4984

بسمه تعالى 1 / 10 / 1361

بعد از سلام، موفقيت و سلامت شما عزيزان و بقاء و سلامت وجود حضرت امام را از درگاه ايزد منّان آرزو مى‌كنم.

مختصراً به عرض مى‌رسانم كه اين‌جانب دانشجويى هستم در شهر چيكو از ايالت كاليفرنياى امريكا، كه در اين شهر همراه با ديگر دوستان انجمن اسلامى با برادران و خواهران مسلمان كشورهاى عربى و مسلمانان امريكايى در تماس مستقيم هستيم.

و اما غرض از اين مزاحمت اين است كه در مباحثات و زندگى روزمره در يك كشور غير اسلامى و رابطۀ آن‌ها با احكام اسلامى، اين‌جانب قاصر بوده‌ام از توضيح و تطبيق از توضيح المسائل حضرت امام با آياتى از قرآن كريم و ديگر ادله احكام كه از اين طريق خواستار جواب و راهنمايى مى‌باشم. دريافت جواب و توضيح لازم و كافى در اين موارد نه تنها به اين‌جانب بلكه به عدۀ كثيرى از مسلمانان از كشورهاى مختلف كمك فراوان خواهد كرد.

در مسأله 2615 از رساله مى‌خوانيم: «اگر ماهى فلس‌دار را زنده از آب نگيرند... و ماهى بى‌فلس را اگر چه زنده از آب بگيرند... حرام است».

در آيه 96 از سوره مائده مى‌خوانيم:«اُحِلَّ لَكُم صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعامُهُ مَتاعاً لَكُمْ وَ...».

بعضى از مسلمانان عرب و امريكايى به اين آيۀ قرآن مجيد استناد كرده و مى‌گويند هرچه كه از دريا صيد شود حلال است، خواه فلس داشته باشد و خواه نداشته باشد.

بسمه تعالى، مدرك استنباط احكام اسلام فقط كتاب خدا نيست تا به ملاحظه اطلاق آيه‌اى حكمى اثبات شود، بلكه يكى از مهمترين مدارك آن سنت پيغمبر اكرم صلى‌الله‌عليه‌و‌آله و روايات مأثوره از اهل بيت آن حضرت است كه آنچه از رساله نقل نموده‌ايد به وسيله آن‌ها اثبات مى‌شود.

[سؤال 9071] 4985

بسمه تعالى 16 / 11 / 1361

حضور محترم رهبر كبير انقلاب و مرجع عظيم الشأن، امام خمينى، روحى لك الفداء، پس از اهداى سلام خالصانه، عرض مى‌شود:

در منطقه چابهار، صيادان نوعى ماهى به نام شيرماهى صيد مى‌كنند كه از نظر دانشكده دامپزشكى مشخص گرديده كه داراى فلس‌هاى ريزى مى‌باشند. نظر حضرت‌عالى را در مورد استفاده از اين نوع ماهى بفرماييد. ضمناً برگ رونوشت نامۀ دانشكده پزشكى در پاسخ به شيلات چابهار، به پيوست تقديم مى‌گردد. والسلام

بسمه تعالى، اگر فلس دارد، استفاده از آن مانع ندارد، هر چند فلس آن ريز باشد.

[سؤال 9072] 4986

بسمه تعالى 2 / 12 / 1361

به اميد ظهور حضرت مهدى عليه‌السلام و سلامتى و طول عمر به امام امت و با ياد شهيدان و كليۀ معلولين انقلاب و اين جنگ تحميلى من شخصى هستم كه در شركت شيلات مشغول به خدمت مى‌باشم و سمت من در اين شركت، در قسمت فروش خاويار در فروشگاهى كه در فرودگاه مهرآباد است

مى‌باشد. مسأله‌اى كه براى من و عده‌اى از همكارانم مبهم است اين است كه آيا خاويار از نظر اسلام، حرام است يا حلال؟

ما در اين فروشگاه كه در فرودگاه مهرآباد هستيم، به كليۀ مسافرانى كه قصد رفتن به خارج از كشور را دارند - چه مسلمان و چه غير مسلمان - اجازۀ فروش خاويار را داريم. شركت شيلات، فروشگاه ديگرى در داخل شهر دارد و در اين فروشگاه فقط به اقليت‌هاى مذهبى خاويار فروخته مى‌شود و به مسلمانان نمى‌فروشند و موضوعى كه براى ما مطرح شده اين است كه اگر خاويار حلال است، پس چرا به مسلمانان در اين فروشگاه خاويار نمى‌فروشند؟! و اگر حرام است، پس چرا در فرودگاه به مسلمانان خاويار فروخته مى‌شود؟!

و مسأله ديگر در مورد حرام بودن خاويار: اگر خاويار حرام است آيا فروش آن حرام است و حقوقى كه ما مى‌گيريم چطور؟ حلال است يا حرام؟ و اگر فروش آن حرام باشد، پس اين شركت كه يك شركت دولتى است بودجه‌اى از راه حرام به دست مى‌آورد. و اگر حلال است، همان طور كه خدمتتان نوشتم چرا در فروشگاهى كه در شهر است، به مسلمانان نمى‌فروشند؟

بسمه تعالى، ماهى فلس‌دار و خاويار آن حلال است و خريد و فروش آن اشكال ندارد؛ و خاويار و ماهى‌هاى بى‌فلس را اگر نفروشيد بلكه به كفار بدهيد و در ازاى اين واگذارى پول بگيريد، اشكال ندارد.

[سؤال 9073] 4203

بسمه تعالى، اگر فلس دارد فروش آن صحيح است.

[سؤال 9074] 4987

بسمه تعالى 19 / 12 / 1360

مسئول دفتر حضرت امام خمينى، رهبر بزرگ شيعيان جهان، پس از عرض سلام؛ اميد است كه به يارى پروردگار بزرگ براى جارى كردن قانون الله همگى پيروز و موفق باشيد.

در حدود 5 ماه قبل سؤالى داشتم و براى شما فرستادم؛ اما تاكنون جواب داده نشده. با توجه و مراجعه به توضيح المسائل مرجع تقليد خودم، يعنى حضرت امام خمينى، نتوانستم جواب خودم را دريافت نمايم. به همين دليل ناچار شدم دوباره مزاحم شوم. سؤال بنده اين است:

خاويار كه از شكم ماهى بيرون مى‌آورند و به كشورهاى غربى و شرقى صادر مى‌شود حلال است يا حرام؟ خواهشمندم در اين امر شرعى بنده را بدون جواب نگذاريد. والسلام؛ خداوند رهبر ما را طول عمر عنايت بفرمايد.

بسمه تعالى، خاويار ماهى، تابع خود ماهى است. چنانچه ماهى فلس داشته باشد، حلال است.

[سؤال 9075] 7424

بسم الله تعالى، إن كان من السمك الذي له فلس أو اشتبه في أ نّه من السمك ذي الفلس أو من السمك غير ذي الفلس حلّ أكله وإلاّ فلا.

[سؤال 9076] 4988

بسمه تعالى 21 / 12 / 1361

حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از عرض سلام؛ خواهشمندم به سؤالات شرعى زير پاسخ دهيد:

بسمه تعالى، اگر ماهى فلس‌دار است حلال است.

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

بسمه تعالى، اگر از آلات مختص به لهو است خريد و فروش و نگه داشتن آن جايز نيست.

[سؤال 9077] 4967

بسمه تعالى، اگر احتمال داده شود كه فلس داشته حلال است.

ميگو

[سؤال 9078] 4989

بسمه تعالى

با عرض سلام و تقديم احترامات، خواهشمند است فتواى شرعى اماممان را در مورد زير اعلام فرماييد؟

بسمه تعالى، حيوانات دريايى اگر از قبيل ماهى فلس‌دار است حلال است وگرنه حرام است.

بسمه تعالى، اگر از داشتن و پيدا شدن صاحبى براى آن مأيوس است مى‌تواند براى خود بردارد و خمس آن را بايد بدهد و مقررات دولت اسلامى بايد مراعات شود.

خرگوش

[سؤال 9079] 4990

بسمه تعالى 28 / 11 / 1361

لطفاً جواب سؤالات ذيل را مرقوم فرماييد:

بسمه تعالى، حرام است.

بسمه تعالى، هر وقت پول را وصول كرد خمس بدهد.

بسمه تعالى، حكم مسأله قبل را دارد.

بسمه تعالى، كفاره ندارد مگر اين‌كه به قصد روزه قضا تا بعد از ظهر امساك كند و بعد از ظهر افطار نمايد.

[سؤال 9080] 4991

بسمه تعالى

به نام خداوند بخشندۀ مهربان و به نام خداوند درهم كوبندۀ ستمگران، پس از عرض سلام، اى بزرگ مرد! اى رهبر آزادگان! اى رهبر مسلمانان جهان! اى امام ما! اى خمينى بت‌شكن! اى آزادمرد! من چند سؤالى دارم كه مى‌خواهم از شما سؤال كنم و من اول خودم را نزد شما معرفى مى‌كنم و سپس به سؤالات مى‌پردازم.

من كلاس سوّم راهنمايى مدرسۀ راهنمايى نواب هستم و من متولد شده و ساكن عبدل‌آباد هستم و شغل پدرم كشاورزى است و من سؤالى كه دارم عبارت است از:

آيا گوشت خرگوش حرام است و يا مكروه و به چه دليل حرام است؟

بسمه تعالى، گوشت خرگوش حرام است.

[سؤال 9081] 4992

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى حاج آقا روح الله الموسوى الخمينى، ادام ظله

در كتاب تست بينش اسلامى و سياسى، در صفحه 92 سؤال نهم، شتر و كبك و خرگوش را حلال دانسته؛ آيا خرگوش حلال گوشت يا حرام گوشت و يا مكروه مى‌باشد؟

بسمه تعالى، خرگوش حرام گوشت است.

خوك

[سؤال 9082] 4993

بسمه تعالى

بسمه تعالى، اگر گوشت خوك يا حرام ديگرى در آن باشد جايز نيست.

بسمه تعالى، مى‌توانند ازدواج كنند ولى بايد مراعات وظايف شرعيه را بنمايند.

حشرات

[سؤال 9083] 4994

بسمه تعالى

خدمت مرجع اعظم، حضرت آيت الله العظمى روح الله الموسوى الخمينى

سؤالى خدمت جنابتان داشتم و سؤالم اين است: ما در جبهه‌هاى جنگ و در

خط مقدم هستيم و در آن‌جا انواع حشرات و مگس‌ها و مورچه‌ها و موش‌ها هست و گاهى هم موش‌ها به غذاهايمان دهن مى‌زنند يا جسدهاى حشرات مرده در غذايمان پيدا مى‌شود. اگر ناخودآگاه يا خودآگاه خورديم و بعد متوجه شديم، تكليف چيست؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد، مگر آن‌كه بدانيد در غذايى كه مى‌خواهيد بخوريد، از اين قبيل چيزها است.

[سؤال 9084] 6969

بسمه تعالى، پاك است ولى خوردن آن جايز نيست.

تهيه خوراك حيوانات از ميتۀ حيوانات ديگر

[سؤال 9085] 4995

بسمه تعالى 2 / 12 / 1361

دفتر امام خمينى، سلام عليكم

آيا مى‌توان از لاشه و يا مردار حيوانات و طيور و ماهى‌هاى حلال گوشت و يا حرام گوشت، پس از تبديل در دستگاه‌هاى مخصوص به صورت پودر گوشت، پودر خون، پودر استخوان و غيره، به عنوان مصرف خوراك دام و طيور، آن را مخلوط با ساير مواد خوراكى استفاده نمود؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 9086]4996

بسمه تعالى 22 / 9 / 1361

حضور رهبر انقلاب اسلامى، آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

نسبت به مسائل زير، فتوا و راهنمايى مى‌خواهيم:

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 9087]

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 9088]

بسمه تعالى، جايز است.

خدايا، خدايا تا انقلاب مهدى خمينى را نگهدار، از عمر ما بكاه و به عمر او بيفزا

[سؤال 9089]4997

بسمه تعالى

سماحة آية الله العظمى السيد روح الله الموسوي الخميني، دام ظله، بعد السلام والتحية والتأمين والدعاء لجنابكم بطول العمر أنا طالب هنا في أمريكا ولديّ بعض الأسألة الرجاء من جنابكم الإجابة عليها مأجورين:

بسمه تعالى، لا إشكال فيه.

بسمه تعالى، محكوم بالحلية ولا يحتاج إلى السؤال.

بسمه تعالى، لا خمس فيه.

بسمه تعالى، يجوز البقاء ويجوز العدول.

[سؤال 9090] 5025

بسمه تعالى، شرطى ندارد.

حيوان نجاست‌خوار

[سؤال 9091] 4998

بسمه تعالى

بسمه تعالى، اگر غذاى آن منحصر در عذرۀ انسان باشد به طورى كه از غير آن تغذيه نمى‌كند مگر نادراً حرام است و در غير اين صورت حرام نيست و نجاسات ديگر حكم عذرۀ انسان را ندارد.

بسمه تعالى، جايز نيست.

در پايان سلامتى و طول عمر آن رهبر عزيز را از درگاه خداوند متعال خواهانم و خواهشمندم در اين مورد مرا راهنمايى فرماييد.

[سؤال 9092] 1996

بسمه تعالى، حكم مرغ نجاست‌خوار را دارد و حرام است، ولى نجس نيست.

[سؤال 9093] 6

بسمه تعالى، حكم نجاست‌خوار ندارد.

حيوان موطوء

[سؤال 9094] 4999

بسمه تعالى

بسمه تعالى، احوط آن است كه گوسفندانى كه از زمان وطى تا حال موجود هستند، تنصيف و بين آن‌ها قرعه بزنند؛ به هر يك اصابت كرد تنصيف و قرعه بزنند؛ و همين طور تا يكى باقى بماند و با آن و نسلش معاملۀ موطوء و نسل آن بنمايند.

بسمه تعالى، اگر بلد سكنا و موت مختلف است و مى‌خواهند براى حج بلدى استيجار كنند، درضمن اجاره بايد تعيين كنند كه از كدام بلد باشد.

[سؤال 9095] 3125

بسمه تعالى، در فرض مذكور حيوان و شير آن حرام هستند.

[سؤال 9096] 3839

بسمه تعالى، فرقى بين نر و ماده نيست، لكن نجس نمى‌شود و حرام مى‌شود و احكام مخصوص دارد.

[سؤال 9097] 5000

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى دام ظله

بسمه تعالى، فرقى بين بالغ و غير بالغ در حكم نيست، يعنى اگر از حيواناتى است كه از گوشت آن استفاده مى‌شود، حرام مى‌شود و بايد آن را بسوزانند، لكن نجس نمى‌شود.

بسمه تعالى، هر دو جنب مى‌شوند، لكن تا بالغ نشده غسل واجب نيست.

[سؤال 9098] 6961

بسمه تعالى، حيوان حلال گوشت اگر موطوء سگ واقع شود، حرام نمى‌شود.

[سؤال 9099] 5001

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ضمن عرض معذرت:

مسأله (2632): «اگر با گاو و گوسفند و شتر نزديكى كنند، بول و سرگين آن‌ها نجس مى‌شود و آشاميدن شير آن‌ها حرام است و بايد بدون آن‌كه تأخير بيفتد آن حيوان را بكشند و بسوزانند و كسى كه با آن وطى كرده پول آن را به صاحبش بدهد. بلكه اگر به بهيمۀ ديگرى هم نزديكى كند، شير آن حرام مى‌شود». لطفاً بفرماييد اگر كسى با گاو و گوسفند و شتر نزديكى نمايد ولى منى از او بيرون نيايد، آيا حكم مسأله

فوق را دارد يا حكم ديگرى را؟

بسمه تعالى، فرقى در بين نيست.

[سؤال 9100] 5916

بسمه تعالى، نجس نمى‌شود بلكه حرام هم نمى‌شود و در حيوانات ديگر نيز نجس نمى‌شوند و لكن بهائم حرام مى‌شوند.

[سؤال 9101] 5002

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى دام ظله

اگر خوك به بز و گوسفند دخول كند، نجس مى‌شود گوشت آن يا نه، براى خوردن عيب ندارد؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، نجس نمى‌شود و حلال است خوردن گوشت آن.

[سؤال 9102] 5003

بسمه تعالى

احتراماً به مسأله ذيل جواب مرحمت فرماييد تا به وظيفه دينى و شرعى خود عمل كنيم.

شخصى به ماده گاوى تجاوز كرده و شخص ديگرى قضيه را مشاهده كرده عيناً به صاحب ماده گاو گفته است و صاحب گاو باورش نيامده ولى او با قرآن قسم ياد كرده كه قضيه را به چشم خود ديده است. صاحب گاو داراى عائله هشت نفرى مى‌باشد كه امورات خود را از اين گاو اداره مى‌كرده است. حاليه تكليف شرعى متجاوز و صاحب گاو چيست؟ لطفاً تكليف صاحب گاو و متجاوز را در ذيل بيان فرماييد تا طبق قرآن و اسلام عمل كنند.

بسمه تعالى، گاوى كه مورد وطى واقع شده بايد كشته و به آتش سوزانده شود و وطى كننده قيمت گاو را به صاحب آن ضامن است.

[سؤال 9103] 718

بسمه تعالى، ضامن است و بايد پول حيوان را به صاحبش برساند و راجع به حيوان به دستورى كه در رسائل عمليه ذكر شده عمل شود.

تغذيه از شير انسان

[سؤال 9104] 5004

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى دام ظله

گوسفند كه استخوان آن از شير آدم محكم شده پاك است يا نجس است، اگر پاك است خوردن گوشت آن جايز است؟ شما بيان بفرماييد.

بسمه تعالى، پاك است و خوردن آن حلال است، اگر چه مكروه است.

[سؤال 9105] 2208

بسمه تعالى، اين عمل را ترك كند.

سؤر (نيم خورده) حيوانات

[سؤال 9106] 3216

بسمه تعالى، پاك است.

[سؤال 9107] 229

بسمه تعالى، پاك است وخوردن آن جايز است.

توليد جوجه با دستگاه

[سؤال 9108] 5005

بسمه تعالى 3 / 12 / 1361

ضمن سلام به برادرانى كه در دفتر امام مشغول خدمت مى‌باشند، خواهشمند است فتواى حضرت امام - مدّ ظله - را در مورد مسائل زير براى ما بفرماييد:

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

بسمه تعالى، حرام نيست، ولى بهتر است نكشند.

بسمه تعالى، بايد مطابق مقررات دولت اسلامى فروخته شود.

بيان حلال و حرام از غير حيوانات

خوردن چيزهاى نجس

[سؤال 9109] 5006

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

لطفاً جواب سؤالات ذيل را مرقوم فرماييد:

بسمه تعالى، خوردن و آشاميدن چيز نجس جايز نيست و صلۀ رحم نبايد همراه با ارتكاب حرام شرعى باشد.

بسمه تعالى، هر آهنگى كه مناسب با مجالس لهو باشد و موسيقى مطرب محسوب شود حرام است و خواندن سرود حلال، همراه موسيقى مطرب، مجوّز آن نمى‌شود و صداهايى كه مشكوك است [كه] آيا از قسم موسيقى مطرب است يا نه، محكوم به حلّيت است.

بسمه تعالى، اگر از قسم موسيقى مطرب نباشد اشكال ندارد.

بسمه تعالى، نماز را دسته جمعى و با هم خواندن مانع ندارد، ولى در تحقق جماعت و صحت اقتدا، عدالت امام بايد براى مؤمنين محرز باشد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

[سؤال 9110] 3240

كشورهاى غير مسلمان، جايز است يا خير؟ به هر حال، در مورد خوردنى‌ها اگر چنانچه كمى توضيح داده شود بهتر است؛ مخصوصاً در مورد ميهمانى‌ها و دعوت‌ها كه به عمل مى‌آيد.

بسمه تعالى، در غير اجزاى حيوانى، تا علم به نجس بودن خوردنى نداريد، محكوم به حلّيت است.

[سؤال 9111] 5007

بسمه تعالى

پنيرهاى خارج با پنير مايه «رينت» مخلوط مى‌باشد و به طورى كه معلوم است اين ماده از شكم يك حيوان در مى‌آيد، من در اوايل كه در خارج بودم آن را نمى‌خوردم، ولى در تابستان گذشته كه در ايران بودم ديدم كه مردم در بازار از اين پنيرهايى كه از خارج وارد مى‌كنند مى‌خوردند، آيا من هم از اين پنيرها مى‌توانم بخورم؟

بسمه تعالى، پنير مايۀ «رينت» اگر معلوم نباشد كه از حيوان حرام گوشت است و از خارج تماس با نجس پيدا نكرده باشد خوردن پنيرى كه از آن مخلوط است مانع ندارد.

[سؤال 9112] 3939

بسمه تعالى، در امورى كه مشروط به طهارت است بايد طهارت را مراعات كنند.

[سؤال 9113] 4944

مسيحى هستند، غذاهاى غير گوشتى مثل سبزيجات و ماهى و تخم مرغ بخوريم يا نه؟

بسمه تعالى، اگر يقين به ملاقات آن‌ها با رطوبت به بدن كافر باشد نجس است و نبايد بخورند.

[سؤال 9114] 5442

بسمه تعالى، اگر يقين به نجاست غذا نداريد، خوردن آن مانع ندارد.

استعمال دخانيات و سيگار

[سؤال 9115] 5008

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر عالى‌قدر، اميد مستضعفان و مرجع تقليد امام خمينى ارواحنا فداه، سلام عليكم

سؤالى براى بنده پيش آمده است كه آيا سيگار كشيدن مكروه و يا حرام است؟ چون كه سيگار باعث سرطان ريه و بيمارى‌هاى مختلف مى‌شود.

در پايان سلامتى و طول عمر آن رهبر عزيز را از درگاه خداوند متعال خواهانم.

بسمه تعالى، حرام نيست ولى بهتر است نكشند.

[سؤال 9116] 1902

بسمه تعالى، تحريم نشده است و بهتر است نكشند.

[سؤال 9117] 3308

بسمه تعالى، كشيدن سيگار حرام نيست و بهتر است نكشند.

[سؤال 9118] 7374

بسمه تعالى، اگر موجب اذيت والدين باشد جايز نيست.

[سؤال 9119] 1984

بسمه تعالى، بهتر است نكشد و اگر ضرر به حدى باشد كه دفع آن واجب است، نبايد بكشد.

[سؤال 9120] 5009

بسمه تعالى 7 / 2 / 1361

سلام عليكم، تقاضامنديم فتواى امام را راجع به مسائل ذيل اعلام فرماييد:

بسمه تعالى، بهتر است ترك شود.

بسمه تعالى، مختارند و با تشخيص اهميت، اهمّ مقدم است.

بسمه تعالى، ميزان، تشخيص عرف است.

[سؤال 9121]5010

بسمه تعالى

با درود به رهبر كبير انقلاب و با سلام به رزمندگان اسلام در جبهه‌هاى حق عليه باطل و امت شهيدپرور و هميشه در صحنۀ ايران

احتراماً؛ به عرض رهبر بزرگوار ايران، امام خمينى مى‌رساند: اين‌جانب در مورد مسأله‌اى مى‌خواستم از شما سؤال كنم و اميدوارم كه مزاحم رهبر بزرگوارمان نشوم و آن اين است: شما در توضيح المسائل خود فرموده‌ايد كه هر چيزى كه به بدن، زيان برساند حرام است؛ از قبيل مشروبات الكلى و غيره. مى‌خواستم بگويم كه آيا سيگار براى بدن زيان‌آور است يا خير؟ و آيا سيگار براى فرد حرام نيست؛ چون كه سيگار، معده و درون بدن را سياه كرده و تنگى نفس مى‌آورد؟

بسمه تعالى، سيگار كشيدن حرام نيست، ولى بهتر است نكشند.

[سؤال 9122] 5011

بسمه تعالى 26 / 6 / 1361

با سلام بر مهدى موعود (عجّل الله تعالی فرجه الشّریف) و نايب بر حقش حضرت آيت الله امام خمينى، اين‌جانب سرباز كوچك اسلام سؤالى داشتم كه اگر سعادت آن را داشته باشم، به عرض حضرت امام برسانم. مسأله اين است كه به ما خبر رسيده كه حضرت امام فتوا داده‌اند كه افرادى كه سنشان از 25 سال كمتر است، سيگار كشيدن به ايشان حرام است. دلم مى‌خواست كه اين مسأله برايم روشن گردد.

بسمه تعالى، سيگار كشيدن اگر چه حرام نيست ولى بهتر است آن را ترك نمايند.

[سؤال 9123] 5012

بسمه تعالى 26 / 8 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله امام خمينى، دام عزّه

از آن‌جا كه اخيراً توزيع سيگار به تعاونى‌ها و شوراها واگذار گرديده است و با توجه به كمبود سيگار و لزوم رسيدن آن با نرخ مربوطه به دست افراد معتاد:

بسمه تعالى، حرام نيست، ولى بهتر است نكشند.

بسمه تعالى، چنانچه خلاف مقررات دولت اسلامى باشد جايز نيست.

[سؤال 9124]

بسمه تعالى، بهتر است ترك كنند.

[سؤال 9125] 5013

بسمه تعالى 13 / 3 / 1361

دفتر امام، حوزۀ استفتا، سلام عليكم

از امام خمينى، مدّ ظله نقل شده است كه براى غير معتادين، ابتدائاً كشيدن سيگار جايز نيست. در صورتى كه اين موضوع تأييد مى‌شود، تقاضا دارد در صورتى كه مصلحت مى‌دانيد، ترتيبى اتخاذ شود تا جزو استفتائات جديد امام در مطبوعات چاپ شود؛ زيرا به نظر مى‌آيد ميليون‌ها مقلد امام از اين حكم بى‌اطلاع مى‌باشند. به هر صورت، ارسال پاسخ كتبى آن دفتر محترم موجب امتنان خواهد بود.

بسمه تعالى، كشيدن سيگار حرام نيست، اگر چه بهتر است نكشند؛ و من فتوا به حرمت نداده‌ام.

[سؤال 9126] 414

جناب‌عالى فرموده‌ايد كه «خوردن چيزى كه براى انسان ضرر دارد حرام است»؛ پس با اين وجود چرا كشيدن سيگار با آن همه ضررهاى مندرج در بعضى كتاب‌ها، حرام نيست؟

بسمه تعالى، سيگار كشيدن حرام نيست، اگر چه بهتر است نكشند و مراد از ضرر، ضررى است كه عقلا به آن اهميت بدهند.

[سؤال 9127] 5014

بسمه تعالى 28 / 7 / 1361

با سلام به امام امت و كليه خدمتگزاران دفتر، آيا فتواى ذيل از امام امت است:

«كشيدن سيگار براى مبتدى حرام و براى معتاد مكروه است». در صورت مثبت بودن جواب، سؤالات زير مطرح است:

امثالهم چگونه است؟

بسمه تعالى، سيگار كشيدن حرام نيست، اگر چه بهتر است نكشند.

[سؤال 9128] 3372

بسمه تعالى، بهتر است خود را معتاد نسازند و اگر مضر به سلامت باشد بايد اجتناب كنند.

[سؤال 9129] 7189

بسمه تعالى، بهتر است نكشند.

[سؤال 9130] 7189

بسمه تعالى، بهتر است نكشند.

[سؤال 9131] 5015

بسمه تعالى 14 / 11 / 1361

دفتر امام خمينى، بعد از تقديم عرض سلام، بفرماييد كه:

آيا براى كسى كه سيگارى نيست، سيگار كشيدن حرام است يا نه؟ فتواى صريح امام را بيان فرماييد. موفّق باشيد

بسمه تعالى، حرام نيست، ولى بهتر است نكشند.

[سؤال 9132] 5016

بسمه تعالى 7 / 3 / 1361

رياست محترم دفتر امام خمينى

لطفاً نظر امام را دربارۀ كسانى كه براى اولين بار سيگار مى‌كشند، جويا شويد.

بسمه تعالى، از اعتياد به آن خوب است اجتناب شود و در صورتى كه ضرر داشته باشد، جايز نيست.

[سؤال 9133] 5017

بسمه تعالى

با عرض سلام به رهبر كبير انقلاب، امام خمينى؛ به عنوان يك مقلد، از آن امام عزيز استدعا دارد نظر خود را در رابطه با كشيدن سيگار مرقوم نماييد.

بسمه تعالى، حرام نيست، ولى بهتر است نكشند.

[سؤال 9134]5018

بسمه تعالى

پيشگاه رهبر عزيز مستضعفان جهان، سلام خالصانۀ من را بپذيريد، با عرض تشكر از زحمات مداوم شما براى زمينه‌سازى انقلاب حضرت ولى عصر (عجّل الله تعالی فرجه الشّریف) مشكلى را با شما مطرح مى‌كنم. از آن‌جايى كه سخنان و راهنمايى‌هاى شما بيشتر از هر شخصى در دل مردم اثر دارد، بهتر آن ديدم كه در مورد اين مشكل با شما مشورت كرده و از شما نظر بخواهم.

سؤالم در رابطه با مصرف دخانيات، به خصوص سيگار است كه در بين مردم، بسيار رايج مى‌باشد. علاوه بر ضرر اقتصادى كه براى افراد دربر دارد و حكم اسراف را دارا مى‌باشد، ضرر و زيان بالاتر و مهم‌ترى دارد و آن، از بين بردن سلامتى بدن است.

حتماً اطلاع داريد كه سيگار نه تنها نفعى به حال شخص ندارد، بلكه بسيارى از بيمارى‌هاى خطرناك، زاييده آن است و از آن‌جايى كه دين اسلام دستورات بسيارى براى ضرورت حفظ سلامتى بدن دارد، خواستم از شما نظر بخواهم و خواهش كنم اين نظر خود را براى عموم مردم اعلام داريد كه آيا مصرف دخانيات به خاطر ضرر بسيارى كه براى سلامتى بدن انسان دارد، از نظر شرعى اشكال دارد يا خير؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، كشيدن سيگار حرام نيست، اگرچه بهتر است نكشند.

[سؤال 9135] 5019

بسمه تعالى 23 / 6 / 1361

پيشگاه رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى و مرجع تقليد شيعيان جهان و اميد مستضعفين گيتى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله على رؤوسنا و رؤوس الأنام.

اما بعد، بفرماييد با توجه به اين‌كه امريكا و شوروى و اسرائيل غاصب نمى‌خواهند جوانان ما زنده باشند و هر روز براى نابودى نسل جوان و انقلابى ما نقشه‌ها مى‌كشند، من‌جمله استعمال دخانيات به ويژه سيگار را رواج مى‌دهند، تقاضا دارم بفرماييد استعمال سيگار براى جوانان چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، حرام نيست و بهتر است نكشند.

[سؤال 9136] 5020

بسمه تعالى

محضر مقدّس حضرت امام خمينى

بعد از عرض سلام، آيا كشيدن سيگار براى كسانى كه معتاد نيستند و يا امكان ترك آن برايشان موجود است چه حكمى دارد؟ با تقديم احترامات

بسمه تعالى، بهتر است ترك كنند.

[سؤال 9137] 7375

بسمه تعالى، جايز است، ولى بهتر است نكشند.

[سؤال 9138] 3021

بسم الله تعالى، لا يحرم ولكن عليه أن يتجنّب من الابتلاء بالتعوّد به والأحوط اللازم، الاجتناب من تدخين الترياك.

[سؤال 9139] 5005

بسمه تعالى، حرام نيست، ولى بهتر است نكشند.

[سؤال 9140]5021

بسمه تعالى 23 / 1 / 1362

حضور محترم آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب

بسمه تعالى، حرام نيست ولى بهتر است نكشند.

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 9141] 5022

بسمه تعالى

حضور محترم حضرت آيت الله خمينى مرجع تقليد شيعيان و رهبر انقلاب اسلامى

بسمه تعالى، كسى كه معتاد نشده، بهتر است نكشد.

بسمه تعالى، عملى كه بدون تقليد انجام گرفته، اگر مطابق فتواى مجتهد اعلم باشد محكوم به صحت است.

استعمال موادّ مخدر

[سؤال 9142] 5023

بسمه تعالى

كشيدن ترياك و خريد و فروش ترياك و كشت خشخاش چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اعتياد به ترياك جايز نيست و معتاد، در صورت عدم لزوم ضرر بايد آن را ترك كند و خريد و فروش يا كشت منوط است به مقررات دولت اسلامى، و تخلف جايز نيست.

[سؤال 9143] 5024

بسمه تعالى

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله، محترماً؛ به عرض مى‌رسانم:

بسمه تعالى، طاهر است و كشيدن آن حرام.

[سؤال 9144]

بسمه تعالى، با خصوصيات ذكر شده؛ مانع ندارد، اگرچه احوط ترك است.

[سؤال 9145] 1854

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 9146] 5025

بسمه تعالى

بسمه تعالى، استعمال حشيش و هروئين و اعتياد به ترياك، جايز نيست و در بقيه، بهتر است نكشند.

بسمه تعالى، اگر احتمال عقلايى به مضر بودن آن، به ضرر فاحش نباشد، اشكال ندارد.

بسمه تعالى، خريد و فروش و نگهدارى آلات لهو، جايز نيست و در صورت عدم انحصار به لهو، براى همان امر عقلايى، غير بعيد نيست مانع داشته باشد.

بسمه تعالى، حكم تراشيدن تمام را دارد.

بسمه تعالى، اگر موجب ضرر فاحش نباشد اشكال ندارد؛ اگر چه ترك كلى، كراهت دارد.

بسمه تعالى، بايد مراعات تذكيه و حلّيت حيوان بشود؛ مگر اين‌كه براى خوردن نباشد.

بسمه تعالى، شرطى ندارد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

[سؤال 9147] 5026

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت توفيقاته، پس از عرض سلام و ارادت بندگى؛ تقديم مى‌گردد:

بسمه تعالى، اين عمل را ترك نمايند.

بسمه تعالى، بايد طبق مقررات دولت اسلامى عمل شود.

[سؤال 9148]5027

بسمه تعالى

شما در توضيح المسائل در مسأله 111 فرموديد بنگ و حشيش پاك است، اما نفرموديد خوردن يا كشيدن آن جايز است يا نه؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر از جنس مست كننده است حرام است و لو اين‌كه مقدار كمى بخواهد بخورد يا دود كند كه از جهت كم بودن مست كننده نباشد باز هم حرام است.

خوردن چيزهاى مضر

[سؤال 9149] 5028

بسمه تعالى 22 / 10 / 1361

حوزۀ محترم استفتائات حضرت امام خمينى، خواهشمند است پاسخ فرماييد:

خوردن بعضى از غذاها مثل كالباس و سوسيس كه اگر تحقيق شود، اكثر پزشكان آن‌ها را براى سلامتى معده مضر مى‌دانند، از لحاظ شرعى چگونه است؟

در انتظار ابلاغ فتواى مرجع بزرگ جهان و رهبر كبير و نور چشمان ملت ستمديدۀ ايران و جهان مى‌باشم.

بسمه تعالى، اگر يقين به بودن چيز حرامى در آن ندارند اشكال ندارد؛ مگر معلوم باشد كه ضرر فاحش دارد.

[سؤال 9150] 2692

بسمه تعالى، ضررها مختلف هستند و حكم نيز مختلف مى‌شود.

[سؤال 9151] 5025

بسمه تعالى، اگر احتمال عقلايى به مضر بودن آن، به ضرر فاحش نباشد اشكال ندارد.

[سؤال 9152] 5025

بسمه تعالى، اگر موجب ضرر فاحش نباشد اشكال ندارد؛ اگر چه ترك كلى، كراهت دارد.

[سؤال 9153] 399

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 9154] 494

بسمه تعالى، حرام نيست مگر آن‌كه ضرر داشته باشد.

حرام بودن شراب و مشروبات الكلى

[سؤال 9155] 5029

بسمه تعالى

پس از تعطيل شدن كارخانه و فروشگاه‌هاى مشروبات الكلى اكنون شايع شده كه آب جو اسلامى به بازار آمده و مى‌گويند اين آب جو الكل ندارد و مست كننده نيست

و خوردن آن جايز است، حكم آن را بيان فرماييد؟

بسمه تعالى، آب جو كه در عربى به آن فقّاع گفته مى‌شود حرام است.

[سؤال 9156] 2904

بسمه تعالى، ملاك در اين حكم اسلامى تنها ضرر نيست.

خوردن مال ديگران

[سؤال 9157] 5030

بسمه تعالى

السلام عليك يا حجة بن الحسن العسكرى عليه‌السلام، با درود به محضر مقدّس رهبر كبير انقلاب حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، چند سؤال شرعى عرض مى‌نمايم؛ تقاضا دارم پاسخ بفرماييد.

پول رشوه بوده، منزل مسكونى ساخته و درخت‌كارى كرده؛ ولى بعد از انقلاب رشوه‌اى نگرفته است.تكليف آن شخص (برادر زن) كه وظيفه دارد گاهى اوقات به خواهرش سر بزند و از غذاى منزل آن‌ها بخورد چيست؟ نظر شرع مقدّس را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر يقين به غصب بودن نداريد اشكال ندارد.

تربيت و اظهار محبت نسبت به عيال و فرزندان خود موفق نشود با اين‌كه انقلاب اسلامى هم به چنين فعاليت‌هايى نياز دارد؛ آيا چنين شخصى معذور است؟ تكليف چيست؟ نظر عالى مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، بايد تكاليف واجبه را مقدم بدارد.

بسمه تعالى، اگر كار او خلاف مقررات دولت اسلامى نباشد اشكال ندارد و استفاده از اموال او تا يقين به غصب نباشد مانع ندارد.

بسمه تعالى، متوقف بر استجازه است.

[سؤال 9158] 499

بسمه تعالى، در فرض مسأله بدون رضايت مالك جايز نيست.

[سؤال 9159] 6308

بسمه تعالى، تا احراز رضايت صاحب آن نشود خوردن آن حرام است.

[سؤال 9160] 5031

بسمه تعالى

الحمد لله ربّ العالمين، والصلاة والسلام على خير خلقه محمد وآله الطاهرين، و لعنة الله على أعدائهم أجمعين إلى يوم الدين

ما پرسنل رزمنده در جبهۀ حق عليه باطل، از فرسنگ‌ها راه دور در جبهۀ فكّه خدمت با سعادت حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دعا و سلام مى‌رسانيم و سلامتى امام امت را از درگاه احديّت مسئلت داريم؛ مسأله‌اى براى ما پرسنل رزمنده در اين جبهه اتفاق مى‌افتد كه در اين باره خواستار دستورات رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران هستيم.

منطقه‌اى كه ما پرسنل رزمنده قرار گرفته‌ايم، پر از حيواناتى است كه قبلاً اهلى بوده و به مرور زمان وحشى شده و داراى بچه‌هاى خيلى زيادى هستند كه هنگام استفاده از آب رودخانه دوويرج به دست دشمنان اسلام، يعنى سربازان كثيف عراقى مى‌افتند؛ در مورد استفاده از گوشت آنان خواستار دستورات امام امت هستيم.

در پايان، مجدداً ما پرسنل رزمنده از دور دست امام امت را مى‌بوسيم و از خداوند متعال خواستاريم كه از عمر ما بكاهد و بر عمر امام عزيزمان بيفزايد.

بسمه تعالى، اگر حيوان حلال گوشت است و علم به رضايت صاحبان آن، ولو به شاهد حال دارند مى‌توانند تصرف كنند و از گوشت آن استفاده نمايند.

[سؤال 9161] 2664

بسمه تعالى، اگر يقين نداريد كه اموال مورد تصرف شما با پول حرام تهيه شده باشد، اشكال ندارد.

[سؤال 9162] 5032

بسمه تعالى 28 / 6 / 1361

پس از عرض سلام، خواهشمند است به مطالب زير پاسخ شرعى عنايت فرماييد.

بسمه تعالى، اگر يقين نباشد و اطمينان نداشته باشند به اين‌كه در مال مورد تصرّفشان از مال حرام هست تصرف مانع ندارد.

[سؤال 9163]

بسمه تعالى، 2 و 3. حكم مسأله يك را دارند.

بسمه تعالى، در فرض عدم علم اشكال ندارد.

[سؤال 9164] 5033

بسمه تعالى

حضور محترم دفتر استفتاى امام خمينى، سلام عليكم

اميدوارم كه خداوند تبارك و تعالى همۀ اعمال ما را به درجۀ قبول برساند و خالص براى خودش بگرداند تا حقوقى را كه از بيت المال دريافت مى‌دارم حلال باشد.

محترماً؛ عرض مى‌شود كه اين‌جانب 21 ساله و عضو سپاه هستم. پدر من يك مغازۀ بقالى دارد. وى در فروختن جنس، ظلم به مردم روا مى‌دارد؛ مثلاً وقتى كه مشترى وى را نمى‌بيند، بدون اجازۀ مشترى يك ميوۀ خرابى روى ميوه‌هاى وى مى‌گذارد، يا اين‌كه زير صندوق گوجه و غيره را خراب مى‌ريزد و روى آن چند كيلو خوب مى‌گذارد و مى‌فروشد، يا اين‌كه اگر جنسى كيلويى 25 ريال باشد و مثلاً خريدار 5/5 كيلو بگيرد، نيم كيلوى آن را 15 ريال حساب مى‌كند به‌جاى اين‌كه 5/12 ريال حساب كند و مواردى مانند اين‌ها.

آيا اگر پدر من اين پولى را كه از كسب به دست مى‌آورد با آن خانه‌اى بسازد يا

اين‌كه پول آب و برق را بدهد يا مثلاً با آن غذا بگيرد تا بخوريم، آيا اين غذا براى من حلال يا حرام است؟ يا اگر از آب آن وضو بگيرم يا اين‌كه در آن خانه نماز بخوانم چطور است؟ راه حل آن را بفرماييد.

اگر اشكال داشته باشد من مى‌توانم با دادن خمس آن‌ها از آن استفاده كنم؟ اگر زن بگيرم به چه صورت مى‌شود؟

من كه در سپاه هستم قبلاً نمى‌دانستم و روزهاى مرخصى در آن‌جا غذا مى‌خوردم و يا اين‌كه همين حال هم بعضى از صبح‌ها كه نمى‌توانم و فرصت ندارم در منزل ناشتايى بخورم، آيا مى‌توانم از غذاى سپاه استفاده كنم؟

اگر اشكال داشته باشد آيا مى‌توانم پول غذاهايى را كه خورده‌ام يا گاهى وقت‌ها مى‌خورم، به حساب جبهه واريز نمايم يا اين‌كه حتماً بايد به تداركات سپاه داده شود؟

يا مثلاً اگر در ساعات كار، كم و زيادى شود كه كار ما معادل حقوقى نباشد كه به ما مى‌دهند، بايد اين دين و بدهى را به چه كسى (جبهه يا تداركات يا غيره) بپردازيم؟

بسمه تعالى، اگر در غذايى كه در منزل پدر تصرف مى‌كنيد يقين به بودن مال حرام نداشته باشيد، تصرف شما مانع ندارد و حقوقى كه از سپاه مى‌گيريد اگر مطابق مقرّرات به شما داده مى‌شود بر شما حلال است، ولى نبايد كم كارى كنيد و غذاى سپاه هم همين حكم را دارد.

[سؤال 9165] 5034

بسمه تعالى

پس از عرض سلام به رهبر كبير انقلاب، آيت الله العظمى امام خمينى، اميدوارم كه حالتان خوب باشد و ما خانواده‌هاى شهدا و فرزندان شهدا در زير سايۀ شما زندگى كنيم. اين‌جانب همسر شهيد جهت يك مسأله دينى مزاحم وقت شما شده‌ام؛ زيرا از هر كسى سؤال مى‌كنم، جواب مختلفى مى‌شنوم؛ لذا مى‌خواهم از زبان خود شما بشنوم.

من و فاطمه تنها زندگى مى‌كنيم؛ برادرم هم نزد ما مى‌آيد، ولى چون فاطمه چهار سال دارد، هنوز خيلى كوچك است كه من به او بفهمانم كه كار و كسب پدر من از راه حرام است؛ و هرچه سعى كردم كه خودم را قانع كنم، باز هم براى من حل شده نيست و من مى‌دانم كه پول آن حرام است؛ خوب، من چطور مى‌توانم به بچۀ چهار ساله بفهمانم! و او علاقۀ شديدى هم نسبت به مادرم دارد. اى امام! براى ما بنويس: آيا ما به منزل آن‌ها برويم و پاى سفرۀ آن‌ها بنشينيم يا نه؟ و آيا آن غذا براى ما هم حرام است يا فقط براى آن شخصى كه از راه حرام پول درمى‌آورد؟ ديگر مزاحم وقت عزيز و گرامى شما نمى‌شوم.

بسمه تعالى، اگر يقين داريد غذا و چيزهاى ديگرى كه مورد تصرف و استفادۀ شما واقع مى‌شود، با پول حرام تهيه شده، تصرف جايز نيست؛ ولى اگر يقين نداريد، تصرفات مانع ندارد. ان شاء الله موفق باشيد.

[سؤال 9166] 5035

بسمه تعالى

دفتر محترم امام خمينى، رهبر عزيز انقلاب اسلامى ايران

احتراماً؛ اين‌جانب عضو سپاه پاسداران انقلاب اسلامى لارستان، استعداد و موقعيت ازدواج را دارا مى‌باشم، ولى با توجه به شغلم و همچنين تورم اقتصادى موجود در جامعه، از داشتن خانه‌اى مستقل - الاّ به صورت اجاره‌اى صد درصد - محروم مى‌باشم ولى در خانۀ پدرم، تعداد اتاق‌ها در حدى مى‌باشد كه مى‌توانم به راحتى از آن‌ها استفاده كرده و در اين امر مهم كه بارها حضرت آيت الله العظمى منتظرى تأكيد فرموده‌اند، اقدام نمايم.

اما متذكر مى‌شوم كه شغل پدرم غير از كارهاى آزاد، عامل فروش قند و شكر نيز مى‌باشد كه تاكنون دو بار در رابطه با ضوابط فرماندارى، از وى خلاف مشاهده شده و با توجه به چندان متعهد نبودن در كسب و كار از طريق اسلامى، آيا بنده مى‌توانم در

خانۀ او زندگى كرده و احتمالاً تا اندازه‌اى كه بين پدر و پسر رسم مى‌باشد، از غذايى كه در خانه درست مى‌شود استفاده كنم يا خير؟ لطفاً مقدار جست‌وجو يا عدم جست‌وجو در چگونگى كسب و كار وى و حد استفاده از اموال و خانۀ ملكى وى را براى بنده مشخص فرماييد تا بنده بتوانم در چنين حالتى از بلاتكليفى بيرون آيم.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، جست‌وجو لازم نيست و تصرف و استفاده اشكال ندارد.

[سؤال 9167] 4080

بسمه تعالى، در صورتى كه يقين به بودن مال حرام در چيزى كه مورد تصرف او است ندارد مانع ندارد.

[سؤال 9168] 4975

بسمه تعالى، اگر يقين به بودن مال حرام در آنچه مورد ابتلاى او است ندارد اشكال ندارد؛ و با شك در طهارت و نجاست، حكم به طهارت مى‌شود.

[سؤال 9169] 169

پدر و مادرم است - يا اصلاً چيزى نمى‌دهد يا گاهى مبلغ ناچيزى يا مقدارى مواد غذايى يا بشقابى غذا به مادرم مى‌دهد و مادرم آنچه آن برادر مى‌دهد قاطى كمك‌هاى ديگران خرج مى‌كند و به خوردم مى‌دهد.

من مى‌دانم كه برادر پدر و مادرى‌ام اهل حلال و حرام و اهل طهارت و نجاست نيست. مخصوصاً در گذشته اهل قمار و عرق‌خورى و خيلى اعمال زشت بوده و با وجود اين، اگر چيزى مى‌داده من امتناع مى‌ورزيدم اما مادرم به من اعتنايى نكرده، هرچه مى‌داد با كمك‌هاى ديگران قاطى مى‌كرد. اگر به او اعتراض مى‌كردم يا بكنم، بدش مى‌آيد و بد و بى‌راه نثارم مى‌كند؛ حتى به خدا و ائمه عليهم‌السلام نيز بد و بيراه مى‌گويد. به همين جهت ناچارم هرچه مادرم به خوردم داد چيزى نگويم تا نفرين و رسوايم نكند.

تكليف من در مورد غذاهاى شبهه‌ناك قاطى كمك‌هاى ديگران چيست؟ آيا كارى كه مادرم به زور انجام مى‌دهد، من نيز مقصر هستم در خوردن اين غذاى تهيه شده از پول برادر يا مواد غذايى وى؟ چه بايد بكنم؟

بسمه تعالى، براى شما اشكال ندارد.

خوردن چيزهاى مباح و مكروه

[سؤال 9170] 127

بسمه تعالى، خوردن پنير اشكال ندارد و با مغز گردو كراهت رفع مى‌شود.

[سؤال 9171] 1050

بسمه تعالى، كراهت آن ثابت نيست.

[سؤال 9172]5036

بسمه تعالى

حضور مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى جهان، امام خمينى

اين‌جانب، عضو سپاه پاسداران انقلاب اسلامى قائم‌شهر، از حضور مبارك آن بزرگ رهبر اسلام سؤالى داشته‌ام.

اگر پاسدارى با توجه به موقعيت زمانى و مكانى در ماه، يك بار و يا پانزده روز يك بار، به مقدار يك كيلو گيلاس يا آلبالو بخرد جهت مصرف خويش، آيا از نظر شرعى و اخلاقى اشكالى دارد؟ لطفاً عنايت به جواب فرماييد. والسلام

بسمه تعالى، اشكال ندارد و نعمت خداوند بر بندگان حرام نيست.

[سؤال 9173] 5037

بسمه تعالى

حضور مبارك حضرت امام خمينى، دامت بركاته

بسمه تعالى، اگر از استفاده آن در امور غير مشروع صرف نمى‌شود، اشكال ندارد.

بسمه تعالى، با اين فرقه ضاله نبايد معامله نمايند.

غصب

اشاره

احكام غصب

حرمت تصرف در ملك غير و اموال عمومى و ضمان به سبب غصب

[سؤال 9174] 5038

بسمه تعالى 8 / 2 / 1358

حضور مبارك ملجأ الانام و الارامل والايتام آيت الله العظمى زعيم بزرگوار جناب آقاى سيد روح الله خمينى مدّ ظله العالى

محترماً و در كمال عجز عرض و استفتا مى‌نمايم اين بنده به جواز شرعى مالك املاكى بوده و هستم كه قسمت عمده اين‌ها را كشاورزان به قانون اصلاحات با وجود كراهت بنده تصاحب نموده‌اند فقط از سال‌ها قبل از تصويب قانون اصلاحات ارضى شخصاً در اراضى دو فرد از افراد خود در حومه هادى‌آباد و چند هكتارى (بالغ سى هكتار تقريباً) در سيد اسماعيل با استخدام كارگر كشت و زرع نموده و دو قطعه باغ تأسيس نموده‌ام. و اخيراً بعد از انقلاب و تغيير رژيم و واژگون شدن حكومت طاغوتى چند نفر در هادى‌آباد و برخى در سيد اسماعيل به ادّعاى آن‌كه حكومت جمهورى اسلامى و فتاوى مراجع تقليد و فرمان زعيم بزرگوار آيت الله العظمى امام خمينى تجويز نموده است دو فرد آب و ملك و كروم مرا در هادى‌آباد غصب و بعضاً مزاحم زراعتم گرديده‌اند و ادعاى غاصبين اين است كه در سالهاى خيلى پيش، قبل از

تصويب و اجراى قانون اصلاحات ارضى مورث مادر آن‌ها و يا پدر و خود آن‌ها (تقريباً 25 و يا 30 سال قبل) در آن دو فرد زارع بوده‌اند در حالى كه بنده ادعاى آن‌ها را كه فاقد دليل است قبول ندارم و منكرم و اين اشاعه اكاذيب موجب عكس العمل و سوء اثر و ارخاء عقيده برخى گرديده است، استدعا دارم حكم شرعى قضيه را فوراً مرقوم فرماييد كه تكليف شرعى روشن گردد و آيا صرف ادعا موجب اثبات عقد مزارعه و غصب آب و ملك و كروم مالك و ضرار به وى مى‌باشد و يا غاصب بايد مأخوذ به عقوبت و جلوگيرى ازغصب و ايجاد بلوا و آشوب و اضرار به ديگران گردد استدعاى عاجزانه دارم فتواى شريف خود را صريحاً مرقوم و به خاتم مبارك مزيّن فرماييد.

بسمه تعالى، حكم شرعى معلوم است كه تصرف در ملك غير بدون رضايت او جايز نيست و در مورد قضيه شخصيه كه نزاع و اختلاف است بايد به محاكم صالحه مراجعه شود.

[سؤال 9175] 5039

بسمه تعالى 10 / 11 / 1361

محضر مبارك امام امت، ادام الله بقاؤك، سلام عليكم، در مورد مسأله زير از محضرتان كسب تكليف مى‌كنم.

يك قطعه زمين را جهت خانۀ مسكونى از آقاى بنگاه‌دارى كه خود مالك آن بود خريدارى نمودم؛ بعد از آن‌كه چندين بار به اتفاق مالك جهت روشن شدن حدود اربعۀ زمين به محل زمين رفتم و حدود اربعۀ آن را به اين‌جانب نشان داد، زمين مذكور را طبق حدودِ مورد تأييد فروشنده و توسط معمارى كه فروشنده به بنده معرفى كرده بود و قرارداد فى‌مابين اين‌جانب و معمار را امضا كرده بود، شروع به ساختن نمودم و مدتى است كه ساختمان پايان يافته است؛ قابل ذكر است كه قطعه زمين ديگرى نيز مجاور ساختمان حقير است كه اكنون صاحب زمين مجاور مى‌خواهد اقدام به ساخت زمين خود كند و جهت پياده كردن نقشه، كارشناس آورده است؛ ولى متأسفانه

مشخص گرديده كه قسمتى از ساختمان حقير در قسمتى از زمين مجاور قرار گرفته است؛ اين‌جانب طبق مسأله 2556 رسالۀ احكام آن امام عزيز - با اين تفاوت كه زمين ساختمانى است - با توجه به نقص كامل زمين مجاور، شرعاً و عرفاً بايد خسارات مادى زيادى را متحمّل شوم و رضايت كامل صاحب زمين غصب شده را حاصل نمايم؛ با تشخيص حقير، علت اصلى تجاوز ساختمان حقير به زمين مجاور و خسارات واردۀ مادى به اين‌جانب، تعيين حدود نادرست فروشنده به اين‌جانب است. تكليف شرعى اين‌جانب با آقاى فروشنده چيست؟ و آيا بنده شرعاً حق دارم كه خسارات واردۀ فوق را از فروشنده مطالبه كنم يا خير؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، مالك شرعى زمين حق دارد زمين خود را مطالبه كند؛ و اگر شما متحمّل خسارتى شويد و مغرور از طرف فروشنده باشيد، مى‌توانيد خسارات را به او رجوع كنيد.

[سؤال 9176] 5040

بسمه تعالى 17 / 9 / 1358

حضور مبارك حضرت آيت الله امام خمينى رهبر انقلاب اسلامى ايران، دامت بركاته، احتراماً؛ حضرت آيت الله را دست‌بوسم. بنده هنوز منتظر دريافت پاسخ به نامۀ مورخه 6 / 8 / 1358 هستم تا نظر حضرت آيت الله العظمى را در مورد كارخانجات بدانم.

همچنين اكنون يك سؤال شرعى داشته و از محضر عالى استدعاى حكم شرعى دارم. مواد اوليۀ كارخانۀ ما، نخ پنبه‌اى است كه از كارخانجات نخ‌ريسى خريدارى مى‌شود. و اكنون بعضى از كارخانجات كه ملى اعلام شده و اين كارخانجات را بدون رضايت از صاحبان اصلى آن‌ها گرفته‌اند. آيا ما مى‌توانيم از آن‌ها نخ خريدارى نموده و معامله نماييم؟

از جمله، كارخانۀ نخ‌تاب فروزان در تبريز و يا كارخانۀ توكلى است كه آيا كبريت

توليدى آن‌ها را اكنون مى‌توان خريد و شرعاً صحيح است؟

استدعا مى‌نمايد، حكم شرعى صادر و طى چند كلمه پاسخ مرقوم فرمايند.

بسمه تعالى، اگر مواد اوليه را دولت مى‌دهد و طبق مقررات دولت اسلامى عمل مى‌شود، محصول كارخانه حلال است.

[سؤال 9177] 5041

پاسخ استفتا: [نقل از صحيفه امام، ج 14، ص 223 ]

زمان: اسفند 1359 / جمادى الاول 1401

مكان: تهران، جماران

موضوع: پاسخ امام خمينى به سؤال آقاى سيد مرتضى پسنديده در مورد احداث ساختمان در زمين غصبى و پيامدهاى حقوقى آن

[ بسمه تعالى. محضر مقدّس حضرت آيت الله العظمى آقاى امام خمينى - متّع الله المسلمين بطول بقائه الشريف. هر گاه كسى زمينى را از مالك غصب كرد و در آن زمين، مغازه و عمارت ساخت و مالك صاحب زمين از قاضى تقاضاى رسيدگى و صدور حكم تخريب ساختمان را نمود و استدعا كرد زمين را به صورت اوليه برگرداند، آيا قاضى موظف به صدور حكم تخريب و برگرداندن زمين به صورت اوليه به خرج غاصب مى‌باشد يا خير؟ و آيا اجرت المثل مدت غصب تا برگشت به مالك به عهدۀ غاصب است يا نيست؟ مستدعى است مرقوم فرماييد.]

بسمه تعالى، در فرض مذكور قاضى موظف است شرعاً كه حكم تخليه و برگرداندن زمين را به صورت اوليه بدهد و مقامات اجرايى موظفند يا وادار كنند غاصب را كه زمين را به حال اول برگرداند، يا به صورت اوليه برگردانند و مخارج آن را از غاصب بگيرند. و اجرت المثل مدت غصب تا برگشت به مالك را از غاصب گرفته، به مالك بپردازند.

روح الله الموسوى الخمينى

[سؤال 9178]5042

پاسخ استفتا: [نقل از صحيفه امام، ج 10، ص 256]

زمان: مهر 1358 / ذى‌القعدة 1399

مكان: قم

موضوع: غصب اراضى كشاورزى و كشت و زرع در آن‌ها

سؤال كننده: ايزدى، على (وزير كشاورزى دولت موقت)

[بسم الله الرحمن الرحيم. محضر مبارك رهبر عظيم الشأن انقلاب ايران حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

با تقديم ادعيه و تحيات، از حضور مبارك استدعاى ابلاغ اوامر كتبى و تعيين تكليف نسبت به مسائل مشروحۀ ذيل را كه مورد حاجت اشخاص و مأمورين دولت است مى‌نمايد:

بسمه تعالى، تصرف در اراضى ديگران چه به طور كشت يا به طريق ديگر حرام است و توسعۀ كشت به طور غصب جايز نيست و بايد از آن احتراز شود.

روح الله الموسوى الخمينى

[سؤال 9179]

[2. بعضى افراد با سخنرانى و انتشار اعلاميه‌ها با تأويل و تعبير نابجا از اصل «الزرع

للزارع و لو كان غاصباً» وانمود مى‌نمايند كه هر كس بدون اجازه و عدواناً در زمين ديگرى شخم بزند و بذر بپاشد مى‌تواند استيلاى غاصبانۀ خود را تا برداشت محصول ادامه دهد. مستدعى است نظر مبارك را در اين مورد كه آيا مى‌توان از اين‌گونه افراد غاصب قبل از رسيدن محصول خلع يد نمود و تعيين حدود ضمان شرعى غاصب ابلاغ فرمايند.]

بسمه تعالى، غاصب بايد فوراً زمين مغصوب را به صاحبش رد كند و صاحب زمين مى‌تواند كشت او را حتى قبل از رسيدن موعد برداشت، از زمين خود تخليه كند.

روح الله الموسوى الخمينى

در خاتمه از حضور مبارك اجازه مى‌خواهد كه متن فتاوى صادره را براى اطلاع عموم مردم و به خصوص كشاورزان و روستاييان به طبع رسانيده و در دهات و مزارع كشور منتشر نمايد تا ان شاء الله تعالى بدين وسيله و با مدد گرفتن از اوامر آن رهبر عالى‌قدر از تجاوزات و تصرفات عدوانى و غاصبانه به‌خصوص در شروع فصل كشت پاييزه حتى الامكان جلوگيرى و به ايجاد نظم و آرامش در مناطق روستايى كمك گردد.

با تقديم شايسته‌ترين احترامات - على ايزدى

[سؤال 9180] 5043

بسمه تعالى 15 / 10 / 1361

محضر زعيم عالى‌قدر، رهبر انقلاب اسلامى حضرت امام خمينى دامت بركاته

محترماً به عرض مى‌رساند شركت رادياتور ايران كه توليد كننده انواع رادياتور وسايل نقليه مى‌باشد، رادياتور را در تهران خودش مستقيم به فروش مى‌رساند و از مشترى‌ها رادياتور اسقاطى را بدون رضايت آن‌ها به اضافه مبلغ كل رادياتور نو و سود پانزده درصد دريافت مى‌كند (ضمناً يادآور مى‌شود كه براى تأييد نياز و اين‌كه به دست مصرف كننده برسد بازديد از رادياتور به عمل مى‌آيد) و اسقاطى آن را شركت از قرار كيلويى 217 ريال به فروش مى‌رساند و مبلغ ذكر شده را به حساب شركت

واريز مى‌نمايد. تذكر اين‌كه اين ضايعات جزء مواد اوليه كارخانه محسوب نمى‌شود و وزن انواع و اقسام رادياتور اسقاطى از 10 كيلو تا 50 كيلو مى‌باشد. خواهشمند است در مورد حكم شرعى اين مسأله ما را راهنمايى فرماييد. والسلام

بسمه تعالى، گرفتن رادياتور اسقاطى از مالك شرعى بدون رضايت او جايز نيست.

[سؤال 9181] 5044

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى المجاهد الاكبر الامام الخمينى، دام ظله الشريف

بعد از تقسيم زيد عايدات خودش را در بين اولادش، اگر ثابت شود به اقرار زيد و اولادش و يا بيّنه شرعيه، بعضى تقسيم شدۀ عايدات، مال فرزند بزرگ زيد است. آيا فرزند بزرگ زيد حق دارد عايدات خود را بردارد، با علم فرزند مذكور تقسيم پدر را، يا خير، بيان فرماييد؟

بسمه تعالى، اختيار تصرفات مشروعه در ملك با مالك است و اگر نزاعى در بين است به محاكم قضايى مراجعه شود.

[سؤال 9182] 684

بسمه تعالى، امول والدين و ديگران مال شخص به حساب نمى‌آيد.

[سؤال 9183] 5045

بسمه تعالى

دفتر آيت الله امام خمينى

شخصى در خيابان 15 خرداد بازار نوروز خان طبقه فوقانى مغازه‌هاى خود را - كه

همكف خيابان است - به شكل يك سالن و چند دست‌شويى و چند توالت و يك حياط كوچك ساخته است و در اختيار اهالى خيابان 15 خرداد و بازار نوروزخان براى حسينيه و نماز خواندن قرار داده است. و محل مذكور را وقف نكرده و ملك شخصى است؛ آيا بدون اجازه مالك، مى‌شود ساختمان محل ذكر شده را تغيير شكل داد؟

بسمه تعالى، اگر ملك او است، تصرف در آن موقوف است به اجازۀ او. و چنانچه اختلافى هست بايد در محاكم صالحه حل شود.

[سؤال 9184] 5046

بسمه تعالى 16 / 12 / 1361

قم، دفتر محترم حضرت امام خمينى، محترماً؛ نظر خودتان را از لحاظ شرعى دربارۀ سؤال ذيل مرقوم فرماييد:

زيدى به ملكى تجاوز نموده و پس از سال‌ها، قرار شده كه اجارۀ آن را بپردازد و خلاصه كارشناس دادگسترى مال الاجارۀ زمين را كه ساليانه 80 من سنگ شاهى جو بوده، به نرخ دولتى از 15 سال قبل تا كنون حساب نموده؛ نرخ دولتى نرخ آزاد مى‌باشد؛ ولى صاحب زمين اظهار مى‌دارد كه اجارۀ زمين به طور مرسوم چون از ابتدا تاكنون جو بوده، عين جو را مطالبه مى‌نمايد. تقاضا مى‌شود مرقوم فرماييد كه آيا عين جو به مالك مى‌رسد يا اين‌كه وجه آن؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر متعارف و مرسوم محل اين است كه اجرت المثل زمين با جو تعيين مى‌شود، صاحب زمين حق مطالبۀ عين جو را دارد و چنانچه متعارف محل مختلف است، مصالحه كنند.

[سؤال 9185] 632

شخص كه اين خانه را مى‌خرد خبر ندارد، تكليفش چيست؟ آيا نمازش درست مى‌باشد؟

بسمه تعالى، تصرفاتى كه پيش از اطلاع از غصب انجام داده اشكال ندارد؛ ولى پس از اطلاع، بايد از مالك شرعى رضايت بگيرد.

[سؤال 9186] 476

موضوع ديگر گرفتن زمين بدين منظور است.

قبلاً دستگاه‌هاى تصفيه فاضلاب از خارج وارد مى‌شد و كليه وسايل آن هم از خارج خريدارى مى‌گرديد. با مطالعاتى كه صورت گرفته معلوم شده اين دستگاه‌هاى پرهزينه با تمام هزينه‌هايى كه براى اداره آن‌ها پرداخت مى‌گردد، كارايى چندان خوبى نداشته و اگر زمين در اختيار باشد تا بتوانيم سيستم كم‌خرجى را كه قبلاً اشاره شد آماده نماييم، هيچ‌گونه خرجى براى نگهدارى ندارد و ابزار و وسايل مكانيكى هم به طور كل در آن به كار نمى‌رود.

در بعضى از نقاط زمين باير به اندازه كافى هست و علاوه بر تأمين زمين تصفيه‌خانه از آب خروجى تصفيه‌خانه هم براى آباد كردن زمين‌هاى اطراف به خوبى مى‌توان استفاده نمود. در بعضى شهرها با اين مسأله روبه‌رو هستيم كه زمين باير نيست و ليكن خود مردم شهر آمادگى دارند كه براى رفع مشكلات فاضلاب از زمين‌هاى مزروعى در اختيار تصفيه‌خانه قرار دهند. زمين مورد نياز تقريباً براى هر نفر5/1 متر مى‌باشد.

آيا اختصاص دادن اين زمين‌ها به تصفيه‌خانه در صورتى كه هيچ امكان ديگرى نباشد، براى رفع مشكلاتى كه فاضلاب در شهرها ايجاد كرده و رهايى از هزينه‌هاى سنگين جايز است.

بسمه تعالى، با رضايت صاحبان زمين اشكال ندارد.

[سؤال 9187]5047

بسمه تعالى

لطفاً به سؤالات ذيل پاسخ بفرماييد:

بسمه تعالى، در مدت اجاره شخص اول، دومى حق احداث بنا نداشته است.

[سؤال 9188]

بسمه تعالى، اگر متصدى شرعى و مستأجر حاضر به بقاى بنا بشوند به هر نحو تراضى كنند صحيح است.

[سؤال 9189] 5048

بسمه تعالى 12 / 3 / 1361

محضر حضرت امام خمينى ادام الله عزّه

محضر عالى عرض مى‌شود كه زمينى است تقريباً سى‌هزار متر مربع كه در زمان سابق ملك شخصى بوده و در سابق ارباب، همين ملك مزبور را از صاحبش خريده و به زارعين محلى جهت خرمنگاه فروخته، ولى كسى نوشته‌اى و سندى در دست ندارد كه سهم هر كس چه مقدار است. و همچنين تعداد افراد خريداران نيز معين نيست و بعد از رفتن ارباب، زمين معطل مى‌ماند و كشاورزان زمين مزبور را يك‌جا فروخته و

پول آن را جهت ساختمان حمام عمومى براى روستاى محل هديه مى‌كنند. الآن آنان كه زمين مزبور را از كشاورزان خريده‌اند چند سال است كه تصرف كرده‌اند و آباد كرده‌اند و خانه ساخته‌اند. و حالا برايشان در صحت معامله و مالك بودن شبهه ايجاد شده ولذا از آن حضرت تكليف شرعى را خواستارند و ضمناً حاضرند جهت مصالحه هر مقدار، خواه با قيمت فعلى و خواه با قيمت قبلى ملك مزبور به هر حسابى كه فرمايند واريز كنند.

و در ضمن تكليف عبادت‌ها را كه در آن ملك به‌جا آورده‌اند خواستارند.

بسمه تعالى، اگر علم به غصب بودن ملك ندارند، معامله صحيح و تصرفات و عبادات اشكال ندارد.

[سؤال 9190] 5049

بسمه تعالى 20 / 10 / 1361

تهران، جماران دفتر رهبر كبير انقلاب، امام خمينى مدّ ظله

بدواً دوام عمر و عزت رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى و پيروزى هرچه سريع‌تر رزمندگان اسلام در جبهه‌هاى جنگ حق عليه باطل را از درگاه خداى بزرگ مسئلت مى‌نمايم.

اين‌جانب ساكن شهرستان جهرم، ميدان شهدا، در يك مغازه كسب معاش مى‌كنم و مالك يك باب مغازه نيز واقع در ميدان شهدا مى‌باشم كه در اجارۀ ديگرى مى‌باشد. اكنون مالك مغازه مورد اجاره فدوى خواستار تخليه مغازه خود مى‌باشد و اين‌جانب هم مغازه مالكى خودم را براى ادامۀ كسب مى‌خواهم، ليكن مستأجر حاضر به تخليه و تحويل مغازه به اين‌جانب نيست و با توجه به اين‌كه قانوناً و شرعاً ادامۀ كسب در اين مغازه بدون اجازه و رضايت مالك خلاف و حرام است، مع الوصف چون اين‌جانب فردى مسلمان و پيرو خط امام هستم، لذا حاضرم در صورتى كه مغازه خودم را تحويلم دهد مغازه استيجارى خود را به صاحبش تحويل دهم. مستدعى است دستور

شرعى اين جريان را به آدرس ابلاغ فرمايند.

بسمه تعالى، مستأجر پس از تمام شدن مدت اجاره و مطالبۀ مالك بايد مورد اجاره را تخليه كند و اگر تخليه نكند حكم غصب را دارد و تخليه نكردن مغازۀ شما موجب نمى‌شود كه شما در مغازۀ ديگرى بدون رضايت مالكش تصرف كنيد.

[سؤال 9191] 5050

بسمه تعالى 30 / 11 / 1361

قم، دفتر محترم حضرت امام خمينى

احتراماً به عرض مى‌رساند: زيدى در چندين سال قبل به ملك شخصى تجاوز نموده و تصرف عدوانى كرده. صاحب ملك، موضوع را به دادگاه ارجاع و پس از سال‌ها محاكمه بالاخره آن زيد حاضر شده كه اجارۀ سال‌هاى قبل را بپردازد و ملك در تصرف آن باشد؛ ولى صاحب زمين در اثر بيكارى خود و فرزندانش كشت و زرع در آن را خود مى‌خواهد به عهده بگيرد و اصولاً راضى نيست كه ملك در دست نامبرده باشد.

چون در اسلام رضايت طرفين شرط است و به هيچ وجه صاحب زمين حاضر نيست كه از ملك خريدارى خود صرف نظر نمايد و براى رفع بيكارى و توليد بيشتر و به فرمودۀ امام امت: «كار عبادت است» صاحب زمين مى‌خواهد بهره بردارى از آن زمين را خودش انجام دهد و در اين مدتى كه در دست متجاوز بوده، راضى نبوده است؛ لذا مستدعى است از لحاظ شرعى مرقوم فرماييد كه آيا ملك به صاحب آن برمى گردد يا اين‌كه بايد در دست متجاوز باشد و اجرت آن را بپردازد؟ ثانياً در اين چند سال، كارهايى از قبيل خواندن نماز و غيره در آن حلال بوده يا حرام؟ والسلام

بسمه تعالى، تصرف در ملك مشروع غير، منوط به اجازۀ مالك است و اگر مالك اجازه ندهد بايد ملك را تخليه كند و به مالك برگرداند و نماز در مكان غصبى با علم به غصبيت باطل است.

[سؤال 9192]5051

بسمه تعالى 23 / 3 / 1361

دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى رهبر عالى‌مقام شيعيان اسلام

پس از تقديم سلام، حدود شصت سال قبل در قريۀ نوش‌آباد كاشان سيلى مهيب و خطرناك جارى شده كه قريب نصف از قريه مزبور به انضمام خانه مسكونى پدرى اين‌جانبان خراب و كليه اموال پدرى ما در زير سيل مدفون و از بين رفته است و چون اين خانه قابل ساختمان نبوده، مرحوم پدرمان خانه ديگرى احداث و در اين چند سال مقدار كمى از اثاث منزل را از زير خاك بيرون آوردند و بقيه مانده است. روز گذشته چند نفر از اهالى نوش‌آباد بدون مشورت و اجازه اين‌جانبان و بدون هيچ‌گونه اطلاعى بلدوزر در محلّ فوق برده و به زير و رو كردن آن مشغول شده‌اند كه در نتيجه مقدارى از اثاثيه از قبيل سينى و قورى و ظروف ديگر و يك كوزه سفالى پر از سكّه كه در اثر جارى شدن سيل در آن محل به زير خاك رفته پيدا نموده‌اند. چون اين اشخاص نتوانسته‌اند با هم براى تصاحب آن توافق نمايند، و على‌رغم بردن در محل‌هاى مختلف، در اثر اختلاف بين خود موفق به تقسيم نشده‌اند، بعد از برداشت مقدارى از آن، كوزه را به وسيله بسيج به سپاه كاشان برده‌اند و سپاه پس از شمارش و برداشت، خانه مزبور را تحت كنترل خود قرار داده‌اند. اولاً، آيا اين اشخاص در زمان حكومت اسلامى كه مو به مو قانون به فرمان رهبر عالى‌قدر حكم‌فرما است حق داشته‌اند بدون اطلاع و رضايت ما اين عمل را انجام دهند؟ و آيا اگر باز هم سپاه يا شخص ديگر قصد تخريب و حفارى آن را داشتند مى‌توانند بدون رضايت مالكين اين عمل را انجام دهند؟ در حالى كه صاحب خانه مرحوم شده و عيالش كه والد ما مى‌باشد در قريه نامبرده يكّه و تنها بدون سرپرست زندگى مى‌كند و عارى از هرگونه درآمدى مى‌باشد. استدعاى عاجزانه داريم كه فتواى شرعى آن مرجع عالى‌قدر به پيوست اوامر قانونى در ارتباط با منع داخل شدن اشخاص به آن محل بدون رضايت ما، و نيز تعقيب چند

نفرى كه مرتكب چنين عمل خلاف شرع گرديده‌اند صادر گرديده و نيز اشياى پيدا شده بعد از طى مراحل شرعى و قانونى آن به وارثين پس داده شود. والسلام.

بسمه تعالى، چنانچه اعراض نكرده زمين خانه مخروبه و دفينه‌هايى كه در آن يافت مى‌شود متعلّق به مالك شرعى آن يا وارث او مى‌باشد و ديگران بدون اجازه حق تصرف ندارند و اگر نزاعى در بين است به محاكم صالحه مراجعه كنند.

[سؤال 9193] 438

بسمه تعالى، بدون اجازۀ مسئولين مربوطه، جايز نيست و موجب ضمان است.

[سؤال 9194] 5052

بسمه تعالى 22 / 7 / 1358

از محضر مقدّس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى تقاضا مى‌شود به دو مسأله ذيل جواب فرمايند موجب كمال تشكر است.

فوق نموده‌اند بيان فرماييد تكليف چيست تا عمل شود؟

بسمه تعالى، تصرف در ملك غير بدون رضايت مالك جايز نيست و موجب ضمان است و اجرت مدتى كه استفاده شده بايد به مالك داده شود.

[سؤال 9195] 5053

بسمه تعالى 22 / 7 / 1358

مقام منيع مرجع شيعيان جهان، زعيم عالى‌قدر آيت الله خمينى، دامت بركاته

باغ توت‌زار ارضاً و عياناً با ريشه و با ساختمان تلمبار، مال زيدى است. آن زيد در آن باغِ تربيت كرم ابريشم (نوغان) هر سال يك بار نوغان مى‌نمايد و مدت كار نوغان‌دارى 30 الى 45 روز است. در موقع تربيت كرم ابريشم (نوغان) كه ارديبهشت ماه الى اوايل تير ماه عمر نوغان است، در اثر گرفتارى، صاحب باغ (زيد) كارگر استخدام مى‌كند تا كار نوغان تمام شود يا بنابر رسم محلى به كارگر (عمرو) نصف بهره‌برى مى‌دهد. هميشه رسم بوده است پس از انجام تربيت كرم ابريشم، عايدات آن نصف مال زيد و نصف مال عمرو بالسويه باشد. حال در جمهورى اسلامى نصف بهره‌ور (عمرو) از باغ (زيد) بيرون نمى‌رود و ادعاى مالكيت مى‌كند و تمام بهره را تصاحب كرده، مى‌گويد: چون در كار تربيت كرم ابريشم (نوغان) چند سال عمل كرده‌ام، مال خودم است. استدعا دارم حكمش را ذيلاً قيد فرمايند؛ مزيد تشكر است.

بسمه تعالى، بدون اجازه مالك حق تصرف در ملك او را ندارد و ابريشم حاصل، ملك مالك پيله است و عامل استحقاق اجرت المثل دارد.

[سؤال 9196] 1787

دارند آيا مسئوليتى متوجه فرزندان است؟

بسمه تعالى، اگر بداند چيزى تماماً يا بعضاً غصب است تصرف در آن حرام است.

[سؤال 9197] 326

بسمه تعالى، اگر يقين دارد كه مالك داشته، قيمت آن را ضامن است و اگر صاحب آن را نمى‌شناسد، حكم مجهول المالك دارد.

[سؤال 9198] 5054

بسمه تعالى 4 / 10 / 1361

حضور باهر النور مرجع عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى و نايب الامام حقاً، امام خمينى، مدّ ظله العالى

در مورد قطعاتى كه اين‌جانب در قريه آب بر طارم علياى زنجان با پرداخت پول خريدارى كرده و سند رسمى دارم و متصرفين غاصب فعلى، خودشان نيز در سابق مطابق احكام شرع انور به اين‌جانب بهرۀ مالكانه مى‌پرداخته‌اند و اكنون بدون پرداختن دينارى، نسبت به خريد و فروش غير رسمى قطعات مذكور اقدام نموده و براى خودشان احداث ساختمان مى‌نمايند و در زمين‌هاى مذكور نماز مى‌خوانند و از محل فروش عايدى و يا از محل فروش عين ملك به زيارت مى‌روند، چه فتوايى صادر مى‌فرماييد؟

خواهشمند است نظريه‌اى اعلام فرماييد كه يا من به حقّ شرعى خود برسم و يا به طور كلى از حق مشروع خود چشم بپوشم و با 9 سر عائله با نهايت عسرت و پريشانى و شرمسارى از خانواده و طلبكاران به زندگانى ادامه دهم.

بسمه تعالى، رسيدگى به مطلب مرقوم، موكول به مسئولين مربوطه در

دولت اسلامى است و اگر معلوم شود كه شما شرعاً مالك هستيد بايد ملك شما به شما داده شود.

[سؤال 9199] 5055

بسمه تعالى 25 / 5 / 1361

محضر مبارك حضرت امام خمينى، مدّ ظله

بدون اجازه صاحب باغ مركبات مى‌توان جاده خصوصى نه «دولتى» افتتاح نمود يا خير؟ جواباً اعلام فرمايند.

بسمه تعالى، تصرف ملك غير به هر عنوان كه باشد بدون اجازۀ مالك، غصب و حرام و موجب ضمان است.

[سؤال 9200] 5056

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى

بسمه تعالى، ضامن است.

[سؤال 9201]

بسمه تعالى، ضامن است.

[سؤال 9202]

بسمه تعالى، ضامن است.

بسمه تعالى، اگر نمى‌تواند نماز را با تمام شرايط اختيارى آن انجام دهد نمى‌تواند اجير شود.

بسمه تعالى، كراهت شديده دارد.

بسمه تعالى، به برادر مانع ندارد و اگر پدر واجب النفقه او است نمى‌تواند به او بدهد.

بسمه تعالى، اگر حاكم شرع به او تصدّق كند جايز است و گر نه بايد به ديگرى صدقه بدهد.

[سؤال 9203] 304

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، پوشيدن كفش اگر ضرورت داشته باشد، اشكال ندارد ولى موجب ضمان است.

[سؤال 9204] 5057

بسمه تعالى 9 / 8 / 1360

حضور مبارك ولى فقيه، امام خمينى

محترماً؛ به عرض مى‌رسانم: همسر اين‌جانب در يوم الله دوم مرداد به درجۀ رفيع شهادت نائل گرديده و از ايشان فرزند نه ماهه‌اى برايم به يادگار مانده. پدر شوهرم صاحب قطعه زمينى است در ميانه، و اقدام به حفر چاه هم نموده و ثلث اين زمين را به فرزند صغيرم واگذار نموده است. كارگر كشاورزى آن مزرعه، زمين را تصاحب كرده و مستمرى فرزندم قطع شده. نظر حضرت مبارك را در مورد شرعى يا غير شرعى

بودن اين تصرف اعلام فرماييد. متشكرم.

بسمه تعالى، زمين اگر آباد است و مالك شرعى دارد تصرّف آن بدون اجازۀ مالك، غصب و حرام و موجب ضمان است و اگر نزاعى در بين است به محاكم صالحه مراجعه نمايند.

[سؤال 9205] 5058

بسمه تعالى 23 / 6 / 1360

محضر مبارك حضرات حجج اسلام شوراى استفتاى امام خمينى، مدّ ظله العالى

يك قطعه باغ مثمره داشتيم. بعد از فوت پدرمان و ازدواج ما دختران، ارباب بلاعوض همين باغ را غصب و تصرف كرد. در زمان حاكم طاغوتى هم ما هر حركتى كرديم، ارباب زندانى‌مان كرد و نتوانستيم به حق خودمان برسيم. اما فعلاً بحمدالله حاكم اسلامى است و ما مى‌خواهيم به باغ ارثيمان برسيم. آيا با موازين اسلام و با نظريه حضرت‌عاليان مى‌توانيم به حق خودمان صاحب و تصرف كنيم يا نه؟ لطفاً فتواى امام هم در زير مرقوم بشود.

بسمه تعالى، مالك شرعى حق دارد ملك و خسارات واردۀ بر آن را از غاصب متصرف مطالبه نمايد؛ ولى اگر نزاعى در بين باشد، به دادگاه مراجعه نمايند.

[سؤال 9206] 5059

بسمه تعالى 23 / 10 / 1361

محضر مقدّس حجت الاسلام و المسلمين، آيت الله العظمى، جناب آقاى حاج سيد روح الله خمينى، دامت افاضاته

قطعه زمين بزرگى از اراضى شهرى، در شهرستان كازرون كه بين يك عده از ورّاث بود سازمان عمران اراضى اولاً صاحبانش را حاضر كرده (اين مطلب به قول ورّاث است) بر اين‌كه تمام اين قطعه زمين به متراژ مهندسى هرچه باشد هر مترى شش

تومان مى‌دهيم. پس از گفت و شنودها، سازمان عمران، خيابان و كوچه از اصل زمين خارج كرده و ما بقى را هر مترى شش تومان داده. الحال صاحبان اراضى به اين‌هايى كه زمين به آن‌ها واگذار شده و خانه ساخته‌اند مى‌گويند: ما حلال نمى‌كنيم و راضى نيستيم. بنابر اين گفتار، بيان فرماييد سكونت در اين مساكن و نماز در آن‌ها جايز و صحيح است يا خير؟ و چنانچه صحيح نباشد چه بايد كرد؟

بسمه تعالى، اگر مالك شرعى دارد، تصرف شما در آن بايد با رضايت او باشد و بدون رضايت، حكم غصب را دارد و چنانچه احتمال دهيد كه روى موازين شرعى به شما داده شده، مى‌توانيد در آن تصرّف كنيد و نماز شما صحيح است.

[سؤال 9207] 7327

صورتى اين پارچه‌هايى را كه آورده حلال مى‌شود و نماز با آن صحيح است؟

بسمه تعالى، حكم غصب دارد و ضامن است.

[سؤال 9208] 5060

بسمه تعالى 28 / 7 / 1361

دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

احتراماً؛ خاطر مبارك را معروض مى‌دارد: يك باب حجره واقع در شهرستان ملاير حدود نيم قرن در اجارۀ پدر اين‌جانب بوده است كه مال الاجاره پرداخت شده است. بعداً پدر اين‌جانب موافقت مى‌نمايد كه حجرۀ مذكور - كه به صورت دفتر تجارتى بوده - به اضافۀ يك باب كارخانه بين سه فرزند ذكور و شخص ايشان تقسيم شود. پدر و دو فرزند، مالك دو هفتم كارخانه و يك پسر، مالك يك هفتم كارخانه و دفتر تجارتى باشند. فرزند ارشد اصرار مى‌ورزد كه به كار تجارت در شهرستان ملاير بعد از بازنشستگى در وزارت فرهنگ ادامه دهد. پدر بر اثر اصرار فرزند با اين‌كه قلباً راضى به اين موضوع نبوده موافقت مى‌نمايد. حدود شش سال از اين ماجرا مى‌گذرد و فرزند ارشد دينارى اجاره به پدر و دو برادر ديگر در اين مدت شش سال نمى‌پردازد. محل اقامت پدر و فرزند ارشد در تهران است. فرزند ارشد هنگام پرداخت اجارۀ دكان به نمايندۀ مالك، رسيدِ اجارۀ دكان را به نام خود دريافت مى‌دارد. آيا دريافت چنين رسيدى از نمايندۀ مالك دليل آن است كه حق شرعى و عرفى پدر و دو فرزند ديگر از بين برود يا حق شرعى و عرفى پدر و دو فرزند ديگر به قوّت خود باقى است؟ بسمه تعالى، سند، اعتبار شرعى ندارد و تصرف در مال ديگرى موجب ضمان است و چنانچه نزاعى است، بايد به محكمۀ شرعيه مراجعه شود.

[سؤال 9209] 5061

بسمه تعالى اول ذى‌الحجه 1402 ق

دفتر محترم مرجع و زعيم عالى‌قدر تشيع، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

اين‌جانبان با تحمل زحمات و هزينه‌ها براى احياى كشاورزى در حومۀ شهر اليگودرز، امتياز برق از ادارۀ برق اليگودرز گرفته و چاهى عميق احداث و مشغول كار شده‌ايم و ترانس برق هم خودمان خريدارى و نصب كرديم. اخيراً يك مرغدارى در مجاورت اين مزرعه بدون رضايت اين‌جانبان بنا شده كه برق مرغدارى را به ترانس اختصاصى مزرعه وصل كرده‌اند. هرچه به ادارۀ برق مراجعه مى‌نماييم كه اين كار بر خلاف قانون و مورد خسارت اين‌جانبان مى‌باشد توجهى ندارد و به‌صاحب مرغدارى هم اجازه داده است. ناچار مراتب را به عرض دفتر امام مى‌رساند كه آيا از نظر شرع اين عمل مجاز است يا خير؟ مستدعى است در اين مورد توضيح و توشيح فرمايند.

بسمه تعالى، استفاده از ملك مشروع غير، منوط به اجازۀ مالك است و بدون اجازۀ مالك غصب و حرام و موجب ضمان است، ولى مقررات و قوانين دولت اسلامى نيز لازم المراعات است.

[سؤال 9210] 4861

بسمه تعالى، كسى كه به دستور او خسارت جريمه از طرف گرفته شده ضامن است اگر مأمور تخلف نمى‌تواند بكند.

[سؤال 9211] 5062

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى دام ظله العالى

يك مسافر معامله‌گر مى‌آيد در كنار آبادى بار خود را پايين مى‌آورد و شب بيرون

مى‌خوابد، در ميدان، به خانه كسى نيست و شب مقدارى از اجناس اين مسافر گم مى‌شود و دزد معلوم نيست كه از همين آبادى است يا از آبادى ديگر، ولى صاحب مال، قيمت اجناس خود را از همين آبادى مى‌گيرد، يا به زور قسم خوردن، يا به زور حكومت، اين پول به صاحب مال حلال است يا حرام؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، حرام است.

[سؤال 9212] 6321

بسمه تعالى، ضامن است.

[سؤال 9213] 5063

بسمه تعالى 5 / 4 / 1361

حضور محترم حضرت امام خمينى، دامت بركاته

حضرت امام! تقاضا دارم كه شرايط برطرف شدن اين گناه را براى اين‌جانب ابلاغ نماييد.

بسمه تعالى، مقدار خسارت وارده را براى مالك آن ضامن هستيد.

بسمه تعالى، هر يك از سوره‌هاى قرآن هرچند بار تكرار شود، بسم الله آن نيز تكرار بايد شود.

دعا گوى آن امام عزيز، از ايزد متعال صحت و سلامتى و طول عمر امام عزيز خمينى كبير را خواستارم

و پيروزى رزمندگان جمهورى اسلامى را مسئلت مى‌دارم.

[سؤال 9214]5064

بسمه تعالى

محضر مقدّس رهبر عالى‌قدر عالم تشيع، حضرت امام خمينى، دامت بركات وجوده الشريف

حمد و سپاس خدايى را كه وجود شما را پس از آن همه زجرها و شكنجه‌ها و تبعيدها به دست دژخيمان رژيم پليد شاه، براى زنده نگه داشتن اسلام و نجات مستضعفين و پياده كردن حكومت جمهورى اسلامى در ايران و از اين طريق به ساير جهان، حفظ فرمود؛ و پس از حمد و ستايش از خداوند بزرگ، از او خواهانيم كه وجود پربركت جناب‌عالى را تا هنگام ظهور حضرت ولى عصر امام زمان (عجّل الله تعالی فرجه الشّریف) مصون و محفوظ بدارد كه ان شاء الله شما همراه ايشان شمشير به دست گرفته و با كفار به نبرد برخيزيد؛ آمين رب العالمين.

اما مسأله‌اى كه به حضورتان مى‌خواهيم عرضه داريم و در بين ما مبهم و مورد بحث است، بنابراين سؤال مى‌شود كه ما هم بتوانيم از فتوا و جواب شما بهره‌مند گرديم.

اگر كسى از پول بيت‌المال مبلغى از طريق كلك يا دزدى ببرد و از آن پول، زمين براى خانه و قسمتى از لوازم خانگى خود را تهيه نمايد و در آن زمين با كمك مبلغى از همان پول، خانه درست كند؛ البته ايشان در اول وضع مالى خوبى نداشته باشند و الآن هم نداشته باشد و اتاق‌هايى كه ساخته، يكى دو اتاق متوسط، بدون حياط باشد و در حال حاضر هم بدهكار باشد و بدهكارى ايشان به اندازۀ قيمت نصف اتاق‌ها باشد و ايشان پشيمان شده باشد و توبه نموده كه ديگر دست به اين اعمال نزند و درست در چهارچوب اسلام راه رود؛ البته بعد از سه سال حالا مسأله و تكليف ايشان از لحاظ اسلام و فتواى جناب‌عالى چيست؟

بسمه تعالى، توبه مسقط ضمان نيست و نيازى به فروش منزل و اثاثيه آن نيست در صورتى كه حاكم شرع اجازه بدهد و معاملات را تنفيذ كند و آن‌ها را به وى ببخشد.

[سؤال 9215] 5065

بسمه تعالى دهم محرم الحرام 1400 ق

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر و زعيم گرامى حضرت آيت الله العظمى امام خمينى روحى فداه

شخصى مالك سيصد متر زمين مى‌باشد كه شهردارى به علت خارج محدوده بودن به او پروانه نداده كه براى خود خانه‌اى بسازد حاليه بعد از انقلاب چند نفر فرصت طلب متجاوز زمين او را غصب و هر يك در قسمتى براى خود اتاقى ساخته و تصرف عدوانى نموده‌اند. حكم شرعى در اين مورد چيست؟ و آيا قاضى محكمه و يا ديگرى مى‌تواند ولو به طور كدخدامنشى به نفع متجاوزين حكم بدهد براى ساختمانى كه شخص متجاوز بر خلاف اصول فنى و مهندسى ساخته و براى مالك زمين غير از مقدارى مصالح كهنه ارزشى نمى‌تواند داشته باشد او را ملزم به پرداخت وجهى نمايد؟

بسمه تعالى، تصرف در ملك غير بدون رضايت مالك غصب و حرام و متصرف ضامن اجرت المثل آن است و مالك ملزم به پرداخت وجهى در مقابل تأسيسات متصرف نيست.

[سؤال 9216] 1391

سؤال مى‌شود كه آيا اين فروش كه با اجازۀ پدر بوده چگونه مى‌شود؟ صحيح بوده يا خير؟ و اگر صحيح نبوده، آيا بنده بايد همان مبلغ 14000 ريال را عيناً بين آن‌ها تقسيم كنم، يا به قيمت امروز كه 10 سال گذشته است؟ استدعا مى‌شود جواب را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر ورثه، فروش طلاجات را امضا نكنند، مى‌توانند هريك سهم الارث خود را به قيمت فعلى از فروشنده مطالبه نمايند.

[سؤال 9217] 5066

بسمه تعالى 15 جمادى الاولى 1400 ق

محضر مقدّس حضرت آيت الله العظمى آقاى حاج سيد روح الله خمينى، مدّ ظله العالى، محترماً معروض مى‌دارد:

زمين‌هايى كه در شهرستان‌ها داخل محدوده و يا خارج محدوده و مسبوق به زرع

مى‌باشد و در تصرف مالكين مى‌باشد و آثار زراعت از جدول‌بندى و تسطيح زمين در آن به وضوح پيدا مى‌باشد و فعلاً زراعت آن براى موانعى تعطيل شده و داراى سند مالكيت هم مى‌باشد و در تصرف مالكين هم هست و همچنين زمين‌هايى كه درخت كارى شده و از كسى هم غصب نشده، آيا شرعاً مالك هستند يا نه؟ و آيا تصرف ديگران در آن زمين‌ها بدون اذن مالكين جايز است يا خير؟ و آيا ديگرى مالك آن زمين‌ها مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، ملكيت مالكين باقى است و تصرف ديگران، بدون رضايت آن‌ها جايز نيست.

[سؤال 9218] 5067

بسمه تعالى 13 / 9 / 1361

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از اهداى عرض سلام و تحيّات وافره، استدعا داريم به چند سؤال ذيل جواب مرحمت فرمايند.

بسمه تعالى، هرگونه تصرف در ملك مشروع غير، بايد با رضايت مالك باشد و بدون رضايت او غصب و حرام و موجب ضمان است.

[سؤال 9219] 5068

بسمه تعالى

محضر مقدّس حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، مدّ ظله العالى

پس از سلام، به عرض عالى مى‌رساند باغى است موروثى، حدود چهل جريب

مشجر به اشجار سى ساله، كه در آن ساختمان مسكونى و پمپ آبى وجود دارد، و متعلق به سه فرزند و زوجۀ متوفى مى‌باشد. چندى قبل، بنياد مسكن تابلويى دال بر تصرف باغ، بر سر آن نصب كرده است، كه پس از تماس با مسئول بنياد، حدود 15 هزار متر آن را در اختيار مستضعفين قرار داده‌اند و بنياد نيز موافقت نموده است. آيا از نظر شرعى كسى مى‌تواند با اين شرايط، به باقيماندۀ باغ هجوم بياورد و تصرف كند يا نه؟ خواهشمندم وظيفه شرعى اين‌جانب را روشن فرماييد.

بسمه تعالى، تصرّف در ملك غير بدون رضايت او، جايز نيست.

[سؤال 9220] 5069

بسمه تعالى

محضر رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى مدّ ظله سلام عرض مى‌كنم و بعد مسأله شرعى بيان فرماييد.

زيدى، سه دانگ آب از قريه خرواج - كه يكى از قريه‌هاى جنوبى استان خراسان مى‌باشد - سه سال هست كه از مالك خريده است، ملك مذكور در دست برزگر كشاورز بوده و دو سال است كه محصولش را به نامبرده - كه ملك را خريده - تحويل داده است، ولى امسال برزگر، نه ثمر ملك را داده و نه ملك را تحويل مى‌دهد. حكم شرع را بيان فرماييد. مالك فعلى شكوه دارد.

بسمه تعالى، تصرف در ملك شرعى ديگرى، بدون رضايت مالك، غصب و حرام است.

[سؤال 9221] 5070

بسمه تعالى 23 / 3 / 1361

محضر معظّم فقيه عالى‌قدر، اميد مستضعفان جهان، رهبر امت مسلمان ايران، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

در كمال توقير و احترام، به عرض مى‌رساند كمينه تحت تأثير پيشه ضعيف مردى

كه باربرى مى‌كرده و بنا به التماس و درخواست او، دكان شوهرم را به امانت و به طور موقّت با اخذ امانت‌نامه در اختيارش گذارده‌ام، به اين شرط كه به محض مطالبۀ شوهرم، مسترد نمايد.

باربر كه به اتكاى همين دكان، صاحب خانۀ شخصى و لوازم كامل زندگى و سرمايۀ كافى و اتومبيل سوارى شده است، حالا ديگر از استرداد امانت به شوهر معيل و عليل و نيازمندم، امتناع مى‌ورزد. چون هم‌زيستى كمينه و شوهرم به همين جهت متزلزل شده است، مستدعى است به اين سؤال جواب شرعى اعطا فرماييد: شخصى كه دكانى را به رسم امانت و به طور موقت گرفته و امانت‌نامه داده و در امانت‌نامه، امانت گرفتن را تصديق، و با سپاسگزارى از اين مساعدت، تعهّد كرده كه به محض مطالبۀ صاحب امانت، بدون توسل به هيچ‌گونه عذر و بهانه‌اى، امانت را به صاحبش مسترد كند، آيا به حكم شرع، محكوم و موظّف به استرداد امانت مى‌باشد يا خير؟

بسمه تعالى، تصرف در ملك غير، بدون رضايت مالك شرعى، حرام و موجب ضمان است.

[سؤال 9222] 5071

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت حجت الاسلام والمسلمين، حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، چه مى‌فرماييد در اين مسأله شرعيه:

فردى هستم زارع، كه مقدار شش ساعت آب و اراضى در چند سال قبل خريدارى نموده‌ام كه كار زراعى آن در يد يك‌نفر، به نام محمداسماعيل بوده و در دو سال پيش نامبرده ملك اين حقير را به برادرش ابراهيم واگذار نموده كه زراعت كند و در اول ميزان سال گذشته، به نامبرده تذكر دادم كه ملكم را واگذار نمايد تا خودم زراعت نمايم، واگذار نكرد و در اول فروردين سال 1361 ملك را به پدرش واگذار نمود و دنبال كارهاى ديگرى رفت. پدرش براى اين‌جانب سفارش داده بود كه زمين‌هايت را خودت شخم بزن و زراعت نما، و من هم بر طبق همين سفارش، زمين‌هايم را با

تراكتور شخم زدم. حال كه اول نسق زراعى شده، ابراهيم نام آمده و دوباره چسبيده به ملك، و ملك اين‌جانب را واگذار نمى‌كند و هر چند پدرش كه مردى مسن و سالخورده است، به ايشان مى‌گويد: پسرم از تو راضى نيستم، ملك را واگذار كن، باز هم واگذار نمى‌كند. در صورتى كه اصلاً اين حقير راضى نيستم كه ايشان ملك مرا زراعت نمايد. آيا از نظر شرع مقدّس اسلام، حق دارد ملك را، در حالى كه صاحبش راضى نيست، زراعت كند يا خير؟ حكم الله را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، تصرف ملك غير، بدون اجازۀ مالك، غصب و حرام و موجب ضمان است، و اگر نزاعى در بين است به محاكم شرعيه مراجعه شود.

[سؤال 9223] 5072

بسمه تعالى 27 / 9 / 1361

دفتر محترم رهبر كبير انقلاب اسلامى، امام خمينى، دام ظله العالى، سلام عليكم

محترماً به استحضار مى‌رساند كسبۀ پاساژ انقلاب اسلامى مشهد، خيابان شهيد ديالمه، كه از طرف بنياد مستضعفان مصادره شده است، با ارسال نامه‌اى از طرف مالك قبلى پاساژ - كه فتوكپى آن به ضميمه تقديم مى‌گردد - در ماندن در محل جهت كسب، دچار ترديد شده‌ايم. مستدعى است در اين خصوص، فتواى آن مرجع محترم را اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، توقيف و تصرف ملك مشروع غير، بدون مجوز شرعى، غصب و حرام است و براى پيگيرى به مسئولين مربوطه مراجعه نماييد.

[سؤال 9224] 5073

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقائه، نظر مبارك خودتان را در اين مسأله بيان فرماييد:

شخصى زمين وقفى‌اى را اجاره نموده و سرقفلى داده و بنايى را دو طبقه ساخته كه بناى زير را به نام حسينيه و طبقۀ فوقانى را به نام مسجد نام‌گذارى نموده است و خود بانى مى‌گويد: هنوز بنده وقف نكرده‌ام، بلكه شرعاً و عرفاً به نام خود ثبت داده‌ام (و حال آن‌كه در تصرف نماز و امام جماعت قرار داده است). از طرفى افرادى معدود در آن محل مى‌خواهند بنا را در اختيار بگيرند و هر روز براى اين شخص ايجاد مزاحمت مى‌نمايند و مى‌گويند تو حقى در اين مسجد ندارى. آيا مى‌توانند بدون رضايت اين شخص كه مى‌گويد اين بنا در اختيار خود من مى‌باشد (و بر فرض وقف، متولى آن خودم هستم) تصرفاتى انجام دهند يا خير؟

بسمه تعالى، تا شرعاً ثابت نشود كه بنا وقف حسينيه يا مسجد شده، محكوم به ملكيت است براى صاحب آن و بدون رضايت او نمى‌توانند در آن تصرف كنند.

[سؤال 9225] 5074

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

يك كسى مال از مسافر خريده، مسافر رفت ناپديد شد، كسى آن را نمى‌شناسد، بعد از چند روز كسى پيدا شد گفت اين مال از من است گم شده بود، من به دنبال اين مى‌گشتم اين‌جا پيدا كردم و كسى كه اين مال خريده حق دارد پول خود را از صاحب مال بگيرد يا اين مال خود را به غير پول ببرد؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر مدّعى ثابت كند كه مال از او است مى‌تواند آن را بگيرد و چيزى در مقابل آن ضامن نيست.

[سؤال 9226] 5075

بسمه تعالى

محضر مبارك امام عزيز، با سلام فراوان، و آرزوى طول عمر آن امام عزيز، با

عرض ادب به عرض مى‌رسانم، كه اين‌جانبان مسأله‌اى شرعى برايمان پيش آمده كه حضور آن مقام معظم عرض مى‌نماييم، تا وظيفۀ الهى اين‌جانبان را بيان فرماييد.

چندين خانواده هستيم كه در يك‌سرى خانه‌هاى يك اطاقى زندگى مى‌كنيم و از موقعى كه در اين خانه‌ها نشستيم، چون به واسطۀ فردى بود كه در بنياد كار مى‌كرد فكر مى‌كرديم كه بنياد مطلع مى‌باشد؛ ولى چند وقت پيش مالك زمين و خانه‌ها آمد و گفت كه خانه‌هاى مرا تخليه نماييد؛ چون من راضى نيستم و فعلاً هم اين خانه‌ها مصادره نشده است و نخواهد شد. حال باتوجه به اين وضعيت، و وضع استثنايى ما، كه هيچ‌كدام حتى وسع گرفتن خانۀ اجاره‌اى هم نداريم، چندين سؤال براى ما مطرح است:

خدايا، خدايا تا انقلاب مهدى (عجّل الله تعالی فرجه الشّریف) خمينى را نگهدار

بسمه تعالى، اگر يقين داريد كه اتاق‌ها مالك شرعى دارد و به غير وجه شرعى تصرف شده، بايد به هر نحو كه ممكن باشد، رضايت مالك شرعى را كسب نماييد؛ و استفاده از برق و آب منوط به اجازۀ دولت اسلامى است.

[سؤال 9227]5076

بسمه تعالى 10 / 12 / 1361

دفتر محترم حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى

محترماً به عرض مى‌رساند، زمين منزل اين‌جانب داراى قنات آبى است كه زمين و قنات هر دو، ارث پدرى بنده مى‌باشد و سال‌ها است كه اين قنات مورد استفادۀ ما است و ورقه مالكيت قانونى هم دارد. اين قنات از چند خانه عبور مى‌كند، كه بعضى از آن‌ها، سر چاه را باز كرده‌اند و صاحبان خانه، به وسيلۀ پمپ از آب قنات استفاده شخصى مى‌كنند و آب، به صاحب اصلى آن نمى‌رسد و وضعى پيش آمده كه تمام درخت‌هاى خانۀ ما، در تابستان آينده، در معرض خشك شدن مى‌باشد. لذا خواهشمند است مقرر فرماييد كه آيا صاحب قنات حق دارد از تصرف عدوانى آن‌ها، جلوگيرى نمايد يا خير؟ استدعا دارد كه به اين امر، از لحاظ شرعى رسيدگى، و نتيجه را به اين‌جانب ابلاغ فرماييد. من الله التوفيق

بسمه تعالى، چنانچه صاحبان خانه‌ها حق استفاده از آب قنات را نداشته‌اند، مالك شرعى مى‌تواند از تصرف و استفادۀ آن‌ها جلوگيرى نمايد.

[سؤال 9228] 5077

بسمه تعالى 12 / 12 / 1361

حضور مبارك حضرت حجت الاسلام والمسلمين آيت الله العظمى فى العالمين، رهبر مسلمانان جهان، فرماندهى كل قواى ايران، آقاى حاج سيد روح الله خمينى، دام ظله العالى، حضرت حجت الاسلام، اماما! چه مى‌فرماييد دربارۀ اين‌كه:

به موجب چك شمارۀ و نامۀ شماره مبلغ بيست هزار ريال بابت وديعۀ دو شمارۀ تلفن براى دو ساختمان دو نفر به مخابرات كرج تسليم كرده و مخابرات به اخذ وجه مذكور معترف بوده و آن دو را جزء مشتركين

خود مى‌داند و دو شمارۀ تلفن را به نام دو نفر متقاضى صادر نموده، وليكن دو شمارۀ مذكور را عالماً و عامداً و بدون اجازۀ مالكين و خريداران به دو نفر ديگر تسليم نموده است. آيا با ارتكاب اين كار، غصب انجام داده يا خير؟ مستدعى است، فتواى مبارك را صادر فرماييد.

بسمه تعالى، اين عمل جايز نيست و در فرض مرقوم بايد به صاحبان آن‌ها برگردد.

[سؤال 9229] 5078

بسمه تعالى 20 / 10 / 1358

محضر مبارك نايب الامام، امام خمينى مدّ ظله

پس از عرض سلام، عده‌اى به نام دانش آموزان پيرو خط امام به استناد جمله‌اى از سخنان، تحت عنوان: منتظر نباشيد ديگران برايتان كار كنند؛ مسافرخانه‌ها و پاساژها را تصرف كرده و مى‌گويند: امام فرموده نبايد منتظر اقدام ديگران باشيم. معتقدند مناطق مذكور را به صورت اتاق در آورده و به دانش آموزان فاقد مسكن دهند و سؤال از مراجع و حاكم شرع در اين مورد خلاف عقيده انقلابى است. اين اعمال منع قانونى شرعى دارد يا خير؟

بسمه تعالى، تصرف در ملك غير، بدون رضايت او غصب و حرام است.

[سؤال 9230] 5079

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى مدّ ظله

ضبط صوتى كه صاحبش آن را در دكانى گذاشته تا برگردد بگيرد؛ ولى نزديك يك‌سال نيامده است. آيا صاحب دكان با حفظ تعهد بر پرداخت عين يا مثل يا قيمت عند المراجعه، مى‌تواند در آن تصرف كند يا نه؟

بسمه تعالى، بدون علم به رضايت مالك آن، حق تصرف ندارد.

[سؤال 9231]5080

بسمه تعالى 30 / 6 / 1358

محضر مبارك رهبر انقلاب حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

بعد التحية و ثناء وافر، اميد آن‌كه ان شاء الله وجود ذى جود مقدّس در ظلّ توجهات و عنايات خاصه حضرت بقية الله عجل الله مصون و محفوظ باشد. اكنون كه جناب‌عالى در مورد مستضعفين و بالاخص گروه روستاييان و كشاورزان آن همه نظر لطف و مرحمت داريد، در يكى از قراء لنجان اصفهان كه سوابق آن‌جا از نظر اداره، ارباب و رعيتى بوده و مالك آن‌جا بسيار حق برى نموده و بعد از آن‌كه تقسيم اراضى شد، مردم آن‌جا احتياج به حمّام داشتند. خلاصه بدون اجازۀ مالك مقدارى از زمين‌هاى او را تصرف كرده و حمامى بر روى آن ساخته‌اند. اكنون استرضا نموده‌اند، ولى او به هيچ وجه راضى نمى‌شود. آيا آن مقدار زمين را مى‌شود به عنوان تقاص از حقوق كشاورزان آن قريه كه به ظلم و زور گرفته محسوب داشت يا نه؟ و چنانچه نمى‌شود، بفرماييد ما از نظر حمام چه كنيم؛ زيرا كه چارۀ ما منحصر به همين حمام است. خواهشمنديم مردم اين قريه را از اين ناراحتى نجات دهيد. زياده مزاحمت شد، خداوند وجود شما را از هر گزند حفظ فرمايد.

بسمه تعالى، تصرف در زمين غير بدون رضايت مالك غصب و حرام است، اگر چه در صورت مباح بودن آب، غسل صحيح است.

[سؤال 9232] 5081

بسمه تعالى

محضر مبارك امام؛ سلام عليكم

خانمى هستم از خانوادۀ صاحب كتاب قصص العلماء. پنج سال قبل شوهرم فوت نمود و هم‌اكنون بى‌سرپرست، با سه بچۀ صغير زندگى مى‌كنم. شوهرم در زمان حيات خود 9000 متر از باغ 100000 مترى خود را به بنده فروخته بود و خطى كه داده بود

ضمناً 500 جلد كتاب وقفى قديمى شوهرم در خانه‌اى كه ساكن هستم موجود است، دستور و يا راهنمايى فرماييد تا كتاب‌ها را جهت استفادۀ عموم و يا طلاب، به نقطه‌اى ارسال نمايم.

بسمه تعالى، آنچه از مال شوهر كه به طريق شرعى ثابت شود كه به شما فروخته، جزو تركه محسوب نيست و ورثه در آن حقى ندارند.

[سؤال 9233] 5082

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

پس از عرض ارادت و دعاى سلامتى براى وجود شريف امام بزرگوار، معروض مى‌گردد:

شخصى مقدارى زمين زراعتى نزد ديگرى امانت مى‌گذارد و تصريح مى‌كند كه مادامى كه خودم و يا اولادم نيامده است، خودت در آن ملك حق تصرف زراعت كردن داريد، ولى حق فروش و هبه و غيره نداريد و بعد از اين‌كه خودم و يا اولادم آمدم، ملك را تحويل مى‌گيرم. بعد از غياب صاحب ملك، زمين توسط ارباب قريه بين ديگران تقسيم شده است و پولش را گرفته است و شخصى كه زمين نزد او امانت بوده مرده است و صاحب زمين معلوم نيست زنده است يا مرده و وارث او زنده است ولى مسافرت است؛ حال وظيفۀ وارث شخصى كه زمين پيش او امانت بوده چيست؟ لطفاً بيان فرماييد.

بسمه تعالى، وارث امانت‌دار وظيفۀ خاصى در اين باره ندارد. بلى، اگر مى‌داند زمين عدواناً فروخته شده و پول آن در تركۀ امانت‌دار باقيمانده، يا چيزى در تركه هست كه با آن پول تهيه شده، ورثه حق تصرف ندارند؛ مگر بعد از اداى مال به صاحب آن.

[سؤال 9234] 823

بسمه تعالى، با رضايت وارثين خانه مانع ندارد.

[سؤال 9235] 5083

بسمه تعالى 13 / 12 / 1358

حضور محترم مرجع عالى‌قدر زعيم اسلام قائد اعظم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دامت بركاته

پس از عرض سلام به عرض مبارك مى‌رساند شخصى تقريباً شصت ساله داراى دو خواهر و سه عيال و شانزده نفر اولاد و پسر بزرگ او داراى عيال و شش فرزند به غير از نواده‌هاى دخترى 29 سر عائله در سنه 1324 خدمت مرحوم حضرت آيت الله

اصفهانى در نجف اشرف به اتفاق مرحوم جناب آقاى حاجى ميرزا حسن موسوى حياتى رسيده حساب اموال خود را كرده و در سنه 1336 خورشيدى از مراجعت مكه معظمه در نجف اشرف خدمت مرحوم حضرت آيت الله شاهرودى رفته و به كليه مسائل وجوهات وارد است و تا كنون حساب‌هاى دفترى خمس سهم امام عليه‌السلام و زكات همه ساله مرتب بوده، او قدرى زمين موروثى پدرى ديم و قدرى هم از زمين‌هاى جلگه دانيال از بجنورد خريدارى كرده و اين زمين‌ها به كسى تعلق نداشته به جز امام زمان عليه‌السلام كه خود آن شخص باير را داير نموده كه سال‌هاى اول زراعتى نمى‌داده و در دوآيش به وسيله ميكانيزه كرايه كشت و جمع‌آورى مى‌نمايد، خدا مى‌داند يك وجب ملك غصبى ندارد و همه از راه مشروع خريدارى كرده و حاضر است زمين‌هاى ديم خريدارى شده را هر ده هكتار به يك هكتار زمين‌هاى مصادره شده تركمن صحرا بدهد؛ مثلاً مشاهده مى‌شود جوانان بى‌تجربه جهاد سازندگى همه روزه در گاليكش و مينودشت زمين‌هاى مردم را تقسيم و همچنين زمين‌هاى بيرونى را مصادره و هرج و مرج به راه انداخته مردم را به اسلام عزيز بدبين نموده‌اند و البته شخص نامبرده بعد از مرحوم آيت الله شاهرودى با صلاح جناب آقاى آسيد اسدالله موسوى از رهبر انقلاب حضرت آيت الله العظمى امام خمينى تقليد مى‌نمايد و هر امرى كه فتواى امام باشد واجب دانسته و هر چند رسالۀ امام هم در دست دارد آيا ملكى كه از راه مشروع جمع آورى و حتى پول آن هم مخمس شده باشد، مصادره خواهد شد يا خير؟ جواب مرحمت و در زير اين نامه مرقوم داريد، محل حاجت است.

بسمه تعالى، املاكى كه به طريق شرعى ملك كسى شده ديگران حق تصرف ندارند مگر با اجازۀ او.

[سؤال 9236] 3279

درست مى‌كند، مالك زمين و ساختمان و دكان راضى نيست؛ زيرا قيمت واقعى و عرفى نمى‌دهند، در اين صورت پيمانكار از دولت پول مى‌گيرد خيابان درست مى‌كند، بنابراين گرفتن پول براى پيمانكار جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، تصرف در ملك مشروع غير، منوط به اجازۀ مالك يا ولىّ امر است.

[سؤال 9237] 5084

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

بسمه تعالى، زمين چمن اگر مالك شرعى دارد اختيار آن با مالك است و اگر از موات اصلى شمرده مى‌شود و حريم ملك ديگرى نيست ديگران مى‌توانند آن را احيا كنند و در هر صورت تصرف در ملك ديگرى براى حفر جوى آب منوط به اجازۀ مالك است.

[سؤال 9238]5085

بسمه تعالى 25 / 6 / 1361

محضر مبارك حضرت نايب الامام، امام خمينى، دامت افاضاته

محترماً به شرف عرض مى‌رسانم كه مسأله‌اى براى ما پيش آمده است كه در حل آن مانده‌ايم، لذا بدين‌وسيله از شما تقاضاى پاسخ مى‌نماييم.

ما سه برادر و دو خواهر هستيم كه پدر ما در زمان پيروزى انقلاب دار فانى را وداع گفت. پدر ما قبل از وفات خود باغى را از پدر بزرگم (پدر خودش) خريده و بهايش را پرداخته است، لذا پدرم به خاطر قدرشناسى از پدر بزرگم و اين‌كه كمكى به او شود، به او گفته بود كه تا موقعى كه زنده هستى، باغ در اختيار خودت باشد و از آن استفاده كن.

ليكن اجل به وى مهلت نداد و خود زودتر از پدر به ابديت شتافت و حال چهار سال از وفات پدرم مى‌گذرد، ولى پدر بزرگم باغ را كه مال پنج نوۀ يتيم و صغير او مى‌باشد رد نكرده است و محصول آن را كه عبارت است از پسته، زردآلو، انگور و چند ميوۀ ديگر، يا مى‌فروشند و يا استفاده مى‌كنند. لذا اين‌جانب كه فرزند بزرگ پدرم هستم و حالا كبير شده‌ام، پس از مذاكراتى كه با پدر بزرگم انجام دادم و اثرى نيافت، حالا اين موضوع را به حضرت‌عالى عرض مى‌كنم تا شما من را راهنمايى فرماييد كه آيا پدر بزرگم شرعاً حق استفاده از باغ و محصول آن را دارند يا نه؟ و اگر حق ندارند، وضع محصول چهار سال پيش آن چگونه است؟

از خداوند متعال، پيروزى اسلام و طول عمر رهبر عزيزمان را خواستارم.

بسمه تعالى، آنچه كه ملك پدر شما در حين فوت او بوده، جزو تركۀ او محسوب مى‌شود و پس از كسر بدهى و وصيت، باقى‌مانده به ورثه مى‌رسد و پدر ميت از تركۀ فرزندش يك ششم ارث مى‌برد، و باغ اگر ملك پدر شما بوده، جدّ شما مازاد بر سهم الارث خود از باغ را بايد به ساير ورثه برگرداند و نسبت به گذشته نيز ضامن است.

[سؤال 9239]5086

بسمه تعالى

دفتر محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، سلّمه الله تعالى، ضمن آرزوى سلامتى و تندرستى وجود مبارك رهبر عظيم الشأن و محبوب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، متمنى است به مسأله زير - كه مورد سؤال عده‌اى از كاركنان شركت قرار گرفته - پاسخ مرحمت فرماييد.

آيا مديريت و شوراى اسلامى كارخانه يا هر مؤسسه‌اى مى‌تواند به عناوينى شبيه كمك به جنگ‌زدگان، بدون كسب رضايت از كاركنان، مبلغى از حقوق آنان را قبل از پرداخت، برداشت نمايند؛ در صورتى كه به اين نحوه، عده‌اى معترض و رضايت خاطر ندارند؟

بسمه تعالى، نسبت به حقوق كاركنان بايد طبق قرارداد عمل شود.

[سؤال 9240] 6686

بسمه تعالى، اگر شكايت و ادعايى دارد، مى‌تواند در دادگاه‌هاى شرعى مطرح كند.

[سؤال 9241] 3459

راضى نباشد كه مستأجر در آن خانه باشد، آيا آن مستأجر، غاصب محسوب مى‌شود و مال‌الاجاره، بعد از يك‌سال به اجرت المثل منقلب مى‌شود كه مستأجر غاصب بر معمول روز اجاره بدهد؟ و ضمناً مى‌تواند از مال الاجارۀ اوليه كمتر به حساب مالك بريزد، با عدم رضايت مالك؟ حكم را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، با پايان يافتن مدت اجاره، تصرف مستأجر بدون اجازۀ مالك، غصب و حرام و موجب ضمان اجرت المثل به قيمت روز است.

[سؤال 9242] 5087

بسمه تعالى 27 / 11 / 1361

محضر مقدّس امام خمينى، دام ظله، محترماً؛ براى ما سربازان امام زمان و اسلام و قرآن مسأله‌اى مطرح است كه از حضرت‌عالى وضعيت شرعى آن را مى‌پرسيم:

بسمه تعالى، اگر يقين به رضايت صاحبان آن‌ها - ولو به شاهد حال - داشته باشيد، چيزى بر شما نيست.

بسمه تعالى، اگر ضرورت بوده نماز صحيح است.

بسمه تعالى، لازم نيست.

بسمه تعالى، در مورد ضرورت مانع ندارد.

[سؤال 9243] 5088

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى دام ظله العالى

بسمه تعالى، حلال است با عدم علم به غصب.

بسمه تعالى، اگر مى‌تواند بايد به جاى ديگر برود كه آب يا زمين مباح باشد و اگر نمى‌تواند نماز را در وقت رفتن از آن محل بخواند و بعداً قضا كند.

[سؤال 9244] 5857

بسمه تعالى، غذا حلال است و تصرّف در ظرف حرام است.

[سؤال 9245] 5089

بسمه تعالى 11 / 11 / 1359

حضور مبارك حجت الاسلام حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، احتراماً؛ با عرض سلام و تحيات وافر و از راه ضعيف نوازى، محض رضاى خدا و رسول اكرم صلى‌الله‌عليه‌و‌آله به سؤال زير پاسخ فرماييد:

يك ده كوچك چهل خانوارى در يك كيلومترى جاده اصلى قرار دارد. در صورت احداث جاده فرعى به جاده اصلى براى اين چهل خانوار، بالغ بر شش هكتار و نيم زمين شالى‌زارى از تصرفات آبا و اجدادى 32 خانوار از كشاورزان مستضعف، لايزرع

و بلا انتفاع مى‌شود و اين 32 خانوار به جز يك نفر بقيه درآمدى براى امرار معاش عائله خود ندارند و جز كوچ نمودن به شهرستان براى گدايى چاره ديگرى ندارند. آيا احداث جاده در چنين مكانى، از نظر شرع مقدّس اسلام جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، بايد رضايت كسانى كه جاده در ملك آن‌ها واقع مى‌شود را تحصيل نمود.

[سؤال 9246] 5090

بسمه تعالى

پيشگاه معظم زعيم عالى‌قدر امام خمينى رهبر دينى و انقلاب اسلامى ايران توقيراً با عرض ادب و احترام به شرف عرض آن ناجى معظم و انسان دوست مى‌رساند:

فردى هستم از آحاد مستضعفين اين مملكت و مؤمن و معتقد به اصول اسلامى كه فرائض دينى و تكاليف شرعى و الهى كه برگردنم هست با تقليد و پيروى از آن پيشواى بر حق انجام مى‌دهم و چون پيرو آن جناب هستم و اخيراً خود آن زعيم عالى‌قدر فتوا داده‌اند كه زمين مربوط به خدا است و مالك اصلى و خصوصى ندارد و كليه مسلمين بايستى از زمين به طور تساوى استفاده كنند، بنابراين ديگر طبق اين فتواى بسيار جالب و به‌موقع تصور نمى‌كنم كه ديگر مسائلى كه در رسالات در مورد مكان نمازگزار نوشته شده صحت داشته باشد و علت اين‌كه جان‌نثار تا به حال براى تأمين مسكن خود از زمين مردم استفاده نكرده‌ام اعتقادم بر اين مسأله بوده ولى حالا طبق فتواى آن‌جناب تصور نمى‌رود اشكالى داشته باشد كه جان‌نثار و امثالهم به قدر احتياج و بدون اذن و اجازه مالك زمين، مقدارى از زمين‌هاى موجود را به نفع خود محصور و در آن احداث بنا نماييم؛ زيرا طبق فتواى آن حضرت زمين مربوط به خدا است و تمام مردم در آن ذى‌حقند بنا به مراتب و بر طبق فتواى آن‌جناب اگر اجازه دهيد و مجوز شرعى آن را كتباً در جرايد صادر فرماييد مستضعفين خودشان زمين مورد احتياجشان را با توسل به اين فتوا تصرف خواهند كرد، البته عده‌اى هم از مردم

كه ايمان محكمى نداشتند از اين فرصت استفاده كرده و به زمين‌هاى مردم تجاوز و به اندازه رفع نياز خود تصرف كرده‌اند، حالا نظر قاطع و سريع و بعدى آن‌جناب چه باشد نمى‌دانم، در هر صورت كسانى كه مقلد امام هستند با اين فتوا زمين مورد نياز خود را بدون اجازه و رضايت مالكين مربوطه تصرف كرده‌اند ولى ساير افرادى كه مقلد ساير آقايان علما هستند موضوع را موكول به نظريه آن‌ها نموده‌اند و عده‌اى هم در اين ميان هستند كه مقلد ساير علمايند ولى به خاطر اين‌كه بتوانند از اين موقعيت استفاده كنند قصد دارند مرجع تقليد خودشان را عوض كنند و از اين به بعد مثلاً اگر مقلد آقاى شريعتمدارى و يا طالقانى هستند به آقاى خمينى اقتدا نموده و از معظم له تقليد كنند و پرسش آن‌ها هم اين است كه آيا شرعاً مى‌توانند مرجع تقليد خودشان را عوض كنند يا خير؟

بسمه تعالى، تصرف در ملك غير بدون رضايت مالك جايز نيست و من چنين فتوايى نداده‌ام.

[سؤال 9247] 7183

بسمه تعالى، زمين اگر مالك شرعى دارد و حفر چاه در آن بدون مجوز شرعى انجام گرفته، استفادۀ آب آن بدون اجازۀ مالك حكم غصب دارد.

[سؤال 9248] 5091

بسمه تعالى 18 / 8 / 1361

دفتر حضرت امام و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، امام خمينى، دام بقائه

با سلام و آرزوى دوام عمر پر بركت حضرت امام، تا ظهور امام زمان (عجّل الله تعالی فرجه الشّریف)،

معروض مى‌دارد كه ساختمان ادارۀ كل حفاظت محيط زيست گيلان، در زمان تصدى استاندارى، مرحوم شهيد انصارى، در اختيار اين اداره كل قرار گرفت. از آن تاريخ مرتب اجارۀ آن را به مالك ساختمان پرداخت مى‌نمايند، و فعلاً مالك ساختمان مزبور - كه داراى ساختمان‌هاى متعدد چند طبقه در شهرستان رشت مى‌باشد - اعلان عدم رضايت نموده است. و از نظر اقامه نماز و مراسم در حدود 150 نفر كارمند به عذر شرعى افتاده‌اند كه براى اقامۀ مراسم عبادى، چه اقدامى به عمل آورند. منتظر امعان نظر هستيم.

بسمه تعالى، اگر ساختمان، مالك شرعى دارد و مدت اجاره منقضى شده، بايد رضايت او تحصيل شود.

[سؤال 9249] 5092

بسمه تعالى 3 / 9 / 1361

به استحضار مى‌رساند:

يكى از اهالى روستايى، آب چشمه و ملك شخصى خود را - كه در محوطۀ منزل مسكونى‌اش، واقع شده است - براى ايجاد منبع آب آشاميدنى اهالى در دوازده سال قبل، به طور رايگان در اختيار گذاشته است. و مردم در اين مدت، از آن آب استفاده مى‌نمايند. منبع به صورت آب‌انبار زيرزمينى، با پشت بام مسطح و قيرگونى شده و بتونى است و هم‌سطح زمين اطراف نمى‌باشد. تعدادى از اهالى تصميم گرفته‌اند كه روى پشت بام منبع را، با تير چوبى و ورق شيروانى به ارتفاع 2 تا 5/2 متر بلندتر از سطح زمين، پوشش شيروانى نمايند. چون منبع جلوى ساختمان مالك آب و زمين قرار گرفته، مالك رضايت نمى‌دهد كه اين عمل انجام شود و مى‌گويد: شيروانى نمودن سبب مى‌شود كه به منظرۀ عمومى ساختمان، و درختان ميوۀ اطراف منبع، لطمه بزند.

استدعا مى‌شود نظريه آن مرجع عالى‌قدر را اعلام فرمايند كه آيا اهالى، از نظر

شرعى مجازند كه بدون رضايت مالك، وارد محوطۀ منزل وى شده و نسبت به پوشش شيروانى منبع، اقدام نمايند؟

بسمه تعالى، در فرض مزبور، جايز نيست.

[سؤال 9250] 5093

بسمه تعالى 20 / 3 / 1361

حضرت امام خمينى، پاسخ به اين مسأله، مورد استدعا است:

قطعه زمين محصورى است در محدودۀ يك شهرستان كه شجرۀ سابق و وضع لاحق آن به اين شرح است: اين زمين در سال 1316 شمسى به وسيله مالك اصلى به نام مورث اين‌جانب، طبق يك سند محضرى به قيمت آن روز، به طور قطع واگذار گرديده است. غيبت ما در آن شهر باعث گرديده كه شهردارى زمان طاغوت با كمك مأمورين كفن و دفن غسال‌خانه، تمام آن زمين را به صورت قبرستان درآورده و در جواب اعتراض مكرر، ما را در مقابل عمل انجام شده - يعنى حفر قبور و دفن اموات و احتراز از نبش قبر و جنجال حاصله - قرار مى‌دادند؛ تا اين‌كه اكنون كه بيش از يك قرن شرعى از دفن اموات گذشته، آن قبور را معدوم و زمين را براى پارك و مسجد تسطيح نموده‌اند. ادارۀ ثبت هم به علت اين‌كه آن محل، قبرستان است و ما متصرف آن نبوده‌ايم، سند مالكيت نداده است.

با در نظرگرفتن تحوّلات فوق، اين سؤال - از نظر موازين شرعى - پيش مى‌آيد كه مالك اين زمين به صورت فعلى كيست؟ و حق مالكيت صاحب اصلى و صاحب بُنچاق آن پابرجا است يا خير؟ و آيا اشخاص غير مى‌توانند در چنين زمين غصبى نماز گزارند؟

بسمه تعالى، سابقۀ ملكيت شرعى زمين اگر براى كسى به وجه شرعى ثابت شود، تا اعراض او ثابت نشود، بر ملك او باقى خواهد بود؛ و چنانچه نزاعى در بين باشد، به محاكم صالحه مراجعه كنند.

[سؤال 9251]5094

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى، از خداوند بزرگ براى حضرت‌عالى طول عمر و صحت كامل مسئلت دارم. اميدوارم خداوند كريم با طولانى نمودن عمر آن حضرت، براى اسلام و مسلمين كماكان بهره‌مند و پرفيض باقى بمانيد.

اما بعد، قطعه زمينى بين وارثان تقسيم مى‌شود و هر كدام از آن‌ها سهميه خود را به ارث مى‌برند. ولى يكى از وارثين، زمين خود را كه تقريباً به اندازۀ يك باب مسكونى كوچك است، بدون ايجاد ساختمان يا زراعت يا چيز ديگرى در آن، به مدت 15 سال بلكه بيشتر رها مى‌كند و سراغ زمينش نمى‌آيد. چون منزل او در آبادان بوده است و الآن پيدا كردن آن مشكل است؛ آيا جايز است در آن زمين تصرفاتى از قبيل ايجاد ساختمان نمود يا خير؟ و اگر جايز نيست، پس تكليف اين قطعه زمين، شرعاً چه مى‌شود؟

بسمه تعالى، اختيار زمين به دست مالك شرعى آن است و تصرف ديگرى بدون رضايت مالك جايز نيست.

[سؤال 9252] 5095

بسمه تعالى 12 / 11 / 1360

حضور محترم اعضاى دفتر امام امت سلام عرض مى‌نمايم و اميد آن است كه در اهداف الهى موفق و مؤيد باشيد؛ چون پروردگار عالم هميشه پشتيبان و ياور مستضعفين است.

اعضاى محترم دفتر امام! با عرض احترام به عرض مى‌رساند: ما برادران شما در جبهۀ نبرد با استكبار جهانى، مسأله‌اى دربارۀ نماز و استفاده از اموال لازم از قبيل پتو و ظروف و انواع كتب دينى و چراغ گرمكن براى سنگرها و گونى براى ساختن سنگر

داريم. ممكن است خانه‌ها خراب شوند يا اين وسايل آتش بگيرند؛ كه آيا مى‌توانيم از آن‌ها استفاده كنيم يا نه؟ لذا از شما عزيزان استدعا داريم كه اين مسأله را توسط نامه يا رسانه‌هاى گروهى به اطلاع كليۀ سلحشوران برسانيد. با آرزوى پيروزى هرچه زودتر و طول عمر رهبر عزيز

بسمه تعالى، اگر رضايت صاحبان آن‌ها - ولو به شاهد حال - معلوم است و يا مورد ضرورت است، مانع ندارد.

[سؤال 9253] 4805

بسمه تعالى، اگر مالك شرعى دارد، تصرفات منوط به اجازۀ مالك است.

[سؤال 9254] 5096

بسمه تعالى

مرجع عالى‌قدر و فقيه عصر، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، السلام عليكم، استدعا دارد در صورت امكان، به سؤالات ذيل پاسخ عنايت فرماييد.

بسمه تعالى، پس از پايان عدّه، سكونت در منزل شوهر سابق بدون كسب اجازۀ وى، غصب و حرام است.

بسمه تعالى، اجاره دادن ملك غير، بدون اجازۀ مالك شرعى آن باطل است.

[سؤال 9255] 5097

بسمه تعالى 3 / 5 / 1361

دفتر حضرت امام خمينى

ضمن عرض سلام و آرزوى سلامتى همگى شما، خواهشمند است ما را نسبت به سؤال ذيل ارشاد و راهنمايى فرماييد. همان طورى كه آگاه هستيد تمام زمين‌هاى زراعتى و قراء، املاك مالك آن بوده و آن را در اختيار اربابان قرار مى‌دادند. لذا اربابى در حومۀ ما پس از چند سال در اختيار داشتن تمام زمين و قراء، مجدد آن را به مالك تحويل داده و فقط حدود هفت هكتار زمين مورد منظور را كه قبلاً باير بوده به صورت باغ درست نموده و پس از چند سال بهره‌بردارى آن را به شخص ديگرى فروخته است و آخرين خريدار داراى سند مالكيت آن زمين مى‌باشد. در بدو انقلاب وقتى نامبرده جهت شخم زدن اين زمين به محل مذكور مراجعه نموده، مردم آن قريه جلوى ايشان را گرفته‌اند و به نامبرده گفته‌اند: شما از اين زمين هيچ حقى نداريد. نامبرده تاكنون به سرزمين مراجعه ننموده است، و فعلاً اين زمين در اختيار مردم اين قريه قرار دارد و مدت سه سال است كه بهره‌بردارى مى‌نمايند و تصميم دارند از درآمد آن، مسجد ايجاد نمايند و حتى ديوار مسجد را به اتمام رسانده‌اند. سؤال اين‌جا است با توجه به اين‌كه از نظر قانون، تاكنون وضع اين زمين مشخص نشده، آيا از نظر شرعى مى‌شود درآمد آن زمين را صرف ايجاد مسجد يا عمران آبادى محل نمود يا خير؟

بسمه تعالى، زمين و عوايد آن، متعلق به مالك شرعى آن است و بدون اجازۀ او نمى‌توان در زمين تصرف كرد، يا از عوايد آن، مسجد ساخت و چنانچه مالك آن مجهول باشد، امر زمين با حاكم شرع است.

[سؤال 9256]5098

بسمه تعالى

فردى قطعه زمينى از پسر عمويشان خريدارى كرده است. اين زمين بر اساس مدارك سال 1970 تعلق به (سؤال كننده) دارد و از اجداد وى به ارث رسيده است. البته پس از اصلاحات ارضى در هند نيز اين زمين به ايشان تعلق گرفت.

پسرعمو و فرد مزبور مبلغ 1000 روپيه پرداخته‌اند تا به صورت غير قانونى نام وى را از مدارك فوق‌الذكر حذف كنند و سپس اين فرد 000/20 روپيه ديگر پرداخت كرده تا زمين را اشغال كند. اكنون نيز قصد ساختمان كردن و اقامت در اين زمين را دارد كه اساساً براى كشاورزى مناسب است. به خاطر قدرت و مالى كه اين حاجى دارد وى نمى‌تواند از حق خود دفاع كند. حال نظر امام را در مورد شرعى بودن اين عمل سؤال كرده است.

بسمه تعالى، تصرّف در ملك شرعى غير، غصب و حرام است و تنها تغيير و تبديل مدارك، موجب انتقال ملك نمى‌شود و اگر نزاعى در بين است به حاكم شرع مراجعه كنند.

[سؤال 9257] 5099

بسمه تعالى 16 / 10 / 1361

استفتا از دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

هرگاه منزل مسكونى شخصى متعلق به ديگرى باشد كه بابت اجاره‌اى پرداخت نمى‌نمايد و مالك راضى نباشد كه احدى نماز و روزه و خوردن و آشاميدن و حتى تشكيل مجالس روضه‌خوانى و غيره در آن منزل انجام دهد؛ از نظر شرعى چه صورتى پيدا مى‌كند؟

بسمه تعالى، تصرفات بدون اجازۀ مالك شرعى يك هشتم، حكم غصب دارد.

[سؤال 9258]5100

بسمه تعالى

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

معروض اين‌كه درخت‌هاى ميوه كه در غرب كشور است و صاحبان آن‌ها معلوم نيست؛ از قبيل خرما - كه الآن فصل خرما است - و ليموترش و ليموشيرين و سيب و غيره؛ آيا رزمندگان و غيره مى‌توانند جهت خوردن از آن‌ها استفاده كنند يا خير؟ بسمه تعالى، تصرف در مال غير جايز نيست، مگر با رضايت صاحب آن.

[سؤال 9259] 5101

بسمه تعالى 27 / 6 / 1361

محضر مبارك حضرت امام خمينى، سلام عليكم ورحمة الله

زمين فعلى ساختمان استاندارى ايلام مشكلى دارد كه به شرح زير به عرض مى‌رسد:

اين زمين در دامنۀ تپه‌هاى شهر ايلام و با شيب زياد واقع شده، طبق اظهار بعضى از اهالى بيش از بيست سال پيش سابقۀ كشت ديم دارد كه صاحبان آن تدريجاً كه شهر گسترش يافته، با انصراف از كشت به قصد ازدياد قيمت اكثراً آن را فروخته‌اند. در سال 1354 طبق قانون مربوط به مراتع به علت شيب زياد، ملى و جزو مراتع اعلان شده و در سال 1356 براى ساختمان در نظر گرفته شده و در حال حاضر صاحبان اوليه ادعاى مالكيت دارند. اما هيچ‌گونه آثارى دال بر احياى قبلى وجود ندارد و صرفاً ادعاى آنان بر اساس شخم زدن و برداشت محصول در سابق، مى‌باشد. سند هم دارند كه بعد از ملى شدن زمين‌ها در سال 1354 لغو شده است.

روزها هم كارمندان نماز را در محل نمازخانه برقرار مى‌كنند كه اخيراً مورد اشكال بعضى آقايان واقع شده است. از طرف ديگر چون آن قانون لغو شده استاندارى نمى‌تواند پولى بابت اين زمين‌ها بپردازد. استدعا دارد ارشاد بفرماييد:

بسمه تعالى، تا علم به غصبيت مكان نداريد نماز صحيح است و اگر ثابت شود كه متصرفين سابق قصد تملك زمين نمودند و زمين را با كشت، مالك شده بودند و بعداً هم از آن اعراض نكردند، تحصيل رضايت آنان لازم است.

[سؤال 9260] 5102

بسمه تعالى

حضور مبارك ولى فقيه حضرت امام خمينى، دامت بركاته

بعد از عرض سلام، بفرماييد: مالى كه به عنوان جهيزيۀ زن به شوهر سپرده شده، پس از مطالبه آن را نمى‌دهد؛ آيا احكام وديعه و امانت‌دارى در اين مورد جارى است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر امانت سپرده شده و پس از مطالبه پس نمى‌دهد، در حكم غصب است.

[سؤال 9261] 5103

بسمه تعالى 19 / 1 / 1361

استفتا از محضر امام مدّ ظله

بسمه تعالى، تصرف در مال غير بدون رضايت او جايز نيست.

بسمه تعالى، نفقه زن بر شوهر واجب است، ولو زن درآمد كافى داشته باشد.

[سؤال 9262]5104

بسمه تعالى 12 / 3 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، دام ظله العالى، ضمن عرض سلام به پيشگاه مبارك و رزمندگان غيور اسلام، مستدعى است به سؤال زير جواب مرقوم فرماييد.

چند نفر اشرار غارتگر، پولى را از مردم با توسل به ارعاب و تهديد، اخذ نموده‌اند و اكنون يكى يا دو تا از ايشان به چنگال عدالت افتاده است. آيا از نظر شرع مقدّس اسلام مى‌توان تمام پول‌هاى غارت شده و تلف شده را، از اين فرد گرفت، و يا اين‌كه هر يك از آن‌ها، مقدارى از آن پول‌ها را ضامن مى‌باشند؟ و در هر صورت، اكنون آن فردى كه دستگير و به دادسراى انقلاب تحويل داده شده، جهت جلب رضايت مردم و در نتيجه رهايى خود، تمام آن پول‌ها را پرداخت نموده است. آيا تصرّف در همۀ اين پول، براى مردم جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر تمام پول‌ها به دست فرد مذكور رسيده، ضامن تمام پول‌ها است و مطالبه از او مانع ندارد. و در صورت عدم ضمان تمام پول‌ها، اگر با رضايت خود بپردازد، تصرف اشكال ندارد.

[سؤال 9263] 5105

بسمه تعالى

حوزۀ استفتائيۀ امام، دام ظله العالى

مبلغى پول از طرف يكى از سازمان‌هاى اسلامى خارجى به عنوان كمك براى مجاهدين اسلامى آن‌جا در نظر گرفته شده و شخصى موظف شده كه اين پول را به آن طرف برساند. ولى توسط فرد حامل اين مبلغ در اثر تبادل ارزى (مثلاً دلار) به يكى از بانك‌هاى خارج از ايران... روى حساب پول آن‌جا منفعتى روى اين پول مى‌آيد؛ شخص حامل دو حصه از منفعت را روى اصل و يك حصۀ آن را به نفع شخصى خود

مى‌تواند بردارد؟ اگر نمى‌تواند، نظر امام و مورد مصرف آن را بفرماييد.

بسمه تعالى، در تبديل، اجازۀ صاحب پول معتبر است و استفاده‌اى كه از ناحيۀ تبديل پول پيدا مى‌شود ملك صاحب پول است، بايد در همان مصرفى كه مالك تعيين كرده صرف شود و شخص واسطه بدون رضايت مالك نمى‌تواند در او تصرف كند.

[سؤال 9264] 5106

بسمه تعالى

ضمن سلام بر امام امت، سلامت و سعادت آن حضرت را از درگاه خداوند متعال تا انقلاب مهدى (عجّل الله تعالی فرجه الشّریف) خواهان و خواستاريم واميدواريم كه خداوند، سايۀ اماممان را از سر ما كوتاه نگرداند.

اماما! ما گروهى از اعضاى انجمن اسلامى و بسيج مستضعفين روستاى ولى‌آباد، كه يكى از شاخه‌هاى شهرستان تنكابن است، از دست‌اندركاران خواهانيم كه زمانى را براى ديدار و تجديد پيمان با آن حضرت مقرر فرمايند؛ باشد كه با اين ديدار روحيه‌اى دوباره بگيريم و مشتاقانه‌تر در خدمت خدا و مردم باشيم.

در ضمن، شخصى باغبان يكى از سرمايه‌داران بود. حدود 4 سال براى آن شخص كار كرد و بعد صاحب باغ به دلايلى مى‌خواست كه باغبان را بيرون كند؛ اما باغبان مبلغ حدود 000/50 تومان از صاحب باغ گرفت. آيا اين پول حلال است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر با رضايت به او داده يا قراردادى داشته‌اند كه هرگاه بخواهد او را بيرون كند پول را به او بدهد، حلال است و در غير اين صورت حرام است.

[سؤال 9265] 5107

بسمه تعالى 29 / 9 / 1361

حضرت آيت الله العظمى، رهبر كبير انقلاب اسلامى، دامت بركاته

با عرض ادب، به استحضار مى‌رساند اين‌جانبان مالك شش دانگ زمينى در حومۀ بخش دو همدان، منطقۀ صنعتى محدوده شهرى مى‌باشيم، لكن طىّ نامۀ صادرۀ سازمان شهرى استان همدان، به علت آن‌كه در تهران خانۀ مسكونى داريم و با زن و بچّه ساكن آن مى‌باشيم، مالكيت اين‌جانبان لغو گرديد، واين زمين ما به برادرزاده‌هاى

فروشنده واگذار گرديده است. اكنون با توجه به بيانات و فرامين آن حضرت كه قوانين خلاف شرع بايد لغو گردد، و طبق فرمان اخير كه فرموديد: «هيچ كس حق ندارد در مال كسى - چه منقول و چه غير منقول - و در مورد حق كسى، دخل و تصرّف كند، يا توقيف و مصادره نمايد، مگر به حكم حاكم شرع، آن هم پس از بررسى دقيق و ثبوت حكم از نظر شرعى»، از حضور مبارك استفتا مى‌نمايد كه آيا لغو مالكيت اين‌جانبان از طرف اداره سازمان شهرى استان همدان مطابق قوانين شرعى بوده است يا خير؟

چون ملجأى غير از آن حضرت، كه ترتيب اثر به عرض حال ما بدهد، نمى‌دانيم، لذا ملتمسانه استدعا داريم نظر مبارك خودتان را در اين‌باره، مرقوم فرماييد كه حق شرعى ما ضايع نگردد. با عرض مراتب بندگى و جان‌نثارى

بسمه تعالى، تنها داشتن منزل مسكونى در شهر ديگر، موجب زوال مالكيت زمين نمى‌شود، و ضبط و تصرف ملك مشروع غير، غصب و حرام است، و اگر نزاعى در بين است، به محاكم صالحه مراجعه نمايند.

[سؤال 9266] 221

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 9267] 5156

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 9268] 5156

بسمه تعالى، جايز نيست و رسيدگى موكول است به دولت اسلامى و مراعات مقررات لازم است.

[سؤال 9269] 5156

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 9270] 5271

بسمه تعالى، اگر زمين مذكور، به احيا يا خريدن از محيى ملك شده، تصرف و استفادۀ غير مالك از او منوط به اذن و رضايت مالك است.

[سؤال 9271] 5108

بسمه تعالى 28 / 10 / 1359

دفتر رهبر عالى‌قدر، امام خمينى، مدّ ظله

بعضى از اراضى و قطعات در محدودۀ شهر كه مالكش شخص معيّن است و مالكيتش با موازين شرعى مى‌باشد، از طرف هيأت پنج نفرى اين اراضى، موات اعلام كرده و تقسيم مى‌كنند و پول به صاحب ملك نمى‌پردازند، كه موجب نارضايتى

مالكين و ساير مردم مى‌گردد. نظر مبارك رهبر عالى‌قدر را دربارۀ اين اراضى اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، تصرف در ملك شرعى غير، بدون رضايت او غصب و حرام است.

[سؤال 9272] 5271

بسمه تعالى، زمين اگر مالك شرعى داشته باشد، تصرف در آن منوط به اذن و رضايت مالك است.

[سؤال 9273] 5271

بسمه تعالى، چنانچه ملكيت زمين به وسيلۀ يكى از اسباب شرعيه براى شخصى ثابت شود، بدون رضايت او ديگرى حق تصرف ندارد؛ و مالك قنات بودن ربطى به مالكيت زمين ندارد.

[سؤال 9274] 5109

بسمه تعالى

حضور مبارك حضرت حجت الاسلام والمسلمين، آيت الله العظمى جناب آقاى حاج سيد روح الله خمينى، دامت بركاته، با نهايت احترام؛ به عرض مى‌رساند:

شش دانگ دهكده‌اى كه به ثبت رسيده و حدود چهارگانه آن به وسيلۀ علائم طبيعى و نصب ميله‌هايى به شرح مندرج در صورت مجلس تحديد حدود كاملاً معلوم و مشخص گرديده، به طور مشاع متعلق به خرده مالكين بوده كه در اجراى قانون اصلاحات اراضى تحت كشت به زارعين مربوطه منتقل گرديده است و يك نفر از خرده مالكين، در محل و سايرين به اقتضاى مشاغل دولتى در نقاط دور دست اين دو محل مى‌باشند و اطلاعى نداشته‌اند. مالك دهكدۀ همجوار - كه اراضى هر دو دهكده بلافاصله وصل به هم مى‌باشد - با تبانى برادرش كه احد از خرده مالكين محل بوده و با سوء استفاده از عدم حضور ساير مالكين در محل، به علت هم سامان بودن اراضى به اتفاق چند نفر از زارعين خود به اراضى خرده مالكين رفته و آن را غاصبانه تصرف و مورد بهره‌بردارى قرار داده، سپس براى آمارگيرى به اداره اصلاحات ارضى مراجعه كرده و چون ساكن آن محل نبوده و هيچ‌گونه سمتى از لحاظ زارع يا مالك در آن‌جا نداشته از آمارگيرى خوددارى نموده‌اند و چندين سال است بدون هيچ‌گونه مدرك و مجوز قانونى ملك ديگران را غصب نموده است؛ آيا اين اراضى را كه بين عموم خرده مالكين مشاع است و بدون رضايت صاحبان و در غياب آن‌ها (به طور موقت) غصب نموده، شرعاً حلال مى‌باشد يا خير؟ از حضور مبارك استدعا دارد عندالله و عندالرسول، پاسخ شرعى آن را ذيلاً مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، حكم كلى مسأله معلوم است كه تصرف در ملك غير موقوف است به رضايت مالك آن و خصوصيات قضيه شخصيه بايد در محاكم صالحه مطرح شود.

[سؤال 9275] 5110

بسمه تعالى 17 / 4 / 1361

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

كسى زمين زراعتى واگذارى مالك را كه به عنوان تقسيم اراضى دولت به دست او رسيده، حق فروش اولويت آن را به ديگرى دارد يا نه؟ در صورت جواز فروش حق

اولويت زمين و تصرف ده سال خريدار آن زمين را، و پرداخت وجه تعيين شده به خود فروشنده آيا ورثه فروشنده مى‌تواند معامله زمين فروخته شده را به خريدار بعد از فوت فروشنده فسخ و زمين را برگردانند؟ لطفاً بيان فرماييد.

بسمه تعالى، رسيدگى به امور زمين موكول به دولت اسلامى است و چنانچه زمينى را كسى شرعاً مالك بود و فروخت بدون حق فسخ ورثه نمى‌توانند فسخ كنند.

[سؤال 9276] 5111

بسمه تعالى 18 / 10 / 1361

دفتر امام خمينى، رهبر و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، سلام عليكم

به محضر حضرت‌عالى مى‌رساند: قريب به دو ماه پيش در يكى از بخش‌هاى يك بيمارستان، گردن‌بند طلا مفقود شده و پيگيرى اين موضوع به انجمن اسلامى محول شده و با تحقيقاتى كه به عمل آورده شد، شخص خاطى مشخص نشده و مسئوليت كارهاى مربوطۀ آن شيفت، به عهدۀ قريب به شانزده نفر يا بيشتر بوده. آيا از نظر شرعى مى‌توان مبلغ گردن‌بند كه بالغ بر پانزده هزار تومان است را از افراد مذكور مطالبه نماييم يا خير؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، مطالبه از كسى كه شرعاً ثابت نيست كه طلا را برداشته جايز نيست.

[سؤال 9277] 4080

بسمه تعالى، با فرض رضايت صاحب آن اشكال ندارد.

[سؤال 9278] 7240

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، نسبت به گذشته بر شما چيزى نيست.

[سؤال 9279] 6998

بسمه تعالى، تابع مقررات مدارس و اجازۀ مسئولين مربوطه است.

[سؤال 9280] 6998

احياناً از بين رفتن بعضى از وسايل در موقع آزمايش براى يك گروه چند نفره جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دبيرستان و اجازۀ مدير است و چنانچه بدون اجازه، استفاده نمايند و يا آن‌كه وسايل به دست آنان از بين برود، ضامن هستند.

[سؤال 9281] 5112

بسمه تعالى 30 / 11 / 1361

حضور محترم رهبر كبير انقلاب، حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، مدّ ظله

بسمه تعالى، در صورتى كه موارد مذكوره، مستند به حكم حاكم شرع باشد و قطع به خلاف نباشد، حكم دادگاه نافذ، و عمل به طبق آن مانع ندارد.

[سؤال 9282]5113

بسمه تعالى 1 / 1 / 1361

دفتر رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى ايران، حضرت امام خمينى

در باغچه بعضى از مدارس دولتى يا استيجارى به وسيله كاركنان مدرسه سبزى كشت مى‌شود كه از آب لوله مدرسه مشروب مى‌گردد. آيا كاركنان مدرسه شرعاً مى‌توانند از سبزى يا ميوه درختان موجود در باغچه‌ها استفاده نمايند يا نه؟ خواهشمند است دستور فرماييد چگونگى امر را اعلام فرمايند.

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ مگر مقررات خاصى باشد.

[سؤال 9283] 5114

بسمه تعالى 15 / 9 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، استدعا دارد نسبت به موارد زير، نظر شريفتان را اعلام فرماييد:

بسمه تعالى، با نظر مسئولين مربوطه، در دولت اسلامى مانع ندارد.

[سؤال 9284]

بسمه تعالى، اگر مالك شرعى زمين معلوم است، بايد رضايت او تحصيل شود.

[سؤال 9285]

بسمه تعالى، حكم همان است كه قبلاً ذكر شد و امر اين زمين‌ها، با دولت اسلامى است.

[سؤال 9286]

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 9287]

بسمه تعالى، بايد با مراعات موازين شرعى، و مقررات دولت اسلامى باشد.

[سؤال 9288] 2258

بسمه تعالى، اگر توقيف از طرف دولت اسلامى است ميزان مقررات آن است.

[سؤال 9289]5115

بسمه تعالى 25 / 4 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، مرجع عالى‌قدر تشيع، و رهبر كبير انقلاب، امام خمينى، دامت بركاته

اين‌جانب ساكن قريۀ حصارك كرج، مدت چهارده سال است كه باغى را در ده حصارك، جنب امامزاده محمد، به مساحت تقريبى شش‌هزار متر مربع احداث نموده‌ام و چون زمين‌هاى اطرافش، جهت احداث مسكن فروخته شده و خانه‌سازى شده است، در نتيجه نهر آب باغ مزبور، از ميان خانه‌هاى جديد الاحداث عبور مى‌كند، به طورى كه آبيارى را مشكل نموده و به علاوه موجب خسارت و ضرر به خانه‌هاى مسكونى جديد مى‌شود و با توجه به اين‌كه باغ فوق، جزء اموال مصادره شده نيست، آيا شرعاً مى‌توانم آن را به فروش برسانم يا خير؟

بسمه تعالى، اختيار ملك، در اصل فروش و انتخاب مشترى، با مالك شرعى است و مراعات مقررات دولت اسلامى لازم است.

[سؤال 9290] 5116

بسمه تعالى

خواهشمند است نظريه خود را دربارۀ مسأله زير مرقوم فرماييد:

زمينى در مقابل 530000 ريال وجه نقد، در تاريخ 13 / 2 / 1358 از طرف دفتر خانه‌سازى براى مستضعفين، به اين‌جانب طبق ضوابطى - كه مى‌بايست از تاريخ عقد قرارداد به مدت سه ماه، 60% كار ساختمان انجام شود و در غير اين صورت، زمين برگشت داده خواهد شد - فروخته شد، و شروع به ساختن ساختمانى دوطبقه كردم، كه يك طبقۀ آن، با مقدارى از پول فرزندم - كه ايشان تصميم داشت پس از ازدواج در آن سكونت داشته باشد - و بقيه از مقدار پولى كه متعلق به خودم بود. پس از مدتى كه از شروع ساختمان گذشته بود، براى تكميل كردن، احتياج به پول پيدا كردم. براى

درخواست وام، به بنياد مراجعه نمودم و بنياد جواب گفت كه هيچ‌گونه تعهدى نسبت به ساختن ساختمان و پرداخت وام نداريم. لذا به اجبار براى كامل كردن ساختمان، مقدارى مقروض شدم، كه پس از تكميل ساختمان، قرض را بپردازم. ساختمان كه تكميل شد، موعد قرض فرا رسيد، و براى پرداخت آن، مجبور شدم يك طبقه از آن ساختمان را، به مدت يك‌سال اجاره و رهن دهم. حال كه ساختمان و موعد اجاره، به پايان رسيده، شخص مذكور ساختمان را تخليه نمى‌نمايد.

و از طرفى فرزند اين‌جانب به تكليف رسيده و تصميم به ازدواج گرفته است.

پس از اتمام بدهى ساختمان، به دفتر خانه‌سازى براى مستضعفين مراجعه نمودم، كه هم راجع به گرفتن سند اقدام نمايم، و هم موقعيت فعلى را با آن‌ها در ميان بگذارم.

آن‌ها در پاسخ گفته‌اند كه شما حقى نسبت به آن يك طبقه كه اجاره داده‌ايد، نداريد و آن شخص - كه هيچ‌گونه حقى نسبت به ساختمان ندارد - مى‌تواند جداگانه براى خود، سندى اختيار كند و شما مالك يك طبقه از آن دو طبقه مى‌باشيد. نظريه آن رهبر محبوب و اميد مظلومان در مورد مسأله زير، باعث دلگرمى اين قبيل مظلومان ذكر شده در بالا، مى‌باشد.

طول عمر حضرت‌عالى را از خداوند خواستارم. خدايا خدايا تا انقلاب مهدى خمينى را نگهدار

بسمه تعالى، رسيدگى به امر زمين، موكول به دولت اسلامى است و ساختمان ملك كسى است كه آن را با پول خود ساخته است.

[سؤال 9291]5117

بسمه تعالى

محضر مستطاب رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله امام خمينى، دامت افاضاته، احتراماً؛ طول عمر و موفقيت آن قائد عظيم الشأن را از درگاه ايزد متعال آرزومنديم. اين‌جانبان نمايندگان منتخب صنف فرش تهران به مسائلى برخورد نموده‌ايم كه با كسب تكليف شرعى از محضر آن جناب، جوابگوى افراد صنف خود خواهيم بود.

بسمه تعالى، نمى‌توانند از كسى وجهى زايد بر آنچه كه تعهد نموده، بدون رضايت دريافت كنند.

[سؤال 9292]

بسمه تعالى، اختيار تعيين مصرف پول دريافتى با صاحبان پول است.

نمايندگان منتخب صنف مجاز هستند مبلغى را مطالبه نمايند و مبلغ مذكور را به حساب اتحاديه واريز نمايند؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است و خارج از حدود مقررات، حق ندارند از كسى چيزى مطالبه كنند.

از ضوابط، محل كار آن‌ها را تعطيل نمايند؟

بسمه تعالى، اتخاذ تصميم در اين‌گونه امور، موكول به دولت جمهورى اسلامى و محاكم قضايى با مراعات ضوابط شرعى است.

[سؤال 9293] 5118

بسمه تعالى 20 / 1 / 1361

پس از سلام، عرض مى‌شود كه پدر و عموهايم مقدارى از مرتع جنگلى، از پدر خودشان به ارث بردند و سهم هر يك معلوم شد. پدر ما آن مقدار ملك به ارث رسيدۀ خود را، به عنوان خرج بعد از فوت وصيت كرده است، ما هم چهار برادر هستيم كه وصى پدر خود مى‌باشيم. ولى قبل از فوت، آن را به يكى از برادرانش اجاره داد و عموى ما ملك را تصرف نموده، ولى نه ملك را به ما مى‌دهد و نه اجارۀ آن را، و خرج ميت هم مانده است. تكليف ما نسبت به اين ثلث چيست؟ در ضمن شغل ما چهار برادر حشم دارى است و ملك خودمان را هم احتياج داريم. آيا از نظر شرعى و قانونى ما مى‌توانيم دربارۀ اين ملك اقدام بنماييم يا خير؟ لطفاً جواب را كتبى ارائه بفرماييد،كه مورد احتياج مى‌باشد.

بسمه تعالى، منوط است به دولت اسلامى.

[سؤال 9294] 5119

بسمه تعالى 1 / 7 / 1361

محضر انور حضرت آيت الله العظمى، آقاى خمينى، متّع الله المسلمين بطول عمره الشريف، محترماً به عرض عالى مى‌رسانيم كه:

يك هكتار آب و ملك موروثى جدمان - كه كارش را خودمان مى‌كرديم - در اثر سانحۀ مريضى كه پيش آمد، طبق قرارداد و نوشتۀ يك ساله، به دست كارگرى داديم. فعلاً مى‌خواهيم خودمان - مثل سابق - كارش را انجام دهيم و ايشان مى‌گويد: آقا فرموده: زمين مال خدا است. آيا ملك و آب موروثى حقّه را با قرار سه الى چهار سال

نبايد واگذار نمايد؟ اگر شرعاً مالك و مستحق زراعت كردن هستيم مزيّن به خاتم شريف فرماييد.

مضافاً اين‌كه امسال كلاً ما را از حق مالكيت طرد نموده، به دادگاه صالحه شكايت داديم، آن هم وقت رسيدگى را، چهار ماه ديگر تعيين كرده‌اند. در اين صورت نمى‌دانيم آيا قانون اسلامى، براى رسيدن به حق حقه، اجرا مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، رسيدگى موكول به دادگاه‌هاى اسلامى است.

[سؤال 9295] 5120

بسمه تعالى 26 / 5 / 1361

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

محترماً به عرض مى‌رساند: اين‌جانب اهل سبزوار خانه‌اى در چندين سال پيش خريدارى و حدود پانزده سال با شوهر و فرزندم در آن ساكن بوده و چند سالى است به سبزوار آمده‌ام. اين خانه حدود پنجاه سال قبل ساخته شده. حاليه چند نفر از اهالى ده، قفل درب خانه‌ام را شكسته؛ به دليل آن‌كه زمين خانۀ مذكور در زمان ساخت، محل برج بوده و متعلق به بيت‌المال است و براى پايگاه بسيج متصرف شده‌اند. استدعا دارم نظريۀ خود را در مورد مالكيت حقير اعلام فرمايند.

بسمه تعالى، تصرف ملك غير بدون اجازۀ مالك، غصب و حرام است و مدعى عدم مالكيت تا دعواى خود را به وجه شرعى ثابت نكند، حق مزاحمت ندارد و اگر نزاعى در بين است، به محاكم صالحه مراجعه نمايند.

[سؤال 9296] 5121

بسمه تعالى

بيان فرماييد كه علماى علميه و فقهاى اثنى عشريه در اين مسأله شرعيه چه مى‌فرمايند؟

امام امت! در روستاهاى حومۀ بيهند، اراضى ملكى مشروعى دارم، كه ثبتى و

متصرفى چندين سالۀ من است. در رژيم قبلى، عده‌اى به يارى چند نفر ثروتمند شهرنشين، با پشتيبانى خوانين، در اراضى كشاورزى فدوى، بدون اجازۀ من ده حلقه چاه حفر كردند و خساراتى توليد نمودند كه از امور كشاورزى محروم شده‌ام. به قانون و دادگاه مراجعه كردم و در دادگاه براى مقدارى خسارت از نظر عرف، حاكم شده‌ام، ولى تا به حال جواب خسارت را هم نداده‌اند، سؤال اين است كه:

بسمه تعالى، براى بررسى و احقاق حق، به محاكم قضايى مراجعه نماييد.

[سؤال 9297] 5122

بسمه تعالى 19 / 4 / 1361

دفتر محترم امام امت، ضمن عرض سلام، معروض مى‌دارد:

قسمتى از اراضى اين‌جانبان كه چمن‌زار و زمين كشت بود، فئودال‌ها در زمان رژيم طاغوت، با زور از ما گرفته و در مقابل آن، پول قابل توجهى، سال به سال به عنوان اجاره در اختيار ايلات منطقه گذاشته بودند. در اين مورد به هر جا شكايت كرديم، جواب مثبت به ما ندادند. حالا كه با يارى خداوند عالم، و با همت مردم دلير ايران، مخصوصاً با رهبرى بى‌دريغ خمينى بت شكن، دولت طاغوت ريشه كن شد و به جايش دولت جمهورى اسلامى نشست. آيا صاحبان آن زمين‌هاى غصب شده - كه

تمامى پيرمرد و بيوه زن و صغير و يتيم و مستضعف‌ترين مردم منطقه هستند - مى‌توانند با سند موجود و معتبر، كه در دست دارند، روى آن زمين‌ها كشت و زراعت كنند يا نه؟

بسمه تعالى، اگر مدعى به وجه شرعى ثابت كند كه ملكى از او غصب شده، مى‌تواند ملك خود را مطالبه نمايد و اگر نزاعى در بين است، براى فيصلۀ آن، به محاكم قضايى مراجعه نمايند.

[سؤال 9298] 5123

بسمه تعالى 4 / 10 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت افاضاته، پس از اهداى سلام به پيشگاه مبارك؛ سلامت و طول عمر جناب‌عالى را از خداوند خواهانم. از محضر مبارك تقاضا مى‌شود به مسألۀ زير پاسخ فرماييد:

چند نفر دزد و سارق مسلّح به نوبت‌هاى متوالى از مردم بى‌دفاع روستايى، به زورِ اسلحه مبلغ صد و پانزده هزار تومان پول اخاذى كرده‌اند كه نوبت اول به عنوان مثال، جلال خان و عده‌اى مبلغ پانزده هزار تومان و نوبت دوم جلال خان و عده‌اى مبلغ بيست هزار تومان، نوبت سوم جلال خان و حسين و آزاد مبلغ سى هزار تومان، نوبت چهارم جلال خان و على و غيره مبلغ پنجاه هزار تومان.

حال از اين عده، حسين و على به چنگال عدالت افتاده‌اند. جهت جلب رضايت مردم و رهايى خود از زندان، تمام پول - يعنى هر صد و پانزده هزار تومان - را پرداخت كرده‌اند؛ آيا از نظر شرع مقدّس اسلام جايز است كه اهالى، همۀ مبلغ پول را تصرف كنند يا خير؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، پولى كه دادگاه‌هاى شرعى به حساب پول آن‌ها به آن‌ها مى‌دهند، مى‌توانند بگيرند؛ مگر اين‌كه علم داشته باشند از آن‌ها نيست.

[سؤال 9299]5124

بسمه تعالى 20 / 2 / 1362

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

احتراماً؛ بدين وسيله استفتا مى‌نمايد نسبت به رقبات مندرج در حكم كه در رژيم منحوس ستم‌شاهى و در عصر ناصرالدين شاه قاجار كه حكومت ظلم و جور شاهنشاهى و حكام عملۀ ظلم بر همۀ كشور ما حاكم بوده است. سه برادر به شرح مندرج در حكم كه بر عليه ستمگران و حكام و ولايت قيام نموده‌اند و جان خود را در اين راه نهاده‌اند و اموال ايشان توسط عده‌اى از خدا بى‌خبر عدواناً غصب و تصرف شده است و نظر به اين‌كه اولاد صغار ايشان بى‌سرپرست و بى‌دادرس بوده‌اند، حكم مزبور نيز كأن لم يكن و بلا اجرا مانده است و هم‌اكنون در زمان حاضر، تعدادى از اين رقبات در دست اولاد همان متصرفين موجود مى‌باشد. خواهشمند است اظهار لطف فرموده نظر مبارك را شرعاً و قانوناً مرقوم فرمايند.

بسمه تعالى، رسيدگى و تحقيق دربارۀ مطلب مرقوم، موقوف به دادگاه‌هاى صالحه است.

[سؤال 9300] 5125

بسمه تعالى

طلبه‌اى يك قطعه از اراضى كوى طلاب آستانۀ مقدّس رضوى را با اذن حاكم شرع به عنوان اجاره به مدّت بيست سال اخذ نموده و اجارۀ ساليانۀ آن را هم يكى دو سال داده، ولى در غياب او شخص ديگرى ساختمانى روى آن بنا كرده، آيا متصرّف (كه در آن زمين ساختمان كرده، و مدّت چند سال هر طور كه خواسته استفاده و تصرّف و سكنا كرده) بابت استفاده و تصرّف و سكنا ضامن است يا نه؟

بسمه تعالى، ضامن است.

[سؤال 9301]5126

بسمه تعالى 26 / 6 / 1358

به عرض عالى مى‌رساند:

آيا مى‌توان در حوض‌هاى آن وضو گرفت و در آن بناها نماز خواند يا حكم غصب بر آن جارى و وضو و نماز در آن باطل مى‌باشد؟

بسمه تعالى، اگر وقف بودن قبرستان ثابت است، تصرفات مذكوره، حكم غصب را دارد.

بسمه تعالى، مساجدى كه در مسير جاده واقع شده است، اگر به هيچ وجه احتمال عود ندارد، حكم مسجد بر آن مترتّب نمى‌شود.

[سؤال 9302] 5127

بسمه تعالى 12 / 3 / 1361

محضر مقدّس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، زيد عزّه

پس از عرض سلام، اميد است وجود گراميتان تا ظهور حضرت بقية الله الأعظم عجل الله تعالى فرجه الشريف از گزند حوادث مصون و بر دشمنان اسلام و مسلمين پيروز باشيد. مسأله‌اى در بين است، خواهشمند است جواب بفرماييد:

واقفى مسجد و چند باب مغازه براى مخارج ضرورى مسجد ساخته و به اجاره داده است. ضمناً خانه‌اى را كه مشرف به خيابان است، جهت قبرستان خود و

خانواده‌اش اختصاص داده است. در حال حاضر، واقف بنا به وصيتش در همين خانه مدفون است. با تفاصيلى كه به عرض رسيد، آيا بسيج مستضعفين مسجد، مى‌توانند از اين قبرستان خانوادگى به عنوان كتابخانه يا مشابه آن استفاده نمايند يا دخل و تصرّف در آن حرام مى‌باشد؟ والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، منوط به اجازۀ صاحب آن است.

[سؤال 9303] 5128

بسمه تعالى

رهبر عظيم الشأن! سلام و درود ما جان بركفان را بپذير. در اين‌جا لازم است به استحضار برسانيم كه ما آن زبان گويا را نداريم كه از شما، قدردانى و تشكر كنيم. تنها كارى كه از دست ما بر مى‌آيد، اين است كه به سلامتى شما دعا كنيم و شعار «خدايا، خدايا، تا انقلاب مهدى، خمينى را نگهدار» را دائماً زمزمه كنيم.

امام عزيز! يك سؤال شرعى داشتم و آن اين بود كه ما اخيراً يك شماره‌اى به دستمان رسيده است كه با اين شماره مى‌توانيم به طور رايگان با تمام نقاط امريكا، تماس تلفنى داشته باشيم. با توجه به اين‌كه صاحب شركت تلفن، سال‌هاى سال حقوق مستضعفين را پايمال كرده است، آيا صحيح است كه از آن، استفادۀ شخصى كنيم؟ و يا از آن براى تبليغات اسلامى استفاده بكنيم؟ به اين معنا كه ما مى‌توانيم با گرفتن اين شماره، اخبار كشورهاى اسلامى را - به فرض از واشنگتن - گرفته و آن را ضبط كرده و در يك شهرى - به فرض در همين شهرى كه ما زندگى مى‌كنيم - براى مسلمانان پخش كنيم.

از خداوند متعال خواستاريم كه سلامت و سعادت آن امام را پايدار نمايد، تا ما را دعا كنند، كه ان شاء الله با دستى پر، به خدمت اسلام برسيم.

بسمه تعالى، استفاده از مال دولت يا شخص حقيقى يا حقوقى، بدون كسب اجازۀ قانونى، حكم غصب دارد، ان شاء الله تعالى در حمايت اسلام، و خدمت به مسلمين موفق باشيد.

[سؤال 9304]5129

بسمه تعالى

تمام حاصل زمين موقوفه - كه عمل به وقف نمى‌شده - و باقى حاصل‌هاى زمين ديگر كه غير موقوفه است سال‌هاى متمادى مخلوط بوده و استفاده شده است. ما چگونه بعد از اين استفاده كنيم و اموال خودمان را از وقف جدا كنيم؟

بسمه تعالى، نسبت به مقدارى كه يقين دارند از عوائد وقف صرف در غير جهت وقف شده ضامن هستند و بايد از عهده برآيند.

[سؤال 9305] 5130

بسمه تعالى 26 / 12 / 1358

محضر مقدّس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

چه مى‌فرماييد نسبت به موقوفه‌اى كه با كوشش حجت الاسلام غيورى و با رضايت ادارۀ اوقاف و متولّى و مستأجر موقوفه براى ادارۀ آموزش و پرورش شهر رى - جهت تأسيس يك مجتمع فرهنگى كه در محل ضرورى است - اختصاص يافته است. عده‌اى كه در بين آن‌ها مستضعف نيز ديده مى‌شود به زور ديوار موقوفه را خراب و به قصد خانه‌سازى آن را تصرف مى‌كنند.

آيا تصرف ملك موقوفه بدون اذن متولّى يا مستأجر آن جايز است؟ و صرف مستضعف بودن موجب جواز اين‌گونه تصرف است؟ و آيا ادامۀ تصرف ملك موقوفه و اقامۀ نماز و انجام تكاليف دينيۀ ديگر در آن بى‌اشكال است؟

جبران خسارات متحمله موقوفه، در عهده و ضمانت كيست؟ آيا متولى موقوفه يا ادارۀ اوقاف ملزم به پرداخت وجهى در برابر تأسيسات متصرفين مى‌باشند؟

در خاتمه، زمين موقوفه حدود هشت هزار متر مربع و واقع در بلوار مرداويچ شهر رى و معلوم المصرف و موسوم به باغ وقفى وزير لشكر است. والسلام عليكم

بسمه تعالى، تصرف در زمين موقوفه بدون اجازۀ متولى شرعى جايز نيست و در حكم غصب است و خسارات وارده بر عهدۀ شخص متصرف

است و اعيانى كه ملك متصرف است مربوط به خود او است؛ ولى در صورت عدم موافقت متولى شرعى به ابقاى آن‌ها در موقوفه، بايد موقوفه را تخليه نمايد.

[سؤال 9306] 5131

بسمه تعالى

فردى در مدرسه‌اى سكونت داشته و به شرايط جواز سكونت در آن عمل نكرده است. در مدت سكونت جمعاً مبلغ ده هزار تومان به عنوان شهريه از آن مدرسه گرفته است. الآن مى‌داند كه اگر اين مبلغ را به متولى آن برگرداند به مصرف واقعى آن نخواهد رسيد. در هر حال مى‌خواهد آن را برگرداند تا مديون نباشد. بفرماييد آن را به چه مصرفى برساند.

بسمه تعالى، اگر از وجوه شرعيه است، بايد به حاكم شرع و اگر از موقوفه است، به متولى شرعى مراجعه شود.

[سؤال 9307] 5132

بسمه تعالى 2 / 9 / 1361

محضر مقدّس رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى، نايب الامام، جناب حاج آقا سيد روح الله الموسوى الخمينى، مدّ ظله العالى

احتراماً؛ عاجزه ساكن پاريز سيرجان، بخش دوازده ثبتى كرمان، در موارد مشروحۀ مطروحه ذيل، از آن محضر مقدّس و مبارك استدعاى نفاذ حكم شرعى را دارد.

زراعتى در اراضى مردم، به مصداق «الناس مسلطون على أنفسهم و أموالهم» و بدون حق و استحقاق، و نيز بدون رضايت و نوشتۀ صاحب آن، انجام شده و مى‌شود صحيح است؟ و آيا اين دخل و تصرف غير مجاز، غصبى نمى‌باشد؟ حكم شرعى آن چه خواهد بود؟

بسمه تعالى، حكم كلى مسأله معلوم است كه تصرف در ملك غير، موقوف است به رضايت مالك، و تصرّف در وقف، بايد با نظر متولى شرعى و مراعات جهت وقف باشد، و رسيدگى به خصوص مورد سؤال موكول است به مسئولين ذى‌ربط در دولت اسلامى.

[سؤال 9308] 5133

بسمه تعالى 19 / 8 / 1358

زعيم عالى‌قدر و رهبر ملت ايران، امام خمينى

اين‌جانبان، امضا كنندگان زير، از بيست سال قبل زمينى خريدارى و با حفر چاه و كشت يونجه و درخت، آباد نموده‌ايم اينك عده‌اى فريب خورده و فرصت‌طلب،

زمين‌هاى ما را تصرّف و تقسيم نموده‌اند. با توجه به اين‌كه عدّه‌اى از ما، غير از اين زمين، حتى خانه‌اى براى سكونت نداشته و مستأجر مى‌باشيم؛ از امام تقاضا داريم نظر خود را دربارۀ اين چنين متجاوزين در حكومت جمهورى عدل اسلامى مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر زمين به خريدارى يا احيا، ملك شده باشد، كسى بدون رضايت مالك حق تصرف ندارد و چنانچه نزاعى باشد، بايد در محاكم صالحه حل شود.

[سؤال 9309] 5134

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر انقلاب اسلامى ايران

محترماً؛ به عرض عالى مى‌رساند: در قريه‌اى به نام حسن آباد جرقويه در صد كيلومترى اصفهان معدن نمكى وجود دارد كه در زمان طاغوت عده‌اى از سرمايه‌داران آن معدن را اجاره كرده بودند به يك مال الاجاره ناچيزى. ولى بعد از پيروزى انقلاب مردم فقير كه روح تازه در كالبد آن‌ها دميده شد از تصرف مستأجرين سابق جلوگيرى به عمل آورده و با اجازه دادگاه انقلاب اصفهان خود رسماً شروع به بهره بردارى كرده و درآمد آن را كه روزانه هفتصد تومان است با اجازه از ستاد جهاد سازندگى به مصرف عمران محل رسانده‌اند. آيا اجازه مى‌فرماييد مقدارى از آن را به مصرف فقراى محل برسانيم؟

دعاى خير تمامى مظلومان بدرقۀ راه آن رهبر انقلاب و اميد مستضعفان باد

بسمه تعالى، اگر معدن مذكور در ملك شخصى كسى است، تصرف در آن منوط است به اذن مالك آن، و اگر در اراضى موات است هر كس هر مقدار از آن بهره بردارى كند مالك مى‌شود و چنانچه دولت اسلامى مقرراتى داشته باشد بايد مراعات شود.

[سؤال 9310]5135

بسمه تعالى 12 / 10 / 1358

پيشگاه مبارك حضرت آيت الله العظمى جناب آقاى حاج سيد روح الله موسوى خمينى، دامت بركاته

با نهايت احترام؛ به عرض مبارك مى‌رسانيم كه ديم‌زار امامه پايين، از چندين سال قبل بين اهالى محل تقسيم گرديده و قباله دارند و سال‌هاى سال در تصرف كشت و زرع داشته‌اند و در سال 1318 به نام افراد به عنوان مالكيت، هر كس به سهم خود ثبت نموده است. و همچنين مخارج‌هاى زمين از قبيل حقوق كدخدايى و خرج ديوانى و غيره را هر كس به سهم خود پرداخت نموده است. از سال 1342 به دستور محمدرضا شاه خائن زمين‌ها را گرفته، جزء شكارگاه قرار داده‌اند. اكنون به حمد خدا زمين‌ها آزاد شده و مالك‌هاى زمين آماده كشت و زرع هستند؛ اما چند نفر از اهالى محل كه در آن زمان در دنيا هم نبوده‌اند اكنون اظهار مى‌دارند: چون طاغوت زمين را گرفته و حالا آزاد شده است، سهم قبلى را قبول ندارند. خواهشمند است نظريه مبارك در اين باره مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، تصرف در ملك غير بدون رضايت مالك غصب و حرام است و رسيدگى موكول به دولت اسلامى است.

[سؤال 9311] 5136

بسمه تعالى 10 / 11 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، با تقديم سلام

در قريه تكمه‌داش در كنار جاده تهران - تبريز، اهالى، زمين‌ها را تصرف كرده و براى خود دكان ساخته‌اند. البته ملك مال مالك بوده و شخصى يك قطعه تصرف كرده و براى خود زيرزمين درست كرده. آيا اهالى مى‌توانند روى ملك صاحب مال زيرزمين، دكان و يا چيز ديگر بسازند يا نه؟ درصورت فروش صاحب زيرزمين مقدم است يا نه؟

بسمه تعالى، تصرف در ملك غير بدون رضايت مالك جايز نيست.

[سؤال 9312]5137

بسمه تعالى

حضور انور حضرت آيت الله العظمى مرجع الانام امام خمينى مدّ ظله العالى

يك مؤسسه اسلامى است كه به وسيله سرمايه شخصى براى مستضعفين تأسيس شده؛ بدون اين‌كه كسى بلا عوض كمكى كرده باشد. آيا ممكن است شرعاً از بانى و مؤسس آن بدون رضايتش خلع يد كرد؟ بيّنوا توجروا

بسمه تعالى، در صورتى كه به يكى از اسباب شرعيه از ملك او خارج نشده، مزاحمت او جايز نيست.

[سؤال 9313] 2223

بسمه تعالى، بايد رضايت صاحبان خون تحصيل شود.

[سؤال 9314] 5138

بسمه تعالى 22 / 9 / 1358

محضر مقدّس حضرت مستطاب آيت الله العظمى امام خمينى، مدّظله العالى

محترماً؛ به استحضار عالى مى‌رساند كه عده‌اى از كشاورزان، مقدارى چوب سفيدار به طور غارس و مالكى در زمين متعلقى اين‌جانبان كاشته و غرس نموده‌اند و مدت بيست سال بود كه حقوق مالكانۀ اين‌جانبان را مى‌پرداختند و اكنون مشغول قطع اشجار و فروش آن گرديده و حقوق اين‌جانبان را نمى‌پردازند. تكليف شرعى در اين

مورد چيست؟ مستدعى است حكم مسأله را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، تصرف در ملك غير بدون رضايت او غصب و حرام است.

[سؤال 9315] 5139

بسمه تعالى 3 / 7 / 1361

با عرض سلام به حضور مبارك رهبر كبير انقلاب، حضرت امام خمينى، مدّ ظله

بنا به تصويب شوراى انقلاب، در گذشته سازمان عمران اراضى مقدارى زمين به قيمت معينى، از شخصى گرفته و آن را بين دوازده برادر جهادى تقسيم نموده است. صاحب زمين، با آن قيمت راضى به فروش نمى‌باشد. از طرفى برادران جهاد، دارند روى زمين مزبور خانه مى‌سازند. از نظر شرعى بفرماييد تكليف چيست؟

بسمه تعالى، اگر احتمال مى‌دهند كه مسئولين زمين را به وجه شرعى از مالك آن گرفتند و به ديگران واگذار نمودند، تصرفات در آن زمين اشكال ندارد.

[سؤال 9316] 5140

بسمه تعالى

محضر مقدّس عظيم الشأن جهان اسلام مرجع عالى‌قدر تقليد حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دام ظله العالى

بسمه تعالى، تصرف در ملكى كه مالك از آن اعراض نكرده بدون رضايت مالك جايز نيست و به مقامات صالحه مراجعه شود تا به طريق مشروعى ضرر را رفع نمايند.

[سؤال 9317]

بسمه تعالى، تصرف در ملك غير بدون رضايت او جايز نيست و مالك نبايد در قيمت اجحاف نمايد.

مصادره يا استرداد اموال غصبى و ضمان آن‌ها

[سؤال 9318] 5141

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

احتراماً؛ به عرض مى‌رساند: زنى هستم با پنج فرزند كه شوهرم چند سال است مرا ترك كرده و عيال ديگرى گرفته، حتى خرجى هم به ما نمى‌دهد. به واسطۀ نداشتن محل سكونت، به سازمان اراضى شهرى استان فارس مراجعه كردم تا پس از مدتى، قطعه زمينى را به ما دادند. براى مبلغ پولى كه مى‌خواستند، احتياج به كمك داشتم كه بالاخره به هر ناراحتى بود آن مقدار پول را تهيه كرده و زمين مذكور را تحويل گرفتم.

بعد از تحويل گرفتن، متوجه شدم كه زمين مذكور از نوع مصادره است. چون بعضى از مؤمنين اظهار مى‌كردند كه زمين مصادره‌اى اشكال دارد؛ فلذا دنبال صاحب زمين رفته تا پس از مدتى صاحب زمين را پيدا كردم. اظهار نموده كه زمين متعلق به هجده نفر است و اظهار نارضايتى كرده است خواهشمند است. مرقوم فرماييد كه زمين مذكور براى من مباح است يا خير؟ و در صورتى كه مباح نيست، آيا راه شرعى براى تصرف زمين وجود دارد.

السلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر احتمال مى‌دهيد كه مصادره بر طبق موازين شرعى انجام گرفته، تصرفات شما اشكال ندارد.

[سؤال 9319] 5142

بسمه تعالى

محضر مقدّس حجت الاسلام والمسلمين، آيت الله العظمى جناب آقاى خمينى مدّ ظله العالى

به طورى كه استحضار دارند صاحبان بعضى از ابنيه پس از انقلاب مخفى شده و يا از ايران خارج گرديده‌اند و دادستان جمهورى اسلامى عمدتاً به علت بدهى‌هاى فراوانى كه اين قبيل افراد داشته‌اند ساختمان‌هاى مذكور را توقيف مى‌كند و اخيراً مجاناً و يا در مقابل دريافت مال‌الاجاره در اختيار افراد يا مؤسسات قرار مى‌دهد. باتوجه به اين‌كه در اين قبيل موارد هنوز حكمى از دادگاه شرعى صادر نگرديده، مستدعى است ذيلاً مرقوم دارند: نماز خواندن و ديگر تصرفات در اين قبيل ساختمان‌ها چه حكمى دارد؟ ادام الله ظلّكم

بسمه تعالى، اگر براى متصرّف محرز باشد كه واگذارى ملك غير به وى بر اساس ضوابط شرعى انجام نگرفته، تصرفات او محكوم به حرمت و موجب ضمان است.

[سؤال 9320] 5143

بسمه تعالى

حضور مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، نظر مبارك دربارۀ اين مسأله چيست؟

شخصى زمينى را مى‌فروشد و پول را مى‌گيرد. به خاطر نفوذى كه داشته مجدداً مبادرت به فروش زمينى كه فروخته بوده مى‌كند و اين زمين غصب شده دست به دست مى‌گردد و ديگر به هيچ وجه گرفتن زمين ممكن نيست. لكن از طرف دولت اسلامى، اخيراً اموال اين شخص مصادره شده و مى‌توان پول از دست رفته را به وسيلۀ مداركى كه در دست دارد پس بگيرد. نظر مبارك را درباره اين پول بيان

فرماييد؛ آيا عيبى دارد يا ندارد؟

بسمه تعالى، در فرض مذكور، خريدار پس از اثبات حق خود، مى‌تواند مطالبه و طلب خود را از اموال مصادره شده دريافت كند.

[سؤال 9321] 5144

بسمه تعالى 18 / 1 / 1361

حضور مرجع عالى‌قدر شيعيان جهان، حضرت آيت الله خمينى، دامت بركاته

اين‌جانب يك مسأله شرعى دارم، كه مستدعى است نظر مبارك را اعلام فرمايند.

همسر اين‌جانب يك قطعه زمين در شمال شهر تهران داشت، كه در طرح شهردارى قرار گرفت و ما پس از دو سال دوندگى، بالاخره موفق شديم در رژيم جمهورى اسلامى - كه خداوند تا ظهور حضرت مهدى، آن را حفاظت نمايد، ان شاء الله - به جاى آن قطعه، زمين ديگرى از محل زمين‌هاى ملى شده - طبق قانون اراضى موات شهرى، مصوب شوراى انقلاب - دريافت نماييم. و آن بدين صورت بود كه شهردارى تهران، يك قطعه زمين 11500 مترى در شمال تهران، كه دور آن ديوار وجود داشت و خود زمين كاملاً موات بود، و چون سه نفر مالك داشت، 3000 متر از زمين را براى مالكان آن - هر مالك 1000 متر - نگهداشته و بقيه را، پس از كوچه‌بندى به بيست قطعه تقسيم، و يك قطعه را در اختيار ما گذاشتند. حال ما با يك معمار قرارداد بسته‌ايم كه در اين زمين يك خانه بسازيم، زيرا مسكن نداريم، ولى دچار اين مسأله شده‌ايم كه آيا اين زمين شرعاً غصبى نيست؟ و آيا ما اجازۀ شرعى داريم اين زمين را بسازيم يا خير؟ لطفاً نظر مبارك را در ذيل همين صفحه، مرقوم فرماييد. ضمناً فتوكپى قرارداد سازمان زمين، به پيوست تقديم است.

والسلام عليكم و على عبادالله الصالحين

بسمه تعالى، چنانچه احتمال بدهيد كه واگذارى زمين، طبق موازين شرعى بوده، استفاده از آن مانع ندارد.

[سؤال 9322]5145

بسمه تعالى 23 / 5 / 1361

محضر مبارك نايب الامام، روح الله الموسوى الخمينى، روحى فداه

پس از تقديم عرض سلام و ارادت، خاطر حضرت‌عالى مستحضر مى‌دارم در اصفهان كارخانه‌اى است به نام شركت سهامى توليدى استرج (نخ نايلون)، و تقريباً مدت هفت ماه است كه ملى اعلام شده است. در صورتى كه يك نفر از سهام‌داران معلول و خانه‌نشين و مستضعف، و چند سهامدار آن صغير باشند، كه موروثى پدر آن‌ها است. خريد مصنوعات اين كارخانه از نظر اسلام چگونه است؟ بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر احتمال مى‌دهند كه مسئولين طبق ضوابط شرعى، عمل كردند و يقين به غصب بودن ندارند، اشكال ندارد.

[سؤال 9323] 5146

بسمه تعالى 28 / 1 / 1362

دفتر محترم استفتائات حضرت امام، مدّ ظله العالى، احتراماً؛ ضمن اهداى سلام و تحيات و آرزوى طول عمر براى رهبر عظيم الشأن مسلمين، استدعا دارم به دو سؤال اين‌جانب به شرح ذيل پاسخ فرماييد:

بسمه تعالى، اگر احتمال داده شود كه حقوق مذكور از مال حلال باشد مى‌توانند بگيرند.

كرده باشم، در آن زندگى مى‌كنم و ممكن است تا بازگشت به شهرم، چند سال ديگر هم طول بكشد. از طرفى محل كارم نيز در بابل - كه حدود 20 كيلومتر با بابلسر فاصله دارد - مى‌باشد. استدعا دارم با توجه به فرض مذكور، پاسخ فرماييد: آيا نماز من شكسته است يا كامل؟ در صورت شكسته بودن،

تكليف نماز و روزه‌هايى كه در اين مدت گرفته‌ام چيست؟

بسمه تعالى، بدون قصد ده روز در يكى از دو محل، حكم مسافر داريد.

[سؤال 9324] 5147

بسمه تعالى

رياست محترم دفتر امام خمينى

احتراماً؛ از طرف عمران اراضى شهرستان، قطعه زمينى از اراضى شمال شهر را - كه ريگزار و زمين آن خاك و آب آن شور مى‌باشد و باير هم بوده - به اين‌جانب واگذار نموده‌اند. عده‌اى مى‌گويند: بر روى اين زمين‌ها نمى‌توان نماز خواند، و بايد مالكش را راضى نمايى. مستدعى است فتواى امام را در اين مورد مرقوم بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر احتمال مى‌دهيد به وجه شرعى واگذار شده، تصرف در آن جايز است.

[سؤال 9325] 5148

بسمه تعالى

خدمت رهبر انقلاب و امام عزيز، سلام عرض مى‌نمايم و سعادت و سلامتى آن امام بزرگوار را، از درگاه خداوند بزرگ خواهانم.

اين‌جانب ساكن همدان، داراى شش فرزند - كه چهار نفر آن‌ها ازدواج كرده و دو نفر ديگر در منزل هستند - مى‌باشم. حدود دوازده سال است كه از كمر به پايين فلج شده و شغل اوليه‌ام نيز، آهنگرى بوده كه به علت مريضى، قادر به انجام آن نمى‌باشم و خانه‌نشين شده‌ام. منزل بنده هم در طرح خيابان مى‌باشد و از آن چيزى باقى نمى‌ماند. ناچاراً منزل را فروخته و در جاى ديگرى منزل رهن كرده‌ام و الباقى پول را جهت

امرار معاش استفاده مى‌كنم. تمام زندگى بنده يازده قطعه زمين مى‌باشد، كه در طرح بهداشت مى‌باشد و چون فاقد زمين و منزل مى‌باشم، لذا به سازمان عمران اراضى مراجعه نموده و سازمان نامبرده، يك قطعه زمين، كه صاحب اصلى آن يهودى مى‌باشد و هم اكنون - به قول سازمان اراضى - به اسرائيل فرار كرده، مى‌خواهند بدهند. لذا از اين‌كه مزاحم اوقات شريف شدم، مى‌خواستم بدانم كه آيا از نظر شرعى مى‌توانم در اين زمين كه سازمان به من داده، دخل و تصرف كنم، يا در آن ساختمان بسازم؟

بسمه تعالى، اگر احتمال دهيد كه روى موازين شرعى به شما واگذار شده، تصرفات شما جايز است.

[سؤال 9326] 5149

بسمه تعالى

دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ادام الله ظله و عزّه

به عرض عالى مى‌رساند: مسجد قريۀ ميدانك احتياج شديد به تعمير و به تعويض سقف دارد و اهالى قريه تمكّن كافى ندارند به همين جهت از جهاد سازندگى اين حومه كمك خواسته شده و جهاد از اموال مصادره شده از طرف بنياد مستضعفين كه در اختيار جهاد سازندگى گذاشته شده، تعدادى اشجار بيد و چنار و غيره را به منظور كمك به مخارج تعمير و تعويض سقف، به مسجد واگذار نموده است. چنانچه جايز است مرقوم فرماييد تا اقدام سريع و قبل از شروع سرما قابل استفاده باشد.

بسمه تعالى، اگر احتمال مى‌دهيد كه به وجه شرعى در اختيار شما قرارداده شده است، مانع ندارد.

[سؤال 9327] 2235

و نه امام جمعه آن‌جا نماينده ندارند؟

بسمه تعالى، اگر احتمال داده شود كه به‌وجه شرعى واگذار شده تصرف در آن جايز است.

[سؤال 9328] 5150

بسمه تعالى

دفتر حضرت امام خمينى، مدّ ظله

بسمه تعالى، تا علم به غصب بودن در بين نباشد، استفاده مانع ندارد، و نحوۀ استفاده، تابع مقررات دولت اسلامى است.

بسمه تعالى، عيب و نقص يا تلف اگر مستند به فعل استفاده كننده باشد، ضامن است.

[سؤال 9329] 5151

بسمه تعالى

حضور محترم حضرت حجت الاسلام والمسلمين آقاى حاج آقا روح الله خمينى، دامت بركاته، مسأله‌اى پيشامد نموده است؛ خواهشمندم جواب مشروح عطا نماييد.

مردم، يك هتل در خيابان كمال اسماعيل را مصادره نموده‌اند و اشيا و اجناس آن را به فروش مى‌رسانند؛ آيا به نظر جناب‌عالى اين اعمال صحيح است يا خير؟ و آيا خريدار اجناس آن - از قبيل فرش و صندلى و غيره - را كه حراج كرده‌اند مالك مى‌شود يا خير؟ در خاتمه، سلامتى آن جناب را از خداوند متعال خواستارم.

بسمه تعالى، مصادرۀ هتل اگر از طرف محاكم صالحه بوده و فروش اشيا و اجناس مربوط به آن، به امر و اجازۀ محاكم صالحه، بر طبق موازين شرعيه صورت مى‌گيرد، خريد آن اجناس و اشيا اشكال ندارد.

[سؤال 9330]5152

بسمه تعالى

پسر بزرگم كه پس از گذراندن دورۀ مهندسى، از امريكا آمده و در سپاه پاسداران خدمت مى‌كند. يك آپارتمان چند طبقه است كه در تصرف سپاه پاسداران مى‌باشد و صاحب آن از ايران رفته و بعضى‌ها مى‌گويند بدهكار است، و دو اتاق و يك حمام و آشپزخانه از آن به دست پسرم داده‌اند. خواهش مى‌كنم بفرماييد آيا اين غصب نيست و نماز و غسل در آن صحيح است يا نه؟ گفته‌اند كه اگر صاحبش آمد و حسابش را تصفيه كرد، اجارۀ آن را نصف سپاه و نصف خودش بدهد. در اين صورت آيا صحيح است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر احتمال داده شود كه كسانى كه خانه را در اختيار او گذاشته‌اند، روى موازين شرعيه بوده، حكم غصب را ندارد.

[سؤال 9331] 5153

بسمه تعالى 8 / 5 / 1360

دفتر امام خمينى، مدّ ظله، متمنى است نظر مبارك امام را در مورد سؤال زير بيان نماييد:

مأمورين انتظامى بنا به دستور، وارد كنندگان غير مجاز گوشت را دستگير و به سازمان سردخانه و كشتارگاه مى‌آورند. و طبق مقررات گذشته - كه هنوز تغيير نكرده - علاوه بر ضبط گوشت قاچاق، صاحب گوشت مقدارى نيز جريمۀ نقدى مى‌گردد. سپس گوشت مصادره شده توسط شركت تعاونى و مصرف، به پرسنل سازمان فروخته شده و وجه آن به حساب سازمان گوشت واريز مى‌گردد. حال با توجه به اين‌كه به صاحب كالا وجهى پرداخت نمى‌گردد، آيا مصرف اين گوشت از نظر شرعى مجاز است يا خير؟ والسلام

بسمه تعالى، اگر احتمال مى‌دهيد با مجوز شرعى اقدام مى‌كنند، تصرف مانع ندارد.

[سؤال 9332] 5154

بسمه تعالى 24 / 5 / 1361

احتراماً؛ پس از عرض سلام و دعا براى سلامتى وجود رهبر انقلاب و پيروزى رزمندگان

اهالى كوى 22 بهمن با مراجعه به شورا، جوياى اين مطلبند كه زمين‌هايى كه از طرف ادارۀ عمران در سال 1359 به دستور شوراى انقلاب اسلامى، به مردم واگذار گرديده و در آن ساختمان شده است. اين زمين‌ها به صورت باير متعلق به چند مالك بزرگ بوده كه چند سال قبل در آن كشت مى‌شده است و از طرف ادارۀ عمران تفكيك شده و در اختيار مردم مستضعف و كم‌درآمد، در صورت نداشتن خانه قرار گرفته، و زمينى هم كه قبلاً از طرف پدر مالكين جهت مسجد وقف گرديده، عيناً از طرف ادارۀ عمران جهت ساختمان مسجد، در اختيار مردم قرار داده شده است:

بسمه تعالى، اگر احتمال مى‌رود كه مسئولين مطابق ضوابط شرعى رفتار نمودند، تصرفات بى‌اشكال است.

[سؤال 9333] 5155

بسمه تعالى

مرجع عالى‌قدر شيعه، حضرت مستطاب، آيت الله العظمى حاج آقا سيدروح الله موسوى خمينى، مدّ ظله العالى، خواهشمند است نظر مبارك را در مورد سؤالات زير مرقوم فرماييد:

در رشت محله‌اى به نام كوى شهيد رجايى، نام‌گذارى شده است. صاحب قبلى زمين، يك فرد سرمايه‌دار جهود فرارى است. اين محل بيش از سه هزار خانۀ مسكونى دارد و تمامى شهر او را شناخته‌اند و همه زمين‌هاى اين محل را جهود فرارى خريدارى كرده بود و با اين‌كه در رژيم گذشته به ايشان مراجعه كرده بودند كه زمين در اختيار مسلمانان قرار دهيد، تا مسجدى بنا گردد، در جواب گفتند اگر مسلمانان مى‌خواهند مسجد درست كنند، مى‌بايستى زمين خريدارى نمايند و از دادن زمين براى ساختمان مسجد خوددارى مى‌كرد. در حال حاضر شخص نامبرده فرارى است و زمين‌هاى وى مصادره شده است. در حدود يك هزار متر مربع از همان زمين‌ها، جهت احداث مسجدى به نام امام موسى بن جعفر عليه‌السلام، از سازمان عمران اراضى دريافت شد و حاج‌آقا احسان‌بخش هم قبول زحمت فرمودند اولين كلنگ آن را به زمين زدند. توضيح اين‌كه جهود فرارى در گذشته به اسرائيل كمك مالى مى‌كرد. نظر شما در اين مورد چيست؟

بسمه تعالى، اگر احتمال برود كه مصادره مطابق ضوابط شرعى انجام گرفته است، اشكال ندارد.

[سؤال 9334] 5156

بسمه تعالى 17 / 12 / 1358

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن اسلام، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از اهداى عرض سلام و تحيّات وافره؛ استدعا داريم به چند سؤال ذيل پاسخ فرماييد:

بسمه تعالى، اموالى كه از غير طريق حلال در دست كسى باشد، بر طبق موازين شرعى از او گرفته مى‌شود.

بسمه تعالى، حد آن تحصيل از راه حلال و مراعات وظايف شرعيه در مال است.

بسمه تعالى، جايز نيست.

بسمه تعالى، جايز نيست و رسيدگى موكول است به دولت اسلامى و مراعات مقررات لازم است.

بسمه تعالى، جايز نيست.

كند، آيا مى‌تواند كسى را اجير كند براى زراعت يا به كسى اجاره دهد و مال الاجاره دريافت نمايد يا بايد به او گفته شود حتماً بايد اجرت المثل را دريافت كنى؟

بسمه تعالى، موقوف به رضايت مالك است.

بسمه تعالى، موسيقى مطلقاً حرام است.

بسمه تعالى، اين عمل تضعيف مقام روحانيت است و نبايد بشود.

كسى تصرف كند و در آن خانه بسازد؟

بسمه تعالى، باقى بر ملك مالك است؛ مگر از آن اعراض كرده باشد.

[سؤال 9335] 5157

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى رهبر كبير انقلاب، امام خمينى، زيد عزّه

پس از عرض سلام، خواهشمند است كه به سؤال زير پاسخ مرقوم فرماييد.

در خيابان فردوسى تهران، كوچۀ برلن زمينى است متعلق به مرد يهودى كه فرارى مى‌باشد و بنياد مستضعفان در اختيار گرفته و مغازه‌هاى متعددى ساخته و سرقفلى

دريافت داشته و اجاره مى‌دهد؛ اين‌جانب هم يكى از آن مغازه‌ها را اجاره نموده‌ام. آيا اجازه تصرف و كسب در آن مغازه مى‌فرماييد يا خير؟ در هر صورت، جواب را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر احتمال مى‌دهيد كه مسئولين مربوطه بر طبق ضوابط شرعى در مورد زمين و مغازه‌هاى مذكوره رفتار نموده باشند، تصرفات براى شما اشكال ندارد.

[سؤال 9336] 5158

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

احتراماً؛ به عرض مى‌رساند زنى هستم با پنج فرزند، كه چند سال است شوهرم زندگى خانوادگى را ترك كرده و عيال ديگرى گرفته، حتى خرجى هم به ما نمى‌دهد.

به واسطۀ نداشتن محل سكونت، به سازمان اراضى شهرى استان فارس مراجعه كردم. پس از مدتى قطعه زمينى را به ما دادند، كه براى مبلغ پولى كه مى‌خواستند احتياج به كمك داشتم، تا بالاخره به هر ناراحتى بود آن مقدار پول را تهيه كرده و زمين مذكور را تحويل گرفتم. بعد از تحويل گرفتن، متوجه شدم كه زمين مذكور از نوع مصادره است. بعضى از مؤمنين اظهار مى‌كردند كه زمين مصادره‌اى اشكال دارد، فلذا دنبال صاحب زمين رفته و پس از مدتى صاحب زمين را پيدا كردم. اظهار نموده كه زمين متعلق به هجده نفر است و اظهار نارضايتى كرده است. خواهشمند است مرقوم فرماييد كه زمين مذكور براى من مباح است يا خير؟ و در صورتى كه مباح نيست، آيا راه شرعى براى تصرّف زمين وجود دارد؟

خداوند سايه مباركتان را بر سر همه مسلمين جهان مستدام بدارد.

بسمه تعالى، اگر احتمال مى‌دهيد كه مصادره، بر طبق موازين شرعى انجام گرفته، تصرفات شما اشكال ندارد.

ضمان در ملحقات به غصب

[سؤال 9337] 5159

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله

بسمه تعالى، اگر به منظور خريد، جنسى را بردارد كه نگاه كند و در دست او پيش از خريد تلف شود، ضامن است و در قيميات، قيمت و در مثليات، مثل بايد به صاحب جنس بدهد.

بسمه تعالى، مى‌تواند سال شمسى قرار دهد و ميزان سال شمسى است.

بسمه تعالى، ميزان، صدق عرفى تعريف و اعلان است.

بسمه تعالى، با زن كتابيه مى‌تواند ازدواج موقت نمايد.

بسمه تعالى، قصد خروج يك يا دو ساعت براى يك بار مضر نيست و زايد بر آن مضر است.

[سؤال 9338] 5227

ولى تصادفاً بدون تفريط، تلف شده. آيا شخص تحويل گيرنده، ضامن است و يا به عهدۀ خود صاحب مال است.

بسمه تعالى، چنانچه به رسم امانت و يا عاريه پيش او گذارده، ضامن

نيست؛ ولى اگر به عنوان اين‌كه بپسندد و بخرد به او داده شده، ضامن است.

[سؤال 9339] 5160

بسمه تعالى 24 / 9 / 1361

دفتر حضرت امام و رهبر نمونۀ جهان

با نهايت احترام؛ مردى هستم 48 ساله، از 12 سالگى نمازخوان و روزه بگير هستم. دو بار به خانه خدا رفتم. خودم با فرزندم در بسيج هستم و فرزند ديگرم در سپاه است. از سال 1357 تمام وقتم در خدمت مردم، شورا، مسجد و تعاونى هستم؛ اما در سال 1344 در شركت ساختمانى بودم. كارمند پيمانكار بودم و كارفرما ارتش بود. با شاه و پدر ملعونش مخالف بودم، لذا از سربازى فرار كردم. به علت مخالفت با رژيم و عادت خيلى پيمانكاران آن موقع، در حدود 60 يا 80 يا 100 هزار تومان با نظر پيمانكار با دست بنده به ارتش وقت و به نفع پيمانكار حساب‌سازى كرديم. به بنده پنجاه هزار ريال غير از حقوق ماهانه‌ام كه در ماه 7000 ريال بود دادند. ناراحتم، نادم هستم، پشيمانم، بفرماييد چه خاكى به سر كنم. مالم تخميس شده است. مقلد امام و نوكر حضرت سيدالشهدا هستم، پول نمى‌گيرم. از سال 1357 در انقلاب هستم و تمام محل خبر دارند. مرا نجات بدهيد. خواستم جبهه بروم امام جماعت رضايت نداد گفت اگر برويد كار محل كه مسجد ما - مسجد مادر است - فلج مى‌شود. شرمنده‌ام كه وقت شما را گرفتم. استدعا دارم جواب بدهيد.

خدايا، خدايا، تا انقلاب مهدى خمينى را نگهدار، به اميد پيروزى اسلام

بسمه تعالى، اگر وجه مذكور يا هر مقدار آن به دست شما به پيمانكار رسيده، ضامن هستيد و بايد به صندوق ارتش واريز نماييد.

[سؤال 9340] 4178

فرزندانش هم از همين مال آميخته به حرام امرار معاش كنند؛ حكم همسر و فرزندان - در صورتى كه هيچ ممر معاش ديگرى نداشته باشند - چه خواهد بود؟ آيا آنان هم مورد عذاب الهى قرار خواهند گرفت؟

بسمه تعالى، اگر تصرف كننده بداند كه مال مورد تصرف او مخلوط به حرام است، تصرفات او در آن مال حكم غصب دارد.

وجوب برگرداندن چيزى كه غصب شده

[سؤال 9341] 5161

بسمه تعالى 16 / 4 / 1361

برادرى يك مسأله دارد كه از اين قرار است در وقتى كه نمى‌دانسته و متوجه نبوده مال كسى را كه گويا بهايى هم بوده خورده و يا سرقت نموده و او هم اكنون در خارج از كشور است و مقدارى از اموالش را دولت در اختيار گرفته آيا اين برادر كه مى‌خواهد خود را تطهير كند چگونه ممكن است؟ در خاتمه از خداوند قادر متعال خواستارم كه انقلاب اسلامى ايران را به رهبرى امام عزيز به پيروزى نهايى برساند و دشمنان اسلام را به دست مسلمانان خوار و ذليل بگرداند و امام خمينى را تا انقلاب حضرت مهدى عجل الله تعالى فرجه براى ما حفظ فرمايد.

بسمه تعالى، به ورثه مسلمان او رد كند و اگر ندارد به حاكم شرع مراجعه نمايد.

[سؤال 9342] 5162

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى دام ظله

شخصى مال را دزدى كرده، بعداً پشيمان شده، حالا مى‌خواهد اين مال را از گردن خود خلاص كند، حالا از صاحب مال يا خجالت مى‌كشد يا مى‌ترسد كه خطر ديگرى

به وجود بيايد، اين شخص چه بايد بكند؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، مال را به هر وسيله هست بايد به صاحب آن ردّ كند هر چند صاحب مال ملتفت نشود كه دزدى واقع شده و اين مال همان مال دزدى است.

[سؤال 9343] 5163

بسمه تعالى

شخصى در زمان سابق از بعضى سازمان‌هاى دولتى مبلغى پول برداشته، الآن كه نادم شده و مى‌خواهد پول را رد كند بايد به كى بدهد چون اگر بخواهد به خود آن سازمان رد كند راهى ندارد.

بسمه تعالى، بايد به صندوق دولت رد كند و مى‌تواند به صندوق‌هايى كه جهت عمران و آبادى عمومى است از قبيل جهاد سازندگى واريز نمايد.

[سؤال 9344] 5164

بسمه تعالى

شخصى به خاطر حسن نيتى كه سپاه به شخصى داشته او جنس مى‌خريده و به صورت گران به سپاه مى‌فروخته حالا سخت پشيمان است. اگر چنانچه فرض كنيم شما موافقت كرديد به اين‌كه به صورت اقساط برگرداند، بعد از پرداخت تمام اموال مسروقه و يا در حين پرداخت دولت پى ببرد به اين سرقت تكليف چه مى‌شود و چه جوابى آيا مى‌تواند بگويد من به صورت اقساط برگردانم يا نه؟ به هر حال استدعا داريم كه هرچه زودتر جواب خود را بدهيد چون اين آقا مريض شده و سخت در عذاب روحى قرار گرفته. و همچنين زن و فرزند ايشان در اين منزلى كه ساخته نماز خوانده‌اند آيا نماز آن‌ها باطل است؟

بسمه تعالى، بايد آنچه را سرقت كرده به محل آن برگرداند و در فرض سؤال نماز در خانه مذكور باطل است.

[سؤال 9345]5165

بسمه تعالى

حضور مبارك مرجع عالى‌قدر و رهبر كبير انقلاب، امام خمينى

بسمه تعالى، ضامنيد و بايد از عهدۀ آن برآييد.

[سؤال 9346]

بسمه تعالى، با تمكن بايد به همان جايى كه از آن برداشته‌ايد برگردانيد؛ و اگر اموال مصادره شده، به بنيادهاى مربوط مراجعه نماييد؛ و اگر برگرداندن به مالك ممكن نيست و مصادره نشده، از طرف مالك به فقرا صدقه دهيد.

بسمه تعالى، منظور، سفر شرعى به مقدار مسافت است.

[سؤال 9347]5166

بسمه تعالى 8 / 6 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت العظمى خمينى، پس از اهداى سلام و درخواست سلامتى آن امام عزيز از درگاه منان

اين‌جانب در سال 1352 به عنوان حسابدار در حجرۀ يكى از تجار تهران مشغول كار بودم. صاحب حجره كه كارخانۀ روغن‌كشى اتومبيل نيز داشت، در ظاهر شخصى مسلمان و حاجى بود و بعضى از كارهاى خيريه را انجام مى‌داد. پس از مدتى متوجه شدم كه حساب افراد ضعيفى را كه مثلاً بشكه خالى فيلتر روغن و غيره به او مى‌دادند، كم مى‌كرد و چون سواد نداشتند مثلاً صد كارتن فيلتر را هشتاد كارتن حساب مى‌كرد و خيلى از تخلفات. پس از مدتى اين‌جانب هم كه فاقد آگاهى بودم آلوده شدم و مقدارى از مال وى را به صورت چك يا سفته و وجه نقد برمى‌داشتم و در حدود سال 1354 ترك كار كردم و با آشنايى كه با يكى از روحانيت مبارز - كه هم اكنون امام جمعه رامهرمز است - داشتم در جهت مطالعات اسلامى و انقلابى بر آمدم. اكنون متوجه شدم كه اين عمل درست نبوده و آن حاجى نيز فوت نموده، ولى ورثه شخص مذكور حيات دارند. تكليف اين‌جانب از نظر شرع مقدّس اسلام چيست؟ استدعا دارم، اوامر شرعى در اين مورد صادر گردد تا به تكليف خود عمل نمايم.

بسمه تعالى، آنچه از اموال صاحب حجره را برداشته‌ايد بدون وجه شرعى، بايد در فرض مسأله به ورثۀ او بدهيد.

[سؤال 9348] 5167

بسمه تعالى 8 / 7 / 1361

ضمن عرض سلام، دو مسأله شرعى داشتم. اين‌جانب چندين سال است كارمند دولت هستم. در طول مدت خدمتم چندين بار به عللى، كار محوّله را صحيح و كامل انجام نداده‌ام، ولى پولش را دريافت كرده‌ام، و مدتش چند ماه مى‌باشد.

بسمه تعالى، اگر كار محوّله را انجام نداده‌ايد، پولى كه در مقابل آن گرفته‌ايد را، بايد به همان محلى كه از آن گرفته‌ايد مسترد داريد.

[سؤال 9349] 3389

بسمه تعالى، بايد پولى را كه به بانك بدهكار شده به همان بانك رد كند.

[سؤال 9350] 5168

بسمه تعالى 15 / 12 / 1361

محضر مبارك امام امت و بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران

ضمن عرض سلام و دست‌بوسى، مخلص، يكى از افراد ارتش طاغوتى سابق و ارتش جمهورى اسلامى ايران بودم كه تازگى‌ها بازنشسته شدم. در ارتش سابق در اثر ضعف ايمان و موقعيتى كه به وجود آورده بودند و يا به دليل عُقده‌هاى فراوان و گاهى احتياجات، دزدى در ارتش مرسوم بود كه من هم ناچاراً از اين امر مستثنا نبودم، البته بر خلاف ميل باطنى خودم. در هر صورت من اقلام خرده‌ريزى مثل (باطرى چراغ قوه، رنگ، انبردست، كاغذ و خودكار، قفل، تخته، گالن بنزين، قيچى، كپسول

آتش‌نشانى، چسب، چاقو، پيچ گوشتى، سيم و كابل، هويه، ميخ، و خرده‌ريزهايى كه يادم نيست از اموال ارتش تا زمان قبل از انقلاب دزدى كردم كه مقدارى از آن‌ها را به ديگران بذل و بخشش نمودم و بعضى‌ها هم مصرف شده و از بين رفته است و بعضى از آن‌ها هم هنوز هست و استفاده مى‌كنم. البته بعضى از اين اقلام مال كشور شيطان بزرگ بود و زيادى آمده بود كه من برداشتم. در هر صورت من تازه مسلمان كه در اثر رهبرى‌هاى پيامبرگونه آن رهبر بزرگوار بعد از انقلاب بيدار شده و پى به قيامت اعمال خود برده‌ام تنم طاقت آتش جهنم الهى را ندارد و تصميم گرفته‌ام تمام اموالم را از لحاظ خمس و مال امام حلال و حرام پاك نمايم. ناگفته نماند كه چندى پيش جريان را كتباً با حاكم شرع شهرستان كرج جناب حجت الاسلام انصارى در ميان گذاشتم و يادآور هم شده بودم كه بقيه اقلام را كه هنوز هست و استفاده مى‌كنم اگر برگردانم ممكن است ديگران ببرند، ولى دوست دارم كه داشته باشم و مبلغ تقريبى آن‌ها را هم به هر نحوى كه صلاح باشد پرداخت كنم. البته نظر كلى ايشان ريختن مبلغ تقريبى آن‌ها به يكى از حساب‌ها مثل جنگ‌زدگان و حساب 100 امام بود. حالا اگر امام عزيزمان نظريه ايشان را تأييد مى‌فرمايند با لطف پدرانه خود بفرماييد كه پول تقريبى آن‌ها را به كدام حساب واريز نمايم. بهتر است تا اين دم آخر فكر من از ناپاكى‌ها و آلودگى‌ها تا حدودى راحت باشد و اگر امام عزيز نظريه ديگرى دارند امر بفرمايند تا اطاعت شود.

در خاتمه از خداوند متعال طول عمر امام عزيزمان را از خداوند مسئلت دارم كه يك ملّتى را از بدبختى‌ها و انحرافات نجات دادند و به سوى زندگى سالم اسلامى رهنمون شدند.

بسمه تعالى، اموال موجود را بايد به هر نحو امكان دارد به محلى كه از آن برده‌ايد برسانيد و از عهدۀ آنچه از بين رفته برآييد و به همان محل ادا كنيد.

[سؤال 9351] 5169

بسمه تعالى

دفتر محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

محترماً معروض مى‌دارد اين‌جانب قبل از انقلاب در كارخانه‌اى مشغول كار بوده‌ام و مبلغى پول و ابزار بدون اذن كارفرما از اين كارخانه برداشتم، اكنون قصد دارم كه پول و ابزار را به صاحبانش عودت دهم لكن كارفرمايان از كشور فرارى شده‌اند و كارخانه ملى شده است، آيا اكنون مى‌توانم پول و ابزار را در اختيار اين كارخانه كه در حال حاضر ملّى شده است بگذارم؟ ضمناً مقدارى از ابزار مفقود شده آيا مى‌توانم قيمت آن را مسترد نمايم؟ و من الله التوفيق

بسمه تعالى، شما ضامن هستيد و لازم است به كارخانه مسترد نماييد.

[سؤال 9352] 5170

بسمه تعالى 14 / 12 / 1361

قم، دفتر امام، بنده دو مسأله شرعى به شرح زير عنوان مى‌كنم:

تهيۀ ارز خارجى هم مشكل است. تازه نحوۀ ارسال و ميزان مبلغ هر فروشگاه هم به دقّت مشكل است.

سال پيش در منزل آقاى پسنديده، در اتاقى كه وجوهات شرعى را مى‌پردازند، از يكى از آقايان كه همين‌گونه مسائل را جواب مى‌دادند، پرسيدم. گفتند كه اين‌گونه اموال - چون از غير مسلمان به دستمان رسيده - جزء غنائم هستند و بايد خمس اين اموال را بپردازى. بنده هم خمسشان را پرداختم. امسال شنيده‌ام كه اصلاً مسأله برخلاف است و بايد اصل مال را به صاحبانش برگرداند.

حال با توجه به مشكل بودن اصل استرداد مال به صاحبان اصلى، و با توجه به ردّ خمس اين اموال، تكليف بنده چيست؟ آيا باز مسئول پرداخت وجوهى هستم؟ و اگر مسئول هستم، چگونه اين دين از من برداشته خواهد شد؟ لطفاً جواب را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اين عمل جايز نيست و موجب ضمان است، و نسبت به گذشته اگر امكان برگرداندن نيست، بر شما چيزى نيست.

الآن كه وضع فرق كرده، دولت اسلامى شده است و بنياد پهلوى سابق كه به بنياد علوى تغيير نام يافته و درخواست تأديه وام خود را نموده خود را موظّف به پرداخت اين‌گونه وام‌ها مى‌دانم. ليكن با توجه به سابقۀ ذهنى از بنياد پهلوى سابق از ميزان صحت و سلامت اين بنياد، جايگاه آن در ميان نهادهاى دولتى، چگونگى وابستگى و ارتباط اين مؤسسه نسبت به ساير مؤسسات و وزارتخانه‌هاى دولتى، و نيز صلاحيت و صالح بودن افراد دست‌اندركار آن‌جا برايمان مشخص نيست و نمى‌دانم واقعاً با پرداخت اين وام‌ها، مبالغ به موضع اصلى خود - كه تحصيل دانشجويان است - برمى‌گردد يا نه و اين گونه مبالغ، حيف وميل نمى‌گردند يا نه. راهى براى حصول اطمينان جهت رفع ترديد وجود ندارد. با

اين وجود هيچ‌گونه هم مايل نيستم كه دينى از ديون فردى و اجتماعى بر ذمه‌ام باشد. نمى‌دانم آيا مى‌توانم اين وام را به نهاد دولتى مطمئن‌ترى بپردازم، كه مصارف وجوهش برايم شناخته شده است يا آن را در اختيار دفتر امام يا هر جايى كه شما اعلام بفرماييد، قرار دهم؟ گرچه بنياد علوى از تعقيب وام خود دست‌بردار نبوده و اقداماتى جهت دريافت وام خود، به عمل خواهد آورد.

با توجه به توضيحات فوق، آيا باز موظّف هستم كه وام خود را به همان مؤسسه بنياد علوى بپردازم، يا راه ديگرى وجود دارد؟ در صورتى كه راه ديگرى وجود دارد، چگونه مى‌توان موضوع را براى بنياد علوى توجيه نمود، تا از تعقيب وام خود دست بردارد؟ جواب را مرقوم فرماييد. با تقديم احترام

بسمه تعالى، اگر بنياد جديد، همان مؤسسه سابق است كه از آن وام گرفته‌ايد، بايد به او بپردازيد.

[سؤال 9353] 5171

بسمه تعالى 19 / 5 / 1361

با عرض سلام و تحيات فراوان؛ چون مسأله زير براى يكى از مقلدين امام خمينى - روحى فداه - پيش آمده آن را بيان فرماييد.

به عرض مباركتان مى‌رساند كه در زمان طاغوت شخصى كه خردسال بوده مقدارى از اموال عمومى را مصرف نموده به عنوان مثال: در پست ادارۀ برق رفته سيم‌هاى مسى بى‌فايده و امثال آن را جمع كرده و فروخته است و يا كاغذهاى اطلاعيه‌اى را كه در آن زمان براى امور مختلف مملكتى بوده و دست بزرگ‌ترها بوده براى استفاده برداشته و مثلاً به قصابى فروخته و يا از كاغذهاى امتحانى دبيرستانى به طور شخصى استفاده كرده و مقدار مختصرى پول به دست آورده است.

تمام اين موارد و امثال آن از روى جهالت و نادانى بوده حال اين شخص مى‌خواهد خود را برى‌ء الذمه كند. و زمانى كه اين امور و امثال اين‌ها را مرتكب شده در اوان بلوغ يا بعد از بالغ شدن بوده است. چون اين مسائل مربوط به حكومت طاغوتى بوده و هم اكنون بحمدالله حكومت، اسلامى است؛ لطفاً راهنمايى بفرماييد كه براى برى‌ء الذمه شدن شخص مذكور چه مقدار پول و به چه حسابى واريز كند و يا به

كجا بفرستد و يا...؟ با توجه به اين‌كه مقدار دقيق آن پول‌ها را نمى‌داند، حداكثر در نظر بگيرد يا حداقل؟

بسمه تعالى، اجناس برداشتى را ضامن است. بايد عين يا قيمت آن را به بيت‌المال برگرداند.

[سؤال 9354] 5172

بسمه تعالى 10 / 3 / 1361

سلام به پيشگاه مبارك امام بزرگوار، خمينى كبير، اميد و نور چشم مردم ايران

اين‌جانب در تاريخ پانزدهم بهمن ماه سال 1357 مبلغى بين 22 تا 24 هزار تومان (چون مبلغ دقيق آن را شك دارم، ولى اطمينان دارم از 22 هزار تومان كمتر و از 24 هزار تومان بيشتر نبوده) از ارتش دريافت نمودم تا به شركتى كه چند دستگاه بى‌سيم قبلاً براى ارتش تعمير كرده بود پرداخت نمايم. شركت مذكور اسرائيلى بود و به وسيله چند نفر يهودى اداره مى‌شد. به محض پيروزى انقلاب شركت تعطيل و سردمداران آن فرار كردند. اين پول پيش من ماند. قبل از انقلاب زمينى كه در منطقۀ افسريه خارج محدوده، داشتم با فروختن وسايل زندگى و مقدارى قرض از فاميل توانستم يك چهار ديوارى بسازم. چون خيلى بدهكار بودم اين پول را به قرض‌هايم دادم و دائماً در فكر اين بودم كه هر طور شده وام بگيرم و هر وقت مبلغ فوق به دستم رسيد كسب تكليف نمايم. مدت‌ها قبل تقاضاى وام حقوقى نمودم. ماه گذشته مبلغ 26 هزار تومان وام حقوقى گرفتم. هر ماه 570 تومان به مدت 45 ماه از حقوقم كسر مى‌شود. پنج سر عايله دارم و حقوق دريافتى من 5200 تومان است. منتظر جواب هستم كه:

اول؛ مبلغ كل پول كه شك دارم مشخص شود.

دوم؛ اين‌كه پارسال 1500 تومان كمك به جنگ‌زدگان دادم و گفتم 500 تومان از خودم و هزار تومان از پولى كه براى شركت از ارتش گرفتم.

سوم؛ اين‌كه پولى كه پيش من هست چه كار كنم؟

بسمه تعالى، پول را بايد به ارتش برگردانيد و دادن به جنگ‌زدگان كافى نيست.

[سؤال 9355] 1862

بسمه تعالى، هر مقدار از مال دولت كه يقين داريد بدون رعايت مقررات دولت استفاده كرده‌ايد، بايد به صندوق همان بخش دولتى واريز نماييد.

[سؤال 9356] 5173

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله

شخصى مال كسى را غصب كرده آمده در نجف اشرف از وطن خود، خيال برگشتن ندارد، اين مال به حاكم شرع رد مظالم داده، اتفاق افتاد رفت به وطن يا صاحب مال آمد در نجف اشرف از اين شخص مال خود را مطالبه كرد، شخص غاصب دوباره به صاحب مال هم چيزى بدهد يا همان رد مظالم كفايت مى‌كند؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، براى صاحب مال ضامن است و مورد مذكور از موارد ردّ مظالم نيست.

[سؤال 9357] 718

بسمه تعالى، به هر نحو يقين كند كه صاحب مال راضى است، مى‌تواند عمل نمايد.

[سؤال 9358] 5174

بسمه تعالى 6 / 10 / 1361

محضر مبارك رهبر بزرگ انقلاب اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، مدّ ظله

در زمان تظاهرات عليه رژيم طاغوت، كالايى كه قيمت آن حدود دو هزار تومان بوده است، از منزل شخصى از افراد رژيم سابق كه مردم خانۀ او را خراب و آتش زده بودند، به دست اين‌جانب رسيده است و تا كنون مورد استفادۀ شخصى قرار گرفته است؛ شخص مذكور بعد از پيروزى انقلاب اسلامى، اعدام و خانوادۀ او به جاى ديگرى عزيمت كرده و دسترسى به خانوادۀ او مشكل است؛ حكم استفادۀ تاكنون و يا بعد از اين، از آن كالا چيست؟

بسمه تعالى، كالاى مسروقه بايد به ورثۀ او برگردد با مراعات مقررات دولت اسلامى.

[سؤال 9359] 1059

بسمه تعالى، منوط است به رضايت صاحب مال و اگر يد بر تمام مال پيدا كرده ضامن تمام آن است.

[سؤال 9360]5175

بسمه تعالى

حضور محترم و ارجمند رهبر عزيزم و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله امام خمينى، دامت بركاته، سلام، به عرض شما مى‌رسانم:

من جوانى 21 ساله هستم. در تاريخ 1 / 12 / 1359 در خدمت سربازى در عمليات تنگه چزابه، به علت سرماى شديد يك اُوركت از سپاه گرفته بودم، ولى براى اين‌كه برادران سپاه خودشان به اين لباس احتياج داشتند و اين لباس نيز براى آن‌ها بود، از ما كه چند نفر بوديم تقاضاى اُوركت كردند ولى ما به آن‌ها نداديم و اين لباس‌ها چون مخصوص خودشان بود، گفتند اين‌ها را به ما بدهيد، ما به شما يك اُوركت ديگر مى‌دهيم. من به مدت 12 روز از تاريخ ذكر شده، به پايان خدمت 24 ماهه‌ام مانده بود؛ بعد كه من ترخيص شدم، چون كسى نبود كه از من تحويل بگيرد، من آن را با خود آوردم. حال از شما مى‌خواهم كه مرا راهنمايى كنيد كه آيا:

«و اكنون اين اُوركت به وسيلۀ برادرم در جبهه است».

خدايا، خدايا، تا انقلاب مهدى، خمينى را نگهدار

بسمه تعالى، لباس را بايد به مسئولين مربوطۀ سپاه تحويل دهيد و نمازهايى كه خوانده‌ايد بدون علم به غصب بودن لباس، صحيح است.

[سؤال 9361] 6542

پرداخت نمايد؟ طريقۀ پرداخت چگونه باشد؟

بسمه تعالى، اگر طلبكار را مى‌شناسد بايد به هر نحو شده مال را به او برگرداند و در صورتى كه صاحب مال را به هيچ نحو نشناسد، بايد از طرف او به فقرا صدقه بدهد.

[سؤال 9362] 1285

بسمه تعالى، بايد به همان مؤسسه دولتى رد كند.

[سؤال 9363] 6817

بسمه تعالى، مبلغ مزبور را ضامن است، بايد به هر نحو كه ميسور است برگرداند.

[سؤال 9364] 5176

بسمه تعالى 8 / 7 / 1358

حضور محترم رياست هيأت استفتائيۀ امام خمينى، عاجزانه درخواست مى‌كنم به سؤال اين‌جانب جواب دهيد:

شخصى در زمان طاغوت رئيس خانۀ انصاف بوده و مردم را جريمه كرده است. در سابق اين پول به دادگسترى داده مى‌شده است، ولى او پول را رد نكرده است. فعلاً كه اين پول پيش او مانده است، آيا بايد به دادگسترى رد كند يا به افراد جريمه شده و يا

به مخارج ده مى‌تواند برساند يا به مقام ديگرى بايد بدهد؟ در هر صورت جواب دهيد تا به آن عمل شود. متشكرم

بسمه تعالى، بايد به صاحبانش رد كند.

[سؤال 9365] 5177

بسمه تعالى 14 / 11 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از مراسم دعاگويى، به شرف عرض عالى مى‌رساند:

در زمان طاغوت يك عده افراد از شركت نفت مقدارى اموال از قبيل سيم و لوله و آهن سرقت كرده‌اند كه مال بعضى هم خيلى قابل اهميت است. بعضى از اين افراد مستضعف و بعضى هم خيلى مستكبر و مالدار هستند. نسبت به اين اشخاص راجع به اين اموال چه دستور مى‌فرماييد؟ در ضمن چه عملى بايد كرد. بعضى هم در زمان انقلاب اين عمل را كرده‌اند. تمنا دارم جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، بايد برگردانند.

[سؤال 9366] 5178

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

شخصى در حين مرض موت كه تقريباً شصت هزار تومان مقروض بوده و قدر زمينش به اندازه همين پول بوده است و مقدار سى هزار تومان ديگر به طور غصبى به مردم بدهكار بوده است، كه خودش البته از شدت جهالت در نظر نداشته است و بعضى از افرادى كه از مسائل شرعى آگاه نبوده‌اند به فرد مذكور گفته‌اند كه تو از سبب زمين خودت مستطيع هستى و حال آن‌كه مقدارى از زمين را به طور غصبى نيز در تصرف داشته است و بعد خودش در همين مرض فوت كرده است و وصيت نموده است كه ثلث از زمينم را بفروشيد و از جانب من به حج برويد و دو پسر صغير و يك

دختر صغير نيز دارد، آيا تكليف وصى و اقارب در اين باره چيست؟ پس آيا زمين غصبى و پول غصبى را به صاحبانش مسترد كند و يا اين‌كه حج برود در حالى كه اين ثلث زمينش هم حقوق مردم و خرجى مكه را ادا نمى‌تواند بكند. لطفاً جواب فرماييد كه كدامش مقدم است.

بسمه تعالى، آنچه غصب شده جزء تركه نيست، بايد به صاحبانش برگردد و آنچه كه از تركه محسوب است ثلث آن صرف وصيت و دو ثلث ديگر بين ورثه تقسيم مى‌شود و حج در فرض وجوب بايد انجام شود و اگر ثلث كافى نيست از اصل مال تكميل شود.

[سؤال 9367] 7002

بسمه تعالى، بايد به همان شعبه رد كند يا از مسئولين مربوطه كسب اجازه نمايد.

[سؤال 9368] 5179

بسمه تعالى

سلام به حضور مبارك امام امت؛ اميد است كه حال امام خوب باشد، ان شاء الله.

غرض از مزاحمت اين بود كه در كشور كانادا كارت‌هاى به خصوصى وجود دارد كه بانك‌ها به بعضى افراد كه حساب پولى در بانك داشته باشند مى‌دهند و با وجود، اين كارت، بانك يك نوع اعتبار مالى به شخص مى‌دهد كه هر كجا خواست، خريد مى‌كند يا بنزين مى‌زند و كارت را نشان مى‌دهد و ديگر از او پول نمى‌گيرند. بعداً بانك براى شخص، صورت خريد يا بنزين را مى‌فرستد و او هم بايد بپردازد. حال بعضى از آقايان اين نوع كارت‌ها را دارند و از آن استفاده مى‌كنند و پول بانك يا شركت مربوط

به اين كارت را نمى‌پردازند و يا مثلاً روزى كه مى‌خواهند بيايند ايران با وجود آن كارت يك خريد كلى به اندازه 10 هزار تومان يا بيشتر يا كمتر مى‌كنند و مى‌آيند ايران، بدون پرداخت پول به شركت يا بانك كه همه صهيونيستى هستند. حكم شرعى در اين زمينه چيست؟

بعضى نيز حساب چكى در بانك باز مى‌كنند و جنس و يا هر چيز ديگر كه مى‌خواهند مى‌خرند و چك بى‌محل مى‌كشند و بعد هم نمى‌پردازند. اين‌گونه خريدها، از فروشگاه‌هاى بسيار بزرگ اين كشور است كه سراسر امريكا و كانادا هستند و همه هم صهيونيستى هستند. حكم شرعى آن چيست؟

بسمه تعالى، اين كار جايز نيست و موجب ضمان است.

[سؤال 9369] 5180

بسمه تعالى 19 / 4 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى - روحى فداه - سلام عرض مى‌كنم. در پناه امام زمان و در توجه ايشان بوده باشيد ان شاء الله

بسمه تعالى، بايد به خود آن‌ها يا ورثۀ آن‌ها رد كند و لازم نيست اطّلاع دهيد كه چيست.

بسمه تعالى، قيمت يوم التلف را بدهد؛ مگر اين‌كه خود مال موجود باشد كه بايد خود آن را رد كند.

[سؤال 9370] 2340

بسمه تعالى، بدهى را به هر نحو كه بتوانيد بايد به حساب همان اداره بازگردانيد.

[سؤال 9371] 5181

بسمه تعالى 21 / 9 / 1361

محضر مبارك نايب الامام و مروج الاحكام و رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

معروض مى‌دارد، يكى از كارمندان هيأت واگذارى زمين - كه خود را نمايندۀ فرماندار معرفى مى‌نمود - از عده‌اى كشاورز و كارگر، جهت صدور تأييد به سهميه‌اى كه دولت جمهورى اسلامى ايران برايشان تعيين نموده، مبلغ گزافى به عنوان حق امضا، دريافت داشته است. هر كسى كه از دادن حق امضا خوددارى مى‌نمود، از سهميه محروم مى‌گرديد. كارگران بيچاره مجبوراً پول دادند، ولى پس از مدت دو ماه متوجه گرديدند، پولى كه داده‌اند جنبۀ قانونى نداشته، بلكه اخاذى بوده است. لاعلاج در صدد شكايت برآمده‌اند. اخاذ نامبرده چون متوجه گرديده پول دهندگان شكايت نموده‌اند، براى فرار از جرم، مبلغى از آن پول را به حساب خيريه واريز نموده است. آيا جايز است چنين پولى كه به زور گرفته شد، به حساب خيريه واريز شود يا خير؟ بسمه تعالى، پولى كه بدون مجوز شرعى و قانونى گرفته شده، بايد به صاحبان آن برگردد و با واريز كردن به حساب خيريه، برائت ذمه حاصل نمى‌شود.

[سؤال 9372] 5182

بسمه تعالى 7 / 6 / 1361

خدمت كليۀ برادران خدمتگزار هيأت استفتاى امام سلام عرض مى‌كنم، اميدوارم با يارى خداى متعال و با عنايات حضرت ولى عصر (عجّل الله تعالی فرجه الشّریف)، خدمات خود را به نحو احسن انجام دهيد. برادرى كه نامۀ اين حقير را مى‌خوانيد! اين‌جانب جوانى 25 ساله هستم، كه در حدود يك‌سال است توبه كرده‌ام، و آن هم به لطف خداوند متعال بود كه عمر مرا نگرفت و فرصتى به من داد تا به كارهاى نامشروع خود پايان بدهم، و به عنوان يك فرد مسلمان، به كليۀ فرائض دينى - كه اندوخته اين دنيا مى‌باشد - به نحو شايسته‌اى عمل كنم. اين حقير تا سال 1360، به هيچ يك از اعمال پليد و شيطانى خود، پى نبرده بودم و چون شغلم رانندۀ تاكسى بود، به هر جنايتى دست زده‌ام، كه به لطف خداوند به خدمت مقدّس سربازى اعزام شدم و در محيط جبهه، با كمك برادران روحانى كه در سنگرها بودند، تا اندازه‌اى خود را ساخته و از كارهاى گذشته صددرصد پشيمان شده و توبه كرده‌ام و با خداى خود عهد كردم كه اگر از جنگ سالم بيرون آمدم، هرگز دنبال گناه و آلودگى نروم، تا بتوانم جبران گناهان گذشته را بكنم و چون هر روز كه مى‌گذرد، به مسائل دينى و شرعى اهميت مى‌دهم؛ لذا مى‌خواهم با راهنمايى‌هاى خودتان، بار گناهانم كاسته شود تا در روز قيامت پيش خداى خود و پيامبران و امامان روسفيد و سرافراز باشم.

تا آن‌جايى كه من اطلاع دارم، مقام شهيد با آن همه عظمتى كه دارد، خدا تمام گناهانش را مى‌بخشد به جز حق‌الناس، و چون بنده تازه به راه راست هدايت شده‌ام و مقدارى از دين مردم روى دوش من سنگينى مى‌كند، بايد آن‌ها را ادا كنم.

اول، مبلغ 30000 ريال و يك جفت گوشواره - كه نمى‌دانم از چه نوع جنسى بود - و چند عدد نگين عقيق و يك دفترچه حساب پس‌انداز در تاكسى من جا ماند و با اين‌كه آدرس صاحب مال را داشتم، آن مال را به صاحبش نرساندم، و در راه نامشروع خرج كردم و الآن هم آدرس آن شخص را فراموش كرده‌ام و نمى‌دانم چه كار كنم.

لطفاً در اين مورد مرا راهنمايى كنيد.

دوم - كه خيلى شرم مى‌كنم بازگو كنم، ولى چاره‌اى ندارم - دزدى است، كه چند سال پيش يك عدد جلو پنجره پيكان - كه كمياب بود و خيلى هم گران - از يك ماشين باز كردم، و دو جفت بوق و يك چراغ، كه قيمت آن دو جفت بوق و چراغ، سه سال پيش 20000 ريال بود، كه چراغ را الآن هم دارم و در منزل است. اين‌ها جرائمى بود كه مرتكب شده‌ام، ولى چون آن زمان خيلى بى‌تفاوت بودم و اصلاً اهميتى بدان نمى‌دادم، مرا ناراحت نمى‌كرد، ولى حالا كه به لطف خداوند، عمرى به ما داد تا به راه راست برگردم و حق مردم را بدهم، خيلى مرا عذاب مى‌دهد و با خود مى‌گويم: من كه هنوز پاك پاك نشده‌ام، و با خود مى‌گويم: تو اول بايد حق مردم را بدهى، تا خداوند توبۀ تو را قبول كند. بار ديگر از خدمت شما برادران تقاضا مى‌كنم مرا كاملاً راهنمايى كنيد، تا حق مردم را به يك نحوى بدهم. در ضمن پولى هم ندارم كه يك جا بپردازم، اگر شما مايل هستيد بنده با شما حضورى در يك مكان مناسب، صحبت كنم تا راه خود را بدانم. با اميد پيروزى رزمندگان و عمر با عزت و طولانى امام امت، سخن خودم را خاتمه مى‌دهم. والسلام عليكم

بسمه تعالى، بايد از گناه ارتكابى توبه نماييد و از خداوند منان طلب عفو كنيد و اموال مذكوره را به صاحبانش برگردانيد و اگر از پيدا كردن صاحب آن مأيوس هستيد، از طرف او به فقرا صدقه بدهيد.

[سؤال 9373] 5183

بسمه تعالى 5 / 11 / 1361

با سلام به محضر امام امت، رهبر كبير انقلاب اسلامى و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى؛ سلامتى دائم و عمر طولانى و بابركت براى آن جناب خواستارم. غرض از مزاحمت و گرفتن وقت گران‌بهاى شما مسأله‌اى بود كه هم‌اكنون برايتان عرض مى‌كنم:

اين‌جانب مدتى قبل متصدى يكى از انبارهاى بيت‌المال (انبار تداركات ارتش) بودم و هم اكنون حدود چهار ماه است كه انبار مذكور را تحويل شخص ديگرى داده‌ام كه از آن انبار، مقدارى جنس برداشته‌ام و هم اكنون از اين كرده پشيمانم و لذا متذكر مى‌شوم كه با برگرداندن اجناس مذكور آبروى اين‌جانب در خطر حتمى قرار مى‌دهد. لذا از آن مقام عالى و محترم خواهان حل هرچه سريع‌تر اين مسأله مى‌باشم. ضمناً چون اين‌جانب در زمان خيلى كمى ديگر، عازم جبهۀ حق عليه باطل مى‌شوم لذا حل هرچه سريع‌تر اين مشكل را خواستارم. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، بايد اموال را از هرجا برداشته‌ايد به همان جا رد كنيد و لازم نيست به آن‌ها بفهمانيد كه آن را شما برداشته‌ايد.

[سؤال 9374] 5184

بسمه تعالى 21 / 10 / 1361

كسى كه مسئوليت بنيان مسجد يك دهات را به عهده بگيرد و با معتمدان دهات، دفتر قبض بگيرد و مبلغ زيادى پول جمع نمايد آن را بالا بكشد و مردم، مسجد را بسازند. چه صورتى دارد؟ لطفاً جواب را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر مطلب مرقوم صحت دارد، بايد پول را به صاحبانش رد كند.

[سؤال 9375] 5185

بسمه تعالى 13 / 1 / 1362

حضور محترم رهبر انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، دامت بركاته

سؤالات زير، شامل مسائل متعددى است كه از سوى افراد متفاوت مطرح شده و اين‌جانب، مسئول پرسيدن آن‌ها و كسب تكليف شده‌ام.

فاميل‌ها دزديده باشد) و در همان حال بداند كه اين كار، كار بدى است و به قبح آن پى برده باشد، مع هذا اين عمل زشت را مرتكب شده باشد، اما بعدها كه بزرگ شد و از اين كار خود پشيمان شد، براى اين‌كه گناهش پاك شده و توبه‌اش پذيرفته گردد، چه بايد بكند؟ آيا بايد آن اسباب‌بازى را عيناً به صاحبش تحويل دهد، در صورتى كه آن اسباب‌بازى را به كسى داده باشد و يا خراب شده باشد؟ يا درصورتى كه صاحبش بزرگ شده و نيازى به آن اسباب‌بازى ندارد؟ آيا بايد پولى را معادل قيمت آن اسباب‌بازى به صاحبش تحويل بدهد؛ آن هم در سن بزرگى؟

بسمه تعالى، درصورت وجود عين - ولو خراب و شكسته - بايد خود آن را به صاحبش برساند و مقدار نقص را با پول جبران نمايد، و درصورت تلف‌شدن عين آن، قيمت آن را بايد به او برساند.

بسمه تعالى، ديه ندارد.

بسمه تعالى، اگر نذر بدون صيغۀ مخصوص به آن بوده، وفا واجب نيست.

[سؤال 9376]5186

بسمه تعالى

اين‌جانب، در زمان شاه در مشهد يك كيسه برنج از بيمارستان امام رضا كه مردم فروشگاه ارتش را آتش زده بودند و چيزهاى آن‌جا را آورده بودند به آن‌جا و من چون در آن زمان بى‌پول بودم و براى خرجى مانده بودم از آن‌جا برده و حالا مى‌خواهم وضع خود را روشن كنم و چون روى پرسش از نماينده امام را نداشته و مقلد امام هستم - وقت شما را گرفته - چه كار كنم؟

بسمه تعالى، ضامن هستيد و بايد آنچه را برده‌ايد به محلش برگردانيد و اگر مربوط به ارتش است به آن‌جا برسانيد.

وجوب ردّ بدل منافع عين مغصوب

[سؤال 9377] 5187

بسمه تعالى

شوهرم در زمان طاغوت مقدارى از اجناس دولت را كه مربوط به بيت المال بود به منزل مى‌آورد (از قبيل حوله، ميز و امثال اين‌ها) و تا حال استفاده كرده‌ايم، اكنون چه كار كنيم؟ آيا ردّ مظالم تعلّق نمى‌گيرد؟

بسمه تعالى، اگر بهره‌بردارى از اشياى مذكوره اجرت دارد اجرت هم تابع عين است.

[سؤال 9378] 5188

بسمه تعالى

سلام و درود بيكران به رهبر كبير انقلاب ايران و اميد مستضعفين جهان، و سلام و تحيّت به تمام ياران امام خمينى و زحمت‌كشان انقلاب جمهورى اسلامى ايران.

اما بعد، از آن امام عزيز و نمايندگان محترمش تقاضا دارم چگونگى وضع و تكاليف مرا از نظر شرع اسلام، با در نظر گرفتن سؤالات زير، روشن فرمايند.

در سال 1355 بعد از اين‌كه كلاس سوم راهنمايى را، در شهرستان ميانه به اتمام رساندم، و چون پدرم روستايى بود و از نظر مالى، توانايى كمك براى ادامه تحصيل مرا نداشت، با اجازۀ پدرم تصميم گرفتم به تهران بيايم و روزها كار كنم، و شب‌ها ادامۀ تحصيل دهم. مدت چهار سال به همين ترتيب ادامۀ تحصيل دادم و مدرك ديپلم فنى را گرفتم. از درآمد كارم، به پدر و مادرم كمك مى‌كردم، و قسط خانه نيز پرداخت مى‌نمودم. تا در سال 1359 كشور مزدور عراق، ناجوانمردانه به انقلاب نوخاسته، و استقلال و وطن عزيز ما تجاوز كرد. جاى شكى نيست كه به وظيفۀ شرعى خود عمل كردم و به خدمت سربازى اعزام شدم و بعد از دورۀ آموزشى، به اهواز منتقل شدم. مدت يك ماه در آن‌جا انجام وظيفه نمودم. بعد از آن، به منطقۀ سرپل ذهاب، جبهۀ بازى دراز، به مدت دوازده ماه، و بعد از آن، به ميمك به مدت دو ماه، و از آن‌جا به منطقۀ مهران وارد شدم و در حال حاضر نيز، در همين منطقه، تا نابودى صداميان مشغول انجام وظيفه هستم.

در 20 / 9 / 1360 در عمليات بر آفتاب و تنگۀ كورك، به عنوان ديده‌بان نفوذى، در حمله شركت نمودم، بعد از 72 ساعت جنگ و مقاومت، دستور عقب‌نشينى از طرف فرماندهان دريافت كرديم و به منطقه خودمان برگشتيم. در اين عمليات بنده به خاطر سرماى شديد، يك اوركت از نيروهاى خودى - ارتش، سپاه، بسيج - كه در روز اول عمليات به جا مانده بود، برداشتم و استفاده نمودم. و در همين عمليات، مبلغ 32000 ريال پول يكى از برادران كه مورد اصابت گلوله توپ واقع شده بود، و در منطقه به صورت تكه و پاره پراكنده شده بود؛ در آخر عمليات، آن‌ها را جمع‌آورى كردم، و به بانك ملى باختران تحويل دادم. به ارزش 16390 ريال و اوركت مذكور را نيز به قيمت 15000 ريال از اين‌جانب خريدند، و اين پول‌ها را در زندگى خرج نمودم. حكم آن چيست؟

بسمه تعالى، اگر امكان استرداد اوركت نيست، پول آن را به سپاه بدهيد. و پولى كه با بانك معاوضه شده، با يأس از شناسايى صاحبش، از طرف او به فقير صدقه دهيد.

[سؤال 9379]5189

بسمه تعالى

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر حضرت آيت الله خمينى دام بقائه

شخصى به واسطه ايجاد عارضه روحى و عدم توانايى بدنى، محل كسب خود را با كليه سرمايه شخصى به مدّت يك‌سال اجاره داده و موجر در مدّت يك‌سال مشاعر خود را از دست داده و بعد از يك‌سال حدود سه سال ديگر هم بدون تمديد اجاره حتى بدون مذاكره با ناظر مالى كه در وصيت به خط موجر تعيين شده، گذشته و موجر هنوز به همان حال لايشعر باقى است. بفرماييد تكليف اين مستأجر از نظر اجاره و يا منافع بعد از يك‌سال اجاره چيست؟ ضمناً مستأجر وكيل قانونى و وصى موجر مى‌باشد.

بسمه تعالى، در فرض سؤال اجرت المثل و نمائات زمين را براى مالك ضامن است و بايد به حاكم شرع مراجعه كند.

[سؤال 9380] 5190

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى دام ظله

يك كسى گاو را دزدى مى‌كند، مى‌آورد به خانه خود با گاو كار مى‌كند، زراعت مى‌كارد، خرمن مى‌كوبد، هر وقت كارش خلاص شد گاو را مى‌برد در خانه صاحب گاو رها مى‌كند، صاحب گاو ديد كه خيلى لاغر است كسى با اين گاو كار كرده، اگر كرايه گاو را ندهد اين زراعت حلال است يا حرام؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، زراعت حلال است لكن اجرت گاو را بايد بدهد.

[سؤال 9381] 5191

بسمه تعالى 4 / 9 / 1361

پس از عرض سلام به حضور مبارك مسئولين دفتر امام خمينى، مدّ ظله العالى

به محضر مبارك آن دفتر عرض مى‌شود كه شخصى مهريۀ مؤمنه‌اى را مدت بيست سال است كه تصرف كرده و قطع اشجار نيز نموده و هيچ‌گونه درآمدى هم از مهريه به آن مؤمنه نمى‌دهد و چندين بار هم آن مؤمنه متذكر شده است كه اين ملك، مهريۀ من است؛ چرا مهريۀ من را به من نمى‌دهى؟ چرا درآمد آن را به من نمى‌دهى و چرا قطع اشجار نمودى؟ و ايشان مى‌گويد كه بعد از پدرمان، بيست سال است كه اين ملك، در تصرف من است و حال ديگر مال من شده است و به اين دليل، هم از دادن مهريۀ آن مؤمنه و هم از دادن درآمد آن خوددارى مى‌نمايد. بفرماييد كه بدانيم ملك، مال مؤمنه است يا مال شخص متصرف و آيا آن مؤمنه مى‌تواند مهريۀ خود و درآمد بيست سالۀ آن را كه آن شخص مى‌برد، از او مطالبه نمايد؟ ضمناً آن مؤمنه، از آن محل كه مهريه‌اش مى‌باشد، مهرنامه دارد.

بسمه تعالى، زن مى‌تواند مهريۀ خود را مطالبه كند و اگر كسى تصرف كرده، اجرت المثل آن را ضامن است؛ و چنانچه اختلافى در بين است بايد در محكمۀ شرعيه حل شود.

ميزان در گرفتن غرامت

[سؤال 9382] 5192

بسمه تعالى 28 / 2 / 1361

تهران، دفتر امام خمينى دامت بركاته

احتراماً پاسخ سؤالات زير را بفرماييد:

بسمه تعالى، قيمت يوم التلف را ضامن هستيد و مى‌تواند صاحب گاو محصول آن را هم مطالبه نمايد.

بسمه تعالى، سند عادى دليل شرعى نيست و تا به طريق شرعى ادعاى خود را ثابت نكرده حقى ندارد.

بسمه تعالى، حق نداريد.

[سؤال 9383] 6506

بسمه تعالى، در فرض سؤال، مى‌تواند به هر نحو كه مقدور است، تدريجاً وجه آن را - به عنوان صدقه - به قيمت امروز به فقرا بپردازد.

[سؤال 9384] 5193

بسمه تعالى 28 / 12 / 1361

شخصى سال‌ها درخت انگورى كشت نموده كه در موقع اثمار، از او بهره‌بردارى نمايد؛ زيدى با ارّه او را از بيخ قطع نموده؛ صاحب درخت حق گرفتن غرامت از زيد

را دارد يا خير؟ ثمر او هر سال، يك‌صد و پنجاه كيلو مى‌باشد؛ بهاى غرامت او را بفرماييد. بيّنوا تؤجروا

بسمه تعالى، حق دارد و ميزان، قيمت فعلى درختى است كه قطع شده است.

[سؤال 9385] 5180

بسمه تعالى، قيمت يوم التلف را بدهد؛ مگر اين‌كه خود مال موجود باشد كه بايد خود آن را رد كند.

[سؤال 9386] 975

الف. تكليف وسايلى كه شخصاً استفاده نموده و يا در حال استفاده هستم چيست؟ آيا بايد ثمن آن را پرداخت نمايم و در صورتى كه اين طور است، قيمت آن موقع را پرداخت نمايم يا قيمت كنونى را؟

ب. تكليف وسايلى كه به ديگرى دادم كه استفاده كرده و يا در حال استفاده مى‌باشد چيست؟ و در صورتى كه طرف، حاضر به دادن ثمن آن نباشد، تكليف من چيست؟ و تكليف آن شخص چيست؟

بسمه تعالى، وسايل مزبوره را ضامن هستيد، اگر موجود است بايد

برگردانيد و اگر تلف شده يا ناقص شده، قيمت زمان تلف يا ارش نقص را بايد بپردازيد. و كسى كه وسايل مزبوره به دست او رسيده، او نيز ضامن است.

[سؤال 9387]

ج. مقدارى از آن وسايل - بدون استفاده - در اختيار خودم مى‌باشد كه شامل چند ملحفه و غيره است. آيا مى‌توانم آن‌ها را نزد خود نگه‌داشته و بهاى آن را بپردازم؟ و در اين صورت، قيمت چه زمانى را؟

بسمه تعالى، گذشت كه ضامن هستيد. بايد به مسئولين مربوطه برگردانيد.

[سؤال 9388] 1787

بسمه تعالى، با وجود عين لباس بايد عين آن را و با تلف آن قيمت روز تلف آن را به صاحبش رد كند و اگر او را نمى‌شناسد و مأيوس از شناسايى او است از طرف او به فقير صدقه بدهد.

[سؤال 9389] 5194

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى الامام الخمينى دامت بركاته، بعد السلام و التحيّات

حضرت‌عالى در كتاب تحرير كتاب الغصب مسألۀ (30) در ارتفاع قيمت سوقيه مغصوب فرموده‌ايد قيمت يوم الدفع به مالك پرداخته شود.

ولى در ضمن استفتائات توضيح المسائل (سؤال 32) در خمس عين غير مخمس

كه چند سال مانده و ارتفاع قيمت هر ساله داشته بعد از فروش عين فرموده‌ايد خمس قيمت فروش كافى نيست بلكه ارباب خمس در ربح هر ساله، حكم شريك را دارند.

آيا اين دو فتوا با هم سازگار است؟ و در صورت تفاوت هر كدام صحيح است معلوم بفرماييد.

بسمه تعالى، هر دو مسأله صحيح است و منافاتى با هم ندارند.

نحوه ضمان در غصب به شكل سلسله‌وار

[سؤال 9390] 5195

بسمه تعالى

رهبر عالى‌قدر، مرجع جهان شيعه، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

شخصى يك سال قبل كه پيش از انقلاب بوده، يك قبضه اسلحه كهنه را فروخته بوده و او هم از كسى ديگر خريده بود. حاليه از طرف كميتۀ پاسداران براى جمع‌آورى اسلحه آمده‌اند. يك شخص منافق و ضد انقلاب، دروغى گفت كه فلانى هم اسلحه دارد و از طرف كميته مجبور كردند كه بايد اسلحه فروخته را بياورى. آن شخص ناچار شده اسلحه فروخته شده را پس گرفته و تحويل كميتۀ مذكور داده است. حاليه در وجه آن اختلاف است؛ از طرف كميته كه قيمت آن را ندادند. آيا وجه آن را آن شخص كه فروخته بدهد و يا اين‌كه آن شخص كه خريده است متحمل بشود؟ دستور بفرماييد اين اختلاف حل بشود تا ناراحتى ايجاد نكند.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، بايد قيمت عادلۀ اسلحه، به خريدار داده شود و خريدار حق رجوع به كسى كه اسلحه را از او گرفته يا در دست او واقع شده دارد.

[سؤال 9391] 326

بدزدند و بعد يكى از آن دزدها كه كبوتر در دست او نيست پشيمان شود، چگونه مى‌تواند جبران كند؟

بسمه تعالى، همه ضامن هستند و كسى كه پشيمان شده، مى‌تواند مطابق جواب سؤال قبل عمل كند.

ضمان ما به التفاوت قيمت در صورت نقصان

[سؤال 9392] 5196

بسمه تعالى 9 / 9 / 1361

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، مدّ ظله العالى، سلام، با درود فراوان به شما رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران و پدر گرامى، اميدوارم كه حال مباركتان خوب بوده باشد، و از خداوند بزرگ مى‌خواهم كه عمر مرا گرفته و به عمر شما امام عزيز اضافه كند، و در پناه خداى حق تعالى، صحيح و سالم بوده باشيد. ان شاء الله.

اماما! بنده يك جوان 23 ساله، كه خدمت سربازى اين‌جانب يك ماه باقيمانده است. به عنوان يك فرزند مى‌خواهم يكى از گناهان و مشكلات خود را كه هميشه مرا در رنج و غم فرو مى‌برد، براى شما - امام و پدر مهربان - عرض بكنم. در حدود هشت سال پيش، در دوران محصلى، در يك مدرسه شبانه روزى بودم كه جمعه‌ها به خانه مى‌رفتيم. وقتى كه شنبه آمدم به آسايشگاه، ديدم كه سر تخت من، يك پتو و چندين ملحفه وجود دارد. بالاخره پنج شنبه شد، ديدم كه يك ملحفه و يك پتو مانده است. اين پتو و ملحفه را به خانه بردم و خانواده هم خيلى ناراحت شدند، ولى بنده ديگر آن را نبردم سر جايش بگذارم. پس از مدتى ديدم كه چند تا پتوى ديگر را بچه‌ها برده بودند. پس از دو سال كه از كار خود پشيمان شدم، نمى‌دانستم چه كار كنم. اگر مى‌خواستم تحويل بدهم، مى‌گفتند كه بقيۀ پتوها را هم شما برديد و به همين خاطر

بود كه نبردم. حالا در اين چند سال وقتى كه يادم مى‌آيد، خيلى ناراحت مى‌شوم كه چه كار بكنم؟ ملحفه استفاده شده و پتو هم خيلى كهنه شده است. به عنوان يك فرزند گناهكار، از شما خواهش مى‌كنم كه مرا از اين گناه، و عذاب الهى كه در آن دنيا بايد بكشم، نجاتم بدهيد. آيا مى‌توانم پولش را براى جبهه بفرستم يا نه؟ خواهش مى‌كنم كه مرا نجات بدهيد.

از خداوند بزرگ، موفقيت و سلامتى شما را آرزومندم.

بسمه تعالى، پتو و ملحفه كهنه شده را به آسايشگاه تحويل دهيد، و اگر قيمت آن كم شده، تفاوت قيمت را هم بايد به همان محل برسانيد.

زراعت و اشجار در زمين غصبى

[سؤال 9393] 5197

بسمه تعالى 21 / 11 / 1361

حضور محترم امام امت، خمينى بت‌شكن، با سلام و درود بر رزمندگان جبهۀ حق عليه باطل، سؤالى را در رابطه با زمين‌هاى وقفى مطرح مى‌كنم.

سؤال به اين صورت است كه: زمين‌هاى وقفى را در دوران طاغوت به نام كسى كرده‌اند كه روى آن زمين كار مى‌كرده و خود اين جاى سؤال است كه آيا پولى كه از حاصل اين زمين به دست مى‌آيد خوردنش صحيح است يا نه؟ چون همان‌طور كه گفته شد زمين وقفى را در بيشتر جاها سند زده‌اند به اسم آن شخص كه زراعت در آن زمين مى‌كرده. و لطفاً بنويسيد بايد با زمين چه كرد؟ آيا پولى كه از كار در آن زمين به دست آمده را مى‌توان در آبادانى ده به كار برد، مثلاً ساختن حمام براى ده؟

بسمه تعالى، وقف بايد به حال اول برگردد و عوايد آن صرف در جهت وقف شود و چنانچه بذر از كشاورز بوده، حاصل هم از خود او است ولى اجرت المثل وقف را ضامن است.

[سؤال 9394] 5198

بسمه تعالى 5 / 11 / 1361

محضر مبارك پيشواى مقدّس اسلاميان، حضرت آيت الله امام خمينى، مدّ ظله

شخص يا اشخاصى زمينى را غصب كرده و در آن اشجار غير مثمر غرس نموده‌اند؛ آيا صاحب شرعى زمين حق دارد آن اشجار را از زمين خود قطع و خارج نمايد يا خير؟

بسمه تعالى، مى‌تواند از غاصب مطالبۀ قطع و خارج كردن درختان را بنمايد و اگر حاضر نشد، با مراجعه به محاكم صالحه قطع نمايد.

[سؤال 9395] 5199

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران و ملجأ مستضعفان جهان، آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى على رؤوس المسلمين، چه مى‌فرماييد در اين مسائل شرعيه:

بسمه تعالى، در مفروض مسائل، زمين بايد به صاحبش برگردد و هيچ حقى بر او نيست؛ بلى اگر از اعيان اموال آباد كننده در زمين باشد، ملك خود او است و وارث حكم خود متوفى را دارد.

[سؤال 9396] 5200

بسمه تعالى

مرجع عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

پس از سلام و تحيات؛ لطفاً نظر مبارك را در مورد مسائل زير بيان فرماييد:

بسمه تعالى، حق دارد.

[سؤال 9397]

بسمه تعالى، منظور اين است كه هر كس صاحب بذر است حاصل هم مال او است و غاصب معصيت كار، و بايد اجرت المثل زمين را بدهد و مالك حق دارد زمين را از كشت تخليه كند.

[سؤال 9398]

كرده اجرت المثل را ضامن است يا خير؟

بسمه تعالى، ضامن است.

[سؤال 9399] 5201

بسمه تعالى 27 / 3 / 1361

محضر مبارك دفتردار ويژۀ آيت الله العظمى امام امت، رهبر كبير، آقاى خمينى

پس از عرض سلام و آرزوى طول عمر براى امام بزرگوار و حضرت‌عالى، و آرزوى پيروزى رزمندگان شجاع در جبهه‌هاى حق عليه استكبار جهانى، اين‌جانبان ورّاث مرحوم صفرعلى هستيم كه مرحوم پدرمان 12 سهم از 96 سهم ملكى، با مشكلات زياد و رنج فراوان و فروش لوازم اوليۀ زندگى، براى امرار معاش خود ابتياع مى‌نمايند. پس از فوت مرحوم پدرمان، اين ملك به ورّاث فوق‌الذكر ارث رسيده و تك‌تك ورّاث هم كشاورز بوده و هر كدام حدود ده - دوازده سر عايله هستند. در زمان طاغوت ملك مزبور بالمناصفه در دست زارعين بود. زمان اصلاحات ارضى هم قابل تقسيم نبود. ملك مورد بحث را، در حضور روحانى محل با رضايت زارعين ملك، به عنوان اجاره در اختيار زارعين قرار داديم. سه سال مال‌الاجاره را دادند، اما بعد از سه سال تا حالا كه دوازده سال است، ديگر مال‌الاجاره نمى‌دهند و قادر به هيچ‌گونه كارى نبوديم. ولى حاليه كه به رهبرى امام، انقلاب شده و اين انقلاب مى‌رود تا استبداد كفر جهانى را، در تمام منطقه نابود نمايد و با توجه به اين‌كه ادارۀ كشاورزى و تعاونى امور روستاهاى ساوه، ما را اجبار به واگذارى ملك به زارعين مى‌نمايند و در مقابل هر سهمى، يك هزار تومان پيشنهاد پرداخت وجه مى‌دهند - كه واقعاً غير از خود ملك، فقط مبلغ صد و ده هزار تومان مال‌الاجاره بدهكارند - آيا از نظر شرعى صحيح است؟ مستدعى است آنچه دستور شرع مقدّس اسلام است، در ذيل مرقوم فرماييد، تا مستفيض شويم.

بسمه تعالى، تصرف در ملك مشروع غير، منوط به اجازۀ مالك است و رسيدگى به امور زمين، با دولت اسلامى است.

[سؤال 9400] 3194

در ضمن، پدرم ساليان دراز براى اين مالك زحمت كشيده و اين مالك قدر پدرم را نمى‌دانست و به او ظلم زيادى كرده و مال او را خورده است. اميدوارم جواب نامه را برايم بنويسى و بفرستى.

بسمه تعالى، تا مالك راضى باشد، تصرف و استفاده مانع ندارد.

[سؤال 9401] 5271

بسمه تعالى، غير مالك، حق تصرف در ملك شرعى ديگرى را ندارد.

[سؤال 9402] 5202

بسمه تعالى 9 / 5 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب قائد عظيم الشأن امام امت مدّ ظله العالى، مسأله‌اى است راجع به مساقات:

شخصى به عنوان فوق باغى را به مدت معين كه ربع ميوه آن مال وى باشد به صاحب باغ بدهد و صاحب باغ داراى تقريباً 8 نفر وارث مى‌باشد و اكنون مدت مساقات آن تمام گشته و ليكن باغ به صاحب باغ تحويل نمى‌دهد. از نظر شرع مقدّس تصرفات وى از باغ مزبور چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، تصرف در ملك غير بدون رضايت او غصب و حرام است.

[سؤال 9403] 5203

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى دام ظله العالى

بسمه تعالى، صاحب آب از زراعت حقى ندارد و قيمت آب را حق دارد و زراعت ملك صاحب بذر است و بر فرض وجود نصاب بايد زكات آن را بدهد.

[سؤال 9404]

بسمه تعالى، كار حرام مى‌كند و قيمت آب را ضامن است.

[سؤال 9405] 5204

بسمه تعالى 10 / 12 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله امام خمينى، دامت بركاته، پس از عرض سلام و درود فراوان به محضر آن مرجع عالى‌قدر و رهبر عظيم الشأن؛ اين‌جانب مى‌خواستم مسأله‌اى مشكل كه در اين ده وجود دارد و براى همه

مبهم مى‌باشد، با شما در ميان بگذارم و حكم شرعى آن را دريافت نمايم:

در روستاى ما، دشت پايين ده از چندين چشمۀ كوچك و بزرگ كه توليد يك جوى بزرگ مى‌نمايند، آبيارى مى‌شود. بعضى از اين چشمه‌ها موقع تابستان، آب آن‌ها به قدرى كم مى‌شود كه به روى جوى اصلى نمى‌رسد.

چند نفر تا اندازه‌اى صاحب قدرت، در حدود 30 - 40 سال پيش يكى از اين چشمه‌ها را تصرف مى‌كنند. اين چشمه از زمان‌هاى قديم، موقعى كه آب زيادى داشته است، روى جوى آبى كه به دشت پايين ده مى‌ريخته است و در زمان كم‌آبى در سنگ‌ها و شن‌ها فرو مى‌رفته و يا پاى چند درختى كه اطراف جوى‌ها بوده، فرو مى‌رفته است. در دره‌اى كه اين چشمه واقع شده است اين چند نفر قناتى مى‌كنند (حفر مى‌كنند) و شروع به استفاده از قنات و چشمه مى‌نمايند. لازم به تذكر است كه در قسمت بالاى دره‌اى كه اين چشمه واقع است، مزرعه‌اى است كه اين چند نفر نيز شريك بوده‌اند. آن‌ها ادعا مى‌كنند كه اين چشمه و زمين‌هاى اطراف آن، فاضلاب آن مزرعه است و صاحبان دشت مى‌گويند كه چشمه جزء دشت مى‌باشد. در آن زمان، صاحبان دشت قدرت آن را نداشتند كه جلوگيرى نمايند.

افرادى كه قنات را حفر نمودند، مرده‌اند و فقط يك نفر زنده مى‌باشد و ورّاث آن‌ها، زمين‌ها را بين خود تقسيم نموده‌اند. در اين زمين‌ها درخت‌هاى زيادى كاشته شده است و تمامى اين درخت‌ها توسط خود آن‌ها كاشته شده است (توسط اشخاصى كه تصرف نموده‌اند) و اين درخت‌ها پس از چندين سال، اكنون تنومند شده‌اند.

مستدعى است بفرماييد كه آيا مى‌توان اين درخت‌ها را خريد و به مصرف سوزاندن يا استفاده در اتاق و عمارت نمود يا آن‌كه حكم غصب را دارد و حرام است؟

بسمه تعالى، درخت‌ها ملك شرعى كسى است كه نهال آن، ملك او بوده و كاشته است و اگر خود او فوت شده، ملك ورثۀ او است و خريدن از آن‌ها مانع ندارد.

[سؤال 9406]5205

بسمه تعالى

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر حضرت امام خمينى

ضمن درود و سلام به پدر و رهبر عزيز و آرزوى پيروزى رزمندگان اسلام به يارى ايزد منان؛ مسأله‌اى از محضر مبارك استفتا مى‌گردد:

بسمه تعالى، محصول، تابع بذر است؛ هرچند زمين ملك نشده باشد و چنانچه بذر آن را مالك باشيد، حاصل آن را مالك هستيد.

نمى‌تواند به خرج او برسد؛ البته چند سر عائله دارد؛ آيا مى‌شود مقدارى از سهم سادات را به زن سيدۀ او داد؟ و آيا ردّ مظالم به ايشان تعلق مى‌گيرد؟ و آيا مى‌شود قضاى روزه و كفارۀ آن را به ايشان داد در صورتى كه نمى‌تواند روزه بگيرد؟

بسمه تعالى، اگر فقير است از كفارات و مظالم مى‌توانند به او بدهند و چنانچه زن سيده، فقير

باشد و شوهر او نتواند نفقۀ او را بدهد، به مقدار مخارج خودش مى‌تواند سهم سادات بگيرد؛ ولى بايد با اجازه باشد.

[سؤال 9407] 4898

مال صاحب زمين است يا مال صاحب درخت است؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، ملك صاحب درخت است.

[سؤال 9408] 5206

بسمه تعالى 27 / 9 / 1360

زمينى را شخصى به خيال اين‌كه بلامانع و بلا مالك است تصرف كرد و بعد از تصرف در اختيار ديگرى گذارد، آن شخص ديگر هم به حساب اين‌كه ملك او شده مبلغى خرج آن زمين كرده، از قبيل حفر چاه و غيره، بعداً معلوم شد كه اين زمين مالك دارد، اين شخص دوم كه اين مبلغ را خرج كرده حق دارد مراجعه به مالك اصلى كند يا بايد مراجعه به شخص اول كه زمين را در اختيار او قرار داده بكند و آيا فرقى بين اين‌كه هر كدام از اين دو نفر عالم بوده‌اند به اين‌كه زمين مالك دارد يا جاهل بوده‌اند، هست يا خير؟

از خداوند متعال، توفيق و عمر بيشتر امام كبير را مسئلت دارم

بسمه تعالى، اگر عين مالى از شخص در زمين باشد باقى بر ملك او است و اگر عينى نيست و فقط مخارج بوده به كسى نمى‌تواند رجوع كند مگر غرورى در بين باشد كه مغرور مى‌تواند به غارّ رجوع نمايد.

[سؤال 9409] 5207

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى؛ أرواحنا فداه

با كمال احترام؛ اگر كسى بدون رضايت مالك زمين عدواناً زمينى را زراعت كند كه رضايت مالك در او نيست، اين زراعت از نظر شرعى حلال است يا حرام؟ قربةً الى‌الله جواب مسأله را بفرماييد.

بسمه تعالى، حاصل زرع، ملك صاحب بذر است، هر چند غاصب باشد، ولى معصيت نموده و ضامن اجرت المثل زمين است.

ملكيت فوائد و نمائات مغصوب

[سؤال 9410] 5208

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى مدّ ظله

يك كسى گوسفند دزدى كرده برده در منزل خود نگاه داشت يكى ده تا شده حالا اين دزد مى‌خواهد طلب حلاليت كند، به صاحب گوسفند گفت يك دانه گوسفند از تو دزدى كردم بيا تو را يك دانه گوسفند بدهم، صاحب گوسفند مى‌گويد نخير اين ده تا گوسفند همه مال من است، مى‌تواند همه را بگيرد.

در مسأله 2542 در توضيح المسائل فرموديد از گوسفند غصب كرده بره‌اى پيدا شود مال صاحب مال است اما نفرموديد چند پايين يك بره يا بره‌ى بره‌ى بره‌ى بره‌ى بره؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، تمام، ملك صاحب گوسفند است.

[سؤال 9411] 5209

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله

لطفاً به سؤالات ذيل پاسخ مرقوم فرماييد:

بسمه تعالى، ضامن همه است.

[سؤال 9412]

صد تومان است يا هزار تومان است؟

بسمه تعالى، اگر با مال حرام معامله كرده و ربح حاصل شده صاحب مال مى‌تواند معامله را امضا كند و در اين صورت ربح، ملك صاحب مال است و لكن پولى كه به داروغه يا قريه‌دار داده مى‌شود رشوه نيست.

[سؤال 9413]

بسمه تعالى، تمام حاصل، ملك صاحب ده من است.

[سؤال 9414]

بسمه تعالى، تمام، ملك صاحب ماده گاو است.

بسمه تعالى، صحيح است.

[سؤال 9415] 5210

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله، لطفاً به سؤالات ذيل پاسخ مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، تخم مرغ‌ها ملك صاحب مرغ است و حق مطالبه دارد.

بسمه تعالى، براى پدر و فرزند و زن و شوهر جايز است و براى ديگران جايز نيست.

[سؤال 9416]

بسمه تعالى، آن‌ها را هم ضامن است كه بايد مثل يا قيمت آن را به صاحبش رد كند.

[سؤال 9417]

بسمه تعالى، همه را ضامن است.

[سؤال 9418] 5211

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى دام ظله

يك نفر تخم مرغ دزدى كرده آورده گذاشت زير مرغ خود جوجه در آمده به صاحب تخم مرغ گفت من ده تا تخم از تو دزدى كرده بودم زحمت كشيدم حالا ده تا مرغ شد با من بيا تا ده تا تخم مرغ به تو بدهم صاحب تخم مرغ مى‌گويد مرغ‌ها را نصف كنيم حالا اين حق دارد مرغ بگيرد يا ده تا تخم بگيرد؟ شما امر بفرماييد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، تمام مرغ‌ها ملك صاحب تخم مرغ است.

[سؤال 9419]5212

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى دام ظله

يك كسى چند ميش دارد، قوچ ندارد، همسايه آن قوچ دارد، به همسايه گفت قوچ خود را بگذار بيايد با ميش‌هاى من ملاقات كند تا اين‌كه ميش‌ها آبستن شود، صاحب قوچ راضى نمى‌شود حتى به پول هم راضى نيست، اگر صاحب ميش قوچ را به دزدكى ميان ميش‌هاى خود رها كند ميش‌ها آبستن شوند براى صاحب ميش اشكال دارد يا ندارد؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، كار حرامى كرده، لكن اولاد ملك صاحب مادر است و اگر اين عمل اجرتى دارد آن را ضامن است.

[سؤال 9420] 4898

بسمه تعالى، ملك صاحب بذر است.

[سؤال 9421] 5213

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى دام ظله

بسمه تعالى، درخت ملك صاحب نهال است.

بسمه تعالى، چيزى بر او نيست.

[سؤال 9422] 6969

بسمه تعالى، اگر تخم مرغ‌ها از همان مرغ غصبى است ضامن تمام آن‌ها است وگر نه فقط ضامن مرغى است كه غصب كرده است.

[سؤال 9423] 5214

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى دام ظله

كسى ده من گندم دزدى كرده زراعت كرده صد من شده به صاحب بذر گفت من ده من گندم از تو دزدى كردم بيا سر خرمن به تو ده من گندم بدهم صاحب بذر مى‌گويد نخير نصف خرمن مال من است نصفش مال تو است حالا حرف كدام اين‌ها درست است؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، تمام آنچه از گندم دزدى حاصل شده ملك صاحب آن است و غاصب در آن حقى ندارد.

سبب ضمان بودن اتلاف مال غير

[سؤال 9424] 5215

بسمه تعالى 30 / 10 / 1361

دفتر امام امت، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، با احترام و با درود فراوان به امام امت و تمام خدمتگزاران به انقلاب اسلامى و به ويژه شهيدان گلگون‌كفن انقلاب

اسلامى، به استحضار مى‌رساند:

فدوى سرپرست آموزش و پرورش بخش الوار گرمسيرى، يكى از بخش‌هاى تابعۀ شهرستان خرم‌آباد، به فاصلۀ قريب دويست كيلومترى خرم‌آباد هستم؛ در خرداد ماه سال جارى، در رابطه با كار امتحانات مدارس (اخذ و حمل سؤالات از مركز استان به مركز بخش و مسئول اجراى آن‌ها) مدت چندين بار مسير فوق را بدون اخذ حق‌الزحمۀ مأموريت و صرفاً به خاطر خدا و حسن انجام امتحانات بدون در نظر گرفتن وقت مقرر ادارى و جهت تسريع در كارها با يك دستگاه خودروى مربوط به آموزش و پرورش طى مى‌كرده‌ام؛ يكى از روزها در بين راه، با يك دستگاه بنز خاور تصادف نموده كه منجر به خساراتى مى‌گردد؛ اگر از نظر مقررات راهنمايى و رانندگى اين‌جانب مقصر شناخته شوم، خواهشمند است از محضر امام امت، پاسخ سؤالات زير را اخذ و به اطلاع حقير برسانيد.

بسمه تعالى، اگر تشخيص داده شود كه خسارات وارده، مستند به شما است ضامن هستيد و بر عهدۀ ديگرى نيست؛ مگر اين‌كه قرار بيمه‌اى در كار باشد.

[سؤال 9425]5216

بسمه تعالى 11 / 10 / 1358

محضر مقدّس حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

اميد است در پناه خداوند متعال و ولى عصر امام زمان مصون و محفوظ بوده باشيد.

بارى عرض شود: دو نفر دو ماشين نيسان را با هم شريك هستند. يكى از آن‌ها هفت سهم و يكى از آن‌ها پنج سهم دارا است و هيچ يك از درآمد ماشين حقوق برداشت نمى‌كردند و قرار شد كه خرج ماشين‌ها از شركت داده شود. يكى از راننده‌ها در اثر تصادف مقدار زيادى خسارت به ماشين خودش وارد كرده و مبلغ چهارده هزار تومان خسارت را كه به ماشين مقابل وارد شده است، داده است و پليس راه تقصير را صد در صد از او تشخيص داده است. رانندۀ مقصر مى‌گويد: خسارات وارده بايد از شركت داده بشود و شريك ديگر مى‌گويد: اگر شما مسير خود را ادامه مى‌دادى و رعايت مقررات رانندگى مى‌كردى اين تصادف به وجود نمى‌آمد و اگر طرف مقابل مقصر بود خسارت تو را مى‌داد نه آن‌كه خسارتش را از تو بگيرد؛ چگونه عذاب گناه تو را من تحمل نمايم؟! حال آيا خسارت واردۀ ماشين و وجه پرداخت به طرف مقابل از نظر اسلام به عهده كدام‌يك مى‌باشد؟

بسمه تعالى، خسارتى كه بر ماشين مقابل وارد شده، بر عهدۀ كسى است كه خسارت را وارد نموده است؛ مگر در ضمن عقد صحيحى شرط شده باشد كه خسارات را شركت بپردازد.

[سؤال 9426] 5217

بسمه تعالى

علماى اماميه و فقهاى اثنا عشرى چه مى‌فرمايند دربارۀ بندى كه احداث اوليۀ آن معلوم نيست از چه زمانى و چه تاريخى بوده است. بند، ارثيۀ مادرم از پدر ايشان

رسيده و مادر فوت كرده، ارث به من رسيده است، سيل و باران آمده در بند و بند شكسته، قناتى بوده در زير سيل بند كه مالكين قنات در پنج سال قبل چند چاه جديد حفر كردند در وسط رود، زير سيل بند كه وصل به مادر چاه قديم نموده‌اند، آبِ سيل از همان چاه‌سار جديد به قنات ريخته و از رود ديگرى مشهور به رود حوض انبار هم از وسط قنات آب سيل به قنات ريخته، آيا خسارت آب سيل كه به قنات ريخته به اين‌جانب تعلق دارد يا خير؟ آنچه حكم شرع اسلام است مرقوم كنيد.

بسمه تعالى، صاحب بند ضامن نيست.

[سؤال 9427] 5218

بسمه تعالى

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

در محلى چند نفر با هم نزاع خصوصى داشتند؛ افرادى از محل ديگر كه ماشين همراه داشتند، با وسيله‌هاى سرد به كمك يكى از اين افراد آمدند و وارد منزل آن كسى كه به كمكش آمده بودند شدند؛ طرف ديگر، در محلى كه افراد كمك وارد شده بودند، شروع به فحاشى كرده كه اين افراد را از خانه بيرون بياورند و نزاع را محلى قلمداد نمايند؛ در حينى كه آن شخص فحاشى مى‌كرده، يكى از بستگان او وارد حسينيه شده و مردم را تحريك كرده و اين افرادى كه وارد منزل شخص اول شده بودند را چماق به دست و مخالف دين معرفى كردند؛ در اين ضمن، درگيرى شروع شده و اكثر مردم محل كه اطلاع از اين نزاع خصوصى نداشتند، گمان كردند كه اين افراد مخالف دين و اسلام هستند؛ افرادى كه در منزل مذكور بودند، براى حفظ جان خود، ماشين را جا گذاشته و از آن محل فرار نمودند؛ افرادى كه فرارى شدگان را به گمان خودشان مخالف دين مى‌دانستند، ماشين آن‌ها را آتش زدند. آيا خسارت ماشين به عهدۀ متخاصمين يا ديگرى مى‌باشد؟

بسمه تعالى، خسارت بر كسانى است كه ماشين را آتش زده‌اند.

[سؤال 9428]5219

بسمه تعالى 31 / 1 / 1361

محضر مبارك رهبر و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ادام الله ظله العالى

خواهشمند است نظر مبارك را در مورد سؤال زير مرقوم فرماييد:

اگر در حين انجام وظيفه توسط كارمند متعهد و مسئول كه مشغول رفع خرابى از يك سيستم كه متعلق به دولت است، (سيستم ارتباطى شركت مخابرات) خسارتى بر يك قسمت از دستگاه وارد شود و قسمتى از آن بسوزد؛ آيا غرامت آن به عهدۀ كارمند است يا خير؟ در صورتى كه كاملاً مشخص و محرز است كه شخص نامبرده سعى خود را نموده و هيچ‌گونه غرض و اهمال كارى در بين نبوده است.

بسمه تعالى، اگر خسارت را او بر دستگاه وارد نكرده ضامن نيست؛ ولى اگر او خسارت زده ضامن است.

[سؤال 9429] 3630

بسمه تعالى، ضامن است.

[سؤال 9430] 5220

بسمه تعالى 9 / 12 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، محترماً با تقديم سلام، به عرض عالى مى‌رسانيم:

اين‌جانبان مالكين شش دانگ باغ كمر روبيده (به پلاك ثبتى 176 اصلى، واقع در بخش نه قم، روستاى سنجگان) كه باغ مذكور موروثى اين‌جانبان بوده و تقريباً در يك‌صد سال قبل احداث شده است و داراى درختان كهن بوده است. اخيراً اين‌جانبان

با گرفتن يك‌صد هزار تومان وام از بانك كشاورزى قم در احداث درختان جديد و آباد كردن باغ مذكور اقدام و مخارج زن و بچه‌هاى خودمان را از محل درآمد باغ مذكور تأمين مى‌نماييم. اخيراً جهاد سازندگى قم در قريۀ سنجگان اقدام به تأسيس سدى نموده است كه در اثر احداث سدّ، باغ اين‌جانبان به زير آب رفته و به كلى از بين رفته است. حال ما مانده‌ايم با يك‌صد هزار تومان قرض به بانك كشاورزى. مدتى است كه جهت دريافت خسارت باغ خود و درختان از بين رفته، به جهاد سازندگى قم مراجعه نموده و تا به حال ما را سرگردان كرده و هيچ‌گونه اقدامى جهت پرداخت خسارت نكرده است. از آن مقام محترم استدعاى عاجزانه داريم، مقرر فرماييد خسارت ما بيچارگان را جهاد سازندگى قم پرداخت نمايد تا بتوانيم بدهى خود را به بانك كشاورزى پرداخت و به دعاگويى آن مقام محترم مشغول باشيم.

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه در اثر بناى سدّ، آب به باغ مردم افتاده و ضرر وارد كرده است، بنا كنندۀ سدّ بايد از عهدۀ خسارات وارده برآيد.

[سؤال 9431] 5221

بسمه تعالى 24 / 9 / 1361

پيشگاه مبارك جانشين برحق امام زمان، سلام عليكم، بعد از سلام، اميدوارم خدا سايۀ شما را از سر مسلمانان جهان كم نفرمايد.

همان‌طورى كه بارها شما و مسئولين مملكت فرموده‌ايد، هر كسى كه مى‌تواند به مردم خدمت كند و نكند پيش خدا مسئول است. اين‌جانب به عنوان خدمت به مردم مدت سه سال به اسم شوراى ده تا آن‌جا كه مى‌توانستيم كارهاى عمرانى - با كمك ديگر برادران و اداره‌جات دولتى - از قبيل برق‌رسانى و آب لوله‌كشى و زيرسازى جاده و درست كردن حمام دوشى و دو باب مدرسه انجام داديم؛ ولى در اواخر سه سال من به عنوان رانندۀ ماشين شورا، روحانى محل را به خدمت امام جمعۀ منطقه مى‌بردم و در راه، تصادف رانندگى به‌وجود آمد كه منجر به زخمى و ضايعه ديدن

اين‌جانب و خسارت مالى براى اهالى - كه ماشين داشت - گرديد و پس از بيهوشى و بسترى شدن در بيمارستان و عكس‌بردارى معلوم شد عضلات كمرم پاره شده و قابل علاج كامل نيست و تا آخر عمر اين درد را بايد بكشم. در ضمن قوّۀ باه اين‌جانب هم روز به روز ضعيف مى‌شود؛ در صورتى كه 4 ماه از تصادف مى‌گذرد.

در اين صورت، خسارتى كه به وسيلۀ من به اهالى خورده بايد بپردازم يا خسارتى كه به اين‌جانب وارد شده، اهالى يا يكى از اداره‌جات دولتى بايد پرداخت نمايد؟ خواهشمند است نظر خود را از نظر شرعى مرقوم فرماييد. توضيح اين‌كه شورا كار خود را براى رضاى خدا انجام مى‌داده و چيز ديگرى نبوده.

بسمه تعالى، نقص يا تلف مال غير كه به دست شما انجام گرفته ضامن هستيد؛ ولى اگر مال در دست شما امانت بوده و بدون تعدّى و تفريط خسارت بر آن وارد شده شما ضامن نيستيد و خسارت وارده بر شما را ديگران ضامن نيستند.

[سؤال 9432] 5222

بسمه تعالى

محضر محترم و مبارك حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، مدّ ظله العالى

رودخانه‌اى كه طول آن حدود چهار فرسنگ و مسير آن از ميان كوهستان است در بهار كه معمولاً بارندگى فراوان است و سيل هم سابقۀ زيادى دارد. چنانچه طغيان آب رودخانه از كنترل زارعين خارج شود و خانه يا باغ و يا زمينى كه در اطراف مسير آب قرار دارد و فاصله‌اش از مسير آب، كمتر از ده متر باشد را خراب كند. البته در صورتى

كه از قبل هيچ نظر سويى نباشد. آيا صاحب خانه مى‌تواند خسارت وارده را از صاحب آب بگيرد يا خير؟ لذا از آن مقام معظم تقاضا دارم كه حق را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر كسى آب را از آن مسير عبور نداده، و باغ در اثر سير طبيعى آب رودخانه در آن مسير، خراب شده، كسى ضامن نيست.

[سؤال 9433]5223

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

الاغى مرده و صاحب الاغ، حيوان مرده را برده در بيرون ده و مزرعه انداخته و در آن نزديكى جاليزى بوده و مرغ‌هايى به نام كلاغ و لاشخور جمع شده‌اند و ضرر زيادى به جاليز رسانيده‌اند و هندوانه‌ها را خورده‌اند؛ حال بفرماييد آيا صاحب جاليز مى‌تواند ضرر جاليز را از كسى كه حيوان مرده را برده آن‌جا انداخته، بگيرد يا خير؟ بيّنوا حكم الله تعالى ان شاء الله.

بسمه تعالى، در فرض سؤال، ضامن نيست.

[سؤال 9434] 5224

بسمه تعالى

حضور محترم حضرت آيت الله امام خمينى، دامت بركاته؛ فداى خاك پايت گردم، با عرض سلام و ادب

شخصى در حدود 45 سال پيش شخص ديگرى را وادار كرد كه يك قوطى روغن حيوانى از منزل شخصى بربايد و اين عمل انجام شد؛ حال آن چند نفر - صاحب مال و دزد و تشويق كننده - مرده‌اند؛ آيا آن شخص تشويق كننده در اين باره مديون هست يا نه؛ چون كه آن هم مرده است؟ اگر مديون است، چه بايد كرد كه زير دين نباشد؟ اگر گردن اين شخص است، برايش مى‌توان رد مظالم داد يا بايد به وارث صاحب مال بدهد قيمتش به پول آن روز كه مصرف شده، حساب مى‌شود يا به قيمت امروز؟

بسمه تعالى، تشويق كننده ضامن نيست، مگر اين‌كه دست بر آن مال پيدا كرده باشد؛ و در صورت ضمان، بايد قيمت روز مصرف شدن روغن را به طور مصالحه به وارث صاحب مال بدهد.

[سؤال 9435]5225

بسمه تعالى 3 / 2 / 1362

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى خمينى، خواهشمند است عنايت فرموده، نسبت به مسأله ذيل اين‌جانب را مورد تلطف قرار دهيد.

چنانچه سرپرست مؤسسه‌اى، فردى كه شناخت كامل به عدم صلاحيت او دارد عالماً و عامداً در كارى بگمارد و شخص مذكور باعث اتلاف بيت المال شود، چه كسى ضامن مال تلف شده مى‌باشد؟ شخص سرپرست؛ كارمند - شخص منصوب - هر دو مشتركاً؟

بسمه تعالى، كسى كه مال را تلف كرده ضامن است.

[سؤال 9436] 5226

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقائه

شخصى براى اين‌كه بتواند از سنگ‌هاى پايۀ كوه استفاده كند، علف‌هاى خشك آن‌جا را آتش زده كه سنگ‌ها از زير علف‌ها پيدا شوند و او هم به تراكتور بريزد و به ده ببرد. متأسفانه اين آتش به نخلستان رسيده و مقدارى از نخل‌هايى كه موقوفه بوده و همچنين نخل‌هايى كه براى قضاى نماز و روزه وقف شده بوده هم مى‌سوزاند؛ وظيفۀ اين شخص چيست؟

بسمه تعالى، ضامن است و بايد از عهدۀ آن برآيد.

[سؤال 9437] 5227

بسمه تعالى

محضر مقدّس حامى مستضعفين و امام المسلمين، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، اماما! در ضمن تقديم تحيات فائقه و ايفاى وظايف دعاگويى و درخواست بقاى طول عمر آن وجود مغتنم و بسط ظلال آن ظل الهى، از الطاف

حضرت ايزدى، تقاضا مى‌شود كه به مسائل ذيل لطفاً جواب فرماييد كه محل ابتلا هستند.

بسمه تعالى، ضامن نيست؛ مگر اين‌كه خسارت وارده، مستند شود به غرور فروشندۀ بذر.

بسمه تعالى، چنانچه به رسم امانت و يا عاريه پيش او گذارده، ضامن نيست؛ ولى اگر به عنوان

اين‌كه بپسندد و بخرد به او داده شده، ضامن است.

بسمه تعالى، اگر قبلاً حج بر او مستقر نشده، در فرض مسأله، پس‌انداز محسوب است و بايد تخميس شود.

بسمه تعالى، بايد در طول سال، در وطن يا با قصد اقامۀ ده روز، روزه‌ها را قضا نمايد و از

رمضان آينده تأخير نيندازد، على الاحوط.

بسمه تعالى، با فرض صدق وحدت مكان و اجتماع، اشكال ندارد.

[سؤال 9438] 4796

بسمه تعالى، موجب ضمان است و بايد قيمت گردوها به صاحب آن داده شود و اگر او را نتوانيد شناسايى كنيد از طرف او صدقه دهيد.

اصلاحات ارضى

[سؤال 9439] 5228

بسمه تعالى 5 / 1 / 1361

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر عالم تشيع، حضرت نايب الامام، خمينى كبير، دام توفيقه العالى، با سلام و تحيات و تهنيت در پيروزى‌هاى مداوم بر عليه معاندين و به اميد تداوم آن در اصلاحات ارضى پيشين، اگر كشاورزى، بدون رضايت مالك قبلى زمين، محل

كشت خود را به نصف تقسيم و تصاحب كرده باشد، چه صورت دارد؟ آيا مباح است يا خير؟ ذيلاً مرقوم فرماييد. عندالله و عندالرسول مأجور باشيد.

بسمه تعالى، موكول به دولت اسلامى است.

[سؤال 9440] 3547

بسمه تعالى، رسيدگى به اراضى تقسيمى موكول به دولت اسلامى است.

[سؤال 9441] 5229

بسمه تعالى 8 / 5 / 1361

محضر مبارك حضرت نايب الامام، امام خمينى

املاكى كه در رژيم سابق ارثى يا ابتياعى بوده و بدون رضا و اجازۀ صاحب آن، به زارع واگذار نموده‌اند و زارع هم فقط ملك را در تصرف دارد، و بهاى ناچيز آن را نپرداخته و حقوق مالك را هم نداده و مالك در قبوض اقساطى تصرفى ننموده و در نتيجه وضع ملك معوق مانده است. تكليف را از جنبه شرعى و قانونى معيّن فرماييد.

بسمه تعالى، رسيدگى به اين‌گونه اراضى، موكول است به دولت اسلامى.

[سؤال 9442] 5230

بسمه تعالى 4 / 5 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

پس از عرض سلام و آرزوى سلامت و طول عمر حضرت‌عالى تا ظهور حضرت مهدى (عجّل الله تعالی فرجه الشّریف)، تقاضا مى‌شود مسائل زير را پاسخ بفرماييد:

حدود 200 سال قبل اهالى اموات خود را در آن دفن مى‌كردند. مساحت اين زمين تقريباً 5/ 1 هكتار و بيش از 000/ 10 مرده در آن مدفون است و حدود 20 هكتار زمين اطراف آن است كه آن هم متعلّق به داجيوند بوده است. از حدود 150 سال قبل خان‌ها و مالك‌ها اين زمين‌ها را به زور تصاحب كرده‌اند و زمين‌هاى اطراف قبرستان را به زير كشت برده‌اند، ولى به خود قبرستان كارى نداشتند. اهالى داجيوند كما فى السابق، اموات خود را در قبرستان و زمين‌هاى اطراف آن دفن مى‌نمودند و از طرف مالكين هيچ‌گونه جلوگيرى نمى‌شد و ناراحتى در بين نبود. قضيه تا بهمن ماه 1341 به همين منوال گذشت. تا اين‌كه از طرف دولت طاغوتى شاه خائن، طرح اصلاحات ارضى در منطقه اجرا و زمين‌هاى منطقه از جمله حوالى قبرستان از دست مالك‌ها خارج و بين كشاورزان آن حوالى تقسيم شد. به هر نفر هم پلاك مالكيت داده شد. آن‌ها هم بدون تعرّض به قبرستان، زمين‌هاى اطراف قبرستان را به زير كشت برده و در آن‌ها به كشاورزى مشغولند. لازم به تذكر است كه صاحبان كنونى زمين از اهالى داجيوند نيستند. از آن موقع تا به حال وقتى اهالى داجيوند - كه مدعى مالكيت زمين از 200 سال قبل مى‌باشند - كسى از دنيا برود او را به قبرستان قديمى مى‌برند و چون خود قبرستان پر شده؛ على‌رغم مخالفت كشاورزان اطراف قبرستان، جنازه را در زمين‌هاى اطراف قبرستان دفن مى‌كنند، اگر چه كاشته شده و كشاورزى شده باشد. و مى‌گويند: ما از 200 سال پيش مالك اين زمين‌ها بوده‌ايم و با تصاحب مالك‌ها و تقسيم اصلاحات ارضى از ملكيت ما خارج نشده است. خلاصۀ كلام آن‌كه اهالى داجيوند از بيست سال پيش تا كنون، به همين ترتيب جنازه‌هاى خود را در زمين‌هاى زير كشت اهالى فعلى اطراف قبرستان فعلى، به زور دفن مى‌نمايند و رفته رفته قبرستان بزرگ شده و زمين‌ها از دست صاحبان فعلى آن‌ها خارج مى‌گردند و آن‌ها بى‌زمين مى‌شوند. آيا به نظر حضرت‌عالى تقسيم‌بندى دولت طاغوتى در مورد زمين‌ها شرعاً معتبر است؟ و اهالى فعلى آن مالك حقيقى زمين محسوب مى‌شوند؟ و در نتيجه، زمين‌هايى كه اموات را در آن دفن مى‌كنند، غصبى است يا خير؟ در هر صورت حكم

جنازه‌هاى دفن شده را نيز بفرماييد؟ ضمناً، فاصلۀ بين قبرستان و روستاهاى داجيوند حدوداً بيش از 3 كيلومتر است.

بسمه تعالى، مسأله مورد اختلاف بايد در محكمۀ شرعيه حل و فصل شود.

[سؤال 9443]

بسمه تعالى، مانع ندارد، در صورتى كه مخالف مقررات دولت اسلامى نباشد.

[سؤال 9444] 5231

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، به عرض مبارك مى‌رساند:

در مناطق مختلف فارس و غير فارس عده‌اى به زمين‌هاى يكديگر هجوم برده‌اند و به اين موضوع استناد مى‌كنند كه حضرت مستطاب عالى زمين را ملك هيچ كس نمى‌دانيد و يا مالكيت زمين به كلى لغو فرموده‌ايد. خواهشمند است نظر مبارك خود را در اين باره بيان فرماييد تا هرچه باشد به عنوان يك وظيفۀ الهى عمل نماييم. وجود مبارك مستدام باد.

بسمه تعالى، ملكيت در اسلام محترم است و اين‌جانب الغاء ملكيت كسى را نكرده‌ام و اگر از زمين‌هاى اصلاحات ارضى است، رسيدگى به آن‌ها موكول است به محاكم صالحه. بلى، زمين‌هاى موات ملك كسى نيست و احياى آن با شرايط مقرره موجب ملكيت احيا كننده است و معامله روى زمين موات باطل است.

[سؤال 9445]5232

بسمه تعالى 23 / 11 / 1361

دفتر محترم استفتائات امام خمينى

محترماً به استحضار مى‌رساند: اين‌جانب سه هكتار از آب و زمين موروثى پدرم واقع در استان فارس شهرستان فسا را متصرف بودم. در سال 42 يك پنجم آن برابر قانون اصلاحات ارضى رژيم گذشته به شخصى داده شد و پس از انقضاى مدت يك‌سال مأمورين طاغوتى چهار پنجم از باقيمانده آب و زمين مزبور را غصب كرده و مجدداً به شخص فوق الذكر واگذار نمودند. اكنون بنا به دستور و فتواى امام خمينى كه مالكيت محترم مى‌باشد، استدعا دارم بفرماييد كه آيا از نظر شرعى چهار پنجم آب و زمين مذكور كه در مرحله دوم به شخص نامبرده داده شده غصب حساب مى‌شود يا خير؟ و آيا قابل ارجاع به اين‌جانب مى‌باشد يا نه؟

بسمه تعالى، رسيدگى موكول است به مسئولين مربوطه در دولت اسلامى.

[سؤال 9446] 5233

بسمه تعالى

لطفاً راه چاره‌اى براى مسأله‌اى كه براى اين‌جانب پيدا شده، با سؤال كردن از محضر مبارك امام خمينى، پيدا كنيد و مرا از اين ناراحتى كه فكر مرا مشوش كرده است نجات دهيد.

من يكى از طلاب مدرسۀ قوام شيراز، از شاگردان آيت الله دستغيب هستم. بنده حدود يك‌سال قبل، در جنوب شهر شيراز منزلى خريدم و تا مدتى نمى‌دانستم كه جزء زمين‌هاى اصلاحات ارضى است و حدود چند هفته كه فهميده‌ام، از محضر علماى اعلام شيراز سؤال كردم و نتيجۀ مطلوبى نگرفتم، به اين معنا كه اظهار نظر نكردند.

البته مسأله از اين قرار است كه هرچه تحقيق كردم، نتوانستم مالك را پيدا كنم و از اين به بعد هم معلوم نيست، يعنى واقعاً عسر و حرج است كه بشود از اين راه، مسأله

را حل كرد. البته يك مالك ندارد، بلكه چندين مالك دارد كه بعضى مرده، و بعضى هم در كشورهاى خارج هستند.

حالا مى‌خواستم امام اجازه بفرمايند تا مسأله نماز و ساير احكام دينى اين‌جانب، در اين منزل مورد اشكال نباشد. ارزش اين منزل صد هزار تومان است، كه پنجاه هزار تومان آن را بدهكار هستم. البته روشن است كه در اين جوّ، بنده مى‌خواهم فعلاً خودم نجات پيدا كنم، و معلوم است كه اين مسأله در تمامى نقاط كشور هست و نبايد سر و صدايش را بيرون كرد.

بسمه تعالى، امر زمين با دولت اسلامى است و اگر علم به غصب نداريد، تصرفات اشكال ندارد.

[سؤال 9447] 4171

بسمه تعالى، رسيدگى موكول به دولت اسلامى است.

[سؤال 9448] 5234

بسمه تعالى

حضور مستطاب آيت الله العظمى رهبر عالى‌قدر امام خمينى، مدّ ظله العالى

در اين موضوع چه مى‌فرماييد كه شخصى در زمان طاغوت ملك ديگرى را كه اجاره بوده به دستور اصلاحات ارضى مجبوراً ثبت نموده است و آن شخص هم فوت نموده؛ اگر ورثۀ نامبرده بخواهند ملك را به صاحب اصلى‌اش برگردانند آيا از لحاظ شرعى و قانونى مجاز است يا خير؟ خواهشمند است جواب اين موضوع را به طور واضح بيان فرماييد.

با تقديم احترام؛ والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، ردّ ملك به مالك شرعى آن لازم است.

[سؤال 9449]

5235

بسمه تعالى 28 / 5 / 1361

مديريت محترم دفتر حضرت امام خمينى

اين حقير كشاورز هستم، مقدارى آب و زمين از فردى كه كارمند شبكۀ بهدارى و بهزيستى شهر بابك است در اجارۀ من است، كه هر ساله سيصد و سى كيلو گندم مال‌الاجاره مى‌پردازم. در زمان شاه مخلوع، اين آب و ملك، به وسيلۀ مأمورين اصلاحات ارضى به من واگذار شده، كه قبلاً عرض كردم تا كنون مال‌الاجاره را پرداخت نموده‌ام. تقاضامندم بفرماييد اگر مقدار اجاره را نپردازم، از نظر اسلام حلال است يا حرام؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر زمين شرعاً ملك غير است، بايد تصرفات در آن با كسب اجازه از مالك باشد، و در صورت اجاره كردن، بايد مال‌الاجاره به مالك داده شود.

[سؤال 9450] 5236

بسمه تعالى 11 / 2 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، نايب الامام، امام خمينى، دامت بركاته

اراضى‌اى كه در زمان طاغوت، از طريق اصلاحات ارضى، به كشاورزان واگذار گرديده، و ايشان آن را به غير واگذار نموده‌اند و در آن تأسيسات مرغدارى بنا شده است:

بسمه تعالى، اگر علم به غصب بودن ندارند، تصرفات اشكال ندارد و رسيدگى به امور زمين، واگذار به دولت اسلامى است.

[سؤال 9451] 2135

بسمه تعالى، موكول به دولت اسلامى است.

[سؤال 9452] 5237

بسمه تعالى 11 / 11 / 1362

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، بنيان‌گذار جمهورى اسلامى، مدّ ظله العالى، از خداوند متعال، طول عمر همراه با سلامتى و تأييدات الهى را، براى وجود مبارك مسئلت مى‌دارم. به عرض عالى مى‌رساند:

در رژيم گذشته ادارۀ اصلاحات ارضى با اختيار حاصله از تبصره يك مادۀ دو قانون همان زمان، اراضى غير را فضولتاً به ديگران انتقال رسمى داده است. منتقل‌اليه پس از چندى به ديگرى واگذار كرده، سپس خلع يد او را از زمين موصوف خواهان شده، و شخص خوانده از تحويل زمين استنكاف ورزيده، تا اين‌كه دامنۀ اختلاف به دادگاه، و از آن‌جا به ديوان عالى كشور كشيده شده است. الحال نقض و يا ابرام دعواى طرح شده، بدون در نظر گرفتن حق مالك اصلى، چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، بايد طبق ضوابط شرعى و قانون جمهورى اسلامى عمل بشود.

[سؤال 9453] 5238

بسمه تعالى 15 / 2 / 1361

حضور محترم حضرت امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، با تقديم احترام و عرض سلام و دست‌بوسى

اين‌جانب از جنگ‌زدگان آبادان هستم. در اثر جنگ تحميلى مدت قريب به 19 ماه

است كسب و كارم در آبادان تعطيل شده و بيكارم. قصد دارم در دزفول دامدارى نمايم. يك هكتار زمين باير يكى از دوستان نزديك دارد كه از زمين‌هاى تقسيم اراضى دوران لعنتى شاه مى‌باشد و 99 ساله به اجاره اين شخص درآمده است. آيا الآن من مى‌توانم روى اين زمين مشغول به كار شوم يا او مى‌تواند عين اجاره را به من صلح يا واگذار نمايد يا زمين را از او بخرم؟ متمنى است اگر راهى دارد نظر مباركتان را بفرماييد.

بسمه تعالى، موكول به دولت اسلامى است.

احياى موات و مشتركات

اشاره

احكام احياى موات

زمين‌هاى موات اصلى

[سؤال 9454] 5239

بسمه تعالى

رياست محترم دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دامت بركاته

محترماً به عرض مى‌رساند بنا به فرمايش حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مصادره زمين‌هاى غلام‌رضا شاپور براى مستضعفين تقريباً ده هزار خانوار در خاك‌سفيد تهران ساختمان درست كرده‌اند. پسر بنده هم در تهران اجاره‌نشين بود گردنبد زنش و فرشش را فروخته خرج كرده يك باب خانه درست كرده است، بنده جايز است در آن جا عبادت به عمل آورده، نماز بگزارم و پسرم هم مى‌تواند در آن جا نماز بخواند يا خير، به اين نيّت ساختمان درست كرده است كه دولت پول زمين نگيرد.

بسمه تعالى، اگر از زمين‌هاى موات بوده مانع ندارد و اگر موات نبوده امر آن با بنياد مستضعفين است.

[سؤال 9455] 5240

بسمه تعالى 25 / 11 / 1358

رهبر عظيم الشأن و مرجع عالى‌قدر، حضرت آيت الله امام خمينى

پس از سلام و تحيات، متمنى است نسبت به قانون لغو مالكيت اراضى موات كه از شوراى انقلاب اسلامى گذشته و مورد تصويب واقع شده، نظر خودتان را اعلام فرماييد. با احترام و تشكر، محمد كاظم سيفيان

بسمه تعالى، اراضى موات بالاصاله را كسى مالك نمى‌شود مگر به احيا. و اگر ثبت داده باشد و خريد و فروش نموده باشد هم باطل است؛ و امر اراضى مذكور با دولت اسلامى است.

[سؤال 9456] 5241

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله امام خمينى دامت بركاته

احتراماً خاطر مبارك را به عرايض ذيل معطوف مى‌دارد، اين‌جانب از طرف نمايندگى شهرستان سردرود نظر مبارك را راجع به زمين موات و باير در اين مورد خواهانيم كه آيا احداث قبرستان در اين مكان صحيح است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر زمين موات بالاصل بوده و متعلق حق كسى نباشد اشكال ندارد.

[سؤال 9457] 5242

بسمه تعالى 26 / 10 / 1361

دفتر مبارك زعيم عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

ضمن عرض سلام و ارادتمندى، از درگاه باريتعالى خواستارم سايۀ امام ما را مستدام و هميشگى فرمايد تا ظهور امام زمان ارواحنا فداه

حقير عاصى تقاضاى عاجزانه دارد كه به مسأله جواب كتباً مرحمت فرماييد تا آسوده خاطر باشم روستاى ما از سال 1342 اربابى بوده؛ يعنى به ارباب بهره مى‌داديم از كشاورزى‌مان؛ چه آبى و چه ديمى و زمين‌هاى اين روستا در هر سال تقسيم مى‌شود، در اواخر بهار هر سال هر كس زورى يا نفوس بيشتر داشت زمين

بيشتر مى‌گرفت و اگر زور يا نفوس كمتر داشت زمين كمتر مى‌دادند يا اصلاً نمى‌دادند. از سال 1342 از طرف اصلاحات ارضى مأمور آمد و گفت هر كس كه سال قبل هرچه زمين گرفته ما داديم به خود او كه ديگر را ندهد همه قبول كرديم و كردند بعداً ما كه چندين نفر بوديم كه زمين يا كمتر داشتيم يا اصلاً زمين نداشتم قطعه زمينى باير و موات كه به درد اين روستا نمى‌خورد يعنى اگر آبى مى‌كاشتم كه آب نداشت و ديمى هم كه محصول نمى‌داد چون زمين سنگى بوده آن زمينى كه ذكر شده را ما شخم زديم و چال‌هاى آن‌را پر كرديم و آب در آورديم بعد از سال 1343، در حال حاضر باغ و يا مزرعۀ خيلى خوبى شده است يكى از آن چندين نفر هم حقير هستم از محضر مبارك امام كه ولايت فقيه مى‌باشند مسئلت دارم كه اگر اين زمين ذكر شده (خداى ناكرده) اشكالى دارد براى اين‌جانب مباح فرمايند يا دستور فرمايند كه چه نمايم و يا دستور فرمايند با امام جمعه محترم جريان را صحبت كنم، تقاضاى عاجزانه دارم كه كتباً تا حقير زنده هستم جواب مسأله را روشن فرمايند. چون يقين ندارم كه ورثه بعد از موت ما دلسوز باشند.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته.

بسمه تعالى، اگر زمين از زمين‌هاى موات اصلى بوده و سابقۀ ملكيت نداشته و شما آن‌را به قصد مالك شدن احيا نموديد به شما تعلق دارد.

[سؤال 9458] 5243

بسمه تعالى

حضرت مستطاب آيت الله العظمى امام خمينى دام ظله

در مجاورت قريه‌اى البته خارج از حريم آن زمينى بوده كه كسى به ياد ندارد كه در زمان سابق مال چه كسى از اهل قريه بوده؟ شخصى اقدام به احداث جوى و آباد كردن زمين نامبرده مى‌نمايد. اهل قريه كه با ايشان نسبت فاميلى هم دارند، مى‌گويند كه اين زمين و جوى مال همه ما مى‌باشد و دليل مى‌آورند: كه سى الى چهل سال قبل كه

اشخاصى از قريۀ دوردستى اقدام به احياى آن جوى و زمين كرده بوده‌اند، پدران ما مانع اقدام آنان شده و مبلغى را هم در همين رابطه در حكومت وقت خرج كرده‌اند و دست آنان را كوتاه نمودند. ولى پدران اين‌ها و خودشان هيچ‌گونه كارى روى جوى و زمين انجام نداده‌اند. آن شخص مى‌گويد من آباد مى‌كنم بعد از چند سال تقسيم مى‌كنيم. وقتى با زحمت دو ساله جوى را احداث و زمين را آباد مى‌كند در اثر بالا بردن جوى زمين، به اندازه دو برابر زمين به زير جوى سابق اضافه مى‌شود و مدت چهارده سال نامبرده از آن استفاده مى‌كند، اهل قريه خواهان تقسيم زمين مى‌شوند، نامبرده از تقسيم امتناع مى‌ورزد و مى‌گويد من احيا كرده‌ام و مال من است. لطفاً نظر مبارك را اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، چنانچه زمين مذكور حريم قريه نبوده و موات بوده ملك كسى است كه آن را احيا كرده است و اگر نزاعى در بين است به محاكم صالحه مراجعه شود.

[سؤال 9459] 5244

بسمه تعالى 14 / 11 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى، سلام عليكم

بفروشد، بايد با اجازۀ همديگر باشد يا خير؟

بسمه تعالى، مجرد سند دليل ملكيت نمى‌شود و زمين موات را كسى مالك نيست و هر كس احيا نمايد با شرايط مالك مى‌شود و بايد مقررات دولت اسلامى مراعات شود.

[سؤال 9460] 1753

بسمه تعالى، اگر در ملك مشروع چاه حفر شده يا در زمين موات به قصد تملك حفر كردند تصرف در آب چاه موقوف بر اجازه مالك است.

[سؤال 9461] 5245

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله، سلامٌ عليكم

زمينى را در سال 1355 از مسلمانى كه زمين را تسطيح و جدول‌بندى نموده بود - طبق سند رسمى و موازين شرعى و قانونى - خريدارى و در آن احداث اعيانى مدرسه و درخت‌كارى و لوله‌كشى آب و برق و غيره نموده؛ آيا فعلاً اين زمين و اعيانى، جزو موات و ملى است يا خير؟ استدعا دارد فتواى آن حضرت مرقوم گردد.

بسمه تعالى، زمينى كه در آن احداث ساختمان و درخت‌كارى شده باشد، جزو اراضى موات محسوب نيست؛ ولى اگر ساختمان و درخت‌كارى در ملك يا حريم ملك غير يا در مرافق عمومى احداث شده باشد، موجب حق براى صاحب آن نمى‌شود و رسيدگى دراين باره موكول به مقامات صالحه است.

[سؤال 9462] 5246

بسمه تعالى 2 / 7 / 1358

دفتر مبارك حضرت آيت الله العظمى آقاى خمينى، دام ظله العالى

محترماً؛ به استحضار عالى مى‌رساند: مزرعۀ ديم‌زارى است تقريباً سى هزار هكتار. و فاقد هرگونه آب چشمه و يا قنات مى‌باشد و فقط استفاده زراعتى ديمى از آن مى‌شود كه به وسيلۀ خود كشاورزان احيا و زراعت مى‌شود؛ لكن بعضى افراد حسب مرسوم رژيم طاغوتى، از نظر ثبت، خود را مالك آن مزرعه دانسته و از دسترنج زارعين كه آن را احيا كرده و زراعت مى‌نمايند سهمى دريافت مى‌كنند. با عنايت به شرح فوق، زارعين مزرعۀ مذكور كما فى السابق بايد بهره مالكانه مالك ثبتى و اسمى را كه هيچ‌گونه عملى در آن اراضى نداشته و ندارند بپردازند و يا طبق اعلاميه دولت جمهورى اسلامى و بر حسب شرع، مالك زمين كسى است كه آن را احيا و زراعت نموده و مدعيان، صرف مالكيت ثبتى حقى به دسترنج زارعين زحمت كش ندارند؟ تقاضامند است حكم آن را بيان فرماييد.

صحت و سلامتى وجود مبارك نايب الامام امام خمينى را از خداى متعال مسئلت مى‌نماييم.

بسمه تعالى، ثبت، مدركيت شرعيه ندارد و اگر زمين موات بالاصل بوده و حريم هم نبوده و كشاورزان براى خودشان آن را احيا كرده باشند با وجود شرايط مالك هستند و رسيدگى، موكول است به دولت اسلامى.

[سؤال 9463]5247

بسمه تعالى 5 / 8 / 1361

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

مجموع اراضى بعضى از روستاها به نسبت مساوى تقسيم شده؛ مثلاً به 75 سهم در مقابل 75 نفر (براى هر يك نفر يك سهم)؛ بعضى از افراد اهالى قسمت بيشترى دارند؛ يعنى علاوه بر سهم مفروز كه تحت تصرف آن‌ها است و هر سال به عنوان ديم زير كشت مى‌برند، يك برابر و گاهى تا چند برابر از سهام ديم، بيشتر كشت نموده و اين سهام اضافى از ساليان متمادى در تصرف آن‌ها بوده است؛ آيا بيش از سهم مفروز، حق كشت دارند يا خير؟ و يا اين‌كه هيأت واگذارى زمين مى‌تواند مازاد بر سهم مقرر را گرفته و به محرومين و اشخاصى كه احياناً زمين ندارند واگذار نمايد تا موقتاً كشت كنند، تا زمانى كه ان شاء الله تقسيم اراضى از نظر فقه اسلامى در مملكت عزيز اسلامى‌مان پياده شود؟ والسلام

بسمه تعالى، مقدار بيشتر را كه بعض اهالى روستا زير كشت برده‌اند، اگر متعلق حق كسى نبوده، ملك شرعى آنان است و موات محسوب نيست.

[سؤال 9464] 5248

بسمه تعالى 23 / 10 / 1358

محضر حضرت حجت الاسلام مجتهد عصر و الزمان، رهبر عالى‌قدر جهان، آيت الله العظمى امام خمينى، زيد عمره، معروض مى‌دارم:

شخصى در چند ماه قبل پنج هزار متر زمين مرتع سيم خاردار كشيده واقع در كنار باغ چاى خود را به اين‌جانب روحانى منطقه واگذار كرد كه به ده نفر مستضعف بى‌خانمان جهت خانۀ روستايى، به هر فرد پانصد متر داده شود و مستضعفين مزبور با كمك اهالى و اين‌جانب خانه‌ها را ساخته و با عائله در خانه‌ها ساكن گرديده‌اند. بر حسب اطلاع فعلى زمين مزبور در زمان طاغوت به نام منابع طبيعى رنگ زده شده

است. از حضرت‌عالى استدعا دارم اجازه فرماييد كه اگر لوح محفوظى زمين مزبور مربوط به حاكم شرع مى‌باشد، اعمال نام‌بردگان و خدمت كمك كنندگان به هدر نرود. در خاتمه سلامتى آن وجود مكرم را از خداوند منان خواستارم.

بسمه تعالى، در صورتى كه زمين موات بوده و حريم قريه نبوده، يا ملك شخصى يا مورد حق واگذار كننده بوده، مانع ندارد.

[سؤال 9465] 5249

بسمه تعالى 28 / 9 / 1361

حضور محترم امام بزرگوار خمينى بت‌شكن، سلام عليكم

بيش از 25 سال پيش انبارى از شخصى خريده‌ام كه خود او نيز از كس ديگرى خريده بود. بالاى آن انبار زمينى بوده كه آباد نبوده و اين‌جانب نيروى جوانى خود را در آباد كردن آن‌جا به كار گرفته‌ام. پس از 25 سال پسرهاى فردى كه انبار مذكور را به اين‌جانب فروخته بود، مى‌گويند آن‌جايى كه شما گرفته‌ايد مال ما بوده است؛ چون در مجاورت خرمن ما مى‌باشد. در صورتى كه: خرمن ايشان به صورت شش دانگ بوده و سند مالكيت ندارند؛ زمينى كه اين‌جانب آباد كرده‌ام شش دانگ بوده و سند مالكيت ندارد؛ بيشتر زمين‌هاى قريۀ ما به صورت شش دانگ بوده كه هر كس قسمتى از آن را آباد كرده است. خواهشمندم در اين باره دستور اسلام را صادر فرماييد.

بسمه تعالى، اگر موات بوده و حريم ملك ديگرى نبوده و شما آن را احيا كرده‌ايد، مالك شده‌ايد.

[سؤال 9466] 5250

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، ضمن سلام

قطعه زمين مواتى كه ميدان بازى جوان‌هاى محل بوده است، شخصى اقدام به آباد كردن آن نمود و قسمتى از آن را به زير كشت برد؛ ولى با اعتراض آن‌هايى كه قبلاً

زمين را در اختيار داشتند و روى آن بازى مى‌كردند مواجه و مانع از فعاليتش شدند. لطفاً حكم شرعى را بفرماييد كه آيا زمين به گروه اول تعلق مى‌گيرد يا به شخص دوم؟

بسمه تعالى، اگر زمين مذكور حريم يا متعلق حق كسى نباشد، احياى آن اشكال ندارد.

[سؤال 9467] 5251

بسمه تعالى

خدمت رهبر كبير انقلاب، امام خمينى، دام ظله العالى

زمين موات، محل نزول عشاير و كوچى‌ها بوده كه مدت سه برج يا بيشتر آن‌جا ساكن بوده، چادر مى‌كشند؛ الآن بعد از پيشامد انقلاب در افغانستان، ديگر كوچى‌ها نمى‌آيند؛ دو طايفه از زمين‌داران نزديك آن محل، بين خود دعوا دارند و هركدام ادعاى ملكيت مى‌نمايند؛ آيا آن زمين ملك كسى است كه اولاً احيا و زراعت نموده است، يا ملك كسى است كه آب ريزى به سوى او است؟ جواب واضح بيان شود.

بسمه تعالى، زمين موات اگر ملك يا حريم ملك كسى نبوده، كسى كه آن را احيا و زراعت كرده مالك است.

[سؤال 9468] 5252

بسمه تعالى 16 / 10 / 1361

محضر مبارك امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، سلام عليكم

اين‌جانب، زمينى را اوايل انقلاب، در محدودۀ تهران پارس برداشتم و سرپناهى ساختم و در آن ساكن شدم، ولى از جهت اين‌كه مقلد شما هستم، به اين فكر افتادم كه آيا درست است يا خير؟ و در ضمن عضو سپاه پاسداران بوده و هستم و داراى همسر و دو كودك نيز مى‌باشم و از نظر مالى هم قادر نبودم كه اجاره‌اى پرداخت كنم. لذا از شما تقاضاى جواب مسأله را دارم. در ضمن زمين فوق، صاحب و مدعى شخصى ندارد.

بسمه تعالى، اگر مدعى ندارد، شما در سكونت در آن مجازيد.

[سؤال 9469]5253

بسمه تعالى 8 / 1361

تهران، دفتر محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

به عرض مى‌رساند سه نفر قطعه زمينى را كه سال‌ها قبل زراعت ديمى مى‌كرده‌اند، به نام خود ثبت مى‌نمايند و چاهى حفر مى‌كنند و سه دانگ مشاع از آن را طى قبالۀ عادى با تعيين حدود و رؤيت زمين، به مشترى مى‌فروشند و سه نفر فروشنده و خريدار مشتركاً وامى از بانك كشاورزى مى‌گيرند و تلمبه روى چاه نصب مى‌نمايند و مشغول بهره‌بردارى مى‌شوند. در سمت غرب زمين نامبرده، زمين ديگرى بوده كه ده سال قبل از اين معامله، يك نفر ديگر آن را آباد مى‌كند و تلمبه روى آن مى‌گذارد و به چند نفر مى‌فروشد و مورد اعتراض مالكين پلاك زمين هم واقع نمى‌شود. الحال خريدار مدعى است چون از لحاظ اظهارنامه ثبتى اين تلمبه كه شخص ديگرى آباد كرده و فروخته جزء اين پلاك است و خود را مالك تمام شش دانگ قباله عادى مى‌داند و اظهار مى‌دارد بايد محدوده ثبتى حساب شود و اين زمينى كه طى قباله عادى نصف آن به من داده‌ايد سه دانگ و سه دانگ هم آن تلمبه‌اى كه ديگرى قبلاً آباد كرده و فروخته، با توجه به آن‌كه خريدار هم از آن‌كه تلمبه و زمين سمت غرب كه ديگرى آباد كرده و فروخته اطلاع داشته و نيز مى‌دانسته كه سه نفر فروشنده مالكى ديگرى غير از آن‌كه نصف آن به خودش فروخته‌اند نداشته‌اند فقط به استناد پلاك ثبتى خود را مالك شش دانگ قباله عادى مى‌داند و مانع از دخالت سه نفر فروشنده در زمين و تلمبه است براى مزيد اطلاع فتوكپى قباله عادى به ضميمه تقديم مى‌گردد، مستدعى است حكم الله بيان فرماييد.

بسمه تعالى، حكم كلى مسأله معلوم است كه مقدارى از زمين موات كه هر شخص احيا كرده همان را مالك است و مى‌تواند آن را بفروشد و خريدار بيش از مقدارى كه خريده را حق ندارد و رسيدگى به خصوص مطلب با دادگاه‌هاى صالحه است.

[سؤال 9470]5254

بسمه تعالى

حضور مقدّس مرجع عالى‌قدر، اين مسأله را جواب بفرمايند: زمينى است كه نه سند عادى دارد و نه رسمى، مشهور است كه بيابان بوده، اين زمين بيابان مشهور است كه مال حاج على‌اكبر بوده كه اصلاً دخل و تصرف نكرده بود و احيا نكرده بود فقط آغل گوسفند بوده است كه آغل گوسفند هم اثرى از او نيست كه 50 سال است كه از بين رفته است و آن حاج على‌اكبر 60 سال يا 55 سال است كه مرده و بعد از او بچه‌هايش روى علت‌هايى متفرق شدند، بعد از 30 سال كه حاج على‌اكبر مرده، يك نفر از اولادش كه در مرتبه دوم واقع است اين زمين را گرفت و احيا كرد بعد از 20 سال احيا پسر عموهاى احيا كننده گفتند كه ما هم از اين زمين شركت داريم براى اين‌كه از حاج على‌اكبر نبوده و از پدر حاج على‌اكبر بوده كه حاج ابوالقاسم باشد كه 100 سال است فوت كرده است در حالى‌كه زمين‌هايى كه پدرهاى اين پسرعموها گرفته بودند كه از حاج ابوالقاسم به اين پدر پسرعمو به ارث رسيده بود و اصلاً اين پسرعموها در اين زمين دخل تصرّف نكرده بودند، فقط همان يك نفر كه از خواهرهاى حاج على‌اكبر بوده و در سرشير دوم بوده دخل تصرف كرده و زمانى كه بيابان بوده آباد كرده است و نوه‌هاى پاى ديگر حاج على‌اكبر كه از دختر و پسران ديگر به آن دخل تصرف نكردند جواب اين مسأله چى است و زمين متعلق به كدام شخص است؟

بسمه تعالى، زمين مورد كلام اگر موات بوده كسى كه آن را احيا كرده مالك است و ديگران در او حقى ندارند و اگر نزاعى است بايد در محكمۀ شرعيه حل شود.

[سؤال 9471] 2182

است و بر اين محوطه، ساختمانى بنا كرده است؛ آيا تصرف در اين ساختمان دوم، شرعى است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر مزاحمت با حق كسى ندارد، تصرف جايز است.

[سؤال 9472] 5255

بسمه تعالى 12 / 10 / 1361

پيشگاه مبارك رهبر گرامى انقلاب اسلامى ايران، روحى فداه، ضمن آرزوى طول عمر براى حضرتشان و آرزوى برقرارى دين مبين اسلام، در سرتاسر جهان به رهبرى زعيم عالى‌قدر

بعد از پيروزى انقلاب اسلامى شكوهمند ملت ايران به رهبرى امام عزيزمان، اين‌جانب از روى ناچارى و بيكارى - كه معمولاً در هر انقلاب پيش مى‌آيد - مجبور شدم قطعه زمينى تصرف كردم و با فروختن اثاثيۀ منزل، آلونكى در آن ساختم و تا به حال كه نزديك به سه سال و اندى مى‌گذرد، صاحبى براى زمين پيدا نشده است و چون ما در اين مكان، نماز مى‌خوانيم و روزه مى‌گيريم، لذا خواهشمندم دربارۀ نماز و ديگر عبادات، ما را راهنمايى فرماييد و اگر نماز ندارد، تكليف ما چيست؟ خداوند بزرگ مى‌داند كه من در فقر شديد به سر مى‌برم و قادر به كرايه كردن خانه نيستم و كمتر جايى با چهار تا بچه به ما خانه مى‌دهند. لازم به توضيح است كه من و پدرم و جدم، صاحب هيچ‌گونه زمينى نيستيم. مدت سيزده سال است كه در تهران زندگى مى‌كنم، شغل من كارگرى و روزى هفتاد تومان مزد مى‌گيرم و ما تا حال دو نفر فداى اين انقلاب كرده‌ايم و باز حاضر هستيم هر وقت كه رهبر عزيزمان دستور فرمايند، خودم به جنگ با امريكا بروم. متشكرم

با آرزوى پيروزى رزمندگان اسلام بر لشكريان كفر صدام

بسمه تعالى، اگر زمين، موات بالاصل بوده و تصرف كرده‌ايد، با خانه‌سازى در آن ملك شما شده و نماز شما در آن صحيح است.

[سؤال 9473]5256

بسمه تعالى 15 / 6 / 1361

محضر مقدّس امام خمينى، طوّل الله عمره

يك روستا به نام دارنگون، در بلوك سى يخ، در جنوب شيراز به مسافت 36 كيلومترى واقع است. اهل روستا محل سكونت خود رها كرده و نزديك همان محل، در زمين موات خانه ساخته‌اند. بنده با كمك اهالى، در يك قطعه از همان زمين موات مسجدى بنا گذاشته‌ايم، به طورى كه قسمتى از ديوار مسجد آماده است و ضررى هم ندارد. عده‌اى ديگر از همان محل، روى مقاصد و يا غرض شخصى، از تعمير و تمام شدن مسجد جلوگيرى مى‌كنند. آيا از نظر شرع مقدّس اسلام مى‌توانند جلوگيرى نمايند يا خير؟ لطفاً جواب مسأله را كتباً بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر زمين موات بوده و متعلق حق كسى نبوده، با تحجير و آماده شدن براى مسجد، ديگران حق مزاحمت ندارند، لكن چنانچه دولت اسلامى در اين باره مقرراتى دارد، بايد مراعات شود.

[سؤال 9474] 5257

بسمه تعالى 4 / 1 / 1362

قم، دفتر استفتاى امام امت، رهبر كبير انقلاب، امام خمينى ادام الله بطول بقائه

شخصى متجاوز از بيست سال قبل، پانزده هكتار زمينى را - كه خارج محدودۀ شهر اصفهان بوده و هست - در محضر اسناد رسمى آن زمان، از شخص معينى خريده و به وسيلۀ حفر چاه و موتور و ساختمان مسكونى و درخت‌كارى، زمين را احيا و همه ساله شخصاً با هميارى شوهر و اولادش زراعت نموده و اينك هم زير كشت گندم و علوفه مى‌باشد. معارضى هم نداشته و ندارد، و اكنون نيز متصرف هست. آيا مالك شرعى اين زمين شناخته مى‌شود و نماز در آن صحيح است يا خير؟ جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، زمين اگر قبلاً ملك بوده و از مالك شرعى آن خريده، و يا اگر

زمين موات بوده به قصد تملك آن را احيا كرده، مالك آن شناخته مى‌شود و تصرفات مالك شرعى در ملك خود، بى‌اشكال است.

[سؤال 9475] 5258

بسمه تعالى 1 / 11 / 1361

درود به رهبر كبير انقلاب، بت‌شكن زمان، امام خمينى كه سخنانش حكمت، احكامش الهى و مقرراتش عدالت است.

امام بزرگوار! چند سؤال براى اين‌جانب مطرح است لطف فرموده پاسخ فرماييد:

اسلامى هيأت هفت نفره قسمت دائمى خواهد نمود؛ و چون اهالى، پيروان دين و ولايتند، كارشان مشكل مى‌شود. متمنى است به واسطۀ اجازۀ تقسيم اين مشكل را از پيروان رفع فرماييد.

بسمه تعالى، رسيدگى به زمين‌هاى مزبور موكول به دولت اسلامى است و چنانچه كسى با شرايط معتبره، آن را احيا كرده باشد و زمين موات بالاصل بوده، مالك شده است.

عندالله و عندالرسول مأجور خواهيد بود.

بسمه تعالى، اگر حريم است، قابل تملك به احيا و خريد و فروش نيست.

[سؤال 9476] 5259

بسمه تعالى 18 محرم الحرام 1400 ق

دفتر محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله

محترماً؛ به عرض مى‌رساند: اين‌جانب نجارى دارم و زمينى را در چهار ماه قبل در جاده كاشان كه مقابل خيابان سراجه به مساحت 5 / 98 متر مربع، به مبلغ يك صد و سى هزار تومان از شخصى ابتياع نموده مبلغ هفتاد هزار تومان آن را در دفتر اسناد نقداً پرداخت نموده‌ام و مابقى آن‌كه شصت هزار تومان است چك بانك تعاون اسلامى به دو فقره به مدت سه ماه و چهار ماه به فروشنده داده‌ام يك فقره از چك‌ها را وصول نموده و فقره ديگر آن‌كه سى هزار تومان است باقيمانده نظر به قوانين جارى اسلامى

كه در رسانه‌هاى گروهى اعلام شده است و در قانون اساسى نيز معين شده است كه زمين‌هاى موات قابل خريد و فروش نيست و نيز در راديو اعلام شد اشخاصى كه اين نوع زمين‌ها را در سابق خريدارى نموده‌اند در صورت باقيماندن پول خود به عنوان بدهى آن بدهى را نپردازند و مطابق شواهد و قرائنى كه در خود زمين موجود است اين زمين هم جزو اراضى موات است مستدعى است، كسب تكليف از محضر مقدّس امام حكم باقيمانده بدهى اين زمين را معين فرماييد كه فروشنده حق مطالبۀ باقيمانده بدهى را دارد يا خير؟

بسمه تعالى، حكم كلى مسأله معلوم است و تشخيص اين‌كه زمين موات است يا نيست مربوط به اهل خبره است.

[سؤال 9477] 5260

بسمه تعالى 10 / 1 / 1361