ترجمه وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة جلد 12

مشخصات کتاب

سرشناسه:حرعاملی، محمدبن حسن، 1033 - 1104ق.

عنوان و نام پدیدآور: ترجمه وسائل‌الشیعه‌الی تحصیل مسائل ‌الشریعه

تالیف: محمد بن‌الحسن الحر العاملی؛ تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی / ترجمه: گروهی از محققین مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

مشخصات نشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان 1400 ه ش

مشخصات ظاهری:30‌ج.

موضوع:احادیث شیعه -- قرن 11ق.

موضوع:احادیث احکام

شناسه افزوده: متن عربی موسسه آل‌البیت علیهم‌السلام لاحیاء‌التراث(قم)

رده بندی کنگره:BP135/ح4ت7 ی1300

رده بندی دیویی:297/212

شماره کتابشناسی ملی:1321690

اشارة

تفصیل وسائل‌الشیعه‌الی تحصیل مسائل‌الشریعه

تالیف: محمد بن‌الحسن الحر العاملی

تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی

بسم الله الرحمن الرحیم

[تتمة کتاب الحج]

أَبْوَابُ أَحْکَامِ الْعِشْرَةِ فِی السَّفَرِ وَ الْحَضَرِ

1- بَابُ وُجُوبِ عِشْرَةِ النَّاسِ حَتَّی الْعَامَّةِ بِأَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَ إِقَامَةِ الشَّهَادَةِ وَ الصِّدْقِ وَ اسْتِحْبَابِ عِیَادَةِ الْمَرْضَی وَ شُهُودِ الْجَنَائِزِ وَ حُسْنِ الْجِوَارِ وَ الصَّلَاةِ فِی الْمَسَاجِدِ

اشارة

⁽¹⁾1 بَابُ وُجُوبِ عِشْرَةِ النَّاسِ حَتَّی الْعَامَّةِ بِأَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَ إِقَامَةِ الشَّهَادَةِ وَ الصِّدْقِ وَ اسْتِحْبَابِ عِیَادَةِ الْمَرْضَی وَ شُهُودِ الْجَنَائِزِ وَ حُسْنِ الْجِوَارِ وَ الصَّلَاةِ فِی الْمَسَاجِدِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15495 - رقم الحدیث الباب: 1]

15495- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ جَمِیعاً عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع کَیْفَ یَنْبَغِی لَنَا أَنْ نَصْنَعَ فِیمَا بَیْنَنَا وَ بَیْنَ قَوْمِنَا وَ فِیمَا بَیْنَنَا وَ بَیْنَ خُلَطَائِنَا مِنَ النَّاسِ قَالَ فَقَالَ تُؤَدُّونَ الْأَمَانَةَ إِلَیْهِمْ وَ تُقِیمُونَ الشَّهَادَةَ لَهُمْ وَ عَلَیْهِمْ وَ تَعُودُونَ مَرْضَاهُمْ وَ تَشْهَدُونَ جَنَائِزَهُمْ.

ترجمه:

از معاویه بن وهب نقل شده است که گفت:به ابا عبدالله (علیه‌السلام) گفتم:به ابا عبدالله (علیه‌السلام) گفتم:چگونه باید بین خودمان و قوممان و بین خودمان و مردمی که با آنها معاشرت داریم، رفتار کنیم؟

فرمود:

امانت را به آنها بازگردانید.گواهی را به نفع یا علیه آنها اقامه کنید.

بیماران آنها را عیادت کنید.

در تشییع جنازه‌های آنها شرکت کنید.

[رقم الحدیث الکلی: 15496 - رقم الحدیث الباب: 2]

15496- 2- ⁽³⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی أُسَامَةَ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اقْرَأْ عَلَی مَنْ تَرَی أَنَّهُ یُطِیعُنِی مِنْهُمْ وَ یَأْخُذُ بِقَوْلِی السَّلَامَ وَ أُوصِیکُمْ بِتَقْوَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْوَرَعِ فِی دِینِکُمْ وَ الِاجْتِهَادِ لِلَّهِ وَ صِدْقِ الْحَدِیثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَ طُولِ السُّجُودِ وَ حُسْنِ الْجِوَارِ فَبِهَذَا جَاءَ مُحَمَّدٌ ص أَدُّوا الْأَمَانَةَ إِلَی مَنِ

ائْتَمَنَکُمْ عَلَیْهَا بَرّاً أَوْ فَاجِراً فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَأْمُرُ بِأَدَاءِ الْخَیْطِ وَ الْمِخْیَطِ صِلُوا عَشَائِرَکُمْ وَ اشْهَدُوا جَنَائِزَهُمْ وَ عُودُوا مَرْضَاهُمْ وَ أَدُّوا حُقُوقَهُمْ فَإِنَّ الرَّجُلَ مِنْکُمْ إِذَا وَرِعَ فِی دِینِهِ وَ صَدَقَ الْحَدِیثَ وَ أَدَّی الْأَمَانَةَ وَ حَسَّنَ خُلُقَهُ مَعَ النَّاسِ قِیلَ هَذَا جَعْفَرِیٌّ- فَیَسُرُّنِی ذَلِکَ وَ یَدْخُلُ عَلَیَّ مِنْهُ السُّرُورُ وَ قِیلَ هَذَا أَدَبُ جَعْفَرٍ- وَ إِذَا کَانَ عَلَی غَیْرِ ذَلِکَ دَخَلَ عَلَیَّ بَلَاؤُهُ وَ عَارُهُ وَ قِیلَ هَذَا أَدَبُ جَعْفَرٍ- وَ اللَّهِ لَحَدَّثَنِی أَبِی ع أَنَّ الرَّجُلَ کَانَ یَکُونُ فِی الْقَبِیلَةِ مِنْ شِیعَةِ عَلِیٍّ ع فَیَکُونُ زَیْنَهَا آدَاهُمْ لِلْأَمَانَةِ وَ أَقْضَاهُمْ لِلْحُقُوقِ وَ أَصْدَقَهُمْ لِلْحَدِیثِ إِلَیْهِ وَصَایَاهُمْ وَ وَدَائِعُهُمْ تُسْأَلُ الْعَشِیرَةُ عَنْهُ فَتَقُولُ مَنْ مِثْلُ فُلَانٍ إِنَّهُ آدَانَا لِلْأَمَانَةِ وَ أَصْدَقُنَا لِلْحَدِیثِ.

ترجمه:

زید شحام گفت: ابا عبدالله (علیه‌السلام) به من فرمود: به هرکس که می‌بینی از آنها مرا اطاعت می‌کند و سخن مرا می‌پذیرد، سلام مرا برسان و شما را به تقوای خداوند عز و جل و پرهیزکاری در دینتان و کوشش برای خدا و راستگویی و بازگرداندن امانت و طولانی کردن سجود و نیکویی با همسایگان توصیه می‌کنم؛ زیرا محمد (صلی‌الله علیه و آله) با این امور آمده است. امانت را به هرکس که به شما سپرده است، بازگردانید؛ چه نیکوکار باشد و چه بدکار. زیرا رسول‌الله (صلی‌الله علیه و آله) دستور می‌داد که حتی نخ و سوزن را بازگردانید. با خویشاوندانتان پیوند برقرار کنید. در تشییع جنازه‌های آنها شرکت کنید. بیماران آنها را عیادت کنید و حقوق آنها را ادا کنید. زیرا اگر مردی از شما در دینش پرهیزکار باشد و راستگو و امانت‌دار و خوش‌اخلاق با مردم، گفته می‌شود: این جعفری است. این مرا خوشحال می‌کند و باعث سرور من می‌شود و گفته می‌شود: این ادب جعفر است. و اگر به غیر از این باشد، گرفتاری و ننگ او به من می‌رسد و گفته می‌شود: این ادب جعفر است. به خدا قسم، پدرم (علیه‌السلام) به من فرمود که مردی از شیعیان علی (علیه‌السلام) در قبیله‌ای بود و زینت آن قبیله می‌شد، به دلیل اینکه بیشترین امانت‌داری، بیشترین ادای حقوق و راست‌گویی را داشت. وصیت‌ها و امانت‌هایشان به او سپرده می‌شد. قبیله درباره او سوال می‌شود و می‌گویند: چه کسی مانند فلانی است؟ او بیشترین امانت‌داری و راست‌گویی را دارد.

[رقم الحدیث الکلی: 15497 - رقم الحدیث الباب: 3]

15497- 3- ⁽¹⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ کَیْفَ یَنْبَغِی لَنَا أَنْ نَصْنَعَ فِیمَا بَیْنَنَا وَ بَیْنَ قَوْمِنَا وَ بَیْنَ خُلَطَائِنَا مِنَ النَّاسِ مِمَّنْ لَیْسُوا عَلَی أَمْرِنَا فَقَالَ تَنْظُرُونَ إِلَی أَئِمَّتِکُمُ الَّذِینَ تَقْتَدُونَ بِهِمْ فَتَصْنَعُونَ مَا یَصْنَعُونَ فَوَ اللَّهِ إِنَّهُمْ لَیَعُودُونَ مَرْضَاهُمْ وَ یَشْهَدُونَ جَنَائِزَهُمْ وَ یُقِیمُونَ الشَّهَادَةَ لَهُمْ وَ عَلَیْهِمْ وَ یُؤَدُّونَ الْأَمَانَةَ إِلَیْهِمْ.

ترجمه:

معاویه بن وهب گفت: به او (امام صادق علیه‌السلام) گفتم: چگونه باید بین خودمان و قوممان و مردمی که با ما هم‌مسلک نیستند، رفتار کنیم؟ فرمود: به امامان خود که از آنها پیروی می‌کنید، نگاه کنید و همان کاری را انجام دهید که آنها انجام می‌دهند. به خدا قسم، آنها بیمارانشان را عیادت می‌کنند، در تشییع جنازه‌هایشان شرکت می‌کنند، شهادت (گواهی) را به نفع یا علیه آنها اقامه می‌کنند و امانت را به آنها بازمی‌گردانند.

[رقم الحدیث الکلی: 15498 - رقم الحدیث الباب: 4]

15498- 4- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ جَمِیعاً عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَبِیبٍ الْخَثْعَمِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ عَلَیْکُمْ بِالْوَرَعِ وَ الِاجْتِهَادِ وَ اشْهَدُوا الْجَنَائِزَ وَ عُودُوا الْمَرْضَی وَ احْضُرُوا مَعَ قَوْمِکُمْ مَسَاجِدَکُمْ وَ أَحِبُّوا لِلنَّاسِ مَا تُحِبُّونَ لِأَنْفُسِکُمْ أَ مَا یَسْتَحْیِی الرَّجُلُ مِنْکُمْ أَنْ یَعْرِفَ جَارُهُ حَقَّهُ وَ لَا یَعْرِفَ حَقَّ جَارِهِ.

ترجمه:

حبیب خثعمی گفت: از ابا عبدالله (علیه‌السلام) شنیدم که می‌فرمود: بر شما باد به پرهیزکاری و تلاش و شرکت در تشییع جنازه‌ها و عیادت بیماران و حضور در مساجد با قوم خود و دوست داشتن برای مردم آنچه را که برای خود دوست دارید. آیا مردی از شما شرم نمی‌کند که همسایه‌اش حق او را بشناسد ولی او حق همسایه‌اش را نشناسد؟

[رقم الحدیث الکلی: 15499 - رقم الحدیث الباب: 5]

15499- 5- ⁽³⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ

حَدِیدٍ عَنْ مُرَازِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَلَیْکُمْ بِالصَّلَاةِ فِی الْمَسَاجِدِ وَ حُسْنِ الْجِوَارِ لِلنَّاسِ وَ إِقَامَةِ الشَّهَادَةِ وَ حُضُورِ الْجَنَائِزِ إِنَّهُ لَا بُدَّ لَکُمْ مِنَ النَّاسِ إِنَّ أَحَداً لَا یَسْتَغْنِی عَنِ النَّاسِ حَیَاتَهُ وَ النَّاسُ لَا بُدَّ لِبَعْضِهِمْ مِنْ بَعْضٍ.

ترجمه:

مرازِم گفت: ابا عبدالله (علیه‌السلام) فرمود: بر شما باد به نماز خواندن در مساجد، نیکویی به همسایگان، اقامه شهادت، و حضور در تشییع جنازه‌ها. زیرا شما به مردم نیاز دارید، و هیچ‌کس در زندگی خود از مردم بی‌نیاز نیست، و مردم به یکدیگر نیازمندند.

[رقم الحدیث الکلی: 15500 - رقم الحدیث الباب: 6]

15500- 6- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الْمَشِیخَةِ لِلْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ أُوصِیکُمْ بِتَقْوَی اللَّهِ وَ لَا تَحْمِلُوا النَّاسَ عَلَی أَکْتَافِکُمْ فَتَذِلُّوا إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ فِی کِتَابِهِ وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً ⁽²⁾ثُمَّ قَالَ عُودُوا مَرْضَاهُمْ وَ احْضُرُوا جَنَائِزَهُمْ وَ اشْهَدُوا لَهُمْ وَ عَلَیْهِمْ وَ صَلُّوا مَعَهُمْ فِی مَسَاجِدِهِمْ حَتَّی یَکُونَ التَّمْیِیزُ وَ تَکُونَ الْمُبَایَنَةُ مِنْکُمْ وَ مِنْهُمْ.

وَ

رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ فِی مَسَاجِدِهِمْ ⁽³⁾

ترجمه:

عبدالله بن سنان گفت: از ابا عبدالله (علیه‌السلام) شنیدم که می‌فرمود: شما را به تقوای خدا توصیه می‌کنم و مردم را بر دوش خود حمل نکنید که خوار شوید. خداوند عز و جل در کتابش می‌فرماید: «و به مردم نیکو سخن بگویید» (بقره 2:83). سپس فرمود: بیمارانشان را عیادت کنید، در تشییع جنازه‌هایشان شرکت کنید، به نفع و علیه آنها شهادت دهید و در مساجدشان با آنها نماز بخوانید، تا تمایز و جدایی میان شما و آنها آشکار شود.

[رقم الحدیث الکلی: 15501 - رقم الحدیث الباب: 7]

15501- 7- ⁽⁴⁾وَ فِی السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الْعُیُونِ وَ الْمَحَاسِنِ لِلْمُفِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی ⁽⁵⁾عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ خَیْثَمَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَبْلِغْ مَوَالِیَنَا السَّلَامَ وَ أَوْصِهِمْ بِتَقْوَی اللَّهِ وَ الْعَمَلِ الصَّالِحِ وَ أَنْ یَعُودَ صَحِیحُهُمْ مَرِیضَهُمْ وَ لْیَعُدْ غَنِیُّهُمْ عَلَی فَقِیرِهِمْ وَ أَنْ یَشْهَدَ حَیُّهُمْ جِنَازَةَ مَیِّتِهِمْ وَ أَنْ یَتَلَاقَوْا فِی بُیُوتِهِمْ وَ أَنْ یَتَفَاوَضُوا عِلْمَ الدِّینِ فَإِنَّ ذَلِکَ حَیَاةٌ لِأَمْرِنَا رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً أَحْیَا أَمْرَنَا وَ أَعْلِمْهُمْ یَا خَیْثَمَةُ- أَنَّا لَا نُغْنِی عَنْهُمْ مِنَ اللَّهِ شَیْئاً إِلَّا

بِالْعَمَلِ الصَّالِحِ فَإِنَّ وَلَایَتَنَا لَا تُنَالُ إِلَّا بِالْوَرَعِ وَ إِنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَذَاباً یَوْمَ الْقِیَامَةِ مَنْ وَصَفَ عَدْلًا ثُمَّ خَالَفَهُ إِلَی غَیْرِهِ.

ترجمه:

خیثمه از ابا عبدالله (علیه‌السلام) نقل کرد که فرمود: به پیروان ما سلام برسان و آنها را به تقوای خدا و عمل صالح توصیه کن و این که سالمشان بیمارشان را عیادت کند، ثروتمندشان به فقیرشان کمک کند، زندگانشان در تشییع جنازه امواتشان شرکت کنند و در خانه‌هایشان با یکدیگر ملاقات کنند و دانش دینی را با هم به گفتگو بگذارند، زیرا این کار زنده نگه‌داشتن امر ما است. خداوند رحمت کند بنده‌ای را که امر ما را زنده نگه دارد. ای خیثمه، به آنها بفهمان که ما از جانب خداوند هیچ کاری برایشان نمی‌توانیم بکنیم جز با عمل صالح. زیرا ولایت ما تنها با پرهیزکاری به دست می‌آید و سخت‌ترین عذاب‌ها در روز قیامت برای کسی است که عدالتی را توصیف کند و سپس برخلاف آن عمل نماید.

[رقم الحدیث الکلی: 15502 - رقم الحدیث الباب: 8]

15502- 8- ⁽¹⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ یُونُسَ عَنْ کَثِیرِ بْنِ عَلْقَمَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَوْصِنِی فَقَالَ أُوصِیکَ بِتَقْوَی اللَّهِ وَ الْوَرَعِ وَ الْعِبَادَةِ وَ طُولِ السُّجُودِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَ صِدْقِ الْحَدِیثِ وَ حُسْنِ الْجِوَارِ فَبِهَذَا جَاءَنَا مُحَمَّدٌ ص- صِلُوا فِی عَشَائِرِکُمْ ⁽²⁾وَ عُودُوا مَرْضَاکُمْ وَ اشْهَدُوا جَنَائِزَکُمْ ⁽³⁾وَ کُونُوا لَنَا زَیْناً وَ لَا تَکُونُوا عَلَیْنَا شَیْناً ⁽⁴⁾حَبِّبُونَا إِلَی النَّاسِ وَ لَا تُبَغِّضُونَا إِلَیْهِمْ فَجُرُّوا إِلَیْنَا کُلَّ مَوَدَّةٍ وَ ادْفَعُوا عَنَّا کُلَّ شَرٍّ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

کثیر بن علقمه گفت: به ابا عبدالله (علیه‌السلام) گفتم: مرا وصیت کن. فرمود: تو را به تقوای خدا، پرهیزکاری، عبادت، طول سجود، بازگرداندن امانت، راستگویی، و نیکویی به همسایگان توصیه می‌کنم. محمد (صلی‌الله علیه و آله) با این امور نزد ما آمده است. در میان خویشاوندانتان پیوند برقرار کنید، بیماران خود را عیادت کنید و در تشییع جنازه‌هایتان شرکت کنید. برای ما زینت باشید و مایه ننگ نباشید. ما را به مردم محبوب کنید و ما را نزد آنها مبغوض نکنید. هر مودتی را به سوی ما جلب کنید و هر شری را از ما دور نمایید.

[رقم الحدیث الکلی: 15503 - رقم الحدیث الباب: 9]

15503- 9- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ سَعِیدٍ ⁽⁶⁾عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ عَنْ یَحْیَی بْنِ عِمْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَقُولُ لِیَجْتَمِعْ فِی قَلْبِکَ الِافْتِقَارُ إِلَی النَّاسِ وَ الِاسْتِغْنَاءُ عَنْهُمْ یَکُونُ افْتِقَارُکَ إِلَیْهِمْ فِی لِینِ کَلَامِکَ وَ حُسْنِ سِیرَتِکَ ⁽⁷⁾وَ یَکُونُ اسْتِغْنَاؤُکَ عَنْهُمْ فِی نَزَاهَةِ عِرْضِکَ وَ بَقَاءِ عِزِّکَ.

ترجمه:

یحیی بن عمران از ابا عبدالله (علیه‌السلام) نقل کرد که فرمود: امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) می‌فرمود: بگذار در قلبت دو حالت نیاز به مردم و بی‌نیازی از آنها جمع شود. نیاز تو به آنها در نرمی سخنت و حسن رفتار و روی خوش باشد، و بی‌نیازی تو از آنها در پاکیزگی آبرویت و حفظ عزتت.

[رقم الحدیث الکلی: 15504 - رقم الحدیث الباب: 10]

15504- 10- ⁽⁸⁾أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ

مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ عَلَیْکُمْ بِتَقْوَی اللَّهِ وَ الْوَرَعِ وَ الِاجْتِهَادِ وَ صِدْقِ الْحَدِیثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَ حُسْنِ الْخُلُقِ وَ حُسْنِ الْجِوَارِ (وَ کُونُوا لَنَا زَیْناً وَ لَا تَکُونُوا عَلَیْنَا شَیْناً) ⁽¹⁾الْحَدِیثَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽³⁾.

ترجمه:

از ابو اسامه شنیدم که ابو عبدالله (علیه‌السلام) می‌فرمود: "بر شما باد تقوای الله، پرهیزکاری، کوشش و تلاش، راستگویی در سخن، انجام دادن امانت، نیکویی خلق و نیکویی با همسایه (و برای ما زینت باشید و بر ما ننگ نباشید)."

2- بَابُ اسْتِحْبَابِ حُسْنِ الْمُعَاشَرَةِ وَ الْمُجَاوَرَةِ وَ الْمُرَافَقَةِ

اشارة

⁽⁴⁾2 بَابُ اسْتِحْبَابِ حُسْنِ الْمُعَاشَرَةِ وَ الْمُجَاوَرَةِ وَ الْمُرَافَقَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15505 - رقم الحدیث الباب: 1]

15505- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع مَنْ خَالَطْتَ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَکُونَ یَدُکَ الْعُلْیَا عَلَیْهِمْ ⁽⁶⁾فَافْعَلْ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

امام باقر عليه السّلام فرمود:با هر كه معاشرت دارى اگر مى توانى دست عطايت را به سرشان بكشى،و به آنها خيرى رسانى،آن را انجام بده.

[رقم الحدیث الکلی: 15506 - رقم الحدیث الباب: 2]

15506- 2- ⁽⁸⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَطِّنْ نَفْسَکَ عَلَی حُسْنِ الصِّحَابَةِ لِمَنْ

صَحِبْتَ فِی حُسْنِ خُلُقِکَ وَ کُفَّ لِسَانَکَ وَ اکْظِمْ غَیْظَکَ وَ أَقِلَّ لَغْوَکَ وَ تَغْرِسُ عَفْوَکَ ⁽¹⁾وَ تَسْخُو نَفْسُکَ.

ترجمه:

معاویه بن عمار گفت: ابا عبدالله (علیه‌السلام) فرمود: خود را به نیکویی همراهی با هرکس که با او مصاحبت می‌کنی عادت بده، با نیکویی خلق خود. زبانت را نگه دار، خشمت را فرو ببر، پرگویی را کم کن، بخشش خود را گسترده کن و سخاوتمند باش.

[رقم الحدیث الکلی: 15507 - رقم الحدیث الباب: 3]

15507- 3- ⁽²⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی الرَّبِیعِ الشَّامِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ الْبَیْتُ غَاصٌّ بِأَهْلِهِ إِلَی أَنْ قَالَ فَقَالَ یَا شِیعَةَ آلِ مُحَمَّدٍ- اعْلَمُوا أَنَّهُ لَیْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ یَمْلِکْ نَفْسَهُ عِنْدَ غَضَبِهِ وَ مَنْ لَمْ یُحْسِنْ صُحْبَةَ مَنْ صَحِبَهُ (وَ مُخَالَقَةَ مَنْ خَالَقَهُ) ⁽³⁾وَ مُرَافَقَةَ مَنْ رَافَقَهُ وَ مُجَاوَرَةَ مَنْ جَاوَرَهُ وَ مُمَالَحَةَ مَنْ مَالَحَهُ الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ نَحْوَهُ ⁽⁴⁾وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الرَّبِیعِ الشَّامِیِّ نَحْوَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

ابی الربیع شامی گفت: وارد خانه ابا عبدالله (علیه‌السلام) شدم، و خانه پر از جمعیت بود. سپس فرمود: ای شیعیان آل محمد، بدانید که از ما نیست کسی که هنگام خشم خود را کنترل نکند و کسی که با همراهان خود به نیکی رفتار نکند و با کسانی که همراهی می‌کند، به خوبی برخورد نکند، و با کسانی که همسایگی می‌کند، به خوبی همسایه نباشد، و با کسانی که معاشرت می‌کند، خوش‌رفتار نباشد.

[رقم الحدیث الکلی: 15508 - رقم الحدیث الباب: 4]

15508- 4- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَرَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَا یُعْبَأُ بِمَنْ سَلَکَ هَذَا الطَّرِیقَ إِذَا لَمْ یَکُنْ فِیهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ وَرَعٌ یَحْجُزُهُ عَنْ مَعَاصِی اللَّهِ وَ حِلْمٌ یَمْلِکُ بِهِ غَضَبَهُ وَ حُسْنُ الصُّحْبَةِ لِمَنْ صَحِبَهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْبَزَنْطِیِّ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مُیَسِّرٍ عَنْ

أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

محمد بن مسلم از ابی جعفر (علیه‌السلام) نقل کرد که فرمود: کسی که این راه را می‌پیماید، هیچ ارزشی ندارد مگر آنکه سه ویژگی در او باشد: پرهیزکاری که او را از معصیت‌های خدا بازدارد، بردباری که با آن خشم خود را کنترل کند، و نیکویی همراهی با کسانی که با او مصاحبت می‌کنند.

[رقم الحدیث الکلی: 15509 - رقم الحدیث الباب: 5]

15509- 5- ⁽²⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ أَبِی یَقُولُ مَا یُعْبَأُ بِمَنْ یَؤُمُّ هَذَا الْبَیْتَ إِذَا لَمْ یَکُنْ فِیهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ خُلُقٌ یُخَالِقُ بِهِ مَنْ صَحِبَهُ أَوْ حِلْمٌ یَمْلِکُ بِهِ غَضَبَهُ أَوْ وَرَعٌ یَحْجُزُهُ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْحَجَّالِ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ مِثْلَهُ ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

صفوان جمال از ابا عبدالله (علیه‌السلام) نقل کرد که فرمود: پدرم می‌گفت: کسی که به این خاندان اقتدا می کند هیچ ارزشی ندارد مگر آنکه سه ویژگی در او باشد: اخلاق نیکویی که با آن با همراهان خود معاشرت کند، بردباری که با آن خشم خود را کنترل کند، و پرهیزکاری که او را از محرمات خدا بازدارد.

[رقم الحدیث الکلی: 15510 - رقم الحدیث الباب: 6]

15510- 6- ⁽⁵⁾قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع لَیْسَ مِنَ الْمُرُوءَةِ أَنْ یُحَدِّثَ الرَّجُلُ بِمَا یَلْقَی فِی السَّفَرِ مِنْ خَیْرٍ أَوْ شَرٍّ.

وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِیَاثٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

امام صادق عليه السلام فرمود: از مروّت نيست كه انسان آنچه را كه در سفر ديده، از ريز و درشت و خوب و بد، بازگو كند.

[رقم الحدیث الکلی: 15511 - رقم الحدیث الباب: 7]

15511- 7- ⁽⁷⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ أَوْصَانِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ: أُوصِیکَ بِتَقْوَی اللَّهِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ وَ صِدْقِ الْحَدِیثِ وَ حُسْنِ الصُّحْبَةِ لِمَنْ صَحِبْتَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ.

وَ

رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ حُسْنِ الصِّحَابَةِ لِمَنْ صَحِبْتَ ⁽¹⁾.

وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

عَمَّارِ بْنِ مَرْوَانَ می گوید حضرت صادق *مرا سفارش کرد به تقوای واداء امانت وراستگوئ وخوش رفتاری با کسانیکه باآنها زندگی می کنم وقدرت ونیروئ نیست مگربوسیله خداوند .

[رقم الحدیث الکلی: 15512 - رقم الحدیث الباب: 8]

15512- 8- ⁽³⁾الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ بِلَالٍ الْمُهَلَّبِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُثَنَّی عَنْ أَبِیهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ زَیْدٍ الْجُهَنِیِّ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ لِی مَنْ صَحِبَکَ فَقُلْتُ لَهُ رَجُلٌ مِنْ إِخْوَانِی قَالَ فَمَا فَعَلَ قُلْتُ مُنْذُ دَخَلْتُ لَمْ أَعْرِفْ مَکَانَهُ فَقَالَ لِی أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ مَنْ صَحِبَ مُؤْمِناً أَرْبَعِینَ خُطْوَةً سَأَلَهُ اللَّهُ عَنْهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.

ترجمه:

از مفضل بن عمر روایت شده است: وارد شدم بر ابی عبدالله (علیه‌السلام)، پس به من فرمود: چه کسی با تو همراه بود؟ به ایشان عرض کردم : مردی از برادرانم. فرمود: پس چه شد؟ گفتم: از زمانی که وارد شدم، مکانش را نمی‌دانم. پس به من فرمود: آیا نمی‌دانی که هر که با مؤمنی چهل گام همراه شود، خداوند در روز قیامت از او درباره آن مؤمن سوال خواهد کرد؟

[رقم الحدیث الکلی: 15513 - رقم الحدیث الباب: 9]

15513- 9- ⁽⁴⁾أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ثَلَاثٌ مَنْ لَمْ یَکُنْ فِیهِ لَمْ یَتِمَّ لَهُ عَمَلٌ ⁽⁵⁾وَرَعٌ یَحْجُزُهُ عَنْ مَعَاصِی اللَّهِ وَ خُلُقٌ یُدَارِی بِهِ النَّاسَ وَ حِلْمٌ یَرُدُّ بِهِ جَهْلَ الْجَاهِلِ.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه وآله : سه چیزاست که اگردرکسی نباشد عملش کامل نیست /تقوائ که اورا ازگناه بازدارد /اخلاقی که بتواند با مردم مدارا کند وحلمی که بتواند جهل فرد نادان را برطرف کند .

[رقم الحدیث الکلی: 15514 - رقم الحدیث الباب: 10]

15514- 10- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: خَالِطُوا النَّاسَ مُخَالَطَةً إِنْ مِتُّمْ مَعَهَا بَکَوْا

عَلَیْکُمْ وَ إِنْ غِبْتُمْ ⁽¹⁾حَنُّوا إِلَیْکُمْ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽³⁾.

ترجمه:

أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ * فرمودند : با مردم به گونه اى زندگی کنید، كه اگر بميريد، بر شما بگريند و اگر بمانيد با شما دوستى كنند.

3- بَابُ کَیْفِیَّةِ الْمُعَاشَرَةِ مَعَ أَصْنَافِ الْإِخْوَانِ‌

اشارة

⁽⁴⁾3 بَابُ کَیْفِیَّةِ الْمُعَاشَرَةِ مَعَ أَصْنَافِ الْإِخْوَانِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15515 - رقم الحدیث الباب: 1]

15515- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ الرَّازِیِّ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الثَّانِی ع قَالَ: قَامَ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع رَجُلٌ بِالْبَصْرَةِ فَقَالَ أَخْبِرْنَا عَنِ الْإِخْوَانِ فَقَالَ الْإِخْوَانُ صِنْفَانِ إِخْوَانُ الثِّقَةِ وَ إِخْوَانُ الْمُکَاشَرَةِ فَأَمَّا إِخْوَانُ الثِّقَةِ فَهُمْ کَالْکَفِّ وَ الْجَنَاحِ وَ الْأَهْلِ وَ الْمَالِ فَإِذَا کُنْتَ مِنْ أَخِیکَ عَلَی ثِقَةٍ فَابْذُلْ لَهُ مَالَکَ وَ یَدَکَ وَ صَافِ مَنْ صَافَاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ اکْتُمْ سِرَّهُ وَ أَعِنْهُ وَ أَظْهِرْ مِنْهُ الْحَسَنَ وَ اعْلَمْ أَیُّهَا السَّائِلُ أَنَّهُمْ أَعَزُّ مِنَ الْکِبْرِیتِ الْأَحْمَرِ وَ أَمَّا إِخْوَانُ الْمُکَاشَرَةِ فَإِنَّکَ تُصِیبُ مِنْهُمْ لَذَّتَکَ فَلَا تَقْطَعَنَّ ذَلِکَ مِنْهُمْ وَ لَا تَطْلُبَنَّ مَا وَرَاءَ ذَلِکَ مِنْ ضَمِیرِهِمْ وَ ابْذُلْ لَهُمْ مَا بَذَلُوا لَکَ مِنْ طَلَاقَةِ الْوَجْهِ وَ حَلَاوَةِ اللِّسَانِ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی مَرْیَمَ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع ⁽¹⁾

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾.

ترجمه:

از یونس بن عبدالرحمن از ابی جعفر دوم (علیه‌السلام) روایت شده است که فرمود: مردی در بصره به سوی امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) برخاست و گفت: ما را از برادران خبر بده. پس فرمود: برادران دو دسته‌اند: برادران مورد اعتماد و برادران دوستی ظاهری. اما برادران مورد اعتماد، آنها مانند کف دست و بال و خانواده و مال هستند. پس اگر از برادرت مورد اعتماد داشتی، مالت و دستت را به او بده و با کسی که با او صلح است، صلح کن و با کسی که با او دشمن است، دشمنی کن و راز او را پنهان کن و او را یاری کن و خوبی‌های او را آشکار کن و بدان ای پرسش‌کننده، که آنها از گوگرد سرخ کمیاب‌تر هستند. و اما برادران دوستی ظاهری، تو از آنها لذت خود را می‌بری، پس این را از آنها قطع نکن و دنبال آنچه در ضمیرشان است، مباش و به آنها آنچه که به تو می‌دهند توهم به آنها از خوش‌رویی و شیرینی زبان، بده.

4- بَابُ اسْتِحْبَابِ تَوْسِیعِ الْمَجْلِسِ خُصُوصاً فِی الصَّیْفِ فَیَکُونُ بَیْنَ کُلِّ اثْنَیْنِ مِقْدَارُ عَظْمِ الذِّرَاعِ صَیْفاً وَ مَعُونَةِ الْمُحْتَاجِ وَ الضَّعِیفِ‌

اشارة

⁽³⁾4 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَوْسِیعِ الْمَجْلِسِ خُصُوصاً فِی الصَّیْفِ فَیَکُونُ بَیْنَ کُلِّ اثْنَیْنِ مِقْدَارُ عَظْمِ الذِّرَاعِ صَیْفاً وَ مَعُونَةِ الْمُحْتَاجِ وَ الضَّعِیفِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15516 - رقم الحدیث الباب: 1]

15516- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّا نَراکَ مِنَ الْمُحْسِنِینَ ⁽⁵⁾قَالَ کَانَ یُوَسِّعُ الْمَجْلِسَ وَ یَسْتَقْرِضُ لِلْمُحْتَاجِ وَ یُعِینُ الضَّعِیفَ.

ترجمه:

امام صادق * درتفسیر آیه(إِنَّا نَراکَ مِنَ الْمُحْسِنِینَ ) ماتورا جزء محسنین می بینیم فرمودند : (ایشان ) درمجالس به دیگران جا می داد به افراد محتاج قرض می داد وبه افراد ضعیف کمک می کرد .

[رقم الحدیث الکلی: 15517 - رقم الحدیث الباب: 2]

15517- 2- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَنْبَغِی لِلْجُلَسَاءِ فِی الصَّیْفِ أَنْ یَکُونَ بَیْنَ کُلِّ اثْنَیْنِ مِقْدَارُ عَظْمِ الذِّرَاعِ لِئَلَّا یَشُقَّ بَعْضُهُمْ عَلَی بَعْضٍ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

از سکونی از ابی عبدالله (علیه‌السلام) روایت شده است که فرمود: رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) فرمود: برای دورهم نشستن‌ها در تابستان شایسته است که بین هر دو نفر به اندازه یک ذراع (حدودا 45 سانتیمتر) فاصله باشد تا برخی از آنها بر برخی دیگر سختی نیاورند.

5- بَابُ اسْتِحْبَابِ ذِکْرِ الرَّجُلِ بِکُنْیَتِهِ حَاضِراً وَ بِاسْمِهِ غَائِباً وَ تَعْظِیمِ الْأَصْحَابِ وَ مُنَاصَحَتِهِمْ‌

اشارة

⁽¹⁾5 بَابُ اسْتِحْبَابِ ذِکْرِ الرَّجُلِ بِکُنْیَتِهِ حَاضِراً وَ بِاسْمِهِ غَائِباً وَ تَعْظِیمِ الْأَصْحَابِ وَ مُنَاصَحَتِهِمْ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15518 - رقم الحدیث الباب: 1]

15518- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ الرَّجُلُ حَاضِراً فَکَنِّهِ وَ إِذَا کَانَ غَائِباً فَسَمِّهِ.

ترجمه:

حضرت هادی * : وقتی شخص حاضراست (برای صدا زدنش) کنیه اش رابگووزمانیکه حضورندارد اسمش را بگو .

[رقم الحدیث الکلی: 15519 - رقم الحدیث الباب: 2]

15519- 2- ⁽³⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ أَبُو جَعْفَرٍ ع یَقُولُ عَظِّمُوا أَصْحَابَکُمْ وَ وَقِّرُوهُمْ وَ لَا یَتَهَجَّمْ بَعْضُکُمْ عَلَی بَعْضٍ وَ لَا تَضَارُّوا وَ لَا تَحَاسَدُوا وَ إِیَّاکُمْ وَ الْبُخْلَ وَ کُونُوا عِبَادَ اللَّهِ الْمُخْلِصِینَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از علاء بن فضیل از ابی عبدالله (علیه‌السلام) روایت شده است که فرمود: ابو جعفر (علیه‌السلام) می‌فرمود: یاران خود را بزرگ بدارید و احترام کنید، و بعضی از شما بر بعضی دیگر حمله نکند و به یکدیگر ضرر نرسانید و حسادت نکنید و از بخل بپرهیزید و بندگان خالص خدا باشید.

6- بَابُ کَرَاهَةِ الِانْقِبَاضِ مِنَ النَّاسِ‌

اشارة

⁽⁶⁾6 بَابُ کَرَاهَةِ الِانْقِبَاضِ مِنَ النَّاسِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15520 - رقم الحدیث الباب: 1]

15520- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ

مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِی یَزِیدَ وَ ثَعْلَبَةَ وَ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ بَعْضِ مَنْ رَوَاهُ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: الِانْقِبَاضُ مِنَ النَّاسِ مَکْسَبَةٌ لِلْعَدَاوَةِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

ازیکی ازدوامام علیهما السلام : روى ترش كردن به مردم مايۀ دشمنى است

7- بَابُ اسْتِحْبَابِ اسْتِفَادَةِ الْإِخْوَانِ وَ الْأَصْدِقَاءِ وَ الْأُلْفَةِ بِهِمْ وَ قَبُولِ الْعِتَابِ‌

اشارة

⁽³⁾7 بَابُ اسْتِحْبَابِ اسْتِفَادَةِ الْإِخْوَانِ وَ الْأَصْدِقَاءِ وَ الْأُلْفَةِ بِهِمْ وَ قَبُولِ الْعِتَابِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15521 - رقم الحدیث الباب: 1]

15521- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ ⁽⁵⁾عَنْ مَحْفُوظِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَزِیدَ ⁽⁶⁾قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ مَنِ اسْتَفَادَ أَخاً فِی اللَّهِ اسْتَفَادَ بَیْتاً فِی الْجَنَّةِ.

ترجمه:

از محمد بن یزید (در منبع: محمد بن زید) روایت شده است که گفت: شنیدم رضا (علیه‌السلام) می‌فرمود: کسی که دوستی برای خداوند به دست آورد، خانه‌ای در بهشت به دست آورده است.

[رقم الحدیث الکلی: 15522 - رقم الحدیث الباب: 2]

15522- 2- ⁽⁷⁾وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ یَا بُنَیَّ اتَّخِذْ أَلْفَ صَدِیقٍ وَ أَلْفٌ قَلِیلٌ وَ لَا تَتَّخِذْ عَدُوّاً وَاحِداً وَ الْوَاحِدُ کَثِیرٌ.

ترجمه:

لقمان بپسرش گفت پسرم هزاردوست بگيروهزاردوست كم است، يك دشمن نگير كه يكى هم بسيار است،

[رقم الحدیث الکلی: 15523 - رقم الحدیث الباب: 3]

15523- 3- ⁽⁸⁾وَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع

عَلَیْکَ بِإِخْوَانِ الصَّفَاءِ فَإِنَّهُمْ عِمَادٌ إِذَا اسْتَنْجَدْتَهُمْ وَ ظُهُورُ

وَ لَیْسَ کَثِیراً أَلْفُ خِلٍّ وَ صَاحِبٍ وَ إِنَّ عَدُوّاً وَاحِداً لَکَثِیرُ.

وَ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِسَنَدِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَیْنِ ⁽¹⁾.

ترجمه:

أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ * : بر تو باد که برادران خوب و صاف و صادق داشته باشی زیرا آنها ستون زندگی تو هستند هنگامی که اینها را انتخاب کنی و از آنها کمک بخواهی و آنها ظهور و پشتیبان تو هتسند.

هزار دوست و مصاحب چیز زیادی نیست ولی حتی یک دشمن هم زیاد است.

[رقم الحدیث الکلی: 15524 - رقم الحدیث الباب: 4]

15524- 4- ⁽²⁾وَ عَنْهُ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا یَدْخُلُ الْجَنَّةَ (رَجُلٌ لَیْسَ لَهُ فَرَطٌ) ⁽³⁾قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ لِکُلٍّ فَرَطٌ قَالَ نَعَمْ إِنَّ مِنْ فَرَطِ الرَّجُلِ أَخَاهُ فِی اللَّهِ.

ترجمه:

پيغمبر صلى الله عليه و آله و سلم فرمودند:مردى را كه پيشروى نباشد،به بهشت نخواهد رفت،گفتند اى فرستاده خدا آيا همه ما را پيشروانى است؟فرمود آرى پيشروان مرد برادر دينى اوست.

[رقم الحدیث الکلی: 15525 - رقم الحدیث الباب: 5]

15525- 5- ⁽⁴⁾وَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ الْغِفَارِیِّ ⁽⁵⁾عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: أَکْثِرُوا مِنَ الْأَصْدِقَاءِ فِی الدُّنْیَا فَإِنَّهُمْ یَنْفَعُونَ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ أَمَّا فِی الدُّنْیَا فَحَوَائِجُ یَقُومُونَ بِهَا وَ أَمَّا الْآخِرَةَ فَإِنَّ أَهْلَ جَهَنَّمَ قَالُوا فَما لَنا مِنْ شافِعِینَ وَ لا صَدِیقٍ حَمِیمٍ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

حضرت صادق * : تعداد دوستان خودرادردنیا زیاد کنید چون دردنیا وآخرت ازآنها سود می برید اما دردنیا نیازهای شما بدست آنها تامین می شود ودرآخرت چون اهل جهنم می گویند ما شفاعت کننده ودوست صمیمی نداریم .

[رقم الحدیث الکلی: 15526 - رقم الحدیث الباب: 6]

15526- 6- ⁽⁷⁾وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اسْتَکْثِرُوا مِنَ الْإِخْوَانِ فَإِنَّ لِکُلِّ مُؤْمِنٍ دَعْوَةً مُسْتَجَابَةً وَ قَالَ اسْتَکْثِرُوا مِنَ الْإِخْوَانِ فَإِنَّ لِکُلِّ مُؤْمِنٍ شَفَاعَةً وَ قَالَ أَکْثِرُوا مِنْ مُؤَاخَاةِ الْمُؤْمِنِینَ فَإِنَّ لَهُمْ عِنْدَ اللَّهِ یَداً یُکَافِئُهُمْ بِهَا یَوْمَ الْقِیَامَةِ.

ترجمه:

ابو عبد اللّٰه عليه السّلام فرمود: برادر فراوان گيريد زيرا هر مؤمنى را دعائى است مستجاب، و«: برادر بسيار گيريد زيرا هر مؤمن را شفاعتى است »»: بسيار با مؤمنان پيمان برادرى بنديد زيرا آنان در پيش خدا حقى دارند كه روز قيامت برابر آن از وى پاداش گيرند.

[رقم الحدیث الکلی: 15527 - رقم الحدیث الباب: 7]

15527- 7- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: أَعْجَزُ النَّاسِ مَنْ عَجَزَ عَنِ اکْتِسَابِ الْإِخْوَانِ وَ أَعْجَزُ مِنْهُ مَنْ ضَیَّعَ مَنْ ظَفِرَ بِهِ مِنْهُمْ.

ترجمه:

امام علی (ع)فرمودند: «ناتوان‌ترین مردم کسی است که در دوست‌یابی ناتوان است، و از او ناتوان‌تر آن که دوستان خود را از دست بدهد»

[رقم الحدیث الکلی: 15528 - رقم الحدیث الباب: 8]

15528- 8- ⁽²⁾الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یَقُولُ الْمُؤْمِنُ غِرٌّ کَرِیمٌ وَ الْمُنَافِقُ ⁽³⁾خَبٌّ لَئِیمٌ وَ خَیْرُ الْمُؤْمِنِینَ مَنْ کَانَ مَأْلَفَةً لِلْمُؤْمِنِینَ وَ لَا خَیْرَ فِیمَنْ لَا یَأْلَفُ وَ لَا یُؤَالَفُ قَالَ وَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یَقُولُ شِرَارُ النَّاسِ مَنْ یُبْغِضُ الْمُؤْمِنِینَ وَ تُبْغِضُهُ قُلُوبُهُمْ الْمَشَّاءُونَ بِالنَّمِیمَةِ ⁽⁴⁾الْمُفَرِّقُونَ بَیْنَ الْأَحِبَّةِ الْبَاغُونَ لِلنَّاسِ الْعَیْبَ أُولَئِکَ لَا یَنْظُرُ اللَّهُ إِلَیْهِمْ وَ لَا یُزَکِّیهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ ثُمَّ تَلَا ع هُوَ الَّذِی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِینَ وَ أَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِهِمْ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از جعفر بن محمد از پدرش از جدش از علی بن ابی طالب (علیه‌السلام) روایت شده است که گفت: شنیدم رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌فرمود: مؤمن ساده و بزرگوار است و منافق (در منبع: و فاجر) حیله‌گر و پست است. و بهترین مؤمنان کسی است که مؤمنان به او انس گیرند و در کسی که نه انس می‌گیرد و نه با او انس گرفته می‌شود، خیری نیست. گفت: و شنیدم رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌فرمود: بدترین مردم کسانی هستند که مؤمنان را دشمن دارند ودردل‌هایشان آنها را دشمن دارد، کسانی که بسیار به نمامی (سخن‌چینی) می‌روند (در منبع: و دور باد و دورباد برای کسانی که بسیار به نمامی می‌روند)، کسانی که میان دوستان جدایی می‌اندازند و برای مردم عیب جویی می‌کنند. اینها کسانی هستند که خداوند به آنها نگاه نمی‌کند و آنها را در روز قیامت پاک نمی‌گرداند. سپس این آیه را تلاوت فرمود: «اوست کسی که تو را به یاری خود و مؤمنان تأیید کرد و میان دل‌هایشان الفت انداخت» (انفال 62-63).

[رقم الحدیث الکلی: 15529 - رقم الحدیث الباب: 9]

15529- 9- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مَسَائِلِ الرِّجَالِ رِوَایَةَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوْهَرِیِّ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ قَالَ: کَتَبَ یَعْنِی عَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ ع إِلَی بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَاتِبْ فُلَاناً وَ قُلْ لَهُ إِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِعَبْدٍ خَیْراً إِذَا عُوتِبَ قَبِلَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

امام علی النقی علیه‌السلام به یکی از دوستانش فرمود:

فلانی را توبیخ کن و به او بگو: خداوند چون خیر بنده‌ای خواهد، هرگاه توبیخ شود، بپذیرد. [و در صدد جبران نقص خود برآید].

8- بَابُ اسْتِحْبَابِ صُحْبَةِ الْعَاقِلِ الْکَرِیمِ وَ اجْتِنَابِ الْأَحْمَقِ اللَّئِیمِ‌

اشارة

⁽³⁾8 بَابُ اسْتِحْبَابِ صُحْبَةِ الْعَاقِلِ الْکَرِیمِ وَ اجْتِنَابِ الْأَحْمَقِ اللَّئِیمِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15530 - رقم الحدیث الباب: 1]

15530- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا عَلَیْکَ أَنْ تَصْحَبَ ذَا الْعَقْلِ وَ إِنْ لَمْ تَحْمَدْ کَرَمَهُ وَ لَکِنِ انْتَفِعْ بِعَقْلِهِ وَ احْتَرِسْ مِنْ سَیِّئِ أَخْلَاقِهِ وَ لَا تَدَعَنَّ صُحْبَةَ الْکَرِیمِ وَ إِنْ لَمْ تَنْتَفِعْ بِعَقْلِهِ وَ لَکِنِ انْتَفِعْ بِکَرَمِهِ بِعَقْلِکَ وَ افْرِرْ کُلَّ الْفِرَارِ مِنَ اللَّئِیمِ الْأَحْمَقِ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

امام على عليه السلام : از مصاحبت با خردمند نگران مباش هر چند او را كريم و بخشنده نيابى، اما از خرد او بهره مند شو و از اخلاق بدش دورى كن، مصاحبت با آدم كريم و بخشنده را هرگز فرو مگذار، هر چند از خِرد او سودى نگيرى، اما با عقل خود از

كَرَم او بهره مند شو و تا توانى از فرومايه نابخرد بگريز .

9- بَابُ اسْتِحْبَابِ مَشُورَةِ الْعَاقِلِ‌

اشارة

⁽⁶⁾9 بَابُ اسْتِحْبَابِ مَشُورَةِ الْعَاقِلِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15531 - رقم الحدیث الباب: 1]

15531- 1- ⁽⁷⁾الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الطَّیِّبِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ التَّمَّارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَاهَانَ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ دَاهِرٍ ⁽⁸⁾عَنْ دَاوُدَ بْنِ

الْمُحْتَرِ ⁽¹⁾عَنْ عَبَّادِ بْنِ کَثِیرٍ عَنْ سُهَیْلِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْقَاسِمِ ص یَقُولُ اسْتَرْشِدُوا الْعَاقِلَ وَ لَا تَعْصُوهُ فَتَنْدَمُوا.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ الِاسْتِخَارَةِ ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽³⁾.

ترجمه:

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم : ازخردمند راهنمايى بگيريد وبا اومخالفت نكنيد كه پشيمان مى شويد.

10- بَابُ اسْتِحْبَابِ اجْتِمَاعِ الْإِخْوَانِ وَ مُحَادَثَتِهِمْ‌

اشارة

⁽⁴⁾10 بَابُ اسْتِحْبَابِ اجْتِمَاعِ الْإِخْوَانِ وَ مُحَادَثَتِهِمْ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15532 - رقم الحدیث الباب: 1]

15532- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَجْلِسُونَ وَ تُحَدِّثُونَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ تِلْکَ الْمَجَالِسُ أُحِبُّهَا فَأَحْیُوا أَمْرَنَا رَحِمَ اللَّهُ مَنْ أَحْیَا أَمْرَنَا یَا فُضَیْلُ- مَنْ ذَکَرَنَا أَوْ ذُکِرْنَا عِنْدَهُ فَخَرَجَ عَنْ عَیْنَیْهِ مِثْلُ جَنَاحِ الذُّبَابِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ذُنُوبَهُ وَ لَوْ کَانَتْ أَکْثَرَ مِنْ زَبَدِ الْبَحْرِ.

ترجمه:

از ابی عبدالله (علیه‌السلام) روایت شده است که فرمود: می‌نشینید و صحبت می‌کنید؟ گفتم: بله. فرمود: آن مجالس را دوست دارم، پس امر ما را زنده نگه دارید. خدا رحمت کند کسی را که امر ما را زنده نگه دارد. ای فضیل، هر که ما را یاد کند یا نزد او یاد شویم و از چشمانش به اندازه بال مگس اشک خارج شود، خداوند گناهانش را می‌آمرزد، هرچند بیشتر از کف دریا باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 15533 - رقم الحدیث الباب: 2]

15533- 2- ⁽⁶⁾وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُیَسِّرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع ⁽⁷⁾

قَالَ: قَالَ لِی أَ تَخْلُونَ وَ تُحَدِّثُونَ وَ تَقُولُونَ مَا شِئْتُمْ فَقُلْتُ إِی وَ اللَّهِ فَقَالَ أَمَا وَ اللَّهِ لَوَدِدْتُ أَنِّی مَعَکُمْ فِی بَعْضِ تِلْکَ الْمَوَاطِنِ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

از میسر از ابی جعفر (علیه‌السلام) روایت شده است که فرمود: به من گفت: آیا خلوت می‌کنید و صحبت می‌کنید و هر چه می‌خواهید می‌گویید؟ گفتم: بله، به خدا. فرمود: آگاه باشید، به خدا قسم دوست داشتم که من با شما در برخی از آن موقعیت‌ها بودم.

[رقم الحدیث الکلی: 15534 - رقم الحدیث الباب: 3]

15534- 3- ⁽¹⁾وَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع ⁽²⁾قَالَ: رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً أَحْیَا ذِکْرَنَا قُلْتُ مَا إِحْیَاءُ ذِکْرِکُمْ قَالَ التَّلَاقِی وَ التَّذَاکُرُ عِنْدَ أَهْلِ الثَّبَاتِ.

ترجمه:

(امام جواد علیه‌السّلام فرمود: خدا ببخشد بنده‌ای را که نام ما را زنده بدارد. گفتم: زنده‌داشتن نام شما به چیست؟ فرمود: دیدار ثابت‌قدمان و گفت‌وگوى با آنان.)

[رقم الحدیث الکلی: 15535 - رقم الحدیث الباب: 4]

15535- 4- ⁽³⁾وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ لُقِیَّا الْإِخْوَانِ مَغْنَمٌ جَسِیمٌ.

ترجمه:

امام صادق * از پدرانش از امیر المؤمنین علیه‌السّلام نقل می‌فرماید که فرمود: دیدار برادران، اگرچه کم باشند، غنیمتى است بزرگ

[رقم الحدیث الکلی: 15536 - رقم الحدیث الباب: 5]

15536- 5- ⁽⁴⁾وَ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع أَ تَتَجَالَسُونَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ وَاهاً لِتِلْکَ الْمَجَالِسِ.

ترجمه:

امام باقر علیه‌السّلام فرمود: آیا با هم مى‌نشینید؟ گفتم: آرى. فرمود: حسرت و شوق به این‌گونه مجالس!

[رقم الحدیث الکلی: 15537 - رقم الحدیث الباب: 6]

15537- 6- ⁽⁵⁾وَ عَنْ خَیْثَمَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَبْلِغْ مَوَالِیَنَا السَّلَامَ وَ أَوْصِهِمْ بِتَقْوَی اللَّهِ الْعَظِیمِ وَ أَنْ یَعُودَ ⁽⁶⁾فی المصدر- و أوصهم أن یعود.⁽⁷⁾غَنِیُّهُمْ عَلَی فَقِیرِهِمْ وَ قَوِیُّهُمْ عَلَی ضَعِیفِهِمْ وَ أَنْ یَشْهَدَ حَیُّهُمْ جِنَازَةَ مَیِّتِهِمْ وَ أَنْ یَتَلَاقَوْا فِی بُیُوتِهِمْ فَإِنَّ فِی لِقَاءِ بَعْضِهِمْ بَعْضاً حَیَاةً لِأَمْرِنَا ثُمَّ قَالَ رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً أَحْیَا أَمْرَنَا.

ترجمه:

خیثمه گفت: أبى‌عبداللَّه علیه‌السّلام فرمودند : از دوستان ما، هرکس را دیدى، سلام برسان. و بدان‌ها بسپر که از خداوند بزرگوار بترسند، و توانگران آن‌ها از نیازمندان‌شان و نیرومند آن‌ها از ناتوان‌شان، عیادت کنند و زنده آن‌ها بر جنازه مرده‌شان حضور یابد و در خانه‌هاى خویش از هم دیدار کنند. زیرا در ملاقات آن‌ها احیاء امر ماست. باز فرمود: خدا ببخشد بنده‌اى را که امر ما را زنده می‌دارد

[رقم الحدیث الکلی: 15538 - رقم الحدیث الباب: 7]

15538- 7- ⁽¹⁾وَ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: ثَلَاثَةٌ رَاحَةُ الْمُؤْمِنِ التَّهَجُّدُ آخِرَ اللَّیْلِ وَ لِقَاءُ الْإِخْوَانِ وَ الْإِفْطَارُ مِنَ الصِّیَامِ.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه وآله : سه چیز موجب راحتی مومن است بیداری درآخرشب دیداربرادران (مومن) وافطارکردن ازروزه .

[رقم الحدیث الکلی: 15539 - رقم الحدیث الباب: 8]

15539- 8- ⁽²⁾وَ عَنْ شُعَیْبٍ الْعَقَرْقُوفِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لِأَصْحَابِهِ اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا إِخْوَةً بَرَرَةً مُتَحَابِّینَ فِی اللَّهِ مُتَوَاصِلِینَ مُتَرَاحِمِینَ تَزَاوَرُوا وَ تَلَاقَوْا وَ تَذَاکَرُوا أَمْرَنَا وَ أَحْیُوهُ.

ترجمه:

امام صادق علیه‌السّلام به یاران خویش می‌فرمود: از خداى بترسید، و برادران نکوکار و دوست‌دار در راه خدا باشید؛ دل‌جوى و مهربان باشید، به دیدن یک‌دیگر بروید و مشکلات هم‌دیگر را رسیدگی کنید، و امر ما را به پا دارید و احیا کنید.

[رقم الحدیث الکلی: 15540 - رقم الحدیث الباب: 9]

15540- 9- ⁽³⁾وَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: اجْتَمِعُوا وَ تَذَاکَرُوا تَحُفَّ بِکُمُ الْمَلَائِکَةُ رَحِمَ اللَّهُ مَنْ أَحْیَا أَمْرَنَا.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی فِعْلِ الْمَعْرُوفِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

امام باقر علیه‌السّلام فرمود: گرد هم آیید و از یک‌دیگر یاد کنید، تا فرشتگان پیرامون شما را فرا گیرند. خدا ببخشد کسى را که امر ما را احیاء کند

11- بَابُ اسْتِحْبَابِ صُحْبَةِ خِیَارِ النَّاسِ وَ الْقَدِیمِ مِنَ الْأَصْدِقَاءِ وَ اجْتِنَابِ صُحْبَةِ شِرَارِهِمْ وَ الْحَذَرِ حَتَّی مِنْ أَوْثَقِهِمْ‌

اشارة

⁽⁵⁾11 بَابُ اسْتِحْبَابِ صُحْبَةِ خِیَارِ النَّاسِ وَ الْقَدِیمِ مِنَ الْأَصْدِقَاءِ وَ اجْتِنَابِ صُحْبَةِ شِرَارِهِمْ وَ الْحَذَرِ حَتَّی مِنْ أَوْثَقِهِمْ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15541 - رقم الحدیث الباب: 1]

15541- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُوسَی بْنِ یَسَارٍ الْقَطَّانِ عَنِ الْمَسْعُودِیِّ عَنْ أَبِی دَاوُدَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ أَبِی صَخْرٍ عَنْ أَبِی الزَّعْلَی قَالَ: قَالَ أَمِیرُ

الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص انْظُرُوا مَنْ تُحَادِثُونَ فَإِنَّهُ لَیْسَ مِنْ أَحَدٍ یَنْزِلُ بِهِ الْمَوْتُ إِلَّا مُثِّلَ لَهُ أَصْحَابُهُ إِلَی اللَّهِ فَإِنْ کَانُوا خِیَاراً فَخِیَاراً وَ إِنْ کَانُوا شِرَاراً فَشِرَاراً وَ لَیْسَ أَحَدٌ یَمُوتُ إِلَّا تَمَثَّلْتُ لَهُ عِنْدَ مَوْتِهِ.

ترجمه:

از ابی زعلی روایت شده است که گفت: امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمود: رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود: نگاه کنید با چه کسانی صحبت می‌کنید، زیرا هیچ‌کس نیست که مرگ بر او نازل شود مگر اینکه همراهانش برای او به سوی خدا مجسم می‌شوند. اگر خوبان باشند، (مجسم شوندگان) خوبان‌اند و اگر بدان باشند، بدان‌اند. و هیچ‌کس نیست که بمیرد مگر اینکه من (پیامبر) هنگام مرگش برای او مجسم می‌شوم.

[رقم الحدیث الکلی: 15542 - رقم الحدیث الباب: 2]

15542- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: قَالَ عِیسَی ع إِنَّ صَاحِبَ الشَّرِّ یُعْدِی وَ قَرِینَ السَّوْءِ یُرْدِی فَانْظُرْ مَنْ تُقَارِنُ.

ترجمه:

حضرت ابوالحسن ع فرمود : عيسي بن مريم ع فرموده : همانا شخص بدكار، بدي او سرايت كند و همنشين بد، انسان را به هلاكت مي افكند پس بنگر كه با چه كسي همنشين گردي

[رقم الحدیث الکلی: 15543 - رقم الحدیث الباب: 3]

15543- 3- ⁽²⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ الْحَلَبِیِّینَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ رَجُلٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَلَیْکَ بِالتِّلَادِ وَ إِیَّاکَ وَ کُلَّ مُحْدَثٍ لَا عَهْدَ لَهُ وَ لَا أَمَانَةَ وَ لَا ذِمَّةَ وَ لَا مِیثَاقَ وَ کُنْ عَلَی حَذَرٍ مِنْ أَوْثَقِ النَّاسِ عِنْدَکَ.

ترجمه:

امام صادق عليه السلام : دوست كُهَن و آزموده ات حديث را نگه دار و از هر دوست نو يافته كه پاسِ هيچ عهد و پيمان و امانتى را نگه نمى دارد ، بپرهيز و درباره خودت ، از مورد اعتمادترينِ مردمان نيز بهوش باش

[رقم الحدیث الکلی: 15544 - رقم الحدیث الباب: 4]

15544- 4- ⁽³⁾الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ الْمُظَفَّرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽⁴⁾عَنِ الْحَسَنِ بْنِ رَجَاءٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ ⁽⁵⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْعَطَّارِ عَنْ هَارُونَ بْنِ أَبِی بُرْدَةَ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَی عَنِ الْمُبَارَکِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَطِیَّةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَیُّ الْجُلَسَاءِ خَیْرٌ قَالَ مَنْ تُذَکِّرُکُمُ اللَّهَ رُؤْیَتُهُ وَ یَزِیدُ فِی عِلْمِکُمْ مَنْطِقُهُ وَ یُرَغِّبُکُمْ فِی الْآخِرَةِ عَمَلُهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

به رسول خدا گفته شد بهترین همنشین کیست ؟ : حضرت فرمودند : با كسي كه ديدارش شما را بياد خدا اندازد و سخنش دانشتان را زياد كند و كردارش شما را بآخرت تشويق كند.

[رقم الحدیث الکلی: 15545 - رقم الحدیث الباب: 5]

15545- 5- ⁽¹⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: انْظُرْ إِلَی کُلِّ مَا لَا یَعْنِیکَ ⁽²⁾مَنْفَعَةً فِی دِینِکَ فَلَا تَعْتَدَّنَّ بِهِ وَ لَا تَرْغَبَنَّ فِی صُحْبَتِهِ فَإِنَّ کُلَّ مَا سِوَی اللَّهِ مُضْمَحِلٌّ وَخِیمٌ عَاقِبَتُهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽³⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از داود رقی از ابی عبدالله (علیه‌السلام) روایت شده است که فرمود: به هر چیزی که برای دینت منفعتی ندارد نگاه کن و به آن اهمیت نده و به همراهی با آن رغبت نکن، زیرا هر چیزی غیر از خدا نابود شدنی است و عاقبتش وخیم است.

12- بَابُ اسْتِحْبَابِ قَبُولِ النُّصْحِ وَ صُحْبَةِ الْإِنْسَانِ مَنْ یُعَرِّفُهُ عَیْبَهُ نُصْحاً لَا مَنْ یَسْتُرُهُ عَنْهُ غَشّاً

اشارة

⁽⁵⁾12 بَابُ اسْتِحْبَابِ قَبُولِ النُّصْحِ وَ صُحْبَةِ الْإِنْسَانِ مَنْ یُعَرِّفُهُ عَیْبَهُ نُصْحاً لَا مَنْ یَسْتُرُهُ عَنْهُ غَشّاً

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15546 - رقم الحدیث الباب: 1]

15546- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ (عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی الْعُدَیْسِ) ⁽⁷⁾قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع یَا صَالِحُ اتَّبِعْ مَنْ یُبْکِیکَ وَ هُوَ لَکَ نَاصِحٌ وَ لَا تَتَّبِعْ مَنْ یُضْحِکُکَ وَ هُوَ لَکَ غَاشٌّ وَ سَتُرَدُّونَ عَلَی اللَّهِ جَمِیعاً فَتَعْلَمُونَ.

وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ

مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الصَّلْتِ مِثْلَهُ ⁽¹⁾وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ ⁽²⁾.

ترجمه:

ابو جعفر (علیه‌السلام) فرمود: ای صالح، پیروی کن از کسی که تو را می‌گریاند و او برای تو نصیحت‌گو است و پیروی نکن از کسی که تو را می‌خنداند و او برای تو فریب‌دهنده است. و به زودی همه شما به سوی خدا بازگردانده می‌شوید و (آن وقت) خواهید دانست.

[رقم الحدیث الکلی: 15547 - رقم الحدیث الباب: 2]

15547- 2- ⁽³⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَحَبُّ إِخْوَانِی إِلَیَّ مَنْ أَهْدَی إِلَیَّ عُیُوبِی.

ترجمه:

محب-وبترين برادرانم نزد م-ن كس-ي اس-ت ك--ه

عيبهاي مرا پيش من هديه بياورد(وآنها را به من گوشزد كند)

[رقم الحدیث الکلی: 15548 - رقم الحدیث الباب: 3]

15548- 3- ⁽⁴⁾أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا یَسْتَغْنِی الْمُؤْمِنُ عَنْ خَصْلَةٍ وَ بِهِ الْحَاجَةُ إِلَی ثَلَاثِ خِصَالٍ تَوْفِیقٍ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ وَاعِظٍ مِنْ نَفْسِهِ وَ قَبُولِ مَنْ یَنْصَحُهُ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁵⁾

و تقدم ما یدلّ علیه فی الحدیث 9 من الباب 7 من هذه الأبواب.

ترجمه:

امام صادق علیه السلام: مؤمن نیازمند سه خصلت است: توفیق از سوی خداوند، واعظی از درون خود، پذیرش نسبت به کسی که او را پند می دهد.

13- بَابُ اسْتِحْبَابِ مُصَادَقَةِ مَنْ یَحْفَظُ صَدِیقَهُ وَ لَا یُسْلِمُهُ‌

اشارة

⁽⁶⁾13 بَابُ اسْتِحْبَابِ مُصَادَقَةِ مَنْ یَحْفَظُ صَدِیقَهُ وَ لَا یُسْلِمُهُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15549 - رقم الحدیث الباب: 1]

15549- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَکُونُ الصَّدَاقَةُ إِلَّا بِحُدُودِهَا فَمَنْ کَانَتْ فِیهِ هَذِهِ الْحُدُودُ أَوْ شَیْ‌ءٌ مِنْهَا فَانْسُبْهُ إِلَی الصَّدَاقَةِ

وَ مَنْ لَمْ یَکُنْ فِیهِ شَیْ‌ءٌ مِنْهَا فَلَا تَنْسُبْهُ إِلَی شَیْ‌ءٍ مِنَ الصَّدَاقَةِ فَأَوَّلُهَا أَنْ تَکُونَ سَرِیرَتُهُ وَ عَلَانِیَتُهُ لَکَ وَاحِدَةً وَ الثَّانِیَةُ أَنْ یَرَی زَیْنَکَ زَیْنَهُ وَ شَیْنَکَ شَیْنَهُ وَ الثَّالِثَةُ أَنْ لَا یُغَیِّرَهُ عَلَیْکَ وِلَایَةٌ وَ لَا مَالٌ وَ الرَّابِعَةُ أَنْ لَا یَمْنَعَکَ شَیْئاً تَنَالُهُ مَقْدُرَتُهُ وَ الْخَامِسَةُ وَ هِیَ تَجْمَعُ هَذِهِ الْخِصَالَ أَنْ لَا یُسْلِمَکَ عِنْدَ النَّکَبَاتِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع نَحْوَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از عبیدالله حلبی از ابی عبدالله (علیه‌السلام) روایت شده است که فرمود: دوستی جز با شرایطش نیست. پس هر کس این شرایط یا چیزی از آنها را در خود داشته باشد، او را به دوستی نسبت بده و هر کس هیچ یک از آنها را نداشته باشد، او را به چیزی از دوستی نسبت نده. اول آن شرایط این است که درون و بیرونش برای تو یکی باشد، دوم اینکه زیبایی تو را زیبایی خود و زشتی تو را زشتی خود بداند، سوم اینکه هیچ مقام و مالی او را نسبت به تو تغییر ندهد، چهارم اینکه چیزی را که در توانش است از تو دریغ نکند، و پنجم که همه این ویژگی‌ها را در بر می‌گیرد این است که در هنگام سختی‌ها تو را تنها نگذارد.

[رقم الحدیث الکلی: 15550 - رقم الحدیث الباب: 2]

15550- 2- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: لَا یَکُونُ الصَّدِیقُ صَدِیقاً حَتَّی یَحْفَظَ أَخَاهُ فِی ثَلَاثٍ فِی نَکْبَتِهِ وَ غَیْبَتِهِ وَ وَفَاتِهِ.

ترجمه:

امام علی * فرمودند : دوست را دوست نتوان گفت، مگر آن گاه، كه در سه جاى آبروى دوست خود نگه دارد. يكجا به هنگامى كه به بلايى گرفتار شود و يكى در هنگامى كه حاضر نباشد و يكى بعد از مرگش.

14- بَابُ اسْتِحْبَابِ مُوَاسَاةِ الْإِخْوَانِ بَعْضِهِمْ لِبَعْضٍ‌

اشارة

⁽³⁾14 بَابُ اسْتِحْبَابِ مُوَاسَاةِ الْإِخْوَانِ بَعْضِهِمْ لِبَعْضٍ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15551 - رقم الحدیث الباب: 1]

15551- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِسَنَدِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنِ الْوَصَّافِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ لِی أَ رَأَیْتَ مَنْ قِبَلَکُمْ إِذَا کَانَ الرَّجُلُ لَیْسَ عَلَیْهِ رِدَاءٌ وَ عِنْدَ بَعْضِ إِخْوَانِهِ رِدَاءٌ یَطْرَحُهُ عَلَیْهِ قَالَ قُلْتُ: لَا قَالَ فَإِذَا کَانَ لَیْسَ عِنْدَهُ إِزَارٌ یُوصِلُ إِلَیْهِ بَعْضُ إِخْوَانِهِ بِفَضْلِ إِزَارِهِ حَتَّی یَجِدَ لَهُ إِزَاراً قَالَ قُلْتُ: لَا قَالَ فَضَرَبَ بِیَدِهِ عَلَی فَخِذِهِ ثُمَّ قَالَ مَا هَؤُلَاءِ بِإِخْوَةٍ.

ترجمه:

از وصافی از ابی جعفر (علیه‌السلام) روایت شده است که فرمود: به من گفت: آیا دیده‌ای که در میان شما اگر مردی ردا (پوشش بالایی) نداشته باشد و نزد یکی از برادرانش ردا باشد، آن را بر او بیندازد؟ گفتم: نه. فرمود: پس اگر شلوار نداشته باشد، یکی از برادرانش از اضافی شلوار خود به او می‌دهد تا برای خود شلواری پیدا کند؟ گفتم: نه. پس با دست خود بر رانش زد و سپس فرمود: اینها برادر نیستند.

[رقم الحدیث الکلی: 15552 - رقم الحدیث الباب: 2]

15552- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع

فَذَکَرَ مُوَاسَاةَ الرَّجُلِ لِإِخْوَانِهِ وَ مَا یَجِبُ لَهُ عَلَیْهِمْ فَدَخَلَنِی مِنْ ذَلِکَ أَمْرٌ عَظِیمٌ فَقَالَ إِنَّمَا ذَلِکَ إِذَا قَامَ قَائِمُنَا وَجَبَ عَلَیْهِمْ أَنْ یُجَهِّزُوا إِخْوَانَهُمْ وَ أَنْ یُقَوُّوهُمْ.

ترجمه:

از اسحاق بن عمار روایت شده است که گفت: نزد ابی عبدالله (علیه‌السلام) بودم، پس او از همیاری مرد با برادرانش و آنچه که بر او واجب است برای آنها، سخن گفت. از این موضوع دچار نگرانی زیادی شدم. پس فرمود: این تنها وقتی است که قائم ما قیام کند، بر آنها واجب است که برادرانشان را مجهز کنند و تقویت نمایند.

[رقم الحدیث الکلی: 15553 - رقم الحدیث الباب: 3]

15553- 3- ⁽¹⁾وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ خَلَّادٍ السِّنْدِیِّ رَفَعَهُ قَالَ: أَبْطَأَ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص رَجُلٌ فَقَالَ مَا أَبْطَأَ بِکَ فَقَالَ الْعُرْیُ یَا رَسُولَ اللَّهِ- فَقَالَ أَ مَا کَانَ لَکَ جَارٌ لَهُ ثَوْبَانِ یُعِیرُکَ أَحَدَهُمَا فَقَالَ بَلَی یَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ مَا هَذَا لَکَ بِأَخٍ.

ترجمه:

از خلاد سندی به صورت مرفوع روایت شده است که گفت: مردی نزد رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) دیر آمد. پس (پیامبر) فرمود: چه چیزی باعث دیرآمدنت شد؟ گفت: ای رسول خدا، برهنگی. پیامبر فرمود: آیا همسایه‌ای نداشتی که دو لباس داشته باشد و یکی از آنها را به تو قرض بدهد؟ گفت: بله، ای رسول خدا. پیامبر فرمود: این شخص برادر تو نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 15554 - رقم الحدیث الباب: 4]

15554- 4- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ یَزِیدَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع انْظُرْ مَا أَصَبْتَ فَعُدْ بِهِ عَلَی إِخْوَانِکَ فَإِنَّ اللَّهَ یَقُولُ إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ ⁽³⁾قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص- ثَلَاثَةٌ لَا تُطِیقُهَا هَذِهِ الْأُمَّةُ الْمُوَاسَاةُ لِلْأَخِ فِی مَالِهِ وَ إِنْصَافُ النَّاسِ مِنْ نَفْسِهِ وَ ذِکْرُ اللَّهِ عَلَی کُلِّ حَالٍ وَ لَیْسَ هُوَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ فَقَطْ وَ لَکِنْ إِذَا وَرَدَ عَلَی مَا یَحْرُمُ خَافَ اللَّهَ.

ترجمه:

از مفضل بن یزید روایت شده است که ابو عبدالله (علیه‌السلام) فرمود: نگاه کن هر چه به دست آوردی، به برادرانت ببخش، زیرا خداوند می‌فرماید: "همانا نیکی‌ها بدی‌ها را از بین می‌برند" (هود 11: 114). ابو عبدالله (علیه‌السلام) فرمود: رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) گفت: سه چیز است که این امت نمی‌تواند آنها را تحمل کند: یاری کردن برادر در مالش، انصاف دادن مردم از جانب خودش، و یاد خدا در همه حال. و این فقط "سبحان الله" و "الحمدلله" و "لا اله الا الله" و "الله اکبر" نیست، بلکه وقتی با چیزی که حرام است مواجه شد، از خدا بترسد.

[رقم الحدیث الکلی: 15555 - رقم الحدیث الباب: 5]

15555- 5- ⁽⁴⁾وَ عَنِ ابْنِ أَعْیَنَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ حَقِّ الْمُسْلِمِ عَلَی أَخِیهِ فَلَمْ یُجِبْهُ قَالَ فَلَمَّا جِئْتُ أُوَدِّعُهُ قُلْتُ سَأَلْتُکَ فَلَمْ تُجِبْنِی قَالَ إِنِّی أَخَافُ أَنْ تَکْفُرُوا وَ إِنَّ مِنْ أَشَدِّ مَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَی خَلْقِهِ ثَلَاثاً إِنْصَافَ الْمُؤْمِنِ مِنْ نَفْسِهِ حَتَّی لَا یَرْضَی لِأَخِیهِ الْمُؤْمِنِ مِنْ نَفْسِهِ إِلَّا بِمَا

یَرْضَی لِنَفْسِهِ وَ مُوَاسَاةَ الْأَخِ الْمُؤْمِنِ فِی الْمَالِ وَ ذِکْرَ اللَّهِ عَلَی کُلِّ حَالٍ لَیْسَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَکِنْ عِنْدَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ فَیَدَعُهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الصَّدَقَةِ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی فِعْلِ الْمَعْرُوفِ ⁽²⁾وَ فِی جِهَادِ النَّفْسِ ⁽³⁾

و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیثین 15 و 16 من الباب 1 من أبواب المواقیت، و فی الحدیث 3 من الباب 49 من أبواب الملابس، و فی الحدیث 12 من الباب 5 من أبواب الذکر.

و یأتی ما یدلّ علیه فی الباب 122 و فی الحدیث 2 من الباب 124 من هذه الأبواب، و فی الباب 32 من أبواب آداب التجارة.

ترجمه:

از ابن أَعْیَن روایت شده است که او از ابا عبدالله (علیه‌السلام) درباره حق مسلمان بر برادرش سؤال کرد، اما او پاسخ نداد. گفت: هنگامی که آمدم تا خداحافظی کنم، گفتم: از شما سؤال کردم و پاسخ ندادید. فرمود: می‌ترسم که کافر شوید. و همانا از سخت‌ترین چیزهایی که خداوند بر خلقش واجب کرده، سه چیز است: انصاف دادن مؤمن از جانب خودش، تا جایی که برای برادر مؤمنش همان را بپسندد که برای خودش می‌پسندد، یاری کردن برادر مؤمن در مال، و یاد خدا در همه حال، که فقط "سبحان الله" و "الحمدلله" نیست، بلکه هنگامی که خداوند چیزی را بر او حرام کرده، آن را ترک کند.

15- بَابُ کَرَاهَةِ مُؤَاخَاةِ الْفَاجِرِ وَ الْأَحْمَقِ وَ الْکَذَّابِ‌

اشارة

⁽⁴⁾15 بَابُ کَرَاهَةِ مُؤَاخَاةِ الْفَاجِرِ وَ الْأَحْمَقِ وَ الْکَذَّابِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15556 - رقم الحدیث الباب: 1]

15556- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ الْکِنْدِیِّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِذَا صَعِدَ الْمِنْبَرَ قَالَ یَنْبَغِی لِلْمُسْلِمِ أَنْ یَتَجَنَّبَ مُؤَاخَاةَ ثَلَاثَةٍ الْمَاجِنِ الْفَاجِرِ وَ الْأَحْمَقِ وَ الْکَذَّابِ فَأَمَّا الْمَاجِنُ الْفَاجِرُ فَیُزَیِّنُ لَکَ فِعْلَهُ وَ یُحِبُّ أَنْ تَکُونَ مِثْلَهُ وَ لَا یُعِینُکَ عَلَی أَمْرِ دِینِکَ وَ مَعَادِکَ وَ مُقَارَنَتُهُ جَفَاءٌ وَ قَسْوَةٌ وَ مَدْخَلُهُ وَ مَخْرَجُهُ عَارٌ عَلَیْکَ وَ أَمَّا الْأَحْمَقُ فَإِنَّهُ لَا یُشِیرُ عَلَیْکَ بِخَیْرٍ وَ لَا یُرْجَی لِصَرْفِ السُّوءِ عَنْکَ وَ لَوْ أَجْهَدَ نَفْسَهُ وَ رُبَّمَا أَرَادَ مَنْفَعَتَکَ فَضَرَّکَ

فَمَوْتُهُ خَیْرٌ مِنْ حَیَاتِهِ وَ سُکُوتُهُ خَیْرٌ مِنْ نُطْقِهِ وَ بُعْدُهُ خَیْرٌ مِنْ قُرْبِهِ وَ أَمَّا الْکَذَّابُ فَإِنَّهُ لَا یَهْنِئُکَ مَعَهُ عَیْشٌ یَنْقُلُ حَدِیثَکَ وَ یَنْقُلُ إِلَیْکَ الْحَدِیثَ کُلَّمَا أَفْنَی أُحْدُوثَةً مَطَّهَا ⁽¹⁾بِأُخْرَی مِثْلِهَا حَتَّی إِنَّهُ یُحَدِّثُ بِالصِّدْقِ فَمَا یُصَدَّقُ وَ یُفَرِّقُ ⁽²⁾بَیْنَ النَّاسِ بِالْعَدَاوَةِ فَیُنْبِتُ السَّخَائِمَ فِی الصُّدُورِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ انْظُرُوا لِأَنْفُسِکُمْ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع نَحْوَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام) وقتی بر می‌آمد و به منبر می‌رفت، می‌فرمود: «برای مسلمان مناسب است که از سه نوع انسان دوری جوید: مجنون فاسق، احمق و دروغگو. زیرا مجنون فاسق آراستگی اعمالش را برای تو زینت دهد و دوست دارد که تو نیز مانند او باشی، اما تو را در امور دینی و آخرتیت یاری نمی‌دهد و مقایسه با او، تندروی و سختی است و ورود و خروجش برای تو خجالت آور است. اما احمق، هیچ خیری به تو نمی‌رساند و نمی‌تواند برای رفع بدی‌ها از تو امیدوار شود، حتی اگر خودش را به کوشش بیشتری بیاورد، و ممکن است تلاشش برای تو مضر باشد، پس مرگش بهتر از زندگیش است، سکوتش بهتر از سخن گفتنش و فاصله گرفتن از او بهتر از نزدیکی او است. اما دروغگو، با او نمی‌توانی به خوشبختی برسی، زیرا زندگی‌اش به نقل از تو گذاشتن حدیث تو و ارائه حدیثی به تو است و هر زمان که یک حدیث را به پایان برساند، حدیث دیگری را مشابه آن به ارمغان می‌آورد، حتی اگر به راستی سخن بگوید، سخن او قبول نمی‌شود، و با برانگیزی ورزیدن عداوت بین مردم را تقسیم می‌کند و این باعث می‌شود که نفرت‌ها در دلها بروید، پس از خدا پروا کنید و به خودتان نگاه کنید.

[رقم الحدیث الکلی: 15557 - رقم الحدیث الباب: 2]

15557- 2- ⁽⁴⁾قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ فِی رِوَایَةِ عَبْدِ الْأَعْلَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا یَنْبَغِی لِلْمَرْءِ الْمُسْلِمِ أَنْ یُؤَاخِیَ الْفَاجِرَ فَإِنَّهُ یُزَیِّنُ لَهُ فِعْلَهُ وَ یُحِبُّ أَنْ یَکُونَ مِثْلَهُ وَ لَا یُعِینُهُ عَلَی أَمْرِ دُنْیَاهُ وَ لَا أَمْرِ مَعَادِهِ وَ مَدْخَلُهُ إِلَیْهِ وَ مَخْرَجُهُ مِنْ عِنْدِهِ شَیْنٌ عَلَیْهِ.

ترجمه:

امام صادق از اميرمؤمنان عليه السلام روايت کرده است که آن حضرت فرمود : براي مرد مسلمان شايسته نيست که با گناهکاران طرح رفاقت و دوستي بريزد، زيرا شخص گناهکار عمل [زشت] خود را براي او مي آرايد [و زيبا جلوه مي دهد] و دوست دارد او را نيز همانند خود سازد، و نه بر کار دنيا و نه بر کار آخرت او را کمک دهد و رفتن و آمدنش نزد آن شخص گناهکار براي او ننگ و رسوايي است.

[رقم الحدیث الکلی: 15558 - رقم الحدیث الباب: 3]

15558- 3- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یُوسُفَ عَنْ مُیَسِّرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَنْبَغِی لِلْمُسْلِمِ ⁽⁶⁾أَنْ یُؤَاخِیَ الْفَاجِرَ وَ لَا الْأَحْمَقَ وَ لَا الْکَذَّابَ.

ترجمه:

حضرت صادق * : سزاوار نیست فرد مسلمان دوستی کند با شخص فاجرواحمق ودروغگو .

[رقم الحدیث الکلی: 15559 - رقم الحدیث الباب: 4]

15559- 4- ⁽⁷⁾وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ یَعْقُوبَ الْهَاشِمِیِّ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ

عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِیَّاکَ ⁽¹⁾وَ مُصَادَقَةَ الْأَحْمَقِ فَإِنَّکَ أَسَرَّ مَا تَکُونُ مِنْ نَاحِیَتِهِ أَقْرَبُ مَا یَکُونُ إِلَی مَسَاءَتِکَ.

ترجمه:

امام صادق عليه السّلام فرمود:از رفاقت با احمق بپرهيز كه هرچه از جانب او خوشحال باشى،او به بدحال كردن تو نزديك‌تر است.(يعنى هرچه به دوستى او خوشحال‌تر باشى به زيان رساندنش به تو بخاطر حماقتش نزديكتر باشد)

[رقم الحدیث الکلی: 15560 - رقم الحدیث الباب: 5]

15560- 5- ⁽²⁾أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ الْکِنْدِیِّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ عَلِیٌّ ع عِنْدَکُمْ إِذَا صَعِدَ الْمِنْبَرَ یَقُولُ یَنْبَغِی لِلْمُسْلِمِ أَنْ یَجْتَنِبَ مُؤَاخَاةَ الْکَذَّابِ فَإِنَّهُ لَا یَهْنِئُکَ مَعَهُ عَیْشٌ یَنْقُلُ حَدِیثَکَ وَ یَنْقُلُ الْأَحَادِیثَ إِلَیْکَ کُلَّمَا فَنِیَتْ أُحْدُوثَةٌ مَطَّهَا بِأُخْرَی حَتَّی إِنَّهُ لَیُحَدِّثُ بِالصِّدْقِ فَمَا یُصَدَّقُ فَیَنْقُلُ الْأَحَادِیثَ مِنْ بَعْضِ النَّاسِ إِلَی بَعْضٍ یُکْسِبُ بَیْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَ یُنْبِتُ الشَّحْنَاءَ فِی الصُّدُورِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽³⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

امام صادق عليه السلام : چون امير مؤمنان بر منبر بالا مى رفت ، مى فرمود : «شايسته مسلمان است که ازبرادری با دروغگوبپرهیزد چون زندگى با او برايت گوارا نخواهد بود . سخنت را پيش ديگران مى برد و سخن ديگران را نزد تو مى آورد . هرگاه دروغى ببافد و آن را به سر رساند ، آن را با دروغ ديگرى همچون آن ، درمى پيوندد ، تا آن جا كه گاه ، سخنِ راست مى گويد ؛ امّا تصديقش نمى كنند . ميان مردم ، با دشمنى جدايى مى اندازد و در دل ها تخم كينه مى كارد .

16- بَابُ کَرَاهَةِ مُشَارَکَةِ الْعَبِیدِ وَ السَّفِلَةِ وَ الْفُجَّارِ فِی الْأَمْرِ

اشارة

⁽⁵⁾16 بَابُ کَرَاهَةِ مُشَارَکَةِ الْعَبِیدِ وَ السَّفِلَةِ وَ الْفُجَّارِ فِی الْأَمْرِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15561 - رقم الحدیث الباب: 1]

15561- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا عَمَّارُ إِنْ کُنْتَ تُحِبُّ أَنْ تَسْتَتِبَّ ⁽⁷⁾لَکَ النِّعْمَةُ وَ تَکْمُلَ لَکَ الْمُرُوءَةُ وَ تَصْلُحَ لَکَ الْمَعِیشَةُ فَلَا تُشَارِکِ الْعَبِیدَ وَ السَّفِلَةَ

فِی أَمْرِکَ فَإِنَّهُمْ إِنِ ائْتَمَنْتَهُمْ خَانُوکَ وَ إِنْ حَدَّثُوکَ کَذَبُوکَ وَ إِنْ نُکِبْتَ خَذَلُوکَ وَ إِنْ وَعَدُوکَ أَخْلَفُوکَ.

قَالَ وَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ حُبُّ الْأَبْرَارِ لِلْأَبْرَارِ ثَوَابٌ لِلْأَبْرَارِ وَ حُبُّ الْفُجَّارِ لِلْأَبْرَارِ فَضِیلَةٌ لِلْأَبْرَارِ وَ بُغْضُ الْفُجَّارِ لِلْأَبْرَارِ زَیْنٌ لِلْأَبْرَارِ وَ بُغْضُ الْأَبْرَارِ لِلْفُجَّارِ خِزْیٌ عَلَی الْفُجَّارِ

ترجمه:

از عمّار بن موسی نقل شد که گفت: امام صادق (علیه السلام) به من فرمود: "ای عمّار! اگر دوست داری نعمت برایت استوار شود، و شرافت تکمیل شود، و زندگی برایت بهبود یابد، پس در امورت با بندگان و افراد پست مشارکت نکن، زیرا اگر آن‌ها را به امانت بگیری، تو را خیانت کنند؛ و اگر با تو سخن بگویند، دروغ بگویند؛ و اگر در برابر مشکلات قرار بگیری، تو را رها کنند؛ و اگر به تو وعده دهند، وفا نکنند."

سپس او ادامه داد: "و من شنیده‌ام که ابو عبدالله (علیه السلام) فرموده است: "عشق ابرار به ابرار، پاداشی برای ابرار است؛ و عشق فجار به ابرار، فضیلتی برای ابرار است؛ و بغض فجار به ابرار، زینتی برای ابرار است؛ و بغض ابرار به فجار، خواری و ذلتی برای فجار است."

[رقم الحدیث الکلی: 15562 - رقم الحدیث الباب: 2]

15562- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ لُقْمَانُ لِابْنِهِ یَا بُنَیَّ لَا تَقْتَرِبْ فَیَکُونَ أَبْعَدَ لَکَ وَ لَا تَبْعُدْ فَتُهَانَ کُلُّ دَابَّةٍ تُحِبُّ مِثْلَهَا وَ إِنَّ ابْنَ آدَمَ یُحِبُّ مِثْلَهُ وَ لَا تَنْشُرْ بِرَّکَ إِلَّا عِنْدَ بَاغِیهِ کَمَا لَیْسَ بَیْنَ الذِّئْبِ وَ الْکَبْشِ خُلَّةٌ کَذَلِکَ لَیْسَ بَیْنَ الْبَارِّ وَ الْفَاجِرِ خُلَّةٌ مَنْ یَقْرَبْ مِنَ الزِّفْتِ ⁽²⁾یَعْلَقْ بِهِ بَعْضُهُ کَذَلِکَ مَنْ یُشَارِکِ الْفَاجِرَ یَتَعَلَّمْ مِنْ طُرُقِهِ مَنْ یُحِبَّ الْمِرَاءَ یُشْتَمْ وَ مَنْ یَدْخُلْ مَدَاخِلَ السَّوْءِ یُتَّهَمْ وَ مَنْ یُقَارِنْ قَرِینَ السَّوْءِ لَا یَسْلَمْ وَ مَنْ لَا یَمْلِکْ لِسَانَهُ یَنْدَمْ.

ترجمه:

از لقمان حديث شد كه به پسرش گفت: اى پسر جانم زياد با مردم نزديك مشو كه موجب دوريت از دلهاى آنها شوى (يعنى چون زياد رفت و آمد با مردم كردى موجب ملال و خستگى آنها شود و در نتيجه مورد بى‌مهرى آنان واقع شوى) و يكسره از آنان دورى مكن كه (اعتنايت نكنند و) خوار و بى‌مقدار شوى، هر جاندارى همانند خود را دوست دارد و آدميزاد هم بمانند خود دوستى ورزد، كالاى خود را جز در نزد خريدار و جويايش پهن مكن، و چنانچه ميان گرگ و گوسفند دوستى نباشد هم چنين ميان نيكوكار و بدكار دوستى نباشد، و هر كه بقير نزديك شود پاره‌اى از آن باو بچسبد هم چنين هر كس با تبهكار در زندگى شريك شود از روشهاى او بياموزد، و هر كه جدال و ستيزه‌جوئى را دوست دارد دشنام خورد، و هر كه بجاهاى بد رود متهم گردد، و كسى كه با رفيق بد همنشين شود در امان نباشد، و هر كه زبان خود را نگه ندارد پشيمان گردد.

[رقم الحدیث الکلی: 15563 - رقم الحدیث الباب: 3]

15563- 3- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا عَمَّارُ إِنْ کُنْتَ تُحِبُّ أَنْ تَسْتَتِبَّ لَکَ النِّعْمَةُ وَ تَکْمُلَ لَکَ الْمَوَدَّةُ وَ تَصْلُحَ لَکَ الْمَعِیشَةُ فَلَا تَسْتَشِرِ الْعَبِیدَ وَ السَّفِلَةَ فِی أَمْرِکَ فَإِنَّکَ إِنِ ائْتَمَنْتَهُمْ خَانُوکَ وَ إِنْ حَدَّثُوکَ کَذَبُوکَ وَ إِنْ نُکِبْتَ خَذَلُوکَ وَ إِنْ وَعَدُوکَ مَوْعِداً لَمْ یَصْدُقُوکَ.

ترجمه:

ازعَمَّارٍسابَاطِیِّ نقل شد که گفت: امام صادق (علیه السلام) به من فرمود: "ای عمّار! اگر دوست داری نعمت برایت استوار شود، و شرافت تکمیل شود، و زندگی برایت بهبود یابد، پس در امورت با بندگان و افراد پست مشارکت نکن، زیرا اگر آن‌ها را به امانت بگیری، تو را خیانت کنند؛ و اگر با تو سخن بگویند، دروغ بگویند؛ و اگر در برابر مشکلات قرار بگیری، تو را رها کنند؛ و اگر به تو وعده دهند، وفا نکنند."

[رقم الحدیث الکلی: 15564 - رقم الحدیث الباب: 4]

15564- 4- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ

مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ کَانَ أَبِی ع یَقُولُ قُمْ بِالْحَقِّ وَ لَا تَعَرَّضْ لِمَا فَاتَکَ وَ اعْتَزِلْ مَا لَا یَعْنِیکَ وَ تَجَنَّبْ عَدُوَّکَ وَ احْذَرْ صَدِیقَکَ مِنَ الْأَقْوَامِ إِلَّا الْأَمِینَ وَ الْأَمِینُ مَنْ خَشِیَ اللَّهَ وَ لَا تَصْحَبِ الْفَاجِرَ وَ لَا تُطْلِعْهُ عَلَی سِرِّکَ وَ لَا تَأْمَنْهُ عَلَی أَمَانَتِکَ وَ اسْتَشِرْ فِی أُمُورِکَ الَّذِینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾

و تقدم ما یدلّ علیه فی الحدیث 7 من الباب 20 من أبواب مقدّمة العبادات.

ترجمه:

از طرف معاویه بن وهب، از امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمود: "من شنیدم او می‌گفت: پدرم علیه السلام می‌فرمود: برای اقامه حق اقدام کن و به گذشته‌هایت پرداخت نکن، از آنچه به نفعت نیست دوری کن، از دشمنت اجتناب کن، از دوستت از مردمی که امین نیستند بپرهیز وامین کسی استکه از خدا می‌ترسد با گناهکار نشین و سر رازهایت را به او نگو و امانتت را به او واگذار و در امور خود از کسانی که از پروردگارشان می‌ترسند مشورت بگیر."

17- بَابُ تَحْرِیمِ مُصَاحَبَةِ الْکَذَّابِ وَ الْفَاسِقِ وَ الْبَخِیلِ وَ الْأَحْمَقِ وَ قَاطِعِ الرَّحِمِ وَ مُحَادَثَتِهِمْ وَ مُرَافَقَتِهِمْ لِغَیْرِ ضَرُورَةٍ أَوْ تَقِیَّةٍ

اشارة

⁽²⁾17 بَابُ تَحْرِیمِ مُصَاحَبَةِ الْکَذَّابِ وَ الْفَاسِقِ وَ الْبَخِیلِ وَ الْأَحْمَقِ وَ قَاطِعِ الرَّحِمِ وَ مُحَادَثَتِهِمْ وَ مُرَافَقَتِهِمْ لِغَیْرِ ضَرُورَةٍ أَوْ تَقِیَّةٍ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15565 - رقم الحدیث الباب: 1]

15565- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ وَ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ لِی أَبِی عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَا بُنَیَّ انْظُرْ خَمْسَةً فَلَا تُصَاحِبْهُمْ وَ لَا تُحَادِثْهُمْ وَ لَا تُرَافِقْهُمْ فِی طَرِیقٍ فَقُلْتُ یَا أَبَهْ مَنْ هُمْ عَرِّفْنِیهِمْ قَالَ إِیَّاکَ وَ مُصَاحَبَةَ الْکَذَّابِ فَإِنَّهُ بِمَنْزِلَةِ السَّرَابِ یُقَرِّبُ لَکَ الْبَعِیدَ وَ یُبَعِّدُ لَکَ الْقَرِیبَ وَ إِیَّاکَ وَ مُصَاحَبَةَ الْفَاسِقِ فَإِنَّهُ بَائِعُکَ بِأُکْلَةٍ وَ أَقَلَّ مِنْ ذَلِکَ وَ إِیَّاکَ وَ مُصَاحَبَةَ الْبَخِیلِ فَإِنَّهُ یَخْذُلُکَ فِی مَالِهِ أَحْوَجَ مَا تَکُونُ إِلَیْهِ وَ إِیَّاکَ وَ مُصَاحَبَةَ الْأَحْمَقِ فَإِنَّهُ یُرِیدُ أَنْ یَنْفَعَکَ فَیَضُرُّکَ وَ إِیَّاکَ

وَ مُصَاحَبَةَ الْقَاطِعِ لِرَحِمِهِ فَإِنِّی وَجَدْتُهُ مَلْعُوناً فِی کِتَابِ اللَّهِ فِی ثَلَاثَةِ مَوَاضِعَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَهَلْ عَسَیْتُمْ إِنْ تَوَلَّیْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِی الْأَرْضِ وَ تُقَطِّعُوا أَرْحامَکُمْ أُولئِکَ الَّذِینَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَ أَعْمی أَبْصارَهُمْ ⁽¹⁾وَ قَالَ وَ الَّذِینَ یَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِیثاقِهِ وَ یَقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ یُوصَلَ وَ یُفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ أُولئِکَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَ لَهُمْ سُوءُ الدَّارِ ⁽²⁾وَ قَالَ فِی سُورَةِ الْبَقَرَةِ الَّذِینَ یَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِیثاقِهِ وَ یَقْطَعُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ یُوصَلَ وَ یُفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ أُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ ⁽³⁾.

ترجمه:

از سوی معاویه بن وهب، از امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمود: "پدرم علیه السلام به من گفت: ای پسرم، پنج نوع از افراد را بپرهیز و با آن‌ها دوستی نکن، گفتم: ای پدر، این پنج نوع افراد را به من معرفی کن. فرمود: از مصاحبت دروغگو پرهیز کن، زیرا او همانند سراب است که دوررا برایت نزدیک ونزدیک را برایت دورجلوه می دهد . از مصاحبت فاسق بپرهیز، زیرا او تو را به مالی کم‌ارزش می فروشد. از مصاحبت بخیل بپرهیز، زیرا او در مال خود بی‌ثبات است و تو را در بدترین زمان‌ها ترک می‌کند. از مصاحبت احمق بپرهیز، زیرا او می‌خواهد با تو مفید باشد، اما آسیب می‌زند. از مصاحبت کسی که با خویشاوندانش قطع رابطه کرده است بپرهیز، زیرا در کتاب الله ملعون شده است در سه جایگاه: «آیا ممکن است اگر گردان شدید، در زمین فساد کنید و رحم‌های خود را قطع کنید؟ آنانی که خداوند آنان را کریم و کور می‌سازد.» (محمد، آیه 22-23)، و «کسانی که عهد خدا را پس از پایبندی به آن می‌شکنند و آنچه خداوند به آنها امر کرده است را قطع و فساد در زمین ایجاد می‌کنند؛ اینان دارای لعنتی و بدبختی هستند.» (الرعد، آیه 25)، و «کسانی که عهد خدا را پس از پایبندی به آن شکنجه و آنچه خداوند به آنها امر کرده است را قطع و در زمین فساد ایجاد می‌کنند، اینان از شکست‌خوردگان هستند.» (البقرة، آیه 27)." ترجمه اصلاح شود

[رقم الحدیث الکلی: 15566 - رقم الحدیث الباب: 2]

15566- 2- ⁽⁴⁾الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْجِعَابِیِّ ⁽⁵⁾عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْهَمْدَانِیِّ ⁽⁶⁾عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا ⁽⁷⁾عَنْ أَسَدِ بْنِ زَیْدٍ الْقُرَشِیِّ ⁽⁸⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی ⁽⁹⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: إِیَّاکَ وَ صُحْبَةَ الْأَحْمَقِ فَإِنَّهُ أَقْرَبَ مَا تَکُونُ مِنْهُ أَقْرَبُ مَا یَکُونُ إِلَی مَسَاءَتِکَ.

ترجمه:

ازمحمد بن مروان، از امام صادق جعفر بن محمد علیهما السلام نقل شده که فرمود: "از مصاحبت احمق بپرهیز، زیرا او نزدیک‌ترین به خرابکاری و زیان شما خواهد بود."

[رقم الحدیث الکلی: 15567 - رقم الحدیث الباب: 3]

15567- 3- ⁽¹⁰⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ

الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: یَا بُنَیَّ إِیَّاکَ وَ مُصَادَقَةَ الْأَحْمَقِ فَإِنَّهُ یُرِیدُ أَنْ یَنْفَعَکَ فَیَضُرُّکَ وَ إِیَّاکَ وَ مُصَادَقَةَ الْبَخِیلِ فَإِنَّهُ یَقْعُدُ ⁽¹⁾عَنْکَ أَحْوَجَ مَا تَکُونُ إِلَیْهِ وَ إِیَّاکَ وَ مُصَادَقَةَ الْفَاجِرِ فَإِنَّهُ یَبِیعُکَ بِالتَّافِهِ وَ إِیَّاکَ وَ مُصَادَقَةَ الْکَذَّابِ فَإِنَّهُ کَالسَّرَابِ یُقَرِّبُ عَلَیْکَ الْبَعِیدَ وَ یُبَعِّدُ عَلَیْکَ الْقَرِیبَ.

ترجمه:

حضرت علی * خطاب به فرزندشان اى فرزند، بپرهيز از دوستى با احمق، زيرا احمق خواهد كه به تو سود رساند، ولى زيان مى رساند و بپرهيز از دوستى با بخيل كه او چيزى را كه بسيار به آن نيازمند هستى از تو دريغ مى دارد و بپرهيز از دوستى با تبهكار كه تو را به اندك چيزى مى فروشد. و بپرهيز از دوستى دروغگو، كه او چون سراب است، دور را نزديك نشان مى دهد و نزديك را دور مى نماياند.

[رقم الحدیث الکلی: 15568 - رقم الحدیث الباب: 4]

15568- 4- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یُوسُفَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا تُقَارِنْ وَ لَا تُؤَاخِ أَرْبَعَةً الْأَحْمَقَ وَ الْبَخِیلَ وَ الْجَبَانَ وَ الْکَذَّابَ أَمَّا الْأَحْمَقُ فَیُرِیدُ أَنْ یَنْفَعَکَ فَیَضُرُّکَ وَ أَمَّا الْبَخِیلُ فَإِنَّهُ یَأْخُذُ مِنْکَ وَ لَا یُعْطِیکَ وَ أَمَّا الْجَبَانُ فَإِنَّهُ یَهْرُبُ عَنْکَ وَ عَنْ وَالِدَیْهِ وَ أَمَّا الْکَذَّابُ فَإِنَّهُ یَصْدُقُ وَ لَا یُصَدَّقُ.

ترجمه:

حنان بن سدير، از پدرش، از ابو جعفر عليه السلام نقل کرده است: «چهار نوع از افراد را هرگز قرینه و یا هم‌راه خود مختص نکن: احمق، بخیل، ترسو، و دروغگو. احمق، می‌خواهد که بهترین راهنما باشد ولی به جای کمک، آسیب می‌زند. بخیل، از تو می‌گیرد اما به تو نمی‌دهد. ترسو، از تو و از والدینش فرار می‌کند. دروغگو، ممکن است صادق باشد، اما تو را تصدیق نمی‌کنند.

[رقم الحدیث الکلی: 15569 - رقم الحدیث الباب: 5]

15569- 5- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَبِی الْمُفَضَّلِ عَنْ رَجَاءِ بْنِ یَحْیَی الْعَبَرْتَائِیِّ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: أَرَدْتُ سَفَراً فَأَوْصَی إِلَیَّ أَبِی عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع- فَقَالَ فِی وَصِیَّتِهِ إِیَّاکَ یَا بُنَیَّ أَنْ تُصَاحِبَ الْأَحْمَقَ أَوْ تُخَالِطَهُ وَ اهْجُرْهُ وَ لَا تُحَادِثْهُ فَإِنَّ الْأَحْمَقَ هُجْنَةٌ عَیَّابٌ ⁽⁴⁾غَائِباً کَانَ أَوْ حَاضِراً إِنْ تَکَلَّمَ فَضَحَهُ حُمْقُهُ وَ إِنْ سَکَتَ قَصَرَ بِهِ عِیُّهُ ⁽⁵⁾وَ إِنْ عَمِلَ أَفْسَدَ وَ إِنِ اسْتُرْعِیَ أَضَاعَ لَا عِلْمُهُ مِنْ نَفْسِهِ یُغْنِیهِ وَ لَا عِلْمُ غَیْرِهِ یَنْفَعُهُ وَ لَا یُطِیعُ نَاصِحَهُ وَ لَا یَسْتَرِیحُ مُقَارِنُهُ

تَوَدُّ أُمُّهُ أَنَّهَا ثَکِلَتْهُ وَ امْرَأَتُهُ أَنَّهَا فَقَدَتْهُ وَ جَارُهُ بُعْدَ دَارِهِ وَ جَلِیسُهُ الْوَحْدَةَ مِنْ مُجَالَسَتِهِ إِنْ کَانَ أَصْغَرَ مَنْ فِی الْمَجْلِسِ أَعْنَی مَنْ فَوْقَهُ وَ إِنْ کَانَ أَکْبَرَهُمْ أَفْسَدَ مَنْ دُونَهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیِ عَنِ الْمُنْکَرِ ⁽²⁾.

ترجمه:

مسعدة بن صدقة از جعفر بن محمد، از پدرش امام علی بن الحسین (علیه السلام) را نقل کرده است که فرمود: «من قصد سفر داشتم، پس پدرم علی بن الحسین (علیه السلام) به من توصیه کردند که: «از همراهی و گفتگو با احمق دوری کن، او را ترک کن، با او حرف نزن، زیرا احمق سرزنش‌آور و ناپیداست، بی‌معرفت و بی‌خرد. اگر صحبت کند، حماقتش او را فاش می‌کند، و اگر ساکت باشد، ناشناخته می‌ماند. اگر عمل کند، فساد به بار می‌آورد، و اگر مشورت شود، دانش خود را از دست می‌دهد و از دانش دیگران استفاده نمی کند. او نه ازنصیحت‌دهنده خود اطاعت می‌کند، و نه از ناراحتی همراهانش آرامش می‌بخشد.»مادرش خواستار باروری او باشد، همسرش خواستار بازگشت او به خانه باشد و همسایه اش از دوری او از خانه شکایت داشته باشد و آن کس که در مجلس زیرسر و بالاتر از او است او را دشمن می‌داند و اگر همان‌طور که در مجلس کوچکتر از اوست، بدتر از او رفتار کند، او را دشمن می‌داند. ترجمه

18- بَابُ کَرَاهَةِ مُجَالَسَةِ الْأَنْذَالِ وَ الْأَغْنِیَاءِ وَ مُحَادَثَةِ النِّسَاءِ

اشارة

⁽³⁾18 بَابُ کَرَاهَةِ مُجَالَسَةِ الْأَنْذَالِ وَ الْأَغْنِیَاءِ وَ مُحَادَثَةِ النِّسَاءِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15570 - رقم الحدیث الباب: 1]

15570- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ الْمُحَارِبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ثَلَاثَةٌ مُجَالَسَتُهُمْ تُمِیتُ الْقَلْبَ الْجُلُوسُ مَعَ الْأَنْذَالِ وَ الْحَدِیثُ مَعَ النِّسَاءِ وَ الْجُلُوسُ مَعَ الْأَغْنِیَاءِ.

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع نَحْوَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

امام صادق * نقل کرد: "رسول خدا (ص) فرمود: سه چیز است که حال قلب را می‌میراند؛ نشستن با افراد بی‌شرف، سخن‌گفتن با زنان و حضور در مجالس اغنیا."

[رقم الحدیث الکلی: 15571 - رقم الحدیث الباب: 2]

15571- 2- ⁽⁶⁾وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِی

جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ ع أَنَّهُ قَالَ لِرَجُلٍ یَا فُلَانُ لَا تُجَالِسِ الْأَغْنِیَاءَ فَإِنَّ الْعَبْدَ یُجَالِسُهُمْ وَ هُوَ یَرَی أَنَّ لِلَّهِ عَلَیْهِ نِعْمَةً فَمَا یَقُومُ حَتَّی یَرَی أَنْ لَیْسَ لِلَّهِ عَلَیْهِ نِعْمَةٌ.

ترجمه:

حلبی از پدرش، از عبدالله بن سلیمان، از ابوجعفر الباقر (ع) نقل کرده که فرمود: "به یک مرد گفت: «ای فلان، با اغنیا هم نشین مشو؛ زیرا وقتی کسی با آنها همنشین شود اول فکر می‌کند که خدا بر او نعمتی دارد، وقتی ازآنها جدا می شود به این نتیجه می رسد که خدا بر او نعمتی ندارد (چون خودش را فقیر می بیند فکر می کند خدا چیزی به اونداده که حقی به گردنش باشد )

19- بَابُ کَرَاهَةِ دُخُولِ مَوْضِعِ التُّهَمَةِ

اشارة

⁽¹⁾19 بَابُ کَرَاهَةِ دُخُولِ مَوْضِعِ التُّهَمَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15572 - رقم الحدیث الباب: 1]

15572- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَنْ عَرَّضَ نَفْسَهُ لِلتُّهَمَةِ فَلَا یَلُومَنَّ مَنْ أَسَاءَ بِهِ الظَّنَّ وَ مَنْ کَتَمَ سِرَّهُ کَانَتِ الْخِیَرَةُ فِی یَدِهِ.

ترجمه:

أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ * : هر كس خود را با رفتن به جاهاي تهمت انگيز در معرض تهمت قرار دهد نبايد بدگمان به خويش را ملامت نمايد. و هر كس راز خود را نهان دارد اختيار خود را به دست دارد.

[رقم الحدیث الکلی: 15573 - رقم الحدیث الباب: 2]

15573- 2- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ ⁽⁴⁾عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: مَنْ دَخَلَ مَوْضِعاً مِنْ مَوَاضِعِ التُّهَمَةِ فَاتُّهِمَ فَلَا یَلُومَنَّ إِلَّا نَفْسَهُ.

ترجمه:

امام صادق (ع) فرمودند: "هر کس وارد حوزه‌ای از حواشی وتهمتها شود و بر اوتهمتی زده شود، جز خودش سزاوار سرزنش ندارد."

[رقم الحدیث الکلی: 15574 - رقم الحدیث الباب: 3]

15574- 3- ⁽⁵⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَنْ وَقَفَ بِنَفْسِهِ مَوْقِفَ التُّهَمَةِ فَلَا یَلُومَنَّ مَنْ أَسَاءَ بِهِ الظَّنَّ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

امام على عليه السلام :كسى كه خود را در معرض تهمت قرار دهد نبايد كسى را كه به او گمان بد مى برد سرزنش كند.

[رقم الحدیث الکلی: 15575 - رقم الحدیث الباب: 4]

15575- 4- ⁽¹⁾الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الصَّیْرَفِیِّ ⁽²⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَمَّامٍ الْإِسْکَافِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ سَلَامَةَ ⁽³⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الْعَامِرِیِّ عَنْ أَبِی مَعْمَرٍ عَنْ أَبِی بَکْرِ بْنِ عَیَّاشٍ عَنِ الْفُجَیْعِ الْعُقَیْلِیِّ فِی وَصِیَّةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع لِوَلَدِهِ الْحَسَنِ ع أَنَّهُ قَالَ فِیهَا وَ إِیَّاکَ وَ مَوَاطِنَ التُّهَمَةِ وَ الْمَجْلِسَ الْمَظْنُونَ بِهِ السُّوءُ فَإِنَّ قَرِینَ السَّوْءِ یَغُرُّ جَلِیسَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

عقیلی : دروصیت امیر المؤمنین علیه السلام به پسرش حسن علیه السلام آمده است: "بپرهیز از مواطن تهمه و نشستن در مجالسی که در آنها بدبینی و شک و تردید وجود دارد، زیرا که قرین شرارت می‌تواند جلیس خود را گول زده و فریفته کند."

[رقم الحدیث الکلی: 15576 - رقم الحدیث الباب: 5]

15576- 5- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ جَامِعِ الْبَزَنْطِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اتَّقُوا مَوَاقِفَ الرِّیَبِ وَ لَا یَقِفَنَّ أَحَدُکُمْ مَعَ أُمِّهِ فِی الطَّرِیقِ فَإِنَّهُ لَیْسَ کُلُّ أَحَدٍ یَعْرِفُهَا.

ترجمه:

جامع البزنطي گفته است: ابو الحسن عليه السلام از طرف ابو عبدالله عليه السلام نقل كرده است: «از مواقف شك و ترديد پرهيز كنيد و هيچ يك از شما در مسير با مادرش توقف (خوش وبش وشوخی ) نکند چرا كه همه رهگذرها که را نمي‌شناسد.(ونمی دانند که اومادرتوست )

[رقم الحدیث الکلی: 15577 - رقم الحدیث الباب: 6]

15577- 6- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ وَضَعَ نَفْسَهُ مَوَاضِعَ التُّهَمَةِ فَلَا یَلُومَنَّ مَنْ أَسَاءَ بِهِ الظَّنَّ.

ترجمه:

امام على عليه السلام :كسى كه خود را در معرض تهمت قرار دهد نبايد كسى را كه به او گمان بد مى برد سرزنش كند.

[رقم الحدیث الکلی: 15578 - رقم الحدیث الباب: 7]

15578- 7- ⁽⁷⁾قَالَ وَ قَالَ ع مَنْ سَلَّ سَیْفَ الْبَغْیِ قُتِلَ بِهِ

وَ مَنْ کَابَدَ الْأُمُورَ عَطِبَ وَ مَنِ اقْتَحَمَ اللُّجَجَ غَرِقَ وَ مَنْ دَخَلَ مَدَاخِلَ السُّوءِ اتُّهِمَ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾

و تقدم فی الحدیث 2 من الباب 16 من هذه الأبواب.

ترجمه:

و امام علی علیه السلام فرمود: «هر که شمشیر ستم را بکشد، با آن کشته می‌شود، و هر که در برابر مشکلات مقاومت کند، بر آن تباه می‌شود، و هر که در مسیرهای پر از موانع وارد شود، غرق می‌شود، و هر که به دروازه‌های بدی وارد شود، توبیخ خواهد شد.»

20- بَابُ اسْتِحْبَابِ تَوَقِّی فِرَاسَةِ الْمُؤْمِنِ‌

اشارة

⁽²⁾20 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَوَقِّی فِرَاسَةِ الْمُؤْمِنِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15579 - رقم الحدیث الباب: 1]

15579- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ فِی بَصَائِرِ الدَّرَجَاتِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِبْعِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ ⁽⁴⁾قَالَ هُمُ الْأَئِمَّةُ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص- اتَّقُوا فِرَاسَةَ الْمُؤْمِنِ فَإِنَّهُ یَنْظُرُ بِنُورِ اللَّهِ فِی قَوْلِهِ إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

حضرت باقر* درتفسیرآیهشریفه إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِینَ فرمودند : آنها ائمه هیتند رسول اکرم فرمودند : از روشن بينى مؤمن بپرهيزيد كه او با نور خدا نگاه مى‌كند يعنى بنورى كه خدا باو بخشيده.

[رقم الحدیث الکلی: 15580 - رقم الحدیث الباب: 2]

15580- 2- ⁽⁶⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ سُلَیْمَانَ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ: کُنَّا عِنْدَ أَبِی الْحَسَنِ ع فَقَالَ اتَّقِ فِرَاسَةَ الْمُؤْمِنِ فَإِنَّهُ یَنْظُرُ بِنُورِ اللَّهِ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

حضرت هادی * : از روشن بينى مؤمن بپرهيزيد كه او با نور خدا نگاه مى‌كند يعنى بنورى كه خدا باو بخشيده.

[رقم الحدیث الکلی: 15581 - رقم الحدیث الباب: 3]

15581- 3- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁸⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁹⁾.

ترجمه:

امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام نقل شده که فرمود: از گمان‌های مؤمنان بپرهیزید زیرا خداوند حق را بر زبان‌های آنان قرار داده است.

21- بَابُ اسْتِحْبَابِ مُشَاوَرَةِ أَصْحَابِ الرَّأْیِ‌

اشارة

⁽¹⁰⁾21 بَابُ اسْتِحْبَابِ مُشَاوَرَةِ أَصْحَابِ الرَّأْیِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15582 - رقم الحدیث الباب: 1]

15582- 1- ⁽¹¹⁾أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع ⁽¹²⁾قَالَ: قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الْحَزْمُ قَالَ مُشَاوَرَةُ ذَوِی الرَّأْیِ وَ اتِّبَاعُهُمْ.

ترجمه:

ازحضرت رسول صلی الله علیه و آله وسلم سوال شد حزم چیست ؟ فرمودند : مشورت کردن با افراد صاحب نظروپیروی کردن از آنها

[رقم الحدیث الکلی: 15583 - رقم الحدیث الباب: 2]

15583- 2- ⁽¹³⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِکِ بْنِ سَلَمَةَ عَنِ السَّرِیِّ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ فِیمَا أَوْصَی بِهِ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلِیّاً ع قَالَ: لَا مُظَاهَرَةَ أَوْثَقُ مِنَ الْمُشَاوَرَةِ وَ لَا عَقْلَ کَالتَّدْبِیرِ.

ترجمه:

ازجمل وصایای رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم به علی * هيچ پشتيبانى و حمايتى استوارتر از مشورت وهیچ عقلی مثل تدبیرنیست

[رقم الحدیث الکلی: 15584 - رقم الحدیث الباب: 3]

15584- 3- ⁽¹⁴⁾وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: فِی التَّوْرَاةِ أَرْبَعَةُ أَسْطُرٍ مَنْ لَا یَسْتَشِرْ یَنْدَمْ وَ الْفَقْرُ الْمَوْتُ الْأَکْبَرُ کَمَا تَدِینُ تُدَانُ وَ مَنْ مَلَکَ اسْتَأْثَرَ.

ترجمه:

حضرت باقر* : درتورات چهارجمله آمده کسی که مشورت نکند، پشیمان می‌شود/کسی که مشورت نکند، پشیمان می‌شود /همان‌طور که رفتار کنی، با تو رفتار می‌شود /کسی که به سلطنت برسد، استبداد می‌کند .

ص: 39

[رقم الحدیث الکلی: 15585 - رقم الحدیث الباب: 4]

15585- 4- ⁽¹⁾وَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: لَنْ یَهْلِکَ امْرُؤٌ عَنْ مَشُورَةٍ.

ترجمه:

حضرت صادق * : هیچکس با مشورت کردن نابود نمی شود (ضررنمی کند)

[رقم الحدیث الکلی: 15586 - رقم الحدیث الباب: 5]

15586- 5- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: لَا غِنَی کَالْعَقْلِ وَ لَا فَقْرَ کَالْجَهْلِ وَ لَا مِیرَاثَ کَالْأَدَبِ وَ لَا ظَهِیرَ کَالْمُشَاوَرَةِ.

ترجمه:

امام علی علیه السلام می فرماید :

هيچ ثروتى چون عقل، و هيچ فقرى چون نادانى نيست. هيچ ارثى چون ادب ، و هيچ پشتيبانى چون مشورت نيست.

[رقم الحدیث الکلی: 15587 - رقم الحدیث الباب: 6]

15587- 6- ⁽³⁾قَالَ وَ قَالَ ع مَنِ اسْتَبَدَّ بِرَأْیِهِ هَلَکَ وَ مَنْ شَاوَرَ الرِّجَالَ شَارَکَهَا فِی عُقُولِهَا.

ترجمه:

امام علی(عليه السلام) فرمود: کسى که (مشورت را ترک کند و) استبداد رأى داشته باشد هلاک مى شود و آن کس که با مردان بزرگ مشورت کند در عقل و خرد آنها شريک مى شود

[رقم الحدیث الکلی: 15588 - رقم الحدیث الباب: 7]

15588- 7- ⁽⁴⁾قَالَ وَ قَالَ ع الِاسْتِشَارَةُ عَیْنُ الْهِدَایَةِ.

ترجمه:

حضرت علی * : مشورت کردن همان هدایت وراهنمائ است .

[رقم الحدیث الکلی: 15589 - رقم الحدیث الباب: 8]

15589- 8- ⁽⁵⁾قَالَ وَ قَالَ ع (خَاطَرَ بِنَفْسِهِ) ⁽⁶⁾مَنِ اسْتَغْنَی بِرَأْیِهِ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁷⁾

و تقدم ما یدلّ علی استحباب المشاورة فی الحدیث 2 من الباب 2 و فی الحدیثین 2 و 11 من الباب 5 من أبواب صلاة الاستخارة، و فی الباب 52 من أبواب آداب السفر.

ترجمه:

أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ * : كسى كه بدون مشورت به راى خود عمل كند و خود را بى نياز از مشورت با صاحب نظران بداند، در انجام امور خود را به مخاطره انداخته است.

ص: 40

22- بَابُ اسْتِحْبَابِ مُشَاوَرَةِ التَّقِیِّ الْعَاقِلِ الْوَرِعِ النَّاصِحِ الصَّدِیقِ وَ اتِّبَاعِهِ وَ طَاعَتِهِ وَ کَرَاهَةِ مُخَالَفَتِهِ‌

اشارة

⁽¹⁾22 بَابُ اسْتِحْبَابِ مُشَاوَرَةِ التَّقِیِّ الْعَاقِلِ الْوَرِعِ النَّاصِحِ الصَّدِیقِ وَ اتِّبَاعِهِ وَ طَاعَتِهِ وَ کَرَاهَةِ مُخَالَفَتِهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15590 - رقم الحدیث الباب: 1]

15590- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ ع مَنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ وَاعِظٌ مِنْ قَلْبِهِ وَ زَاجِرٌ مِنْ نَفْسِهِ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ قَرِینٌ مُرْشِدٌ اسْتَمْکَنَ عَدُوُّهُ مِنْ عُنُقِهِ.

ترجمه:

از مفضل بن عمر نقل شده است که امام صادق جعفر بن محمد (علیه‌السلام) فرمودند: کسی که برای او واعظی از قلبش و بازدارنده‌ای از نفسش نباشد و همدمی راهنما نداشته باشد، دشمنش برخود مسلط کرده .

[رقم الحدیث الکلی: 15591 - رقم الحدیث الباب: 2]

15591- 2- ⁽³⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَی ⁽⁴⁾عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ الْحَسَنِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْهَادِی ⁽⁵⁾عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع خَاطَرَ بِنَفْسِهِ مَنِ اسْتَغْنَی بِرَأْیِهِ.

ترجمه:

أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ * : كسى كه بدون مشورت به راى خود عمل كند و خود را بى نياز از مشورت با صاحب نظران بداند، در انجام امور خود را به مخاطره انداخته است.

[رقم الحدیث الکلی: 15592 - رقم الحدیث الباب: 3]

15592- 3- ⁽⁶⁾أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ جَدِّهِ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: اسْتَشِرْ فِی أَمْرِکَ ⁽⁷⁾الَّذِینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ.

ترجمه:

حضرت صادق * : درکارهایت با افراد خدا ترس مشورت کن .

ص: 41

[رقم الحدیث الکلی: 15593 - رقم الحدیث الباب: 4]

15593- 4- ⁽¹⁾وَ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ عَلِیٌّ ع فِی کَلَامٍ لَهُ شَاوِرْ فِی حَدِیثِکَ الَّذِینَ یَخَافُونَ اللَّهَ.

ترجمه:

حضرت علی * درکلامی فرمودند : درکارهایت با افراد خدا ترس مشورت کن .

[رقم الحدیث الکلی: 15594 - رقم الحدیث الباب: 5]

15594- 5- ⁽²⁾وَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْجَامُورَانِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ صَنْدَلٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ اسْتَشِرِ الْعَاقِلَ مِنَ الرِّجَالِ الْوَرِعَ فَإِنَّهُ لَا یَأْمُرُ إِلَّا بِخَیْرٍ وَ إِیَّاکَ وَ الْخِلَافَ فَإِنَّ مُخَالَفَةَ الْوَرِعِ الْعَاقِلِ مَفْسَدَةٌ فِی الدِّینِ وَ الدُّنْیَا.

ترجمه:

سليمان بن خالد مى گويد: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه فرمود : با مردان عاقل و با تقوا مشورت كن زيرا او جز به خير دستور نمى دهد واز مخالفت با راى مشاور عاقل و با تقوى بپرهيز زيرا اين كار باعث فساد در دين و دنياى انسان مى گردد.

[رقم الحدیث الکلی: 15595 - رقم الحدیث الباب: 6]

15595- 6- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ ⁽⁴⁾عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مُشَاوَرَةُ الْعَاقِلِ النَّاصِحِ رُشْدٌ وَ یُمْنٌ وَ تَوْفِیقٌ مِنَ اللَّهِ فَإِذَا أَشَارَ عَلَیْکَ النَّاصِحُ الْعَاقِلُ فَإِیَّاکَ وَ الْخِلَافَ فَإِنَّ فِی ذَلِکَ الْعَطَبَ.

ترجمه:

منصور بن حازم از امام صادق عليه السلام واو نيز از پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه وآله چنين نقل مى كند:

مشاوره با انسان هاى عاقل نصيحت كننده(ناصح) حداقل سه فايده مهم دارد:

الف - باعث رشد فكر مشورت كننده مى باشد.ب - باعث بركت در انجام كار مى باشد.

ج - سبب پيدايش توفيقات الهى مى باشد. پس مبادا با راهنمائ اومخالفت کنی چون باعث گرفتاری می شود

[رقم الحدیث الکلی: 15596 - رقم الحدیث الباب: 7]

15596- 7- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْمُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَا یَمْنَعُ أَحَدَکُمْ إِذَا وَرَدَ عَلَیْهِ مَا لَا قِبَلَ لَهُ بِهِ أَنْ یَسْتَشِیرَ رَجُلًا عَاقِلًا لَهُ دِینٌ وَ وَرَعٌ ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَمَا إِنَّهُ إِذَا فَعَلَ ذَلِکَ لَمْ یَخْذُلْهُ اللَّهُ بَلْ یَرْفَعُهُ اللَّهُ وَ رَمَاهُ بِخَیْرِ الْأُمُورِ وَ أَقْرَبِهَا إِلَی اللَّهِ.

ترجمه:

معلی بن خنیس گفت: امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: چه چیزی مانع می‌شود که هر یک از شما هنگامی که چیزی بر او وارد شود که توان مقابله با آن را ندارد، از مردی عاقل که دین و ورع دارد مشورت بگیرد؟ سپس امام جعفر صادق (علیه السلام) فرمودند: آگاه باشید که اگر چنین کند، خدا او را خوار نمی‌گذارد، بلکه خدا او را بلند می‌کند و او را به بهترین امور و نزدیک‌ترین آن‌ها به خدا هدایت می‌کند.

ص: 42

[رقم الحدیث الکلی: 15597 - رقم الحدیث الباب: 8]

15597- 8- ⁽¹⁾وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ نُوحٍ عَنْ شُعَیْبٍ النَّیْسَابُورِیِّ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: إِنَّ الْمَشُورَةَ لَا تَکُونُ إِلَّا بِحُدُودِهَا فَمَنْ عَرَفَهَا بِحُدُودِهَا وَ إِلَّا کَانَتْ مَضَرَّتُهَا عَلَی الْمُسْتَشِیرِ أَکْثَرَ مِنْ مَنْفَعَتِهَا لَهُ فَأَوَّلُهَا أَنْ یَکُونَ الَّذِی تُشَاوِرُهُ عَاقِلًا وَ الثَّانِیَةُ أَنْ یَکُونَ حُرّاً مُتَدَیِّناً وَ الثَّالِثَةُ أَنْ یَکُونَ صَدِیقاً مُؤَاخِیاً وَ الرَّابِعَةُ أَنْ تُطْلِعَهُ عَلَی سِرِّکَ فَیَکُونَ عِلْمُهُ بِهِ کَعِلْمِکَ بِنَفْسِکَ ثُمَّ یُسِرَّ ⁽²⁾ذَلِکَ وَ یَکْتُمَهُ فَإِنَّهُ إِذَا کَانَ عَاقِلًا انْتَفَعْتَ بِمَشُورَتِهِ وَ إِذَا کَانَ حُرّاً مُتَدَیِّناً أَجْهَدَ نَفْسَهُ فِی النَّصِیحَةِ لَکَ وَ إِذَا کَانَ صَدِیقاً مُؤَاخِیاً کَتَمَ سِرَّکَ إِذَا أَطْلَعْتَهُ عَلَیْهِ وَ إِذَا أَطْلَعْتَهُ عَلَی سِرِّکَ فَکَانَ عِلْمُهُ بِهِ کَعِلْمِکَ تَمَّتِ الْمَشُورَةُ وَ کَمَلَتِ النَّصِیحَةُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽³⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

حلبی از امام جعفر صادق (علیه السلام) نقل می‌کند که فرمودند: مشورت نمی‌تواند جز با شرایطش باشد. پس هر کس آن را با شرایطش بشناسد، وگرنه زیان آن بر مشورت‌گیرنده بیشتر از منفعتش خواهد بود. اولین شرط این است که کسی که با او مشورت می‌کنی، عاقل باشد. دومین شرط این است که آزاد و متدین باشد. سومین شرط این است که دوست و برادر باشد. چهارمین شرط این است که او را از راز خود آگاه کنی، پس آگاهی او از آن مانند آگاهی تو از خودت باشد، سپس آن را مخفی و پنهان دارد. زیرا اگر او عاقل باشد، از مشورتش بهره‌مند می‌شوی. و اگر آزاد و متدین باشد، در نصیحت به تو تلاش خواهد کرد. و اگر دوست و برادر باشد، رازت را مخفی نگه می‌دارد. و اگر او را از رازت آگاه کنی و آگاهی او از آن مانند آگاهی تو باشد، مشورت کامل و نصیحت تمام می‌شود.

23- بَابُ وُجُوبِ نُصْحِ الْمُسْتَشِیرِ

اشارة

⁽⁵⁾23 بَابُ وُجُوبِ نُصْحِ الْمُسْتَشِیرِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15598 - رقم الحدیث الباب: 1]

15598- 1- ⁽⁶⁾أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَتَی رَجُلٌ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع فَقَالَ لَهُ جِئْتُکَ مُسْتَشِیراً إِنَّ الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ وَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ جَعْفَرٍ خَطَبُوا إِلَیَّ فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع

ص: 43

الْمُسْتَشَارُ مُؤْتَمَنٌ أَمَّا الْحَسَنُ فَإِنَّهُ مِطْلَاقٌ لِلنِّسَاءِ وَ لَکِنْ زَوِّجْهَا الْحُسَیْنَ فَإِنَّهُ خَیْرٌ لِابْنَتِکَ.

ترجمه:

ابن سنان از امام جعفر صادق (علیه السلام) نقل می‌کند که فرمودند: مردی نزد امیر المؤمنین علی (علیه السلام) آمد و به او گفت: نزد تو آمده‌ام تا مشورت کنم. حسن و حسین و عبدالله بن جعفر از دخترم خواستگاری کرده‌اند. امیر المؤمنین علی (علیه السلام) فرمود: "مشاور، امین است. اما حسن، او بسیار زن طلاق می‌دهد. اما حسین را به او بده، زیرا او برای دخترت بهتر است."

[رقم الحدیث الکلی: 15599 - رقم الحدیث الباب: 2]

15599- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ حُسَیْنِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنِ اسْتَشَارَ أَخَاهُ فَلَمْ یَنْصَحْهُ مَحْضَ الرَّأْیِ سَلَبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ رَأْیَهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾.

ترجمه:

عمر بن یزید از پدرش از امام جعفر صادق (علیه السلام) نقل می‌کند که فرمودند: هر کس از برادرش مشورت بخواهد و او نظر خالصانه و صادقانه به او ندهد، خداوند عز و جل نظر و عقل او را از او می‌گیرد

24- بَابُ جَوَازِ مُشَاوَرَةِ الْإِنْسَانِ مَنْ دُونَهُ‌

اشارة

⁽³⁾24 بَابُ جَوَازِ مُشَاوَرَةِ الْإِنْسَانِ مَنْ دُونَهُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15600 - رقم الحدیث الباب: 1]

15600- 1- ⁽⁴⁾أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ قَالَ: هَلَکَ مَوْلًی لِأَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع یُقَالُ لَهُ سَعْدٌ- فَقَالَ أَشِرْ عَلَیَّ بِرَجُلٍ لَهُ فَضْلٌ وَ أَمَانَةٌ فَقُلْتُ أَنَا أُشِیرُ عَلَیْکَ فَقَالَ شِبْهَ الْمُغْضَبِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَسْتَشِیرُ أَصْحَابَهُ ثُمَّ یَعْزِمُ عَلَی مَا یُرِیدُ.

ترجمه:

از معمر بن خلاد نقل شده که گفت: یکی از موالیان (بردگان آزاد شده) امام رضا (علیه السلام) به نام سعد از دنیا رفت. امام فرمودند: کسی را که دارای فضل و امانت باشد به من معرفی کن. من گفتم: من شما را راهنمایی می‌کنم. امام به حالتی شبیه به غضب فرمودند: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نیز از اصحابش مشورت می‌گرفت و سپس بر آنچه می‌خواست تصمیم می‌گرفت.

[رقم الحدیث الکلی: 15601 - رقم الحدیث الباب: 2]

15601- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: اسْتَشَارَنِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَرَّةً فِی أَمْرٍ فَقُلْتُ أَصْلَحَکَ اللَّهُ مِثْلِی یُشِیرُ عَلَی مِثْلِکَ قَالَ نَعَمْ إِذَا اسْتَشَرْتُکَ.

ترجمه:

فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍمی گوید یک روز حضرت صادق * درباره موضوعی ازمن مشورت خواستند من عرض کردم آیا کسی مثل من به شما مشورت بدهد ؟ فرمودند : بله اگرارتومشورت خواست .

[رقم الحدیث الکلی: 15602 - رقم الحدیث الباب: 3]

15602- 3- ⁽⁶⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ

ص: 44

جَهْمٍ قَالَ: قَالَ: کُنَّا عِنْدَ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع فَذَکَرَ أَبَاهُ ع فَقَالَ کَانَ عَقْلُهُ لَا تُوَازَنُ بِهِ الْعُقُولُ وَ رُبَّمَا شَاوَرَ الْأَسْوَدَ مِنْ سُودَانِهِ فَقِیلَ لَهُ تُشَاوِرُ مِثْلَ هَذَا فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی رُبَّمَا فَتَحَ عَلَی لِسَانِهِ قَالَ فَکَانُوا رُبَّمَا أَشَارُوا عَلَیْهِ بِالشَّیْ‌ءِ فَیَعْمَلُ بِهِ مِنَ الضَّیْعَةِ وَ الْبُسْتَانِ.

ترجمه:

حسن بن جهم می گوید درخدمت حضرت زضا * بودیم درمورد پدرشان حرف به میان آمد حضرت فرمودند : با اینکه عقل پدرم ازهمه مردم بالاتربود ولی گاهی بایکی ازغلامان سیاه خود مشورت می کردند به ایشان ایراد می گرفتند که چرا با یک همچه افرادی مشورت می کنید می فرمودند : گاهی ممکن است خداوند گره ای را با زبان او باز کند وایشان درامورا زراعت وباغداری به مشاورههای آنها عمل می کردند .

[رقم الحدیث الکلی: 15603 - رقم الحدیث الباب: 4]

15603- 4- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ- وَ قَدْ أَشَارَ عَلَیْهِ فِی شَیْ‌ءٍ لَمْ یُوَافِقْ رَأْیَهُ عَلَیْکَ أَنْ تُشِیرَ عَلَیَّ ⁽²⁾فَإِذَا خَالَفْتُکَ ⁽³⁾فَأَطِعْنِی.

ترجمه:

در نهج‌البلاغه از امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) روایت شده که ایشان به عبدالله بن عباس گفتند، و او (عبدالله بن عباس) در مورد چیزی که نظرش با نظر امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) موافق نبود، به او مشورت داده بود: "بر تو است که به من مشورت بدهی، پس اگر با تو مخالفت کردم مرا اطاعت کن."

[رقم الحدیث الکلی: 15604 - رقم الحدیث الباب: 5]

15604- 5- ⁽⁴⁾الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ قَالَ: کَتَبَ إِلَیَّ أَبُو جَعْفَرٍ ع أَنْ سَلْ فُلَاناً أَنْ یُشِیرَ عَلَیَّ وَ یَتَخَیَّرَ لِنَفْسِهِ فَهُوَ أَعْلَمُ بِمَا یَجُوزُ ⁽⁵⁾فِی بَلَدِهِ وَ کَیْفَ یُعَامِلُ السَّلَاطِینَ فَإِنَّ الْمَشُورَةَ مُبَارَکَةٌ قَالَ اللَّهُ لِنَبِیِّهِ فِی مُحْکَمِ کِتَابِهِ وَ شاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ ⁽⁶⁾فَإِنْ کَانَ مَا یَقُولُ مِمَّا یَجُوزُ کَتَبْتُ أُصَوِّبُ ⁽⁷⁾رَأْیَهُ وَ إِنْ کَانَ غَیْرَ ذَلِکَ رَجَوْتُ أَنْ أَضَعَهُ عَلَی الطَّرِیقِ الْوَاضِحِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَ شاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ ⁽⁸⁾قَالَ یَعْنِی الِاسْتِخَارَةَ.

ترجمه:

از علی بن مهزیار نقل شده که گفت: امام جواد (علیه السلام) به من نوشت: از فلانی بخواه که به من مشورت دهد و برای خودش انتخاب کند، زیرا او بهتر می‌داند که در شهرش چه چیز جایز است و چگونه با سلاطین برخورد کند. زیرا مشورت مبارک است. خداوند در کتاب محکم خود به پیامبرش فرموده است: "و در کارها با آنان مشورت کن، پس هنگامی که تصمیم گرفتی، بر خدا توکل کن." پس اگر آنچه او می‌گوید جایز بود، من آن را تأیید می‌کنم و اگر غیر از آن بود، امیدوارم که او را بر راه روشن قرار دهم، اگر خدا بخواهد. و در کارها با آنان مشورت کن. یعنی استخاره کن.

ص: 45

25- بَابُ کَرَاهَةِ مُشَاوَرَةِ النِّسَاءِ إِلَّا بِقَصْدِ الْمُخَالَفَةِ وَ اسْتِحْبَابِ مُشَاوَرَةِ الرِّجَالِ‌

اشارة

⁽¹⁾25 بَابُ کَرَاهَةِ مُشَاوَرَةِ النِّسَاءِ إِلَّا بِقَصْدِ الْمُخَالَفَةِ وَ اسْتِحْبَابِ مُشَاوَرَةِ الرِّجَالِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15605 - رقم الحدیث الباب: 1]

15605- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ لِعَلِیٍّ ع یَا عَلِیُّ لَیْسَ عَلَی النِّسَاءِ جُمُعَةٌ إِلَی أَنْ قَالَ وَ لَا تَوَلِّی الْقَضَاءِ وَ لَا تُسْتَشَارُ یَا عَلِیُّ سُوءُ الْخُلُقِ شُؤْمٌ وَ طَاعَةُ الْمَرْأَةِ نَدَامَةٌ یَا عَلِیُّ إِنْ کَانَ الشُّؤْمُ فِی شَیْ‌ءٍ فَفِی لِسَانِ الْمَرْأَةِ.

ترجمه:

ازجمله وصایای رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم به علی * : یا علی نمازجمعه برزنان واجب نیست ...زن نباید عهده دارقضاوت بشود نباید با اومشورت کرد یا علی بد اخلاقی شوم است اطاعت اززن پشیمانی می آورد یا علی اگرشومی چیزی (قابل حس)بود درزبان زنان یافت می شد .

[رقم الحدیث الکلی: 15606 - رقم الحدیث الباب: 2]

15606- 2- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی وَصِیَّتِهِ لِمُحَمَّدِ بْنِ الْحَنَفِیَّةِ قَالَ: اضْمُمْ آرَاءَ الرِّجَالِ بَعْضَهَا إِلَی بَعْضٍ ثُمَّ اخْتَرْ أَقْرَبَهَا مِنَ الصَّوَابِ وَ أَبْعَدَهَا مِنَ الِارْتِیَابِ إِلَی أَنْ قَالَ قَدْ خَاطَرَ بِنَفْسِهِ مَنِ اسْتَغْنَی بِرَأْیِهِ وَ مَنِ اسْتَقْبَلَ وُجُوهَ الْآرَاءِ عَرَفَ مَوَاقِعَ الْخَطَإِ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی النِّکَاحِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

ازجمله وصایای أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ * به محمد بن حنفیه : نظرات دیگران را بگیرسپس هرکدام که به خیرنزدیک وازشک وشبه دورتربود را انتخاب کن ...کسیکه استبداد به رای داشته باشد خود را به خطر انداخته وکسیکه جویای نظرات دیکران باشد نقطه ضعفها را متوجه می شود .

26- بَابُ کَرَاهَةِ مُشَاوَرَةِ الْجَبَانِ وَ الْبَخِیلِ وَ الْحَرِیصِ وَ الْعَبِیدِ وَ السَّفِلَةِ وَ الْفَاجِرِ

اشارة

⁽⁵⁾26 بَابُ کَرَاهَةِ مُشَاوَرَةِ الْجَبَانِ وَ الْبَخِیلِ وَ الْحَرِیصِ وَ الْعَبِیدِ وَ السَّفِلَةِ وَ الْفَاجِرِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15607 - رقم الحدیث الباب: 1]

15607- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ

ص: 46

یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ آدَمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَا عَلِیُّ لَا تُشَاوِرَنَّ جَبَاناً فَإِنَّهُ یُضَیِّقُ عَلَیْکَ الْمَخْرَجَ وَ لَا تُشَاوِرَنَّ بَخِیلًا فَإِنَّهُ یَقْصُرُ بِکَ عَنْ غَایَتِکَ وَ لَا تُشَاوِرَنَّ حَرِیصاً فَإِنَّهُ یُزَیِّنُ لَکَ شَرَهاً وَ اعْلَمْ أَنَّ الْجُبْنَ وَ الْبُخْلَ وَ الْحِرْصَ غَرِیزَةٌ یَجْمَعُهَا سُوءُ الظَّنِّ.

وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ مِثْلَهُ ⁽¹⁾وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از علی (علیه السلام) نقل شده که گفت: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: ای علی، با فرد ترسو مشورت نکن زیرا او راه خروج (از مشکلات) را بر تو تنگ می‌کند و با فرد بخیل مشورت نکن زیرا او تو را از رسیدن به هدفت باز می‌دارد و با فرد حریص مشورت نکن زیرا او حرص را برایت زینت می‌دهد. و بدان که ترس، بخل و حرص، خصلت‌هایی هستند که همگی از سوء ظن نشأت می‌گیرند.

[رقم الحدیث الکلی: 15608 - رقم الحدیث الباب: 2]

15608- 2- ⁽³⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا عَمَّارُ إِنْ کُنْتَ تُحِبُّ أَنْ تَسْتَتِبَّ لَکَ النِّعْمَةُ وَ تَکْمُلَ لَکَ الْمُرُوءَةُ وَ تَصْلُحَ لَکَ الْمَعِیشَةُ فَلَا تَسْتَشِرِ ⁽⁴⁾الْعَبِیدَ وَ السَّفِلَةَ فِی أَمْرِکَ فَإِنَّکَ إِنِ ائْتَمَنْتَهُمْ خَانُوکَ وَ إِنْ حَدَّثُوکَ کَذَبُوکَ وَ إِنْ نُکِبْتَ خَذَلُوکَ وَ إِنْ وَعَدُوکَ بِوَعْدٍ لَمْ یَصْدُقُوکَ.

ترجمه:

عمار ساباطی نقل کرده که امام صادق (علیه السلام) فرمود: ای عمار، اگر دوست داری که نعمت برایت پایدار بماند و جوانمردی‌ات کامل شود و زندگی‌ات اصلاح گردد، در کارهایت با بردگان و افراد پست مشورت نکن، زیرا اگر به آنان اطمینان کنی، به تو خیانت می‌کنند و اگر با تو سخن بگویند، به تو دروغ می‌گویند و اگر مصیبتی بر تو وارد شود، تو را رها می‌کنند و اگر وعده‌ای به تو بدهند، به آن وفا نمی‌کنند.

[رقم الحدیث الکلی: 15609 - رقم الحدیث الباب: 3]

15609- 3- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ کَانَ

ص: 47

أَبِی ع یَقُولُ قُمْ بِالْحَقِّ وَ لَا تَعَرَّضْ لِمَا نَابَکَ ⁽¹⁾وَ اعْتَزِلْ مَا لَا یَعْنِیکَ وَ تَجَنَّبْ عَدُوَّکَ وَ احْذَرْ صَدِیقَکَ (وَ اصْحَبْ مِنَ الْأَقْوَامِ الْأَمِینَ) ⁽²⁾وَ الْأَمِینُ مَنْ یَخْشَی اللَّهَ وَ لَا تَصْحَبِ الْفَاجِرَ وَ لَا تُطْلِعْهُ عَلَی سِرِّکَ وَ لَا تَأْتَمِنْهُ عَلَی أَمَانَتِکَ وَ اسْتَشِرْ فِی أُمُورِکَ الَّذِینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽³⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از معاویة بن وهب از امام صادق (علیه السلام) نقل شده که شنیدم ایشان می‌فرمودند: پدرم (علیه السلام) می‌فرمود: به حق عمل کن و به آنچه که بر تو وارد می‌شود، تعرض نکن و از آنچه که به تو مربوط نیست، کناره‌گیری کن و از دشمنت دوری کن و از دوستت حذر کن و با افراد امین معاشرت کن. امین کسی است که از خدا می‌ترسد. با فرد فاجر (گناهکار) معاشرت نکن و او را از رازت آگاه نساز و او را بر امانتت امین ندان. در امور خود با کسانی که از پروردگارشان می‌ترسند مشورت کن.

27- بَابُ تَحْرِیمِ مُجَالَسَةِ أَهْلِ الْبِدَعِ وَ صُحْبَتِهِمْ‌

اشارة

⁽⁵⁾27 بَابُ تَحْرِیمِ مُجَالَسَةِ أَهْلِ الْبِدَعِ وَ صُحْبَتِهِمْ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15610 - رقم الحدیث الباب: 1]

15610- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: لَا تَصْحَبُوا أَهْلَ الْبِدَعِ وَ لَا تُجَالِسُوهُمْ فَتَکُونُوا ⁽⁷⁾عِنْدَ النَّاسِ کَوَاحِدٍ مِنْهُمْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمَرْءُ عَلَی دِینِ خَلِیلِهِ وَ قَرِینِهِ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیِ عَنِ الْمُنْکَرِ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

حضرت صادق * : با بدعتگذاران مصاحبت ومجالست نکنید چون درنظرمردم یکی ازآنها خواهید بود ولزا رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند : شخص بردین دوست وهمنشین خود است .

ص: 48

28- بَابُ جُمْلَةٍ مِمَّنْ یَنْبَغِی اجْتِنَابُ مُعَاشَرَتِهِمْ وَ تَرْکُ السَّلَامِ عَلَیْهِمْ‌

اشارة

⁽¹⁾28 بَابُ جُمْلَةٍ مِمَّنْ یَنْبَغِی اجْتِنَابُ مُعَاشَرَتِهِمْ وَ تَرْکُ السَّلَامِ عَلَیْهِمْ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15611 - رقم الحدیث الباب: 1]

15611- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ مَنْ لَمْ تَنْتَفِعْ بِدِینِهِ وَ لَا دُنْیَاهُ فَلَا خَیْرَ لَکَ فِی مُجَالَسَتِهِ وَ مَنْ لَمْ یُوجِبْ لَکَ فَلَا تُوجِبْ لَهُ وَ لَا کَرَامَةَ.

ترجمه:

از جعفر بن محمد (علیه السلام) از پدرانش نقل شده که در وصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) به علی (علیه السلام) فرمود: ای علی، کسی که دین و دنیای او به تو نفعی نمی‌رساند، در مجالست با او خیری برای تو نیست. و کسی که برای تو احترامی قائل نیست، برای او احترام قائل نباش و هیچ کرامتی برای او قائل نشو.

[رقم الحدیث الکلی: 15612 - رقم الحدیث الباب: 2]

15612- 2- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ (شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ) ⁽⁴⁾عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: وَ کَرِهَ أَنْ یُکَلِّمَ الرَّجُلُ مَجْذُوماً إِلَّا أَنْ یَکُونَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهُ قَدْرُ ذِرَاعٍ وَ قَالَ ع فِرَّ مِنَ الْمَجْذُومِ فِرَارَکَ مِنَ الْأَسَدِ.

ترجمه:

حضرت صادق * : کراهت دارد که فرد با شخص جذامی حرف بزند مگر اینکه بین آنها یک ذراع فاصله باشد وفرمودند : ازفرد جدامی فرار کن همانطورکه ازشیر فرارمی کنی .

[رقم الحدیث الکلی: 15613 - رقم الحدیث الباب: 3]

15613- 3- ⁽⁵⁾وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بِإِسْنَادِهِ رَفَعَهُ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ یُسَلَّمَ عَلَی أَرْبَعَةٍ عَلَی السَّکْرَانِ فِی سُکْرِهِ وَ عَلَی مَنْ یَعْمَلُ التَّمَاثِیلَ وَ عَلَی مَنْ یَلْعَبُ بِالنَّرْدِ وَ عَلَی مَنْ یَلْعَبُ بِالْأَرْبَعَةَ عَشَرَ وَ أَنَا أَزِیدُکُمُ الْخَامِسَةَ أَنْهَاکُمْ أَنْ تُسَلِّمُوا عَلَی أَصْحَابِ الشِّطْرَنْجِ.

ترجمه:

أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ * فرمودند : رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم ازسلام کردن به چهار گروه نهی کردند فرد مست تا درحال مستی است /مجسمه ساز/کسیکه با آلات قماربازی می کند /کسیکه با چهارده (یکی ازابزارقمار) بازی می کند ومن یک مورد به آنها اضافه می کنم نهی می کنم شما را ازسلام کردن به شطرنج بازها .

ص: 49

[رقم الحدیث الکلی: 15614 - رقم الحدیث الباب: 4]

15614- 4- ⁽¹⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص خَمْسَةٌ یُجْتَنَبُونَ عَلَی کُلِّ حَالٍ الْمَجْذُومُ وَ الْأَبْرَصُ وَ الْمَجْنُونُ وَ وَلَدُ الزِّنَا وَ الْأَعْرَابِیُّ.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : پنج گروهند که باید درهرشرائطی ازآنها دوری کرد بیمارجذامی / بیمارلک وپیس / دیوانه /زنا زاده / بادیه نشین .

[رقم الحدیث الکلی: 15615 - رقم الحدیث الباب: 5]

15615- 5- ⁽²⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ بُنَانِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: سِتَّةٌ لَا یُسَلَّمُ عَلَیْهِمْ الْیَهُودِیُّ وَ النَّصْرَانِیُّ ⁽³⁾وَ الرَّجُلُ عَلَی غَائِطِهِ وَ عَلَی مَوَائِدِ الْخَمْرِ وَ عَلَی الشَّاعِرِ الَّذِی یَقْذِفُ الْمُحْصَنَاتِ وَ عَلَی الْمُتَفَکِّهِینَ بِسَبِّ الْأُمَّهَاتِ.

ترجمه:

حضرت صادق * شش گروهن که نباید به آنها سلام کرد یهودی / مسیحی /درحال دستشوئ کردن است /سرسفره مشروب نشسته /شاعری که به زنان پاک تهمت می زند /کسانیکه با فحش دادن به مادران تفریح می کنند .

[رقم الحدیث الکلی: 15616 - رقم الحدیث الباب: 6]

15616- 6- ⁽⁴⁾وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِیفٍ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سِتَّةٌ لَا یَنْبَغِی أَنْ یُسَلَّمَ عَلَیْهِمْ الْیَهُودُ وَ النَّصَارَی- وَ أَصْحَابُ النَّرْدِ وَ الشِّطْرَنْجِ وَ أَصْحَابُ الْخَمْرِ وَ الْبَرْبَطِ وَ الطُّنْبُورِ وَ الْمُتَفَکِّهُونَ بِسَبِّ الْأُمَّهَاتِ وَ الشُّعَرَاءُ.

وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ رِوَایَةِ أَبِی الْقَاسِمِ بْنِ قُولَوَیْهِ عَنِ الْأَصْبَغِ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

حضرت علی * : شش گروهن که نباید به آنها سلام کرد یهودی / مسیحی /قمارباز / شطرنج باز / مشروبخوار/ بربط (نوعی بازی) باز/اهل آلات موسیقی /کسانیکه با فحش دادن به مادران تفریح می کنند /شاعران .

ص: 50

[رقم الحدیث الکلی: 15617 - رقم الحدیث الباب: 7]

15617- 7- ⁽¹⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مُصَدِّقِ ⁽²⁾بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: لَا تُسَلِّمُوا عَلَی الْیَهُودِ وَ لَا النَّصَارَی ⁽³⁾وَ لَا عَلَی الْمَجُوسِ وَ لَا عَلَی عَبَدَةِ الْأَوْثَانِ وَ لَا عَلَی شُرَّابِ الْخَمْرِ وَ لَا عَلَی صَاحِبِ الشِّطْرَنْجِ وَ النَّرْدِ وَ لَا عَلَی الْمُخَنَّثِ وَ لَا عَلَی الشَّاعِرِ الَّذِی یَقْذِفُ الْمُحْصَنَاتِ وَ لَا عَلَی الْمُصَلِّی وَ ذَلِکَ أَنَّ الْمُصَلِّیَ لَا یَسْتَطِیعُ أَنْ یَرُدَّ السَّلَامَ لِأَنَّ التَّسْلِیمَ مِنَ الْمُسْلِمِ تَطَوُّعٌ وَ الرَّدَّ فَرِیضَةٌ وَ لَا عَلَی آکِلِ الرِّبَا وَ لَا عَلَی رَجُلٍ جَالِسٍ عَلَی غَائِطٍ وَ لَا عَلَی الَّذِی فِی الْحَمَّامِ وَ لَا عَلَی الْفَاسِقِ الْمُعْلِنِ بِفِسْقِهِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ هُنَا ⁽⁴⁾وَ فِی آدَابِ الْحَمَّامِ ⁽⁵⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

حضرت باقر* : سلام نکنید به یهود نصارا مجوس بت پرست مشروبخوارشطرنج بازقمارباز مردی که بشکل زن است شاعری که به زنان پاک تهمت می زند نمازگذارچون نمی تواند درحال نماز جواب بدهد زیرا اصل سلام مستحب ولی جوابش واجب است وبه ربا خواروکسیکه درحال دستشوئ است وبه کسیکه درحمام است ونه به فاسقی که علنی گناه می کند .

29- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّحَبُّبِ إِلَی النَّاسِ وَ التَّوَدُّدِ إِلَیْهِمْ‌

اشارة

⁽⁷⁾29 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّحَبُّبِ إِلَی النَّاسِ وَ التَّوَدُّدِ إِلَیْهِمْ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15618 - رقم الحدیث الباب: 1]

15618- 1- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ

ص: 51

هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع ⁽¹⁾قَالَ: إِنَّ أَعْرَابِیّاً مِنْ بَنِی تَمِیمٍ أَتَی النَّبِیَّ ص- فَقَالَ لَهُ أَوْصِنِی فَکَانَ مِمَّا أَوْصَاهُ تَحَبَّبْ إِلَی النَّاسِ یُحِبُّوکَ.

ترجمه:

حضرت باقر* فرمودند : عربی ازقبیله بنی تمیم محضرپیامبررسید وگفت مرا نصیحت کنید ازجمله وصایای حضرت به او این بود مردم رادوست بدار تا تورا دوست بدارند .

[رقم الحدیث الکلی: 15619 - رقم الحدیث الباب: 2]

15619- 2- ⁽²⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: التَّوَدُّدُ إِلَی النَّاسِ نِصْفُ الْعَقْلِ.

ترجمه:

حضرت هادی * : دوستی کردن با مردم نصف عقل است .

[رقم الحدیث الکلی: 15620 - رقم الحدیث الباب: 3]

15620- 3- ⁽³⁾وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ الرِّفْقُ نِصْفُ الْمَعِیشَةِ وَ مَا عَالَ امْرُؤٌ فِی اقْتِصَادٍ.

ترجمه:

و ابن ادریس در آخر کتاب "السرائر" از کتاب موسی بن بکر نقل کرده که همین روایت (وصیت پیامبر به علی) را آورده و افزوده است: مدارا کردن نصف زندگی است و هیچ کس در میانه‌روی دچار فقر نمی‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 15621 - رقم الحدیث الباب: 4]

15621- 4- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ بْنِ زِیَادٍ التَّمِیمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ ع الْقَرِیبُ مَنْ قَرَّبَتْهُ الْمَوَدَّةُ وَ إِنْ بَعُدَ نَسَبُهُ وَ الْبَعِیدُ مَنْ بَعَّدَتْهُ الْمَوَدَّةُ وَ إِنْ قَرُبَ نَسَبُهُ لَا شَیْ‌ءَ أَقْرَبُ إِلَی شَیْ‌ءٍ مِنْ یَدٍ إِلَی جَسَدٍ وَ إِنَّ الْیَدَ تُغَلُّ فَتُقْطَعُ وَ تُقْطَعُ فَتُحْسَمُ.

ترجمه:

از امام صادق (علیه السلام) نقل شده که امام حسن بن علی (علیه السلام) فرمود: نزدیک کسی است که محبت او را نزدیک کرده باشد، حتی اگر از لحاظ نسب دور باشد، و دور کسی است که محبت او را دور کرده باشد، حتی اگر از لحاظ نسب نزدیک باشد. هیچ چیزی به چیزی نزدیک‌تر از دست به بدن نیست، اما همین دست بسته می‌شود و قطع می‌گردد و قطع می‌شود و از بین می‌رود.

[رقم الحدیث الکلی: 15622 - رقم الحدیث الباب: 5]

15622- 5- ⁽⁵⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص

ص: 52

التَّوَدُّدُ إِلَی النَّاسِ نِصْفُ الْعَقْلِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : دوستی کردن با مردم نصف عقل است .

30- بَابُ اسْتِحْبَابِ مُجَامَلَةِ النَّاسِ وَ لِقَائِهِمْ بِالْبِشْرِ وَ احْتِرَامِهِمْ وَ کَفِّ الْیَدِ عَنْهُمْ‌

اشارة

⁽³⁾30 بَابُ اسْتِحْبَابِ مُجَامَلَةِ النَّاسِ وَ لِقَائِهِمْ بِالْبِشْرِ وَ احْتِرَامِهِمْ وَ کَفِّ الْیَدِ عَنْهُمْ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15623 - رقم الحدیث الباب: 1]

15623- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مُجَامَلَةُ النَّاسِ ثُلُثُ الْعَقْلِ.

ترجمه:

حضرت صادق * : کنار آمدن با مردم ثلث عقل است .

[رقم الحدیث الکلی: 15624 - رقم الحدیث الباب: 2]

15624- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص ثَلَاثٌ یُصْفِینَ وُدَّ الْمَرْءِ لِأَخِیهِ الْمُسْلِمِ یَلْقَاهُ بِالْبِشْرِ إِذَا لَقِیَهُ وَ یُوَسِّعُ لَهُ فِی الْمَجْلِسِ إِذَا جَلَسَ إِلَیْهِ وَ یَدْعُوهُ بِأَحَبِّ الْأَسْمَاءِ إِلَیْهِ.

ترجمه:

از سکونی از امام صادق (علیه السلام) نقل شده که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: سه چیز محبت مرد را نسبت به برادر مسلمانش خالص می‌کند: وقتی او را ملاقات می‌کند با روی خوش برخورد کند، وقتی نزد او می‌نشیند برایش جا باز کند، و او را با محبوب‌ترین نام‌ها نزد او صدا بزند.

[رقم الحدیث الکلی: 15625 - رقم الحدیث الباب: 3]

15625- 3- ⁽⁶⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ کَفَّ یَدَهُ عَنِ النَّاسِ فَإِنَّمَا یَکُفُّ عَنْهُمْ یَداً وَاحِدَةً وَ یَکُفُّونَ عَنْهُ أَیْدِیاً کَثِیرَةً.

ص: 53

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

حضرت صادق* : کسیکه ازکمک کردن به دیگران خوداری کند با اینکه تنها خودش خوداری کرده اما خودرا ازکمک افراد زیادی محروم کرده .

31- بَابُ أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ لِمَنْ أَحَبَّ مُؤْمِناً أَنْ یُخْبِرَهُ بِحُبِّهِ لَهُ‌

اشارة

⁽³⁾31 بَابُ أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ لِمَنْ أَحَبَّ مُؤْمِناً أَنْ یُخْبِرَهُ بِحُبِّهِ لَهُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15626 - رقم الحدیث الباب: 1]

15626- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی جَمِیعاً عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَحْبَبْتَ رَجُلًا فَأَخْبِرْهُ بِذَلِکَ فَإِنَّهُ أَثْبَتُ لِلْمَوَدَّةِ بَیْنَکُمَا.

ترجمه:

حضرت صادق* : وقتی کسی را دوست می داری به اوخبربده اینکاربهترین وسیله است برای استحکام محبت بینتان .

[رقم الحدیث الکلی: 15627 - رقم الحدیث الباب: 2]

15627- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ ⁽⁶⁾عَنْ أَبِیهِ عَنْ نَصْرِ بْنِ قَابُوسَ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا أَحْبَبْتَ أَحَداً مِنْ إِخْوَانِکَ فَأَعْلِمْهُ ذَلِکَ فَإِنَّ إِبْرَاهِیمَ ع قَالَ رَبِّ أَرِنِی کَیْفَ تُحْیِ الْمَوْتی قالَ أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قالَ بَلی وَ لکِنْ لِیَطْمَئِنَّ قَلْبِی.

ترجمه:

حضرت صادق* : وقتی کسی را دوست می داری به اوخبربده حضرت ابراهیم عرض کرد خدایا نشانم بده چگونه مرده را زنده می کنی خطاب شد آیا ایمان نداری عرض کرد چرا فقط خواستم اطمینان قلبی پیدا کنم

[رقم الحدیث الکلی: 15628 - رقم الحدیث الباب: 3]

15628- 3- ⁽⁷⁾أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ یَحْیَی بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَجُلًا قَالَ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع إِنِّی لَأُحِبُّ هَذَا الرَّجُلَ فَقَالَ لَهُ أَبُو جَعْفَرٍ ع فَأَعْلِمْهُ ⁽⁸⁾فَإِنَّهُ أَبْقَی لِلْمَوَدَّةِ وَ خَیْرٌ فِی الْأُلْفَةِ.

ترجمه:

کسی خدمت حضرت باقر* عرض کرد من این شخص را دوست دارم حضرت فرمودند : به اوخبر بده زیرا محبت بین شما را محکم می کند وازاصل دوستی شما هم بهتراست .

ص: 54

[رقم الحدیث الکلی: 15629 - رقم الحدیث الباب: 4]

15629- 4- ⁽¹⁾وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَحْبَبْتَ رَجُلًا فَأَخْبِرْهُ.

ترجمه:

حضرت صادق * : وقتی کسی را دوستداری به او خبربده .

[رقم الحدیث الکلی: 15630 - رقم الحدیث الباب: 5]

15630- 5- ⁽²⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِیِّ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَحَبَّ أَحَدُکُمْ صَاحِبَهُ أَوْ أَخَاهُ فَلْیُعْلِمْهُ.

ترجمه:

حضرت رسول صلی الله علیه و آله وسلم : وقتی کسی دوست یا برادرخود را دوست می دارد باید به اوخبربدهد .

32- بَابُ اسْتِحْبَابِ الِابْتِدَاءِ بِالسَّلَامِ وَ تَقْدِیمِهِ عَلَی الْکَلَامِ وَ کَرَاهَةِ الْعَکْسِ وَ اسْتِحْبَابِ تَرْکِ إِجَابَةِ کَلَامِ مَنْ عَکَسَ وَ تَرْکِ دُعَاءِ مَنْ لَمْ یُسَلِّمْ إِلَی الطَّعَامِ‌

اشارة

⁽³⁾32 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِابْتِدَاءِ بِالسَّلَامِ وَ تَقْدِیمِهِ عَلَی الْکَلَامِ وَ کَرَاهَةِ الْعَکْسِ وَ اسْتِحْبَابِ تَرْکِ إِجَابَةِ کَلَامِ مَنْ عَکَسَ وَ تَرْکِ دُعَاءِ مَنْ لَمْ یُسَلِّمْ إِلَی الطَّعَامِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15631 - رقم الحدیث الباب: 1]

15631- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْبَادِئُ بِالسَّلَامِ أَوْلَی بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ.

وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

حضرت صادق * : کسیکه پیشقدم است درسلام کردن پیش خدا ورسول مقدمتراست .

[رقم الحدیث الکلی: 15632 - رقم الحدیث الباب: 2]

15632- 2- ⁽⁶⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مَالِکِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: مِنْ أَخْلَاقِ الْمُؤْمِنِ الْإِنْفَاقُ عَلَی قَدْرِ الْإِقْتَارِ وَ التَّوَسُّعُ

ص: 55

عَلَی قَدْرِ التَّوَسُّعِ وَ إِنْصَافُ النَّاسِ وَ ابْتِدَاؤُهُ إِیَّاهُمْ بِالسَّلَامِ عَلَیْهِمْ.

ترجمه:

حضرت سجاد * : ازاخلا ق مومن انفاق کردن به اندازه توان وتوسعه دادن به اندازه وسعت مالی وبا انصاف رفتارکردن با مردم وپیشقدمی درسلام است .

[رقم الحدیث الکلی: 15633 - رقم الحدیث الباب: 3]

15633- 3- ⁽¹⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَوْلَی النَّاسِ بِاللَّهِ وَ بِرَسُولِهِ مَنْ بَدَأَ بِالسَّلَامِ.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : کسیکه پیشقدم است درسلام کردن پیش خدا ورسول مقدمتراست .

[رقم الحدیث الکلی: 15634 - رقم الحدیث الباب: 4]

15634- 4- ⁽²⁾وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ بَدَأَ بِالْکَلَامِ قَبْلَ السَّلَامِ فَلَا تُجِیبُوهُ وَ قَالَ ابْدَءُوا بِالسَّلَامِ قَبْلَ الْکَلَامِ فَمَنْ بَدَأَ بِالْکَلَامِ قَبْلَ السَّلَامِ فَلَا تُجِیبُوهُ.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : کسیکه قبل ازسلام حرف زد جوابش را ندهید وفرمودند : قبل ازهرکلامی سلام کنید پس کسیکه قبل ازسلام حرف زد جوابش را ندهید .

[رقم الحدیث الکلی: 15635 - رقم الحدیث الباب: 5]

15635- 5- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ الْمُفَضَّلِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع ⁽⁴⁾قَالَ: إِنَّ مَلَکاً مَرَّ بِرَجُلٍ عَلَی بَابٍ ⁽⁵⁾فَقَالَ لَهُ مَا یُقِیمُکَ عَلَی بَابِ هَذِهِ الدَّارِ فَقَالَ أَخٌ لِی فِیهَا أَرَدْتُ أَنْ أُسَلِّمَ عَلَیْهِ فَقَالَ لَهُ الْمَلَکُ بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ قَرَابَةٌ أَوْ نَزَعَتْکَ إِلَیْهِ حَاجَةٌ فَقَالَ لَا مَا بَیْنِی وَ بَیْنَهُ قَرَابَةٌ وَ لَا نَزَعَتْنِی إِلَیْهِ حَاجَةٌ إِلَّا أُخُوَّةُ الْإِسْلَامِ وَ حُرْمَتُهُ فَأَنَا أُسَلِّمُ عَلَیْهِ وَ أَتَعَهَّدُهُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ فَقَالَ لَهُ الْمَلَکُ أَنَا رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکَ وَ هُوَ یُقْرِئُکَ السَّلَامَ وَ یَقُولُ لَکَ إِیَّایَ زُرْتَ وَ لِی تَعَاهَدْتَ وَ قَدْ أَوْجَبْتُ لَکَ الْجَنَّةَ وَ أَعْفَیْتُکَ مِنْ غَضَبِی وَ أَجَرْتُکَ مِنَ النَّارِ.

ترجمه:

از جابر از امام صادق (علیه السلام) نقل شده که فرمود: فرشته‌ای از کنار مردی که درب خانه‌ای ایستاده بود، گذشت. به او گفت: چه چیزی تو را بر درب این خانه نگه داشته است؟ مرد پاسخ داد: برادری دارم که در این خانه است و می‌خواهم به او سلام کنم. فرشته گفت: آیا میان تو و او خویشاوندی است یا نیازی تو را به سوی او کشانده است؟ مرد پاسخ داد: نه، میان من و او خویشاوندی نیست و نیازی هم ندارم، جز برادری اسلامی و احترام آن، برای خداوند رب العالمین به او سلام می‌کنم و از حالش جویا می‌شوم. فرشته گفت: من رسول خدا به سوی تو هستم و خداوند تو را سلام می‌رساند و می‌فرماید: به دیدار من آمده‌ای و به خاطر من او را ملاقات کرده‌ای. پس بهشت را برایت واجب کردم و تو را از خشمم معاف کردم و تو را از آتش نجات دادم.

[رقم الحدیث الکلی: 15636 - رقم الحدیث الباب: 6]

15636- 6- ⁽⁶⁾وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ النَّوْفَلِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ

ص: 56

عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع ⁽¹⁾قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ بَدَأَ بِالْکَلَامِ قَبْلَ السَّلَامِ فَلَا تُجِیبُوهُ قَالَ وَ قَالَ ع لَا تَدْعُ إِلَی طَعَامِکَ أَحَداً حَتَّی یُسَلِّمَ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾

و تقدم فی الحدیث 6 من الباب 29 من أبواب الملابس، و فی الحدیث 1 من الباب 55 من أبواب آداب السفر.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : کسیکه قبل ازسلام حرف زد جوابش را ندهید وکسی را به غذای خود دعوت مکن تا سلام نکرده .

33- بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ السَّلَامِ وَ کَرَاهَةِ تَرْکِهِ وَ وُجُوبِ رَدِّ السَّلَامِ وَ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الِابْتِدَاءِ عَلَی الرَّدِّ

اشارة

⁽³⁾33 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ السَّلَامِ وَ کَرَاهَةِ تَرْکِهِ وَ وُجُوبِ رَدِّ السَّلَامِ وَ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الِابْتِدَاءِ عَلَی الرَّدِّ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15637 - رقم الحدیث الباب: 1]

15637- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: رَدُّ جَوَابِ الْکِتَابِ وَاجِبٌ کَوُجُوبِ رَدِّ السَّلَامِ وَ الْبَادِئُ بِالسَّلَامِ أَوْلَی بِاللَّهِ وَ بِرَسُولِهِ.

ترجمه:

حضرت صادق * : جواب دادن به نامه مثل جواب سلام واجب است وکسیکه پیشقدم است درسلام پیش خدا ورسول حق تقدم دارد .

[رقم الحدیث الکلی: 15638 - رقم الحدیث الباب: 2]

15638- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَ

ص: 57

قَالَ: الْبَخِیلُ مَنْ بَخِلَ ⁽¹⁾بِالسَّلَامِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

حضرت صادق * : خداوند فرموده : بخیل کسی است که درسلام کردن بخل بورزد .

[رقم الحدیث الکلی: 15639 - رقم الحدیث الباب: 3]

15639- 3- ⁽³⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص السَّلَامُ تَطَوُّعٌ وَ الرَّدُّ فَرِیضَةٌ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁵⁾وَ أَمَّا مَا دَلَّ عَلَی تَرْکِ الْإِجَابَةِ فِیمَا مَرَّ فَالْمُرَادُ بِهِ تَرْکُ إِجَابَةِ الْکَلَامِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : سلام کردن مستحب ولی جواب آن واجب است .

34- بَابُ اسْتِحْبَابِ إِفْشَاءِ السَّلَامِ وَ إِطَابَةِ الْکَلَامِ‌

اشارة

⁽⁷⁾34 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِفْشَاءِ السَّلَامِ وَ إِطَابَةِ الْکَلَامِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15640 - رقم الحدیث الباب: 1]

15640- 1- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یُحِبُّ إِفْشَاءَ السَّلَامِ.

ترجمه:

حضرت باقر* : خداوند رواج دان سلام را دوست دارد .

[رقم الحدیث الکلی: 15641 - رقم الحدیث الباب: 2]

15641- 2- ⁽⁹⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع

ص: 58

قَالَ: کَانَ سُلَیْمَانُ ع ⁽¹⁾یَقُولُ أَفْشُوا سَلَامَ اللَّهِ فَإِنَّ سَلَامَ اللَّهِ لَا یَنَالُ الظَّالِمِینَ.

ترجمه:

حضرت باقر* : حضرت سلیمان می گفت سلام کردن را رواج بدهید همانا سلام خداوند به ظالمین نمی رسد .

[رقم الحدیث الکلی: 15642 - رقم الحدیث الباب: 3]

15642- 3- ⁽²⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ کَانَ عَلِیٌّ ع یَقُولُ لَا تَغْضَبُوا وَ لَا تُغْضِبُوا أَفْشُوا السَّلَامَ وَ أَطِیبُوا الْکَلَامَ وَ صَلُّوا بِاللَّیْلِ وَ النَّاسُ نِیَامٌ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ بِسَلَامٍ ثُمَّ تَلَا ⁽³⁾ع قَوْلَهُ عَزَّ وَ جَلَّ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَیْمِنُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

حضرت علی * : نه خشمگين شويد و نه خشمگين سازيد، سلام را آشكار نماييد و سخن پاك بر زبان رانيد وشب درحالی که مردم خواب هستند نماز بخوانید تا باسلامتی وارد بهشت شوید بعد این آیه را تلاوت کردند السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَیْمِنُ ⁽⁵⁾

[رقم الحدیث الکلی: 15643 - رقم الحدیث الباب: 4]

15643- 4- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنَ التَّوَاضُعِ أَنْ تُسَلِّمَ عَلَی مَنْ لَقِیتَ.

ترجمه:

حضرت صادق * : ازنشانه های تواضع اینستکه به هرکس برخورد کردی سلام کنی

[رقم الحدیث الکلی: 15644 - رقم الحدیث الباب: 5]

15644- 5- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع یَا عَلِیُّ ثَلَاثٌ کَفَّارَاتٌ إِفْشَاءُ السَّلَامِ وَ إِطْعَامُ الطَّعَامِ وَ الصَّلَاةُ ⁽⁸⁾بِاللَّیْلِ وَ النَّاسُ نِیَامٌ.

ترجمه:

ازجمله وصایا ی پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به علی * : سه چيز كفّاره (پاك كننده گناه) است: رواج دادن سلام (سلام كردن به همگان)، اطعام كردن، و عبادت در شب، هنگامى كه مردم خفته اند.

[رقم الحدیث الکلی: 15645 - رقم الحدیث الباب: 6]

15645- 6- ⁽⁹⁾وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ

ص: 59

أَبِیهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْبَخِیلُ مَنْ بَخِلَ بِالسَّلَامِ.

ترجمه:

حضرت صادق * : بخیل کسیتکه درسلام کردن بخل به خرج دهد .

[رقم الحدیث الکلی: 15646 - رقم الحدیث الباب: 7]

15646- 7- ⁽¹⁾وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ فِی الْجَنَّةِ غُرَفاً یُرَی ظَاهِرُهَا مِنْ بَاطِنِهَا وَ بَاطِنُهَا مِنْ ظَاهِرِهَا لَا یَسْکُنُهَا مِنْ أُمَّتِی إِلَّا مَنْ أَطَابَ الْکَلَامَ وَ أَطْعَمَ الطَّعَامَ وَ أَفْشَی السَّلَامَ وَ أَدَامَ الصِّیَامَ وَ صَلَّی بِاللَّیْلِ وَ النَّاسُ نِیَامٌ فَقَالَ عَلِیٌّ ع یَا رَسُولَ اللَّهِ- مَنْ یُطِیقُ هَذَا مِنْ أُمَّتِکَ فَقَالَ یَا عَلِیُّ أَ وَ تَدْرِی مَا إِطَابَةُ الْکَلَامِ مَنْ قَالَ إِذَا أَصْبَحَ وَ أَمْسَی سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ عَشْرَ مَرَّاتٍ وَ إِطْعَامُ الطَّعَامِ نَفَقَةُ الرَّجُلِ عَلَی عِیَالِهِ وَ أَمَّا إِدَامَةُ الصِّیَامِ فَهُوَ أَنْ یَصُومَ الرَّجُلُ شَهْرَ رَمَضَانَ وَ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ مِنْ کُلِّ شَهْرٍ یُکْتَبُ لَهُ صَوْمُ الدَّهْرِ وَ أَمَّا الصَّلَاةُ بِاللَّیْلِ وَ النَّاسُ نِیَامٌ فَمَنْ صَلَّی الْمَغْرِبَ وَ الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ وَ صَلَاةَ الْغَدَاةِ فِی الْمَسْجِدِ جَمَاعَةً فَکَأَنَّمَا أَحْیَا اللَّیْلَ وَ إِفْشَاءُ السَّلَامِ أَنْ لَا تَبْخَلَ بِالسَّلَامِ عَلَی أَحَدٍ مِنَ الْمُسْلِمِینَ.

وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

امام صادق(ع) از پدرانش از امام علي(ع) روايت كرده است كه رسول خدا(ص) فرمودند: در بهشت خانه‌هايي هست كه بيرون آن از درونش و درون آن از بيرونش پيداست. از امت من كساني در آنجا اقامت مي‌گزينند كه سخن به نيكي بگويند، اطعام نمايند، آشكارا سلام كنند، دائماً روزه‌دار باشند و در شب كه مردم خوابيده‌اند، نماز بخوانند.

امام علي(ع) پرسيدند: اي رسول خدا(ص)! چه كسي از امت شما توان اين امور را دارند؟

پيامبر(ص) فرمودند: اي علي(ع)! آيا مي‌داني نيكو سخن گفتن چيست؟ آن است كه انسان در صب و شام ده مرتبه تسبيح و تحميد و تهليل و تكبير بگويد و اطعام نمودن، نققه و مخارجي است كه مرد به خانواده و عيال خود مي‌پردازد و دائم روزه‌دار بودن به اين معناست كه علاوه به روزه‌ي ماه مبارك رمضان در هر ماه سه روز را روزه بگيرد كه ثواب روزه‌ي هميشگي براي او نوشته مي‌شود. مراد از نماز در شب هنگامي كه مردم خوابند، اين است كه هر كسي نماز مغرب و عشاء و نماز صبح را در مسجد به جماعت بخواند، گويا تمام آن شب را از اول تا آخر شب زنده‌داري نموده است. مقصود از افشاي سلام آن است، كه انسان در سلام كردن بر هيچ يك از مسلمانان بخل نورزد.

[رقم الحدیث الکلی: 15647 - رقم الحدیث الباب: 8]

15647- 8- ⁽³⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ هَارُونَ بْنِ الْجَهْمِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ سَعْدٍ الْإِسْکَافِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: ثَلَاثٌ دَرَجَاتٌ إِفْشَاءُ

ص: 60

السَّلَامِ وَ إِطْعَامُ الطَّعَامِ وَ الصَّلَاةُ بِاللَّیْلِ وَ النَّاسُ نِیَامٌ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

حضرت باقر* : سه چیزجزء درجات هستند رواج دادن سلام بین مردم غذا دادن به دیگران نماز شب خواندن درحالیکه مردم درخواب هستند .

[رقم الحدیث الکلی: 15648 - رقم الحدیث الباب: 9]

15648- 9- ⁽¹⁾وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنَ التَّوَاضُعِ أَنْ تُسَلِّمَ عَلَی مَنْ لَقِیتَ.

ترجمه:

حضرت صادق * : ازنشانه های تواضع اینکه با هرکس برخورد کردی سلام کنی .

[رقم الحدیث الکلی: 15649 - رقم الحدیث الباب: 10]

15649- 10- ⁽²⁾الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی أَمَالِیهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الْجِعَابِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ صَالِحٍ الْقَاضِی عَنْ مَسْرُوقِ بْنِ الْمَرْزُبَانِ عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمِ بْنِ أَبِی عُثْمَانَ ⁽³⁾عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ أَعْجَزَ النَّاسِ مَنْ عَجَزَ عَنِ الدُّعَاءِ وَ إِنَّ أَبْخَلَ النَّاسِ مَنْ بَخِلَ بِالسَّلَامِ.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند : ناتوان ترين مردم كسى است كه از دعا عاجز باشد وبخيل ترين مردم كسى است كه درسلام بُخل ورزد.

[رقم الحدیث الکلی: 15650 - رقم الحدیث الباب: 11]

15650- 11- ⁽⁴⁾الْحُسَیْنُ بْنُ سَعِیدٍ فِی کِتَابِ الزُّهْدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ یَضْمَنُ لِی أَرْبَعَةً بِأَرْبَعَةِ أَبْیَاتٍ فِی الْجَنَّةِ أَنْفِقْ وَ لَا تَخَفْ فَقْراً وَ أَنْصِفِ النَّاسَ مِنْ نَفْسِکَ وَ أَفْشِ السَّلَامَ فِی الْعَالَمِ وَ اتْرُکِ الْمِرَاءَ وَ إِنْ کُنْتَ مُحِقّاً.

أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾

ص: 61

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا ⁽¹⁾وَ فِی إِسْبَاغِ الْوُضُوءِ ⁽²⁾وَ غَیْرِهِ ⁽³⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

امام صادق عليه السلام :چه كسى چهار چيز را به من تضمين مى دهد، تا من چهار خانه در بهشت براى او تضمين كنم؟ انفاق كن و از تنگدستى مترس، سلام گفتن را در جهان رواج ده، بحث و جدل را وا گذار هر چند حق با تو باشد، و با مردم به انصاف رفتار كن.

35- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّسْلِیمِ عَلَی الصِّبْیَانِ‌

اشارة

⁽⁵⁾35 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّسْلِیمِ عَلَی الصِّبْیَانِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15651 - رقم الحدیث الباب: 1]

15651- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنِ الْمُظَفَّرِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُظَفَّرٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص خَمْسٌ لَا أَدَعُهُنَّ حَتَّی الْمَمَاتِ الْأَکْلُ عَلَی الْحَضِیضِ ⁽⁷⁾مَعَ الْعَبِیدِ وَ رُکُوبِیَ الْحِمَارَ مُؤْکَفاً ⁽⁸⁾وَ حَلْبِیَ الْعَنْزَ بِیَدِی وَ لُبْسُ الصُّوفِ وَ التَّسْلِیمُ عَلَی الصِّبْیَانِ لِتَکُونَ سُنَّةً مِنْ بَعْدِی.

وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ

ص: 62

الصَّلْتِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْبَاقِرِ ع فِی حَدِیثٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُصْعَبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ عَنِ النَّبِیِّ ص مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

پيامبر خدا صلي الله عليه و آله : پنج چيز است كه تا هنگام مرگ ، آنها را ترك نمى كنم : غذا خوردن روى زمين با بردگان ، سوار شدن بر درازگوشِ پالان دار ، دوشيدن شير با دست خودم ، پوشيدن لباس پشمينه ، و سلام كردن به كودكان ، تا پس از من ، سنّت شود .

[رقم الحدیث الکلی: 15652 - رقم الحدیث الباب: 2]

15652- 2- ⁽³⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ جَعْفَرٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: خَمْسٌ لَسْتُ بِتَارِکِهِنَّ حَتَّی الْمَمَاتِ لِبَاسُ الصُّوفِ وَ رُکُوبِیَ الْحِمَارَ مُؤْکَفاً وَ أَکْلِی مَعَ الْعَبِیدِ وَ خَصْفِیَ النَّعْلَ بِیَدِی وَ تَسْلِیمِی عَلَی الصِّبْیَانِ لِتَکُونَ سُنَّةً مِنْ بَعْدِی.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁴⁾وَ مَا تَضَمَّنَ مِنْ لُبْسِ الصُّوفِ قَدْ ذَکَرْنَا وَجْهَهُ فِی الْمَلَابِسِ وَ ذَکَرْنَا مُعَارِضَاتِهِ هُنَاکَ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

اسماعيل بن ابى زياد از امام صادق(عليه السّلام)و او از پدرش محمد بن على(عليهما السّلام)نقل مى‌كند كه پيامبر خدا(صلّى الله عليه و آله)فرمود:پنج چيز است كه تا هنگام مرگ آنها را رها نمى‌كنم: پوشيدن لباس پشمى و سوار شدن بر الاغ پالان شده و خوردن با بردگان و پينه زدن به كفش با دست خودم و سلام دادن به كودكان،تا پس از من سنّت باشد.

ص: 63

36- بَابُ تَحْرِیمِ التَّسْلِیمِ عَلَی الْفَقِیرِ الْمُسْلِمِ بِخِلَافِ السَّلَامِ عَلَی الْغَنِیِّ بَلْ تَجِبُ الْمُسَاوَاةُ

اشارة

⁽¹⁾36 بَابُ تَحْرِیمِ التَّسْلِیمِ عَلَی الْفَقِیرِ الْمُسْلِمِ بِخِلَافِ السَّلَامِ عَلَی الْغَنِیِّ بَلْ تَجِبُ الْمُسَاوَاةُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15653 - رقم الحدیث الباب: 1]

15653- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ فَضْلِ بْنِ کَثِیرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا ع قَالَ: مَنْ لَقِیَ فَقِیراً مُسْلِماً فَسَلَّمَ عَلَیْهِ خِلَافَ سَلَامِهِ عَلَی الْغَنِیِّ لَقِیَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ هُوَ عَلَیْهِ غَضْبَانُ.

ترجمه:

امام رضا عليه السلام : هر كس با مسلمانى فقير رو به رو شود و به او سلامى متفاوت با سلامى كند كه به ثروتمند مى كند، روز قيامت خداوند عزّ و جلّ را ديدار كند در حالى كه خدا از او در خشم است.

[رقم الحدیث الکلی: 15654 - رقم الحدیث الباب: 2]

15654- 2- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ الْحَجَّالِ قَالَ قُلْتُ لِجَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص- إِذَا أَتَاکُمْ شَرِیفُ قَوْمٍ فَأَکْرِمُوهُ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ مَا الشَّرِیفُ قَالَ قَدْ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ الشَّرِیفُ مَنْ کَانَ لَهُ مَالٌ الْحَدِیثَ.

أَقُولُ: هَذَا إِمَّا مَخْصُوصٌ بِغَیْرِ السَّلَامِ أَوْ بِالْإِکْرَامِ الَّذِی لَا یَزِیدُ عَلَی إِکْرَامِ الْفَقِیرِ.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : وقتی شخص شریف قومتان برشما وارد شد اورا احترام کنید عرض کرد بله (احترام می کنیم ) گفتم شریف کیست ؟ گفت ازحضرت صادق سوال کردم فرمودند : شریف فرد پولداراست .

37- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّحْمِیدِ عَلَی الْإِسْلَامِ وَ الْعَافِیَةِ عِنْدَ رُؤْیَةِ الْکَافِرِ وَ الْمُبْتَلَی مِنْ غَیْرِ أَنْ یُسْمِعَ الْمُبْتَلَی‌

اشارة

⁽⁴⁾37 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّحْمِیدِ عَلَی الْإِسْلَامِ وَ الْعَافِیَةِ عِنْدَ رُؤْیَةِ الْکَافِرِ وَ الْمُبْتَلَی مِنْ غَیْرِ أَنْ یُسْمِعَ الْمُبْتَلَی

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15655 - رقم الحدیث الباب: 1]

15655- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ فِی ثَوَابِ

ص: 64

الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع أَنَّ النَّبِیَّ ص قَالَ: مَنْ رَأَی یَهُودِیّاً أَوْ نَصْرَانِیّاً أَوْ مَجُوسِیّاً أَوْ وَاحِداً عَلَی غَیْرِ مِلَّةِ الْإِسْلَامِ فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی فَضَّلَنِی عَلَیْکَ بِالْإِسْلَامِ دِیناً وَ بِالْقُرْآنِ کِتَاباً وَ بِمُحَمَّدٍ ص نَبِیّاً وَ بِعَلِیٍّ إِمَاماً وَ بِالْمُؤْمِنِینَ إِخْوَاناً وَ بِالْکَعْبَةِ قِبْلَةً لَمْ یَجْمَعِ اللَّهُ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهُ فِی النَّارِ أَبَداً.

وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

امام صادق از پدرش و او را از پدرانش عليه السلام روايت مى نمايد كه پيامبر صلى الله عليه و آله فرمودند: كسى كه يهودى ، مسيحى و مجوسى ، يا شخص غير مسلمانى را ببيند و بگويد ((الحمد لله الذى فضلنى عليك بالاسلام دينا و بالقرآن كتابا و بمحمد نبيا و بعلى اماما و بالمومنين اخوانا و بالكعبه قبله .)) (33)،خداوند هيچ گاه او را با آن شخص يك جا در آتش قرار نمى دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 15656 - رقم الحدیث الباب: 2]

15656- 2- ⁽²⁾وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ نَظَرَ إِلَی ذِی عَاهَةٍ أَوْ مَنْ قَدْ مُثِلَ بِهِ أَوْ صَاحِبِ بَلَاءٍ فَلْیَقُلْ سِرّاً فِی نَفْسِهِ مِنْ غَیْرِ أَنْ یُسْمِعَهُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی عَافَانِی مِمَّا ابْتَلَاکَ بِهِ وَ لَوْ شَاءَ فَعَلَ ذَلِکَ بِی ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَإِنَّهُ لَا یُصِیبُهُ ذَلِکَ الْبَلَاءُ أَبَداً.

ترجمه:

امام صادق (عليه السّلام) فرمود هر كه بآفت زده يا عضو بريده يا گرفتارى كه نظر كند در دل خود بدون آنكه باو شنواند سه بار گويد حمد خدا را كه مرا عافيت داده از آنچه تو را بدان گرفتار كرده و اگر ميخواست با من هم چنين ميكرد هرگز آن بلا بدو نرسد،

38- بَابُ أَنَّهُ لَا بُدَّ مِنَ الْجَهْرِ بِالسَّلَامِ وَ بِالرَّدِّ بِحَیْثُ یُسْمِعُ الْمُخَاطَبَ‌

اشارة

⁽³⁾38 بَابُ أَنَّهُ لَا بُدَّ مِنَ الْجَهْرِ بِالسَّلَامِ وَ بِالرَّدِّ بِحَیْثُ یُسْمِعُ الْمُخَاطَبَ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15657 - رقم الحدیث الباب: 1]

15657- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا سَلَّمَ أَحَدُکُمْ فَلْیَجْهَرْ بِسَلَامِهِ وَ لَا یَقُولُ سَلَّمْتُ فَلَمْ یَرُدُّوا

ص: 65

عَلَیَّ وَ لَعَلَّهُ یَکُونُ قَدْ سَلَّمَ وَ لَمْ یُسْمِعْهُمْ فَإِذَا رَدَّ أَحَدُکُمْ فَلْیَجْهَرْ بِرَدِّهِ وَ لَا یَقُولُ الْمُسَلِّمُ سَلَّمْتُ فَلَمْ یَرُدُّوا عَلَیَّ الْحَدِیثَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

امام صادق (علیه السلام)- اگر یکی از شما سلام کرد با صدای بلند سلام کند و نگوید: سلام کردم و جواب سلامم را ندادند. و شاید او سلام کرده باشد، امّا با صدای بلند نگفته که دیگران بشوند و اگر یکی از شما جواب سلام را داد، با صدای بلند بدهد که سلام‌دهنده نگوید: سلام کردم و جواب سلامم را ندادند.

39- بَابُ کَیْفِیَّةِ التَّسْلِیمِ وَ مَا یُسْتَحَبُّ اخْتِیَارُهُ مِنْ صِیغَةٍ

اشارة

⁽³⁾39 بَابُ کَیْفِیَّةِ التَّسْلِیمِ وَ مَا یُسْتَحَبُّ اخْتِیَارُهُ مِنْ صِیغَةٍ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15658 - رقم الحدیث الباب: 1]

15658- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْمُنْذِرِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ فَهِیَ عَشْرُ حَسَنَاتٍ وَ مَنْ قَالَ سَلَامٌ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ فَهِیَ عِشْرُونَ حَسَنَةً وَ مَنْ قَالَ سَلَامٌ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَهِیَ ثَلَاثُونَ حَسَنَةً.

ترجمه:

امام صادق عليه السّلام فرمود:هر كس بگويد«سلام عليكم»،ده حسنه برايش منظور گردد، و هر كه بگويد«سلام عليكم و رحمة اللّٰه»بيست حسنه،و هر كه بگويد«سلام عليكم و رحمة اللّٰه و بركاته»سى حسنه.

[رقم الحدیث الکلی: 15659 - رقم الحدیث الباب: 2]

15659- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یُکْرَهُ لِلرَّجُلِ أَنْ یَقُولَ حَیَّاکَ اللَّهُ ثُمَّ یَسْکُتَ حَتَّی یُتْبِعَهَا بِالسَّلَامِ.

ترجمه:

أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ * : مکروه است کسی به دیگری بگوید حیاک الله (خداوند تورا زنده بدارد)وسکوت کند مگراینکه آنرا با سلام ادامه دهد .

[رقم الحدیث الکلی: 15660 - رقم الحدیث الباب: 3]

15660- 3- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ النِّسَاءِ کَیْفَ یُسَلِّمْنَ إِذَا دَخَلْنَ عَلَی الْقَوْمِ قَالَ الْمَرْأَةُ تَقُولُ عَلَیْکُمُ السَّلَامُ وَ الرَّجُلُ یَقُولُ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ.

ترجمه:

ازحضرت صادق * سوال کرد زنان وقتی برگروهی وارد می شوند چگونه سلام کنند ؟ فرمودند : زن بگوید عَلَیْکُمُ السَّلَامُ ومرد بگوید السَّلَامُ عَلَیْکُمْ .

ص: 66

[رقم الحدیث الکلی: 15661 - رقم الحدیث الباب: 4]

15661- 4- ⁽¹⁾وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ صَالِحِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَبْدِ الْمُنْعِمِ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ وَهْبٍ الْیَمَانِیِّ فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ قَالَ لآِدَمَ انْطَلِقْ إِلَی هَؤُلَاءِ الْمَلَإِ مِنَ الْمَلَائِکَةِ فَقُلْ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَسَلَّمَ عَلَیْهِمْ فَقَالُوا وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَلَمَّا رَجَعَ إِلَی رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ لَهُ رَبُّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی هَذِهِ تَحِیَّتُکَ وَ تَحِیَّةُ ذُرِّیَّتِکَ مِنْ بَعْدِکَ فِیمَا بَیْنَهُمْ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾

و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیثین 1 و 2 من الباب 16 من أبواب قواطع الصلاة.

ترجمه:

خداوند خطاب به آدم(ع) فرمود: به سوی گروه ملائكه برو و برآن بگو: سلام علیكم و رحمه‌الله و بركاته، سپس آدم بر آنها سلام كرد و ملائكه در جواب گفتند: سلام و رحمت‌خدا بر تو باد، سپس هنگامی كه آدم به سوی پروردگار خود مراجعه كرد، خداوند فرمود : این تحیت تو و فرزندانت بعد از این می‌باشد

40- بَابُ اسْتِحْبَابِ إِعَادَةِ السَّلَامِ ثَلَاثاً مَعَ عَدَمِ الرَّدِّ وَ الْإِذْنِ وَ یُجْزِی الْمُخَاطَبَ أَنْ یَرُدَّ مَرَّةً وَاحِدَةً

اشارة

⁽³⁾40 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِعَادَةِ السَّلَامِ ثَلَاثاً مَعَ عَدَمِ الرَّدِّ وَ الْإِذْنِ وَ یُجْزِی الْمُخَاطَبَ أَنْ یَرُدَّ مَرَّةً وَاحِدَةً

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15662 - رقم الحدیث الباب: 1]

15662- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ بَنِی سَعْدٍ أَ لَا أُحَدِّثُکَ عَنِّی وَ عَنْ فَاطِمَةَ- إِلَی أَنْ قَالَ فَغَدَا عَلَیْنَا رَسُولُ اللَّهِ ص وَ نَحْنُ فِی لِحَافِنَا فَقَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ فَسَکَتْنَا وَ اسْتَحْیَیْنَا لِمَکَانِنَا ثُمَّ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ فَسَکَتْنَا ثُمَّ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ فَخَشِینَا إِنْ لَمْ نَرُدَّ عَلَیْهِ أَنْ یَنْصَرِفَ وَ قَدْ کَانَ یَفْعَلُ ذَلِکَ فَیُسَلِّمُ ثَلَاثاً فَإِنْ أُذِنَ لَهُ وَ إِلَّا انْصَرَفَ فَقُلْنَا وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ یَا رَسُولَ اللَّهِ ادْخُلْ فَدَخَلَ ثُمَّ ذَکَرَ حَدِیثَ تَسْبِیحِ فَاطِمَةَ ع عِنْدَ النَّوْمِ.

ص: 67

وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ کَمَا مَرَّ فِی التَّعْقِیبِ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) نقل شده که ایشان به مردی از بنی‌سعد فرمودند: «آیا می‌خواهی حدیثی از خودم و فاطمه (سلام‌الله‌علیها) برایت نقل کنم؟» تا اینکه فرمودند: «پس پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) صبحگاه به سوی ما آمدند، در حالی که ما در لحاف خود بودیم. پس فرمودند: "السلام علیکم". ما سکوت کردیم و به خاطر وضعیت خود خجالت کشیدیم. سپس دوباره فرمودند: "السلام علیکم". ما سکوت کردیم. سپس دوباره فرمودند: "السلام علیکم". پس ترسیدیم که اگر جواب ندهیم، برگردند؛ زیرا ایشان عادت داشتند که سه بار سلام کنند، اگر اجازه داده می‌شد، وارد می‌شدند وگرنه برمی‌گشتند. پس گفتیم: "وعلیک السلام یا رسول‌الله، وارد شوید". پس ایشان وارد شدند. سپس حدیث تسبیح فاطمه (علیهاالسلام) هنگام خواب را ذکر کردند».

[رقم الحدیث الکلی: 15663 - رقم الحدیث الباب: 2]

15663- 2- ⁽²⁾وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الصَّادِقِ ع فِی حَدِیثِ الدَّرَاهِمِ الِاثْنَیْ عَشَرَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ لِلْجَارِیَةِ مُرِّی بَیْنَ یَدَیَّ وَ دُلِّینِی عَلَی أَهْلِکِ وَ جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ ص- حَتَّی وَقَفَ عَلَی بَابِ دَارِهِمْ وَ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ یَا أَهْلَ الدَّارِ فَلَمْ یُجِیبُوهُ فَأَعَادَ عَلَیْهِمُ السَّلَامَ فَلَمْ یُجِیبُوهُ فَأَعَادَ السَّلَامَ فَقَالُوا وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَقَالَ مَا لَکُمْ تَرَکْتُمْ إِجَابَتِی فِی أَوَّلِ السَّلَامِ وَ الثَّانِی قَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ- سَمِعْنَا سَلَامَکَ فَأَحْبَبْنَا أَنْ نَسْتَکْثِرَ مِنْهُ الْحَدِیثَ.

وَ فِی الْأَمَالِی بِالْإِسْنَادِ نَحْوَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از امام صادق (علیه‌السلام) در حدیث دراهم دوازده‌گانه نقل شده که رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به دختری فرمودند: «در مقابل من حرکت کن و مرا به خانه اهل خود راهنمایی کن.» پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) آمدند تا اینکه به درب خانه‌شان رسیدند و فرمودند: «السلام علیکم یا اهل الدار» اما آن‌ها پاسخ ندادند. دوباره سلام کردند اما باز هم پاسخی نشنیدند. برای سومین بار سلام کردند و آنگاه گفتند: «وعلیک السلام یا رسول‌الله و رحمة‌الله و برکاته.» پیامبر فرمودند: «چرا در اولین و دومین سلام، پاسخ مرا ندادید؟» گفتند: «یا رسول‌الله، سلام شما را شنیدیم و دوست داشتیم که بیشتر از سلام شما بهره‌مند شویم.»

41- بَابُ اسْتِحْبَابِ مُخَاطَبَةِ الْمُؤْمِنِ الْوَاحِدِ بِضَمِیرِ الْجَمَاعَةِ فِی التَّسْلِیمِ عَلَیْهِ وَ الدُّعَاءِ لَهُ عِنْدَ الْعُطَاسِ وَ غَیْرِهِ وَ قَصْدِ الْمَلَائِکَةِ الَّذِینَ مَعَهُ‌

اشارة

⁽⁴⁾41 بَابُ اسْتِحْبَابِ مُخَاطَبَةِ الْمُؤْمِنِ الْوَاحِدِ بِضَمِیرِ الْجَمَاعَةِ فِی التَّسْلِیمِ عَلَیْهِ وَ الدُّعَاءِ لَهُ عِنْدَ الْعُطَاسِ وَ غَیْرِهِ وَ قَصْدِ الْمَلَائِکَةِ الَّذِینَ مَعَهُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15664 - رقم الحدیث الباب: 1]

15664- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽⁶⁾عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع

ص: 68

قَالَ: ثَلَاثَةٌ تَرُدُّ عَلَیْهِمْ رَدَّ الْجَمَاعَةِ وَ إِنْ کَانَ وَاحِداً عِنْدَ الْعُطَاسِ تَقُولُ یَرْحَمُکُمُ اللَّهُ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ مَعَهُ غَیْرُهُ وَ الرَّجُلُ یُسَلِّمُ عَلَی الرَّجُلِ فَیَقُولُ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ الرَّجُلُ یَدْعُو لِلرَّجُلِ یَقُولُ عَافَاکُمُ اللَّهُ وَ إِنْ کَانَ وَاحِداً فَإِنَّ مَعَهُ غَیْرَهُ.

ترجمه:

از منصور بن حازم، از امام صادق (علیه‌السلام) نقل شده است که فرمودند: سه مورد است که در آن‌ها جواب جمع داده می‌شود، حتی اگر فردی تنها باشد: هنگام عطسه، می‌گویید "یرحمکم‌الله" حتی اگر کسی غیر از او نباشد؛ و هنگامی که مردی به مرد دیگر سلام می‌کند و می‌گوید "السلام علیکم"؛ و هنگامی که مردی برای مرد دیگر دعا می‌کند و می‌گوید "عافاکم‌الله" حتی اگر تنها باشد، در حقیقت با او فرد دیگری نیز هست.

[رقم الحدیث الکلی: 15665 - رقم الحدیث الباب: 2]

15665- 2- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ مِثْلَهُ إِلَّا َّ أَنَّهُ قَالَ یُرَدُّ عَلَیْهِمُ الدُّعَاءُ جَمَاعَةً وَ إِنْ کَانَ وَاحِداً الرَّجُلُ یَعْطِسُ وَ تَرَکَ مَا بَعْدَ قَوْلِهِ عَافَاکُمُ اللَّهُ.

ترجمه:

از جعفر بن بشیر نیز نقل شده است، مشابه حدیث قبلی، با این تفاوت که فرمودند: «دعای جمعی برای او پاسخ داده می‌شود، حتی اگر فرد تنها باشد. مردی عطسه می‌کند و گفته می‌شود "یرحمکم‌الله"، اما در ادامه گفته "عافاکم‌الله" حذف کرده است.»

42- بَابُ عَدَمِ اسْتِحْبَابِ تَسْلِیمِ الْمَاشِی مَعَ الْجَنَازَةِ وَ إِلَی الْجُمُعَةِ وَ فِی الْحَمَّامِ لِمَنْ لَا إِزَارَ لَهُ‌

اشارة

⁽²⁾42 بَابُ عَدَمِ اسْتِحْبَابِ تَسْلِیمِ الْمَاشِی مَعَ الْجَنَازَةِ وَ إِلَی الْجُمُعَةِ وَ فِی الْحَمَّامِ لِمَنْ لَا إِزَارَ لَهُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15666 - رقم الحدیث الباب: 1]

15666- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ رَفَعَهُ قَالَ کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ ثَلَاثَةٌ لَا یُسَلَّمُونَ الْمَاشِی مَعَ الْجَنَازَةِ وَ الْمَاشِی إِلَی الْجُمُعَةِ وَ فِی بَیْتِ حَمَّامٍ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی التَّسْلِیمِ فِی الْحَمَّامِ لِمَنْ عَلَیْهِ إِزَارٌ فِی مَحَلِّهِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از محمد بن حسین نقل شده است که او از امام صادق (علیه‌السلام) روایت کرده که فرمودند: «سه گروه هستند که به آن‌ها سلام نمی‌شود: کسی که همراه جنازه است، کسی که به سوی نماز جمعه می‌رود و کسی که در حمام است.»

ص: 69

43- بَابُ کَیْفِیَّةِ رَدِّ السَّلَامِ عَلَی الْحَاضِرِ وَ الْغَائِبِ‌

اشارة

⁽¹⁾43 بَابُ کَیْفِیَّةِ رَدِّ السَّلَامِ عَلَی الْحَاضِرِ وَ الْغَائِبِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15667 - رقم الحدیث الباب: 1]

15667- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَرَّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع بِقَوْمٍ فَسَلَّمَ عَلَیْهِمْ فَقَالُوا عَلَیْکَ السَّلَامُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ وَ مَغْفِرَتُهُ وَ رِضْوَانُهُ فَقَالَ لَهُمْ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا تَجَاوَزُوا بِنَا مِثْلَ مَا قَالَتِ الْمَلَائِکَةُ لِأَبِینَا إِبْرَاهِیمَ ع- إِنَّمَا قَالُوا رَحْمَتُ اللَّهِ وَ بَرَکاتُهُ عَلَیْکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ مُرْسَلًا ⁽³⁾.

ترجمه:

از امام باقر (علیه‌السلام) نقل شده که فرمودند: امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) از نزد گروهی گذشت و به آنان سلام کرد. آن‌ها پاسخ دادند: «علیک السلام و رحمة‌الله و برکاته و مغفرته و رضوانه». امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) به آن‌ها فرمودند: «از آنچه ملائکه به پدرمان ابراهیم (علیه‌السلام) گفتند، فراتر نروید. آن‌ها فقط گفتند: رحمت خدا و برکاتش بر شما اهل بیت باد.»

[رقم الحدیث الکلی: 15668 - رقم الحدیث الباب: 2]

15668- 2- ⁽⁴⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ ⁽⁵⁾عَنْ رَجُلٍ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ عُتَیْبَةَ قَالَ: بَیْنَا أَنَا مَعَ أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ الْبَیْتُ غَاصٌّ بِأَهْلِهِ إِذْ أَقْبَلَ شَیْخٌ حَتَّی وَقَفَ عَلَی بَابِ الْبَیْتِ فَقَالَ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ ثُمَّ سَکَتَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ ثُمَّ أَقْبَلَ الشَّیْخُ بِوَجْهِهِ عَلَی أَهْلِ الْبَیْتِ وَ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ ثُمَّ سَکَتَ حَتَّی أَجَابَهُ الْقَوْمُ جَمِیعاً وَ رَدُّوا عَلَیْهِ السَّلَامَ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

از حکم بن عتیبه نقل شده که گفت: «روزی من با امام باقر (علیه‌السلام) بودم و خانه پر از جمعیت بود. در این هنگام، پیرمردی وارد شد تا به درب خانه رسید و گفت: "السلام علیک یا ابن رسول‌الله و رحمة‌الله و برکاته" سپس سکوت کرد. امام باقر (علیه‌السلام) فرمودند: "و علیک السلام و رحمة‌الله و برکاته". سپس آن پیرمرد رو به اهل خانه کرد و گفت: "السلام علیکم" و سپس سکوت کرد تا اینکه همه‌ی اهل خانه به او پاسخ دادند و سلام او را جواب دادند.»

[رقم الحدیث الکلی: 15669 - رقم الحدیث الباب: 3]

15669- 3- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ

ص: 70

مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی کَهْمَسٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِی یَعْفُورٍ- یُقْرِئُکَ السَّلَامَ قَالَ وَ عَلَیْکَ وَ عَلَیْهِ السَّلَامُ إِذَا أَتَیْتَ عَبْدَ اللَّهِ فَأَقْرِئْهُ السَّلَامَ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

از ابی کهمس نقل شده که گفت: به امام صادق (علیه‌السلام) گفتم: عبدالله بن ابی‌یعفور به شما سلام می‌رساند. امام فرمودند: «و علیک و علیه السلام. وقتی نزد عبدالله رفتی، به او سلام مرا برسان.»

[رقم الحدیث الکلی: 15670 - رقم الحدیث الباب: 4]

15670- 4- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُبْدُونٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الزُّبَیْرِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ ⁽²⁾عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ بِشْرِ بْنِ بَکَّارٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ مَلَکاً مِنَ الْمَلَائِکَةِ سَأَلَ اللَّهَ أَنْ یُعْطِیَهُ سَمْعَ الْعِبَادِ فَأَعْطَاهُ فَلَیْسَ مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ قَالَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ إِلَّا قَالَ الْمَلَکُ وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ ثُمَّ قَالَ الْمَلَکُ یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فُلَاناً یُقْرِئُکَ السَّلَامَ فَیَقُولُ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ عَلَیْهِ السَّلَامُ.

ترجمه:

از جابر از امام باقر (علیه‌السلام) نقل شده که فرمودند: «یکی از فرشتگان از خداوند درخواست کرد که شنوایی عبادت‌کنندگان را به او عطا کند و خداوند این درخواست را پذیرفت. بنابراین، هر یک از مؤمنین که بگوید: "صلی‌الله علی محمد و آله و سلم"، آن فرشته پاسخ می‌دهد: "و علیک السلام". سپس فرشته می‌گوید: "ای رسول خدا، فلانی به شما سلام می‌رساند". پس رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌فرماید: "و علیه السلام".»

[رقم الحدیث الکلی: 15671 - رقم الحدیث الباب: 5]

15671- 5- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: بَیْنَمَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی الرَّحْبَةِ ⁽⁴⁾إِذْ قَامَ إِلَیْهِ رَجُلٌ فَقَالَ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ- وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَنَظَرَ إِلَیْهِ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع- وَ قَالَ ⁽⁵⁾وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ مَنْ أَنْتَ ثُمَّ ذَکَرَ حَدِیثَ عَشَرَةٍ بَعْضُهَا أَشَدُّ مِنْ بَعْضٍ.

ترجمه:

از امام باقر (علیه‌السلام) نقل شده که فرمودند: «روزی امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در رحبه (میدان) بودند که مردی نزد ایشان آمد و گفت: "السلام علیک یا امیرالمؤمنین و رحمة‌الله و برکاته". امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) به او نگاهی انداختند و فرمودند: "و علیک السلام و رحمة‌الله و برکاته. تو کیستی؟" سپس حدیثی درباره ده مسئله بیان کردند که برخی از آن‌ها سخت‌تر از برخی دیگر بودند.»

ص: 71

[رقم الحدیث الکلی: 15672 - رقم الحدیث الباب: 6]

15672- 6- ⁽¹⁾وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ هَارُونَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سَلَّامٍ رَفَعَهُ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: لَا عَرَارَ ⁽²⁾فِی صَلَاةٍ وَ لَا تَسْلِیمٍ الْعَرَارُ ⁽³⁾النُّقْصَانُ أَمَّا فِی الصَّلَاةِ فَفِی تَرْکِ إِتْمَامِ رُکُوعِهَا وَ سُجُودِهَا وَ نُقْصَانِ اللَّبْثِ فِی الرَّکْعَةِ الْأُخْرَی وَ أَمَّا الْعَرَارُ ⁽⁴⁾فِی التَّسْلِیمِ فَأَنْ یَقُولَ الرَّجُلُ السَّلَامُ عَلَیْکَ وَ یَرُدَّ فَیَقُولَ وَ عَلَیْکَ وَ لَا یَقُولَ وَ عَلَیْکُمُ السَّلَامُ.

ترجمه:

عن القاسم بن سلام، روایتی از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) نقل کرد که فرمودند: "در نماز و در تسلیم، عرار (نقصان) نباید باشد. عرار به معنای نقصان است. در نماز، عرار در ترک کامل کردن رکوع و سجده و کم شدن در مدت در رکعت دوم است. اما در تسلیم، عرار این است که فرد بگوید: 'السلام علیک' و جواب نگیرد، سپس بگوید: 'و علیک' و نگوید: 'و علیکم السلام'."

[رقم الحدیث الکلی: 15673 - رقم الحدیث الباب: 7]

15673- 7- ⁽⁵⁾عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ فِی تَفْسِیرِهِ فِی قَوْلِهِ تَعَالَی وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْها ⁽⁶⁾قَالَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَجِی‌ءُ کُلَّ یَوْمٍ عِنْدَ صَلَاةِ الْفَجْرِ حَتَّی یَأْتِیَ بَابَ عَلِیٍّ وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ ع- فَیَقُولُ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَیَقُولُونَ وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ یَا رَسُولَ اللَّهِ- وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَیَقُولُ الصَّلَاةَ الصَّلَاةَ یَرْحَمُکُمُ اللَّهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی حَدِیثِ سَلَامِ آدَمَ عَلَی الْمَلَائِکَةِ ⁽⁷⁾وَ غَیْرِهِ ⁽⁸⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی أَحَادِیثِ السَّلَامِ عَلَی أَهْلِ الذِّمَّةِ وَ غَیْرِهِمْ وَ الْأَحَادِیثُ فِی ذَلِکَ کَثِیرَةٌ جِدّاً ⁽⁹⁾.

ترجمه:

علی بن ابراهیم در تفسیر خود، در تفسیر آیه‌ی «وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا» (طه: 132)، نقل کرده است که رسول‌الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) هر روز هنگام نماز صبح به درب خانه علی (علیه‌السلام) و فاطمه (سلام‌الله‌علیها) و حسن و حسین (علیهم‌السلام) می‌آمد و می‌گفت: «السلام علیکم و رحمة‌الله و برکاته». آنان پاسخ می‌دادند: «و علیک السلام یا رسول‌الله و رحمة‌الله و برکاته». سپس پیامبر می‌فرمود: «نماز، نماز، خداوند شما را رحمت کند.»

ص: 72

44- بَابُ اسْتِحْبَابِ مُصَافَحَةِ الْمُقِیمِ وَ مُعَانَقَةِ الْمُسَافِرِ عِنْدَ التَّسْلِیمِ عَلَیْهِمَا

اشارة

⁽¹⁾44 بَابُ اسْتِحْبَابِ مُصَافَحَةِ الْمُقِیمِ وَ مُعَانَقَةِ الْمُسَافِرِ عِنْدَ التَّسْلِیمِ عَلَیْهِمَا

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15674 - رقم الحدیث الباب: 1]

15674- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ مِنْ تَمَامِ التَّحِیَّةِ لِلْمُقِیمِ الْمُصَافَحَةَ وَ تَمَامِ التَّسْلِیمِ عَلَی الْمُسَافِرِ الْمُعَانَقَةَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽³⁾.

ترجمه:

علی بن ریاب از امام صادق (علیه‌السلام) نقل کرده است که فرمودند: «از جمله کامل‌ترین درودها برای کسی که مقیم است، دست دادن است و کامل‌ترین سلام برای مسافر، در آغوش گرفتن است.»

45- بَابُ اسْتِحْبَابِ تَسْلِیمِ الصَّغِیرِ عَلَی الْکَبِیرِ وَ الْقَلِیلِ عَلَی الْکَثِیرِ وَ الْمَارِّ عَلَی الْقَاعِدِ وَ الرَّاکِبِ عَلَی الْمَاشِی وَ رَاکِبِ الْبَغْلِ عَلَی رَاکِبِ الْحِمَارِ وَ رَاکِبِ الْفَرَسِ عَلَی رَاکِبِ الْبَغْلِ‌

اشارة

⁽⁴⁾45 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَسْلِیمِ الصَّغِیرِ عَلَی الْکَبِیرِ وَ الْقَلِیلِ عَلَی الْکَثِیرِ وَ الْمَارِّ عَلَی الْقَاعِدِ وَ الرَّاکِبِ عَلَی الْمَاشِی وَ رَاکِبِ الْبَغْلِ عَلَی رَاکِبِ الْحِمَارِ وَ رَاکِبِ الْفَرَسِ عَلَی رَاکِبِ الْبَغْلِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15675 - رقم الحدیث الباب: 1]

15675- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ جَرَّاحٍ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُسَلِّمُ الصَّغِیرُ عَلَی الْکَبِیرِ وَ الْمَارُّ عَلَی الْقَاعِدِ وَ الْقَلِیلُ عَلَی الْکَثِیرِ.

ترجمه:

از جراح مدائنی از امام صادق (علیه‌السلام) نقل شده است که فرمودند: «کوچک به بزرگ سلام می‌کند و کسی که عبور می‌کند به کسی که نشسته است سلام می‌کند و تعداد کمتر به تعداد بیشتر سلام می‌کنند.»

ص: 73

[رقم الحدیث الکلی: 15676 - رقم الحدیث الباب: 2]

15676- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ قَوْمٌ فِی مَجْلِسٍ ثُمَّ سَبَقَ قَوْمٌ فَدَخَلُوا فَعَلَی الدَّاخِلِ أَخِیراً إِذَا دَخَلَ أَنْ یُسَلِّمَ عَلَیْهِمْ.

ترجمه:

از جمیل از امام صادق (علیه‌السلام) نقل شده است که فرمودند: «هرگاه گروهی در مجلسی باشند و سپس گروه دیگری وارد شوند، بر کسانی که آخر وارد می‌شوند واجب است که به آن‌ها سلام کنند.»

[رقم الحدیث الکلی: 15677 - رقم الحدیث الباب: 3]

15677- 3- ⁽²⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ مُصْعَبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْقَلِیلُ یَبْدَءُونَ الْکَثِیرَ بِالسَّلَامِ وَ الرَّاکِبُ یَبْدَأُ الْمَاشِیَ وَ أَصْحَابُ الْبِغَالِ یَبْدَءُونَ أَصْحَابَ الْحَمِیرِ وَ أَصْحَابُ الْخَیْلِ یَبْدَءُونَ أَصْحَابَ الْبِغَالِ.

ترجمه:

حضرت صادق * : جمعیت کم به جمعیت زیاد سواره برپیاده استرسواربرالاغ سواراسب سواربراسترسوارباید سلام کنند

[رقم الحدیث الکلی: 15678 - رقم الحدیث الباب: 4]

15678- 4- ⁽³⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ یُسَلِّمُ الرَّاکِبُ عَلَی الْمَاشِی وَ الْمَاشِی عَلَی الْقَاعِدِ وَ إِذَا لَقِیَتْ جَمَاعَةٌ جَمَاعَةً سَلَّمَ الْأَقَلُّ عَلَی الْأَکْثَرِ وَ إِذَا لَقِیَ وَاحِدٌ جَمَاعَةً سَلَّمَ الْوَاحِدُ عَلَی الْجَمَاعَةِ.

ترجمه:

حضرت صادق * : سواره برپیاده وپیاده برنشسته باید سلام کند واگردوگروه بهم برسند جمعیت کمتر باید به جمعیت بیشتر سلام کنند واگر یک نفر به جمعیتی رسید باید به آنها سلام کند .

[رقم الحدیث الکلی: 15679 - رقم الحدیث الباب: 5]

15679- 5- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُسَلِّمُ الرَّاکِبُ عَلَی الْمَاشِی وَ الْقَائِمُ عَلَی الْقَاعِدِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

حضرت صادق * : سواره برپیاده وایستاده برنشسته باید سلام کند .

ص: 74

46- بَابُ أَنَّهُ إِذَا سَلَّمَ وَاحِدٌ مِنَ الْجَمَاعَةِ أَجْزَأَ عَنْهُمْ وَ إِذَا رَدَّ وَاحِدٌ مِنَ الْجَمَاعَةِ أَجْزَأَ عَنْهُمْ‌

اشارة

⁽¹⁾46 بَابُ أَنَّهُ إِذَا سَلَّمَ وَاحِدٌ مِنَ الْجَمَاعَةِ أَجْزَأَ عَنْهُمْ وَ إِذَا رَدَّ وَاحِدٌ مِنَ الْجَمَاعَةِ أَجْزَأَ عَنْهُمْ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15680 - رقم الحدیث الباب: 1]

15680- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا سَلَّمَ الرَّجُلُ مِنَ الْجَمَاعَةِ أَجْزَأَ عَنْهُمْ.

ترجمه:

حضرت صادق * : اگریک نفر ازطرف گروهی سلام کرد ازبقیه کفایت می کند

[رقم الحدیث الکلی: 15681 - رقم الحدیث الباب: 2]

15681- 2- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا سَلَّمَ مِنَ الْقَوْمِ وَاحِدٌ أَجْزَأَ عَنْهُمْ وَ إِذَا رَدَّ وَاحِدٌ أَجْزَأَ عَنْهُمْ.

ترجمه:

حضرت صادق * : اگریک نفر ازطرف گروهی سلام کرد ازبقیه کفایت می کند واگریک نفر جواب بدهد کفایت می کند .

[رقم الحدیث الکلی: 15682 - رقم الحدیث الباب: 3]

15682- 3- ⁽⁴⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِذَا مَرَّتِ الْجَمَاعَةُ بِقَوْمٍ أَجْزَأَهُمْ أَنْ یُسَلِّمَ وَاحِدٌ مِنْهُمْ وَ إِذَا سَلَّمَ عَلَی الْقَوْمِ وَ هُمْ جَمَاعَةٌ أَجْزَأَهُمْ أَنْ یَرُدَّ وَاحِدٌ مِنْهُمْ.

ترجمه:

از امام صادق (علیه‌السلام) روایت شده است:

هرگاه گروهی از کنار قومی عبور کنند، کافی است که یکی از آن‌ها سلام کند. و اگر بر گروهی سلام شود و آنان جماعتی باشند، کافی است که یکی از آن‌ها جواب دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 15683 - رقم الحدیث الباب: 4]

15683- 4- ⁽⁵⁾الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَفَّارِ هِلَالِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِی قِلَابَةَ عَنْ بِشْرِ ⁽⁶⁾بْنِ عُمَرَ عَنْ مَالِکِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ زَیْدِ بْنِ أَسْلَمَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص

ص: 75

قَالَ: لِیُسَلِّمِ الرَّاکِبُ عَلَی الْمَاشِی فَإِذَا سَلَّمَ مِنَ الْقَوْمِ وَاحِدٌ أَجْزَأَ عَنْهُمْ.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند : سواره باید به پیاده سلام کند واگریک نفر ازطرف گروهی سلام کرد ازبقیه کفایت می کند .

47- بَابُ کَرَاهَةِ تَرْکِ التَّسْلِیمِ عَلَی الْمُؤْمِنِ حَتَّی فِی حَالِ التَّقِیَّةِ

اشارة

⁽¹⁾47 بَابُ کَرَاهَةِ تَرْکِ التَّسْلِیمِ عَلَی الْمُؤْمِنِ حَتَّی فِی حَالِ التَّقِیَّةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15684 - رقم الحدیث الباب: 1]

15684- 1- ⁽²⁾عَلِیُّ بْنُ عِیسَی فِی کَشْفِ الْغُمَّةِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الدَّلَائِلِ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ کُنْتُ تَرَکْتُ التَّسْلِیمَ عَلَی أَصْحَابِنَا فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ وَ ذَلِکَ لِتَقِیَّةٍ عَلَیْنَا فِیهَا شَدِیدَةٍ فَقَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا إِسْحَاقُ- مَتَی أَحْدَثْتَ هَذَا الْجَفَاءَ لِإِخْوَانِکَ تَمُرُّ بِهِمْ فَلَا تُسَلِّمُ عَلَیْهِمْ فَقُلْتُ لَهُ ذَلِکَ لِتَقِیَّةٍ کُنْتُ فِیهَا فَقَالَ لَیْسَ عَلَیْکَ فِی التَّقِیَّةِ تَرْکُ السَّلَامِ وَ إِنَّمَا عَلَیْکَ فِی الْإِذَاعَةِ ⁽³⁾إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَیَمُرُّ بِالْمُؤْمِنِینَ فَیُسَلِّمُ عَلَیْهِمْ فَتَرُدُّ الْمَلَائِکَةُ سَلَامٌ عَلَیْکَ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ أَبَداً.

ترجمه:

از اسحاق بن عمار روایت شده است:

بر امام صادق (علیه‌السلام) وارد شدم و من از سلام کردن بر یاران‌مان در مسجد کوفه خودداری کرده بودم و این به خاطر تقیه‌ای بود که در آن به شدت بودیم. پس امام صادق (علیه‌السلام) به من گفت: ای اسحاق، از چه زمانی این بی‌مهری را نسبت به برادرانت شروع کرده‌ای که از کنار آن‌ها عبور می‌کنی و بر آن‌ها سلام نمی‌کنی؟ گفتم که به خاطر تقیه‌ای بوده که در آن بودم. پس فرمود: تقیه درترک سلام نیست و تنها برافشاگری است(بیان حقائق ). مؤمن از کنار مؤمنان عبور می‌کند و بر آن‌ها سلام می‌کند، پس فرشتگان پاسخ می‌دهند: سلام و رحمت خدا و برکات او بر تو باد، همیشه.

48- بَابُ جَوَازِ تَسْلِیمِ الرَّجُلِ عَلَی النِّسَاءِ وَ کَرَاهَتِهِ عَلَی الشَّابَّةِ وَ جَوَازِ رَدِّهِنَّ عَلَیْهِ‌

اشارة

⁽⁴⁾48 بَابُ جَوَازِ تَسْلِیمِ الرَّجُلِ عَلَی النِّسَاءِ وَ کَرَاهَتِهِ عَلَی الشَّابَّةِ وَ جَوَازِ رَدِّهِنَّ عَلَیْهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15685 - رقم الحدیث الباب: 1]

15685- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِبْعِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یُسَلِّمُ عَلَی النِّسَاءِ وَ یَرْدُدْنَ عَلَیْهِ

ص: 76

السَّلَامَ وَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یُسَلِّمُ عَلَی النِّسَاءِ وَ کَانَ یَکْرَهُ أَنْ یُسَلِّمَ عَلَی الشَّابَّةِ مِنْهُنَّ وَ یَقُولُ أَتَخَوَّفُ أَنْ یُعْجِبَنِی صَوْتُهَا فَیَدْخُلَ عَلَیَّ أَکْثَرُ مِمَّا أَطْلُبُ مِنَ الْأَجْرِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽¹⁾.

ترجمه:

حضرت صادق * : رسول اکرم به زنان سلام می کردند وآنها هم جواب حضرت را می دادند أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ * هم به زنان سلام می کردند ولی اکراه داشتند به زنان جوان سلام کنند ومی فرمودند : می ترسم صدای آنها چیزی دردلم ایجاد کند که بیش ازآن ثوابی باشد که دنبالش بودم .

49- بَابُ تَحْرِیمِ التَّسْلِیمِ عَلَی الْکُفَّارِ وَ أَصْحَابِ الْمَلَاهِی وَ نَحْوِهِمْ إِلَّا لِضَرُورَةٍ وَ کَیْفِیَّةِ الرَّدِّ عَلَیْهِمْ‌

اشارة

⁽²⁾49 بَابُ تَحْرِیمِ التَّسْلِیمِ عَلَی الْکُفَّارِ وَ أَصْحَابِ الْمَلَاهِی وَ نَحْوِهِمْ إِلَّا لِضَرُورَةٍ وَ کَیْفِیَّةِ الرَّدِّ عَلَیْهِمْ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15686 - رقم الحدیث الباب: 1]

15686- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا تَبْدَءُوا أَهْلَ الْکِتَابِ بِالتَّسْلِیمِ وَ إِذَا سَلَّمُوا عَلَیْکُمْ فَقُولُوا وَ عَلَیْکُمْ.

ترجمه:

حضرت علی * : شما پیشقدم نباشید درسلام کردن به اهل کتاب واگرآنها به شما سلام کردند درجواب بگوئد وعلیکم .

[رقم الحدیث الکلی: 15687 - رقم الحدیث الباب: 2]

15687- 2- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَقُولُ فِی الرَّدِّ عَلَی الْیَهُودِیِّ وَ النَّصْرَانِیِّ سَلَامٌ.

ترجمه:

حضرت صادق * : درجواب سلام یهود ونصاری بگوئید سلام .

[رقم الحدیث الکلی: 15688 - رقم الحدیث الباب: 3]

15688- 3- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ بُرَیْدِ بْنِ مُعَاوِیَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا سَلَّمَ عَلَیْکَ الْیَهُودِیُّ وَ النَّصْرَانِیُّ وَ الْمُشْرِکُ فَقُلْ عَلَیْکَ.

ص: 77

وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرِ بْنِ أَعْیَنَ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

عبد الله بن بکیربن اعین مثل همین روایت را نقل کرده .

[رقم الحدیث الکلی: 15689 - رقم الحدیث الباب: 4]

15689- 4- ⁽²⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: دَخَلَ یَهُودِیٌّ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص وَ عَائِشَةُ عِنْدَهُ فَقَالَ السَّامُ عَلَیْکُمْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلَیْکُمْ ثُمَّ دَخَلَ آخَرُ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِکَ فَرَدَّ عَلَیْهِ کَمَا رَدَّ عَلَی صَاحِبِهِ ثُمَّ دَخَلَ آخَرُ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِکَ فَرَدَّ عَلَیْهِ رَسُولُ اللَّهِ ص کَمَا رَدَّ عَلَی صَاحِبَیْهِ فَغَضِبَتْ عَائِشَةُ فَقَالَتْ عَلَیْکُمُ السَّامُ وَ الْغَضَبُ وَ اللَّعْنَةُ یَا مَعْشَرَ الْیَهُودِ- یَا إِخْوَةَ الْقِرَدَةِ وَ الْخَنَازِیرِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَا عَائِشَةُ- إِنَّ الْفُحْشَ لَوْ کَانَ مُمَثَّلًا لَکَانَ مِثَالَ سَوْءٍ إِنَّ الرِّفْقَ لَمْ یُوضَعْ عَلَی شَیْ‌ءٍ قَطُّ إِلَّا زَانَهُ وَ لَمْ یُرْفَعْ عَنْهُ قَطُّ إِلَّا شَانَهُ قَالَتْ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَ مَا سَمِعْتَ إِلَی قَوْلِهِمْ السَّامُ عَلَیْکُمْ فَقَالَ بَلَی أَ مَا سَمِعْتِ مَا رَدَدْتُ عَلَیْهِمْ فَقُلْتُ عَلَیْکُمْ فَإِذَا سَلَّمَ عَلَیْکُمْ مُسْلِمٌ فَقُولُوا سَلَامٌ عَلَیْکُمْ فَإِذَا سَلَّمَ عَلَیْکُمْ کَافِرٌ فَقُولُوا عَلَیْکَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی الرَّدِّ عَلَی الْمُسْلِمِ بِصِیغَةِ وَ عَلَیْکُمُ السَّلَامُ ⁽³⁾وَ هِیَ الْمَذْکُورَةُ فِی الرِّوَایَاتِ الْمُتَوَاتِرَةِ وَ هَذَا یَحْتَمِلُ النَّسْخَ وَ یَحْتَمِلُ أَنْ یَکُونَ الْغَرَضُ مِنْهُ التَّصْرِیحَ بِلَفْظِ السَّلَامِ وَ عَدَمَهُ مِنْ غَیْرِ مُلَاحَظَةِ التَّقْدِیمِ وَ التَّأْخِیرِ أَوْ لِبَیَانِ الْجَوَازِ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ.

ترجمه:

از زراره، از امام باقر (علیه‌السلام) روایت شده است که فرمود: یهودی‌ای بر رسول‌الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) وارد شد در حالی که عایشه نزد او بود. یهودی گفت: مرگ بر شما. پس رسول‌الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) گفت: بر شما. سپس یهودی دیگری وارد شد و همان را گفت. پیامبر همان پاسخ را داد. سپس یهودی دیگری وارد شد و همان را گفت. پیامبر همان پاسخ را داد. پس عایشه خشمگین شد و گفت: مرگ و خشم و لعنت بر شما ای گروه یهودیان، ای برادران میمون‌ها و خوک‌ها. پس رسول‌الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) گفت: ای عایشه، درستی این نیست که فحش داده شود، فحش اگر تجسم داشت، مثالی از بدی بود. نرمش بر هیچ چیزی گذاشته نشد جز آن که آن را زینت داد، و از هیچ چیزی برداشته نشد جز آن که آن را زشت کرد. عایشه گفت: ای رسول‌الله، مگر نشنیدی که گفتند مرگ بر شما؟ پیامبر گفت: بله، آیا نشنیدی که به آنها چه جواب دادم؟ گفتم بر شما. پس اگر مسلمانی به شما سلام کرد، بگویید سلام بر شما. و اگر کافری به شما سلام کرد، بگویید بر تو.

[رقم الحدیث الکلی: 15690 - رقم الحدیث الباب: 5]

15690- 5- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ

ص: 78

عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَسَدِیِّ عَنْ سَالِمِ بْنِ مُکْرَمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَرَّ یَهُودِیٌّ بِالنَّبِیِّ ص فَقَالَ السَّامُ عَلَیْکَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلَیْکَ فَقَالَ أَصْحَابُهُ إِنَّمَا سَلَّمَ عَلَیْکَ بِالْمَوْتِ فَقَالَ الْمَوْتُ عَلَیْکَ فَقَالَ النَّبِیُّ ص وَ کَذَلِکَ رَدَدْتُ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

حضرت صادق * فرمودند : یک یهودی به رسول خدا رسید وگفت السام علیک حضرت هم درجواب فرمودند : علیک اصحاب گفتند او آرزوی مرگ کرد برای شما حضرت فرمودند : من هم همان را به خودش برگرداندم .

[رقم الحدیث الکلی: 15691 - رقم الحدیث الباب: 6]

15691- 6- ⁽¹⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْیَهُودِیِّ وَ النَّصْرَانِیِّ وَ الْمُشْرِکِ إِذَا سَلَّمُوا عَلَی الرَّجُلِ وَ هُوَ جَالِسٌ کَیْفَ یَنْبَغِی أَنْ یَرُدَّ عَلَیْهِمْ فَقَالَ یَقُولُ عَلَیْکُمْ.

ترجمه:

سماعه گوید: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم: اگر یک یهودی یا مسیحی یا مشرک بر مسلمان سلام گوید، چگونه باید پاسخ بدهد؟ امام فرمود: «فقط بگوید: علیکم، یعنی بر شما باد».

[رقم الحدیث الکلی: 15692 - رقم الحدیث الباب: 7]

15692- 7- ⁽²⁾وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ عُمَرَ بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: أَقْبَلَ أَبُو جَهْلِ بْنُ هِشَامٍ وَ مَعَهُ قَوْمٌ مِنْ قُرَیْشٍ- فَدَخَلُوا عَلَی أَبِی طَالِبٍ فَقَالُوا إِنَّ ابْنَ أَخِیکَ قَدْ آذَانَا ⁽³⁾فَادْعُهُ فَلْیَکُفَّ عَنْ آلِهَتِنَا وَ نَکُفُّ عَنْ إِلَهِهِ قَالَ فَبَعَثَ أَبُو طَالِبٍ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ ص فَدَعَاهُ فَلَمَّا دَخَلَ النَّبِیُّ ص لَمْ یَرَ فِی الْبَیْتِ إِلَّا مُشْرِکاً فَقَالَ السَّلَامُ عَلَی مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَی الْحَدِیثَ.

ترجمه:

از جابر، از امام باقر (علیه‌السلام) روایت شده است که فرمود: ابوجهل بن هشام همراه با گروهی از قریش به نزد ابوطالب آمدند و گفتند: برادرزاده‌ات ما را آزار داده است. او را بخوان تا از خدایان ما دست بکشد و ما نیز از خدای او دست خواهیم کشید. پس ابوطالب به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) پیام فرستاد و او را خواست. هنگامی که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) وارد شد، در خانه جز مشرکی ندید. پس گفت: سلام بر کسی که راه هدایت را پیروی کند.

[رقم الحدیث الکلی: 15693 - رقم الحدیث الباب: 8]

15693- 8- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ رِوَایَةِ أَبِی الْقَاسِمِ بْنِ قُولَوَیْهِ عَنِ الْأَصْبَغِ قَالَ سَمِعْتُ عَلِیّاً ع یَقُولُ

ص: 79

سِتَّةٌ لَا یَنْبَغِی أَنْ تُسَلَّمَ عَلَیْهِمْ الْیَهُودُ- وَ النَّصَارَی وَ أَصْحَابُ النَّرْدِ وَ الشِّطْرَنْجِ وَ أَصْحَابُ خَمْرٍ وَ بَرْبَطٍ وَ طُنْبُورٍ وَ الْمُتَفَکِّهُونَ بِسَبِّ الْأُمَّهَاتِ وَ الشُّعَرَاءُ.

ترجمه:

از اصبغ روایت شده است که شنیدم علی (علیه‌السلام) می‌فرمود: شش گروه هستند که نباید بر آنها سلام کرد: یهودیان، مسیحیان، بازی‌کنندگان نرد و شطرنج، نوشندگان شراب، نوازندگان بربط و طنبور، کسانی که به مادران فحش می‌دهند، و شاعران.

[رقم الحدیث الکلی: 15694 - رقم الحدیث الباب: 9]

15694- 9- ⁽¹⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: لَا تَبْدَءُوا الْیَهُودَ وَ النَّصَارَی ⁽²⁾بِالسَّلَامِ وَ إِنْ سَلَّمُوا عَلَیْکُمْ فَقُولُوا عَلَیْکُمْ وَ لَا تُصَافِحُوهُمْ وَ لَا تُکَنُّوهُمْ إِلَّا أَنْ تُضْطَرُّوا إِلَی ذَلِکَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی النَّهْیِ عَنِ السَّلَامِ عَلَی أَصْحَابِ الْمَلَاهِی وَ نَحْوِهِمْ ⁽³⁾

و یأتی ما یدلّ علیه فی الباب 134 من هذه الأبواب، و فی الباب 103 ممّا یکتسب به من کتاب التجارة.

و یأتی ما یدلّ علی جواز التسلیم علی أهل الکتاب عند الحاجة فی الحدیث 1 من الباب 53 و فی الحدیث 2 من الباب 54 من هذه الأبواب.

ترجمه:

از جعفر بن محمد، از پدرش روایت شده است که رسول‌الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود: به یهودیان و مسیحیان با سلام آغاز نکنید، و اگر آنان به شما سلام کردند، بگویید بر شما. با آنها دست ندهید و آنها را با کنیه صدا نزنید، مگر اینکه مجبور به این کار شوید.

50- بَابُ عَدَمِ جَوَازِ دُخُولِ بَیْتِ الْغَیْرِ مِنْ غَیْرِ إِذْنٍ وَ لَا إِشْعَارٍ وَ لَا تَسْلِیمٍ وَ اسْتِحْبَابِ تَسْلِیمِ الْإِنْسَانِ عَلَی نَفْسِهِ إِنْ لَمْ یَکُنْ فِی الْبَیْتِ أَحَدٌ

اشارة

⁽⁴⁾50 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ دُخُولِ بَیْتِ الْغَیْرِ مِنْ غَیْرِ إِذْنٍ وَ لَا إِشْعَارٍ وَ لَا تَسْلِیمٍ وَ اسْتِحْبَابِ تَسْلِیمِ الْإِنْسَانِ عَلَی نَفْسِهِ إِنْ لَمْ یَکُنْ فِی الْبَیْتِ أَحَدٌ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15695 - رقم الحدیث الباب: 1]

15695- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ

ص: 80

وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبَانٍ الْأَحْمَرِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لا تَدْخُلُوا بُیُوتاً غَیْرَ بُیُوتِکُمْ حَتَّی تَسْتَأْنِسُوا وَ تُسَلِّمُوا عَلی أَهْلِها ⁽¹⁾قَالَ الِاسْتِئْنَاسُ وَقْعُ النَّعْلِ وَ التَّسْلِیمُ.

ترجمه:

از عبدالرحمن بن ابی عبدالله روایت شده است که گفت: از امام صادق (علیه‌السلام) درباره‌ی قول خدای عز و جل «به خانه‌هایی غیر از خانه‌های خودتان وارد نشوید تا اینکه انس بگیرید و بر اهلش سلام کنید» (سوره نور، آیه 27) پرسیدم. امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: استئناس (انس گرفتن) به معنای صدای قدم‌ها و سلام کردن است.

[رقم الحدیث الکلی: 15696 - رقم الحدیث الباب: 2]

15696- 2- ⁽²⁾وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِذا دَخَلْتُمْ بُیُوتاً فَسَلِّمُوا عَلی أَنْفُسِکُمْ ⁽³⁾الْآیَةَ قَالَ هُوَ تَسْلِیمُ الرَّجُلِ عَلَی أَهْلِ الْبَیْتِ حِینَ یَدْخُلُ ثُمَّ یَرُدُّونَ عَلَیْهِ فَهُوَ سَلَامُکُمْ عَلَی أَنْفُسِکُمْ.

ترجمه:

از ابی‌الصباح روایت شده است که گفت: از امام باقر (علیه‌السلام) درباره‌ی قول خدای عز و جل «پس هنگامی که وارد خانه‌هایی شدید، به خودتان سلام کنید» (سوره نور، آیه 61) پرسیدم. امام باقر (علیه‌السلام) فرمود: این آیه به معنای سلام کردن مرد بر اهل خانه هنگام ورود است، سپس آنها نیز پاسخ سلام را می‌دهند. این همان سلام کردن شما به خودتان است.

[رقم الحدیث الکلی: 15697 - رقم الحدیث الباب: 3]

15697- 3- ⁽⁴⁾عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ فِی تَفْسِیرِهِ قَالَ فِی رِوَایَةِ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا دَخَلَ الرَّجُلُ مِنْکُمْ بَیْتَهُ فَإِنْ کَانَ فِیهِ أَحَدٌ یُسَلِّمُ عَلَیْهِمْ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ فِیهِ أَحَدٌ فَلْیَقُلْ السَّلَامُ عَلَیْنَا مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا یَقُولُ اللَّهُ تَحِیَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبارَکَةً طَیِّبَةً.

⁽⁵⁾

ترجمه:

حضرت باقر* : وقتی کسی ازشما وارد خانه خودش می شود اگرکسی درخانه هست به اوسلام کند واگرکسی نبود بگوید سلام برما ازطرف پروردگارمان زیرا خداوند می فرماید تحیتی ازطرف خداوند که مبارک وپاکیزه است .

51- بَابُ مَنْ یَنْبَغِی الِاخْتِلَافُ إِلَی أَبْوَابِهِمْ‌

اشارة

⁽⁶⁾51 بَابُ مَنْ یَنْبَغِی الِاخْتِلَافُ إِلَی أَبْوَابِهِمْ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 1 - رقم الحدیث الباب: 15698]

1- 15698- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْقَطَّانِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْهَمْدَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ

ص: 81

الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مَرْوَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ ثَابِتِ بْنِ أَبِی صَفِیَّةَ عَنْ سَعْدٍ الْخَفَّافِ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع کَانَتِ الْحُکَمَاءُ فِیمَا مَضَی مِنَ الدَّهْرِ تَقُولُ یَنْبَغِی أَنْ یَکُونَ الِاخْتِلَافُ إِلَی الْأَبْوَابِ لِعَشَرَةِ أَوْجُهٍ أَوَّلُهَا بَیْتُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِقَضَاءِ نُسُکِهِ وَ الْقِیَامِ بِحَقِّهِ وَ أَدَاءِ فَرْضِهِ وَ الثَّانِی أَبْوَابُ الْمُلُوکِ الَّذِینَ طَاعَتُهُمْ مُتَّصِلَةٌ بِطَاعَةِ اللَّهِ وَ حَقُّهُمْ وَاجِبٌ وَ نَفْعُهُمْ عَظِیمٌ وَ ضَرَرُهُمْ ⁽¹⁾شَدِیدٌ وَ الثَّالِثُ أَبْوَابُ الْعُلَمَاءِ الَّذِینَ یُسْتَفَادُ مِنْهُمْ عِلْمُ الدِّینِ وَ الدُّنْیَا وَ الرَّابِعُ أَبْوَابُ أَهْلِ الْجُودِ وَ الْبَذْلِ الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ الْتِمَاسَ الْحَمْدِ وَ رَجَاءَ الْآخِرَةِ وَ الْخَامِسُ أَبْوَابُ السُّفَهَاءِ الَّذِینَ یُحْتَاجُ إِلَیْهِمْ فِی الْحَوَادِثِ وَ یُفْزَعُ إِلَیْهِمْ فِی الْحَوَائِجِ وَ السَّادِسُ أَبْوَابُ مَنْ یُتَقَرَّبُ إِلَیْهِ مِنَ الْأَشْرَافِ لِالْتِمَاسِ الْهِبَةِ وَ الْمُرُوءَةِ وَ الْحَاجَةِ وَ السَّابِعُ أَبْوَابُ مَنْ یُرْتَجَی عِنْدَهُمُ النَّفْعُ فِی الرَّأْیِ وَ الْمَشُورَةِ وَ تَقْوِیَةِ الْحَزْمِ وَ أَخْذِ الْأُهْبَةِ لِمَا یُحْتَاجُ إِلَیْهِ وَ الثَّامِنُ أَبْوَابُ الْإِخْوَانِ لِمَا یَجِبُ مِنْ مُوَاصَلَتِهِمْ وَ یَلْزَمُ مِنْ حُقُوقِهِمْ وَ التَّاسِعُ أَبْوَابُ الْأَعْدَاءِ الَّذِینَ تَسْکُنُ ⁽²⁾بِالْمُدَارَاةِ غَوَائِلُهُمْ وَ تُدْفَعُ بِالْحِیَلِ وَ الرِّفْقِ وَ اللُّطْفِ وَ الزِّیَارَةِ عَدَاوَتُهُمْ

ص: 82

وَ الْعَاشِرُ أَبْوَابُ مَنْ یُنْتَفَعُ بِغِشْیَانِهِمْ وَ یُسْتَفَادُ مِنْهُمْ حُسْنُ الْأَدَبِ وَ یُونَسُ بِمُحَادَثَتِهِمْ.

ترجمه:

از اصبغ بن نباته روایت شده است که امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمود: حکما در زمان‌های گذشته می‌گفتند که مراجعه به درب‌ها باید به خاطر ده چیز باشد. اولین آن‌ها درب خانه خداوند عز و جل است برای انجام مناسک، رعایت حق او، و انجام فرض او. دوم، درب‌های پادشاهان که اطاعت از آن‌ها به اطاعت از خدا متصل است، حق آن‌ها واجب، نفعشان بزرگ و ضررشان شدید است. سوم، درب‌های علما که از آن‌ها علم دین و دنیا استفاده می‌شود. چهارم، درب‌های اهل جود و بخشش که اموال خود را برای جلب ستایش و امید به آخرت خرج می‌کنند. پنجم، درب‌های سفیهان که در حوادث به آن‌ها نیاز است و در حاجات به آن‌ها پناه برده می‌شود. ششم، درب‌های اشراف که برای طلب هدیه، مروت و نیاز به آن‌ها نزدیک می‌شود. هفتم، درب‌های کسانی که از نفع رأی، مشورت، تقویت تدبیر، و آماده‌سازی برای نیازها امید دارند. هشتم، درب‌های برادران برای ارتباط و حقوق واجبشان. نهم، درب‌های دشمنان که با مدارای آن‌ها خطراتشان آرام می‌گیرد و با حیله، نرمش، لطف و زیارت دشمنی‌شان دفع می‌شود. دهم، درب‌های کسانی که از هم‌نشینی با آن‌ها نفع برده می‌شود و از آنان ادب آموخته می‌شود و از محادثه با آنان بهره‌مند می‌شود

52- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّسْلِیمِ عِنْدَ الْقِیَامِ مِنَ الْمَجْلِسِ‌

اشارة

⁽¹⁾52 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّسْلِیمِ عِنْدَ الْقِیَامِ مِنَ الْمَجْلِسِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15699 - رقم الحدیث الباب: 1]

15699- 1- ⁽²⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع ⁽³⁾أَنَّ النَّبِیَّ ص قَالَ: إِذَا قَامَ الرَّجُلُ مِنْ مَجْلِسٍ ⁽⁴⁾فَلْیُوَدِّعْ إِخْوَانَهُ بِالسَّلَامِ فَإِنْ أَفَاضُوا فِی خَیْرٍ کَانَ شَرِیکَهُمْ وَ إِنْ أَفَاضُوا فِی بَاطِلٍ کَانَ عَلَیْهِمْ دُونَهُ.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : وقتی کسی ازمجلس برادران خودخارج می شود باید با سلام کردن با آنها خدا حافظی کند اگرسرگرم کارخیربوده اند اوهم شریک آنها است واگردرکارباطلی بوده اند فقط برخود آنهاست .

[رقم الحدیث الکلی: 15700 - رقم الحدیث الباب: 2]

15700- 2- ⁽⁵⁾الْحَسَنُ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ: إِذَا قَامَ أَحَدُکُمْ مِنْ مَجْلِسِهِ مُنْصَرِفاً فَلْیُسَلِّمْ لَیْسَتِ الْأُولَی بِأَوْلَی مِنَ الْأُخْرَی.

ترجمه:

حسن طبرسی در «مکارم الاخلاق» از رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) روایت کرده است که فرمود: هنگامی که یکی از شما از مجلس خود برخواست و رفت، باید سلام کند، چرا که سلام نخستین (هنگام ورود) اولویتی بر سلام آخر (هنگام ترک مجلس) ندارد.

53- بَابُ جَوَازِ التَّسْلِیمِ عَلَی الذِّمِّیِّ وَ الدُّعَاءِ لَهُ مَعَ الْحَاجَةِ إِلَیْهِ‌

اشارة

⁽⁶⁾53 بَابُ جَوَازِ التَّسْلِیمِ عَلَی الذِّمِّیِّ وَ الدُّعَاءِ لَهُ مَعَ الْحَاجَةِ إِلَیْهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15701 - رقم الحدیث الباب: 1]

15701- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع ⁽⁸⁾أَ رَأَیْتَ إِنِ احْتَجْتُ إِلَی طَبِیبٍ وَ هُوَ نَصْرَانِیٌ

ص: 83

أُسَلِّمُ عَلَیْهِ وَ أَدْعُو لَهُ قَالَ نَعَمْ إِنَّهُ لَا یَنْفَعُهُ دُعَاؤُکَ.

وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَجَّاجِ می گوید خدمت حضرت کاظم * عرض کردم اگر به پزشک نصرانی محتاج شدم آیا به اوسلام کرده وبرایش دعا کنم ؟ فرمودند : بله ولی دعای تو نفعی برایش ندارد .

[رقم الحدیث الکلی: 15702 - رقم الحدیث الباب: 2]

15702- 2- ⁽²⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَرَفَةَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: قِیلَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع کَیْفَ أَدْعُو لِلْیَهُودِیِّ وَ النَّصْرَانِیِّ قَالَ تَقُولُ بَارَکَ اللَّهُ لَکَ فِی دُنْیَاکَ.

⁽³⁾

ترجمه:

کسی ازحضرت صادق * سوال کرد چگونه یهودی یا نصرانی را دعا کنم ؟ فرمودند : خدا به دنیای تو برکت دهد .

54- بَابُ جَوَازِ مُکَاتَبَةِ الْمُسْلِمِ لِأَهْلِ الذِّمَّةِ وَ الِابْتِدَاءِ بِأَسْمَائِهِمْ وَ التَّسْلِیمِ عَلَیْهِمْ فِی الْمُکَاتَبَةِ مَعَ الْحَاجَةِ

اشارة

⁽⁴⁾54 بَابُ جَوَازِ مُکَاتَبَةِ الْمُسْلِمِ لِأَهْلِ الذِّمَّةِ وَ الِابْتِدَاءِ بِأَسْمَائِهِمْ وَ التَّسْلِیمِ عَلَیْهِمْ فِی الْمُکَاتَبَةِ مَعَ الْحَاجَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15703 - رقم الحدیث الباب: 1]

15703- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یَکْتُبُ إِلَی رَجُلٍ مِنْ عُظَمَاءِ عُمَّالِ الْمَجُوسِ- فَیَبْدَأُ بِاسْمِهِ قَبْلَ اسْمِهِ فَقَالَ لَا بَأْسَ إِذَا فَعَلَ ذَلِکَ لِاخْتِیَارِ الْمَنْفَعَةِ.

ترجمه:

خدمت حضرت صلدق * عرض شد کسی نامه می نویسد به یکی ازبزرگان مجوسی واسم اورا جلوترازاسم خودش می نویسد حضرت فرمودند : اشکالی ندارد وقتی برای جلب منفعت باشد .

[رقم الحدیث الکلی: 15704 - رقم الحدیث الباب: 2]

15704- 2- ⁽⁶⁾وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْکُوفِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَمِّهِ یَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ تَکُونُ لَهُ الْحَاجَةُ إِلَی الْمَجُوسِیِّ أَوْ إِلَی

ص: 84

الْیَهُودِیِّ أَوْ إِلَی النَّصْرَانِیِّ أَوْ أَنْ یَکُونَ عَامِلًا أَوْ دِهْقَاناً مِنْ عُظَمَاءِ أَهْلِ أَرْضِهِ فَیَکْتُبُ إِلَیْهِ الرَّجُلُ فِی الْحَاجَةِ الْعَظِیمَةِ أَ یَبْدَأُ بِالْعِلْجِ وَ یُسَلِّمُ عَلَیْهِ فِی کِتَابِهِ وَ إِنَّمَا یَصْنَعُ ذَلِکَ لِکَیْ تُقْضَی حَاجَتُهُ فَقَالَ أَمَّا أَنْ تَبْدَأَ بِهِ فَلَا وَ لَکِنْ تُسَلِّمُ عَلَیْهِ فِی کِتَابِکَ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَکْتُبُ إِلَی کِسْرَی وَ قَیْصَرَ.

ترجمه:

از ابی بصیر روایت شده است که گفت: از امام صادق (علیه‌السلام) درباره‌ی مردی که نیازی به مجوسی، یهودی، یا نصرانی دارد یا اینکه عاملی یا دهقانی از بزرگان اهل زمین اوست و برای رفع حاجت بزرگ خود به او نامه می‌نویسد، پرسیده شد. آیا باید با آن شخص غیرمسلمان آغاز کند و در نامه‌اش به او سلام کند؟ امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: اما اینکه با او(با سلام) آغاز کنی، نه، ولی می‌توانی در(آخر) نامه‌ات به او سلام کنی، زیرا رسول‌الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به کسری و قیصر نامه می‌نوشت.

55- بَابُ اسْتِحْبَابِ السَّلَامِ عَلَی الْخَضِرِ ع کُلَّمَا ذُکِرَ

اشارة

⁽¹⁾55 بَابُ اسْتِحْبَابِ السَّلَامِ عَلَی الْخَضِرِ ع کُلَّمَا ذُکِرَ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15705 - رقم الحدیث الباب: 1]

15705- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی کِتَابِ إِکْمَالِ الدِّینِ عَنِ الْمُظَفَّرِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الْمُظَفَّرِ الْعَلَوِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ عَلِیَّ بْنَ مُوسَی الرِّضَا ع یَقُولُ إِنَّ الْخَضِرَ شَرِبَ مِنْ مَاءِ الْحَیَاةِ فَهُوَ حَیٌّ لَا یَمُوتُ حَتَّی یُنْفَخَ فِی الصُّورِ وَ إِنَّهُ لَیَأْتِینَا فَیُسَلِّمُ عَلَیْنَا فَنَسْمَعُ صَوْتَهُ وَ لَا نَرَی شَخْصَهُ وَ إِنَّهُ لَیَحْضُرُ حَیْثُ ذُکِرَ فَمَنْ ذَکَرَهُ مِنْکُمْ فَلْیُسَلِّمْ عَلَیْهِ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

علی بن فضال روایت کرده است که شنیدم اباالحسن علی بن موسی الرضا (علیه‌السلام) می‌فرمود: خضر از آب حیات نوشیده است، پس او زنده است و نمی‌میرد تا زمانی که در صور دمیده شود. او نزد ما می‌آید و به ما سلام می‌کند، صدای او را می‌شنویم ولی شخص او را نمی‌بینیم. او هرجا که ذکر شود حاضر می‌شود. پس هر کدام از شما که او را یاد کند، باید بر او سلام کند.

56- بَابُ اسْتِحْبَابِ الْإِغْضَاءِ عَنِ الْإِخْوَانِ وَ تَرْکِ مُطَالَبَتِهِمْ بِالْإِنْصَافِ‌

اشارة

⁽³⁾56 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْإِغْضَاءِ عَنِ الْإِخْوَانِ وَ تَرْکِ مُطَالَبَتِهِمْ بِالْإِنْصَافِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15706 - رقم الحدیث الباب: 1]

15706- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ

ص: 85

مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحَجَّالِ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَیْمُونٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ عِنْدَهُ قَوْمٌ یُحَدِّثُهُمْ إِذْ ذَکَرَ رَجُلٌ مِنْهُمْ رَجُلًا فَوَقَعَ فِیهِ وَ شَکَاهُ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- وَ أَنَّی لَکَ بِأَخِیکَ کُلِّهِ وَ أَیُّ الرِّجَالِ الْمُهَذَّبُ.

ترجمه:

از ثعلبه بن میمون، از شخصی که نامش را ذکر کرده است، از امام صادق (علیه‌السلام) روایت شده است: روزی امام صادق (علیه‌السلام) در جمعی بود و با آنان صحبت می‌کرد. یکی از حاضران در جمع از مردی یاد کرد و از او بدگویی و شکایت کرد. امام صادق (علیه‌السلام) به او فرمود: آیا تو به تمامی برادرت دست یافته‌ای؟ کدام مرد است که کاملاً بدون نقص باشد؟

[رقم الحدیث الکلی: 15707 - رقم الحدیث الباب: 2]

15707- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تُفَتِّشِ النَّاسَ فَتَبْقَی بِلَا صَدِیقٍ.

ترجمه:

حضرت صادق * : ازوضعیت مردم جستجو نکن زیرا بدون دوست می مانی .

[رقم الحدیث الکلی: 15708 - رقم الحدیث الباب: 3]

15708- 3- ⁽²⁾الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْفَهَّامِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ النَّقَّاشِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الضَّحَّاکِ بْنِ مَخْلَدٍ قَالَ سَمِعْتُ الصَّادِقَ ع یَقُولُ لَیْسَ مِنَ الْإِنْصَافِ مُطَالَبَةُ الْإِخْوَانِ بِالْإِنْصَافِ.

ترجمه:

حضرت صادق * : انصاف نیست که ازبرادرانت بخواهی با انصاف برخورد کنند .

57- بَابُ اسْتِحْبَابِ تَسْمِیتِ الْعَاطِسِ الْمُسْلِمِ وَ إِنْ بَعُدَ

اشارة

⁽³⁾57 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَسْمِیتِ الْعَاطِسِ الْمُسْلِمِ وَ إِنْ بَعُدَ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15709 - رقم الحدیث الباب: 1]

15709- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ جَرَّاحٍ الْمَدَائِنِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لِلْمُسْلِمِ عَلَی أَخِیهِ الْمُسْلِمِ مِنَ الْحَقِّ أَنْ یُسَلِّمَ عَلَیْهِ إِذَا لَقِیَهُ وَ یَعُودَهُ إِذَا مَرِضَ وَ یَنْصَحَ لَهُ إِذَا غَابَ وَ یُسَمِّتَهُ إِذَا عَطَسَ یَقُولَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ لَا شَرِیکَ لَهُ وَ یَقُولَ یَرْحَمُکَ اللَّهُ فَیُجِیبَ ⁽⁵⁾یَقُولَ لَهُ

ص: 86

یَهْدِیکُمُ اللَّهُ وَ یُصْلِحُ بَالَکُمْ وَ یُجِیبَهُ إِذَا دَعَاهُ وَ یَتْبَعَهُ إِذَا مَاتَ.

ترجمه:

از جراح مدائنی روایت شده است که امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: مسلمان بر برادر مسلمانش حقوقی دارد: وقتی او را می‌بیند، باید به او سلام کند؛ وقتی بیمار می‌شود، به عیادتش برود؛ وقتی غایب است، خیرخواه او باشد؛ وقتی عطسه می‌کند، او را دعا کند و بگوید «الحمد لله رب العالمین لا شریک له یرحمک الله»؛ و او نیز پاسخ دهد «یهدیکم الله و یصلح بالکم»؛ وقتی او را دعوت می‌کند، دعوتش را بپذیرد؛ و وقتی می‌میرد، در تشییع جنازه‌اش شرکت کند.

[رقم الحدیث الکلی: 15710 - رقم الحدیث الباب: 2]

15710- 2- ⁽¹⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا عَطَسَ الرَّجُلُ فَسَمِّتُوهُ وَ لَوْ کَانَ مِنْ وَرَاءِ جَزِیرَةٍ.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : وقتی کسی عطسه کرد به اوبگوئید یرحمکم الله (خدا تورا رحمت کند ) ولودرجزیره ای باشد .

[رقم الحدیث الکلی: 15711 - رقم الحدیث الباب: 3]

15711- 3- ⁽²⁾قَالَ وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی وَ لَوْ مِنْ وَرَاءِ الْبَحْرِ.

ترجمه:

درروایت دیگری آمده ولودرپشت دریا باشد .

[رقم الحدیث الکلی: 15712 - رقم الحدیث الباب: 4]

15712- 4- ⁽³⁾وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُثَنًّی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ یَزِیدَ وَ مَعْمَرِ بْنِ أَبِی زِیَادٍ وَ ابْنِ رِئَابٍ قَالُوا کُنَّا جُلُوساً عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِذْ عَطَسَ رَجُلٌ فَمَا رَدَّ عَلَیْهِ أَحَدٌ مِنَ الْقَوْمِ شَیْئاً حَتَّی ابْتَدَأَ هُوَ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ أَلَّا سَمَّتُّمْ إِنَّ مِنْ حَقِّ الْمُسْلِمِ عَلَی الْمُسْلِمِ أَنْ یَعُودَهُ إِذَا اشْتَکَی وَ أَنْ یُجِیبَهُ إِذَا دَعَاهُ وَ أَنْ یَشْهَدَهُ إِذَا مَاتَ وَ أَنْ یُسَمِّتَهُ إِذَا عَطَسَ.

ترجمه:

ابن رئاب می گوید با عده ای درخدمت حضرت صادق * بودیم کسی عطسه کرد کسی چیزی نگفت تا اینکه حضرت جواب اورا دادند وفرمودند : سبحان الله چرا جوابش راندادید ؟ حق مسلمان دیگراینست که وقتی بیمارشد به عیادتش برود وقتی صدایش کردند جواب بدهد وقتی مرد به تشیع اوبروند وزمانیکه عطسه کرد به اوجواب داده وبگویند یرحمک الله .

[رقم الحدیث الکلی: 15713 - رقم الحدیث الباب: 5]

15713- 5- ⁽⁴⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یُونُسَ ⁽⁵⁾عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَیْنِ قَالَ: کُنَّا عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَأَحْصَیْتُ فِی الْبَیْتِ أَرْبَعَةَ عَشَرَ رَجُلًا فَعَطَسَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- فَمَا تَکَلَّمَ أَحَدٌ مِنَ الْقَوْمِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَلَّا تُسَمِّتُونَ ⁽⁶⁾فَرْضُ الْمُؤْمِنِ عَلَی الْمُؤْمِنِ ⁽⁷⁾إِذَا مَرِضَ أَنْ

ص: 87

یَعُودَهُ وَ إِذَا مَاتَ أَنْ یَشْهَدَ جَنَازَتَهُ وَ إِذَا عَطَسَ أَنْ یُسَمِّتَهُ أَوْ قَالَ یُشَمِّتَهُ وَ إِذَا دَعَاهُ أَنْ یُجِیبَهُ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از داود بن حصین روایت شده است که گفت: ما در حضور امام صادق (علیه‌السلام) بودیم و چهارده مرد در اتاق حضور داشتند. امام صادق (علیه‌السلام) عطسه کرد و هیچ‌یک از جمعیت سخنی نگفتند. امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: آیا نمی‌گویید «یرحمک الله»؟ حق مؤمن بر مؤمن این است که اگر بیمار شد، به عیادتش برود؛ اگر درگذشت، در تشییع جنازه‌اش شرکت کند؛ اگر عطسه کرد، او را دعا کند (یا بگوید «یرحمک الله») و اگر او را دعوت کرد، دعوتش را بپذیرد.

58- بَابُ کَیْفِیَّةِ التَّسْمِیتِ وَ الرَّدِّ

اشارة

⁽²⁾58 بَابُ کَیْفِیَّةِ التَّسْمِیتِ وَ الرَّدِّ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15714 - رقم الحدیث الباب: 1]

15714- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِی خَلَفٍ قَالَ: کَانَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِذَا عَطَسَ فَقِیلَ لَهُ یَرْحَمُکَ اللَّهُ قَالَ یَغْفِرُ اللَّهُ لَکُمْ وَ یَرْحَمُکُمْ وَ إِذَا عَطَسَ عِنْدَهُ إِنْسَانٌ قَالَ یَرْحَمُکَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ.

ترجمه:

حضرت باقر* : وقتی کسی عطسه کرد وبه اوگفتند یرحمک الله درجواب باید بگوید یغفرالله لکم ویرحمکم وزمانیکه کسی درکنارش عطسه کرد باید به او بگوید یرحمک الله عزوجل .

[رقم الحدیث الکلی: 15715 - رقم الحدیث الباب: 2]

15715- 2- ⁽⁴⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا عَطَسَ الرَّجُلُ فَلْیَقُلْ الْحَمْدُ لِلَّهِ لَا شَرِیکَ لَهُ وَ إِذَا سَمَّیْتَ ⁽⁵⁾الرَّجُلَ فَلْیَقُلْ یَرْحَمُکَ اللَّهُ وَ إِذَا رَدَّ فَلْیَقُلْ یَغْفِرُ اللَّهُ لَکَ وَ لَنَا فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص سُئِلَ عَنْ آیَةٍ أَوْ شَیْ‌ءٍ فِیهِ ذِکْرُ اللَّهِ فَقَالَ کُلُّ مَا ذُکِرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِیهِ فَهُوَ حَسَنٌ.

ترجمه:

حضرت باقر* : وقتی کسی عطسه کرد باید بگوید الْحَمْدُ لِلَّهِ لَا شَرِیکَ لَهُ وقتی کسی درحضورش عطسه کرد باید بگوید یَرْحَمُکَ اللَّهُ وقتی می خواهد جواب طرف رابدهد باید بگوید یَغْفِرُ اللَّهُ لَکَ وَ لَنَا وازرسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم درمورد آیه یا چیزی که اشاره به ذکرخدا داشته سوال شد فرمودند : هرچیزی که تورا بیاد خدا بیندازد خوب است .

[رقم الحدیث الکلی: 15716 - رقم الحدیث الباب: 3]

15716- 3- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی ⁽⁷⁾

ص: 88

عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: إِذَا عَطَسَ أَحَدُکُمْ فَسَمِّتُوهُ قُولُوا یَرْحَمُکُمُ اللَّهُ وَ هُوَ یَقُولُ یَغْفِرُ اللَّهُ لَکُمْ وَ یَرْحَمُکُمْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِذا حُیِّیتُمْ بِتَحِیَّةٍ فَحَیُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها ⁽¹⁾.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾

و یأتی ما یدلّ علی بعض المقصود فی الباب 59 من هذه الأبواب.

ترجمه:

حضرت علی* : وقتی کسی عطسه کرد وبه اوگفتند یرحمکم الله درجواب باید بگوید یغفرالله لکم ویرحمکم چون خدا می فرماید : وقتی مورد تحیت دیگران قرار گرفتید بهترازاوجوابش را بدهید یا به همان اندازه جواب بدهید .

59- بَابُ جَوَازِ تَسْمِیتِ الصَّبِیِّ الْمَرْأَةَ إِذَا عَطَسَتْ‌

اشارة

⁽³⁾59 بَابُ جَوَازِ تَسْمِیتِ الصَّبِیِّ الْمَرْأَةَ إِذَا عَطَسَتْ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15717 - رقم الحدیث الباب: 1]

15717- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی کِتَابِ إِکْمَالِ الدِّینِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی ⁽⁵⁾عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ النَّیْسَابُورِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنِ السَّیَّارِیِّ ⁽⁶⁾عَنْ نَسِیمَ خَادِمِ أَبِی مُحَمَّدٍ ع قَالَتْ قَالَ لِی صَاحِبُ الزَّمَانِ ع وَ قَدْ دَخَلْتُ عَلَیْهِ بَعْدَ مَوْلِدِهِ بِلَیْلَةٍ فَعَطَسْتُ عِنْدَهُ فَقَالَ لِی یَرْحَمُکِ اللَّهُ فَفَرِحْتُ بِذَلِکَ فَقَالَ لِی أَ لَا أُبَشِّرُکِ فِی الْعُطَاسِ قُلْتُ بَلَی فَقَالَ هُوَ أَمَانٌ مِنَ الْمَوْتِ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ.

وَ عَنِ الْمُظَفَّرِ بْنِ جَعْفَرٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آدَمَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ الدَّقَّاقِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

نسیم خادم حضرت عسکری می گوید یک روزبعد ازولادت حضرت صاحب الزمان * خدمتشان رسیدم بعد ازعطسه ام به من فرمودند یرحمک الله من خوشحال شدم بعد فرمودند : به توبشارت بدهم درموردعطسه عرض کردم بله فرمودند : عطسه امان ازمرک است تا سه روز .

ص: 89

60- بَابُ اسْتِحْبَابِ الْعُطَاسِ وَ کَرَاهَةِ الْعَطْسَةِ الْقَبِیحَةِ وَ مَا زَادَ عَلَی الثَّلَاثِ‌

اشارة

⁽¹⁾60 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْعُطَاسِ وَ کَرَاهَةِ الْعَطْسَةِ الْقَبِیحَةِ وَ مَا زَادَ عَلَی الثَّلَاثِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15718 - رقم الحدیث الباب: 1]

15718- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ التَّثَاؤُبُ مِنَ الشَّیْطَانِ وَ الْعَطْسَةُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.

ترجمه:

حضرت رضا * : خمیازه ازطرف شیطان وعطسه ازطرف خداوند است .

[رقم الحدیث الکلی: 15719 - رقم الحدیث الباب: 2]

15719- 2- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ قَالَ: قَالَ: الْعُطَاسُ یَنْفَعُ فِی الْبَدَنِ کُلِّهِ مَا لَمْ یَزِدْ عَلَی الثَّلَاثِ فَإِذَا زَادَ عَلَی الثَّلَاثِ فَهُوَ دَاءٌ وَ سُقْمٌ.

ترجمه:

وفرمودند : عطسه همه اش برای بدن خیر است اگرکمترازسه بار باشد وبیش ازسه بارنشانه بیماری است .

[رقم الحدیث الکلی: 15720 - رقم الحدیث الباب: 3]

15720- 3- ⁽⁴⁾وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْکُوفِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَمِّهِ یَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ أَنْکَرَ الْأَصْواتِ لَصَوْتُ الْحَمِیرِ ⁽⁵⁾قَالَ الْعَطْسَةُ الْقَبِیحَةُ.

ترجمه:

أَبِی بَکْرٍحَضْرَمِیِّ می گوید ازحضرت صادق * درمورد آیه إِنَّ أَنْکَرَ الْأَصْواتِ لَصَوْتُ الْحَمِیرِ ⁽⁶⁾سوال کردم فرمودند : آن عطسه زشت وقبیح است .

[رقم الحدیث الکلی: 15721 - رقم الحدیث الباب: 4]

15721- 4- ⁽⁷⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ رَجُلٍ مِنَ الْعَامَّةِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: الْعَطْسَةُ تَخْرُجُ مِنْ جَمِیعِ الْبَدَنِ کَمَا أَنَّ النُّطْفَةَ تَخْرُجُ مِنْ جَمِیعِ الْبَدَنِ وَ مَخْرَجُهَا مِنَ الْإِحْلِیلِ أَ مَا رَأَیْتَ الْإِنْسَانَ إِذَا عَطَسَ نُفِضَ أَعْضَاؤُهُ

ص: 90

و منه ما لیس باختیاری، و التکلیف یتعلق بالأول (منه. قده).

2) تقدم ما یدلّ علی بعض المقصود فی الباب 59 من هذه الأبواب.

3) یأتی ما یدلّ علی بعض المقصود فی الباب 61 من هذه الأبواب.

4) الباب 61 فیه 3 أحادیث.

5) الکافی 2- 657- 27.

6) الخصال- 126- 124.

[رقم الحدیث الکلی: 15724 - رقم الحدیث الباب: 3]

15724- 3- ⁽¹⁾قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ إِذَا زَادَ الْعَاطِسُ عَلَی ثَلَاثَةٍ قِیلَ لَهُ شَفَاکَ اللَّهُ لِأَنَّ ذَلِکَ مِنْ عِلَّةٍ.

ترجمه:

ودرحدیث دیگری آمده وقتی شخص بیش ازسه مرتبه عطسه کرد باید به او گفت : شفاک الله (خدا تورا شفا بدهد ) زیرا نشانه بیماری است .

62- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّحْمِیدِ لِمَنْ عَطَسَ أَوْ سَمِعَهُ وَ وَضْعِ الْإِصْبَعِ عَلَی الْأَنْفِ‌

اشارة

⁽²⁾62 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّحْمِیدِ لِمَنْ عَطَسَ أَوْ سَمِعَهُ وَ وَضْعِ الْإِصْبَعِ عَلَی الْأَنْفِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15725 - رقم الحدیث الباب: 1]

15725- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِی حَمَّادٍ قَالَ: سَأَلْتُ الْعَالِمَ ع عَنِ الْعَطْسَةِ وَ مَا الْعِلَّةُ فِی الْحَمْدِ لِلَّهِ عَلَیْهَا فَقَالَ إِنَّ لِلَّهِ نِعَماً عَلَی عَبْدِهِ فِی صِحَّةِ بَدَنِهِ وَ سَلَامَةِ جَوَارِحِهِ وَ إِنَّ الْعَبْدَ یَنْسَی ذِکْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَی ذَلِکَ وَ إِذَا نَسِیَ أَمَرَ اللَّهُ الرِّیحَ فَتُجَازُ ⁽⁴⁾فِی بَدَنِهِ ثُمَّ یُخْرِجُهَا مِنْ أَنْفِهِ فَیَحْمَدُ اللَّهَ عَلَی ذَلِکَ فَیَکُونُ حَمْدُهُ عَلَی ذَلِکَ شُکْراً لِمَا نَسِیَ.

ترجمه:

از صالح بن ابی حماد روایت شده است که گفت: از امام (علیه‌السلام) درباره علت عطسه و دلیل گفتن «الحمد لله» پس از آن پرسیدم. امام (علیه‌السلام) فرمود: خداوند نعمت‌هایی به بنده‌اش در سلامتی بدن و سلامت اعضایش عطا می‌کند و بنده ذکر خداوند را بر آن نعمت‌ها فراموش می‌کند. وقتی او فراموش می‌کند، خداوند باد (ریاح) را در بدن او می‌فرستد و سپس آن را از بینی‌اش خارج می‌کند. بنده بر این اتفاق «الحمد لله» می‌گوید و این حمد به عنوان شکری برای نعمتی است که فراموش کرده بود.

[رقم الحدیث الکلی: 15726 - رقم الحدیث الباب: 2]

15726- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ أَوْ غَیْرِهِ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: عَطَسَ غُلَامٌ لَمْ یَبْلُغِ الْحُلُمَ عِنْدَ النَّبِیِّ ص فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ فَقَالَ لَهُ النَّبِیُّ ص بَارَکَ اللَّهُ فِیکَ.

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمود :پسر بچه ای که هنوز به سن بلوغ نرسیده بود در نزد رسول الله صلی الله علیه و آله عطسه کرد و گفت:الْحَمْدُ لِلَّهِ، پس رسول الله صلی الله علیه و آله به او گفتند: خداوند درتو برکت قراردهد

[رقم الحدیث الکلی: 15727 - رقم الحدیث الباب: 3]

15727- 3- ⁽⁶⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ نُعَیْمٍ عَنْ مِسْمَعِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ قَالَ: عَطَسَ

ص: 92

أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ ثُمَّ جَعَلَ إِصْبَعَهُ عَلَی أَنْفِهِ فَقَالَ رَغِمَ أَنْفِی لِلَّهِ رَغْماً دَاخِراً.

ترجمه:

امام صادق علیه السلام عطسه نمودند پس گفتند:

💠الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ

سپس انگشت خود را بر بینی خود گذاشتند و گفتند:بینی خودرا برای خدا بخاک می مالم با ذلت .

[رقم الحدیث الکلی: 15728 - رقم الحدیث الباب: 4]

15728- 4- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ غَیْرِهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِی وَجَعِ الْأَضْرَاسِ وَ وَجَعِ الْآذَانِ إِذَا سَمِعْتُمْ مَنْ یَعْطِسُ فَابْدَءُوهُ بِالْحَمْدِ.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام فرمود: در باره درد دندان و گوش هر گاه شنیدید كسى عطسه زد با حمد خدا با او سخن گوئید.

[رقم الحدیث الکلی: 15729 - رقم الحدیث الباب: 5]

15729- 5- ⁽²⁾وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَنْ قَالَ إِذَا عَطَسَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ عَلَی کُلِّ حَالٍ لَمْ یَجِدْ وَجَعَ الْأُذُنَیْنِ وَ الْأَضْرَاسِ.

ترجمه:

امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فرمودند :کسی که وقتی عطسه کرد بگوید :

💠الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ عَلَی کُلِّ حَالٍ

درد گوشها و دندانها را نخواهد یافت. (مبتلا نمی شود)

[رقم الحدیث الکلی: 15730 - رقم الحدیث الباب: 6]

15730- 6- ⁽³⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا عَطَسَ الْمَرْءُ الْمُسْلِمُ ثُمَّ سَکَتَ لِعِلَّةٍ تَکُونُ بِهِ قَالَتِ الْمَلَائِکَةُ عَنْهُ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ- فَإِنْ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ- قَالَتِ الْمَلَائِکَةُ یَغْفِرُ اللَّهُ لَکَ قَالَ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْعُطَاسُ لِلْمَرِیضِ دَلِیلُ الْعَافِیَةِ وَ رَاحَةٌ لِلْبَدَنِ.

وَ

رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ یَغْفِرُ اللَّهُ لَکَ ⁽⁴⁾.

ص: 93

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : هرگاه مسلمانی عطسه کند و به خاطر بیماری‌اش سکوت کند، فرشته‌ها به جای او می‌گویند: الحمدلله ربّ العالمین. پس اگر بگوید الحمدلله ربّ العالمین فرشته‌ها می‌گویند: خدا گناهان تو را ببخشد.

63- بَابُ اسْتِحْبَابِ الصَّلَاةِ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ لِمَنْ عَطَسَ أَوْ سَمِعَهُ‌

اشارة

⁽³⁾63 بَابُ اسْتِحْبَابِ الصَّلَاةِ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ لِمَنْ عَطَسَ أَوْ سَمِعَهُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15731 - رقم الحدیث الباب: 1]

15731- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ: عَطَسَ رَجُلٌ عِنْدَ أَبِی جَعْفَرٍ ع فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ- فَلَمْ یُسَمِّتْهُ أَبُو جَعْفَرٍ ع وَ قَالَ نَقَصَنَا حَقَّنَا وَ قَالَ إِذَا عَطَسَ أَحَدُکُمْ فَلْیَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ- قَالَ فَقَالَ الرَّجُلُ فَسَمَّتَهُ أَبُو جَعْفَرٍ ع.

ترجمه:

ابن ابى عمیر از برخى از اصحابش حدیث كند كه گفت: مردى در خدمت حضرت باقر علیه السّلام عطسه زد و گفت: الحمد للَّه حضرت باقر علیه السّلام جواب عطسه او را نداد و فرمود: از حق ما كاست سپس فرمود: چون یكى از شماها عطسه كرد بگوید: الحمد للَّه رب العالمین و صلى اللَّه على محمد و أهل بیته گوید: پس آن مرد آنچنان گفت و حضرت نیز جواب عطسه او را داد. (یعنى باو فرمود:یرحمك اللَّه)

[رقم الحدیث الکلی: 15732 - رقم الحدیث الباب: 2]

15732- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ سَمِعَ عَطْسَةً فَحَمِدَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ صَلَّی عَلَی مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ لَمْ یَشْتَکِ عَیْنَهُ وَ لَا ضِرْسَهُ ثُمَّ قَالَ إِنْ سَمِعْتَهَا فَقُلْهَا وَ إِنْ کَانَ بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ الْبَحْرُ.

ترجمه:

ابو اسامه گوید: حضرت صادق علیه السلام فرمود: هر كه صداى عطسه اى را بشنود پس خداى عز و جل را حمد گوید و بر پیغمبر (ص) و خاندانش صلوات بفرستد، درد چشم و دندان نبیند، سپس فرمود: اگر آن را شنیدى ذكر (حمد و صلوات) را بگو اگر چه میان تو و آن (كس كه عطسه زده) دریا فاصله باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 15733 - رقم الحدیث الباب: 3]

15733- 3- ⁽⁶⁾وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع

ص: 94

نِعْمَ الشَّیْ‌ءُ الْعَطْسَةُ تَنْفَعُ فِی الْجَسَدِ وَ تُذَکِّرُ بِاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قُلْتُ إِنَّ عِنْدَنَا قَوْماً یَقُولُونَ لَیْسَ لِرَسُولِ اللَّهِ ص فِی الْعَطْسَةِ نَصِیبٌ فَقَالَ إِنْ کَانُوا کَاذِبِینَ فَلَا نَالَهُمْ شَفَاعَةُ مُحَمَّدٍ ص.

ترجمه:

جابر گوید: حضرت باقر علیه السلام فرمود: چه چیز خوبى است عطسه زدن، براى بدن سودمند است، و خداى عز و جل را نیز بیاد انسان آورد، من عرضكردم: نزد ما مردمانى هستند كه میگویند: رسول خدا (ص) از عطسه بهره اى ندارد (و عطسه نمیزند)؟ فرمود: اگر دروغ گویند شفاعت محمد (ص) بآنها نرسد.

[رقم الحدیث الکلی: 15734 - رقم الحدیث الباب: 4]

15734- 4- ⁽¹⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ عَطَسَ ثُمَّ وَضَعَ یَدَهُ عَلَی قَصَبَةِ أَنْفِهِ ثُمَّ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ حَمْداً کَثِیراً کَمَا هُوَ أَهْلُهُ وَ صَلَّی اللَّهُ عَلَی مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ- خَرَجَ مِنْ مَنْخِرِهِ الْأَیْسَرِ طَائِرٌ أَصْغَرُ مِنَ الْجَرَادِ وَ أَکْبَرُ مِنَ الذُّبَابِ حَتَّی یَصِیرَ تَحْتَ الْعَرْشِ یَسْتَغْفِرُ اللَّهَ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾

و تقدم ما یدلّ علیه فی الحدیثین 3، 4 من الباب 18 من أبواب قواطع الصلاة.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام فرمود: هر كه عطسه زند سپس دستش را بر استخوان تیغه بینى نهد و بگوید: الحمد للَّه رب العالمین [الحمد للَّه ] حمدا كثیرا كما هو اهله و صلى اللَّه على محمد النبى و آله و سلم از سوراخ چپ بینى او پرنده اى كوچكتر از ملخ و بزرگتر از مگس بیرون آید و برود تا بزیر عرش رسد و تا روز قیامت براى او استغفار كند.

64- بَابُ أَنَّهُ لَا تُکْرَهُ الصَّلَاةُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ عِنْدَ الْعُطَاسِ وَ لَا عِنْدَ الذَّبْحِ وَ لَا عِنْدَ الْجِمَاعِ بَلْ تُسْتَحَبُ‌

اشارة

⁽³⁾64 بَابُ أَنَّهُ لَا تُکْرَهُ الصَّلَاةُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ عِنْدَ الْعُطَاسِ وَ لَا عِنْدَ الذَّبْحِ وَ لَا عِنْدَ الْجِمَاعِ بَلْ تُسْتَحَبُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15735 - رقم الحدیث الباب: 1]

15735- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ الْبَصْرِیِّ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع إِنَّ النَّاسَ یَکْرَهُونَ الصَّلَاةَ عَلَی مُحَمَّدٍ- وَ آلِهِ فِی ثَلَاثَةِ مَوَاطِنَ عِنْدَ الْعَطْسَةِ وَ عِنْدَ الذَّبِیحَةِ وَ عِنْدَ الْجِمَاعِ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع

ص: 95

مَا لَهُمْ وَیْلَهُمْ نَافَقُوا لَعَنَهُمُ اللَّهُ.

ترجمه:

فضیل بن یسار گوید: بحضرت باقر علیه السلام عرضكردم: مردم در سه جا صلوات بر محمد و آلش را بددانند: یكى هنگام عطسه، و دیگر هنگام سر بریدن حیوانات، و سوم در هنگام جماع، حضرت باقر علیه السلام فرمود: چه شده است آنها را؟ واى بر آنها، نفاق كردند، خدا لعنتشان كند.

[رقم الحدیث الکلی: 15736 - رقم الحدیث الباب: 2]

15736- 2- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی ⁽²⁾عَنِ الرِّضَا ع فِی کِتَابِهِ إِلَی الْمَأْمُونِ قَالَ الصَّلَاةُ عَلَی النَّبِیِّ ص وَاجِبَةٌ فِی کُلِّ مَوْطِنٍ وَ عِنْدَ الْعُطَاسِ وَ الذَّبَائِحِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽³⁾.

ترجمه:

جضرت رضا * درنامه خود به مامون گفتند صلوات برپیامبر صلی الله علیه و آله وسلم درهرجا وزمان عطسه وذبح ودیگرموارد واجب است .

65- بَابُ جَوَازِ تَسْمِیتِ الذِّمِّیِّ إِذَا عَطَسَ وَ الدُّعَاءِ لَهُ بِالْهِدَایَةِ وَ الرَّحْمَةِ

اشارة

⁽⁴⁾65 بَابُ جَوَازِ تَسْمِیتِ الذِّمِّیِّ إِذَا عَطَسَ وَ الدُّعَاءِ لَهُ بِالْهِدَایَةِ وَ الرَّحْمَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15737 - رقم الحدیث الباب: 1]

15737- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: عَطَسَ رَجُلٌ نَصْرَانِیٌّ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَقَالَ لَهُ الْقَوْمُ هَدَاکَ اللَّهُ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- یَرْحَمُکَ اللَّهُ فَقَالُوا لَهُ إِنَّهُ نَصْرَانِیٌّ فَقَالَ لَا یَهْدِیهِ اللَّهُ حَتَّی یَرْحَمَهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

ابن ابى نجران از برخى از شیعیان حدیث كند كه گفت: مردى نصرانى نزد حضرت صادق علیه السلام عطسه زد مردم باو گفتند: هداك اللَّه (یعنى خدا هدایتت كند) حضرت صادق علیه السلام فرمود: [بگوئید] یرحمك اللَّه عرض كردند: او نصرانى است؟ فرمود: تا خدا باو رحم نكند هدایتش نفرماید.

ص: 96

66- بَابُ جَوَازِ الِاسْتِشْهَادِ عَلَی صِدْقِ الْحَدِیثِ بِاقْتِرَانِهِ بِالْعُطَاسِ‌

اشارة

⁽¹⁾66 بَابُ جَوَازِ الِاسْتِشْهَادِ عَلَی صِدْقِ الْحَدِیثِ بِاقْتِرَانِهِ بِالْعُطَاسِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15738 - رقم الحدیث الباب: 1]

15738- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ ⁽³⁾عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص تَصْدِیقُ الْحَدِیثِ عِنْدَ الْعُطَاسِ.

وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : عطسه کردن نشانه راستی خبر است .

[رقم الحدیث الکلی: 15739 - رقم الحدیث الباب: 2]

15739- 2- ⁽⁵⁾وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا کَانَ الرَّجُلُ یَتَحَدَّثُ بِحَدِیثٍ فَعَطَسَ عَاطِسٌ فَهُوَ شَاهِدُ حَقٍّ.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : هرگاه کسی برای شما خبری را نقل کند وکسی عطسه زد این نشانه صداقت اوست .

67- بَابُ اسْتِحْبَابِ إِجْلَالِ ذِی الشَّیْبَةِ الْمُؤْمِنِ وَ تَوْقِیرِهِ وَ إِکْرَامِهِ‌

اشارة

⁽⁶⁾67 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِجْلَالِ ذِی الشَّیْبَةِ الْمُؤْمِنِ وَ تَوْقِیرِهِ وَ إِکْرَامِهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15740 - رقم الحدیث الباب: 1]

15740- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ

ص: 97

عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ مِنْ إِجْلَالِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِجْلَالَ الشَّیْخِ الْکَبِیرِ.

ترجمه:

عبد اللّٰه بن سنان گويد: حضرت صادق عليه السّلام بمن فرمودند : ازراههای احترام به خداى عز و جل احترام پيرمرد سالمند است.

[رقم الحدیث الکلی: 15741 - رقم الحدیث الباب: 2]

15741- 2- ⁽¹⁾وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ سَعْدَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: مِنْ إِجْلَالِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِجْلَالُ ذِی الشَّیْبَةِ الْمُسْلِمِ.

ترجمه:

حضرت صادق عليه السّلام فرمودند : ازراههای احترام به خداى عز و جل احترام ریش سفید مسلمان است.

[رقم الحدیث الکلی: 15742 - رقم الحدیث الباب: 3]

15742- 3- ⁽²⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَیْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ یُوَقِّرْ کَبِیرَنَا وَ یَرْحَمْ صَغِیرَنَا.

ترجمه:

حضرت صادق * : ازما نیست کسیکه تجلیل نکند ازبزرگ ما ورحم نکند به اطفال ما .

[رقم الحدیث الکلی: 15743 - رقم الحدیث الباب: 4]

15743- 4- ⁽³⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی نَهْشَلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مِنْ إِجْلَالِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِجْلَالُ الْمُؤْمِنِ ذِی الشَّیْبَةِ وَ مَنْ أَکْرَمَ مُؤْمِناً فَبِکَرَامَةِ اللَّهِ بَدَأَ وَ مَنِ اسْتَخَفَّ بِمُؤْمِنٍ ذِی شَیْبَةٍ أَرْسَلَ اللَّهُ إِلَیْهِ مَنْ یَسْتَخِفُّ بِهِ قَبْلَ مَوْتِهِ.

ترجمه:

ابن سنان می گوید حضرت صادق * به من فرمودند : ازراههای تجلیل از خداوند احترام کردن به مومن سالمند است وکسیکه مومنی را احترام کند به تجلیل ازخدا اقدام کرده وکسیکه مومن پیری را تحقیرکند خداوند کسی را مامورمی کند تا قبل ازمرگش اورا تحقیر کند .

[رقم الحدیث الکلی: 15744 - رقم الحدیث الباب: 5]

15744- 5- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ثَلَاثَةٌ لَا یَجْهَلُ حَقَّهُمْ إِلَّا مُنَافِقٌ مَعْرُوفُ النِّفَاقِ ذُو الشَّیْبَةِ فِی الْإِسْلَامِ وَ حَامِلُ الْقُرْآنِ وَ الْإِمَامُ الْعَادِلُ.

ترجمه:

اسحاق بن عمار گويد: شنيدم ابا الخطاب از حضرت صادق عليه السلام حديث مى كرد كه فرموده : سه كس هستند كه حق آنها را ناديده نگيرد كسى جز منافقى كه بنفاق معروف اس-ت : ك-س-ى ك-ه م-وي-ش را در اس-لام س-پ-ي-د كرده ، و آنكه قرآن را در بردارد، و پيشواى عادل .

[رقم الحدیث الکلی: 15745 - رقم الحدیث الباب: 6]

15745- 6- ⁽⁵⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْوَصَّافِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَظِّمُوا کُبَرَاءَکُمْ وَ صِلُوا أَرْحَامَکُمْ.

ترجمه:

امام صادق عليه السّلام فرمود: سالمندان خود را بزرگ داريد و با ارحام خود صله كنيد،

ص: 98

[رقم الحدیث الکلی: 15746 - رقم الحدیث الباب: 7]

15746- 7- ⁽¹⁾وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ لَیْسَ تَصِلُونَهُمْ بِشَیْ‌ءٍ أَفْضَلَ مِنْ کَفِّ الْأَذَی عَنْهُمْ.

ترجمه:

مثل همین روایت نقل شده با این اضافه : و صله رحمى بهتر از آزار نرساندن بآنها نيست.

[رقم الحدیث الکلی: 15747 - رقم الحدیث الباب: 8]

15747- 8- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنْ إِجْلَالِ اللَّهِ إِجْلَالُ ذِی الشَّیْبَةِ الْمُسْلِمِ.

ترجمه:

ح-ض-رت ص-ادق (ع ) ف-رم-ود: از اح-ت-رام ب-خ-داى عزوجل احترام به مو سپيد مسلمان است .

[رقم الحدیث الکلی: 15748 - رقم الحدیث الباب: 9]

15748- 9- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ عَرَفَ فَضْلَ کَبِیرٍ لِسِنِّهِ فَوَقَّرَهُ آمَنَهُ اللَّهُ مِنْ فَزَعِ یَوْمِ الْقِیَامَةِ.

ترجمه:

امام صادق (ع) از پیامبر اکرم (ص) نقل می کنند: هرکس فضیلت بزرگتر را که به خاطر سنش حائز است مراعات کند و به او احترام کند، خداوند او را از هول و هراس قیامت در امان می دارد.

[رقم الحدیث الکلی: 15749 - رقم الحدیث الباب: 10]

15749- 10- ⁽⁴⁾وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: وَ مَنْ وَقَّرَ ذَا شَیْبَةٍ فِی الْإِسْلَامِ- آمَنَهُ اللَّهُ مِنْ فَزَعِ یَوْمِ الْقِیَامَةِ.

ترجمه:

امام صادق (ع) از پیامبر اکرم (ص) نقل می کنند: هرکس فضیلت کسیکه در اسلام مویش سفید شده را مراعات کند و به او احترام کند، خداوند او را از هول و هراس قیامت در امان می دارد.

[رقم الحدیث الکلی: 15750 - رقم الحدیث الباب: 11]

15750- 11- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ عَرَفَ فَضْلَ شَیْخٍ کَبِیرٍ فَوَقَّرَهُ لِسِنِّهِ آمَنَهُ اللَّهُ مِنْ فَزَعِ یَوْمِ الْقِیَامَةِ وَ قَالَ مِنْ تَعْظِیمِ اللَّهِ إِجْلَالُ ذِی الشَّیْبَةِ الْمُؤْمِنِ.

ترجمه:

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم : هرکس فضیلت کسیکه در اسلام مویش سفید شده را مراعات کند و به او احترام کند، خداوند او را از هول و هراس قیامت در امان می دارد . وفرمودند : ازراههای تعظیم خداوند احترام گذاشتن به مومن سالخوره است .

[رقم الحدیث الکلی: 15751 - رقم الحدیث الباب: 12]

15751- 12- ⁽⁶⁾وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی ⁽⁷⁾رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ لَا

ص: 99

یَعْرِفُ لِأَحَدٍ الْفَضْلَ فَهُوَ الْمُعْجَبُ بِرَأْیِهِ.

ترجمه:

 امام جعفرصادق (علیه السلام):

كسى كه براى ديگران ارزشى قائل نباشد، خودبين و خود رأى است

[رقم الحدیث الکلی: 15752 - رقم الحدیث الباب: 13]

15752- 13- ⁽¹⁾الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ خُنَیْسٍ ⁽²⁾عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽³⁾وَ عَنْ حُجْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽⁴⁾عَنِ اللَّیْثِ بْنِ سَعْدٍ عَنِ الزُّهْرِیِّ عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص بَجِّلُوا الْمَشَایِخَ فَإِنَّ مِنْ إِجْلَالِ اللَّهِ تَبْجِیلَ الْمَشَایِخِ.

ترجمه:

رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود:پيران را بزرگ داريد[و احترام كنيد]پس همانا از [مصاديق]بزرگ داشتن خداوند بزرگداشت پيران است.

68- بَابُ اسْتِحْبَابِ إِکْرَامِ الْکَرِیمِ وَ الشَّرِیفِ‌

اشارة

⁽⁵⁾68 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِکْرَامِ الْکَرِیمِ وَ الشَّرِیفِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 15753 - رقم الحدیث الباب: 1]

15753- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ الْحَجَّالِ قَالَ قُلْتُ لِجَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَتَاکُمْ شَرِیفُ قَوْمٍ فَأَکْرِمُوهُ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ وَ مَا الشَّرِیفُ قَالَ قَدْ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ الشَّرِیفُ مَنْ کَانَ لَهُ مَالٌ قُلْتُ فَمَا الْحَسِیبُ قَالَ الَّذِی یَفْعَلُ الْأَفْعَالَ الْحَسَنَةَ بِمَالِهِ وَ غَیْرِ مَالِهِ قُلْتُ فَمَا الْکَرَمُ قَالَ التَّقْوَی.

ترجمه:

از حَجّال نقل شده است که به جمیل بن درّاج گفتم:

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: وقتی شریف قومی نزد شما آمد، او را گرامی بدارید.

گفت: بله.

گفتم: شریف کیست؟

گفت: من از ابو عبدالله (امام صادق علیه‌السلام) درباره این موضوع پرسیدم.

پس فرمود: شریف کسی است که دارای مال باشد.

گفتم: پس حسب کیست؟

فرمود: کسی که کارهای خوب را با مالش و غیر مالش انجام می‌دهد.

گفتم: پس کرم چیست؟

فرمود: تقوا.

[رقم الحدیث الکلی: 15754 - رقم الحدیث الباب: 2]

15754- 2- ⁽⁷⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص

ص: 100