ترجمه وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة جلد 11

مشخصات کتاب

سرشناسه:حرعاملی، محمدبن حسن، 1033 - 1104ق.

عنوان و نام پدیدآور: ترجمه وسائل‌الشیعه‌الی تحصیل مسائل ‌الشریعه

تالیف: محمد بن‌الحسن الحر العاملی؛ تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی / ترجمه: گروهی از محققین مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان

مشخصات نشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان 1400 ه ش

مشخصات ظاهری:30‌ج.

موضوع:احادیث شیعه -- قرن 11ق.

موضوع:احادیث احکام

شناسه افزوده: متن عربی موسسه آل‌البیت علیهم‌السلام لاحیاء‌التراث(قم)

رده بندی کنگره:BP135/ح4ت7 ی1300

رده بندی دیویی:297/212

شماره کتابشناسی ملی:1321690

اشارة

تفصیل وسائل‌الشیعه‌الی تحصیل مسائل‌الشریعه

تالیف: محمد بن‌الحسن الحر العاملی

تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی

بسم الله الرحمن الرحیم

کتاب الحج

تَفْصِیلُ الْأَبْوَابِ‌

أَبْوَابُ وُجُوبِ الْحَجِّ وَ شَرَائِطِهِ‌

1- بَابُ وُجُوبِهِ عَلَی کُلِّ مُکَلَّفٍ مُسْتَطِیعٍ‌

اشارة

⁽¹⁾1 بَابُ وُجُوبِهِ عَلَی کُلِّ مُکَلَّفٍ مُسْتَطِیعٍ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14107 - رقم الحدیث الباب: 1]

14107- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الطُّوسِیُّ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنِ الْفَضْلِ أَبِی الْعَبَّاسِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ ⁽³⁾قَالَ هُمَا مَفْرُوضَانِ.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام درمورد آیه شریفه وأَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ ⁽⁴⁾.فرمودند : هردو (حج وعمره) واجب هستند .

[رقم الحدیث الکلی: 14108 - رقم الحدیث الباب: 2]

14108- 2- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع بِمَسَائِلَ بَعْضُهَا مَعَ ابْنِ بُکَیْرٍ وَ بَعْضُهَا مَعَ أَبِی الْعَبَّاسِ- فَجَاءَ الْجَوَابُ بِإِمْلَائِهِ سَأَلْتَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽⁶⁾یَعْنِی بِهِ الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ جَمِیعاً لِأَنَّهُمَا مَفْرُوضَانِ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ

قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ ⁽¹⁾قَالَ یَعْنِی بِتَمَامِهِمَا أَدَاءَهُمَا وَ اتِّقَاءَ مَا یَتَّقِی الْمُحْرِمُ فِیهِمَا وَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَی الْحَجِّ الْأَکْبَرِ ⁽²⁾مَا یَعْنِی بِالْحَجِّ الْأَکْبَرِ فَقَالَ الْحَجُّ الْأَکْبَرُ الْوُقُوفُ بِعَرَفَةَ وَ رَمْیُ الْجِمَارِ وَ الْحَجُّ الْأَصْغَرُ الْعُمْرَةُ.

ترجمه:

عمر بن اُذینه گفت: به امام صادق (ع) نامه‌ای نوشتم که برخی از مسائل را با ابن بُکیر و برخی را با ابی العباس فرستادم. پاسخ آمد که به املا و گفتار امام بود: در مورد سخن خداوند عز و جل «و برای خداوند بر مردم است که حج بیت را انجام دهند، هر کس که بتواند به آن راه یابد» (آل عمران 3:97) از من پرسیدی. منظور از آن، حج و عمره به طور همزمان است، زیرا هر دوی آنها واجب هستند. همچنین از من در مورد آیه «و حج و عمره را برای خدا به پایان برسانید» (بقره 2:196) پرسیدی. منظور از تمام کردن آنها، انجام دادن آنها و پرهیز از آن چیزی است که مُحرِم باید از آن پرهیز کند. و از من در مورد سخن خداوند درباره «حج اکبر» (توبه 9:3) پرسیدی، منظور از حج اکبر وقوف در عرفه و رمی جمرات است و حج اصغر، عمره است.

[رقم الحدیث الکلی: 14109 - رقم الحدیث الباب: 3]

14109- 3- ⁽³⁾وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبَانٍ ⁽⁴⁾عَنِ الْفَضْلِ أَبِی الْعَبَّاسِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ ⁽⁵⁾قَالَ هُمَا مَفْرُوضَانِ.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام درمورد آیه شریفه وأَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ ⁽⁶⁾.فرمودند : هردو (حج وعمره) واجب هستند .

[رقم الحدیث الکلی: 14110 - رقم الحدیث الباب: 4]

14110- 4- ⁽⁷⁾وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ رَبِّهِ بْنِ عَامِرٍ ⁽⁸⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ بِشْرٍ ⁽⁹⁾عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ إِبْرَاهِیمَ أَذَّنَ فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ فَقَالَ أَیُّهَا النَّاسُ إِنِّی إِبْرَاهِیمُ خَلِیلُ اللَّهِ- إِنَّ اللَّهَ أَمَرَکُمْ ⁽¹⁰⁾أَنْ تَحُجُّوا هَذَا الْبَیْتَ فَحُجُّوهُ فَأَجَابَهُ مَنْ یَحُجُّ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ- وَ کَانَ أَوَّلُ مَنْ أَجَابَهُ مِنْ أَهْلِ الْیَمَنِ- قَالَ وَ حَجَّ إِبْرَاهِیمُ هُوَ وَ أَهْلُهُ وَ وُلْدُهُ.

ترجمه:

عقبه بن بشر از یکی از امامان (ع) نقل کرده است که در حدیثی فرمود: ابراهیم (ع) به مردم در مورد حج اعلام کرد و گفت: ای مردم، من ابراهیم خلیل‌الله هستم. خداوند شما را امر کرده است که این خانه را حج کنید، پس حج آن را انجام دهید. پس کسانی که تا روز قیامت حج می‌کنند، به او پاسخ دادند. اولین کسانی که به او پاسخ دادند از اهل یمن بودند. سپس ابراهیم (ع) خود و خانواده و فرزندانش حج انجام دادند.

[رقم الحدیث الکلی: 14111 - رقم الحدیث الباب: 5]

14111- 5- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْعُمْرَةُ وَاجِبَةٌ عَلَی الْخَلْقِ بِمَنْزِلَةِ الْحَجِّ عَلَی مَنِ اسْتَطَاعَ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ ⁽²⁾وَ إِنَّمَا أُنْزِلَتِ الْعُمْرَةُ بِالْمَدِینَةِ- قَالَ قُلْتُ: لَهُ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ ⁽³⁾أَ یُجْزِئُ ذَلِکَ عَنْهُ قَالَ نَعَمْ.

ترجمه:

معاویه بن عمار از امام صادق (ع) نقل می‌کند که ایشان فرمودند: عمره واجب است بر مردم، مانند حج برای کسانی که توانایی دارند؛ زیرا خداوند عز و جل می‌فرماید: "و حج و عمره را برای خدا به اتمام برسانید" (بقره 2:196). و عمره در مدینه نازل شد. معاویه می‌گوید: به امام گفتم، آیا کسی که از عمره به حج تمتع می‌کند، این عمل از او پذیرفته می‌شود؟ امام فرمودند: بله.

[رقم الحدیث الکلی: 14112 - رقم الحدیث الباب: 6]

14112- 6- ⁽⁴⁾وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَمَّا أَفَاضَ آدَمُ مِنْ مِنًی تَلَقَّتْهُ الْمَلَائِکَةُ فَقَالَتْ یَا آدَمُ بُرَّ حَجُّکَ أَمَا إِنَّا قَدْ حَجَجْنَا هَذَا الْبَیْتَ قَبْلَ أَنْ تَحُجَّهُ بِأَلْفَیْ عَامٍ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽⁵⁾.

ترجمه:

امام صادق (ع) فرمودند: هنگامی که آدم از منا بازگشت، ملائکه او را ملاقات کردند و به او گفتند: ای آدم، حجت مورد قبول واقع شد. بدان که ما این خانه را دو هزار سال پیش از آنکه تو آن را حج کنی، حج کرده‌ایم.

[رقم الحدیث الکلی: 14113 - رقم الحدیث الباب: 7]

14113- 7- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِیِّ عَنْ خَالِدٍ الْقَلَانِسِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع حُجُّوا وَ اعْتَمِرُوا تَصِحَّ أَبْدَانُکُمْ وَ تَتَّسِعْ أَرْزَاقُکُمْ وَ تُکْفَوْنَ مَئُونَاتِ عِیَالاتِکُمْ وَ قَالَ الْحَاجُّ مَغْفُورٌ لَهُ وَ مَوْجُوبٌ لَهُ الْجَنَّةُ- وَ مُسْتَأْنَفٌ لَهُ الْعَمَلُ وَ مَحْفُوظٌ فِی أَهْلِهِ وَ مَالِهِ.

ترجمه:

امام صادق (ع) فرمودند: امام علی بن الحسین (ع) گفت: حج و عمره به جا آورید تا بدن‌هایتان سالم شود، روزی‌هایتان گسترده گردد، و از مشکلات خانواده‌هایتان کفایت شوید. و فرمودند: حاجی آمرزیده شده است و بهشت برای او واجب است، اعمال نیک او از نو آغاز می‌شود، و او و خانواده و مالش در امان خواهند بود.

[رقم الحدیث الکلی: 14114 - رقم الحدیث الباب: 8]

14114- 8- ⁽⁷⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: فَفِرُّوا إِلَی

اللَّهِ إِنِّی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ مُبِینٌ ⁽¹⁾قَالَ حُجُّوا إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از ابو جارود از امام باقر (ع) روایت شده است که ایشان در تفسیر آیه «فَفِرُّوا إِلَی اللَّهِ إِنِّی لَکُمْ مِنْهُ نَذِیرٌ مُبِینٌ» (سوره ذاریات، آیه 50) فرمودند: به سوی خدا فرار کنید، یعنی به سوی حج خداوند عز و جل بروید.

[رقم الحدیث الکلی: 14115 - رقم الحدیث الباب: 9]

14115- 9- ⁽³⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَمَّا أُمِرَ إِبْرَاهِیمُ وَ إِسْمَاعِیلُ ع بِبِنَاءِ الْبَیْتِ- وَ تَمَّ بِنَاؤُهُ قَعَدَ إِبْرَاهِیمُ عَلَی رُکْنٍ ثُمَّ نَادَی هَلُمَّ الْحَجَّ ⁽⁴⁾فَلَوْ نَادَی هَلُمُّوا إِلَی الْحَجِّ لَمْ یَحُجَّ إِلَّا مَنْ کَانَ یَوْمَئِذٍ إِنْسِیّاً مَخْلُوقاً وَ لَکِنَّهُ نَادَی هَلُمَّ الْحَجَّ فَلَبَّی النَّاسُ فِی أَصْلَابِ الرِّجَالِ لَبَّیْکَ دَاعِیَ اللَّهِ لَبَّیْکَ دَاعِیَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنْ لَبَّی عَشْراً یَحُجُّ عَشْراً وَ مَنْ لَبَّی خَمْساً یَحُجُّ خَمْساً وَ مَنْ لَبَّی أَکْثَرَ مِنْ ذَلِکَ فَبِعَدَدِ ذَلِکَ وَ مَنْ لَبَّی وَاحِداً حَجَّ وَاحِداً وَ مَنْ لَمْ یُلَبِّ لَمْ یَحُجَّ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا نَحْوَهُ ⁽⁵⁾وَ رَوَاهُ أَیْضاً مُرْسَلًا مَعَ زِیَادَةٍ فِی اللَّفْظِ ⁽⁶⁾وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

امام صادق (ع) فرمودند: زمانی که به حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل (ع) دستور داده شد که خانه کعبه را بنا کنند، و بنای آن به پایان رسید، ابراهیم (ع) بر یکی از ستون‌ها نشست و ندا داد: «بیایید برای حج.» اگر او می‌گفت «بیایید برای حج» فقط کسانی که در آن روز انسان‌های آفریده‌شده بودند، به حج می‌آمدند، اما او گفت «بیایید برای حج»، پس مردم در اصلاب پدرانشان لبیک گفتند: «لبیک ای دعوت‌کننده‌ی خدا، لبیک ای دعوت‌کننده‌ی خدای عزیز و جلیل.» پس هر کس ده بار لبیک گفته باشد، ده بار حج به جا می‌آورد، و هر کس پنج بار لبیک گفته باشد، پنج بار حج به جا می‌آورد، و هر کس بیشتر از این گفته باشد به همان تعداد حج می‌گذارد، و هر کس یک بار لبیک گفته باشد، یک بار حج می‌گذارد، و هر کس لبیک نگفته باشد، حج نمی‌کند.

[رقم الحدیث الکلی: 14116 - رقم الحدیث الباب: 10]

14116- 10- ⁽⁸⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی یُسَیْرٍ ⁽⁹⁾

عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عِیسَی بْنِ یُونُسَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ: وَ هَذَا بَیْتٌ اسْتَعْبَدَ اللَّهُ بِهِ خَلْقَهُ لِیَخْتَبِرَ طَاعَتَهُمْ فِی إِتْیَانِهِ فَحَثَّهُمْ عَلَی تَعْظِیمِهِ وَ زِیَارَتِهِ وَ جَعَلَهُ مَحَلَّ أَنْبِیَائِهِ وَ قِبْلَةً لِلْمُصَلِّینَ لَهُ فَهُوَ شُعْبَةٌ مِنْ رِضْوَانِهِ وَ طَرِیقٌ یُؤَدِّی إِلَی غُفْرَانِهِ مَنْصُوبٌ عَلَی اسْتِوَاءِ الْکَمَالِ وَ مَجْمَعِ الْعَظَمَةِ وَ الْجَلَالِ خَلَقَهُ اللَّهُ قَبْلَ دَحْوِ الْأَرْضِ بِأَلْفَیْ عَامٍ فَأَحَقُّ مَنْ أُطِیعَ فِیمَا أَمَرَ وَ انْتُهِیَ عَمَّا نَهَی عَنْهُ وَ زَجَرَ اللَّهُ الْمُنْشِئُ لِلْأَرْوَاحِ وَ الصُّوَرِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عِیسَی بْنِ یُونُسَ ⁽¹⁾

وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ وَ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ هِشَامٍ وَ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقِ کُلِّهِمْ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ یُونُسَ ⁽²⁾

وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْرُورٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ الْأَزْدِیِّ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ یُونُسَ ⁽³⁾

وَ رَوَاهُ فِی التَّوْحِیدِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عِمْرَانَ الدَّقَّاقِ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ إِسْحَاقَ الْعَلَوِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

امام صادق (ع) در حدیثی فرمودند: «و این خانه‌ای است که خداوند با آن بندگانش را به بندگی خود واداشته تا اطاعتشان را در آمدن به سوی آن بیازماید، و آنان را به تعظیم و زیارت آن تشویق کرده و آن را محلّ پیامبرانش و قبله‌ای برای نمازگزاران به سوی خود قرار داده است. این خانه شعبه‌ای از رضوان او و راهی به سوی آمرزش اوست که بر روی کمال و عظمت و جلال استوار شده است. خداوند آن را دو هزار سال پیش از گسترش زمین آفرید، پس سزاوارترین کسی که باید در آنچه فرمان داده اطاعت شود و از آنچه نهی کرده و بازداشته، اجتناب گردد، همان خدای آفریدگار ارواح و صورت‌هاست.»

[رقم الحدیث الکلی: 14117 - رقم الحدیث الباب: 11]

14117- 11- ⁽⁵⁾قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ رُوِیَ أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ فِی خُطْبَةٍ إِلَی أَنْ قَالَ أَ لَا تَرَوْنَ أَنَّ اللَّهَ اخْتَبَرَ الْأَوَّلِینَ مِنْ لَدُنْ آدَمَ- إِلَی

الْآخِرِینَ مِنْ هَذَا الْعَالَمِ بِأَحْجَارٍ مَا تَضُرُّ وَ لَا تَنْفَعُ وَ لَا تُبْصِرُ وَ لَا تَسْمَعُ فَجَعَلَهَا بَیْتَهُ الْحَرَامَ الَّذِی جَعَلَهُ لِلنَّاسِ قِیَاماً إِلَی أَنْ قَالَ ثُمَّ أَمَرَ آدَمَ وَ وُلْدَهُ أَنْ یَثْنُوا أَعْطَافَهُمْ نَحْوَهُ فَصَارَ مَثَابَةً لِمُنْتَجَعِ أَسْفَارِهِمْ وَ غَایَةً لِمُلْقَی رِحَالِهِمْ ثُمَّ قَالَ حَتَّی یَهُزُّوا مَنَاکِبَهُمْ ذُلُلًا لِلَّهِ حَوْلَهُ وَ یَرْمُلُوا عَلَی أَقْدَامِهِمْ شُعْثاً غُبْراً لَهُ قَدْ نَبَذُوا الْقُنُعَ وَ السَّرَابِیلَ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَ حَسَرُوا بِالشُّعُورِ حَلْقاً عَنْ رُءُوسِهِمْ الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ السَّیِّدُ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ مُرْسَلًا نَحْوَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

کلینی روایت کرده است که امیرالمؤمنین علی (ع) در خطبه‌ای فرمودند: «آیا نمی‌بینید که خداوند، اولین انسان‌ها از زمان آدم تا آخرین آن‌ها در این جهان را با سنگ‌هایی آزمود که نه ضرری دارند و نه نفعی، نمی‌بینند و نمی‌شنوند؟ پس خداوند آن‌ها را خانه مقدس خود قرار داد که آن را برای مردم جایگاهی محکم و پایدار قرار داده است. سپس به آدم و فرزندانش امر کرد که به سوی آن سنگ‌ها رو کنند، پس آن (خانه) تبدیل به محل بازگشت سفرهایشان و مقصد قرارگاه‌هایشان شد. سپس فرمود: تا اینکه اطراف آن با خضوع و فروتنی برای خدا بگردند و روی پاهایشان با موهای ژولیده و غبارآلود حرکت کنند. آن‌ها پوشش‌ها و لباس‌های خود را پشت سر انداختند و موهای سرشان را تراشیدند.»

[رقم الحدیث الکلی: 14118 - رقم الحدیث الباب: 12]

14118- 12- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ بَابَوَیْهِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ بُکَیْرِ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَخِیهِ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع جَعَلَنِیَ اللَّهُ فِدَاکَ أَسْأَلُکَ فِی الْحَجِّ مُنْذُ أَرْبَعِینَ عَاماً فَتُفْتِینِی فَقَالَ یَا زُرَارَةُ بَیْتٌ حُجَّ إِلَیْهِ ⁽³⁾قَبْلَ آدَمَ بِأَلْفَیْ عَامٍ تُرِیدُ أَنْ تَفْنَی مَسَائِلُهُ فِی أَرْبَعِینَ عَاماً.

ترجمه:

زراره گفت: به امام صادق (ع) عرض کردم: خدا مرا فدای شما کند، من در مورد حج از شما سؤال می‌کنم به مدت چهل سال و شما برایم فتوا می‌دهید. امام صادق (ع) فرمود: ای زراره، خانه‌ای که به سوی آن حج شده است، قبل از آدم (ع) به مدت دو هزار سال. آیا می‌خواهی که مسائل آن در چهل سال تمام شود؟

[رقم الحدیث الکلی: 14119 - رقم الحدیث الباب: 13]

14119- 13- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ السَّکُونِیِّ بِإِسْنَادِهِ یَعْنِی عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی حَدِیثٍ وَ حُجُّوا تَسْتَغْنُوا.

ترجمه:

رسول اکرم صلی الله علیه و آله : حج انجام دهید بی نیاز خواهید شد

[رقم الحدیث الکلی: 14120 - رقم الحدیث الباب: 14]

14120- 14- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی ⁽⁶⁾عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: الْحَجُّ جِهَادُ کُلِّ ضَعِیفٍ.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام : حج جهاد افراد ضعیف است .

[رقم الحدیث الکلی: 14121 - رقم الحدیث الباب: 15]

14121- 15- ⁽⁷⁾وَ فِی الْعِلَلِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدَ تَأْتِی ⁽⁸⁾عَنِ

الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الرِّضَا ع فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ قَالَ: إِنَّمَا أُمِرُوا بِالْحَجِّ لِعِلَّةِ الْوِفَادَةِ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ طَلَبِ الزِّیَادَةِ وَ الْخُرُوجِ مِنْ کُلِّ مَا اقْتَرَفَ الْعَبْدُ تَائِباً مِمَّا مَضَی مُسْتَأْنِفاً لِمَا یَسْتَقْبِلُ مَعَ مَا فِیهِ مِنْ إِخْرَاجِ الْأَمْوَالِ وَ تَعَبِ الْأَبْدَانِ وَ الِاشْتِغَالِ عَنِ الْأَهْلِ وَ الْوَلَدِ وَ حَظْرِ النَّفْسِ ⁽¹⁾عَنِ اللَّذَّاتِ شَاخِصاً فِی الْحَرِّ وَ الْبَرْدِ ثَابِتاً عَلَی ذَلِکَ دَائِماً مَعَ الْخُضُوعِ وَ الِاسْتِکَانَةِ وَ التَّذَلُّلِ مَعَ مَا فِی ذَلِکَ لِجَمِیعِ الْخَلْقِ مِنَ الْمَنَافِعِ لِجَمِیعِ مَنْ فِی شَرْقِ الْأَرْضِ وَ غَرْبِهَا وَ مَنْ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ مِمَّنْ یَحُجُّ وَ مِمَّنْ لَمْ یَحُجَّ مِنْ بَیْنِ تَاجِرٍ وَ جَالِبٍ وَ بَائِعٍ وَ مُشْتَرٍ وَ کَاسِبٍ وَ مِسْکِینٍ وَ مُکَارٍ وَ فَقِیرٍ وَ قَضَاءِ حَوَائِجِ أَهْلِ الْأَطْرَافِ فِی الْمَوَاضِعِ الْمُمْکِنِ لَهُمُ الِاجْتِمَاعُ فِیهِ مَعَ مَا فِیهِ مِنَ التَّفَقُّهِ وَ نَقْلِ أَخْبَارِ الْأَئِمَّةِ ع- إِلَی کُلِّ صُقْعٍ وَ نَاحِیَةٍ کَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ ⁽²⁾وَ لِیَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ ⁽³⁾.

ترجمه:

فضل بن شاذان از امام رضا (ع) در حدیثی طولانی نقل کرده است که فرمود: مردم به حج امر شده‌اند به خاطر دلیل حضور در درگاه خداوند عزّ و جلّ و درخواست زیادتی و بیرون آمدن از هر آنچه بنده انجام داده است، در حالی که از گذشته توبه می‌کند و برای آینده آماده می‌شود. همراه با این امر، بیرون آوردن اموال، خستگی بدن‌ها، دوری از خانواده و فرزندان، خودداری از لذت‌ها، مسافرت در گرما و سرما، پایدار ماندن بر آن در حالی که خضوع، فروتنی و تذلّل دارد، همراه با منافعی که برای همه خلائق دارد، چه در شرق زمین و چه در غرب آن، چه در خشکی و چه در دریا، از جمله تاجران، کسانی که می‌آورند و می‌برند، فروشندگان و خریداران، کارگران، مسکینان، کسانی که کرایه می‌دهند و فقیران، و برآورده کردن نیازهای اهل مناطق دورافتاده در جاهایی که برای آنان ممکن است اجتماع کنند. همچنین آنچه در آن از فهم دین و نقل اخبار ائمه (ع) به هر منطقه و ناحیه است، همان‌طور که خداوند عزّ و جلّ فرموده است: "پس چرا از هر گروهی از آنان دسته‌ای کوچ نمی‌کنند تا در دین فهم پیدا کنند و به قوم خود هنگامی که به سوی آنان باز می‌گردند، هشدار دهند، باشد که آنان بترسند" (سوره توبه 9:122) و "تا منافعی برای خود شاهد باشند" (سوره حجّ 22:28).

[رقم الحدیث الکلی: 14122 - رقم الحدیث الباب: 16]

14122- 16- ⁽⁴⁾فِی الْعِلَلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ الرَّبِیعِ الصَّحَّافِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ أَنَّ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع کَتَبَ إِلَیْهِ فِیمَا کَتَبَ مِنْ جَوَابِ مَسَائِلِهِ عِلَّةُ وَضْعِ الْبَیْتِ فِی وَسَطِ الْأَرْضِ إِلَی أَنْ قَالَ لِیَکُونَ الْفَرْضُ لِأَهْلِ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ سَوَاءً.

ترجمه:

از محمد بن سنان روایت شده که امام ابا الحسن الرضا (ع) در ضمن جواب مسائل او نوشت: علت قرار دادن خانه [کعبه] در وسط زمین این است که واجب [حج] برای اهل مشرق و مغرب یکسان باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 14123 - رقم الحدیث الباب: 17]

14123- 17- ⁽⁵⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ أَنَّ أَبَا الْحَسَنِ عَلِیَّ بْنَ مُوسَی الرِّضَا ع- کَتَبَ إِلَیْهِ فِیمَا کَتَبَ مِنْ جَوَابِ مَسَائِلِهِ عِلَّةُ

الْحَجِّ الْوِفَادَةُ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ ثُمَّ ذَکَرَ نَحْوَ حَدِیثِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ ذِکْرَ التَّفَقُّهِ وَ نَقْلَ الْأَخْبَارِ.

وَ رَوَاهُ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ ⁽¹⁾أَیْضاً بِالْأَسَانِیدِ الْآتِیَةِ ⁽²⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

از محمد بن سنان روایت شده که امام ابا الحسن الرضا (ع) در ضمن جواب مسائل او نوشت: علت حج شرفیاب شدن به محضر خداوند است وسپس مثل حدیث فضل بن شاذان رانقل کرده ولی جمله تفقه ونقل اخبار را ترک کرده

[رقم الحدیث الکلی: 14124 - رقم الحدیث الباب: 18]

14124- 18- ⁽³⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ السِّنَانِیِّ وَ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ هِشَامٍ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ السَّکُونِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَقُلْتُ لَهُ مَا الْعِلَّةُ الَّتِی مِنْ أَجْلِهَا کَلَّفَ اللَّهُ الْعِبَادَ الْحَجَّ وَ الطَّوَافَ بِالْبَیْتِ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ الْخَلْقَ إِلَی أَنْ قَالَ وَ أَمَرَهُمْ بِمَا یَکُونُ ⁽⁴⁾مِنْ أَمْرِ الطَّاعَةِ فِی الدِّینِ وَ مَصْلَحَتِهِمْ مِنْ أَمْرِ دُنْیَاهُمْ فَجَعَلَ فِیهِ الِاجْتِمَاعَ مِنَ الشَّرْقِ وَ الْغَرْبِ لِیَتَعَارَفُوا وَ لِیَنْزِعَ ⁽⁵⁾کُلُّ قَوْمٍ مِنَ التِّجَارَاتِ مِنْ بَلَدٍ إِلَی بَلَدٍ وَ لِیَنْتَفِعَ بِذَلِکَ الْمُکَارِی وَ الْجَمَّالُ وَ لِتُعْرَفَ آثَارُ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ تُعْرَفَ أَخْبَارُهُ وَ یُذْکَرَ وَ لَا یُنْسَی وَ لَوْ کَانَ کُلُّ قَوْمٍ إِنَّمَا یَتَّکِلُونَ عَلَی بِلَادِهِمْ وَ مَا فِیهَا هَلَکُوا وَ خَرِبَتِ الْبِلَادُ وَ سَقَطَتِ الْجَلَبُ ⁽⁶⁾وَ الْأَرْبَاحُ وَ عَمِیَتِ الْأَخْبَارُ وَ لَمْ تَقِفُوا عَلَی ذَلِکَ فَذَلِکَ عِلَّةُ الْحَجِّ.

ترجمه:

هشام بن حکم گفت: از امام ابا عبدالله (ع) پرسیدم و به او گفتم: علت این که خداوند بندگان را به حج و طواف بر خانه (کعبه) مکلف کرده است چیست؟ پس ایشان فرمود: همانا خداوند خلق را آفرید... و آنان را به آنچه که موجب اطاعت در دین و مصلحتشان در امور دنیایشان است امر کرد، پس [حج را] وسیله‌ای برای اجتماع از شرق و غرب قرار داد تا یکدیگر را بشناسند و هر قومی از تجارت‌های مختلف از شهری به شهر دیگر بهره‌مند شود و از این کار کرایه‌دهنده و شتردار سود ببرند و آثار رسول خدا (ص) شناخته شود و اخبار او شناخته و یادآوری شود و فراموش نشود. و اگر هر قومی تنها بر شهر خود و آنچه در آن است تکیه می‌کرد، هلاک می‌شدند و شهرها خراب می‌شد و تجارت‌ها و سودها از بین می‌رفت و اخبار از بین می‌رفت و شما از آن مطلع نمی‌شدید. پس این است علت حج.

[رقم الحدیث الکلی: 14125 - رقم الحدیث الباب: 19]

14125- 19- ⁽⁷⁾وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ وَ عَلِیٍّ ابْنَیِ الْحَسَنِ بْنِ

عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِیهِمَا عَنْ غَالِبِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ لَمَّا أَمَرَ إِبْرَاهِیمَ یُنَادِی فِی النَّاسِ الْحَجَّ قَامَ عَلَی الْمَقَامِ فَارْتَفَعَ بِهِ حَتَّی صَارَ بِإِزَاءِ أَبِی قُبَیْسٍ- فَنَادَی فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ فَأَسْمَعَ مَنْ فِی أَصْلَابِ الرِّجَالِ وَ أَرْحَامِ النِّسَاءِ إِلَی أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ.

ترجمه:

حضرت باقر علیه السلام : وقتی خداوند حضرت ابراهیم علیه السلام را مامور دعوت مردم به حج نمود ایشان روی مقام ایستاد خداوند آنرا تا حد کوه ابو قبیس بالا برد پس ایشان مردم را به حج دعوت کرد پس تمام کسانیکه درصلب مردها ورحم زنان بودند تا روز قیامت دعوت را شنیدند

[رقم الحدیث الکلی: 14126 - رقم الحدیث الباب: 20]

14126- 20- ⁽¹⁾وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَقُولُ حُجُّوا وَ اعْتَمِرُوا تَصِحَّ أَجْسَامُکُمْ وَ تَتَّسِعْ أَرْزَاقُکُمْ وَ یَصْلُحْ إِیمَانُکُمْ وَ تُکْفَوْا مَئُونَةَ النَّاسِ وَ مَئُونَةَ عِیَالاتِکُمْ.

ترجمه:

حضرت سجاد علیه السلام مرتب می فرمودند : حج وعمره انجام دهید تا بدنهایتان سالم بماند وروزیتان توسعه یابد و ایمانتان اصلاح شود ومخارج مردم وخانواده شما تامین شود .

[رقم الحدیث الکلی: 14127 - رقم الحدیث الباب: 21]

14127- 21- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ فِی خُطْبَةٍ لَهُ فَرَضَ عَلَیْکُمْ حَجَّ بَیْتِهِ الَّذِی جَعَلَهُ قِبْلَةً لِلْأَنَامِ یَرِدُونَهُ وُرُودَ الْأَنْعَامِ وَ یَأْلَهُونَ إِلَیْهِ وُلُوهَ الْحَمَامِ جَعَلَهُ سُبْحَانَهُ عَلَامَةً لِتَوَاضُعِهِمْ لِعَظَمَتِهِ وَ إِذْعَانِهِمْ لِعِزَّتِهِ وَ اخْتَارَ مِنْ خَلْقِهِ سُمَّاعاً أَجَابُوا إِلَیْهِ دَعْوَتَهُ وَ صَدَّقُوا کَلِمَتَهُ وَ وَقَفُوا مَوَاقِفَ أَنْبِیَائِهِ وَ تَشَبَّهُوا بِمَلَائِکَتِهِ الْمُطِیفِینَ بِعَرْشِهِ یُحْرِزُونَ الْأَرْبَاحَ فِی مَتْجَرِ عِبَادَتِهِ وَ یَتَبَادَرُونَ عِنْدَهُ مَوْعِدَ مَغْفِرَتِهِ جَعَلَهُ سُبْحَانَهُ لِلْإِسْلَامِ عَلَماً وَ لِلْعَائِذِینَ حَرَماً فَرَضَ حَجَّهُ وَ أَوْجَبَ حَقَّهُ وَ کَتَبَ عَلَیْکُمْ وِفَادَتَهُ فَقَالَ سُبْحَانَهُ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ- مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِینَ ⁽³⁾.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی مُقَدِّمَةِ الْعِبَادَاتِ ⁽¹⁾وَ غَیْرِهَا ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽³⁾.

ترجمه:

محمد بن حسین رضی در نهج‌البلاغه از امیرالمؤمنین (ع) روایت کرده است که ایشان در خطبه‌ای فرمودند: خداوند بر شما حج خانه خود را که آن را قبله مردمان قرار داده، واجب کرده است. آنها به سوی آن روی می‌آورند همچون روی آوردن چارپایان و به سوی آن شوق می‌ورزند مانند شوق کبوتران. خداوند سبحان آن را علامتی برای تواضع ایشان در برابر عظمت او و اقرار آنان به عزتش قرار داده است. از خلق خود گروهی را برگزید که دعوت او را پذیرفتند و کلمه او را تصدیق کردند و در مواضع پیامبران او ایستادند و به ملائکه‌ای که پیرامون عرش او طواف می‌کنند، تشبه جستند. آنها در بازار عبادت او سودهای فراوان به دست می‌آورند و به وعده مغفرت او شتاب می‌ورزند. خداوند سبحان آن را برای اسلام نشانه‌ای و برای پناهندگان حرم امنی قرار داده است. حج آن را واجب کرده و حق آن را لازم گردانیده و بر شما زیارت آن را نوشته است. پس خداوند سبحان فرمود: «و برای خدا بر مردم است حج آن خانه، بر هر که توانایی به سوی آن دارد؛ و هر که کفر ورزد، پس همانا خداوند از جهانیان بی‌نیاز است.» (آل عمران، 3:97)

2- بَابُ أَنَّهُ یَجِبُ الْحَجُّ عَلَی النَّاسِ فِی کُلِّ عَامٍ وُجُوباً کِفَائِیّاً

اشارة

⁽⁴⁾2 بَابُ أَنَّهُ یَجِبُ الْحَجُّ عَلَی النَّاسِ فِی کُلِّ عَامٍ وُجُوباً کِفَائِیّاً

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14128 - رقم الحدیث الباب: 1]

14128- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ الْبَجَلِیِّ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ بْنِ عَلِیٍّ جَمِیعاً عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَرَضَ الْحَجَّ عَلَی أَهْلِ الْجِدَةِ فِی کُلِّ عَامٍ وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِینَ ⁽⁶⁾قَالَ قُلْتُ: فَمَنْ لَمْ یَحُجَّ مِنَّا فَقَدْ کَفَرَ قَالَ لَا وَ لَکِنْ مَنْ قَالَ لَیْسَ هَذَا هَکَذَا فَقَدْ کَفَرَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

علی بن جعفر از برادرش موسی (ع) روایت کرده است که: خداوند عز و جل حج را بر اهل استطاعت در هر سال واجب کرده است و این است سخن او عز و جل «و برای خدا بر مردم است حج آن خانه، بر هر که توانایی به سوی آن دارد؛ و هر که کفر ورزد، پس همانا خداوند از جهانیان بی‌نیاز است.» (آل عمران 3:97). گفتم: پس اگر کسی از ما حج نکند، آیا کافر شده است؟ فرمود: نه، اما کسی که بگوید این (آیه) این‌گونه نیست، کافر شده است.

[رقم الحدیث الکلی: 14129 - رقم الحدیث الباب: 2]

14129- 2- ⁽⁸⁾عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ

سِنَانٍ عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَرَضَ الْحَجَّ عَلَی أَهْلِ الْجِدَةِ فِی کُلِّ عَامٍ.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام : برای هرکس که توان داشته باشد هرسال حج واجب است .

[رقم الحدیث الکلی: 14130 - رقم الحدیث الباب: 3]

14130- 3- ⁽¹⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْحَجُّ عَلَی الْغَنِیِّ وَ الْفَقِیرِ فَقَالَ الْحَجُّ عَلَی النَّاسِ جَمِیعاً کِبَارِهِمْ وَ صِغَارِهِمْ فَمَنْ کَانَ لَهُ عُذْرٌ عَذَرَهُ اللَّهُ.

ترجمه:

عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَجَّاج : خدمت حضرت صادق علیه السلام عرض کردم (آیا) حج بر فقیر وغنی لازم است ؟ فرمودند : حج برهمه افراد صغیر وکبیر واجب است پس کسیکه معذور است خداوند او را معذور کرده است

[رقم الحدیث الکلی: 14131 - رقم الحدیث الباب: 4]

14131- 4- ⁽²⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی جَرِیرٍ الْقُمِّیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْحَجُّ فَرْضٌ عَلَی أَهْلِ الْجِدَةِ فِی کُلِّ عَامٍ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ (عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَیُّوبَ بْنِ یَقْطِینٍ) ⁽³⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام : برای هرکس که توان داشته باشد هرسال حج واجب است .

[رقم الحدیث الکلی: 14132 - رقم الحدیث الباب: 5]

14132- 5- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ ⁽⁶⁾اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَرَضَ الْحَجَّ ⁽⁷⁾عَلَی أَهْلِ الْجِدَةِ فِی کُلِّ عَامٍ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽¹⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام : برای هرکس که توان داشته باشد هرسال حج واجب است .

[رقم الحدیث الکلی: 14133 - رقم الحدیث الباب: 6]

14133- 6- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ الرَّبِیعِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ ⁽³⁾عَنْ أَسَدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ شَیْخٍ مِنْ أَصْحَابِنَا قَالَ: الْحَجُّ وَاجِبٌ عَلَی مَنْ وَجَدَ السَّبِیلَ إِلَیْهِ فِی کُلِّ عَامٍ.

ترجمه:

حضرت کاظم علیه السلام : برای هرکس که توان داشته باشد هرسال حج واجب است .

[رقم الحدیث الکلی: 14134 - رقم الحدیث الباب: 7]

14134- 7- ⁽⁴⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ ⁽⁵⁾عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْمِیثَمِیِّ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ فِی کِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِیمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ- فِی کُلِّ عَامٍ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽⁶⁾.

أَقُولُ: حَمَلَ الشَّیْخُ هَذِهِ الْأَحَادِیثَ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ وَ جَوَّزَ حَمْلَهَا عَلَی إِرَادَةِ الْوُجُوبِ عَلَی طَرِیقِ الْبَدَلِ وَ أَنَّ مَنْ وَجَبَ عَلَیْهِ الْحَجُّ فِی السَّنَةِ الْأُولَی فَلَمْ یَفْعَلْ وَجَبَ فِی الثَّانِیَةِ فَإِنْ لَمْ یَفْعَلْ وَجَبَ فِی الثَّالِثَةِ وَ هَکَذَا وَ الْأَقْرَبُ مَا قُلْنَاهُ مِنَ الْوُجُوبِ الْکِفَائِیِّ ⁽⁷⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی عَدَمِ جَوَازِ تَعْطِیلِ الْکَعْبَةِ عَنِ الْحَجِّ ⁽⁸⁾وَ فِی وُجُوبِ إِجْبَارِ النَّاسِ عَلَیْهِ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُمْ

مَالٌ ⁽¹⁾وَ غَیْرِ ذَلِکَ ⁽²⁾.

ترجمه:

عبدالله بن حسین میثمی از امام صادق (ع) روایت کرده است: در کتاب خداوند عز و جل، در آنچه که خداوند نازل کرده، آمده است: «و برای خدا بر مردم است حج آن خانه، در هر سال بر هر که توانایی به سوی آن دارد.» (آل عمران 3:97).

می‌گویم : شیخ این احادیث را بر استحباب حمل کرده و احتمال داده که این احادیث به وجوب حج به صورت مکرر در هر سال اشاره دارند، یعنی کسی که حج بر او در سال اول واجب شده و انجام نداده، بر او واجب است در سال دوم انجام دهد و اگر انجام ندهد، بر او در سال سوم واجب می‌شود و به همین ترتیب. و نظر نزدیک‌تر، آن است که ما گفته‌ایم که وجوب حج به صورت کفایی است.

3- بَابُ وُجُوبِ الْحَجِّ مَعَ الشَّرَائِطِ مَرَّةً وَاحِدَةً فِی الْعُمُرِ وُجُوباً عَیْنِیّاً

اشارة

⁽³⁾3 بَابُ وُجُوبِ الْحَجِّ مَعَ الشَّرَائِطِ مَرَّةً وَاحِدَةً فِی الْعُمُرِ وُجُوباً عَیْنِیّاً

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14135 - رقم الحدیث الباب: 1]

14135- 1- ⁽⁴⁾أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا کَلَّفَ اللَّهُ الْعِبَادَ إِلَّا مَا یُطِیقُونَ إِنَّمَا کَلَّفَهُمْ فِی الْیَوْمِ وَ اللَّیْلَةِ خَمْسَ صَلَوَاتٍ إِلَی أَنْ قَالَ وَ کَلَّفَهُمْ حَجَّةً وَاحِدَةً وَ هُمْ یُطِیقُونَ أَکْثَرَ مِنْ ذَلِکَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ کَمَا مَرَّ فِی مُقَدِّمَةِ الْعِبَادَاتِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

خداوند به بندگانش فقط همان چیزی را تکلیف کرده است که توان انجام آن را دارند. او تنها پنج نماز در روز و شب را بر آن‌ها واجب کرده است و همچنین حج را فقط یک بار. و حال آن‌که آن‌ها توان انجام بیشتر از این را نیز دارند.

[رقم الحدیث الکلی: 14136 - رقم الحدیث الباب: 2]

14136- 2- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِالْإِسْنَادِ الْآتِی ⁽⁷⁾عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: إِنَّمَا أُمِرُوا بِحَجَّةٍ وَاحِدَةٍ لَا أَکْثَرَ مِنْ ذَلِکَ لِأَنَّ اللَّهَ وَضَعَ الْفَرَائِضَ عَلَی أَدْنَی الْقُوَّةِ ⁽⁸⁾کَمَا قَالَ فَمَا اسْتَیْسَرَ مِنَ الْهَدْیِ ⁽⁹⁾یَعْنِی شَاةً لِیَسَعَ الْقَوِیَّ وَ الضَّعِیفَ وَ کَذَلِکَ سَائِرُ الْفَرَائِضِ إِنَّمَا وُضِعَتْ عَلَی أَدْنَی الْقَوْمِ قُوَّةً

فَکَانَ مِنْ تِلْکَ الْفَرَائِضِ الْحَجُّ الْمَفْرُوضُ وَاحِداً ثُمَّ رَغَّبَ (بَعْدُ أَهْلَ الْقُوَّةِ بِقَدْرِ طَاقَتِهِمْ) ⁽¹⁾.

ترجمه:

فضل بن شاذان از امام رضا (ع) روایت کرده است: «به مردم دستور داده شده است که تنها یک بار حج به جا آورند و بیشتر از آن واجب نیست، زیرا خداوند واجبات را بر اساس کمترین توانایی‌ها قرار داده است، همان‌طور که فرموده است: "آنچه از قربانی میسر است" (بقره 2:196)؛ یعنی یک گوسفند که برای قوی و ضعیف به اندازه کافی باشد. و سایر واجبات نیز بر اساس کمترین توانایی مردم قرار داده شده است. از جمله این واجبات، حج است که تنها یک بار واجب شده و سپس اهل توانایی را به اندازه طاقتشان ترغیب کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 14137 - رقم الحدیث الباب: 3]

14137- 3- ⁽²⁾وَ بِالْإِسْنَادِ الْآتِی ⁽³⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ أَنَّ أَبَا الْحَسَنِ عَلِیَّ بْنَ مُوسَی الرِّضَا ع کَتَبَ إِلَیْهِ فِیمَا کَتَبَ مِنْ جَوَابِ مَسَائِلِهِ قَالَ: عِلَّةُ فَرْضِ الْحَجِّ مَرَّةً وَاحِدَةً لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَی وَضَعَ الْفَرَائِضَ عَلَی أَدْنَی الْقَوْمِ قُوَّةً فَمِنْ تِلْکَ الْفَرَائِضِ الْحَجُّ الْمَفْرُوضُ وَاحِداً ثُمَّ رَغَّبَ أَهْلَ الْقُوَّةِ عَلَی قَدْرِ طَاقَتِهِمْ ⁽⁴⁾.

قَالَ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ جَاءَ هَذَا الْحَدِیثُ هَکَذَا وَ الَّذِی أَعْتَمِدُهُ وَ أُفْتِی بِهِ أَنَّ الْحَجَّ عَلَی أَهْلِ الْجِدَةِ فِی کُلِّ عَامٍ فَرِیضَةٌ ⁽⁵⁾ثُمَّ اسْتَدَلَّ بِالْأَحَادِیثِ السَّابِقَةِ ⁽⁶⁾

و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 2 من الباب 5 من أبواب الذکر، و فی الحدیث 19 من الباب 1 من أبواب أحکام شهر رمضان.

ترجمه:

محمد بن سنان روایت کرده است که امام علی بن موسی الرضا (ع) در پاسخ به مسائل او نوشت: «دلیل وجوب حج تنها یک بار این است که خداوند واجبات را بر اساس کمترین توانایی مردم قرار داده است. از جمله این واجبات، حج است که تنها یک بار واجب شده است و سپس اهل توانایی را به اندازه قدرتشان ترغیب کرده است.»

شیخ صدوق در کتاب "علل الشرائع" گفته است که این حدیث به این صورت آمده است، ولی آنچه که به آن اعتماد دارم و فتوا می‌دهم، این است که حج برای اهل استطاعت در هر سال یک واجب است. سپس با استناد به احادیث قبلی تأیید می‌کند که هیچ تناقضی بین این احادیث وجود ندارد و به نظر می‌رسد این منظور شیخ صدوق باشد.

4- بَابُ عَدَمِ جَوَازِ تَعْطِیلِ الْکَعْبَةِ عَنِ الْحَجِ‌

اشارة

⁽⁷⁾4 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ تَعْطِیلِ الْکَعْبَةِ عَنِ الْحَجِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14138 - رقم الحدیث الباب: 1]

14138- 1- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ

أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ الْأَحْمَسِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَوْ تَرَکَ النَّاسُ الْحَجَّ لَمَا نُوظِرُوا الْعَذَابَ أَوْ قَالَ لَنَزَلَ ⁽¹⁾عَلَیْهِمُ الْعَذَابُ.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام : اگرمردم حج را ترک کنند برای عذاب فرصتی داده نمی شود یا فرمودند : قطعا عذاب بر آنها نازل می شود

[رقم الحدیث الکلی: 14139 - رقم الحدیث الباب: 2]

14139- 2- ⁽²⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ عَلِیٌّ ص یَقُولُ لِوُلْدِهِ یَا بَنِیَّ انْظُرُوا بَیْتَ رَبِّکُمْ فَلَا یَخْلُوَنَّ مِنْکُمْ فَلَا تُنَاظَرُوا.

ترجمه:

حماد از امام صادق (ع) نقل می‌کند که فرمود:

علی (ع) به فرزندانش می‌گفت: «ای فرزندان من، به خانه‌ی پروردگارتان بنگرید که از شما خالی نباشد چراکه مهلتی داده نمی شوید (فورا عذاب خواهید شد )

[رقم الحدیث الکلی: 14140 - رقم الحدیث الباب: 3]

14140- 3- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: ذَکَرْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع الْبَیْتَ فَقَالَ لَوْ عَطَّلُوهُ سَنَةً وَاحِدَةً لَمْ یُنَاظَرُوا.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ از پدرش نقل می کند خدمت حضرت باقرعلیه السلام درمورد کعبه متذکر شدم حضرت فرمودند : اگر یک سال آنرا تعطیل کنند دیگر مهلتی به آنها داده نمی شود .

[رقم الحدیث الکلی: 14141 - رقم الحدیث الباب: 4]

14141- 4- ⁽⁵⁾ثُمَّ قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ لَنَزَلَ ⁽⁶⁾عَلَیْهِمُ الْعَذَابُ.

ترجمه:

درحدیث دیگری آمده : حتما عذاب بر آنها نازل می شد .

[رقم الحدیث الکلی: 14142 - رقم الحدیث الباب: 5]

14142- 5- ⁽⁷⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی الْمُرَادِیَّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَزَالُ الدِّینُ قَائِماً مَا قَامَتِ الْکَعْبَةُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽⁸⁾

وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ اللُّؤْلُؤِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

ابوبصیر مرادی از امام صادق (ع) نقل می‌کند که فرمود: «دین همچنان پابرجا خواهد بود تا زمانی که کعبه برپا باشد.»

[رقم الحدیث الکلی: 14143 - رقم الحدیث الباب: 6]

14143- 6- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ رُوِیَ أَنَّ الْکَعْبَةَ شَکَتْ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی الْفَتْرَةِ بَیْنَ عِیسَی وَ مُحَمَّدٍ ص- فَقَالَتْ یَا رَبِّ مَا لِی قَلَّ زُوَّارِی مَا لِی قَلَّ عُوَّادِی فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهَا أَنِّی مُنْزِلٌ نُوراً جَدِیداً عَلَی قَوْمٍ یَحِنُّونَ إِلَیْکِ کَمَا تَحِنُّ الْأَنْعَامُ إِلَی أَوْلَادِهَا وَ یُزَفُّونَ إِلَیْکِ کَمَا تُزَفُّ النِّسْوَانُ إِلَی أَزْوَاجِهَا یَعْنِی أُمَّةَ مُحَمَّدٍ ص.

ترجمه:

محمد بن علی بن حسین گفت: روایت شده که کعبه در زمان فاصله بین عیسی و محمد (ص) به خداوند عزوجل شکایت کرد و گفت: «ای پروردگار من، چرا زائرانم کم شده‌اند؟ چرا عیادت‌کنندگانم کم شده‌اند؟» پس خداوند به کعبه وحی فرستاد که «من نوری جدید بر قومی نازل خواهم کرد که به سوی تو میل خواهند داشت، همچون میل حیوانات به فرزندانشان، و به سوی تو خواهند آمد همچون زنانی که به سوی شوهرانشان آورده می‌شوند.» یعنی امت محمد (ص).

[رقم الحدیث الکلی: 14144 - رقم الحدیث الباب: 7]

14144- 7- ⁽³⁾وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ أَمَا إِنَّ النَّاسَ لَوْ تَرَکُوا حَجَّ هَذَا الْبَیْتِ- لَنَزَلَ بِهِمُ الْعَذَابُ وَ مَا نُوظِرُوا.

ترجمه:

ابو حمزه : شنیدم حضرت صادق علیه السلام می فرمودند : اما مردم اگرحج خانه خدا را ترک کنند عذاب برآنها نازل خواهد شد وهیچ فرصتی به آنها داده نخواهد شد .

[رقم الحدیث الکلی: 14145 - رقم الحدیث الباب: 8]

14145- 8- ⁽⁴⁾وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ رِبْعِیٍّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ نَاساً مِنْ هَؤُلَاءِ الْقُصَّاصِ یَقُولُونَ إِذَا حَجَّ الرَّجُلُ حَجَّةً ثُمَّ تَصَدَّقَ وَ وَصَلَ کَانَ خَیْراً لَهُ فَقَالَ کَذَبُوا لَوْ فَعَلَ هَذَا النَّاسُ لَعُطِّلَ هَذَا الْبَیْتُ- إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ هَذَا الْبَیْتَ قِیَاماً لِلنَّاسِ.

ترجمه:

عبدالرحمن بن ابی عبدالله گفت: به امام صادق (ع) گفتم که برخی از این قصه‌گوها می‌گویند که اگر کسی حج انجام دهد، سپس صدقه دهد و ارتباط برقرار کند، برای او بهتر است. امام صادق (ع) فرمود: دروغ می‌گویند. اگر مردم این کار را انجام دهند، این خانه (کعبه) تعطیل خواهد شد. به درستی که خداوند عزوجل این خانه را برای قوام و پایبندی مردم قرار داده است.

[رقم الحدیث الکلی: 14146 - رقم الحدیث الباب: 9]

14146- 9- ⁽¹⁾وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ ⁽²⁾عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ فِی وَصِیَّةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: لَا تَتْرُکُوا حَجَّ بَیْتِ رَبِّکُمْ فَتَهْلِکُوا وَ قَالَ مَنْ تَرَکَ الْحَجَّ لِحَاجَةٍ مِنْ حَوَائِجِ الدُّنْیَا لَمْ تُقْضَ حَتَّی یَنْظُرَ إِلَی الْمُحَلِّقِینَ.

وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

از امام صادق (ع) نقل شده است که فرمود: در وصیت امیرالمؤمنین (ع) آمده است که: «حج خانه‌ی پروردگارتان را ترک نکنید که هلاک می‌شوید». و فرمود: «هر کس حج را به خاطر نیازی از نیازهای دنیا ترک کند، نیازش برآورده نمی‌شود تا اینکه به حلق‌کنندگان (حاجیانی که موهای خود را تراشیده‌اند) نگاه کند

[رقم الحدیث الکلی: 14147 - رقم الحدیث الباب: 10]

14147- 10- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی وَصِیَّتِهِ لِلْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ ع أُوصِیکُمَا بِتَقْوَی اللَّهِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ اللَّهَ اللَّهَ فِی بَیْتِ رَبِّکُمْ- لَا تُخْلُوهُ مَا بَقِیتُمْ فَإِنَّهُ إِنْ تُرِکَ لَمْ تُنَاظَرُوا.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁵⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

در نهج‌البلاغه از امیرالمؤمنین (ع) در وصیت ایشان به حسن و حسین (ع) نقل شده است: «شما را به تقوای خدا توصیه می‌کنم»... تا آنجا که فرمود: «و خدا، خدا (را در نظر داشته باشید) در مورد خانه پروردگارتان. تا زمانی که زنده هستید، آن را خالی نگذارید، زیرا اگر رها شود، (از عذاب) مهلت داده نخواهید شد».

5- بَابُ وُجُوبِ إِجْبَارِ الْوَالِی النَّاسَ عَلَی الْحَجِّ وَ زِیَارَةِ الرَّسُولِ ص وَ الْإِقَامَةِ بِالْحَرَمَیْنِ کِفَایَةً وَ وُجُوبِ الْإِنْفَاقِ عَلَیْهِمْ مِنْ بَیْتِ الْمَالِ إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُمْ مَالٌ‌

اشارة

⁽⁷⁾5 بَابُ وُجُوبِ إِجْبَارِ الْوَالِی النَّاسَ عَلَی الْحَجِّ وَ زِیَارَةِ الرَّسُولِ ص وَ الْإِقَامَةِ بِالْحَرَمَیْنِ کِفَایَةً وَ وُجُوبِ الْإِنْفَاقِ عَلَیْهِمْ مِنْ بَیْتِ الْمَالِ إِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُمْ مَالٌ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14148 - رقم الحدیث الباب: 1]

14148- 1- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ

مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَوْ عَطَّلَ النَّاسُ الْحَجَّ (لَوَجَبَ عَلَی الْإِمَامِ) ⁽¹⁾أَنْ یُجْبِرَهُمْ عَلَی الْحَجِّ إِنْ شَاءُوا وَ إِنْ أَبَوْا فَإِنَّ هَذَا الْبَیْتَ إِنَّمَا وُضِعَ لِلْحَجِّ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ ⁽²⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

عبدالله بن سنان از امام صادق (ع) نقل می‌کند که فرمود: «اگر مردم حج را تعطیل کنند، بر امام واجب است که آن‌ها را به حج وادار کند، خواه بخواهند و خواه نخواهند، زیرا این خانه (کعبه) تنها برای حج قرار داده شده است».

[رقم الحدیث الکلی: 14149 - رقم الحدیث الباب: 2]

14149- 2- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ بَابَوَیْهِ بِأَسَانِیدِهِ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ وَ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ وَ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ غَیْرِهِمْ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَوْ أَنَّ النَّاسَ تَرَکُوا الْحَجَّ لَکَانَ عَلَی الْوَالِی أَنْ یُجْبِرَهُمْ عَلَی ذَلِکَ وَ عَلَی الْمُقَامِ عِنْدَهُ وَ لَوْ تَرَکُوا زِیَارَةَ النَّبِیِّ ص لَکَانَ عَلَی الْوَالِی أَنْ یُجْبِرَهُمْ عَلَی ذَلِکَ وَ عَلَی الْمُقَامِ عِنْدَهُ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُمْ أَمْوَالٌ أَنْفَقَ عَلَیْهِمْ مِنْ بَیْتِ مَالِ الْمُسْلِمِینَ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ وَ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ وَ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ وَ غَیْرِهِمْ ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ وَ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ وَ حُسَیْنٍ الْأَحْمَسِیِّ وَ حَمَّادٍ وَ غَیْرِ وَاحِدٍ وَ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع ⁽⁶⁾

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

معاویة بن عمار و دیگران از امام صادق (ع) نقل می‌کنند که فرمود: «اگر مردم حج را ترک کنند، بر حاکم است که آنان را به حج وادار کند و نیز به اقامت در کنار آن (خانه کعبه). و اگر زیارت پیامبر (ص) را ترک کنند، بر حاکم است که آنان را به زیارت وادار کند و به اقامت در کنار او (پیامبر)؛ و اگر اموالی نداشته باشند، از بیت المال مسلمانان برای آن‌ها هزینه کند».

6- بَابُ وُجُوبِ الْحَجِّ مَعَ الِاسْتِطَاعَةِ عَلَی الْفَوْرِ وَ تَحْرِیمِ تَرْکِهِ وَ تَسْوِیفِهِ‌

اشارة

⁽³⁾6 بَابُ وُجُوبِ الْحَجِّ مَعَ الِاسْتِطَاعَةِ عَلَی الْفَوْرِ وَ تَحْرِیمِ تَرْکِهِ وَ تَسْوِیفِهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14150 - رقم الحدیث الباب: 1]

14150- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الطُّوسِیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ اللَّهُ تَعَالَی وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ- مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽⁵⁾قَالَ هَذِهِ لِمَنْ کَانَ عِنْدَهُ مَالٌ وَ صِحَّةٌ وَ إِنْ کَانَ سَوَّفَهُ لِلتِّجَارَةِ فَلَا یَسَعُهُ وَ إِنْ مَاتَ عَلَی ذَلِکَ فَقَدْ تَرَکَ شَرِیعَةً مِنْ شَرَائِعِ الْإِسْلَامِ- إِذَا هُوَ یَجِدُ مَا یَحُجُّ بِهِ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

از معاویه بن عمار نقل شده که از امام صادق (ع) گفت: خداوند متعال فرموده است: «و برای خدا بر مردم است که حج خانه (کعبه) را به جا بیاورند؛ برای کسانی که توانایی سفر به آن را دارند.» (آل عمران 3:97) امام (ع) گفت: این فرمان برای کسانی است که دارای مال و سلامتی هستند و اگر کسی حج را به تأخیر بیندازد به خاطر تجارت، برای او عذر پذیرفته نیست. اگر کسی بمیرد در حالی که حج نکرده باشد و او قادر به انجام آن بوده است، او یکی از دستورات اسلام را ترک کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 14151 - رقم الحدیث الباب: 2]

14151- 2- ⁽⁶⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ لَهُ مَالٌ وَ لَمْ یَحُجَّ قَطُّ قَالَ هُوَ مِمَّنْ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی وَ نَحْشُرُهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ أَعْمی ⁽⁷⁾قَالَ قُلْتُ: سُبْحَانَ اللَّهِ أَعْمَی قَالَ أَعْمَاهُ اللَّهُ عَنْ طَرِیقِ الْحَقِّ ⁽⁸⁾.

وَ

رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ

مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ عَنْ طَرِیقِ الْجَنَّةِ ⁽¹⁾.

وَ

رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ لَمْ یَحُجَّ قَطُّ وَ لَهُ مَالٌ وَ قَالَ فِی آخِرِهِ عَنْ طَرِیقِ الْخَیْرِ ⁽²⁾

ترجمه:

مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ :از حضرت صادق علیه السلام سوال کردم کسی ثروتمند است وهرگز حج انجام نداده فرمودند : او جزء کسانی استکه خداوند فرموده : او را در قیامت نابینا محشور خواهیم کرد .عرض کردم سبحان الله نا بینا ؟ فرمودند : خداوند او را نابینا می کند از (تشخیص) راه حق

[رقم الحدیث الکلی: 14152 - رقم الحدیث الباب: 3]

14152- 3- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا قَدَرَ الرَّجُلُ عَلَی مَا یَحُجُّ بِهِ ثُمَّ دَفَعَ ذَلِکَ وَ لَیْسَ لَهُ شُغُلٌ یَعْذِرُهُ بِهِ فَقَدْ تَرَکَ شَرِیعَةً مِنْ شَرَائِعِ الْإِسْلَامِ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

از حلبی از امام صادق (ع) نقل شده که فرمود: «اگر کسی توانایی مالی برای انجام حج داشته باشد و آن را به تأخیر بیندازد، در حالی که هیچ عذر موجهی ندارد، او یکی از دستورات اسلام را ترک کرده است.»

[رقم الحدیث الکلی: 14153 - رقم الحدیث الباب: 4]

14153- 4- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ أَ رَأَیْتَ الرَّجُلَ التَّاجِرَ ذَا الْمَالِ حِینَ یُسَوِّفُ الْحَجَّ کُلَّ عَامٍ وَ لَیْسَ یَشْغَلُهُ عَنْهُ إِلَّا التِّجَارَةُ أَوِ الدَّیْنُ فَقَالَ لَا عُذْرَ لَهُ یُسَوِّفُ الْحَجَّ إِنْ مَاتَ وَ قَدْ تَرَکَ الْحَجَّ فَقَدْ تَرَکَ شَرِیعَةً مِنْ شَرَائِعِ الْإِسْلَامِ.

وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از ابو صباح کنانی نقل شده که از امام صادق (ع) پرسیدم: «آیا نظر تو درباره مرد تاجر و دارا که هر سال حج را به تأخیر می‌اندازد و تنها چیزی که او را از حج باز می‌دارد، تجارت یا بدهی است، چیست؟» امام (ع) فرمود: «او هیچ عذری ندارد که حج را به تأخیر بیندازد؛ اگر بمیرد و حج نکرده باشد، او یکی از دستورات اسلام را ترک کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 14154 - رقم الحدیث الباب: 5]

14154- 5- ⁽⁶⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی

بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ کانَ فِی هذِهِ أَعْمی فَهُوَ فِی الْآخِرَةِ أَعْمی وَ أَضَلُّ سَبِیلًا ⁽¹⁾قَالَ ذَلِکَ الَّذِی یُسَوِّفُ نَفْسَهُ الْحَجَّ یَعْنِی حَجَّةَ الْإِسْلَامِ حَتَّی یَأْتِیَهُ الْمَوْتُ.

ترجمه:

ابو بصیر گفت: از امام صادق (ع) درباره گفته خداوند عزّ و جلّ پرسیدم: «و هر کس که در این (دنیا) نابینا باشد، در آخرت نیز نابینا و گمراه‌تر خواهد بود.» (اسراء 17:72) امام (ع) فرمود: این آیه درباره کسی است که حج را به تأخیر می‌اندازد، یعنی حج اسلام را تا زمانی که مرگ به سراغش بیافتد.

[رقم الحدیث الکلی: 14155 - رقم الحدیث الباب: 6]

14155- 6- ⁽²⁾وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع التَّاجِرُ یُسَوِّفُ ⁽³⁾الْحَجَّ قَالَ لَیْسَ لَهُ عُذْرٌ فَإِنْ ⁽⁴⁾مَاتَ فَقَدْ تَرَکَ شَرِیعَةً مِنْ شَرَائِعِ الْإِسْلَامِ.

وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ نَحْوَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

زید شحام : خدمت حضرت صادق علیه السلام عرض کردم تاجر حج را به تاخیر می اندازد فرمودند : معذور نیست واگر بمیرد دستوری ازدستورات اسلام را ترک کرده است .

[رقم الحدیث الکلی: 14156 - رقم الحدیث الباب: 7]

14156- 7- ⁽⁶⁾وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ مَاتَ وَ هُوَ صَحِیحٌ مُوسِرٌ لَمْ یَحُجَّ فَهُوَ مِمَّنْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ نَحْشُرُهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ أَعْمی ⁽⁷⁾قَالَ قُلْتُ: سُبْحَانَ اللَّهِ أَعْمَی قَالَ نَعَمْ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَعْمَاهُ عَنْ طَرِیقِ الْحَقِّ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁸⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ :از حضرت صادق علیه السلام سوال کردم کسی ثروتمند است وهرگز حج انجام نداده فرمودند : او جزء کسانی استکه خداوند فرموده : او را در قیامت نابینا محشور خواهیم کرد .عرض کردم سبحان الله نا بینا ؟ فرمودند : خداوند او را نابینا می کند از (تشخیص) راه حق

[رقم الحدیث الکلی: 14157 - رقم الحدیث الباب: 8]

14157- 8- ⁽⁹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ

قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ کانَ فِی هذِهِ أَعْمی فَهُوَ فِی الْآخِرَةِ أَعْمی وَ أَضَلُّ سَبِیلًا ⁽¹⁾فَقَالَ نَزَلَتْ فِیمَنْ سَوَّفَ الْحَجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ وَ عِنْدَهُ مَا یَحُجُّ بِهِ فَقَالَ الْعَامَ أَحُجُّ الْعَامَ أَحُجُّ حَتَّی یَمُوتَ قَبْلَ أَنْ یَحُجَّ.

ترجمه:

از محمد بن فضیل نقل شده است. او می‌گوید: از امام ابوالحسن (علیه‌السلام) درباره‌ی آیه‌ای از قرآن کریم پرسیدم: «و هر کس در این دنیا کور باشد، در آخرت نیز کور و گمراه‌تر خواهد بود» (سوره اسراء، آیه 72). امام فرمود: این آیه درباره‌ی کسی نازل شده است که حج واجب اسلام را به تأخیر می‌اندازد و در حالی که توانایی مالی برای انجام حج دارد، می‌گوید: امسال حج می‌کنم، سال دیگر حج می‌کنم، تا این که پیش از انجام حج می‌میرد.

[رقم الحدیث الکلی: 14158 - رقم الحدیث الباب: 9]

14158- 9- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ قَدَرَ عَلَی مَا یَحُجُّ بِهِ وَ جَعَلَ یَدْفَعُ ذَلِکَ وَ لَیْسَ لَهُ عَنْهُ شُغُلٌ یَعْذِرُهُ اللَّهُ فِیهِ حَتَّی جَاءَهُ ⁽³⁾الْمَوْتُ فَقَدْ ضَیَّعَ شَرِیعَةً مِنْ شَرَائِعِ الْإِسْلَامِ.

ترجمه:

این حدیث از علی بن ابی حمزه نقل شده است. او از امام صادق (علیه‌السلام) نقل می‌کند که فرمود: کسی که توانایی انجام حج را دارد و پیوسته آن را به تأخیر می‌اندازد، بدون اینکه عذر موجهی از جانب خداوند داشته باشد، تا اینکه مرگ به سراغش می‌آید، در حقیقت یکی از فرائض اسلام را ضایع کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 14159 - رقم الحدیث الباب: 10]

14159- 10- ⁽⁴⁾جَعْفَرُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ سَعِیدٍ الْمُحَقِّقُ فِی الْمُعْتَبَرِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا قَدَرَ الرَّجُلُ عَلَی الْحَجِّ فَلَمْ یَحُجَّ فَقَدْ تَرَکَ شَرِیعَةً مِنْ شَرَائِعِ الْإِسْلَامِ.

ترجمه:

امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند : کسی که توانایی انجام حج را دارد ولی حج انجام ندهد در حقیقت یکی از فرائض اسلام را ضایع کرده است.

[رقم الحدیث الکلی: 14160 - رقم الحدیث الباب: 11]

14160- 11- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ- مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽⁶⁾قَالَ هَذَا لِمَنْ کَانَ عِنْدَهُ مَالٌ وَ صِحَّةٌ فَإِنْ سَوَّفَهُ لِلتِّجَارَةِ فَلَا یَسَعُهُ ذَلِکَ وَ إِنْ مَاتَ عَلَی ذَلِکَ فَقَدْ تَرَکَ شَرِیعَةً مِنْ شَرَائِعِ الْإِسْلَامِ- إِذَا تَرَکَ الْحَجَّ وَ هُوَ یَجِدُ مَا یَحُجُّ بِهِ وَ إِنْ دَعَاهُ أَحَدٌ إِلَی أَنْ یَحْمِلَهُ فَاسْتَحْیَا فَلَا یَفْعَلُ فَإِنَّهُ لَا یَسَعُهُ إِلَّا أَنْ

یَخْرُجَ وَ لَوْ عَلَی حِمَارٍ أَجْدَعَ أَبْتَرَ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِینَ ⁽¹⁾قَالَ وَ مَنْ تَرَکَ فَقَدْ کَفَرَ قَالَ وَ لِمَ لَا یَکْفُرُ وَ قَدْ تَرَکَ شَرِیعَةً مِنْ شَرَائِعِ الْإِسْلَامِ- یَقُولُ اللَّهُ الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِیهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِی الْحَجِّ ⁽²⁾فَالْفَرِیضَةُ التَّلْبِیَةُ وَ الْإِشْعَارُ وَ التَّقْلِیدُ فَأَیَّ ذَلِکَ فَعَلَ فَقَدْ فَرَضَ الْحَجَّ وَ لَا فَرْضَ إِلَّا فِی هَذِهِ الشُّهُورِ الَّتِی قَالَ اللَّهُ الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ ⁽³⁾.

ترجمه:

از معاویة بن عمار نقل شده است. او از امام صادق (علیه‌السلام) در مورد آیه‌ای از قرآن کریم می‌پرسد: «و برای خداوند بر مردم واجب است که حج خانه را انجام دهند، هر که توانایی رفتن به آن را داشته باشد» (سوره آل عمران، آیه 97). امام فرمود: این حکم برای کسی است که مال و سلامتی دارد. اگر این فرد حج را به خاطر تجارت به تأخیر بیندازد، این کار برای او جایز نیست، و اگر در همین حال بمیرد، یکی از واجبات اسلام را ترک کرده است. اگر او توانایی مالی برای انجام حج داشته باشد و کسی او را دعوت به حج کند ولی او از روی شرم نپذیرد، باید برود، حتی اگر مجبور باشد بر خر ناقص و دم‌بریده سوار شود. این نیز مطابق با آیه «و هر کس کفر ورزد، پس خداوند از جهانیان بی‌نیاز است» (سوره آل عمران، آیه 97) است. امام فرمود: و کسی که حج را ترک کند، کافر شده است. سپس افزود: چرا کافر نشود، در حالی که یکی از واجبات اسلام را ترک کرده است. خداوند می‌فرماید: «حج در ماه‌های معینی واجب است، پس هر که در این ماه‌ها حج را فرض کند، نباید در حج مرتکب فسق و جدال شود» (سوره بقره، آیه 197). بنابراین، واجب حج تلبیه گفتن، اشعار (علامت‌گذاری قربانی) و تقلید (بستن گردنبند قربانی) است، و هرکدام از این اعمال را انجام دهد، حج را فرض کرده است، و این وجوب فقط در همین ماه‌هایی است که خداوند فرموده «حج در ماه‌های معینی واجب است» (سوره بقره، آیه 197).

[رقم الحدیث الکلی: 14161 - رقم الحدیث الباب: 12]

14161- 12- ⁽⁴⁾وَ عَنْ کُلَیْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلَهُ أَبُو بَصِیرٍ وَ أَنَا أَسْمَعُ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ لَهُ مِائَةُ أَلْفٍ فَقَالَ الْعَامَ أَحُجُّ الْعَامَ أَحُجُّ فَأَدْرَکَهُ الْمَوْتُ وَ لَمْ یَحُجَّ حَجَّ الْإِسْلَامِ فَقَالَ یَا أَبَا بَصِیرٍ أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ اللَّهِ وَ مَنْ کانَ فِی هذِهِ أَعْمی فَهُوَ فِی الْآخِرَةِ أَعْمی وَ أَضَلُّ سَبِیلًا ⁽⁵⁾أَعْمَی عَنْ فَرِیضَةٍ مِنْ فَرَائِضِ اللَّهِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁶⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

این حدیث از کُلَیب نقل شده است. او از امام صادق (علیه‌السلام) نقل می‌کند که ابو بصیر از امام پرسید در حالی که من می‌شنیدم. مردی بود که صد هزار (درهم یا دینار) داشت و می‌گفت: امسال حج می‌کنم، امسال حج می‌کنم، اما مرگ به او رسید و حج واجب اسلام را انجام نداد. امام فرمود: ای ابو بصیر، آیا نشنیده‌ای سخن خداوند را که می‌فرماید: «و هر کس در این دنیا کور باشد، در آخرت نیز کور و گمراه‌تر خواهد بود» (سوره اسراء، آیه 72)؟ این شخص از انجام یکی از فرائض الهی کور بوده است.

7- بَابُ ثُبُوتِ الْکُفْرِ وَ الِارْتِدَادِ بِتَرْکِ الْحَجِّ وَ تَسْوِیفِهِ اسْتِخْفَافاً أَوْ جُحُوداً

اشارة

⁽⁸⁾7 بَابُ ثُبُوتِ الْکُفْرِ وَ الِارْتِدَادِ بِتَرْکِ الْحَجِّ وَ تَسْوِیفِهِ اسْتِخْفَافاً أَوْ جُحُوداً

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14162 - رقم الحدیث الباب: 1]

14162- 1- ⁽⁹⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ

عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ ذَرِیحٍ الْمُحَارِبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ مَاتَ وَ لَمْ یَحُجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ لَمْ یَمْنَعْهُ مِنْ ذَلِکَ حَاجَةٌ تُجْحِفُ بِهِ أَوْ مَرَضٌ لَا یُطِیقُ فِیهِ الْحَجَّ أَوْ سُلْطَانٌ یَمْنَعُهُ فَلْیَمُتْ یَهُودِیّاً أَوْ نَصْرَانِیّاً.

وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ عَنْ ذَرِیحٍ الْمُحَارِبِیِّ مِثْلَهُ ⁽¹⁾وَ

رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ إِنْ شَاءَ یَهُودِیّاً وَ إِنْ شَاءَ نَصْرَانِیّاً ⁽²⁾.

وَ رَوَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی ⁽³⁾

وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُوسَی بْنِ سَعْدَانَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ ذَرِیحٍ مِثْلَ رِوَایَةِ الْکُلَیْنِیِّ ⁽⁴⁾وَ رَوَاهُ الْمُحَقِّقُ فِی الْمُعْتَبَرِ عَنْ ذَرِیحٍ ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی ⁽⁶⁾

وَ رَوَاهُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ ⁽⁷⁾عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ سَعْدَانَ مِثْلَهُ ⁽⁸⁾

وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ النَّهْدِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ ذَرِیحٍ الْمُحَارِبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

این حدیث از ذریح محاربی نقل شده است. او از امام صادق (علیه‌السلام) نقل می‌کند که فرمود: هر کس بمیرد و حج واجب اسلام را انجام نداده باشد، در حالی که نیاز مالی شدید، بیماری که توان حج را از او گرفته یا حاکمی که او را از حج منع کرده، مانع او نبوده است، پس بمیرد به گونه‌ای که گویی یهودی یا نصرانی بوده است.

[رقم الحدیث الکلی: 14163 - رقم الحدیث الباب: 2]

14163- 2- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ اللَّهُ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ- مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽³⁾قَالَ هَذِهِ لِمَنْ کَانَ عِنْدَهُ مَالٌ إِلَی أَنْ قَالَ وَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ کَفَرَ ⁽⁴⁾یَعْنِی مَنْ تَرَکَ.

ترجمه:

این حدیث از معاویة بن عمار نقل شده است. او از امام صادق (علیه‌السلام) نقل می‌کند که فرمود: خداوند فرموده است: «و برای خداوند بر مردم واجب است که حج خانه را انجام دهند، هر که توانایی رفتن به آن را داشته باشد» (سوره آل عمران، آیه 97). امام فرمود: این آیه درباره کسی است که مال (توانایی مالی) دارد. و درباره سخن خداوند عز و جل «و هر کس کفر ورزد» (سوره آل عمران، آیه 97) نیز فرمود: یعنی کسی که (حج را) ترک کند.

[رقم الحدیث الکلی: 14164 - رقم الحدیث الباب: 3]

14164- 3- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ کَفَرَ بِاللَّهِ الْعَظِیمِ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ عَشَرَةٌ الْقَتَّاتُ وَ السَّاحِرُ وَ الدَّیُّوثُ وَ نَاکِحُ الْمَرْأَةِ حَرَاماً فِی دُبُرِهَا وَ نَاکِحُ الْبَهِیمَةِ وَ مَنْ نَکَحَ ذَاتَ مَحْرَمٍ وَ السَّاعِی فِی الْفِتْنَةِ وَ بَائِعُ السِّلَاحِ مِنْ أَهْلِ الْحَرْبِ وَ مَانِعُ الزَّکَاةِ وَ مَنْ وَجَدَ سَعَةً فَمَاتَ وَ لَمْ یَحُجَّ یَا عَلِیُّ تَارِکُ الْحَجِّ وَ هُوَ مُسْتَطِیعٌ کَافِرٌ یَقُولُ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ- مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِینَ ⁽⁶⁾

یَا عَلِیُّ مَنْ سَوَّفَ الْحَجَّ حَتَّی یَمُوتَ بَعَثَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ یَهُودِیّاً أَوْ نَصْرَانِیّاً.

وَ

رَوَاهُ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی ⁽¹⁾عَنْ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ فَمَاتَ وَ لَمْ یَحُجَّ ⁽²⁾

ترجمه:

این حدیث از امام جعفر صادق (علیه‌السلام) نقل شده است که از پدرانش از وصیت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به امام علی (علیه‌السلام) روایت کرده‌اند. پیامبر فرمود: «ای علی، ده گروه از این امت به خداوند بزرگ کفر ورزیده‌اند: سخن‌چین، جادوگر، مرد بی‌غیرت، کسی که با زنی به طور حرام از پشت آمیزش کند، کسی که با حیوان آمیزش کند، کسی که با محارم خود آمیزش کند، کسی که به فتنه‌انگیزی مشغول است، فروشنده سلاح به اهل جنگ، کسی که زکات ندهد و کسی که توانایی مالی دارد ولی بدون انجام حج بمیرد. ای علی، کسی که حج را ترک کند در حالی که توانایی دارد، کافر است. خداوند تبارک و تعالی می‌فرماید: «و برای خداوند بر مردم واجب است که حج خانه را انجام دهند، هر که توانایی رفتن به آن را داشته باشد و هر کس کفر ورزد، پس خداوند از جهانیان بی‌نیاز است» (سوره آل عمران، آیه 97). ای علی، کسی که حج را به تأخیر بیندازد تا بمیرد، خداوند او را در روز قیامت به صورت یهودی یا مسیحی برمی‌انگیزد.»

[رقم الحدیث الکلی: 14165 - رقم الحدیث الباب: 4]

14165- 4- ⁽³⁾أَحْمَدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ الطَّبْرِسِیُّ فِی الْإِحْتِجَاجِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی احْتِجَاجِهِ عَلَی الْخَوَارِجِ قَالَ وَ أَمَّا قَوْلُکُمْ إِنِّی کُنْتُ وَصِیّاً فَضَیَّعْتُ الْوَصِیَّةَ فَأَنْتُمْ کَفَرْتُمْ وَ قَدَّمْتُمْ عَلَیَّ وَ أَزَلْتُمُ الْأَمْرَ عَنِّی وَ لَیْسَ عَلَی الْأَوْصِیَاءِ الدُّعَاءُ إِلَی أَنْفُسِهِمْ إِنَّمَا یَبْعَثُ اللَّهُ الْأَنْبِیَاءَ فَیَدْعُونَ إِلَی أَنْفُسِهِمْ وَ الْوَصِیُّ ⁽⁴⁾فَمَدْلُولٌ عَلَیْهِ مُسْتَغْنٍ عَنِ الدُّعَاءِ إِلَی نَفْسِهِ ⁽⁵⁾وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ- مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽⁶⁾وَ لَوْ تَرَکَ النَّاسُ الْحَجَّ لَمْ یَکُنِ الْبَیْتُ لِیُکْفَرَ بِتَرْکِهِمْ إِیَّاهُ وَ لَکِنْ کَانُوا یَکْفُرُونَ بِتَرْکِهِمْ إِیَّاهُ لِأَنَّ اللَّهَ قَدْ نَصَبَهُ لَکُمْ عَلَماً وَ کَذَلِکَ نَصَبَنِی عَلَماً حَیْثُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص- یَا عَلِیُّ أَنْتَ ⁽⁷⁾بِمَنْزِلَةِ الْکَعْبَةِ تُؤْتَی وَ لَا تَأْتِی.

ترجمه:

احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی در کتاب احتجاج از امیرالمؤمنین (ع) در احتجاج خود با خوارج نقل کرده است که فرمود: اما سخن شما که می‌گویید من وصی بوده‌ام و وصایت را ضایع کرده‌ام، شما کافر شدید و بر من پیشی گرفتید و امر (خلافت) را از من دور کردید، و بر اوصیا لازم نیست که خود را به مردم معرفی کنند. خداوند پیامبران را می‌فرستد تا مردم را به سوی خود دعوت کنند، اما وصی به او دلالت می‌شود و نیازی به دعوت به سوی خود ندارد. و خداوند عزّ و جلّ فرموده است: «و برای خدا بر مردم واجب است حج خانه (کعبه)؛ هر که توانایی رسیدن به آن را داشته باشد.» و اگر مردم حج را ترک کنند، کعبه با ترک آنان از بین نمی‌رود، اما آنان با ترک آن کافر می‌شوند. زیرا خداوند آن (کعبه) را برای شما به عنوان نشانه‌ای قرار داده است، و همان‌طور که کعبه نشانه است، من نیز نشانه‌ام، چنان که رسول خدا (ص) فرمود: «ای علی، تو مانند کعبه‌ای؛ به سوی تو می‌آیند و تو به سوی آنان نمی‌روی.»

[رقم الحدیث الکلی: 14166 - رقم الحدیث الباب: 5]

14166- 5- ⁽⁸⁾جَعْفَرُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ سَعِیدٍ الْمُحَقِّقُ فِی الْمُعْتَبَرِ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: مَنْ مَاتَ وَ لَمْ یَحُجَّ فَلَا عَلَیْهِ أَنْ یَمُوتَ یَهُودِیّاً أَوْ نَصْرَانِیّاً.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا ⁽¹⁾وَ فِی مُقَدِّمَةِ الْعِبَادَاتِ ⁽²⁾وَ غَیْرِهَا ⁽³⁾

و یأتی ما یدلّ علیه فی الحدیث 50 من الباب 10 من أبواب حدّ المرتد.

ترجمه:

جعفر بن حسن بن سعید محقق در کتاب المعتبر از پیامبر (ص) نقل کرده است که فرمود: «هر کس بمیرد و حج انجام نداده باشد، باکی ندارد که یهودی یا نصرانی بمیرد.»

8- بَابُ اشْتِرَاطِ وُجُوبِ الْحَجِّ بِوُجُودِ الِاسْتِطَاعَةِ مِنَ الزَّادِ وَ الرَّاحِلَةِ مَعَ الْحَاجَةِ إِلَیْهَا وَ تَخْلِیَةِ السَّرْبِ وَ الْقُدْرَةِ عَلَی الْمَسِیرِ وَ مَا یَتَوَقَّفُ عَلَیْهِ وَ وُجُوبِ شِرَاءِ مَا یَحْتَاجُ إِلَیْهِ مِنْ أَسْب

اشارة

⁽⁴⁾8 بَابُ اشْتِرَاطِ وُجُوبِ الْحَجِّ بِوُجُودِ الِاسْتِطَاعَةِ مِنَ الزَّادِ وَ الرَّاحِلَةِ مَعَ الْحَاجَةِ إِلَیْهَا وَ تَخْلِیَةِ السَّرْبِ وَ الْقُدْرَةِ عَلَی الْمَسِیرِ وَ مَا یَتَوَقَّفُ عَلَیْهِ وَ وُجُوبِ شِرَاءِ مَا یَحْتَاجُ إِلَیْهِ مِنْ أَسْبَابِ السَّفَرِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14167 - رقم الحدیث الباب: 1]

14167- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ ⁽⁶⁾عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع قَوْلُهُ تَعَالَی وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽⁷⁾قَالَ یَکُونُ لَهُ مَا یَحُجُّ بِهِ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ : به حضرت باقرعلیه السلام عرض کردم منظور درآیه شریفه وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽⁸⁾چیست ؟ فرمودند : باید مالی داشته باشد تا با آن حج انجام بدهد .

[رقم الحدیث الکلی: 14168 - رقم الحدیث الباب: 2]

14168- 2- ⁽⁹⁾وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی کِتَابِ التَّوْحِیدِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ جَمِیعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ

قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ وَ زَادَ قُلْتُ فَمَنْ عُرِضَ عَلَیْهِ فَاسْتَحْیَا قَالَ هُوَ مِمَّنْ یَسْتَطِیعُ.

ترجمه:

علاء بن رزین گفت: از امام صادق (ع) پرسیدم و (حدیثی مشابه) را نقل کرد، ولی افزوده : گفتم کسی که حج بر او عرضه شود و از آن خجالت بکشد (نرود) چه حکمی دارد؟ فرمود: او از کسانی است که توانایی دارد.

[رقم الحدیث الکلی: 14169 - رقم الحدیث الباب: 3]

14169- 3- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ- مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽²⁾مَا السَّبِیلُ قَالَ أَنْ یَکُونَ لَهُ مَا یَحُجُّ بِهِ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

حلبی : به حضرت صادق علیه السلام : درمورد آیه شریفه وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽³⁾فرمودند :اما سبیل یعنی باید مالی داشته باشد تا با آن حج انجام بدهد ....

[رقم الحدیث الکلی: 14170 - رقم الحدیث الباب: 4]

14170- 4- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْخَثْعَمِیِّ قَالَ: سَأَلَ حَفْصٌ الْکُنَاسِیُّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا عِنْدَهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ- مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽⁵⁾مَا یَعْنِی بِذَلِکَ قَالَ مَنْ کَانَ صَحِیحاً فِی بَدَنِهِ مُخَلًّی سَرْبُهُ لَهُ زَادٌ وَ رَاحِلَةٌ فَهُوَ مِمَّنْ یَسْتَطِیعُ الْحَجَّ أَوْ قَالَ مِمَّنْ کَانَ لَهُ مَالٌ فَقَالَ لَهُ حَفْصٌ الْکُنَاسِیُّ فَإِذَا کَانَ صَحِیحاً فِی بَدَنِهِ مُخَلًّی فِی سَرْبِهِ لَهُ زَادٌ وَ رَاحِلَةٌ فَلَمْ یَحُجَّ فَهُوَ مِمَّنْ یَسْتَطِیعُ الْحَجَّ قَالَ نَعَمْ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁶⁾

وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

محمد بن یحیی خثعمی گفت: حفص کناسی در حالی که من نزد امام صادق (ع) بودم، از ایشان درباره قول خداوند عز و جل "و برای خدا بر مردم است حج خانه (کعبه)، آن کسی که استطاعت و توانایی راه یافتن به آن را دارد" (آل عمران 3: 97) پرسید و گفت: این آیه چه معنایی دارد؟ امام فرمود: کسی که از نظر جسمی سالم باشد، راهش باز باشد، و زاد و توشه و وسیله سفر داشته باشد، او از کسانی است که توانایی حج را دارد. یا فرمود: کسی که مالی داشته باشد. حفص کناسی پرسید: اگر کسی از نظر جسمی سالم باشد، راهش باز باشد، زاد و توشه و وسیله سفر داشته باشد و حج نرود، آیا او از کسانی است که توانایی حج را دارد؟ امام فرمود: بله.

[رقم الحدیث الکلی: 14171 - رقم الحدیث الباب: 5]

14171- 5- ⁽⁷⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع

قَالَ: سَأَلَهُ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْقَدَرِ- فَقَالَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ أَخْبِرْنِی عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽¹⁾أَ لَیْسَ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لَهُمُ الِاسْتِطَاعَةَ فَقَالَ وَیْحَکَ إِنَّمَا یَعْنِی بِالاسْتِطَاعَةِ الزَّادَ وَ الرَّاحِلَةَ لَیْسَ اسْتِطَاعَةَ الْبَدَنِ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

سکونی از امام صادق (ع) روایت کرده که مردی از اهل قَدَر از ایشان پرسید: ای فرزند رسول خدا، مرا از قول خداوند عز و جل "و برای خدا بر مردم است حج خانه (کعبه)، آن کسی که استطاعت و توانایی راه یافتن به آن را دارد" (آل عمران 3: 97) آگاه کن. آیا خداوند استطاعت و توانایی را برای آنان قرار نداده است؟ امام فرمود: وای بر تو! منظور از استطاعت، زاد و توشه و وسیله سفر است، نه فقط توانایی بدنی.

[رقم الحدیث الکلی: 14172 - رقم الحدیث الباب: 6]

14172- 6- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی ⁽³⁾عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الرِّضَا ع فِی کِتَابِهِ إِلَی الْمَأْمُونِ قَالَ وَ حِجُّ الْبَیْتِ فَرِیضَةٌ عَلَی مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ السَّبِیلُ الزَّادُ وَ الرَّاحِلَةُ مَعَ الصِّحَّةِ.

ترجمه:

حضرت رضا علیه السلام درنامه خود به مامون نوشتند : وحج خانه خدا واجب است بر کسیکه برایش ممکن باشد ومنظور از سبیل توشه سفر ومرکب وسلامت بدنی است .

[رقم الحدیث الکلی: 14173 - رقم الحدیث الباب: 7]

14173- 7- ⁽⁴⁾وَ فِی کِتَابِ التَّوْحِیدِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽⁵⁾مَا یَعْنِی بِذَلِکَ قَالَ مَنْ کَانَ صَحِیحاً فِی بَدَنِهِ مُخَلًّی سَرْبُهُ لَهُ زَادٌ وَ رَاحِلَةٌ.

ترجمه:

هشام بن حکم از امام صادق (ع) روایت کرده که در تفسیر قول خداوند عز و جل "و برای خدا بر مردم است حج خانه (کعبه)، آن کسی که استطاعت و توانایی راه یافتن به آن را دارد" (آل عمران 3: 97)، امام فرمود: منظور این است که کسی که از نظر بدنی سالم باشد، راهش باز و بی‌مانع باشد، و زاد و توشه و وسیله سفر داشته باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 14174 - رقم الحدیث الباب: 8]

14174- 8- ⁽⁶⁾وَ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی ⁽⁷⁾عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: إِذَا أَرَدْتُمُ الْحَجَّ فَتَقَدَّمُوا فِی شِرَاءِ الْحَوَائِجِ لِبَعْضِ مَا یُقَوِّیکُمْ عَلَی السَّفَرِ فَإِنَّ اللَّهَ یَقُولُ وَ لَوْ أَرادُوا الْخُرُوجَ لَأَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً ⁽⁸⁾.

ترجمه:

امام علی (ع) در حدیث چهارصدگانگی فرمود: «هنگامی که قصد حج کردید، پیش از سفر وسایل و لوازم مورد نیاز را خریداری کنید تا به شما در سفر کمک کند. زیرا خداوند می‌فرماید: اگر آنها قصد خروج (برای جهاد یا سفر) داشتند، حتماً وسایل لازم را فراهم می‌کردند» (توبه 9: 46).

[رقم الحدیث الکلی: 14175 - رقم الحدیث الباب: 9]

14175- 9- ⁽¹⁾الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ شُعْبَةَ فِی تُحَفِ الْعُقُولِ عَنِ الرِّضَا ع فِی کِتَابِهِ إِلَی الْمَأْمُونِ قَالَ: وَ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽²⁾وَ السَّبِیلُ زَادٌ وَ رَاحِلَةٌ.

ترجمه:

حضرت رضا علیه السلام درنامه خود به مامون نوشتند : ومنظور از سبیل توشه سفر ومرکب است .

[رقم الحدیث الکلی: 14176 - رقم الحدیث الباب: 10]

14176- 10- ⁽³⁾الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَیَابَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِهِ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ- مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽⁴⁾قَالَ مَنْ کَانَ صَحِیحاً فِی بَدَنِهِ مُخَلًّی سَرْبُهُ لَهُ زَادٌ وَ رَاحِلَةٌ فَهُوَ مُسْتَطِیعٌ لِلْحَجِّ.

ترجمه:

از عبدالرحمن بن سیابة از امام صادق (علیه السلام) درباره آیه «و برای خدا بر مردم است که حج خانه‌اش را به جا آورند، هر کس که به سوی آن توانایی داشته باشد» (آل عمران: 97)، روایت شده است: «کسی که بدنش سالم باشد، راهش باز باشد، زاد و توشه و مرکب داشته باشد، او توانایی حج دارد.»

[رقم الحدیث الکلی: 14177 - رقم الحدیث الباب: 11]

14177- 11- ⁽⁵⁾قَالَ وَ فِی رِوَایَةِ الْکِنَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: وَ إِنْ کَانَ یَقْدِرُ أَنْ یَرْکَبَ بَعْضاً وَ یَمْشِیَ بَعْضاً فَلْیَفْعَلْ وَ مَنْ کَفَرَ ⁽⁶⁾قَالَ تَرَکَ.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام : اگرمی تواند بعضی از راه را سواره وبعضی را پیاده برود باید انجام دهد ومن کفریعنی کسیکه حج را ترک کند .

[رقم الحدیث الکلی: 14178 - رقم الحدیث الباب: 12]

14178- 12- ⁽⁷⁾وَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِهِ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽⁸⁾قَالَ الصِّحَّةُ فِی بَدَنِهِ وَ الْقُدْرَةُ فِی مَالِهِ.

ترجمه:

از عبدالرحمن بن حجاج از امام صادق (علیه السلام) درباره آیه «و برای خدا بر مردم است که حج خانه‌اش را به جا آورند، هر کس که به سوی آن توانایی داشته باشد» (آل عمران: 97)، سوال کردم حضرت فرمودند : «کسی که بدنش سالم باشد، زاد و توشه داشته باشد .

[رقم الحدیث الکلی: 14179 - رقم الحدیث الباب: 13]

14179- 13- ⁽⁹⁾قَالَ وَ فِی رِوَایَةِ حَفْصٍ الْأَعْوَرِ عَنْهُ ع قَالَ: الْقُوَّةُ فِی الْبَدَنِ وَ الْیَسَارُ فِی الْمَالِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

ودرروایت حفص اعور ازحضرت نقل کرده که فرمودند: توانای بدنی ومالی .

9- بَابُ اشْتِرَاطِ وُجُوبِ الْحَجِّ بِوُجُودِ کِفَایَةِ عِیَالِهِ حَتَّی یَرْجِعَ إِلَیْهِمْ وَ إِلَّا لَمْ یَجِبْ وَ حُکْمِ الرُّجُوعِ إِلَی کِفَایَةٍ وَ تَقْدِیمِ الْحَجِّ عَلَی التَّزْوِیجِ‌

اشارة

⁽³⁾9 بَابُ اشْتِرَاطِ وُجُوبِ الْحَجِّ بِوُجُودِ کِفَایَةِ عِیَالِهِ حَتَّی یَرْجِعَ إِلَیْهِمْ وَ إِلَّا لَمْ یَجِبْ وَ حُکْمِ الرُّجُوعِ إِلَی کِفَایَةٍ وَ تَقْدِیمِ الْحَجِّ عَلَی التَّزْوِیجِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14180 - رقم الحدیث الباب: 1]

14180- 1- ⁽⁴⁾وَ 14181- 2- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ جَرِیرٍ عَنْ أَبِی الرَّبِیعِ الشَّامِیِّ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽⁶⁾فَقَالَ مَا یَقُولُ النَّاسُ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ الزَّادُ وَ الرَّاحِلَةُ قَالَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع قَدْ سُئِلَ أَبُو جَعْفَرٍ ع عَنْ هَذَا فَقَالَ هَلَکَ النَّاسُ إِذاً لَئِنْ کَانَ مَنْ کَانَ لَهُ زَادٌ وَ رَاحِلَةٌ قَدْرَ مَا یَقُوتُ عِیَالَهُ وَ یَسْتَغْنِی بِهِ عَنِ النَّاسِ یَنْطَلِقُ إِلَیْهِمْ فَیَسْلُبُهُمْ إِیَّاهُ لَقَدْ هَلَکُوا إِذاً فَقِیلَ لَهُ فَمَا السَّبِیلُ قَالَ فَقَالَ السَّعَةُ فِی الْمَالِ إِذَا کَانَ یَحُجُّ بِبَعْضٍ وَ یُبْقِی بَعْضاً لِقُوتِ عِیَالِهِ ⁽⁷⁾أَ لَیْسَ قَدْ فَرَضَ اللَّهُ الزَّکَاةَ فَلَمْ یَجْعَلْهَا إِلَّا عَلَی مَنْ یَمْلِکُ مِائَتَیْ دِرْهَمٍ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁸⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الرَّبِیعِ الشَّامِیِّ ⁽¹⁾

وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾

وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ عَنْ أَبِی الرَّبِیعِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ زَادَ بَعْدَ قَوْلِهِ وَ یَسْتَغْنِی بِهِ عَنِ النَّاسِ یَجِبُ عَلَیْهِ أَنْ یَحُجَّ بِذَلِکَ ثُمَّ یَرْجِعَ فَیَسْأَلَ النَّاسَ بِکَفِّهِ لَقَدْ هَلَکَ إِذاً ثُمَّ ذَکَرَ تَمَامَ الْحَدِیثِ وَ قَالَ فِیهِ یَقُوتُ بِهِ نَفْسَهُ وَ عِیَالَهُ ⁽³⁾

ترجمه:

از ابو‌ربیع شامی روایت شده است که گفت: از امام صادق (علیه السلام) درباره قول خداوند عز و جل «و بر مردم است که حج خانه خدا را انجام دهند، هر کس که به سوی آن توانایی داشته باشد» (آل عمران: 97) پرسیده شد. امام فرمود: «مردم چه می‌گویند؟» گفتم: «زاد و راحله» (وسایل سفر و مرکب). امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: «از امام باقر (علیه‌السلام) درباره این موضوع پرسیده شد و فرمود: "مردم در این صورت هلاک شده‌اند، زیرا اگر هرکس که به اندازه کفایت عیالش زاد و راحله داشته باشد و از مردم بی‌نیاز شود به سوی آنان برود و آن‌ها را از این وسایل محروم کند، در این صورت حتماً هلاک می‌شوند."» سپس به امام گفته شد: «پس راه چیست؟» امام فرمود: «توانایی مالی هنگامی که فرد بتواند با بخشی از مالش حج انجام دهد و بخشی دیگر را برای قوت عیالش بگذارد. مگر خداوند زکات را واجب نکرده و آن را تنها بر کسی قرار نداده که دویست درهم داشته باشد؟»

[رقم الحدیث الکلی: 14182 - رقم الحدیث الباب: 3]

14182- 3- ⁽⁴⁾أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْخَثْعَمِیِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحِیمِ الْقَصِیرِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلَهُ حَفْصٌ الْأَعْوَرُ وَ أَنَا أَسْمَعُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽⁵⁾قَالَ ذَلِکَ الْقُوَّةُ فِی الْمَالِ وَ الْیَسَارُ قَالَ فَإِنْ کَانُوا مُوسِرِینَ فَهُمْ مِمَّنْ یَسْتَطِیعُ قَالَ نَعَمْ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

از عبد الرحیم قصیر از امام صادق (علیه‌السلام) روایت شده است که گفت: حفص اعور، در حالی که من می‌شنیدم، از امام صادق (علیه‌السلام) درباره قول خداوند عز و جل «و بر مردم است که حج خانه خدا را انجام دهند، هر کس که به سوی آن توانایی داشته باشد» (آل عمران: 97) پرسید. امام فرمود: «این به معنای توانایی در مال و برخورداری از رفاه است.» سپس حفص پرسید: «اگر آن‌ها توانایی مالی داشته باشند، آیا از کسانی هستند که استطاعت دارند؟» امام فرمود: «بله.»

[رقم الحدیث الکلی: 14183 - رقم الحدیث الباب: 4]

14183- 4- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع فِی حَدِیثِ شَرَائِعِ الدِّینِ قَالَ: وَ حِجُّ الْبَیْتِ وَاجِبٌ (عَلَی مَنِ) ⁽⁷⁾اسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا وَ هُوَ الزَّادُ وَ الرَّاحِلَةُ مَعَ صِحَّةِ الْبَدَنِ وَ أَنْ یَکُونَ لِلْإِنْسَانِ مَا یُخَلِّفُهُ عَلَی عِیَالِهِ وَ مَا یَرْجِعُ إِلَیْهِ مِنْ ⁽⁸⁾حَجِّهِ.

ترجمه:

از اعمش از جعفر بن محمد (علیه‌السلام) در حدیث شرایع الدین روایت شده است که فرمود: «حج خانه خدا واجب است بر کسی که استطاعت (به سوی آن) داشته باشد.» و استطاعت عبارت است از توشه و مرکب به همراه سلامت بدن، و اینکه انسان چیزی داشته باشد که برای خانواده‌اش باقی بگذارد و چیزی که پس از بازگشت از حج به آن رجوع کند.

[رقم الحدیث الکلی: 14184 - رقم الحدیث الباب: 5]

14184- 5- ⁽¹⁾الْفَضْلُ بْنُ الْحَسَنِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَجْمَعِ الْبَیَانِ فِی قَوْلِهِ تَعَالَی وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ- مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽²⁾قَالَ الْمَرْوِیُّ عَنْ أَئِمَّتِنَا ع أَنَّهُ الزَّادُ وَ الرَّاحِلَةُ وَ نَفَقَةُ مَنْ تَلْزَمُهُ نَفَقَتُهُ وَ الرُّجُوعُ إِلَی کِفَایَةٍ إِمَّا مِنْ مَالٍ أَوْ ضِیَاعٍ أَوْ حِرْفَةٍ مَعَ الصِّحَّةِ فِی النَّفْسِ وَ تَخْلِیَةِ الدَّرْبِ ⁽³⁾مِنَ الْمَوَانِعِ وَ إِمْکَانِ الْمَسِیرِ ⁽⁴⁾.

أَقُولُ: لَا یَبْعُدُ أَنْ یَکُونَ فَهِمَ الرُّجُوعَ إِلَی کِفَایَةٍ مِنْ رِوَایَةِ الْمُفِیدِ وَ لَیْسَتْ بِصَرِیحَةٍ مَعَ کَوْنِهَا مُخَالِفَةً لِلِاحْتِیَاطِ وَ بَقِیَّةِ النُّصُوصِ وَ کَذَا رِوَایَةُ الْخِصَالِ مَعَ إِجْمَالِهِمَا وَ احْتِمَالِ إِرَادَةِ الرُّجُوعِ إِلَی کِفَایَةِ یَوْمٍ وَاحِدٍ أَوْ أَیَّامٍ یَسِیرَةٍ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی تَقْدِیمِ الْحَجِّ عَلَی التَّزْوِیجِ فِی النَّذْرِ وَ الْعَهْدِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

فضل بن حسن طبری در مجمع البيان در تفسیر آیه «و برای خدا بر مردم است که حج خانه را انجام دهند- هر کس توانایی به سوی آن داشته باشد» (آل عمران 3:97) گفته است: «آنچه از ائمه ما (علیهم‌السلام) روایت شده این است که استطاعت عبارت است از توشه و مرکب و نفقه کسانی که نفقه آنها بر او واجب است، و برگشت به کفایت مالی، چه از طریق مال، یا دارایی، یا حرفه‌ای که در اختیار دارد، به همراه سلامت بدن و برطرف بودن موانع و امکان سفر.»

و سپس اضافه کرده است که: «واضح است که شرط بازگشت به کفایت امر مبهم و نامشخص است و تحقق آن دشوار است به دلیل احتمال از بین رفتن مال باقی‌مانده و مشکلات شغلی در آینده، و نمی‌توان دانست که آیا بازگشت به کفایت باید برای یک روز، یا یک ماه، یا یک سال، یا دو سال، یا ده سال، یا حتی هزار سال باشد. این موجب می‌شود که یا حج به طور کلی واجب نباشد یا تخصیص آن به دلیل منطقی نداشته باشد، و خدا داناتر است.»

می‌گوید:

«ممکن است فهم شرط بازگشت به کفایت از روایت مفید باشد، با وجود اینکه این روایت صریح نبوده و با احتیاط و باقی‌مانده نصوص در تضاد است. همچنین روایت‌های دیگر نیز ممکن است به معنای بازگشت به کفایت یک روز یا چند روز باشد، و خدا داناتر است. همچنین ممکن است دلایلی برای تقدم حج بر ازدواج در نذر و عهد وجود داشته باشد.»

10- بَابُ وُجُوبِ الْحَجِّ عَلَی مَنْ بُذِلَ لَهُ زَادٌ وَ رَاحِلَةٌ وَ لَوْ حِمَاراً وَ وُجُوبِ قَبُولِهِ وَ إِنِ اسْتَحْیَا وَ یُجْزِیهِ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ‌

اشارة

⁽⁶⁾10 بَابُ وُجُوبِ الْحَجِّ عَلَی مَنْ بُذِلَ لَهُ زَادٌ وَ رَاحِلَةٌ وَ لَوْ حِمَاراً وَ وُجُوبِ قَبُولِهِ وَ إِنِ اسْتَحْیَا وَ یُجْزِیهِ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14185 - رقم الحدیث الباب: 1]

14185- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُعَاوِیَةَ بْنِ

وَهْبٍ ⁽¹⁾عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع فَإِنْ عُرِضَ عَلَیْهِ الْحَجُّ فَاسْتَحْیَا قَالَ هُوَ مِمَّنْ یَسْتَطِیعُ الْحَجَّ وَ لِمَ یَسْتَحْیِی وَ لَوْ عَلَی حِمَارٍ أَجْدَعَ أَبْتَرَ قَالَ فَإِنْ کَانَ یَسْتَطِیعُ أَنْ یَمْشِیَ بَعْضاً وَ یَرْکَبَ بَعْضاً فَلْیَفْعَلْ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی التَّوْحِیدِ کَمَا مَرَّ ⁽²⁾.

ترجمه:

در حدیثی محمد بن مسلم گفت: به امام باقر (ع) گفتم: اگر حج به او پیشنهاد شود و او از روی حیا امتناع کند، چه حکمی دارد؟ امام فرمود: او از کسانی است که توانایی حج دارد و چرا باید از روی حیا(ازقبول آن) امتناع کند؟ حتی اگر بر الاغی ناقص و بدون دم سوار شود. سپس فرمود: اگر می‌تواند بخشی از مسیر را پیاده برود و بخشی را سواره باشد، باید چنین کند.

[رقم الحدیث الکلی: 14186 - رقم الحدیث الباب: 2]

14186- 2- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- رَجُلٌ لَمْ یَکُنْ لَهُ مَالٌ فَحَجَّ بِهِ رَجُلٌ مِنْ إِخْوَانِهِ أَ یُجْزِیهِ ذَلِکَ عَنْهُ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ أَمْ هِیَ نَاقِصَةٌ قَالَ بَلْ هِیَ حَجَّةٌ تَامَّةٌ.

ترجمه:

معاویة بن عمار گفت: به امام صادق (ع) گفتم: مردی که مالی ندارد و یکی از برادرانش او را به حج می‌برد، آیا این حج برای او به عنوان حج اسلام کفایت می‌کند یا ناقص است؟ امام فرمود: بلکه این حج کامل است.

[رقم الحدیث الکلی: 14187 - رقم الحدیث الباب: 3]

14187- 3- ⁽⁴⁾وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: فَإِنْ کَانَ دَعَاهُ قَوْمٌ أَنْ یُحِجُّوهُ فَاسْتَحْیَا فَلَمْ یَفْعَلْ فَإِنَّهُ لَا یَسَعُهُ إِلَّا (أَنْ یَخْرُجَ) ⁽⁵⁾وَ لَوْ عَلَی حِمَارٍ أَجْدَعَ أَبْتَرَ.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام : اگرعده ای خواستند او را به حج ببرند ولی اوحیا کرده وقبول نکرد باید خودش حج انجام بدهد ولو مجبور باشد بر الاغ گوش بریده سوار شود .

[رقم الحدیث الکلی: 14188 - رقم الحدیث الباب: 4]

14188- 4- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: قَالَ ع مَنْ عُرِضَتْ عَلَیْهِ نَفَقَةُ الْحَجِّ فَاسْتَحْیَا فَهُوَ مِمَّنْ تَرَکَ الْحَجَّ مُسْتَطِیعاً إِلَیْهِ السَّبِیلَ.

ترجمه:

مرحوم مفید در مقنعه گفته اند روایت داریم کسیکه هزینه حج به او عرضه شود ولی قبول نکند او جزء کسانی استکه علی رغم استطاعت حج را ترک کرده است .

[رقم الحدیث الکلی: 14189 - رقم الحدیث الباب: 5]

14189- 5- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ

أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ فَإِنْ عُرِضَ عَلَیْهِ مَا یَحُجُّ بِهِ فَاسْتَحْیَا مِنْ ذَلِکَ أَ هُوَ مِمَّنْ یَسْتَطِیعُ إِلَیْهِ سَبِیلًا قَالَ نَعَمْ مَا شَأْنُهُ یَسْتَحْیِی وَ لَوْ یَحُجُّ عَلَی حِمَارٍ أَجْدَعَ أَبْتَرَ فَإِنْ کَانَ یَسْتَطِیعُ ⁽¹⁾أَنْ یَمْشِیَ بَعْضاً وَ یَرْکَبَ بَعْضاً فَلْیَحُجَّ.

ترجمه:

حلبی : به حضرت صادق علیه السلام عرض کردم اگر به کسی پیشنهاد حج بشود ولی ازروی حیاء قبول نکند آیا جزء افراد مستطیع حساب می شود ؟ فرمودند : بله، چه مانعی دارد که خجالت بکشد؟ حتی اگر بر الاغی بی‌دم و ناقص حج کند. پس اگر می‌تواند مقداری پیاده برود و مقداری سوار شود، باید حج کند.

[رقم الحدیث الکلی: 14190 - رقم الحدیث الباب: 6]

14190- 6- ⁽²⁾وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ سَمَاعَةَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ لَمْ یَکُنْ لَهُ مَالٌ فَحَجَّ بِهِ أُنَاسٌ مِنْ أَصْحَابِهِ أَ قَضَی حَجَّةَ الْإِسْلَامِ قَالَ نَعَمْ فَإِنْ أَیْسَرَ بَعْدَ ذَلِکَ فَعَلَیْهِ أَنْ یَحُجَّ قُلْتُ هَلْ تَکُونُ حَجَّتُهُ تِلْکَ تَامَّةً أَوْ نَاقِصَةً إِذَا لَمْ یَکُنْ حَجَّ مِنْ مَالِهِ قَالَ نَعَمْ قُضِیَ ⁽³⁾عَنْهُ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ وَ تَکُونُ تَامَّةً وَ لَیْسَتْ بِنَاقِصَةٍ وَ إِنْ أَیْسَرَ فَلْیَحُجَّ الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁴⁾وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: حَمَلَ الشَّیْخُ الْأَمْرَ بِالْحَجِّ هُنَا عَلَی الِاسْتِحْبَابِ وَ اسْتَدَلَّ بِالتَّصْرِیحِ فِی هَذَا الْحَدِیثِ وَ غَیْرِهِ ⁽⁵⁾بِالْإِجْزَاءِ وَ هُوَ جَیِّدٌ وَ یُمْکِنُ الْحَمْلُ عَلَی الْوُجُوبِ الْکِفَائِیِّ فِی الْحَجِّ الثَّانِی کَمَا مَرَّ ⁽⁶⁾وَ عَلَی کَوْنِ الْحَجِّ الْأَوَّلِ عَلَی وَجْهِ النِّیَابَةِ عَنِ الْغَیْرِ کَمَا یَأْتِی ⁽⁷⁾.

ترجمه:

فضل بن عبدالملک از امام صادق (ع) روایت می‌کند: او را درباره مردی که مال نداشت و گروهی از دوستانش او را به حج بردند، پرسیدم که آیا حج اسلام از او ادا شده است؟ فرمود: بله. اگر پس از آن توانگر شد، بر او واجب است که دوباره حج کند. گفتم: آیا آن حج کامل است یا ناقص وقتی با مال خودش حج نرفته باشد ؟ فرمودند : بله حجه الاسلامش انجام شده است وتمام وکامل است ولی اگر پولدارشد باید باید حج انجام دهد .

[رقم الحدیث الکلی: 14191 - رقم الحدیث الباب: 7]

14191- 7- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ عُرِضَ عَلَیْهِ الْحَجُّ وَ لَوْ عَلَی حِمَارٍ أَجْدَعَ مَقْطُوعِ الذَّنَبِ فَأَبَی فَهُوَ مُسْتَطِیعٌ لِلْحَجِّ.

وَ رَوَاهُ فِی التَّوْحِیدِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

ابوبصیر :ازحضرت صادق علیه السلام شنیدم که فرمودند: کسیکه حج بر او عرضه شود ولو سوارشدن بر الاغ بی دم ولی ازقبول آن امتناع کند اوجزء افراد مستطیع حساب می شود .

[رقم الحدیث الکلی: 14192 - رقم الحدیث الباب: 8]

14192- 8- ⁽³⁾أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ کَانَ لَهُ مَالٌ فَذَهَبَ ثُمَّ عُرِضَ عَلَیْهِ الْحَجُّ فَاسْتَحْیَا فَقَالَ مَنْ عُرِضَ عَلَیْهِ الْحَجُّ فَاسْتَحْیَا وَ لَوْ عَلَی حِمَارٍ أَجْدَعَ مَقْطُوعِ الذَّنَبِ فَهُوَ مِمَّنْ یَسْتَطِیعُ الْحَجَّ.

ترجمه:

ابو بصیر : خدمت حضرت صادق علیه السلام عرض کردم کسی پول داشت ولی ازدستش رفت سپس حج براو عرضه شد ولی قبول نکرد حضرت فرمودند : کسیکه حج براو عرضه شود وقبول نکند ولو با الاغی دم بریده او جزء کسانیستکه برای حج مستطیع شده .

[رقم الحدیث الکلی: 14193 - رقم الحدیث الباب: 9]

14193- 9- ⁽⁴⁾الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ⁽⁵⁾ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَنْ عُرِضَ عَلَیْهِ الْحَجُّ فَاسْتَحْیَا أَنْ یَقْبَلَهُ أَ هُوَ مِمَّنْ یَسْتَطِیعُ الْحَجَّ قَالَ ⁽⁶⁾مُرْهُ فَلَا یَسْتَحْیِی وَ لَوْ عَلَی حِمَارٍ أَبْتَرَ وَ إِنْ کَانَ یَسْتَطِیعُ أَنْ یَمْشِیَ بَعْضاً وَ یَرْکَبَ بَعْضاً فَلْیَفْعَلْ.

ترجمه:

ابوبصیر از امام صادق (ع) روایت می‌کند: به او گفتم کسی که حج به او پیشنهاد شده اما از قبول آن خجالت می‌کشد، آیا او از کسانی است که توانایی حج دارد؟ فرمود: به او بگو که خجالت نکشد، حتی اگر بر الاغی بدون دم باشد. و اگر بتواند مقداری از راه را پیاده برود و مقداری را سواره، این کار را انجام دهد.

[رقم الحدیث الکلی: 14194 - رقم الحدیث الباب: 10]

14194- 10- ⁽⁷⁾وَ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِهِ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ- مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽⁸⁾قَالَ

سَأَلْتُهُ مَا السَّبِیلُ قَالَ یَکُونُ لَهُ مَا یَحُجُّ بِهِ قُلْتُ أَ رَأَیْتَ إِنْ عُرِضَ عَلَیْهِ مَالٌ یَحُجُّ بِهِ فَاسْتَحْیَا مِنْ ذَلِکَ قَالَ هُوَ مِمَّنِ اسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا قَالَ وَ إِنْ کَانَ یُطِیقُ الْمَشْیَ بَعْضاً وَ الرُّکُوبَ بَعْضاً فَلْیَفْعَلْ قُلْتُ أَ رَأَیْتَ قَوْلَ اللَّهِ وَ مَنْ کَفَرَ ⁽¹⁾أَ هُوَ فِی الْحَجِّ قَالَ نَعَمْ قَالَ هُوَ کُفْرُ النِّعَمِ وَ قَالَ مَنْ تَرَکَ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾.

ترجمه:

از ابو اسامه زید از امام صادق (ع) در مورد آیه "و بر مردم است که برای خدا حج کنند هر که استطاعت دارد به سوی آن راهی یابد" پرسیدم. ایشان فرمودند: از او پرسیدم، راه چیست؟ فرمود: اینکه چیزی داشته باشد که بتواند با آن حج کند. گفتم: اگر به او مالی پیشنهاد شود که با آن حج کند و از قبول آن خجالت بکشد، آیا او از کسانی است که توانایی دارد؟ فرمود: بله، و اگر بتواند مقداری از راه را پیاده و مقداری را سواره برود، باید این کار را انجام دهد. پرسیدم: درباره این قسمت از آیه "و هر که کفر ورزد"، آیا منظور از آن حج است؟ فرمود: بله، این کفر نعمت است و هر که آن را ترک کند.

11- بَابُ وُجُوبِ الْحَجِّ عَلَی مَنْ أَطَاقَ الْمَشْیَ کُلًّا أَوْ بَعْضاً وَ رُکُوبَ الْبَاقِی مِنْ غَیْرِ مَشَقَّةٍ زَائِدَةٍ

اشارة

⁽³⁾11 بَابُ وُجُوبِ الْحَجِّ عَلَی مَنْ أَطَاقَ الْمَشْیَ کُلًّا أَوْ بَعْضاً وَ رُکُوبَ الْبَاقِی مِنْ غَیْرِ مَشَقَّةٍ زَائِدَةٍ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14195 - رقم الحدیث الباب: 1]

14195- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ عَلَیْهِ دَیْنٌ أَ عَلَیْهِ أَنْ یَحُجَّ قَالَ نَعَمْ إِنَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ وَاجِبَةٌ عَلَی مَنْ أَطَاقَ الْمَشْیَ مِنَ الْمُسْلِمِینَ- وَ لَقَدْ کَانَ ⁽⁵⁾مَنْ حَجَّ مَعَ النَّبِیِّ ص مُشَاةً وَ لَقَدْ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ ص بِکُرَاعِ الْغَمِیمِ- فَشَکَوْا إِلَیْهِ الْجَهْدَ وَ الْعَنَاءَ فَقَالَ شُدُّوا أُزُرَکُمْ وَ اسْتَبْطِنُوا فَفَعَلُوا ذَلِکَ فَذَهَبَ عَنْهُمْ.

ترجمه:

از معاویه بن عمار نقل شده که گفت: از امام صادق (ع) درباره مردی که بدهکار است، پرسیدم: آیا بر او واجب است که حج انجام دهد؟ فرمودند: بله، حج اسلام بر هر مسلمانی که توانایی راه رفتن دارد، واجب است. و به راستی، برخی از کسانی که با پیامبر (ص) حج به جا آوردند، پیاده بودند. پیامبر (ص) از منطقه‌ای به نام "کراع الغمیم" عبور کرد و مردم از سختی و خستگی شکایت کردند. پیامبر (ص) فرمود: کمرهایتان را محکم ببندید و باطن خود را تقویت کنید. آنها چنین کردند و سختی از آنها برطرف شد.

[رقم الحدیث الکلی: 14196 - رقم الحدیث الباب: 2]

14196- 2- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ ⁽⁷⁾عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ

قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا ⁽¹⁾قَالَ یَخْرُجُ وَ یَمْشِی إِنْ لَمْ یَکُنْ عِنْدَهُ قُلْتُ لَا یَقْدِرُ عَلَی الْمَشْیِ قَالَ یَمْشِی وَ یَرْکَبُ قُلْتُ لَا یَقْدِرُ عَلَی ذَلِکَ أَعْنِی الْمَشْیَ قَالَ یَخْدُمُ الْقَوْمَ وَ یَخْرُجُ مَعَهُمْ.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ مِثْلَهُ ⁽²⁾وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ ⁽³⁾

وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁴⁾وَ قَدْ حَمَلَ الشَّیْخُ الْحَدِیثَیْنِ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ الْمُؤَکَّدِ وَ هُوَ خِلَافُ الظَّاهِرِ وَ الِاحْتِیَاطِ مَعَ صِدْقِ الِاسْتِطَاعَةِ وَ عَدَمِ الْمُعَارِضِ الصَّرِیحِ وَ احْتِمَالِ مَا تَضَمَّنَ اشْتِرَاطَ الزَّادِ وَ الرَّاحِلَةِ لِأَنْ یَکُونَ مَخْصُوصاً بِمَنْ یَتَوَقَّفُ اسْتِطَاعَتُهُ عَلَیْهِمَا کَمَا هُوَ الْغَالِبُ.

ترجمه:

از علی، از ابو بصیر نقل شده که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: درباره قول خداوند عز و جل «و بر مردم واجب است که به سوی خانه (کعبه) حج کنند، هر کس که توانایی رفتن به آن را دارد» (آل عمران 97) چیست؟ امام فرمودند: اگر کسی پول ندارد، باید پیاده برود و راه برود. گفتم: اگر نمی‌تواند پیاده برود، چه باید کند؟ فرمود: هم پیاده برود و هم سوار شود. گفتم: اگر اصلاً نمی‌تواند راه برود؟ فرمود: باید به مردم خدمت کند و همراه آنان به حج برود.

می گویم :

مرحوم شیخ این دو حدیث را بر استحباب مؤکد حمل کرده است، در حالی که این تفسیر خلاف ظاهر است و با احتیاط سازگار است. همچنین با وجود استطاعت (شرایط وجوب حج) و نبودن معارض صریح، احتمال می‌رود که آنچه مشتمل بر شرط زاد و راحله (هزینه و وسیله سفر) است، مخصوص کسی باشد که استطاعت او وابسته به این دو باشد، همان‌گونه که در بیشتر موارد این‌چنین است.

12- بَابُ اشْتِرَاطِ وُجُوبِ الْحَجِّ بِالْبُلُوغِ وَ الْعَقْلِ‌

اشارة

⁽⁵⁾12 بَابُ اشْتِرَاطِ وُجُوبِ الْحَجِّ بِالْبُلُوغِ وَ الْعَقْلِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14197 - رقم الحدیث الباب: 1]

14197- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ

إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ ابْنِ عَشْرِ سِنِینَ یَحُجُّ قَالَ عَلَیْهِ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ إِذَا احْتَلَمَ وَ کَذَلِکَ الْجَارِیَةُ عَلَیْهَا الْحَجُّ إِذَا طَمِثَتْ.

ترجمه:

إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ :ازحضرت کاظم علیه السلام سوال کردم آیا ازطرف پسرده ساله می شود حج انجام داد ؟ فرمودند : پسروقتی محتلم می شود حج براو واجب می شود دختر بچه هم وقتی خون حیض دید .

[رقم الحدیث الکلی: 14198 - رقم الحدیث الباب: 2]

14198- 2- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ شِهَابٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ ابْنِ عَشْرِ سِنِینَ یَحُجُّ قَالَ عَلَیْهِ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ إِذَا احْتَلَمَ وَ کَذَلِکَ الْجَارِیَةُ عَلَیْهَا الْحَجُّ إِذَا طَمِثَتْ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽²⁾

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی مُقَدِّمَةِ الْعِبَادَاتِ وَ غَیْرِهَا ⁽³⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

شهاب :ازحضرت صادق علیه السلام سوال کردم آیا پسرده ساله می تواند حج انجام دهد ؟ فرمودند : پسروقتی محتلم می شود حج براو واجب می شود دختر بچه هم وقتی خون حیض دید .

13- بَابُ أَنَّ الصَّبِیَّ إِذَا حَجَّ أَوْ حُجَّ بِهِ لَمْ یُجْزِئْهُ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ وَ وَجَبَ عَلَیْهِ عِنْدَ الْبُلُوغِ مَعَ الِاسْتِطَاعَةِ

اشارة

⁽⁵⁾13 بَابُ أَنَّ الصَّبِیَّ إِذَا حَجَّ أَوْ حُجَّ بِهِ لَمْ یُجْزِئْهُ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ وَ وَجَبَ عَلَیْهِ عِنْدَ الْبُلُوغِ مَعَ الِاسْتِطَاعَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14199 - رقم الحدیث الباب: 1]

14199- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبَانِ بْنِ الْحَکَمِ ⁽⁷⁾قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الصَّبِیُّ إِذَا حُجَّ بِهِ فَقَدْ قَضَی حَجَّةَ الْإِسْلَامِ حَتَّی یَکْبَرَ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام : اگربچه ای را حج بردند ازحج واجب کفایت می کند تا بزرگ شود .

[رقم الحدیث الکلی: 14200 - رقم الحدیث الباب: 2]

14200- 2- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَمُّونٍ ⁽²⁾عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَصَمِّ عَنْ مِسْمَعِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَوْ أَنَّ غُلَاماً حَجَّ عَشْرَ حِجَجٍ ⁽³⁾ثُمَّ احْتَلَمَ کَانَتْ عَلَیْهِ فَرِیضَةُ الْإِسْلَامِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁴⁾

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ ⁽⁵⁾

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁶⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام : اگربچه ای درطفولیت ده بار هم حج انجام بدهد و بعد محتلم شود حج واجب بعهده اش باقی است

14- بَابُ أَنَّ مَنْ مَاتَ وَ لَمْ یَسْتَقِرَّ الْحَجُّ فِی ذِمَّتِهِ لَمْ یَجِبِ الْقَضَاءُ عَنْهُ‌

اشارة

⁽⁸⁾14 بَابُ أَنَّ مَنْ مَاتَ وَ لَمْ یَسْتَقِرَّ الْحَجُّ فِی ذِمَّتِهِ لَمْ یَجِبِ الْقَضَاءُ عَنْهُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14201 - رقم الحدیث الباب: 1]

14201- 1- ⁽⁹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ حَمْزَةَ الْغَنَوِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ مَاتَ وَ لَمْ یَحُجَّ حَجَّةَ

الْإِسْلَامِ وَ لَمْ یَتْرُکْ إِلَّا قَدْرَ نَفَقَةِ الْحَجِّ وَ لَهُ وَرَثَةٌ قَالَ هُمْ أَحَقُّ بِمِیرَاثِهِ إِنْ شَاءُوا أَکَلُوا وَ إِنْ شَاءُوا حَجُّوا عَنْهُ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ وَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع نَحْوَهُ ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ ⁽²⁾أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ وَ عَلَی اشْتِرَاطِ کِفَایَةِ الْعِیَالِ ⁽³⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی وُجُوبِ الْقَضَاءِ مَعَ الِاسْتِقْرَارِ وَ إِنْ قَصَرَ الْمَالُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

از هارون بن حمزه غنوی از امام صادق (ع) درباره مردی که فوت کرده و حج واجب را به جا نیاورده است و چیزی به‌جز هزینه حج به‌جا نگذاشته است و او وارثانی دارد، امام فرمودند: وارثان او به ارثش سزاوارتر هستند؛ اگر بخواهند آن را مصرف کنند و اگر بخواهند، به جای او حج انجام دهند.

15- بَابُ اشْتِرَاطِ وُجُوبِ الْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ بِالْحُرِّیَّةِ فَلَا یَجِبَانِ عَلَی الْمَمْلُوکِ حَتَّی یُعْتَقَ وَ یُسْتَحَبَّانِ لَهُ مَعَ إِذْنِ الْمَالِکِ‌

اشارة

⁽⁵⁾15 بَابُ اشْتِرَاطِ وُجُوبِ الْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ بِالْحُرِّیَّةِ فَلَا یَجِبَانِ عَلَی الْمَمْلُوکِ حَتَّی یُعْتَقَ وَ یُسْتَحَبَّانِ لَهُ مَعَ إِذْنِ الْمَالِکِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14202 - رقم الحدیث الباب: 1]

14202- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ یُونُسَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع فَقُلْتُ یَکُونُ عِنْدِیَ الْجَوَارِی وَ أَنَا بِمَکَّةَ فَآمُرُهُنَّ أَنْ یَعْقِدْنَ بِالْحَجِّ یَوْمَ التَّرْوِیَةِ- فَأَخْرُجُ بِهِنَّ فَیَشْهَدْنَ الْمَنَاسِکَ أَوْ أُخَلِّفُهُنَّ بِمَکَّةَ- فَقَالَ إِنْ خَرَجْتَ بِهِنَّ فَهُوَ أَفْضَلُ وَ إِنْ خَلَّفْتَهُنَّ عِنْدَ ثِقَةٍ فَلَا بَأْسَ فَلَیْسَ عَلَی الْمَمْلُوکِ حَجٌّ وَ لَا عُمْرَةٌ حَتَّی یُعْتَقَ.

وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از فضل بن یونس نقل شده است که گفت: از امام کاظم (ع) پرسیدم که کنیزانی نزد من هستند و من در مکه‌ام. آیا به آنها دستور دهم که در روز ترویه (روز هشتم ذی‌الحجه) نیت حج کنند و با آنها بیرون بروم تا مناسک حج را به جا آورند، یا آنها را در مکه بگذارم؟ امام فرمودند: اگر با آنها بیرون بروی، بهتر است و اگر آنها را نزد فردی مورد اعتماد بگذاری، اشکالی ندارد. بر برده حج و عمره واجب نیست تا زمانی که آزاد شوند.

[رقم الحدیث الکلی: 14203 - رقم الحدیث الباب: 2]

14203- 2- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ یُونُسَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ: لَیْسَ عَلَی الْمَمْلُوکِ حَجٌّ وَ لَا عُمْرَةٌ حَتَّی یُعْتَقَ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

حضرت کاظم علیه السلام : بر مملوک حج وعمره واجب نیست تا زمانیکه آزاد شوند .

[رقم الحدیث الکلی: 14204 - رقم الحدیث الباب: 3]

14204- 3- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعَبَّاسِ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ مَعَنَا مَمَالِیکَ لَنَا وَ قَدْ تَمَتَّعُوا عَلَیْنَا أَنْ نَذْبَحَ عَنْهُمْ قَالَ فَقَالَ إِنَّ الْمَمْلُوکَ لَا حَجَّ لَهُ وَ لَا عُمْرَةَ وَ لَا شَیْ‌ءَ.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی عَدَمِ إِذْنِ مَوْلَاهُ لَهُ وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی نَفْیِ الْوُجُوبِ.

ترجمه:

از یونس بن یعقوب نقل شده است که گفت: به امام صادق (ع) عرض کردم: کنیزانی با ما هستند که به حج تمتع آمده‌اند. آیا ما باید به جای آنها قربانی کنیم؟ امام فرمودند: کنیز برای او حج و عمره‌ای نیست و هیچ چیزی (از او واجب نیست).می گویم :) مرحوم شیخ این روایت را به عدم اجازه مالک برای حج یا عمره برده تفسیر کرده و احتمال دارد به معنای نفی وجوب (حج و عمره) باشد.

[رقم الحدیث الکلی: 14205 - رقم الحدیث الباب: 4]

14205- 4- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَهْلٍ عَنْ آدَمَ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: لَیْسَ عَلَی الْمَمْلُوکِ حَجٌّ وَ لَا جِهَادٌ وَ لَا یُسَافِرُ إِلَّا بِإِذْنِ مَالِکِهِ.

ترجمه:

حضرت کاظم علیه السلام : بر مملوک حج و جهاد واجب نیست (تا زمانیکه آزاد شوند ) وحق ندارد به سفر برود مگر با اجازه مولایش .

[رقم الحدیث الکلی: 14206 - رقم الحدیث الباب: 5]

14206- 5- ⁽⁶⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ

سُلَیْمَانَ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ سَأَلَتْهُ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ إِنَّ ابْنَتِی تُوُفِّیَتْ وَ لَمْ یَکُنْ بِهَا بَأْسٌ فَأَحُجُّ عَنْهَا قَالَ نَعَمْ قَالَتْ إِنَّهَا کَانَتْ مَمْلُوکَةً فَقَالَ لَا عَلَیْکِ بِالدُّعَاءِ فَإِنَّهُ یَدْخُلُ عَلَیْهَا کَمَا یَدْخُلُ الْبَیْتَ الْهَدِیَّةُ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾

و یأتی ما یدلّ علی مشروعیة حج المملوک باذن مولاه فی الباب 2 من أبواب الذبح.

ترجمه:

عبدالله بن سلیمان نقل می‌کند که شنیدم از امام صادق (ع)، زنی از او سؤال کرد و گفت: «دخترم فوت کرده و هیچ مشکلی نداشت. آیا من می‌توانم به جای او حج به جا آورم؟» امام فرمود: «بله.» زن گفت: «او کنیز بود.» امام فرمود: «نگران نباش، برای او دعا کن؛ چراکه دعا همانند هدیه‌ای که به خانه فرستاده می‌شود، به او می‌رسد.»

16- بَابُ أَنَّ الْمَمْلُوکَ إِذَا حَجَّ مَرَّةً أَوْ مِرَاراً ثُمَّ أُعْتِقَ وَجَبَتْ عَلَیْهِ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ مَعَ الشَّرَائِطِ

اشارة

⁽²⁾16 بَابُ أَنَّ الْمَمْلُوکَ إِذَا حَجَّ مَرَّةً أَوْ مِرَاراً ثُمَّ أُعْتِقَ وَجَبَتْ عَلَیْهِ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ مَعَ الشَّرَائِطِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14207 - رقم الحدیث الباب: 1]

14207- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الْمَمْلُوکَ إِنْ حَجَّ وَ هُوَ مَمْلُوکٌ أَجْزَأَهُ إِذَا مَاتَ قَبْلَ أَنْ یُعْتَقَ وَ إِنْ أُعْتِقَ فَعَلَیْهِ الْحَجُّ.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام : اگرمملوکی حج انجام داد وقبل ازآزاد شدن مرد برایش کفایت می کند ولی اگر آزاد شد (درصورت استطاعت) باید حج انجام بدهد .

[رقم الحدیث الکلی: 14208 - رقم الحدیث الباب: 2]

14208- 2- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبَانِ بْنِ الْحَکَمِ ⁽⁵⁾قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الصَّبِیُّ إِذَا حُجَّ بِهِ فَقَدْ قَضَی حَجَّةَ الْإِسْلَامِ حَتَّی یَکْبَرَ وَ الْعَبْدُ إِذَا حُجَّ بِهِ فَقَدْ قَضَی حَجَّةَ الْإِسْلَامِ حَتَّی یُعْتَقَ.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام : اگربچه ای را حج بردند تا هنوز بزرگ نشده جای حج واجبش را می گیرد و اگر مملوک را حج بردند تا آزاد نشده ازحج واجبش کفایت می کند

[رقم الحدیث الکلی: 14209 - رقم الحدیث الباب: 3]

14209- 3- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: الْمَمْلُوکُ

إِذَا حَجَّ ثُمَّ أُعْتِقَ فَإِنَّ عَلَیْهِ إِعَادَةَ الْحَجِّ.

ترجمه:

حضرت کاظم علیه السلام : اگر مملوک حج انجام داد وبعد آزاد شد باید حج خود را تکرار کند .

[رقم الحدیث الکلی: 14210 - رقم الحدیث الباب: 4]

14210- 4- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عن عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمَمْلُوکُ إِذَا حَجَّ وَ هُوَ مَمْلُوکٌ ثُمَّ مَاتَ قَبْلَ أَنْ یُعْتَقَ أَجْزَأَهُ ذَلِکَ الْحَجُّ فَإِنْ أُعْتِقَ أَعَادَ الْحَجَّ.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام : اگرمملوک حج انجام داد و قبل از آزادی فوت کرد همان حج برایش کفایت می کند ولی اگر آزاد شد باید حج را اعاده کند .

[رقم الحدیث الکلی: 14211 - رقم الحدیث الباب: 5]

14211- 5- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مِسْمَعِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَوْ أَنَّ عَبْداً ⁽³⁾حَجَّ عَشْرَ حِجَجٍ ثُمَّ أُعْتِقَ کَانَتْ عَلَیْهِ حَجَّةُ ⁽⁴⁾الْإِسْلَامِ إِذَا اسْتَطَاعَ إِلَی ذَلِکَ سَبِیلًا.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مِسْمَعِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ مِثْلَهُ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

مسمع بن عبدالملک از امام صادق (ع) نقل می‌کند که فرمود: «اگر برده‌ای ده بار حج انجام دهد و سپس آزاد شود، بر او واجب است که حجه الاسلام را به جا آورد، به شرط آنکه توانایی انجام آن را داشته باشد.»

[رقم الحدیث الکلی: 14212 - رقم الحدیث الباب: 6]

14212- 6- ⁽⁶⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِیمَ ع عَنْ أُمِّ الْوَلَدِ تَکُونُ لِلرَّجُلِ وَ یَکُونُ قَدْ أَحَجَّهَا أَ یُجْزِی ذَلِکَ عَنْهَا مِنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ قَالَ لَا قُلْتُ لَهَا أَجْرٌ فِی حَجَّتِهَا قَالَ نَعَمْ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

عمار : خدمت حضرتکاظم علیه السلام عرض کردم کسی ام ولدش را به حج می برد آیا بجای حج واجب کفایت می کند ؟ فرمودند : خیر گفتم آیا این حج اجر و پاداشی هم دارد ؟ فرمودند : بله

[رقم الحدیث الکلی: 14213 - رقم الحدیث الباب: 7]

14213- 7- ⁽⁸⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ حَکَمِ بْنِ حُکَیْمٍ الصَّیْرَفِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ أَیُّمَا عَبْدٍ حَجَّ بِهِ مَوَالِیهِ فَقَدْ قَضَی حَجَّةَ الْإِسْلَامِ.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ وَ غَیْرُهُ ⁽¹⁾عَلَی مَنْ أَدْرَکَ أَحَدَ الْمَوْقِفَیْنِ مُعْتَقاً لِمَا مَضَی ⁽²⁾وَ یَأْتِی ⁽³⁾وَ یُمْکِنُ الْحَمْلُ عَلَی الْإِجْزَاءِ فِی إِدْرَاکِ الثَّوَابِ وَ عَلَی أَنَّهُ لَیْسَ عَلَیْهِ حَجٌّ مَا دَامَ مَمْلُوکاً.

ترجمه:

حکم بن حکیم الصیرفی از امام صادق (ع) نقل می‌کند که فرمود: «هر برده‌ای که با هزینهٔ موالی‌اش حج کند، فریضه اسلامی را انجام داده است.»

می گویم :

مرحوم شیخ ودیگران این حکم برای کسی حمل کرده اند که یکی از موقفین (عرفات یا مشعر) را به عنوان برده درک کرده و پس از آزادی، انجام حج به عهده او نیست. یعنی اگر برده‌ای با هزینهٔ موالی‌اش حج کند و پس از آن آزاد شود، حج او به عنوان فریضه اسلامی محسوب می‌شود، و نیازی به تکرار آن نخواهد بود.

[رقم الحدیث الکلی: 14214 - رقم الحدیث الباب: 8]

14214- 8- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ شِهَابٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ أُمُّ وَلَدٍ أَحَجَّهَا مَوْلَاهَا أَ یُجْزِی عَنْهَا قَالَ لَا قُلْتُ أَ لَهُ ⁽⁵⁾أَجْرٌ فِی حَجِّهَا قَالَ نَعَمْ.

ترجمه:

شهاب : خدمت حضرت صادق علیه السلام عرض کردم کسی ام ولدش را به حج می برد آیا برایش کفایت می کند ؟ فرمودند : خیر گفتم آیا این حج اجر و پاداشی هم دارد ؟ فرمودند : بله

[رقم الحدیث الکلی: 14215 - رقم الحدیث الباب: 9]

14215- 9- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَمُّونٍ ⁽⁷⁾عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَصَمِّ عَنْ مِسْمَعِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ لَوْ أَنَّ مَمْلُوکاً حَجَّ عَشْرَ حِجَجٍ ثُمَّ أُعْتِقَ کَانَتْ عَلَیْهِ فَرِیضَةُ الْإِسْلَامِ إِذَا اسْتَطَاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁸⁾وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

مسمع بن عبد الملک از امام صادق (ع) نقل می‌کند که فرمود: «اگر برده‌ای ده بار حج کند و سپس آزاد شود، بر او واجب است که فریضه اسلامی را انجام دهد، اگر توانایی آن را داشته باشد.»

[رقم الحدیث الکلی: 14216 - رقم الحدیث الباب: 10]

14216- 10- ⁽⁹⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ

ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَمْلُوکِ الْمُوسِرِ أَذِنَ لَهُ مَوْلَاهُ فِی الْحَجِّ هَلْ عَلَیْهِ أَنْ یَذْبَحَ وَ هَلْ لَهُ أَجْرٌ قَالَ نَعَمْ فَإِنْ أُعْتِقَ أَعَادَ الْحَجَّ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾.

ترجمه:

علی بن جعفر از برادرش امام موسی بن جعفر (ع) نقل می‌کند که فرمود: «از او درباره برده‌ای که توانگر است و مولایش به او اجازه حج داده، پرسیدم: آیا بر او واجب است که قربانی کند؟ و آیا برای او اجر و پاداشی است؟ فرمود: بله، و اگر آزاد شود، باید حج را دوباره انجام دهد.»

17- بَابُ أَنَّ الْمَمْلُوکَ إِذَا حَجَّ فَأَدْرَکَ أَحَدَ الْمَوْقِفَیْنِ مُعْتَقاً أَجْزَأَهُ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ‌

اشارة

⁽²⁾17 بَابُ أَنَّ الْمَمْلُوکَ إِذَا حَجَّ فَأَدْرَکَ أَحَدَ الْمَوْقِفَیْنِ مُعْتَقاً أَجْزَأَهُ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14217 - رقم الحدیث الباب: 1]

14217- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ شِهَابٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ أَعْتَقَ عَشِیَّةَ عَرَفَةَ عَبْداً لَهُ قَالَ یُجْزِی عَنِ الْعَبْدِ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ وَ یُکْتَبُ لِلسَّیِّدِ أَجْرَانِ ثَوَابُ الْعِتْقِ وَ ثَوَابُ الْحَجِّ.

وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

شهاب از امام صادق (ع) روایت کرده است که در مورد مردی که برده‌اش را در عصر روز عرفه آزاد کرد، فرمود: «این حج برای برده به عنوان حجۀ‌الاسلام کفایت می‌کند و برای آقا دو اجر نوشته می‌شود: پاداش آزاد کردن و پاداش حج.»

[رقم الحدیث الکلی: 14218 - رقم الحدیث الباب: 2]

14218- 2- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَمْلُوکٌ أُعْتِقَ یَوْمَ عَرَفَةَ- قَالَ إِذَا أَدْرَکَ أَحَدَ الْمَوْقِفَیْنِ فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ : به حضرت صادق علیه السلام عرض کردم مملوکی روز عرفه آزاد شده (چه کند) اگر یکی از دو موقف را درک کند حج را درک کرده است

[رقم الحدیث الکلی: 14219 - رقم الحدیث الباب: 3]

14219- 3- ⁽⁷⁾قَالَ الشَّیْخُ وَ رُوِیَ فِی الْعَبْدِ إِذَا أُعْتِقَ یَوْمَ عَرَفَةَ- أَنَّهُ قَدْ أَدْرَکَ أَحَدَ الْمَوْقِفَیْنِ فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ.

ترجمه:

مرحوم شیخ گفته اند روایت شده درمورد عبدی که روز عرفه آزاد شده اگر یک از دو موقف را درک کند حج را درک کرده .

[رقم الحدیث الکلی: 14220 - رقم الحدیث الباب: 4]

14220- 4- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ شِهَابٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ أَعْتَقَ عَشِیَّةَ عَرَفَةَ عَبْداً لَهُ أَ یُجْزِی عَنِ الْعَبْدِ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ قَالَ نَعَمْ.

ترجمه:

شهاب از امام صادق (ع) روایت کرده است درباره مردی که عصر روز عرفه برده‌اش را آزاد کرده باشد. آیا این برای برده به عنوان حج اسلام کافی است؟ امام فرمود: بله.

[رقم الحدیث الکلی: 14221 - رقم الحدیث الباب: 5]

14221- 5- ⁽²⁾جَعْفَرُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ سَعِیدٍ الْمُحَقِّقُ فِی الْمُعْتَبَرِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی مَمْلُوکٍ أُعْتِقَ یَوْمَ عَرَفَةَ قَالَ إِذَا أَدْرَکَ أَحَدَ الْمَوْقِفَیْنِ فَقَدْ أَدْرَکَ الْحَجَّ وَ إِنْ فَاتَهُ الْمَوْقِفَانِ فَقَدْ فَاتَهُ الْحَجُّ وَ یُتِمُّ حَجَّهُ وَ یَسْتَأْنِفُ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ فِیمَا بَعْدُ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽³⁾.

ترجمه:

معاویة بن عمار از امام صادق (ع) روایت کرده است درباره برده‌ای که در روز عرفه آزاد شده باشد. امام فرمود: اگر یکی از دو موقف (عرفات یا مشعر) را درک کند، حج را درک کرده است. و اگر هر دو موقف از او فوت شود، حج نیز فوت شده است. در این صورت، حج خود را تکمیل می‌کند و بعداً حج اسلام را از سر می‌گیرد.

18- بَابُ أَنَّ أُمَّ الْوَلَدِ إِذَا مَاتَ سَیِّدُهَا أُعْتِقَتْ مِنْ نَصِیبِ وَلَدِهَا وَ لَزِمَهَا الْحَجُّ مَعَ الشَّرَائِطِ

اشارة

⁽⁴⁾18 بَابُ أَنَّ أُمَّ الْوَلَدِ إِذَا مَاتَ سَیِّدُهَا أُعْتِقَتْ مِنْ نَصِیبِ وَلَدِهَا وَ لَزِمَهَا الْحَجُّ مَعَ الشَّرَائِطِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14222 - رقم الحدیث الباب: 1]

14222- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: أَرْسَلْتُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ أُمَّ امْرَأَةٍ کَانَتْ أُمَّ وَلَدٍ فَمَاتَتْ فَأَرَادَتِ الْمَرْأَةُ أَنْ تَحُجَّ عَنْهَا فَقَالَ أَ وَ لَیْسَ قَدْ أُعْتِقَتْ بِوَلَدِهَا ⁽⁶⁾تَحُجُّ عَنْهَا.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁷⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁸⁾.

ترجمه:

یونس بن یعقوب گفت: به امام صادق (ع) پیام دادم که مادرِ زنی، ام ولد بوده و از دنیا رفته. آن زن قصد داشت به جای مادرش حج انجام دهد. امام فرمود: مگر مادرش با به دنیا آوردن فرزندش آزاد نشده است؟ [پس] می‌تواند به جای او حج کند.

19- بَابُ أَنَّ غَیْرَ الْمُسْتَطِیعِ إِذَا تَکَلَّفَ الْحَجَّ لَمْ یُجْزِئْهُ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ بَلْ یَجِبُ عَلَیْهِ الْحَجُّ إِذَا اسْتَطَاعَ‌

اشارة

⁽¹⁾19 بَابُ أَنَّ غَیْرَ الْمُسْتَطِیعِ إِذَا تَکَلَّفَ الْحَجَّ لَمْ یُجْزِئْهُ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ بَلْ یَجِبُ عَلَیْهِ الْحَجُّ إِذَا اسْتَطَاعَ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14223 - رقم الحدیث الباب: 1]

14223- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَمُّونٍ ⁽³⁾عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْأَصَمِّ عَنْ مِسْمَعِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَوْ أَنَّ عَبْداً حَجَّ عَشْرَ حِجَجٍ کَانَتْ عَلَیْهِ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ أَیْضاً إِذَا اسْتَطَاعَ إِلَی ذَلِکَ سَبِیلًا إِلَی أَنْ قَالَ وَ لَوْ أَنَّ مَمْلُوکاً حَجَّ الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁴⁾

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁵⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

مسمع بن عبدالملک از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمود: اگر بنده‌ای ده حج انجام دهد، باز هم حج واجب اسلام بر او لازم است در صورتی که توانایی آن را داشته باشد. سپس فرمود: حتی اگر بنده‌ای حج انجام دهد...

20- بَابُ أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ أَنْ یَحُجَّ غَیْرُ الْبَالِغِ أَوْ یُحَجَّ بِهِ وَ یُحْرِمُ بِهِ وَلِیُّهُ وَ لَوْ أُمّاً

اشارة

⁽⁷⁾20 بَابُ أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ أَنْ یَحُجَّ غَیْرُ الْبَالِغِ أَوْ یُحَجَّ بِهِ وَ یُحْرِمُ بِهِ وَلِیُّهُ وَ لَوْ أُمّاً

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14224 - رقم الحدیث الباب: 1]

14224- 1- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ بِنْتِ إِلْیَاسَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ ص

بِرُوَیْثَةَ وَ هُوَ حَاجٌّ فَقَامَتْ إِلَیْهِ امْرَأَةٌ وَ مَعَهَا صَبِیٌّ لَهَا فَقَالَتْ یَا رَسُولَ اللَّهِ- أَ یُحَجُّ عَنْ مِثْلِ هَذَا قَالَ نَعَمْ وَ لَکِ أَجْرُهُ.

ترجمه:

عبدالله بن سنان از امام صادق (ع) روایت کرده که فرمود: از او شنیدم که می‌گفت: رسول خدا (ص) در حالی که در حال حج بود، از منطقه "رویثه" عبور کرد. زنی به سوی او آمد و کودکی با خود داشت. گفت: ای رسول خدا، آیا از طرف چنین کودکی حج انجام می‌شود؟ پیامبر فرمود: بله، و برای تو پاداش آن است.

[رقم الحدیث الکلی: 14225 - رقم الحدیث الباب: 2]

14225- 2- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ الثَّانِیَ ع عَنِ الصَّبِیِّ مَتَی یُحْرَمُ بِهِ قَالَ إِذَا اثَّغَرَ ⁽²⁾.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ ⁽³⁾

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

محمد بن فضیل گفت: از امام جواد (ع) دربارهٔ کودکی پرسیدم که چه زمانی باید برای او احرام بسته شود. امام فرمود: هنگامی که دندان‌هایش شروع به افتادن کند (زمانی که دندان‌های شیری کودک شروع به افتادن کنند).

21- بَابُ أَنَّ مَنْ حَجَّ نَائِباً عَنْ غَیْرِهِ لَمْ یُجْزِئْهُ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ بَلْ یَجِبُ عَلَیْهِ الْحَجُّ مَعَ الِاسْتِطَاعَةِ

اشارة

⁽⁵⁾21 بَابُ أَنَّ مَنْ حَجَّ نَائِباً عَنْ غَیْرِهِ لَمْ یُجْزِئْهُ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ بَلْ یَجِبُ عَلَیْهِ الْحَجُّ مَعَ الِاسْتِطَاعَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14226 - رقم الحدیث الباب: 1]

14226- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَهْلٍ عَنْ آدَمَ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: مَنْ حَجَّ عَنْ إِنْسَانٍ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ مَالٌ یَحُجُّ بِهِ أَجْزَأَتْ عَنْهُ حَتَّی یَرْزُقَهُ اللَّهُ مَا یَحُجُّ بِهِ وَ یَجِبَ عَلَیْهِ الْحَجُّ.

ترجمه:

آدم بن علی از امام کاظم (ع) نقل می‌کند که فرمود: «هر کس از طرف شخصی حج به جا آورد و آن شخص مالی نداشته باشد که بتواند با آن خود حج کند، آن حج از جانب او کفایت می‌کند تا زمانی که خداوند به او روزی دهد و او مالی داشته باشد که بتواند با آن حج به‌جا آورد، سپس حج بر او واجب می‌شود.»

[رقم الحدیث الکلی: 14227 - رقم الحدیث الباب: 2]

14227- 2- ⁽⁷⁾وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حَجُّ الصَّرُورَةِ یُجْزِی عَنْهُ وَ عَمَّنْ حَجَّ عَنْهُ.

أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ وَ غَیْرُهُ ⁽¹⁾عَلَی الْإِجْزَاءِ مَا دَامَ مُعْسِراً فَإِذَا أَیْسَرَ وَجَبَ عَلَیْهِ الْحَجُّ لِمَا مَضَی ⁽²⁾وَ یَأْتِی ⁽³⁾.

ترجمه:

معاویة بن عمار از امام صادق (ع) نقل می‌کند: حج کسی که برای اولین بار حج می‌کند (صروره)، برای او کفایت می‌کند و همچنین برای کسی که او از طرفش حج انجام می‌دهد.

می گویم : مرحوم شیخ و دیگران این روایت را بر کفایت حج حمل کرده‌اند، به شرط اینکه شخص تا زمانی که تهیدست باشد. اما اگر دارا شد، حج بر او واجب می‌شود، برای آنچه گذشته است.

[رقم الحدیث الکلی: 14228 - رقم الحدیث الباب: 3]

14228- 3- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدِ بْنِ عُقْدَةَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْجُعْفِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ إِلْیَاسَ فِی حَدِیثٍ قَالَ: دَخَلَ أَبِی عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا مَعَهُ فَقَالَ أَصْلَحَکَ اللَّهُ إِنِّی حَجَجْتُ بِابْنِی هَذَا وَ هُوَ صَرُورَةٌ وَ مَاتَتْ أُمُّهُ وَ هِیَ صَرُورَةٌ فَزَعَمَ أَنَّهُ یَجْعَلُ حَجَّتَهُ عَنْ أُمِّهِ فَقَالَ أَحْسَنَ هِیَ عَنْ أُمِّهِ أَفْضَلُ ⁽⁵⁾وَ هِیَ لَهُ حَجَّةٌ.

أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی أَنَّهُ بَعْدَ مَا حَجَّ أَهْدَی إِلَی أُمِّهِ ثَوَابَ الْحَجِّ صِلَةً لَهَا فَأَجْزَأَهُ حَجُّهُ.

ترجمه:

عمرو بن الیاس در حدیثی گفت: پدرم بر امام صادق (علیه السلام) وارد شد و من همراه او بودم. پدرم گفت: خدا تو را درست دارد، من با این پسرم که اولین حج او بود، حج به جا آوردم و مادرش نیز درگذشت در حالی که او نیز اولین حجش بود. پسرم ادعا می‌کند که می‌خواهد حج خود را به جای مادرش انجام دهد. امام صادق (علیه السلام) فرمود: خوب است، این حج از جانب مادرش بهتر است و برای خودش نیز حج محسوب می‌شود.

می گویم :

این روایت حمل شده بر این است که بعد از انجام حج، ثواب آن را به مادرش هدیه کرده و حج خود او نیز پذیرفته شده است.

[رقم الحدیث الکلی: 14229 - رقم الحدیث الباب: 4]

14229- 4- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ حَجَّ عَنْ غَیْرِهِ یُجْزِیهِ ذَلِکَ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ قَالَ نَعَمْ الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ ⁽⁷⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ ⁽⁸⁾

أَقُولُ: الْمُرَادُ أَنَّهُ یُجْزِیهِ عَنِ الْحَجِّ الْمَنْدُوبِ مَعَ عَدَمِ الِاسْتِطَاعَةِ قَالَهُ الشَّیْخُ ⁽¹⁾وَ یُمْکِنُ عَوْدُ ضَمِیرِ یُجْزِیهِ عَلَی الْمَنُوبِ عَنْهُ دُونَ النَّائِبِ.

ترجمه:

معاویة بن عمار گفت: از امام صادق (علیه السلام) پرسیدم درباره مردی که به جای شخص دیگری حج انجام داده است، آیا این حج برای حج اسلام او کفایت می‌کند؟ امام صادق (علیه السلام) فرمود: بله.

می گویم :

منظور این است که این حج، در صورت عدم استطاعت، حج مستحب را از او کفایت می‌کند، همانطور که شیخ گفته است. همچنین ممکن است ضمیر "یجزیه" به منوب‌عنه بازگردد، نه به نائب .

[رقم الحدیث الکلی: 14230 - رقم الحدیث الباب: 5]

14230- 5- ⁽²⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَوْ أَنَّ رَجُلًا مُعْسِراً أَحَجَّهُ رَجُلٌ کَانَتْ لَهُ حَجَّةٌ فَإِنْ أَیْسَرَ بَعْدَ ذَلِکَ کَانَ عَلَیْهِ الْحَجُّ الْحَدِیثَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽³⁾وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام : اگر کسی فقیر بود کسی اورا به حج برد حجش قابل قبول است ولی اگرثروتمند شد باید حج انجام بدهد

[رقم الحدیث الکلی: 14231 - رقم الحدیث الباب: 6]

14231- 6- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ لَیْسَ لَهُ مَالٌ حَجَّ عَنْ رَجُلٍ أَوْ أَحَجَّهُ غَیْرُهُ ثُمَّ أَصَابَ مَالًا هَلْ عَلَیْهِ الْحَجُّ فَقَالَ یُجْزِی عَنْهُمَا جَمِیعاً.

أَقُولُ: یَحْتَمِلُ کَوْنُ الْإِجْزَاءِ حَقِیقَةً بِالنِّسْبَةِ إِلَی مَنْ حَجَّ عَنْهُ مَجَازاً بِالنِّسْبَةِ إِلَی النَّائِبِ وَ یَحْتَمِلُ عَوْدُ الضَّمِیرِ فِی قَوْلِهِ عَنْهُمَا إِلَی الرَّجُلَیْنِ الْمَنُوبِ عَنْهُمَا دُونَ النَّائِبِ وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی الْإِنْکَارِ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁶⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ : خدمت حضرت صادق علیه السلام عرض کردم فقیری به نیابت ازکسی حج انجام میدهد یا کسی او را به حج می برد بعد پول دار می شود آیا حج بدهکار است ؟ حضرت فرمودند : برای هردوی آنها کافی است

می گویم :

ممکن است اجزاء نسبت به منوب عنه حقیقت ونسبت به نائب مجاز باشد وشاید هم ضمیر

22- بَابُ أَنَّ الْمُسْتَطِیعَ إِذَا حَجَّ جَمَّالًا أَوْ أَجِیراً أَوْ مُجْتَازاً بِمَکَّةَ أَوْ تَاجِراً أَجْزَأَهُ ذَلِکَ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ وَ إِنْ نَوَی بِالسَّفَرِ غَیْرَ الْحَجِّ أَوِ الْحَجَّ وَ غَیْرَهُ‌

اشارة

⁽¹⁾22 بَابُ أَنَّ الْمُسْتَطِیعَ إِذَا حَجَّ جَمَّالًا أَوْ أَجِیراً أَوْ مُجْتَازاً بِمَکَّةَ أَوْ تَاجِراً أَجْزَأَهُ ذَلِکَ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ وَ إِنْ نَوَی بِالسَّفَرِ غَیْرَ الْحَجِّ أَوِ الْحَجَّ وَ غَیْرَهُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14232 - رقم الحدیث الباب: 1]

14232- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع حَجَّةُ الْجَمَّالِ تَامَّةٌ أَوْ نَاقِصَةٌ قَالَ تَامَّةٌ قُلْتُ حَجَّةُ الْأَجِیرِ تَامَّةٌ أَوْ نَاقِصَةٌ قَالَ تَامَّةٌ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ ⁽³⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ : ازحضرت صادق علیه السلام سوال کردم آیا حج شتردار کامل است یا ناقص ؟ فرمودند : کامل است .عرض کردم آیا حج خدمه کامل است یا ناقص ؟ فرمودند : کامل است .

[رقم الحدیث الکلی: 14233 - رقم الحدیث الباب: 2]

14233- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الرَّجُلُ یَمُرُّ مُجْتَازاً یُرِیدُ الْیَمَنَ أَوْ غَیْرَهَا مِنَ الْبُلْدَانِ وَ طَرِیقُهُ بِمَکَّةَ- فَیُدْرِکُ النَّاسَ وَ هُمْ یَخْرُجُونَ إِلَی الْحَجِّ فَیَخْرُجُ مَعَهُمْ إِلَی الْمَشَاهِدِ أَ یُجْزِیهِ ذَلِکَ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ قَالَ نَعَمْ.

ترجمه:

معاویة بن عمار گفت: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم که مردی در حال عبور است و قصد یمن یا دیگر شهرها را دارد و مسیرش از مکه می‌گذرد. او به مردمی که برای حج بیرون می‌روند می‌رسد و با آنان به سوی مشاهد (مناسک حج) حرکت می‌کند. آیا این حج برای حج اسلام او کفایت می‌کند؟ امام (علیه السلام) فرمود: بله.

[رقم الحدیث الکلی: 14234 - رقم الحدیث الباب: 3]

14234- 3- ⁽⁶⁾قَالَ الصَّدُوقُ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَرَادَ دُنْیَا وَ آخِرَةً فَلْیَؤُمَّ هَذَا الْبَیْتَ.

مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی

نَجْرَانَ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

صدوق گفت: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: هر کس دنیا و آخرت را بخواهد، باید این خانه (کعبه) را قصد کند.(نه اینکه به بهانه کاردیگری بخواهد به کعبه برود )

[رقم الحدیث الکلی: 14235 - رقم الحدیث الباب: 4]

14235- 4- ⁽²⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الرَّجُلُ یَخْرُجُ فِی تِجَارَةٍ إِلَی مَکَّةَ- أَوْ یَکُونُ لَهُ إِبِلٌ فَیُکْرِیهَا حَجَّتُهُ نَاقِصَةٌ أَمْ تَامَّةٌ قَالَ لَا بَلْ حَجَّتُهُ تَامَّةٌ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ : به امام صادق علیه السلام گفتم کسی برای تجارت به مکه می رود یا شترهای خود را اجاره داده وخودش هم به ککه می رود آیا حج او کامل است یا ناقص ؟ حضرت فرمودند : خیر حجش کامل است

[رقم الحدیث الکلی: 14236 - رقم الحدیث الباب: 5]

14236- 5- ⁽⁴⁾وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ سَمَاعَةَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ یَکُونُ لَهُ الْإِبِلُ یُکْرِیهَا فَیُصِیبُ عَلَیْهَا فَیَحُجُّ وَ هُوَ کِرَاءٌ تُغْنِی عَنْهُ حَجَّتُهُ أَوْ یَکُونُ یَحْمِلُ التِّجَارَةَ إِلَی مَکَّةَ فَیَحُجُّ فَیُصِیبُ الْمَالَ فِی تِجَارَتِهِ أَوْ یَضَعُ تَکُونُ حَجَّتُهُ تَامَّةً أَوْ نَاقِصَةً أَوْ لَا یَکُونُ حَتَّی یَذْهَبَ بِهِ إِلَی الْحَجِّ وَ لَا یَنْوِیَ غَیْرَهُ أَوْ یَکُونُ یَنْوِیهِمَا جَمِیعاً أَ یَقْضِی ذَلِکَ حَجَّتَهُ قَالَ نَعَمْ حَجَّتُهُ تَامَّةٌ.

ترجمه:

از فضل بن عبدالملک از امام صادق (علیه‌السلام) در حدیثی نقل شده است که از ایشان درباره مردی سؤال شد که شتری دارد و آن را کرایه می‌دهد و از آن درآمد کسب می‌کند و حج می‌گذارد. آیا حج او که همراه با کرایه‌دادن شتر است، کفایت می‌کند یا نه؟ یا این‌که مردی که کالایی را برای تجارت به مکه می‌برد و در آن تجارت سود می‌کند یا خسارت می‌بیند، حج او کامل است یا ناقص؟ یا حج او تنها زمانی کامل است که قصد حج کند و غیر از آن نیت نداشته باشد، یا هر دو را نیت کند. آیا چنین حجی کفایت می‌کند؟ امام (علیه‌السلام) فرمود: بله، حج او کامل است.

[رقم الحدیث الکلی: 14237 - رقم الحدیث الباب: 6]

14237- 6- ⁽⁵⁾وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ التَّیْمُلِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ أَیَّامُ الْمَوْسِمِ بَعَثَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَلَائِکَةً فِی صُورَةِ الْآدَمِیِّینَ یَشْتَرُونَ مَتَاعَ الْحَاجِّ وَ التُّجَّارِ قُلْتُ فَمَا یَصْنَعُونَ بِهِ قَالَ یُلْقُونَهُ فِی الْبَحْرِ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا ⁽¹⁾.

ترجمه:

از علی بن اسباط از مردی از اصحاب ما از امام صادق (علیه‌السلام) نقل شده است که فرمود: هنگامی که ایام حج فرا می‌رسد، خداوند عزّ و جلّ فرشتگانی را به صورت انسان‌ها می‌فرستد که متاع (کالاهای) حاجیان و تاجران را خریداری می‌کنند. راوی پرسید: سپس با آن کالاها چه می‌کنند؟ امام (علیه‌السلام) فرمود: آن‌ها را به دریا می‌اندازند.

[رقم الحدیث الکلی: 14238 - رقم الحدیث الباب: 7]

14238- 7- ⁽²⁾الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَیْسَ عَلَیْکُمْ جُناحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّکُمْ ⁽³⁾قَالَ یَعْنِی الرِّزْقَ إِذَا أَحَلَّ الرَّجُلُ مِنْ إِحْرَامِهِ وَ قَضَی نُسُکَهُ فَلْیَشْتَرِ وَ لْیَبِعْ فِی الْمَوْسِمِ.

ترجمه:

از عمر بن یزید از امام صادق (علیه‌السلام) در تفسیر آیه «لَیْسَ عَلَیْکُمْ جُناحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّکُمْ» (سوره بقره، آیه 198) نقل شده است که فرمود: منظور، روزی (رزق) است. هنگامی که شخص از احرام خود بیرون آمده و مناسکش را به جا آورده، می‌تواند در موسم (حج) خرید و فروش کند.

[رقم الحدیث الکلی: 14239 - رقم الحدیث الباب: 8]

14239- 8- ⁽⁴⁾وَ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- جَعَلَ اللَّهُ الْکَعْبَةَ الْبَیْتَ الْحَرامَ قِیاماً لِلنَّاسِ ⁽⁵⁾قَالَ جَعَلَهَا اللَّهُ لِدِینِهِمْ وَ مَعَایِشِهِمْ.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام درمورد آیه شریفه جَعَلَ اللَّهُ الْکَعْبَةَ الْبَیْتَ الْحَرامَ قِیاماً لِلنَّاسِ ⁽⁶⁾فرمودند : خداوند کعبه را برای دین ودنیا قرار داده .

[رقم الحدیث الکلی: 14240 - رقم الحدیث الباب: 9]

14240- 9- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ النَّهَاوَنْدِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَأْتِی عَلَی النَّاسِ زَمَانٌ یَکُونُ فِیهِ حَجُّ الْمُلُوکِ نُزْهَةً وَ حَجُّ الْأَغْنِیَاءِ تِجَارَةً وَ حَجُّ الْمَسَاکِینِ مَسْأَلَةً.

أَقُولُ: هَذَا غَیْرُ صَرِیحٍ فِی الْبُطْلَانِ وَ لَا فِی الذَّمِّ بَلْ هُوَ إِخْبَارٌ مَحْضٌ أَوْ یُرَادُ بِهِ ذَمُّ الْمُقْتَصِرِ عَلَی هَذِهِ الْمَقَاصِدِ أَوِ الْکَرَاهَةُ وَ إِنْ کَانَ مُجْزِیاً.

ترجمه:

از عبدالله بن حماد انصاری از محمد بن جعفر از پدرش (امام جعفر صادق) نقل شده که رسول‌الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمود: زمانی بر مردم خواهد آمد که در آن، حج پادشاهان برای تفریح، حج ثروتمندان برای تجارت، و حج فقرا برای درخواست (کمک) خواهد بود.

می‌گویم: این حدیث به صراحت دلالت بر بطلان (حج) ندارد و نه در مذمت آن است، بلکه فقط یک خبر است. یا منظور مذمت کسانی است که تنها به این اهداف (دنیوی) اکتفا می‌کنند، یا (در برخی موارد) آن را مکروه می‌دانند، هرچند حج در هر صورت مجزی (و کافی) است.

23- بَابُ أَنَّ الْمُسْلِمَ الْمُخَالِفَ لِلْحَقِّ إِذَا حَجَّ ثُمَّ اسْتَبْصَرَ لَمْ یَجِبْ عَلَیْهِ إِعَادَةُ الْحَجِّ بَلْ یُسْتَحَبُّ إِلَّا أَنْ یُخِلَّ بِرُکْنٍ مِنْهُ فَتَجِبُ الْإِعَادَةُ

اشارة

⁽¹⁾23 بَابُ أَنَّ الْمُسْلِمَ الْمُخَالِفَ لِلْحَقِّ إِذَا حَجَّ ثُمَّ اسْتَبْصَرَ لَمْ یَجِبْ عَلَیْهِ إِعَادَةُ الْحَجِّ بَلْ یُسْتَحَبُّ إِلَّا أَنْ یُخِلَّ بِرُکْنٍ مِنْهُ فَتَجِبُ الْإِعَادَةُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14241 - رقم الحدیث الباب: 1]

14241- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ بُرَیْدِ بْنِ مُعَاوِیَةَ الْعِجْلِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ حَجَّ وَ هُوَ لَا یَعْرِفُ هَذَا الْأَمْرَ ثُمَّ مَنَّ اللَّهُ عَلَیْهِ بِمَعْرِفَتِهِ وَ الدَّیْنُونَةِ بِهِ عَلَیْهِ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ أَوْ قَدْ قَضَی فَرِیضَتَهُ فَقَالَ قَدْ قَضَی فَرِیضَتَهُ وَ لَوْ حَجَّ لَکَانَ أَحَبَّ إِلَیَّ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ حَجَّ وَ هُوَ فِی بَعْضِ هَذِهِ الْأَصْنَافِ مِنْ أَهْلِ الْقِبْلَةِ نَاصِبٍ مُتَدَیِّنٍ ثُمَّ مَنَّ اللَّهُ عَلَیْهِ فَعَرَفَ هَذَا الْأَمْرَ یَقْضِی حَجَّةَ الْإِسْلَامِ فَقَالَ یَقْضِی أَحَبُّ إِلَیَّ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

از برید بن معاویه عجلی روایت شده که گفت: از امام صادق (علیه‌السلام) درباره مردی پرسیدم که حج انجام داده ولی این امر (ولایت اهل بیت) را نمی‌شناخته، سپس خداوند بر او منت نهاد و او را به معرفت و پیروی از این امر هدایت کرد. آیا حج اسلام بر او واجب است یا اینکه فریضه‌اش را انجام داده است؟ امام فرمود: فریضه‌اش را انجام داده، اما اگر دوباره حج کند، برای من دوست‌داشتنی‌تر است.

او گفت: و از ایشان درباره مردی پرسیدم که حج انجام داده در حالی که از برخی از این دسته‌ها از اهل قبله (یعنی مسلمانان) بوده، فردی ناصبی و متدین (به عقاید خود) بوده، سپس خداوند بر او منت نهاد و او این امر (ولایت اهل بیت) را شناخت. آیا حج اسلام را باید دوباره انجام دهد؟ امام فرمود: انجام دوباره آن برای من دوست‌داشتنی‌تر است.

[رقم الحدیث الکلی: 14242 - رقم الحدیث الباب: 2]

14242- 2- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَسْأَلُهُ عَنْ رَجُلٍ حَجَّ وَ لَا یَدْرِی وَ لَا یَعْرِفُ هَذَا الْأَمْرَ ثُمَّ مَنَّ اللَّهُ عَلَیْهِ بِمَعْرِفَتِهِ وَ الدَّیْنُونَةِ بِهِ أَ عَلَیْهِ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ قَالَ قَدْ قَضَی فَرِیضَةَ اللَّهِ وَ الْحَجُّ أَحَبُّ إِلَیَّ.

ترجمه:

عمر بن اُذَینَه روایت کرده است: به امام صادق (ع) نامه نوشتم و از ایشان درباره مردی پرسیدم که حج انجام داده ولی این امر (ولایت) را نمی‌دانسته و نمی‌شناخته، سپس خداوند به او معرفت و دین‌داری به آن را عنایت کرده است. آیا بر او حج اسلام واجب است؟ امام (ع) فرمودند: او واجب الهی را ادا کرده، ولی حج دوباره نزد من محبوب‌تر است.

[رقم الحدیث الکلی: 14243 - رقم الحدیث الباب: 3]

14243- 3- ⁽⁴⁾وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ مِثْلَهُ وَ زَادَ أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنْ رَجُلٍ هُوَ فِی بَعْضِ هَذِهِ الْأَصْنَافِ مِنْ أَهْلِ الْقِبْلَةِ نَاصِبٍ مُتَدَیِّنٍ ثُمَّ مَنَّ اللَّهُ عَلَیْهِ فَعَرَفَ هَذَا الْأَمْرَ أَ یُقْضَی عَنْهُ

حَجَّةُ الْإِسْلَامِ أَوْ عَلَیْهِ أَنْ یَحُجَّ مِنْ قَابِلٍ قَالَ یَحُجُّ أَحَبُّ إِلَیَّ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

عمر بن اُذَینَه مانند آن (روایت قبلی) را روایت کرده است و اضافه کرده که از امام (ع) درباره مردی پرسید که او در برخی از این گروه‌های اهل قبله، ناصبی و دیندار بوده، سپس خداوند به او عنایت کرده و این امر (ولایت) را شناخته است. آیا حج اسلام از او پذیرفته شده یا باید در آینده حج انجام دهد؟ امام (ع) فرمودند: حج دوباره نزد من محبوب‌تر است.

[رقم الحدیث الکلی: 14244 - رقم الحدیث الباب: 4]

14244- 4- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْخُرَاسَانِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الثَّانِی ع قَالَ: قُلْتُ إِنِّی حَجَجْتُ وَ أَنَا مُخَالِفٌ وَ حَجَجْتُ حَجَّتِی هَذِهِ وَ قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَیَّ بِمَعْرِفَتِکُمْ- وَ عَلِمْتُ أَنَّ الَّذِی کُنْتُ فِیهِ کَانَ بَاطِلًا فَمَا تَرَی فِی حَجَّتِی قَالَ اجْعَلْ هَذِهِ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ وَ تِلْکَ نَافِلَةً.

ترجمه:

ابو عبدالله خراسانی از امام جواد (ع) نقل می‌کند: گفتم: من در حالی که مخالف بودم حج انجام دادم و این حج خود را نیز انجام دادم در حالی که خداوند به من عنایت کرده و شما را شناختم و فهمیدم آنچه که قبلاً در آن بودم باطل بوده است. نظر شما درباره حج من چیست؟ امام (ع) فرمودند: این حج را به عنوان حج اسلام قرار بده و آن حج قبلی را به عنوان مستحب (نافله) محسوب کن.

[رقم الحدیث الکلی: 14245 - رقم الحدیث الباب: 5]

14245- 5- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ کَذَلِکَ النَّاصِبُ إِذَا عَرَفَ فَعَلَیْهِ الْحَجُّ وَ إِنْ کَانَ قَدْ حَجَّ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام درحدیثی فرمودند : فرد ناصبی هم همینطور وقتی معرفت پیدا کرد باید حج را تکرار کند .

[رقم الحدیث الکلی: 14246 - رقم الحدیث الباب: 6]

14246- 6- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ قَالَ: کَتَبَ إِبْرَاهِیمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِمْرَانَ الْهَمْدَانِیُّ- إِلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنِّی حَجَجْتُ وَ أَنَا مُخَالِفٌ- وَ کُنْتُ صَرُورَةً فَدَخَلْتُ مُتَمَتِّعاً بِالْعُمْرَةِ إِلَی الْحَجِّ قَالَ فَکَتَبَ إِلَیْهِ أَعِدْ حَجَّکَ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁶⁾وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ

أَقُولُ: حَمَلَ الشَّیْخُ الْأَخِیرَیْنِ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ بِدَلَالَةِ الْأَوَّلَیْنِ وَ قَدْ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی مُقَدِّمَةِ الْعِبَادَاتِ ⁽¹⁾وَ فِی الزَّکَاةِ ⁽²⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ فِی أَحَادِیثِ مُبْطِلَاتِ الْحَجِّ وَ مُوجِبَاتِ الْإِعَادَةِ ⁽³⁾.

ترجمه:

علی بن مهزیار نقل می‌کند: ابراهیم بن محمد بن عمران همدانی به امام جواد (ع) نامه نوشت که من در حالی که مخالف بودم و در اولین حج خود (صروره) بودم، حج انجام دادم و به صورت تمتع از عمره به حج وارد شدم. امام (ع) به او پاسخ دادند: حج خود را تکرار کن.

24- بَابُ وُجُوبِ اسْتِنَابَةِ الْمُوسِرِ فِی الْحَجِّ إِذَا مَنَعَهُ مَرَضٌ أَوْ کِبَرٌ أَوْ عَدُوٌّ أَوْ غَیْرُ ذَلِکَ‌

اشارة

⁽⁴⁾24 بَابُ وُجُوبِ اسْتِنَابَةِ الْمُوسِرِ فِی الْحَجِّ إِذَا مَنَعَهُ مَرَضٌ أَوْ کِبَرٌ أَوْ عَدُوٌّ أَوْ غَیْرُ ذَلِکَ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14247 - رقم الحدیث الباب: 1]

14247- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ عَلِیّاً ع رَأَی شَیْخاً لَمْ یَحُجَّ قَطُّ وَ لَمْ یُطِقِ الْحَجَّ مِنْ کِبَرِهِ فَأَمَرَهُ أَنْ یُجَهِّزَ رَجُلًا فَیَحُجَّ عَنْهُ.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام : حضرت علی علیه السلام پیرمردی را دیدند که تا آن زمان حج انجام نداده بود والآن هم بخاطر پیری نمی توانست انجام دهد اورا امر کردند کسی را آماده کنند(نایب قرار دهد) تا برایش حج انجام دهد

[رقم الحدیث الکلی: 14248 - رقم الحدیث الباب: 2]

14248- 2- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ إِنْ کَانَ مُوسِراً وَ حَالَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الْحَجِّ مَرَضٌ أَوْ حَصْرٌ ⁽⁷⁾أَوْ أَمْرٌ یَعْذِرُهُ اللَّهُ فِیهِ فَإِنَّ عَلَیْهِ أَنْ یُحِجَّ عَنْهُ مِنْ مَالِهِ صَرُورَةً لَا مَالَ لَهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ ⁽⁸⁾

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ ⁽¹⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از حلبی از امام صادق (ع) در حدیثی نقل شده است: اگر شخص توانگر باشد و به دلیل بیماری، حصر، یا امری که خداوند او را در آن معذور می‌داند نتواند حج به جا آورد، بر او واجب است که از مال خود فردی را که تا به حال حج نکرده و مالی برای حج ندارد، برای انجام حج به جای خود بفرستد.

[رقم الحدیث الکلی: 14249 - رقم الحدیث الباب: 3]

14249- 3- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ وَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ جَمِیعاً عَنْ عَلِیٍّ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ سَلَمَةَ أَبِی حَفْصٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ رَجُلًا أَتَی عَلِیّاً ع وَ لَمْ یَحُجَّ قَطُّ فَقَالَ إِنِّی کُنْتُ کَثِیرَ الْمَالِ وَ فَرَّطْتُ فِی الْحَجِّ حَتَّی کَبِرَتْ سِنِّی فَقَالَ فَتَسْتَطِیعُ الْحَجَّ فَقَالَ لَا فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ ع إِنْ شِئْتَ فَجَهِّزْ رَجُلًا ثُمَّ ابْعَثْهُ یَحُجُّ عَنْکَ.

ترجمه:

از سلمه ابی حفص از امام صادق (ع) نقل شده است که مردی نزد امام علی (ع) آمد و گفت: "من ثروت زیادی داشتم و در انجام حج کوتاهی کردم تا اینکه پیر شدم." امام علی (ع) از او پرسید: "آیا می‌توانی خودت حج انجام دهی؟" او پاسخ داد: "نه." امام علی (ع) به او فرمود: "اگر می‌خواهی، مردی را آماده کن و او را بفرست تا به جای تو حج کند."

[رقم الحدیث الکلی: 14250 - رقم الحدیث الباب: 4]

14250- 4- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ الْعَبَّاسِ قَالَ: أَتَتِ امْرَأَةٌ مِنْ خَثْعَمٍ رَسُولَ اللَّهِ ص فَقَالَتْ إِنَّ أَبِی أَدْرَکَتْهُ فَرِیضَةُ الْحَجِّ وَ هُوَ شَیْخٌ کَبِیرٌ لَا یَسْتَطِیعُ أَنْ یَلْبَثَ عَلَی دَابَّتِهِ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ ص فَحُجِّی عَنْ أَبِیکِ.

ترجمه:

از فضل بن عباس روایت شده است که زنی از قبیله خثعم نزد رسول‌الله (ص) آمد و گفت: "پدرم به فریضه حج رسیده ولی او پیرمردی است که توان نشستن بر مرکب خود را ندارد." رسول خدا (ص) به او فرمود: "به جای پدرت حج کن."

[رقم الحدیث الکلی: 14251 - رقم الحدیث الباب: 5]

14251- 5- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ بُرَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ کَانَ عَلِیٌّ ع یَقُولُ لَوْ أَنَّ رَجُلًا أَرَادَ الْحَجَّ فَعَرَضَ لَهُ مَرَضٌ أَوْ خَالَطَهُ سَقَمٌ فَلَمْ یَسْتَطِعِ الْخُرُوجَ فَلْیُجَهِّزْ رَجُلًا مِنْ مَالِهِ ثُمَّ لْیَبْعَثْهُ مَکَانَهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.ظ

ترجمه:

از محمد بن مسلم روایت شده است که امام باقر (ع) فرمود: امام علی (ع) می‌فرمود: "اگر کسی قصد حج داشته باشد ولی بیماری بر او عارض شود یا دچار ناتوانی گردد و نتواند به سفر برود، باید از مال خود فردی را مهیا کرده و به جای خود بفرستد."

[رقم الحدیث الکلی: 14252 - رقم الحدیث الباب: 6]

14252- 6- ⁽¹⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ص أَمَرَ شَیْخاً کَبِیراً لَمْ یَحُجَّ قَطُّ وَ لَمْ یُطِقِ الْحَجَّ لِکِبَرِهِ أَنْ یُجَهِّزَ رَجُلًا یَحُجُّ عَنْهُ.

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ ⁽²⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ ⁽³⁾.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام : حضرت علی علیه السلام پیرمردی را دیدند که تا آن زمان حج انجام نداده بود والآن هم بخاطر پیری نمی توانست انجام دهد اورا امر کردند کسی را آماده کنند(نایب قرار دهد) تا برایش حج انجام دهد

[رقم الحدیث الکلی: 14253 - رقم الحدیث الباب: 7]

14253- 7- ⁽⁴⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ مُسْلِمٍ حَالَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الْحَجِّ مَرَضٌ أَوْ أَمْرٌ یَعْذِرُهُ اللَّهُ فِیهِ فَقَالَ عَلَیْهِ أَنْ یُحِجَّ ⁽⁵⁾مِنْ مَالِهِ صَرُورَةً لَا مَالَ لَهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽⁶⁾

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

علی بن ابی حمزه روایت کرده است که از امام پرسیدم درباره مرد مسلمانی که بیماری یا امری که خداوند او را در آن معذور می‌داند، بین او و حج مانع شده است. امام فرمود: "بر او واجب است که از مال خود کسی را که تاکنون حج نرفته (صروره) و مالی ندارد، به جای خود برای حج بفرستد."

[رقم الحدیث الکلی: 14254 - رقم الحدیث الباب: 8]

14254- 8- ⁽⁸⁾وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ

ع ⁽¹⁾

أَنَّ عَلِیّاً ع قَالَ لِرَجُلٍ کَبِیرٍ لَمْ یَحُجَّ قَطُّ إِنْ شِئْتَ أَنْ تُجَهِّزَ رَجُلًا ثُمَّ ابْعَثْهُ یَحُجَّ عَنْکَ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽²⁾وَ قَوْلُهُ ع إِنْ شِئْتَ لَا یَدُلُّ عَلَی نَفْیِ الْوُجُوبِ لِاحْتِمَالِ عَدَمِ إِرَادَةِ مَفْهُومِ الشَّرْطِ وَ احْتِمَالِ أَنْ یُرَادَ إِنْ شِئْتَ أَنْ تَأْتِیَ بِالْحَجِّ الْوَاجِبِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ.

ترجمه:

عبدالله بن میمون قداح از امام باقر (ع) از پدرشان نقل می‌کند که حضرت علی (ع) به مردی سالخورده که هرگز حج انجام نداده بود، فرمودند: اگر می‌خواهی، می‌توانی کسی را تجهیز کنی و سپس او را بفرستی که از جانب تو حج انجام دهد.

می‌گویم:

در آینده دلایلی بر این مطلب خواهد آمد و اینکه امام علی (ع) فرمودند "اگر می‌خواهی" به معنای نفی وجوب نیست. زیرا ممکن است مراد، عدم استفاده از مفهوم شرط باشد یا اینکه منظور از "اگر می‌خواهی" این باشد که می‌توانی حج واجب را انجام دهی یا به طرق دیگر این فریضه را به جا آوری.

25- بَابُ أَنَّ مَنْ أَوْصَی بِحَجَّةِ الْإِسْلَامِ وَجَبَ إِخْرَاجُهَا مِنَ الْأَصْلِ فَإِنْ کَانَ عَلَیْهِ دَیْنٌ وَ قَصَرَتِ التَّرِکَةُ قُسِمَتْ عَلَیْهِمَا بِالْحِصَصِ وَ إِنْ أَوْصَی بِغَیْرِ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ کَانَتْ مِنَ الثُّلُثِ وَ إِنْ أَوْص

اشارة

⁽³⁾25 بَابُ أَنَّ مَنْ أَوْصَی بِحَجَّةِ الْإِسْلَامِ وَجَبَ إِخْرَاجُهَا مِنَ الْأَصْلِ فَإِنْ کَانَ عَلَیْهِ دَیْنٌ وَ قَصَرَتِ التَّرِکَةُ قُسِمَتْ عَلَیْهِمَا بِالْحِصَصِ وَ إِنْ أَوْصَی بِغَیْرِ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ کَانَتْ مِنَ الثُّلُثِ وَ إِنْ أَوْصَی أَنْ یَحُجَّ عَنْهُ رَجُلٌ مُعَیَّنٌ تَعَیَّنَ إِنْ أَمْکَنَ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14255 - رقم الحدیث الباب: 1]

14255- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ مَاتَ فَأَوْصَی أَنْ یُحَجَّ عَنْهُ قَالَ إِنْ کَانَ صَرُورَةً فَمِنْ جَمِیعِ الْمَالِ وَ إِنْ کَانَ تَطَوُّعاً فَمِنْ ثُلُثِهِ.

ترجمه:

مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ: ازحضرت صادق علیه السلام سوال کردم کسی وصیت کرده برایش حج انجام دهند فرمودند : اگر تا بحال حج انجام نداده(صروره است) باید هزینه حج را از اصل مال بردارند واگر حج مستحبی باشد از ثلث مال بردارند .

[رقم الحدیث الکلی: 14256 - رقم الحدیث الباب: 2]

14256- 2- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ ⁽⁶⁾عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَ ذَلِکَ وَ زَادَ فِیهِ فَإِنْ أَوْصَی أَنْ یَحُجَّ عَنْهُ رَجُلٌ فَلْیَحُجَ

ذَلِکَ الرَّجُلُ.

ترجمه:

حلبی از امام صادق (ع) نقل می‌کند مانند همان روایت قبلی و اضافه می‌کند که اگر آن مرد وصیت کرده باشد که فرد خاصی به جای او حج کند، باید همان فرد به نیابت از او حج به‌جا آورد.

[رقم الحدیث الکلی: 14257 - رقم الحدیث الباب: 3]

14257- 3- ⁽¹⁾وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: یُقْضَی عَنِ الرَّجُلِ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ مِنْ جَمِیعِ مَالِهِ.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام : برای انجام حج از طرف میت باید ازاصل مال برداشته شود .

[رقم الحدیث الکلی: 14258 - رقم الحدیث الباب: 4]

14258- 4- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ تُوُفِّیَ وَ أَوْصَی أَنْ یُحَجَّ عَنْهُ قَالَ إِنْ کَانَ صَرُورَةً فَمِنْ جَمِیعِ الْمَالِ إِنَّهُ بِمَنْزِلَةِ الدَّیْنِ الْوَاجِبِ وَ إِنْ کَانَ قَدْ حَجَّ فَمِنْ ثُلُثِهِ وَ مَنْ مَاتَ وَ لَمْ یَحُجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ وَ لَمْ یَتْرُکْ إِلَّا قَدْرَ نَفَقَةِ الْحَمُولَةِ وَ لَهُ وَرَثَةٌ فَهُمْ أَحَقُّ بِمَا تَرَکَ فَإِنْ شَاءُوا أَکَلُوا وَ إِنْ شَاءُوا حَجُّوا عَنْهُ.

ترجمه:

معاویة بن عمار از امام صادق (ع) درباره مردی که فوت کرده و وصیت کرده است که به جای او حج انجام شود، روایت کرده است. امام فرمود: «اگر آن مرد صروره (یعنی کسی که تاکنون حج انجام نداده) باشد، هزینه حج از تمام اموال او برداشت می‌شود، زیرا این حج مانند دِین واجب است. اما اگر قبلاً حج انجام داده باشد، هزینه از یک‌سوم اموال او تأمین می‌شود. و هر کس که فوت کرده و حج اسلام را انجام نداده و تنها به اندازه هزینه حمل و نقل برای حج به جا گذاشته باشد، اگر وارثانی داشته باشد، آنان به آنچه که او گذاشته است، اولویت دارند. اگر بخواهند، آن مال را استفاده می‌کنند و اگر بخواهند، به جای او حج می‌کنند.»

[رقم الحدیث الکلی: 14259 - رقم الحدیث الباب: 5]

14259- 5- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَارِثٍ بَیَّاعِ الْأَنْمَاطِ أَنَّهُ سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ أَوْصَی بِحَجَّةٍ فَقَالَ إِنْ کَانَ صَرُورَةً فَهِیَ مِنْ صُلْبِ مَالِهِ إِنَّمَا هِیَ دَیْنٌ عَلَیْهِ وَ إِنْ کَانَ قَدْ حَجَّ فَهِیَ مِنَ الثُّلُثِ.

ترجمه:

حارث بَیّاع الأنماط روایت می‌کند که از امام صادق (ع) درباره مردی که وصیت کرده بود به جای او حج انجام شود، سؤال شد. امام فرمود: «اگر آن مرد صروره باشد (یعنی کسی که تاکنون حج انجام نداده)، هزینه حج از اصل مال او برداشته می‌شود، زیرا این حج به منزله دِینی است که بر عهده او بوده است. اما اگر قبلاً حج انجام داده باشد، هزینه از یک‌سوم اموال او پرداخت می‌شود.»

[رقم الحدیث الکلی: 14260 - رقم الحدیث الباب: 6]

14260- 6- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ مَاتَ وَ أَوْصَی أَنْ یُحَجَّ عَنْهُ قَالَ إِنْ کَانَ صَرُورَةً حُجَّ عَنْهُ مِنْ وَسَطِ الْمَالِ ⁽⁵⁾وَ إِنْ کَانَ غَیْرَ صَرُورَةٍ فَمِنَ الثُّلُثِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ وَ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا یَأْتِی فِی الْوَصَایَا ⁽¹⁾أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا ⁽²⁾وَ فِی الْوَصَایَا ⁽³⁾وَ تَقَدَّمَ مَا ظَاهِرُهُ الْمُنَافَاةُ وَ ذَکَرْنَا وَجْهَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ: ازحضرت صادق علیه السلام سوال کردم کسی وصیت کرده برایش حج انجام دهند فرمودند : اگر تا بحال حج انجام نداده(صروره است) باید هزینه حج را از اصل مال بردارند واگر حج مستحبی باشد از ثلث مال بردارند .

26- بَابُ أَنَّ مَنْ وَجَبَ عَلَیْهِ الْحَجُّ فَمَاتَ بَعْدَ الْإِحْرَامِ وَ دُخُولِ الْحَرَمِ أَجْزَأَ عَنْهُ وَ إِنْ مَاتَ قَبْلَ ذَلِکَ وَجَبَ أَنْ تُقْضَی عَنْهُ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ مِنْ أَصْلِ الْمَالِ وَ لَا یَجِبُ قَضَاءُ التَّطَوُّعِ‌

اشارة

⁽⁵⁾26 بَابُ أَنَّ مَنْ وَجَبَ عَلَیْهِ الْحَجُّ فَمَاتَ بَعْدَ الْإِحْرَامِ وَ دُخُولِ الْحَرَمِ أَجْزَأَ عَنْهُ وَ إِنْ مَاتَ قَبْلَ ذَلِکَ وَجَبَ أَنْ تُقْضَی عَنْهُ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ مِنْ أَصْلِ الْمَالِ وَ لَا یَجِبُ قَضَاءُ التَّطَوُّعِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14261 - رقم الحدیث الباب: 1]

14261- 1- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ ضُرَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: فِی رَجُلٍ خَرَجَ حَاجّاً حَجَّةَ الْإِسْلَامِ فَمَاتَ فِی الطَّرِیقِ فَقَالَ إِنْ مَاتَ فِی الْحَرَمِ فَقَدْ أَجْزَأَتْ عَنْهُ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ وَ إِنْ مَاتَ دُونَ الْحَرَمِ فَلْیَقْضِ عَنْهُ وَلِیُّهُ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ.

ترجمه:

ضریس از امام باقر (ع) نقل می‌کند که در مورد مردی که برای انجام حج اسلام بیرون رفته و در مسیر فوت کند، اگر در حرم بمیرد، حج اسلام او کافی است و اگر خارج از حرم بمیرد، ولی او باید به جای او حج اسلام را به‌جا بیاورد.

[رقم الحدیث الکلی: 14262 - رقم الحدیث الباب: 2]

14262- 2- ⁽⁷⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ بُرَیْدٍ الْعِجْلِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ خَرَجَ حَاجّاً وَ مَعَهُ جَمَلٌ لَهُ وَ نَفَقَةٌ وَ زَادٌ فَمَاتَ فِی الطَّرِیقِ قَالَ إِنْ کَانَ صَرُورَةً ثُمَّ مَاتَ فِی الْحَرَمِ- فَقَدْ أَجْزَأَ عَنْهُ حَجَّةُ

الْإِسْلَامِ وَ إِنْ کَانَ مَاتَ وَ هُوَ صَرُورَةٌ قَبْلَ أَنْ یُحْرِمَ جُعِلَ جَمَلُهُ وَ زَادُهُ وَ نَفَقَتُهُ وَ مَا مَعَهُ فِی حَجَّةِ الْإِسْلَامِ فَإِنْ فَضَلَ مِنْ ذَلِکَ شَیْ‌ءٌ فَهُوَ لِلْوَرَثَةِ إِنْ لَمْ یَکُنْ عَلَیْهِ دَیْنٌ قُلْتُ أَ رَأَیْتَ إِنْ کَانَتِ الْحَجَّةُ تَطَوُّعاً ثُمَّ مَاتَ فِی الطَّرِیقِ قَبْلَ أَنْ یُحْرِمَ لِمَنْ یَکُونُ جَمَلُهُ وَ نَفَقَتُهُ وَ مَا مَعَهُ قَالَ یَکُونُ جَمِیعُ مَا مَعَهُ وَ مَا تَرَکَ لِلْوَرَثَةِ إِلَّا أَنْ یَکُونَ عَلَیْهِ دَیْنٌ فَیُقْضَی عَنْهُ أَوْ یَکُونَ أَوْصَی بِوَصِیَّةٍ فَیُنْفَذَ ذَلِکَ لِمَنْ أَوْصَی لَهُ وَ یُجْعَلَ ذَلِکَ مِنْ ثُلُثِهِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ نَحْوَهُ ⁽¹⁾وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ ⁽²⁾وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.

ترجمه:

از برید عجلی نقل شده است که گفت: از ابا جعفر (ع) درباره مردی پرسیدم که با یک شتر و نفقه و زاد سفر به حج رفته و در راه فوت کرده است. ایشان فرمودند: اگر او صروره باشد و سپس در حرم بمیرد، حج او از طرف او کافی است. و اگر او در حالی که صروره بوده قبل از اینکه احرام ببندد بمیرد، شتر، زاد و نفقه‌اش و آنچه با خود داشته در حج اسلام محسوب می‌شود. اگر از آن چیزی باقی ماند، آن برای وراث اوست اگر بر او دینی نباشد. گفتم: اگر حج او مستحب باشد و سپس در راه قبل از احرام بمیرد، آنچه از شتر و نفقه و آنچه با او بوده، برای کی خواهد بود؟ گفت: همه آنچه با او بوده و آنچه باقی مانده برای وراث اوست، مگر اینکه بر او دینی باشد که باید ادا شود یا اینکه وصیتی کرده باشد که باید آن را اجرا کنند و آن از ثلث مال او محاسبه می‌شود.

[رقم الحدیث الکلی: 14263 - رقم الحدیث الباب: 3]

14263- 3- ⁽³⁾وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ إِذَا أُحْصِرَ الرَّجُلُ بَعَثَ بِهَدْیِهِ إِلَی أَنْ قَالَ قُلْتُ فَإِنْ مَاتَ وَ هُوَ مُحْرِمٌ قَبْلَ أَنْ یَنْتَهِیَ إِلَی مَکَّةَ- قَالَ یُحَجُّ عَنْهُ إِنْ کَانَتْ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ وَ یُعْتَمَرُ إِنَّمَا هُوَ شَیْ‌ءٌ عَلَیْهِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ کَالَّذِی قَبْلَهُ ⁽⁴⁾

أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی مَا قَبْلَ دُخُولِ الْحَرَمِ لِمَا مَرَّ ⁽⁵⁾التَّصْرِیحُ بِهِ.

ترجمه:

از زراره از ابا جعفر (ع) نقل شده است که فرمود: اگر مردی محصور شود، باید هدیه‌اش را به سمت مکه بفرستد. گفتم: اگر او در حال احرام بمیرد قبل از اینکه به مکه برسد، چه می‌شود؟ فرمود: اگر حج او حج اسلام باشد، برای او حج انجام می‌شود و عمره‌ای هم به جا آورده می‌شود؛ زیرا این چیزی است که بر اوست.

می گویم : این به معنای آن است که این مردن قبل از ورود به حرم اتفاق بیفتد بر اساس آنچه گذشت.

[رقم الحدیث الکلی: 14264 - رقم الحدیث الباب: 4]

14264- 4- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع مَنْ خَرَجَ حَاجّاً فَمَاتَ فِی الطَّرِیقِ فَإِنَّهُ إِنْ کَانَ مَاتَ

فِی الْحَرَمِ فَقَدْ سَقَطَتْ عَنْهُ الْحَجَّةُ فَإِنْ مَاتَ قَبْلَ دُخُولِ الْحَرَمِ لَمْ یَسْقُطْ عَنْهُ الْحَجُّ وَ لْیَقْضِ عَنْهُ وَلِیُّهُ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ هُنَا ⁽²⁾وَ فِی النِّیَابَةِ ⁽³⁾.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام فرمودند : کسیکه به قصد انجام حج خارج شد وبین راه مرد اگردرحرم مرده حج ازاو ساقط می شود واگر قبل از دخول درحرم مرد حج ساقط نمی شود بلکه باید ولی او آنرا انجام بدهد .

27- بَابُ حُکْمِ مَنْ نَذَرَ الْحَجَّ هَلْ یُجْزِیهِ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ وَ مَنْ نَذَرَ فَحَجَّ عَنْ غَیْرِهِ هَلْ یُجْزِیهِ عَنِ النَّذْرِ

اشارة

⁽⁴⁾27 بَابُ حُکْمِ مَنْ نَذَرَ الْحَجَّ هَلْ یُجْزِیهِ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ وَ مَنْ نَذَرَ فَحَجَّ عَنْ غَیْرِهِ هَلْ یُجْزِیهِ عَنِ النَّذْرِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14265 - رقم الحدیث الباب: 1]

14265- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ نَذَرَ أَنْ یَمْشِیَ إِلَی بَیْتِ اللَّهِ فَمَشَی هَلْ یُجْزِیهِ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ قَالَ نَعَمْ.

ترجمه:

مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ :ازحضرت باقرعلیه السلام سوال کردم کسی نذر کرده پیاده به مکه برود وقتی رفت آیا بجای حج واجب قبول می شود ؟ فرمودند : بله .

[رقم الحدیث الکلی: 14266 - رقم الحدیث الباب: 2]

14266- 2- ⁽⁶⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَی قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ نَذَرَ أَنْ یَمْشِیَ إِلَی بَیْتِ اللَّهِ الْحَرَامِ فَمَشَی هَلْ یُجْزِیهِ عَنْ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ قَالَ نَعَمْ.

ترجمه:

رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَی:ازحضرت صادق علیه السلام سوال کردم کسی نذر کرده پیاده به مکه برود وقتی رفت آیا بجای حج واجب قبول می شود ؟ فرمودند : بله .

[رقم الحدیث الکلی: 14267 - رقم الحدیث الباب: 3]

14267- 3- ⁽⁷⁾وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ رِفَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ نَذَرَ أَنْ یَمْشِیَ إِلَی بَیْتِ اللَّهِ الْحَرَامِ هَلْ یُجْزِیهِ ذَلِکَ مِنْ

حَجَّةِ الْإِسْلَامِ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ وَ إِنْ ⁽¹⁾حَجَّ عَنْ غَیْرِهِ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ مَالٌ وَ قَدْ نَذَرَ أَنْ یَحُجَّ مَاشِیاً أَ یُجْزِی عَنْهُ ذَلِکَ (مِنْ مَشْیِهِ) ⁽²⁾قَالَ نَعَمْ.

وَ رَوَاهُ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی فِی نَوَادِرِهِ عَنْ رِفَاعَةَ ⁽³⁾

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رِفَاعَةَ ⁽⁴⁾

أَقُولُ: حَمَلَهُ جَمَاعَةٌ مِنَ الْأَصْحَابِ عَلَی مَنْ نَوَی بِالنَّذْرِ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ ⁽⁵⁾وَ عَلَی مَنْ نَذَرَ حَجّاً مُطْلَقاً وَ لَوْ عَنْ غَیْرِهِ لِمَا یَأْتِی هُنَا ⁽⁶⁾وَ فِی النَّذْرِ ⁽⁷⁾وَ یُمْکِنُ الْحَمْلُ عَلَی الْإِجْزَاءِ الْمَجَازِیِّ أَیْ یُجْزِیهِ حَتَّی یَسْتَطِیعَ وَ لَهُ نَظَائِرُ کَمَا مَضَی ⁽⁸⁾وَ یَأْتِی ⁽⁹⁾.

ترجمه:

رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَی:ازحضرت صادق علیه السلام سوال کردم کسی نذر کرده پیاده به مکه برود وقتی رفت آیا بجای حج واجب قبول می شود ؟ فرمودند : بله .عرض کردم حالا اگر بعنوان نایب بجای کسی رفت ومالی هم ندارد (که دو باره بصورت پیاده برود) وحال آنکه نذرش پیاده رفتن بوده آیا این جبران نذرش را می کند ؟ فرمودند : بله

می گویم : عده ای ازعلماء آنرا حمل کرده اند به موردی که شخص حجه الاسلام خود را بصورت پیاده رفتن نذر کرده

28- بَابُ أَنَّ مَنْ مَاتَ وَ لَمْ یَحُجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ وَ کَانَ مُسْتَطِیعاً وَجَبَ أَنْ تُقْضَی عَنْهُ مِنْ أَصْلِ الْمَالِ وَ إِنْ لَمْ یُوصِ بِهَا

اشارة

⁽¹⁰⁾28 بَابُ أَنَّ مَنْ مَاتَ وَ لَمْ یَحُجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ وَ کَانَ مُسْتَطِیعاً وَجَبَ أَنْ تُقْضَی عَنْهُ مِنْ أَصْلِ الْمَالِ وَ إِنْ لَمْ یُوصِ بِهَا

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14268 - رقم الحدیث الباب: 1]

14268- 1- ⁽¹¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ

الرَّجُلِ یَمُوتُ وَ لَمْ یَحُجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ وَ یَتْرُکُ مَالًا قَالَ عَلَیْهِ أَنْ یُحِجَّ ⁽¹⁾مِنْ مَالِهِ رَجُلًا صَرُورَةً لَا مَالَ لَهُ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ نَحْوَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ : ازحضرت صادق علیه السلام سوال کردم کسی حجه الاسلام را انجام نداده مرده و ثروتی را باقی گذاشته حضرت فرمودند : ورثه اش با ید مرد فقیری که تا بحال حج نرفته باشد را اجیر کنند تا حج را انجام دهد .

[رقم الحدیث الکلی: 14269 - رقم الحدیث الباب: 2]

14269- 2- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ مَاتَ وَ لَمْ یَحُجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ یُحَجُّ عَنْهُ قَالَ نَعَمْ.

ترجمه:

مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ : ازحضرت باقرعلیه السلام سوال کردم کسی مرده وحج واجبش را انجام نداده آیا باید از طرفش حج انجام بشود ؟ فرمودند : بله .

[رقم الحدیث الکلی: 14270 - رقم الحدیث الباب: 3]

14270- 3- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: یُقْضَی عَنِ الرَّجُلِ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ مِنْ جَمِیعِ مَالِهِ.

ترجمه:

حضرت صادق علیه السلام : هزینه حج واجب از اصل مال میت پرداخت می شود .

[رقم الحدیث الکلی: 14271 - رقم الحدیث الباب: 4]

14271- 4- ⁽⁵⁾وَ عَنْهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی وَ زُرْعَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَمُوتُ وَ لَمْ یَحُجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ وَ لَمْ یُوصِ بِهَا وَ هُوَ مُوسِرٌ فَقَالَ یُحَجُّ عَنْهُ مِنْ صُلْبِ مَالِهِ لَا یَجُوزُ غَیْرُ ذَلِکَ.

ترجمه:

سماعة بن مهران گفت: از ابا عبدالله پرسیدم درباره مردی که می‌میرد و حج واجب را انجام نداده و درباره‌اش وصیتی نکرده و او توانگر است. او گفت: از مال او حج به جا آورده می‌شود و غیر از این جایز نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 14272 - رقم الحدیث الباب: 5]

14272- 5- ⁽⁶⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنِ النَّضْرِ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ مَاتَ وَ لَمْ یَحُجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ وَ لَمْ یُوصِ بِهَا أَ یُقْضَی عَنْهُ قَالَ نَعَمْ.

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

محمد بن مسلم گفت: از ابی جعفر (ع) درباره مردی که فوت کرده و حج واجب را انجام نداده و وصیتی در این مورد نکرده بود، پرسیدم. امام (ع) فرمود: «بله، می‌توان به نیابت از او حج را انجام داد.»

[رقم الحدیث الکلی: 14273 - رقم الحدیث الباب: 6]

14273- 6- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ رِفَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ یَمُوتُ وَ لَمْ یَحُجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ وَ لَمْ یُوصِ بِهَا أَ تُقْضَی عَنْهُ قَالَ نَعَمْ.

ترجمه:

رفاعه گفت: از ابی عبد الله (ع) درباره مردی که فوت کرده و حج واجب را انجام نداده و وصیتی در این مورد نکرده بود، پرسیدم. امام (ع) فرمود: «بله، می‌توان به نیابت از او حج را انجام داد.»

[رقم الحدیث الکلی: 14274 - رقم الحدیث الباب: 7]

14274- 7- ⁽³⁾وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ رِفَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةِ یَمُوتَانِ وَ لَمْ یَحُجَّا أَ یُقْضَی عَنْهُمَا حَجَّةُ الْإِسْلَامِ قَالَ نَعَمْ.

ترجمه:

رفاعه گفت: از ابی عبد الله (ع) درباره مرد وزنی که فوت کرده و حج واجب را انجام نداده پرسیدم آیا حج برایشان قضا می شود

امام (ع) فرمود: «بله، می‌توان به نیابت از او حج را انجام داد.»

[رقم الحدیث الکلی: 14275 - رقم الحدیث الباب: 8]

14275- 8- ⁽⁴⁾وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَکَمِ بْنِ حُکَیْمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنْسَانٌ هَلَکَ وَ لَمْ یَحُجَّ وَ لَمْ یُوصِ بِالْحَجِّ فَأَحَجَّ عَنْهُ بَعْضُ أَهْلِهِ رَجُلًا أَوِ امْرَأَةً هَلْ یُجْزِی ذَلِکَ وَ یَکُونُ قَضَاءً عَنْهُ وَ یَکُونُ الْحَجُّ لِمَنْ حَجَّ وَ یُؤْجَرُ مَنْ أَحَجَّ عَنْهُ فَقَالَ إِنْ کَانَ الْحَاجُّ غَیْرَ صَرُورَةٍ أَجْزَأَ عَنْهُمَا جَمِیعاً وَ أُجِرَ الَّذِی أَحَجَّهُ.

ترجمه:

حکم بن حکیم گفت: به ابا عبدالله علیه السلام گفتم: انسانی هلاک شده و حج انجام نداده و درباره حج وصیتی نکرده است. آیا بعضی از اهلش، مرد یا زن، به نیابت از او حج انجام دهند؟ آیا این حج، قضا خواهد بود و حج برای کسی است که حج را انجام داده و آیا کسی که به نیابت از او حج کرده، پاداش می‌گیرد؟ ایشان فرمودند : اگر حاجی غیر صروره باشد، این حج برای هر دو (مرده و حاجی) کفایت می‌کند و کسی که حج را انجام داده، پاداش می‌برد.

[رقم الحدیث الکلی: 14276 - رقم الحدیث الباب: 9]

14276- 9- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْقَطَّانِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ بَکْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَبِیبٍ عَنْ تَمِیمِ بْنِ بُهْلُولٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ الْهَاشِمِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ عَلَیَّ دَیْناً کَثِیراً وَ لِی عِیَالٌ وَ لَا أَقْدِرُ عَلَی الْحَجِّ فَعَلِّمْنِی دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فَقَالَ قُلْ فِی دُبُرِ کُلِ

صَلَاةٍ مَکْتُوبَةٍ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ- وَ اقْضِ عَنِّی دَیْنَ الدُّنْیَا وَ دَیْنَ الْآخِرَةِ- قُلْتُ لَهُ أَمَّا دَیْنُ الدُّنْیَا فَقَدْ عَرَفْتُهُ فَمَا دَیْنُ الْآخِرَةِ قَالَ دَیْنُ الْآخِرَةِ الْحَجُّ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ هُنَا ⁽²⁾وَ فِی الْوَصَایَا ⁽³⁾.

ترجمه:

عبدالله بن فضل هاشمی گفت: به ابا عبدالله گفتم: من بدهی زیادی دارم و خانواده‌ام هم هست و نمی‌توانم حج بروم. پس دعایی به من یاد بده. او گفت: در پایان هر نماز واجب بگو: 'اللهم صلِّ علی محمد و آل محمد و دین دنیا و دین آخرت را از من قضا کن.' گفتم: درباره دین دنیا، آن را می‌دانم. دین آخرت چیست؟ گفت: دین آخرت، حج است.

29- بَابُ أَنَّ مَنْ مَاتَ وَ عَلَیْهِ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ وَ حَجَّةٌ أُخْرَی مَنْذُورَةٌ وَجَبَ إِخْرَاجُ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ مِنَ الْأَصْلِ وَ الْمَنْذُورَةِ مِنَ الثُّلُثِ وَ مَنْ نَذَرَ لِیُحِجَّنَّ وَلَدَهُ وَجَبَتْ عَلَی الْأَبِ فَإِنْ مَاتَ فَمِن

اشارة

⁽⁴⁾29 بَابُ أَنَّ مَنْ مَاتَ وَ عَلَیْهِ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ وَ حَجَّةٌ أُخْرَی مَنْذُورَةٌ وَجَبَ إِخْرَاجُ حَجَّةِ الْإِسْلَامِ مِنَ الْأَصْلِ وَ الْمَنْذُورَةِ مِنَ الثُّلُثِ وَ مَنْ نَذَرَ لِیُحِجَّنَّ وَلَدَهُ وَجَبَتْ عَلَی الْأَبِ فَإِنْ مَاتَ فَمِنَ الثُّلُثِ إِلَّا أَنْ یَتَطَوَّعَ بِهَا الْوَلَدُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14277 - رقم الحدیث الباب: 1]

14277- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ ضُرَیْسٍ الْکُنَاسِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ عَلَیْهِ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ نَذَرَ نَذْراً فِی شُکْرٍ لِیُحِجَّنَّ بِهِ رَجُلًا ⁽⁶⁾إِلَی مَکَّةَ- فَمَاتَ الَّذِی نَذَرَ قَبْلَ أَنْ یَحُجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ وَ مِنْ قَبْلِ أَنْ یَفِیَ بِنَذْرِهِ الَّذِی نَذَرَ قَالَ إِنْ تَرَکَ مَالًا یُحَجُّ عَنْهُ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ مِنْ جَمِیعِ الْمَالِ وَ أَخْرَجَ مِنْ ثُلُثِهِ مَا یُحِجُّ بِهِ رَجُلًا لِنَذْرِهِ وَ قَدْ وَفَی بِالنَّذْرِ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ تَرَکَ مَالًا ⁽⁷⁾بِقَدْرِ مَا یُحَجُّ بِهِ حَجَّةُ الْإِسْلَامِ حُجَّ عَنْهُ بِمَا تَرَکَ وَ یَحُجُّ عَنْهُ وَلِیُّهُ حَجَّةَ

النَّذْرِ إِنَّمَا هُوَ مِثْلُ دَیْنٍ عَلَیْهِ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ ضُرَیْسِ بْنِ أَعْیَنَ نَحْوَهُ ⁽¹⁾.

ترجمه:

ضریس کنانی گفت: از ابا جعفر پرسیدم درباره مردی که بر او حج واجب است و نذری کرده که به شکرانه‌اش مردی را به مکه بفرستد. او قبل از اینکه حج واجب را انجام دهد و قبل از وفای به نذرش، فوت کرد. او گفت: اگر مالی بر جای گذاشته باشد، باید به نیابت از او حج واجب را از تمام مالش انجام دهند و از ثلث مالش آنچه برای نذرش لازم است، خارج کنند. اگر هم مالی به اندازه انجام حج واجب نداشته باشد، به مقدار مالی که بر جای گذاشته، حج به جا آورده می‌شود و ولی او باید حج نذر را انجام دهد؛ زیرا این نذر مانند بدهی است که بر عهده‌اش است.

[رقم الحدیث الکلی: 14278 - رقم الحدیث الباب: 2]

14278- 2- ⁽²⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَارِثٍ بَیَّاعِ الْأَنْمَاطِ أَنَّهُ سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ أَوْصَی بِحَجَّةٍ فَقَالَ: إِنْ کَانَ صَرُورَةً فَهِیَ مِنْ صُلْبِ مَالِهِ إِنَّمَا هِیَ دَیْنٌ عَلَیْهِ وَ إِنْ کَانَ قَدْ حَجَّ فَهِیَ مِنَ الثُّلُثِ.

مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ ⁽³⁾عَنِ الْحَارِثِ بَیَّاعِ الْأَنْمَاطِ مِثْلَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

حارث بیاع النمات گفت: ابی عبدالله (ع) درباره مردی که وصیت کرده بود برای حج پرسیده شد. امام (ع) فرمودند: «اگر او صروره (کسی که هنوز حج نکرده) باشد، این حج از اصل مال اوست و مانند یک دین بر او محسوب می‌شود. اما اگر او قبلاً حج کرده باشد، این حج از ثلث دارایی‌اش محسوب می‌شود.»

[رقم الحدیث الکلی: 14279 - رقم الحدیث الباب: 3]

14279- 3- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ نَذَرَ لِلَّهِ إِنْ عَافَی اللَّهُ ابْنَهُ مِنْ وَجَعِهِ لَیُحِجَّنَّهُ إِلَی بَیْتِ اللَّهِ الْحَرَامِ- فَعَافَی اللَّهُ الِابْنَ وَ مَاتَ الْأَبُ فَقَالَ الْحَجَّةُ عَلَی الْأَبِ یُؤَدِّیهَا عَنْهُ بَعْضُ وُلْدِهِ قُلْتُ هِیَ وَاجِبَةٌ عَلَی ابْنِهِ الَّذِی نَذَرَ فِیهِ فَقَالَ هِیَ وَاجِبَةٌ عَلَی الْأَبِ مِنْ ثُلُثِهِ أَوْ یَتَطَوَّعُ ابْنُهُ فَیَحُجُّ عَنْ أَبِیهِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁶⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

عبدالله بن ابی یعفور گفت: به ابی عبدالله (ع) گفتم: مردی نذر کرده بود که اگر خداوند فرزندش را از بیماری شفا دهد، به خانه خدا (کعبه) حج خواهد کرد. خداوند فرزند را شفا داد و پدر فوت کرد. امام (ع) فرمود: حج بر عهده یکی از فرزندانش است. گفتم: آیا این حج بر پسری که برایش نذر شده بود واجب است؟ فرمود: این حج بر پدر واجب است از ثلث دارایی‌اش، یا اینکه پسر می‌تواند داوطلبانه حج را به نیابت از پدرش انجام دهد.

30- بَابُ أَنَّ مَنْ أَوْصَی بِحَجٍّ وَاجِبٍ وَ عِتْقٍ وَ صَدَقَةٍ وَجَبَ الِابْتِدَاءُ بِالْحَجِّ فَإِنْ بَقِیَ شَیْ‌ءٌ صُرِفَ فِی الْعِتْقِ وَ الصَّدَقَةِ

اشارة

⁽¹⁾30 بَابُ أَنَّ مَنْ أَوْصَی بِحَجٍّ وَاجِبٍ وَ عِتْقٍ وَ صَدَقَةٍ وَجَبَ الِابْتِدَاءُ بِالْحَجِّ فَإِنْ بَقِیَ شَیْ‌ءٌ صُرِفَ فِی الْعِتْقِ وَ الصَّدَقَةِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14280 - رقم الحدیث الباب: 1]

14280- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ امْرَأَةٍ أَوْصَتْ بِمَالٍ فِی الصَّدَقَةِ وَ الْحَجِّ وَ الْعِتْقِ فَقَالَ ابْدَأْ بِالْحَجِّ فَإِنَّهُ مَفْرُوضٌ فَإِنْ بَقِیَ شَیْ‌ءٌ فَاجْعَلْ فِی الْعِتْقِ طَائِفَةً وَ فِی الصَّدَقَةِ طَائِفَةً.

ترجمه:

معاویه بن عمار گفت: از ابی عبدالله (ع) درباره زنی که وصیت کرده بود از مالش برای صدقه، حج و آزادسازی برده‌ها استفاده شود، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: «اول حج را انجام بده، زیرا حج واجب است. اگر چیزی باقی ماند، بخشی را برای آزادسازی و بخشی را برای صدقه قرار بده.»

[رقم الحدیث الکلی: 14281 - رقم الحدیث الباب: 2]

14281- 2- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ زَکَرِیَّا الْمُؤْمِنِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: إِنَّ امْرَأَةً هَلَکَتْ وَ أَوْصَتْ بِثُلُثِهَا یُتَصَدَّقُ بِهِ عَنْهَا وَ یُحَجُّ عَنْهَا وَ یُعْتَقُ عَنْهَا فَلَمْ یَسَعِ الْمَالُ ذَلِکَ إِلَی أَنْ قَالَ فَسَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ ابْدَأْ بِالْحَجِّ فَإِنَّ الْحَجَّ فَرِیضَةٌ فَمَا بَقِیَ فَضَعْهُ فِی النَّوَافِلِ.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽⁴⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ هُنَا ⁽⁵⁾وَ فِی الْوَصَایَا ⁽⁶⁾.

ترجمه:

معاویه بن عمار گفت: زنی فوت کرد و وصیت کرد که ثلث دارایی‌اش برای صدقه، حج و آزادسازی برده‌ها صرف شود. اما مال به اندازه‌ای نبود که همه اینها را تأمین کند. تا آنجا گفت سپس از ابی عبدالله (ع) در اینمورد پرسیدم و ایشان فرمودند: «اول حج را انجام بده، زیرا حج فریضه است، و هرچه باقی ماند، برای نوافل قرار بده.

31- بَابُ أَنَّ مَنْ وَجَبَ عَلَیْهِ الْحَجُّ فَمَاتَ وَ لَمْ یَحُجَّ فَتَبَرَّعَ أَحَدٌ بِالْحَجِّ عَنْهُ أَجْزَأَهُ‌

اشارة

⁽¹⁾31 بَابُ أَنَّ مَنْ وَجَبَ عَلَیْهِ الْحَجُّ فَمَاتَ وَ لَمْ یَحُجَّ فَتَبَرَّعَ أَحَدٌ بِالْحَجِّ عَنْهُ أَجْزَأَهُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14282 - رقم الحدیث الباب: 1]

14282- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ مَاتَ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ مَالٌ وَ لَمْ یَحُجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ فَحَجَّ ⁽³⁾عَنْهُ بَعْضُ إِخْوَانِهِ هَلْ یُجْزِی ذَلِکَ عَنْهُ أَوْ هَلْ هِیَ نَاقِصَةٌ قَالَ بَلْ هِیَ حَجَّةٌ تَامَّةٌ.

أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی أَنَّهُ لَمْ یَکُنْ لَهُ مَالٌ حِینَ الْمَوْتِ وَ کَانَ الْحَجُّ قَدْ وَجَبَ عَلَیْهِ مِنْ قَبْلُ وَ الْقَرَائِنُ عَلَی ذَلِکَ ظَاهِرَةٌ.

ترجمه:

این حدیث درباره مردی است که فوت کرده و مالی نداشته و حج اسلام را انجام نداده است. معاویه بن عمار از ابی عبدالله (ع) پرسید که اگر برخی از برادرانش به نیابت از او حج را انجام دهند، آیا این حج برای او کافی است یا اینکه نواقصی دارد؟ امام (ع) پاسخ داد که این حج حجّی تام و کامل است.

می‌گویم : این مطلب بر این فرض حمل می‌شود که او در زمان مرگ مالی نداشته و حج بر او واجب بوده است و شواهد بر این موضوع واضح است.

[رقم الحدیث الکلی: 14283 - رقم الحدیث الباب: 2]

14283- 2- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ عَامِرِ بْنِ عَمِیرَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع بَلَغَنِی عَنْکَ أَنَّکَ قُلْتَ لَوْ أَنَّ رَجُلًا مَاتَ وَ لَمْ یَحُجَّ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ فَحَجَّ عَنْهُ بَعْضُ أَهْلِهِ أَجْزَأَ ذَلِکَ عَنْهُ فَقَالَ نَعَمْ أَشْهَدُ بِهَا عَلَی أَبِی أَنَّهُ حَدَّثَنِی أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص- أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ- إِنَّ أَبِی مَاتَ وَ لَمْ یَحُجَّ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص- حُجَّ عَنْهُ فَإِنَّ ذَلِکَ یُجْزِی عَنْهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ عُمَیْرٍ ⁽⁵⁾

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ ⁽¹⁾وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ ⁽²⁾.

ترجمه:

عامر بن عمیره گفت: به ابی عبدالله (ع) گفتم: به من خبر رسیده که شماگفته‌ای اگر مردی بمیرد و حج واجب را انجام نداده باشد و برخی از اهل او به نیابت از او حج کنند، آیا این حج کافی است؟ امام (ع) فرمود: بله، و شهادت می‌دهم که پدرم به من گفت که رسول خدا (ص) مردی را ملاقات کرد که گفت: "ای رسول خدا، پدرم فوت کرده و حج نکرده است." رسول خدا (ص) به او فرمود: "برای او حج کن، زیرا این حج برای او کافی است."

32- بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الْمَشْیِ فِی الْحَجِّ عَلَی الرُّکُوبِ وَ الْحَفَاءِ عَلَی الِانْتِعَالِ إِلَّا مَا اسْتُثْنِیَ‌

اشارة

⁽³⁾32 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الْمَشْیِ فِی الْحَجِّ عَلَی الرُّکُوبِ وَ الْحَفَاءِ عَلَی الِانْتِعَالِ إِلَّا مَا اسْتُثْنِیَ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14284 - رقم الحدیث الباب: 1]

14284- 1- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ وَ فَضَالَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا عُبِدَ اللَّهُ بِشَیْ‌ءٍ أَشَدَّ مِنَ الْمَشْیِ وَ لَا أَفْضَلَ.

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمود: «خداوند به هیچ چیزی بهتر از پیاده‌روی عبادت نشده است

[رقم الحدیث الکلی: 14285 - رقم الحدیث الباب: 2]

14285- 2- ⁽⁵⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: دَخَلْنَا عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَا وَ عَنْبَسَةُ بْنُ مُصْعَبٍ- وَ بِضْعَةَ عَشَرَ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِنَا فَقُلْنَا جَعَلَنَا اللَّهُ فِدَاکَ أَیُّهُمَا أَفْضَلُ الْمَشْیُ أَوِ الرُّکُوبُ فَقَالَ مَا عُبِدَ اللَّهُ بِشَیْ‌ءٍ أَفْضَلَ مِنَ الْمَشْیِ الْحَدِیثَ.

ترجمه:

هشام بن سالم گفت: ما به دیدار ابی عبدالله (ع) رفتیم، من و عنبسه بن مصعب و دوازده مرد دیگر از یارانمان. گفتیم: «خداوند ما را فدای شما کند، کدام یک بهتر است: پیاده‌روی یا سوار شدن؟» امام (ع) فرمود: «خداوند به هیچ چیزی بهتر از پیاده‌روی عبادت نکرده است.»

[رقم الحدیث الکلی: 14286 - رقم الحدیث الباب: 3]

14286- 3- ⁽⁶⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ فَضْلِ الْمَشْیِ فَقَالَ إِنَّ الْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ قَاسَمَ رَبَّهُ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ حَتَّی نَعْلًا وَ نَعْلًا

وَ ثَوْباً وَ ثَوْباً وَ دِینَاراً وَ دِینَاراً وَ حَجَّ عِشْرِینَ حَجَّةً مَاشِیاً عَلَی قَدَمَیْهِ.

ترجمه:

حلبی گفت: از ابی عبدالله (ع) درباره فضیلت پیاده‌روی پرسیدم. امام (ع) فرمودند: «حسن بن علی (ع) سه بار برای خداوند اموال خود را با فقراء تقسیم کرد حتی یک نعلین و یک لباس و یک دینار را. و ایشان بیست حج را پیاده انجام داد.»

[رقم الحدیث الکلی: 14287 - رقم الحدیث الباب: 4]

14287- 4- ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ فَضْلِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ رَجَاءٍ الزُّبَیْدِیِّ ⁽²⁾عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا عُبِدَ اللَّهُ بِشَیْ‌ءٍ أَفْضَلَ مِنَ الْمَشْیِ.

ترجمه:

محمد بن اسماعیل بن رجاء زبیدی از ابی عبدالله (ع) نقل کرد که فرمودند: «خداوند به هیچ چیزی بهتر از پیاده‌روی عبادت نشده است.»

[رقم الحدیث الکلی: 14288 - رقم الحدیث الباب: 5]

14288- 5- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ رُوِیَ أَنَّهُ مَا تَقَرَّبَ الْعَبْدُ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِشَیْ‌ءٍ أَحَبَّ إِلَیْهِ مِنَ الْمَشْیِ إِلَی بَیْتِهِ الْحَرَامِ عَلَی الْقَدَمَیْنِ وَ أَنَّ الْحَجَّةَ الْوَاحِدَةَ تَعْدِلُ سَبْعِینَ حَجَّةً وَ مَنْ مَشَی عَنْ جَمَلِهِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ ثَوَابَ مَا بَیْنَ مَشْیِهِ وَ رُکُوبِهِ وَ الْحَاجُّ إِذَا انْقَطَعَ شِسْعُ نَعْلِهِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ ثَوَابَ مَا بَیْنَ مَشْیِهِ حَافِیاً إِلَی مُنْتَعِلٍ.

ترجمه:

محمد بن علی بن الحسین نقل کرده است که روایت شده: «بنده به خداوند عز و جل به هیچ چیز نزدیک‌تر نمی‌شود که محبوب‌تر از پیاده‌روی به سوی خانه خدا (کعبه) بر روی پای خود باشد. و اینکه یک حج معادل هفتاد حج است. و کسی که از شترش پیاده شود، خداوند ثواب آنچه را که بین پیاده‌روی و سوار شدنش انجام داده، برای او می‌نویسد. و حاجی وقتی که بند نعلینش پاره شود، خداوند ثواب آنچه را که بین پیاده‌روی برهنه‌پا تا وقتی که دوباره نعلین بپوشد، برای او می‌نویسد.»

[رقم الحدیث الکلی: 14289 - رقم الحدیث الباب: 6]

14289- 6- ⁽⁴⁾وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنِ الرَّبِیعِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُسْلِیِّ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا عُبِدَ اللَّهُ بِشَیْ‌ءٍ مِثْلِ الصَّمْتِ وَ الْمَشْیِ إِلَی بَیْتِهِ.

ترجمه:

ربیع بن محمد مسلی از مردی نقل کرده که از ابی عبدالله (ع) شنیده است: «خداوند به هیچ چیزی مانند سکوت و پیاده‌روی به سوی خانه‌اش عبادت نشده است.

[رقم الحدیث الکلی: 14290 - رقم الحدیث الباب: 7]

14290- 7- ⁽⁵⁾وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنِ الرَّبِیعِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُسْلِیِّ عَنْ أَبِی الرَّبِیعِ الشَّامِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا عُبِدَ اللَّهُ بِشَیْ‌ءٍ أَفْضَلَ مِنَ الصَّمْتِ وَ الْمَشْیِ إِلَی بَیْتِهِ.

ترجمه:

أَبِی الرَّبِیعِ الشَّامِیِّ که از ابی عبدالله (ع) نقل کرده است: «خداوند به هیچ چیزی مانند سکوت و پیاده‌روی به سوی خانه‌اش عبادت نشده است.

[رقم الحدیث الکلی: 14291 - رقم الحدیث الباب: 8]

14291- 8- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ صَنْدَلٍ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: خَرَجَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ ع إِلَی مَکَّةَ سَنَةً مَاشِیاً فَوَرِمَتْ قَدَمَاهُ فَقَالَ لَهُ بَعْضُ مَوَالِیهِ لَوْ رَکِبْتَ لَسَکَنَ عَنْکَ هَذَا الْوَرَمُ فَقَالَ کَلَّا إِذَا أَتَیْنَا هَذَا الْمَنْزِلَ فَإِنَّهُ یَسْتَقْبِلُکَ أَسْوَدُ وَ مَعَهُ دُهْنٌ فَاشْتَرِ مِنْهُ وَ لَا تُمَاکِسْهُ الْحَدِیثَ وَ فِیهِ أَنَّهُ وَجَدَ الْأَسْوَدَ وَ مَعَهُ الدُّهْنُ.

ترجمه:

از ابی اسامه نقل شده که ابی عبدالله (ع) گفت: حسن بن علی (ع) سالی به مکه پیاده رفت و پاهایش ورم کرد. یکی از غلامانش به او گفت: «اگر سوار می‌شدی، این ورم کم می‌شد.» حسن (ع) پاسخ داد: «نه، وقتی به این منزل برسیم، مرد سیاهی را خواهی دید که دهنی دارد. از او خرید کن و در قیمت چانه نزن.» سپس در ادامه گفت که او واقعاً آن مرد سیاه را با دهن پیدا کرد.

[رقم الحدیث الکلی: 14292 - رقم الحدیث الباب: 9]

14292- 9- ⁽²⁾أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ بَکْرٍ عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عِیسَی بْنِ سَوَادَةَ عَنْ أَبِی الْمُنْکَدِرِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ مَا نَدِمْتُ عَلَی شَیْ‌ءٍ صَنَعْتُ نَدَمِی عَلَی أَنْ لَمْ أَحُجَّ مَاشِیاً لِأَنِّی سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یَقُولُ مَنْ حَجَّ بَیْتَ اللَّهِ مَاشِیاً کَتَبَ اللَّهُ لَهُ سَبْعَةَ آلَافِ حَسَنَةٍ مِنْ حَسَنَاتِ الْحَرَمِ- قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا حَسَنَاتُ الْحَرَمِ ⁽³⁾قَالَ حَسَنَةُ أَلْفِ أَلْفِ حَسَنَةٍ وَ قَالَ فَضْلُ الْمُشَاةِ فِی الْحَجِّ کَفَضْلِ الْقَمَرِ لَیْلَةَ الْبَدْرِ عَلَی سَائِرِ النُّجُومِ وَ کَانَ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ ع یَمْشِی إِلَی الْحَجِّ وَ دَابَّتُهُ تُقَادُ وَرَاءَهُ.

ترجمه:

از ابی المنکدر از ابی جعفر (ع) روایت شده که گفت: ابن عباس گفت: بر هیچ چیزی که انجام داده‌ام، پشیمان نشدم، جز بر اینکه پیاده حج نرفتم؛ زیرا شنیدم رسول خدا (ص) می‌فرمود: هرکس پیاده خانه خدا را حج کند، خداوند برای او هفت هزار حسنه از حسنات حرم می‌نویسد. گفته شد: ای رسول خدا، حسنات حرم چیست؟ فرمود: هر حسنه برابر با هزار هزار حسنه است. و گفت: فضیلت کسانی که پیاده حج می‌روند، مانند فضیلت ماه شب چهارده نسبت به سایر ستارگان است. و حسین بن علی (ع) پیاده به حج می‌رفت در حالی که مرکبش از پشت سر او هدایت می‌شد.

[رقم الحدیث الکلی: 14293 - رقم الحدیث الباب: 10]

14293- 10- ⁽⁴⁾أَحْمَدُ بْنُ فَهْدٍ فِی عُدَّةِ الدَّاعِی عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع أَنَّ الْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ ع کَانَ أَعْبَدَ النَّاسِ وَ أَزْهَدَهُمْ وَ أَفْضَلَهُمْ فِی زَمَانِهِ وَ کَانَ إِذَا حَجَّ حَجَّ مَاشِیاً وَ رَمَی مَاشِیاً وَ رُبَّمَا مَشَی حَافِیاً.

ترجمه:

از مفضل بن عمر، از امام صادق (ع)، از پدرانش روایت شده که امام حسن بن علی (ع) عابدترین، زاهدترین و برترین مردم در زمان خود بود. و هنگامی که حج می‌کرد، پیاده حج می‌کرد و پیاده رمی جمرات انجام می‌داد و گاهی نیز پیاده و بدون کفش راه می‌رفت.

[رقم الحدیث الکلی: 14294 - رقم الحدیث الباب: 11]

14294- 11- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ الْمُفِیدُ فِی الْإِرْشَادِ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الرَّافِعِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: حَجَّ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع مَاشِیاً فَسَارَ عِشْرِینَ یَوْماً مِنَ الْمَدِینَةِ إِلَی مَکَّةَ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ تَکْرَارِ الْحَجِّ ⁽²⁾وَ غَیْرِهَا ⁽³⁾وَ یَأْتِی مَا ظَاهِرُهُ الْمُنَافَاةُ وَ نُبَیِّنُ وَجْهَهُ ⁽⁴⁾.

ترجمه:

إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَلِیٍّ ازپدرش نقل کرده که حضرت سجاد علیه السلام پیاد حج انجام می دادند وفاصله بین مدینه تا مکه را بیست روز طی می کردند .

33- بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الرُّکُوبِ فِی الْحَجِّ عَلَی الْمَشْیِ إِذَا کَانَ یُضْعِفُهُ عَنِ الْعِبَادَةِ أَوْ لِمُجَرَّدِ تَقْلِیلِ النَّفَقَةِ أَوِ اسْتَلْزَمَ التَّأَخُّرَ فِی قُدُومِ مَکَّةَ

اشارة

⁽⁵⁾33 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الرُّکُوبِ فِی الْحَجِّ عَلَی الْمَشْیِ إِذَا کَانَ یُضْعِفُهُ عَنِ الْعِبَادَةِ أَوْ لِمُجَرَّدِ تَقْلِیلِ النَّفَقَةِ أَوِ اسْتَلْزَمَ التَّأَخُّرَ فِی قُدُومِ مَکَّةَ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14295 - رقم الحدیث الباب: 1]

14295- 1- ⁽⁶⁾وَ 14296- 2- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ رِفَاعَةَ قَالَ: سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ الرُّکُوبُ أَفْضَلُ أَمِ الْمَشْیُ فَقَالَ الرُّکُوبُ أَفْضَلُ مِنَ الْمَشْیِ لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص رَکِبَ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ رِفَاعَةَ مِثْلَهُ وَ زَادَ قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ مَشْیِ الْحَسَنِ ع مِنْ مَکَّةَ أَوْ مِنَ الْمَدِینَةِ- قَالَ مِنْ مَکَّةَ وَ سَأَلْتُهُ إِذَا زُرْتُ الْبَیْتَ أَرْکَبُ أَوْ أَمْشِی فَقَالَ کَانَ الْحَسَنُ ع

یَزُورُ رَاکِباً ⁽¹⁾

ترجمه:

رفاعه گفت: مردی از امام صادق (ع) پرسید: آیا سواری (حج رفتن ) برتر است یا پیاده‌روی؟ امام (ع) فرمود: سواری بهتر از پیاده‌روی است، زیرا رسول خدا (ص) سوار شد.

[رقم الحدیث الکلی: 14297 - رقم الحدیث الباب: 3]

14297- 3- ⁽²⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ أَنَّهُ قَالَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَیُّمَا أَفْضَلُ نَرْکَبُ إِلَی مَکَّةَ فَنُعَجِّلُ فَنُقِیمُ بِهَا إِلَی أَنْ یَقْدَمَ الْمَاشِی أَوْ نَمْشِی فَقَالَ الرُّکُوبُ أَفْضَلُ.

ترجمه:

هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ به حضرت صادق علیه السلام عرض کردم کدام بهتر است آیا سواره به مکه برویم تا زود برسیم ومنتظر بمانیم تا افراد پیاده برسند یا اینکه پیاده برویم ؟ فرمودند : سواره رفتن بهتر است .

[رقم الحدیث الکلی: 14298 - رقم الحدیث الباب: 4]

14298- 4- ⁽³⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رِفَاعَةَ وَ ابْنِ بُکَیْرٍ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الْحَجِّ مَاشِیاً أَفْضَلُ أَوْ رَاکِباً فَقَالَ بَلْ رَاکِباً فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص حَجَّ رَاکِباً.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ ⁽⁴⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَی النَّخَّاسِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع ⁽⁵⁾

وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَاتِمٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رِفَاعَةَ وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ جَمِیعاً ⁽⁶⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَاتِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَمْدَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رِفَاعَةَ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾.

ترجمه:

از رفاعه و ابن بکیر، هر دو، از امام صادق (ع) روایت شده که از ایشان پرسیده شد: آیا حج پیاده بهتر است یا سواره؟ امام (ع) فرمود: بلکه سواره بهتر است، زیرا رسول خدا (ص) حج را سواره انجام داد.

[رقم الحدیث الکلی: 14299 - رقم الحدیث الباب: 5]

14299- 5- ⁽¹⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ سَیْفٍ التَّمَّارِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّهُ بَلَغَنَا وَ کُنَّا تِلْکَ السَّنَةَ مُشَاةً عَنْکَ أَنَّکَ تَقُولُ فِی الرُّکُوبِ فَقَالَ إِنَّ النَّاسَ یَحُجُّونَ ⁽²⁾مُشَاةً وَ یَرْکَبُونَ فَقُلْتُ لَیْسَ عَنْ هَذَا أَسْأَلُکَ فَقَالَ عَنْ أَیِّ شَیْ‌ءٍ تَسْأَلُنِی ⁽³⁾فَقُلْتُ أَیُّ شَیْ‌ءٍ أَحَبُّ إِلَیْکَ نَمْشِی أَوْ نَرْکَبُ فَقَالَ تَرْکَبُونَ أَحَبُّ إِلَیَّ فَإِنَّ ذَلِکَ أَقْوَی عَلَی الدُّعَاءِ وَ الْعِبَادَةِ.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ سَیْفٍ التَّمَّارِ نَحْوَهُ ⁽⁴⁾وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَاتِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَمْدَانَ الْکُوفِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از سیف تمار روایت شده که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: به ما رسیده است و آن سال ما پیاده حج کردیم، که شما درباره سواری مطلبی گفته‌اید. امام (ع) فرمود: مردم هم پیاده حج می‌کنند و هم سواره. گفتم: از این موضوع سؤال نمی‌کنم. امام (ع) فرمود: درباره چه چیزی از من می‌پرسی؟ گفتم: کدام‌یک بیشتر نزد شما دوست‌داشتنی است، پیاده برویم یا سواره؟ امام (ع) فرمود: سواره رفتن بیشتر نزد من محبوب است، زیرا این کار برای دعا و عبادت قوی‌تر و توانمندتر است.

[رقم الحدیث الکلی: 14300 - رقم الحدیث الباب: 6]

14300- 6- ⁽⁷⁾وَ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّا نُرِیدُ الْخُرُوجَ إِلَی مَکَّةَ ⁽⁸⁾فَقَالَ لَا تَمْشُوا وَ ارْکَبُوا فَقُلْتُ أَصْلَحَکَ اللَّهُ إِنَّهُ بَلَغَنَا أَنَّ الْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ حَجَّ عِشْرِینَ حَجَّةً مَاشِیاً فَقَالَ إِنَّ الْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ ع کَانَ یَمْشِی وَ تُسَاقُ مَعَهُ مَحَامِلُهُ وَ رِحَالُهُ ⁽⁹⁾

قال أمیر المؤمنین (علیه السلام)- من وثق بماء لم یظما.

، و منها- الرکوب فی الرجوع، و منها- معونة العاجزین عن المشی، و منها- احتمال وجود قطاع الطریق و الحاجة إلی الجهاد و الحرب، و منها- حضور تلک الرواحل بمکّة و المشاعر للتبرک، و منها- إظهار شرفه و حسبه و جلاله، و فیه حکم کثیرة، و منها- إظهار وفور نعمة اللّه علیه (وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ) إلی غیر ذلک، ثمّ انتبهت و لم یبق فی خاطری إلّا هذا القدر. (منه. قده).

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ بَلَغَنَا عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ أَنَّهُ کَانَ یَحُجُّ مَاشِیاً ⁽¹⁾.

وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ مِثْلَهُ ⁽²⁾.

ترجمه:

از عبدالله بن بکیر روایت شده که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: ما قصد داریم به سوی مکه برویم. امام (ع) فرمود: پیاده نروید و سوار شوید. گفتم: خدا شما را اصلاح کند، به ما رسیده است که امام حسن بن علی (ع) بیست حج را پیاده انجام داد. امام (ع) فرمود: امام حسن بن علی (ع) پیاده می‌رفت در حالی که محامل (کجاوه‌ها) و وسایلش همراه او برده می‌شد.

[رقم الحدیث الکلی: 14301 - رقم الحدیث الباب: 7]

14301- 7- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ یَحْیَی عَنْ سُلَیْمَانَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّا نُرِیدُ أَنْ نَخْرُجَ إِلَی مَکَّةَ مُشَاةً فَقَالَ لَا تَمْشُوا وَ اخْرُجُوا رُکْبَاناً فَقُلْتُ أَصْلَحَکَ اللَّهُ بَلَغَنَا عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ حَجَّ عِشْرِینَ حَجَّةً مَاشِیاً فَقَالَ إِنَّ الْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ ع کَانَ یَحُجُّ مَاشِیاً وَ تُسَاقُ مَعَهُ الرِّحَالُ.

ترجمه:

از سلیمان روایت شده که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: ما قصد داریم به مکه پیاده برویم. امام (ع) فرمود: پیاده نروید و سواره بروید. گفتم: خدا شما را اصلاح کند، به ما رسیده است که امام حسن بن علی (ع) بیست حج را پیاده انجام داده است. امام (ع) فرمود: امام حسن بن علی (ع) پیاده حج می‌کرد، در حالی که وسایلش همراه او برده می‌شد.

[رقم الحدیث الکلی: 14302 - رقم الحدیث الباب: 8]

14302- 8- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: الْحَجُّ رَاکِباً أَفْضَلُ مِنْهُ مَاشِیاً لِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص حَجَّ رَاکِباً.

ترجمه:

امام صادق علیه السلام فرمود: حج سواری بهتر از پیاده‌روی است، زیرا رسول خدا (ص) سوار شد.

[رقم الحدیث الکلی: 14303 - رقم الحدیث الباب: 9]

14303- 9- ⁽²⁾قَالَ: وَ کَانَ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ ع ⁽³⁾یَمْشِی وَ تُسَاقُ مَعَهُ الْمَحَامِلُ وَ الرِّحَالُ.

ترجمه:

و حسین بن علی (ع) پیاده می‌رفت، در حالی که محامل (کجاوه‌ها) و وسایلش همراه او برده می‌شد.

[رقم الحدیث الکلی: 14304 - رقم الحدیث الباب: 10]

14304- 10- ⁽⁴⁾وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنِ الصَّادِقِ ع أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الْمَشْیُ أَفْضَلُ أَوِ الرُّکُوبُ فَقَالَ إِذَا کَانَ الرَّجُلُ مُوسِراً فَمَشَی لِیَکُونَ أَفْضَلَ ⁽⁵⁾لِنَفَقَتِهِ فَالرُّکُوبُ أَفْضَلُ.

وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْکُوفِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ لِیَکُونَ أَقَلَّ لِنَفَقَتِهِ ⁽⁷⁾.

وَ کَذَا فِی الْعِلَلِ.

ترجمه:

از ابو بصیر، از امام صادق (ع) روایت شده که او از امام درباره اینکه آیا پیاده رفتن بهتر است یا سواره رفتن پرسید. امام (ع) فرمود: اگر مردی توانگر باشد و پیاده برود تا (بیشتر) برای مخارج خود (در راه حج) خرج کند، سواره رفتن بهتر است.

[رقم الحدیث الکلی: 14305 - رقم الحدیث الباب: 11]

14305- 11- ⁽⁸⁾مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ نَوَادِرِ الْبَزَنْطِیِّ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ.

ترجمه:

حلبی از حضرت صادق علیه السلام مثل همین روایت را نقل کرده

34- بَابُ أَنَّ مَنْ نَذَرَ الْحَجَّ مَاشِیاً أَوْ حَافِیاً أَوْ حَلَفَ عَلَیْهِ وَجَبَ فَإِنْ عَجَزَ أَجْزَأَهُ أَنْ یَحُجَّ رَاکِباً وَ یَسُوقَ بَدَنَةً اسْتِحْبَاباً وَ أَنَّ کُلَّ مَنْ نَذَرَ شَیْئاً وَ عَجَزَ سَقَطَ عَنْهُ‌

اشارة

⁽¹⁾34 بَابُ أَنَّ مَنْ نَذَرَ الْحَجَّ مَاشِیاً أَوْ حَافِیاً أَوْ حَلَفَ عَلَیْهِ وَجَبَ فَإِنْ عَجَزَ أَجْزَأَهُ أَنْ یَحُجَّ رَاکِباً وَ یَسُوقَ بَدَنَةً اسْتِحْبَاباً وَ أَنَّ کُلَّ مَنْ نَذَرَ شَیْئاً وَ عَجَزَ سَقَطَ عَنْهُ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14306 - رقم الحدیث الباب: 1]

14306- 1- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ صَفْوَانَ عَنْ رِفَاعَةَ بْنِ مُوسَی قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ نَذَرَ أَنْ یَمْشِیَ إِلَی بَیْتِ اللَّهِ- قَالَ فَلْیَمْشِ قُلْتُ فَإِنَّهُ تَعِبَ قَالَ فَإِذَا تَعِبَ رَکِبَ.

ترجمه:

از رفاعه بن موسی روایت شده که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: مردی نذر کرده که به سوی خانه خدا پیاده برود. امام (ع) فرمود: باید پیاده برود. گفتم: اگر خسته شد؟ امام (ع) فرمود: هرگاه خسته شد، سوار شود.

[رقم الحدیث الکلی: 14307 - رقم الحدیث الباب: 2]

14307- 2- ⁽³⁾وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ ذَرِیحٍ الْمُحَارِبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ حَلَفَ لَیَحُجَّنَّ مَاشِیاً فَعَجَزَ عَنْ ذَلِکَ فَلَمْ یُطِقْهُ قَالَ فَلْیَرْکَبْ وَ لْیَسُقِ الْهَدْیَ.

ترجمه:

از ذریح محاربی روایت شده که گفت: از امام صادق (ع) درباره مردی که قسم خورده بود پیاده حج کند و نتوانسته بود چنین کند، پرسیدم. امام (ع) فرمود: باید سوار شود و هدیه (حیوان قربانی) را با خود ببرد.

[رقم الحدیث الکلی: 14308 - رقم الحدیث الباب: 3]

14308- 3- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ نَذَرَ أَنْ یَمْشِیَ إِلَی بَیْتِ اللَّهِ- وَ عَجَزَ عَنِ الْمَشْیِ ⁽⁵⁾قَالَ فَلْیَرْکَبْ وَ لْیَسُقْ بَدَنَةً فَإِنَّ ذَلِکَ یُجْزِی عَنْهُ إِذَا عَرَفَ اللَّهُ مِنْهُ الْجَهْدَ.

ترجمه:

از حلبی روایت شده که گفت: به امام صادق (ع) گفتم: مردی نذر کرده که به سوی خانه خدا پیاده برود، اما نتوانسته پیاده برود. امام (ع) فرمود: باید سوار شود و بدنه (حیوان قربانی) را با خود ببرد، زیرا این کار برای او کافی است،وقتی خداوند زحمت او را بشناسد.

[رقم الحدیث الکلی: 14309 - رقم الحدیث الباب: 4]

14309- 4- ⁽⁶⁾وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ نَذَرَ أَنْ

یَمْشِیَ إِلَی مَکَّةَ حَافِیاً فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص خَرَجَ حَاجّاً فَنَظَرَ إِلَی امْرَأَةٍ تَمْشِی بَیْنَ الْإِبِلِ فَقَالَ مَنْ هَذِهِ فَقَالُوا أُخْتُ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ نَذَرَتْ أَنْ تَمْشِیَ إِلَی مَکَّةَ حَافِیَةً فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَا عُقْبَةُ- انْطَلِقْ إِلَی أُخْتِکَ فَمُرْهَا فَلْتَرْکَبْ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِیٌّ عَنْ مَشْیِهَا وَ حَفَاهَا قَالَ فَرَکِبَتْ.

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع ثُمَّ ذَکَرَ مِثْلَهُ ⁽¹⁾أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْعَجْزِ أَوْ عَلَی النَّسْخِ أَوْ عَلَی مُنَافَاتِهِ لِسَتْرِ مَا یَجِبُ سَتْرُهُ مِنَ الْمَرْأَةِ لِمَا مَضَی ⁽²⁾وَ یَأْتِی ⁽³⁾.

ترجمه:

از ابو عبیده حذاء روایت است که گفت: از امام باقر (علیه‌السلام) دربارهٔ مردی که نذر کرده بود که به مکه پیاده و بدون کفش برود، پرسیدم. امام (ع) فرمودند: پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) برای حج بیرون رفتند و زنی را دیدند که بین شترها راه می‌رفت. پیامبر (ص) فرمودند: این زن کیست؟ گفتند: خواهر عقبه بن عامر است که نذر کرده به مکه پیاده و بدون کفش برود. پیامبر خدا (ص) فرمودند: ای عقبه! به سوی خواهرت برو و به او بگو که سوار شود، زیرا خداوند از راه رفتن و بدون کفش بودن او بی‌نیاز است. راوی گفت: پس او (زن) سوار شد.

می‌گویم: این حکم یا بر ناتوانی حمل می‌شود یا بر نسخ (لغو شدن حکم) یا بر ناسازگاری آن با پوشاندن آنچه که پوشاندنش برای زن واجب است، چنان که در احادیث گذشته است

[رقم الحدیث الکلی: 14310 - رقم الحدیث الباب: 5]

14310- 5- ⁽⁴⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ رُوِیَ أَنَّ مَنْ نَذَرَ أَنْ یَمْشِیَ إِلَی بَیْتِ اللَّهِ حَافِیاً مَشَی فَإِذَا تَعِبَ رَکِبَ قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّهُ یَمْشِی مِنْ خَلْفِ الْمَقَامِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

محمد بن علی بن الحسین (شیخ صدوق) گفت: روایت شده است که هر کس نذر کند که به سوی خانه خدا (کعبه) بدون کفش راه برود، باید راه برود، و هرگاه خسته شد، سوار شود. و همچنین روایت شده است که او باید از پشت مقام (ابراهیم) راه برود.

[رقم الحدیث الکلی: 14311 - رقم الحدیث الباب: 6]

14311- 6- ⁽⁶⁾مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ نَوَادِرِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ عَنْبَسَةَ بْنِ مُصْعَبٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ یَعْنِی لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع اشْتَکَی ابْنٌ لِی فَجَعَلْتُ لِلَّهِ عَلَیَّ إِنْ هُوَ بَرَأَ أَنْ أَخْرُجَ إِلَی مَکَّةَ مَاشِیاً وَ خَرَجْتُ أَمْشِی حَتَّی انْتَهَیْتُ إِلَی الْعَقَبَةِ- فَلَمْ أَسْتَطِعْ أَنْ أَخْطُوَ فَرَکِبْتُ تِلْکَ اللَّیْلَةَ حَتَّی إِذَا أَصْبَحْتُ مَشَیْتُ حَتَّی بَلَغْتُ فَهَلْ عَلَیَ

شَیْ‌ءٌ قَالَ فَقَالَ لِی اذْبَحْ فَهُوَ أَحَبُّ إِلَیَّ قَالَ قُلْتُ: لَهُ (أَیُّ شَیْ‌ءٍ) ⁽¹⁾هُوَ إِلَیَّ لَازِمٌ أَمْ لَیْسَ لِی بِلَازِمٍ قَالَ مَنْ جَعَلَ لِلَّهِ عَلَی نَفْسِهِ شَیْئاً فَبَلَغَ فِیهِ مَجْهُودَهُ فَلَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ وَ کَانَ اللَّهُ أَعْذَرَ لِعَبْدِهِ.

ترجمه:

عن بسبة بن مصعب روایت است که گفت: به امام صادق (علیه‌السلام) گفتم: فرزندم بیمار شد و من نذر کردم که اگر او شفا یابد، پیاده به مکه بروم. پس پیاده به راه افتادم تا به عقبه رسیدم، اما دیگر نتوانستم قدم بردارم، بنابراین آن شب سوار شدم و هنگامی که صبح شد، دوباره پیاده‌روی کردم تا به مکه رسیدم. آیا چیزی (کفاره‌ای) بر من واجب است؟ امام (ع) به من فرمود: قربانی کن، این (قربانی) نزد من محبوب‌تر است. گفتم: آیا این (قربانی) بر من واجب است یا خیر؟ امام (ع) فرمود: هر کس برای خدا بر خود چیزی را واجب کند و تا حد توان در آن تلاش کند، چیزی بر او واجب نیست و خداوند برای بنده‌اش عذر خواهد پذیرفت.

[رقم الحدیث الکلی: 14312 - رقم الحدیث الباب: 7]

14312- 7- ⁽²⁾وَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سُئِلَ ع عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ مَنْ جَعَلَ لِلَّهِ عَلَی نَفْسِهِ شَیْئاً فَبَلَغَ فِیهِ مَجْهُودَهُ فَلَا شَیْ‌ءَ عَلَیْهِ وَ کَانَ اللَّهُ أَعْذَرَ لِعَبْدِهِ.

ترجمه:

در این مورد (نذر) از امام (ع) سوال شد ایشان فرمودند : هر کس برای خدا بر خود چیزی را واجب کند و تا حد توان در آن تلاش کند، چیزی بر او واجب نیست و خداوند برای بنده‌اش عذر خواهد پذیرفت.

[رقم الحدیث الکلی: 14313 - رقم الحدیث الباب: 8]

14313- 8- ⁽³⁾الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَفَّارِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِی قِلَابَةَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ یَزِیدَ بْنِ بَزِیعٍ (عَنْ حُمَیْدٍ عَنْ ثَابِتٍ) ⁽⁴⁾عَنْ أَنَسٍ أَنَّ النَّبِیَّ ص رَأَی رَجُلًا یَتَهَادَی ⁽⁵⁾بَیْنَ ابْنَیْهِ وَ بَیْنَ رَجُلَیْنِ قَالَ مَا هَذَا قَالُوا نَذَرَ أَنْ یَحُجَّ مَاشِیاً قَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ غَنِیٌّ عَنْ تَعْذِیبِ نَفْسِهِ ⁽⁶⁾فَلْیَرْکَبْ وَ لْیُهْدِ.

ترجمه:

از انس روایت شده است که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) مردی را دید که بین دو پسر خود (یا دو مرد) به سختی راه می‌رود. پیامبر (ص) فرمودند: این چیست؟ گفتند: او نذر کرده که پیاده حج کند. پیامبر (ص) فرمودند: خداوند عزوجل از عذاب دادن نفس او بی‌نیاز است، پس باید سوار شود و قربانی کند.

[رقم الحدیث الکلی: 14314 - رقم الحدیث الباب: 9]

14314- 9- ⁽⁷⁾أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی فِی نَوَادِرِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ جَعَلَ عَلَیْهِ مَشْیاً إِلَی بَیْتِ اللَّهِ- فَلَمْ یَسْتَطِعْ قَالَ یَحُجُّ رَاکِباً.

ترجمه:

محمد بن مسلم از یکی از دو امام علیهما السلام روایت کرده است: از او درباره مردی پرسیدم که پیاده روی را برای خانه خدا شرط گذاشت، اما نتوانست. گفت: او به‌صورت سواره (حج) کند.

[رقم الحدیث الکلی: 14315 - رقم الحدیث الباب: 10]

14315- 10- ⁽⁸⁾وَ عَنْ سَمَاعَةَ وَ حَفْصٍ ⁽⁹⁾قَالا سَأَلْنَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع

عَنْ رَجُلٍ نَذَرَ أَنْ یَمْشِیَ إِلَی بَیْتِ اللَّهِ حَافِیاً قَالَ فَلْیَمْشِ فَإِذَا تَعِبَ فَلْیَرْکَبْ.

وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَ ذَلِکَ ⁽¹⁾.

ترجمه:

رفاعة و حفص گفتند: از ابا عبدالله (ع) درباره مردی پرسیدیم که نذر کرده بود به خانه خدا حافی (پا برهنه) برود. گفت: باید برود و اگر خسته شد، سوار شود.

[رقم الحدیث الکلی: 14316 - رقم الحدیث الباب: 11]

14316- 11- ⁽²⁾وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ عَلَیْهِ الْمَشْیُ إِلَی بَیْتِ اللَّهِ فَلَمْ یَسْتَطِعْ قَالَ فَلْیَحُجَّ رَاکِباً.

ترجمه:

از محمد بن مسلم روایت شده است: از ابا جعفر (ع) درباره مردی پرسیدم که مشی (پیاده روی) به خانه خدا بر او واجب بود، اما نتوانست. حضرت فرمودند : او به‌صورت سوار ه(حج) کند.

[رقم الحدیث الکلی: 14317 - رقم الحدیث الباب: 12]

14317- 12- ⁽³⁾وَ عَنْ حَرِیزٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ وَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا حَلَفَ الرَّجُلُ أَنْ لَا یَرْکَبَ أَوْ نَذَرَ أَنْ لَا یَرْکَبَ فَإِذَا بَلَغَ مَجْهُودَهُ رَکِبَ قَالَ وَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَحْمِلُ الْمُشَاةَ عَلَی بَدَنَةٍ.

أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی النَّذْرِ ⁽⁴⁾وَ غَیْرِهِ ⁽⁵⁾.

ترجمه:

از حریز، از کسی که به او خبر داده بود، از ابی جعفر و ابی عبدالله (ع) روایت کرده است: اگر مردی قسم بخورد که سوار نمی‌شود یا نذر کند که سوار نمی‌شود، هنگامی که به مجهود رسید(تمام تلاش خود را بکار گرفت ) می تواند سوار شود. و رسول خدا صلی الله علیه و آله عابران را بر بدنۀ شتر سوار می‌کرد.

35- بَابُ أَنَّ مَنْ نَذَرَ الْحَجَّ مَاشِیاً جَازَ أَنْ یَرْکَبَ بَعْدَ الرَّمْیِ وَ یَزُورَ الْبَیْتَ رَاکِباً

اشارة

⁽⁶⁾35 بَابُ أَنَّ مَنْ نَذَرَ الْحَجَّ مَاشِیاً جَازَ أَنْ یَرْکَبَ بَعْدَ الرَّمْیِ وَ یَزُورَ الْبَیْتَ رَاکِباً

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14318 - رقم الحدیث الباب: 1]

14318- 1- ⁽⁷⁾مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ هَمَّامٍ الْمَکِّیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الَّذِی عَلَیْهِ الْمَشْیُ إِذَا رَمَی الْجَمْرَةَ زَارَ الْبَیْتَ رَاکِباً.

ترجمه:

اسماعیل بن همام مکّی، از ابی‌الحسن الرضا (ع)، از پدرش (ع) روایت کرده است: ابو عبدالله (ع) درباره کسی که بر او مشی (پیاده‌روی) واجب است، فرمود: وقتی جمره را رمی کرد، خانه (کعبه) را سواره زیارت کند.

[رقم الحدیث الکلی: 14319 - رقم الحدیث الباب: 2]

14319- 2- ⁽¹⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ جَمِیلٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا حَجَجْتَ مَاشِیاً وَ رَمَیْتَ الْجَمْرَةَ فَقَدِ انْقَطَعَ الْمَشْیُ.

ترجمه:

از جمیل روایت شده است: ابو عبدالله (ع) فرمود: اگر پیاده حج کردی و جمره را رمی کردی، پیاده‌روی تمام شده است.

[رقم الحدیث الکلی: 14320 - رقم الحدیث الباب: 3]

14320- 3- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ هَمَّامٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الَّذِی عَلَیْهِ الْمَشْیُ فِی الْحَجِّ إِذَا رَمَی الْجَمْرَةَ ⁽³⁾زَارَ الْبَیْتَ رَاکِباً وَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْ‌ءٌ.

ترجمه:

اسماعیل بن همام، از ابی‌الحسن الرضا (ع) روایت کرده است: ابو عبدالله (ع) درباره کسی که در حج بر او پیاده‌روی واجب است، فرمود: وقتی جمره را رمی کرد، خانه (کعبه) را سوار زیارت کند و چیزی بر او واجب نیست.

[رقم الحدیث الکلی: 14321 - رقم الحدیث الباب: 4]

14321- 4- ⁽⁴⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ مَتَی یَنْقَطِعُ مَشْیُ الْمَاشِی قَالَ إِذَا رَمَی جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ وَ حَلَقَ رَأْسَهُ فَقَدِ انْقَطَعَ مَشْیُهُ فَلْیَزُرْ رَاکِباً.

ترجمه:

از علی بن ابی‌حمزه روایت شده است که گفت: از ابو عبدالله (ع) پرسیدم: پیاده‌روی کسی که پیاده حج می‌کند چه زمانی به پایان می‌رسد؟ فرمود: وقتی جمره عقبه را رمی کند و سرش را بتراشد، پیاده‌روی او تمام می‌شود. پس باید سوار زیارت کند.

[رقم الحدیث الکلی: 14322 - رقم الحدیث الباب: 5]

14322- 5- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ نَوَادِرِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنِ الْحَلَبِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمَاشِی مَتَی یَنْقَضِی مَشْیُهُ قَالَ إِذَا رَمَی الْجَمْرَةَ وَ أَرَادَ الرُّجُوعَ فَلْیَرْجِعْ رَاکِباً فَقَدِ انْقَضَی مَشْیُهُ وَ إِنْ مَشَی فَلَا بَأْسَ.

ترجمه:

از حلبی روایت شده که از ابو عبدالله (ع) درباره کسی که پیاده حج می‌کند پرسید. چه زمانی پیاده‌روی او به پایان می‌رسد؟ فرمود: وقتی جمره را رمی کرد و خواست بازگردد، باید سوار بازگردد، زیرا پیاده‌روی او به پایان رسیده است. و اگر پیاده بازگردد، اشکالی ندارد.

[رقم الحدیث الکلی: 14323 - رقم الحدیث الباب: 6]

14323- 6- ⁽⁶⁾عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع مَتَی یَنْقَطِعُ مَشْیُ الْمَاشِی قَالَ إِذَا أَفَضْتَ مِنْ عَرَفَاتٍ.

أَقُولُ: یَنْبَغِی حَمْلُهُ عَلَی مَنْ أَفَاضَ وَ رَمَی لِمَا مَرَّ ⁽¹⁾وَ یُمْکِنُ الْحَمْلُ عَلَی التَّطَوُّعِ بِالْمَشْیِ وَ عَدَمِ وُجُوبِهِ بِنَذْرٍ وَ شِبْهِهِ.

ترجمه:

از یونس بن یعقوب روایت شده است که گفت: از ابو عبدالله (ع) پرسیدم پیاده‌روی کسی که پیاده حج می‌کند چه زمانی به پایان می‌رسد؟ فرمود: زمانی که از عرفات افاضه کردی (بازگشتی).

می‌گویم: باید این روایت را بر کسی حمل کرد که افاضه کرده و رمی جمره نیز انجام داده است، همان‌طور که پیش‌تر بیان شد. همچنین می‌توان آن را به صورت مستحب دانست، نه واجب به واسطه نذر و امثال آن.

[رقم الحدیث الکلی: 14324 - رقم الحدیث الباب: 7]

14324- 7- ⁽²⁾مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: سُئِلَ ع عَنِ الْمَاشِی مَتَی یَقْطَعُ مَشْیَهُ فَقَالَ إِذَا رَمَی جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ- فَلَا حَرَجَ عَلَیْهِ أَنْ یَزُورَ الْبَیْتَ رَاکِباً.

أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی اخْتِیَارِ الرُّکُوبِ ⁽³⁾.

ترجمه:

محمد بن محمد مفید در کتاب «المقنعة» گفته است: از امام (ع) درباره کسی که پیاده حج می‌کند پرسیده شد، که چه زمانی پیاده‌روی او به پایان می‌رسد؟ امام (ع) فرمود: وقتی جمره عقبه را رمی کرد، اشکالی ندارد که خانه (کعبه) را سوار زیارت کند.

36- بَابُ الْوَالِدِ هَلْ یَجُوزُ لَهُ أَنْ یَأْخُذَ مِنْ مَالِ وَلَدِهِ مَا یَحُجُّ بِهِ أَمْ لَا

اشارة

⁽⁴⁾36 بَابُ الْوَالِدِ هَلْ یَجُوزُ لَهُ أَنْ یَأْخُذَ مِنْ مَالِ وَلَدِهِ مَا یَحُجُّ بِهِ أَمْ لَا

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14325 - رقم الحدیث الباب: 1]

14325- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الرَّجُلُ یَحُجُّ مِنْ مَالِ ابْنِهِ وَ هُوَ صَغِیرٌ قَالَ نَعَمْ یَحُجُّ مِنْهُ حَجَّةَ الْإِسْلَامِ قُلْتُ وَ یُنْفِقُ مِنْهُ قَالَ نَعَمْ ثُمَّ قَالَ إِنَّ مَالَ الْوَلَدِ لِوَالِدِهِ إِنَّ رَجُلًا اخْتَصَمَ هُوَ وَ وَالِدُهُ إِلَی النَّبِیِّ ص- فَقَضَی أَنَّ الْمَالَ وَ الْوَلَدَ لِلْوَالِدِ.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَمْرِو بْنِ حَفْصٍ عَنْ سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ مِثْلَهُ ⁽⁶⁾

أَقُولُ: حَمَلَهُ جَمَاعَةٌ مِنَ الْأَصْحَابِ ⁽¹⁾عَلَی وُجُودِ الِاسْتِطَاعَةِ لِلْوَالِدِ سَابِقاً وَ اسْتِقْرَارِ الْحَجِّ فِی ذِمَّتِهِ وَ کَوْنِ الْأَخْذِ مِنْ مَالِ وَلَدِهِ قَرْضاً وَ مِنْهُمْ مَنْ عَمِلَ بِظَاهِرِهِ وَ یَأْتِی نَحْوُهُ فِی التِّجَارَةِ ⁽²⁾وَ یُمْکِنُ حَمْلُهُ عَلَی کَوْنِ نَفَقَةِ الْحَجِّ لَا تَزِیدُ عَنْ نَفَقَةِ الْوَالِدِ الْوَاجِبَةِ عَلَی الْوَلَدِ فِی الْإِقَامَةِ أَوْ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ بِالنِّسْبَةِ إِلَی الْوَلَدِ لِمَا یَأْتِی فِی مَحَلِّهِ ⁽³⁾.

ترجمه:

از سعید بن یسار روایت شده که گفت: به ابو عبدالله (ع) عرض کردم: مردی از مال فرزند خردسال خود حج انجام می‌دهد. فرمود: بله، از مال او حج اسلام را انجام دهد. گفتم: آیا از آن مال خرج نیز می‌کند؟ فرمود: بله. سپس فرمود: مال فرزند از آنِ پدرش است. مردی با پدرش نزد پیامبر (ص) دعوا کرد، و پیامبر حکم کرد که مال و فرزند برای پدر است.

می‌گویم: گروهی از اصحاب این حدیث را چنین تفسیر کرده‌اند که پدر پیش از این توانایی مالی داشته و حج بر عهده او واجب بوده، و برداشت مال فرزند به عنوان قرض بوده است. برخی دیگر به ظاهر حدیث عمل کرده‌اند. همچنین در تجارت نیز روایت مشابهی آمده است. می‌توان این را نیز چنین تفسیر کرد که هزینه حج از هزینه واجب پدر بر عهده فرزند بیشتر نباشد، یا این‌که از باب استحباب نسبت به فرزند باشد، همان‌طور که در جای خود بیان خواهد شد.

37- بَابُ أَنَّ مَنْ نَذَرَ الْحَجَّ مَاشِیاً فَمَرَّ فِی الْمِعْبَرِ فَعَلَیْهِ الْقِیَامُ فِیهِ‌

اشارة

⁽⁴⁾37 بَابُ أَنَّ مَنْ نَذَرَ الْحَجَّ مَاشِیاً فَمَرَّ فِی الْمِعْبَرِ فَعَلَیْهِ الْقِیَامُ فِیهِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14326 - رقم الحدیث الباب: 1]

14326- 1- ⁽⁵⁾مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ أَنَّ عَلِیّاً ع سُئِلَ عَنْ رَجُلٍ نَذَرَ أَنْ یَمْشِیَ إِلَی الْبَیْتِ- فَعَبَرَ ⁽⁶⁾فِی الْمِعْبَرِ قَالَ فَلْیَقُمْ فِی الْمِعْبَرِ قَائِماً حَتَّی یَجُوزَ.

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ مِثْلَهُ ⁽⁷⁾وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ السَّکُونِیِّ ⁽⁸⁾

وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ ⁽⁹⁾

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ ⁽¹⁾.

ترجمه:

از سکونی، از جعفر (ع)، از پدرش، از پدرانش روایت شده است که علی (ع) درباره مردی که نذر کرده بود به‌سوی خانه (کعبه) پیاده برود، اما از مسیر آبی (معبر) عبور کرد، پرسیده شد. فرمود: باید در معبر ایستاده بماند تا عبور کند.

38- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّطَوُّعِ بِالْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ مَعَ عَدَمِ الْوُجُوبِ‌

اشارة

⁽²⁾38 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّطَوُّعِ بِالْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ مَعَ عَدَمِ الْوُجُوبِ

ترجمه:

[رقم الحدیث الکلی: 14327 - رقم الحدیث الباب: 1]

14327- 1- ⁽³⁾مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع کَانَ أَبِی ع یَقُولُ مَنْ أَمَّ هَذَا الْبَیْتَ حَاجّاً أَوْ مُعْتَمِراً مُبَرَّأً مِنَ الْکِبْرِ رَجَعَ مِنْ ذُنُوبِهِ کَهَیْئَةِ یَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ ثُمَّ قَرَأَ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ لِمَنِ اتَّقی ⁽⁴⁾قُلْتُ مَا الْکِبْرُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص- إِنَّ أَعْظَمَ الْکِبْرِ غَمْصُ الْخَلْقِ وَ سَفَهُ الْحَقِّ قُلْتُ مَا غَمْصُ الْخَلْقِ وَ سَفَهُ الْحَقِّ قَالَ یَجْهَلُ الْحَقَّ وَ یَطْعُنُ عَلَی أَهْلِهِ فَمَنْ فَعَلَ ذَلِکَ نَازَعَ اللَّهَ رِدَاءَهُ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ ⁽⁵⁾

وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا نَحْوَهُ ⁽⁶⁾.

ترجمه:

از عبدالأعلی روایت شده که گفت: ابو عبدالله (ع) فرمود: پدرم (ع) می‌گفت: هر کس با نیت حج یا عمره به سوی این خانه (کعبه) برود و از کبر (تکبر) پاک باشد، از گناهانش همچون روزی که مادرش او را زایید بازمی‌گردد. سپس این آیه را خواند: «پس کسی که در دو روز تعجیل کرد، بر او گناهی نیست، و کسی که تأخیر کرد، بر او نیز گناهی نیست، برای کسی که تقوا پیشه کند» (بقره 2:203).

گفتم: کبر چیست؟ فرمود: رسول خدا (ص) فرمود: بزرگ‌ترین کبر، تحقیر خلق و انکار حق است. گفتم: تحقیر خلق و انکار حق چیست؟ فرمود: حق را نادیده بگیرد و بر اهل حق طعنه زند. هر کس چنین کند، با خداوند بر سر ردای او نزاع می‌کند.

[رقم الحدیث الکلی: 14328 - رقم الحدیث الباب: 2]

14328- 2- ⁽⁷⁾وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْحُجَّاجُ یَصْدُرُونَ

عَلَی ثَلَاثَةِ أَصْنَافٍ صِنْفٌ یُعْتَقُ مِنَ النَّارِ- وَ صِنْفٌ یَخْرُجُ مِنْ ذُنُوبِهِ کَهَیْئَةِ یَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ وَ صِنْفٌ یُحْفَظُ فِی أَهْلِهِ وَ مَالِهِ فَذَاکَ أَدْنَی مَا یَرْجِعُ بِهِ الْحَاجُّ.

وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ ⁽¹⁾وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ ⁽²⁾وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا نَحْوَهُ ⁽³⁾وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ ⁽⁴⁾