ghaemiyeh.com
سرشناسه:حرعاملی، محمدبن حسن، 1033 - 1104ق.
عنوان و نام پدیدآور: ترجمه وسائلالشیعهالی تحصیل مسائل الشریعه
تالیف: محمد بنالحسن الحر العاملی؛ تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی / ترجمه: گروهی از محققین مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان
مشخصات نشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه ای قائمیه اصفهان 1400 ه ش
مشخصات ظاهری:30ج.
موضوع:احادیث شیعه -- قرن 11ق.
موضوع:احادیث احکام
شناسه افزوده: متن عربی موسسه آلالبیت علیهمالسلام لاحیاءالتراث(قم)
رده بندی کنگره:BP135/ح4ت7 ی1300
رده بندی دیویی:297/212
شماره کتابشناسی ملی:1321690
تفصیل وسائلالشیعهالی تحصیل مسائلالشریعه
تالیف: محمد بنالحسن الحر العاملی
تحقیق: محمدرضا الحسینی الجلالی
بسم الله الرحمن الرحیم
5738- 1-(3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی شُعَیْبٍ الْمَحَامِلِیِّ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یُحِبُّ الْجَمَالَ وَ التَّجَمُّلَ وَ یُبْغِضُ الْبُؤْسَ وَ التَّبَاؤُسَ.
**
ترجمه:
امام صادق علیه السلام میفرمایند: خداوند زیبایی و خود آرایی را دوست دارد و از بینوایی و فقر نمایی نفرت دارد،...
5739- 2-(4)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ(5)قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِنَّ اللَّهَ جَمِیلٌ یُحِبُّ الْجَمَالَ وَ یُحِبُّ أَنْ یَرَی أَثَرَ نِعَمِهِ عَلَی عَبْدِهِ.
**
ترجمه:
ابو بصير گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: امير مؤمنان على عليه السّلام فرمود:
خداوند زيباست و زيبايى را دوست مىدارد و دوست مىدارد كه اثر نعمت را در بنده خود ببيند.
5740- 3-(6)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَی عَبْدٍ بِنِعْمَةٍ أَحَبَّ أَنْ یَرَاهَا عَلَیْهِ لِأَنَّهُ جَمِیلٌ یُحِبُّ الْجَمَالَ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: هرگاه خداوند بر بندهاش نعمتى عطا كند، دوست دارد كه آن نعمت را در او ببيند؛ زيرا او زيباست و زيبايى را دوست مىدارد.
5741- 4-(1)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ صَفْوَانَ عَنْ یُوسُفَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: الْبَسْ وَ تَجَمَّلْ فَإِنَّ اللَّهَ جَمِیلٌ یُحِبُّ الْجَمَالَ وَ لْیَکُنْ مِنْ حَلَالٍ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: بپوش و آراسته شو که خداوند زیباست و زیبایی را دوست دارد و حلال باشد.
5742- 5-(2)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَمُّونٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مِسْمَعِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَبْصَرَ رَسُولُ اللَّهِ ص رَجُلًا شَعِثاً شَعْرُ رَأْسِهِ وَسِخَةً ثِیَابُهُ سَیِّئَةً حَالُهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنَ الدِّینِ الْمُتْعَةُ (3).
**
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ وقتى مردى را ديد كه موهايى ژوليده و جامه اى چركين و سر و وضعى نا مرتّب داشت ـ فرمود: استفاده از نعمت هاى خدا و آشكار ساختن نعمت جزو دين است.
5743- 6-(4)وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص بِئْسَ الْعَبْدُ الْقَاذُورَةُ.
**
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: چه بد است بنده كثيف و لا قيد.
5744- 7-(5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ رِئَابٍ(6)عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع ثَلَاثَةُ أَشْیَاءَ لَا یُحَاسِبُ اللَّهُ عَلَیْهَا الْمُؤْمِنَ طَعَامٌ یَأْکُلُهُ وَ ثَوْبٌ یَلْبَسُهُ وَ زَوْجَةٌ صَالِحَةٌ تُعَاوِنُهُ وَ یُحْصِنُ بِهَا فَرْجَهُ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: مؤمن دربارۀ سه چيز مورد محاسبه قرار نمىگيرد: غذايى كه مىخورد، لباسى كه مىپوشد، زن صالحهاى كه كمكش مىكند و دامنش را پاك نگه مىداردم
1) الکافی 6- 442- 7، و أورد صدره فی الحدیث 7 من الباب 10 من أبواب لباس المصلی، و یأتی فی الحدیث 5 من الباب 7 من هذه الأبواب.
2) الکافی 6- 439- 5.
3) فی المصدر زیادة- و اظهار النعمة.
4) الکافی 6- 439- 6.
5) الخصال- 80- 2، و أورده عن التهذیب فی الحدیث 1 من الباب 9 من أبواب مقدمات النکاح.
6) فی نسخة- زیاد هامش المخطوط و کذلک المصدر.
5745- 8-(1)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: قَالَ أَبِی مَا تَقُولُ فِی اللِّبَاسِ الْحَسَنِ فَقُلْتُ بَلَغَنِی أَنَّ الْحَسَنَ ع کَانَ یَلْبَسُ وَ أَنَّ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ع کَانَ یَأْخُذُ الثَّوْبَ الْجَدِیدَ فَیَأْمُرُ بِهِ فَیُغْمَسُ فِی الْمَاءِ فَقَالَ لِی الْبَسْ وَ تَجَمَّلْ فَإِنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع کَانَ یَلْبَسُ الْجُبَّةَ الْخَزَّ بِخَمْسِمِائَةِ دِرْهَمٍ وَ الْمِطْرَفَ الْخَزَّ بِخَمْسِینَ دِینَاراً فَیَشْتُو فِیهِ فَإِذَا خَرَجَ الشِّتَاءُ بَاعَهُ فَتَصَدَّقَ بِثَمَنِهِ وَ تَلَا هَذِهِ الْآیَةَ قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّیِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ(2).
**
ترجمه:
راوی گوید: امام رضا عليه السلام به من فرمود: نظرت درباره لباس زبر چيست؟ عرض كردم: شنيده ام كه امام حسن عليه السلام مى پوشيد، و جعفر بن محمّد عليه السلام جامه نو مى گرفت و دستور مى داد آن را در آب فرو برند. حضرت فرمود: بپوش و آراسته باش ؛ زيرا على بن الحسين عليه السلام جبّه خز پانصد درهمى مى پوشيد و در زمستان رداى خزى نگارين مى پوشيد و چون زمستان تمام مى شد آن را مى فروخت و پولش را صدقه مى داد
5746- 9-(3)الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْفَحَّامِ عَنِ الْمَنْصُورِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْهَادِی ع عَنْ آبَائِهِ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْجَمَالَ وَ التَّجَمُّلَ وَ یَکْرَهُ الْبُؤْسَ وَ التَّبَاؤُسَ فَإِنَّ اللَّهَ إِذَا أَنْعَمَ عَلَی عَبْدٍ نِعْمَةً أَحَبَّ أَنْ یَرَی عَلَیْهِ أَثَرَهَا قِیلَ کَیْفَ ذَلِکَ قَالَ یُنَظِّفُ ثَوْبَهُ وَ یُطَیِّبُ رِیحَهُ وَ یُجَصِّصُ دَارَهُ وَ یَکْنُسُ أَفْنِیَتَهُ حَتَّی إِنَّ السِّرَاجَ قَبْلَ مَغِیبِ الشَّمْسِ یَنْفِی الْفَقْرَ وَ یَزِیدُ فِی الرِّزْقِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ لُبْسِ الْخَزِّ(4)وَ غَیْرِهِ(5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ(6).
**
ترجمه:
] امام صادق عليه السّلام فرمود: خداوند زيبايى و خودآرايى را دوست دارد و از فقر و تظاهر به فقر بيزار است. هرگاه خداوند به بنده اى نعمتى بدهد، دوست دارد اثر آن را در او ببيند. عرض شد: چگونه؟ فرمودند: لباس تميز بپوشد، خود را خوشبو كند، خانه اش را گچكارى كند، جلوى در حياط خود را جارو كند، حتى روشن كردن چراغ قبل از غروب خورشيد فقر را مى برد و روزى را زياد مى كند.
1) قرب الإسناد- 157، و أورد قطعة منه فی الحدیث 10 من الباب 10 من أبواب لباس المصلی.
2) الأعراف 7- 32.
3) أمالی الطوسیّ 1- 281.
4) تقدم فی الباب 10 من أبواب لباس المصلی.
5) تقدم فی الحدیث 1 من الباب 33 من أبواب الاحتضار.
6) یأتی فی الحدیثین 2 و 5 من الباب 7، و فی الباب 9 و فی الحدیثین 4 و 17 من الباب 19، و فی الباب 27 من هذه الأبواب.
2- بَابُ اسْتِحْبَابِ إِظْهَارِ النِّعْمَةِ وَ کَوْنِ الْإِنْسَانِ فِی أَحْسَنِ زِیِّ قَوْمِهِ وَ کَرَاهَةِ کَتْمِ النِّعْمَةِ(1).(2)
5747
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ بُرَیْدِ بْنِ مُعَاوِیَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لِعُبَیْدِ بْنِ زِیَادٍ إِظْهَارُ النِّعْمَةِ أَحَبُّ إِلَی اللَّهِ مِنْ صِیَانَتِهَا فَإِیَّاکَ أَنْ تُرَیَنَ(3)إِلَّا فِی أَحْسَنِ زِیِّ قَوْمِکَ قَالَ فَمَا رُئِیَ عُبَیْدٌ إِلَّا فِی أَحْسَنِ زِیِّ قَوْمِهِ حَتَّی مَاتَ.
**
ترجمه:
باب مستحب است ظاهر نمودن نعمت در بهترین حالت خویشان و ناپسند بودن مخفی نمودن نعمت
بريد بن معاويه گويد: امام صادق عليه السّلام به عبيد بن زياد فرمود: آشكار كردن نعمت نزد خداوند از نگهدارى آن محبوبتر است. فقط با بهترين پوشش قوم خويش خود را بيارا. بريد گويد: پس از آن عبيد جز در بهترين پوشش قوم خود ديده نشد تا اينكه وفات نمود.
5748- 2-(4)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ فِی حَدِیثٍ خَیْرُ لِبَاسِ کُلِّ زَمَانٍ لِبَاسُ أَهْلِهِ.
**
ترجمه:
حماد بن عثمان گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که - در حدیثی - می فرمود: بهترین لباس هر عصری، لباس اهل آن است.
5749- 3-(5)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَی عَبْدِهِ بِنِعْمَةٍ فَظَهَرَتْ عَلَیْهِ سُمِّیَ حَبِیبَ اللَّهِ مُحَدِّثٌ بِنِعْمَةِ اللَّهِ وَ إِذَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَی عَبْدٍ بِنِعْمَةٍ فَلَمْ تَظْهَرْ عَلَیْهِ سُمِّیَ بَغِیضَ اللَّهِ مُکَذِّبٌ بِنِعْمَةِ اللَّهِ.
**
ترجمه:
على بن محمد گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هرگاه خداوند بر بندهاش نعمتى دهد و آن نعمت در او ظاهر شود، ناميده مىشود: «دوست خدا، گوينده نعمت خداوند» و هرگاه خداوند بر بندهاى نعمتى دهد و آن نعمت در او ظاهر نشود، ناميده مىشود: «دشمن خدا، تكذيبكننده نعمت خداوند».
5750- 4-(6)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّنِی لَأَکْرَهُ لِلرَّجُلِ أَنْ یَکُونَ عَلَیْهِ مِنَ اللَّهِ نِعْمَةٌ فَلَا یُظْهِرَهَا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ(2).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: من مكروه مىدارم كه به انسانى نعمتى از جانب خدا برسد و او آن را آشكار نكند.
(3)3- بَابُ اسْتِحْبَابِ إِظْهَارِ الْغِنَی وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ حَاصِلًا إِذَا ظُنَّ فَقْرُهُ **
ترجمه:
باب مستحب است ظاهر نمودن بی نیاز اگر چه نباشد اگر گمان فقر باشد
5751- 1-(4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ وَ ابْنِ فَضَّالٍ جَمِیعاً عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ نَاساً بِالْمَدِینَةِ قَالُوا لَیْسَ لِلْحَسَنِ مَالٌ فَبَعَثَ الْحَسَنُ ع إِلَی رَجُلٍ بِالْمَدِینَةِ- فَاسْتَقْرَضَ مِنْهُ أَلْفَ دِرْهَمٍ وَ أَرْسَلَ بِهَا إِلَی الْمُصَدِّقِ فَقَالَ هَذِهِ صَدَقَةُ مَالِنَا فَقَالُوا مَا بَعَثَ الْحَسَنُ هَذِهِ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِهِ إِلَّا وَ عِنْدَهُ مَالٌ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: گروهى در مدينه گفتند: امام حسن عليه السّلام ثروتى ندارد. امام حسن عليه السّلام شخصى را نزد مردى در مدينه فرستاد و از او هزار درهم قرض گرفت و آن را نزد مسئول صدقه فرستاد و فرمود: اين صدقۀ اموال ماست. مردم گفتند: اين را امام حسن عليه السّلام از جانب خود نفرستاده است، مگر آنكه حتما ثروتى دارد
5752- 2-(5)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: لَمَّا(6)بَلَغَ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّ طَلْحَةَ وَ الزُّبَیْرَ- یَقُولَانِ لَیْسَ لِعَلِیٍّ مَالٌ قَالَ فَشَقَّ ذَلِکَ عَلَیْهِ فَأَمَرَ وُکَلَاءَهُ أَنْ یَجْمَعُوا غَلَّتَهُ حَتَّی إِذَا حَالَ عَلَیْهِ الْحَوْلُ أَتَوْهُ وَ قَدْ جَمَعُوا مِنْ ثَمَنِ الْغَلَّةِ مِائَةَ أَلْفِ دِرْهَمٍ فَنُثِرَتْ(7)بَیْنَ یَدَیْهِ فَأَرْسَلَ إِلَی طَلْحَةَ وَ الزُّبَیْرِ- فَأَتَیَاهُ فَقَالَ لَهُمَا هَذَا الْمَالُ وَ اللَّهِ لِی لَیْسَ لِأَحَدٍ فِیهِ شَیْءٌ وَ کَانَ عِنْدَهُمَا مُصَدَّقاً قَالَ فَخَرَجَا مِنْ عِنْدِهِ وَ هُمَا یَقُولَانِ إِنَّ لَهُ مَالًا(8).
**
ترجمه:
ابو بصير گويد: به امير مؤمنان على عليه السّلام خبر رسيد كه طلحه و زبير مىگويند: «على اموال ندارد.» اين سخن بر حضرت عليه السّلام گران آمد. به وكيلان خود دستور فرمود كه غلّه ايشان را جمعآورى كنند. تا اينكه يك سال گذشت. وكيلان در حالىكه از پول غلّه، صد هزار درهم جمع كرده بودند، نزد آن حضرت آمدند و پولها در مقابل حضرت پخش كردند. آنگاه حضرت به دنبال طلحه و زبير فرستاد. طلحه و زبير نزد حضرت آمدند. حضرت به آن دو فرمود: به خدا سوگند! اين مال از آن من است و هيچكس در آن سهمى ندارد.
5753- 3-(9)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ مُرَازِمِ بْنِ
حَکِیمٍ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی مَوْلَی آلِ سَامٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ النَّاسَ یَرَوْنَ(1)أَنَّ لَکَ مَالًا کَثِیراً فَقَالَ مَا یَسُوؤُنِی ذَلِکَ إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع مَرَّ ذَاتَ یَوْمٍ عَلَی نَاسٍ شَتَّی مِنْ قُرَیْشٍ- وَ عَلَیْهِ قَمِیصٌ مُخَرَّقٌ فَقَالُوا أَصْبَحَ عَلِیٌّ لَا مَالَ لَهُ فَسَمِعَهَا أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع- فَأَمَرَ الَّذِی یَلِی صَدَقَتَهُ أَنْ یَجْمَعَ تَمْرَهُ وَ لَا یَبْعَثَ إِلَی إِنْسَانٍ شَیْئاً وَ أَنْ یُوَفِّرَهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ بِعْهُ الْأَوَّلَ فَالْأَوَّلَ وَ اجْعَلْهَا دَرَاهِمَ ثُمَّ اجْعَلْهَا حَیْثُ تَجْعَلُ التَّمْرَ فَاکْبِسْهُ(2)مَعَهُ حَیْثُ لَا یُرَی وَ قَالَ لِلَّذِی یَقُومُ عَلَیْهِ إِذَا دَعَوْتُ بِالتَّمْرِ فَاصْعَدْ وَ انْظُرِ الْمَالَ فَاضْرِبْهُ بِرِجْلِکَ کَأَنَّکَ لَا تَعْمِدُ الدَّرَاهِمَ حَتَّی تَنْثُرَهَا ثُمَّ بَعَثَ إِلَی رَجُلٍ رَجُلٍ(3)مِنْهُمْ یَدْعُوهُ ثُمَّ دَعَا بِالتَّمْرِ فَلَمَّا صَعِدَ یَنْزِلُ بِالتَّمْرِ ضَرَبَ بِرِجْلِهِ فَانْتَثَرَتِ الدَّرَاهِمُ فَقَالُوا مَا هَذَا یَا أَبَا الْحَسَنِ- فَقَالَ هَذَا مَالُ مَنْ لَا مَالَ لَهُ ثُمَّ أَمَرَ بِذَلِکَ الْمَالِ فَقَالَ انْظُرُوا أَهْلَ کُلِّ بَیْتٍ کُنْتُ أَبْعَثُ إِلَیْهِمْ فَانْظُرُوا مَالَهُ وَ ابْعَثُوا إِلَیْهِ.
**
ترجمه:
عبد الأعلى مولى آل سام گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: مردم مىگويند: شما مال زيادى داريد. فرمود: اين سخن مرا ناراحت نمىكند. بهراستى كه روزى امير مؤمنان على عليه السّلام از كنار گروهى از قريش عبور نمود در حالىكه پيراهن پارهاى بر تن آن حضرت بود. آنان گفتند: «على مالى ندارد.» امير مؤمنان على عليه السّلام سخن آنان را شنيد از اينرو به مأمور پرداخت صدقه دستور داد كه خرماها را جمعآورى كند و چيزى از آنها را به كسى ندهد تا انبوه و فراوان گردد. آنگاه به او فرمود: خرماها را يكى پس از ديگرى بفروش و تبديل به درهم كن. سپس آن درهمها را در جايى كه خرما را مىنهادى، بگذار و آن را همراه خرماها در جايى بگذار كه ديده نشود. و به كسى كه مسئول خرماها بود فرمود: هرگاه از تو خرما خواستم، بالا برو و به پولها نظاره كن و آن را طورى با پايت لگد بزن كه گويا توجهى به پولها ندارى. تا پولها را پراكنده كنى. سپس شخصى را نزد يكى از آن قريشىها فرستاد و آنان را دعوت نمود. پس زمانى كه مسئول خرماها بالا رفت تا خرما را بياورد، با پايش لگد زد و درهمها پخش شدند. قريشىها گفتند: اى ابا الحسن! اين چيست؟ فرمود: اين اموال كسى است كه اموالى ندارد! سپس دربارۀ آن پولها فرمان داد و فرمود: هر خانوادهاى را كه من براى آنان خرما مىفرستادم در نظر بگيريد و سهم او را برايش بفرستيد
5754- 4-(4)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی مَوْلَی آلِ سَامٍ قَالَ: إِنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع اشْتَدَّتْ حَالُهُ حَتَّی تَحَدَّثَ بِذَلِکَ أَهْلُ الْمَدِینَةِ- فَبَلَغَهُ ذَلِکَ فَتَعَیَّنَ(5)أَلْفَ دِرْهَمٍ وَ بَعَثَ بِهَا إِلَی صَاحِبِ الْمَدِینَةِ- وَ قَالَ هَذِهِ صَدَقَةُ مَالِی.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(6).
**
ترجمه:
عبد الاعلى مولى آل سام گويد: امام سجّاد عليه السّلام دچار تنگدستى شد به حدى كه مردم مدينه از آن سخن مىگفتند. اين خبر به امام عليه السّلام رسيد. حضرت هزار درهم معين نمود و آن را نزد حاكم مدينه فرستاد و فرمود: اين صدقۀ اموال من است
1) فی نسخة- یروون هامش المخطوط.
2) ورد فی هامش المخطوط ما نصه- کبس البئر و النهر طمهما بالتراب .. و رأسه فی ثوبه أخفاه و أدخله فیه. القاموس المحیط 2- 245.
3) لیس فی المصدر.
4) الکافی 6- 440- 13.
5) تعین- أی اقترض. و العینة بالکسر السلف. الصحاح. هامش المخطوط.
6) یأتی فی الباب 7 و 8 و فی الحدیث 6 الباب 32 من هذه الأبواب، و تقدم فی الباب 3 من هذه الأبواب ما یدلّ علی بعض المقصود.
(1)4- بَابُ اسْتِحْبَابِ تَزَیُّنِ الْمُسْلِمِ لِلْمُسْلِمِ وَ لِلْغَرِیبِ وَ الْأَهْلِ وَ الْأَصْحَابِ **
ترجمه:
باب مستحب زینت نمودن مرد مسلمان وزن مسلمان
5755- 1-(2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لِیَتَزَیَّنْ أَحَدُکُمْ لِأَخِیهِ الْمُسْلِمِ- کَمَا یَتَزَیَّنُ لِلْغَرِیبِ الَّذِی یُحِبُّ أَنْ یَرَاهُ فِی أَحْسَنِ الْهَیْئَةِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ(3)بِإِسْنَادِهِ الْآتِی(4)عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
امام امیر المومنین على عليه السّلام فرمود: هركدام از شما بايد خود را براى برادر مسلمانش بيارايد؛ همانطوركه خود را براى شخص غريبى كه دوست دارد آن شخص او را در بهترين حالت ببيند، مىآرايد.
5756- 2-(5)الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنِ النَّبِیِّ ص أَنَّهُ کَانَ یَنْظُرُ فِی الْمِرْآةِ وَ یُرَجِّلُ جُمَّتَهُ وَ یَمْتَشِطُ وَ رُبَّمَا نَظَرَ فِی الْمَاءِ وَ سَوَّی جُمَّتَهُ فِیهِ وَ لَقَدْ کَانَ یَتَجَمَّلُ لِأَصْحَابِهِ فَضْلًا عَلَی تَجَمُّلِهِ لِأَهْلِهِ وَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ مِنْ عَبْدِهِ إِذَا خَرَجَ إِلَی إِخْوَانِهِ أَنْ یَتَهَیَّأَ لَهُمْ وَ یَتَجَمَّلَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(6).
**
ترجمه:
حسن فضل طبرسی گويد: پيغمبر (صلّى اللّه عليه و آله) در آينه نگاه مىكرد و موهاى سرش را منظم مىنمود و شانه مىزد و گاه در آب نگاه مىنمود و موهايش را مرتب مىفرمود، پيغمبر براى اصحاب خود نيز خود را آراسته مىكرد، تا چه رسد به اهل خود، پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله) فرمود خداوند دوست دارد كه بنده چون به سوى برادران خود بيرون ميرود خود را براى آنها منظم كند و خود را بيارايد و زيبا سازد.
(1)5- بَابُ کَرَاهَةِ مُبَاشَرَةِ الرَّجُلِ السَّرِیِ(2)الْأَشْیَاءَ الدَّنِیَّةَ مِنَ الْمَلَابِسِ وَ غَیْرِهَا **
ترجمه:
باب ناپسند است مرد لباس و اشیاء پست همراه داشته باشد
5757- 1-(3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: رَآنِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا أَحْمِلُ بَقْلًا فَقَالَ یُکْرَهُ لِلرَّجُلِ السَّرِیِّ أَنْ یَحْمِلَ الشَّیْءَ الدَّنِیَّ فَیُجْتَرَأَ عَلَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ مِثْلَهُ(4).
**
ترجمه:
معاوية بن وهب گويد: روزى امام صادق عليه السّلام مرا در حالىكه با خود سبزى حمل مىكردم، ديد.
فرمود: براى شخص آبرومند كراهت دارد كه چيز بىارزشى را حمل كند تا ديگران بر او جرأت يابند.
5758- 2-(5)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْمُبَارَکِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ قَالَ: اسْتَقْبَلَنِی أَبُو الْحَسَنِ ع وَ قَدْ عَلَّقْتُ سَمَکَةً فِی یَدِی فَقَالَ اقْذِفْهَا إِنِّی لَأَکْرَهُ لِلرَّجُلِ السَّرِیِّ أَنْ یَحْمِلَ الشَّیْءَ الدَّنِیَّ بِنَفْسِهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّکُمْ قَوْمٌ أَعْدَاؤُکُمْ کَثِیرٌ عَادَاکُمُ الْخَلْقُ یَا مَعْشَرَ الشِّیعَةِ- إِنَّکُمْ قَدْ عَادَاکُمُ الْخَلْقُ فَتَزَیَّنُوا لَهُمْ بِمَا قَدَرْتُمْ عَلَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی کِتَابِ صِفَاتِ الشِّیعَةِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَالِدٍ الْکِنَانِیِّ قَالَ: اسْتَقْبَلَنِی أَبُو الْحَسَنِ مُوسَی بْنُ جَعْفَرٍ ع ثُمَّ ذَکَرَ مِثْلَهُ(6).
**
ترجمه:
راوی گويد: امام موسى بن جعفر عليهما السّلام در حالى به سوى من آمد كه ماهىاى در دستم بود. حضرت فرمود: اين را بينداز، زيرا من نمىپسندم مردى چيز بىارزشى را خودش حمل كند. سپس فرمود: به راستى، شما گروهى هستيد كه دشمنانتان بسيارند. اى جماعت شيعه، شما گروهى هستيد كه مردم با شما دشمنى مىكنند، پس تا آنجا كه مىتوانيد، خودتان را در نظر آنان بياراييد.
5759- 3-(7)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ وَ مُحَسِّنِ بْنِ أَحْمَدَ جَمِیعاً عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: نَظَرَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَی رَجُلٍ مِنْ
أَهْلِ الْمَدِینَةِ- قَدِ اشْتَرَی لِعِیَالِهِ شَیْئاً وَ هُوَ یَحْمِلُهُ فَلَمَّا رَآهُ الرَّجُلُ اسْتَحْیَا مِنْهُ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اشْتَرَیْتَهُ لِعِیَالِکَ وَ حَمَلْتَهُ إِلَیْهِمْ أَمَا وَ اللَّهِ لَوْ لَا أَهْلُ الْمَدِینَةِ- لَأَحْبَبْتُ أَنْ أَشْتَرِیَ لِعِیَالِیَ الشَّیْءَ ثُمَّ أَحْمِلَهُ إِلَیْهِمْ.
أَقُولُ: یَأْتِی وَجْهُهُ(1).
**
ترجمه:
یونس بن یعقوب گويد: امام صادق عليه السّلام به مردى از اهل مدينه نگريست كه چيزى براى خانواده خود خريده و با خود مىبرد چون امام را ديد شرمنده شد، امام صادق عليه السّلام به او فرمود: آنرا براى خانواده خود خريدى و به دوش كشيدى تا برايشان ببرى، به خدا سوگند اگر مردم مدينه خردهگير نبودند (كه به من اعتراض كنند) من هم دوست داشتم براى خانواده خود چيزى بخرم و ببرم.
5760- 4-(2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ مُحْرِزٍ(3)قَالَ: مَرَّ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَلَی رَجُلٍ قَدِ ارْتَفَعَ صَوْتُهُ عَلَی رَجُلٍ یَقْتَضِیهِ شَیْئاً یَسِیراً فَقَالَ بِکَمْ تُطَالِبُهُ فَقَالَ بِکَذَا وَ کَذَا قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَ مَا بَلَغَکَ أَنَّهُ کَانَ یُقَالُ لَا دِینَ لِمَنْ لَا مُرُوَّةَ لَهُ.
**
ترجمه:
سلمة بن محمّد گويد: امام صادق عليه السّلام از كنار شخصى عبور نمود كه صدايش را بر شخص ديگرى بلند كرده بود و از او وام اندكى مىخواست. به او فرمود: چه مقدار از او مىخواهى؟ گفت: فلان مقدار. فرمود: مگر به تو نرسيده است كه گفته مىشود: «كسى كه جوانمردى ندارد، دين ندارد».
5761- 5-(4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ یَرْفَعُهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ رَقَعَ جَیْبَهُ وَ خَصَفَ نَعْلَهُ وَ حَمَلَ سِلْعَتَهُ فَقَدْ بَرِئَ مِنَ الْکِبْرِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُ(5)عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِی حَمَّادٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْمُبَارَکِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ(6)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی عَدَمِ کَوْنِ هَذِهِ الْأَشْیَاءِ فِی الْعُرْفِ مِنَ الْأُمُورِ الدَّنِیَّةِ بِالنِّسْبَةِ إِلَی ذَلِکَ الشَّخْصِ أَوْ مَخْصُوصٌ بِغَیْرِ الرَّجُلِ السَّرِیِّ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: كسى كه يقه خود را آشكار پينه زند و كفش خويش را پينه زند و كالاى خريدارى بدوش كشد از تكبر بر كنار است.
1) یأتی وجهه فی الحدیث 5 من هذا الباب.
2) الکافی 6- 438- 3.
3) فی المصدر- سلمة بن محمّد بیاع القلانس.
4) ثواب الأعمال- 213، و الخصال- 109- 78، أخرجه عنه و عن روضة الکافی و عن الخصال فی الحدیث 4، و أخرج نحوه عن المجالس فی الحدیث 5 من الباب 29 من هذه الأبواب.
5) الکافی 8- 231- 302.
6) فی المصدر زیادة- عن إسحاق بن عمار.
(1)6- بَابُ اسْتِحْبَابِ لُبْسِ الثَّوْبِ النَّقِیِّ النَّظِیفِ **
ترجمه:
باب مستحب است پوشیدن لباس پاک و پاکیزه
5762- 1-(2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُنْدَبٍ(3)عَنْ سُفْیَانَ بْنِ السِّمْطِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الثَّوْبُ النَّقِیُّ یَکْبِتُ الْعَدُوَّ.
**
ترجمه:
] امام صادق عليه السّلام فرمود: لباس تميز، دشمن را خوار مىكند.
5763- 2-(4)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع النَّظِیفُ مِنَ الثِّیَابِ یُذْهِبُ الْهَمَّ وَ الْحَزَنَ وَ هُوَ طَهُورٌ لِلصَّلَاةِ.
**
ترجمه:
امام على عليه السّلام فرمود: لباس تميز، غم و اندوه را از بين مىبرد و آن بهسان وضو براى نماز است.
5764- 3-(5)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنِ اتَّخَذَ ثَوْباً فَلْیُنَظِّفْهُ.
**
ترجمه:
پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمودند: هركس لباس مىخرد بايد آن را تميز نگه دارد.
5765- 4-(6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: غَسْلُ الثِّیَابِ یُذْهِبُ الْهَمَّ وَ الْحَزَنَ وَ هُوَ طَهُورٌ لِلصَّلَاةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(7)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ
إِنْ شَاءَ اللَّهُ(1).
**
ترجمه:
پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمودند: هركس لباس مىخرد بايد آن را تميز نگه دارد.
(2)7- بَابُ عَدَمِ کَرَاهَةِ لُبْسِ الثِّیَابِ الْفَاخِرَةِ الثَّمِینَةِ إِذَا لَمْ تُؤَدِّ إِلَی الشُّهْرَةِ بَلِ اسْتِحْبَابِهِ وَ کَرَاهَةِ الشُّهْرَةِ بِلُبْسِ الْخُلْقَانِ وَ الْخَشِنِ وَ نَحْوِهِ **
ترجمه:
باب مکروه نبودن پوشیدن لباس گرانبها اگر لباس شهرت نشود بلکه مستحب است
5766- 1-(3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَبِسَ رَسُولُ اللَّهِ ص السَّاجَ وَ الطَّاقَ وَ الْخَمَائِصَ(4).
**
ترجمه:
امام باقر عليه السّلام فرمود: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله لباسهاى گران قيمت؛ «طاق»، «ساج» (روپوش سياه) و «خميصه» (پالتوى سبز رنگ) مىپوشيد.
5767- 2-(5)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع یَلْبَسُ ثَوْبَیْنِ فِی الصَّیْفِ یُشْتَرَیَانِ بِخَمْسِمِائَةِ دِرْهَمٍ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ فِی أَحَادِیثِ الْخَزِّ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ وَ زِیَادَةٌ(6).
**
ترجمه:
+امام رضا عليه السّلام فرمود: امام سجّاد عليه السّلام در تابستان دو لباس مىپوشيد كه آنها را به قيمت پانصد درهم خريدارى نموده بود
5768- 3-(7)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ بَیْنَا أَنَا فِی الطَّوَافِ وَ إِذَا رَجُلٌ یَجْذِبُ ثَوْبِی وَ إِذَا عَبَّادُ بْنُ کَثِیرٍ الْبَصْرِیُّ- فَقَالَ یَا جَعْفَرُ تَلْبَسُ مِثْلَ هَذِهِ الثِّیَابِ وَ أَنْتَ فِی هَذَا
1) یأتی ما یدلّ علیه فی الحدیث 11 من الباب 22، و فی الحدیث 4 من الباب 32 من هذه الأبواب
2) الباب 7 فیه 12 حدیثا.
3) الکافی 6- 441- 2.
4) الساج- الطیلسان الأخضر، و الطاق- الطیلسان الأخضر، و الخمیصة- کساء أسود له علمان- القاموس المحیط 1- 195، القاموس المحیط 3- 260، القاموس المحیط 2- 302 هامش المخطوط.
5) الکافی 6- 441- 5.
6) تقدم فی الباب 10 من أبواب لباس المصلی.
7) الکافی 6- 443- 9.
الْمَوْضِعِ مَعَ الْمَکَانِ الَّذِی أَنْتَ فِیهِ مِنْ عَلِیٍّ ع- فَقُلْتُ فُرْقُبِیٌ(1)اشْتَرَیْتُهُ بِدِینَارٍ وَ کَانَ عَلِیٌّ ع فِی زَمَانٍ یَسْتَقِیمُ لَهُ مَا لَبِسَ فِیهِ وَ لَوْ لَبِسْتُ مِثْلَ ذَلِکَ اللِّبَاسِ فِی زَمَانِنَا لَقَالَ النَّاسُ هَذَا مُرَاءٍ مِثْلُ عَبَّادٍ.
وَ رَوَاهُ الْکَشِّیُّ فِی کِتَابِ الرِّجَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ(2).
**
ترجمه:
عبد اللّٰه بن سنان گوید: از حضرت صادق شنيدم فرمود: من مشغول طواف خانه خدا بودم كه مردى دامن لباسم را گرفته كشيد نگاه كردم عباد بن كثير بصرى بود گفت: جعفر اين لباس را پوشيدهاى در چنين مكانى با نسبتى كه با على بن ابى طالب دارى. فرمود: اين لباس كتان معروف بعرقبى است كه به يك دينار خريدهام. على عليه السّلام در زمانى بسر ميبرد كه لباس آن جناب معمول بود و اگر همان لباس را من در اين زمان بپوشم مردم مىگويند اين شخص نيز مثل عباد بن كثير بصرى ريا كار است.
5769- 4-(3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ قَالَ: کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مُتَّکِئاً عَلَیَّ أَوْ قَالَ عَلَی أَبِی فَلَقِیَهُ عَبَّادُ بْنُ کَثِیرٍ وَ عَلَیْهِ ثِیَابٌ مَرْوِیَّةٌ(4)حِسَانٌ فَقَالَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ إِنَّکَ مِنْ أَهْلِ بَیْتِ نُبُوَّةٍ وَ کَانَ أَبُوکَ وَ کَانَ فَمَا لِهَذِهِ الثِّیَابِ الْمُزَیَّنَةِ عَلَیْکَ فَلَوْ لَبِسْتَ دُونَ هَذِهِ الثِّیَابِ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَیْلَکَ یَا عَبَّادُ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّیِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ(5)إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا أَنْعَمَ عَلَی عَبْدٍ نِعْمَةً أَحَبَّ أَنْ یَرَاهَا عَلَیْهِ لَیْسَ بِهِ بَأْسٌ وَیْلَکَ یَا عَبَّادُ إِنَّمَا أَنَا بَضْعَةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ ص- فَلَا تُؤْذِنِیوَ کَانَ عَبَّادٌ یَلْبَسُ ثَوْبَیْنِ قِطْرِیَّیْنِ(6).
**
ترجمه:
[5769] ابن قداح گويد: روزى امام صادق عليه السّلام بر من يا پدرم، تكيه داده بود و لباسهاى نرم و زيبايى بر تن داشت كه عبّاد بن كثير بصرى به ايشان برخورد نمود. عباد گفت: اى ابا عبد اللّه! شما از خاندان نبوّت هستيد و پدر شما چنين و چنان بود پس اين لباسهاى نرم چيست؟ كاش لباسهاى ديگرى مىپوشيديد! امام صادق عليه السّلام به او فرمود: اى عباد واى بر تو! «چهكسى زينتهاى الهى كه خداوند براى بندگانش بيرون آورده و روزىهاى پاكيزه را حرام نمود؟!» بهراستى كه هرگاه خداوند نعمتى به بندهاش ارزانى دارد دوست دارد آن را در او ببيند. پس لباس من ايرادى ندارد. واى بر تو اى عبّاد! همانا كه من پارۀ تن پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله هستم؛ مرا اذيت نكن. ابن قدّاح گويد: عبّاد دو لباس «قطرى» مىپوشيد
5770- 5-(7)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ صَفْوَانَ عَنْ یُوسُفَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ- لَمَّا بَعَثَهُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِلَی الْخَوَارِجِ- فَوَاقَفَهُمْ لَبِسَ
1) فرقب کقنفذ ع و منه الثیاب الفرقبیة أو هی ثیاب بیض من کتان هامش الأصل عن القاموس.
2) رجال الکشّیّ 2- 689- 736.
3) الکافی 6- 443- 13.
4) ثوب مرویّ- نسبة إلی مدینة مرو ببلاد فارس. لسان العرب 15- 276.
5) الأعراف 7- 32.
6) فی هامش الأصل عن نسخة- قطوبین.
7) الکافی 6- 442- 7، تقدم صدره فی الحدیث 7 الباب 10 من لباس المصلی، و قطعة منه فی الحدیث 4 الباب 1 من هذه الأبواب.
أَفْضَلَ ثِیَابِهِ وَ تَطَیَّبَ بِأَطْیَبِ طِیبِهِ وَ رَکِبَ أَفْضَلَ مَرَاکِبِهِ فَخَرَجَ فَوَاقَفَهُمْ فَقَالُوا یَا ابْنَ عَبَّاسٍ- بَیْنَا أَنْتَ أَفْضَلُ النَّاسِ إِذْ أَتَیْتَنَا فِی لِبَاسِ الْجَبَابِرَةِ وَ مَرَاکِبِهِمْ فَتَلَا عَلَیْهِمْ هَذِهِ الْآیَةَ قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّیِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ(1)- وَ الْبَسْ(2)وَ تَجَمَّلْ فَإِنَّ اللَّهَ جَمِیلٌ یُحِبُّ الْجَمَالَ وَ لْیَکُنْ مِنْ حَلَالٍ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: هنگامى كه امير المؤمنين عليه السّلام ابن عباس را براى جنگ با خوارج فرستاد، بهترين لباس خود را پوشيد و با بهترين عطر،خود را خوشبو كرد و بر بهترين مركب خود سوار شد و به سوى آنها رفت و با آنها رودررو شد. آنها گفتند: اى ابن عباس! تو كه بهترين مردم ميان ما هستى با لباس ستمگران و مستكبران و مركبهاى آنها نزد ما آمدهاى؟ ابن عباس در جواب اين آيه را براى آنها تلاوت كرد: (بگو چه كسى زينت و روزى پاك را كه خدا براى بندگانش آفريده حرام كرده است؟).پس مىپوشم و خود را آراسته مىكنم؛ چراكه خداوند زيباست و زيبايى را دوست دارد. ولى بايد كه اينها از راه حلال باشد.
5771- 6-(3)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ یَحْیَی بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: بَعَثَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ- إِلَی ابْنِ الْکَوَّاءِ وَ أَصْحَابِهِ وَ عَلَیْهِ قَمِیصٌ رَقِیقٌ وَ حُلَّةٌ فَلَمَّا نَظَرُوا إِلَیْهِ قَالُوا یَا ابْنَ عَبَّاسٍ- أَنْتَ خَیْرُنَا فِی أَنْفُسِنَا وَ أَنْتَ تَلْبَسُ هَذَا اللِّبَاسَ فَقَالَ وَ هَذَا أَوَّلُ مَا أُخَاصِمُکُمْ فِیهِ قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّیِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ(4)وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ خُذُوا زِینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ(5).
**
ترجمه:
یحیی بن ابو علاء گوید: امام صادق عليه السّلام فرمود: امير مؤمنان على عليه السّلام عبد اللّه بن عبّاس را نزد ابن كوّاء و يارانش فرستاد در حالىكه پيراهنى نازك و يك حلّه بر تن عبد اللّه بود. هنگامى كه آنان عبد اللّه را مشاهده كردند گفتند: اى ابن عبّاس! تو بهترين ما در بين خودمان هستى و تو اين لباس را مىپوشى؟! عبد اللّه گفت: اين نخستين موردى است كه دربارۀ آن با شما مخاصمه مىنمايم؛ چرا كه خدا مىفرمايد: «بگو چه كسى زينتهاى الهى را كه براى بندگان خود آفريده و روزىهاى پاكيزه را حرام كرده است». و همچنين مىفرمايد: «زينت خود را به هنگام رفتن به مسجد با خود برداريد»
5772- 7-(6)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: کُنْتُ حَاضِراً عِنْدَ(7)أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِذْ قَالَ لَهُ رَجُلٌ أَصْلَحَکَ اللَّهُ ذَکَرْتَ أَنَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبِ- کَانَ یَلْبَسُ الْخَشِنَ یَلْبَسُ الْقَمِیصَ بِأَرْبَعَةِ دَرَاهِمَ وَ مَا أَشْبَهَ ذَلِکَ وَ نَرَی عَلَیْکَ اللِّبَاسَ الْجَیِّدَ قَالَ فَقَالَ لَهُ إِنَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ ص- کَانَ یَلْبَسُ ذَلِکَ فِی زَمَانٍ لَا یُنْکَرُ وَ لَوْ لَبِسَ مِثْلَ ذَلِکَ الْیَوْمَ لَشُهِرَ بِهِ فَخَیْرُ لِبَاسِ کُلِّ زَمَانٍ لِبَاسُ أَهْلِهِ غَیْرَ أَنَّ قَائِمَنَا إِذَا قَامَ لَبِسَ لِبَاسَ عَلِیٍّ وَ سَارَ بِسِیرَتِهِ.
وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الْخَزَّازِ مِثْلَهُ(1).
**
ترجمه:
حمّاد بن عثمان گويد: خدمت امام صادق عليه السّلام حضور داشتم. ناگاه مردى به ايشان گفت: خداوند كارهاى شما را اصلاح كند!
شما بيان نموديد كه على بن ابى طالب عليهما السّلام لباس خشن و پيراهن چهار درهمى و مانند آن مىپوشيد و بر تن شما لباس فاخر و مرغوب مىبينم! حضرت عليه السّلام به او فرمود: بهراستى كه على بن ابى طالب عليه السّلام در دورانى چنين لباسى مىپوشيد كه زشت و ناشناخته محسوب نمىشد. و اگر آن لباسها را در اين دوران مىپوشيد، به آن شهرت مىيافت. پس بهترين لباس هر زمانى، لباس اهل آن زمان است. جز اينكه آنگاه كه قائم ما هنگامى كه قيام كند، لباس على عليه السّلام را مىپوشد و به روش ايشان عمل مىكند.
5773- 8-(2)(وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ)(3)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ هِلَالٍ الشَّامِیِّ مَوْلَی أَبِی الْحَسَنِ ع عَنْهُ قَالَ: قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا أَعْجَبَ إِلَی النَّاسِ مَنْ یَأْکُلُ الْجَشِبَ وَ یَلْبَسُ الْخَشِنَ وَ یَتَخَشَّعُ فَقَالَ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ یُوسُفَ نَبِیٌّ ابْنُ نَبِیٍّ کَانَ یَلْبَسُ أَقْبِیَةَ الدِّیبَاجِ مَزْرُورَةً بِالذَّهَبِ وَ یَجْلِسُ فِی مَجَالِسِ آلِ فِرْعَوْنَ- إِلَی أَنْ قَالَإِنَّ اللَّهَ لَمْ یُحَرِّمْ طَعَاماً وَ لَا شَرَاباً مِنْ حَلَالٍ إِنَّمَا حَرَّمَ الْحَرَامَ قَلَّ أَوْ کَثُرَ وَ قَدْ قَالَ جَلَّ وَ عَزَّ قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّیِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ(4).
**
ترجمه:
عباس بن هلال شامى، غلام امام كاظم عليه السّلام گويد: به امام كاظم عليه السّلام عرض كردم: فدايت شوم! نزد مردم كسى شگفتآور است كه غذاى سفت و نامرغوب بخورد، لباس ضخيم بپوشد و متواضع و فروتن باشد. فرمود: مگر نمىدانى كه حضرت يوسف عليه السّلام پيامبر و پسر پيامبر بود، قباهاى ديبا زركوب مىپوشيد و در مجالس آل فرعون مىنشست ... بهراستى كه خداوند هيچ غذا و نوشيدنى حلالى را حرام ننمود و فقط حرام را حرام نمود؛ كم باشد يا زياد. به تحقيق كه خداوند فرموده است:«بگو چهكسى زينتهاى الهى كه براى بندگانش آفريد و روزىهاى پاكيزه را حرام نمود؟
5774- 9-(5)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْهَاشِمِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ- وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ(6)إِلَی أَنْ قَالَ فَکَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی صَلَاةِ الظُّهْرِ وَ قَدْ صَلَّی رَکْعَتَیْنِ وَ هُوَ رَاکِعٌ وَ عَلَیْهِ حُلَّةٌ قِیمَتُهَا أَلْفُ دِینَارٍ وَ کَانَ النَّبِیُّ ص کَسَاهُ إِیَّاهَا وَ کَانَ النَّجَاشِیُّ أَهْدَاهَا لَهُ فَجَاءَ سَائِلٌ فَقَالَ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا وَلِیَّ اللَّهِ وَ أَوْلَی بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ تَصَدَّقْ عَلَی مِسْکِینٍ فَطَرَحَ الْحُلَّةَ إِلَیْهِ وَ أَوْمَأَ(7)إِلَیْهِ أَنِ احْمِلْهَا فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِیهِ هَذِهِ الْآیَةَ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
امام صادق (عليه السّلام ) راجع بقول خداى عز و جل «ولیّ امر و یاور شما تنها خدا و رسول و مؤمنانی خواهند بود که نماز به پا داشته و به فقرا در حال رکوع زکات میدهند» فرمود: امير المؤمنين مشغول نماز ظهر بود، بعد از آنكه دو ركعت را خوانده و در ركوع بود، در حالى كه حلهايكه هزار دينار قيمت داشت، در برش بود و آن حله را نجاشى بپيغمبر (صلّى الله عليه و آله) هديه كرده و او بامير المؤمنين پوشانيده بود، مرد سائلى آمد و گفت: سلام بر تو اى ولى خدا و اى كسى كه نسبت بمؤمنين از خودشان سزاوارترى! بفقير صدقهاى ده، على عليه السلام آن حله را بجانب او انداخت و با دست اشاره كرد كه بردار، سپس خداى عز و جل آن آيه را در شأن او نازل فرمود.
5775- 10-(1)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ قَالَ: دَخَلَ سُفْیَانُ الثَّوْرِیُّ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَرَأَی عَلَیْهِ ثِیَابَ بَیَاضٍ کَأَنَّهَا غِرْقِئُ الْبَیْضِ(2)- فَقَالَ لَهُ إِنَّ هَذَا اللِّبَاسَ لَیْسَ مِنْ لِبَاسِکَ فَقَالَ لَهُ اسْمَعْ مِنِّی وَ عِ مَا أَقُولُ: لَکَ فَإِنَّهُ خَیْرٌ لَکَ عَاجِلًا وَ آجِلًا إِنْ أَنْتَ مِتَّ عَلَی السُّنَّةِ وَ لَمْ تَمُتْ عَلَی بِدْعَةٍ أُخْبِرُکَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ فِی زَمَانٍ مُقْفِرٍ جَدْبٍ فَأَمَّا إِذَا أَقْبَلَتِ الدُّنْیَا فَأَحَقُّ أَهْلِهَا بِهَا أَبْرَارُهَا لَا فُجَّارُهَا وَ مُؤْمِنُوهَا لَا مُنَافِقُوهَا وَ مُسْلِمُوهَا لَا کُفَّارُهَا- فَمَا أَنْکَرْتَ یَا ثَوْرِیُّ فَوَ اللَّهِ إِنِّی لَمَعَ مَا تَرَی مَا أَتَی عَلَیَّ مُذْ عَقَلْتُ صَبَاحٌ وَ لَا مَسَاءٌ وَ لِلَّهِ فِی مَالِی حَقٌّ أَمَرَنِی أَنْ أَضَعَهُ مَوْضِعاً إِلَّا وَضَعْتُهُ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
مسعدة بن صدقه گويد: سفيان ثورى نزد امام صادق عليه السّلام آمد و مشاهده كرد لباس سفيدى به سفيدى پوست تخممرغ (يا سفيد آنكه پخته شده و خورده مىشود) بر تن آن حضرت است. در اين حال به امام صادق عليه السّلام گفت: اين لباس، شايسته شما نيست. آن حضرت عليه السّلام فرمودند: از من بشنو و آنچه را برايت مىگويم به خاطر بسپار، كه برايت در اين دنيا و نيز آخرت بهتر است؛ به شرطى كه بر سنّت پيامبر صلّى اللّه عليه و اله و آيين حق بميرى و بدعتگذار از دنيا نروى برايت گزارش مىكنم كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله در زمانى زندگى مىفرمود كه خشكسالى و قحطى بود، ولى هنگامى كه دنيا روى آورد، سزاوارترين مردم دنيا براى استفاده از آن نيكان هستند نه فاجران، و مؤمنان هستند نه منافقان، و مسلمانان هستند نه كافران. اى ثورى! اين چيزى كه بر من خرده گرفتى، به خدا سوگند واقعيت اين است كه با اين وضعى كه دارم، از زمانى كه به ياد دارم، هيچ صبح و شبى بر من نيامده است كه در مال و ثروت من حقى از خدا باقى مانده باشد كه بايد آن را به مصرفى مىرساندم،...
5776- 11-(3)مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ الْکَشِّیُّ فِی کِتَابِ الرِّجَالِ عَنْ حَمْدَوَیْهِ بْنِ نُصَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ قَالَ: قَالَ سُفْیَانُ بْنُ عُیَیْنَةَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّهُ یُرْوَی أَنَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ ع کَانَ یَلْبَسُ الْخَشِنَ مِنَ الثِّیَابِ وَ أَنْتَ تَلْبَسُ الْقُوهِیَ(4)الْمَرْوِیَّ قَالَ وَیْحَکَ إِنَّ عَلِیّاً ع کَانَ فِی زَمَانٍ ضَیِّقٍ فَإِذَا اتَّسَعَ الزَّمَانُ فَأَبْرَارُ الزَّمَانِ أَوْلَی بِهِ.
**
ترجمه:
ابن عیینه به امام صادق علیه السلام عرض کرد که شما روایت کرده اید که علی علیه السلام زبرترین لباس ها را می پوشید در حالی که شما لباس قوهستانی و مروی می پوشید، حضرت فرمود: وای بر تو، علی علیه السلام در زمان سختی بود، پس اگر زمان وسعت پیدا کند، نیکان ان زمان به بهره بردن از ان فراخی شایسته ترند.
5777- 12-(5)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِشْکِیبَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْمَرْوَزِیِّ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ قَالَ سَمِعْتُ بَعْضَ أَصْحَابِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یُحَدِّثُ أَنَّ سُفْیَانَ الثَّوْرِیَّ دَخَلَ عَلَی أَبِی
عَبْدِ اللَّهِ ع- وَ عَلَیْهِ ثِیَابٌ جِیَادٌ فَقَالَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ إِنَّ آبَاءَکَ لَمْ یَکُونُوا یَلْبَسُونَ مِثْلَ هَذِهِ الثِّیَابِ فَقَالَ لَهُ إِنَّ آبَائِی کَانُوا یَلْبَسُونَ ذَلِکَ فِی زَمَانٍ مُقْفِرٍ مُقْصِرٍ وَ هَذَا زَمَانٌ قَدْ أَرْخَتِ الدُّنْیَا عَزَالِیَهَا(1)- فَأَحَقُّ أَهْلِهَا بِهَا أَبْرَارُهُمْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ(3).
**
ترجمه:
یکی از یاران امام صادق (عليه السّلام ) روایت کرده که سفیان ثوری نزد امام صادق (عليه السّلام ) آمد امام لباس خوبی به تن داشت گفت یا ابا عبدالله (عليه السّلام ) پدرانت چنین لباس هایی نمی پوشیدند فرمود: پدران من که چنان لباس هایی می پوشیدند در زمان فقر و سختی و تنگ دستی زندگی می کردند ولی این زمان زمانی آسایش و گسترش نعمت هاست و نیکان زمان شایسته ترین اهل آن به بهره مندی از نعمت ها هستند
(4)8- بَابُ اسْتِحْبَابِ لُبْسِ الثَّوْبِ الْحَسَنِ مِنْ خَارِجٍ وَ الْخَشِنِ مِنْ دَاخِلٍ وَ کَرَاهَةِ الْعَکْسِ **
ترجمه:
باب مستحب است پوشیدن لباس خوب روی لباسها و لباس خشن زیر لباسها و ناپسند بودن عکس آن
5778- 1-(5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ رَفَعَهُ قَالَ: مَرَّ سُفْیَانُ الثَّوْرِیُّ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ- فَرَأَی أَبَا عَبْدِ اللَّهِ وَ عَلَیْهِ ثِیَابٌ کَثِیرَةُ الْقِیمَةِ حِسَانٌ فَقَالَ وَ اللَّهِ لَآتِیَنَّهُ وَ لَأُوَبِّخَنَّهُ فَدَنَا مِنْهُ فَقَالَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ ص- وَ اللَّهِ مَا لَبِسَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِثْلَ هَذَا اللِّبَاسِ وَ لَا عَلِیٌّ وَ لَا أَحَدٌ مِنْ آبَائِکَ- فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی زَمَانِ قَتْرٍ مُقْتِرٍ وَ کَانَ یَأْخُذُ لِقَتْرِهِ وَ إِقْتَارِهِ وَ إِنَّ الدُّنْیَا بَعْدَ ذَلِکَ أَرْخَتْ عَزَالِیَهَا فَأَحَقُّ أَهْلِهَا بِهَا أَبْرَارُهَا ثُمَّ تَلَا قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّیِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ(6)- فَنَحْنُ أَحَقُّ مَنْ أَخَذَ مِنْهَا مَا أَعْطَاهُ اللَّهُ غَیْرَ أَنِّی یَا ثَوْرِیُّ مَا تَرَی عَلَیَّ مِنْ ثَوْبٍ إِنَّمَا لَبِسْتُهُ لِلنَّاسِ ثُمَّ اجْتَذَبَ یَدَ سُفْیَانَ فَجَرَّهَا إِلَیْهِ ثُمَّ رَفَعَ الثَّوْبَ الْأَعْلَی وَ أَخْرَجَ ثَوْباً تَحْتَ ذَلِکَ عَلَی جِلْدِهِ غَلِیظاً فَقَالَ هَذَا لَبِسْتُهُ لِنَفْسِی غَلِیظاً وَ مَا رَأَیْتَهُ لِلنَّاسِ ثُمَّ جَذَبَ ثَوْباً عَلَی سُفْیَانَ- أَعْلَاهُ غَلِیظٌ خَشِنٌ
وَ دَاخِلُ ذَلِکَ ثَوْبٌ لَیِّنٌ فَقَالَ لَبِسْتَ هَذَا الْأَعْلَی لِلنَّاسِ وَ لَبِسْتَ هَذَا لِنَفْسِکَ تَسُرُّهَا.
**
ترجمه:
محمد بن على در روايت مرفوعهاى گويد: روزى سفيان ثورى از مسجد الحرام مىگذشت. ديد امام صادق عليه السّلام لباسهاى گرانقيمت و زيبايى بر تن دارد. سفيان گفت: به خدا قسم! اكنون نزد او مىروم و او را توبيخ مىكنم. به حضرت عليه السّلام نزديك شد و گفت: اى پسر پيامبر خدا! نه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله و نه على عليه السّلام و نه هيچكدام از پدران شما چنين لباسى را نپوشيدند. امام صادق عليه السّلام به او فرمود: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله در زمان سخت و تنگدستى زندگى مىكرد و به اندازه سختى و تنگدستى خود برمىداشت و دنيا بعد از ايشان نعمتهاى خود را آشكار نمود. پس سزاوارترين اهل دنيا نسبت به نعمتهاى آن، نيكان روزگار هستند. آنگاه اين آيه را تلاوت نمود و فرمود: «بگو چهكسى زينتهاى الهى كه خداوند براى بندگانش آفريده و روزىهاى پاكيزه را حرام نموده است؟!» و ما سزاوارترين افرادى هستيم كه از دنيا، آنچه را كه خداوند عطا كرده دريافت كنيم. علاوهبر اين اى ثورى! لباسى را كه بر تن من مىبينى، براى مردم پوشيدهام. سپس دست سفيان را گرفت و بهسوى خود كشيد، آنگاه لباس بالايى را كنار زد و زير آن، لباس خشنى بود كه روى پوست حضرت قرار داشت و فرمود: اين لباس را به خاطر خودم مىپوشم و آن لباسى كه تو ديدى به خاطر مردم
5779- 2-(1)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی کِتَابِ الْغَیْبَةِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِکٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی نُعَیْمٍ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ کَامِلِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ أَنَّهُ دَخَلَ عَلَی أَبِی مُحَمَّدٍ ع فَنَظَرَ إِلَی ثِیَابٍ بَیَاضٍ نَاعِمَةٍ قَالَ فَقُلْتُ فِی نَفْسِی وَلِیُّ اللَّهِ وَ حُجَّتُهُ یَلْبَسُ النَّاعِمَ مِنَ الثِّیَابِ وَ یَأْمُرُنَا نَحْنُ بِمُوَاسَاةِ الْإِخْوَانِ وَ یَنْهَانَا عَنْ لُبْسِ مِثْلِهِ فَقَالَ مُبْتَسِماً یَا کَامِلُ وَ حَسَرَ عَنْ ذِرَاعَیْهِ فَإِذَا مِسْحٌ أَسْوَدُ خَشِنٌ عَلَی جِلْدِهِ فَقَالَ هَذَا لِلَّهِ وَ هَذَا لَکُمْ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
كامل گويد: وقتى كه به محضر مبارك آقاى خودم امام حسن عسكرى عليه السّلام رسيدم، ديدم كه حضرت لباس سفيد لطيفى پوشيده است، با خودم گفتم: ولى خدا و حجّت حقّ،لباس نرم و لطيف مىپوشد و در عين حال ما را امر مىكند به اينكه با برادران خود مساوات داشته باشم و از پوشيدن مثل اين لباس نهى مىكند؟! حضرت در حالىكه مىخنديد، فرمودند: اى كامل!بعد لباس را از مچ و ساعد بالا زد؛ديدم كه روى پوست بدن، لباس سياه و خشنى پوشيده بود و فرمود: اين [لباس درشت] براى خداست و اين [لباس لطيف] براى شماست
(2)9- بَابُ جَوَازِ اتِّخَاذِ الثِّیَابِ الْکَثِیرَةِ وَ عَدَمِ کَوْنِهِ إِسْرَافاً **
ترجمه:
باب جایز است لباس زیاد داشتن و اسراف نبودن آن
5780- 1-(3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَکُونُ لَهُ عَشَرَةُ أَقْمِصَةٍ یُرَاوِحُ بَیْنَهَا قَالَ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
اسحاق بن عمّار گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: مردى ده پيراهن دارد كه هر نوبت يكى از آنان را مىپوشد. اين چه حكمى دارد؟ فرمود: ايرادى ندارد.
5781- 2-(4)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یَکُونُ لِی ثَلَاثَةُ أَقْمِصَةٍ قَالَ لَا بَأْسَ فَلَمْ أَزَلْ حَتَّی بَلَغْتُ عَشَرَةً قَالَ أَ لَیْسَ یُوَدِّعُ بَعْضُهَا بَعْضاً قُلْتُ بَلَی وَ لَوْ کُنْتُ إِنَّمَا أَلْبَسُ وَاحِداً کَانَ أَقَلَّ بَقَاءً قَالَ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
] اسحاق بن عمّار گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: من سه پيراهن دارم. فرمود: ايرادى ندارد. اسحاق گويد: من همينطور ادامه دادم تا اينكه تا ده پيراهن را شمردم. فرمود: مگر پيراهنهاى خود را نوبتى نمىپوشى؟ عرض كردم: آرى، اما اگر من فقط يك لباس بپوشم ماندگارى آن كمتر خواهد بود. فرمود: ايرادى ندارد.
5782- 3-(1)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْجَامُورَانِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یَکُونُ لِلْمُؤْمِنِ عَشَرَةُ أَقْمِصَةٍ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ عِشْرُونَ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ ثَلَاثُونَ قَالَ نَعَمْ لَیْسَ هَذَا مِنَ السَّرَفِ إِنَّمَا السَّرَفُ أَنْ تَجْعَلَ ثَوْبَ صَوْنِکَ ثَوْبَ بِذْلَتِکَ.
**
ترجمه:
اسحاق بن عمّار گويد: به امام صادق عليه السّلام گفتم: مؤمن ده پيراهن مىتواند داشته باشد؟ فرمود: آرى. گفتم: بيست تا هم مىتواند داشته باشد؟ فرمود: آرى. گفتم: سىتا چطور؟ فرمود: آرى. اين اسراف نيست. اسراف اين است كه لباس بيرونىات را لباس خانگى خود قرار دهى.
5783- 4-(2)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ نُوحِ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ الْمُوسِرِ یَتَّخِذُ الثِّیَابَ الْکَثِیرَةَ الْجِیَادَ وَ الطَّیَالِسَةَ وَ الْقُمُصَ الْکَثِیرَةَ یَصُونُ بَعْضُهَا بَعْضاً یَتَجَمَّلُ بِهَا أَ یَکُونُ مُسْرِفاً فَقَالَ لَا لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ لِیُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ(3).
**
ترجمه:
راوى گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: مردى توانگر، لباسهاى گرانقيمت فراوانى، پالتو و پيراهنهاى زيادى مىگيرد كه به نوبت از آن استفاده مىكند و خود را مىآرايد، آيا اسرافكار خواهد بود؟ فرمود: نه؛ زيرا خداوند متعال مىفرمايد: «صاحب مال بايد از اموالش هزينه كند»
5784- 5-(4)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یَکُونَ لِلرَّجُلِ عِشْرُونَ قَمِیصاً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً(5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: ايرادى ندارد كه انسان، بيست پيراهن داشته باشد.
(7)10- بَابُ کَرَاهَةِ التَّعَرِّی مِنَ الثِّیَابِ لِغَیْرِ ضَرُورَةٍ لَیْلًا کَانَ أَوْ نَهَاراً رَجُلًا أَوِ امْرَأَةً وَ تَحْرِیمِهِ مَعَ وُجُودِ النَّاظِرِ الْمُحْتَرَمِ **
ترجمه:
باب ناپسند است عریان شدن از لباس بدون ضرورت شب یا روز مرد باشد یا زن و حرام است با وجود نگاه کننده با احترام
5785- 1-(8)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنِ
الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: إِذَا تَعَرَّی أَحَدُکُمْ نَظَرَ إِلَیْهِ الشَّیْطَانُ فَطَمِعَ فِیهِ فَاسْتَتِرُوا.
**
ترجمه:
امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: هرگاه يكى از شما لخت و عريان شود، شيطان به او نظر كرده و در او طمع مىكند. پس لنگ ببنديد.
5786- 2-(1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنِ التَّعَرِّی بِاللَّیْلِ وَ النَّهَارِ وَ نَهَی أَنْ یَنْظُرَ الرَّجُلُ إِلَی عَوْرَةِ أَخِیهِ الْمُسْلِمِ وَ قَالَ مَنْ تَأَمَّلَ عَوْرَةَ أَخِیهِ الْمُسْلِمِ لَعَنَهُ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ وَ نَهَی الْمَرْأَةَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَی عَوْرَةِ الْمَرْأَةِ.
وَ رَوَاهُ فِی الْأَمَالِی مِثْلَهُ(2).
**
ترجمه:
امير المؤمنين فرمود: رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) نهى كرد از برهنه بودن در شب و روز و بازداشت از نگاه كردن بعورت برادر مسلمان و فرمود: هر كه در عورت برادر مسلمانش تامل كند هفتاد هزار فرشته او را لعن كنند، و بازداشت زن را از نگاه بعورت زن
5787- 3-(3)وَ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: إِذَا تَعَرَّی الرَّجُلُ نَظَرَ إِلَیْهِ الشَّیْطَانُ فَطَمِعَ فِیهِ فَاسْتَتِرُوا لَیْسَ لِلرَّجُلِ أَنْ یَکْشِفَ ثِیَابَهُ عَنْ فَخِذَیْهِ وَ یَجْلِسَ بَیْنَ قَوْمٍ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی لِبَاسِ الْمُصَلِّی(4)وَ فِی آدَابِ الْحَمَّامِ(5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ(6).
**
ترجمه:
امير مؤمنان (عليه السّلام) در حدیث چهار صد فرمود: چون مرد برهنه شود شيطان باو نگاه كند و در او طمع نمايد؛ خود را بپوشيد مرد نبايد جامۀ خود را از رانش دور كند و ميان جمعى بنشيند
(7)11- بَابُ اسْتِحْبَابِ اتِّخَاذِ السَّرَاوِیلِ وَ مَا أَشْبَهَهُ **
ترجمه:
مستحب است گرفتن شلوار
5788- 1-(8)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ
1) الفقیه 4- 10- 4968، و أورد بعض قطعاته فی الحدیث 2 من الباب 1 من أبواب أحکام الخلوة.
2) أمالی الصدوق- 346- 347.
3) الخصال- 630.
4) تقدم فی الباب 50 من أبواب لباس المصلی.
5) تقدم فی الباب 1 من أبواب أحکام الخلوة، و فی الباب 3 و 9 و ما بعده من أبواب آداب الحمام.
6) یأتی ما یدلّ علیه فی الباب 11 من هذه الأبواب.
7) الباب 11 فیه حدیث واحد.
8) علل الشرائع- 584- 29.
عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْوَاسِطِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَوْحَی اللَّهُ إِلَی إِبْرَاهِیمَ- أَنَّ الْأَرْضَ قَدْ شَکَتْ إِلَیَّ الْحَیَاءَ مِنْ رُؤْیَةِ عَوْرَتِکَ فَاجْعَلْ بَیْنَکَ وَ بَیْنَهَا حِجَاباً فَجَعَلَ شَیْئاً هُوَ أَکْبَرُ مِنَ الثِّیَابِ مِنْ دُونِ السَّرَاوِیلِ فَلَبِسَهُ فَکَانَ إِلَی رُکْبَتَیْهِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام مىفرمايند: زمين از ديدن عورت ابراهيم هنگام تخلّى به خداوند شكوه نمود. ابراهيم نيز پوششى بلندتر از پيراهن را از زير شلوار پوشيد كه تا زانوهايش را مىپوشاند. پوششى را كه ابراهيم در زير شلوارش مىپوشيد كوتاهتر از شلوار بود.
(2)12- بَابُ کَرَاهَةِ الشُّهْرَةِ فِی الْمَلَابِسِ وَ غَیْرِهَا **
ترجمه:
باب ناپسند بودن پوشیدن لباس و چیزهای دیگر که شخص را مشهور کند مشهورش کند
5789- 1-(3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَرَّازِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ یُبْغِضُ شُهْرَةَ اللِّبَاسِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: بهراستى كه خداوند تبارك و تعالى لباس شهرت را دشمن مىدارد.
5790- 2-(4)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِی إِسْمَاعِیلَ السَّرَّاجِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَفَی بِالْمَرْءِ خِزْیاً أَنْ یَلْبَسَ ثَوْباً یَشْهَرُهُ أَوْ یَرْکَبَ دَابَّةً تَشْهَرُهُ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: همين رسوايى براى انسان كافى است كه لباسى بپوشد يا سوار بر مركبى شود كه او را انگشت نما كند.
5791- 3-(5)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الشُّهْرَةُ خَیْرُهَا وَ شَرُّهَا فِی النَّارِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: خوب و بد شهرت در آتش دوزخ است
5792- 4-(6)وَ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: مَنْ لَبِسَ ثَوْباً
یَشْهَرُهُ کَسَاهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ ثَوْباً مِنَ النَّارِ.
أَقُولُ: هَذَا مَخْصُوصٌ بِبَعْضِ الْأَقْسَامِ الْمُحَرَّمَةِ کَمَا یَأْتِی (1)وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ(2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ هُنَا (3)وَ فِی لُبْسِ الْمُحَرَّمِ الْمُعَصْفَرِ(4).
**
ترجمه:
امام حسين عليه السّلام فرمود: هركس لباسى بپوشد كه او را انگشتنما كند، خداوند در روز قيامت لباسى از آتش بر او مىپوشاند
(5)13- بَابُ عَدَمِ جَوَازِ تَشَبُّهِ النِّسَاءِ بِالرِّجَالِ وَ الرِّجَالِ بِالنِّسَاءِ وَ الْکُهُولِ بِالشَّبَابِ **
ترجمه:
باب جایز نیست زنها شبیه مرد ها شوند و مردها شبیه زنها و پیرها شبیه جوانها
5793- 1-(6)الْحَسَنُ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ أَوْ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی الرَّجُلِ یَجُرُّ ثِیَابَهُ قَالَ إِنِّی لَأَکْرَهُ أَنْ یَتَشَبَّهَ بِالنِّسَاءِ.
**
ترجمه:
سماعة بن مهران گويد: به امام صادق عليه السّلام گفتم: اگر كسى دامن پيراهن خود را بر زمين بكشد چه صورت دارد؟ فرمود: من دوست نمىدارم كه مردان با بانوان همطراز شوند
5794- 2-(7)وَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَزْجُرُ الرَّجُلَ أَنْ یَتَشَبَّهَ بِالنِّسَاءِ وَ یَنْهَی الْمَرْأَةَ أَنْ تَتَشَبَّهَ بِالرِّجَالِ فِی لِبَاسِهَا.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مرد را از شبيه شدن به زنان و زن را از شبيه شدن به مردان در لباس نهى فرمود.
5795- 3-(8)وَ عَنْهُ ع قَالَ: خَیْرُ شَبَابِکُمْ مَنْ تَشَبَّهَ بِکُهُولِکُمْ وَ شَرُّ کُهُولِکُمْ مَنْ تَشَبَّهَ بِشَبَابِکُمْ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (9)وَ فِی التِّجَارَةِ وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی أَنَ
1) یأتی فی الباب 13 و الباب 23 من هذه الأبواب.
2) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 7 من الباب 17 من أبواب مقدّمة العبادات، و فی الحدیث 2 من الباب 2، و فی الحدیث 3 و 7 من الباب 7 من هذه الأبواب.
3) یأتی فی الحدیث 7 من الباب 22 من هذه الأبواب.
4) یأتی فی الحدیث 5 من الباب 17 من هذه الأبواب.
5) الباب 13 فیه 3 أحادیث.
6) مکارم الأخلاق- 118.
7) مکارم الأخلاق- 118.
8) مکارم الأخلاق- 118.
9) یأتی فی الحدیث 4 من الباب 23 من هذه الأبواب.
الْمُرَادَ بِالْکَرَاهَةِ التَّحْرِیمُ إِلَّا فِی بَعْضِ الْأَفْرَادِ(1).
**
ترجمه:
رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمود: بهترين جوانان شما كسانيند كه خود را همانند پيران كنند، و بدترين پيران شما آنانند كه خود را شبيه به جوانان كنند.
(2)14- بَابُ اسْتِحْبَابِ لُبْسِ الْبَیَاضِ وَ کَرَاهَةِ مَلَابِسِ الْعَجَمِ وَ أَطْعِمَتِهِمْ وَ السَّوَادِ إِلَّا مَا اسْتُثْنِیَ وَ عَدَمِ جَوَازِ لُبْسِ مَلَابِسِ أَعْدَاءِ اللَّهِ وَ سُلُوکِ مَسَالِکِهِمْ **
ترجمه:
باب مستحب است پوشیدن سفید وناپسند بودن پوشیدن لباس
5796- 1-(3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْبَسُوا الْبَیَاضَ فَإِنَّهُ أَطْیَبُ وَ أَطْهَرُ وَ کَفِّنُوا فِیهِ مَوْتَاکُمْ.
**
ترجمه:
پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود: لباسهاى سفيد بپوشيد؛ زيرا تميزتر و پاكيزهتر است و همچنين اموات خود را در لباسهاى سفيد كفن نماييد.
5797- 2-(4)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ قَالَ: حَمَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع الْحَمْلَةَ الثَّانِیَةَ إِلَی الْکُوفَةِ- وَ أَبُو جَعْفَرٍ الْمَنْصُورُ بِهَا فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَی الْهَاشِمِیَّةِ مَدِینَةِ أَبِی جَعْفَرٍ- أَخْرَجَ رِجْلَهُ مِنْ غَرْزِ الرَّحْلِ ثُمَّ نَزَلَ فَدَعَا بِبَغْلَةٍ شَهْبَاءَ وَ لَبِسَ ثِیَاباً بَیْضَاءَ وَ کُمَّةً بَیْضَاءَ فَلَمَّا دَخَلَ عَلَیْهِ قَالَ لَهُ أَبُو جَعْفَرٍ- لَوْ(5)تَشَبَّهْتَ بِالْأَنْبِیَاءِ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- وَ أَنَّی تُبْعِدُنِی مِنْ أَبْنَاءِ الْأَنْبِیَاءِ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
صفوان جمّال گويد: در زمان خلافت منصور دوانيقى براى مرتبه دوم امام صادق عليه السّلام را به كوفه احضار كردند. هنگامى كه به شهرك هاشميه؛ شهرك منصور رسيديم، حضرت پياده شد و استر سياه و سفيدى طلب نمود و لباسهاى سفيدى پوشيد و كلاه گرد سفيدى بر سر گذاشت. هنگامى كه آن حضرت بر منصور وارد شد، منصور به ايشان گفت: به راستى كه شبيه پيامبران شدهاى! فرمود: چگونه مرا از فرزندان پيامبران عليهم السّلام دور مىپندارى؟!
5798- 3-(6)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ وَ غَیْرِهِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ النَّبِیُ
1) یأتی فی الباب 87 من أبواب ما یکتسب به.
2) الباب 14 فیه 6 أحادیث.
3) الکافی 6- 445- 1، و أورده بطریق آخر فی الحدیث 1 من الباب 19 من أبواب الکفن.
4) الکافی 6- 445- 3، أورده فی الحدیث 3 من الباب 14 و الحدیث 1 من الباب 33 من أبواب الایمان.
5) فی هامش المخطوط عن نسخة لقد.
6) الکافی 3- 148- 3 أورده فی الحدیث 2 من الباب 19 من أبواب التکفین.
ص لَیْسَ مِنْ لِبَاسِکُمْ شَیْءٌ أَحْسَنَ مِنَ الْبَیَاضِ فَالْبَسُوهُ وَ کَفِّنُوا فِیهِ مَوْتَاکُمْ.
وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (1)وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمود: هیچ چیز بهتر از سفید در لباس تو نیست، پس آن را بپوش و مردگانت را در آن کفن کن
5799- 4-(3)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ جَمِیعاً عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ ع أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع کَانَ لَا یُنْخَلُ لَهُ الدَّقِیقُ وَ کَانَ ع یَقُولُ لَا تَزَالُ هَذِهِ الْأُمَّةُ بِخَیْرٍ مَا لَمْ یَلْبَسُوا لِبَاسَ الْعَجَمِ وَ یَطْعَمُوا أَطْعِمَةَ الْعَجَمِ- فَإِذَا فَعَلُوا ذَلِکَ ضَرَبَهُمُ اللَّهُ بِالذُّلِّ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: امير المؤمنين عليه السّلام ميفرمود: پيوسته اين امت بخوبى باشند تا جامه عجم نپوشند و خوراك عجم نخورند، و چون آن كنند خدا خوارشان كند.
5800- 5-(4)الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَخْلَدٍ عَنِ ابْنِ السِّمَاکِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیٍّ الْخَزَّازِ الْمُقْرِی عَنْ یَحْیَی بْنِ عِمْرَانَ أَبِی زَکَرِیَّا عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ أَرْقَمَ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: قَالَ: خَیْرُ ثِیَابِکُمُ الْبَیَاضُ فَلْیَلْبَسْهُ أَحْیَاؤُکُمْ وَ کَفِّنُوا فِیهِ مَوْتَاکُمْ.
**
ترجمه:
پيامبر گرامى صلّى اللّه عليه و اله فرمود: بهترين جامه، جامۀ سپيد است كه بايد نيكوكاران شما آن را بپوشند و مردگانتان را در آن كفن كنيد.
5801- 6-(5)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ لَا یَلْبَسُ إِلَّا الْبَیَاضَ أَکْثَرَ مَا یَلْبَسُ وَ یَقُولُ فِیهِ تَکْفِینُ الْمَوْتَی.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی التَّکْفِینِ(1)وَ تَقَدَّمَ أَحَادِیثُ لُبْسِ السَّوَادِ وَ مَلَابِسِ أَعْدَاءِ اللَّهِ وَ مَسَالِکِهِمْ فِی لِبَاسِ الْمُصَلِّی (2).
**
ترجمه:
امام صادق از پدرش علیهما السلام روایت کرده که امام علی علیه السلام جز لباس سفید لباس دیگری نمی-پوشید و میفرمود: مردگان با آن کفن میشوند.
5802- 1-(4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع الْبَسُوا ثِیَابَ الْقُطْنِ فَإِنَّهُ لِبَاسُ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ هُوَ لِبَاسُنَا.
وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (5)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
**
ترجمه:
امير مؤمنان على عليه السّلام فرمود: لباسهاى پنبهاى بپوشيد؛ زيرا كه آن لباس پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله و لباس ماست.
(7)16- بَابُ اسْتِحْبَابِ لُبْسِ الْکَتَّانِ وَ الصَّفِیقِ مِنَ الثِّیَابِ وَ کَرَاهَةِ لُبْسِ ثَوْبٍ یَشِفُ **
ترجمه:
باب مستحب است پوشیدن کتان و ضخیم و ناپسند بودن پوشیدن لباس تنگ
5803- 1-(8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ
1) تقدم فی الباب 19 من أبواب التکفین، و فی الحدیث 2 من الباب 8 من هذه الأبواب.
2) تقدم فی الباب 19 و 20 من أبواب لباس المصلی، یأتی ما یدلّ علیه فی الحدیث 2 الباب 18، و فی الحدیث 2 و 5 و 9 و 10 من الباب 30 و الباب 31 من هذه الأبواب.
3) الباب 15 فیه حدیث واحد.
4) الکافی 6- 446- 4.
5) الکافی 6- 450- 2 أورد ذیله فی الحدیث 2 من الباب 19 من هذه الأبواب.
6) تقدم فی الباب 13 من أبواب لباس المصلی، و یأتی ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 4 من الباب 19 و الحدیث 5 من الباب 30 من هذه الأبواب و الحدیث 2 من الباب 27 من أبواب الاحرام.
7) الباب 16 فیه حدیثان.
8) الکافی 6- 449- 1.
وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْکَتَّانُ مِنْ لِبَاسِ الْأَنْبِیَاءِ وَ هُوَ یُنْبِتُ اللَّحْمَ.
**
ترجمه:
] امام صادق عليه السّلام فرمود: كتان، لباس پيامبران عليهم السّلام است و موجب رويش گوشت مىشود.
5804- 2-(1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی (2)عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: عَلَیْکُمْ بِالصَّفِیقِ مِنَ الثِّیَابِ فَإِنَّ مَنْ رَقَّ ثَوْبُهُ رَقَّ دِینُهُ لَا یَقُومَنَّ أَحَدُکُمْ بَیْنَ یَدَیِ الرَّبِّ جَلَّ جَلَالُهُ وَ عَلَیْهِ ثَوْبٌ یَشِفُّ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
**
ترجمه:
امير مؤمنان (عليه السّلام) در حدیث چهار صد فرمود: جامههاى ضخيم بپوشيد زيرا هر كس جامۀ نازك بپوشد دينش ضعيف است، هيچ كدام شما با جامۀ بدننما بنماز نايستد در برابر خدا.
(4)17- بَابُ کَرَاهَةِ لُبْسِ الْأَحْمَرِ الْمُشْبَعِ وَ الْمُزَعْفَرِ وَ الْمُعَصْفَرِ إِلَّا لِلْعُرْسِ وَ الْجُلُوسِ مَعَ الْأَهْلِ وَ عَدَمِ تَحْرِیمِ الْأَلْوَانِ مُطْلَقاً **
ترجمه:
5805- 1-(5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: رَأَیْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع ثَوْباً مُعَصْفَراً فَقَالَ إِنِّی تَزَوَّجْتُ امْرَأَةً مِنْ قُرَیْشٍ.
**
ترجمه:
زراره گويد: بر اندام امام باقر عليه السّلام لباس رنگى ديدم. فرمود: من با زنى از قريش ازدواج كردهام.
5806- 2-(6)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُکْرَهُ الْمُفْدَمُ (7)إِلَّا لِلْعَرُوسِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: لباس قرمز جز براى عروس و داماد مكروه است
1) الخصال- 623 و أورده فی الحدیث 5 من الباب 21 من أبواب لباس المصلی.
2) یأتی فی الفائدة الأولی من الخاتمة برمز ر.
3) تقدم فی الأحادیث- 4 و 6 و 7 و 9 من الباب 16 من أبواب آداب الحمام، و فی الباب 21 من لباس المصلی، و یأتی ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 5 من الباب 29 من هذه الأبواب.
4) الباب 17 فیه 16 حدیثا.
5) الکافی 6- 447- 3.
6) الکافی 6- 447- 5.
7) الثوب المفدم- المصبوغ بالحمرة مجمع البحرین 6- 130.
5807- 3-(1)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَصَدَ أَخَاهُ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع فَضَرَبَ الْبَابَ فَخَرَجَ وَ عَلَیْهِ إِزَارٌ مُمَشَّقٌ قَدْ عَقَدَهُ فِی عُنُقِهِ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
موسی بن قاسم گويد: علی بن جعفر نزد برادرش موسی بن جعفر علیه السلام رفت و در را کوبید و او با جامه رنگ كردهئى که به گردنش بسته بود بیرون آمد
5808- 4-(2)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: صِبْغُنَا الْبَهْرَمَانُ (3)وَ صِبْغُ بَنِی أُمَیَّةَ الزَّعْفَرَانُ.
**
ترجمه:
امام باقر عليه السّلام فرمود: رنگ ما، گل كاجيره (حنا) و رنگ بنى اميه، زعفران است
5809- 5-(4)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع نَهَانِی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ لُبْسِ ثِیَابِ الشُّهْرَةِ وَ لَا أَقُولُ: نَهَاکُمْ عَنْ لُبْسِ الْمُعَصْفَرِ الْمُفْدَمِ.
**
ترجمه:
امير مؤمنان على عليه السّلام فرمود: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله مرا از پوشيدن «لباس شهرت» منع نمود، ولى نمىگويم كه شما را از پوشيدن لباس قرمز نهى نموده است.
5810- 6-(5)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَتْ لَهُ مِلْحَفَةٌ مُوَرَّسَةٌ (6)- یَلْبَسُهَا فِی أَهْلِهِ حَتَّی یُرْدَعَ عَلَی جَسَدِهِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله روپوشى داشت كه با گياه «ورس» رنگ شده بود و آن را در كنار خانوادهاش مىپوشيد به حدى كه بر بدن آن حضرت صلّى اللّه عليه و اله اثر نموده بود.
5811- 7-(7)قَالَ وَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع کُنَّا نَلْبَسُ الْمُعَصْفَرَ فِی الْبَیْتِ.
**
ترجمه:
امام باقر عليه السّلام فرمود: ما لباس رنگى را در خانه مىپوشيم.
5812- 8-(8)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ
1) الکافی 1- 485- 8.
2) الکافی 6- 448- 10.
3) البهرمان- البهرم- العصفر و بهرم لحیته- حناها و تبهرم الرأس- احمر مجمع البحرین 6- 19.
4) الکافی 6- 447- 4.
5) الکافی 6- 448- 9.
6) الورس- صبغ یتخذ منه الحمرة للوجه و هو نبات کالسمسم لیس الا بالیمن مجمع البحرین 4- 121.
7) الکافی 6- 448- 9.
8) الکافی 6- 447- 6.
عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ جَرَّاحٍ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّا نَلْبَسُ الْمُعَصْفَرَاتِ وَ الْمُضَرَّجَاتِ.
**
ترجمه:
امام باقر عليه السّلام فرمود: بهراستى ما لباسهاى رنگى و لباسهاى قرمز مىپوشيم
5813- 9-(1)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ قَالَ: رَأَیْتُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ ع ثَوْباً عَدَسِیّاً.
**
ترجمه:
محمّد بن على گويد: روزى بر تن امام كاظم عليه السّلام لباسى به رنگ عدسى ديدم.
5814- 10-(2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ مَیْسَرَةَ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ عُتَیْبَةَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ هُوَ فِی بَیْتٍ مُنَجَّدٍ وَ عَلَیْهِ قَمِیصٌ رَطْبٌ وَ مِلْحَفَةٌ مَصْبُوغَةٌ قَدْ أَثَّرَ الصِّبْغُ عَلَی عَاتِقِهِ فَجَعَلْتُ أَنْظُرُ إِلَی الْبَیْتِ وَ أَنْظُرُ فِی هَیْئَتِهِ فَقَالَ لِی یَا حَکَمُ مَا تَقُولُ فِی هَذَا فَقُلْتُ مَا عَسَیْتُ أَنْ أَقُولَ وَ أَنَا أَرَاهُ عَلَیْکَ فَأَمَّا عِنْدَنَا فَإِنَّمَا یَفْعَلُهُ الشَّابُّ الْمُرَهَّقُ فَقَالَ یَا حَکَمُ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبادِهِ (3)فَأَمَّا هَذَا الْبَیْتُ الَّذِی تَرَی فَهُوَ بَیْتُ الْمَرْأَةِ وَ أَنَا قَرِیبُ الْعَهْدِ بِالْعُرْسِ وَ بَیْتِیَ الْبَیْتُ الَّذِی تَعْرِفُ.
**
ترجمه:
حكم بن عتيبه گويد: روزى خدمت امام باقر عليه السّلام شرفياب شدم. ايشان در خانهاى آراستهاى بود، پيراهنى نرم بر تن و رواندازى رنگى كه رنگ آن بر شانه حضرت اثر كرده بود بر تن داشت. من به خانه و هيئت و حال امام عليه السّلام نگاه مىكردم. فرمود: اى حكم! در اينباره چه مىگويى؟ عرض كردم: من چه بگويم در حالىكه اينها را بر شما مىبينم؛ اما به راستى كه در نزد ما اينكار را فقط جوان تازه به سن تكليف رسيده، انجام مىدهد. به من فرمود: اى حكم! چهكسى زينتهاى خداوند را كه براى بندگانش آفريده است و روزىهاى پاكيزه را حرام نمود؟! اين از چيزهايى است كه خداوند براى بندگانش آفريده است. اما اين خانهاى كه مىبينى، خانه همسر من است كه من تازه ازدواج كردهام. ولى خانه من، همان خانهاى است كه مىشناسى.
5815- 11-(4)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ وَ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِلُبْسِ الْمُعَصْفَرِ.
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: امام باقر عليه السّلام يا امام صادق عليه السّلام فرمود: پوشيدن لباس رنگى ايرادى ندارد.
5816- 12-(5)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ قَالَ: کَانَ أَبُو جَعْفَرٍ ع یَلْبَسُ الْمُعَصْفَرَ وَ الْمُنَیَّرَ.
**
ترجمه:
ابو جارود گويد: امام باقر عليه السّلام لباس رنگى و روشن مىپوشيد
5817- 13-(1)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَسَنِ الزَّیَّاتِ الْبَصْرِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَا وَ صَاحِبٌ لِی فَإِذَا هُوَ فِی بَیْتٍ مُنَجَّدٍ وَ عَلَیْهِ مِلْحَفَةٌ وَرْدِیَّةٌ وَ قَدْ حَفَّ لِحْیَتَهُ وَ اکْتَحَلَ فَسَأَلْنَاهُ عَنْ مَسَائِلَ فَلَمَّا قُمْنَا قَالَ لِی یَا حَسَنُ قُلْتُ لَبَّیْکَ قَالَ إِذَا کَانَ غَداً فَأْتِنِی أَنْتَ وَ صَاحِبُکَ فَقُلْتُ نَعَمْ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَلَمَّا أَنْ کَانَ مِنَ الْغَدِ دَخَلْتُ عَلَیْهِ فَإِذَا هُوَ فِی بَیْتٍ لَیْسَ فِیهِ إِلَّا حَصِیرٌ وَ إِذَا عَلَیْهِ قَمِیصٌ غَلِیظٌ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَی صَاحِبِی فَقَالَ یَا أَخَا أَهْلِ الْبَصْرَةِ- إِنَّکَ دَخَلْتَ عَلَیَّ أَمْسِ وَ أَنَا فِی بَیْتِ الْمَرْأَةِ وَ کَانَ أَمْسِ یَوْمَهَا وَ الْبَیْتُ بَیْتَهَا وَ الْمَتَاعُ مَتَاعَهَا فَتَزَیَّنَتْ لِی عَلَی أَنْ أَتَزَیَّنَ لَهَا کَمَا تَزَیَّنَتْ لِی فَلَا یَدْخُلُ قَلْبَکَ شَیْءٌ فَقَالَ لَهُ صَاحِبِی جُعِلْتُ فِدَاکَ قَدْ کَانَ وَ اللَّهِ دَخَلَ قَلْبِی شَیْءٌ فَأَمَّا الْآنَ فَقَدْ وَ اللَّهِ أَذْهَبَ اللَّهُ مَا کَانَ وَ عَلِمْتُ أَنَّ الْحَقَّ فِیمَا قُلْتَ.
**
ترجمه:
حسن زيّات بصرى گويد: با دوستم خدمت امام باقر عليه السّلام شرفياب شديم. ايشان در اين هنگام در خانهاى آراسته بود و روپوشى به رنگ گل سرخ بر تن داشت و محاسن خود را اصلاح كرده و سرمه كشيده بود. از ايشان درباره مسائلى پرسيدم. هنگامى كه برخاستيم كه برويم به من فرمود: اى حسن! عرض كردم: بلى. فرمود: فردا نيز تو و دوستت نزد من بياييد. عرض كردم: فداىتان گردم! چشم. فرداى آن روز خدمت ايشان شرفياب شديم و آن حضرت در خانهاى بود كه در آن خانه جز حصير نبود و پيراهنى ضخيم بر تن داشت. حضرتش به جانب دوستم رو كرد و فرمود: اى برادر بصرى! تو ديروز بر من وارد شدى در حالىكه من در خانه همسرم بودم و ديروز روز او بود و آن خانه، خانه او و اثاثيه، اثاثيه او بود. پس او خانه را برايم آراسته بود با اين شرط كه من براى او خود را بيارايم؛ همان طور كه او برايم خودش را آراسته بود. بنابراين چيزى از قلبت خطور نكند. دوستم به آن حضرت عرض كرد: فدايت شوم! به خدا سوگند كه چيزى از قلبم خطور كرده بود، اما الآن آنچه را كه بود، خدا از دلم برد و دانستم كه حقيقت در سخن شماست
5818- 14-(2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ وَ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الصُّهْبَانِ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ ع قَالَ: إِنَّ أَعْرَابِیّاً أَتَی النَّبِیَّ ص- فَخَرَجَ إِلَیْهِ فِی رِدَاءٍ مُمَشَّقٍ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
ابان بن عثمان گويد امام صادق عليه السلام به نقل از پدرش از جدّش فرمود: عرب باديهنشينى نزد پيغمبر خدا صلى اللّٰه عليه و آله آمد،آن حضرت با عبايى ممشّق (با گل سرخى كه در رنگ آميزى بكار گرفته مىشود رنگين شده) پيش وى آمد
5819- 15-(3)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ الْکُوفِیِّ عَنْ عَمِّهِ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَارِثَةَ الْکَرْخِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع فَخَرَجَ إِلَیَّ وَ هُوَ مُتَّزِرٌ بِإِزَارٍ مُوَرَّدٍ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
عبدالله بن حارثه الکرخی گوید: بر ابوالحسن الرضا علیه السلام وارد شدم و او در حالی که کمربند بسته بود به سوی من بیرون آمد
5820- 16-(1)الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: أَخْبَرَنِی جَبْرَئِیلُ أَنِّی عَنْ یَمِینِ الْعَرْشِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- وَ أَنَّ اللَّهَ کَسَانِی ثَوْبَیْنِ أَحَدُهُمَا أَخْضَرُ وَ الْآخَرُ وَرْدِیٌّ وَ أَنَّکَ یَا عَلِیُّ عَنْ یَمِینِ الْعَرْشِ وَ أَنَّ اللَّهَ کَسَاکَ ثَوْبَیْنِ أَحَدُهُمَا أَخْضَرُ وَ الْآخَرُ وَرْدِیٌّ وَ أَنَّکِ یَا فَاطِمَةُ عَنْ یَمِینِ الْعَرْشِ وَ أَنَّ اللَّهَ کَسَاکِ ثَوْبَیْنِ أَحَدُهُمَا أَخْضَرُ وَ الْآخَرُ وَرْدِیٌّ قَالَ قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّ النَّاسَ یَکْرَهُونَ الْوَرْدِیَّ فَقَالَ یَا أَبَانُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمَّا رَفَعَ الْمَسِیحَ إِلَی السَّمَاءِ رَفَعَهُ إِلَی جَنَّةٍ فِیهَا سَبْعُونَ غُرْفَةً وَ إِنَّ اللَّهَ کَسَاهُ ثَوْبَیْنِ أَحَدُهُمَا أَخْضَرُ وَ الْآخَرُ وَرْدِیٌّ قَالَ قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاکَ أَخْبِرْنِی بِنَظِیرِهِ مِنَ الْقُرْآنِ- قَالَ إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ فَإِذَا انْشَقَّتِ السَّماءُ فَکانَتْ وَرْدَةً کَالدِّهانِ (2).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً وَ خُصُوصاً (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السلام فرمود: پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: جبرئيل بمن خبر داد كه من در روز قيامت در طرف راست عرش خواهم بود، و خداوند دو جامه يكى سبز و ديگر گلى به من خواهد پوشاند،و تو يا على نيز از طرف راست عرش خواهى بود،و خداوند بر تو دو جامه يكى سبز و ديگر گلى خواهد داد،و تو يا فاطمه نيز از طرف راست عرش خواهى بود،و خداوند دو جامه سبز و گلى بتو خواهد پوشانيد.ابان گويد من بحضرت گفتم:كه مردم لباس گلى را مكروه مىدارند؟فرمود:اى ابان!خداوند چون مسيح را بآسمان برد او را بر بهشتى برد كه 70 غرفه دارد، و دو جامه سبز و گلى باو پوشانيد. ابان گويد:عرضه داشتم نظير اين مطلب را از قرآن ذكر كنيد،فرمود:اى ابان«چون آسمان بشكافد چون فرش قرمز سرخگون باشد»(
5821- 1-(6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ قَالَ: رَأَیْتُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع طَیْلَسَاناً أَزْرَقَ.
**
ترجمه:
يونس گويد: روزى بر تن امام كاظم عليه السّلام عبايى آبى ديدم.
1) مکارم الأخلاق- 106.
2) الرحمن 55- 37.
3) تقدم فی الأحادیث 1 و 2 و 3 من الباب 59 من أبواب لباس المصلی، فی الأحادیث 1 و 2 و 3 من الباب 13 من هذه الأبواب.
4) یأتی فی الباب 42 و فی الحدیث 4 من الباب 23 من هذه الأبواب، و فی الحدیث 1 من الباب 28 من أبواب الاحرام.
5) الباب 18 فیه 3 أحادیث.
6) الکافی 6- 448- 11.
5822- 2-(1)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ رُشَیْدٍ (2)عَنْ أَبِیهِ قَالَ: رَأَیْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع- وَ عَلَیْهِ دُرَّاعَةٌ سَوْدَاءُ وَ طَیْلَسَانٌ أَزْرَقُ.
**
ترجمه:
] راشد گويد: امام سجّاد عليه السّلام را ديدم كه لباس پشمى مشكى و روپوشى آبىرنگ بر تن داشت.
5823- 3-(3)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ نَاجِیَةَ أَنَّهُ کَانَ اشْتَرَی طَیْلَسَاناً طِرَازِیّاً (4)أَزْرَقَ بِمِائَةِ دِرْهَمٍ وَ حَمَلَهُ مَعَهُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع- فَأَرْسَلَ أَبُو الْحَسَنِ ع یَطْلُبُهُ فَبَعَثَهُ إِلَیْهِ ثُمَّ اشْتَرَی لَهُ مِنْ قَابِلٍ مِثْلَهُ فَلَمَّا قَدِمَ طَلَبَهُ فَبَعَثَهُ إِلَیْهِ.
**
ترجمه:
قرب الاسناد:على بن جعفر پسر ناجيه ردائى آبى رنگ طرازى بصد درهم خريد تصميم گرفت آن را براى موسى بن جعفر ببرد با خود برد هيچ كس خبر نداشت من نيز با عبد الرحمن بن حجاج كه آن موقع نماينده حضرت موسى ابن جعفر بود رفتم هر چه آورده بود خدمت امام فرستاد. امام در جواب نوشت يك رداى طرازى آبى رنگ برايم بخريد.هر چه در مدينه جستجو كردند پيدا نشد. من باو گفتم:آن رداء نزد من هست براى امام آوردهام.رداء را فرستادند عرض كردند از على بن جعفر گرفتم.سال بعد نيز ردائى با همان اوصاف خريدم و با خود بردم هيچ كس جز خدا نميدانست.همين كه وارد مدينه شديم امام پيغام داد كه برايم ردائى مثل پارسال از همان مرد بگيريد. از من پرسيدند گفتم:من آوردهام رداء را براى امام فرستادند.
(5)19- بَابُ کَرَاهَةِ لُبْسِ الصُّوفِ وَ الشَّعْرِ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ **
ترجمه:
باب ناپسند است پوشیدن لباس پشمی و موئی مگ به دلیلی
5824- 1-(6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یُلْبَسُ الصُّوفُ وَ الشَّعْرُ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ.
**
ترجمه:
ابو بصير گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: لباس پشمى و مويين نپوشيد مگر در ضرورت
5825- 2-(7)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی
1) الکافی 6- 449- 3.
2) فی المصدر- راشد.
3) قرب الإسناد- 141 ذکرها المصنّف باختصار.
4) الطراز- ما ینسج من الثیاب للسلطان، فارسی معرب، و الطراز علم الثوب و نقشه. انظر لسان العرب 5- 368.
5) الباب 19 فیه 6 أحادیث.
6) الکافی 6- 449- 1.
7) الکافی 6- 450- 2، تقدم صدره فی الحدیث 1 من الباب 15 من هذه الأبواب.
عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ لَمْ یَکُنْ یَلْبَسُ الصُّوفَ وَ الشَّعْرَ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ.
**
ترجمه:
امام علی علیه السلام فرمود: ولى لباس پشمى و مويين را فقط در ضرورت بپوشيد.
5826- 3-(1)وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص لَمْ یَکُنْ یَلْبَسُ الصُّوفَ وَ الشَّعْرَ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: لباس پشمى و مويين را فقط در ضرورت بپوشيد.
5827- 4-(2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: الْبَسُوا الثِّیَابَ الْقُطْنَ فَإِنَّهَا لِبَاسُ رَسُولِ اللَّهِ ص (3)- وَ لَمْ یَکُنْ یَلْبَسُ الشَّعْرَ وَ الصُّوفَ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ وَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ جَمِیلٌ یُحِبُّ الْجَمَالَ وَ یُحِبُّ أَنْ یَرَی أَثَرَ نِعْمَتِهِ عَلَی عَبْدِهِ.
**
ترجمه:
امير مؤمنان على عليه السّلام فرمود: لباسهاى پنبهاى بپوشيد؛ زيرا كه آن لباس پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله است ولی لباس پشمى و مويين را فقط در ضرورت بپوشيد. و فرمود: خداوند زیباست و زیبایی را دوست دارد و دوست دارد اثر لطف خود را بر بنده خود ببیند.
5828- 5-(4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی (5)عَنْ أَبِی ذَرٍّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص فِی وَصِیَّتِهِ لَهُ قَالَ یَا أَبَا ذَرٍّ یَکُونُ فِی آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ یَلْبَسُونَ الصُّوفَ فِی صَیْفِهِمْ وَ شِتَائِهِمْ یَرَوْنَ أَنَّ لَهُمُ الْفَضْلَ بِذَلِکَ عَلَی غَیْرِهِمْ أُولَئِکَ یَلْعَنُهُمْ أَهْلُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ.
وَ رَوَاهُ وَرَّامُ بْنُ أَبِی فِرَاسٍ فِی کِتَابِهِ (6)وَ کَذَا الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ (7)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ فِی أَحَادِیثِ لُبْسِ الْخَشِنِ فِی الصَّلَاةِ مَا ظَاهِرُهُ الْمُنَافَاةُ (8)
وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی نَفْیِ التَّحْرِیمِ وَ یَحْتَمِلُ التَّخْصِیصُ بِوَقْتِ الصَّلَاةِ کَمَا یُفْهَمُ مِنْ آخِرِهِ وَ یَحْتَمِلُ التَّقْیِیدُ بِوُجُودِ الْعِلَّةِ کَمَا مَرَّ(1).
**
ترجمه:
ابوذر گوید: پیامبر (ص) در وصیتی به او فرمود: اى ابو ذر در آخر الزمان مردمانى در تابستان و زمستانشان پشمينه مىپوشند درحالىكه مىپندارند به اين سبب بر ديگران برترند.آنان كسانى هستند كه فرشتگان آسمانها و زمين لعنتشان مىكنند
5829- 6-(2)وَ یَأْتِی فِی التَّسْلِیمِ عَلَی الصِّبْیَانِ فِی الْعِشْرَةِ مَا دَلَّ عَلَی أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یَلْبَسُ الصُّوفَ لِیَکُونَ سُنَّةً مِنْ بَعْدِهِ.
وَ هُوَ مُحْتَمِلٌ لِمَا ذَکَرْنَا وَ لِلْحَمْلِ عَلَی النَّسْخِ وَ لِلتَّخْصِیصِ بِلُبْسِ الْعَبَاءِ فَإِنَّهُ لَمْ یُنْقَلْ أَنَّهُ کَانَ یَلْبَسُ غَیْرَهَا مِنَ الصُّوفِ بَلْ نُقِلَ أَنَّ لِبَاسَهُ کَانَ مِنَ الْقُطْنِ کَمَا تَقَدَّمَ(3).
**
ترجمه:
(4)20- بَابُ جَوَازِ لُبْسِ الْوَشْیِ (5)مِنْ غَیْرِ الْحَرِیرِ الْمَحْضِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ **
ترجمه:
5830- 1-(6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ حَدَّثَنِی مَنْ أَثِقُ بِهِ أَنَّهُ رَأَی عَلَی جَوَارِی أَبِی الْحَسَنِ(7)ع الْوَشْیَ.
**
ترجمه:
يونس بن يعقوب گويد: فرد مطمئنى به من گفت بر تن كنيزان امام كاظم عليه السّلام لباس نقشونگاردار مشاهده كرده است.
5831- 2-(8)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یَاسِرٍ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو الْحَسَنِ ع اشْتَرِ لِنَفْسِکَ خَزّاً وَ إِنْ شِئْتَ فَوَشْیٌ فَقُلْتُ کُلُّ الْوَشْیِ فَقَالَ وَ مَا لِلْوَشْیِ قُلْتُ مَا لَمْ یَکُنْ فِیهِ قُطْنٌ یَقُولُونَ إِنَّهُ حَرَامٌ قَالَ الْبَسْ مَا فِیهِ قُطْنٌ.
1) مر فی الحدیث- 1 و 2 و 3 و 4 من نفس الباب.
2) یأتی فی الحدیثین 1 و 2 من الباب 35 من أحکام العشرة من کتاب الحجّ.
3) تقدم فی الحدیث 1 من الباب 15 من هذه الأبواب.
4) الباب 20 فیه 3 أحادیث.
5) الوشی- خلط لون بلون، و ثوب وشی- مخلوط من نوعین من الخیوط. انظر لسان العرب 15- 392.
6) الکافی 6- 453- 3.
7) فی المصدر زیادة- موسی بن جعفر.
8) الکافی 6- 452- 1.
أَقُولُ: هَذَا مَخْصُوصٌ بِالْحَرِیرِ کَمَا مَرَّ(1).
**
ترجمه:
ياسر گويد: امام كاظم عليه السّلام به من فرمود: براى خودت لباس خز و اگر خواستى لباس نقشونگاردار خريدارى كن. عرض كردم: هر نوع لباس نقشونگاردار؟ فرمود: لباس نقشونگاردار چيست؟ عرض كردم: لباسى كه در آن پنبه نباشد، مىگويند:«آن، حرام است». فرمود: لباسى بپوش كه در آن پنبه باشد.
5832- 3-(2)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَالِمٍ الْعِجْلِیِ أَنَّهُ حُمِلَ إِلَیْهِ الْوَشْیُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی الْکَرَاهَةِ فِی حَدِیثِ جَرَّاحٍ الْمَدَائِنِیِ(3).
**
ترجمه:
حسين بن سالم عجلى گويد: برای امام عليه السّلام لباس نقشونگاردار مىبردند.
(4)21- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّوَاضُعِ فِی الْمَلَابِسِ **
ترجمه:
باب مستحب است رعایت تواضع در پوشش
5833- 1-(5)الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع خَرَجَ فِی ثِیَابٍ حِسَانٍ فَرَجَعَ مُسْرِعاً فَقَالَ یَا جَارِیَةُ رُدِّی(6)ثِیَابِی فَقَدْ مَشَیْتُ فِی ثِیَابِی هَذِهِ فَکَأَنِّی لَسْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: روزى امام زين العابدين عليه السّلام با يك لباس بسيار زيبا از منزل بيرون آمد و به سرعت به منزل بازگشت و فرمود: اى كنيز! لباسم را به من باز گردان كه در اين لباس كه راه مىرفتم، احساس مىكردم كه گويى من على بن حسين نيستم
5834- 2-(7)قَالَ: وَ کَانَ إِذَا مَشَی کَأَنَّ الطَّیْرَ عَلَی رَأْسِهِ لَا تَسْبِقُ یَمِینُهُ شِمَالَهُ.
**
ترجمه:
امام عليه السّلام فرمود: و هرگاه راه مىرفت (از شدت تواضع) گويى پرنده روى سرش نشسته باشد، بدن خود را تكان نمىداد.
5835- 3-(8)وَ عَنْهُ ع قَالَ: إِنَّ الْجَسَدَ إِذَا لَبِسَ الثَّوْبَ اللَّیِّنَ طَغَی.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: هرگاه بدن،لباس نرم بپوشد،سركش مىشود.
5836- 4-(9)وَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ صَاحِبَکُمْ لَیَشْتَرِی
1) مر فی الحدیث- 5 و 6 و 8 من الباب 13 من أبواب لباس المصلی.
2) الکافی 6- 452- 2.
3) تقدم فی الحدیث 9 من الباب 11 من أبواب لباس المصلی، و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 13 من أبواب لباس المصلی.
4) الباب 21 فیه 4 أحادیث.
5) مکارم الأخلاق- 111.
6) فی المصدر زیادة- علی.
7) مکارم الأخلاق- 111.
8) مکارم الأخلاق- 111.
9) مکارم الأخلاق- 111، أخرجه مسندا فی حدیث طویل عن المجالس و المجمع فی الحدیث 12 الباب 20 من أبواب مقدّمة العبادات.
الْقَمِیصَیْنِ السُّنْبُلَانِیَّیْنِ فَیُخَیِّرُ غُلَامَهُ أَیَّهُمَا شَاءَ ثُمَّ یَلْبَسُ الْآخَرَ فَإِذَا جَازَ کُمُّهُ(1)أَصَابِعَهُ قَطَعَهُ وَ إِذَا جَازَ کَعْبَهُ(2)حَذَفَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ(4).
**
ترجمه:
امام باقر عليه السّلام فرمود: رفيق شما دو لباس فراخ مىخرد، سپس غلام خود را مخير مىكند كه هركدام را مىخواهد بپوشد. آنگاه خودش ديگرى را مىپوشد و اگر آستينهايش از انگشتانش بلندتر باشد، آنها را كوتاه مىكند و اگر از كف دستانش بلندتر باشد آن را تا مىزند.
(5)22- بَابُ اسْتِحْبَابِ تَقْصِیرِ الثَّوْبِ وَ حَدِّ طُولِ الْقَمِیصِ وَ عَرْضِهِ وَ اسْتِحْبَابِ تَنْظِیفِ الثِّیَابِ **
ترجمه:
باب مستحب است کوتاه کردن لباس و حد طول و عرض آن و نظافت نمودن لباس
5837- 1-(6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: ثَلَاثٌ مَنْ عَرَفَهُنَّ لَمْ یَدَعْهُنَّ جَزُّ الشَّعْرِ وَ تَشْمِیرُ(7)الثَّوْبِ وَ نِکَاحُ الْإِمَاءِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا(8).
**
ترجمه:
امام کاظم علیه السلام فرمود: سه چيز است كه هر كس آن را بداند هرگز ترك آن نخواهد كرد: كم كردن و كوتاه نمودن موى سر و بدن، و بالا زدن جامه كه روى زمين كشيده نشود، و نكاح با كنيزان.
5838- 2-(9)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ وَ ثِیابَکَ فَطَهِّرْ(10)قَالَ فَشَمِّرْ.
**
ترجمه:
عبد اللّه بن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام درباره گفتار خداوند متعال كه مىفرمايد: «و لباسهاى خود را پاكيزه كن» فرمود: يعنى لباس خود را كوتاه كن
5839- 3-(11)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
1) " کمه"- لیس فی المصدر.
2) فی المصدر- کفیه.
3) تقدم فی الباب 54 من أبواب لباس المصلی، و الحدیث 5 من الباب 5 و الحدیث 7 من الباب 7، و الباب 8 من هذه الأبواب.
4) یأتی فی الحدیث 4 من الباب 22 و 23، 25 و 29 من هذه الأبواب.
5) الباب 22 فیه 11 حدیثا.
6) الکافی 6- 484- 1 فی الحدیث 2 من الباب 59 من أبواب آداب الحمام.
7) تشمیر الثوب- تقصیره. القاموس المحیط 2- 63.
8) الفقیه 1- 129- 324.
9) الکافی 6- 455- 1.
10) المدّثّر 74- 4.
11) الکافی 6- 457- 9.
یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: رَأَیْتُ قَمِیصَ عَلِیٍّ ع الَّذِی قُتِلَ فِیهِ عِنْدَ أَبِی جَعْفَرٍ ع- فَإِذَا أَسْفَلُهُ اثْنَا عَشَرَ شِبْراً وَ بَدَنُهُ ثَلَاثَةُ أَشْبَارٍ وَ رَأَیْتُ فِیهِ نَضْحَ دَمٍ.
**
ترجمه:
زرارة بن اعين گويد: من پيراهن امير مؤمنان على عليه السّلام را نزد امام باقر عليه السّلام ديدم؛ همان پيراهنى كه در آن به شهادت رسيده بود، آن را وارسى كردم، پايين دامن به عرض دوازده وجب و بالاى سينه به عرض سهوجب بود. من اثر رنگ پريده خون را در آن مشاهده كردم.
5840- 4-(1)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْحَسَنِ الصَّیْقَلِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ أَرَاهُ قَمِیصَ عَلِیٍّ ع الَّذِی ضُرِبَ فِیهِ فَإِذَا هُوَ قَمِیصُ کَرَابِیسَ وَ إِذَا أَثَرُ دَمٍ قَالَ فَشَبَرْتُ بَدَنَهُ فَإِذَا هُوَ ثَلَاثَةُ أَشْبَارٍ وَ شَبَرْتُ أَسْفَلَهُ فَإِذَا هُوَ اثْنَا عَشَرَ شِبْراً.
**
ترجمه:
حسن صیقل گويد: امام صادق عليه السّلام در حدیثی فرمود: ديدم پيراهنى كرباسى شبيه به سنبلانى بود. يقۀ آن به طرف پايين شكافته شده بود در اين هنگام خون، سفيد رنگى مانند شير و رگههاى شمشير ديده شد. حضرت عليه السّلام فرمود: اين پيراهن على عليه السّلام است كه در آن ضربت خورد و اين، اثر خون ايشان است. آنگاه حضرتش عليه السّلام آن را وجب نمود. تنه پيراهن سهوجب و پايين پيراهن دوازده وجب بود.
5841- 5-(2)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ رَجُلٍ عَنْ سَلَمَةَ بَیَّاعِ الْقَلَانِسِ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی جَعْفَرٍ ع إِذْ دَخَلَ عَلَیْهِ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ یَا بُنَیَّ أَ لَا تُطَهِّرُ قَمِیصَکَ فَذَهَبَ فَظَنَنَّا أَنَّ ثَوْبَهُ قَدْ أَصَابَهُ شَیْءٌ فَرَجَعَ فَقَالَ إِنَّهُنَ(3)هَکَذَا فَقُلْنَا جُعِلْنَا فِدَاکَ مَا لِقَمِیصِهِ قَالَ کَانَ قَمِیصُهُ طَوِیلًا فَأَمَرْتُهُ أَنْ یُقَصِّرَهُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ وَ ثِیابَکَ فَطَهِّرْ(4).
**
ترجمه:
حسن صیقل گويد: امام صادق عليه السّلام در حدیثی فرمود: ديدم پيراهنى كرباسى شبيه به سنبلانى بود. يقۀ آن به طرف پايين شكافته شده بود در اين هنگام خون، سفيد رنگى مانند شير و رگههاى شمشير ديده شد. حضرت عليه السّلام فرمود: اين پيراهن على عليه السّلام است كه در آن ضربت خورد و اين، اثر خون ايشان است. آنگاه حضرتش عليه السّلام آن را وجب نمود. تنه پيراهن سهوجب و پايين پيراهن دوازده وجب بود.
5842- 6-(5)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ حُذَیْفَةَ بْنِ مَنْصُورٍ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَدَعَا بِأَثْوَابٍ فَذَرَعَ مِنْهَا فَعَمَدَ إِلَی خَمْسَةِ أَذْرُعٍ فَقَطَعَهُ ثُمَّ شَبَرَ عَرْضَهُ سِتَّةَ أَشْبَارٍ ثُمَّ شَقَّهُ وَ قَالَ شُدُّوا
صَنِفَتَهُ(1)وَ هَدِّبُوا(2)طَرَفَیْهِ.
**
ترجمه:
حذيفة بن منصور گويد: من در خدمت امام صادق عليه السّلام بودم كه لباسهايى خواست. پس آن را اندازه كرد. پس پنج ذرع را برداشت و آن را بريد. سپس از عرض شش وجب بريد و آن را پاره كرد و فرمود: آن را محكم بدوزيد و دو طرف آن را ريشريش كنيد
5843- 7-(3)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ عَنْ مُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ عَلِیّاً ع کَانَ عِنْدَکُمْ فَأَتَی بَنِی دِیوَانٍ- فَاشْتَرَی ثَلَاثَةَ أَثْوَابٍ بِدِینَارٍ الْقَمِیصُ إِلَی فَوْقِ الْکَعْبِ وَ الْإِزَارُ إِلَی نِصْفِ السَّاقِ وَ الرِّدَاءُ مِنْ یَدَیْهِ إِلَی ثَدْیَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ إِلَی أَلْیَیْهِ ثُمَّ رَفَعَ یَدَیْهِ إِلَی السَّمَاءِ فَلَمْ یَزَلْ یَحْمَدُ اللَّهَ عَلَی مَا کَسَاهُ حَتَّی دَخَلَ مَنْزِلَهُ ثُمَّ قَالَ هَذَا اللِّبَاسُ الَّذِی یَنْبَغِی لِلْمُسْلِمِینَ أَنْ یَلْبَسُوهُ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ لَکِنْ لَا تَقْدِرُونَ أَنْ تَلْبَسُوهَا هَذَا الْیَوْمَ وَ لَوْ فَعَلْنَا لَقَالُوا مَجْنُونٌ وَ لَقَالُوا مُرَائِی وَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ وَ ثِیابَکَ فَطَهِّرْ(4)- قَالَ وَ ثِیَابَکَ ارْفَعْهَا لَا تَجُرَّهَا فَإِذَا قَامَ قَائِمُنَا کَانَ هَذَا اللِّبَاسَ.
**
ترجمه:
معلی بن خنيس گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: روزى حضرت على عليه السّلام نزد شما (كوفيان) بود كه نزد قبيله بنو ديوان رفت و سه لباس به يك درهم خريد: يك پيراهن به اندازه روى قوزك پا، يك شلوار به اندازه نصف ساق پا و يك عبا. سپس دستان خود را به سوى آسمان بالا برد و همينطور خداوند را بر لباسى كه بر او پوشانده بود سپاس مىگفت تا اينكه وارد خانهاش شد. سپس فرمود: لباسى كه شايسته است مسلمانان بپوشند، همينگونه است. امام صادق عليه السّلام فرمود: ولى امروزه مردم نمىتوانند آنگونه لباس بپوشند و اگر ما چنين لباس بپوشيم، مىگويند: ديوانه و يا رياكار است در حالىكه خداوند مىفرمايد: «و لباسهاى خود را پاكيزه كن». فرمود: يعنى لباسهاى خود را كوتاه كن و آن را بر زمين نكشان. هنگامى كه قائم ما قيام كند، اينگونه لباس، رايج خواهد بود
5844- 8-(5)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عُثْمَانَ(6)قَالَ: قَالَ(7)أَبُو الْحَسَنِ ع إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ لِنَبِیِّهِ ص وَ ثِیابَکَ فَطَهِّرْ(8)- وَ کَانَتْ ثِیَابُهُ طَاهِرَةً وَ إِنَّمَا أَمَرَهُ بِالتَّشْمِیرِ.
**
ترجمه:
امام كاظم عليه السّلام فرمود: بهراستى كه خداوند به پيامبرش فرمود: «و لباسهاى خود را پاكيزه كن» در حالىكه لباس پيامبر صلّى اللّه عليه و اله پاكيزه بود. خداوند فقط به پيامبر صلّى اللّه عليه و اله دستور داد كه لباس خود را كوتاه كند
1) صنفة الثوب- حاشیته أی جانب کان، أو جانبه الذی لا هدب له، أو الذی فیه الهدب. القاموس المحیط 3- 169 و فی المصدر- ضفته.
2) الهدب- خمل الثوب، القاموس المحیط 1- 114 هامش المخطوط.
3) الکافی 6- 455- 2، باختلاف فی الألفاظ.
4) المدّثّر 74- 4.
5) الکافی 6- 456- 4.
6) فی المصدر زیادة- عن رجل من أهل الیمامة کان مع أبی الحسن أیام حبس ببغداد، و هذه العبارة کانت موجودة فی النسخة الخطیة بلا کلمة عن فی بدایتها و شطبها المصنّف رحمه اللّه.
7) فی المصدر زیادة- لی.
8) المدّثّر 74- 4.
5845- 9-(1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: تَشْمِیرُ الثِّیَابِ طَهُورٌ لَهَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَی وَ ثِیابَکَ فَطَهِّرْ(2)أَیْ فَشَمِّرْ.
**
ترجمه:
علی علیه السلام - در حدیث چهارصد – فرمود: بالا زدن جامه پاك كردن آنست خدا فرمايد جامههاى خود را پاكيزه كن يعنى بالا بزن
5846- 10-(3)الْفَضْلُ بْنُ الْحَسَنِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَجْمَعِ الْبَیَانِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِهِ تَعَالَی وَ ثِیابَکَ فَطَهِّرْ(4)قَالَ مَعْنَاهُ ثِیَابَکَ فَقَصِّرْ.
**
ترجمه:
امام صادق (عليه السّلام ) در قول خداوند متعال «وَ ثِيَابَكَ فَطَهِّرْ» فرمود: یعنی لباست رو کوتاه کن
5847- 11-(5)وَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع غَسْلُ الثِّیَابِ یُذْهِبُ الْهَمَّ وَ الْحَزَنَ وَ هُوَ طَهُورٌ لِلصَّلَاةِ وَ تَشْمِیرُ الثِّیَابِ طَهُورٌ لَهَا وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی وَ ثِیابَکَ فَطَهِّرْ(6)أَیْ فَشَمِّرْ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(7).
**
ترجمه:
امام على عليه السّلام فرمود: شستن جامه اندوه را از بين مىبرد، و وسيله پاكيزگى براى نماز است. خداوند متعال مىفرمايد: «لباس خود را پاكيزه كن» يعنى كوتاه كن.
(8)23- بَابُ کَرَاهَةِ إِسْبَالِ الثَّوْبِ وَ تَجَاوُزِهِ الْکَعْبَیْنِ لِلرَّجُلِ وَ عَدَمِ کَرَاهَتِهِ لِلْمَرْأَةِ وَ تَحْرِیمِ الِاخْتِیَالِ وَ التَّبَخْتُرِ **
ترجمه:
باب ناپسند است بلد گرفتن پیراهن واز بر آمدگی پا گذشتن برای مردها و عدم آن برای زنهاو حرام بودن ناز و نخوت
5848- 1-(9)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّ النَّبِیَّ ص أَوْصَی رَجُلًا مِنْ بَنِی تَمِیمٍ- فَقَالَ لَهُ إِیَّاکَ وَ إِسْبَالَ الْإِزَارِ وَ الْقَمِیصِ فَإِنَّ ذَلِکَ مِنَ الْمَخِیلَةِ وَ اللَّهُ لَا یُحِبُّ الْمَخِیلَةَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ(1).
**
ترجمه:
ابو بصير گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله به مردى از قبيلۀ بنو تميم سفارش مىكرد و مىفرمود: بپرهيز كه دامن ازار و يا دامن پيراهن خود را بر زمين بكشى؛ كه دامن كشيدن نشانۀ ناز و نخوت است و خداوند متعال ناز و نخوت را دوست نمىدارد.
5849- 2-(2)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ عُبَیْسِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ رَفَعَهُ قَالَ: نَظَرَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِلَی فَتًی مُرْخًی(3)إِزَارُهُ فَقَالَ یَا فَتَی(4)ارْفَعْ إِزَارَکَ فَإِنَّهُ أَبْقَی لِثَوْبِکَ وَ أَنْقَی لِقَلْبِکَ.
**
ترجمه:
ابو حمزه گويد: امير مؤمنان على عليه السّلام به جوانى نگاه كرد كه لباس بلندى پوشيده بود. به او فرمود: پسرم! لباس خود را بالا ببر؛ زيرا اينكار، لباست را ماندگارتر و قلبت را پاكيزه و زلالتر مىسازد.
5850- 3-(5)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ عَبْدِ الْحَمِیدِ الطَّائِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: نَظَرَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَی رَجُلٍ قَدْ لَبِسَ قَمِیصاً یُصِیبُ الْأَرْضَ فَقَالَ مَا هَذَا ثَوْبٌ طَاهِرٌ.
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: امام صادق عليه السّلام به مردى نگريست كه دامن پيراهنش را بر زمين مىكشيد. فرمود: اين پيراهن نمىتواند پاك باشد
5851- 4-(6)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یَجُرُّ ثَوْبَهُ قَالَ إِنِّی لَأَکْرَهُ أَنْ یَتَشَبَّهَ بِالنِّسَاءِ.
**
ترجمه:
سماعة بن مهران گويد: به امام صادق عليه السّلام گفتم: اگر كسى دامن پيراهن خود را بر زمين بكشد چه صورت دارد؟ فرمود: من دوست نمىدارم كه مردان با بانوان همطراز شوند.
5852- 5-(7)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ(8)عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هِلَالٍ قَالَ: أَمَرَنِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَنْ أَشْتَرِیَ لَهُ إِزَاراً فَقُلْتُ إِنِّی لَسْتُ أُصِیبُ إِلَّا وَاسِعاً فَقَالَ اقْطَعْ مِنْهُ وَ کُفَّهُ ثُمَ
قَالَ إِنَّ أَبِی قَالَ مَا جَاوَزَ الْکَعْبَیْنِ فَفِی النَّارِ.
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ(1).
**
ترجمه:
عبد اللّه بن هلال گويد: امام صادق عليه السّلام به من دستور داد كه براى ايشان شلوار بخرم. به آن حضرت عرض كردم: من جز لباس گشاد پيدا نكردم. فرمود: فزونى آن را ببر و دوباره حاشيه پارچه را به همديگر بدوز. سپس فرمود: پدر بزرگوارم مىفرمود: آن مقدار از لباس كه از قوزك پا بگذرد، در آتش جهنم است
5853- 6-(2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: وَ نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ یَخْتَالَ الرَّجُلُ فِی مَشْیِهِ وَ قَالَ مَنْ لَبِسَ ثَوْباً فَاخْتَالَ فِیهِ خَسَفَ اللَّهُ بِهِ مِنْ شَفِیرِ جَهَنَّمَ وَ کَانَ قَرِینَ قَارُونَ لِأَنَّهُ أَوَّلُ مَنِ اخْتَالَ فَخَسَفَ اللَّهُ بِهِ وَ بِدَارِهِ الْأَرْضَ وَ مَنِ اخْتَالَ فَقَدْ نَازَعَ اللَّهَ فِی جَبَرُوتِهِ.
**
ترجمه:
امام صادق (عليه السّلام ) از پدرانش در حدیث مناهی فرمود: پیامبر (ص) نهی کرد از آنكه مرد در راه رفتن بخود ببالد و با تبختر گام بردارد، و فرمود: هر كس لباسى بپوشد و در آن بخود باليدن گيرد، خداوند او را بكنار دوزخ فرو برد آنگاه همدم قارون گردد، چرا كه قارون اوّل كسى بود كه تبختر كرد و فخر فروخت پس خداى متعال او و سرايش را بزمين فرو برد، هر كس تكبّر كند پس بتحقيق با خداوند در كبريائيش ستيز نموده است
14- 5854- 7-(3)وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الطَّالَقَانِیِّ عَنْ عَبْدِ الْعَزِیزِ بْنِ یَحْیَی الْجَلُودِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَابِرِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْبَاقِرِ ع عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِنَّ الْمَجْنُونَ حَقَّ الْمَجْنُونِ الْمُتَبَخْتِرُ فِی مِشْیَتِهِ النَّاظِرُ فِی عِطْفَیْهِ الْمُحَرِّکُ جَنْبَیْهِ بِمَنْکِبَیْهِ فَذَاکَ الْمَجْنُونُ وَ هَذَا الْمُبْتَلَی.
**
ترجمه:
پیامبر صلی الله علیه و آله فرمودند: ديوانۀ واقعى آن كس است كه از خودپسندى و باليدن بر خود روى زمين، با ناز و تكبّر گام برمىدارد و با گوشۀ چشم به چپ و راست خود مىنگرد، و پهلوى را با شانه به اين سو و آن سو مىبرد ،چنين شخصى ديوانه است، و ليكن اين مرد ديوانه نيست بلكه مبتلاست.
5855- 8-(4)وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ الْفَارِسِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ عَنْ أَبِیهِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع عَنِ النَّبِیِّ ص فِی حَدِیثٍ قَالَ: أَ لَا أُخْبِرُکُمْ بِالْمَجْنُونِ حَقِّ الْمَجْنُونِ قَالُوا بَلَی یَا
رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِنَّ الْمَجْنُونَ حَقَّ الْمَجْنُونِ الْمُتَبَخْتِرُ فِی مِشْیَتِهِ النَّاظِرُ فِی عِطْفَیْهِ الْمُحَرِّکُ جَنْبَیْهِ بِمَنْکِبَیْهِ یَتَمَنَّی عَلَی اللَّهِ جَنَّتَهُ وَ هُوَ یَعْصِیهِ الَّذِی لَا یُؤْمَنُ شَرُّهُ وَ لَا یُرْجَی خَیْرُهُ فَذَلِکَ الْمَجْنُونُ.
**
ترجمه:
امام امیر المومنین علیه السلام فرمود رسول خدا فرمود شما را از ديوانه حقيقى آگاه نكنم؟عرضكردند چرا يا رسول اللّٰه،فرمود ديوانه آنست كه از روى تكبر راه ميرود و با گوشۀ چشمش نگاه ميكند و شانههاى خود را از سر بزرگى ميجنباند و با آنكه گناه خدا را ميورزد آرزوى بهشت از خدا دارد،از شرش آسوده نيستند و بخيرش اميدى نيست اينست ديوانه
5856- 9-(1)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِیفٍ عَنِ الْأَصْبَغِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سِتَّةٌ فِی هَذِهِ الْأُمَّةِ مِنْ أَخْلَاقِ قَوْمِ لُوطٍ- الْجُلَاهِقُ(2)وَ هُوَ الْبُنْدُقُ(3)وَ الْخَذْفُ وَ مَضْغُ الْعِلْکِ وَ إِرْخَاءُ الْإِزَارِ خُیَلَاءَ وَ حَلُّ الْأَزْرَارِ مِنَ الْقَبَاءِ وَ الْقَمِیصِ.
**
ترجمه:
امام علی علیه السلام فرمود: شش مورد از اخلاق قوم لوط در این امت: مهره بازى،تلنگر زدن،سقز خاييدن،دامان كشان بر زمين رفتن،دكمههاى جامه باز نهادن
5857- 10-(4)وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ فِی عِیَادَةِ الْمَرِیضِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَنَّهُ قَالَ فِی آخِرِ خُطْبَةٍ خَطَبَهَا وَ مَنْ لَبِسَ ثَوْباً فَاخْتَالَ فِیهِ خَسَفَ اللَّهُ بِهِ(5)مِنْ شَفِیرِ جَهَنَّمَ یَتَخَلْخَلُ(6)فِیهَا مَا دَامَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ وَ إِنَّ قَارُونَ لَبِسَ حُلَّةً فَاخْتَالَ فِیهَا فَخُسِفَ بِهِ فَهُوَ یَتَخَلْخَلُ(7)إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ.
**
ترجمه:
پيامبر صلى الله عليه و آله در اخرین خطبه اش (در مدینه) فرمود: و هر كه جامهاى بر تن نمايد و با آن به خودنمايى و پز دادن پردازد، خداوند او را همراه قبرش در كنارۀ جهنم فرو برد و تا آسمانها و زمين پابرجاست همچنان در آن فرو خواهد رفت. به طور قطع، علّت فرو رفتن قارون در زمين همين بود كه جامهاى بر تن نمود و با آن به خويش بالى و فخر فروشى پرداخت، لذا در زمين فرو رفت و تا برپايى رستاخيز همچنان در اعماق زمين فرو مىرود
5858- 11-(8)مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الْمَشِیخَةِ لِلْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ یُونُسَ بْنِ رِبَاطٍ عَنْ أَبِی
1) الخصال- 330- 29، قطعة منه تاتی فی الحدیث 6 من الباب 28 من أبواب أحکام العشرة، و قطعة منه تاتی فی الحدیث 11 من الباب 11، و فی الحدیث 6 من الباب 14 من أبواب الجماعة.
2) الجلاهق- بضم الجیم- البندق المعمول من الطین، الواحدة جلاهقة مجمع البحرین 5- 143.
3) البندقة- و هی طینة مدورة مجففة جمعها بنادق مجمع البحرین 5- 141.
4) ثواب الأعمال- 333.
5) فی المصدر زیادة- قبره.
6) و فیه- یتجلجل.
7) و فیه- یتجلجل.
8) مستطرفات السرائر- 85- 30، و یأتی بتمامه عن الکافی و التهذیب الحدیث 8 من الباب 86 من أبواب أحکام الأولاد.
عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا یَجِدُ رِیحَ الْجَنَّةِ عَاقٌّ وَ لَا قَاطِعُ رَحِمٍ وَ لَا مُرْخِی الْإِزَارِ خُیَلَاءَ.
**
ترجمه:
پيامبر صلى الله عليه و آله فرمودند: كسى كه عاق شده، كسى كه قطع رحم كرده و كسى كه لباس خود را از روى تكبّر بر زمين مىكشاند، بوى بهشت را استشمام نخواهند كرد.
5859- 12-(1)وَ مِنْ رِوَایَةِ أَبِی الْقَاسِمِ بْنِ قُولَوَیْهِ عَنِ الْأَصْبَغِ قَالَ سَمِعْتُ عَلِیّاً ع یَقُولُ سِتَّةٌ مِنْ أَخْلَاقِ قَوْمِ لُوطٍ الْجُلَاهِقُ وَ هُوَ الْبُنْدُقُ وَ الْخَذْفُ وَ مَضْغُ الْعِلْکِ وَ الصَّفِیرُ وَ إِرْخَاءُ الْإِزَارِ خُیَلَاءَ وَ حَلُّ الْأَزْرَارِ.
**
ترجمه:
اصبغ گويد: از علي عليه السلام شنيدم كه فرمود: شش اخلاق قوم لوط عبارت است از: جلاحق كه عبارت است از مهره، كفش، آدامس جويدن، سوت زدن، گشاد كردن جامه از روي غرور و باز كردن دگمه ها.
5860- 13-(2)الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: وَ الْإِسْبَالُ فِی الْإِزَارِ وَ الْقَمِیصِ وَ الْعِمَامَةِ [وَ قَالَ](3)مَنْ جَرَّ شَیْئاً(4)خُیَلَاءَ لَمْ یَنْظُرِ اللَّهُ إِلَیْهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی أَحَادِیثِ التَّجَبُّرِ(6)إِنْ شَاءَ اللَّهُ.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: در مورد گشاد کردن در جلیقه و پیراهن و عمامه [و فرمود] هر که از روی غرور چیزی را بکشد، خداوند در قیامت به او نگاه نمی کند.
(7)24- بَابُ کَرَاهَةِ حَمْلِ شَیْءٍ فِی الْکُمِّ وَ عَدَمِ تَحْرِیمِهِ **
ترجمه:
باب ناپسد بودن گذاشتن چیزی در آستین و حرام نبودن آن
5861- 1-(8)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍ
1) مستطرفات السرائر- 145- 17، و للحدیث صدر یأتی فی الحدیث 6 من الباب 28 و الحدیث 8 من الباب 49 من أبواب أحکام العشرة.
2) مکارم الأخلاق- 109.
3) أثبتناه من المصدر.
4) و فیه- ثوبه.
5) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 21، 22 من هذه الأبواب.
6) یأتی ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 5 من الباب 26 من هذه الأبواب، و فی الباب 58، 59 من أبواب جهاد النفس، و فی الباب 25 من أبواب آداب التجارة، و فی الحدیث 2 من الباب 80 من أبواب مقدمات النکاح.
7) الباب 24 فیه حدیث واحد.
8) علل الشرائع- 582- 20 أخرجه عن العلل و الکافی و التهذیب فی الحدیث 2 من الباب 52 من أبواب آداب التجارة.
مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ الْقَدَّاحِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: جِئْتُ إِلَی أَبِی ع بِکِتَابٍ أَعْطَانِیهِ إِنْسَانٌ فَأَخْرَجْتُهُ مِنْ کُمِّی فَقَالَ لِی یَا بُنَیَّ لَا تَحْمِلْ فِی کُمِّکَ شَیْئاً فَإِنَّ الْکُمَّ مِضْیَاعٌ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: من، نامهاى را براى پدرم عليه السّلام بردم كه شخصى آنرا به من داده بود؛ آنرا از آستين خود بيرون آوردم. پدرم به من فرمود: پسرم! در آستينت چيزى را حمل مكن؛ چون آستين، تباه كننده است.
(1)25- بَابُ اسْتِحْبَابِ قَطْعِ الرَّجُلِ مَا زَادَ مِنَ الْکُمِّ عَنْ أَطْرَافِ الْأَصَابِعِ وَ مَا جَاوَزَ الْکَعْبَیْنِ مِنَ الثَّوْبِ **
ترجمه:
باب مستحب است مرد اظافه آستین از سر انگشتان و آنمقدار که از برامدگی پا اظافه تر می شود
5862- 1-(2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِذَا لَبِسَ الْقَمِیصَ مَدَّ یَدَهُ فَإِذَا طَلَعَ عَلَی أَطْرَافِ الْأَصَابِعِ قَطَعَهُ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: هرگاه امير مؤمنان على عليه السّلام پيراهنى مىپوشيد، با دست خود آن را اندازه مىكرد. پس هرگاه از سر انگشتان اضافه مىآمد، آن را مىبريد.
5863- 2-(3)مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ الْمُفِیدُ فِی الْإِرْشَادِ عَنْ سَعِیدِ بْنِ کُلْثُومٍ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: وَ اللَّهِ مَا أَکَلَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ ع مِنَ الدُّنْیَا حَرَاماً قَطُّ حَتَّی مَضَی لِسَبِیلِهِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ إِنْ کَانَ یَقُوتُ أَهْلَهُ بِالزَّیْتِ وَ الْخَلِّ وَ الْعَجْوَةِ وَ مَا کَانَ لِبَاسُهُ إِلَّا الْکَرَابِیسَ إِذَا فَضَلَ شَیْءٌ عَنْ یَدِهِ مِنْ کُمِّهِ دَعَا بِالْجَلَمِ(4)فَقَصَّهُ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(5).
**
ترجمه:
سعيد بن كلثوم گوید: امام صادق (عليه السّلام ) فرمود: بخدا على بن ابى طالب عليه السّلام (كسى بود كه) هرگز چيز حرامى از دنيا نخورد تا از دنيا رفت. تا انجا که فرمود: با اين حال خوراك خانواده و زن و بچۀ خود را از زيتون و سركه و خرما ترتيب داده بود(يعنى با خوراكى بسيار ساده آنان را اداره ميكرد و زيادى آن را باين راه مصرف مينمود)و جامهاش جز كرباس نبود كه هر گاه آستين آن بلندتر از دستش بود مقراض را ميخواست و آن را قيچى ميكرد ....
(1)26- بَابُ مَا یُسْتَحَبُّ أَنْ یُعْمَلَ عِنْدَ لُبْسِ الثَّوْبِ الْجَدِیدِ مِنَ الصَّلَاةِ وَ الْقِرَاءَةِ(2) **
ترجمه:
باب آنچه مستحب است وقت پوشیدن لباس جدید از نماز و قراءت
5864- 1-(3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِذَا کَسَا اللَّهُ الْمُؤْمِنَ ثَوْباً جَدِیداً فَلْیَتَوَضَّأْ وَ لْیُصَلِّ رَکْعَتَیْنِ یَقْرَأُ فِیهِمَا أُمَّ الْکِتَابِ وَ آیَةَ الْکُرْسِیِّ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ- وَ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ (فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ)(4)) ثُمَّ لْیَحْمَدِ اللَّهَ الَّذِی سَتَرَ عَوْرَتَهُ وَ زَیَّنَهُ فِی النَّاسِ وَ لْیُکْثِرْ مِنْ قَوْلِ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ فَإِنَّهُ لَا یَعْصِی اللَّهَ فِیهِ وَ لَهُ بِکُلِّ سِلْکٍ فِیهِ مَلَکٌ یُقَدِّسُ لَهُ وَ یَسْتَغْفِرُ لَهُ وَ یَتَرَحَّمُ عَلَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ(5)بِإِسْنَادِهِ الْآتِی(6)عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ.
**
ترجمه:
امير مؤمنان على عليه السّلام فرمود: هرگاه خداوند به مؤمنى لباسى بپوشاند، بايستى وضو بگيرد و دو ركعت نماز بخواند كه در اين دو ركعت سوره حمد، آية الكرسى، سوره توحيد، و سوره قدر را بخواند. آنگاه خدا را سپاس گويد كه عورتش را پوشانده و او را در بين مردم زينت داده است و بسيار بگويد:«لا حول و لا قوّة الاّ باللّه» در اينصورت او در آن لباس خداوند را معصيت نخواهد كرد و براى او به تعداد نخهاى آن لباس فرشتهاى است كه براى او تقديس خداوند مىكند، براى او استغفار مىكند و به او «رحمك اللّه» مىگويد.
5865- 2-(7)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِی حَمَّادٍ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ قَرَأَ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ ثِنْتَیْنِ وَ ثَلَاثِینَ مَرَّةً فِی إِنَاءٍ جَدِیدٍ وَ رَشَ(8)ثَوْبَهُ الْجَدِیدَ إِذَا لَبِسَهُ لَمْ یَزَلْ یَأْکُلُ فِی سَعَةٍ مَا بَقِیَ مِنْهُ سِلْکٌ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: هركس سى و دو مرتبه إِنّٰا أَنْزَلْنٰاهُ را در ظرف نوى بخواند و هنگامى كه لباس نوى مىپوشد آب آن ظرف را به لباسش بپاشد هميشه همواره تا زمانى كه نخى از آن لباس باقى است، در فراخى و گشايش زندگى خواهد كرد
5866- 3-(9)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ
1) الباب 26 فیه 5 أحادیث.
2) حر عاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، 30جلد، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث - قم، چاپ: اول، 1409 ه.ق.
3) الکافی 6- 459- 5.الکافی 6- 459- 5.
4) لیس فی المصدر.
5) الخصال- 624.
6) یأتی فی الفائدة الأولی من الخاتمة برمز ر.
7) الکافی 6- 459- 4.
8) فی المصدر زیادة- به.
9) أمالی الصدوق- 220- 10.
عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ السَّرَّاجِ یَرْفَعُهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ قَطَعَ ثَوْباً جَدِیداً وَ قَرَأَ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ سِتّاً وَ ثَلَاثِینَ مَرَّةً فَإِذَا بَلَغَ تَنَزَّلُ الْمَلائِکَةُ أَخْرَجَ شَیْئاً مِنَ الْمَاءِ وَ رَشَّ بَعْضَهُ(1)عَلَی الثَّوْبِ رَشّاً خَفِیفاً ثُمَّ صَلَّی فِیهِ(2)رَکْعَتَیْنِ وَ دَعَا رَبَّهُ وَ قَالَ فِی دُعَائِهِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی رَزَقَنِی مَا أَتَجَمَّلُ بِهِ فِی النَّاسِ وَ أُوَارِی بِهِ عَوْرَتِی وَ أُصَلِّی فِیهِ لِرَبِّی وَ حَمِدَ اللَّهَ لَمْ یَزَلْ یَأْکُلُ فِی سَعَةٍ حَتَّی یَبْلَی ذَلِکَ الثَّوْبُ.
وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ السَّرَّادِ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ(3).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود:هركس جامه نو از پارچه ببرد و سى و شش نوبت سوره «إِنّٰا أَنْزَلْنٰاهُ» تلاوت كند و آنگاه كه به كلمه مباركه «تَنَزَّلُ اَلْمَلاٰئِكَةُ» نزديك شود آب اندكى بر آنجامه نو بپاشد و بعد دو ركعت نماز در آنجامه بگزارد و در پيشگاه پروردگارش چنين نيايش كند: «الحمد للّه الذى رزقنى مما أتجمل به فى الناس و أوارى به عورتى و أصلى فيه لربّى» خدا را سپاس كه به من چيزى را روزى كرد كه به كمك آن در بين مردم آراستگى داشته باشم و نيز برهنگىام پوشانده شود و در آن براى معبودم نمازگزارم و او را سپاس گزارد كه همواره در فراخى باشد تا اينكه آنجامه نو كهنه شود.
5867- 4-(4)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْوَرَّاقِ جَمِیعاً عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ الْخَیَّاطِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ یَاسِرٍ الْخَادِمِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْعَسْکَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ الرِّضَا عَنْ أَبِیهِ مُوسَی ع أَنَّهُ کَانَ یَلْبَسُ ثِیَابَهُ مِمَّا یَلِی یَمِینَهُ فَإِذَا لَبِسَ ثَوْباً جَدِیداً دَعَا بِقَدَحٍ مِنْ مَاءٍ فَقَرَأَ فِیهِ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ عَشْرَ مَرَّاتٍ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ عَشْرَ مَرَّاتٍ وَ قُلْ یَا أَیُّهَا الْکَافِرُونَ عَشْرَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَضَحَهُ عَلَی ذَلِکَ الثَّوْبِ ثُمَّ قَالَ مَنْ فَعَلَ هَذَا بِثَوْبِهِ قَبْلَ أَنْ یَلْبَسَهُ لَمْ یَزَلْ فِی رَغَدٍ مِنَ الْعَیْشِ مَا بَقِیَ مِنْهُ سِلْکٌ.
**
ترجمه:
ياسر خادم گويد: امام عسكرىّ از پدرشان عليه السّلام نقل كردند: امام رضا عليه السّلام لباس را از سمت راست خود مىپوشيدند و هر گاه مىخواستند لباس جديدى بپوشند، يك كاسه آب طلب مىكردند و ده بار«إِنّٰا أَنْزَلْنٰاهُ»»،ده بار « قُلْ هُوَ اَللّٰهُ» و ده بار «قُلْ يٰا أَيُّهَا اَلْكٰافِرُونَ» بر آن مىخواندند، و سپس آب را بر آن لباس مىپاشيدند و مىفرمودند: هر كس قبل از اينكه لباسش را بپوشد چنين كند، مادامى كه يك نخ از آن لباس باقى باشد، زندگى با وسعت و راحتى خواهد داشت.
5868- 5-(5)الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنْ هِلَالِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحَفَّارِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَلِیٍّ الدِّعْبِلِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ اشْتَرَی قَمِیصاً بِثَلَاثَةِ دَرَاهِمَ فَلَبِسَهُ مَا بَیْنَ الرُّسْغَیْنِ إِلَی الْکَعْبَیْنِ ثُمَّ أَتَی الْمَسْجِدَ فَصَلَّی فِیهِ
رَکْعَتَیْنِ ثُمَّ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی رَزَقَنِی مِنَ الرِّیَاشِ مَا أَتَجَمَّلُ بِهِ فِی النَّاسِ وَ أُؤَدِّی فِیهِ فَرِیضَتِی وَ أَسْتُرُ فِیهِ عَوْرَتِی- (ثُمَّ قَالَ)(1)سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یَقُولُ ذَلِکَ عِنْدَ الْکِسْوَةِ.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ عِیسَی فِی کَشْفِ الْغُمَّةِ مُرْسَلًا إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَسَاوَمَ شَیْخاً فَقَالَ یَا شَیْخُ بِعْنِی قَمِیصاً بِثَلَاثَةِ دَرَاهِمَ(2).
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: از امام باقر عليه السّلام پرسيدم: دعا به هنگام پوشيدن لباس نو چيست؟ فرمود: بعد از پوشيدن لباس نو بگويد: خدایا آن را جامه ی نیکی و تقوا و برکت قرار ده، خدایا مرا در آن عبادت نیکو و اطاعت خود و شکرگزاری از لطفت عطا فرما
(3)27- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّحْمِیدِ وَ الدُّعَاءِ بِالْمَأْثُورِ عِنْدَ لُبْسِ الْجَدِیدِ **
ترجمه:
باب مستحب است حمد خدا و دعا از اهللبیت علهم السلام رسیده وقت پوشیدن لباس جدید
5869- 1-(4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنِ الرَّجُلِ یَلْبَسُ الثَّوْبَ الْجَدِیدَ قَالَ یَقُولُ اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ ثَوْبَ یُمْنٍ وَ تُقًی وَ بَرَکَةٍ اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی فِیهِ حُسْنَ عِبَادَتِکَ وَ عَمَلًا بِطَاعَتِکَ وَ أَدَاءَ شُکْرِ نِعْمَتِکَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی کَسَانِی مَا أُوَارِی بِهِ عَوْرَتِی وَ أَتَجَمَّلُ بِهِ فِی النَّاسِ.
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: از امام باقر عليه السّلام پرسيدم: دعا به هنگام پوشيدن لباس نو چيست؟ فرمود: بعد از پوشيدن لباس نو بگويد: خدایا آن را جامه ی نیکی و تقوا و برکت قرار ده، خدایا مرا در آن عبادت نیکو و اطاعت خود و شکرگزاری از لطفت عطا فرماپوشید میفرمود ستایش از آن خداوندی است که به من جامهای پوشاند تا عورت مرا بپوشاند و در میان مردم آراسته باشم،
5870- 2-(5)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع عَلَّمَنِی رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا لَبِسْتُ ثَوْباً جَدِیداً أَنْ أَقُولَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی کَسَانِی مِنَ اللِّبَاسِ(6)مَا أَتَجَمَّلُ بِهِ فِی النَّاسِ اللَّهُمَّ اجْعَلْهَا ثِیَابَ بَرَکَةٍ أَسْعَی فِیهَا
1) فی المصدر بدل ما بین القوسین هکذا- فقال له رجل- یا أمیر المؤمنین أ عنک نروی هذا أو شیء سمعته من رسول اللّه صلّی اللّه علیه و آله، قال- بل شیء سمعته من رسول اللّه.
2) کشف الغمّة 1- 164، و تقدم ما یدلّ علی استحباب التسمیة عند کل فعل فی الحدیث 12 و 13 من الباب 26 من أبواب الوضوء.
3) الباب 27 فیه 5 أحادیث.
4) الکافی 6- 458- 1.
5) الکافی 6- 458- 2.
6) فی الأمالی- الریاش هامش المخطوط.
لِمَرْضَاتِکَ وَ أَعْمُرُ فِیهَا مَسَاجِدَکَ وَ قَالَ یَا عَلِیُّ- مَنْ قَالَ ذَلِکَ لَمْ یَتَقَمَّصْهُ حَتَّی یُغْفَرَ لَهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمَجَالِسِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ تَاتَانَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ(1).
**
ترجمه:
امير مؤمنان على عليه السّلام فرمود: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله به من آموخت اينگونه آموخت كه هرگاه لباسى نو پوشيدم بگويم: «الحمد للّه الّذي كساني من اللّباس ما أتجمّل به في النّاس اللّهمّ اجعلها ثياب بركة أسعى فيها لمرضاتك و أعمر فيها مساجدك». و فرمود: اى على! هركس اين دعا را بخواند و آن پيراهن را بپوشد خداوند او را مىآمرزد. در نسخه ديگر چنين آمده است: هركس اين دعا را بخواند دچار امر ناخوشايندى نمىشود.
5871- 3-(2)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْهَمَذَانِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی عُثْمَانَ عَنْ خَالِدٍ الْجَوَّانِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی ع یَقُولُ قَدْ یَنْبَغِی لِأَحَدِکُمْ إِذَا لَبِسَ الثَّوْبَ الْجَدِیدَ أَنْ یُمِرَّ یَدَهُ عَلَیْهِ وَ یَقُولَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی کَسَانِی مَا أُوَارِی بِهِ عَوْرَتِی وَ أَتَجَمَّلُ بِهِ فِی النَّاسِ وَ أَتَزَیَّنُ بِهِ بَیْنَهُمْ.
**
ترجمه:
خالد جوّان گويد: از امام كاظم عليه السّلام شنيدم كه فرمود: براى هركدام از شما شايسته است هنگامى كه لباس نو مىپوشد دست خود را روى آن بكشد و بگويد: سپاس خدای را که مرا به آنچه عورتم را می پوشاندم پوشاند و خود را در برابر مردم به آن آراسته و در میان آنان به آن زینت داد».
5872- 4-(3)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ النَّیْسَابُورِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الرَّیَّانِ عَنْ یُونُسَ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ: یَا عُمَرُ إِذَا لَبِسْتَ ثَوْباً جَدِیداً فَقُلْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ص تَبْرَأْ مِنَ الْآفَةِ وَ إِذَا أَحْبَبْتَ شَیْئاً فَلَا تُکْثِرْ ذِکْرَهُ فَإِنَّ ذَلِکَ مِمَّا یَهُدُّکَ وَ إِذَا کَانَتْ لَکَ إِلَی رَجُلٍ حَاجَةٌ فَلَا تَشْتِمْهُ مِنْ خَلْفِهِ فَإِنَّ اللَّهَ یُوقِعُ ذَلِکَ فِی قَلْبِهِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: اى عمر! هرگاه لباس نويى پوشيدى بگو:«لا اله الا اللّه محمّد صلّى اللّه عليه و اله رسول اللّه» و از آفت و بلا بيزارى جوى و هرگاه چيزى را دوست دارى نام آن را فراوان بر لب نياور؛ زيرا چنين كارى تو را نابود مىكند و هرگاه به شخصى نيازى دارى، پشت سرش او را سخن بد نگو؛ زيرا خداوند آن را در قلب او مىاندازد.
5873- 5-(4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَیْقٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ إِذَا لَبِسْتَ ثَوْباً فَقُلِ اللَّهُمَّ أَلْبِسْنِی لِبَاسَ الْإِیمَانِ وَ زَیِّنِّی بِالتَّقْوَی اللَّهُمَّ اجْعَلْ جَدِیدَهُ أُبْلِیهِ فِی طَاعَتِکَ وَ طَاعَةِ رَسُولِکَ وَ أَبْدِلْنِی بِخَلَقِهِ حُلَلَ الْجَنَّةِ وَ لَا تَجْعَلْنِی أُبْلِیهِ فِی مَعْصِیَتِکَ وَ لَا تُبْدِلْنِی بِخَلَقِهِ مُقَطَّعَاتِ النِّیرَانِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(1).
**
ترجمه:
زريق مىگويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود: هرگاه لباس پوشيدى،بگو: «خداوندا،لباس ايمان بر من بپوشان،و مرا با پرهيزگارى بياراى،خدايا آنگونه كن كه نوش را در راه فرمانبرى تو و اطاعت رسول تو مندرس كنم و كهنهاش را برايم به پوشاك بهشتى تبديل نما، و آنگونه قرار مده كه آن را در راه نافرمانى تو فرسوده كنم و فرسودهاش را به پاره آتشهاى سوزان براى من تبديل مكن».
(2)28- بَابُ کَرَاهَةِ ابْتِذَالِ ثَوْبِ الصَّوْنِ وَ إِرَاقَةِ فَضْلِ الْإِنَاءِ وَ طَرْحِ النَّوَی یَمِیناً وَ شِمَالًا وَ قَطْعِ الدَّرَاهِمِ وَ الدَّنَانِیرِ **
ترجمه:
باب ناپسند بودن خرج کردن لباس مهمانی و ریختن اظافه ی آب و انداختن هسته خرما طرف راست و چپ و شکستن درهم و دینار
5874- 1-(3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَدْنَی الْإِسْرَافِ هِرَاقَةُ فَضْلِ الْإِنَاءِ وَ ابْتِذَالُ ثَوْبِ الصَّوْنِ وَ إِلْقَاءُ النَّوَی.
**
ترجمه:
] امام صادق عليه السّلام فرمود: كسى كه ماندۀ ظرف آب را بر زمين بريزد، و لباس نو خود را به هنگام كار بپوشد و يا دانۀ خرما را به دور اندازد، سادهترين نوع اسراف را مرتكب شده است.
5875- 2-(4)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ صَالِحٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مَا أَدْنَی مَا یَجِیءُ مِنَ الْإِسْرَافِ قَالَ ابْتِذَالُکَ ثَوْبَ صَوْنِکَ وَ إِهْرَاقُ فَضْلِ إِنَائِکَ وَ أَکْلُکَ التَّمْرَ وَ رَمْیَکَ بِالنَّوَی هَاهُنَا وَ هَاهُنَا.
**
ترجمه:
سليمان بن صالح گويد: به امام صادق عليه السّلام گفتم: كمترين اندازه اسراف چيست؟ فرمود: از بين بردن لباسى كه تو را مىپوشاند، ريختن فزونى آب و پس از ميل خرما هستۀ آن را به دور افكندن.
5876- 3-(5)وَ قَدْ تَقَدَّمَ فِی حَدِیثِ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الْمُؤْمِنِ یَکُونُ لَهُ ثَلَاثُونَ قَمِیصاً قَالَ نَعَمْ لَیْسَ هَذَا مِنَ السَّرَفِ إِنَّمَا السَّرَفُ أَنْ تَجْعَلَ ثَوْبَ صَوْنِکَ ثَوْبَ بِذْلَتِکَ.
**
ترجمه:
اسحاق بن عمّار گويد: به امام صادق عليه السّلام گفتم: مومن سى تا پیراهن میتواند داشته باشد؟ امام فرمود: آرى. اين اسراف نيست. اسراف اين است كه لباس بيرونىات را لباس خانگى خود قرار دهى.
5877- 4-(6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَدْنَی الْإِسْرَافِ قَالَ ثَوْبُ صَوْنِکَ تَبْتَذِلُهُ وَ فَضْلُ الْإِنَاءِ تُهَرِیقُهُ وَ قَذْفُکَ بِالنَّوَی هَکَذَا وَ هَکَذَا.
**
ترجمه:
اسحاق بن عمّار گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم كمترين حدّ اسراف چيست؟ فرمود: لباس بهتر خود را هنگام كار بپوشىو آب باقى مانده در ظرف را بيهوده بريزى، و هستۀ خرما را به اين طرف و آن طرف پرتاب نمائى.
5878- 5-(1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی هِشَامٍ الْبَصْرِیِّ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: مِنَ الْفَسَادِ قَطْعُ الدَّرَاهِمِ وَ الدِّینَارِ(2)وَ طَرْحُ النَّوَی.
**
ترجمه:
ابو هشام بصرى گويد: امام رضا عليه السّلام فرمود: از موارد فساد و اسراف مال شكستن پول مسكوك سالم است براى مصرف ديگر و دور انداختن هستۀ خرما مىباشد
5879- 6-(3)وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ(4)بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ أُکَیْلٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَا یَکُونُ الرَّجُلُ فَقِیهاً حَتَّی لَا یُبَالِیَ أَیَّ ثَوْبَیْهِ ابْتَذَلَ وَ بِمَا سَدَّ فَوْرَةَ الْجُوعِ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْجَوَازِ وَ نَفْیِ التَّحْرِیمِ أَوْ عَلَی کَوْنِ الثَّوْبَیْنِ مُتَسَاوِیَیْنِ أَوْ لَیْسَا مِنْ ثِیَابِ الصَّوْنِ.
**
ترجمه:
موسى بن اكيل مىگويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه فرمود: شخص فقيه نمىشود مگر اينكه باكى نداشته باشد كه كدام لباس خود را پوشيده و با چه چيز جلو گرسنگى خود را گرفته است.
5880- 7-(5)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بِإِسْنَادِهِ یَرْفَعُهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: السَّرَفُ فِی ثَلَاثَةٍ ابْتِذَالِکَ ثَوْبَ صَوْنِکَ وَ إِلْقَائِکَ النَّوَی یَمِیناً وَ شِمَالًا وَ إِهْرَاقِکَ فَضْلَةَ الْمَاءِ وَ قَالَ لَیْسَ فِی الطَّعَامِ سَرَفٌ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(6).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: اسراف در سه چيز است: لباس آبرومند خود را هميشه بپوشى و هستۀ ميوه را به چپ و راست بيندازى و باقى مانده آب را دور بريزى. فرمود: در غذا خوردن اسراف نيست.
(7)29- بَابُ اسْتِحْبَابِ لُبْسِ الثَّوْبِ الْغَلِیظِ وَ الْخَلَقِ فِی الْبَیْتِ لَا بَیْنَ النَّاسِ وَ رَقْعِ الثَّوْبِ وَ خَصْفِ النَّعْلِ **
ترجمه:
باب مستحب است پوشیدن لباس ضخیم درخانه نه در بینمردم و بلند بودن لباس و وصلهزدن به کفش
5881- 1-(8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ
مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: خَرَجْتُ وَ أَنَا أُرِیدُ دَاوُدَ بْنَ عِیسَی- وَ عَلَیَّ ثَوْبَانِ غَلِیظَانِ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْجَوَازِ لِمَا مَضَی(1)وَ یَأْتِی(2).
**
ترجمه:
امام رضا عليه السّلام فرمود: من از مكه خارج شدم تا داوود بن عيسى والى مكه و مدينه را ببينم. داوود در كنار چاه ميمون فرود آمده بود. من دو لباس ضخيم بر تن داشتم،
5882- 2-(3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ کَثِیرٍ الْمَدَائِنِیِّ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: دَخَلَ عَلَیْهِ بَعْضُ أَصْحَابِهِ فَرَأَی عَلَیْهِ قَمِیصاً فِیهِ قَبٌ(4)قَدْ رَقَعَهُ فَجَعَلَ یَنْظُرُ إِلَیْهِ فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- مَا لَکَ تَنْظُرُ فَقَالَ قَبٌّ یُلْقَی فِی قَمِیصِکَ قَالَ فَقَالَ لِی اضْرِبْ یَدَیْکَ إِلَی هَذَا الْکِتَابِ فَاقْرَأْ مَا فِیهِ وَ کَانَ بَیْنَ یَدَیْهِ کِتَابٌ أَوْ قَرِیبٌ مِنْهُ فَنَظَرَ الرَّجُلُ فِیهِ فَإِذَا فِیهِ لَا إِیمَانَ لِمَنْ لَا حَیَاءَ لَهُ وَ لَا مَالَ لِمَنْ لَا تَقْدِیرَ لَهُ وَ لَا جَدِیدَ لِمَنْ لَا خَلَقَ لَهُ.
**
ترجمه:
راوی گويد: يكى از دوستان امام صادق عليه السّلام نزد آن حضرت رفت و مشاهده كرد پيراهنى بر تن مبارك آن حضرت است و قسمتى از آن پاره شده و آن حضرت نيز برآن وصله زده. آن شخص نگاهش را به آن قسمت پيراهن دوخت. امام صادق عليه السّلام فرمود: جريان چيست كه مىنگرى؟ عرض كرد: قربانت گردم! پيراهن شما وصله دارد. آن شخص گويد: در مقابل حضرت كتاب يا نوشتهاى بود. فرمود: اين نوشته را بهدست بگير و آنچه در آن نوشته شده است بخوان. مرد، آنرا نگريست و مشاهده كرد در آنكه نوشته شده است: كسى كه بىحياست هيچ ايمان ندارد كسى كه برنامهريزى ندارد، هيچمالى و ثروتى ندارد و كسى كه لباس كهنه ندارد، لباس نو و تازه ندارد
5883- 3-(5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ الْبَیْهَقِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی الصَّوْلِیِّ عَنْ عَوْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عَبَّادٍ قَالَ: کَانَ جُلُوسُ الرِّضَا ع فِی الصَّیْفِ عَلَی حَصِیرٍ وَ فِی الشِّتَاءِ عَلَی مِسْحٍ وَ لُبْسُهُ الْغَلِیظَ مِنَ الثِّیَابِ حَتَّی إِذَا بَرَزَ لِلنَّاسِ تَزَیَّنَ لَهُمْ.
**
ترجمه:
ابی عباد گوید: امام رضا عليه السّلام در تابستان بر حصير مىنشست و در زمستان بر روى نمد، پيراهنى خشن مىپوشيد مگر آنكه بخواهد پيش مردم درآيد كه در آن وقت لباس بهتر دربر مىنمود.
5884- 4-(6)وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ رَقَعَ جَیْبَهُ وَ خَصَفَ نَعْلَهُ وَ حَمَلَ سِلْعَتَهُ فَقَدْ بَرِئَ مِنَ الْکِبْرِ.
1) مضی فی الحدیث 1 من الباب 8 من هذه الأبواب.
2) یأتی فی الحدیث 5 من هذا الباب.
3) الکافی 6- 460- 3.
4) ورد فی هامش المخطوط ما نصه- القب- ما یدخل فی جیب القمیص من الرقاع القاموس المحیط 1- 117.
5) عیون أخبار الرضا علیه السلام 2- 178 الباب 44.
6) ثواب الأعمال- 213 أورده فی الحدیث 5 من الباب 5 من هذه الأبواب.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُ(1)عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِی حَمَّادٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ الْمُبَارَکِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ(2)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ نَحْوَهُ(3).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: كسى كه خود جامه و پارگى كفش خويش را وصله زند، و كالاى خود را خودش حمل كند، مسلّما از تكبّر بدور خواهد بود.
5885- 5-(4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی ذَرٍّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص فِی وَصِیَّتِهِ لَهُ یَا أَبَا ذَرٍّ مَنْ رَقَعَ ذَیْلَهُ وَ خَصَفَ نَعْلَهُ وَ عَفَّرَ وَجْهَهُ فَقَدْ بَرِئَ مِنَ الْکِبْرِ یَا أَبَا ذَرٍّ مَنْ کَانَ لَهُ قَمِیصَانِ فَلْیَلْبَسْ أَحَدَهُمَا وَ یُلْبِسُ الْآخَرَ أَخَاهُ یَا أَبَا ذَرٍّ مَنْ تَرَکَ الْجَمَالَ وَ هُوَ یَقْدِرُ عَلَیْهِ تَوَاضُعاً لِلَّهِ کَسَاهُ اللَّهُ حُلَّةَ الْکَرَامَةِ یَا أَبَا ذَرٍّ- الْبَسِ الْخَشِنَ مِنَ اللِّبَاسِ وَ الصَّفِیقَ مِنَ الثِّیَابِ لِئَلَّا یَجِدَ الْفَخْرُ فِیکَ مَسْلَکَهُ.
**
ترجمه:
ابوذر گوید در وصیتی پیامبر (صلّى اللّٰه عليه و آله ) به او فرمود: اى ابو ذر هركس جامهاش را وصله بزند و كفشش را تعمير كند و صورتش را خاك آلوده كند از كبر دور است.اى ابو ذر هركس دو پيراهن داشته باشد بايد يكى را بپوشد و ديگرى را براى برادرش بگذارد. اى ابو ذر هركس با وجود توانايى بر زيبا پوشيدن به خاطر فروتنى براى خداوند آن را ترك كند،خداوند از زينتهاى بزرگوارى او را مىپوشاند. اى ابو ذر جامههاى زبر و ضخيم بپوش تا فخر در تو راهى نيابد
5886- 6-(5)الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّیْلَمِیُّ فِی الْإِرْشَادِ قَالَ: کَانَ النَّبِیُّ ص یَرْقَعُ ثَوْبَهُ وَ یَخْصِفُ نَعْلَهُ وَ یَحْلُبُ شَاتَهُ وَ یَأْکُلُ مَعَ الْعَبْدِ وَ یَجْلِسُ عَلَی الْأَرْضِ وَ یَرْکَبُ الْحِمَارَ وَ یُرْدِفُ وَ لَا یَمْنَعُهُ الْحَیَاءُ أَنْ یَحْمِلَ حَاجَةً مِنَ السُّوقِ إِلَی أَهْلِهِ وَ یُصَافِحُ الْغَنِیَّ وَ الْفَقِیرَ وَ لَا یَنْزِعُ یَدَهُ مِنْ یَدِ أَحَدٍ حَتَّی یَنْزِعَهَا هُوَ وَ یُسَلِّمُ عَلَی مَنِ اسْتَقْبَلَهُ مِنْ غَنِیٍّ وَ فَقِیرٍ وَ کَبِیرٍ وَ صَغِیرٍ وَ لَا یُحَقِّرُ مَا دُعِیَ إِلَیْهِ وَ لَوْ إِلَی حَشَفِ التَّمْرِ وَ کَانَ خَفِیفَ الْمَئُونَةِ کَرِیمَ الطَّبِیعَةِ جَمِیلَ الْمُعَاشَرَةِ طَلْقَ الْوَجْهِ بَسَّاماً مِنْ غَیْرِ ضَحِکٍ مَحْزُوناً مِنْ غَیْرِ عُبُوسٍ مُتَوَاضِعاً مِنْ غَیْرِ مَذَلَّةٍ جَوَاداً مِنْ غَیْرِ سَرَفٍ رَقِیقَ الْقَلْبِ رَحِیماً بِکُلِّ مُسْلِمٍ وَ لَمْ یَتَجَشَّ مِنْ
شِبَعٍ قَطُّ وَ لَمْ یَمُدَّ یَدَهُ إِلَی طَمَعٍ قَطُّ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(1).
**
ترجمه:
حسن بن محمد دیلمی گوید: پيامبر اسلام صلّى اللّٰه عليه و آله و سلم جامه و نعلين خود را وصله مىزد و گوسفند مىدوشيد و با بردگان بر سر سفره و روى زمين مىنشست و بر چهار پا سوار مىشد و چه بسا كسى را با خود سوار مىكرد، و از خريدن وسايل خود از بازار ابا نداشت و شخصا آن را به منزل مىبرد، و با بزرگ و كوچك و دارا و ندار دست مىداد و مصافحه مىكرد، و دست خود را نمىكشيد، تا طرف مقابل دست خود را بكشد و به هر كس كه مىرسيد سلام مىكرد. هر گاه كسى آن بزرگوار را به كمترين خرمايى دعوت مىنمود، پاسخ مثبت مىداد و رفتارش با ديگران بسيار پسنديده بود و افراد را به زحمت نمىانداخت و طبعى بلند داشت، معاشرتش با مردم ستوده و همواره با روى باز با آنها برخورد مىكرد، و بدون خنده، گشادهرو و چهرهاى آراسته داشت، محزون به نظر مىرسيد، ولى عبوس نبود، فروتنى داشت، اما با ذلّت همراه نبود، بخشش مىكرد، بدون اسراف دلى مهربان نسبت به همگان داشت و آنقدر غذا نمىخورد كه از پرى شكم آروغ بزند، و هيچ گاه دست طمع به سوى كسى دراز نكرد.
(2)30- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّعَمُّمِ وَ کَیْفِیَّتِهِ **
ترجمه:
باب مستحب بودن عمامه و کیفیه آن
5887- 1-(3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی هَمَّامٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ مُسَوِّمِینَ(4)- قَالَ الْعَمَائِمُ اعْتَمَّ رَسُولُ اللَّهِ ص- فَسَدَلَهَا مِنْ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ وَ اعْتَمَّ جَبْرَئِیلُ ع فَسَدَلَهَا مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ.
**
ترجمه:
ابو همام گويد: به امام رضا عليه السّلام گفتم: خداوند متعال در قرآن مجيد فرشتگان جنگى را با آرايش ويژه مىستايد، اين آرايش به چه صورت بوده است؟ امام رضا عليه السّلام فرمود: آرايش عمامه. رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله در جنگ احد كلاه آهنى خود را با عمامه آرايش كرد و يك طرف عمامه را بر روى سينه آويخت و يك طرف ديگر را از پشت سر. جبرئيل نيز كه با هزار فرشته به يارى مسلمانان آمد عمامۀ خود را بههمين صورت آرايش
5888- 2-(5)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: کَانَتْ عَلَی الْمَلَائِکَةِ الْعَمَائِمُ الْبِیضُ الْمُرْسَلَةُ یَوْمَ بَدْرٍ.
**
ترجمه:
جابر گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: در جنگ بدر بر سر فرشتگان عمامههاى سفيدى بود كه تحت الحنك داشتند.
5889- 3-(6)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ(7)بْنِ عَلِیٍّ الْعُقَیْلِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی عَلِیٍّ اللَّهَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: عَمَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلِیّاً ع بِیَدِهِ
فَسَدَلَهَا مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ قَصَّرَهَا مِنْ خَلْفِهِ قَدْرَ أَرْبَعِ أَصَابِعَ ثُمَّ قَالَ أَدْبِرْ فَأَدْبَرَ ثُمَّ قَالَ أَقْبِلْ فَأَقْبَلَ ثُمَّ قَالَ هَکَذَا تِیجَانُ الْمَلَائِکَةِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله با دست خود بر سر حضرت على عليه السّلام عمامه بست. پس آن را از مقابل آزاد گذارد و از پشت سر آن را به اندازه چهار انگشت كوتاه نمود. سپس فرمود: برگرد. حضرت على عليه السّلام برگشت و پشت نمود. سپس فرمود: روى كن. حضرت على عليه السّلام دوباره برگشت و روى نمود. سپس فرمود: تاج فرشتگان چنين است
5890- 4-(1)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْعَمَائِمُ تِیجَانُ الْعَرَبِ.
**
ترجمه:
پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود: عمامهها، تاجهاى عربهاست.
5891- 5-(2)وَ عَنْهُ عَنْ یَاسِرٍ الْخَادِمِ قَالَ: لَمَّا حَضَرَ الْعِیدُ بَعَثَ الْمَأْمُونُ إِلَی الرِّضَا ع- یَسْأَلُهُ أَنْ یَرْکَبَ وَ یَحْضُرَ الْعِیدَ وَ یُصَلِّیَ وَ یَخْطُبَ فَبَعَثَ إِلَیْهِ الرِّضَا ع- قَدْ عَلِمْتَ مَا کَانَ بَیْنِی وَ بَیْنَکَ مِنَ الشُّرُوطِ فَلَمْ یَزَلْ یُرَادُّهُ الْکَلَامَ فِی ذَلِکَ وَ أَلَحَّ عَلَیْهِ إِلَی أَنْ قَالَ فَقَالَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ إِنْ عَفَیْتَنِی مِنْ ذَلِکَ فَهُوَ أَحَبُّ إِلَیَّ وَ إِنْ لَمْ تَعْفُنِی خَرَجْتُ کَمَا خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ ص- وَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع فَقَالَ لَهُ الْمَأْمُونُ اخْرُجْ کَیْفَ شِئْتَ وَ أَمَرَ الْمَأْمُونُ الْقُوَّادَ وَ النَّاسَ أَنْ یَرْکَبُوا(3)إِلَی بَابِ أَبِی الْحَسَنِ ع إِلَی أَنْ قَالَ فَلَمَّا طَلَعَتِ الشَّمْسُ قَامَ ع فَاغْتَسَلَ وَ تَعَمَّمَ بِعِمَامَةٍ بَیْضَاءَ مِنْ قُطْنٍ أَلْقَی طَرَفاً مِنْهَا عَلَی صَدْرِهِ وَ طَرَفاً بَیْنَ کَتِفَیْهِ وَ تَشَمَّرَ ثُمَّ قَالَ لِجَمِیعِ مَوَالِیهِ افْعَلُوا مِثْلَ مَا فَعَلْتُ ثُمَّ أَخَذَ بِیَدِهِ عُکَّازاً ثُمَّ خَرَجَ وَ نَحْنُ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ هُوَ حَافِی(4)قَدْ شَمَّرَ سَرَاوِیلَهُ إِلَی نِصْفِ السَّاقِ وَ عَلَیْهِ ثِیَابٌ مُشَمَّرَةٌ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الْمُفِیدُ فِی الْإِرْشَادِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ یَاسِرٍ الْخَادِمِ وَ الرَّیَّانِ بْنِ الصَّلْتِ جَمِیعاً عَنِ الرِّضَا ع نَحْوَهُ(5).
**
ترجمه:
ياسر خادم گويد: چون عيد (قربان) فرا رسيد مأمون بسوى امام رضا عليه السلام كس فرستاد و درخواست كرد، آن حضرت براى عيد حاضر شود و نماز گزارد و خطبه بخواند. امام رضا عليه السلام پيغام داد شروطى را كه ميان من و تو در پذيرفتن امر ولايت عهدى بود، خودت ميدانى(بنا بر اين بود كه من از اين گونه امور معاف باشم) مأمون پيغام داد كه من ميخواهم با اين عمل دل مردم آرامش يابد و فضيلت شما را بشناسند، سپس بارها آن حضرت باو جواب رد ميداد و او پافشارى ميكرد تا آنكه حضرت فرمود: يا امير المؤمنين! اگر مرا از اين امر معاف دارى، خوشتر دارم و اگر معاف نكنى، همچنان كه پيغمبر و امير المؤمنين عليهما السلام (براى نماز عيد) بيرون ميشدند، بيرون ميشوم، مأمون گفت: هر گونه خواهى بيرون شو، و دستور داد سرداران و تمام مردم صبح زود در خانه امام رضا عليه السلام حاضر باشند چون خورشيد طلوع كرد، امام عليه السلام غسل نمود و عمامه سفيدى كه از پنبه بود، بسر گذارد، يك سرش را روى سينه و سر ديگر را ميانه دو شانه انداخت و دامن بكمر زد و بهمه پيروانش دستور داد چنان كنند. آنگاه عصاى پيكان دارى بدست گرفت و بيرون آمد، ما در جلوش بوديم و او پا برهنه بود و پيراهن خود را هم تا نصف ساق بكمر زده بود و لباسهاى ديگرش را هم بكمر زده بود...
5892- 6-(1)الْحَسَنُ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ آبَائِهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْعَمَائِمُ تِیجَانُ الْعَرَبِ- إِذَا وَضَعُوا الْعَمَائِمَ وَضَعَ اللَّهُ عِزَّهُمْ.
**
ترجمه:
مکارم الأخلاق / ترجمه میرباقری ; ج ۱ ص ۲۲۴
از امام ششم(عليه السّلام)...،پيغمبر(صلّى اللّه عليه و آله)فرمود:عمامه تاج عرب است.چون عمامه نهند خداوند عزتشان دهد.
5893- 7-(2)قَالَ وَ قَالَ ع اعْتَمُّوا تَزْدَادُوا حِلْماً.
**
ترجمه:
] امام صادق عليه السّلام: عمامه بگذاريد تا بردبارى شما زياد شود.
5894- 8-(3)وَ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: رَکْعَتَانِ مَعَ الْعِمَامَةِ خَیْرٌ مِنْ أَرْبَعِ رَکَعَاتٍ بِغَیْرِ عِمَامَةٍ.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: دو رکعت با عمامه بهتر از چهار رکعت بدون عمامه است
5895- 9-(4)وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع دَخَلَ الْمَسْجِدَ وَ عَلَیْهِ عِمَامَةٌ سَوْدَاءُ قَدْ أَرْسَلَ طَرَفَیْهَا بَیْنَ کَتِفَیْهِ.
**
ترجمه:
عبدالله بن سليمان گويد: امام سجّاد عليه السّلام با عمامه سیاهی که دو سر آن بین دوشش فرستاده شده بود، وارد مسجد شد.
5896- 10-(5)وَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ وَ هُوَ یَقُولُ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْحَرَمَ یَوْمَ دَخَلَ مَکَّةَ- وَ عَلَیْهِ عِمَامَةٌ سَوْدَاءُ وَ عَلَیْهِ السِّلَاحُ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: روزى كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم وارد مكه شد، با عمامه سياه و سلاح، وارد حرم شد.
5897- 11-(6)عَلِیُّ بْنُ مُوسَی بْنِ طَاوُسٍ فِی أَمَانِ الْأَخْطَارِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الْوَلَایَةِ تَأْلِیفِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدِ بْنِ عُقْدَةَ فِی حَدِیثِ نَصِّ النَّبِیِّ ص عَلَی عَلِیٍّ ع یَوْمَ الْغَدِیرِ بِإِسْنَادِهِ فِی تَرْجَمَةِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بِشْرٍ صَاحِبِ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ: بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَوْمَ غَدِیرِ خُمٍّ إِلَی عَلِیٍّ ع- فَعَمَّمَهُ وَ أَسْدَلَ الْعِمَامَةَ بَیْنَ کَتِفَیْهِ وَ قَالَ هَکَذَا أَیَّدَنِی رَبِّی یَوْمَ حُنَیْنٍ بِالْمَلَائِکَةِ مُعَمَّمِینَ وَ قَدْ أَسْدَلُوا الْعَمَائِمَ وَ ذَلِکَ حَجْزٌ بَیْنَ الْمُسْلِمِینَ وَ بَیْنَ الْمُشْرِکِینَ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
] عبد اللّٰه بن بسر، صحابى پيامبر اكرم صلّى اللّٰه عليه و آله و سلم، گويد: روز غدير خم، پيامبر به دنبال على عليهما السّلام فرستاد. ايشان را آوردند. پس بر سرش دستار نهاد و آن را بين دو شانهاش فروهشت و فرمود: «پروردگارم اين گونه در نبرد حنين مرا به وسيلهى فرشتگانى كه عمامههايى به سر داشتند و آنها را فروهشته بودند، كمك كرد و آن پردهاى شد بين مسلمانان و مشركان. »
5898- 12-(1)قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ بِإِسْنَادِهِ عَمَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلِیّاً یَوْمَ غَدِیرِ خُمٍّ- عِمَامَةً سَدَلَهَا بَیْنَ کَتِفَیْهِ وَ قَالَ هَکَذَا أَیَّدَنِی رَبِّی بِالْمَلَائِکَةِ ثُمَّ أَخَذَ بِیَدِهِ فَقَالَ یَا أَیُّهَا النَّاسُ مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا مَوْلَاهُ وَالَی اللَّهُ مَنْ وَالاهُ وَ عَادَی اللَّهُ مَنْ عَادَاهُ (2)(3)
**
ترجمه:
] راوی گويد: روز غدير خم پيامبر اكرم صلّى اللّٰه عليه و آله و سلم عمامه بر سر على عليه السّلام نهاد كه بين دو كتف آن حضرت را گرفته بود و فرمود: «پروردگارم اين چنين به وسيلهى فرشتگان مرا پشتيبانى كرد. » سپس دست على عليه السّلام را گرفت و فرمود: «اى مردم هر كه من مولاى اويم پس اين على مولاى اوست.خدا دوست بدارد دوستدار او را و دشمن بدارد دشمنان او را! »
5899- 1-(5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَرِهَ لِبَاسَ الْبُرْطُلَةِ.
**
ترجمه:
هشام بن حكم گويد: امام صادق عليه السّلام از پوشيدن كلاه آفتابى كراهت داشت.
5900- 2-(6)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَلْبَسُ قَلَنْسُوَةً بَیْضَاءَ مُضَرَّبَةً وَ کَانَ یَلْبَسُ فِی الْحَرْبِ قَلَنْسُوَةً لَهَا أُذُنَانِ.
**
ترجمه:
امام جعفر صادق علیه السلام فرمود:
رسول خدا صلی الله علیه و آله سرپوشی سفید و لایهدار بر سر میگذاشت و در جنگ سرپوشی با دو گوش بر سر میکرد
5901- 3-(7)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَلْبَسُ مِنَ الْقَلَانِسِ الْیَمَنِیَّةَ(8)وَ الْبَیْضَاءَ وَ الْمُضَرَّبَةَ وَ ذَاتَ الْأُذُنَیْنِ فِی الْحَرْبِ وَ کَانَتْ عِمَامَتُهُ السَّحَابَ وَ کَانَ لَهُ بُرْنُسٌ یَتَبَرْنَسُ بِهِ.
**
ترجمه:
امام جعفر صادق علیه السلام فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله در جنگ سرپوشی یمنی بر سر میگذاشت که سفید و لایهدار بود و دو گوش داشت، عمامه ایشان سحاب نام داشت و یک بُرنُس (جبه کلاهدار) نیز داشت که بر تن میکرد. -
1) الامان من الاخطار- 91،.
2) فی الأصل تعلیقة طویلة ثمّ حذفها و بقی منها ما لم یشطب علیه و هو- ذکر ابن طاوس فی أمان الأخطار ان التحنک هو ما ذکر فی الحدیثین المنقولین من کتاب الولایة منه قده.
3) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 19 من أبواب آداب الحمام و علی استحباب التحنک فی الباب 26 من أبواب لباس المصلی.
4) الباب 31 فیه 11 حدیثا، علما أنّه قد ذکر فی الفهرست 12 حدیثا.
5) الکافی 6- 479- 5، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 42 من أبواب لباس المصلی.
6) الکافی 6- 462- 2.
7) الکافی 6- 461- 1.
8) فی هامش الأصل عن نسخة- الیمنة.
5902- 4-(1)وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِذَا ظَهَرَتِ الْقَلَانِسُ الْمُتَرَّکَةُ ظَهَرَ الزِّنَا.
**
ترجمه:
سكونى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: امير مؤمنان على عليه السّلام فرمود:
هرگاه كلاههاى «مترّكه» ظاهر شود، زنا نيز آشكار مىگردد.
5903- 5-(2)وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اعْمَلْ لِی قَلَانِسَ بَیْضَاءَ وَ لَا تُکَسِّرْهَا فَإِنَّ السَّیِّدَ مِثْلِی لَا یَلْبَسُ الْمُکَسَّرَ.
**
ترجمه:
حسين بن مختار گويد: امام صادق عليه السّلام به من فرمود: يك كلاه سفيد براى من درست كن، اما لبۀ آن را به طرف بالا نشكن كه براى من و امثال من شايسته نيست
5904- 6-(3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَحْیَی بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اتَّخِذْ لِی قَلَنْسُوَةً وَ لَا تَجْعَلْهَا مُصَبَّعَةً(4)فَإِنَّ السَّیِّدَ مِثْلِی لَا یَلْبَسُهَا یَعْنِی لَا تُکَسِّرْهَا.
**
ترجمه:
بن حسين مختار گويد: امام صادق علیه السلام فرمود: برای من کلاه بردارید و آن را انگشت نگذارید، زیرا شخصی مانند من آن را نمی پوشد - یعنی آن را نشکنید.
5905- 7-(5)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: إِذَا ظَهَرَتِ الْقَلَانِسُ الْمُتَرَّکَةُ(6)ظَهَرَ الزِّنَا.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: هرگاه كلاههاى «مترّكه» ظاهر شود، زنا نيز آشكار مىگردد.
5906- 8-(7)الْحَسَنُ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ قَالَ: رَأَیْتُ عَلَی عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ(8)ع قَلَنْسُوَةَ خَزٍّ مُبَطَّنَةً بِسَمُّورٍ.
**
ترجمه:
محمد بن على گويد: بر سر امام سجاد عليه السّلام كلاهى از جنس خز با آسترى از پوست سمور ديدم.
5907- 9-(9)قَالَ: وَ سُئِلَ الرِّضَا ع عَنِ الرَّجُلِ یَلْبَسُ الْبُرْطُلَةَ فَقَالَ قَدْ کَانَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- مِظَلَّةٌ یَسْتَظِلُّ بِهَا مِنَ الشَّمْسِ.
**
ترجمه:
راوی گويد: از امام رضا عليه السّلام سوال شد: درباره برطله (كلاه لبهدار كه روى صورت سايه مىافكند) امام فرمود: حضرت صادق عليه السّلام، چنين كلاهى داشت كه براى محافظت از نور خورشيد بسر مىنهاد
5908- 10-(1)وَ عَنْ یَزِیدَ بْنِ خَلِیفَةَ قَالَ: رَآنِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَطُوفُ حَوْلَ الْکَعْبَةِ- وَ عَلَیَّ بُرْطُلَةٌ فَقَالَ لَا تَلْبَسْهَا حَوْلَ الْکَعْبَةِ- فَإِنَّهَا مِنْ زِیِّ الْیَهُودِ.
**
ترجمه:
يزيد بن خلیفه گويد: امام صادق عليه السّلام مرا ديد كه پيرامون كعبه طواف ميكنم، در حالى كه «برطلّه» اى بر سر دارم. پس بعد از آن ملاقات فرمود: پيرامون كعبه طواف ميكنى در حالى كه برطلهاى بر سر دارى؟! آن را پيرامون كعبه مپوش، زيرا كه آن از زىّ يهود است
5909- 11-(2)وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْمُخْتَارِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو الْحَسَنِ الْأَوَّلُ ع اعْمَلْ لِی قَلَنْسُوَةً وَ لَا تَکُنْ مُصَبَّعَةً(3)فَإِنَّ السَّیِّدَ مِثْلِی لَا یَلْبَسُ الْمُصَبَّعَ(4)وَ الْمُصَبَّعُ(5)الْمُکَسَّرُ بِالظُّفُرِ(6).
**
ترجمه:
حسن بن مختار گويد: امام كاظم عليه السّلام به من فرمود: برايم كلاهى بساز كه چيندار نباشد چرا كه سيدى چون من، كلاه چيندار نمىپوشد.
(7)32- بَابُ اسْتِحْبَابِ اتِّخَاذِ النَّعْلَیْنِ وَ اسْتِجَادَتِهِمَا **
ترجمه:
باب مستحب است نعلین گرفتن و جنس خوب آن
5910- 1-(8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَوَّلُ مَنِ اتَّخَذَ النَّعْلَیْنِ إِبْرَاهِیمُ ع.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: نخستين كسى كه نعلين انتخاب نمود، ابراهيم عليه السّلام بود
5911- 2-(9)وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنِ اتَّخَذَ نَعْلًا فَلْیَسْتَجِدْهَا.
**
ترجمه:
سكونى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود: هركس مىخواهد نعلين بپوشد بايد نوع خوب و مرغوب آن را برگزيند.
5912- 3-(10)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع اسْتِجَادَةُ
1) مکارم الأخلاق- 121.
2) مکارم الأخلاق- 121.
3) فی المصدر- مصنعة.
4) فی المصدر- المصنع،.
5) و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 6 و 12 من الباب 10 و الباب 20 و 42 من أبواب لباس المصلی.
6) فی المصدر- المصنع، و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 6 و 12 من الباب 10 و الباب 20 و 42 من أبواب لباس المصلی.
7) الباب 32 فیه 6 أحادیث.
8) الکافی 6- 462- 2.
9) الکافی 6- 462- 3.
10) الکافی 6- 462- 1.
الْحِذَاءِ وِقَایَةٌ لِلْبَدَنِ وَ عَوْنٌ عَلَی الصَّلَاةِ وَ الطَّهُورِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ(1)بِإِسْنَادِهِ الْآتِی(2)عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
امام على عليه السّلام فرمود: كفش خوب اختيار كردن، موجب نگهدارى بدن و يارى بر نماز و طهارت و پاكيزگى است
5913- 4-(3)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: مَنِ اتَّخَذَ نَعْلًا فَلْیَسْتَجِدْهَا وَ مَنِ اتَّخَذَ ثَوْباً فَلْیَسْتَنْظِفْهُ وَ مَنِ اتَّخَذَ دَابَّةً فَلْیَسْتَفْرِهْهَا(4)وَ مَنِ اتَّخَذَ امْرَأَةً فَلْیُکْرِمْهَا فَإِنَّمَا امْرَأَةُ أَحَدِکُمْ لُعْبَتُهُ فَمَنِ اتَّخَذَهَا فَلَا یُضَیِّعْهَا وَ مَنِ اتَّخَذَ شَعْراً فَلْیُحْسِنْ إِلَیْهِ وَ مَنِ اتَّخَذَ شَعْراً فَلَمْ یَفْرُقْهُ فَرَقَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ بِمِنْشَارٍ مِنْ نَارٍ.
**
ترجمه:
[5913] امام باقر عليه السّلام فرمود: هر كه جامهاى دارد بايد پاكيزهاش دارد و هر كه باركشى دارد بايد فربهش دارد، و هر كه زنى دارد بايد گراميش شمارد كه همانا همسر هر كدام شما براى سرگرمى و خوشى است هر كه داردش ضايع نكندش، و هر كه مو بر سر دارد جدايش سازد و هر كه نكند خدا روز قيامت با اره آتشين جدايش سازد.
5914- 5-(5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَرَادَ الْبَقَاءَ وَ لَا بَقَاءَ فَلْیُبَاکِرِ الْغَدَاءَ وَ لْیُجَوِّدِ الْحِذَاءَ وَ لْیُخَفِّفِ الرِّدَاءَ وَ لْیُقِلَّ مُجَامَعَةَ النِّسَاءِ قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ- وَ مَا خِفَّةُ الرِّدَاءِ قَالَ قِلَّةُ الدَّیْنِ.
**
ترجمه:
رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمود: هر كس طول عمر و بقاء خواهد، پس در بامداد غذائى بخورد، و كفش را خوب و نيكو پوشد، و عبا و بالاپوش را سبك كند، و كمتر از زنان كام گيرد، پرسيدند يا رسول اللّٰه مراد از سبكى عبا چيست؟ فرمود: بدهكارى را اندك كردن
5915- 6-(6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ وَهْبَانَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَبَشِیٍّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی غُنْدَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ جَوِّدُوا الْحَذْوَ فَإِنَّهُ مَکِیدَةٌ لِلْعَدُوِّ وَ زِیَادَةٌ فِی ضَوْءِ الْبَصَرِ وَ خَفِّفُوا الدَّیْنَ فَإِنَّ فِی خِفَّةِ الدَّیْنِ زِیَادَةَ الْعُمُرِ وَ تَدَهَّنُوا فَإِنَّهُ یُظْهِرُ الْغِنَاءَ وَ عَلَیْکُمْ بِالسِّوَاکِ فَإِنَّهُ یُذْهِبُ وَسْوَسَةَ
1) الخصال- 611.
2) یأتی فی الفائدة الأولی من الخاتمة برمز ر.
3) قرب الأسناد- 33.
4) دابة فارهة- نشیطة قویة لسان العرب 13- 521..
5) الفقیه 3- 555- 4902 أورده فی الحدیث 5 من الباب 1 من أبواب الدین و القرض، و أخرج مثله عن طب الأئمة فی الحدیث 5 من الباب 112 من أبواب آداب المائدة.
6) أمالی الطوسیّ 2- 279.
الصَّدْرِ وَ (أَدْمِنُوا الْخُفَّ)(1)فَإِنَّهُ أَمَانٌ مِنَ السِّلِ(2).
**
ترجمه:
ابن ابى غندر از پدرش از امام صادق عليه السّلام روايت كرد:از آن حضرت شنيدم كه مىفرمود:كفش را نيكو كنيد زيرا آن دشمن را خاموش مىكند و نور چشم را زياد مىنمايد، بدهى را كم نماييد زيرا كم بودن بدهى عمر را طولانى مىكند و روغن مالى كنيد زيرا توانايى را آشكار مىنمايد و حتما مسواك بزنيد زيرا دلمشغولى را مىزدايد و هميشه كفش بپوشيد زيرا از سل[نوعى بيمارى تنفّسى]جلوگيرى مىكند.
5916- 1-(4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنِّی لَأَمْقُتُ الرَّجُلَ لَا أَرَاهُ مُعَقَّبَ النَّعْلَیْنِ.
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود:
اگر ببينم كسى پشت كفش خود را بالا نكشيده باشد، از او نفرت مىكنم.
5917- 2-(5)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا تَتَّخِذُوا الْمَلْسَ(6)فَإِنَّهَا حِذَاءُ فِرْعَوْنَ- وَ هُوَ أَوَّلُ مَنِ اتَّخَذَ الْمَلْسَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ وَ الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ(7).
**
ترجمه:
امام علی عليه السّلام فرمودند: كفش نرم براى خود انتخاب مكنيد زيرا آن كفش فرعون بوده و وى اوّلين كسى است كه كفش نرم را برگزيد.
5918- 3-(8)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ مِنْهَالٍ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
1) فی المصدر- أدهنوا الحق،.
2) و یأتی ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 7 من الباب 41 من هذه الأبواب.
3) الباب 33 فیه 6 أحادیث.
4) الکافی 6- 463- 5.
5) الکافی 6- 463- 4.
6) ورد فی هامش المخطوط ما نصه-" فی نسخة من العلل- الملسن. و فی القاموس الملسن من النعال الذی فیه طول و لطافة علی هیئة اللسان" فتدبر القاموس المحیط 4- 269.
7) علل الشرائع- 533- 1 الباب 319، و الخصال- 615.
8) الکافی 6- 463- 6.
وَ عَلَیَّ نَعْلٌ مَمْسُوحَةٌ فَقَالَ هَذَا حِذَاءُ الْیَهُودِ- فَانْصَرَفَ مِنْهَالٌ فَأَخَذَ سِکِّیناً فَخَصَّرَهَا(1)بِهَا.
**
ترجمه:
منهال گويد: من در خدمت امام صادق عليه السّلام بودم و در پايم نعلينى بود كه وسط و دو طرفش يكسان بود. حضرت فرمود: اين كفش يهوديان است. پس منهال برگشت و با چاقويى كفش خود را به كفش مخصّر تبديل كرد.
5919- 4-(2)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِیِّ بْنِ سُوَیْدٍ قَالَ: نَظَرَ إِلَیَّ أَبُو الْحَسَنِ ع وَ عَلَیَّ نَعْلَانِ مَمْسُوحَتَانِ فَأَخَذَهُمَا وَ قَلَّبَهُمَا ثُمَّ قَالَ لِی أَ تُرِیدُ أَنْ تَهَوَّدَ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّمَا وَهَبَهُمَا لِی إِنْسَانٌ قَالَ فَلَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
على بن سويد گويد: من يك جفت نعلين ممسوح در پايم بود. وقتى امام كاظم عليه السّلام آنها را ديد، برداشت و وارونه نمود. سپس به من فرمود: آيا مىخواهى يهودى شوى؟! گفتم: قربانت گردم! آنها را شخصى به من بخشيده است. فرمود: در اينصورت ايرادى ندارد.
5920- 5-(3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی الْخَزْرَجِ الْحَسَنِ بْنِ الزِّبْرِقَانِ عَنْ إِسْحَاقَ الْحَذَّاءِ فِی حَدِیثٍ أَنَّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَهَبَهُ نَعْلَیْنِ قَالَ وَ کَانَتْ مُعَقَّبَةً مُخَصَّرَةً(4)لَهَا قِبَالانِ وَ لَهَا رُءُوسٌ وَ قَالَ هَذَا حَذْوُ النَّبِیِّ ص.
**
ترجمه:
ابو خزرج حسن بن زبرقان انصارى گويد: اسحاق كفشدوز در حدیثی که امام صادق (ع) یک جفت نعلین به او داد گوید: نعلينها، پاشنهدار و «مخصّر» و داراى دو «دوال» (كه بين انگشتان قرار مىگيرد) و نوك بودند. امام صادق عليه السّلام فرمود: كفشهاى پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله همينگونه بود.
5921- 6-(5)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ إِسْحَاقَ أَبِی سُلَیْمَانَ الْحَذَّاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَیْضِ (عَنْ تَیْمٍ الزَّیَّاتِ)(6)قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِنِّی لَأَمْقُتُ الرَّجُلَ أَرَی فِی رِجْلِهِ نَعْلًا غَیْرَ مُخَصَّرَةٍ أَمَا إِنَّ أَوَّلَ مَنْ غَیَّرَ حَذْوَ رَسُولِ اللَّهِ ص فُلَانٌ ثُمَّ قَالَ مَا تُسَمُّونَ هَذَا الْحَذْوَ قُلْتُ الْمَمْسُوحَ قَالَ هَذَا الْمَمْسُوحُ.
**
ترجمه:
محمّد بن فيض گويد: حضرتش فرمود: من مردى را كه در پايش نعلين غير مخصّر ببينم دوست ندارم. آگاه باشيد! نخستين كسى كه نوع كفش پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله را تغيير داد، «فلانى» بود. سپس فرمود: شما اين كفش را چه مىناميد؟ عرض كردم: ممسوح . فرمود: اين كفش ممسوح است.
(1)34- بَابُ کَرَاهَةِ عَقْدِ الشِّرَاکِ وَ اسْتِحْبَابِ طُولِ ذَوَائِبِ النَّعْلَیْنِ **
ترجمه:
5922- 1-(2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَرِهَ عَقْدَ شِرَاکِ النَّعْلِ وَ أَخَذَ نَعْلَ أَحَدِهِمْ فَحَلَّ شِرَاکَهَا.
**
ترجمه:
راويان متعددى گويند: امام صادق عليه السّلام بستن بند كفش را مكروه مىدانست. روزى آن حضرت نعلين شخصى را گرفت و بند آن را باز كرد.
5923- 2-(3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِی إِسْمَاعِیلَ السَّرَّاجِ عَنْ أَبِی عِمْرَانَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ نَظَرَ إِلَی نَعْلٍ شِرَاکُهَا مَعْقُودٌ فَتَنَاوَلَهَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فَحَلَّهَا ثُمَّ قَالَ لَا تَعُدْ(4).
**
ترجمه:
راوى گويد: روزى امام صادق عليه السّلام ديد بند نعلينى را بستهاند، آن را برداشت و بند آن را باز نمود.
سپس فرمود: نبايد بند نعلين را گره زد.
5924- 3-(5)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ أَبِی یُطِیلُ ذَوَائِبَ نَعْلَیْهِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: پدرم امام باقر عليه السّلام جلو نعلين را با يك زبانۀ دراز مجهز مىكرد.
(6)35- بَابُ اسْتِحْبَابِ هِبَةِ النَّعْلِ وَ الشِّسْعِ لِلْمُؤْمِنِ **
ترجمه:
باب مستحب است هدیه کفش به مومن
5925- 1-(7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ کَثِیرٍ قَالَ: کُنْتُ أَمْشِی مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَانْقَطَعَ شِسْعُ نَعْلِهِ فَأَخْرَجْتُ مِنْ کُمَّتِی شِسْعاً فَأَصْلَحَ بِهِ نَعْلَهُ
ثُمَّ ضَرَبَ بِیَدِهِ عَلَی کَتِفِیَ الْأَیْسَرِ وَ قَالَ یَا عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ کَثِیرٍ مَنْ حَمَلَ مُؤْمِناً عَلَی شِسْعٍ(1)- حَمَلَهُ اللَّهُ عَلَی نَاقَةٍ دَمْکَاءَ(2)حِینَ یَخْرُجُ مِنْ قَبْرِهِ حَتَّی یَقْرَعَ بَابَ الْجَنَّةِ.
**
ترجمه:
عبد الرحمان بن كثير گويد: با امام صادق عليه السّلام راه مىرفتم كه بند نعلين آن حضرت عليه السّلام پاره شد. من از آستين خود بند كفشى بيرون آوردم و با آن نعلين آن بزرگوار را اصلاح كردم. حضرت عليه السّلام دست خود را بر كتف چپم زد و فرمود: اى عبد الرحمان بن كثير! هركس به مؤمنى بند كفش دهد، هنگامى كه از قبرش خارج مىشود، خداوند او را بر روى شترى تندرو حمل مىكند تا اينكه درب بهشت را بكوبد.
(3)36- بَابُ عَدَمِ کَرَاهَةِ الْمَشْیِ فِی نَعْلٍ وَاحِدَةٍ إِذَا انْقَطَعَ الشِّسْعُ أَوْ أَرَادَ إِصْلَاحَ الْأُخْرَی **
ترجمه:
باب مکروه نیست با یک کفش راه رفتن وقتی بن آن پاره شده باشد یا اراده اصلاح دیگری را دارد
5926- 1-(4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ یَعْقُوبَ السَّرَّاجِ قَالَ: کُنَّا نَمْشِی مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ هُوَ یُرِیدُ أَنْ یُعَزِّیَ ذَا قَرَابَةٍ لَهُ بِمَوْلُودٍ لَهُ فَانْقَطَعَ شِسْعُ نَعْلِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَتَنَاوَلَ نَعْلَهُ مِنْ رِجْلِهِ ثُمَّ مَشَی حَافِیاً فَنَظَرَ إِلَیْهِ ابْنُ أَبِی یَعْفُورٍ فَخَلَعَ نَعْلَ نَفْسِهِ مِنْ رِجْلِهِ وَ خَلَعَ الشِّسْعَ مِنْهَا وَ نَاوَلَهُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع- فَأَعْرَضَ عَنْهُ کَهَیْئَةِ الْمُغْضَبِ ثُمَّ أَبَی أَنْ یَقْبَلَهُ (قَالَ لَا)(5)إِنَّ صَاحِبَ الْمُصِیبَةِ أَوْلَی بِالصَّبْرِ عَلَیْهَا فَمَشَی حَافِیاً حَتَّی دَخَلَ عَلَی الرَّجُلِ الَّذِی أَتَاهُ لِیُعَزِّیَهُ.
**
ترجمه:
يعقوب سرّاج گويد: ما به همراه امام صادق عليه السّلام براى تسليت يكى از خويشان آن حضرت كه نوزاد خود را از دست داده بود مىرفتيم. در نيمۀ راه، بند نعلين آن حضرت گسيخت. امام صادق عليه السّلام هردو نعلين را از پاى مبارك درآورد و به دست گرفت و پابرهنه به راه افتاد. وقتى پسر ابو يعفور چنين ديد، نعل خود را از پا درآورد و بند آن را خارج نموده و به امام صادق عليه السّلام تقديم كرد. آن حضرت خيره به او نگريست و از گرفتن بند خوددارى كرد و فرمود: آنكه دچار حادثه شده به صبر و تحمل سزاوارتر است. آنگاه حضرتش با پاى برهنه به راه خود ادامه داد تا به منزل خويشاوند خود رسيد و او را تسليت گفت.
5927- 2-(6)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ کَانَ یَمْشِی فِی نَعْلٍ وَاحِدَةٍ وَ یُصْلِحُ الْأُخْرَی لَا یَرَی بِذَلِکَ بَأْساً.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: حضرت على عليه السّلام با يك لنگه نعلين راه مىرفت و لنگه ديگر را تعمير مىنمود و به اين كار ايرادى نمىديد.
(1)37- بَابُ اسْتِحْبَابِ خَلْعِ النَّعْلِ عِنْدَ الْجُلُوسِ وَ عِنْدَ الْأَکْلِ **
ترجمه:
باب مستحب است وقت غذا خوردن و نسستن کفش از پا خارج شود
5928- 1-(2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْکُوفِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ التَّیْمِیِّ عَنْ عَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: کُنْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَدَخَلَ عَلَی رَجُلٍ فَخَلَعَ نَعْلَهُ ثُمَّ قَالَ اخْلَعُوا نِعَالَکُمْ فَإِنَّ النَّعْلَ إِذَا خُلِعَتِ اسْتَرَاحَتِ الْقَدَمَانِ.
**
ترجمه:
عبد الرحمان بن ابو عبد اللّه گويد: من در خدمت امام صادق عليه السّلام بودم كه آن حضرت به خانۀ يكى از آشنايان خود وارد شد و نعلين خود را از پا درآورد و فرمود: نعلين خود را از پا درآوريد تا پاها استراحت كنند
5929- 2-(3)الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ خُنَیْسٍ(4)عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَحْمَدَ الدِّینَوَرِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمْدَانَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْأَشَجِّ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ مُحَمَّدٍ التَّیْمِیِ(5)عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِکٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَکَلْتُمْ فَاخْلَعُوا نِعَالَکُمْ فَإِنَّهُ أَرْوَحُ لِأَقْدَامِکُمْ.
**
ترجمه:
] رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود: هنگامى كه غذا مىخوريد كفشهايتان را درآوريد كه اين براى پاهايتان آسودهتر است.
5930- 3-(6)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ (عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ ع)(7)قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص اخْلَعُوا نِعَالَکُمْ عِنْدَ الطَّعَامِ فَإِنَّهُ سُنَّةٌ جَمِیلَةٌ وَ أَرْوَحُ لِلْقَدَمَیْنِ.
**
ترجمه:
رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمود: هنگام خوردن كفش را در آورید كه سنت خوبيست و براى پاها راحت بخش است.
5931- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ نَظَرَ إِلَی بَعْضِ أَصْحَابِهِ وَ عَلَیْهِ نَعْلٌ سَوْدَاءُ فَقَالَ مَا لَکَ وَ لِلنَّعْلِ السَّوْدَاءِ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّهَا تُضِرُّ بِالْبَصَرِ وَ تُرْخِی الذَّکَرَ وَ هِیَ بِأَغْلَی الثَّمَنِ مِنْ غَیْرِهَا وَ مَا لَبِسَهَا أَحَدٌ إِلَّا اخْتَالَ فِیهَا.
**
ترجمه:
راوى گويد: روزى امام صادق عليه السّلام ديد يكى از يارانش نعلينى سياه پوشيده است، به او فرمود: چرا نعلين سياه پوشيدهاى؟! مگر نمىدانى كه آن به چشم ضرر دارد و آلت را شل مىكند، افزون بر آن، قيمت آن نسبت به رنگهاى ديگر بيشتر است و هيچكس آن را نپوشيده است مگر آنكه در آن تكبر ورزيده است
5932- 2- (3)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ فِی رِجْلِی نَعْلٌ سَوْدَاءُ فَقَالَ یَا حَنَانُ مَا لَکَ وَ لِلسَّوْدَاءِ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ فِیهَا ثَلَاثَ خِصَالٍ تُضْعِفُ الْبَصَرَ وَ تُرْخِی الذَّکَرَ وَ تُورِثُ الْهَمَّ وَ هِیَ مَعَ ذَلِکَ مِنْ لِبَاسِ الْجَبَّارِینَ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ (4)عَنْ أَبِیهِ عَنْ (أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ) (5)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
حنان بن سدير گويد: من خدمت امام صادق عليه السّلام شرفياب شدم در حالىكه نعلينى سياه در پايم بود. فرمود: اى حنان! تو را با رنگ سياه چهكار؟! مگر نمىدانى در آن سه ويژگى است: چشم را ضعيف مىنمايد، آلت را شل مىكند و غم و اندوه مىآورد.و لباس ستمگران است.
5933- 3- (1)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بُرَیْدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْغَاضِرِیِّ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ: رَآنِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ عَلَیَّ نَعْلٌ سَوْدَاءُ فَقَالَ یَا عُبَیْدُ مَا لَکَ وَ لِلنَّعْلِ السَّوْدَاءِ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ فِیهَا ثَلَاثَ خِصَالٍ تُرْخِی الذَّکَرَ وَ تُضْعِفُ الْبَصَرَ وَ هِیَ أَغْلَی ثَمَناً مِنْ غَیْرِهَا وَ أَنَّ الرَّجُلَ یَلْبَسُهَا وَ مَا یَمْلِکُ إِلَّا أَهْلَهُ وَ وَلَدَهُ فَیَبْعَثُهُ اللَّهُ جَبَّاراً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ لُبْسِ السَّوَادِ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
**
ترجمه:
عبيد بن زراره گويد: من نعلين سياهى پوشيده بودم كه امام صادق عليه السّلام مرا ديد و فرمود: اى عبيد! تو را با نعلين سياه چهكار؟! مگر نمىدانى كه آن سه ويژگى دارد: آلت را سست مىكند، قوت بينايى را تضعيف مىكند و از رنگهاى ديگر گرانتر است و شخصى كه آن را مىپوشد غير از زن و فرزندش چيزى ندارد، پس خداوند او را به صورت ستمكار محشور مىكند.
(4)39- بَابُ اسْتِحْبَابِ لُبْسِ النَّعْلِ الْبَیْضَاءِ **
ترجمه:
باب مستحب است پوشیدن کفش سفید
5934- 1-(5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ دَاوُدَ الْحَذَّاءِ عَنْ عَبْدِ الْمَلِکِ بْنِ بَحْرٍ صَاحِبِ اللُّؤْلُؤِ قَالَ: مَنْ أَرَادَ لُبْسَ النَّعْلِ فَوَقَعَتْ لَهُ صَفْرَاءُ إِلَی الْبَیَاضِ لَمْ یَعْدَمْ مَالًا وَ وَلَداً وَ مَنْ وَقَعَتْ لَهُ سَوْدَاءُ لَمْ یَعْدَمْ غَمّاً وَ هَمّاً.
**
ترجمه:
عبد الملك بن بحر صاحب لؤلؤ گويد: امام عليه السّلام فرمود: هركس مىخواهد نعلين بپوشد هرگاه رنگ زرد تا سفيد انتخاب كند، مال و فرزندى از دست نخواهد داد. و هركس رنگ سياه انتخاب كند، غم و اندوهى را از دست نخواهد داد.
5935- 2-(6)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ السَّیَّارِیِّ عَنْ أَبِی سُلَیْمَانَ الْخَوَّاصِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ دُکَیْنٍ عَنْ سَدِیرٍ الصَّیْرَفِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ عَلَیَّ نَعْلٌ بَیْضَاءُ فَقَالَ لِی یَا سَدِیرُ مَا هَذِهِ النَّعْلُ احْتَذَیْتَهَا عَلَی عِلْمٍ قُلْتُ لَا وَ اللَّهِ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَقَالَ مَنْ دَخَلَ السُّوقَ
قَاصِداً لِنَعْلٍ (1)بَیْضَاءَ لَمْ یُبْلِهَا حَتَّی یَکْتَسِبَ مَالًا مِنْ حَیْثُ لَا یَحْتَسِبُ.
قَالَ أَبُو نُعَیْمٍ أَخْبَرَنِی سَدِیرٌ أَنَّهُ لَمْ یُبْلِ تِلْکَ النَّعْلَ حَتَّی اکْتَسَبَ مِائَةَ دِینَارٍ مِنْ حَیْثُ لَا(2)یَحْتَسِبُ وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ السَّیَّارِیِ(3).
**
ترجمه:
سدير صيرفى گويد: روزى با نعلين سفيد رنگى خدمت امام صادق عليه السّلام شرفياب شدم. فرمود: اى سدير! اين چه نعلينى است؟ آن را با آگاهى خريدهاى؟ عرض كردم: نه، به خدا سوگند! قربانت گردم! فرمود: هركس وارد بازار شود و بخواهد نعلين سفيد بخرد، آن نعلين را كهنه نمىكند تا اينكه از جايى كه گمان نمىبرد، روزى به دست مىآورد.
(4)40- بَابُ اسْتِحْبَابِ لُبْسِ النَّعْلِ الصَّفْرَاءِ **
ترجمه:
باب مستحب است پوشیدن کفش زرد
5936- 1-(5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ لَبِسَ نَعْلًا صَفْرَاءَ کَانَ فِی سُرُورٍ حَتَّی یُبْلِیَهَا.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: هركس نعلين زرد بپوشد، در شادى و سرور خواهد بود تا اينكه آن را كهنه كند.
5937- 2-(6)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا بَلَغَ بِهِ جَابِرَ الْجُعْفِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَنْ لَبِسَ نَعْلًا صَفْرَاءَ لَمْ یَزَلْ یَنْظُرُ فِی سُرُورٍ مَا دَامَتْ عَلَیْهِ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ صَفْراءُ فاقِعٌ لَوْنُها تَسُرُّ النَّاظِرِینَ(7).
**
ترجمه:
امام باقر عليه السّلام فرمود: هركس نعلين زرد رنگ بپوشد تا هنگامى كه آن نعلين در پايش باشد، هميشه در شادى و سرور خواهد بود؛ زيرا خداوند مىفرمايد: «زرد رنگ خالص است كه بينندگان را شاد مىكند.
5938- 3-(8)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: فَقُلْتُ فَمَا أَلْبَسُ مِنَ النِّعَالِ فَقَالَ عَلَیْکَ بِالصَّفْرَاءِ فَإِنَّ فِیهَا ثَلَاثَ
خِصَالٍ تَجْلُو الْبَصَرَ وَ تَشُدُّ الذَّکَرَ وَ تَنْفِی(1)الْهَمَّ وَ هِیَ مَعَ ذَلِکَ مِنْ لِبَاسِ النَّبِیِّینَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ(2)عَنْ أَبِیهِ (عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ)(3)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ حَنَانٍ نَحْوَهُ وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ مِثْلَهُ(4).
**
ترجمه:
حنان بن سدير گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: پس چه نعلينى بپوشم؟ فرمود: بر تو باد نعلين زرد؛ زيرا در آن سه ويژگى است: چشم را جلا مىدهد، آلت را سفت و محكم مىكند و غم و اندوه را مىزدايد. علاوه بر آن، پوشش پيامبران عليهم السّلام است.
5939- 4-(5)الْفَضْلُ بْنُ الْحَسَنِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَجْمَعِ الْبَیَانِ عَنِ الصَّادِقِ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ لَبِسَ نَعْلًا صَفْرَاءَ لَمْ یَزَلْ مَسْرُوراً حَتَّی یُبْلِیَهَا کَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ صَفْراءُ فاقِعٌ لَوْنُها تَسُرُّ النَّاظِرِینَ(6).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: هركس نعلين زرد بپوشد، در شادى و سرور خواهد بود تا اينكه آن را كهنه كند. همانطور که خداوند مىفرمايد:«زرد رنگ خالص است كه بينندگان را شاد مىكند.
5940- 5-(7)مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا رَفَعَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ قَالَ مَنْ لَبِسَ نَعْلًا صَفْرَاءَ لَمْ یُبْلِهَا حَتَّی یَسْتَفِیدَ عِلْماً أَوْ مَالًا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(8).
**
ترجمه:
راویان گویند: امام صادق علیه السلام نیز همینطور فرمود: هر که کفش زرد بپوشد آن را فرسوده نمی کند تا از علم یا مالی بهره مند شود.
(1)41- بَابُ اسْتِحْبَابِ إِدْمَانِ الْخُفِّ شِتَاءً وَ صَیْفاً وَ لُبْسِهِ **
ترجمه:
باب مستحب است مداومت بر پوشیدن کفش زمستان و تابستان
5941- 1-(2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ مُبَارَکٍ غُلَامِ الْعَقَرْقُوفِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِدْمَانُ لُبْسِ الْخُفِّ أَمَانٌ مِنَ السِّلِّ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: مداومت كردن بر پوشيدن خفّ موجب امان از بيمارى سل است.
5942- 2-(3)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْعُوسِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الْمُسْلِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ سَعْدٍ عَنْ مَنِیعٍ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع لُبْسُ الْخُفِّ أَمَانٌ مِنَ السِّلِّ.
**
ترجمه:
امام باقر عليه السّلام فرمود: پوشيدن خفّ (نوعى كفش راحتى) موجب امان از بيمارى سل است.
5943- 3-(4)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیٍّ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الضَّرِیرِ عَنْ أَبِی سَلَمَةَ السَّرَّاجِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِدْمَانُ الْخُفِّ یَقِی مِیتَةَ السِّلِ(5).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: مداومت بر پوشيدن خفّ (نوعى كفش راحتى)، از مرگ ناهنجار و بد جلوگيرى مىكند.
5944- 4-(6)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ سَلَمَةَ بْنِ أَبِی حَبَّةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لُبْسُ الْخُفِّ یَزِیدُ فِی قُوَّةِ الْبَصَرِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: پوشيدن خفّ ،قوت بينايى را مىافزايد
5945- 5-(7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنِ
ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِدْمَانُ لُبْسِ الْخُفِّ أَمَانٌ مِنَ الْجُذَامِ قَالَ قُلْتُ: فِی الشِّتَاءِ أَمْ فِی الصَّیْفِ قَالَ شِتَاءً کَانَ أَوْ صَیْفاً.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: هميشه پوشيدن كفش موجب ايمنى از جذام است.از حضرت سؤال شد: در زمستان يا در تابستان؟فرمود: چه در زمستان و چه تابستان.
5946- 6-(1)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لُبْسُ الْخُفِّ یَزِیدُ فِی قُوَّةِ الْبَصَرِ.
**
ترجمه:
باقر عليه امام السّلام فرمود: پوشيدن كفش بر نيروى چشم بيفزايد.
5947- 7-(2)الْحَسَنُ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: مَنْ لَمْ یَجِدْ إِزَاراً فَلْیَلْبَسْ سَرَاوِیلَ وَ مَنْ لَمْ یَجِدْ نَعْلَیْنِ فَلْیَلْبَسْ خُفّاً.
**
ترجمه:
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمودند: هركس لنگ (شلوار) ندارد،شلوار بپوشد و هركس نعلين ندارد كفش بپوشد.
5948- 8-(3)وَ عَنْ نَادِرٍ(4)الْخَادِمِ عَنْهُ ع قَالَ: (کَانَ یَدْخُلُ) (5)فِی خُفٍّ صَغِیرٍ.
**
ترجمه:
] ياسر خادم گوید: امام رضا عليه السّلام با يك كفش كوچك به دستشويى مىرفت
5949- 9-(6)وَ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَلْبَسُ الْخُفَّ فِی السَّفَرِ وَ ذَکَرَ حَدِیثَ الْخُفِّ وَ الْحَیَّةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(7).
**
ترجمه:
ابی صباح گوید: امام صادق (عليه السّلام ) فرمود: امام علی (عليه السّلام ) در سفر خف می پوشید و بعد ذکر کرد حدیث خف و حيّة را
(1)42- بَابُ کَرَاهَةِ لُبْسِ الْخُفِّ الْأَبْیَضِ الْمَقْشُورِ وَ الْخُفِّ الْأَحْمَرِ إِلَّا فِی السَّفَرِ وَ اسْتِحْبَابِ لُبْسِ الْخُفِّ الْأَسْوَدِ **
ترجمه:
باب ناپسندبودن پوشیدن کفش سفید مقشور و کفش قرمز مگر در سفر و مستحب بودن پوشیدن کفش مشکی
5950- 1-(2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ زِیَادِ بْنِ الْمُنْذِرِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ عَلَیَّ خُفٌّ مَقْشُورٌ فَقَالَ یَا زِیَادُ مَا هَذَا الْخُفُّ الَّذِی أَرَاهُ عَلَیْکَ قُلْتُ خُفٌّ اتَّخَذْتُهُ قَالَ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ الْبِیضَ مِنَ الْخِفَافِ یَعْنِی الْمَقْشُورَ مِنْ لِبَاسِ الْجَبَابِرَةِ وَ هُمْ أَوَّلُ مَنِ اتَّخَذَهَا وَ الْحُمْرُ مِنْ لِبَاسِ الْأَکَاسِرَةِ وَ هُمْ أَوَّلُ مَنِ اتَّخَذَهَا وَ السُّودُ مِنْ لِبَاسِ بَنِی هَاشِمٍ وَ سُنَّةٌ.
**
ترجمه:
] زياد بن منذر گويد: خدمت امام باقر عليه السّلام شرفياب شدم در حالىكه خفّ «مقشور »در پايم بود. فرمود: اى زياد! اين خفّ چيست كه در پاى تو مىبينم؟ گفتم: خفّى است كه اختيار نمودهام. فرمود: مگر نمىدانى كه خفّهاى سفيد - يعنى مقشور - از پوشش ستمكاران است و آنها نخستين كسانى هستند كه آن را تهيه نمودند. رنگ قرمز، از لباس كسرىها است و آنها اولين كسانى بودند كه آن را تهيّه كردند و لباس سياه از پوشش بنى هاشم و سنت است
5951- 2-(3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّیِّ قَالَ: خَرَجْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَی یَنْبُعَ- فَلَمَّا خَرَجْتُ رَأَیْتُ عَلَیْهِ خُفّاً أَحْمَرَ فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا هَذَا الْخُفُّ الْأَحْمَرُ الَّذِی أَرَاهُ عَلَیْکَ فَقَالَ خُفٌّ اتَّخَذْتُهُ لِلسَّفَرِ وَ هُوَ أَبْقَی عَلَی الطِّینِ وَ الْمَطَرِ وَ أَحْمَلُ لَهُ قُلْتُ فَأَتَّخِذُهَا وَ أَلْبَسُهَا فَقَالَ أَمَّا فِی السَّفَرِ فَنَعَمْ وَ أَمَّا فِی الْحَضَرِ فَلَا تَعْدِلَنَّ بِالسَّوَادِ شَیْئاً.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ نَحْوَهُ(4)أَقُولُ: وَ فِی أَحَادِیثِ لُبْسِ السَّوَادِ السَّابِقَةِ مَا یَدُلُّ عَلَی عَدَمِ کَرَاهَةِ کَوْنِ الْخُفِّ أَسْوَدَ(5).
**
ترجمه:
رقى گويد: همراه امام صادق عليه السّلام به منطقه «ينبع» رفتيم، در پاى آن حضرت خفّ قرمز ديدم، عرض كردم: فدايت گردم! داوود اين خفّ قرمز كه در پاى شما مىبينم چيست؟ فرمود: كفشى است كه براى مسافرت انتخاب كردهام؛ چرا كه آن، در گل و باران ماندگارى بيشترى دارد. عرض كردم: من نيز مىتوانم آن را تهيه كنم و بپوشم؟! فرمود: در سفر، آرى؛ ولى در وطن هيچ رنگى با رنگ مشكى برابرى نمىكند.
(1)43- بَابُ اسْتِحْبَابِ الِابْتِدَاءِ فِی لُبْسِ الْخُفِّ وَ النَّعْلِ بِالْیَمِینِ وَ فِی خَلْعِهِمَا بِالْیَسَارِ وَ اسْتِحْبَابِ لُبْسِ الثِّیَابِ مِمَّا یَلِی الْیَمِینَ **
ترجمه:
باب مستحب است برای پوشیدن کفش و نعلین از طرف راست شروع و برای کندن از طرف چپ شروع کند و لباس از طرف راست
5952- 1-(2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مِنَ السُّنَّةِ خَلْعُ الْخُفِّ الْیَسَارِ قَبْلَ الْیَمِینِ وَ لُبْسُ الْیَمِینِ قَبْلَ الْیَسَارِ.
**
ترجمه:
امام باقر عليه السّلام فرمود: از سنتهاى رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله است كه نخست كفش چپ را از پا درآورند سپس كفش راست را؛ و به هنگام پوشيدن كفش، اول به پاى راست بپوشند و سپس به پاى چپ.
5953- 2-(3)وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا لَبِسْتَ نَعْلَکَ أَوْ خُفَّکَ فَابْدَأْ بِالْیَمِینِ وَ إِذَا خَلَعْتَ فَابْدَأْ بِالْیَسَارِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: هنگام پوشيدن نعلين و كفش، پاى راست را مقدم بداريد و هنگام خارج كردن كفش و نعلين، پاى چپ را مقدم بداريد
5954- 3-(4)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ یَقُولُ إِذَا لَبِسَ أَحَدُکُمْ نَعْلَهُ فَلْیَلْبَسِ الْیَمِینَ قَبْلَ الْیَسَارِ وَ إِذَا خَلَعَهَا فَلْیَخْلَعِ الْیُسْرَی قَبْلَ الْیُمْنَی.
**
ترجمه:
ابن قدّاح گويد: امام صادق عليه السّلام مىفرمود: هرگاه يكى از شما نعلين خود را مىپوشد، پس بايد پاى راست را مقدّم بدارد و هرگاه آن را از پاى درمىآورد، پس بايد پاى چپ را مقدّم بدارد.
5955- 4-(5)الْحَسَنُ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: إِذَا لَبِسْتُمْ وَ تَوَضَّأْتُمْ فَابْدَءُوا بِمَیَامِنِکُمْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ حُکْمُ الثَّوْبِ فِی أَحَادِیثِ مَا یُعْمَلُ عِنْدَ لُبْسِ الثَّوْبِ الْجَدِیدِ(6).
**
ترجمه:
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمودند: وضو و لباس پوشيدن را از طرف راست شروع كنيد.
(1)44- بَابُ کَرَاهَةِ الْمَشْیِ فِی حِذَاءٍ وَاحِدٍ وَ فِی خُفٍّ وَاحِدٍ **
ترجمه:
باب ناپسند است راه رفتن با یک دمپائ و کفش
5956- 1-(2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَمْشِ فِی حِذَاءٍ وَاحِدٍ قُلْتُ وَ لِمَ قَالَ لِأَنَّهُ إِنْ أَصَابَکَ مَسٌّ مِنَ الشَّیْطَانِ لَمْ یَکَدْ یُفَارِقُکَ إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ.
**
ترجمه:
حلبى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: با يك لنگه كفش راه نرو. عرض كردم: چرا؟ فرمود: زيرا اگر آزارى از شيطان به تو برسد، هيچگاه از تو جدا نخواهد شد مگر اينكه خداوند بخواهد.
5957- 2-(3)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: مَنْ مَشَی فِی خُفٍ(4)وَاحِدٍ فَأَصَابَهُ شَیْءٌ مِنَ الشَّیْطَانِ لَمْ یَدَعْهُ إِلَّا أَنْ یَشَاءَ اللَّهُ.
**
ترجمه:
] امام باقر عليه السّلام فرمود: هر کس با یک لنگه کفش راه برود و آزاری از شيطان به او برسد از او جدا نخواهد شد مگر اينكه خداوند بخواهد
5958- 3-(5)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَنْ مَشَی فِی حِذَاءٍ وَاحِدٍ فَأَصَابَهُ مَسٌّ مِنَ الشَّیْطَانِ لَمْ یَدَعْهُ إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ.
**
ترجمه:
امام باقر عليه السّلام فرمود: هركس با يك لنگه كفش راه برود و آزارى از جانب شيطان به او برسد، آزار شيطان او را رها نخواهد كرد مگر اينكه خداوند بخواهد.
5959- 4-(6)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع أَنَّهُ قَالَ: لَا تَمْشِ فِی نَعْلٍ وَاحِدَةٍ إِلَی أَنْ قَالَ فَإِنَّ الشَّیْطَانَ أَسْرَعُ مَا یَکُونُ إِلَی الْعَبْدِ إِذَا کَانَ عَلَی بَعْضِ هَذِهِ الْأَحْوَالِ وَ قَالَ إِنَّهُ مَا أَصَابَ أَحَداً شَیْءٌ عَلَی هَذِهِ الْحَالِ فَکَادَ أَنْ یُفَارِقَهُ إِلَّا أَنْ یَشَاءَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ.
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: امام (باقر عليه السّلام يا امام صادق عليه السّلام) فرمود: در حالىكه ايستادهاى آب ننوش، در آب راكد ادرار نكن، روى قبر غائط نكن، در خانهاى تنها نباش، با يك لنگ كفش راه نرو؛ چرا كه سريعترين زمانى كه شيطان به انسان آسيب مىرساند، هنگامى است كه انسان در يكى از اين حالتها قرار داشته باشد. و فرمود: بهراستى كه ممكن نيست كه آفتى كه در يكى از اين حالت به انسان برسد، نزديك است كه از بين برود، مگر آنكه خداوند بخواهد.
5960- 5-(1)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ: ثَلَاثٌ یُتَخَوَّفُ مِنْهُنَّ الْجُنُونُ الْمَشْیُ فِی خُفٍّ وَاحِدٍ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
ابراهيم بن عبد الحميد گويد: امام كاظم عليه السّلام فرمود: سه چيز است كه از آنها بيم ديوانگى مىرود: دفع مدفوع در بين قبرها، راه رفتن با يك لنگه كفش و شخصى كه تنهايى مىخوابد.
5961- 6-(2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ یَمْشِیَ الرَّجُلُ فِی فَرْدِ نَعْلٍ وَ أَنْ یَتَنَعَّلَ وَ هُوَ قَائِمٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی حَدِیثِ التَّخَلِّی عَلَی الْقَبْرِ(3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی أَحَادِیثِ مَبِیتِ الْإِنْسَانِ وَحْدَهُ فِی أَحْکَامِ الْمَسَاکِنِ(4).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله مرد را از راه رفتن با یک لنگه کفش و پوشیدن آن در حالت ایستاده نهی کرده است.
(5)45- بَابُ اسْتِحْبَابِ لُبْسِ الْخَاتَمِ وَ عَدَمِ وُجُوبِهِ **
ترجمه:
باب مستحب است پوشیدن انگشتر ولی واجب نیست
5962- 1-(6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ عُبَیْسِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنَ السُّنَّةِ لُبْسُ الْخَاتَمِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: انگشتر پوشيدن از سنّت است.
5963- 2-(7)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: قَوَّمُوا خَاتَمَ
أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَأَخَذَهُ أَبِی مِنْهُمْ بِسَبْعَةٍ قَالَ قُلْتُ: بِسَبْعَةِ دَرَاهِمَ قَالَ سَبْعَةِ دَنَانِیرَ.
**
ترجمه:
صفوان گويد: امام رضا عليه السّلام فرمود: انگشتر امام صادق عليه السّلام را قيمتگذارى نمودند و پدرم آن را به مبلغ هفت خريد. عرض كردم: هفت درهم؟فرمود: هفت دينار.
5964- 3-(1)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا تَخَتَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِلَّا یَسِیراً حَتَّی تَرَکَهُ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی نَفْیِ الْوُجُوبِ لَا نَفْیِ الِاسْتِحْبَابِ أَوِ الْمَشْرُوعِیَّةِ وَ ظَاهِرٌ أَنَّ التَّرْکَ أَعَمُّ مِنْ ذَلِکَ تَأْتِی أَحَادِیثُ کَثِیرَةٌ جِدّاً تَدُلُّ عَلَی اسْتِحْبَابِ التَّخَتُّمِ(2).
**
ترجمه:
] امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله جز در دست چپ انگشتر نپوشيد؛ تا اينكه (با وفاتش) آن را ترك نمود
(3)46- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّخَتُّمِ بِالْفِضَّةِ وَ تَحْرِیمِ الذَّهَبِ لِلرِّجَالِ وَ کَرَاهَةِ الْحَدِیدِ وَ النُّحَاسِ وَ کُلِّ مَا عَدَا الْفِضَّةَ **
ترجمه:
باب مستحب است انگشتر نقره و حرام بودن طلا برای مردها و ناپسند بودن آهن و مس وغیر نقره
5965- 1-(4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ وَ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ خَاتَمُ رَسُولِ اللَّهِ مِنْ وَرِقٍ قَالَ قُلْتُ: لَهُ کَانَ فِیهِ فَصٌّ قَالَ لَا.
**
ترجمه:
عبد اللّه بن سنان و معاوية بن وهب گويند: امام صادق عليه السّلام فرمود: انگشتر رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله از نقره بود. گفتم: رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله نگين داشت؟ فرمود: نه.
5966- 2-(5)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ خَاتَمُ رَسُولِ اللَّهِ ص مِنْ وَرِقٍ.
**
ترجمه:
5967- 3-(1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا تَخَتَّمُوا بِغَیْرِ الْفِضَّةِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ مَا طَهُرَتْ کَفٌّ فِیهَا خَاتَمُ حَدِیدٍ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ مِثْلَهُ(2).
**
ترجمه:
5968- 4-(3)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ السَّرِیِّ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا طَهُرَتْ کَفٌّ فِیهَا خَاتَمٌ مِنْ حَدِیدٍ.
**
ترجمه:
5969- 5-(4)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ خَاتَمَ رَسُولِ اللَّهِ ص کَانَ مِنْ فِضَّةٍ وَ نَقْشُهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ کَانَ نَقْشُ خَاتَمِ عَلِیٍّ ع الْمُلْکُ لِلَّهِ وَ کَانَ نَقْشُ خَاتَمِ وَالِدِی الْعِزَّةُ لِلَّهِ.
أَقُولُ: وَ قَدْ تَقَدَّمَتْ أَحَادِیثُ التَّخَتُّمِ بِالذَّهَبِ وَ الْحَدِیدِ وَ الصُّفْرِ(5).
**
ترجمه:
(1)47- بَابُ اسْتِحْبَابِ تَدْوِیرِ الْفَصِّ وَ کَوْنِهِ أَسْوَدَ **
ترجمه:
باب مستحب است نگین دایره باشد و سیاه
5970- 1-(2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی هَاشِمٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ قَالَ: قَالَ: الْفَصُّ مُدَوَّرٌ وَ قَالَ هَکَذَا کَانَ خَاتَمُ رَسُولِ اللَّهِ ص.
**
ترجمه:
ابو خديجه گويد: نگين، مدوّر است. و فرمود: انگشتر پيامبر خدا صلّى اللّ: امام عليه السّلام فرمود ه عليه و اله چنين بود.
5971- 2-(3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ وَاصِلِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: ذَکَرْنَا خَاتَمَ رَسُولِ اللَّهِ ص فَقَالَ تُحِبُّ أَنْ أُرِیکَهُ فَقُلْتُ نَعَمْ فَدَعَا بِحُقٍّ مَخْتُومٍ فَفَتَحَهُ فَأَخْرَجَهُ فِی قُطْنَةٍ فَإِذَا حَلْقَتُهُ فِضَّةٌ وَ فِیهِ فَصٌّ أَسْوَدُ مَکْتُوبٌ عَلَیْهِ سَطْرَیْنِ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ص ثُمَّ قَالَ إِنَّ فَصَّ النَّبِیِّ ص أَسْوَدُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی أَنَّ خَاتَمَ النَّبِیِّ ص لَمْ یَکُنْ لَهُ فَصٌّ وَ لَا مُنَافَاةَ بَیْنَهُمَا لِاحْتِمَالِ أَنْ یَکُونَ لَهُ خَاتَمَانِ أَوْ أَکْثَرُ(4).
**
ترجمه:
عبد اللّه بن سنان گويد: سخن از انگشتر پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله به ميان آمد. امام عليه السّلام فرمود: دوست دارى آن را به تو نشان دهم؟ عرض كردم: آرى. حضرت عليه السّلام جعبه چوبى سربستهاى خواست و در آن را گشود و انگشترى را از ميان پاره پنبهاى بيرون آورد. ديدم حلقهاى نقرهاى با نگين سياه كه بر روى آن در دو سطر نوشته بود:«محمّد رسول اللّه». آنگاه فرمود: نگين پيامبر صلّى اللّه عليه و اله سياه رنگ بود.
(5)48- بَابُ جَوَازِ التَّخَتُّمِ فِی الْیَمِینِ وَ فِی الْیَسَارِ **
ترجمه:
باب جایز است انگشتر به دست راست و چپ نمودن
5972- 1-(6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَخِی مُوسَی ع عَنِ الْخَاتَمِ یُلْبَسُ فِی الْیَمِینِ فَقَالَ إِنْ شِئْتَ
فِی الْیَمِینِ وَ إِنْ شِئْتَ فِی الْیَسَارِ.
وَ
رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ(1)إِلَّا أَنَّهُ قَالَ عَنِ الرَّجُلِ یَلْبَسُ الْخَاتَمَ.
**
ترجمه:
على بن جعفر عليه السّلام گويد: از برادرم امام كاظم عليه السّلام دربارۀ انگشترى كه در دست راست گذاشته مىشود، پرسيدم. فرمود: اگر خواستى به دس.ت راست بپوش و اگر خواستى به دست چپ
5973- 2-(2)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ التَّخَتُّمِ فِی الْیَمِینِ وَ قُلْتُ إِنِّی رَأَیْتُ بَنِی هَاشِمٍ یَتَخَتَّمُونَ فِی أَیْمَانِهِمْ فَقَالَ کَانَ أَبِی یَتَخَتَّمُ فِی یَسَارِهِ وَ کَانَ أَفْضَلَهُمْ وَ أَفْقَهَهُمْ.
**
ترجمه:
يحيى بن ابى علاء گويد: از امام صادق عليه السّلام دربارۀ انگشتر در دست راست نمودن پرسيدم و گفتم: من ديدم كه بنى هاشم در دست راستشان انگشتر مىگذارند. فرمود: پدرم در دست چپ خود انگشتر مىگذاشت در حالىكه برترين و فقيهترين بنى هاشم بود
5974- 3-(3)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ ع یَتَخَتَّمَانِ فِی یَسَارِهِمَا.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: امام حسن عليه السّلام و امام حسين عليه السّلام به دست چپ خود انگشتر مىپوشيدند.
5975- 4-(4)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ عَلِیٌّ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ ع یَتَخَتَّمُونَ فِی أَیْسَارِهِمْ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: امام علی علیه السلام و امام حسن عليه السّلام و امام حسين عليه السّلام به دست چپ خود انگشتر مىپوشيدند.
5976- 5-(5)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ مُثَنًّی الْحَنَّاطِ عَنْ حَاتِمِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ ع یَتَخَتَّمَانِ فِی یَسَارِهِمَا.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: امام حسن عليه السّلام و امام حسين عليه السّلام به دست چپ خود انگشتر مىپوشيدند.
5977- 6-(6)مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الْجَامِعِ لِأَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ صَاحِبِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ
عَنِ الرَّجُلِ یَلْبَسُ الْخَاتَمَ فِی الْیَمِینِ قَالَ إِنْ شِئْتَ فِی الْیَمِینِ وَ إِنْ شِئْتَ فِی الشِّمَالِ.
**
ترجمه:
أبي نصر البزنطی گويد: ازامام رضا عليه السّلام درباره مردی پرسیدم که انگشتر دست راست می کند، امام فرمود: اگر دوست دارد سمت راست و اگر دوست دارد سمت چپ انگشتر دست کند.
5978- 7-(1)الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ شُعْبَةَ فِی تُحَفِ الْعُقُولِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْعَسْکَرِیِّ ع أَنَّهُ قَالَ لِشِیعَتِهِ فِی سَنَةِ سِتِّینَ وَ مِائَتَیْنِ أَمَرْنَاکُمْ بِالتَّخَتُّمِ فِی الْیَمِینِ وَ نَحْنُ بَیْنَ ظَهْرَانَیْکُمْ وَ الْآنَ نَأْمُرُکُمْ بِالتَّخَتُّمِ فِی الشِّمَالِ لِغَیْبَتِنَا عَنْکُمْ إِلَی أَنْ یُظْهِرَ اللَّهُ أَمْرَنَا وَ أَمْرَکُمْ فَإِنَّهُ مِنْ أَدَلِّ دَلِیلٍ عَلَیْکُمْ فِی وَلَایَتِنَا أَهْلَ الْبَیْتِ- فَخَلَعُوا خَوَاتِیمَهُمْ مِنْ أَیْمَانِهِمْ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ لَبِسُوهَا فِی شَمَائِلِهِمْ وَ قَالَ لَهُمْ حَدِّثُوا بِهَذَا شِیعَتَنَا.
أَقُولُ: هَذِهِ الْأَحَادِیثُ مَحْمُولَةٌ إِمَّا عَلَی الْجَوَازِ کَمَا ذَکَرْنَا فَلَا یُنَافِی مَا یَأْتِی مِنِ اسْتِحْبَابِ التَّخَتُّمِ فِی الْیَمِینِ وَ إِمَّا عَلَی جَوَازِ الْجَمْعِ بَیْنَ التَّخَتُّمِ فِی الْیَمِینِ وَ الْیَسَارِ أَوْ عَلَی اسْتِحْبَابِهِ لِرُجْحَانِ الِاقْتِدَاءِ بِالْأَئِمَّةِ ع أَوْ عَلَی التَّقِیَّةِ لِأَنَّ الِاقْتِصَارَ عَلَی التَّخَتُّمِ فِی الْیَسَارِ مِنْ سُنَّةِ مُعَاوِیَةَ وَ بَنِی أُمَیَّةَ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ(2).
**
ترجمه:
امام حسن عسکری علیه السلام به شيعيان خود فرمود در سال 260 فرمود: بشما دستور داديم كه انگشتر بدست راست كنيد وقتى ما ميان شما هستيم ولى حالا كه ما ميان شما نيستيم انگشتر بدست چپ كنيد تا خداوند فرج ما و شما را برساند. زيرا اين بهترين شاهد است كه شما طرفدار ما خانواده هستيد. شيعيان در همان جلسه انگشترها را از دست راست خارج و بدست چپ نمودند فرمود اين دستور ما را به شيعيان گوشزد كنيد
(3)49- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّخَتُّمِ فِی الْیَمِینِ **
ترجمه:
باب مستحب انگشتر به دست راست نمودن
5979- 1-(4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ قَالَ رُوِیَ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ الْعَسْکَرِیِّ ع أَنَّهُ قَالَ: عَلَامَاتُ الْمُؤْمِنِ خَمْسٌ التَّخَتُّمُ فِی الْیَمِینِ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ فِی الْمِصْبَاحِ أَیْضاً مُرْسَلًا(1).
**
ترجمه:
حسن امام عسكرىعليه السّلام فرمود: پنج چيز از نشانههاى مؤمن است: انگشتر در دست راست كردن
5980- 2-(2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع یَا عَلِیُّ تَخَتَّمْ بِالْیَمِینِ فَإِنَّهَا فَضِیلَةٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِلْمُقَرَّبِینَ قَالَ بِمَ أَتَخَتَّمُ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ بِالْعَقِیقِ الْأَحْمَرِ فَإِنَّهُ أَوَّلُ جَبَلٍ أَقَرَّ لِلَّهِ بِالرُّبُوبِیَّةِ وَ لِی بِالنُّبُوَّةِ وَ لَکَ بِالْوَصِیَّةِ وَ لِوُلْدِکَ بِالْإِمَامَةِ وَ لِشِیعَتِکَ بِالْجَنَّةِ وَ لِأَعْدَائِکَ بِالنَّارِ.
**
ترجمه:
امام صادق (عليه السّلام ) به نقل از پدرانش فرمود: در وصیت پیغمبر (صلی الله علیه و آله ) برای حضرت علی (عليه السّلام ) امده است: يا على انگشترى در دست راست كن، زيرا كه آن فضيلتى از جانب خدا براى مقرّبين است، علىّ (عليه السّلام ) پرسيد: با چگونه نگينى انگشترى بدست كنم؟ فرمود با عقيق سرخ، زيرا كه آن نخستين كوهيست كه براى خدا بربوبيّت، و براى من به نبوّت، و براى توبه وصايت و براى فرزندانت به امامت، و براى شيعيان تو به بهشت و براى دشمنان توبه دوزخ اقرار كرده است.
5981- 3-(3)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُبْدُوسٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُتَیْبَةَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع أَخْبِرْنِی عَنْ تَخَتُّمِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع بِیَمِینِهِ لِأَیِّ شَیْءٍ کَانَ فَقَالَ إِنَّمَا کَانَ یَتَخَتَّمُ بِیَمِینِهِ لِأَنَّهُ إِمَامُ أَصْحَابِ الْیَمِینِ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ ص- وَ قَدْ مَدَحَ اللَّهُ أَصْحَابَ الْیَمِینِ وَ ذَمَّ أَصْحَابَ الشِّمَالِ وَ قَدْ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَتَخَتَّمُ بِیَمِینِهِ وَ هُوَ عَلَامَةٌ لِشِیعَتِنَا یُعْرَفُونَ بِهِ وَ بِالْمُحَافَظَةِ عَلَی أَوْقَاتِ الصَّلَاةِ وَ إِیتَاءِ الزَّکَاةِ وَ مُوَاسَاةِ الْإِخْوَانِ وَ الْأَمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْیِ عَنِ الْمُنْکَرِ.
**
ترجمه:
محمّد بن ابى عمير گويد: محضر ابى الحسن موسى بن جعفر عليهما السّلام عرض كردم بفرماييد چرا امير المؤمنين عليه السّلام انگشتر به دست راست مىكردند؟ حضرت فرمودند: زيرا آن جناب بعد از رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله امام و پيشواى اصحاب يمين بودند و حقّ تعالى اصحاب يمين را مدح و اصحاب شمال را مذمّت فرموده و پيامبر اكرم صلّى اللّٰه عليه و آله نيز انگشتر به دست راست مىنمودند و اين علامت و نشانهاى است براى شيعيان ما كه با آن شناخته مىشوند چنانچه با محافظت بر اوقات نماز و پرداختن زكات و برابرى با برادران دينى و امر به معروف و نهى از منكر نيز از غيرشان ممتاز و مشخّص مىگردند
5982- 4-(4)وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْوَهَّابِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی قُرَیْشٍ عَنْ عَبْدِ الْجَبَّارِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ جَمِیعاً عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ الْقَدَّاحِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ النَّبِیَّ ص کَانَ یَتَخَتَّمُ بِیَمِینِهِ.
**
ترجمه:
جابر بن عبدالله گويد: همواره پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله به دست راست خود انگشتر مىپوشيد.
5983- 5-(1)وَ عَنْهُ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْإِسْکَنْدَرَانِیِّ عَنْ (عَبَّاسِ بْنِ الْعَبَّاسِ الْمُقَانِعِیِّ)(2)عَنْ سَعِیدٍ الْکِنْدِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُوسَی عَنْ سَلْمَانَ الْفَارِسِیِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِعَلِیٍّ ع یَا عَلِیُّ تَخَتَّمْ بِالْیَمِینِ تَکُنْ مِنَ الْمُقَرَّبِینَ قَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا الْمُقَرَّبُونَ قَالَ جَبْرَئِیلُ وَ مِیکَائِیلُ قَالَ بِمَ أَتَخَتَّمُ یَا رَسُولَ اللَّهِ- قَالَ بِالْعَقِیقِ الْأَحْمَرِ فَإِنَّهُ أَوَّلُ جَبَلٍ أَقَرَّ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِالْوَحْدَانِیَّةِ وَ لِی بِالنُّبُوَّةِ وَ لَکَ یَا عَلِیُّ بِالْوَصِیَّةِ وَ لِوُلْدِکَ بِالْإِمَامَةِ وَ لِمُحِبِّیکَ بِالْجَنَّةِ وَ لِشِیعَةِ وُلْدِکَ بِالْفِرْدَوْسِ.
**
ترجمه:
سلمان فارسى، ايشان گفتند: رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله به على عليه السّلام فرمودند: يا على انگشتر را به دست راست نما تا از مقرّبين درگاه الهى باشى. على عليه السّلام عرض كردند: يا رسول اللّٰه مقرّبين درگاه الهى چه كسانى هستند؟ رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمودند: جبرئيل و ميكائيل. على عليه السّلام عرض كردند: چه انگشترى به دست نمايم؟ رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمودند: عقيق سرخ، چه آن كه اين سنگ به وحدانيّت حقّ عزّ و جلّ و به نبوّت من و به وصىّ بودن تو و به امامت فرزندانت و به بهشتى بودن دوستانت و به اهل فردوس بودن شيعيان فرزندانت اقرار كرده است.
5984- 6-(3)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَسْلَمَ الْجِعَابِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع أَنَّ النَّبِیَّ ص کَانَ یَتَخَتَّمُ فِی یَمِینِهِ.
**
ترجمه:
امام رضا عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلى اللّٰه عليه و آله انگشترى خود را در دست راست ميكرد.
5985- 7-(4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْعَرْزَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَتَخَتَّمُ فِی یَمِینِهِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: امير مؤمنان على عليه السّلام همواره در دست راست خود انگشتر مىپوشيد.
5986- 8-(5)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ النَّبِیَّ ص کَانَ یَتَخَتَّمُ فِی یَمِینِهِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر صلى اللّٰه عليه و آله انگشترى خود را در دست راست ميكرد
5987- 9-(6)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ
الْحُسَیْنِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الثَّانِی ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ النَّبِیَّ ص وَ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ الْأَئِمَّةَ ع- کَانُوا یَتَخَتَّمُونَ فِی الْیَدِ الْیُمْنَی.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْأَمَالِی کَمَا مَرَّ فِی الِاسْتِنْجَاءِ(1).
**
ترجمه:
حسين بن خالد گوید: أبي الحسن الثانی عليه السّلام فرمود: همانا پیامبر صلی الله علیه و آله و امیرالمؤمنین علیه السلام و ائمه علیهم السلام بر دست راست انگشتر میکردند
5988- 10-(2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَرْزَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع کَانَ یَتَخَتَّمُ فِی یَمِینِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ(4).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: امام سجّاد عليه السّلام انگشتر خود را در دست راست میکردند.
(5)50- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّبْلِیغِ بِالْخَوَاتِیمِ آخِرَ الْأَصَابِعِ **
ترجمه:
باب مستحب است انگشتر به آخر انگشتان شود
5989- 1-(6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ رَجُلٍ مِنْ خُزَاعَةَ عَنْ أَسْلَمِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَعَلَّمُوا الْعَرَبِیَّةَ فَإِنَّهَا کَلَامُ اللَّهِ- الَّذِی تَکَلَّمَ بِهِ خَلْقَهُ- (وَ نَطَقُوا بِهِ الْمَاضِینَ)(7)وَ بَلِّغُوا بِالْخَوَاتِیمِ.
1) رواه الصدوق فی الأمالی کما مرّ فی الحدیث 9 من الباب 17 من أحکام الخلوة.
2) الکافی 6- 470- 15.
3) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 3 من الباب 17 من أبواب أحکام الخلوة، و فی الحدیث 7 من الباب 48 من هذه الأبواب.
4) یأتی فی الحدیث 11 من الباب 53 و فی الحدیث 2 من الباب 57 من هذه الأبواب.
5) الباب 50 فیه حدیثان.
6) الخصال- 258- 134، و أورد صدره فی الحدیث 2 من الباب 30 من أبواب قراءة القرآن.
7) فی المصدر- و نظفوا الماضغین بدل ما بین القوسین.
قَالَ الصَّدُوقُ نَقْلًا عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْأَدَمِیِّ قَالَ أَیِ اجْعَلُوا الْخَوَاتِیمَ فِی آخِرِ الْأَصَابِعِ وَ لَا تَجْعَلُوهَا فِی أَطْرَافِهَا(1).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام مىفرمايد: زبان عربى را ياد بگيريد كه آن كلام خداست كه با آن با خلق خود سخن گفته است و دندانهاى خود را نظيف نگهداريد و انگشترها را در آخر انگشت قرار دهيد.
5990- 2-(2)فَإِنَّهُ یُرْوَی أَنَّهُ مِنْ عَمَلِ قَوْمِ لُوطٍ.
**
ترجمه:
انگشتر را سر انگشت نکنید که آن از کارهای قوم لوط است
(3)51- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّخَتُّمِ بِالْعَقِیقِ **
ترجمه:
باب مستحب است انگشتر عقیق به دست نمودن
5991- 1-(4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: الْعَقِیقُ یَنْفِی الْفَقْرَ وَ لُبْسُ الْعَقِیقِ یَنْفِی النِّفَاقَ.
**
ترجمه:
امام رضا عليه السّلام فرمود: عقيق، فقر را دور مىكند و پوشيدن عقيق، نفاق را مىراند
5992- 2-(5)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: مَنْ سَاهَمَ بِالْعَقِیقِ کَانَ سَهْمُهُ الْأَوْفَرَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ مِثْلَهُ(6).
**
ترجمه:
] امام رضا عليه السّلام فرمود: هركس با عقيق قرعه بيندازد، سهمش زيادتر خواهد بود
5993- 3-(7)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ(8)عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَیْدِ بْنِ أَسْلَمَ التَّبُوکِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ
ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص تَخَتَّمُوا بِالْعَقِیقِ فَإِنَّهُ مُبَارَکٌ- وَ مَنْ تَخَتَّمَ بِالْعَقِیقِ یُوشِکُ أَنْ یُقْضَی لَهُ بِالْحُسْنَی.
**
ترجمه:
پيامبر خدا صلّى اللّه عليه
و اله فرمود: انگشتر عقيق بپوشيد؛ زيرا مبارك است. هركس انگشتر عقيق به دست كند نزديك است كه حاجتهايش به بهترين وجه برآورده گردد.]
5994- 4-(1)وَ 5-(2)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ رَبِیعَةِ الرَّأْیِ قَالَ: رَأَیْتُ فِی یَدِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع فَصَّ عَقِیقٍ فَقُلْتُ مَا هَذَا الْفَصُّ قَالَ عَقِیقٌ رُومِیٌّ- قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ تَخَتَّمَ بِالْعَقِیقِ قُضِیَتْ حَوَائِجُهُ.
**
ترجمه:
ربيعة الرأى گويد: در دست امام سجّاد عليه السّلام نگين عقيق مشاهده كردم. گفتم: اين نگين چيست؟ فرمود: عقيق رومى است. پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود: هركس انگشتر عقيق بپوشد حاجتهايش برآورده خواهد شد.
5996- 6-(3)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَعْبَدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنِ اتَّخَذَ خَاتَماً فَصُّهُ عَقِیقٌ لَمْ یَفْتَقِرْ وَ لَمْ یُقْضَ لَهُ إِلَّا بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ مِثْلَهُ(4).
**
ترجمه:
امام رضا عليه السّلام فرمود: امام صادق عليه السّلام همواره مىفرمود: هركس انگشترى با نگين عقيق برگزيند، فقير نخواهد شد و حاجتهاى او به بهترين وجه برآورده خواهد شد
5997- 7-(5)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدَ تَقَدَّمَتْ فِی إِسْبَاغِ الْوُضُوءِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص تَخَتَّمُوا بِالْعَقِیقِ فَإِنَّهُ لَا یُصِیبُ أَحَدَکُمْ غَمٌّ مَا دَامَ ذَلِکَ عَلَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الطَّبْرِسِیُّ فِی صَحِیفَةِ الرِّضَا ع مِثْلَهُ(6).
**
ترجمه:
رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمودند: انگشتر عقيق در انگشت كنيد؛ زيرا مادامى كه انگشتر به دست داريد، غمى به شما نمىرسد
5998- 8-(7)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ
عَنْبَسَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ الْعَلَوِیِّ وَ دَارِمِ بْنِ قَبِیصَةَ النَّهْشَلِیِّ جَمِیعاً عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ: تَخَتَّمُوا بِالْعَقِیقِ- فَإِنَّهُ أَوَّلُ جَبَلٍ أَقَرَّ لِلَّهِ بِالْوَحْدَانِیَّةِ وَ لِی بِالنُّبُوَّةِ وَ لَکَ یَا عَلِیُّ بِالْوَصِیَّةِ وَ لِشِیعَتِکَ بِالْجَنَّةِ.
**
ترجمه:
رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله كه فرمودند: خاتم انگشترى خويش را از عقيق قرار دهيد، چرا كه آن اول كوهى بود كه به وحدانيت خدا اقرار كرد و به نبوّت من و به وصايت تو، و براى شيعيان تو به بهشت.
5999- 9-(1)وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ أَیْضاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الرَّیَّانِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا رُفِعَتْ کَفٌّ إِلَی اللَّهِ أَحَبُّ إِلَیْهِ مِنْ کَفٍّ فِیهَا عَقِیقٌ.
وَ رَوَاهُ ابْنُ طَاوُسٍ فِی مُهَجِ الدَّعَوَاتِ مُرْسَلًا(2).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: هيچ دستى كه به درگاه خداوند دراز مىشود محبوبتر از دستى كه بر آن انگشترى عقيق باشد، نيست
6000- 10-(3)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْعَاقُولِیِّ عَنْ (أَحْمَدَ بْنِ هَارُونَ الْقَطَّانِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ الْقَطَّانِ)(4)عَنْ زِیَادٍ الْقَنْدِیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ مُوسَی بْنَ عِمْرَانَ ع- کَلَّمَهُ عَلَی طُورِ سَیْنَاءَ- ثُمَّ اطَّلَعَ إِلَی الْأَرْضِ اطِّلَاعَةً- فَخَلَقَ مِنْ نُورِ وَجْهِهِ الْعَقِیقَ ثُمَّ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ آلَیْتُ عَلَی نَفْسِی- أَنْ لَا أُعَذِّبَ کَفَّ لَابِسِهِ إِذَا تَوَلَّی عَلِیّاً بِالنَّارِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ هُنَا(6)وَ فِی
الزِّیَارَاتِ(1).
**
ترجمه:
امام کاظم علیه السلام فرمود: هنگامى كه خداوند موسى عليه السلام را به پيامبرى برانگيخت با او در طور سينا تكلم كرد. بعد خداوند درخشش نور وجود موسى را به طرف زمين برگرداند و از نور روى موسى عقيق را آفريد. بعد هم خداوند فرمود: من بر خود الزام كردم دست كسى را كه در آن عقيق باشد و على را دوست بدارد، گرفتار آتش جهنم نكنم.
(2)52- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّخَتُّمِ بِالْعَقِیقِ الْأَحْمَرِ وَ الْأَصْفَرِ وَ الْأَبْیَضِ **
ترجمه:
باب مستحب است انگشتر عقیق قرمز وزرد وسفید
6001- 1-(3)الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی الْخَشَّابِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ بَشِیرٍ الدَّهَّانِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع أَیَّ الْفُصُوصِ أُرَکِّبُ عَلَی خَاتَمِی- فَقَالَ یَا بَشِیرُ أَیْنَ أَنْتَ عَنِ الْعَقِیقِ الْأَحْمَرِ- وَ الْعَقِیقِ الْأَصْفَرِ وَ الْعَقِیقِ الْأَبْیَضِ- فَإِنَّهَا ثَلَاثَةُ جِبَالٍ فِی الْجَنَّةِ- إِلَی أَنْ قَالَ فَمَنْ تَخَتَّمَ بِشَیْءٍ مِنْهَا مِنْ شِیعَةِ آلِ مُحَمَّدٍ- لَمْ یَرَ إِلَّا الْخَیْرَ وَ الْحُسْنَی وَ السَّعَةَ فِی الرِّزْقِ- وَ السَّلَامَةَ مِنْ جَمِیعِ أَنْوَاعِ الْبَلَاءِ- وَ هُوَ أَمَانٌ مِنَ السُّلْطَانِ الْجَائِرِ- وَ مِنْ کُلِّ مَا یَخَافُهُ الْإِنْسَانُ وَ یَحْذَرُهُ.
**
ترجمه:
بشیر الدهان گويد: امام باقر علیه السلام گفتم: انگشتر خود را کدام انگشت کنم؟ گفت: ای بشیر کجایی عقیق سرخ و عقیق زرد و عقیق سفید که آنها سه کوه در بهشت هستند - تا اینکه فرمود - پس هر که از شیعیان آل محمد به هر یک از آنها انگشتری بسازد، جز خیر و نیکی و رزق و روزی فراوان و مصونیت از انواع بلاها نمی بیند و از فرمانروای ظالم و از هر چیزی که انسان از آن بیم دارد و هشدار می دهد، در امان است
6002- 2-(4)وَ عَنْهُ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ خُنَیْسٍ(5)عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبِی الْحَسَنِ الْعَسْکَرِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ زُهَیْرِ بْنِ عَبَّادٍ عَنْ أَبِی بَکْرِ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ مَالِکِ بْنِ أَنَسٍ عَنِ الزُّهْرِیِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الشَّرِیکِ(6)عَنْ فَاطِمَةَ ع قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ تَخَتَّمَ بِالْعَقِیقِ لَمْ یَزَلْ یَرَی خَیْراً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ(2).
**
ترجمه:
رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمودند: هركس انگشتر عقيق به دست كند هميشه نيكى مىبيند
(3)53- بَابُ اسْتِحْبَابِ اسْتِصْحَابِ الْعَقِیقِ فِی السَّفَرِ وَ الْخَوْفِ وَ فِی الصَّلَاةِ وَ فِی الدُّعَاءِ **
ترجمه:
باب مستحب است برداشتن عقیق برای سفر وقت ترس و وقت نماز
6003- 1-(4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْعَقِیقُ أَمَانٌ فِی السَّفَرِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: عقيق در مسافرت باعث ايمنى است.
6004- 2-(5)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ سَیَابَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ عَبْدِ الرَّحِیمِ الْقَصِیرِ قَالَ: بَعَثَ الْوَالِی إِلَی رَجُلٍ مِنْ آلِ أَبِی طَالِبٍ فِی جِنَایَةٍ- فَمَرَّ بِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ أَتْبِعُوهُ بِخَاتَمِ عَقِیقٍ فَأُتِیَ بِخَاتَمِ عَقِیقٍ فَلَمْ یَرَ مَکْرُوهاً.
**
ترجمه:
عبد الرحيم قصير گويد: حاكم دربارۀ جنايتى در پى مردى از آل ابو طالب فرستاد. او از كنار امام صادق عليه السّلام گذشت. حضرت عليه السّلام فرمود: انگشتر عقيقى در پى او بفرستيد. وقتى انگشترى عقيق براى آن مرد آوردند، او در نزد حاكم رفتار مكروه و ناپسندى از وى نديد
6005- 3-(6)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ رَفَعَهُ قَالَ: شَکَا رَجُلٌ إِلَی النَّبِیِّ ص أَنَّهُ قُطِعَ عَلَیْهِ الطَّرِیقُ فَقَالَ هَلَّا تَخَتَّمْتَ بِالْعَقِیقِ فَإِنَّهُ یَحْرُسُ مِنْ کُلِّ سُوءٍ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ
عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع مِثْلَهُ(1)وَ رَوَی الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
راوى گويد: مردى نزد پيامبر صلّى اللّه عليه و اله شكايت برد كه مورد راهزنى قرار گرفته است. پيامبر صلّى اللّه عليه و اله فرمود: آيا انگشتر عقيق نمىپوشى؟! چرا كه آن از هر بدى محافظت مىكند.
6006- 4-(2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی حَیُّونٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَرَّ بِهِ رَجُلٌ مَجْلُودٌ فَقَالَ أَیْنَ کَانَ خَاتَمُهُ الْعَقِیقُ- أَمَا إِنَّهُ لَوْ کَانَ عَلَیْهِ مَا جُلِدَ.
**
ترجمه:
عمرو بن ابى المقدام مىگويد: مردى كه تازيانه خورده بود بر امام باقر عليه السّلام گذر كرد. حضرت فرمود: انگشتر عقيق او كجاست؟ بدانيد اگر انگشتر عقيق به دست داشت تازيانه نمىخورد.
6007- 5-(3)قَالَ وَ رُوِیَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْعَقِیقُ حِرْزٌ فِی السَّفَرِ.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: انگشتر عقيق باعث ايمنى در سفر خواهد بود.
6008- 6-(4)وَ بِالْإِسْنَادِ السَّابِقِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: تَخَتَّمُوا بِالْعَقِیقِ یُبَارَکْ(5)عَلَیْکُمْ- وَ تَکُونُوا فِی أَمْنٍ مِنَ الْبَلَاءِ.
**
ترجمه:
امام علی علیه السلام فرمود: انگشترى عقيق به دست كنيد كه خدا شما را بركت دهد، و از بلا در امان باشيد.
6009- 7-(6)قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ مَنْ تَخَتَّمَ بِالْعَقِیقِ لَمْ یَزَلْ یَنْظُرُ إِلَی الْحُسْنَی- مَا دَامَ فِی یَدِهِ وَ لَمْ یَزَلْ عَلَیْهِ مِنَ اللَّهِ وَاقِیَةٌ.
**
ترجمه:
باقر امام عليه السّلام: هركس انگشتر عقيق به دست كند، تا زمانى كه آن انگشتر در دست او است همواره خوبى مىبيند و پيوسته در پناه خدا خواهد بود.
6010- 8-(7)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی الْخَشَّابِ عَنْ عَقِیلِ بْنِ الْمُتَوَکِّلِ الْمَکِّیِّ یَرْفَعُهُ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ
ع قَالَ: مَنْ صَاغَ خَاتَماً مِنْ عَقِیقٍ فَنَقَشَ فِیهِ مُحَمَّدٌ نَبِیُّ اللَّهِ وَ عَلِیٌّ وَلِیُّ اللَّهِ وَقَاهُ اللَّهُ مِیتَةَ- السَّوْءِ وَ لَمْ یَمُتْ إِلَّا عَلَی الْفِطْرَةِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: هر كه انگشتر عقيق بسازد و «محمّد نبىّ اللّٰه و علىّ ولىّ اللّٰه» را بر روى آن نقش كند خداوند او را از مرگ بد نگاه دارد و جز بر فطرت پاكى كه با آن به دنيا آمده جان نسپارد.
6011- 9-(1)أَحْمَدُ بْنُ فَهْدٍ فِی عُدَّةِ الدَّاعِی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْعَقِیقُ حِرْزٌ فِی السَّفَرِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: عقيق در مسافرت باعث ايمنى است.
6012- 10-(2)وَ عَنْهُ ع قَالَ: صَلَاةُ رَکْعَتَیْنِ بِفَصِّ عَقِیقٍ تَعْدِلُ أَلْفَ رَکْعَةٍ بِغَیْرِهِ.
**
ترجمه:
امام امیر المومنین علی عليه السّلام فرمود: دو ركعت نماز با انگشترى كه داراى نگين عقيق باشد مساوى با هزار ركعت بدون آن است
6013- 11-(3)وَ عَنِ الرِّضَا ع مَنْ أَصْبَحَ وَ فِی یَدِهِ خَاتَمٌ فَصُّهُ عَقِیقٌ مُتَخَتِّماً بِهِ فِی یَدِهِ الْیُمْنَی- وَ أَصْبَحَ مِنْ قَبْلِ أَنْ یَرَاهُ أَحَدٌ- فَقَلَبَ فَصَّهُ إِلَی بَاطِنِ کَفِّهِ- وَ قَرَأَ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ إِلَی آخِرِهَا- ثُمَّ یَقُولُ آمَنْتُ بِاللَّهِ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ- وَ آمَنْتُ بِسِرِّ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَلَانِیَتِهِمْ- وَقَاهُ اللَّهُ فِی ذَلِکَ الْیَوْمِ شَرَّ مَا یَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ- وَ مَا یَعْرُجُ فِیهَا وَ مَا یَلِجُ فِی الْأَرْضِ وَ مَا یَخْرُجُ مِنْهَا- وَ کَانَ فِی حِرْزِ اللَّهِ وَ حِرْزِ رَسُولِ اللَّهِ ص حَتَّی یُمْسِیَ.
**
ترجمه:
امام رضا عليه السّلام فرمود:«كسى كه در دستش انگشترى-كه نگينش از عقيق است-باشد و آن را در دست راستش قرار داده باشد، اگر هنگام صبح قبل از آنكه كسى او را ببيند نگينش را به طرف كف دست برگرداند و سورۀ انا انزلنا را بخواند و سپس بگويد:» «ايمان آوردم به خدايى كه يكى است و شريكى ندارد و كفر ورزيدم به ساير معبودها و ايمان آوردم به آنچه از آل محمد-صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم- مخفى است و آنچه آشكار است و ايمان آوردم به ولايت ايشان.خداوند متعال در آن روز اين فرد را از بلاهاى آسمانى و زمينى نگاهدارى مىفرمايد و تا شب در پناه خدا و رسولش خواهد بود».
6014- 12-(4)الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ اللِّبَاسِ لِلْعَیَّاشِیِّ عَنِ الْأَعْمَشِ قَالَ: کُنْتُ مَعَ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع عَلَی بَابِ أَبِی جَعْفَرٍ الْمَنْصُورِ- فَخَرَجَ مِنْ عِنْدِهِ رَجُلٌ مَجْلُودٌ بِالسَّوْطِ فَقَالَ لِی یَا سُلَیْمَانُ- انْظُرْ مَا فَصُّ خَاتَمِهِ فَقُلْتُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ ص فَصُّهُ غَیْرُ عَقِیقٍ- فَقَالَ یَا سُلَیْمَانُ أَمَا إِنَّهُ لَوْ کَانَ عَقِیقاً لَمَا جُلِدَ بِالسَّوْطِ- قُلْتُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ زِدْنِی قَالَ یَا سُلَیْمَانُ هُوَ أَمَانٌ مِنْ قَطْعِ الْیَدِ- قُلْتُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ زِدْنِی قَالَ- هُوَ أَمَانٌ مِنْ إِرَاقَةِ الدَّمِ قُلْتُ زِدْنِی- قَالَ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ أَنْ تُرْفَعَ إِلَیْهِ فِی الدُّعَاءِ- یَدٌ فِیهَا فَصُّ عَقِیقٍ قُلْتُ
زِدْنِی- قَالَ الْعَجَبُ کُلُّ الْعَجَبِ مِنْ یَدٍ فِیهَا فَصُّ عَقِیقٍ- کَیْفَ تَخْلُو مِنَ الدَّنَانِیرِ وَ الدَّرَاهِمِ قُلْتُ زِدْنِی قَالَ إِنَّهُ حِرْزٌ مِنْ کُلِّ بَلَاءٍ قُلْتُ زِدْنِی- قَالَ هُوَ أَمَانٌ مِنَ الْفَقْرِ- قُلْتُ أُحَدِّثُ بِهَا عَنْ جَدِّکَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ نَعَمْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الدُّعَاءِ وَ فِی الزِّیَارَاتِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ(2).
**
ترجمه:
سليمان اعمش گويد: با حضرت صادق (عليه السّلام) بر در خانۀ منصور بوديم، مردى شلاق خورده از در بيرون آمد. حضرت فرمود: يا سليمان به نگين انگشترش نگاه كن، گفتم يا ابن رسول اللّٰه نگين غير عقيق است. فرمود: سليمان اگر عقيق بود تازيانه نمىخورد، گفتم يا ابن رسول اللّٰه بيشتر توضيح دهيد، فرمود: عقيق امان است از بريده شدن دست، گفتم بيشتر بفرماييد، فرمود:امان است از كشته شدن، گفتم: بيشتر بفرماييد؟ فرمود: خداوند دوست دارد كه بهنگام دعا دستى بسوى او بالا رود كه انگشتر عقيق داشته باشد، گفتم:بيشتر بفرماييد، فرمود:خيلى جاى شگفت است كه دستى انگشتر عقيق داشته باشد و از پول خالى بماند، عرض كردم بيشتر؟ فرمود:عقيق حرز و نگهدار از هر بلا است. عرض كردم بيشتر؟ فرمود:امان از فقر است، گفتم يا ابن رسول اللّٰه صلّى اللّه عليه و آله اجازه ميفرماييد كه اين حديث را از قول جد شما حسين عليه السّلام ،از امير مؤمنان عليه السّلام نقل كنم؟
(3)54- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّخَتُّمِ بِالْیَاقُوتِ وَ الْحَدِیدِ الصِّینِیِّ وَ حَصَی الْغَرِیِ **
ترجمه:
باب مستحب است انگشتر یاقوت حدید چینی و سنگ نجف
6015- 1-(4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَعْبَدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ خَالِدٍ(5)عَنِ الرِّضَا ع قَالَ کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ تَخَتَّمُوا بِالْیَوَاقِیتِ فَإِنَّهَا تَنْفِی الْفَقْرَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ مِثْلَهُ(6).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام همواره مىفرمود: انگشتر ياقوت به دست كنيد؛ زيرا فقر و نادارى را مىراند.
6016- 2-(7)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ بَکْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُسْتَحَبُّ التَّخَتُّمُ بِالْیَاقُوتِ.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: انگشتر ياقوت به دست كنيد؛ زيرا فقر و نادارى را مىراند
6017- 3-(1)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص تَخَتَّمُوا بِالْیَوَاقِیتِ فَإِنَّهَا تَنْفِی الْفَقْرَ.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: انگشتر ياقوت به دست كنيد؛ زيرا فقر و نادارى را مىراند
6018- 4-(2)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الدِّهْقَانِ عُبَیْدِ اللَّهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ تَخَتَّمُوا بِالْیَوَاقِیتِ فَإِنَّهَا تَنْفِی الْفَقْرَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا(3)وَ فِی الزِّیَارَاتِ(4).
**
ترجمه:
امام کاظم علیه السلام فرمود: انگشتر ياقوت به دست كنيد؛ زيرا فقر و نادارى را مىراند
(5)55- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّخَتُّمِ بِالزُّمُرُّدِ **
ترجمه:
اب مستحب است انگشتر زمرد داشتن
6019- 1-(6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِنَا وَ هُوَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْفَضْلِ وَ یُلَقَّبُ سِکْبَاجَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ صَاحِبِ الْإِنْزَالِ وَ کَانَ یَقُومُ بِبَعْضِ أُمُورِ الْمَاضِی ع قَالَ: قَالَ لِی یَوْماً وَ أَمْلَی عَلَیَّ مِنْ کِتَابٍ التَّخَتُّمُ بِالزُّمُرُّدِ یُسْرٌ لَا عُسْرَ فِیهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ سَهْلٍ(7).
**
ترجمه:
بن محمّد بن ابى احمد نصر گويد: روزى امام هادى عليه السّلام از كتابى به من اينگونه املا نمود و فرمود: انگشتر زمرّد به دست كردن آسانى و گشايشى است كه در آن سختى و گرفتارى نيست.
(1)56- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّخَتُّمِ بِالْفَیْرُوزَجِ وَ خُصُوصاً لِمَنْ لَا یُولَدُ لَهُ وَ مَا یَنْبَغِی أَنْ یُکْتَبَ عَلَیْهِ **
ترجمه:
مستحب است به دست نمودن انگشتر فیروزهخصوصا افراد نازا
6020- 1-(2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ الْأَحْمَرِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَهْلٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مِهْرَانَ(3)قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع وَ فِی إِصْبَعِهِ خَاتَمٌ- فَصُّهُ فَیْرُوزَجٌ نَقْشُهُ اللَّهُ الْمَلِکُ- فَأَدَمْتُ النَّظَرَ إِلَیْهِ فَقَالَ مَا لَکَ تُدِیمُ النَّظَرَ إِلَیْهِ- قُلْتُ بَلَغَنِی أَنَّهُ کَانَ لِعَلِیٍّ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- خَاتَمٌ فَصُّهُ فَیْرُوزَجٌ نَقْشُهُ اللَّهُ الْمَلِکُ- فَقَالَ أَ تَعْرِفُهُ قُلْتُ لَا قَالَ- هَذَا هُوَ أَ تَدْرِی مَا سَبَبُهُ قُلْتُ لَا قَالَ- هَذَا حَجَرٌ أَهْدَاهُ جَبْرَئِیلُ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ ص فَوَهَبَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص لِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- أَ تَدْرِی مَا اسْمُهُ قُلْتُ فَیْرُوزَجٌ- قَالَ هَذَا بِالْفَارِسِیَّةِ فَمَا اسْمُهُ بِالْعَرَبِیَّةِ قُلْتُ لَا أَدْرِی قَالَ اسْمُهُ الظَّفَرُ.
**
ترجمه:
ابن مهران گويد: روزى خدمت امام كاظم عليه السّلام شرفياب شدم. در دست آن حضرت عليه السّلام انگشترى با نگين فيروزه و على با نقش «اللّه الملك» بود. من همينطور به آن نگاه مىكردم. حضرت عليه السّلام فرمود: چرا پيوسته به آن نگاه مىكنى؟ عرض كردم: به من خبر رسيده كه امير مؤمنان على عليه السّلام انگشترى با نگين فيروزه و نقش «اللّه الملك» داشت. فرمود: آن را مىشناسى؟ عرض كردم: نه. فرمود: همين انگشتر است. مىدانى علتش چيست؟ عرض كردم: نه. فرمود: اين سنگى است كه جبرئيل عليه السّلام به پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله هديه نمود و آن حضرت آن را به امير مؤمنان على عليه السّلام بخشيد. آيا مىدانى اسم آن چيست؟ عرض كردم: فيروزه. فرمود: اين نام به زبان فارسى است. نام عربى آن چيست؟ عرض كردم: نمىدانم. فرمود: اسم آن ظفراست.
6021- 2-(4)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ تَخَتَّمَ بِالْفَیْرُوزَجِ لَمْ یَفْتَقِرْ کَفُّهُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ(5).
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ یُوسُفَ بْنِ السُّخْتِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَهْلٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ الْأَوَّلَ نَحْوَهُ(6).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: هركس انگشتر فيروزه بهدست كند، دستش فقير و خالى نمىماند. ان شاءالله
6022- 3-(1)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَبْدِ الْمُؤْمِنِ الْأَنْصَارِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَا افْتَقَرَتْ کَفٌّ تَخَتَّمَتْ بِالْفَیْرُوزَجِ.
**
ترجمه:
عبد المؤمن انصارى مىگويد كه: از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود: دستى كه در آن انگشترى فيروزه باشد، فقير نمىشود.
6023- 4-(2)الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی أَمَالِیهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ أَبِی الطَّیِّبِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ النَّحْوِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ الْأَنْبَارِیِّ عَنْ أَبِی نَصْرٍ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الطَّائِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الصَّیْمَرِیِّ الْکَاتِبِ إِنَّهُ ذَکَرَ لِعَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ لَا یُولَدُ لَهُ فَتَبَسَّمَ- وَ قَالَ اتَّخِذْ خَاتَماً فَصُّهُ فَیْرُوزَجٌ وَ اکْتُبْ عَلَیْهِ رَبِّ لا تَذَرْنِی فَرْداً وَ أَنْتَ خَیْرُ الْوارِثِینَ(3)- قَالَ فَفَعَلْتُ ذَلِکَ فَمَا أَتَی عَلَیَّ حَوْلٌ حَتَّی رُزِقْتُ مِنْهَا وَلَداً ذَکَراً.
**
ترجمه:
صیمری به امام هادی(عليه السّلام ) عرض کرد که بچه دار نمیشود امام(ععليه السّلام ) تبسم کرد و فرمود انگشتری با نگین فیروزه بگیر و روی آن بنویس رب لا تذرنی فردا و انت خیر الوارثین صیمری میگوید یکسال طول نکشید که فرزند دار شدم.
6024- 5-(4)عَلِیُّ بْنُ مُوسَی بْنِ طَاوُسٍ فِی مُهَجِ الدَّعَوَاتِ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ إِنِّی لَأَسْتَحْیِی مِنْ عَبْدٍ یَرْفَعُ یَدَهُ- وَ فِیهَا خَاتَمٌ فَصُّهُ فَیْرُوزَجٌ فَأَرُدُّهَا خَائِبَةً.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا(5)وَ فِی الزِّیَارَاتِ(6)وَ فِی الدُّعَاءِ(7).
**
ترجمه:
پيامبر صلىالله عليه و آله فرمودند: خداوند سبحان مىفرمايد: من حيا مىكنم از بندهاى كه دستش را به سوى من بلند كند در حالى كه در انگشتش نگين فيروزه هست و او را مايوس سازم.
1) ثواب الأعمال- 209- 1.
2) أمالی الطوسیّ 1- 47.
3) الأنبیاء 21- 89.
4) مهج الدعوات- 359.
5) یأتی ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 2 من الباب 60 من هذه الأبواب.
6) یأتی ما یدلّ علی استحباب ذلک فی السفر فی الحدیث 1 من الباب 45 من أبواب آداب السفر. و فی الباب 33 من أبواب المزار.
7) یأتی فی الباب 66 من أبواب الدعاء.
(1)57- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّخَتُّمِ بِالْجَزْعِ الْیَمَانِیِّ وَ الصَّلَاةِ فِیهِ **
ترجمه:
باب مستحب استبه دست نمودن جزع یمانی و نماز با آن
6025- 1-(2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع تَخَتَّمُوا بِالْجَزْعِ الْیَمَانِیِ(3)- فَإِنَّهُ یَرُدُّ کَیْدَ مَرَدَةِ الشَّیَاطِینِ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍ مِثْلَهُ(4).
**
ترجمه:
] امير مؤمنان على عليه السّلام فرمود: انگشتر جزع يمانى بهدست كنيد؛ زيرا نيرنگ شيطانهاى سركش را باز مىگرداند.
6026- 2-(5)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یُوسُفَ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَنْبَسَةَ(6)عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: خَرَجَ عَلَیْنَا رَسُولُ اللَّهِ ص وَ فِی یَدِهِ خَاتَمٌ- فَصُّهُ جَزْعٌ یَمَانِیٌّ فَصَلَّی بِنَا- فَلَمَّا قَضَی صَلَاتَهُ دَفَعَهُ إِلَیَّ وَ قَالَ لِی یَا عَلِیُّ تَخَتَّمْ بِهِ فِی یَمِینِکَ- وَ صَلِّ فِیهِ أَ وَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ الصَّلَاةَ فِی الْجَزْعِ سَبْعُونَ صَلَاةً- وَ أَنَّهُ یُسَبِّحُ وَ یَسْتَغْفِرُ وَ أَجْرُهُ لِصَاحِبِهِ.
**
ترجمه:
امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله با ما بيرون آمد و در دست او انگشترى نقره بود، نگينش جزع يمانى بود و با ما نماز گزارد، چون نماز تمام كرد، آن را به من داد و فرمود: يا على! اين انگشتر را در دست راست كن و با آن نماز گزار. آيا نمىدانى كه نماز خواندن در جزع يمانى هفتاد نماز است و آن مهره يمانى تسبيح و استغفار مىكند و اجر آن براى صاحب او مقرر خواهد شد.
(1)58- بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّخَتُّمِ بِالْبِلَّوْرِ **
ترجمه:
باب مستحب است انگشتر بلور به دست نودن
6027- 1-(2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الرَّیَّانِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمَعْرُوفِ بِابْنِ وَهْبَةَ الْعَبْدَسِیِّ وَ هِیَ قَرْیَةٌ مِنْ قُرَی وَاسِطٍ یَرْفَعُهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: نِعْمَ الْفَصُّ الْبِلَّوْرُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ(3).
**
ترجمه:
على بن محمّد در روايت مرفوعهاى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: بلور، نگين خوبى است.
(4)59- بَابُ کَرَاهَةِ التَّخَتُّمِ فِی السَّبَّابَةِ وَ الْوُسْطَی وَ کَرَاهَةِ تَرْکِ الْخِنْصِرِ **
ترجمه:
باب ناپسند است انگشتر به انگشت سبابه (اشاره ) و وسطی و ترک انگشتر انگشت کوچک
6028- 1-(5)الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْهَی أُمَّتِی عَنِ التَّخَتُّمِ فِی السَّبَّابَةِ وَ الْوُسْطَی.
**
ترجمه:
رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمودند: من امت خود را از گذاشتن انگشتر به انگشت سبابه و انگشت ميانى نهى مىكنم.
6029- 2-(6)الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ شُعْبَةَ فِی تُحَفِ الْعُقُولِ عَنِ النَّبِیِّ ص أَنَّهُ قَالَ: یَا عَلِیُّ لَا تَخَتَّمْ فِی السَّبَّابَةِ وَ الْوُسْطَی فَإِنَّهُ کَانَ یَتَخَتَّمُ قَوْمُ لُوطٍ فِیهِمَا وَ لَا تُعَرِّ الْخِنْصِرَ.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: یاعلى ،انگشتر را به انگشت سبابه و وسط نكن كه عمل قوم لوط است و انگشت كوچك را بدون انگشتر مگذار.
(1)60- بَابُ أَنَّهُ لَا یُکْرَهُ أَنْ یُکْتَبَ فِی الْخَاتَمِ غَیْرُ اسْمِ صَاحِبِهِ وَ اسْمِ أَبِیهِ وَ یُسْتَحَبُّ التَّخَتُّمُ بِالْخَوَاتِیمِ الْمُتَعَدِّدَةِ **
ترجمه:
باب اشکال ندارد اسم خود و پدر بر انگشتر و مستحب است چند انگشتر داشت
6030- 1-(2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ وَ حَفْصِ بْنِ غِیَاثٍ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالا قُلْنَا لَهُ جُعِلْنَا فِدَاکَ أَ یُکْرَهُ أَنْ یَکْتُبَ الرَّجُلُ فِی خَاتَمِهِ غَیْرَ اسْمِهِ وَ اسْمِ أَبِیهِ فَقَالَ فِی خَاتَمِی مَکْتُوبٌ اللَّهُ خالِقُ کُلِّ شَیْءٍ وَ فِی خَاتَمِ أَبِی مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ- وَ کَانَ خَیْرَ مُحَمَّدِیٍّ رَأَیْتُهُ الْعِزَّةَ لِلَّهِ- وَ فِی خَاتَمِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الْعَلِیِ(3)وَ فِی خَاتَمِ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ حَسْبِیَ اللَّهُ- وَ فِی خَاتَمِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع اللَّهُ الْمَلِکُ.
**
ترجمه:
یونس بن ظبيان و حفص بن غياث گويند: به امام صادق عليه السّلام گفتيم: اگر بر روى انگشتر نام خود و نام پدرم را نقش نكنم و شعار ديگرى براى امضا انتخاب كنم، چه صورت دارد؟ فرمود: بر انگشتر من «اللّه خالق كلّ شىء» حك شده است، بر انگشتر پدرم امام باقر عليه السّلام كه در خاندان رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله بهتر از او نديدهام «العزة للّه»، بر انگشتر جدم على بن الحسين عليهما السّلام «الحمد للّه العلىّ العظيم»، بر انگشتر امام مجتبى عليه السّلام و سيد الشهداء عليه السّلام «حسبى اللّه» و بر انگشتر جدم امير مؤمنان على عليه السّلام «اللّه الملك» نقش بسته بود.
6031- 2-(4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ أَبِی سَعِیدٍ الْمُعَلِّمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمِ بْنِ (زُرَارَةَ)(5)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یُوسُفَ عَنْ سُفْیَانَ الثَّوْرِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ السُّدِّیِ(6)عَنْ عَبْدِ خَیْرٍ قَالَ: کَانَ لِعَلِیٍّ ع أَرْبَعَةُ خَوَاتِیمَ یَتَخَتَّمُ بِهَا یَاقُوتٌ لِنُبْلِهِ وَ فَیْرُوزَجٌ لِنُصْرَتِهِ وَ الْحَدِیدُ الصِّینِیُّ لِقُوَّتِهِ وَ عَقِیقٌ لِحِرْزِهِ وَ کَانَ نَقْشُ الْیَاقُوتِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ الْمَلِکُ الْحَقُّ الْمُبِینُ وَ نَقْشُ الْفَیْرُوزَجِ اللَّهُ الْمَلِکُ الْحَقُ(7)- وَ نَقْشُ الْحَدِیدِ الصِّینِیِ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِیعاً- وَ نَقْشُ الْعَقِیقِ ثَلَاثَةُ أَسْطُرٍ مَا شَاءَ اللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا وَ فِی الزِّیَارَاتِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ(1).
**
ترجمه:
عبد خير مىگويد: امير المؤمنين على عليه السّلام چهار انگشتر داشت كه به انگشت مىكرد: انگشتر ياقوت براى بزرگواريش و انگشتر فيروزه براى پيروزيش و انگشترى از آهن چينى براى قوتش و انگشتر عقيق براى حفظش، نوشتۀ روى انگشتر ياقوت عبارت بود از: «لا اله الا اللّٰه الملك الحق المبين» و نوشتۀ روى انگشتر فيروزه چنين بود: «اللّٰه الملك الحق» و نوشتۀ روى انگشتر آهن چينى چنين بود «العزّة لله جميعا» و نوشته روى انگشتر عقيق در سه سطر چنين بود: «ما شاء اللّٰه،لا قوة الا بالله،استغفر اللّٰه»
(2)61- بَابُ عَدَمِ جَوَازِ تَحْوِیلِ الْخَاتَمِ لِیَذْکُرَ الْحَاجَةَ إِلَّا فِی عَدَدِ الرَّکَعَاتِ **
ترجمه:
باب جایز نیست گرداندن انگشتر برای کاری مگر در شمارش رکعات نماز
6032- 1-(3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ الْحَمِیدِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ الشِّرْکَ أَخْفَی مِنْ دَبِیبِ النَّمْلِ وَ قَالَ مِنْهُ تَحْوِیلُ الْخَاتَمِ لِیَذْکُرَ الْحَاجَةَ وَ شِبْهُ هَذَا.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی جَوَازِ عَدَدِ الرَّکَعَاتِ بِالْخَاتَمِ(4).
**
ترجمه:
معانى الاخبار.ابن وليد...از ابن ابى العلاء از حضرت صادق عليه السّلام كه فرمود.شرك بخدا از راه رفتن مورچه پنهانتر است كه حتى يكدرجه از شرك اين است كه بمنظور يادآور شدن چيزى انسان انگشتر خود را از انگشتى بانگشت منتقل سازد و نظير آن
(5)62- بَابُ اسْتِحْبَابِ نَقْشِ الْخَاتَمِ وَ مَا یَنْبَغِی أَنْ یُکْتَبَ عَلَیْهِ وَ جَوَازِ نَقْشِ صُورَةِ وَرْدَةٍ وَ هِلَالٍ فِیهِ **
ترجمه:
6033- 1-(6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ نَقْشُ خَاتَمِ النَّبِیِّ ص مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ کَانَ نَقْشُ خَاتَمِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع اللَّهُ الْمَلِکُ وَ کَانَ نَقْشُ خَاتَمِ أَبِی الْعِزَّةَ لِلَّهِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: نقش انگشتر پیامبر صلی الله علیه و آله این بود: محمد رسول الله و نقش روی انگشتر امیرالمؤمنین علیه السلام این بود: الله ملک. و روی انگشتر پدرم نوشته بود: سبحان الله.
6034- 2-(7)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی
1) یأتی فی الباب 62 من هذه الأبواب، و الحدیث 1 من الباب 33 من أبواب المزار.
2) الباب 61 فیه حدیث واحد.
3) معانی الأخبار- 379- 1.
4) یأتی فی الحدیثین 2 و 3 من الباب 28 من أبواب الخلل.
5) الباب 62 فیه 10 أحادیث.
6) الکافی 6- 473- 1.
7) الکافی 6- 473- 4، أورد قطعة منه فی الحدیث 1 من الباب 46 من أبواب لباس المصلی.
نَصْرٍ قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع- فَأَخْرَجَ إِلَیْنَا خَاتَمَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ خَاتَمَ أَبِی الْحَسَنِ ع- وَ کَانَ عَلَی خَاتَمِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ أَنْتَ ثِقَتِی فَاعْصِمْنِی مِنَ النَّاسِ وَ نَقْشُ خَاتَمِ أَبِی الْحَسَنِ حَسْبِیَ اللَّهُ- وَ فِیهِ وَرْدَةٌ وَ هِلَالٌ فِی أَعْلَاهُ.
**
ترجمه:
ابى نصر گويد: من در خدمت امام رضا عليه السّلام بودم. حضرت عليه السّلام انگشتر امام صادق عليه السّلام و انگشتر امام كاظم عليه السّلام را براى ما نشان داد، بر روى انگشتر امام صادق عليه السّلام نوشته شده بود: «أنت ثقتي فاعصمني من الناس» و نقش انگشتر امام كاظم عليه السّلام چنين بود: «حسبى اللّه» و در آن نقش، يك گل و يك هلال ماه در قسمت بالاى آن بود.
6035- 3-(1)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنْ نَقْشِ خَاتَمِهِ وَ خَاتَمِ أَبِیهِ- قَالَ نَقْشُ خَاتَمِی مَا شَاءَ اللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ- وَ نَقْشُ خَاتَمِ أَبِی حَسْبِیَ اللَّهُ- وَ هُوَ الَّذِی کُنْتُ أُخَتِّمُ بِهِ.
**
ترجمه:
يونس بن عبد الرحمان گويد: از امام رضا عليه السّلام پرسيدم: بر انگشتر شما چه شعارى حك شده و بر انگشتر امام كاظم عليه السّلام چه شعارى نقش بسته بود؟ فرمود: نقش انگشتر من «ما شاء اللّه لا قوّة إلاّ باللّه» و نقش انگشتر پدرم «حسبي اللّه» بود پيش از آنكه من انگشتر جديدى انتخاب كنم، همان انگشتر پدرم را در دست مىكردم و پاى نامهها را امضا مىنمودم.
6036- 4-(2)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ النَّهِیکِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ قَالَ: مَرَّ بِی مُعَتِّبٌ وَ مَعَهُ خَاتَمٌ فَقُلْتُ لَهُ أَیُّ شَیْءٍ هَذَا فَقَالَ خَاتَمُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَأَخَذْتُ لِأَقْرَأَ مَا فِیهِ فَإِذَا فِیهِ اللَّهُمَّ أَنْتَ ثِقَتِی فَقِنِی شَرَّ خَلْقِکَ.
**
ترجمه:
ابراهيم بن عبد الحميد گويد: معتب از كنار من عبور مىكرد و انگشترى در دستش بود، به او گفتم: اين چيست؟ گفت: انگشتر امام صادق عليه السّلام است. آن را گرفتم تا نقش آن را بخوانم، ديدم بر روى آن نوشته:«اللهم أنت ثقتي فقني شرّ خلقك».
6037- 5-(3)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الثَّانِی ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: أَ تَدْرِی مَا کَانَ نَقْشُ خَاتَمِ آدَمَ ع قُلْتُ لَا فَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ کَانَ نَقْشُ خَاتَمِ النَّبِیِّ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ خَاتَمِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ اللَّهُ الْمَلِکُ- وَ خَاتَمِ الْحَسَنِ الْعِزَّةَ لِلَّهِ- وَ خَاتَمِ الْحُسَیْنِ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ- وَ خَاتَمُ(4)عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ خَاتَمُ أَبِیهِ- وَ أَبُو جَعْفَرٍ الْأَکْبَرُ خَاتَمُ جَدِّهِ الْحُسَیْنِ- وَ خَاتَمُ جَعْفَرٍ اللَّهُ وَلِیِّی وَ عِصْمَتِی مِنْ خَلْقِهِ- وَ أَبُو الْحَسَنِ الْأَوَّلُ
حَسْبِیَ اللَّهُ- وَ أَبُو الْحَسَنِ الثَّانِی مَا شَاءَ اللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ وَ قَالَ الْحُسَیْنُ بْنُ خَالِدٍ وَ مَدَّ یَدَهُ إِلَیَّ وَ قَالَ خَاتَمِی خَاتَمُ أَبِی أَیْضاً.
**
ترجمه:
بن حسین خالد گوید: امام رضا علیه السلام سکوت نمود و فرمود: آیا می دانی نقش انگشتر حضرت آدم عليه السّلام چه بود؟ گفتم: نه. فرمود: «لا اله الا اللّه محمّد رسول اللّه» نقش انگشتر پيامبر صلّى اللّه عليه و اله «محمّد رسول اللّه»، نقش انگشتر امير مؤمنان على عليه السّلام «اللّه الملك»، نقش انگشتر امام حسن عليه السّلام «العزة للّه» كه نقش انگشتر امام حسين عليه السّلام «إنّ اللّه بالغ أمره» نقش انگشتر امام سجّاد عليه السّلام همان نقش انگشتر پدرش بود و نقش انگشتر امام باقر عليه السّلام همان نقش انگشتر جدّش امام حسين عليه السّلام، نقش انگشتر امام صادق عليه السّلام «اللّه وليّى و عصمني من خلقه»، نقش انگشتر امام كاظم عليه السّلام «حسبى اللّه» و نقش انگشتر امام رضا عليه السّلام «ما شاء اللّه لا قوّة الا باللّه» بود. حسين بن خالد گويد: امام عليه السّلام دستش را به طرف من دراز نمود و فرمود: نقش انگشترى من همانند نقش انگشترى پدرم است.
6038- 6-(1)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَعْبَدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: کَانَ عَلَی خَاتَمِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ- خَزِیَ وَ شَقِیَ قَاتِلُ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ(2)مُرْسَلًا مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
حسين بن خالد گويد: امام كاظم عليه السّلام فرمود: بر انگشتر امام سجّاد عليه السّلام چنين نوشته بود: «خزي و شقي قاتل الحسين بن على عليهما السّلام».
6039- 7-(3)وَ بِأَسَانِیدَ تَقَدَّمَتْ فِی إِسْبَاغِ الْوُضُوءِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: کَانَ نَقْشُ(4)خَاتَمِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ-
ظَنِّی بِاللَّهِ حَسَنٌ وَ بِالنَّبِیِّ الْمُؤْتَمَنِ
**
ترجمه:
] امام رضا عليه السلام فرمود: كه پدرم موسى بن جعفر عليه السلام فرموده: بر انگشتر محمد بن على، الباقر عليه السلام نوشته بود: من به خدا و پيامبر و جانشين پيامبر و حسن و حسين خوش گمانم.
6040- 8-(5)وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ الْهَاشِمِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ(6)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ ص خَاتَمَانِ أَحَدُهُمَا عَلَیْهِ مَکْتُوبٌ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ- وَ الْآخَرُ صَدَقَ اللَّهُ.
**
ترجمه:
6041- 9-(7)وَ فِی الْمَجَالِسِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنِ
الْحَسَنِ بْنِ أَبِی الْعُقْبِ(1)الصَّیْرَفِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: کَانَ نَقْشُ خَاتَمِ آدَمَ- لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ إِلَی أَنْ قَالَ فَنَقَشَ نُوحٌ فِی خَاتَمِهِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَلْفَ مَرَّةٍ یَا رَبِّ أَصْلِحْنِی إِلَی أَنْ قَالَ وَ أَهْبَطَ اللَّهُ عَلَی إِبْرَاهِیمَ خَاتَماً فِیهِ سِتَّةُ أَحْرُفٍ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ فَوَّضْتُ أَمْرِی إِلَی اللَّهِ أَسْنَدْتُ ظَهْرِی إِلَی اللَّهِ حَسْبِیَ اللَّهُ- فَأَوْحَی اللَّهُ جَلَّ جَلَالُهُ إِلَیْهِ تَخَتَّمْ بِهَذَا الْخَاتَمِ فَإِنِّی أَجْعَلُ النَّارَ عَلَیْکَ بَرْداً وَ سَلَاماً قَالَ وَ کَانَ نَقْشُ خَاتَمِ مُوسَی ع حَرْفَیْنِ اشْتَقَّهُمَا مِنَ التَّوْرَاةِ اصْبِرْ تُؤْجَرْ اصْدُقْ تَنْجُ قَالَ وَ کَانَ نَقْشُ خَاتَمِ سُلَیْمَانَ ع- حَرْفَیْنِ اشْتَقَّهُمَا سُبْحَانَ مَنْ أَلْجَمَ الْجِنَّ بِکَلِمَاتِهِ- وَ کَانَ نَقْشُ خَاتَمِ عِیسَی ع- حَرْفَیْنِ اشْتَقَّهُمَا مِنَ الْإِنْجِیلِ- طُوبَی لِعَبْدٍ ذُکِرَ اللَّهُ مِنْ أَجْلِهِ وَ وَیْلٌ لِعَبْدٍ نُسِیَ اللَّهُ مِنْ أَجْلِهِ وَ کَانَ نَقْشُ خَاتَمِ مُحَمَّدٍ- لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ- وَ کَانَ نَقْشُ خَاتَمِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ الْمُلْکُ لِلَّهِ- وَ کَانَ نَقْشُ خَاتَمِ الْحَسَنِ الْعِزَّةَ لِلَّهِ- وَ کَانَ نَقْشُ خَاتَمِ الْحُسَیْنِ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ- وَ کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ یَتَخَتَّمُ بِخَاتَمِ أَبِیهِ- وَ کَانَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ یَتَخَتَّمُ بِخَاتَمِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ- وَ کَانَ نَقْشُ خَاتَمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع- اللَّهُ وَلِیِّی وَ عِصْمَتِی مِنْ خَلْقِهِ- وَ کَانَ نَقْشُ خَاتَمِ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع حَسْبِیَ اللَّهُ قَالَ الْحُسَیْنُ بْنُ خَالِدٍ- وَ بَسَطَ أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا ع کَفَّهُ وَ خَاتَمُ أَبِیهِ فِی إِصْبَعِهِ حَتَّی أَرَانِیَ النَّقْشَ.
**
ترجمه:
حسین بن خالد گوید: امام رضا (السّلام عليه) فرمود: نقش خاتم آدم لا اله الا اللّٰه محمد رسول اللّٰه بود... تا انجا که فرمود: پس حضرت نوح در خاتم خود نقش كرد لا اله الا اللّٰه الف مرة يا رب اصلحنى را... تا انجا که فرمود: پس خدا خاتمى برای حضرت ابراهیم فرستاد كه شش حرف در آن نقش بود، لا اله الا اللّٰه محمد رسول اللّٰه، لا حول و لا قوة الا باللّٰه فوضت امرى الى اللّٰه اسندت ظهرى الى اللّٰه، حسبى اللّٰه. ، خدا باو وحى كرد كه آن را در انگشت كن كه من آتش را بر تو سرد و سلامت سازم، نقش خاتم موسى دو حرف بود كه از تورات باز گرفته بود صبر كن اجر بر، راستگو نجات جو، فرمود نقش خاتم سليمان (عليه السّلام) سبحان من الجم الجن بكلماته، نقش خاتم عيسى دو حرف بود كه از انجيل در آورده بود خوشا بر بندهاى كه از او ياد خدا شود و بدا بر بندهاى كه از او خدا از ياد برود، نقش خاتم محمد (صلّى اللّه عليه و آله) لا اله الا اللّٰه محمد رسول اللّٰه. ، نقش خاتم امير المؤمنين (عليه السّلام) الملك للّٰه، نقش خاتم حسن (عليه السّلام) العزة للّٰه. ، نقش خاتم حسين (عليه السّلام) ان اللّٰه بالغ امره. ، على بن الحسين (عليه السّلام) انگشتر پدر بدست ميكرد و محمد بن على (عليه السّلام) خاتم حسين (عليه السّلام) بدست مينمود و نقش خاتم جعفر بن محمد (عليه السّلام) اللّٰه ولى و عصمتى من خلقه. بود، نقش خاتم موسى بن جعفر (عليه السّلام) حسبى اللّٰه. بود، حسين بن خالد گفت أبو الحسن الرضا دست خود را دراز كرد و خاتم پدر در انگشتش بود و نقش آن را بمن نمود
6042- 10-(2)وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَمْرِو(3)بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ یَرْفَعُهُ إِلَی أَبِی
عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ کَتَبَ عَلَی خَاتَمِهِ مَا شَاءَ اللَّهُ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ- أَمِنَ مِنَ الْفَقْرِ الْمُدْقِعِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ(1).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: هر كس بر نگين انگشترش «ما شاء اللّٰه لا قوّة الاّ باللّٰه استغفر اللّٰه» را نقش كند از فقر مذلّت بار در امان خواهد بود.
(2)63 بَابُ جَوَازِ تَحْلِیَةِ النِّسَاءِ وَ الصِّبْیَانِ قَبْلَ الْبُلُوغِ بِالذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ **
ترجمه:
باب جایز است زینت نمودن خانمها و بچه ها با طلا و نقره
6043- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ (4)عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الذَّهَبِ یُحَلَّی بِهِ الصِّبْیَانُ فَقَالَ کَانَ عَلِیٌّ ع- یُحَلِّی وُلْدَهُ وَ نِسَاءَهُ بِالذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ.
**
ترجمه:
صباح ابو گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: زينت طلا براى كودكان نابالغ رواست؟ فرمود: امام سجّاد عليه السّلام فرزندان و بانوان خود را با زيور طلا و نقره مىآراست
6044- 2- (5)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ جَمِیعاً عَنْ دَاوُدَ بْنِ سِرْحَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الذَّهَبِ یُحَلَّی بِهِ الصِّبْیَانُ فَقَالَ إِنْ (6)کَانَ أَبِی لَیُحَلِّی وُلْدَهُ وَ نِسَاءَهُ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ فَلَا بَأْسَ بِهِ.
**
ترجمه:
داود بن سرحان گويد: از امام صادق عليه السّلام درباره آراستن كودكان به طلا پرسيدم، فرمود: پدرم كودكان و زنانش را با طلا و نقره زينت مىكرد و اشكالى ندارد
6045- 3- (7)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ
1) تقدم فی الباب 17 من أبواب أحکام الخلوة، و فی الحدیث 5 من الباب 46 و فی الحدیث 2 من الباب 47، و فی الحدیث 8 من الباب 53 و الباب 56، 60 من هذه الأبواب، و یأتی ما یدل علیه فی الحدیث 1 من الباب 45 من أبواب آداب السفر.
2) الباب 63 فیه 5 أحادیث.
3) الکافی 6- 475- 1.
4) فی المصدر زیادة- عن علی بن النعمان.
5) الکافی 6- 475- 2.
6) فی نسخة- أنه (هامش المخطوط).
7) الکافی 6- 475- 3.
عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ حِلْیَةِ النِّسَاءِ بِالذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ فَقَالَ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: زيورآلات طلا و نقره براى بانوان چه صورت دارد؟ امام فرمود: مانعى ندارد.
6046- 4- (1)وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَمْ یَزَلِ (2)النِّسَاءُ یَلْبَسْنَ الْحُلِیَّ.
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبَانٍ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
امام باقر عليه السّلام فرمود: همواره بانوان از زيورآلات طلا و نقره استفاده كردهاند
6047- 5- (4)مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ رِوَایَةِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُحَلِّی أَهْلَهُ بِالذَّهَبِ قَالَ نَعَمْ النِّسَاءَ وَ الْجَوَارِیَ فَأَمَّا الْغِلْمَانُ فَلَا.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْکَرَاهَةِ أَوْ عَلَی مَا بَعْدَ الْبُلُوغِ لِمَا مَرَّ (5)وَ قَدْ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
**
ترجمه:
أبي بصير گويد: از امام صادق عليه السّلام در مورد مردیكه خانوادهاش را با طلا زيور كند پرسیدم: امام فرمود: زنها و كنيزها و دخترها را آرى و اما پسر بچهها را نه.
(7)64 بَابُ جَوَازِ تَحْلِیَةِ السَّیْفِ وَ الْمُصْحَفِ بِالذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ **
ترجمه:
باب جایز است زینت نمودن شمشیر و قرآن با طلا و نقره
6048- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی
عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَیْسَ بِتَحْلِیَةِ السَّیْفِ بَأْسٌ بِالذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: تزيين شمشير با طلا و نقره مانعى ندارد.
6049- 2- (1)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ نَعْلُ سَیْفِ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ قَائِمَتُهُ فِضَّةً وَ (2)بَیْنَ ذَلِکَ حَلَقٌ مِنْ فِضَّةٍ وَ لَبِسْتُ دِرْعَ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ کُنْتُ أَصْحَبُهَا (3)وَ فِیهَا ثَلَاثُ حَلَقَاتٍ مِنْ فِضَّةٍ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهَا وَ ثِنْتَانِ مِنْ خَلْفِهَا.
**
ترجمه:
سكونى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: نعل (فلزى كه در قسمت پايين غلاف شمشير است) و قبضۀ شمشير پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله از نقره بود و بين آن دو، حلقهاى نقرهاى بود. من زره پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله را پوشيدم. من آن را گسترانيدم ديدم سه حلقۀ نقرهاى در قسمت جلو و دو حلقه نقرهاى در قسمت پشت آن بود.
6050- 3- (4)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سِرْحَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَیْسَ بِتَحْلِیَةِ الْمَصَاحِفِ وَ السُّیُوفِ بِالذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ بَأْسٌ.
**
ترجمه:
] امام صادق عليه السّلام فرمود: زينت كردن قرآنها و شمشيرها با طلا و نقره، ايرادى ندارد
6051- 4- (5)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنِ الْمُثَنَّی عَنْ حَاتِمِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ حِلْیَةَ سَیْفِ رَسُولِ اللَّهِ ص- کَانَتْ فِضَّةً کُلُّهَا قَائِمُهُ (6)وَ قِبَاعُهُ (7).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی النَّجَاسَاتِ (8)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی حُکْمِ الْمُصْحَفِ فِی التِّجَارَةِ (9).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: زيور شمشير پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله؛ قبضه و سرقبضۀ آن از نقره بود.
1) الکافی 6- 475- 4.
2) فی المصدر- و کان.
3) فی المصدر- أسحبها.
4) الکافی 6- 475- 7.
5) الکافی 6- 475- 6.
6) فی المصدر- قائمته.
7) قبیعة السیف- ما علی مقبضه من فضة أو حدید. (مجمع البحرین 4- 374).
8) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 2 و 3 و 8 من الباب 67 من أبواب النجاسات.
9) یأتی فی الباب 32 من أبواب ما یکتسب به، و الباب 15 من أبواب الصرف.
(1)65 بَابُ کَرَاهَةِ الْقِنَاعِ لِلرَّجُلِ بِاللَّیْلِ وَ النَّهَارِ **
ترجمه:
باب مکروه است مرد صو رت بپوشاند در شب و روز
6052- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ (الْعَبَّاسِ عَنِ الْوَلِیدِ بْنِ صَبِیحٍ) (3)قَالَ: سَأَلَنِی شِهَابُ بْنُ عَبْدِ رَبِّهِ- أَنْ أَسْتَأْذِنَ لَهُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَأَعْلَمْتُ بِذَلِکَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع- فَقَالَ قُلْ لَهُ یَأْتِینَا إِذَا شَاءَ فَأَدْخَلْتُهُ عَلَیْهِ لَیْلًا وَ شِهَابٌ مُقَنَّعُ الرَّأْسِ فَطُرِحَتْ لَهُ وِسَادَةٌ فَجَلَسَ عَلَیْهَا فَقَالَ لَهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَلْقِ قِنَاعَکَ یَا شِهَابُ- فَإِنَّ الْقِنَاعَ رِیبَةٌ بِاللَّیْلِ مَذَلَّةٌ بِالنَّهَارِ.
**
ترجمه:
وليد بن صبيح گويد: شهاب، پسر عبد ربّه، تقاضا كرد كه از امام صادق عليه السّلام براى او وقت بگيرم، من برايش از آن حضرت اجازۀ حضور خواستم. امام صادق عليه السّلام فرمود: هروقت كه مايل باشد مىتواند بيايد. من شبانه شهاب را به خدمت آن حضرت بردم. شهاب سر خود را با پارچهاى پوشيده بود. زيراندازى براى او پهن شد كه روى آن نشست. امام صادق عليه السّلام فرمود: شهاب، روپوش را فرو افكن، كه روپوش در سياهى شب مايۀ سوء ظن و در روشنى روز گواه ترس و خوارى است.
6053- 2- (4)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ وَ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ کُلِّهِمْ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ أَبِی قَالَ عَلِیٌّ ع التَّقَنُّعُ (5)بِاللَّیْلِ رِیبَةٌ.
**
ترجمه:
امام علی علیه السلام فرمود: نقاب زدن در شب مایه سوء ظن است.
6054- 3- (6)الْحَسَنُ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: التَّقَنُّعُ رِیبَةٌ بِاللَّیْلِ وَ مَذَلَّةٌ بِالنَّهَارِ.
**
ترجمه:
امام علی علیه السلام فرمود: روپوش در سياهى شب مايۀ سوء ظن و در روشنى روز گواه ترس و خوارى است.
6055- 4- (7)وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَضَّاحٍ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع وَ هُوَ جَالِسٌ فِی مُؤَخَّرِ الْکَعْبَةِ وَ تَقَنَّعَ وَ أَخْرَجَ أُذُنَیْهِ مِنْ قِنَاعِهِ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْجَوَازِ وَ نَفْیِ التَّحْرِیم
**
ترجمه:
عبد اللّه بن وضّاح مىگويد: امام كاظم عليه السّلام را ديدم كه در انتهاى كعبه نشسته و مقنعه بر سر انداخته و گوشهايش را از آن بيرون انداخته بود.
می گویم این حدیث حمل بر جایز بودن و اینکه حرام نیست
6056- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْوَلِیدِ بْنِ صَبِیحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَیْهِ یَوْماً فَأَلْقَی إِلَیَّ ثِیَاباً وَ قَالَ یَا وَلِیدُ رُدَّهَا عَلَی مَطَاوِیهَا الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
وليد بن صبيح مىگويد: روزى خدمت امام صادق عليه السّلام شرفياب شدم. آن حضرت چند جامه نزد من انداخت و فرمود: اى وليد! اينها را به همان تاى خود تا كن
6057- 2- (3)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ بْنِ أَبِی مَنْصُورٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع أَنَّهُ کَانَ یَقُولُ طَیُّ الثِّیَابِ رَاحَتُهَا وَ هُوَ أَبْقَی لَهَا.
**
ترجمه:
امام كاظم عليه السّلام مىفرمود: تا كردن لباس، استراحت آن است و اينكار، آن را ماندگارتر مىكند.
6058- 3- (4)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ بَکْرٍ عَنْ زَکَرِیَّا الْمُؤْمِنِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: اطْوُوا ثِیَابَکُمْ بِاللَّیْلِ فَإِنَّهَا إِذَا کَانَتْ مَنْشُورَةً لَبِسَهَا الشَّیَاطِینُ بِاللَّیْلِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: لباسهاى خود را در هنگام شب جمع كنيد؛ زيرا هنگامى كه پهن شده باشد، شيطان در هنگام شب آنها را مىپوشد.
(5)67 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّسْمِیَةِ عِنْدَ خَلْعِ الثِّیَابِ **
ترجمه:
باب مستحب است بسم الله گفتن وق کندن لباس
6059- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَمِّهِ یَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ رَفَعَ الْحَدِیثَ إِلَی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا خَلَعَ أَحَدُکُمْ ثِیَابَهُ
فَلْیُسَمِّ لِئَلَّا یَلْبَسَهَا الْجِنُّ فَإِنَّهُ إِذَا لَمْ یُسَمِّ عَلَیْهَا لَبِسَهَا الْجِنُّ حَتَّی یُصْبِحَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (1).
**
ترجمه:
على بن اسباط، از عمويش يعقوب حديث را مرفوعا از على بن ابى طالب عليه السّلام نقل كرده كه آن جناب فرمودند: رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم در ضمن سخنانى بسيار فرمودند: هنگامى كه يكى از شما لباسش را در مىآورد بايد بسم اللّٰه بگويد تا جن آن را نپوشد چه آنكه اگر بسم اللّٰه گفته نشد جن آن را مىپوشد تا صبح گردد
(2)68 بَابُ اسْتِحْبَابِ لُبْسِ السَّرَاوِیلِ مِنْ قُعُودٍ وَ کَرَاهَةِ لُبْسِهَا مِنْ قِیَامٍ وَ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ وَ مُسْتَقْبِلَ إِنْسَانٍ وَ مَسْحِ الْیَدِ وَ الْوَجْهِ بِالذَّیْلِ وَ الْجُلُوسِ عَلَی عَتَبَةِ الْبَابِ وَ الشَّقِّ بَیْنَ الْغَنَمِ وَ اسْتِحْبَابِ لُبْسِ الْقَمِیصِ قَبْلَ السَّرَاوِیلِ **
ترجمه:
باب مستحب است پوشیدن شلوار در حال نشسته و کراهت در حال ایستاده و رو به قبله بودن و مقابل انسان و با دامن لباس دست و صورت را خشکاندن نشستن بر چارچوب در و شکافتن گله گوسفند و مستحب است پوشیدن پیراهن قبل از شلوار
6060- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الطَّیَالِسِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ لَبِسَ السَّرَاوِیلَ مِنْ قُعُودٍ وُقِیَ وَجَعَ الْخَاصِرَةِ.
**
ترجمه:
امام صادق- علیه السلام- فرمود: هرکس شلوارش را در حال نشسته بپوشد از درد خاصره ایمن می شود.
6061- 2- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی بِإِسْنَادِهِ یَرْفَعُهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: اغْتَمَّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَوْماً فَقَالَ مِنْ أَیْنَ أُتِیتُ فَمَا أَعْلَمُ أَنِّی جَلَسْتُ عَلَی عَتَبَةِ الْبَابِ وَ لَا شَقَقْتُ بَیْنَ غَنَمٍ وَ لَا لَبِسْتُ سَرَاوِیلِی مِنْ قِیَامٍ وَ لَا مَسَحْتُ یَدِی وَ وَجْهِی بِذَیْلِی.
**
ترجمه:
امام صادق (عليه السّلام) فرمود: روزى امير المؤمنين (عليه السّلام) اندوهگين شد، پس گفت: اين اندوه از كجا آمد؟ من يادم نيست كه بر آستانۀ در نشسته باشم و نه ميان گوسفندان آنها را پراكنده كرده باشم و نه پيراهن خود را ايستاده پوشيده باشم و نه با دامن خود صورتم را پاك كرده باشم.
6062- 3- (5)الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنِ الصَّادِقِ
1) یأتی فی الحدیث 1 و 8 من الباب 19 من أبواب أحکام المساکن، و فی الحدیث 8 من الباب 11، و فی الحدیث 4 من الباب 21 من أبواب القراءة فی الصلاة، و فی الباب 17 من أبواب الذکر، و فی البابین 56 و 57 من أبواب آداب المائدة، تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 12 من الباب 26 من أبواب الوضوء، و بعمومه کل أحادیث الباب المذکور.
2) الباب 68 فیه 6 أحادیث.
3) الکافی 6- 479- 7.
4) الخصال- 225- 59.
5) مکارم الأخلاق- 101.
عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: قَالَ: لَبِسَ الْأَنْبِیَاءُ الْقَمِیصَ قَبْلَ السَّرَاوِیلِ.
**
ترجمه:
] امام صادق عليه السّلام فرمود: امير المؤمنين عليه السّلام می فرمود: پيامبران، پيراهن را قبل از شلوار مىپوشند.
6063- 4- (1)قَالَ وَ فِی رِوَایَةٍ لَا تَلْبَسْهُ مِنْ قِیَامٍ وَ لَا مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ وَ لَا إِلَی الْإِنْسَانِ.
**
ترجمه:
امام عليه السّلام فرمود: شلوار را ايستاده و رو به قبله و رو به انسان ديگر مپوش.
6064- 5- (2)مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الْجَامِعِ لِأَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنْهُمْ ع قَالَ: مَنْ لَبِسَ سَرَاوِیلَهُ مِنْ قِیَامٍ لَمْ تُقْضَ لَهُ حَاجَةٌ ثَلَاثَةَ أَیَّامٍ.
**
ترجمه:
امام عليه السلام فرمود: کسی که شلوارش را ایستاده بپوشد سه روز حاجتش را برآورده نمی شود.
6065- 6- (3)وَ قَدْ تَقَدَّمَ حَدِیثُ إِسْمَاعِیلَ بْنِ الْفَضْلِ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع تَوَضَّأَ لِلصَّلَاةِ ثُمَّ مَسَحَ وَجْهَهُ بِأَسْفَلِ قَمِیصِهِ ثُمَّ قَالَ یَا إِسْمَاعِیلُ- افْعَلْ هَکَذَا فَإِنِّی هَکَذَا أَفْعَلُ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْجَوَازِ فَلَا یُنَافِی الْکَرَاهَةَ لِمَا تَقَدَّمَ هُنَا (4)وَ فِی الْوُضُوءِ (5).
**
ترجمه:
اسماعیل بن فضل گويد: امام صادق علیه السلام را دیدم که برای نماز وضو گرفت و سپس با زیر پیراهنش صورتش را پاک کرد. سپس فرمود: ای اسماعیل چنین کن که من چنین می کنم.
این حمل بر جواز است
(6)69 بَابُ کَرَاهَةِ لُبْسِ النَّعْلِ مِنْ قِیَامٍ لِلرَّجُلِ **
ترجمه:
باب مکروه است مرد ایستاده کفش بپوشد
6066- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ الْقَدَّاحِ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ فِی حَدِیثٍ قَالَ: نَهَی النَّبِیُّ ص أَنْ یَتَنَعَّلَ الرَّجُلُ وَ هُوَ قَائِمٌ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله مرد را از پوشیدن کفش در حالت ایستاده نهی کرد.
6067- 2- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ لِعَلِیٍّ ع قَالَ: وَ کَرِهَ أَنْ یَتَنَعَّلَ الرَّجُلُ وَ هُوَ قَائِمٌ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام ، از پيامبر صلىاللهعليهوآله در وصیت خود به امام علی علیه السلام، فرمود: پيامبر از اینکه مرد ایستاده کفش بپوشد متنفر بود.
6068- 3- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ یَتَنَعَّلَ الرَّجُلُ (3)وَ هُوَ قَائِمٌ.
**
ترجمه:
] امام صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله مرد را از پوشیدن کفش در حالت ایستاده نهی کرد.
6069- 4- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْبَصْرِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ اللَّهَ کَرِهَ لَکُمْ أَیَّتُهَا الْأُمَّةُ أَرْبَعاً وَ عِشْرِینَ خَصْلَةً وَ نَهَاکُمْ عَنْهَا إِلَی أَنْ قَالَ وَ کَرِهَ أَنْ یَتَنَعَّلَ الرَّجُلُ وَ هُوَ قَائِمٌ.
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ کَمَا یَأْتِی (5)وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: همانا خداوند کراهت دارد برای شما امت بیست و چهار خصلت را و شما را از آن نهی کرده است. تا اینکه فرمود: و کراهت دارد از اینکه مرد ایستاده کفش بپوشد.
(7)70 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ مَسْحِ الْإِنْسَانِ یَدَهُ بِثَوْبِ مَنْ لَمْ یَکْسَهُ **
ترجمه:
باب جایز نیست انسان دست به لباس کسی بکشد که او را نپوشانده
6070- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ
1) الفقیه 4- 357- 5762، و أورده فی الحدیث 18 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس.
2) الفقیه 4- 4- 4968، و أمالی الصدوق- 345- 1، و أورده فی الحدیث 6 من الباب 44 من هذه الأبواب.
3) لیس فی المصدر.
4) الفقیه 3- 363- 1727، و أورده ببعض قطعاته فی الحدیث 11 من الباب 15 من أبواب أحکام الخلوة.
5) یأتی فی الحدیث 17 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس.
6) تقدم فی الحدیث 6 من الباب 44 من هذه الأبواب.
7) الباب 70 فیه حدیثان.
8) الکافی 6- 479- 10.
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَمُّونٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مِسْمَعٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا یَمْسَحْ أَحَدُکُمْ بِثَوْبِ مَنْ لَمْ یَکْسَهُ.
**
ترجمه:
پیامبر گرامی اسلام(صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود:
نباید کسی از شما لباس شخص دیگری را که جزو خانواده او محسوب نمیشود، لمس کند و به آن دست بزند».
6071- 2- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ بِسَنَدٍ تَقَدَّمَ فِی عِیَادَةِ الْمَرِیضِ (2)عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ:- أَلَا لَا تُحَقِّرُنَّ شَیْئاً وَ إِنْ صَغُرَ فِی أَعْیُنِکُمْ فَإِنَّهُ لَا صَغِیرَةَ بِصَغِیرَةٍ مَعَ الْإِصْرَارِ وَ لَا کَبِیرَةَ بِکَبِیرَةٍ مَعَ الِاسْتِغْفَارِ أَلَا وَ إِنَّ اللَّهَ سَائِلُکُمْ عَنْ أَعْمَالِکُمْ حَتَّی عَنْ مَسِّ أَحَدِکُمْ ثَوْبَ أَخِیهِ بَیْنَ إِصْبَعَیْهِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی تَحْرِیمِ الْغَصْبِ وَ التَّصَرُّفِ فِی مَالِ الْغَیْرِ بِغَیْرِ إِذْنِهِ (3).
**
ترجمه:
پیامبر ((صلی الله علیه وآله) فرمود:
نبايد كارى را كوچك بشماريد هر چند در نظرتان حقير و ناچيز آيد زيرا (گناه) صغيرهاى با اصرار،ديگر صغيره نخواهد بود،و همچنين (گناه) كبيرهاى با استغفار كبيره نخواهد بود. و همانا خداوند عزّ و جلّ تمام اعمال و كارهاى شما را جويا خواهد شد و از شما سؤال خواهد كرد حتّى از انگشتى كه كسى از شما بر جامۀ برادر و رفيقش بگذارد
من میگویم دلالت میکند بر حرام بودن غصب و تصرف در مال غیر بدون اذن صاحبش
(4)71 بَابُ اسْتِحْبَابِ سَعَةِ الْجِرِبَّانِ فِی ثَوْبٍ **
ترجمه:
باب مستحب است گشاد بودن یقه ی پیراهن
6072- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَلِیٍّ الْقُمِّیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَعَةُ الْجِرِبَّانِ (6)وَ نَبَاتُ الشَّعْرِ فِی الْأَنْفِ أَمَانٌ مِنَ الْجُذَامِ ثُمَّ قَالَ أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ الشَّاعِرِ
وَ لَا تَرَی قَمِیصِی إِلَّا وَاسِعَ الْجَیْبِ وَ الْیَدِ.
**
ترجمه:
على قمى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: گشاد بودن يقه پيراهن و رويش مو در بينى، امان از بيمارى جذام است. سپس فرمود: مگر سخن شاعر را نشنيدهاى كه گويد: «پيراهنم را نخواهى ديد مگر گشاده گريبان و آستين».
(1)72 بَابُ کَرَاهَةِ لُبْسِ صَاحِبِ الْأَهْلِ الْخَشِنَ مِنَ الثِّیَابِ وَ انْقِطَاعِهِ عَنِ الدُّنْیَا **
ترجمه:
باب مکروه است کسی برای اهل و ایالش لباس خشن بپوشد و از دنیا فاصله بگیرد
6073- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِی حَمَّادٍ وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ غَیْرِهِمَا بِأَسَانِیدَ مُخْتَلِفَةٍ فِی احْتِجَاجِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع عَلَی عَاصِمِ بْنِ زِیَادٍ- حِینَ لَبِسَ الْعَبَاءَ وَ تَرَکَ الْمُلَاءَ وَ شَکَاهُ أَخُوهُ الرَّبِیعُ بْنُ زِیَادٍ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع- أَنَّهُ قَدْ غَمَّ أَهْلَهُ وَ أَحْزَنَ وُلْدَهُ بِذَلِکَ فَقَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع عَلَیَّ بِعَاصِمِ بْنِ زِیَادٍ- فَجِیءَ بِهِ فَلَمَّا رَآهُ عَبَسَ فِی وَجْهِهِ فَقَالَ لَهُ أَ مَا اسْتَحْیَیْتَ مِنْ أَهْلِکَ أَ مَا رَحِمْتَ وُلْدَکَ أَ تَرَی اللَّهَ أَحَلَّ لَکَ الطَّیِّبَاتِ وَ هُوَ یَکْرَهُ أَخْذَکَ مِنْهَا أَنْتَ أَهْوَنُ عَلَی اللَّهِ مِنْ ذَلِکَ أَ وَ لَیْسَ اللَّهُ یَقُولُ وَ الْأَرْضَ وَضَعَها لِلْأَنامِ فِیها فاکِهَةٌ وَ النَّخْلُ ذاتُ الْأَکْمامِ (3)- أَ وَ لَیْسَ یَقُولُ مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ یَلْتَقِیانِ بَیْنَهُما بَرْزَخٌ لا یَبْغِیانِ- إِلَی قَوْلِهِ یَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجانُ (4)- فَبِاللَّهِ لَابْتِذَالُ نِعَمِ اللَّهِ بِالْفِعَالِ أَحَبُّ إِلَیْهِ مِنِ ابْتِذَالِهَا بِالْمَقَالِ وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ (5)- فَقَالَ عَاصِمٌ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ فَعَلَامَ اقْتَصَرْتَ فِی مَطْعَمِکَ عَلَی الْجُشُوبَةِ وَ فِی مَلْبَسِکَ عَلَی الْخُشُونَةِ- فَقَالَ وَیْحَکَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَرَضَ عَلَی أَئِمَّةِ الْعَدْلِ أَنْ یُقَدِّرُوا أَنْفُسَهُمْ بِضَعَفَةِ النَّاسِ کَیْلَا یَتَبَیَّغَ بِالْفَقِیرِ فَقْرُهُ فَأَلْقَی عَاصِمٌ الْعَبَاءَ وَ لَبِسَ الْمُلَاءَ.
**
ترجمه:
راوی گويد: از امير المؤمنين عليه السّلام راجع به احتجاج آن حضرت بر عاصم بن زياد كه عبا پوشيده و جامۀ نرم را از تن دور كرده روايت شده كه برادرش ربيع بن زياد شكايت او را به امير المؤمنين نمود و گفت: با اين روش خاندان خود را غمزده و فرزندان خود را اندوهناك ساخته است. امير المؤمنين فرمود: عاصم بن زياد را نزد من بياوريد، او را آوردند چون او را ديد با ترشروئى به او فرمود:ذاز خانوادۀ خود شرم نكردى و به فرزندانت رحم نكردى، تو معتقدى كه خدا پاكيزگيها را بر تو حلال كرده و نخواسته تو از آنها استفاده كنى تو نزد خداوند كوچكتر از آنى كه اظهار نظر كنى مگر خداوند نفرموده است: زمين را براى استفاده مردم قرار داديم كه در آن ميوه و نخل غلافدار است باز مگر خداوند نمىفرمايد؟ «آميختند دو دريا و به هم برخوردند،رميانشان حائلى است كه به هم آميخته نشوند» تا آنجا كه مىفرمايد: «از آنها لؤلؤ و مرجان برآيد» به خدا سوگند به كارگيرى نعمتهاى خدا با عمل نزد او دوستداشتنىتر است از پذيرش آنها به گفتار و خداوند عز و جل فرموده: «و اما نعمت پروردگارت را بازگو». عاصم عرض كرد: يا امير المؤمنين پس چرا خود در خوراكت به طعام ناگوار و درشت اكتفاء كردى و در لباست به جامۀ زبر و درشت؟ فرمود: واى بر تو به راستى خدا بر امامان عادل لازم كرده خود را با مردم مستمند و ناتوان هماهنگ سازند تا فقر بر درويش بىنوا او را از راه به در نبرد. عاصم بن زياد عباى موئين را افكند و جامۀ نرم در بر كرد.
وَ رَوَاهُ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَجْمَعِ الْبَیَانِ مُرْسَلًا (1)وَ کَذَا الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ نَحْوَهُ (2)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
(4)73 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّبَرُّعِ بِکِسْوَةِ الْمُؤْمِنِ فَقِیراً کَانَ أَوْ غَنِیّاً وَ وُجُوبِهِ مَعَ ضَرُورَتِهِ **
ترجمه:
باب مستحب است پوشاندن لباس مر مومن فقیر باشد یا غنی و واجب می شود باضرورت
6074- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ کَسَا أَحَداً مِنْ فُقَرَاءِ الْمُسْلِمِینَ ثَوْباً مِنْ عُرْیٍ أَوْ أَعَانَهُ بِشَیْءٍ مِمَّا (یُقَوِّیهِ عَلَی) (6)مَعِیشَتِهِ وَکَّلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ سَبْعِینَ أَلْفَ مَلَکٍ مِنَ الْمَلَائِکَةِ یَسْتَغْفِرُونَ لِکُلِّ ذَنْبٍ عَمِلَهُ إِلَی أَنْ یُنْفَخَ فِی الصُّورِ.
وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَکْرِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع نَحْوَهُ (7).
**
ترجمه:
رسول خدا صلى اللّٰه عليه و آله فرمود: هر كه يكى از فقراء مسلمانها را بوسيله لباسى از برهنگى بپوشاند يا او را بچيزى از قوت زندگى يارى كند، خداى عز و جل 70 هزار فرشته بر او گمارد كه تا دميدن صور براى هر گناهى كه ميكند آمرزش خواهند
6075- 2- (8)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع
قَالَ: مَنْ کَسَا مُؤْمِناً کَسَاهُ اللَّهُ مِنَ الثِّیَابِ الْخُضْرِ.
**
ترجمه:
امام سجاد عليه السّلام فرمود: هر کس مؤمن برهنه ای را لباس بپوشاند خداوند او را از لباس سبز بهشتی خواهد پوشاند.
6076- 3- (1)قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ قَالَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ لَا یَزَالُ فِی ضَمَانِ اللَّهِ مَا دَامَ عَلَیْهِ سِلْکٌ.
**
ترجمه:
کلینی گويد: امام سجّاد عليه السّلام در حديث ديگر فرمود: تا زمانی که نخی از آن جامه باقی باشد در ضمانت خدا باشد
6077- 4- (2)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَانَ یَقُولُ مَنْ کَسَا مُؤْمِناً ثَوْباً مِنْ عُرْیٍ کَسَاهُ اللَّهُ مِنْ إِسْتَبْرَقِ الْجَنَّةِ وَ مَنْ کَسَا مُؤْمِناً ثَوْباً مِنْ غِنًی لَمْ یَزَلْ فِی سِتْرٍ مِنَ اللَّهِ مَا بَقِیَ مِنَ الثَّوْبِ خِرْقَةٌ.
**
ترجمه:
] امام صادق علیه السلام فرمود: هر که مؤمنی را به وسيله جامهای از برهنگی بپوشاند، خدايش از استبرق بهشتی پوشاند و هر که به مؤمن مالداری جامهای پوشاند، تا پارهای از آن باقی باشد، در پرده خدا باشد
6078- 5- (3)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ کَسَا أَخَاهُ کِسْوَةَ شِتَاءٍ أَوْ صَیْفٍ کَانَ حَقّاً عَلَی اللَّهِ أَنْ یَکْسُوَهُ مِنْ ثِیَابِ الْجَنَّةِ وَ أَنْ یُهَوِّنَ عَلَیْهِ مِنْ سَکَرَاتِ الْمَوْتِ وَ أَنْ یُوَسِّعَ عَلَیْهِ فِی قَبْرِهِ وَ أَنْ یَلْقَی الْمَلَائِکَةَ إِذَا خَرَجَ مِنْ قَبْرِهِ بِالْبُشْرَی وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی کِتَابِهِ وَ تَتَلَقَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ هذا یَوْمُکُمُ الَّذِی کُنْتُمْ تُوعَدُونَ (4).
**
ترجمه:
امام صادق علیه السلام فرمود:
هر که لباسی زمستانی يا تابستانی به برادرش بپوشاند، سزاوار است بر خدا که او را از جامههای بهشتی بپوشاند، و سختیهای مردن را بر او آسان کند و در قبرش بر او گشايش دهد، و چون از قبر درآيد فرشتگان با مژدگانی از او ملاقات کنند، اين است قول خدای عز و جل که در کتابش می فرماید: (و فرشتگان به پيشواز آنها روند که امروز است آن روزی که به شما وعده داده شده است.)
6079- 6- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: مَنْ أَطْعَمَ مُؤْمِناً مِنْ جُوعٍ أَطْعَمَهُ اللَّهُ مِنْ ثِمَارِ الْجَنَّةِ وَ مَنْ سَقَی مُؤْمِناً مِنْ ظَمَإٍ سَقَاهُ اللَّهُ مِنَ الرَّحِیقِ الْمَخْتُومِ وَ مَنْ کَسَا مُؤْمِناً کَسَاهُ اللَّهُ مِنَ الثِّیَابِ الْخُضْرِ.
**
ترجمه:
امام سجاد عليه السلام فرمود: هر كه مومن گرسنه اي را خوراك دهد خداوند او را از ميوه هاي بهشتي بهره مند سازد و هر كه مومن تشنه اي را سيراب نمايد خداوند او را از باده سر به مهر سيراب كند و هر كه مومني را جامه پوشاند خداوند او را از جامگان سبز بهشتي پوشاند
6080- 7- (1)وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ فُرَاتِ بْنِ أَحْنَفَ قَالَ: قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع مَنْ کَانَ عِنْدَهُ فَضْلُ ثَوْبٍ (وَ قَدَرَ أَنْ یَخُصَّ بِهِ مُؤْمِناً یَحْتَاجُ) (2)إِلَیْهِ فَلَمْ یَدْفَعْهُ إِلَیْهِ أَکَبَّهُ اللَّهُ فِی النَّارِ عَلَی مَنْخِرَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ (3)
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی حَالِ الضَّرُورَةِ وَ خَوْفِ الْفَقِیرِ مِنَ الْهَلَاکِ فَتَجِبُ کِسْوَتُهُ وَ یَحْرُمُ مَنْعُهُ.
**
ترجمه:
امام سجّاد عليه السّلام فرمود: کسی که لباس اضافی دارد و قادر است مؤمن محتاجی را بپوشاند و این کار را نکند، خدا او را به رو به آتش درافکند
میگویم حمل بر حال ضرورت و ترس از هلاکت فقیر پس واجب است پوشاندن او
6081- 8- (4)وَ فِی کِتَابِ الْإِخْوَانِ بِسَنَدِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ کَسَا أَخَاهُ کِسْوَةَ شِتَاءٍ أَوْ صَیْفٍ کَانَ حَقّاً عَلَی اللَّهِ أَنْ یَکْسُوَهُ مِنْ ثِیَابِ الْجَنَّةِ.
وَ
ذَکَرَ الْحَدِیثَ السَّابِقَ وَ زَادَ وَ مَنْ أَکْرَمَ أَخَاهُ یُرِیدُ بِذَلِکَ الْأَخْلَاقَ الْحَسَنَةَ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ مِنْ کِسْوَةِ الْجَنَّةِ عَدَدَ مَا فِی الدُّنْیَا مِنْ أَوَّلِهَا إِلَی آخِرِهَا وَ لَمْ یُثْبِتْهُ مِنْ أَهْلِ الرِّیَاءِ وَ أَثْبَتَهُ مِنْ أَهْلِ الْکَرَمِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: كسى كه ببرادر خود پوشاك زمستانى يا تابستانى درپوشد بر خداوند است كه از جامههاى بهشتى بر او بپوشاند. در روایتی دیگر فرمود: هر كه از روى خوشخوئى برادر خويش را گرامى دارد خداوند آنچه كه در آغاز تا انجام در اين جهان است از پوششهاى بهشتى براى وى خواهد نوشت و برياكاران شبيه نبوده بلكه بكريمان ماند.
1) عقاب الأعمال- 298- 1.
2) فی نسخة- فیعلم ان بحضرته مؤمنا محتاجا (هامش المخطوط).
3) المحاسن- 98- 63.
4) مصادقة الأخوان- 78.
5) یأتی فی الأحادیث 5 و 7 و 8 و 11 و 24 من الباب 122 من أبواب أحکام العشرة و فی الحدیث 5 و 7 و 10 من الباب 22 من أبواب فعل المعروف، و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 5 الباب 29 من هذه الأبواب.
(1)1 بَابُ جَوَازِ الصَّلَاةِ فِی کُلِّ مَکَانٍ بِشَرْطِ أَنْ یَکُونَ مَمْلُوکاً أَوْ مَأْذُوناً فِیهِ **
ترجمه:
باب جایز است نماز در هر مکان به شرطی که مالک باشد یا اذن استفاده داشته باشد
6082- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ جَمِیعاً عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ أَعْطَی مُحَمَّداً ص- شَرَائِعَ نُوحٍ وَ إِبْرَاهِیمَ وَ مُوسَی وَ عِیسَی إِلَی أَنْ قَالَ وَ جَعَلَ لَهُ الْأَرْضَ مَسْجِداً وَ طَهُوراً.
وَ رَوَاهُ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: خداوند به محمد صلی الله علیه و آله و سلم شریعت نوح و ابراهیم و موسی و عیسی را داد، تا آن حضرت فرمود ، و زمین را برای او عبادتگاه و پاک قرار داد.
6083- 2- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ ص أُعْطِیتُ خَمْساً لَمْ یُعْطَهَا أَحَدٌ قَبْلِی جُعِلَتْ لِیَ الْأَرْضُ مَسْجِداً وَ طَهُوراً وَ نُصِرْتُ بِالرُّعْبِ وَ أُحِلَّ لِیَ الْمَغْنَمُ وَ أُعْطِیتُ جَوَامِعَ الْکَلِمِ وَ أُعْطِیتُ الشَّفَاعَةَ.
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ ابْنِ أَبَانٍ عَنِ
الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ الْجُعْفِیِّ عَنِ الْبَاقِرِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
] رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمودند: بمن پنج چيز عطا شده كه پيش از من بهيچ كس ديگر عطا نشده است: اوّل آنكه همۀ زمين را براى من و امّتم نمازگاه و پاكى آفرين قرار داده است .دوّم آنكه با رعب و وحشت و نصرت و يارى يافتم، سوّم آنكه غنيمت بدست آمده از كافران بر من حلال گشت. چهارم آنكه مرا جوامع سخنان نغز و حكمت آميز كرامت شد. پنجم آنكه خداوند تعالى مرا اجازۀ شفاعت فرمود.
6084- 3- (2)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ بِإِسْنَادِهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْأَرْضُ کُلُّهَا مَسْجِدٌ إِلَّا الْحَمَّامَ وَ الْقَبْرَ.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: تمام زمین عبادتگاه است جز حمام و قبر
6085- 4- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَبَّاسِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَیْمَانَ مَوْلَی طِرْبَالٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الْأَرْضُ کُلُّهَا مَسْجِدٌ إِلَّا بِئْرَ غَائِطٍ أَوْ مَقْبَرَةً (أَوْ حَمَّاماً) (4).
أَقُولُ: الِاسْتِثْنَاءُ هُنَا عَلَی وَجْهِ الْکَرَاهَةِ لِمَا یَأْتِی إِنْ شَاءَ اللَّهُ (5).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: تمام زمین عبادتگاه است جز چاه فضولات و قبر و حمام
6086- 5- (6)جَعْفَرُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ سَعِیدٍ الْمُحَقِّقُ الْحِلِّیُّ فِی الْمُعْتَبَرِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص جُعِلَتْ لِیَ الْأَرْضُ مَسْجِداً وَ تُرَابُهَا طَهُوراً أَیْنَمَا أَدْرَکَتْنِی الصَّلَاةُ صَلَّیْتُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی التَّیَمُّمِ وَ غَیْرِهِ (7)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ وَ عَلَی اشْتِرَاطِ کَوْنِهِ مَمْلُوکاً أَوْ مَأْذُوناً فِیهِ (8).
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: زمین را برای من سجدگاه کرده اند و خاکش پاکیزه است، هر جا نیاز بود نماز بخوانم، نماز خواندم.
1) أمالی الصدوق 179- 6.
2) المحاسن- 365- 110.
3) التهذیب 3- 259- 728، و الاستبصار 1- 441- 1699، أورده أیضا فی الحدیث 2 من الباب 31 من هذه الأبواب.
4) لیس فی المصدر.
5) یأتی فی الحدیث 1 و 3 و 4 و 5 من الباب 25، و الحدیث 1 من الباب 31، و الحدیث 1 و 2 من الباب 34 من هذه الأبواب.
6) المعتبر- 158.
7) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 7 من أبواب التیمم.
8) یأتی ما یدلّ علیه فی الباب 3 من هذه الأبواب، و فیها دلالة عامة فلاحظ، و أیضا یدلّ علیه ما یأتی فی الحدیث 2 من الباب 2 من هذه الأبواب.
(1)2 بَابُ حُکْمِ الصَّلَاةِ فِی الْمَکَانِ الْمَغْصُوبِ وَ الثَّوْبِ الْمَغْصُوبِ **
ترجمه:
باب حکم نماز در مکان غصبی و لباس غصبی
6087- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع لَوْ أَنَّ النَّاسَ أَخَذُوا مَا أَمَرَهُمُ اللَّهُ بِهِ فَأَنْفَقُوهُ فِیمَا نَهَاهُمْ عَنْهُ مَا قَبِلَهُ مِنْهُمْ وَ لَوْ أَخَذُوا مَا نَهَاهُمُ اللَّهُ عَنْهُ فَأَنْفَقُوهُ فِیمَا أَمَرَهُمُ اللَّهُ بِهِ مَا قَبِلَهُ مِنْهُمْ حَتَّی یَأْخُذُوهُ مِنْ حَقٍّ وَ یُنْفِقُوهُ فِی حَقٍّ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود:
اگر مردم مالى را از راهى كه خدا فرموده است كسب كنند، و در راهى كه از آن نهى كرده است خرج نمايند، از ايشان قبول نميكند، و اگر آن را از راهى كه خدا نهى كرده است بدست آورند و در راهى كه امر فرموده خرج كنند، از ايشان قبول نميكند، مگر آنكه از راه حقّ بدست آورند، و در راه حقّ خرج كنند
6088- 2- (4)الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ شُعْبَةَ فِی تُحَفِ الْعُقُولِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فِی وَصِیَّتِهِ لِکُمَیْلٍ قَالَ: یَا کُمَیْلُ- انْظُرْ فِی مَا تُصَلِّی وَ عَلَی مَا تُصَلِّی إِنْ لَمْ یَکُنْ مِنْ وَجْهِهِ وَ حِلِّهِ فَلَا قَبُولَ.
وَ رَوَاهُ الطَّبَرِیُّ فِی بِشَارَةِ الْمُصْطَفَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ الْحَسَنِ الْبَصْرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ وَهْبَانَ الدُّبَیْلِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ الْعَسْکَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْمُفَضَّلِ عَنْ رَاشِدِ بْنِ عَلِیٍّ الْقُرَشِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَفْصٍ الْمَدَنِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ سَعِیدِ بْنِ زَیْدِ بْنِ أَرْطَأَةَ عَنْ کُمَیْلِ بْنِ زِیَادٍ (5)
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی تَحْرِیمِ الْغَصْبِ وَ عَدَمِ جَوَازِ التَّصَرُّفِ فِی الْمَغْصُوبِ (6).
**
ترجمه:
امام علی علیه السلام خطاب به کمیل فرمود: ای کمیل! نگاه کن ببین که در چه چیزی نماز می گزاری و بر روی چه چیز نماز ایستادی، اگر آن چیزی را که برای نمازت استفاده می کنی، حلال و مباح نباشد، نمازت قبول نیست.»
(1)3 بَابُ حُکْمِ مَا لَوْ طَابَتْ نَفْسُ الْمَالِکِ بِالصَّلَاةِ فِی ثَوْبِهِ أَوْ عَلَی فِرَاشِهِ أَوْ فِی أَرْضِهِ **
ترجمه:
باب حکم کسی که رضایت بدهد مالک به نماز در لباس یا فرش یا زمین او
6089- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ (3)
مَنْ کَانَتْ عِنْدَهُ أَمَانَةٌ فَلْیُؤَدِّهَا إِلَی مَنِ ائْتَمَنَهُ عَلَیْهَا فَإِنَّهُ لَا یَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ وَ لَا مَالُهُ إِلَّا بِطِیبَةِ نَفْسِهِ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ زَیْدٍ الشَّحَّامِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: هركس امانتى نزد خود دارد، آن را به صاحبش بازگرداند؛ زيرا خون هيچ مرد مسلمانى حلال نخواهد بود. همچنين اموالش نيز حلال نخواهد بود؛ مگر با رضايت خودش.
6090- 2- (5)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ عَنْ سَعِیدِ بْنِ الْحَسَنِ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع أَ یَجِیءُ أَحَدُکُمْ إِلَی أَخِیهِ فَیُدْخِلُ یَدَهُ فِی کِیسِهِ فَیَأْخُذُ حَاجَتَهُ فَلَا یَدْفَعُهُ قُلْتُ مَا أَعْرِفُ ذَلِکَ فِینَا فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع- فَلَا شَیْءَ إِذاً قُلْتُ فَالْهَلَاکُ إِذاً فَقَالَ إِنَّ الْقَوْمَ لَمْ یُعْطَوْا أَحْلَامَهُمْ بَعْدُ.
**
ترجمه:
سعید بن حسن گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: آيا يكى از شماها نزد برادرش مىرود و دست در كيسۀ او مىكند و آنچه را مىخواهد برمىدارد و او جلوش را نمىگيرد عرض كردم: من در ميان خودمان چنين چيزى را سراغ ندارم، امام باقر عليه السّلام فرمود: در اين صورت چيزى در بين نيست (يعنى از ايمان خبرى نيست) گفتم: پس در اين صورت هلاكت است، فرمود: براستى هنوز خرد اين مردم كامل نشده
6091- 3- (6)الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ شُعْبَةَ فِی تُحَفِ الْعُقُولِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَنَّهُ قَالَ فِی خُطْبَةِ الْوَدَاعِ أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ وَ لَا یَحِلُّ لِمُؤْمِنٍ مَالُ أَخِیهِ إِلَّا عَنْ طِیبِ نَفْسٍ مِنْهُ.
**
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در بخشى از خطبه حجّة الوداع ـ فرمودند: اى مردم! همانا مؤمنان با يكديگر برادرند و بر هيچ مؤمنى استفاده از مال برادرش روا نيست، مگر با رضايت خود او .
6092- 4- (7)مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ الْمُفِیدُ فِی الْإِخْتِصَاصِ عَنْ أَبَانِ بْنِ
تَغْلِبَ عَنْ رِبْعِیٍّ عَنْ بُرَیْدٍ الْعِجْلِیِّ قَالَ: قِیلَ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع إِنَّ أَصْحَابَنَا بِالْکُوفَةِ لَجَمَاعَةٌ کَثِیرَةٌ فَلَوْ أَمَرْتَهُمْ لَأَطَاعُوکَ وَ اتَّبَعُوکَ قَالَ یَجِیءُ أَحَدُکُمْ إِلَی کِیسِ أَخِیهِ فَیَأْخُذُ مِنْهُ حَاجَتَهُ فَقَالَ لَا فَقَالَ هُمْ بِدِمَائِهِمْ أَبْخَلُ ثُمَّ قَالَ إِنَّ النَّاسَ فِی هُدْنَةٍ نُنَاکِحُهُمْ وَ نُوَارِثُهُمْ حَتَّی إِذَا قَامَ الْقَائِمُ جَاءَتِ الْمُزَایَلَةُ وَ أَتَی الرَّجُلُ إِلَی کِیسِ أَخِیهِ فَیَأْخُذُ حَاجَتَهُ فَلَا یَمْنَعُهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی آدَابِ الْمَائِدَةِ وَ غَیْرِهِ (2).
**
ترجمه:
کسی نزد امام باقر(علیه السلام) آمد و گفت: چرا قیام نمیکنید؟
شما در کوفه یاران زیادی دارید که آمادهاند پای رکاب شما قیام کنند.
حضرت فرمود: آیا شما از اموال همدیگر بدون اجازۀ هم استفاده میکنید؟
گفت نه!
حضرت فرمود:پس بدان که در فدا کردن جان خود بخیل تر خواهید بوددر زمان قیام قائم دوریها و جداییها از بین میرود تا آن جا که هر کس هر چه احتیاج دارد، از جیب برادر (دینی) اش بر میدارد و او هم مانع نمیشود.
(3)4 بَابُ جَوَازِ صَلَاةِ الرَّجُلِ وَ إِنْ کَانَتِ الْمَرْأَةُ قُدَّامَهُ أَوْ خَلْفَهُ أَوْ إِلَی جَانِبِهِ وَ هِیَ لَا تُصَلِّی وَ لَوْ کَانَتْ جُنُباً أَوْ حَائِضاً وَ کَذَا الْمَرْأَةُ **
ترجمه:
6093- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ إِدْرِیسَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْقُمِّیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی وَ بِحِیَالِهِ امْرَأَةٌ قَائِمَةٌ (5)عَلَی فِرَاشِهَا جَنْبَهُ (6)فَقَالَ إِنْ کَانَتْ قَاعِدَةً فَلَا یَضُرُّکَ (7)- وَ إِنْ کَانَتْ تُصَلِّی فَلَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ مِثْلَهُ (8).
**
ترجمه:
ادريس بن عبد اللّه قمى گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: مردى نماز مىگزارد، در حالى كه زنى در كنار او ايستاده است، (چه حكمى دارد؟) فرمود: اگر زن نشسته است ضررى به نماز نمىرساند، ولى اگر مشغول به نماز است، مرد نبايد در چنين حالى نماز بخواند.
6094- 2- (9)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع
1) تقدم فی الحدیث 2 من الباب 2 من هذه الأبواب.
2) یأتی فی الحدیث 8 من الباب 24 من أبواب آداب المائدة.
3) الباب 4 فیه 7 أحادیث.
4) الکافی 3- 298- 5.
5) فی نسخة- نائمة (هامش المخطوط).
6) فی نسخة- جنبا (هامش المخطوط) و فی المصدر- جنبته.
7) کتب المصنّف عن نسخة (فلا یضرّه).
8) التهذیب 2- 231- 910.
9) الکافی 3- 298- 2.
عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی وَ الْمَرْأَةُ بِحِذَاهُ عَنْ یَمِینِهِ أَوْ عَنْ یَسَارِهِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ إِذَا کَانَتْ لَا تُصَلِّی.
**
ترجمه:
6095- 3- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ رِبَاطٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یُصَلِّی وَ عَائِشَةُ قَائِمَةٌ (2)مُعْتَرِضَةٌ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ هِیَ لَا تُصَلِّی.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله نماز مىخواند در حالىكه عايشه نماز نمىخواند و در برابر حضرتش به خواب رفته و بر روى زمين دراز كشيده بود.
6096- 4- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ تُصَلِّیَ الْمَرْأَةُ بِحِذَاءِ الرَّجُلِ وَ هُوَ یُصَلِّی فَإِنَّ النَّبِیَّ ص کَانَ یُصَلِّی وَ عَائِشَةُ مُضْطَجِعَةٌ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ هِیَ حَائِضٌ وَ کَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ یَسْجُدَ غَمَزَ رِجْلَیْهَا فَرَفَعَتْ رِجْلَیْهَا حَتَّی یَسْجُدَ.
**
ترجمه:
جمیل گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اشكال ندارد وقتى مرد بنماز ايستاده است زن در برابر يا جلوى او قرار گرفته و مرد نماز بخواند، زيرا رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله خود بنماز ميايستاد در حالى كه عائشه حائض بود و در مقابل آن حضرت روى زمين دراز كشيده بود، و وقتى رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله ميخواست سجده كند بپاهاى او اشاره ميفرمود و عائشه پاهايش را بر ميداشت تا آن حضرت سجده كند.
6097- 5- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ سِنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَزَّازِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ تُصَلِّیَ وَ الْمَرْأَةُ بِحِذَاکَ جَالِسَةٌ وَ قَائِمَةٌ.
**
ترجمه:
امام صادق علیه السلام
اشکال ندارد که نماز بخوانی و زن کنار شما نشسته و ایستاده باشد
6098- 6- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ یَسْتَقِیمُ لَهُ أَنْ یُصَلِّیَ وَ بَیْنَ یَدَیْهِ امْرَأَةٌ تُصَلِّی فَقَالَ إِنْ کَانَتِ الْمَرْأَةُ قَاعِدَةً أَوْ نَائِمَةً أَوْ قَائِمَةً فِی غَیْرِ صَلَاةٍ فَلَا بَأْسَ حَیْثُ کَانَتْ.
**
ترجمه:
عمار گويد: از امام صادق عليه السّلام در مورد مردی سؤال شد که آیا نماز خواندن او در حالی که زن در کنار دست او نماز می خواند صحیح است؟ فرمود: اگر زن در حالى كه نماز نمى خواند، نشسته، خوابيده يا ايستاده باشد، هر جا كه باشد، اشكال ندارد.
6099- 7- (6)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ
عِیسَی وَ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَقُومُ أُصَلِّی وَ الْمَرْأَةُ جَالِسَةٌ بَیْنَ یَدَیَّ أَوْ مَارَّةٌ قَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ إِنَّمَا سُمِّیَتْ بَکَّةَ- لِأَنَّهُ یُبَکُّ فِیهَا الرِّجَالُ وَ النِّسَاءُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا یَأْتِی (1)أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ صَلَاةِ الرَّجُلِ أَوَّلًا ثُمَّ الْمَرْأَةِ إِذَا اجْتَمَعَا وَ فِی أَحَادِیثِ عَدَمِ بُطْلَانِ الصَّلَاةِ بِمُرُورِ الْمَرْأَةِ قُدَّامَ الْمُصَلِّی وَ غَیْرِ ذَلِکَ (2).
**
ترجمه:
معاوية بن عمّار گويد: به امام صادق عليه السّلام گفتم: در مسجد الحرام برمىخيزم و نماز مىخوانم در حالىكه زن در مقابل من نشسته و يا تردد مىكند (چه حكمى دارد؟) فرمود: ايرادى ندارد، چراكه بدان جهت بكّه ناميده شد كه در آن مردان و زنان ازدحام مىنمايند.
(3)5 بَابُ کَرَاهَةِ صَلَاةِ الرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةُ تُصَلِّی قُدَّامَهُ أَوْ إِلَی جَانِبَیْهِ وَ کَذَا الْمَرْأَةُ إِلَّا بِمَکَّةَ **
ترجمه:
باب مکروه است مرد نماز بخواند وزن طرف راست چپ یا راست و همچنین برای زن مگر در مکه
6100- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی فِی زَاوِیَةِ الْحُجْرَةِ وَ امْرَأَتُهُ أَوِ ابْنَتُهُ تُصَلِّی بِحِذَاهُ فِی الزَّاوِیَةِ الْأُخْرَی قَالَ لَا یَنْبَغِی (5)ذَلِکَ فَإِنْ کَانَ بَیْنَهُمَا شِبْرٌ أَجْزَأَهُ یَعْنِی إِذَا کَانَ الرَّجُلُ مُتَقَدِّماً لِلْمَرْأَةِ بِشِبْرٍ.
وَ
رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الْعَلَاءِ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ أَجْزَأَهُ (6)
**
ترجمه:
محمد بن مسلم گويد: از امام باقر عليه السّلام و يا امام صادق عليه السّلام پرسيدم: انسان مىتواند در گوشۀ اطاق نماز بخواند درحالىكه همسرش و يا دخترش در گوشۀ ديگر در همان خط نماز مىخواند؟ آن سرور فرمود: نماز خواندن او روا نيست ولى اگر به مقدار يك وجب از خانمها جلوتر باشد، اشكالى ندارد.
1) یأتی فی الحدیث 7 من الباب 11 من هذه الأبواب.
2) یأتی فی الحدیث 5 من الباب 5 و فی الحدیث 1 من الباب 7 و الحدیث 1 و 2 من الباب 10 و فی الباب 11 من هذه الأبواب، و یأتی فی الحدیث 2 من الباب 22 من أبواب قواطع الصلاة.
3) الباب 5 فیه 13 حدیثا.
4) التهذیب 2- 230- 905.
5) فی هامش الأصل عن الکافی- لا ینبغی له.
6) الکافی 3- 298- 4.
6101- 2- (1)وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ وَ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ تُزَامِلُ الرَّجُلَ فِی الْمَحْمِلِ یُصَلِّیَانِ جَمِیعاً قَالَ لَا وَ لَکِنْ یُصَلِّی الرَّجُلُ فَإِذَا فَرَغَ (2)صَلَّتِ الْمَرْأَةُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ بِالْإِسْنَادِ السَّابِقِ (3).
**
ترجمه:
محمد گويد: از امام باقر عليه السّلام يا امام صادق عليه السّلام پرسيدم: در حال سفر كه زن و مرد، در يك كجاوه برابر هم سوارند، مىتوانند با هم نماز بخوانند؟ آن حضرت فرمود: نه. اول مرد، نماز بخواند و بعد از تمام شدن نماز او، زن نماز خود را شروع كند.
6102- 3- (4)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَسَنِ الصَّیْقَلِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ هُوَ لَیْثٌ الْمُرَادِیُّ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةِ یُصَلِّیَانِ فِی بَیْتٍ وَاحِدٍ الْمَرْأَةُ عَنْ یَمِینِ الرَّجُلِ بِحِذَاهُ قَالَ لَا إِلَّا أَنْ یَکُونَ بَیْنَهُمَا شِبْرٌ أَوْ ذِرَاعٌ ثُمَّ قَالَ کَانَ طُولُ رَحْلِ رَسُولِ اللَّهِ ص ذِرَاعاً وَ کَانَ یَضَعُهُ بَیْنَ یَدَیْهِ إِذَا صَلَّی یَسْتُرُهُ مِمَّنْ یَمُرُّ بَیْنَ یَدَیْهِ.
**
ترجمه:
لیث مرادی گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: آيا روا هست كه انسان با همسرش در يك اطاق نماز بخوانند درحالىكه همسرش در سمت راست او باشد؟ امام فرمود: نه. مگر در صورتى كه يك وجب يا دو وجب بر همسرش مقدم باشد. ابو عبد اللّه فرمود: موقعى كه جدم رسول خداصلی الله علیه و آله نماز مىخواند، پالان شترش را در مقابل خود مىنهاد تا ميان او، و ميان عابرين حائل شود
6103- 4- (5)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةِ یُصَلِّیَانِ جَمِیعاً فِی بَیْتٍ الْمَرْأَةُ عَنْ یَمِینِ الرَّجُلِ بِحِذَاهُ قَالَ لَا حَتَّی یَکُونَ بَیْنَهُمَا شِبْرٌ أَوْ ذِرَاعٌ أَوْ نَحْوُهُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ وَ تَرَکَ أَوْ نَحْوُهُ (6).
**
ترجمه:
ابو بصير گويد: از امام صادق عليه السّلام در اينكه آيا مرد و زن در يك خانه مىتوانند با هم نماز بخوانند به گونهاى كه زن در سمت راست مرد و موازى او باشد؟ فرمود: نه، مگر آنكه ميان آنها به اندازۀ يك وجب، يا يك ذراع فاصله باشد و یا مثل ان
6104- 5- (7)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ سِنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
1) التهذیب 2- 231- 907، و الاستبصار 1- 399- 1522، أخرجه فی الحدیث 3 من الباب 14 من أبواب القبلة، و یأتی فی الحدیث 1 من الباب 10 من هذه الأبواب.
2) فی هامش الأصل عن الکافی- صلی بدل (فرغ).
3) الکافی 3- 298- 4.
4) التهذیب 2- 230- 906.
5) التهذیب 2- 231- 908.
6) الکافی 3- 298- 3 و فیه- فی وقت واحد، بدل (فی بیت).
7) التهذیب 2- 231- 909، و أورد قطعة منه فی الحدیث 5 من الباب 4 من هذه الأبواب.
أُصَلِّی وَ الْمَرْأَةُ إِلَی جَنْبِی وَ هِیَ تُصَلِّی قَالَ لَا إِلَّا أَنْ تَتَقَدَّمَ هِیَ أَوْ أَنْتَ وَ لَا بَأْسَ أَنْ تُصَلِّیَ وَ هِیَ بِحِذَاکَ جَالِسَةٌ أَوْ قَائِمَةٌ.
**
ترجمه:
أبي يعفور گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: من به همراه زنی که در کنارم در حال نماز خواندن است، نماز می خوانم؟ امام فرمود: نه ،مگر اینکه او یا شما جلو بیایید و نشسته یا ایستاده نماز بخواند اشکالی ندارد.
6105- 6- (1)وَ عَنْهُ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یُصَلِّی وَ الْمَرْأَةُ تُصَلِّی بِحِذَاهُ قَالَ لَا بَأْسَ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی وُجُودِ حَائِلٍ أَوْ تَبَاعُدِ عَشَرَةِ أَذْرُعٍ لِمَا یَأْتِی (2)وَ الْأَقْرَبُ حَمْلُهُ عَلَی الْجَوَازِ وَ مَا تَقَدَّمَ عَلَی الْکَرَاهَةِ إِذْ لَا تَصْرِیحَ هُنَاکَ بِالتَّحْرِیمِ وَ لَا بُطْلَانِ الصَّلَاةِ وَ لَا أَمْرَ بِالْإِعَادَةِ إِلَّا فِیمَا یَأْتِی (3)وَ لَهُ احْتِمَالاتٌ مُتَعَدِّدَةٌ وَ فِی أَحَادِیثِ الْحَائِلِ وَ التَّبَاعُدِ إِجْمَالٌ وَ اخْتِلَافٌ وَ هُوَ مِنْ قَرَائِنِ الِاسْتِحْبَابِ.
**
ترجمه:
جمیل بن دراج گويد: از امام صادق عليه السّلام دربارۀ مردى كه نماز مىخواند و زنى در برابر او نماز میخواند، پرسيدم؟ امام فرمود: اشکالی ندارد
6106- 7- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةِ یُصَلِّیَانِ فِی بَیْتٍ وَاحِدٍ قَالَ إِذَا کَانَ بَیْنَهُمَا قَدْرُ شِبْرٍ صَلَّتْ بِحِذَاهُ وَحْدَهَا وَ هُوَ وَحْدَهُ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
معاوية بن وهب گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: آيا مرد و زنى كه در يك اطاق هستند ميتوانند همزمان نماز بخوانند؟ آن حضرت فرمود: هر گاه در ميان آن دو باندازۀ يك شبر فاصله باشد زن محاذى يا در امتداد و يا در پس مرد ايستاده و بتنهائى نماز بخواند و مرد نيز بهمين ترتيب بتنهائى نماز بخواند اشكالى ندارد.
6107- 8- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا کَانَ بَیْنَهَا وَ بَیْنَهُ مَا لَا یُتَخَطَّی أَوْ قَدْرُ عَظْمِ الذِّرَاعِ فَصَاعِداً فَلَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
زراره گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: هر گاه ميان زن و مرد باندازۀ يك گام فاصله باشد، يا بقدر استخوان ذراع و بيشتر باكى نيست كه زن محاذى و يا برابر مرد بايستد و تنها نماز گزارد
6108- 9- (6)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: الرَّجُلُ إِذَا أَمَّ الْمَرْأَةَ کَانَتْ خَلْفَهُ عَنْ یَمِینِهِ سُجُودُهَا مَعَ رُکْبَتَیْهِ.
**
ترجمه:
هشام بن سالم گوید: امام صادق (عليه السّلام ) فرمود: و هنگامى كه مرد براى زنى امامت ميكند، آن زن پشت سر مرد از جانب راست او مىايستد، بمقدارى كه در حالت سجود، سرش محاذى زانوان مرد باشد.
1) التهذیب 2- 232- 912.
2) یأتی فی الحدیثین- 1 و 2 من الباب 7 و الحدیث 2 و 3 و 4 من الباب 8 من هذه الأبواب.
3) یأتی فی الحدیث 1 من الباب 9 من هذه الأبواب.
4) الفقیه 1- 247- 746.
5) الفقیه 1- 247- 747. و فیه- قدر ما یتخطی.
6) الفقیه 1- 397- 1179، أورد صدره فی الحدیث 1 من الباب 30 من أبواب أحکام المساجد.
6109- 10- (1)وَ فِی کِتَابِ الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّمَا سُمِّیَتْ مَکَّةُ بَکَّةَ (2)- لِأَنَّهُ یَبْتَکُّ فِیهَا الرِّجَالُ وَ النِّسَاءُ وَ الْمَرْأَةُ تُصَلِّی بَیْنَ یَدَیْکَ وَ عَنْ یَمِینِکَ وَ عَنْ یَسَارِکَ وَ مَعَکَ وَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ وَ إِنَّمَا یُکْرَهُ فِی سَائِرِ الْبُلْدَانِ.
**
ترجمه:
فضيل گوید: امام صادق عليه السّلام نقل كرده كه آن جناب فرمودند: مكّه را به خاطر آن بكّه ناميدهاند كه مردان و زنان در آن مىگريند و در آن جا اشكالى ندارد كه زن جلو يا راست و يا چپ و يا در عرض شما (كه مرد هستيد) بايستد و نماز بخواند ولى در سائر شهرها اين عمل مكروه است.
6110- 11- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الْمَرْأَةِ تُصَلِّی إِلَی جَنْبِ الرَّجُلِ قَرِیباً مِنْهُ فَقَالَ إِذَا کَانَ بَیْنَهُمَا مَوْضِعُ رَجُلٍ (4)فَلَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
حريز گويد: امام صادق عليه السّلام دربارۀ زنى كه در كنار مرد و نزديك او نماز مىگزارد، فرمود:
اگر فاصلۀ ميان آنها به اندازۀ جاى پالان شتر باشد، اشكالى ندارد.
6111- 12- (5)مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ الْمَرْأَةُ وَ الرَّجُلُ یُصَلِّی کُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا قُبَالَةَ صَاحِبِهِ قَالَ نَعَمْ إِذَا کَانَ بَیْنَهُمَا قَدْرُ مَوْضِعِ رَحْلٍ.
**
ترجمه:
حریز گوید: به امام باقر علیه السلام گفتم: زن و مرد هر کدام روبروی دیگری نماز می خواند؟ فرمود: آری، اگر بین آنها به اندازه یک بار شتر فاصله باشد
6112- 13- (6)وَ عَنْهُ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ لَهُ الْمَرْأَةُ تُصَلِّی حِیَالَ زَوْجِهَا قَالَ تُصَلِّی بِإِزَاءِ الرَّجُلِ إِذَا کَانَ بَیْنَهَا وَ بَیْنَهُ قَدْرُ مَا لَا یُتَخَطَّی أَوْ قَدْرُ عَظْمِ الذِّرَاعِ فَصَاعِداً.
1) علل الشرائع- 397- 4 الباب 137.
2) ورد فی هامش المخطوط ما نصه-" بک فلانا- زاحمه أو رحمه. ضد. ورد نخوته، و عنقه دقها. و منه بکة لمکّة أو لما بین جبلیها أو للمطاف لدقها أعناق الجبابرة أو لازدحام الناس بها" القاموس المحیط 3- 305.
3) الکافی 3- 298- 1.
4) فی نسخة- رحل (هامش المخطوط).
5) مستطرفات السرائر- 73- 10.
6) مستطرفات السرائر- 74- 15.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
**
ترجمه:
زراره گوید: به امام باقر علیه السلام گفتم: زن مقابل شوهرش نماز می خواند؟ فرمود اگر بین زن و مرد حائلی به ارتفاعی باشد که نتوان از روی آن گام برداشت یا به اندازه استخوان ذراع یا بیشتر فاصله باشد، زن در روبروی مرد نماز می¬خواند.
(3)6 بَابُ جَوَازِ صَلَاةِ الرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةُ تُصَلِّی مَعَهُ مُطْلَقاً إِذَا کَانَ مُتَقَدِّماً عَلَیْهَا بِمَسْقِطِ جَسَدِهَا أَوْ بِصَدْرِهِ **
ترجمه:
6113- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: الْمَرْأَةُ تُصَلِّی خَلْفَ زَوْجِهَا الْفَرِیضَةَ وَ التَّطَوُّعَ وَ تَأْتَمُّ بِهِ فِی الصَّلَاةِ.
**
ترجمه:
ابو جعفر باقر ( (علیه السلام)) گفت: خانم مىتواند در نمازهاى فريضه و نمازهاى نافله پشت سر شوهرش باشد و در نماز به او اقتدا كند.
6114- 2- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ تُصَلِّی عِنْدَ الرَّجُلِ فَقَالَ لَا تُصَلِّی الْمَرْأَةُ بِحِیَالِ الرَّجُلِ إِلَّا أَنْ یَکُونَ قُدَّامَهَا وَ لَوْ بِصَدْرِهِ.
**
ترجمه:
6115- 3- (6)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ جَمِیلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یُصَلِّی وَ الْمَرْأَةُ بِحِذَاهُ أَوْ إِلَی جَنْبَیْهِ قَالَ إِذَا کَانَ سُجُودُهَا مَعَ رُکُوعِهِ فَلَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
جمیل گويد: از امام صادق عليه السّلام در مورد مردی که با زنی که در پای او یا پهلوی او نماز می خواند، پرسیدم؟ امام فرمود: اگر سجده زن جای رکوع مرد باشد، اشکال ندارد.
6116- 4- (7)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ
1) تقدم فی الباب 4 من هذه الأبواب.
2) یأتی فی الباب 6 و 7 و 8 و 9 و 10 من هذه الأبواب.
3) الباب 6 فیه 5 أحادیث.
4) التهذیب 2- 379- 1579، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 19 من أبواب الجماعة.
5) التهذیب 2- 379- 1582، و الاستبصار 1- 399- 1525.
6) التهذیب 2- 379- 1581، و الاستبصار 1- 399- 1524.
7) التهذیب 2- 231- 911، و الاستبصار 1- 399- 1526 و أورده بتمامه فی الحدیث 1 من الباب 7 من هذه الأبواب.
سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ یَسْتَقِیمُ لَهُ أَنْ یُصَلِّیَ وَ بَیْنَ یَدَیْهِ امْرَأَةٌ تُصَلِّی قَالَ إِنْ کَانَتْ تُصَلِّی خَلْفَهُ فَلَا بَأْسَ وَ إِنْ کَانَتْ تُصِیبُ ثَوْبَهُ.
**
ترجمه:
6117- 5- (1)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الرَّجُلِ یُصَلِّی وَ الْمَرْأَةُ تُصَلِّی بِحِذَاهُ أَوْ إِلَی جَانِبِهِ فَقَالَ إِذَا کَانَ سُجُودُهَا مَعَ رُکُوعِهِ فَلَا بَأْسَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (2)وَ فِی الْجَمَاعَةِ (3).
**
ترجمه:
راوى گويد: امام صادق عليه السّلام دربارۀ مردى كه نماز مىخواند و زنى در برابر او - يا در كنار او - نماز مىگزارد، فرمود: در صورتىكه سجدۀ زن با ركوع مرد همراه باشد، اشكالى ندارد.
(4)7 بَابُ جَوَازِ صَلَاةِ الرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةُ تُصَلِّی أَمَامَهُ أَوْ إِلَی جَانِبِهِ مَعَ تَبَاعُدِهِمَا عَشَرَةَ أَذْرُعٍ فَصَاعِداً وَ أَقَلُّهُ ذِرَاعٌ أَوْ شِبْرٌ **
ترجمه:
باب جایز است مرد نماز بخواند و زن مقابل یا طرفین او باشد با فاصله ده زراع یا بیشتر و کمتر مقدادر یک وجب است
6118- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ یَسْتَقِیمُ لَهُ أَنْ یُصَلِّیَ وَ بَیْنَ یَدَیْهِ امْرَأَةٌ تُصَلِّی قَالَ لَا یُصَلِّی حَتَّی یَجْعَلَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهَا أَکْثَرَ مِنْ عَشَرَةِ أَذْرُعٍ وَ إِنْ کَانَتْ عَنْ یَمِینِهِ وَ عَنْ یَسَارِهِ جَعَلَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهَا مِثْلَ ذَلِکَ فَإِنْ کَانَتْ تُصَلِّی خَلْفَهُ فَلَا بَأْسَ وَ إِنْ کَانَتْ تُصِیبُ ثَوْبَهُ وَ إِنْ کَانَتِ الْمَرْأَةُ قَاعِدَةً أَوْ نَائِمَةً أَوْ قَائِمَةً فِی غَیْرِ صَلَاةٍ فَلَا بَأْسَ حَیْثُ کَانَتْ.
**
ترجمه:
عمار گويد: از امام صادق عليه السّلام درباره مردی سؤال شد که در حالی که زن در کنار دست او نماز می خواند، میتواند نماز بخواند؟ امام فرمود: تا بیش از ده ذراع بین مرد و زن قرار ندهد، نماز نمی خواند. و اگر در سمت راست و چپ او باشد، بین مرد و زن مانندی قرار می دهد. اگر پشت سر او نماز بخواند، اشکالی ندارد اگر که زن به لباس مرد نزدیک باشد، و اگر زن نشسته و خوابیده یا ایستاده در حالی که نماز نمی خواند، هر جا که باشد اشکالی ندارد.
6119- 2- (6)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ
1) الکافی 3- 299- 7.
2) یأتی فی الحدیث 1 من الباب 7 من هذه الأبواب.
3) یأتی فی الباب 19 و فی الحدیث 3 و 9 و 12 من الباب 23 من أبواب الجماعة.
4) الباب 7 فیه حدیثان.
5) التهذیب 2- 231- 911، و الاستبصار 1- 399- 1526، و أورد قطعة منه فی الحدیث 6 من الباب 4 و الحدیث 4 من الباب 6 من هذه الأبواب.
6) قرب الإسناد- 94.
عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی الضُّحَی (1)وَ أَمَامَهُ امْرَأَةٌ تُصَلِّی بَیْنَهُمَا عَشَرَةُ أَذْرُعٍ قَالَ لَا بَأْسَ لِیَمْضِ فِی صَلَاتِهِ.
أَقُولُ: وَ قَدْ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی الِاکْتِفَاءِ بِالذِّرَاعِ وَ الشِّبْرِ وَ التَّسَامُحُ فِی هَذَا التَّقْدِیرِ مِنْ قَرَائِنِ الْکَرَاهَةِ مُضَافاً إِلَی التَّصْرِیحِ بِهَا وَ عَدَمِ التَّصْرِیحِ بِمَا یُنَافِیهَا وَ اخْتِلَافِ الْأَحَادِیثِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ (2).
**
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش امام کاظم علیه السلام روایت کرد: از ایشان درباره مردی سؤال کردم که مشغول خواندن نماز «ضُحی» است و جلوتر از او زنی با فاصله ده ذراع نماز می خواند. فرمود: اشکال ندارد، نمازش را ادامه می دهد.
(3)8 بَابُ جَوَازِ صَلَاةِ الرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةُ تُصَلِّی أَمَامَهُ أَوْ إِلَی جَانِبِهِ مَعَ حَائِلٍ بَیْنَهُمَا وَ إِنْ لَمْ یَمْنَعِ الْمُشَاهَدَةَ **
ترجمه:
باب جایز است مرد نماز بخواند و زن مقابل یا طرفین او باشد با وجود مانع بین آنها اگر دیده نشوند
6120- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ وَ أَبِی قَتَادَةَ جَمِیعاًعَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی فِی مَسْجِدٍ حِیطَانُهُ کِوًی (5)کُلُّهُ قِبْلَتُهُ وَ جَانِبَاهُ وَ امْرَأَتُهُ تُصَلِّی حِیَالَهُ یَرَاهَا وَ لَا تَرَاهُ قَالَ لَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش امام کاظم علیه السلام روایت کرد: از ایشان سؤال کردم که مرد در مسجدی نماز می خواند که دیوارهای قبله و دو طرفش دارای سوراخ و رخنه است و زنی روبرویش نماز می خواند و او را می بیند امّا آن زن او را نمی بیند؟ فرمود: اشکال ندارد.
6121- 2- (7)وَ عَنْهُ عَنِ الْحَجَّالِ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی
1) لفظ الضحی ظرف، لا مفعول به أو مفعول مطلق. لما مضی و یأتی. و یحتمل التقیة لو کان مفعولا مطلقا. (منه. قده).
2) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الأحادیث 1 و 3 و 4 و 7 من الباب 5 من هذه الأبواب.
3) الباب 8 فیه 4 أحادیث.
4) التهذیب 2- 373- 1553 و أورد صدره فی الحدیث 1 من الباب 35 من هذه الأبواب.
5) فی المصدر- کواء، الکوة بالضم و الفتح و التشدید- النقبة فی الحائط غیر نافذة و جمع المفتوح کوات کحیة و حیات و کواء أیضا مثل ظباء، و منه- لا باس بالصلاة فی مسجد حیطانه کواء و جمع المضموم کوی بالضم و القصر. (مجمع البحرین 1- 364).
6) مسائل علی بن جعفر- 140- 159.
7) التهذیب 2- 379- 1580.
جَعْفَرٍ ع فِی الْمَرْأَةِ تُصَلِّی عِنْدَ الرَّجُلِ قَالَ إِذَا کَانَ بَیْنَهُمَا حَاجِزٌ فَلَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
محمد بن مسلم گويد: از امام باقر عليه السّلام پرسيدم: آيا زن مىتواند در كنار مرد، نماز بخواند؟ ابو جعفر عليهالسلام فرمود: اگر ميان آن دو پردهاى حائل باشد مانعى ندارد.
6122- 3- (1)مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ نَوَادِرِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُهُ یَعْنِی أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی فِی زَاوِیَةِ الْحُجْرَةِ وَ ابْنَتُهُ أَوِ امْرَأَتُهُ تُصَلِّی بِحِذَائِهِ فِی الزَّاوِیَةِ الْأُخْرَی قَالَ لَا یَنْبَغِی ذَلِکَ إِلَّا أَنْ یَکُونَ بَیْنَهُمَا سِتْرٌ فَإِنْ کَانَ بَیْنَهُمَا سِتْرٌ أَجْزَأَهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ کَمَا مَرَّ (2)وَ اعْلَمْ أَنَّ الْمَوْجُودَ فِی النُّسَخِ هُنَا بِالتَّاءِ الْمُثَنَّاةِ فَوْقُ بَعْدَ الْمُهْمَلَةِ وَ تَقَدَّمَ بِالْمُعْجَمَةِ ثُمَّ بِالْبَاءِ الْمُوَحَّدَةِ (3)وَ یُمْکِنُ صِحَّتُهُمَا.
**
ترجمه:
محمد حلبی گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: مردى كه در گوشۀ اتاق نماز مىخواند و همسر يا دختر او نيز در گوشۀ ديگر اتاق، موازى او نماز مىخواند (چگونه است). فرمود: اين كار براى او شايسته نيست. پس اگر ميان آنها به اندازۀ يك وجب فاصله باشد، او را كفايت مىكند.
6123- 4- (4)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یُصَلِّیَ فِی مَسْجِدٍ قَصِیرِ الْحَائِطِ وَ امْرَأَةٌ (5)قَائِمَةٌ تُصَلِّی بِحِیَالِهِ وَ هُوَ یَرَاهَا وَ تَرَاهُ قَالَ إِنْ کَانَ بَیْنَهُمَا حَائِطٌ طَوِیلٌ أَوْ قَصِیرٌ فَلَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر علیه السلام گويد: از امام کاظم علیه السلام در موردی پرسیدم که آیا شایسته است در مسجدی نماز بخواند که دیوار کوتاهی دارد و زنی در اطراف او ایستاده نماز می خواند و مرد او را ببیند و زن او را ببیند؟ امام فرمود: اگر دیواری باشد. بین آنها، بلند یا کوتاه، مشکلی وجود ندارد.
(6)9 بَابُ عَدَمِ بُطْلَانِ صَلَاةِ الرَّجُلِ إِذَا شَرَعَ فِیهَا فَصَلَّتِ الْمَرْأَةُ إِلَی جَانِبِهِ وَ اسْتِحْبَابِ إِعَادَةِ الْمَرْأَةِ **
ترجمه:
باب نماز مرد باطل نمی شود
6124- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیِّ عَنْ
جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَمْرَکِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ إِمَامٍ کَانَ فِی الظُّهْرِ فَقَامَتِ امْرَأَتُهُ (1)بِحِیَالِهِ تُصَلِّی وَ هِیَ تَحْسَبُ أَنَّهَا الْعَصْرُ هَلْ یُفْسِدُ ذَلِکَ عَلَی الْقَوْمِ وَ مَا حَالُ الْمَرْأَةِ فِی صَلَاتِهَا مَعَهُمْ وَ قَدْ کَانَتْ صَلَّتِ الظُّهْرَ قَالَ لَا یُفْسِدُ ذَلِکَ عَلَی الْقَوْمِ وَ تُعِیدُ الْمَرْأَةُ (2).
أَقُولُ: هَذَا غَیْرُ صَرِیحٍ فِی وُجُوبِ الْإِعَادَةِ وَ لِذَلِکَ حَمَلَهُ جَمَاعَةٌ مِنَ الْأَصْحَابِ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ لِدَلَالَةِ مَا تَقَدَّمَ مِنَ الْأَحَادِیثِ عَلَی الْکَرَاهَةِ (3)وَ احْتِمَالِ اسْتِنَادِ الْإِعَادَةِ إِلَی اخْتِلَافِ الْفَرْضَیْنِ کَمَا ذَهَبَ إِلَیْهِ بَعْضُهُمْ هُنَا أَوْ إِلَی ظَنِّ الْعَصْرِ أَوْ إِلَی نِیَّتِهَا الصَّلَاةَ الَّتِی نَوَاهَا الْإِمَامُ وَ قَدْ ظَهَرَ کَوْنُهَا الظُّهْرَ وَ غَیْرِ ذَلِکَ.
**
ترجمه:
(4)10 بَابُ اسْتِحْبَابِ صَلَاةِ الرَّجُلِ أَوَّلًا ثُمَّ الْمَرْأَةِ إِذَا اجْتَمَعَا بِغَیْرِ حَائِلٍ وَ لَمْ یُمْکِنِ التَّبَاعُدُ **
ترجمه:
باب مستحب است مرد نماز را اول بخواند سپس زن بخواند اگر دو نفر در یک مکان باشند و حائل نباشد و امکان دو ر شدن نباشد
6125- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ وَ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحَدِهِمَا قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ تُزَامِلُ الرَّجُلَ فِی الْمَحْمِلِ یُصَلِّیَانِ جَمِیعاً فَقَالَ لَا وَ لَکِنْ یُصَلِّی الرَّجُلُ فَإِذَا فَرَغَ صَلَّتِ الْمَرْأَةُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا سَبَقَ (6).
**
ترجمه:
محمد گويد: از امام باقر عليه السّلام يا امام صادق عليه السّلام پرسيدم: در حال سفر كه زن و مرد، در يك كجاوه برابر هم سوارند، مىتوانند با هم نماز بخوانند؟ آن حضرت فرمود: نه. اول مرد، نماز بخواند و بعد از تمام شدن نماز او، زن نماز خود را شروع كند.
6126- 2- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ دُرُسْتَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةِ یُصَلِّیَانِ مَعاً فِی الْمَحْمِلِ قَالَ لَا وَ لَکِنْ یُصَلِّی الرَّجُلُ وَ تُصَلِّی الْمَرْأَةُ بَعْدَهُ.
**
ترجمه:
أبي بصير گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: اگر كسى با همسرش در يك كجاوه نشسته باشند، مىتوانند باهم نماز بخوانند؟ ابو عبد اللّه فرمود: نه. اول بايد شوهر نماز بخواند سپس خانم نماز بخواند.
(2)11 بَابُ عَدَمِ بُطْلَانِ الصَّلَاةِ بِمُرُورِ شَیْءٍ قُدَّامَ الْمُصَلِّی مِنْ کَلْبٍ أَوِ امْرَأَةٍ أَوْ غَیْرِهِمَا وَ یُسْتَحَبُّ لَهُ أَنْ یَدْفَعَ مَا اسْتَطَاعَ إِلَّا بِمَکَّةَ **
ترجمه:
6127- 1- (3)وَ 2- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَخَاهُ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع- عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی وَ أَمَامَهُ حِمَارٌ وَاقِفٌ قَالَ یَضَعُ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهُ قَصَبَةً أَوْ عُوداً أَوْ شَیْئاً یُقِیمُهُ بَیْنَهُمَا ثُمَّ یُصَلِّی فَلَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (5)وَ زَادَ قُلْتُ فَإِنْ لَمْ یَفْعَلْ وَ صَلَّی أَ یُعِیدُ صَلَاتَهُ أَمْ مَا عَلَیْهِ قَالَ لَا یُعِیدُ صَلَاتَهُ وَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْءٌ.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ مَعَ الزِّیَادَةِ (6).
**
ترجمه:
علی بن جعفر علیه السلام گويد: به امام کاظم عرض کردم: چه ميفرمائيد در مورد شخصى كه نماز گزارد، و درازگوشى در برابر او ايستاده باشد؟ آن حضرت فرمود: ميان خود و آن حيوان نى يا شاخه درختى يا چيز ديگرى از اين قبيل در زمين فرو ميكند كه درازگوش را از حركت باز دارد بعد بدون تشويش نماز ميخواند، باين صورت اشكالى ندارد.
6129- 3- (7)وَ فِی کِتَابِ التَّوْحِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ قَالَ: رَأَی سُفْیَانُ الثَّوْرِیُّ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع- وَ هُوَ غُلَامٌ یُصَلِّی وَ النَّاسُ یَمُرُّونَ بَیْنَ یَدَیْهِ فَقَالَ لَهُ إِنَّ النَّاسَ یَمُرُّونَ بَیْنَ یَدَیْکَ وَ هُمْ فِی الطَّوَافِ فَقَالَ لَهُ الَّذِی
أُصَلِّی لَهُ أَقْرَبُ مِنْ هَؤُلَاءِ.
**
ترجمه:
محمّد بن ابى عميرگويد: سفيان ثورى،امام موسى كاظم عليه السّلام را ديد، در حالىكه به صورت جوانى بود كه نماز مىخواندند و مردم در مقابل ايشان ردّ مىشدند. سفيان ثورى به آن حضرت عرض كرد: مردم از مقابل شما مىگذرند در حالىكه شما در حال طواف (نماز) هستيد. ايشان فرمودند: كسىكه من به خاطر او نماز مىخوانم از مردم به من نزديكتر است.
6130- 4- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِیِّ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الرُّمَیْحِیِّ عَنْ عَبْدِ الْعَزِیزِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ هَارُونَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَکَرِیَّا الْمَکِّیِّ عَنْ مُنِیفٍ (2)عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ ع قَالَ: کَانَ الْحُسَیْنُ بْنُ عَلِیٍّ ع یُصَلِّی فَمَرَّ بَیْنَ یَدَیْهِ رَجُلٌ فَنَهَاهُ بَعْضُ جُلَسَائِهِ فَلَمَّا انْصَرَفَ مِنْ صَلَاتِهِ قَالَ لَهُ لِمَ نَهَیْتَ الرَّجُلَ فَقَالَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ- خَطَرَ فِیمَا بَیْنَکَ وَ بَیْنَ الْمِحْرَابِ فَقَالَ وَیْحَکَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَقْرَبُ إِلَیَّ مِنْ أَنْ یَخْطُرَ فِیمَا بَیْنِی وَ بَیْنَهُ أَحَدٌ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: امام حسن عليه السّلام در حال نماز خواندن بود كه مردى از برابر او گذشت، بهطورى كه بعضى از همراهان آن حضرت آن مرد را از اين كار نهى كردند. زمانى كه امام حسن عليه السّلام نماز خود را تمام كردند، فرمودند: چرا آن مرد را نهى كرديد؟ عرض كردند: اى فرزند رسول خدا! بين شما و محراب مانع شده بود. آن حضرت فرمودند: واى بر شما! خداوند به من نزديكتر از آن است كه كسى ميان من و او مانع شود.
6131- 5- (3)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ أَبِی سُلَیْمَانَ مَوْلَی أَبِی الْحَسَنِ الْعَسْکَرِیِّ ع قَالَ: سَأَلَهُ بَعْضُ مَوَالِیهِ وَ أَنَا حَاضِرٌ عَنِ الصَّلَاةِ یَقْطَعُهَا شَیْءٌ یَمُرُّ بَیْنَ یَدَیِ الْمُصَلِّی فَقَالَ لَا لَیْسَتِ الصَّلَاةُ تَذْهَبُ هَکَذَا بِحِیَالِ صَاحِبِهَا إِنَّمَا تَذْهَبُ مُسَاوِیَةً لِوَجْهِ صَاحِبِهَا.
**
ترجمه:
صدوق با سند خود از ابوسلیمان یاور امام هادی علیهالسلام نقل میکند که گفت:
یکی از موالیان امام هادی علیهالسلام از او پرسید، و من آنجا حاضر بودم که: آیا چیزی که از جلو نمازگزار عبور میکند نماز او را قطع میکند؟ امام علیهالسلام فرمود: نماز، اینگونه از دست صاحبش نمیرود، بلکه برابر توجه قلبی او میرود [، اگر توجه قلبی او به خدا باشد، به سوی خدا میرود، و اگر غیر خدا باشد، به سوی آن غیر میرود، خواه چیزی روبرویش باشد یا نباشد].
6132- 6- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَانَ یُصَلِّی ذَاتَ یَوْمٍ إِذْ مَرَّ رَجُلٌ قُدَّامَهُ وَ ابْنُهُ مُوسَی جَالِسٌ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ لَهُ ابْنُهُ یَا أَبَهْ مَا رَأَیْتَ الرَّجُلَ مَرَّ قُدَّامَکَ فَقَالَ یَا بُنَیَّ إِنَّ الَّذِی أُصَلِّی لَهُ أَقْرَبُ إِلَیَّ مِنَ الَّذِی مَرَّ قُدَّامِی.
**
ترجمه:
سفیان بن خالد گوید: امام صادق علیه السلام روزی در حال نماز بود که مردی از جلوی او گذشت در حالی که پسرش امام موسی کاظم علیه السلام در کنار حضرت نشسته بودند. وقتی مرد رفت، امام کاظم به امام صادق گفت: ای پدر! مرد را دیدی که از جلوی تو رد شد؟ امام صادق عليهالسلام فرمود: پسرم، کسی که من بخاطر او نماز می خوانم از کسی که از پیش روی من گذشت به من نزدیکتر است.
6133- 7- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی
عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَقُومُ أُصَلِّی بِمَکَّةَ وَ الْمَرْأَةُ بَیْنَ یَدَیَّ جَالِسَةٌ أَوْ مَارَّةٌ فَقَالَ لَا بَأْسَ إِنَّمَا سُمِّیَتْ بَکَّةَ- لِأَنَّهُ یَبُکُّ فِیهَا الرِّجَالُ وَ النِّسَاءُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (1)وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی وَ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
معاوية بن عمّار گويد: به امام صادق عليه السّلام گفتم: در مسجد الحرام برمىخيزم و نماز مىخوانم در حالىكه زن در مقابل من نشسته و يا تردد مىكند (چه حكمى دارد؟) امام فرمود: ايرادى ندارد، چراكه بدان جهت بكّه ناميده شد كه در آن مردان و زنان ازدحام مىنمايند.
6134- 8- (3)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ أَ یَقْطَعُ صَلَاتَهُ شَیْءٌ مِمَّا یَمُرُّ بَیْنَ یَدَیْهِ فَقَالَ لَا یَقْطَعُ صَلَاةَ الْمُسْلِمِ شَیْءٌ وَ لَکِنِ ادْرَأْ مَا اسْتَطَعْتَ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
حلبی گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: آيا موجودى كه از برابر نمازگزار مىگذرد، آيا نماز او را قطع مىكند؟ فرمود: هيچچيز نماز مسلمان را قطع نمىكند، ولى تا مىتوانيد پيش روى خود را با فاصله انداختن چيزى حايل كنيد.
6135- 9- (4)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ هَلْ یَقْطَعُ صَلَاتَهُ شَیْءٌ مِمَّا (یَمُرُّ بَیْنَ یَدَیْهِ) (5)فَقَالَ لَا یَقْطَعُ صَلَاةَ الْمُؤْمِنِ شَیْءٌ وَ لَکِنِ ادْرَءُوا مَا اسْتَطَعْتُمْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (6)وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
ابن ابى يعفور گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: آيا موجودى كه از برابر نمازگزار مىگذرد، آيا نماز او را قطع مىكند؟ فرمود: هيچچيز نماز مؤمن را قطع نمىكند، ولى تا مىتوانيد پيش روى خود را با فاصله انداختن چيزى حايل كنيد.
6136- 10- (7)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی الْمُرَادِیَّ عَنْ
1) التهذیب 5- 451- 1574.
2) المحاسن 337- 117.
3) الکافی 3- 365- 10، و التهذیب 2- 323- 1322، و الاستبصار 1- 406- 1553، أورد ذیله فی الحدیث 2 من الباب 7 من أبواب النواقض و فی الحدیث 10 من الباب 2 و فی الحدیث 2 من الباب 3 من أبواب القواطع و فی الحدیث 4 من الباب 3 من أبواب التسلیم.
4) الکافی 3- 297- 3.
5) فی التهذیب و الاستبصار- یمر به (هامش المخطوط).
6) التهذیب 2- 322- 1318.
7) الکافی 3- 297- 3.
أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَقْطَعُ الصَّلَاةَ شَیْءٌ لَا کَلْبٌ وَ لَا حِمَارٌ وَ لَا امْرَأَةٌ وَ لَکِنِ اسْتَتِرُوا بِشَیْءٍ وَ إِنْ کَانَ بَیْنَ یَدَیْکَ قَدْرَ ذِرَاعٍ رَافِعٌ مِنَ الْأَرْضِ فَقَدِ اسْتَتَرْتَ.
وَ الْفَضْلُ فِی هَذَا أَنْ تَسْتَتِرَ بِشَیْءٍ وَ تَضَعَ بَیْنَ یَدَیْکَ مَا تَتَّقِی بِهِ مِنَ الْمَارِّ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَلَیْسَ بِهِ بَأْسٌ لِأَنَّ الَّذِی یُصَلِّی لَهُ الْمُصَلِّی أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِمَّنْ یَمُرُّ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ لَکِنْ ذَلِکَ أَدَبُ الصَّلَاةِ وَ تَوْقِیرُهَا وَ
رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ فَقَدِ اسْتَتَرْتَ (1)
**
ترجمه:
ابو بصير گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اگر سگ يا الاغى در پيش نمازگزار باشد، نمازش باطل نمىشود و نيز اگر زنى از پيش نمازگزار مرد بگذرد، نمازش صحيح است و قطع نمىشود، ولى اگر در پيش وى زمين به قدر يك ذراع بلند باشد، ميانشان فاصله افتاده است.
6137- 11- (2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ رَفَعَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: دَخَلَ أَبُو حَنِیفَةَ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ لَهُ رَأَیْتُ ابْنَکَ مُوسَی یُصَلِّی وَ النَّاسُ یَمُرُّونَ بَیْنَ یَدَیْهِ فَلَا یَنْهَاهُمْ وَ فِیهِ مَا فِیهِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع ادْعُوا لِی مُوسَی- فَدُعِیَفَقَالَ یَا بُنَیَّ إِنَّ أَبَا حَنِیفَةَ یَذْکُرُ أَنَّکَ کُنْتَ صَلَّیْتَ (3)- وَ النَّاسُ یَمُرُّونَ بَیْنَ یَدَیْکَ فَلَمْ تَنْهَهُمْ فَقَالَ نَعَمْ یَا أَبَتِ (4)إِنَّ الَّذِی کُنْتُ أُصَلِّی لَهُ کَانَ أَقْرَبَ إِلَیَّ مِنْهُمْ یَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیدِ (5)- قَالَ فَضَمَّهُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَی نَفْسِهِ ثُمَّ قَالَ یَا بُنَیَّ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی یَا مُسْتَوْدَعَ (6)الْأَسْرَارِ.
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: ابو حنيفه خدمت امام صادق عليه السّلام رسيد و به آن حضرت گفت: فرزندت موسى عليه السّلام را ديدم كه نماز مىگزارد و مردم از برابر او مىگذشتند و او آنها را از اين كار بازنمىداشت و اين كار از جانب او قصور و كوتاهى است. امام صادق عليه السّلام فرمود: موسى را نزد من فراخوانيد. وقتى آمد به او فرمود: اى فرزندم! ابو حنيفه مىگويد: تو نماز مىگزاردى و مردم از برابرت مىگذشتند و تو آنها را بازنمىداشتى.
عرضه داشت: آرى، اى پدر! زيرا كسى كه من براى او نماز مىگزاردم، از مردم به من نزديكتر بود؛ همچنانكه خداوند عزّ و جلّ مىفرمايد: «و ما از رگ گردن به او نزديكتريم». راوى گويد: امام صادق عليه السّلام او را به آغوش كشيد سپس فرمود: اى فرزندم! پدر و مادرم به فداى تو باد! اى جايگاه امانتها و رازهاى الهى. راوی گويد: اين عمل امام كاظم عليه السّلام براى تأديب ابو حنيفه بود، نه اينكه آن حضرت به واقع استتار را كه بهتر بود، ترك كرده است .
6138- 12- (7)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ
ظَرِیفٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی فَیَمُرُّ بَیْنَ یَدَیْهِ الرَّجُلُ وَ الْمَرْأَةُ وَ الْکَلْبُ وَ الْحِمَارُ فَقَالَ إِنَّ الصَّلَاةَ لَا یَقْطَعُهَا شَیْءٌ وَ لَکِنِ ادْرَءُوا مَا اسْتَطَعْتُمْ هِیَ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِکَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
**
ترجمه:
امام صادق علیه السلام روایت می کند که ایشان از پدرش و او از علی علیه السلام روایت کرد از ایشان سؤال شد که: مردی نماز می خواند و زن و مرد و سگ و الاغ از مقابلش عبور می کنند! فرمود: هیچ چیز نماز را قطع نمی کند، امّا تا آنجا که می توانید، عبور کنندگان را طرد کنید، نماز از همه اینها بزرگ تر است.
(2)12 بَابُ اسْتِحْبَابِ جَعْلِ الْمُصَلِّی بَیْنَ یَدَیْهِ شَیْئاً مِنْ جِدَارٍ أَوْ عَنَزَةٍ (3)أَوْ حَجَرٍ أَوْ سَهْمٍ أَوْ قَلَنْسُوَةٍ أَوْ کُومَةِ تُرَابٍ أَوْ خَطٍّ وَ نَحْوِ ذَلِکَ وَ کَرَاهَةِ بُعْدِهِ عَنِ السَّاتِرِ الْمَذْکُورِ **
ترجمه:
باب مستحب است نماز گذار چیزی مقابل خود قرار دهد مثل دیوار عصا سنگ تیر
6139- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَجْعَلُ الْعَنَزَةَ بَیْنَ یَدَیْهِ إِذَا صَلَّی.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: همواره رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله آنگاه كه نماز مىگزارد،عصا یا نيزهاى كوچك در برابر خود قرار مىداد.
6140- 2- (5)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ طُولُ رَحْلِ رَسُولِ اللَّهِ ص ذِرَاعاً فَإِذَا کَانَ صَلَّی (6)وَضَعَهُ بَیْنَ یَدَیْهِ یَسْتَتِرُ بِهِ مِمَّنْ یَمُرُّ بَیْنَ یَدَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ (7)
1) تقدم ما یدلّ علی الحکم الأخیر فی الحدیث 11 من الباب 5 من هذه الأبواب، و یأتی ما یدل علیه فی الحدیث 3 من الباب 43 من هذه الأبواب.
2) الباب 12 فیه 7 أحادیث.
3) العنزة- عصا فی اسفلها حدیدة یتوکا علیها الشیخ الکبیر. (لسان العرب 5- 384).
4) الکافی 3- 296- 1.
5) الکافی 3- 296- 2.
6) فی نسخة- و کان إذا صلی (هامش المخطوط) و کذا المصدر
7) التهذیب 2- 322- 1317، و الاستبصار 1- 406- 1549.
وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: بلندى پالان شتر رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله يك ذراع بود و هرگاه به نماز مىايستاد، آن را در برابر خود قرار مىداد و ميان خود و كسى كه از برابرش مىگذشت، حايل مىنمود
6141- 3- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الرِّضَا ع فِی الرَّجُلِ یُصَلِّی قَالَ یَکُونُ بَیْنَ یَدَیْهِ کُومَةٌ مِنْ تُرَابٍ أَوْ یَخُطُّ بَیْنَ یَدَیْهِ بِخَطٍّ (3).
**
ترجمه:
از امام رضا علیه السلام روایت شده که ایشان هنگام نماز یا تپه خاکی مقابلش بود یا اینکه مقابل خود خطی می کشید
6142- 4- (4)وَ عَنْهُ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا صَلَّی أَحَدُکُمْ بِأَرْضِ فَلَاةٍ فَلْیَجْعَلْ بَیْنَ یَدَیْهِ مِثْلَ مُؤْخِرَةِ الرَّحْلِ فَإِنْ لَمْ یَجِدْ فَحَجَراً فَإِنْ لَمْ یَجِدْ فَسَهْماً فَإِنْ لَمْ یَجِدْ فَلْیَخُطَّ فِی الْأَرْضِ بَیْنَ یَدَیْهِ.
**
ترجمه:
امام صادق علیه السلام فرمود: که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هر کدام از شما می خواهد در زمینی وسیع [بیابان] نماز بخواند، چیزی مانند انتهای پالان شتر مقابل خود قرار دهد، و اگر آن را نیافت، سنگی بگذارد، و اگر سنگی نیافت، تیری بگذارد و اگر آن را هم نیافت روی زمین مقابل خود خطی بکشد.
6143- 5- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ یَعْنِی ابْنَ الْمُغِیرَةِ عَنْ غِیَاثٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ النَّبِیَّ ص وَضَعَ قَلَنْسُوَةً وَ صَلَّی إِلَیْهَا.
**
ترجمه:
امام صادق (عليه السّلام ) فرمود: پیامبر صلی الله علیه و آله کلاهی را مقابل خود می گذاشت و به سمت آن نماز می خواند
6144- 6- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَقَلُّ مَا یَکُونُ بَیْنَکَ وَ بَیْنَ الْقِبْلَةِ مَرْبِضُ عَنْزٍ وَ أَکْثَرُ مَا یَکُونُ مَرْبِطُ فَرَسٍ.
**
ترجمه:
در روايت عبد اللّٰه بن سنان از امام صادق عليه السّلام منقول است كه آن حضرت فرمود: كمترين مقدار فاصله كه ميان تو و صف مقابل تو است باندازۀ قامت بزى است كه خوابيده باشد، و بيشترين حدّ فاصله باندازۀ كاهدانى است كه براى اسبان مىبندند، يا بنا به نقل ديگرى باندازه محلّ خوابيدن يك اسب.
6145- 7- (7)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ أَبِیهِ
1) التهذیب 2- 322- 1316.
2) التهذیب 2- 378- 1574، و الاستبصار 1- 407- 1555.
3) فی نسخة- خطة (هامش المخطوط).
4) التهذیب 2- 378- 1577، و الاستبصار 1- 407- 1556.
5) التهذیب 2- 323- 1320 و کذلک التهذیب 2- 379- 1578 و فیه- عبد اللّه بن سنان بدل عبد اللّه بن المغیرة، و الاستبصار 1- 406- 1550 إلّا ان فیه- عبد اللّه بن غیاث.
6) الفقیه 1- 387- 1145.
7) الفقیه 1- 509- 1472.
ع قَالَ: کَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ ص عَنَزَةٌ فِی أَسْفَلِهَا عُکَّازٌ یَتَوَکَّأُ عَلَیْهَا وَ یُخْرِجُهَا فِی الْعِیدَیْنِ یُصَلِّی إِلَیْهَا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
**
ترجمه:
اسماعيل بن مسلم گوید: امام صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله عصائى داشت كه نوك تيز بود كه آن حضرت بدان تكيه ميفرمود، در عيد فطر و عيد قربان آن را بيرون مىآورد و در قبله خود نهاده و بجانب آن نماز ميكرد.
(2)13 بَابُ جَوَازِ الصَّلَاةِ الْوَاجِبَةِ وَ غَیْرِهَا فِی الْبِیَعِ وَ الْکَنَائِسِ وَ إِنْ کَانَ أَهْلُهَا یُصَلُّونَ فِیهَا وَ اسْتِحْبَابِ رَشِّ الْمَکَانِ وَ وُجُوبِ اسْتِقْبَالِ الْقِبْلَةِ **
ترجمه:
باب جایز است نماز واجب و غیر آن در محل عبادت یهود ونصارا اگر اهل آن مکان نماز در آن می خوانند
6146- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْبِیَعِ وَ الْکَنَائِسِ یُصَلَّی فِیهَا فَقَالَ نَعَمْ وَ سَأَلْتُهُ هَلْ یَصْلُحُ بَعْضُهَا (4)مَسْجِداً فَقَالَ نَعَمْ.
**
ترجمه:
عیص بن قاسم گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: نماز خواندن در صومعۀ يهوديان و كليساى مسيحيان روا خواهد بود؟ ابو عبد اللّه فرمود: آرى. من گفتم: روا هست كه صومعه و كليسا را به صورت مسجد درآورند؟ ابو عبد اللّه فرمود: آرى.
6147- 2- (5)وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّلَاةِ فِی الْبِیَعِ وَ الْکَنَائِسِ وَ بُیُوتِ الْمَجُوسِ فَقَالَ رُشَّ وَ صَلِّ.
**
ترجمه:
عبد اللّه بن سنان گويد: از امام صادق عليه السّلام در مورد نماز در كليساها و كنيسهها پرسيدم؟ فرمود: آب بپاش و نماز بخوان
6148- 3- (6)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ حَمَّادٍ النَّابِ عَنْ حَکَمِ بْنِ الْحَکَمِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ وَ سُئِلَ عَنِ الصَّلَاةِ فِی الْبِیَعِ وَ الْکَنَائِسِ فَقَالَ صَلِّ فِیهَا قَدْ رَأَیْتُهَا مَا أَنْظَفَهَا قُلْتُ أَ یُصَلَّی فِیهَا
1) تقدم ما یدلّ علی استحباب جعل المصلی بین یدیه شیئا فی الأحادیث 1 و 2 و 8 و 9 و 10 و 12 من الباب 11 من هذه الأبواب، و تقدم فی الحدیث 3 من الباب 5 و الباب 10 من هذه الأبواب.
2) الباب 13 فیه 6 أحادیث.
3) التهذیب 2- 222- 874، أورده فی الحدیث 1 من الباب 12 من أبواب أحکام المساجد.
4) فی المصدر- نقضها.
5) التهذیب 2- 222- 875، أورد قطعة منه فی الحدیث 2 من الباب 14 من هذه الأبواب.
6) التهذیب 2- 222- 876.
وَ إِنْ کَانُوا یُصَلُّونَ فِیهَا فَقَالَ نَعَمْ أَ مَا تَقْرَأُ الْقُرْآنَ قُلْ کُلٌّ یَعْمَلُ عَلی شاکِلَتِهِ فَرَبُّکُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدی سَبِیلًا (1)- صَلِّ إِلَی الْقِبْلَةِ وَ غَرِّبْهُمْ.
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَالِحِ بْنِ الْحَکَمِ قَالَ: سُئِلَ الصَّادِقُ ع وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ (2)إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ قَدْ رَأَیْتُهَا مَا أَنْظَفَهَا وَ قَالَ فِی آخِرِهِ وَ صَلِّ إِلَی الْقِبْلَةِ وَ دَعْهُمْ
**
ترجمه:
حکم بن حکم گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: در معابد يهوديان و مسيحيان مىتوانم نماز بخوانم؟ ابو عبد اللّه فرمود: آرى، نماز بخوان. من معابد آنان را ديدهام. بسيار نظيف است. من گفتم: موقعى كه آنان در حال نمازند، من هم مىتوانم نماز بخوانم؟ ابو عبد اللّه فرمود: آرى. قرآن نخواندهاى كه مىگويد: «هر كسى شاخص خود را دنبال مىكند و خدا داناتر است كه رهياب تر كيانند». تو روى خود را به قبله كن و نماز بخوان و طرف غرب يهودى و نصرانى بایست
6149- 4- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی الْبِیَعِ وَ الْکَنَائِسِ فَقَالَ رُشَّ وَ صَلِّ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ بُیُوتِ الْمَجُوسِ فَقَالَ رُشَّهَا وَ صَلِّ.
**
ترجمه:
] عبد اللّه بن سنان گويد: از امام صادق عليه السّلام در مورد نماز در كليساها و كنيسهها پرسيدم؟ فرمود: آب بپاش و نماز بخوان. راوى گويد: همچنين از آن حضرت دربارۀ نماز در خانههاى مجوس (زرتشتيان) پرسيدم؟ فرمود: در آنجا آب بپاش و نماز بخوان.
6150- 5- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّلَاةِ فِی الْبِیعَةِ فَقَالَ إِذَا اسْتَقْبَلْتَ الْقِبْلَةَ فَلَا بَأْسَ بِهِ.
**
ترجمه:
راوى گويد: از امام صادق عليه السّلام دربارۀ نماز در معابد يهود و نصارا پرسيدم؟ فرمود: اگر رو به قبله باشى، اشكالى ندارد.
6151- 6- (5)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِالصَّلَاةِ فِی الْبِیعَةِ وَ الْکَنِیسَةِ الْفَرِیضَةِ وَ التَّطَوُّعِ وَ الْمَسْجِدُ أَفْضَلُ.
(6) **
ترجمه:
امام صادق علیه السلام از پدرش از علی علیه السلام روایت کرد که فرمود: نماز خواندن در کلیسا (معبد نصرانیان) و کنیسه (معبد یهودیان) اشکال ندارد، چه نماز واجب و چه مستحب، و نمازخواندن در مسجد افضل است
(1)14 بَابُ جَوَازِ الصَّلَاةِ فِی بُیُوتِ الْمَجُوسِ وَ اسْتِحْبَابِ رَشِّهِ بِالْمَاءِ **
ترجمه:
باب جایز است نماز در خانه های مجوسی ها و مستحب است آب پاشیدن آنجا
6152- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ فِی حَدِیثٍ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی بُیُوتِ الْمَجُوسِ- وَ هِیَ تُرَشُّ بِالْمَاءِ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
**
ترجمه:
حلبی گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم كه در خانههاى مجوس نماز ميتوان خواند؟ در حالى كه در آنجا آب بپاشند، آن حضرت فرمود: اشكالى ندارد
6153- 2- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّلَاةِ فِی بُیُوتِ الْمَجُوسِ- فَقَالَ رُشَّ وَ صَلِّهِ (4).
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا مَرَّ (5).
**
ترجمه:
عبد اللّه بن سنان گويد: از امام صادق عليه السّلام در مورد نماز در كليساها و كنيسهها پرسيدم؟ فرمود: آب بپاش و نماز بخوان
6154- 3- (6)وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ شُعَیْبِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی بُیُوتِ الْمَجُوسِ فَقَالَ رُشَّ وَ صَلِّ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
**
ترجمه:
أبي بصير گويد: از امام صادق عليه السّلام در مورد نماز در كليساها و كنيسهها پرسيدم؟ فرمود: آب بپاش و نماز بخوان.
1) الباب 14 فیه 3 أحادیث.
2) الفقیه 1- 243- 730، یأتی ذیله فی الحدیث 1 من الباب 22 من هذه الأبواب.
3) التهذیب 2- 222- 875، و أورده بتمامه فی الحدیث 2 من الباب 13 من هذه الأبواب.
4) فی المصدرین- صل.
5) مر فی الحدیث 4 من الباب 13 من هذه الأبواب.
6) التهذیب 2- 222- 877.
7) تقدم ما یدلّ علی ذلک بعمومه فی الباب 1 من هذه الأبواب.
(1)15 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ الصَّلَاةِ فِی الطِّینِ الَّذِی لَا تَثْبُتُ فِیهِ الْجَبْهَةُ وَ الْمَاءِ إِلَّا مَعَ الضَّرُورَةِ فَیُصَلَّی بِالْإِیمَاءِ **
ترجمه:
باب جایز نیست نماز در گل که پیشانی روی آن قرار نمی گیرد و در آب مگر با ضرورت پس با اشاره نماز بخواند
6155- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ حَمْدَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ سَأَلَهُ إِنْسَانٌ عَنِ الرَّجُلِ تُدْرِکُهُ الصَّلَاةُ وَ هُوَ فِی مَاءٍ یَخُوضُهُ لَا یَقْدِرُ عَلَی الْأَرْضِ قَالَ إِنْ کَانَ فِی حَرْبٍ أَوْ سَبِیلِ اللَّهِ (3)فَلْیُومِ إِیمَاءً وَ إِنْ کَانَ فِی تِجَارَةٍ فَلَمْ یَکُنْ (4)یَنْبَغِی لَهُ أَنْ یَخُوضَ الْمَاءَ حَتَّی یُصَلِّیَ قَالَ قُلْتُ: کَیْفَ یَصْنَعُ قَالَ یَقْضِیهَا إِذَا خَرَجَ مِنَ الْمَاءِ وَ قَدْ ضَیَّعَ.
**
ترجمه:
اسماعیل بن جابر گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: اگر وقت نماز فرا رسد و انسان در وسط دريا در حال شنا باشد و نتواند خود را به خشكى برساند، تكليف او چيست؟ ابو عبد اللّه فرمود: اگر در حال جنگ باشد و يا در راه طاعت حق وارد آب شده باشد، بايد با اشارۀ سر نماز بخواند، اشكالى ندارد. اما اگر به خاطر تجارت و سوداگرى خود را به آب و مرداب و گرداب زده باشد، كار ناشايستهاى مرتكب شده است. مىبايست قبلا نماز بخواند و بعدا خود را به آب بزند. من گفتم: اينك چه تكليفى دارد؟ ابو عبد اللّه فرمود: بعد از آمدن به ساحل بايد نمازش را قضا كند. آن نمازى كه در وسط دريا خوانده است، كفايت نمىكند از آن رو كه نمازش را ضايع كرده است.
6156- 2- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هِلَالٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ کَانَ فِی مَکَانٍ لَا یَقْدِرُ عَلَی الْأَرْضِ فَلْیُومِ إِیمَاءً.
**
ترجمه:
ابو بصير گوید: امام صادق عليه السّلام فرمود: هر كس در محلّى باشد كه از ترس دشمن يا درندگان نتواند بر زمين مستقرّ شده و بىاضطراب نماز بجاى آورد، بايد نماز خود را با ايماء و اشاره بخواند
6157- 3- (6)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُومِئُ فِی الْمَکْتُوبَةِ وَ النَّوَافِلِ إِذَا لَمْ یَجِدْ مَا یَسْجُدُ عَلَیْهِ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ مَوْضِعٌ یَسْجُدُ فِیهِ فَقَالَ إِذَا کَانَ هَکَذَا فَلْیُومِ فِی الصَّلَاةِ کُلِّهَا.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
از امام صادق علیه السلام سوال شد از مردی که با اشاره نماز واجب و مستحب را می خواند وقتی چیزی که به آن سجده کند نداشته باشد و جای سجده نداشته باشد
حضرت فرمود اگر این طور است همه ی نمازش را با اشاره بخواند
1) الباب 15 فیه 9 أحادیث.
2) التهذیب 2- 382- 1593 و التهذیب 3- 307- 950.
3) فی نسخة- أو سیل- هامش المخطوط-.
4) فی الهامش عن نسخة- یک.
5) التهذیب 3- 175- 388، أورده فی الحدیث 2 من الباب 7 من أبواب صلاة الخوف و الفقیه 1- 246- 744، أورد ذیله فی الحدیث 6 من الباب 3 من أبواب صلاة الخوف.
6) التهذیب 3- 175- 389، أورده فی الحدیث 1 من الباب 7 من أبواب صلاة الخوف.
7) التهذیب 311- 1265، أورده فی الحدیث 2 من الباب 20 من أبواب السجود.
6158- 4- (1)وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُصِیبُهُ الْمَطَرُ وَ هُوَ فِی مَوْضِعٍ لَا یَقْدِرُ أَنْ یَسْجُدَ فِیهِ مِنَ الطِّینِ وَ لَا یَجِدُ مَوْضِعاً جَافّاً قَالَ یَفْتَتِحُ الصَّلَاةَ فَإِذَا رَکَعَ فَلْیَرْکَعْ کَمَا یَرْکَعُ إِذَا صَلَّی فَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّکُوعِ فَلْیُومِ بِالسُّجُودِ إِیمَاءً وَ هُوَ قَائِمٌ یَفْعَلُ ذَلِکَ حَتَّی یَفْرُغَ مِنَ الصَّلَاةِ وَ یَتَشَهَّدُ وَ هُوَ قَائِمٌ وَ یُسَلِّمُ.
**
ترجمه:
راوی گوید: از امام صادق عليه السّلام درباره مردی پرسیدم که باران گرفت و در جایی بود از گل و لای که نمی توانست سجده کند. و جای خشک پیدا نمیکرد؟ امام فرمود: نماز را شروع کند. وقتی رکوع می کند، همان گونه که هنگام نماز رکوع می کند، رکوع کند.اگر سر از رکوع بلند کرد، باید ایستاده به سجده برود. تا نمازش تمام شود این کار را می کند. و در حال ایستاده تشهد و سلام می دهد.
6159- 5- (2)مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ وَ زَادَ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی عَلَی الثَّلْجِ قَالَ لَا فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ عَلَی الْأَرْضِ بَسَطَ ثَوْبَهُ وَ صَلَّی عَلَیْهِ.
**
ترجمه:
هشام بن حكم گويد: از امام صادق عليه السّلام درباره مردی که روی برف نماز می خواند پرسیدم؟ فرمود: نه اگر نتواند بر زمین بنشیند، جامه خود را پهن می کند و بر آن نماز می خواند.
6160- 6- (3)وَ 6161- 7- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: عَشَرَةُ مَوَاضِعَ لَا یُصَلَّی فِیهَا الطِّینُ وَ الْمَاءُ وَ الْحَمَّامُ وَ الْقُبُورُ وَ مَسَانُّ الطُّرُقِ (5)وَ قُرَی النَّمْلِ وَ مَعَاطِنُ الْإِبِلِ وَ مَجْرَی الْمَاءِ وَ السَّبَخُ وَ الثَّلْجُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (6)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ النَّوْفَلِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَعْضِ مَشِیخَتِهِ (7)
وَ رَوَاهُ أَیْضاً عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی
1) التهذیب 3- 175- 390.
2) مستطرفات السرائر- 96- 13 و رواة الشیخ فی التهذیب 2- 312- 1266 مع هذه الزیادة راجع الحدیث 2 من الباب 28 من هذه الأبواب.
3) الکافی 3- 390- 12، و التهذیب 2- 219- 863.
4) الکافی 3- 390- 12، و التهذیب 2- 219- 863.
5) فی الأصل عن نسخة- الطریق.
6) الفقیه 1- 241- 725 و فیه- السبخة بدل السبخ.
7) المحاسن- 366- 116، و فیه- السبخة بدل السبخ.
عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (1)وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ أَسْقَطَ لَفْظَ الْقُبُورُ وَ زَادَ وَ وَادِی ضَجْنَانَ.
(2). **
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: ده جا هست كه نبايد در آنها نماز خواند: گل و آب و حمام و جادۀ عمومى و بر لانۀ مورچه و در خوابگاه شتران و در مجراى آب و در شورهزار و برف.
6162- 8- (3)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَخُوضُ الْمَاءَ فَتُدْرِکُهُ الصَّلَاةُ فَقَالَ إِنْ کَانَ فِی حَرْبٍ فَإِنَّهُ یُجْزِئُهُ الْإِیمَاءُ وَ إِنْ کَانَ تَاجِراً فَلْیُقِمْ وَ لَا یَدْخُلْهُ حَتَّی یُصَلِّیَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ (4)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
حلبی گوید: امام صادق عليه السّلام فرمود: اگر در حال جهاد باشد، نمازش به اشاره كفايت مىكند، امّا اگر در حال تجارت باشد، بايستى در كنار ساحل بايستد و تا نماز خود را نخوانده است، وارد آب نشود.
6163- 9- (5)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ حَدِّ الطِّینِ الَّذِی لَا یُسْجَدُ عَلَیْهِ (6)مَا هُوَ فَقَالَ إِذَا غَرِقَتِ (7)الْجَبْهَةُ وَ لَمْ تَثْبُتْ عَلَی الْأَرْضِ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارٍ (8)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ (9)
وَ رَوَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ (10)
1) المحاسن- 13- 39.
2) الخصال 434- 21.
3) الکافی 3- 388- 5، أورد قطعة منه فی الحدیث 2 من الباب 19 من هذه الأبواب.
4) التهذیب 2- 375- 1557.
5) الکافی 3- 390- 13، و یأتی ذیله فی الحدیث 5 من الباب 25 من هذه الأبواب.
6) فی نسخة- فیه (هامش المخطوط).
7) فی الأصل عن نسخة- غرق.
8) الفقیه 1- 447- 1300.
9) التهذیب 2- 376- 1562.
10) التهذیب 2- 312- 1267.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
**
ترجمه:
عمّار ساباطى از امام صادق عليه السّلام سؤال كرد مقدار و چگونگى گلى كه سجده بر آن نمىتوان كرد و سجده را نشايد چيست؟ آن حضرت فرمود: هر گاه باندازهاى روان باشد كه پيشانى در آن كاملا فرو رود و به پيشانى بچسبد ،روى زمين بند نشود بلكه با چسبيدن به پيشانى از روى زمين برداشته شود.
(3)16 بَابُ کَرَاهَةِ الصَّلَاةِ فِی بَیْتٍ فِیهِ مَجُوسِیٌّ دُونَ الْیَهُودِیِّ وَ النَّصْرَانِیِ **
ترجمه:
باب مکروه است نماز در خانه ی مجوسی و لی در خانه یهود ی و مسیحی اشکال ندارد
6164- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تُصَلِّ فِی بَیْتٍ فِیهِ مَجُوسِیٌّ وَ لَا بَأْسَ بِأَنْ تُصَلِّیَ وَ فِیهِ یَهُودِیٌّ أَوْ نَصْرَانِیٌّ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (5).
**
ترجمه:
ابى اسامه گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: در خانهاى كه در آن مجوسى باشد، نماز نخوان؛ ولى نماز خواندن در خانهاى كه در آن يهودى، يا نصرانى است، اشكالى ندارد
(6)17 بَابُ کَرَاهَةِ الصَّلَاةِ فِی مَرَابِضِ الْخَیْلِ وَ الْبِغَالِ وَ الْحَمِیرِ وَ أَعْطَانِ الْإِبِلِ إِلَّا مَعَ الضَّرُورَةِ وَ نَضْحِ الْمَکَانِ وَ جَوَازِ الصَّلَاةِ فِی مَرَابِضِ الْغَنَمِ وَ الْبَقَرِ **
ترجمه:
باب مکروه است نماز در آغل اسب و قاطر و علاقو شتر مگر باضرورت و تمیز کردن مکان و جایز است نماز در آغل گوسفند و گاو
6165- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع
1) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 14 من أبواب القبلة، و فی الحدیث 6 من الباب 50 من أبواب لباس المصلی.
2) یأتی فی الباب 20 من هذه الأبواب.
3) الباب 16 فیه حدیث واحد.
4) الکافی 3- 389- 6.
5) التهذیب 2- 377- 1571.
6) الباب 17 فیه 6 أحادیث.
7) الکافی 3- 387- 2، و التهذیب 2- 220- 868، و الاستبصار 1- 395- 1507.
عَنِ الصَّلَاةِ فِی أَعْطَانِ الْإِبِلِ قَالَ إِنْ تَخَوَّفْتَ الضَّیْعَةَ عَلَی مَتَاعِکَ فَاکْنُسْهُ وَ انْضِحْهُ وَ صَلِّ (1)وَ لَا بَأْسَ بِالصَّلَاةِ فِی مَرَابِضِ الْغَنَمِ.
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: از امام صادق عليه السّلام دربارۀ نماز در آغل شتران پرسيدم؟ فرمود: اگر ترسيدى كالايت از بين مىرود، در اين صورت آنجا را بروب و آبى بر آنجا بپاش و نماز بخوان، و نماز خواندن در آغل گوسفندان اشكال ندارد.
6166- 2- (2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّلَاةِ فِی مَرَابِضِ الْغَنَمِ فَقَالَ صَلِّ فِیهَا وَ لَا تُصَلِّ فِی أَعْطَانِ الْإِبِلِ إِلَّا أَنْ تَخَافَ عَلَی مَتَاعِکَ الضَّیْعَةَ فَاکْنُسْهُ وَ رُشَّهُ بِالْمَاءِ وَ صَلِّ فِیهِ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ (3)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (4)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
حلبی گويد: امام صادق عليه السّلام سؤال كردم: در مورد نماز خواندن در پايگاههاى گوسفندان كه در آنجا چگونه است؟ آن حضرت فرمود: در آنجا نماز بگذار، ولى آنجا كه شتران را پس از آب دادن ميخوابانند تا بار ديگر آب دهند، نماز مگذار مگر آنكه بترسى كالايت از بين برود، در اين صورت آنجا را بروب و آبى بر آنجا بريز، آنگاه نماز كن.
6167- 3- (5)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: لَا تُصَلِّ فِی مَرَابِطِ الْخَیْلِ وَ الْبِغَالِ وَ الْحَمِیرِ.
**
ترجمه:
سماعه گويد: امام عليه السّلام فرمود: در جاى بستن اسب، قاطر و الاغ نماز مگذار.
6168- 4- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّلَاةِ فِی أَعْطَانِ الْإِبِلِ وَ فِی مَرَابِضِ الْبَقَرِ وَ الْغَنَمِ فَقَالَ إِنْ نَضَحْتَهُ بِالْمَاءِ وَ قَدْ کَانَ یَابِساً فَلَا بَأْسَ بِالصَّلَاةِ فِیهَا فَأَمَّا مَرَابِضُ الْخَیْلِ وَ الْبِغَالِ فَلَا.
**
ترجمه:
سماعة گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: نماز خواندن در خوابگاه شتران و خوابگاه گاو و گوسفند چه صورت دارد؟ ابو عبد اللّه فرمود: اگر خشك باشد و محل را آبپاشى كنى، اشكالى ندارد. ولى در اصطبل اسب و استر و الاغ، نماز مخوان.
6169- 5- (7)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ
أَبِی عُثْمَانَ عَنِ الْمُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی مَعَاطِنِ الْإِبِلِ فَکَرِهَهُ ثُمَّ قَالَ إِنْ خِفْتَ عَلَی مَتَاعِکَ شَیْئاً فَرُشَّ بِقَلِیلِ مَاءٍ وَ صَلِّ.
**
ترجمه:
]معلی بن خنيس گويد: از امام صادق عليه السّلام در مورد نماز خواندن در طویله شتر پرسیدم: فکر کرد، سپس فرمود: اگر می ترسی برای وسایلت اتفاقی بیفتد، آن را آب بپاش و نماز بخوان.
6170- 6- (1)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّلَاةِ فِی مَعَاطِنِ الْإِبِلِ أَ تَصْلُحُ قَالَ لَا تَصْلُحُ إِلَّا أَنْ تَخَافَ عَلَی مَتَاعِکَ ضَیْعَةً فَاکْنُسْ ثُمَّ انْضِحْ بِالْمَاءِ ثُمَّ صَلِّ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنْ مَعَاطِنِ الْغَنَمِ أَ تَصْلُحُ الصَّلَاةُ فِیهَا قَالَ نَعَمْ لَا بَأْسَ.
أَقُولُ: تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی أَحْکَامِ الدَّوَابِّ وَ غَیْرِ ذَلِکَ (3).
**
ترجمه:
علی بن جعفر علیه السلام گويد: از امام کاظم علیه السلام در مورد نماز خواندن خوابگاه شتر پرسیدم، آیا درست است؟ فرمود: مناسب نیست، مگر این که می ترسی مال تو گم شود، پس جارو کن، سپس آب بپاش، سپس نماز بخوان. راوی گوید: از خوابگاه گوسفندان پرسیدم آیا نماز در آنها صحیح است؟ فرمود: بله اشکالی ندارد.
(4)18 بَابُ کَرَاهَةِ الصَّلَاةِ إِلَی حَائِطٍ یَنِزُّ مِنْ کَنِیفٍ أَوْ بَالُوعَةِ بَوْلٍ وَ اسْتِحْبَابِ سَتْرِهِ **
ترجمه:
باب مکروه است نماز به سمت دیواری که از دستشوئی نم به آنجا رسیده باشد یا چاه فاضلاب از بول مستحب است پوشاندن آن
6171- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ ع قَالَ: إِذَا ظَهَرَ النَّزُّ مِنْ خَلْفِ الْکَنِیفِ وَ هُوَ فِی الْقِبْلَةِ یَسْتُرُهُ بِشَیْءٍ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
أبى حمزه گويد: امام كاظم عليه السّلام فرمود: هر گاه از پشت بيت الخلاء رطوبتى پيدا شود و رو برو و برابر قبله باشد (نمازگزار بايد) آن را با چيزى بپوشاند تا آن رطوبت نجس در برابر او نباشد.
6172- 2- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَمَّنْ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمَسْجِدِ یَنِزُّ حَائِطُ قِبْلَتِهِ مِنْ بَالُوعَةٍ یُبَالُ فِیهَا فَقَالَ إِنْ کَانَ نَزُّهُ مِنَ الْبَالُوعَةِ فَلَا تُصَلِّ فِیهِ وَ إِنْ کَانَ نَزُّهُ مِنْ غَیْرِ ذَلِکَ فَلَا بَأْسَ.
1) مسائل علی بن جعفر 168- 281 و مسائل علی بن جعفر 169- 282.
2) تقدم ما یدلّ علیه فی الحدیثین 6 و 7 من الباب 15 من هذه الأبواب.
3) یأتی ما یدلّ علیه فی الحدیث 2 من الباب 25 من هذه الأبواب و فی الحدیث 9 و 12 من الباب 30 من أبواب أحکام الدوابّ من کتاب الحجّ.
4) الباب 18 فیه حدیثان.
5) الفقیه 1- 277- 849، أورده فی الحدیث 1 من الباب 12 من أبواب القبلة.
6) الکافی 3- 388- 4.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
**
ترجمه:
محمّد بن ابى نصر گويد: شخصی از امام صادق عليه السّلام دربارۀ نماز خواندن در مسجدى كه ديوار قبله آن از چاهى كه در آن بول مىكنند، مرطوب و خيس شده است، پرسيد، امام فرمود: اگر خيسى آن، از چاه مستراح است، در آن مكان نماز نگزار، ولى اگر از چيز ديگرى است، اشكال ندارد.
(3)19 بَابُ کَرَاهَةِ الصَّلَاةِ عَلَی الطُّرُقِ وَ إِنْ لَمْ تَکُنْ جَوَادَّ وَ جَوَازِ الصَّلَاةِ عَلَی جَوَانِبِهَا **
ترجمه:
6173- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ تُصَلِّیَ بَیْنَ الظَّوَاهِرِ وَ هِیَ الْجَوَادُّ جَوَادُّ الطَّرِیقِ وَ یُکْرَهُ أَنْ تُصَلِّیَ فِی الْجَوَادِّ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
اامام صادق علیه السلام
در حدیثی فرمود: ايرادى ندارد كه بر روى بلندىهاى راههاى اصلى نماز بخوانى، ولى در خود راه اصلى، نمىتوان نماز گزارد.
6174- 2- (6)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّلَاةِ فِی ظَهْرِ الطَّرِیقِ فَقَالَ لَا بَأْسَ أَنْ تُصَلِّیَ فِی الظَّوَاهِرِ الَّتِی بَیْنَ الْجَوَادِّ فَأَمَّا عَلَی الْجَوَادِّ فَلَا تُصَلِّ فِیهَا.
**
ترجمه:
از حضرت امام صادق علیه السلام دربارۀ نماز خواندن بر روى بلندىهايى كه در راههاست پرسيدم؟
فرمود: ايرادى ندارد كه بر روى بلندىهاى راههاى اصلى نماز بخوانى، ولى در خود راه اصلى، نمىتوان نماز گزارد
6175- 3- (7)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ (الْفُضَیْلِ) (8)قَالَ: قَالَ الرِّضَا ع کُلُّ طَرِیقٍ یُوطَأُ وَ یُتَطَرَّقُ
1) التهذیب 2- 221- 871.
2) یدل علی بعض المقصود فی الحدیث 1 من الباب 31 من هذه الأبواب.
3) الباب 19 فیه 10 أحادیث.
4) الکافی 3- 389- 10، و أورد صدره فی الحدیث 2 من الباب 23 من هذه الأبواب.
5) التهذیب 2- 375- 1560.
6) الکافی 3- 388- 5، و التهذیب 2- 220- 865، و تقدم صدره فی الحدیث 2 من الباب 17، و تاتی قطعة منه فی الحدیث 1 من الباب 20، و تقدم فی الحدیث 5 من الباب 13، و تاتی قطعة فی الحدیث 2 من الباب 22 من هذه الأبواب.
7) الکافی 3- 389- 8.
8) فی المصدر- الفضل.
کَانَتْ فِیهِ جَادَّةٌ أَمْ لَمْ تَکُنْ لَا یَنْبَغِی الصَّلَاةُ فِیهِ قُلْتُ فَأَیْنَ أُصَلِّی قَالَ یَمْنَةً وَ یَسْرَةً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (1)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (2).
**
ترجمه:
محمّد بن فضل گويد: امام رضا عليه السّلام فرمود: هر راهى كه مردم در آن رفتوآمد مىكنند، خواه جاده اصلى باشد، يا نباشد، نماز خواندن در آن شايسته نيست. راوى گويد: عرض كردم: پس كجا نماز بخوانم؟ فرمود: در سمت راست و چپ آن.
6176- 4- (3)وَ قَدْ تَقَدَّمَ فِی حَدِیثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: عَشَرَةُ مَوَاضِعَ لَا یُصَلَّی فِیهَا مِنْهَا مَسَانُّ الطُّرُقِ.
وَ فِی حَدِیثِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: ده جا هست كه نبايد در آنها نماز خواند: یکی از آنها وسط راه هاست.
6177- 5- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی السَّفَرِ فَقَالَ لَا تُصَلِّ عَلَی الْجَادَّةِ وَ اعْتَزِلْ عَلَی جَانِبَیْهَا.
**
ترجمه:
از ابو عبد اللّه صادق (عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ ) سؤال کردم در سفر در کجا نماز بخوانم؛ حضرت فرمود: وسط راه نماز نخوان و در کنارۀ راه نماز بخوان
6178- 6- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْجَهْمِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: کُلُّ طَرِیقٍ تُوطَأُ فَلَا تُصَلِّ عَلَیْهِ قَالَ قُلْتُ: لَهُ إِنَّهُ قَدْ رُوِیَ عَنْ جَدِّکَ- أَنَّ الصَّلَاةَ عَلَی الظَّوَاهِرِ لَا بَأْسَ بِهَا قَالَ ذَاکَ رُبَّمَا سَایَرَنِی عَلَیْهِ الرَّجُلُ قَالَ قُلْتُ: فَإِنْ خَافَ الرَّجُلُ عَلَی مَتَاعِهِ (6)- قَالَ فَإِنْ خَافَ (7)فَلْیُصَلِّ.
**
ترجمه:
6179- 7- (8)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ رَفَعَهُ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ ص أَنَّهُ قَالَ: ثَلَاثَةٌ لَا یَتَقَبَّلُ اللَّهُ لَهُمْ بِالْحِفْظِ رَجُلٌ نَزَلَ فِی بَیْتٍ خَرِبٍ وَ رَجُلٌ صَلَّی عَلَی قَارِعَةِ الطَّرِیقِ وَ رَجُلٌ أَرْسَلَ رَاحِلَتَهُ وَ لَمْ یَسْتَوْثِقْ مِنْهَا.
**
ترجمه:
رسول خدا صلّى الله عليه و آله فرمودند: خداى عز و جل نگهبانى از سه كس را نمىپذيرد: مرديكه در خانۀ ويران منزل گيرد، و مرديكه در وسط جاده بنماز ايستد و مرديكه مركب سوارى خود را رها كند و آن را نه بندد
6180- 8- (1)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّلَاةِ عَلَی ظَهْرِ الطَّرِیقِ فَقَالَ لَا تُصَلِّ عَلَی الْجَادَّةِ وَ صَلِّ عَلَی جَانِبَیْهَا.
**
ترجمه:
محمد بن مسلم گويد: از امام باقر عليه السّلام يا امام صادق عليه السّلام دربارۀ نماز خواندن بر روى بلندىهايى كه در راههاست پرسيدم؟ امام عليه السّلام فرمود: در وسط راه نماز مخوان. در دو طرف راه و بالاى پشتهها اشكالى ندارد.
6181- 9- (2)وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبِی عُثْمَانَ عَنْ مُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّلَاةِ عَلَی ظَهْرِ الطَّرِیقِ فَقَالَ لَا اجْتَنِبُوا الطَّرِیقَ.
**
ترجمه:
معلی بن خنيس گويد: از امام صادق عليه السّلام دربارۀ نماز خواندن بر روى بلندىهايى كه در راههاست پرسيدم؟ امام فرمود: بپرهیز از اینکه در وسط راه ها نماز بخوانی.
6182- 10- (3)وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَا تُصَلِّ عَلَی الْجَوَادِّ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ وَ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ (4)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ الْبَیْدَاءِ وَ فِی أَحَادِیثِ الْقُبُورِ (6).
**
ترجمه:
فضل بن یسار گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: در میان راه های اصلی نماز نخوان.
(1)20 بَابُ کَرَاهَةِ الصَّلَاةِ فِی السَّبَخَةِ وَ الْمَالِحَةِ وَ عَدَمِ جَوَازِهَا إِذَا لَمْ تَتَمَکَّنِ الْجَبْهَةُ **
ترجمه:
باب مکروه است نماز در سرزمین شوره زار و جایز نبودن آن اگر نشود پیشانی به زمین برسد
6183- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: کُرِهَ الصَّلَاةُ فِی السَّبَخَةِ إِلَّا أَنْ یَکُونَ مَکَاناً لَیِّناً تَقَعُ عَلَیْهِ الْجَبْهَةُ مُسْتَوِیَةً.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: نماز خواندن در زمين شورهزار مكروه است مگر آنكه مكان نرمى باشد كه پيشانى بصورت هموار بر آن قرار گيرد.
6184- 2- (4)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّلَاةِ فِی السَّبَخَةِ فَکَرِهَهُ لِأَنَّ الْجَبْهَةَ لَا تَقَعُ مُسْتَوِیَةً عَلَیْهَا فَقُلْنَا فَإِنْ کَانَتْ أَرْضاً مُسْتَوِیَةً (فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهَا) (5).
وَ رَوَاهُ الْمُحَقِّقُ فِی الْمُعْتَبَرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ عَنِ الْحَلَبِیِّ نَحْوَهُ (6).
**
ترجمه:
حلبی گويد: از امام صادق عليه السّلام در مورد خواندن نماز در شوره زار پرسیدم؟امام عليه السّلام آن را ناپسند دانست، زیرا پیشانی روی قسمت صاف نیست، گفتیم: پس اگر زمین صاف باشد؟فرمود: اشکالی ندارد.
6185- 3- (7)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَیْنِ بْنِ السَّرِیِّ قَالَ: قُلْتُ
لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع لِمَ حَرَّمَ اللَّهُ الصَّلَاةَ فِی السَّبَخَةِ قَالَ لِأَنَّ الْجَبْهَةَ لَا تَتَمَکَّنُ عَلَیْهَا.
**
ترجمه:
حصين بن سرى گويد: محضر امام صادق عليه السّلام عرض كردم: براى چه خداوند متعال خواندن نماز روى زمين شورهزار را حرام فرموده؟ حضرت فرمودند:زيرا پيشانى روى اين زمين تمكّن پيدا نمىكند. عرض كردم:اگر زمين هموار و صاف باشد چطور؟ فرمودند:در اين صورت اشكالى ندارد.
6186- 4- (1)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ وَ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ سَدِیرٍ الصَّیْرَفِیِّ أَنَّهُ سَارَ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَی یَنْبُعَ- فَحَانَتِ الصَّلَاةُ فَقَالَ یَا سَدِیرُ انْزِلْ بِنَا نُصَلِّی ثُمَّ قَالَ هَذِهِ أَرْضٌ سَبِخَةٌ لَا تَجُوزُ الصَّلَاةُ فِیهَا فَسِرْنَا حَتَّی صِرْنَا إِلَی أَرْضٍ حَمْرَاءَ فَنَزَلْنَا وَ صَلَّیْنَا.
**
ترجمه:
سدیر صیرفی گوید: با امام صادق علیه السلام پیاده روی کردیم تا به ینبع برویم چون وقت نماز فرا رسید، امام فرمود: ای سدیر فرود آییم و نماز بخوانیم. سپس فرمود: اینجا زمین باتلاقی است. در آنجا نماز خواندن جایز نیست. ادامه دادیم تا به سرزمین سرخ رسیدیم و در آنجا پیاده شدیم و نماز خواندیم
6187- 5- (2)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عُبَیْسِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ عَبْدِ الْکَرِیمِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ الْحَکَمِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سَارَ مَعَ أَبِی جَعْفَرٍ ع حَتَّی إِذَا بَلَغَا مَوْضِعاً قَالَ لَهُ الصَّلَاةَ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ هَذَا وَادِی النَّمْلِ لَا یُصَلَّی فِیهِ حَتَّی إِذَا بَلَغَا مَوْضِعاً آخَرَ قَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِکَ فَقَالَ هَذِهِ أَرْضٌ مَالِحَةٌ لَا یُصَلَّی فِیهَا.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
عبدالله بن عطا گويد: با امام باقر علیه السلام پیاده روی کردیم تا اینکه به جایی رسیدیم به امام عليه السّلام گفتم: نماز فدای تو شوم، فرمود: اینجا وادی مورچه است.در آن نماز نمی خوانند تا وقتی به جایی دیگر رسیدیم به امام عليه السّلام گفتم: نماز قربانت شوم. امام فرمود: اینجاهم وادی مورچه هاست.در آن نماز نمی خوانند تا وقتی به جای دیگری رسیدیم به ابوجعفر گفتم:و همینطور. فرمود: این زمین شور است و در آن نماز نمیخوانند.
6188- 6- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَا تَسْجُدْ فِی السَّبَخَةِ.
**
ترجمه:
امام کاظم علیه السلام فرمود: بر شوره زار سجده نکنید.
6189- 7- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ
1) الکافی 2- 142- 4 قطعة من حدیث 4.
2) الکافی 8- 276- 417، یأتی صدره فی الحدیث 1 من الباب 16 من أبواب أحکام الدوابّ فی السفر، و فی الحدیث 7 من الباب 20 من أبواب آداب السفر من کتاب الحجّ.
3) المحاسن 352- 41.
4) التهذیب 2- 310- 1257، و أورده بتمامه فی الحدیث 1 من الباب 28 من هذه الأبواب و فی الحدیث 1 من الباب 9 من أبواب ممّا یسجد علیه.
5) التهذیب 2- 221- 873، و رواه المحقق أیضا، بإسناده عن أبی بصیر فی المعتبر 157.
شُعَیْبِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّلَاةِ فِی السَّبَخَةِ (لِمَ تَکْرَهُهُ قَالَ لِأَنَّ) (1)الْجَبْهَةَ لَا تَقَعُ مُسْتَوِیَةً فَقُلْتُ إِنْ کَانَ فِیهَا أَرْضٌ مُسْتَوِیَةٌ فَقَالَ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
حلبى گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: خواندن نماز روى زمين شورهزار چه حكمى دارد؟ فرمود: مكروه است زيرا پيشانى روى آن به طور مستوى و صاف واقع نمىشود. عرض كردم: اگر زمين مستوى و هموار باشد چطور؟ فرمود:اشكالى ندارد.
6190- 8- (2)وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّلَاةِ فِی السِّبَاخِ فَقَالَ لَا بَأْسَ.
قَالَ الشَّیْخُ الْمُرَادُ إِذَا کَانَ فِیهَا مَکَانٌ تَقَعُ عَلَیْهِ الْجَبْهَةُ مُسْتَوِیَةً لِمَا سَبَقَ.
**
ترجمه:
سماعة گويد: از امام عليه السّلام در مورد نماز خواندن در شوره زار پرسیدم؟ امام فرمود: اشکالی ندارد.
6191- 9- (3)وَ قَدْ تَقَدَّمَ فِی حَدِیثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: عَشَرَةُ مَوَاضِعَ لَا یُصَلَّی فِیهَا مِنْهَا السَّبَخَةُ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: ده جا هست که نباید در آنجا نماز خواند، یکی از آنها شوره زار است.
6192- 10- (4)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ أَبِی عُثْمَانَ عَنْ مُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ السَّبَخَةِ أَ یُصَلِّی الرَّجُلُ فِیهَا فَقَالَ إِنَّمَا تُکْرَهُ الصَّلَاةُ فِیهَا مِنْ أَجْلِ أَنَّهَا فَتْکٌ (5)- وَ لَا یَسْتَمْکِنُ (6)الرَّجُلُ یَضَعُ وَجْهَهُ کَمَا یُرِیدُ قُلْتُ أَ رَأَیْتَ إِنْ هُوَ وَضَعَ وَجْهَهُ مُتَمَکِّناً فَقَالَ حَسَنٌ.
**
ترجمه:
معلی بن خنیس گوید از امام صادق علیه السلام سوال کردم از نماز خواندن در شوره زار حضرت فرمود نماز مکروه است
6193- 11- (7)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّلَاةِ فِی الْأَرْضِ السَّبِخَةِ أَ یُصَلَّی فِیهَا قَالَ لَا إِلَّا أَنْ یَکُونَ فِیهَا نَبْتٌ إِلَّا أَنْ یُخَافَ فَوْتُ الصَّلَاةِ فَیُصَلَّی.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
**
ترجمه:
علی بن جعفر علیه السلام گويد: از امام کاظم علیه السلام در مورد نماز خواندن در زمین باتلاقی پرسیدم آیامی توان در آن نماز خواند؟ فرمود: نه، مگر اینکه روی آن گیاه باشد،یا اینکه بترسد نمازش قضا شود ، نماز بخواند.
(2)21 بَابُ کَرَاهَةِ الصَّلَاةِ فِی بَیْتٍ فِیهِ خَمْرٌ أَوْ مُسْکِرٌ **
ترجمه:
باب مکروه است نماز در خانه ای که در آن شراب یا مست باشد
6194- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یُصَلَّی فِی بَیْتٍ فِیهِ خَمْرٌ أَوْ مُسْکِرٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ (4)
وَ رَوَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: در خانهاى كه در آن شراب يا مواد مستكننده باشد، نمىتوان نماز خواند.
6195- 2- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمُقْنِعِ قَالَ: لَا یَجُوزُ أَنْ یُصَلَّی فِی بَیْتٍ فِیهِ خَمْرٌ مَحْصُورٌ فِی آنِیَةٍ.
**
ترجمه:
راوی گويد: در خانه ای که شراب در ظرفی باشد، نماز خواندن جایز نیست.
6196- 3- (7)قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّهُ یَجُوزُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ نَجَاسَةِ الْخَمْرِ (8).
**
ترجمه:
راوی گوید: در حدیثی دیگر ،در خانه ای که شراب در ظرفی باشد، نماز خواندن جایز است.
1) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 7 من الباب 15 من هذه الأبواب، و یأتی ما یدلّ علیه بعمومه فی الباب 28 من هذه الأبواب.
2) الباب 21 فیه 3 أحادیث.
3) الکافی 3- 392- 24، و أورد مثله فی الحدیث 7 من الباب 38 من أبواب النجاسات.
4) التهذیب 2- 377- 1568، و الاستبصار 1- 189- 660.
5) التهذیب 2- 220- 864.
6) المقنع- 25.
7) المقنع- 25.
8) تقدم فی الباب 38 من أبواب النجاسات.
(1)22 بَابُ جَوَازِ الصَّلَاةِ فِی مَنَازِلِ الْمُسَافِرِینَ وَ أَمَاکِنِ الدَّوَابِّ وَ اسْتِحْبَابِ رَشِّ الْمَوْضِعِ وَ جَوَازِ السُّجُودِ عَلَیْهِ رَطْباً **
ترجمه:
باب جایز است نماز در کاروانسراها و جای نگه داری چهار پاها و مستحب است آب پاشیدن در آن مکان و جایز است سجده بر خاک نمناک
6197- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ رَأَیْتُهُ فِی الْمَنَازِلِ الَّتِی فِی طَرِیقِ مَکَّةَ- یَرُشُّ أَحْیَاناً مَوْضِعَ جَبْهَتِهِ ثُمَّ یَسْجُدُ عَلَیْهِ رَطْباً (3)کَمَا هُوَ وَ رُبَّمَا لَمْ یَرُشَّ الْمَکَانَ الَّذِی یَرَی أَنَّهُ نَظِیفٌ (4).
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
حلبى گويد: من خود گاه امام صادق عليه السّلام را در راه مكه ميديدم محلّ سجدۀ خود را آب ميپاشيد، و بعد بر آن موضع كه هنوز رطوبت داشت و خشك نشده بود سجده ميفرمود، و گاه هم پيش مىآمد كه جايى را آب نميريخت چون ميديد موضع خود پاكيزه است، يا موضعى را كه ميديد پاكيزه است ديگر آب بر آن نميپاشيد.
6198- 2- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَامِرِ بْنِ نُعَیْمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ هَذِهِ الْمَنَازِلِ الَّتِی یَنْزِلُهَا النَّاسُ فِیهَا أَبْوَالُ الدَّوَابِّ وَ السِّرْجِینُ وَ یَدْخُلُهَا الْیَهُودُ وَ النَّصَارَی کَیْفَ یُصْنَعُ بِالصَّلَاةِ فِیهَا (7)- قَالَ صَلِّ عَلَی ثَوْبِکَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ حَمَّادٍ (8)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ (9)بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَامِرِ (10)بْنِ نُعَیْمٍ.
**
ترجمه:
عامر بن نعیم گويد: به امام صادق عليه السّلام گفتم: در اين رباطها و كاروانسراها كه مسافران فرود مىآيند و بول چارپايان و سرگين آنها در صحن سرا بر سر راه است و يهود و نصارى نيز در آنجا منزل مىكنند، چگونه بايد نماز بخوانم؟ ابو عبد اللّه فرمود: جامۀ خودت را پهن كن و روى آن نماز بخوان.
1) الباب 22 فیه حدیثان.
2) الفقیه 1- 243- 730، و أورد قطعة منه فی الحدیث 2 من الباب 19، و صدره فی الحدیث 1 من الباب 14 من هذه الأبواب.
3) فی نسخة من الکافی- رطب. (هامش المخطوط).
4) فی نسخة من الکافی- طیب. (هامش المخطوط).
5) الکافی 3- 388- 5.
6) التهذیب 2- 374- 1556.
7) فی الکافی کیف یصلی فیها؟ (هامش المخطوط).
8) الکافی 3- 392- 25.
9) الفقیه 1- 244- 733.
10) فی الفقیه و فی نسخة فی هامش المخطوط- عمار.
(1)23 بَابُ کَرَاهَةِ الصَّلَاةِ فِی الْبَیْدَاءِ وَ هِیَ ذَاتُ الْجَیْشِ وَ فِی ذَاتِ الصَّلَاصِلِ وَ ضَجْنَانَ إِلَّا فِی الضَّرُورَةِ فَیُتَنَحَّی عَنِ الْجَادَّةِ **
ترجمه:
باب مکروه است نماز در سرزمین بیداء
6199- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ ع إِنَّا کُنَّا فِی الْبَیْدَاءِ فِی آخِرِ اللَّیْلِ فَتَوَضَّأْتُ وَ اسْتَکْتُ وَ أَنَا أَهُمُّ بِالصَّلَاةِ ثُمَّ کَأَنَّهُ دَخَلَ قَلْبِی شَیْءٌ فَهَلْ یُصَلَّی فِی الْبَیْدَاءِ فِی الْمَحْمِلِ فَقَالَ لَا تُصَلِّ فِی الْبَیْدَاءِ فَقُلْتُ وَ أَیْنَ حَدُّ الْبَیْدَاءِ- فَقَالَ کَانَ جَعْفَرٌ ع إِذَا بَلَغَ ذَاتَ الْجَیْشِ جَدَّ فِی السَّیْرِ ثُمَّ لَا یُصَلِّی حَتَّی یَأْتِیَ مُعَرَّسَ النَّبِیِّ ص- قُلْتُ وَ أَیْنَ ذَاتُ الْجَیْشِ- فَقَالَ دُونَ الْحَفِیرَةِ بِثَلَاثَةِ أَمْیَالٍ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (3)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ نَحْوَهُ (4).
**
ترجمه:
أبي نصر: به امام کاظم علیه السلام گفتم: در راه مدينه اواخر شب به شنزار بيداء رسيديم. من وضو گرفتم و مسواك زدم و خواستم نماز بخوانم، با وجود اين كه در محمل بودم و حركت مىكرديم، رضا ندادم كه نماز بخوانم. آيا در اين بيداء سوار بر محمل مىتوانم نماز بخوانم؟ ابو الحسن فرمود:در بيداء مدينه نماز مخوان، من پرسيدم: حد و حدود بيداء تا كجا است؟ ابو الحسن فرمود: موقعى كه جدم ابو جعفر باقر عليه السّلام به «ذات جيش» مىرسيد، در حركت شتاب مىكرد و نماز نمىخواند تا به «معرّس» رسول خدا برسد. من گفتم: «ذات جيش» در كجا است؟ ابو الحسن فرمود: آنجا كه تا گودال «حفيره» سه میلراه مانده است.
6200- 2- (5)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: الصَّلَاةُ تُکْرَهُ فِی ثَلَاثَةِ مَوَاطِنَ مِنَ الطَّرِیقِ الْبَیْدَاءِ وَ هِیَ ذَاتُ الْجَیْشِ وَ ذَاتِ الصَّلَاصِلِ وَ ضَجْنَانَ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: در سه جا از راه، نماز كراهت دارد: بيداء كه ذات الجيش است، ذات الصلاصل و ضجنان (كه كوهى است در مكّه).
6201- 3- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ غَیْرِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْأَخِیرِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ تَحْضُرُ الصَّلَاةُ وَ الرَّجُلُ بِالْبَیْدَاءِ- قَالَ یَتَنَحَّی عَنِ الْجَوَادِّ یَمْنَةً وَ یَسْرَةً وَ یُصَلِّی.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
ايّوب بن نوح گويد: به امام هادى عليه السّلام عرض كردم: وقت نماز فرامىرسد و شخص در بيداء است (چه كند؟) فرمود: از ميان جادّه به كنارى مىرود و در سمت راست و يا چپ آن، نماز مىخواند.
6202- 4- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنِ الْعَامِرِیِّ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: اعْلَمْ أَنَّهُ تُکْرَهُ الصَّلَاةُ فِی ثَلَاثَةِ أَمْکِنَةٍ مِنَ الطَّرِیقِ الْبَیْدَاءِ وَ هِیَ ذَاتُ الْجَیْشِ- وَ ذَاتِ الصَّلَاصِلِ وَ ضَجْنَانَ- وَ قَالَ لَا بَأْسَ بِأَنْ یُصَلَّی بَیْنَ الظَّوَاهِرِ وَ هِیَ الْجَوَادُّ جَوَادُّ الطُّرُقِ وَ یُکْرَهُ أَنْ یُصَلَّی فِی الْجَوَادِّ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: نماز خواندن در سه مكان مكروه است: اول، بيداء، يعنى شنزار مدينه كه همان ذات جيش است. دوم، ذات صلاصل، و سوم باديۀ ضجنان. ابو عبد اللّه صادق گفت: مانعى ندارد كه در حاشيۀ جادهها و بغل درهها و پشتهها نماز بخوانيد. نماز خواندن در وسط جادهها مكروه است.
6203- 5- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: رُوِیَ أَنَّهُ لَا یُصَلَّی فِی الْبَیْدَاءِ وَ لَا ذَاتِ الصَّلَاصِلِ- وَ لَا وَادِی الشُّقْرَةِ وَ لَا وَادِی ضَجْنَانَ.
**
ترجمه:
راوی گويد: روايت شده كه نماز در اين مواضع نميتوان خواند: يكى در بيداء. ديگر در ذات الصّلاصل و ديگر در وادى الشّقرة و بالاخره در وادى ضجنان
6204- 6- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا الْحَسَنِ الثَّالِثَ ع عَنِ الرَّجُلِ یَصِیرُ فِی الْبَیْدَاءِ- فَتُدْرِکُهُ صَلَاةٌ فَرِیضَةٌ فَلَا یَخْرُجُ مِنَ الْبَیْدَاءِ- حَتَّی یَخْرُجَ وَقْتُهَا کَیْفَ یَصْنَعُ بِالصَّلَاةِ وَ قَدْ نُهِیَ أَنْ یُصَلِّیَ بِالْبَیْدَاءِ- فَقَالَ یُصَلِّی فِیهَا وَ یَتَجَنَّبُ قَارِعَةَ الطَّرِیقِ.
**
ترجمه:
علىّ بن مهزيار گويد: از امام هادى عليه السّلام سؤال كردم: هر گاه شخصى در بيداء (صحراء) باشد و وقت نماز فريضه فرا رسد، و اگر بخواهد از بيداء خارج شود وقت نماز فوت مىشود يا وقت بآخر ميرسد، اين شخص با نماز چه كند در صورتى كه نماز خواندن در بيداء را نهى كردهاند؟ فرمود: همان جا نماز بخواند، البتّه نه در وسط راه يا جادّه (بلكه در يكى از دو طرف راه).
6205- 7- (6)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْهُ ع أَنَّهُ قَالَ: یَتَنَحَّی عَنِ الْجَوَادِّ یَمْنَةً وَ یَسْرَةً وَ یُصَلِّی.
**
ترجمه:
ایوب بن نوح گويد: امام هادی عليه السّلام فرمود: از وسط شنزار به طرف راست و يا چپ بالا برويد و بر روى پشتهاى نماز بخوانيد.
6206- 8- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: وَ لَا تُصَلِّ فِی ذَاتِ الْجَیْشِ- وَ لَا فِی ذَاتِ الصَّلَاصِلِ وَ لَا فِی ضَجْنَانَ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر صلىاللهعليهوآله در وصیت خود به امام علی علیه السلام فرمودند: نماز نخوان در ذات جیش،و نه در ذات صلاصل، و نه در ضجنان.
6207- 9- (2)مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ: قَالَ ع تُکْرَهُ الصَّلَاةُ فِی طَرِیقِ مَکَّةَ فِی ثَلَاثَةِ مَوَاضِعَ أَحَدُهَا الْبَیْدَاءُ وَ الثَّانِی ذَاتُ الصَّلَاصِلِ- وَ الثَّالِثُ ضَجْنَانُ.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: مکروه است در راه مکه در سه جا نماز بخوانی، یکی البیداء، دومی: ذات الصلاصل و سومی: ضجنان.
6208- 10- (3)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ وَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ جَمِیعاً وَ غَیْرِهِمَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یُصَلَّی فِی ذَاتِ الْجَیْشِ وَ لَا ذَاتِ الصَّلَاصِلِ- وَ لَا الْبَیْدَاءِ وَ لَا ضَجْنَانَ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: نماز نخوان در ذات جیش، و نه در ذات صلاصل،و نه بيداء
6209- 11- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ فِی بَصَائِرِ الدَّرَجَاتِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْمُغِیرَةِ قَالَ: نَزَلَ أَبُو جَعْفَرٍ ع فِی ضَجْنَانَ- وَ ذَکَرَ حَدِیثاً یَقُولُ فِی آخِرِهِ وَ إِنَّهُ لَیُقَالُ إِنَّ هَذَا وَادٍ مِنْ أَوْدِیَةِ جَهَنَّمَ.
(5) **
ترجمه:
علی بن مغیره گويد: امام باقرعلیه السلام در ضجنان، و در پایان حدیثی ذکر کرده است که
فرمود این وادی یکی از وادیهای جهنم است.
(6)24 بَابُ کَرَاهَةِ الصَّلَاةِ فِی وَادِی الشُّقْرَةِ **
ترجمه:
باب مکروه بودن نماز در سرزمن شقره
6210- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ
ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یُصَلَّی فِی وَادِی الشُّقْرَةِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: نمىتوان در وادى شقره نماز خواند.
6211- 2- (2)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ (3)عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تُصَلِّ فِی وَادِی الشُّقْرَةِ فَإِنَّ فِیهِ مَنَازِلَ الْجِنِّ.
وَ نَقَلَهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ (4)عَنْ کِتَابِ الْمَحَاسِنِ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
**
ترجمه:
عمار ساباطی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: در وادی الشقره نماز نخوان، زیرا در آنجا خانه های جنیان است.
(6)25 بَابُ جَوَازِ الصَّلَاةِ بَیْنَ الْقُبُورِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ إِلَّا مَعَ تَبَاعُدِ عَشَرَةِ أَذْرُعٍ مِنْ کُلِّ جَانِبٍ وَ جُمْلَةٍ مِنَ الْمَوَاضِعِ الَّتِی تُکْرَهُ الصَّلَاةُ فِیهَا **
ترجمه:
باب جایز است نماز بین قبرها با وجود کراهت مگر ده ذراع فاصله از هر طرف داشته باشد
6212- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَخَاهُ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع عَنِ الصَّلَاةِ بَیْنَ الْقُبُورِ هَلْ تَصْلُحُ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
**
ترجمه:
علىّ بن جعفر گويد: از امام کاظم علیه السلام پرسيدم كه نماز خواندن در ميان قبور جايز است؟ فرمود: اشكالى ندارد.
6213- 2- (8)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ
1) التهذیب 2- 375- 1561.
2) المحاسن- 366- 115.
3) فی المصدر- عن ابن أبی جمیلة.
4) مستطرفات السرائر 155- 13.
5) تقدم فی الحدیث 5 من الباب 23 من هذه الأبواب.
6) الباب 25 فیه 8 أحادیث.
7) الفقیه 1- 245- 736، قرب الأسناد- 91.
8) الفقیه 4- 4- 4968، أورده عنه و عن الأمالی فی الحدیث 4 من الباب 44 من أبواب الدفن.
الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ تُجَصَّصَ الْمَقَابِرُ وَ یُصَلَّی فِیهَا وَ نَهَی أَنْ یُصَلِّیَ الرَّجُلُ فِی الْمَقَابِرِ وَ الطُّرُقِ وَ الْأَرْحِیَةِ وَ الْأَوْدِیَةِ وَ مَرَابِطِ الْإِبِلِ وَ عَلَی ظَهْرِ الْکَعْبَةِ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام از پدرانش از امير مؤمنان على بن أبى طالب عليهم السّلام نقل كرده كه فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله نهى فرمود كه قبور را چون عمارات گچكشى كنند و يا در ميان گورستان نماز بگزارند نهى فرمود از خواندن نماز در گورستان و جادّهها و آسياها (يا ميادين) و رودخانهها، يا طويلۀ شتران، و بر بام كعبه
6214- 3- (1)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ حُکَیْمٍ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِالصَّلَاةِ بَیْنَ الْمَقَابِرِ مَا لَمْ یُتَّخَذِ الْقَبْرُ (2)قِبْلَةً.
**
ترجمه:
امام رضا عليه السّلام فرمود: نماز خواندن در گورستان اشكالى ندارد، در صورتى كه گور كسى را قبلۀ خود نسازد.
6215- 4- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی الْعُبَیْدِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَنْ أَخِیهِ عَنْ أَبِیهِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الْمَاضِیَ ع عَنِ الصَّلَاةِ بَیْنَ الْقُبُورِ هَلْ تَصْلُحُ قَالَ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
علی بن یقطین گويد: از امام کاظم علیه السلام پرسيدم كه نماز خواندن در ميان قبور جايز است؟ فرمود: اشكالى ندارد.
6216- 5- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی بَیْنَ الْقُبُورِ قَالَ لَا یَجُوزُ ذَلِکَ إِلَّا أَنْ یَجْعَلَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الْقُبُورِ إِذَا صَلَّی عَشَرَةَ أَذْرُعٍ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ عَشَرَةَ أَذْرُعٍ مِنْ خَلْفِهِ وَ عَشَرَةَ أَذْرُعٍ عَنْ یَمِینِهِ وَ عَشَرَةَ أَذْرُعٍ عَنْ یَسَارِهِ ثُمَّ یُصَلِّی إِنْ شَاءَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5).
**
ترجمه:
عمار گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: آيا انسان مىتواند در قبرستان نماز بخواند؟
فرمود: جايز نيست، مگر اينكه به هنگام نماز ميان خود و قبرها از پيش رو، پشت سر، سمت راست و چپ، ده ذراع فاصله قرار دهد، سپس اگر خواست نماز بخواند.
6217- 6- (6)وَ قَدْ تَقَدَّمَ فِی حَدِیثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: عَشَرَةُ مَوَاضِعَ لَا یُصَلَّی فِیهَا مِنْهَا الْقُبُورُ.
**
ترجمه:
] امام صادق عليه السّلام فرمود: در ده مکان نماز نمی خوانند از جمله: قبور
1) التهذیب 2- 228- 897، و الاستبصار 1- 397- 1514.
2) کتب المصنّف علی کلمة (القبر) علامة نسخة.
3) التهذیب 2- 374- 1555، و الاستبصار 1- 397- 1515.
4) الکافی 3- 390- 13، تقدم صدره فی الحدیث 9 من الباب 15 من هذه الأبواب.
5) التهذیب 2- 227- 896، و الاستبصار 1- 397- 1513.
6) تقدم فی الحدیث 6 من الباب 15 من هذه الأبواب.
6218- 7- (1)وَ فِی حَدِیثِ النَّوْفَلِیِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْأَرْضُ کُلُّهَا مَسْجِدٌ إِلَّا الْحَمَّامَ وَ الْقَبْرَ.
**
ترجمه:
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: همه زمین مسجد است، جز مقبره و حمّام.»
6219- 8- (2)وَ فِی حَدِیثِ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص نَهَی أَنْ یُصَلَّی عَلَی قَبْرٍ أَوْ یُقْعَدَ عَلَیْهِ أَوْ یُبْنَی عَلَیْهِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمودند: رسول الله صلی الله علیه و آله از از نماز بر قبر یا نشستن بر آن یا بنا بر آن را نهی فرمود.
(4)26 بَابُ أَنَّهُ یَجُوزُ لِزَائِرِ الْإِمَامِ أَنْ یُصَلِّیَ خَلْفَ قَبْرِهِ أَوْ إِلَی جَانِبِهِ وَ لَا یَسْتَدْبِرَهُ وَ لَا یُسَاوِیَهُ وَ لَا تُبْنَی الْمَسَاجِدُ عِنْدَ الْقُبُورِ أَوْ بَیْنَهَا **
ترجمه:
6220- 1- (5)وَ 6221- 2- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحِمْیَرِیِّ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی الْفَقِیهِ ع أَسْأَلُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَزُورُ قُبُورَ الْأَئِمَّةِ هَلْ یَجُوزُ أَنْ یَسْجُدَ عَلَی الْقَبْرِ أَمْ لَا وَ هَلْ یَجُوزُ لِمَنْ صَلَّی عِنْدَ قُبُورِهِمْ أَنْ یَقُومَ وَرَاءَ الْقَبْرِ وَ یَجْعَلَ الْقَبْرَ قِبْلَةً وَ یَقُومَ عِنْدَ رَأْسِهِ وَ رِجْلَیْهِ وَ هَلْ یَجُوزُ أَنْ یَتَقَدَّمَ الْقَبْرَ وَ یُصَلِّیَ وَ یَجْعَلَهُ خَلْفَهُ أَمْ لَا فَأَجَابَ وَ قَرَأْتُ التَّوْقِیعَ وَ مِنْهُ نَسَخْتُ أَمَّا السُّجُودُ عَلَی الْقَبْرِ فَلَا یَجُوزُ فِی نَافِلَةٍ وَ لَا فَرِیضَةٍ وَ لَا زِیَارَةٍ بَلْ یَضَعُ خَدَّهُ الْأَیْمَنَ عَلَی الْقَبْرِ وَ أَمَّا الصَّلَاةُ فَإِنَّهَا خَلْفَهُ یَجْعَلُهُ الْإِمَامَ وَ لَا یَجُوزُ أَنْ یُصَلِّیَ بَیْنَ یَدَیْهِ لِأَنَّ الْإِمَامَ لَا یُتَقَدَّمُ وَ یُصَلِّی عَنْ یَمِینِهِ وَ شِمَالِهِ.
وَ رَوَاهُ الطَّبْرِسِیُّ فِی الْإِحْتِجَاجِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ صَاحِبِ الزَّمَانِ ع مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ لَا یَجُوزُ أَنْ یُصَلِّیَ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ لَا عَنْ یَمِینِهِ وَ لَا عَنْ یَسَارِهِ لِأَنَّ الْإِمَامَ لَا یُتَقَدَّمُ عَلَیْهِ وَ لَا یُسَاوَی (1).
أَقُولُ: الظَّاهِرُ تَعَدُّدُ الرِّوَایَةِ وَ الْمَرْوِیِّ عَنْهُ وَ الْأُولَی مَحْمُولَةٌ عَلَی الْجَوَازِ وَ الثَّانِیَةُ عَلَی الْکَرَاهَةِ.
**
ترجمه:
عبدالله حمیری گوید: به فقيه عصر نوشتم: موقعى كه زائر به زيارت امامان عليهم السّلام مىرود، آيا مىتواند پيشانى خود را بر روى قبر بگذارد و سجده كند؟ و اگر زائر بخواهد در كنار قبر يكى از امامان نماز بخواند آيا مىتواند در پشت سر بايستد و قبر امام را در قبلۀ خود قرار بدهد؟ يا آنكه لازم است بالاى سر آن حضرت و يا در پائين پا بايستد و نماز بخواند؟ آيا روا هست كه هنگام نماز خواندن پيش رو بايستد و قبر امام را پشت سر خود قرار دهد؟ فقيه عصر پاسخ داد و من از خط مبارك آن حضرت نسخه برداشتم: نهادن پيشانى بر روى قبر امام روا نيست نه در سجدۀ نماز فريضه و نه در سجدۀ نماز نافله، و نه در حال زيارت، بلكه بايد گونۀ راست خود را بر روى قبر بگذارد و زيارت كند. و به هنگام نماز خواندن، بايد پشت سر امام بايستد و قبر آن حضرت را در مقابل خود قرار بدهد. روا نيست كه در قسمت پيش رو بايستد و نماز بخواند، زيرا پيشى گرفتن بر امام روا نيست فقط مىتواند در سمت راست امام و يا سمت چپ امام بايستد و نماز بخواند.
6222- 3- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا تَتَّخِذُوا قَبْرِی قِبْلَةً وَ لَا مَسْجِداً فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَعَنَ الْیَهُودَ- حَیْثُ اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِیَائِهِمْ مَسَاجِدَ.
**
ترجمه:
پيامبر صلّى اللّٰه عليه و آله فرمود: قبر مرا قبلۀ خود مسازيد كه رو به آن نماز كنيد و آن را مسجد نكنيد كه در آن نماز بخوانيد همانا خداوند عزّ و جلّ يهود را هنگامى كه قبر پيامبران خود را مسجد قرار دادند لعن و نفرين فرمود
6223- 4- (3)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع- وَ هُوَ یُرِیدُ أَنْ یُوَدِّعَ لِلْخُرُوجِ إِلَی الْعُمْرَةِ فَأَتَی الْقَبْرَ مِنْ مَوْضِعِ رَأْسِ النَّبِیِّ ص بَعْدَ الْمَغْرِبِ فَسَلَّمَ عَلَی النَّبِیِّ ص وَ لَزِقَ بِالْقَبْرِ ثُمَّ انْصَرَفَ حَتَّی أَتَی الْقَبْرَ فَقَامَ إِلَی جَانِبِهِ یُصَلِّی فَأَلْزَقَ مَنْکِبَهُ الْأَیْسَرَ بِالْقَبْرِ قَرِیباً مِنَ الْأُسْطُوَانَةِ الْمُخَلَّقَةِ (4)الَّتِی عِنْدَ رَأْسِ النَّبِیِّ ص- فَصَلَّی سِتَّ رَکَعَاتٍ أَوْ ثَمَانَ رَکَعَاتٍ.
**
ترجمه:
حسن بن على بن فضال گويد: امام رضا عليه السّلام را ديدم چون ميخواست وداع كند پيغمبر صلّى الله عليه و آله را و بيرون رود بقصد عمره گزاردن بعد از مغرب آمد نزديك قبر در موضع سر پيغمبر صلّى الله عليه و آله و بر پيغمبر سلام كرد و خود را بقبر چسبانيد. پس از آن برگشت و از طرف ديگر قبر آمد و در آن مكان بايستاد و نماز گذارد. پس از آن شانه چپ خود را بقبر چسبانيد نزديك آن ستونى كه بعد از آن ستونى بود كه راست سر پيغمبر صلّى الله عليه و آله بود. پس شش ركعت يا هشت ركعت نماز با نعلين خود گذارد.
6224- 5- (5)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ الصَّلَاةُ بَیْنَ الْقُبُورِ قَالَ بَیْنَ خَلَلِهَا وَ لَا تَتَّخِذْ
1) الاحتجاج- 490.
2) الفقیه 1- 178- 532، أورده فی الحدیث 2 من الباب 65 من أبواب الدفن.
3) عیون أخبار الرضا (علیه السلام) 2- 17- 40، و أورده بتمامه فی الحدیث 3 من الباب 15 من أبواب المزار، و قطعة منه فی الحدیث 2 من الباب 37 من أبواب لباس المصلی.
4) فی المصدر- المخلفة.
5) علل الشرائع 358- 1- الباب 75.
شَیْئاً مِنْهَا قِبْلَةً فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص نَهَی عَنْ ذَلِکَ وَ قَالَ لَا تَتَّخِذُوا قَبْرِی قِبْلَةً وَ لَا مَسْجِداً فَإِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الَّذِینَ اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِیَائِهِمْ مَسَاجِدَ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْکَرَاهَةِ لِمَا مَرَّ (1)وَ یَحْتَمِلُ النَّسْخُ وَ یَحْتَمِلُ أَنْ یُرِیدَ بِالْقِبْلَةِ أَنْ یُصَلَّی إِلَیْهِ مِنْ جَمِیعِ الْجِهَاتِ کَالْکَعْبَةِ وَ بِالْمَسْجِدِ أَنْ یُصَلَّی فَوْقَ الْقَبْرِ لِمَا مَرَّ فِی التَّوْقِیعِ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ (2).
**
ترجمه:
زراره گويد: محضر مبارك امام باقر عليه السّلام عرض كردم: آيا بين قبور مىتوان نماز خواند؟ حضرت فرمودند: قبور را در دو طرف خود قرار بده و هيچ قبرى را در نماز قبله خود مكن زيرا رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله از آن نهى نموده و فرمودند: قبر مرا قبله و مسجد خود قرار ندهيد زيرا حق تبارك و تعالى كسانى را كه قبور انبيائشان را مساجد خود نمودهاند لعن فرموده است.
6225- 6- (3)جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْأَصَمِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْبَصْرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثِ زِیَارَةِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: مَنْ صَلَّی خَلْفَهُ صَلَاةً وَاحِدَةً یُرِیدُ بِهَا اللَّهَ تَعَالَی لَقِیَ اللَّهَ تَعَالَی یَوْمَ یَلْقَاهُ وَ عَلَیْهِ مِنَ النُّورِ مَا یَغْشَی لَهُ کُلَّ شَیْءٍ یَرَاهُ الْحَدِیثَ.
وَ هُوَ یَشْتَمِلُ عَلَی ثَوَابٍ جَزِیلٍ.
**
ترجمه:
محمّد بصرىّ گوید: امام صادق (عليه السّلام ) در حدیث زیارت امام حسین (عليه السّلام ) فرمود: كسى كه بدنبال زيارت يك نماز خوانده و با اين نماز قصد تقرّب به خدا را داشته باشد در روزى كه خدا را ملاقات مىكند بر او نورى احاطه كرده باشد كه تمام اشيائى كه او را مىبينند صرفا نور مشاهده نمايند... الحدیث... ثواب بزرگی دارد
6226- 7- (4)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ الْأَصَمِّ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ قَالَ: أَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ هَلْ یُزَارُ وَالِدُکَ- فَقَالَ نَعَمْ وَ یُصَلَّی عِنْدَهُ وَ قَالَ یُصَلَّی خَلْفَهُ وَ لَا یُتَقَدَّمُ عَلَیْهِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ فِی حَدِیثِ بُیُوتِ الْغَائِطِ (5)وَ تَقَدَّمَ فِی الدَّفْنِ مَا یَدُلُّ عَلَی مَرْجُوحِیَّةِ بِنَاءِ الْمَسَاجِدِ عِنْدَ الْقُبُورِ (6)وَ یَأْتِی فِی
1) مر فی آخر الحدیث 1 و 2 من الباب 26 فی قوله- أقول- الظاهر ... و الثانیة علی الکراهة.
2) مر فی آخر الحدیث 1 و 2 من الباب 26 فی قوله- أقول- الظاهر ... و الثانیة علی الکراهة.
3) کامل الزیارات 122- باب 44.
4) کامل الزیارات- 123- باب 44 أورد تمامه فی الحدیث 15 من الباب 38 من المزار.
5) یأتی ما یدلّ علی بعض المقصود فی الحدیث 2 من الباب 31 من هذه الأبواب.
6) تقدم ما یدلّ علیه فی الحدیثین 1 و 2 من الباب 65 من أبواب الدفن.
الزِّیَارَاتِ مَا یَدُلُّ عَلَی بَقِیَّةِ الْمَقْصُودِ (1).
**
ترجمه:
هشام بن سالم گويد: شخصى نزد امام صادق عليه السّلام مشرّف شد و به آن جناب عرض كرد: اى پسر رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم: آيا پدر شما را مىتوان زيارت كرد؟ حضرت فرمودند: بلى، علاوه بر زيارت نماز هم نزد قبر مىتوان خواند منتهى نماز را بايد پشت قبر بجا آورد نه مقدّم و جلو آن.
(2)27 بَابُ کَرَاهَةِ الصَّلَاةِ إِلَی مُصْحَفٍ مَفْتُوحٍ دُونَ الَّذِی فِی غِلَافٍ وَ إِلَی کِتَابٍ وَ خَاتَمٍ مَنْقُوشٍ **
ترجمه:
باب مکروه است نماز به سمت قرآن باز نه آنکه داخل جلد و بسمت کتاب و انگشتر نقش دار
6227- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُوسَی وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ جَمِیعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِی الرَّجُلِ یُصَلِّی وَ بَیْنَ یَدَیْهِ مُصْحَفٌ مَفْتُوحٌ فِی قِبْلَتِهِ قَالَ لَا قُلْتُ فَإِنْ کَانَ فِی غِلَافٍ قَالَ نَعَمْ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (4)وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی نَحْوَهُ (5).
**
ترجمه:
عمّار ساباطى گويد: امام صادق عليه السّلام درباره شخصى كه نماز مىگزارد و در جهت قبله و روبهروى او قرآنى گشوده شده است. فرمود: جايز نيست. عرض كردم: اگرچه قرآن در جلد باشد مىتواند؟ فرمود: آرى.
6228- 2- (6)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَنْظُرَ فِی نَقْشِ خَاتَمِهِ وَ هُوَ فِی الصَّلَاةِ کَأَنَّهُ یُرِیدُ قِرَاءَتَهُ أَوْ فِی الْمُصْحَفِ (7)أَوْ فِی کِتَابٍ فِی الْقِبْلَةِ قَالَ ذَلِکَ نَقْصٌ فِی الصَّلَاةِ وَ لَیْسَ یَقْطَعُهَا.
**
ترجمه:
] علی بن جعفر گويد: از امام کاظم علیه السلام درباره مردی پرسیدم: که آیا شایسته است هنگام نماز نقش انگشتر خود نگاه کند؟ مثل اینکه می خواهد بخواند. یا به قرآن، یا به کتابی دیگر که رو به قبله باشد؟ امام فرمود: این نقص در نماز است ولی نمازش را قطع نکند.
1) یأتی ما یدلّ علی استحباب الصلاة عند قبر النبیّ (صلّی اللّه علیه و آله) أو عند قبر أحد الأئمة (علیهم السلام) فی الحدیثین 20 و 25 من الباب 2 و الحدیث 3 من الباب 15، و الحدیث 8 و 9 من الباب 23، و الباب 32 و الحدیث 1 من الباب 62 و الباب 69، و الحدیث 2 من الباب 88 من أبواب المزار.
2) الباب 27 فیه حدیثان.
3) الکافی 3- 390- 15، و أورد ذیله فی الحدیث 2 من الباب 30 من هذه الأبواب.
4) التهذیب 2- 225- 888، و الاستبصار 1- 396- 1510، و فیه قطعة أخری من الحدیث.
5) الفقیه 1- 254- 780.
6) قرب الإسناد- 89، و البحار 10- 283، و أورده فی الحدیث 3 من الباب 34 من أبواب القواطع.
7) فی المصدر- صحیفة.
(1)28 بَابُ کَرَاهَةِ الصَّلَاةِ عَلَی الثَّلْجِ إِلَّا لِضَرُورَةٍ **
ترجمه:
باب مکروه است نماز بر روی برف مگر در حال ضروذرت
6229- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ السُّجُودِ عَلَی الثَّلْجِ فَقَالَ لَا تَسْجُدْ فِی السَّبَخَةِ وَ لَا عَلَی الثَّلْجِ.
**
ترجمه:
معمر بن خالد گوید: از امام رضا عليه السّلام پرسيدم: سجده بر روى برف چه صورت دارد؟ ابو الحسن فرمود: در شنزار نماز مخوان و بر روى برف سجده مكن.
6230- 2- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارٍ فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی عَلَی الثَّلْجِ قَالَ لَا فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ عَلَی الْأَرْضِ بَسَطَ ثَوْبَهُ وَ صَلَّی عَلَیْهِ.
وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
عمار گويد: از امام صادق علیه السلام درباره مردی که روی برف نماز می خواند پرسیدم؟ فرمود: نه، اگر نتواند بر زمین بنشیند، جامه خود را پهن کند و بر آن نمازبخواند
6231- 3- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ دَاوُدَ الصَّرْمِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع قُلْتُ إِنِّی أَخْرُجُ فِی هَذَا الْوَجْهِ وَ رُبَّمَا لَمْ یَکُنْ مَوْضِعٌ أُصَلِّی فِیهِ مِنَ الثَّلْجِ قَالَ إِنْ أَمْکَنَکَ أَنْ لَا تَسْجُدَ عَلَی الثَّلْجِ فَلَا تَسْجُدْ عَلَیْهِ وَ إِنْ لَمْ یُمْکِنْکَ فَسَوِّهِ وَ اسْجُدْ عَلَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ دَاوُدَ الصَّرْمِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ (6)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ دَاوُدَ الصَّرْمِیِّ قَالَ: قُلْتُ
لِأَبِی الْحَسَنِ ع وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ (1).
**
ترجمه:
داوود صرمى گويد: از امام هادى عليه السّلام پرسيدم: گاهى من از كوفه بدين سوى بيرون مىروم و چه بسا اتّفاق مىافتد كه جايى بدون برف پيدا نمىشود كه در آن نماز بخوانم، در اين حال چه بايد بكنم؟ فرمود: اگر برايت امكان دارد كه بر برف سجده نكنى حتّى المقدور سجده نكن، ولى اگر برايت امكان ديگرى نيست و ناگزير هستى، در اين صورت همان زمين برفى را هموار ساز و روى آن سجده كن.
6232- 4- (2)قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ اسْجُدْ عَلَی ثَوْبِکَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی آدَابِ التِّجَارَةِ (4).
**
ترجمه:
کلینی گويد: در حديث ديگرى آمده است: بر لباست سجده كن.
(5)29 بَابُ کَرَاهَةِ الصَّلَاةِ فِی بُطُونِ الْأَوْدِیَةِ جَمَاعَةً وَ فِی قُرَی النَّمْلِ وَ مَجْرَی الْمَاءِ **
ترجمه:
باب مکروه است نماز جماعت در جای رودخانه و محل مورچه ها و جوی آب
6233- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ: کُنْتُ مَعَ أَبِی الْحَسَنِ ع فِی السَّفِینَةِ فِی دِجْلَةَ- فَحَضَرَتِ الصَّلَاةُ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ نُصَلِّی فِی جَمَاعَةٍ قَالَ فَقَالَ لَا یُصَلَّی فِی بَطْنِ وَادٍ جَمَاعَةً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
ابو هاشم جعفرى گويد: با امام هادى عليه السّلام در كشتى در رود دجله همراه بودم، وقت نماز فرارسيد، عرض كردم: قربانت گردم! مىشود نماز را به جماعت بهجاى آوريم؟ فرمود: در ميان رودخانه نماز را به جماعت به جا نياور.
6234- 2- (8)وَ قَدْ تَقَدَّمَ حَدِیثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ بَلَغَ مَوْضِعاً فَقَالَ هَذَا وَادِی النَّمْلِ لَا یُصَلَّی فِیهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی حَدِیثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ (9)وَ فِی أَحَادِیثِ الصَّلَاةِ بَیْنَ الْقُبُورِ (10).
**
ترجمه:
عبدالله بن عطا گويد: با امام باقر علیه السلام راه افتادیم تا انکه به جایی رسیدیم، حضرت فرمود: اينجا وادى مورچگان است و نماز در آن به جاى آورده نشود.
1) التهذیب 2- 310- 1256.
2) الکافی 3- 390- 14.
3) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 15 من هذه الأبواب.
4) یأتی ما یدلّ علیه فی الحدیث 1 من الباب 68 من أبواب ما یکتسب به.
5) 5الباب 29 فیه حدیثان.
6) الکافی 3- 442- 5.
7) التهذیب 3- 297- 901، و الاستبصار 1- 441- 1698.
8) تقدم فی الحدیث 5 من الباب 20 من هذه الأبواب.
9) تقدم فی الحدیث 6 و 7 من الباب 15 من هذه الأبواب.
10) تقدم فی الحدیث 2 من الباب 25 من هذه الأبواب، و یأتی ما یدلّ علی ذلک بعمومه فی الباب 48 من أبواب آداب السفر.
(1)30 بَابُ کَرَاهَةِ اسْتِقْبَالِ الْمُصَلِّی النَّارَ وَ تَأَکُّدِهَا مَعَ عُلُوِّهَا کَالْقِنْدِیلِ وَ عَدَمِ تَحْرِیمِ ذَلِکَ وَ کَرَاهَةِ اسْتِقْبَالِ الْحَدِیدِ دُونَ النُّحَاسِ **
ترجمه:
باب مکروه است مقابل نماز گزار آتش مخصوصا اگر بالا باشد ولی حرام نیست و مکروه است مقابل او آهن باشد نه مس
6235- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ (3)یُصَلِّی وَ السِّرَاجُ مَوْضُوعٌ بَیْنَ یَدَیْهِ فِی الْقِبْلَةِ قَالَ لَا یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَسْتَقْبِلَ النَّارَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ (4)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
علی بن جعفر علیه السلام گويد: از امام کاظم علیه السلام پرسيدم: آيا شخص ميتواند نماز بخواند در حالى كه چراغى در برابر او در جهت قبله قرار گرفته باشد؟ آن حضرت فرمود: روا نيست هنگام نماز رو بسوى آتش كند.
6236- 2- (7)وَ عَنْ مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُوسَی وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ جَمِیعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَا یُصَلِّی الرَّجُلُ وَ فِی قِبْلَتِهِ نَارٌ أَوْ حَدِیدٌ قُلْتُ أَ لَهُ أَنْ یُصَلِّیَ وَ بَیْنَ یَدَیْهِ مِجْمَرَةُ شَبَهٍ (8)قَالَ نَعَمْ فَإِنْ کَانَ فِیهَا نَارٌ فَلَا یُصَلِّی حَتَّی یُنَحِّیَهَا عَنْ قِبْلَتِهِ
1) الباب 30 فیه 6 أحادیث.
2) الکافی 3- 391- 16.
3) فی نسخة من الفقیه زیادة- هل یصلح له أن (هامش المخطوط).
4) الفقیه 1- 250- 764.
5) التهذیب 2- 225- 889، و الاستبصار 1- 396- 1511.
6) قرب الإسناد- 87.
7) الکافی 3- 390- 15، و أورد صدره فی الحدیث 1 من الباب 27 من هذه الأبواب.
8) الشبه محرکة النحاس الأصفر، و بکسر (هامش المخطوط).
وَ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی وَ بَیْنَ یَدَیْهِ قِنْدِیلٌ مُعَلَّقٌ وَ فِیهِ نَارٌ إِلَّا أَنَّهُ بِحِیَالِهِ قَالَ إِذَا ارْتَفَعَ کَانَ أَشَرَّ (1)لَا یُصَلِّی بِحِیَالِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (2)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی (3)
إِلَی قَوْلِهِ یُنَحِّیَهَا عَنْ قِبْلَتِهِ وَ تَرَکَ حُکْمَ النَّارِ وَ الْحَدِیدِ.
**
ترجمه:
عمار ساباطی گوید: امام صادق (علیه السلام ) فرمود: شخص در حالىكه در جهت قبله و روبهروى او آتش يا آهن است، گفتم: آيا جايز است شخص نماز بگزارد در حالى كه روبرويش عود سوز (ظرفى كه از برنز يا مسّ ميساختهاند) قرار داشته باشد فرمود: آرى؛ پس اگر بود در ان اتش نماز نكند تا اينكه ظرف آتش را از قبله دور سازد نيز سؤال كردم از كسى كه نماز مىگزارد و در پيش او قنديلى آويخته شده كه در آن آتش است و در برابر اوست؟ فرمود: اگر آن قنديل بالا باشد، بدتر است و در برابر آن نبايد نماز بخواند.
6237- 3- (4)قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ الشَّیْخُ وَ رُوِیَ أَیْضاً أَنَّهُ لَا بَأْسَ بِهِ لِأَنَّ الَّذِی یُصَلِّی لَهُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ ذَلِکَ.
**
ترجمه:
کلینی و شیخ گفتند: همچنين روايت شده است: چنين نمازى اشكالى ندارد، زيرا آن كسى (خدايى) كه نماز را به خاطر او به جا مىآورد، به او نزديكتر از آن است.
6238- 4- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِیهِ عَمْرِو بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْهَمْدَانِیِّ رَفَعَ الْحَدِیثَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا بَأْسَ أَنْ یُصَلِّیَ الرَّجُلُ وَ النَّارُ وَ السِّرَاجُ وَ الصُّورَةُ بَیْنَ یَدَیْهِ إِنَّ الَّذِی یُصَلِّی لَهُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنَ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَمْرٍو مِثْلَهُ (6)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ مِثْلَهُ (7)
1) فی نسخة- شرا (هامش المخطوط).
2) التهذیب 2- 225- 888، و الاستبصار 1- 396- 1510.
3) الفقیه 1- 254- 780، و أورد صدره فی الحدیث 2 من الباب 37 من هذه الأبواب و قطعة منه فی الحدیث 15 من الباب 45 من أبواب لباس المصلی.
4) الکافی 3- 391- 16 و التهذیب 2- 226- 889.
5) التهذیب 2- 226- 890.
6) الفقیه 1- 250- 765 و فیه- لان الذی یصلی.
7) علل الشرائع- 342- 1 الباب 44.
وَ فِی کِتَابِ الْمُقْنِعِ مُرْسَلًا مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: اشكالى ندارد كه شخص نماز بخواند و آتش و چراغ و تمثال يا صورت در برابر او باشد، زيرا آن كسى (خدائى) كه شخص نماز را بخاطر او و بفرمان او و براى او بجا مىآورد به انسان نزديكتر از چيزهائيست كه (بصورت مادّى) در برابرش يا پيش رويش قرار دارد.
6239- 5- (2)وَ فِی کِتَابِ إِکْمَالِ الدِّینِ بِالسَّنَدِ السَّابِقِ فِی ابْتِدَاءِ النَّوَافِلِ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْأَسَدِیِّ فِیمَا وَرَدَ عَلَیْهِ مِنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُثْمَانَ الْعَمْرِیِّ عَنْ صَاحِبِ الزَّمَانِ ع فِی جَوَابِ مَسَائِلِهِ وَ أَمَّا مَا سَأَلْتَ عَنْهُ مِنْ أَمْرِ الْمُصَلِّی وَ النَّارُ وَ الصُّورَةُ وَ السِّرَاجُ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ أَنَّ النَّاسَ قَدِ اخْتَلَفُوا فِی ذَلِکَ قِبَلَکَ فَإِنَّهُ جَائِزٌ لِمَنْ لَمْ یَکُنْ مِنْ أَوْلَادِ عَبَدَةِ الْأَصْنَامِ وَ النِّیرَانِ.
وَ
رَوَاهُ الطَّبْرِسِیُّ فِی الْإِحْتِجَاجِ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ وَ زَادَ وَ لَا یَجُوزُ ذَلِکَ لِمَنْ کَانَ مِنْ أَوْلَادِ عَبَدَةِ الْأَوْثَانِ وَ النِّیرَانِ (3)
**
ترجمه:
محمد بن جعفر اسدى (رضي الله عنه) گويد در جواب سؤالات من بوسيله شيخ ابى جعفر محمد بن عثمان قدس اللّٰه روحه از طرف صاحب الزمان عليه السلام اين جوابها رسيد: امّا پرسش از نمازگزارى كه مقابلش آتش و تصوير و چراغ است آيا نماز او جائز است كه مردم از پيش در اين باره اختلاف كردهاند پاسخ اين است كه براى فرزندان كسانى كه بت پرست و آتش پرست نبودهاند جايز است كه نماز بخوانند و روایت کرده طبرسی در الاحتجاج از أبي الحسين محمّد بن جعفر: اين براى اولاد بتپرستان و آتشپرستان جايز نيست
6240- 6- (4)وَ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی (5)عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: لَا تَخْرُجُوا بِالسُّیُوفِ إِلَی الْحَرَمِ- وَ لَا یُصَلِّیَنَّ أَحَدُکُمْ وَ بَیْنَ یَدَیْهِ سَیْفٌ فَإِنَّ الْقِبْلَةَ أَمْنٌ.
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ کَمَا یَأْتِی (6)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی کَرَاهَةِ اسْتِقْبَالِ الْحَدِیدِ فِی لِبَاسِ الْمُصَلِّی (7)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (8).
**
ترجمه:
امام علی علیه السلام فرمود: با شمشير به طرف حرم بيرون نرويد و احدى از شما نماز نگذارد و حال آنكه در مقابلش رو به قبله شمشير نهاده زيرا قبله جايگاه امن مىباشد.
1) المقنع- 25.
2) اکمال الدین 521- 49، و أورد صدره فی الحدیث 8 من الباب 38 من أبواب المواقیت و ذیله فی الحدیث 6 من الباب 3 من أبواب الأنفال.
3) الاحتجاج- 480.
4) الخصال- 616، و أورده فی الحدیث 3 من الباب 25 من أبواب مقدمات الطواف.
5) یأتی فی الفائدة الأولی من الخاتمة برمز (ر).
6) یأتی فی الحدیث 1 من الباب 41 من هذه الأبواب.
7) تقدم فی الحدیثین 1 و 3 من الباب 57، و فی الحدیث 6 من الباب 32 من أبواب لباس المصلی.
8) یأتی فی الباب 13 من أبواب أحکام المساجد.
(1)31 بَابُ کَرَاهَةِ الصَّلَاةِ فِی بُیُوتِ الْغَائِطِ وَ اسْتِقْبَالِ الْمُصَلِّی الْعَذِرَةَ **
ترجمه:
باب مکروه است نماز در مکانی که مدفوع است و مقابل نماز کزار مدفوع باشد
6241- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ وَ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَقُومُ فِی الصَّلَاةِ فَأَرَی قُدَّامِی فِی الْقِبْلَةِ الْعَذِرَةَ فَقَالَ تَنَحَّ عَنْهَا مَا اسْتَطَعْتَ وَ لَا تُصَلِّ عَلَی الْجَوَادِّ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ (3)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ (4)
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
فضيل بن يسار گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: مىخواهم نماز بخوانم، مىبينم در سمت قبله پيش رويم، مدفوع انسان است؟ فرمود: هرچه مىتوانى از آن دور شو، و در شاهراهها نماز نخوان.
6242- 2- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَبَّاسِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَیْمَانَ مَوْلَی طِرْبَالٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الْأَرْضُ کُلُّهَا مَسْجِدٌ إِلَّا بِئْرَ غَائِطٍ أَوْ مَقْبَرَةً.
وَ
فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی- أَوْ حَمَّامٌ (6).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (8).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: تمام زمین مسجد است جز چاه فاضلاب یا قبرستان.
1) الباب 31 فیه حدیثان.
2) الکافی 3- 391- 17، و أورد ذیله فی الحدیث 10 من الباب 19 من هذه الأبواب.
3) المحاسن- 365- 109.
4) التهذیب 2- 226- 893.
5) التهذیب 3- 259- 728، و الاستبصار 1- 441- 1699.
6) فی نسخة (أو حماما) هامش المخطوط.
7) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 18 من هذه الأبواب (یدل علیه بالفحوی).
8) یأتی ما یدلّ علیه فی الحدیث 3 من الباب 33 من هذه الأبواب.
(1)32 بَابُ کَرَاهَةِ اسْتِقْبَالِ الْمُصَلِّی التَّمَاثِیلَ وَ الصُّوَرَ إِلَّا أَنْ تُغَطَّی أَوْ تُغَیَّرَ أَوْ تَکُونَ بِعَیْنٍ وَاحِدَةٍ وَ جَوَازِ کَوْنِهَا خَلْفَهُ أَوْ إِلَی جَانِبِهِ أَوْ تَحْتَ رِجْلَیْهِ **
ترجمه
0
باب مکروه است مقابل نماز گزار نقاشی و عکس صورت باشد مگر اینکه پوشانده شود یا تغییر دهند یا نیم رخ باشد و جایز است پشت سر یا طرفین یا زیر پا باشد
6243- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلَاءٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع أُصَلِّی وَ التَّمَاثِیلُ قُدَّامِی وَ أَنَا أَنْظُرُ إِلَیْهَا قَالَ لَا (3)اطْرَحْ عَلَیْهَا ثَوْباً وَ لَا بَأْسَ بِهَا إِذَا کَانَتْ عَنْ یَمِینِکَ أَوْ شِمَالِکَ أَوْ خَلْفِکَ أَوْ تَحْتِ رِجْلِکَ أَوْ فَوْقِ رَأْسِکَ وَ إِنْ کَانَتْ فِی الْقِبْلَةِ فَأَلْقِ عَلَیْهَا ثَوْباً وَ صَلِّ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
محمد بن مسلم گويد: به امام باقر علیه السلام گفتم: من نماز میخوانم در حالی که مجسمه هایی روبروی من است و به آنها نگاه می کنم؟ امام فرمود: نه اینکار را نکن، لباسی را بر روی او بیندازید و اگر در سمت راست شما باشد، یا در سمت چپ، یا پشت سر، یا زیر پاهایتان، یا بالای سرتان، اشکالی ندارد. اما اگر در قبله است جامه ای بر روی آن بینداز و نماز بخوان.
6244- 2- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ حُسَیْنٍ یَعْنِی ابْنَ عُثْمَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع رُبَّمَا قُمْتُ فَأُصَلِّی وَ بَیْنَ یَدَیَّ الْوِسَادَةُ فِیهَا تَمَاثِیلُ طَیْرٍ فَجَعَلْتُ عَلَیْهَا ثَوْباً.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: چه بسا كه براى نماز خواندن برخاستهام و چون در مقابل خود بالشى با تصوير پرندگان ديدهام روى آن جامهاى كشيدهام و به نماز پرداختهام.
6245- 3- (6)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنِ الْمُصَلِّی وَ الْبِسَاطُ یَکُونُ عَلَیْهِ التَّمَاثِیلُ أَ یَقُومُ عَلَیْهِ فَیُصَلِّی أَمْ لَا فَقَالَ وَ اللَّهِ إِنِّی لَأَکْرَهُ (7)
1) الباب 32 فیه 14 حدیثا.
2) التهذیب 2- 226- 891، و التهذیب 2- 370- 1541، و الاستبصار 1- 394- 1502.
3) فی الاستبصار لا باس (هامش المخطوط).
4) المحاسن 617- 50.
5) التهذیب 3- 226- 892.
6) التهذیب 2- 370- 1540، و الاستبصار 1- 394- 1503، و أورده فی الحدیث 14 من الباب 45 من أبواب لباس المصلی.
7) فی المصدر زیادة- ذلک.
**
ترجمه:
از ابو الحسن الرضا (علیه السلام)) پرسيدم: اگر سجاده و يا فرش با تصوير حيوانات مزين باشد، انسان مىتواند بر روى آن نماز بخواند؟ ابو الحسن گفت: بخدا سوگند كه من كراهت دارم.
6246- 4- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَحَدَهُمَا عَنِ التَّمَاثِیلِ فِی الْبَیْتِ فَقَالَ لَا بَأْسَ إِذَا کَانَتْ عَنْ یَمِینِکَ وَ عَنْ شِمَالِکَ وَ مِنْ خَلْفِکَ أَوْ تَحْتِ رِجْلِکَ وَ إِنْ کَانَتْ فِی الْقِبْلَةِ فَأَلْقِ عَلَیْهَا ثَوْباً.
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: از امام باقر عليه السّلام يا امام صادق عليه السّلام دربارۀ عكسها و تمثالهايى كه در خانه است، پرسيدم؟ فرمود: در صورتىكه در سمت راست، يا سمت چپ، يا پشت سر و يا زير پايت باشد اشكالى ندارد، امّا اگر در سمت قبله باشد، پارچهاى روى آن بينداز.
6247- 5- (3)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الدَّارِ وَ الْحُجْرَةِ فِیهَا التَّمَاثِیلُ أَ یُصَلَّی فِیهَا فَقَالَ لَا تُصَلِّ فِیهَا وَ فِیهَا شَیْءٌ یَسْتَقْبِلُکَ إِلَّا أَنْ لَا تَجِدَ بُدّاً فَتَقْطَعَ رُءُوسَهَا وَ إِلَّا فَلَا تُصَلِّ فِیهَا.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
على بن جعفر عليه السّلام گويد: از امام كاظم عليه السّلام پرسيدم: آيا در خانه و اتاقى كه عكس صورت در آن است، مىشود نماز خواند؟ فرمود: نماز نخوان در حالىكه در آن اتاق و خانه عكس صورتى روبهرويت باشد مگر آنكه چارهاى نيابى؛ پس سر آن عكس را قطع و خراب كن و صورت آن را به هم بزن. وگرنه در آن نماز نخوان.
6248- 6- (5)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی التِّمْثَالِ یَکُونُ فِی الْبِسَاطِ فَتَقَعُ عَیْنُکَ عَلَیْهِ وَ أَنْتَ تُصَلِّی قَالَ إِنْ کَانَ بِعَیْنٍ وَاحِدَةٍ فَلَا بَأْسَ وَ إِنْ کَانَ لَهُ عَیْنَانِ فَلَا.
**
ترجمه:
گويد: امام راوى صادق عليه السّلام درباره تصوير روى فرش كه در هنگام نماز چشم انسان به آن مىافتد، فرمود: اگر تصوير داراى يك چشم (نيمرخ) باشد اشكالى ندارد، ولى اگر داراى دو چشم (صورتى كامل) باشد، جايز نيست
6249- 7- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ
1) ما بین القوسین لیس فی الاستبصار (هامش المخطوط).
2) الکافی 3- 391- 20، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 45 من أبواب لباس المصلی.
3) الکافی 6- 527- 9، و أورده فی الحدیث 21 من الباب 45 من أبواب لباس المصلی.
4) المحاسن- 620- 57.
5) الکافی 3- 392- 22، و أورده فی الحدیث 7 من الباب 45 من أبواب لباس المصلی.
6) الفقیه 1- 245- 739، و أورده فی الحدیث 10 و 12 من الباب 45 من أبواب لباس المصلی.
أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ تُصَلِّیَ عَلَی التَّمَاثِیلِ (1)- إِذَا جَعَلْتَهَا تَحْتَکَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَلَاءٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ نَحْوَهُ (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: در مورد تمثالها و صورتها اگر آن را زير پايت انداخته باشى اشكال ندارد روى آن نماز گزارى.
6250- 8- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ لَیْثٍ الْمُرَادِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْوَسَائِدِ تَکُونُ فِی الْبَیْتِ فِیهَا التَّمَاثِیلُ عَنْ یَمِینٍ أَوْ (5)شِمَالٍ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ مَا لَمْ یَکُنْ تُجَاهَ الْقِبْلَةِ وَ إِنْ کَانَ شَیْءٌ مِنْهَا بَیْنَ یَدَیْکَ مِمَّا یَلِی الْقِبْلَةَ فَغَطِّهِ وَ صَلِّ قَالَ وَ سُئِلَ عَنِ التَّمَاثِیلِ تَکُونُ فِی الْبِسَاطِ لَهَا عَیْنَانِ وَ أَنْتَ تُصَلِّی فَقَالَ إِنْ کَانَ لَهَا عَیْنٌ وَاحِدَةٌ فَلَا بَأْسَ وَ إِنْ کَانَ لَهَا عَیْنَانِ وَ أَنْتَ تُصَلِّی فَلَا (6).
**
ترجمه:
ابو بصير گويد: از امام صادق عليه السّلام: از تكيهگاهها (پشتىها) كه در منازل است و بر آن تمثال و صورت نقش ميكنند هر گاه در سمت راست يا سمت چپ نمازگزار باشد حكم آن چيست؟ آن حضرت فرمود: چنانچه در جهت قبله يا برابر قبله (در مقابل نمازگزار) نباشد اشكالى ندارد، و اگر چيزى از آن قبيل در مقابل تو برابر قبله باشد آن را بپوشان آنگاه نماز بخوان. و نيز پرسيدند از صورتهايى كه روى فرش نقش شده و داراى دو چشم است و بخواهى روى آن نماز كنى حكمش چيست؟ امام عليه السّلام فرمود: اگر داراى يك چشم است (نيمرخ) اشكال ندارد، ولى اگر دو چشم داشته باشد و تو نماز بخوانى نميشود يا جايز نيست. توضيح: «منظور از يك چشم بودن آنست كه تصوير را از نيمرخ برداشته يا منعكس كرده باشند كه فقط يك چشمش پيداست و اساسا چنين تصويرى نقش كامل محسوب نميشود».
6251- 9- (7)قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع لَا بَأْسَ بِالصَّلَاةِ وَ أَنْتَ تَنْظُرُ إِلَی التَّصَاوِیرِ إِذَا کَانَتْ بِعَیْنٍ وَاحِدَةٍ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: اشكال ندارد نماز بخوانى در حالى كه چشمت بتصاوير و صورتها مىافتد مشروط بر آنكه داراى يك چشم باشد.
6252- 10- (8)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ
1) فی التهذیب- المثال (هامش المخطوط).
2) التهذیب 2- 312- 1268.
3) التهذیب 2- 363- 1505.
4) الفقیه 1- 245- 740، و أورده عن التهذیب فی الحدیث 11 من الباب 45 من أبواب لباس المصلی.
5) فی نسخة- أو عن. (هامش المخطوط).
6) الفقیه 1- 245- 741.
7) الفقیه 1- 246- 742.
8) قرب الإسناد- 94، و أخرج المسالة الأخیرة عنه و عن السرائر فی الحدیث 23 من الباب 45 من أبواب لباس المصلی.
الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ مَسْجِدٍ یَکُونُ فِیهِ تَصَاوِیرُ وَ تَمَاثِیلُ یُصَلَّی فِیهِ فَقَالَ تُکَسَّرُ رُءُوسُ التَّمَاثِیلِ وَ تُلَطَّخُ رُءُوسُ التَّصَاوِیرِ وَ یُصَلَّی فِیهِ وَ لَا بَأْسَ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْخَاتَمِ یَکُونُ فِیهِ نَقْشُ تَمَاثِیلِ سَبُعٍ أَوْ طَیْرٍ أَ یُصَلَّی فِیهِ قَالَ لَا بَأْسَ (1).
**
ترجمه:
على بن جعفر مى گويد: از برادرم موسى بن جعفر, سؤال كردم از مسجدى كه در آن, تماثيل وجود دارد, آيا مى شود نمازگزارد يا خير؟ سر تماثيل را بشكن و سر تصاوير را با رنگ و مانند آن, بپوشان و آن گاه, در مسجد نماز بگزار, مانعى ندارد سؤال كردم از امام راجع به حكم نمازگزاردن با انگشترى كه شكل جانداران, درنده يا پرنده, بر آن نقاشى شده است؟ فرمود: ایردی ندارد
6253- 11- (2)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِالتَّمَاثِیلِ أَنْ تَکُونَ عَنْ یَمِینِکَ وَ عَنْ شِمَالِکَ وَ خَلْفِکَ وَ تَحْتِ رِجْلَیْکَ فَإِنْ کَانَتْ فِی الْقِبْلَةِ فَأَلْقِ عَلَیْهَا ثَوْباً إِذَا صَلَّیْتَ.
**
ترجمه:
محمد بن مسلم گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: مجسمه ها اگر در سمت راست و چپ و پشت سر و زیر پای شما باشند اشکالی ندارد و اگر در جهت قبله هستند هنگام نماز جامه ای بر روی آن قرار دهید.
6254- 12- (3)وَ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْبَیْتِ فِیهِ صُورَةُ سَمَکَةٍ أَوْ طَیْرٍ أَوْ شِبْهِهَا یَعْبَثُ بِهِ أَهْلُ الْبَیْتِ هَلْ تَصْلُحُ الصَّلَاةُ فِیهِ فَقَالَ لَا حَتَّی یُقْطَعَ رَأْسُهُ مِنْهُ وَ یُفْسَدَ وَ إِنْ کَانَ قَدْ صَلَّی فَلَیْسَتْ عَلَیْهِ إِعَادَةٌ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر علیه السلام گويد: از امام کاظم علیه السلام درباره خانه ای پرسیدم که در آن تصویری از ماهی یا پرنده یا چیزی شبیه آن وجود دارد. که به خانه میبرند، آیا نماز خواندن در آن مناسب است؟ امام فرمود: نه. تا سرش از آن جدا شود و خراب شود، و اگر نماز خوانده، لازم نیست آن را اعاده کند
6255- 13- (4)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ رَفَعَهُ قَالَ: لَا بَأْسَ بِالصَّلَاةِ وَ التَّصَاوِیرُ تَنْظُرُ إِلَیْهِ إِذَا کَانَ بِعَیْنٍ وَاحِدَةٍ.
**
ترجمه:
و باز آن حضرت فرمود: اشكال ندارد نماز بخوانى در حالى كه چشمت بتصاوير و صورتها مىافتد مشروط بر آنكه داراى يك چشم باشد.
6256- 14- (5)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ ع أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الْبَیْتِ یَکُونُ عَلَی بَابِهِ سِتْرٌ فِیهِ
تَمَاثِیلُ أَ یُصَلَّی فِی ذَلِکَ الْبَیْتِ قَالَ لَا قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْبُیُوتِ یَکُونُ فِیهَا التَّمَاثِیلُ أَ یُصَلَّی فِیهَا قَالَ لَا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی لِبَاسِ الْمُصَلِّی (1)وَ فِی أَحَادِیثِ اسْتِقْبَالِ النَّارِ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ هُنَا (3)وَ فِی التِّجَارَةِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ (4).
**
ترجمه:
علی بن جعفر گويد: از امام کاظم علیه السلام در مورد خانه ای که در آن پرده ای با عکس هایی است پرسید، آیا می تواند در آن خانه نماز بخواند؟ امام فرمود: نه. راوی گويد: از امام علیه السلام درباره خانههایی که مجسمههایی در آن است پرسیدم، آیا می تواند در آنها نماز بخواند؟ امام فرمود: نه.
(5)33 بَابُ کَرَاهَةِ الصَّلَاةِ فِی بَیْتٍ فِیهِ کَلْبٌ أَوْ تِمْثَالٌ أَوْ إِنَاءٌ یُبَالُ فِیهِ وَ فِی دَارٍ فِیهَا کَلْبٌ إِلَّا أَنْ یَکُونَ کَلْبَ صَیْدٍ وَ یُغْلَقَ دُونَهُ الْبَابُ **
ترجمه:
باب مکروه است نماز در اطاقی که سگ باشد یا عکس آن یا ظرف ادرار یا خانه ای که سگ در آن باشد مگر سگ صید باشد که درب بسته شود
6257- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ جَبْرَئِیلَ أَتَانِی فَقَالَ إِنَّا مَعَاشِرَ الْمَلَائِکَةِ لَا نَدْخُلُ بَیْتاً فِیهِ کَلْبٌ وَ لَا تِمْثَالُ جَسَدٍ وَ لَا إِنَاءٌ یُبَالُ فِیهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ (7)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ صَفْوَانَ (8)
1) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 45 من لباس المصلی.
2) تقدم فی الحدیث 4 و 5 من الباب 30 من هذه الأبواب.
3) یأتی ما یدلّ علیه فی الباب 33 هنا، و فی الباب 15 من أبواب المساجد، و فی الباب 3 و 4 من أبواب المساکن.
4) یأتی فی الباب 94 من أبواب ممّا یکتسب به.
5) الباب 33 فیه 6 أحادیث.
6) الکافی 3- 393- 27.
7) التهذیب 2- 377- 1570.
8) المحاسن 615- 39.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمودند: بهراستى كه جبرئيل پيش من آمد و گفت: همانا ما گروه فرشتگان در خانهاى كه در آن سگ و عكس بدن و ظرفى كه در آن ادرار مىشود، وارد نمىشويم.
6258- 2- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ جَبْرَئِیلَ ع قَالَ إِنَّا لَا نَدْخُلُ بَیْتاً فِیهِ صُورَةٌ وَ لَا کَلْبٌ یَعْنِی صُورَةَ إِنْسَانٍ وَ لَا بَیْتاً فِیهِ تَمَاثِیلُ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: جبرئيل (ع) فرمود: ما داخل خانه اى نمى شويم كه در آن صورت انسان يا سگ و يا مجسمه باشد.
6259- 3- (3)وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ (4)عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ جَبْرَئِیلُ ع یَا رَسُولَ اللَّهِ- إِنَّا لَا نَدْخُلُ بَیْتاً فِیهِ صُورَةُ إِنْسَانٍ وَ لَا بَیْتاً یُبَالُ فِیهِ وَ لَا بَیْتاً فِیهِ کَلْبٌ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَخْلَدٍ (5)عَنْ أَبَانٍ (6)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
عمرو بن خالد گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: جبرئيل عليه السّلام عرض كرد: اى رسول خدا! ما فرشتگان در خانهاى كه تصوير انسانى باشد، مكانى كه در آن ادرار مىكنند و خانهاى كه در آن سگى باشد، داخل نمىشويم.
6260- 4- (8)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع لَا یُصَلَّی فِی دَارٍ فِیهَا کَلْبٌ إِلَّا أَنْ یَکُونَ کَلْبَ الصَّیْدِ وَ أَغْلَقْتَ دُونَهُ بَاباً فَلَا بَأْسَ فَإِنَّ الْمَلَائِکَةَ لَا تَدْخُلُ بَیْتاً فِیهِ کَلْبٌ وَ لَا بَیْتاً فِیهِ تَمَاثِیلُ وَ لَا بَیْتاً فِیهِ
بَوْلٌ مَجْمُوعٌ فِی آنِیَةٍ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: در خانهاى كه سگ نگه مىدارند نماز مگذار، مگر آنكه سگ شكارى باشد، و نيز درب اطاقى را كه در آن نماز ميخوانى ببندى (تا مبادا سگ داخل شود) در اين صورت اشكالى ندارد كه در آنجا نماز گزارى، همانا فرشتگان به خانهاى كه سگ در آن باشد و خانهاى كه در آن صورت و تمثال باشد و نيز خانهاى كه در آن در ظرفى بول كنند قدم نميگذارند.
6261- 5- (1)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانٍ (عَنْ أَبِی بَصِیرٍ) (2)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: إِنَّ جَبْرَئِیلَ ع قَالَ إِنَّا لَا نَدْخُلُ بَیْتاً فِیهِ کَلْبٌ وَ لَا (بَیْتاً فِیهِ) (3)صُورَةُ إِنْسَانٍ وَ لَا بَیْتاً فِیهِ تِمْثَالٌ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: جبرئيل (ع) فرمود: ما داخل خانه اى نمى شويم كه در آن سگ يا صورت انسان یا مجسمه باشد.
6262- 6- (4)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ یَحْیَی الْکِنْدِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص فِی حَدِیثٍ أَنَّ جَبْرَئِیلَ قَالَ إِنَّا لَا نَدْخُلُ بَیْتاً فِیهِ کَلْبٌ وَ لَا جُنُبٌ وَ لَا تِمْثَالٌ یُوطَأُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
**
ترجمه:
جبرئيل عليه السّلام فرمود: ما داخل نمی شویم در خانهاى كه در آن سگ باشد، یا شخص جنب باشد يا تمثالى كه زير پا نباشد.
(7)34 بَابُ جَوَازِ الصَّلَاةِ فِی الْحَمَّامِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ **
ترجمه:
باب جایز است نماز با وجود کراهتش
6263- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَخَاهُ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی بَیْتِ الْحَمَّامِ فَقَالَ إِذَا کَانَ الْمَوْضِعُ نَظِیفاً فَلَا بَأْسَ یَعْنِی الْمَسْلَخَ.
**
ترجمه:
على بن جعفر گوید: از امام کاظم عليه السّلام در مورد نماز در حمّام خانهها پرسیدم: امام فرمود: اگر محلّ نماز خواندن پاكيزه و تميز باشد اشكالى ندارد، یعنی رختكن حمّام است.
6264- 2- (1)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی بَیْتِ الْحَمَّامِ قَالَ إِذَا کَانَ مَوْضِعاً نَظِیفاً فَلَا بَأْسَ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی بَیْتِ الْمَسْلَخِ وَ لَا یَخْفَی أَنَّهُ یَدُلُّ عَلَی الْجَوَازِ وَ مَا یَأْتِی عَلَی الْکَرَاهَةِ فَلَا مُنَافَاةَ.
**
ترجمه:
عمار ساباطی گويد: از امام صادق عليه السّلام در مورد نماز در حمّام خانهها پرسیدم: امام فرمود: اگر محلّ نماز خواندن پاكيزه و تميز باشد اشكالى ندارد
6265- 3- (2)وَ قَدْ تَقَدَّمَ حَدِیثُ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: عَشَرَةُ مَوَاضِعَ لَا یُصَلَّی فِیهَا مِنْهَا الْحَمَّامُ.
**
ترجمه:
رواه گوید: امام عمن صادق عليه السّلام فرمود: در ده مکان نماز نخوان ؛ یکی از آنها حمام است.
6266- 4- (3)وَ حَدِیثُ النَّوْفَلِیِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْأَرْضُ کُلُّهَا مَسْجِدٌ إِلَّا الْحَمَّامَ وَ الْقَبْرَ.
وَ قَدْ تَقَدَّمَ غَیْرُ ذَلِکَ مِمَّا یَدُلُّ عَلَی الْکَرَاهَةِ (4).
**
ترجمه:
راوی گويد: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: همه زمین مسجد است، جز مقبره و حمّام. »
(1)35 بَابُ جَوَازِ الصَّلَاةِ عَلَی الرَّفِّ الْمُعَلَّقِ مَعَ التَّمَکُّنِ مِنْ أَفْعَالِ الصَّلَاةِ **
ترجمه:
باب جایز است نماز بر تاب معلق اگر توان انجام افعال نماز را داشته باشد
6267- 1- (2)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یُصَلِّیَ عَلَی الرَّفِّ الْمُعَلَّقِ بَیْنَ نَخْلَتَیْنِ فَقَالَ إِنْ کَانَ مُسْتَوِیاً یَقْدِرُ عَلَی الصَّلَاةِ فِیهِ (3)فَلَا بَأْسَ الْحَدِیثَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ وَ أَبِی قَتَادَةَ جَمِیعاً عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (4)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
**
ترجمه:
علی ابن جعفر به نقل از برادرش امام کاظم (عليه السّلام ) فرمود: از او درباره مردی سؤال کردم که آیا شایسته است که بر رفّ معلق میان دو نخل نماز بخواند؟ فرمود: اگر هموار است و نماز خواندن بر آن ممکن است، ایرادی بر او وارد نیست
(7)36 بَابُ جَوَازِ الصَّلَاةِ عَلَی السَّرِیرِ اخْتِیَاراً **
ترجمه:
باب جایز است نماز بر روی تخت در حال اختیار
6268- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی مَحْمُودٍ أَنَّهُ قَالَ لِلرِّضَا ع الرَّجُلُ یُصَلِّی عَلَی سَرِیرٍ مِنْ سَاجٍ وَ یَسْجُدُ عَلَی السَّاجِ قَالَ نَعَمْ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی مَحْمُودٍ مِثْلَهُ (9).
**
ترجمه:
ابراهيم بن أبى محمود گوید: به امام رضا عليه السّلام عرض كرد: شخصى بر تخت چوبي نى (از ساج) نماز ميگزارد، آيا مىتوان بر همان تخت سجده كند؟ آن حضرت فرمود: بلى، مىتواند.
1) الباب 35 فیه حدیث واحد.
2) قرب الإسناد- 86.
3) فی المصدر، و کذا نسخة التهذیب- علیه. (هامش المخطوط).
4) التهذیب 2- 373- 1553.
5) تقدم فی الحدیث 5 من الباب 1 من هذه الأبواب.
6) یأتی ما یدلّ علیه فی الباب الآتی.
7) الباب 36 فیه حدیثان.
8) الفقیه 1- 261- 803، و أورده فی الحدیث 3 من الباب 15 من أبواب ما یسجد علیه.
9) التهذیب 2- 310- 1259.
6269- 2- (1)وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَشْیَمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْحُصَیْنِیِّ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی عَلَی السَّرِیرِ وَ هُوَ یَقْدِرُ عَلَی الْأَرْضِ فَکَتَبَ لَا بَأْسَ صَلِّ فِیهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
**
ترجمه:
ابراهيم حضینی گوید: از ابو الحسن الرضا عليهالسلام پرسيدم: انسان مىتواند بر روى تخت نماز بخواند با آنكه مىتواند روى زمين بايستد؟ ابو الحسن فرمود : مانعى ندارد. بر روى تخت نماز بخوان.
(4)37 بَابُ جَوَازِ اسْتِقْبَالِ الْمُصَلِّی النَّخْلَ وَ الْکَرْمَ وَ فِیهِمَا حَمْلُهُمَا وَ اسْتِقْبَالِ الطِّینِ وَ الطَّیْرِ وَ الثِّیَابِ وَ الثُّومِ وَ الْبَصَلِ وَ التَّوْرِ وَ فِیهِ النَّضُوحُ وَ الصَّلَاةِ عَلَی الْحَشِیشِ اخْتِیَاراً **
ترجمه:
6270- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَخَاهُ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی فِی الْکَرْمِ وَ فِیهِ حَمْلُهُ قَالَ لَا بَأْسَ وَ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی وَ أَمَامَهُ النَّخْلَةُ وَ فِیهَا حَمْلُهَا قَالَ لَا بَأْسَ وَ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی وَ أَمَامَهُ شَیْءٌ مِنَ الطِّینِ وَ فِی نُسْخَةٍ الطَّیْرِ قَالَ لَا بَأْسَ وَ عَنِ الرَّجُلِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یُصَلِّیَ وَ أَمَامَهُ مِشْجَبٌ (6)وَ عَلَیْهِ ثِیَابٌ فَقَالَ لَا بَأْسَ وَ عَنِ الرَّجُلِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یُصَلِّیَ وَ أَمَامَهُ ثُومٌ أَوْ بَصَلٌ قَالَ لَا بَأْسَ
1) التهذیب 2- 310- 1258.
2) تقدم ما یدلّ علیه بعمومه فی الحدیث 5 من الباب 1 من هذه الأبواب.
3) یأتی فی الباب 15 من أبواب ما یسجد علیه.
4) الباب 37 فیه حدیثان.
5) الفقیه 1- 253- 776، الفقیه 1- 250- 760، و أخرج قطعة منه عن الکافی و الفقیه و التهذیب و قرب الإسناد فی الحدیث 1 من الباب 13 من أبواب ما یسجد علیه.
6) المشجب- خشبات منصوبة توضع علیها الثیاب. عن القاموس المحیط 1- 88 (هامش المخطوط).
وَ عَنِ الرَّجُلِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یُصَلِّیَ عَلَی الرَّطْبَةِ النَّابِتَةِ قَالَ إِذَا أَلْصَقَ جَبْهَتَهُ بِالْأَرْضِ فَلَا بَأْسَ وَ عَنِ الصَّلَاةِ عَلَی الْحَشِیشِ النَّابِتِ وَ الثَّیِّلِ وَ هُوَ یُصِیبُ أَرْضاً جَدَداً قَالَ لَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مِثْلَهُ وَ أَفْرَدَ مَسْأَلَةَ الطِّینِ عَنْ مَسْأَلَةِ الطَّیْرِ وَ جَمَعَ بَیْنَهُمَا (1)وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ (2).
**
ترجمه:
علی بن جعفر گويد: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم: هر گاه شخصى در تاكستانى نماز گزارد كه درختانش بار آورده باشد نماز او چه صورت دارد؟ آن حضرت فرمود: اشكالى ندارد. و هرگاه شخصى نماز بخواند و پيش رويش درخت خرماى بارورى باشد حكم آن چيست؟ امام عليه السّلام فرمود : اشكالى ندارد. باز از آن حضرت پرسيد: آيا شخص ميتواند نماز بخواند در صورتى كه در روبرویش پرنده ای (در نسخه ای دیگر گل و لای) باشد فرمود: ایرادی ندارد و باز سؤال كرد: هر گاه سه پايهاى (رخت آويز پايهدارى) در مقابل شخص باشد و بدان لباس آويخته باشند آيا ميتواند در چنين موضعى نماز بخواند؟ آن حضرت فرمود: بلى اشكالى ندارد. و باز از آن حضرت پرسيد: آيا شخص ميتواند نماز بخواند در صورتى كه سير يا پياز در پيش روى اوست؟ (ظاهرا با توجّه به بويناك بودن آنها كه مانع حضور قلب است سؤال شده) آن حضرت فرمود: اشكالى ندارد. و باز از آن حضرت پرسيد آيا شخص ميتواند بر يونجه بدان گونه كه تازه روئيده نماز كند؟(زيرا با توجّه به مأكول بودن آن ميتواند محلّ دغدغه خاطر باشد) امام عليه السّلام فرمود: چنانچه پيشانى شخص بزمين بچسبد يعنى يونجه را بخواباند يا كنار زند بنحوى كه پيشانى روى زمين قرار گيرد، اشكالى ندارد. و باز از آن حضرت پرسيد: آيا شخص ميتواند بر علف و گياه تازه يا چمن مرغزار نماز گزارد با وجود اينكه بزمين ساده نيز دسترسى دارد؟ آن حضرت فرمود: آرى، اشكالى ندارد. همچنین در قرب الاسناد علی بن جعفر از امام کاظم (علیه السلام ) مثل همین روایت را گفت و مسئله پرنده و گل و لای را جدا و با هم مطرح کرد
6271- 2- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سَأَلَهُ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی وَ بَیْنَ یَدَیْهِ تَوْرٌ فِیهِ نَضُوحٌ قَالَ نَعَمْ.
**
ترجمه:
عمّار از امام صادق (علیه السلام ) پرسيد درباره شخصى كه نماز بگزارد و در برابرش جامى باشد كه درون آن مايع يا چيزى بسيار معطّر است قرار داشته باشد، آيا بدين صورت نماز خواندن جايز است؟ آن حضرت فرمود: آرى، جايز است
(4)38 بَابُ حُکْمِ الصَّلَاةِ فِی أَرْضِ بَابِلَ وَ فِی الْکَعْبَةِ وَ عَلَی سَطْحِهَا وَ فِی السَّفِینَةِ وَ عَلَی الرَّاحِلَةِ وَ فِی مَکَانٍ نَجِسٍ وَ عَلَی ثَوْبٍ نَجِسٍ **
ترجمه:
باب حکم نماز در سرزمین بابل و در کعبه و بام کعبه و در کشتی
6272- 1- (5)وَ 6273- 2- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جُوَیْرِیَةَ بْنِ مُسْهِرٍ قَالَ: أَقْبَلْنَا مَعَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیٍّ ع مِنْ قَتْلِ الْخَوَارِجِ حَتَّی إِذَا قَطَعْنَا فِی (7)أَرْضِ بَابِلَ حَضَرَتْ صَلَاةُ الْعَصْرِ فَنَزَلَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ
1) قرب الأسناد- 87.
2) مسائل علی بن جعفر 186- 8 و 369، 222- 494، 224- 509، 225- 510، 228- 525 و 527.
3) الفقیه 1- 254- 780 و تقدم صدره فی الحدیث 1 من الباب 27 من هذه الأبواب عنه و عن الکافی، و قطعة منه فی الحدیث 2 من الباب 30 من هذه الأبواب.
4) الباب 38 فیه 4 أحادیث.
5) الفقیه 1- 203- 611، و بصائر الدرجات- 237.
6) الفقیه 1- 203- 611، و بصائر الدرجات- 237.
7) لیس فی المصدر.
وَ نَزَلَ النَّاسُ فَقَالَ عَلِیٌّ ع أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ هَذِهِ أَرْضٌ مَلْعُونَةٌ قَدْ عُذِّبَتْ فِی الدَّهْرِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ وَ فِی خَبَرٍ آخَرَ مَرَّتَیْنِ وَ هِیَ تَتَوَقَّعُ الثَّالِثَةَ وَ هِیَ إِحْدَی الْمُؤْتَفِکَاتِ (1)
البصرة إحدی المؤتفکات".
(مجمع البحرین 5- 254).
وَ هِیَ أَوَّلُ أَرْضٍ عُبِدَ فِیهَا وَثَنٌ وَ إِنَّهُ لَا یَحِلُّ لِنَبِیٍّ وَ لَا لِوَصِیِّ نَبِیٍّ أَنْ یُصَلِّیَ فِیهَا فَمَنْ أَرَادَ أَنْ یُصَلِّیَ فَلْیُصَلِّ ثُمَّ ذَکَرَ حَدِیثَ رَدِّ الشَّمْسِ وَ أَنَّ جُوَیْرِیَةَ لَمْ یُصَلِّ فِی أَرْضِ بَابِلَ حَتَّی رُدَّتِ الشَّمْسُ فَصَلَّی مَعَ عَلِیٍّ ع.**
ترجمه:
از جويرية بن مسهر روايت شده كه گفت: ما بهمراه امير المؤمنين علىّ بن ابى طالب عليه السلام از جنگ خوارج باز مىآمديم تا اينكه بزمين بابل رسيديم (محلّى بوده نزديك حلّه امروزى در عراق كه مسجدى بنام مسجد شمس هم امروز در حلّه مشهور است و مردم بقصد زيارت و عبادت بآنجا ميروند) و وقت نماز عصر فرا رسيد، پس امير المؤمنين عليه السّلام در آن زمين فرود آمد و لشكريان نيز فرود آمدند و آن حضرت فرمود: اى مردم، اين سرزمين مورد لعن و غضب خداوند است و در طىّ روزگار سه بار - و بنا بر خبر ديگر دو بار - تاكنون بعذاب الهى دچار شده يا مردمش مورد عذاب قرار گرفتهاند و هم اكنون نيز در انتظار عذاب سوّم است و اين زمين يكى از زمينهاى مؤتفكه است (يعنى سرزمينهائى كه دچار سرنگونى و خرابى شده و از جمله شهرهاى قوم لوط است كه خداوند آنها را با فرو بردن در زمين هلاك ساخته است) و اين نخستين سرزمينى است كه در آن بت مورد پرستش قرار گرفته، بنا بر اين هيچ پيامبر و وصىّ پيامبرى را جايز نيست كه در چنين زمينى نماز گزارد، ولى هر كس از شما كه بخواهد مىتواند اينجا نماز بخواند. سپس حدیث برگرداندن خورشید را ذکر کرد. و اینکه جویریه در سرزمین بابل نماز نخواند تا آفتاب برگرشت پس با علی علیه السلام نماز خواند.
6274- 3- (2)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْقَزْوِینِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُخْتَارِ الْقَلَانِسِیِّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ الْمُخْتَارِ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ أُمِّ الْمِقْدَامِ الثَّقَفِیَّةِ قَالَتْ قَالَ لِی جُوَیْرِیَةُ بْنُ مُسْهِرٍ قَطَعْنَا مَعَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع جِسْرَ الْفُرَاتِ (3)- فِی وَقْتِ الْعَصْرِ فَقَالَ إِنَّ هَذِهِ أَرْضٌ مُعَذَّبَةٌ لَا یَنْبَغِی لِنَبِیٍّ وَ لَا وَصِیِّ نَبِیٍّ أَنْ یُصَلِّیَ فِیهَا فَمَنْ أَرَادَ مِنْکُمْ أَنْ یُصَلِّیَ (4)فَلْیُصَلِّ ثُمَّ ذَکَرَ نَحْوَهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّفَّارُ فِی بَصَائِرِ الدَّرَجَاتِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (5)وَ رَوَی الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَحْرٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنِ ابْنِ أَبِی الْمِقْدَامِ (6)عَنْ جُوَیْرِیَةَ بْنِ مُسْهِرٍ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
] امّ مقدام الثقفيّه گويد: جويرية بن مسهره به من گفت: ما با امير المؤمنين عليه السّلام هنگام عصر از روى پل صراة مىگذشتيم،حضرت فرمودند: اين جا سرزمينى است كه عذاب نازل شده سزاوار نيست براى پيامبر و وصى پيامبرى كه در آن نماز بخواند،حال هر كس از شما كه مىخواهد در اينجا نماز بخواند، بخواند
6275- 4- (1)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحٍ السَّکُونِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أُصَلِّی عَلَی الشَّاذَکُونَةِ (2)- وَ قَدْ أَصَابَهَا الْجَنَابَةُ قَالَ لَا بَأْسَ.
أَقُولُ: وَ قَدْ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَاقِی الْأَحْکَامِ فِی الْقِبْلَةِ (3)وَ فِی النَّجَاسَاتِ (4)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِهَا هُنَا (5)وَ فِی أَحَادِیثِ الْقِیَامِ (6).
**
ترجمه:
(7)39 بَابُ جَوَازِ الصَّلَاةِ عَلَی کُدْسِ الْحِنْطَةِ وَ نَحْوِهِ مَعَ التَّمَکُّنِ مِنْ أَفْعَالِ الصَّلَاةِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ وَ حُکْمِ عُلُوِّ الْمَسْجِدِ عَنِ الْمَوْقِفِ **
ترجمه:
باب جایز است نماز بر
6276- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَائِذٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ حَنْظَلَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یَکُونُ الْکُدْسُ مِنَ الطَّعَامِ مُطَیَّناً مِثْلَ السَّطْحِ قَالَ صَلِّ عَلَیْهِ.
**
ترجمه:
] عمر بن حنظله گويد: به امام صادق عليه السّلام گفتم: اگر بر روى خرمن گندم گل كشيده باشند و مانند پشت بام، مسطح باشد مىتوانم روى آن بايستم و نماز بخوانم ؟ ابو عبد اللّه فرمود : روى آن نماز بخوان
6277- 2- (9)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُضَارِبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ
1) التهذیب 1- 274- 806، و الاستبصار 1- 393- 1500.
2) الشاذکونة، بفتح الذال- ثیاب غلاظ مضربة تعمل بالیمن. (القاموس المحیط 4- 239).
3) تقدم فی الباب 13 و 14 و 15 و 17 و 19 من أبواب القبلة.
4) تقدم فی الباب 30 من أبواب النجاسات.
5) یأتی فی الحدیث 1 و 2 من الباب 43 من هذه الأبواب.
6) یأتی فی الباب 14 من أبواب القیام.
7) الباب 39 فیه حدیثان.
8) التهذیب 2- 309- 1253، الاستبصار 1- 400- 1528.
9) التهذیب 2- 309- 1252، الاستبصار 1- 400- 1529.
کُدْسِ (1)حِنْطَةٍ مُطَیَّنٍ أُصَلِّی فَوْقَهُ فَقَالَ لَا تُصَلِّ فَوْقَهُ قُلْتُ فَإِنَّهُ مِثْلُ السَّطْحِ مُسْتَوٍ فَقَالَ لَا تُصَلِّ عَلَیْهِ.
قَالَ الشَّیْخُ الْوَجْهُ فِی هَذَا الْخَبَرِ ضَرْبٌ مِنَ الْکَرَاهَةِ دُونَ الْحَظْرِ أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی بَقِیَّةِ الْمَقْصُودِ فِی السُّجُودِ (2).
**
ترجمه:
محمد بن مضارب گويد: از امام صادق عليه السّلام درباره خرمن گندم اصلى پرسيدم، امام فرمود: «بر آن نماز نخوان،» گفتم: «مثل سقف مسطح است.» حضرت فرمود : «بر آن نماز نخوان».
(3)40 بَابُ جَوَازِ الصَّلَاةِ عَلَی الْفِرَاشِ وَ الْقَتِّ وَ التِّبْنِ وَ الْحِنْطَةِ وَ نَحْوِهَا مَعَ تَمَکُّنِ الْجَبْهَةِ لَا مَعَ عَدَمِهِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ مَعَ عَدَمِ الضَّرُورَةِ **
ترجمه:
6278- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَخَاهُ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع عَنِ الرَّجُلِ یَکُونُ فِی السَّفِینَةِ هَلْ یَجُوزُ لَهُ أَنْ یَضَعَ الْحَصِیرَ عَلَی الْمَتَاعِ أَوِ الْقَتِّ وَ التِّبْنِ وَ الْحِنْطَةِ وَ الشَّعِیرِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ ثُمَّ یُصَلِّیَ عَلَیْهِ قَالَ لَا بَأْسَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَنْ أَخِیهِ الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِیهِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الْمَاضِیَ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
على بن جعفر گوید: از امام کاظم علیه السّلام در مورد شخصى كه در كشتى باشد سؤال كردم كه آيا جايز است اين شخص بر روى كالا يا اسفست يا كاه و گندم و جو امثال اين دانههاى خوراكى كه در كشتى است حصير خود را بياندازد و بر روى آن نماز كند؟ آن حضرت فرمود: اشكالى ندارد.
6279- 2- (6)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ
عَنِ الرَّجُلِ هَلْ یُجْزِیهِ أَنْ یَضَعَ الْحَصِیرَ أَوِ الْبُورِیَاءَ عَلَی الْفِرَاشِ وَ غَیْرِهِ مِنَ الْمَتَاعِ ثُمَّ یُصَلِّیَ عَلَیْهِ قَالَ إِنْ کَانَ یُضْطَرُّ إِلَی ذَلِکَ فَلَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر گويد: از امام کاظم علیه السلام درباره مردی پرسیدم آیا جایز است که حصیر یا بوریا روی تخت و سایر وسایل بگذارد و سپس بر آن نماز بخواند؟ فرمود: اگر مجبور شود، اشکال ندارد.
6280- 3- (1)وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ هَلْ یُجْزِیهِ أَنْ یَقُومَ إِلَی الصَّلَاةِ عَلَی فِرَاشِهِ فَیَضَعَ عَلَی الْفِرَاشِ مِرْوَحَةً أَوْ عُوداً ثُمَّ یَسْجُدَ عَلَیْهِ قَالَ إِنْ کَانَ مَرِیضاً فَلْیَضَعْ مِرْوَحَةً (2)وَ أَمَّا الْعُودُ فَلَا یَصْلُحُ.
**
ترجمه:
علی ابن جعفر از امام کاظم (علیه السّلام ) پرسید: فردی روی رختخواب خود نماز می خواند و بر روی آن باد بزن یا چوب می گذارد و سپس بر آن سجده می کند آیا این کار صحیح است؟ فرمود: اگر مریض باشد می تواند بر روی بادبزن سجده کند اما بر روی چوب نمی¬تواند
6281- 4- (3)وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَقُومَ فِی الصَّلَاةِ عَلَی الْقَتِّ وَ التِّبْنِ وَ الشَّعِیرِ وَ أَشْبَاهِهِ وَ یَضَعَ مِرْوَحَةً وَ یَسْجُدَ عَلَیْهَا قَالَ لَا یَصْلُحُ لَهُ إِلَّا أَنْ یَکُونَ مُضْطَرّاً.
**
ترجمه:
علی ابن جعفر از امام کاظم علیه السّلام پرسید: آیا می¬توان روی یونجه، کاه و امثال اینها بادبزن گذاشت و روی آن سجده نمود؟ حضرت فرمود: صحیح نیست مگر اینکه مضطر باشد
6282- 5- (4)وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یُصَلِّیَ عَلَی الْبَیْدَرِ مُطَیَّنٍ عَلَیْهِ قَالَ لَا یَصْلُحُ.
**
ترجمه:
علی ابن جعفر از امام کاظم (علیه السّلام) پرسید: درباره مردی که آیا صحیح است که بر روی زمین خرمن کوبی گل آلود نماز گزارد، فرمود: صحیح نیست
6283- 6- (5)وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَکُونُ فِی السَّفِینَةِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَضَعَ الْحَصِیرَ فَوْقَ الْمَتَاعِ أَوِ الْقَتِّ أَوِ التِّبْنِ أَوِ الْحِنْطَةِ أَوِ الشَّعِیرِ وَ أَشْبَاهِهِ ثُمَّ یُصَلِّیَ قَالَ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه
علی ابن جعفر از امام کاظم (علیه السّلام) درباره مردی که در کشتی است پرسیدم آیا شایسته است که بر توشه و یونجه و کاه و گندم و جو و مانند آن حصیر بگذارد و سپس نماز بخواند ؟ امام فرمود : اشکالی نداره.
6284- 7- (6)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ صَاحِبٍ لَنَا یَکُونُ عَلَی سَطْحِهِ الْحِنْطَةُ وَ الشَّعِیرُ فَیَطَئُونَ یُصَلُّونَ عَلَیْهِ قَالَ فَغَضِبَ وَ قَالَ لَوْ لَا أَنِّی أَرَی أَنَّهُ مِنْ أَصْحَابِنَا لَلَعَنْتُهُ.
**
ترجمه:
هشام بن سالم گويد: از امام صادق علیه السلام درباره یکی از اصحابمان که بر بامش گندم و جو دارد و بر او قدم می گذارند و بر او نماز می خوانند، سؤال کردم، امام خشمگین شد و فرمود: اگر ندیده بودم که از اصحاب ماست، او را نفرین می کردم.
1) قرب الأسناد- 86.
2) المروحة بالکسر- آلة یتروح بها یقال تروحت بالمروحة کانه من الطیب لأن الریح تلین به، و تطیب بعد أن لم تکن کذلک و الجمع المراوح. (مجمع البحرین 2- 363).
3) قرب الأسناد- 86.
4) قرب الأسناد- 97.
5) قرب الأسناد- 98.
6) المحاسن- 588- 88، أورده و ما بعده فی الحدیث 3 من الباب 79 من أبواب آداب المائدة.
6285- 8- (1)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ (أَبِی عُیَیْنَةَ) (2)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ وَ زَادَ فِیهِ أَ مَا یَسْتَطِیعُ أَنْ یَتَّخِذَ لِنَفْسِهِ مُصَلًّی یُصَلِّی فِیهِ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی السُّجُودِ عَلَیْهِ بِالْجَبْهَةِ أَوْ عَلَی الْکَرَاهِیَةِ أَوْ عَلَی الِاسْتِخْفَافِ وَ قَصْدِ الْإِهَانَةِ لِمَا مَرَّ (3).
**
ترجمه:
محمد بن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام می فرمود: آیا شخص نمیتواند برای خود نمازخانهای بگیرد که در آن نماز بخواند؟
این حمل بر جواز سجده برا پیشانی است
(4)41 بَابُ کَرَاهَةِ اسْتِقْبَالِ الْمُصَلِّی السَّیْفَ **
ترجمه:
باب مکروهست مقابل نماز گزار شمشیر باشد
6286- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: لَا تَخْرُجُوا بِالسُّیُوفِ إِلَی الْحَرَمِ- وَ لَا یُصَلِّ أَحَدُکُمْ وَ بَیْنَ یَدَیْهِ سَیْفٌ فَإِنَّ الْقِبْلَةَ أَمْنٌ.
وَ رَوَاهُ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی عَنْ عَلِیٍّ ع (6)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی کَرَاهَةِ اسْتِقْبَالِ الْحَدِیدِ (7).
**
ترجمه:
امير المؤمنين عليه السّلام فرمودند: با شمشير به طرف حرم بيرون نرويد و احدى از شما نماز نگذارد و حال آنكه در مقابلش رو به قبله شمشير نهاده زيرا قبله جايگاه امن مىباشد.
1) المحاسن 588- 88.
2) کذا و فی المصدر- عیینة.
3) مر فی الحدیث 2 من الباب 39 من هذه الأبواب.
4) الباب 41 فیه حدیث واحد.
5) علل الشرائع- 353- 1 الباب 63، أخرجه عن الخصال أیضا فی الحدیث 6 من الباب 30 من هذه الأبواب، و عنهما أیضا فی الحدیث 3 من الباب 25 من أبواب مقدمات الطواف.
6) الخصال- 616 یأتی الأسناد فی الفائدة الأولی من الخاتمة برمز (ر).
7) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 57 من أبواب لباس المصلی، و فی الباب 30 من هذه الأبواب، و یأتی ما یدلّ علیه فی الباب 13 من أبواب المساجد.
(1)42 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَفْرِیقِ الصَّلَاةِ فِی أَمَاکِنَ مُتَعَدِّدَةٍ **
ترجمه:
باب مستحب است خواندن نماز در مکانهای متعدد
6287- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع (الْإِمَامُ إِذَا انْصَرَفَ) (3)فَلَا یُصَلِّی فِی مَقَامِهِ رَکْعَتَیْنِ حَتَّی یَنْحَرِفَ عَنْ مَقَامِهِ ذَلِکَ.
وَ
بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ نُصَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ لَفْظَ رَکْعَتَیْنِ (4)
**
ترجمه:
سليمان بن خالد گوید: امام صادق عليه السّلام فرمود: بعد از آنكه امام جماعت نماز خود را سلام بدهد، نمىتواند روى همان سجاده و در همان محل نماز نافله بخواند. براى خواندن نافله بايد محل امامت را ترك بگويد.
6288- 2- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَکَمِ بْنِ مِسْکِینٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍّ الزَّرَّادِ قَالَ سَأَلَ أَبُو کَهْمَسٍ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ یُصَلِّی الرَّجُلُ نَوَافِلَهُ فِی مَوْضِعٍ أَوْ یُفَرِّقُهَا قَالَ لَا بَلْ هَاهُنَا وَ هَاهُنَا (6)- فَإِنَّهَا تَشْهَدُ لَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ (7)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ مِثْلَهُ (8)قَالَ الصَّدُوقُ یَعْنِی أَنَّ بِقَاعَ الْأَرْضِ تَشْهَدُ لَهُ.
**
ترجمه:
عبد اللّه بن على سرّاد گويد: ابو كهمس از امام صادق عليه السّلام پرسيد و به حضرتش عرض كرد: آيا انسان مىتواند نافلههاى خود را در يك مكان، يا در مكانهاى مختلف بخواند؟ فرمود: نه، بلكه در مكانهاى مختلف بخواند، در اينجا و آنجا بخواند؛ زيرا هر مكانى براى او در روز رستاخيز گواهى خواهد داد.
6289- 3- (1)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ الْأَوَّلَ (2)ع یَقُولُ إِذَا مَاتَ الْمُؤْمِنُ بَکَتْ عَلَیْهِ الْمَلَائِکَةُ وَ بِقَاعُ الْأَرْضِ الَّتِی کَانَ یَعْبُدُ اللَّهَ عَلَیْهَا وَ أَبْوَابُ السَّمَاءِ الَّتِی کَانَ یَصْعَدُ أَعْمَالُهُ فِیهَا الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ (3)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
امام كاظم عليه السلام : هرگاه مؤمن وفات كند ، فرشتگان و جاهايى كه در آن جا خدا را عبادت مى كرده و درهاى آسمان كه اعمالش از آنها بالا مى رفته است، بر وى بگريند .
6290- 4- (5)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
از علی بن ابی حمزه مثل حدیث بالا ذکر شده
6291- 5- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ ع إِذَا مَاتَ الْمُؤْمِنُ بَکَتْ عَلَیْهِ بِقَاعُ الْأَرْضِ الَّتِی کَانَ یَعْبُدُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فِیهَا وَ الْبَابُ الَّذِی کَانَ یَصْعَدُ مِنْهُ عَمَلُهُ وَ مَوْضِعُ سُجُودِهِ.
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: امام عليه السّلام فرمود: هنگامى كه مؤمن از دنيا ميرود گوشهها و جاى جاى زمين كه خداوند عزّ و جلّ را در آنها پرستش ميكرد هو نماز ميخوانده و آن در آسمانى كه عمل او از آنجا بالا ميرفته و سجدهگاهش همگى بر او ميگريند.
6292- 6- (7)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْوَابِشِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا مِنْ مُؤْمِنٍ یَمُوتُ فِی أَرْضِ غُرْبَةٍ یَغِیبُ فِیهَا
1) الکافی 3- 254- 13.
2) فی هامش الأصل- فی العلل (موسی) بدل (الأول).
3) قرب الإسناد- 124.
4) علل الشرائع- 462- 2 الباب 222.
5) الکافی 1- 38- 3، و أورده بتمامه فی الحدیث 1 و 2 من الباب 88 من أبواب الدفن.
6) الفقیه 1- 139- 381.
7) الفقیه 2- 299- 2510، أخرجه بتمامه عنه و عن ثواب الأعمال و المحاسن فی الحدیث 3 من الباب 2 من أبواب آداب السفر.
بَوَاکِیهِ إِلَّا بَکَتْهُ بِقَاعُ الْأَرْضِ الَّتِی کَانَ یَعْبُدُ اللَّهَ عَلَیْهَا (1)وَ بَکَتْهُ أَبْوَابُ السَّمَاءِ الَّتِی کَانَ یَصْعَدُ فِیهَا عَمَلُهُ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
أبي محمد وابشی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: مؤمنى نيست كه در سرزمين غربت بميرد، بىآنكه گريهكنندهاى بر او بگريد، مگر آنكه قطعات زمينى كه خداى عز و جل را روى آن عبادت كرده است بر او گريه ميكنند، و جامههايش بر او ميگريند، و درهاى آسمانى كه عملش از آن صعود ميكرده است بر او ميگريند. و همچنين دو فرشتهاى كه بر او گماشته شدهاند بر او گريه و مويه ميكنند.
6293- 7- (2)وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُرَازِمِ بْنِ حَکِیمٍ عَنِ الصَّادِقِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ: صَلُّوا مِنَ الْمَسَاجِدِ فِی بِقَاعٍ مُخْتَلِفَةٍ فَإِنَّ کُلَّ بُقْعَةٍ تَشْهَدُ لِلْمُصَلِّی عَلَیْهَا یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
**
ترجمه:
مرازم بن حکیم گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: در مساجد مختلف نماز بگزاريد كه هر سرزمين و بقعه، روز رستاخيز براى كسى كه در آن نماز گزارده است گواهى مىدهد.
6294- 8- (3)وَ قَدْ تَقَدَّمَ فِی حَدِیثِ حُمْرَانَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع کَانَ یُصَلِّی فِی الْیَوْمِ وَ اللَّیْلَةِ أَلْفَ رَکْعَةٍ کَمَا کَانَ یَفْعَلُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع- کَانَ لَهُ خَمْسُمِائَةِ نَخْلَةٍ وَ کَانَ یُصَلِّی عِنْدَ کُلِّ نَخْلَةٍ رَکْعَتَیْنِ.
**
ترجمه:
حمران گويد: امام باقر علیه السلام فرمود: امام سجّاد عليه السّلام در شبانه روز هزار ركعت نماز ميخواند همان طور كه امير المؤمنين عليه السلام ميخواند زيرا پانصد نخله خرما داشت در كنار هر درخت دو ركعت نماز ميخواند.
6295- 9- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی (5)عَنْ أَبِی ذَرٍّ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی وَصِیَّتِهِ لَهُ یَا أَبَا ذَرٍّ مَا مِنْ رَجُلٍ یَجْعَلُ جَبْهَتَهُ فِی بُقْعَةٍ مِنْ بِقَاعِ الْأَرْضِ إِلَّا شَهِدَتْ لَهُ بِهَا یَوْمَ الْقِیَامَةِ- وَ مَا مِنْ مَنْزِلٍ یَنْزِلُهُ قَوْمٌ إِلَّا وَ أَصْبَحَ ذَلِکَ الْمَنْزِلُ یُصَلِّی عَلَیْهِمْ أَوْ یَلْعَنُهُمْ یَا أَبَا ذَرٍّ مَا مِنْ صَبَاحٍ وَ لَا رَوَاحٍ إِلَّا وَ بِقَاعُ الْأَرْضِ یُنَادِی بَعْضُهَا بَعْضاً یَا جَارَةُ هَلْ مَرَّ بِکِ الْیَوْمَ ذَاکِرٌ لِلَّهِ أَوْ عَبْدٌ وَضَعَ جَبْهَتَهُ عَلَیْکِ سَاجِداً لِلَّهِ تَعَالَی فَمِنْ قَائِلَةٍ لَا وَ مِنْ قَائِلَةٍ نَعَمْ فَإِذَا قَالَتْ نَعَمْ اهْتَزَّتْ وَ انْشَرَحَتْ وَ تَرَی أَنَّ لَهَا الْفَضْلَ عَلَی جَارَتِهَا.
**
ترجمه:
ابوذر گوید: پیامبر (صلی الله علیه و آله ) در وصیتی به او فرمود: اى ابو ذر هيچ مردى پيشانىاش را بر جايى از زمين نمىگذارد مگر اينكه در روز قيامت برايش گواهى مىدهد و هيچ منزلى نيست كه گروهى در آن فرود آيند جز اينكه آن منزل يا بر ايشان صلوات مىفرستد يا لعنتشان مىكند. اى ابو ذر هيچ بامداد و شامگاهى نيست جز اينكه همه جاى زمين همديگر را به سخن مىگيرند و مىگويند: اى همسايه آيا امروز يادكنندۀ خدا بر تو گذشته يا بندهاى كه پيشانىاش را براى سجده به خداوند والا بر تو نهاده باشد؟ برخى مىگويند:نه. و برخى مىگويند:آرى. و چون زمينى بگويد:بله، به خود مىجنبد و شادمان مىشود از اينكه مىبيند بر همسايهاش برترى دارد
(1)43 بَابُ جَوَازِ الصَّلَاةِ فِی بَیْتِ الْحَجَّامِ وَ لَوْ فِی غَیْرِ الضَّرُورَةِ وَ عَلَی حَصِیرٍ أَوْ مُصَلًّی یُجَامَعُ عَلَیْهِ وَ کَرَاهَةِ اسْتِقْبَالِ الْمَرْأَةِ الْمُوَاجِهَةِ فِی الصَّلَاةِ **
ترجمه:
باب جایز است نماز در خانه حجامت ولو ضرورت نباشد و بر حصیر یا نماز گزار جماع کرده باشد ومکروه است زن مقابل باشد
6296- 1- (2)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّلَاةِ فِی بَیْتِ الْحَجَّامِ (3)مِنْ غَیْرِ ضَرُورَةٍ قَالَ لَا بَأْسَ إِذَا کَانَ الْمَکَانُ الَّذِی صُلِّیَ فِیهِ نَظِیفاً.
**
ترجمه:
علی بن جعفر گويد: از امام کاظم علیه السلام در مورد نماز خواندن در (خانه ی حجامت )حمام در مواقعی که لازم نبود پرسیدم، فرمود: جایی که نماز خوانده میشود تمیز باشد اشکالی ندارد.
6297- 2- (4)وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُجَامِعُ عَلَی الْحَصِیرِ أَوِ الْمُصَلَّی هَلْ تَصْلُحُ الصَّلَاةُ عَلَیْهِ قَالَ إِذَا لَمْ یُصِبْهُ شَیْءٌ فَلَا بَأْسَ وَ إِنْ أَصَابَهُ شَیْءٌ فَاغْسِلْهُ وَ صَلِّ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر گويد: و از امام کاظم علیه السلام پرسیدم که مردی بر حصیر یا سجاده با همسر خود همبستر می شود، آیا نماز بر او صحیح است؟ فرمود: اگر چیزی به آن نرسد، اشکالی ندارد و اگر چیزی به آن چیزی مبتلا شد، آن را بشوید و نماز بخواند.
6298- 3- (5)وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَکُونُ فِی صَلَاتِهِ هَلْ یَصْلُحُ أَنْ تَکُونَ امْرَأَةٌ مُقْبِلَةً بِوَجْهِهَا عَلَیْهِ فِی الْقِبْلَةِ قَاعِدَةً أَوْ قَائِمَةً قَالَ یَدْرَؤُهَا عَنْهُ فَإِنْ لَمْ یَفْعَلْ لَمْ یَقْطَعْ ذَلِکَ صَلَاتَهُ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر گويد: و از امام کاظم علیه السلام پرسیدم مردی مشغول نماز است، آیا برای او شایسته است که زنی از روبرو در جهت قبله روبروی او نشسته یا ایستاده باشد؟ فرمود: آن زن را کنار می زند و اگر این کار را نکرد، باعث نمی¬شود آن، نمازش را قطع کند.
6299- 4- (6)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ إِدْرِیسَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ تَأَمَّلَ خَلْقَ (7)امْرَأَةٍ (فِی الصَّلَاةِ) (8)فَلَا صَلَاةَ لَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ فِی أَحَادِیثِ وَضْعِ السَّاتِرِ قُدَّامَ الْمُصَلِّی وَ غَیْرِ ذَلِکَ (1).
**
ترجمه:
یونس گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: کسی که پشت سر زنی با دقت نظر کند، برایش نمازی نیست
(2)44 بَابُ جَوَازِ تَقَدُّمِ الْمُصَلِّی عَنْ مَکَانِهِ مَعَ الْحَاجَةِ وَ رُجُوعِهِ الْقَهْقَرَی وَ کَرَاهَةِ تَأَخُّرِهِ وَ وُجُوبِ الْکَفِّ عَنِ الْقِرَاءَةِ حَالَ الْمَشْیِ إِلَّا مَعَ الضَّرُورَةِ **
ترجمه:
باب جایز است نماز گزار اگر احتیاج شد در نما جلو برود یا عقب برگردد و مکروه است تاخیر بیندازد واجب است در حال حرکت قرائت نکند مگر با ضرورت
6300- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ الْعَمْرَکِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: سَأَلْتُ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع عَنِ الْقِیَامِ خَلْفَ الْإِمَامِ فِی الصَّفِّ مَا حَدُّهُ قَالَ إِقَامَةُ (4)مَا اسْتَطَعْتَ فَإِذَا قَعَدْتَ فَضَاقَ الْمَکَانُ فَتَقَدَّمُ أَوْ تَأَخَّرُ فَلَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر گويد: از موسی بن جعفر علیه السلام درباره قیام پشت سر امام در صف سؤال کردم که حد آن چیست؟ فرمود: هر اندازه که توانستی بایست، پس چون نشستی و مکان تنگ شد، پس مقدم یا مؤخر شو که ایرادی ندارد
6301- 2- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِبْعِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قُلْتُ لَهُ الرَّجُلُ یَتَأَخَّرُ وَ هُوَ فِی الصَّلَاةِ قَالَ لَا قُلْتُ فَیَتَقَدَّمُ قَالَ نَعَمْ مَا شَاءَ (6)إِلَی الْقِبْلَةِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: به امام عليه السّلام عرض كردم: آيا شخص در حال نماز مىتواند به عقب برگردد؟
فرمود: نه. عرض كردم: آيا مىتواند به پيش برود؟ فرمود: آرى، تا آنجا كه بخواهد به سوى قبله مىتواند به پيش رود
6302- 3- (8)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِ
1) تقدم ما یدلّ علی بعض المقصود فی الباب 4 و 11 و 12 من هذه الأبواب.
2) الباب 44 فیه 8 أحادیث.
3) التهذیب 3- 275- 799 و مسائل علی بن جعفر- 170- 287، أورده أیضا فی الحدیث 1 من الباب 70 من أبواب الجماعة.
4) فی البحار- قم.
5) الکافی 3- 385- 2، و أورده فی الحدیث 5 من الباب 46 من أبواب الجماعة.
6) فی التهذیب- ماشیا. (هامش المخطوط).
7) التهذیب 3- 272- 787.
8) الکافی 3- 316- 24، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 34 من أبواب القراءة.
عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: فِی الرَّجُلِ یُصَلِّی فِی مَوْضِعٍ ثُمَّ یُرِیدُ أَنْ یَتَقَدَّمَ قَالَ یَکُفُّ عَنِ الْقِرَاءَةِ فِی مَشْیِهِ حَتَّی یَتَقَدَّمَ إِلَی الْمَوْضِعِ الَّذِی یُرِیدُ ثُمَّ یَقْرَأُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
سكونى گويد: امام صادق عليه السّلام در مورد كسى كه در مكانى نماز مىخواند و مىخواهد در همان حال نماز، اندكى به جلو حركت كند، فرمود: بايد در هنگام راه رفتن، از قرائت دست بكشد تا آنجا كه مىخواهد پيش برود، سپس قرائت را ادامه دهد.
6303- 4- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: رَأَی رَسُولُ اللَّهِ ص نُخَامَةً فِی الْمَسْجِدِ فَمَشَی إِلَیْهَا بِعُرْجُونٍ (3)مِنْ عَرَاجِینِ ابْنِ طَابٍ (4)
و تمّ نشر هذه الرسالة فی العدد الثانی من نشرة (تراثنا) من السنة الأولی.
فَحَکَّهَا ثُمَّ رَجَعَ الْقَهْقَرَی فَبَنَی عَلَی صَلَاتِهِ.**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: يك بار رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله مشغول نماز بود، مشاهده فرمود كه فضولات بينى در مسجد (بر ديوار مسجد) انداختهاند، پس آن حضرت شاخهاى از شاخههاى ابن طاب برداشته به سوى آن رفت و آن را (از ديوار) تراشيد، آنگاه بهمان صورت از پشت به محلّ نماز باز گشت و از آنجا كه نماز را رها كرده بود دنبالۀ نماز را ادامه داد.
6304- 5- (5)قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع وَ هَذَا یَفْتَحُ مِنَ الصَّلَاةِ أَبْوَاباً کَثِیرَةً.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اين رفتار پيامبر صلّى اللّٰه عليه و آله بابهاى مسائل فراوان متعلّق به نماز را پيش روى مىگشايد.
6305- 6- (6)مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ نَوَادِرِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَلِیٍّ یَعْنِی ابْنَ رِئَابٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَخْطُو أَمَامَهُ فِی الصَّلَاةِ خُطْوَةً أَوْ خُطْوَتَیْنِ أَوْ ثَلَاثاً قَالَ نَعَمْ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
حلبی گويد: از امام صادق علیه السلام درباره مردی که در نماز یک، دو یا سه قدم جلوی می رود، پرسیدم؟ امام فرمود : بله اشکالی ندارد.
1) التهذیب 2- 290- 1165.
2) الفقیه 1- 277- 851، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 36 من أبواب القواطع.
3) العرجون- هو العذق الذی یعوج و تقطع منه الشماریخ فیبقی علی النخل یابسا، قال الأزهری- العرجون- أصفر عریض شبه اللّه به الهلال لما عاد دقیقا فقال سبحانه (وَ الْقَمَرَ قَدَّرْناهُ مَنازِلَ حَتَّی عادَ کَالْعُرْجُونِ الْقَدِیمِ). (لسان العرب 13- 284).
4) قال ابن الأثیر- ابن طاب- نوع من أنواع تمر المدینة منسوب الی ابن طاب- رجل من أهلها- یقال- عذق ابن طاب و رطب ابن طاب و تمر ابن طاب. النهایة 3- 149)، هذا و قد صنف آیة اللّه السیّد مهدی القزوینیّ (قده) رسالة" نزهة الالباب فی حدیث ابن طاب".
5) الفقیه 1- 277- 851، و أورده فی الحدیث 2 من الباب 36 من أبواب القواطع.
6) مستطرفات السرائر- 28- 13، و أورده بتمامه فی الحدیث 1 من الباب 30 من أبواب القواطع.
6306- 7- (1)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ یَقْعُدُ فِی الْمَسْجِدِ وَ رِجْلُهُ (2)خَارِجَةٌ مِنْهُ أَوِ انْتَقَلَ (3)مِنَ الْمَسْجِدِ وَ هُوَ فِی صَلَاتِهِ (4)قَالَ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر گويد: از موسی بن جعفر علیه السلام درباره مردی سؤال کردم که در مسجد می نشیند و پایش بیرون از آن یا پایین تر از مسجد است و نماز می خواند، آیا این حالت برای او شایسته است؟ فرمود: اشکالی ندارد.
6307- 8- (5)وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ یَکُونُ فِی الصَّلَاةِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یُقَدِّمَ رِجْلًا وَ یُؤَخِّرَ أُخْرَی مِنْ غَیْرِ مَرَضٍ وَ لَا عِلَّةٍ قَالَ لَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ (6)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ وَ کَذَا الْأَوَّلُ أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی قَوَاطِعِ الصَّلَاةِ وَ فِی الْجَمَاعَةِ (7)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی اسْتِثْنَاءِ الضَّرُورَةِ مِنْ عَدَمِ جَوَازِ الْقِرَاءَةِ حَالَ الْمَشْیِ فِی الْقِیَامِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ (8).
**
ترجمه:
علی بن جعفر گويد: از موسی بن جعفر علیه السلام درباره¬ مردی سؤال کردم که در نماز است آیا برای او صحیح است که بدون بیماری و سببی پای خود را در نماز پس و پیش کند، فرمود: ایرادی ندارد.
1) قرب الإسناد 95 باختلاف و مسائل علی بن جعفر 153- 207.
2) فی نسخة- رجله (هامش المخطوط).
3) فی المصدر- أو أسفل.
4) فی المصدر زیادة- أ یصلح له.
5) قرب الإسناد- 94.
6) مسائل علی بن جعفر- 164- 262.
7) یأتی ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 4 من الباب 19 من قواطع الصلاة و الباب 46 من الجماعة.
8) یأتی فی الباب 34 من أبواب القراءة.
(1)1 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ الصَّلَاةِ فِی الْمَسْجِدِ وَ إِتْیَانِهِ حَتَّی مَسَاجِدِ الْعَامَّةِ **
ترجمه:
باب مستحب موکد است نماز در مسجد و رفتن به مسجد سنی ها
6308- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ إِنِّی لَأَکْرَهُ الصَّلَاةَ فِی مَسَاجِدِهِمْ فَقَالَ لَا تَکْرَهْ إِلَی أَنْ قَالَ فَأَدِّ فِیهَا الْفَرِیضَةَ وَ النَّوَافِلَ وَ اقْضِ مَا فَاتَکَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا یَأْتِی (3).
**
ترجمه:
راوى گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: من نماز خواندن در مساجد آنان (اهل سنت) را دوست ندارم. تا اینکه فرمود: پس نمازهاى فريضه و نافلۀ خود را در آنجا به جاى آور و آنچه از تو قضا شده در آنجا بخوان.
6309- 2- (4)الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی أَمَالِیهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ شَرِیفِ بْنِ سَابِقٍ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ الْفَضْلِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یَا فَضْلُ لَا یَأْتِی الْمَسْجِدَ مِنْ کُلِّ قَبِیلَةٍ إِلَّا وَافِدُهَا وَ مِنْ کُلِّ أَهْلِ بَیْتٍ إِلَّا نَجِیبُهَا یَا فَضْلُ- لَا یَرْجِعُ صَاحِبُ الْمَسْجِدِ بِأَقَلَّ مِنْ إِحْدَی ثَلَاثِ خِصَالٍ إِمَّا دُعَاءٍ یَدْعُو بِهِ یُدْخِلُهُ اللَّهُ بِهِ
الْجَنَّةَ وَ إِمَّا دُعَاءٍ یَدْعُو بِهِ فَیَصْرِفُ اللَّهُ بِهِ عَنْهُ بَلَاءَ الدُّنْیَا وَ إِمَّا أَخٍ یَسْتَفِیدُهُ فِی اللَّهِ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثَ کَثِیرَةٍ جِدّاً (1).
**
ترجمه:
فضل بن ملک گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود:اى فضل! از هر قبيلهاى جز پيشتازان آن و از هر خانوادهاى جز انسانهاى نجيب به مسجد نمىآيند. اى فضل، به مسجدروندگان با كمتر از سه خصوصيّت از مسجد باز نمىگردند؛ يا به دعايى كه با آن خدا را مىخوانند و خدا به خاطر آن ايشان را در بهشت داخل مىسازد و يا دعايى كه با آن خدا را مىخوانند تا خدا به وسيلۀ آن آفات دنيا را از ايشان دور نمايد و يا برادرى كه در راه [رضايت و قرب] خداوند از او بهره مىبرند.
(2)2 بَابُ کَرَاهَةِ تَأَخُّرَ جِیرَانِ الْمَسْجِدِ عَنْهُ وَ صَلَاتِهِمُ الْفَرَائِضَ فِی غَیْرِهِ لِغَیْرِ عِلَّةٍ کَالْمَطَرِ وَ اسْتِحْبَابِ تَرْکِ مُؤَاکَلَةِ مَنْ لَا یَحْضُرُ الْمَسْجِدَ وَ تَرْکِ مُشَارَبَتِهِ وَ مُشَاوَرَتِهِ وَ مُنَاکَحَتِهِ وَ مُجَاوَرَتِهِ **
ترجمه:
باب مکروه است همسایه های مسجد از مسجد دوری کنند
6310- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ ص لَا صَلَاةَ لِجَارِ الْمَسْجِدِ إِلَّا فِی مَسْجِدِهِ.
قَالَ الشَّیْخُ إِنَّمَا أَرَادَ لَا صَلَاةَ فَاضِلَةً کَامِلَةً دُونَ أَنْ یَکُونَ الْمُرَادُ رَفْعَ جَوَازِهَا.
**
ترجمه:
محمد بن الحسن گويد: پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: نماز همسایه مسجد جز در مسجد پذیرفته نیست
میگویم نماز کامل
6311- 2- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ یَعْنِی عَبْدَ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ إِنَّ أُنَاساً کَانُوا عَلَی عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ص- أَبْطَئُوا عَنِ الصَّلَاةِ فِی الْمَسْجِدِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَیُوشِکُ قَوْمٌ یَدَعُونَ الصَّلَاةَ فِی الْمَسْجِدِ أَنْ نَأْمُرَ بِحَطَبٍ فَیُوضَعَ عَلَی أَبْوَابِهِمْ فَتُوقَدَ عَلَیْهِمْ نَارٌ فَتُحْرَقَ عَلَیْهِمْ بُیُوتُهُمْ.
**
ترجمه:
ابن سنان گوید: امام صادق (علیه السلام) فرمود: افرادی در زمان پیغمبر سهل انگار بودند و برایشان سنگین بود که به مسجد بیایند و در نماز جماعت شرکت کنند. پس رسول خدا (ص) فرمود: قومی که نماز را در مسجد ترک میکنند کسانی که نماز جماعت را رها کردهاند خیلی دور نیست که دستور بدهم هیزمی در خانه آنها جمع کنند و خانههای آنها را آتش بزنم.
6312- 3- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: لَا صَلَاةَ
لِمَنْ لَمْ یَشْهَدِ الصَّلَوَاتِ الْمَکْتُوبَاتِ مِنْ جِیرَانِ الْمَسْجِدِ إِذَا کَانَ فَارِغاً صَحِیحاً.
**
ترجمه:
امام علی علیه السلام فرمود: كسانى كه در اطراف مسجد زندگى مىنمايند و در حال سلامت و فراغت نماز خود را در آن مسجد نمىخوانند، نمازشان پذيرفته و مقبول نخواهد بود.
6313- 4- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ ص إِذَا ابْتَلَّتِ النِّعَالُ فَالصَّلَاةُ فِی الرِّحَالِ.
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: هنگامى كه پاها يا كفشها خيس يا گل آلوده مىشود نماز را در خانهها بجا آوريد.
6314- 5- (2)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ لَیْسَ لِجَارِ الْمَسْجِدِ صَلَاةٌ إِذَا لَمْ یَشْهَدِ الْمَکْتُوبَةَ فِی الْمَسْجِدِ إِذَا کَانَ فَارِغاً صَحِیحاً.
**
ترجمه:
امام صادق علیه السلام از پدرش علیه السلام روایت کرد که علی علیه السلام فرمود: کسی که همسایه مسجد است اگر در حالی که بیکار و سالم است نماز واجبش را در مسجد نخواند، نماز ندارد.
6315- 6- (3)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: اشْتَرَطَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلَی جِیرَانِ الْمَسْجِدِ شُهُودَ الصَّلَاةِ وَ قَالَ لَیَنْتَهِیَنَّ أَقْوَامٌ لَا یَشْهَدُونَ الصَّلَاةَ أَوْ لآَمُرَنَّ مُؤَذِّناً یُؤَذِّنُ ثُمَّ یُقِیمُ ثُمَّ لآَمُرَنَّ رَجُلًا مِنْ أَهْلِ بَیْتِی وَ هُوَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ فَلَیُحْرِقَنَّ عَلَی أَقْوَامٍ بُیُوتَهُمْ بِحُزَمِ الْحَطَبِ لِأَنَّهُمْ (4)لَا یَأْتُونَ الصَّلَاةَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ الْقَدَّاحِ (5)
وَ رَوَاهُ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
عبد اللّٰه بن ميمون قدّاح گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و اله و سلّم با همسايگان مسجد شرط كرد كه بنماز جماعت حاضر شوند، و فرمود: گروهى كه حاضر نميشوند بايد از اين كار دست بردارند و بنمازها حاضر شوند و گرنه مؤذّنى را گويم اذان و اقامه گويد و امر كنم شخصى را كه از اهل بيت من است و او علىّ عليه السّلام است پشتههاى هيمه فراهم آورد و خانهها را بر آن مردمى كه تمرّد كردهاند بسوزاند.
6316- 7- (7)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی عَنْ رُزَیْقٍ
قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ رُفِعَ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع بِالْکُوفَةِ- أَنَّ قَوْماً مِنْ جِیرَانِ الْمَسْجِدِ لَا یَشْهَدُونَ الصَّلَاةَ جَمَاعَةً فِی الْمَسْجِدِ فَقَالَ ع لَیَحْضُرُنَّ مَعَنَا صَلَاتَنَا جَمَاعَةً أَوْ لَیَتَحَوَّلُنَّ عَنَّا وَ لَا یُجَاوِرُونَّا وَ لَا نُجَاوِرُهُمْ.
**
ترجمه:
زريق گويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود: به امير المؤمنين عليه السّلام در كوفه گزارش رسيد كه عدهاى از همسايگان مسجد در نماز جماعت حاضر نمىشوند، پس حضرت فرمود: بايد با ما در نماز جماعت شركت نمايند يا از ما روى برتابند و در همسايگى ما زيست نكنند و ما هم نزديك آنان نمىرويم.
6317- 8- (1)وَ عَنْ رُزَیْقٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: شَکَتِ الْمَسَاجِدُ إِلَی اللَّهِ تَعَالَی الَّذِینَ لَا یَشْهَدُونَهَا مِنْ جِیرَانِهَا فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهَا وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی لَا قَبِلْتُ لَهُمْ صَلَاةً وَاحِدَةً وَ لَا أَظْهَرْتُ لَهُمْ فِی النَّاسِ عَدَالَةً وَ لَا نَالَتْهُمْ رَحْمَتِی وَ لَا جَاوَرُونِی فِی جَنَّتِی.
**
ترجمه:
زُرَیق بن زُبَیر خُلقانی گفت: از امام صادق علیه السلام شنیدم که فرمود: مساجد از کسانی که همسایه مسجد هستند و در مسجد حاضر نمی شوند، به خدای تعالی شکایت کردند؛ خداوند عزوجل به آنها وحی فرمود: به عزّت و جلالم قسم هیچ نمازی را از آنها قبول نمی کنم و عدالت ایشان را در میان مردم ظاهر نمی سازم و رحمتم به آنها نمی رسد و در بهشت در جوار من نخواهند بود.
6318- 9- (2)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع بَلَغَهُ أَنَّ قَوْماً لَا یَحْضُرُونَ الصَّلَاةَ فِی الْمَسْجِدِ فَخَطَبَ فَقَالَ إِنَّ قَوْماً لَا یَحْضُرُونَ الصَّلَاةَ مَعَنَا فِی مَسَاجِدِنَا فَلَا یُؤَاکِلُونَا وَ لَا یُشَارِبُونَا وَ لَا یُشَاوِرُونَا وَ لَا یُنَاکِحُونَا وَ لَا یَأْخُذُوا مِنْ فَیْئِنَا شَیْئاً أَوْ یَحْضُرُوا مَعَنَا صَلَاتَنَا جَمَاعَةً وَ إِنِّی لَأُوشِکُ أَنْ آمُرَ لَهُمْ بِنَارٍ تُشْعَلُ فِی دُورِهِمْ فَأُحْرِقَهَا عَلَیْهِمْ أَوْ یَنْتَهُونَ قَالَ فَامْتَنَعَ الْمُسْلِمُونَ عَنْ مُؤَاکَلَتِهِمْ وَ مُشَارَبَتِهِمْ وَ مُنَاکَحَتِهِمْ حَتَّی حَضَرُوا الْجَمَاعَةَ مَعَ الْمُسْلِمِینَ.
**
ترجمه:
زريق گويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود: به گوش امير المؤمنين عليه السّلام رسيد كه عدهاى براى نماز در مسجد حضور نمىيابد، حضرت سخنرانى كرد و فرمود: عدهاى كه براى نماز با ما در مسجدها حاضر نمىشوند، يا هم خوراك و هم نوشاك ما نباشند، با ما مشورت ننمايند، با ما وصلت نكنند، و از گروه ما چيزى نگيرند يا اينكه همراه ما در نماز جماعت حاضر شوند و چيزى نمانده بود كه من آتش را بر آنان فرمان دهم تا به خانههايشان زبانه كشد و آنان را بسوزانم يا اينكه از كارشان دست بكشند. امام صادق عليه السّلام فرمود: مسلمانان از هم خوراكى و هم نوشاكى و ازدواج با آنان خوددارى كردند تا اينكه با مسلمانان در نماز جماعت حضور يافتند.
6319- 10- (3)وَ عَنْ رُزَیْقٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ صَلَّی فِی بَیْتِهِ جَمَاعَةً رَغْبَةً عَنِ الْمَسْجِدِ فَلَا صَلَاةَ لَهُ وَ لَا لِمَنْ صَلَّی مَعَهُ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ تَمْنَعُ مِنَ الْمَسْجِدِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
**
ترجمه:
زریق گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هركه به خاطر بيزارى از مسجد در منزلش نماز گذارد، نمازى از او و از كسى كه با او نماز مىخواند پذيرفته نيست مگر به خاطر عذرى كه از مسجد بازداشت.
متن پرسش
سلام، آیا صحت دارد که پیامبر دستور داد خانه کسی که به مسجد نیامده را آتش بزنند و یا اینکه چنین کاری را خود انجام داده است؟
پاسخ
اگر چه روایاتی در موضوع مورد پرسش در منابع شیعه و اهل سنت وجود دارد، اما جدای از اعتبار و عدم اعتبار آنها باید گفت؛ این تهدیدها در مقام اهمیت و جایگاه ویژه نماز جماعت صادر شده است، نه در مقام اجرای چنین مسئلهای، و گرنه کیست که نداند پیامبر رحمت هرگز هنگام نماز صبح که زن و بچه در منزل در حال استراحتاند و اتفاقاً آنان یا اساساً مأمور به نماز نیستند و یا موظف به حضور در مسجد نیستند، آنان را مورد هجوم قرار نمیدهد. این مسئله مانند تهدید به عذابی است که خداوند نسبت به مسلمانان صدر اسلام داشت که البته هیچ وقت اتفاق نیفتاد.
(1)3 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِاخْتِلَافِ إِلَی الْمَسْجِدِ وَ مُلَازَمَتِهِ وَ قَصْدِهِ عَلَی طَهَارَةٍ وَ الْجُلُوسِ فِیهِ سِیَّمَا لِانْتِظَارِ الصَّلَاةِ **
ترجمه:
باب مستحب است رفتن به مسجد و ملازم آن بودن و قصد آن با طهارت و نشستن در آن مخصوصا منتظر نماز بودن
6320- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ سَعْدٍ الْإِسْکَافِ عَنْ زِیَادِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنِ الْأَصْبَغِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع قَالَ کَانَ یَقُولُ مَنِ اخْتَلَفَ إِلَی الْمَسْجِدِ أَصَابَ إِحْدَی الثَّمَانِ أَخاً مُسْتَفَاداً فِی اللَّهِ أَوْ عِلْماً مُسْتَطْرَفاً أَوْ آیَةً مُحْکَمَةً أَوْ یَسْمَعُ (3)کَلِمَةً تَدُلُّهُ عَلَی هُدًی أَوْ رَحْمَةً مُنْتَظَرَةً أَوْ کَلِمَةً تَرُدُّهُ عَنْ رَدًی أَوْ یَتْرُکُ ذَنْباً خَشْیَةً أَوْ حَیَاءً.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا نَحْوَهُ (4)وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ وَ الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ (5)
وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ عَنْ زِیَادِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی الْجَارُودِ (6)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ یَزِیدَ بْنِ هَارُونَ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِیفٍ عَنْ عُمَیْرِ بْنِ الْمَأْمُونِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ جَدِّهِ رَسُولِ اللَّهِ ص نَحْوَهُ (7)
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ نَحْوَهُ (1).
**
ترجمه:
] اصبغ بن نباته گويد: امام على عليه السّلام مىفرمود: هركس به مسجد رفت و آمد كند به يكى از هشت چيز مىرسد: برادرى كه در راه خدا از او بهره مىبرد يا دانشى گسترده يا نشانهاى درست يا رحمتى مورد اميد يا كلمهاى كه او را از نابودى باز مىگرداند يا كلمهاى كه او را به هدايت مىراند يا ترك گناه چه از ترس و چه از شرم.
6321- 2- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ ص مَنْ کَانَ الْقُرْآنُ حَدِیثَهُ وَ الْمَسْجِدُ بَیْتَهُ بَنَی اللَّهُ لَهُ بَیْتاً فِی الْجَنَّةِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ (3)
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُسْلِمٍ السَّکُونِیِّ (4)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ فِی النِّهَایَةِ عَنِ السَّکُونِیِّ (5)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمودند: هركس كه سخن او آيه قرآن است و سراى او مسجد است، خداوند براى وى سرايى در بهشت فراهم آرد.
6322- 3- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ رُوِیَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لَیُرِیدُ عَذَابَ أَهْلِ الْأَرْضِ جَمِیعاً حَتَّی لَا یُحَاشِیَ مِنْهُمْ أَحَداً فَإِذَا نَظَرَ إِلَی الشِّیبِ نَاقِلِی أَقْدَامِهِمْ إِلَی الصَّلَوَاتِ وَ الْوِلْدَانِ یَتَعَلَّمُونَ الْقُرْآنَ رَحِمَهُمُ اللَّهُ (7)- فَأَخَّرَ ذَلِکَ عَنْهُمْ.
وَ
فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ هِشَامٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِیفٍ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص
مِثْلَهُ (1)وَ زَادَ بَعْدَ أَحَداً إِذَا عَمِلُوا بِالْمَعَاصِی وَ اجْتَرَحُوا السَّیِّئَاتِ
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: همانا بسيار پيش مىآيد كه خداوند تبارك و تعالى اراده فرمايد جملۀ اهل زمين را بدون استثناء عذاب فرمايد چندان كه هيچ كس را از آن ميانه فرو مگذارد، امّا چون سالخوردگان را كه براى نماز و عبادت بسوى مسجد گام برميدارند و نيز كودكان و نوباوگان را كه قرآن مىآموزند بنگرد ببركت ايشان بر همگان رحمت آورد و آن عذاب را تأخير اندازد.
6323- 4- (2)وَ فِی الْخِصَالِ عَنِ الْخَلِیلِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ مَنِیعٍ عَنْ مُصْعَبٍ عَنْ مَالِکٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ أَوْ عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: سَبْعَةٌ یُظِلُّهُمُ اللَّهُ فِی ظِلِّهِ یَوْمَ لَا ظِلَّ إِلَّا ظِلُّهُ إِمَامٌ عَادِلٌ وَ شَابٌّ نَشَأَ فِی عِبَادَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ رَجُلٌ قَلْبُهُ مُتَعَلِّقٌ بِالْمَسْجِدِ إِذَا خَرَجَ مِنْهُ حَتَّی یَعُودَ إِلَیْهِ وَ رَجُلَانِ کَانَا فِی طَاعَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَاجْتَمَعَا عَلَی ذَلِکَ وَ تَفَرَّقَا وَ رَجُلٌ ذَکَرَ اللَّهَ خَالِیاً فَفَاضَتْ عَیْنَاهُ وَ رَجُلٌ دَعَتْهُ امْرَأَةٌ ذَاتُ حَسَبٍ وَ جَمَالٍ فَقَالَ إِنِّی أَخَافُ اللَّهَ وَ رَجُلٌ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ فَأَخْفَاهَا حَتَّی لَا تَعْلَمَ شِمَالُهُ مَا یَتَصَدَّقُ بِیَمِینِهِ.
وَ عَنِ الْمُظَفَّرِ بْنِ جَعْفَرٍ الْعَلَوِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ إِشْکِیبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ کُهَیْلٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص نَحْوَهُ (3).
**
ترجمه:
أبي هریره گويد: پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: هفت تن را خدا در قيامت زير سايۀ عرش جاى دهد. آن روز كه جز سايۀ او سايهايى نباشد: پيشواى دادگر، جوانى كه در بندگى خدا بزرگ شده، آنكه چون از مسجد در آيد هوس بازگشتن به مسجد داشته باشد، دو تن كه براى خدا با هم گرد آمدند و در آن بسر بردند تا از يك ديگر جدا شدند، آنكه در تنهايى به ياد خدا باشد و از بيم خدا ديدگانش سرشك بارد، مردى كه زن زيبايى خانوادهدار او را به خويشتن خواند و او نپذيرد و گويد: من از خداى همى ترسم. آنكه در راه خدا صدقه دهد چنان كه دست چپ وى از راست آگاه نگردد.
6324- 5- (4)وَ فِی الْمُقْنِعِ قَالَ رُوِیَ أَنَّ فِی التَّوْرَاةِ مَکْتُوباً أَنَّ بُیُوتِی فِی الْأَرْضِ الْمَسَاجِدُ فَطُوبَی لِمَنْ تَطَهَّرَ فِی بَیْتِهِ ثُمَّ زَارَنِی فِی بَیْتِی وَ حَقٌّ عَلَی الْمَزُورِ أَنْ یُکْرِمَ الزَّائِرَ.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام عليه السّلام فرمود: در تورات نوشته: خانههاى من در زمين مساجد مىباشند، پس خوشا به حال كسى كه در خانهاش خود را مطهّر و پاكيزه ساخته سپس من را در خانهام زيارت كند و حق مزور آن است كه زائر را اكرام نمايد.
6325- 6- (5)الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّیْلَمِیُّ فِی الْإِرْشَادِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: الْجَلْسَةُ فِی الْجَامِعِ خَیْرٌ لِی مِنَ الْجَلْسَةِ فِی الْجَنَّةِ لِأَنَّ الْجَنَّةَ فِیهَا رِضَی نَفْسِی وَ الْجَامِعَ فِیهِ رِضَی رَبِّی.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2)وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی اسْتِحْبَابِ الْجُلُوسِ فِی الْمَسْجِدِ لِانْتِظَارِ الصَّلَاةِ فِی الْمَوَاقِیتِ (3)وَ فِی إِسْبَاغِ الْوُضُوءِ (4)وَ مَا یَدُلُّ عَلَی اسْتِحْبَابِ قَصْدِ الْمَسْجِدِ عَلَی طَهَارَةٍ فِی الْوُضُوءِ (5).
**
ترجمه:
راوی گويد: امام علی علیه السلام فرمود: نشستن در مسجد براى من بهتر است از نشستن در بهشت زيرا كه در بهشت خوشنودى نفس من است، امّا در مسجد خوشنودى پروردگار من است.
6326- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَعْلَی بْنِ حَمْزَةَ عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ مَشَی إِلَی الْمَسْجِدِ لَمْ یَضَعْ رِجْلًا عَلَی رَطْبٍ وَ لَا یَابِسٍ إِلَّا سَبَّحَتْ لَهُ الْأَرْضُ إِلَی الْأَرَضِینَ السَّابِعَةِ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ (8)وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ یَعْلَی بْنِ حَمْزَةَ عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (9).
**
ترجمه:
راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هر كس پياده به مسجد رود، قدم بر هيچ تر و خشكى نمىگذارد مگر اينكه آن نقطه از زمين تا زمين هفتم براى او تسبيح خدا مىگويند.
6327- 2- (10)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنِ الرَّبِیعِ بْنِ
1) تقدم فی الباب 1 و 2 من هذه الأبواب.
2) یأتی فی الباب 4 و 39 و 68 من هذه الأبواب.
3) تقدم فی الباب 2 من أبواب المواقیت.
4) تقدم فی الأحادیث 1 و 3 و 7 من الباب 54 من أبواب الوضوء.
5) تقدم فی الباب 10 من أبواب الوضوء.
6) الباب 4 فیه 3 أحادیث.
7) التهذیب 3- 255- 706.
8) الفقیه 1- 233- 701.
9) ثواب الأعمال 46.
10) ثواب الأعمال- 212- 1.
مُحَمَّدِ بْنِ الْمُسْلِیِّ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَا عُبِدَ اللَّهُ بِشَیْءٍ مِثْلِ الصَّمْتِ وَ الْمَشْیِ إِلَی بَیْتِهِ (1).
**
ترجمه:
راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: خداوند به چيزى همانند خاموشى گزيدن و پياده رفتن به سوى خانه خدا عبادت نشده است.
6328- 3- (2)وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ فِی عِیَادَةِ الْمَرِیضِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ: مَنْ مَشَی إِلَی مَسْجِدٍ مِنْ مَسَاجِدِ اللَّهِ فَلَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ خَطَاهَا حَتَّی یَرْجِعَ إِلَی مَنْزِلِهِ عَشْرُ حَسَنَاتٍ وَ مُحِیَ عَنْهُ عَشْرُ سَیِّئَاتٍ وَ رُفِعَ لَهُ عَشْرُ دَرَجَاتٍ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا وَ فِی الْمَوَاقِیتِ وَ فِی الْوُضُوءِ (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ هُنَا وَ فِی أَحَادِیثِ الْمَشْیِ فِی الْحَجِّ (4).
**
ترجمه:
راوی گويد: پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: هر كس قدمى به سوى يكى از مساجد خداوند بردارد، براى هر قدم ثواب ده حسنه است تا برگردد به منزل خود، و ده خطا از لغزشهايش پاك مىشود، همچنين در پيشگاه خداوند ده درجه ترفيع مىيابد.
(5)5 بَابُ اسْتِحْبَابِ الصَّلَاةِ فِی الْمَسْجِدِ الَّذِی لَا یُصَلَّی فِیهِ وَ کَرَاهَةِ تَعْطِیلِهِ **
ترجمه:
باب مستحب است نماز در مسجدی که نماز گزار ندارد و مکروه است تعطیل کردن آن
6329- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ثَلَاثَةٌ یَشْکُونَ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مَسْجِدٌ خَرَابٌ لَا یُصَلِّی فِیهِ أَهْلُهُ وَ عَالِمٌ بَیْنَ جُهَّالٍ وَ مُصْحَفٌ مُعَلَّقٌ قَدْ وَقَعَ عَلَیْهِ الْغُبَارُ لَا یُقْرَأُ فِیهِ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ
أَحْمَدَ بْنِ مُوسَی بْنِ عُمَرَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
عمن ذکره گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: سه چيز است كه به درگاه خداى عزّ و جلّ شكايت مىكند: مسجد ويرانى كه اهلش در آن نماز نمىخوانند، و دانائى ميان نادانها، و مصحف كه آويخته است و گرد آن نشسته و آن را نمىخوانند.
6330- 2- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الْجِعَابِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بِشْرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الزِّبْرِقَانِ عَنْ أَبِی بَکْرِ بْنِ عَیَّاشٍ عَنِ الْأَجْلَحِ عَنْ أَبِی الزُّبَیْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: یَجِیءُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ ثَلَاثَةٌ یَشْکُونَ الْمُصْحَفُ وَ الْمَسْجِدُ وَ الْعِتْرَةُ یَقُولُ الْمُصْحَفُ- یَا رَبِّ حَرَّفُونِی وَ مَزَّقُونِی وَ یَقُولُ الْمَسْجِدُ یَا رَبِّ عَطَّلُونِی وَ ضَیَّعُونِی وَ تَقُولُ الْعِتْرَةُ یَا رَبِّ قَتَلُونَا وَ طَرَدُونَا وَ شَرَّدُونَا فَأَجْثُو لِلرُّکْبَتَیْنِ فِی الْخُصُومَةِ فَیَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِی أَنَا أَوْلَی بِذَلِکَ مِنْکَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
**
ترجمه:
جابر انصارى گويد: از پيامبر شنيدم كه مىگفت: «در قيامت سه چيز به خدا شكايت مىكنند: قرآن و مسجد و خانوادۀ من. قرآن مىگويد: مرا دگرگون كردند و پاره ساختند. مسجد مىگويد: مرا بىكار گزاردند و حرمت مرا تباه كردند. خانوادۀ پيامبر مىگويند: ما را كشتند و راندند و آواره كردند. پيامبر براى دست آوردن آنها مىكوشد تا اين گناهكاران را داورى كنند. خداى بدو گويد من به اين كار شايستهترم از تو»
6331- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِیهِ عُقْبَةَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع حَرِیمُ الْمَسْجِدِ أَرْبَعُونَ ذِرَاعاً وَ الْجِوَارُ أَرْبَعُونَ دَاراً مِنْ أَرْبَعَةِ جَوَانِبِهَا.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7).
**
ترجمه:
امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: حريم مسجد چهل ذراع است و همسايگى چهل خانه از چهار طرف يك خانه ميباشد.
(1)7 بَابُ اسْتِحْبَابِ السَّعْیِ إِلَی الْمَسَاجِدِ وَ الْإِسْرَاعِ إِلَیْهَا وَ دُخُولِهَا عَلَی سَکِینَةٍ وَ وَقَارٍ **
ترجمه:
باب مستحب است حرکت به سمت مساجد وسرعت به سمت آنها و داخل شدن با آرامش
6332- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْرُورٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا قُمْتَ إِلَی الصَّلَاةِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَأْتِهَا سَعْیاً وَ لْتَکُنْ عَلَیْکَ السَّکِینَةُ وَ الْوَقَارُ فَمَا أَدْرَکْتَ فَصَلِّ وَ مَا سُبِقْتَ بِهِ فَأَتِمَّهُ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یَقُولُ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا نُودِیَ لِلصَّلاةِ مِنْ یَوْمِ الْجُمُعَةِ- فَاسْعَوْا إِلی ذِکْرِ اللَّهِ (3)- وَ مَعْنَی قَوْلِهِ فَاسْعَوْا هُوَ الِانْکِفَاتُ (4).
**
ترجمه:
حلبى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هر گاه خواستى به نماز بايستى اگر خدا خواست نحوهاى ترتيب بده كه بين تو و محل خواندن نماز فاصله باشد تا براى خواندنش مجبور باشى سعى كرده و حركت نمايى، البته مراقب باش در وقت حركت با وقار و آهستگى راه روى، حال اگر نماز را درك كردى و به آن رسيدى البته آن را بخوان و اگر مقدارى از آن را خوانده بودند خود را برسان و تمامش نما، خداوند عزّ و جل مىفرمايد : (اى اهل ايمان هر گاه در روز جمعه براى خواندن نماز نداء بلند شد به طرف نماز سعى كنيد و حركت كنيد).
(5)8 بَابُ اسْتِحْبَابِ بِنَاءِ الْمَسَاجِدِ وَ لَوْ کَانَتْ صَغِیرَةً وَ أَقَلُّهُ نَصْبُ أَحْجَارٍ وَ تَسْوِیَةُ الْأَرْضِ لِلصَّلَاةِ وَ لَوْ فِی الصَّحْرَاءِ وَ اسْتِحْبَابِ عِمَارَتِهَا **
ترجمه:
باب مستحب است ساخت مسجد اگر چه کوچک باشد و کمترین آن سنگ چین نمودن مکانی
6333- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ بَنَی مَسْجِداً بَنَی اللَّهُ لَهُ بَیْتاً فِی الْجَنَّةِ قَالَ أَبُو عُبَیْدَةَ فَمَرَّ بِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- فِی طَرِیقِ مَکَّةَ وَ قَدْ سَوَّیْتُ بِأَحْجَارٍ مَسْجِداً فَقُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ نَرْجُو أَنْ یَکُونَ هَذَا مِنْ ذَاکَ قَالَ نَعَمْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ (1)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ نَحْوَهُ (2).
**
ترجمه:
عبيده حذّاء گويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود: هركه مسجدى بسازد، خداوند براى او در بهشت خانهاى ابو خواهد ساخت. و همچنين ابو عبيده گويد: در راه مكّه به نيّت مسجد، مكانى سنگچينى كرده بودم. امام صادق عليه السّلام بر من گذشت. عرض كردم: فدايت شوم! اميدى هست كه اين مكان، مسجدى محسوب شود ؟ فرمود: آرى.
6334- 2- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ بَنَی مَسْجِداً کَمَفْحَصِ قَطَاةٍ (4)- بَنَی اللَّهُ لَهُ بَیْتاً فِی الْجَنَّةِ قَالَ أَبُو عُبَیْدَةَ- وَ مَرَّ بِی وَ أَنَا بَیْنَ مَکَّةَ وَ الْمَدِینَةِ أَضَعُ الْأَحْجَارَ فَقُلْتُ هَذِهِ مِنْ ذَاکَ قَالَ نَعَمْ.
**
ترجمه:
ابو عبیده حذاء گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: هر كه مسجدى بسازد اگر چه باندازۀ لانه قطاة خداوند عزّ و جلّ برايش در بهشت خانهاى ميسازد.
6335- 3- (5)وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ إِذَا أَرَادَ أَنْ یُصِیبَ أَهْلَ الْأَرْضِ بِعَذَابٍ قَالَ لَوْ لَا الَّذِینَ یَتَحَابُّونَ فِیَّ وَ یَعْمُرُونَ مَسَاجِدِی وَ یَسْتَغْفِرُونَ بِالْأَسْحَارِ لَوْلَاهُمْ لَأَنْزَلْتُ عَذَابِی.
**
ترجمه:
سکونی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: خداوند متعال هنگامى كه بخواهد اهل زمين را به عذابى مبتلا نمايد مىفرمايد: اگر نبودند آنان كه مشتاق جلال من بوده و مساجد مرا آباد كرده و در بامدادان استغفار مىكنند البته عذابم را فرو مىفرستادم.
6336- 4- (6)وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ فِی عِیَادَةِ الْمَرِیضِ (7)قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ بَنَی مَسْجِداً فِی الدُّنْیَا أَعْطَاهُ اللَّهُ (8)بِکُلِّ شِبْرٍ مِنْهُ أَوْ قَالَ بِکُلِّ ذِرَاعٍ مِنْهُ مَسِیرَةَ أَرْبَعِینَ أَلْفَ عَامٍ مَدِینَةً مِنْ ذَهَبٍ وَ فِضَّةٍ وَ دُرٍّ وَ یَاقُوتٍ وَ زُمُرُّدٍ وَ زَبَرْجَدٍ وَ لُؤْلُؤٍ الْحَدِیثَ وَ فِیهِ ثَوَابٌ جَزِیلٌ.
**
ترجمه:
پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود: هر كس در اين دنيا مسجدى بسازد خداوند بهر وجبى يا ذراعى-از آن شهرى در بهشت براى او بنا كند از طلا و نقره و درّ و ياقوت و زمرّد و زبرجد و مرواريد و ..... که ثواب زیادی دارد
1) التهذیب 3- 264- 748.
2) المحاسن- 55- 85.
3) الفقیه 1- 235- 704.
4) مفحص قطاة- بفتح المیم و الحاء- الموضع الذی تفحص فیه التراب أی تکشفه" مجمع البحرین 4- 177".
5) ثواب الأعمال- 211- 1، و أورده فی الحدیث 15 من الباب 17 من أبواب الأمر بالمعروف.
6) عقاب الأعمال 339.
7) تقدم الاسناد فی الحدیث 9 من الباب 10 من أبواب الاحتضار.
8) فی نسخة- بنی اللّه له بیتا فی الجنة (هامش المخطوط).
6337- 5- (1)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ إِذَا أَرَادَ أَنْ یُصِیبَ أَهْلَ الْأَرْضِ بِعَذَابٍ قَالَ لَوْ لَا الَّذِینَ یَتَحَابُّونَ بِجَلَالِی وَ یَعْمُرُونَ مَسَاجِدِی وَ یَسْتَغْفِرُونَ بِالْأَسْحَارِ لَأَنْزَلْتُ عَذَابِی.
**
ترجمه:
علی بن جعفر گويد: امام کاظم عليه السّلام فرمود: خداوند متعال هنگامى كه بخواهد اهل زمين را به عذابى مبتلا نمايد مىفرمايد: اگر نبودند آنان كه مشتاق جلال من بوده و مساجد مرا آباد كرده و در بامدادان استغفار مىكنند البته عذابم را فرو مىفرستادم.
6338- 6- (2)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ الْمُزَنِیِّ عَنْ هَاشِمٍ الْحَلَّالِ (3)قَالَ: دَخَلْتُ أَنَا وَ أَبُو الصَّبَّاحِ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَقَالَ لَهُ أَبُو الصَّبَّاحِ مَا تَقُولُ فِی هَذِهِ الْمَسَاجِدِ الَّتِی بَنَتْهَا الْحَاجُّ فِی طَرِیقِ مَکَّةَ- فَقَالَ بَخْ بَخْ تِیکَ أَفْضَلُ الْمَسَاجِدِ مَنْ بَنَی مَسْجِداً کَمَفْحَصِ قَطَاةٍ بَنَی اللَّهُ لَهُ بَیْتاً فِی الْجَنَّةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
**
ترجمه:
هاشم حلال گوید: به همراه ابو صباح کنانی نزد امام صادق علیه السلام رفتم پس او خطاب به ابو صباح فرمود: ای ابو صباح درباره مساجدی که حجاج در مسیر مکه بنا کرده¬اند چه نظری داری؟ او پاسخ داد: به به! این مساجد بهترین مساجد هستند، هر کس که مسجدی مانند آشیانه مرغ سنگ خواره بسازد خداوند خانه¬ای در بهشت برای او بنا می¬کند
(6)9 بَابُ جَوَازِ هَدْمِ الْمَسْجِدِ بِقَصْدِ إِصْلَاحِهِ وَ الزِّیَادَةِ فِیهِ وَ اسْتِحْبَابِ کَوْنِهِ مَکْشُوفاً وَ کَرَاهَةِ تَعْلِیَتِهِ وَ تَظْلِیلِهِ بِالسَّقْفِ لَا بِالْعَرِیشِ وَ کَیْفِیَّةِ بِنَائِهِ **
ترجمه:
باب جایز است خراب کرن مسجد به قصد اصلاح یا اضافه کردن آن و مستحب است بدون سقف باشد و مکروه است بلند کردن دیوار مساجد و سقف زدن نه ایجاد سایبان و کیفیت بنای آن
6339- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ جَمِیعاً
1) علل الشرائع- 521- 1، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 94 من أبواب جهاد النفس.
2) المحاسن- 55- 85، و عنه فی البحار 84- 11- 86.
3) فی المصدر- الخلال.
4) تقدم فی الحدیث 2 من الباب 54 من أبواب لباس المصلی.
5) یأتی فی الحدیث 1 من الباب 9، و فی الحدیث 5 من الباب 15، و فی الحدیث 1 من الباب 69 من هذه الأبواب.
6) الباب 9 فیه 4 أحادیث.
7) الکافی 3- 295- 1، تقدمت قطعة منه فی الحدیث 7 من الباب 8 من أبواب المواقیت.
عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ جَمِیعاً عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص بَنَی مَسْجِدَهُ بِالسَّمِیطِ ثُمَّ إِنَّ الْمُسْلِمِینَ کَثُرُوا فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ- لَوْ أَمَرْتَ بِالْمَسْجِدِ فَزِیدَ (1)فِیهِ فَقَالَ نَعَمْ فَزِیدَ (2)فِیهِ وَ بَنَاهُ بِالسَّعِیدَةِ ثُمَّ إِنَّ الْمُسْلِمِینَ کَثُرُوا فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ أَمَرْتَ بِالْمَسْجِدِ فَزِیدَ فِیهِ فَقَالَ نَعَمْ فَأَمَرَ بِهِ فَزِیدَ فِیهِ وَ بُنِیَ جِدَارُهُ بِالْأُنْثَی وَ الذَّکَرِ ثُمَّ اشْتَدَّ عَلَیْهِمُ الْحَرُّ فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ- لَوْ أَمَرْتَ بِالْمَسْجِدِ فَظُلِّلَ فَقَالَ نَعَمْ فَأَمَرَ بِهِ فَأُقِیمَتْ فِیهِ سَوَارِی مِنْ جُذُوعِ النَّخْلِ ثُمَّ طُرِحَتْ عَلَیْهِ الْعَوَارِضُ وَ الْخَصَفُ وَ الْإِذْخِرُ فَعَاشُوا فِیهِ حَتَّی أَصَابَتْهُمُ الْأَمْطَارُ فَجَعَلَ الْمَسْجِدُ یَکِفُ عَلَیْهِمْ فَقَالُوا یَا رَسُولَ اللَّهِ- لَوْ أَمَرْتَ بِالْمَسْجِدِ فَطُیِّنَ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ ص- لَا عَرِیشٌ کَعَرِیشِ مُوسَی ع فَلَمْ یَزَلْ کَذَلِکَ حَتَّی قُبِضَ ص وَ کَانَ جِدَارُهُ قَبْلَ أَنْ یُظَلَّلَ قَامَةً وَ کَانَ إِذَا کَانَ الْفَیْءُ ذِرَاعاً وَ هُوَ قَدْرُ مَرْبِضِ عَنْزٍ صَلَّی الظُّهْرَ فَإِذَا کَانَ ضِعْفَ ذَلِکَ صَلَّی الْعَصْرَ وَ قَالَ وَ السَّمِیطُ لَبِنَةٌ لَبِنَةٌ وَ السَّعِیدَةُ لَبِنَةٌ وَ نِصْفٌ وَ الذَّکَرُ وَ الْأُنْثَی لَبِنَتَانِ مُخَالِفَتَانِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ (3)
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ وَ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ- عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ مِثْلَهُ (4)إِلَّا أَنَّهُ
تَرَکَ قَوْلَهُ وَ بَنَاهُ بِالسَّعِیدَةِ إِلَی فَزِیدَ فِیهِ وَ قَالَ فَإِذَا کَانَ الْفَیْءُ ذِرَاعَیْنِ وَ هُوَ ضِعْفُ ذَلِکَ صَلَّی الْعَصْرَ
**
ترجمه:
عبد اللّه بن سنان گويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود: رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مسجد خود را با خشت پخته بنا كرد و چون مسلمانان زياد شدند، گفتند: اى رسول خدا! آيا ممكن است دستور فرمايى مسجد را بزرگتر كنند؟ فرمود: آرى. آنگاه امر فرمود تا بناى آن را اضافه كردند و ديوار آن را با يك خشت و نيم بالا آورد، و چون باز هم مسلمانان زياد شدند، آنها خواستار توسعه مسجد شدند، و گفتند: اى رسول خدا! آيا ممكن است دستور فرمايى مسجد را توسعه دهند؟ فرمود: آرى=. امر كرد تا مسجد را بزرگتر كنند و ديوار آن را با دو خشت به صورت نر و ماده بنا كرد، و چون گرما بر مردم شدت گرفت، گفتند: اى رسول خدا! آيا مىشود دستور فرمايى براى مسجد سايهبانى درست كنند؟ فرمود: آرى! سپس امر فرمود تا در مسجد ستونهايى از تنههاى درخت خرما برپاى داشتند و سقف آن را با بافتههايى از برگ درخت خرما و گياه اذخر پوشانيدند، و در آن به سر مىبردند تا اينكه هنگام بارندگى شد و از سقف مسجد آب مىچكيد، گفتند: اى رسول خدا! آيا مىشود دستور دهى پشتبام مسجد را گلاندود كنند؟ رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود: نه، اين خانۀ چوبى است مانند خانۀ چوبى موسى عليه السّلام (كه محل عبادت او بود). مسجد به همان صورت بود تا اينكه رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله رحلت فرمود، و پيش از آنكه براى آن سايهبان بسازند، ديوار آن يك قامت بود، و عادت آن حضرت اين بود كه هرگاه سايۀ ديوار به قدر يك ذراع مىشد نماز ظهر را مىخواند، و چون به قدر دو ذراع مىشد، نماز عصر را به جا مىآورد. سپس امام صادق عليه السّلام ادامه داد: سميط يك خشت يك خشت قرار دادن است، و سعيده يك خشت و نيم، و نر و ماده، دو خشت مخالف يكديگر قرار دادن است.
6340- 2- (1)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمَسَاجِدِ الْمُظَلَّلَةِ أَ تُکْرَهُ الصَّلَاةُ فِیهَا فَقَالَ نَعَمْ وَ لَکِنْ لَا یَضُرُّکُمُ الْیَوْمَ وَ لَوْ قَدْ کَانَ الْعَدْلُ لَرَأَیْتُمْ کَیْفَ یُصْنَعُ فِی ذَلِکَ الْحَدِیثَ.
وَ
رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (2)إِلَّا أَنَّهُ قَالَ أَ یُکْرَهُ الْقِیَامُ فِیهَا قَالَ نَعَمْ وَ لَکِنْ لَا تَضُرُّکُمُ الصَّلَاةُ فِیهَا الْیَوْمَ
**
ترجمه:
] حلبى گويد: از امام صادق عليه السّلام سؤال شد: آيا نماز خواندن در مساجدى كه سقف دارند مكروه است؟ فرمود: آرى، ولى امروز ضررى به حال شما ندارد، و اگر عدالتى برپا بود،(يعنى دوران شكوهمند ظهور حضرت قائم عجّل اللّه تعالى فرجه الشّريف مىديديد كه دربارۀ آن چگونه رفتار مىشد
6341- 3- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمَسَاجِدِ الْمُظَلَّلَةِ یُکْرَهُ الْقِیَامُ فِیهَا قَالَ نَعَمْ وَ لَکِنْ لَا یَضُرُّکُمُ الصَّلَاةُ فِیهَا.
**
ترجمه:
حلبى گويد: امام صادق عليه السّلام سؤال كرد در مورد مساجدى كه سقف آن را با خشت و گل يا با گچ و آجر ميپوشانند آيا نماز كردن در آنها مكروه است؟ آن حضرت فرمود: آرى، ولى خواندن نماز در آنجا ضررى بحال شما ندارد
6342- 4- (4)قَالَ وَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع أَوَّلُ مَا یَبْدَأُ بِهِ قَائِمُنَا سُقُوفُ الْمَسَاجِدِ فَیُکَسِّرُهَا وَ یَأْمُرُ بِهَا فَتُجْعَلُ عَرِیشاً کَعَرِیشِ مُوسَی.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5)وَ یَأْتِی أَیْضاً فِی الصَّلَاةِ الْمَنْدُوبَةِ وَ فِی صَلَاةِ الْعِیدِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ مَا یَدُلُّ عَلَی أَنَّهُ یَنْبَغِی أَنْ لَا یَکُونَ بَیْنَ الْمُصَلِّی وَ بَیْنَ السَّمَاءِ حَائِلٌ وَ لَا حِجَابٌ وَ أَنَّهُ مِنْ أَسْبَابِ قَبُولِ الصَّلَاةِ وَ إِجَابَةِ الدُّعَاءِ (6).
**
ترجمه:
[راوی گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: نخستين كارى كه قائم ما خاندان، بدان خواهد پرداخت، سقف مساجد است كه آنها را خراب ميكند و دستور ميدهد بصورت دار بستى درآورند همانند داربست برگ پوش حضرت موسى عليه السّلام.
(1)10 بَابُ جَوَازِ التَّصَرُّفِ فِی الْمَسْجِدِ الْمَمْلُوکِ غَیْرِ الْمَوْقُوفِ وَ تَحْوِیلِهِ مِنْ مَکَانِهِ بَلْ جَعْلِهِ کَنِیفاً **
ترجمه:
باب جایز است تصرف در مسجد که در ملک شخصی است و وقف نباشد و جابجا کردن آن بلکه توالت در آن ساختن
6343- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ مَسْجِدٍ یَکُونُ فِی الدَّارِ فَیَبْدُو لِأَهْلِهِ أَنْ یَتَوَسَّعُوا بِطَائِفَةٍ مِنْهُ أَوْ یُحَوِّلُوهُ عَنْ مَکَانِهِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
حلبى از امام صادق عليه السّلام سؤال كرد دربارۀ مسجدى كه در خانه واقع شده باشد آنگاه اهل خانه بخواهند با داخل ساختن بخشى از خانه به مسجد آن را بزرگتر كنند يا آن مسجد را از آنجا تغيير داده بجاى ديگر اندازند حكم آن چگونه است؟ فرمود: إشكال ندارد.
6344- 2- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنِ الْمَسْجِدِ یَکُونُ فِی الْبَیْتِ فَیُرِیدُ (4)أَهْلُ الْبَیْتِ أَنْ یَتَوَسَّعُوا بِطَائِفَةٍ مِنْهُ أَوْ یُحَوِّلُوهُ إِلَی غَیْرِ مَکَانِهِ قَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ الْحَدِیثَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
ابو الجارود گويد: از امام باقر عليه السّلام سؤال كردم: مسجدى در خانه واقع است. اهل خانه مىخواهند با اضافۀ بخشى از خانه به مسجد، آن را توسعه دهند يا محل آن مسجد را از آنجا تغيير داده، بهجاى ديگر ببرند، آيا مىتوانند؟ فرمود: اشكال ندارد.
6345- 3- (6)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ یَعْنِی أَحْمَدَ بْنَ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمَسْجِدِ یَکُونُ فِی الدَّارِ وَ فِی الْبَیْتِ فَیَبْدُو لِأَهْلِهِ أَنْ یَتَوَسَّعُوا بِطَائِفَةٍ مِنْهُ أَوْ یُحَوِّلُوهُ إِلَی غَیْرِ مَکَانِهِ فَقَالَ لَا بَأْسَ (بِهَذَا کُلِّهِ) (7)الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
عبدالله سنان گويد: از امام صادق علیه السلام پرسيدم: اگر كسى در صحن خانه و يا داخل اطاق خانه محلى را براى نماز خواندن مجزا كند و همواره در آن جا نماز بخواند، آيا بعدها مىتوانند بر وسعت آن بيفزايند و يا گوشۀ ديگرى را به عنوان نمازخانه انتخاب نمايند؟ ابو عبد اللّه فرمود : مانعى ندارد.
1) الباب 10 فیه 6 أحادیث.
2) الفقیه 1- 236- 712، و أورد ذیله فی الحدیث 1 من الباب الآتی.
3) الکافی 3- 368- 2، یأتی ذیله فی الحدیث 3 من الباب الآتی.
4) فی نسخة- و یرید. (هامش المخطوط).
5) التهذیب 3- 259- 727.
6) التهذیب 3- 260- 730، یأتی ذیله فی الحدیث 4 من الباب الآتی.
7) فی التهذیب- بذلک بدل بهذا کله. (هامش المخطوط).
6346- 4- (1)مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ صَاحِبِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ کَانَ لَهُ مَسْجِدٌ فِی بَعْضِ بُیُوتِهِ أَوْ دَارِهِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَجْعَلَهُ کَنِیفاً قَالَ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش امام کاظم علیه السلام روایت کرد: از ایشان درباره مردی سؤال کردم که در یکی از خانه-ها یا در مسکنش مسجدی دارد، آیا شایسته است آن را محل توالت قرار دهد؟ فرمود: اشکال ندارد
6347- 5- (2)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ قَالَ: سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ع وَ سُئِلَ عَنِ الدَّارِ وَ الْبَیْتِ قَدْ یَکُونُ فِیهِ مَسْجِدٌ فَیَبْدُو لِأَصْحَابِهِ أَنْ یَتَّسِعُوا بِطَائِفَةٍ مِنْهُ وَ یَبْنُوا مَکَانَهُ وَ یَهْدِمُوا الْبِنْیَةَ (3)قَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ.
**
ترجمه:
مَسعدة بن صَدَقة گفت: از امام صادق علیه السلام شنیدم که از ایشان درباره خانه و اتاق سؤال شد که مسجدی در آن است، پس صاحبان آن می خواهند با گرفتن قسمتی از آن خانه را وسیع تر کنند و آن را خراب کنند و جای آن بنا بسازند؛ فرمود: ایرادی ندارد.
6348- 6- (4)وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ کَانَ لَهُ مَسْجِدٌ فِی بَعْضِ بُیُوتِهِ أَوْ دَارِهِ هَلْ یَصْلُحُ أَنْ یُجْعَلَ کَنِیفاً قَالَ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر گويد: از امام کاظم علیه السلام در مورد که مردی در بعضی از خانه ها یا خانه اش مسجد داشت پرسیدم، که آیا مسجد ساختن مناسب است؟ امام فرمود : اشکالی نداره.
(5)11 بَابُ جَوَازِ اتِّخَاذِ الْکَنِیفِ مَسْجِداً بَعْدَ تَنْظِیفِهِ وَ لَوْ بِطَرْحِ تُرَابٍ عَلَی نَجَاسَتِهِ **
ترجمه:
باب جایز است مسجد نمودن محل نجاست بعد از نظافت آن و لو خاک روی آن بریزند
6349- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَیَصْلُحُ الْمَکَانُ الَّذِی کَانَ حَشّاً (7)زَمَاناً أَنْ یُنَظَّفَ وَ یُتَّخَذَ مَسْجِداً فَقَالَ نَعَمْ إِذَا أُلْقِیَ عَلَیْهِ مِنَ التُّرَابِ مَا یُوَارِیهِ فَإِنَّ ذَلِکَ یُنَظِّفُهُ وَ یُطَهِّرُهُ.
**
ترجمه:
عبيد ا للّٰه حلبى گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: آيا مكانى كه مدّتى آبريزگاه بوده است ميتوان پس از نظافت و پاكيزه كردن مسجد قرار داد؟ آن حضرت پاسخ فرمود : آرى، هر گاه آن مقدار خاك بر آن بريزند كه همه جا را فرا گيرد و بپوشاند اين كار ظاهر آنجا را پاك و طاهر ميسازد.
6350- 2- (1)قَالَ: وَ سُئِلَ أَبُو الْحَسَنِ الْأَوَّلُ ع عَنْ بَیْتٍ قَدْ کَانَ حَشّاً زَمَاناً هَلْ یَصْلُحُ أَنْ یُجْعَلَ مَسْجِداً فَقَالَ إِذَا نُظِّفَ وَ أُصْلِحَ فَلَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
راوی گويد: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم؛ در مورد خانه يا اطاقى كه مدّتى مبال و آبريزگاه بوده است آيا ميتوان آنجا را مسجد ساخت؟ آن حضرت فرمود: چنانچه آنجا را از نجاسات پاكيزه سازند و اصلاح كنند اشكالى ندارد.
6351- 3- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمَکَانِ یَکُونُ خَبِیثاً (3)ثُمَّ یُنَظَّفُ وَ یُجْعَلُ مَسْجِداً قَالَ یُطْرَحُ عَلَیْهِ مِنَ التُّرَابِ حَتَّی یُوَارِیَهُ فَهُوَ أَطْهَرُ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
ابو الجارود گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: آيا مكانى كه مدّتى آبريزگاه بوده است، مىتوانند تميز كنند و مسجد بسازند؟ فرمود : مقدارى خاك بر آن بريزند كه همهجاى آن را فراگيرد. در اين صورت، آن مكان پاكيزهتر است.
6352- 4- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ (عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ) (6)عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمَکَانِ یَکُونُ حَشّاً زَمَاناً فَیُنَظَّفُ وَ یُتَّخَذُ مَسْجِداً فَقَالَ أَلْقِ عَلَیْهِ مِنَ التُّرَابِ حَتَّی یَتَوَارَی فَإِنَّ ذَلِکَ یُطَهِّرُهُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ.
**
ترجمه:
عبدالله سنان گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض کردم: اگر گوشۀ باغ و يا صحن خانه زبالهدانى باشد، بعد از نظافت روا هست كه آنجا را نمازخانه بسازند؟ ابو عبد اللّه فرمود : بر روى آن خاك تميزى پهن كن تا اثر زباله را پنهان سازد. اين خاكريزى مايۀ تطهير زمين خواهد شد. ان شاء اللّه.
6353- 5- (7)وَ عَنْهُ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع أَنَّهُ سُئِلَ أَ یَصْلُحُ مَکَانٌ حَشٌّ أَنْ یُتَّخَذَ مَسْجِداً فَقَالَ إِذَا أُلْقِیَ عَلَیْهِ مِنَ التُّرَابِ مَا یُوَارِی ذَلِکَ وَ یَقْطَعُ رِیحَهُ فَلَا بَأْسَ وَ ذَلِکَ لِأَنَّ التُّرَابَ یُطَهِّرُهُ (8)وَ بِهِ مَضَتِ السُّنَّةُ.
1) الفقیه 1- 236- 711.
2) الکافی 3- 368- 2، تقدم صدره فی الحدیث 2 من الباب السابق.
3) فی التهذیب و الاستبصار- حشا. (هامش المخطوط).
4) التهذیب 3- 259- 727، و الاستبصار 1- 441- 1701.
5) التهذیب 3- 260- 730، و الاستبصار 1- 442- 1703، أورد صدره فی الحدیث 3 من الباب السابق.
6) لیس فی الاستبصار.
7) التهذیب 3- 260- 729، و الاستبصار 1- 441- 1702.
8) 8فی التهذیب- طهور.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
مَسعدة بن صَدَقة گفت: از امام صادق علیه السلام شنیدم که از ایشان درباره خانه و اتاق سؤال شد که مسجدی در آن است، پس صاحبان آن می خواهند با گرفتن قسمتی از آن خانه را وسیع تر کنند و آن را خراب کنند و جای آن بنا بسازند؛ فرمود: ایرادی ندارد
6354- 6- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُضَارِبٍ (3)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ یُجْعَلَ عَلَی الْعَذِرَةِ مَسْجِداً.
**
ترجمه:
امام صادق علیه السلام فرمود
اشکالی ندار د که بر (مکانی )که نجاست بوده مسجد باشد
6355- 7- (4)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ بَیْتٍ کَانَ حَشّاً زَمَاناً هَلْ یَصْلُحُ أَنْ یُجْعَلَ مَسْجِداً قَالَ إِذَا نُظِّفَ وَ أُصْلِحَ فَلَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
راوی گويد: از امام کاظم علیه السلام پرسیدم ؛ در مورد خانه يا اطاقى كه مدّتى مبال و آبريزگاه بوده است آيا ميتوان آنجا را مسجد ساخت؟ آن حضرت فرمود: چنانچه آنجا را از نجاسات پاكيزه سازند و اصلاح كنند اشكالى ندارد.
6356- 8- (5)وَ قَدْ تَقَدَّمَ حَدِیثُ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْأَرْضُ کُلُّهَا مَسْجِدٌ إِلَّا بِئْرَ غَائِطٍ أَوْ مَقْبَرَةً.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی مَا لَوْ لَمْ یُطَمَّ بِالتُّرَابِ وَ تَنْقَطِعْ رَائِحَتُهُ.
**
ترجمه:
] زرارة گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: تمام زمین مسجد است جز چاه فاضلاب یا قبرستان
(6)12 بَابُ جَوَازِ اتِّخَاذِ الْبِیَعِ وَ الْکَنَائِسِ مَسَاجِدَ وَ اسْتِعْمَالِ نِقْضِهَا فِی الْمَسَاجِدِ وَ جَعْلِ بَعْضِهَا مَسْجِداً **
ترجمه:
باب جایز بودن مسجد قرار دادن معبد یهود و نصارا
6357- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ
الْبِیَعِ وَ الْکَنَائِسِ یُصَلَّی فِیهَا فَقَالَ نَعَمْ وَ سَأَلْتُهُ هَلْ یَصْلُحُ بَعْضُهَا (1)مَسْجِداً فَقَالَ نَعَمْ.
**
ترجمه:
عیص بن قاسم گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: نماز خواندن در صومعۀ يهوديان و كليساى مسيحيان روا خواهد بود؟ ابو عبد اللّه فرمود : آرى. من گفتم: روا هست كه صومعه و كليسا را به صورت مسجد درآورند؟ ابو عبد اللّه فرمود : آرى.
6358- 2- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعِیصِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْبِیَعِ وَ الْکَنَائِسِ هَلْ یَصْلُحُ نِقْضُهُمَا لِبِنَاءِ الْمَسَاجِدِ فَقَالَ نَعَمْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (4)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
**
ترجمه:
عيص گويد: از امام صادق عليه السّلام دربارۀ عبادتخانههاى يهوديان و مسيحيان پرسيدم كه مىتوان آنها را خراب كرد و در جايشان مسجد ساخت؟ فرمود: آرى.
(6)13 بَابُ جَوَازِ تَعْلِیقِ السِّلَاحِ فِی الْمَسْجِدِ وَ کَرَاهَةِ تَعْلِیقِهِ فِی الْمَسْجِدِ الْأَعْظَمِ وَ فِی الْقِبْلَةِ **
ترجمه:
باب جایز است آویزان کردنسلاح در مسجد و مکروه است آویزان نمودن آن در مسجد اعظم شاید مسجد الحرام و به سمت قبله در بقیه مساجد
6359- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع أَ یُعَلِّقُ الرَّجُلُ السِّلَاحَ فِی الْمَسْجِدِ قَالَ نَعَمْ وَ أَمَّا فِی الْمَسْجِدِ الْأَکْبَرِ فَلَا فَإِنَّ جَدِّی ع نَهَی رَجُلًا یَبْرِی مِشْقَصاً (8)فِی الْمَسْجِدِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ
1) فی المصدر- نقضها.
2) الکافی 3- 368- 3.
3) التهذیب 3- 260- 732.
4) تقدم فی الباب 1 و 13 من أبواب مکان المصلی، و تقدم ما یدلّ علی جواز الصلاة فی بیوت المجوس فی الباب 14 من أبواب مکان المصلی.
5) لم نعثر فیما یأتی ما یدلّ علی المقصود.
6) الباب 13 فیه حدیثان.
7) الکافی 3- 368- 4، و تقدم صدره فی الحدیث 2 من الباب 9 من هذه الأبواب.
8) المشقص، کمنبر- نصل السهم إذا کان طویلا غیر عریض (مجمع البحرین 4- 173).
عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
راوى گويد: همچنين از آن حضرت پرسيديم: آيا مىتوان سلاح جنگى را در مسجد آويخت؟ فرمود : آرى، امّا در مسجد بزرگ، اين كار را نكنيد، زيرا جدّم امام سجّاد عليه السّلام مردى را كه در مسجد تير مىتراشيد، نهى فرمود.
6360- 2- (2)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ السَّیْفِ هَلْ یَصْلُحُ أَنْ یُعَلَّقَ فِی الْمَسْجِدِ فَقَالَ أَمَّا فِی الْقِبْلَةِ فَلَا وَ أَمَّا فِی جَانِبٍ فَلَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ (3)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (4).
**
ترجمه:
علی بن جعفر گويد: از امام کاظم علیه السلام درباره شمشیر پرسیدم که آیا آویزان کردن در مسجد مناسب است؟ امام فرمود: در جهت قبله خیر و در جهت جانب اشکال ندارد.
(5)14 بَابُ کَرَاهَةِ إِنْشَادِ الشِّعْرِ فِی الْمَسْجِدِ وَ التَّحَدُّثِ بِأَحَادِیثِ الدُّنْیَا فِیهِ دُونَ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ **
ترجمه:
باب مکروه است شعر خواندن در مسجد و از امور دنیوی سخن گفتن مگر قرائت قرآن
6361- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ سَمِعْتُمُوهُ یُنْشِدُ شِعْراً (7)فِی الْمَسَاجِدِ فَقُولُوا فَضَّ اللَّهُ فَاکَ إِنَّمَا نُصِبَتِ الْمَسَاجِدُ لِلْقُرْآنِ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (8).
**
ترجمه:
جعفر بن ابراهيم گويد: امام سجّاد عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود: هرگاه شنيديد كه كسى در مسجد شعر مىخواند بگوييد: خداوند دهانت را بشكند! مساجد تنها براى خواندن قرآن، ساخته شدهاند.
6362- 2- (9)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ
1) التهذیب 3- 253- 695.
2) قرب الإسناد 120، و أورده أیضا فی الحدیث 6 من الباب 17 من هذه الأبواب.
3) مسائل علی بن جعفر 154- 210.
4) تقدم فی الباب 57 من لباس المصلی و فی الحدیث 2 و 6 من الباب 30، و فی الباب 41 من أبواب مکان المصلی.
5) الباب 14 فیه 4 أحادیث.
6) الکافی 3- 369- 5.
7) فی هامش الأصل عن التهذیب الشعر.
8) 8التهذیب 3- 259- 725.
9) التهذیب 3- 249- 683، و أورد ذیله فی الحدیث 1 من الباب 28 من هذه الأبواب.
الْهَاشِمِیِّ عَنِ الْعَمْرَکِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الشِّعْرِ أَ یَصْلُحُ أَنْ یُنْشَدَ فِی الْمَسْجِدِ فَقَالَ لَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ (1)
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
علی بن جعفر گويد: از امام کاظم علیه السلام درباره شعر پرسیدم که آیا خواندن آن در مسجد مناسب است؟ امام فرمود : اشکالی ندارد.
6363- 3- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ یُنْشَدَ الشِّعْرُ فِی الْمَسْجِدِ.
وَ فِی الْأَمَالِی بِالْإِسْنَادِ مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
حسين بن زید گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله شعر خواندن در مسجد را نهی کردند.
6364- 4- (5)وَرَّامُ بْنُ أَبِی فِرَاسٍ فِی کِتَابِهِ قَالَ: قَالَ ع یَأْتِی فِی آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ (6)یَأْتُونَ الْمَسَاجِدَ فَیَقْعُدُونَ (7)حَلَقاً ذِکْرُهُمُ الدُّنْیَا وَ حُبُّ الدُّنْیَا لَا تُجَالِسُوهُمْ فَلَیْسَ لِلَّهِ فِیهِمْ حَاجَةٌ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی فِی الْحَجِّ مَا یَدُلُّ عَلَی جَوَازِ إِنْشَادِ الشِّعْرِ فِی الطَّوَافِ (8).
**
ترجمه:
راوی گويد: امام عليه السّلام فرمود: در آخر الزمان، مردمى بيايند كه مسجد مىروند و در آنجا دور هم مىنشينند، صحبت از دنيا و محبّت دنيا مىكنند، با آنها همنشين نشويد،خداوند به ايشان نيازى ندارد.»
(1)15 بَابُ کَرَاهَةِ نَقْشِ الْمَسَاجِدِ بِالصُّوَرِ وَ تَشْرِیفِهَا بَلْ تُبْنَی جُمّاً وَ جَوَازِ کِتَابَةِ الْقُرْآنِ فِی قِبْلَتِهَا وَ کَذَا ذِکْرُ اللَّهِ **
ترجمه:
باب مکروه است نقاشی کردن مساجد صورت جاندار مشرف به خانه های مردم نباشد و دیوارها مرتفع نباشد و جایز است نوشتن قرآن و نام خدا در سمت قبله
6365- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْعَلَوِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنْ عَبْدِ الْعَظِیمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْعَلَوِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْعُرَنِیِّ عَنْ عَمْرِو بْنِ جُمَیْعٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (3)ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی الْمَسَاجِدِ الْمُصَوَّرَةِ فَقَالَ أَکْرَهُ ذَلِکَ وَ لَکِنْ لَا یَضُرُّکُمْ ذَلِکَ الْیَوْمَ وَ لَوْ قَدْ قَامَ الْعَدْلُ لَرَأَیْتُمْ کَیْفَ یُصْنَعُ فِی ذَلِکَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
عمرو بن جميع گويد: از امام باقر عليه السّلام در مورد نماز خواندن در مساجدى كه عكس و تصوير دارند، سؤال كردم. فرمود: من آن را مكروه مىدانم، ولى امروز ضررى به حال شما ندارد، ولى آن روز كه عدالت برپا شود، خواهيد ديد كه با آنها چه خواهد شد.
6366- 2- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع رَأَی مَسْجِداً بِالْکُوفَةِ وَ قَدْ شُرِّفَ فَقَالَ کَأَنَّهُ بِیعَةٌ وَ قَالَ إِنَّ الْمَسَاجِدَ تُبْنَی جُمّاً لَا تُشَرَّفُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (6)
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
طلحة بن زید گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: امير المؤمنين على عليه السّلام در كوفه مسجدى را ديد كه ديوارهاى آن كنگره دارد فرمود: مانند عبادتگاهها و مساجد يهود است مساجد را كنگرهدار نبايد ساخت، بلكه ديوار آن را هموار و صاف بايد ساخت.
6367- 3- (8)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ
عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَسْجِدِ یُکْتَبُ (1)فِی الْقِبْلَةِ الْقُرْآنُ- أَوِ الشَّیْءُ مِنْ ذِکْرِ اللَّهِ قَالَ لَا بَأْسَ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَسْجِدِ یُنْقَشُ فِی قِبْلَتِهِ بِجِصٍّ أَوْ أَصْبَاغٍ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش امام کاظم علیه السلام روایت کرد: از ایشان درباره مسجد سؤال کردم که در قبله آن قرآن یا مقداری ذکر خدا نوشته است، فرمود: اشکال ندارد. و از ایشان درباره مسجد سؤال کردم که در قبله آن با گچ یا رنگ نقش زده اند، فرمود: اشکالی ندارد.
6368- 4- (2)مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ الْمُفِیدُ فِی الْإِرْشَادِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ قَالَ: إِذَا قَامَ الْقَائِمُ لَمْ یَبْقَ مَسْجِدٌ عَلَی وَجْهِ الْأَرْضِ لَهُ شُرَفٌ إِلَّا هَدَمَهَا.
**
ترجمه:
ابوبصیر از امام باقر علیه السلام روایت کرد که فرمود: هنگامی که قائم قیام کند هیچ مسجدِ شُرفه داری (هر مسجدي كه مشرف به خانه هاي مردم باشد،) روی زمین نمی ماند مگر اینکه آن را ویران سازد
6369- 5- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی الْمَجَازَاتِ النَّبَوِیَّةِ قَالَ: قَالَ ع ابْنُوا الْمَسَاجِدَ وَ اجْعَلُوهَا (4)جُمّاً (5)
جاء فی الحدیث (أمرنا أن نبنی المساجد جما).
یعنی أن لا یکون لجدرانها شرف. (معجم مقاییس اللغة 1- 421).
.أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی لِبَاسِ الْمُصَلِّی (6)وَ مَکَانِ الْمُصَلِّی (7)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (8).
**
ترجمه:
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: مساجد را بنا کنید و آنها را بدون شُرفه بسازید. كه مشرف به خانه هاي مردم نباشد،
(9)16 بَابُ کَرَاهَةِ الْکَلَامِ بِالْأَعْجَمِیَّةِ فِی الْمَسَاجِدِ وَ الْوُضُوءِ بِهَا مِنْ حَدَثِ الْبَوْلِ وَ الْغَائِطِ **
ترجمه:
باب مکروه است سخن غیر عربی در مساجد و ...
6370- 1- (10)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ
1) فی المصدر- کتب.
2) إرشاد المفید- 365.
3) المجازات النبویّة 98- 66.
4) فی المصدر- اتخذوها.
5) جما- یقال الشاة الجماء التی لا قرن لها، و
6) تقدم ما یدلّ علیه فی الباب 45 من أبواب لباس المصلی.
7) یأتی فی الباب 32 من أبواب مکان المصلی.
8) یأتی ما یدلّ علیه فی الحدیث 22 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس، و فی الحدیث 6 من الباب 41 من أبواب الأمر بالمعروف.
9) الباب 16 فیه حدیثان.
10) الکافی 3- 369- 7.
مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَمُّونٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مِسْمَعٍ أَبِی سَیَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ رَطَانَةِ (1)الْأَعَاجِمِ فِی الْمَسَاجِدِ.
**
ترجمه:
مسمع گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله نهى فرموده است كه در مساجد به زبانى سخن گفته شود كه ديگران متوجّه نشوند.
6371- 2- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: نَهَی النَّبِیُّ ص عَنْ رَطَانَةِ الْأَعَاجِمِ فِی الْمَسَاجِدِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی الْحُکْمِ الْآخَرِ فِی الْوُضُوءِ (3).
**
ترجمه:
سکونی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله نهى فرموده است كه در مساجد به زبانى سخن گفته شود كه ديگران متوجّه نشوند.
(4)17 بَابُ کَرَاهَةِ سَلِّ السَّیْفِ فِی الْمَسْجِدِ وَ عَمَلِ الصَّنَائِعِ فِیهِ حَتَّی بَرْیِ النَّبْلِ **
ترجمه:
كشيدن شمشير و تراشيدن تير در مسجد
6372- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمِ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ سَلِّ السَّیْفِ فِی الْمَسْجِدِ وَ عَنْ بَرْیِ (6)النَّبْلِ فِی الْمَسْجِدِ قَالَ إِنَّمَا بُنِیَ لِغَیْرِ ذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: امام باقر عليه السّلام يا امام صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله از كشيدن شمشير و از تراشيدن تير در مسجد نهى كرد و فرمود: مسجد براى كارى جز اين ساخته شده است.
1) الرطانة- الکلام بالأعجمیة، و راطنته إذا کلمته بها و تراطن القوم فیما بینهم. (مجمع البحرین 6- 255).
2) التهذیب 3- 262- 739.
3) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 1 و 4 من الباب 14 و ما یدلّ علی الحکم الآخر فی الباب 57 من أبواب الوضوء.
4) الباب 17 فیه 5 أحادیث.
5) الکافی 3- 369- 8.
6) بری النبل- نحته و العمل فیه. (مجمع البحرین 1- 52).
7) التهذیب 3- 258- 724.
6373- 2- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ یُسَلَّ السَّیْفُ فِی الْمَسْجِدِ.
وَ فِی الْأَمَالِی بِالْإِسْنَادِ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
حسین بن زید گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله بیرون کشیدن شمشیر در مسجد را نهی فرمود.
6374- 3- (3)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بِإِسْنَادِهِ رَفَعَهُ قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص مَرَّ بِرَجُلٍ یَبْرِی مَشَاقِصَ لَهُ فِی الْمَسَاجِدِ فَنَهَاهُ وَ قَالَ إِنَّهَا لِغَیْرِ هَذَا بُنِیَتْ.
**
ترجمه:
محمد بن احمد گويد: رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله به مردى گذشتند كه در مسجد تير مىتراشيد، پس او را از اين عمل نهى نموده و فرمودند: مسجد براى غير اين بنا شده است.
6375- 4- (4)وَ قَدْ تَقَدَّمَ فِی حَدِیثِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ جَدِّی نَهَی رَجُلًا یَبْرِی مِشْقَصاً فِی الْمَسْجِدِ.
**
ترجمه:
قبلاً در حدیث حلبی از امام صادق علیه السلام آمده است که فرمود: همانا جدّم (امام سجّاد عليه السّلام) مردى را كه در مسجد تير مىتراشيد، نهى فرمود
6376- 5- (5)وَ قَدْ تَقَدَّمَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ إِنَّمَا نُصِبَتِ الْمَسَاجِدُ لِلْقُرْآنِ.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: مساجد تنها براى خواندن قرآن، ساخته شدهاند.
(1)18 بَابُ جَوَازِ النَّوْمِ فِی الْمَسَاجِدِ حَتَّی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ مَسْجِدِ النَّبِیِّ ص عَلَی کَرَاهِیَةٍ فِی الْجَمِیعِ وَ تَتَأَکَّدُ فِی الْأَصْلِیِّ مِنْهَا دُونَ الزِّیَادَةِ وَ عَدَمِ تَحْرِیمِ خُرُوجِ الرِّیحِ فِی الْمَسْجِدِ وَ الْأَکْلِ فِیهِ **
ترجمه:
جایز است خوابیدن در مساجد حتی مسجد الحرام و مسجد النبی با وجود کراهت در همه اش مخصوصا در اصلیها حرام نیست خارج شدن باد معده و خوردن غذا در آن
6377- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی (عَنْ یُونُسَ) (3)عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ النَّوْمِ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ مَسْجِدِ الرَّسُولِ ص قَالَ نَعَمْ فَأَیْنَ یَنَامُ النَّاسُ.
**
ترجمه:
معاوية بن وهب گويد: از امام صادق عليه السّلام در مورد خوابيدن در مسجد الحرام و مسجد پيامبر صلّى اللّه عليه و اله سؤال كردم، آيا جايز است؟ فرمود : آرى، پس مردم در كجا بخوابند؟!
6378- 2- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْیَنَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع مَا تَقُولُ فِی النَّوْمِ فِی الْمَسَاجِدِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ إِلَّا فِی الْمَسْجِدَیْنِ مَسْجِدِ النَّبِیِّ ص وَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ- قَالَ وَ کَانَ یَأْخُذُ بِیَدِی فِی بَعْضِ اللَّیْلِ فَیَتَنَحَّی نَاحِیَةً ثُمَّ یَجْلِسُ فَیَتَحَدَّثُ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ فَرُبَّمَا نَامَ هُوَ وَ نِمْتُ (5)فَقُلْتُ لَهُ فِی ذَلِکَ فَقَالَ إِنَّمَا یُکْرَهُ أَنْ یُنَامَ فِی الْمَسْجِدِ (6)الَّذِی کَانَ عَلَی عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ص- فَأَمَّا النَّوْمُ (7)فِی هَذَا الْمَوْضِعِ فَلَیْسَ بِهِ بَأْسٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ (8)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
**
ترجمه:
[6378] زرارة بن اعين گويد: به امام باقر عليه السّلام عرض كردم: خوابيدن در مساجد چه حكمى دارد؟ فرمود : اشكالى ندارد، مگر در دو مسجد: مسجد النبى صلّى اللّه عليه و اله و مسجد الحرام . زراره گويد : آن حضرت در بعضى از شبها دست مرا مىگرفت و به گوشهاى از مسجد مىبرد و مىنشست و در مسجد الحرام سخن مىگفت و گاهى حضرتش در آنجا مىخوابيد، من نيز مىخوابيدم. من در مورد خوابيدن در آنجا از حضرتش پرسيدم.
فرمود: تا آن حدّى كه در زمان رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله مسجد بوده، خوابيدن كراهت دارد و اما در اينجا (چون بعدا توسعه داده شده است) اشكال ندارد
6379- 3- (1)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ وَ رَوَی أَصْحَابُنَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص- قَالَ: لَا یَنَامُ فِی مَسْجِدِی أَحَدٌ وَ لَا یُجْنِبُ فِیهِ وَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ أَوْحَی إِلَیَّ أَنْ أَتَّخِذَ مَسْجِداً طَهُوراً س- قَالَ ثُمَّ أَمَرَ بِسَدِّ أَبْوَابِهِمْ وَ تَرَکَ بَابَ عَلِیٍّ- فَتَکَلَّمُوا فِی ذَلِکَ فَقَالَ مَا أَنَا سَدَدْتُ أَبْوَابَکُمْ وَ تَرَکْتُ بَابَ عَلِیٍّ وَ لَکِنَّ اللَّهَ أَمَرَ بِسَدِّهَا وَ تَرَکَ بَابَ عَلِیٍّ.
**
ترجمه:
امام صادق علیه السلام فرمود اصحاب ما روایت کردند که رسول خدا فرمود در مسجد من کسی نخوابد وجنب نشود و خدا به من وحی نمود که مسجد پاک باشد سپس امر کرد به بستن درب خانه هاشان وترک خانه ی امیر المومنین علیه السلام
سخنانی گفته شد در این مورد
حضرت فرمود من درب خانه های شما را نبستم و ترک نکردم درب خانه امیر المومنین را و لکن خدا امر به بستن آنها و ترک درب خانه ی امیر المومنین نمود
6380- 4- (2)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الطَّیَالِسِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَبْدِ الْخَالِقِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ النَّوْمِ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ- فَقَالَ هَلْ (لِلنَّاسِ بُدٌّ) (3)أَنْ یَنَامُوا فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ لَا بَأْسَ بِهِ قُلْتُ الرِّیحُ تَخْرُجُ مِنَ الْإِنْسَانِ قَالَ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
اسماعیل بن عبدالخالق گوید: از امام صادق علیه السلام درباره خوابیدن در مسجد الحرام سؤال کردم؟ فرمود: آیا مردم چاره¬ دیگری غیر از خوابیدن در مسجد الحرام دارند؟ و فرمود: ایرادی ندارد. به امام گفتم: باد از انسان خارج می شود. فرمود: ایرادی ندارد
6381- 5- (4)وَ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّ الْمَسَاکِینَ کَانُوا یَبِیتُونَ فِی الْمَسْجِدِ عَلَی عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ ص الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
أبي بختری گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: همانا مردم فقیر در زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله در مسجد می خوابیدند.
6382- 6- (5)وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ النَّوْمِ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ قَالَ لَا بَأْسَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ النَّوْمِ فِی مَسْجِدِ الرَّسُولِ قَالَ لَا یَصْلُحُ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر گويد: از امام کاظم عليه السّلام در مورد خوابیدن در مسجد الحرام پرسیدم؟ امام فرمود: اشکالی ندارد . از خوابیدن در مسجد النبی پرسیدم؟ فرمود: مناسب نیست .
6383- 7- (6)وَ قَدْ تَقَدَّمَ فِی حَدِیثٍ إِنَّمَا نُصِبَتِ الْمَسَاجِدُ لِلْقُرْآنِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی حُکْمِ الْأَکْلِ فِی الْأَطْعِمَةِ (1).
**
ترجمه:
راوی گويد: پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: مساجد تنها براى خواندن قرآن، ساخته شدهاند.
(2)19 بَابُ جَوَازِ الْبُصَاقِ فِی الْمَسْجِدِ حَتَّی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ تَتَأَکَّدُ فِی الْبُصَاقِ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ أَمَامَهُ وَ عَنْ یَمِینِهِ وَ اسْتِحْبَابِ رَدِّ الرِّیقِ فِیهِ وَ دَفْنِهِ إِنْ بَصَقَ وَ عَدَمِ وُجُوبِهِ **
ترجمه:
باب جایز است آب دهان انداختن در مسجد حتی مسجد الحرام با وجود کراهت مخصوصا رو به قبله و مقابل و سمت راست و مستحب است بیرو ن نینداختن آن و اگر خارج شد دفن شود
6384- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا جَعْفَرٍ الثَّانِیَ ع یَتْفُلُ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ فِیمَا بَیْنَ الرُّکْنِ الْیَمَانِیِّ وَ الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ وَ لَمْ یَدْفِنْهُ.
**
ترجمه:
على بن مهزيار گويد: امام جواد عليه السّلام را ديدم كه در مسجد الحرام، در بين ركن يمانى و حجر الاسود آب دهان مبارك خويش را بينداخت و آن را پنهان نكرد.
6385- 2- (4)وَ عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مِهْرَانَ الْکَرْخِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ الرَّجُلُ یَکُونُ فِی الْمَسْجِدِ فِی الصَّلَاةِ فَیُرِیدُ أَنْ یَبْزُقَ فَقَالَ عَنْ یَسَارِهِ وَ إِنْ کَانَ فِی غَیْرِ صَلَاةٍ فَلَا یَبْزُقْ حِذَاءَ الْقِبْلَةِ وَ یَبْزُقُ عَنْ یَمِینِهِ وَ یَسَارِهِ (5).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ (6)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
عبد اللّه بن سنان گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: كسى در مسجد مشغول نماز است و مىخواهد در آنجا آب دهان بيندازد چه حكمى دارد؟ فرمود : بايد در سمت چپ خود بيندازد، ولى اگر مشغول نماز نيست به جهت قبله نيندازد، بلكه بهسمت راست و يا چپ خويش بيندازد.
6386- 3- (7)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ وَ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَیْمَانَ مَوْلَی
1) یأتی فی الحدیث 2 من الباب 31 من أبواب آداب المائدة، و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 1 و 13 و 18 من الباب 15 من أبواب الجنابة.
2) الباب 19 فیه 7 أحادیث.
3) الکافی 3- 370- 13، و التهذیب 3- 257- 717.
4) الکافی 3- 370- 12.
5) فی نسخة من التهذیب- و شماله (هامش المخطوط).
6) التهذیب 3- 257- 715.
7) التهذیب 3- 257- 718.
طِرْبَالٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ کَانَ أَبُو جَعْفَرٍ ع یُصَلِّی فِی الْمَسْجِدِ فَیَبْصُقُ أَمَامَهُ وَ عَنْ یَمِینِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ وَ خَلْفَهُ عَلَی الْحَصَی وَ لَا یُغَطِّیهِ.
**
ترجمه:
عُبید بن زراره روایت کرده که گفت: از امام صادق علیه السلام شنیدم که فرمود: امام باقر علیه السلام در مسجد نماز می خواند و از مقابل، سمت راست، سمت چپ و از پشت، روی ریگ¬ها آب دهان می انداخت و آن را نمی پوشاند
6387- 4- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ (مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی) (2)عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع قَالَ: الْبُزَاقُ فِی الْمَسْجِدِ خَطِیئَةٌ وَ کَفَّارَتُهُ دَفْنُهُ (3).
**
ترجمه:
امام علی عليه السّلام فرمود: آب دهن انداختن در مسجد، گناه است و كفّاره آن، دفن كردن آن است.
6388- 5- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: لَا یَبْزُقَنَّ أَحَدُکُمْ فِی الصَّلَاةِ قِبَلَ وَجْهِهِ وَ لَا عَنْ یَمِینِهِ وَ لْیَبْزُقْ عَنْ یَسَارِهِ وَ تَحْتَ قَدَمِهِ الْیُسْرَی.
**
ترجمه:
امام باقر عليه السّلام فرمود: زنهار كه هرگز كسى از شما در نماز آب دهان را پيش روى خود و جانب راست خود بيندازد بلكه در صورت ضرورت بايد به سمت چپ و زير پاى چپ خويش بياندازد.
6389- 6- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ (6)عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ رَدَّ رِیقَهُ تَعْظِیماً لِحَقِّ الْمَسْجِدِ جَعَلَ اللَّهُ رِیقَهُ صِحَّةً فِی بَدَنِهِ وَ عُوفِیَ مِنْ بَلْوَی فِی جَسَدِهِ.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: هر كس به احترام مسجد آب دهان خود را فرو برد، خداوند آب دهان او را باعث سلامتى بدنش قرار مىدهد و از بيماريهاى جسمى مصون خواهد ماند.
6390- 7- (7)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ
السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: مَنْ رَدَّ رِیقَهُ تَعْظِیماً لِحَقِّ الْمَسْجِدِ جَعَلَ اللَّهُ ذَلِکَ قُوَّةً فِی بَدَنِهِ وَ کَتَبَ لَهُ بِهَا حَسَنَةً وَ حَطَّ عَنْهُ بِهَا سَیِّئَةً وَ قَالَ لَا تَمُرُّ بِدَاءٍ فِی جَوْفِهِ إِلَّا أَبْرَأَتْهُ (1).
**
ترجمه:
امام علی علیه السلام فرمود: کسی که آب دهانش را به احترام حق مسجد فرو خورد، خداوند آن را مایه قدرت در بدنش قرار می¬دهد، و این عمل را به عنوان کار نیکی برایش ثبت می¬کند. و نیز فرمود: به مرضی در شکمش مبتلا نمی-شود مگر اینکه آن مایع فرو خورده تندرستی را به او باز می¬گرداند
(2)20 بَابُ کَرَاهَةِ النُّخَامَةِ وَ التَّنَخُّعِ فِی الْمَسْجِدِ وَ اسْتِحْبَابِ رَدِّهَا فِی الْجَوْفِ وَ دَفْنِهَا إِنْ أَخْرَجَهَا **
ترجمه:
باب مکروه است است خلط سر وسینه در مسجد انداختن مستحب است پائین دادن و اگر خارج شد دفن شود
6391- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ النَّهَاوَنْدِیِّ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ تَنَخَّعَ (4)فِی الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَدَّهَا فِی جَوْفِهِ لَمْ تَمُرَّ بِدَاءٍ فِی جَوْفِهِ إِلَّا أَبْرَأَتْهُ.
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا إِلَّا أَنَّهُ قَالَ مَنْ تَنَخَّمَ (5).
وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
عبدالله بن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هر كس در مسجد اخلاط سينه يا ترشّحات بينى خود را كه به حلق آورده باحترام مسجد باز بدرونش فرو برد و در مسجد نياندازد بر دردى گذر نكند مگر آنكه خداوند او را از آن درد برى دارد.
6392- 2- (7)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُوسَی بْنِ یَسَارٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ السَّکُونِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُسْلِمٍ الشَّعِیرِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: مَنْ وَقَّرَ بِنُخَامَتِهِ الْمَسْجِدَ لَقِیَ اللَّهَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ ضَاحِکاً قَدْ أُعْطِیَ کِتَابَهُ بِیَمِینِهِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام به نقل از پدرانش فرمود: کسی که با فروخوردن آب دهان به مسجد احترام بگذارد در روز قیامت خندان با خداوند دیدار می¬کند، در حالی که نامه اعمالش به دست راستش داده شده است.
6393- 3- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنِ التَّنَخُّعِ فِی الْمَسَاجِدِ.
وَ فِی الْأَمَالِی بِالْإِسْنَادِ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
حسين بن زید گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پیامبر صلی الله علیه و آله نهی فرمودند که اخلاط سينه را در مساجد بیاندازند.
6394- 4- (4)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ حَنَانٍ عَنِ ابْنِ الْعِسْلِ رَفَعَهُ قَالَ: إِنَّمَا جُعِلَ الْحَصَی فِی الْمَسْجِدِ لِلنُّخَامَةِ.
**
ترجمه:
حدیث مرفوع فرمود: شن در مساجد فقط برای خاک کردن آب بینی قرار داده شده است. - 1.
6395- 5- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی الْمَجَازَاتِ النَّبَوِیَّةِ عَنْهُ ع أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ الْمَسْجِدَ لَیَنْزَوِی مِنَ النُّخَامَةِ کَمَا تَنْزَوِی الْجِلْدَةُ مِنَ (6)النَّارِ (7)إِذَا انْقَبَضَتْ وَ اجْتَمَعَتْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (8)وَ فِی الْقِبْلَةِ (9).
**
ترجمه:
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: مسجد از انداختن آب دهان (یا آب بینی)، در خود جمع و منقبض گردد، چنانچه پوست در اثر برخورد با آتش منقبض و در خود جمع می شود
(1)21 بَابُ عَدَمِ کَرَاهَةِ الصَّلَاةِ فِی مَسَاجِدِ الْعَامَّةِ أَدَاءً وَ لَا قَضَاءً فَرْضاً وَ لَا نَفْلًا **
ترجمه:
باب مکروه نیست نماز ادا و قضا واجب و مستحب در مساجد سنی ها
6396- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی لَأَکْرَهُ الصَّلَاةَ فِی مَسَاجِدِهِمْ فَقَالَ لَا تَکْرَهْ فَمَا مِنْ مَسْجِدٍ بُنِیَ إِلَّا عَلَی قَبْرِ نَبِیٍّ أَوْ وَصِیِّ نَبِیٍّ قُتِلَ فَأَصَابَ تِلْکَ الْبُقْعَةَ رَشَّةٌ مِنْ دَمِهِ فَأَحَبَّ اللَّهُ أَنْ یُذْکَرَ فِیهَا فَأَدِّ فِیهَا الْفَرِیضَةَ (3)وَ النَّوَافِلَ وَ اقْضِ مَا فَاتَکَ.
**
ترجمه:
راوى گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: من نماز خواندن در مساجد آنان (سنی) را دوست ندارم. فرمود : چنين مباش؛ زيرا هيچ مسجدى نيست مگر آنكه بر قبر پيامبر ، يا وصى پيامبرى ساخته شده است كه او در آنجا شهيد شده و از خون او بر آن بقعه پاشيده شده است . خداوند دوست دارد كه در آنجا ياد شود، پس نمازهاى فريضه و نافلۀ خود را در آنجا به جاى آور و آنچه از تو قضا شده در آنجا بخوان.
6397- 2- (4)وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ رَفَعَهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَأَدِّ فِیهَا الْفَرِیضَةَ وَ النَّافِلَةَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الْعِشْرَةِ (6)وَ فِی الْجَمَاعَةِ (7)وَ فِی حُکْمِ مَا زِیدَ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ مَسْجِدِ الرَّسُولِ ص (8)وَ غَیْرِ ذَلِکَ.
**
ترجمه:
[6397] کلینی گويد:حدیثی از ابن ابن ابی عمیر مثل این حدیث را بیان فرمود امام عليه السّلام فرمود: پس نمازهاى فريضه و نافلۀ خود را در آنجا به جاى آور.
1) الباب 21 فیه حدیث واحد.
2) التهذیب 3- 258- 723، تقدمت قطعة منه فی الحدیث 1 من الباب 1 من هذه الأبواب.
3) فی المصدر- الفرائض.
4) الکافی 3- 370- 14.
5) تقدم فی الباب 1 و 3 و تقدم ما یدلّ علی الاستحباب فی الحدیث 6 من الباب 8 من هذه الأبواب.
6) یأتی فی الباب 1 من أبواب أحکام العشرة.
7) یأتی فی الباب 5 و 6 و 34 و 57 من أبواب الجماعة.
8) یأتی فی الباب 55 من هذه الأبواب.
(1)22 بَابُ کَرَاهَةِ دُخُولِ الْمَسَاجِدِ وَ فِی فِیهِ رَائِحَةُ ثُومٍ أَوْ بَصَلٍ أَوْ کُرَّاثٍ أَوْ غَیْرِهَا مِنَ الْمُؤْذِیَاتِ **
ترجمه:
باب
6398- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ أَکْلِ الثُّومِ فَقَالَ إِنَّمَا نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْهُ لِرِیحِهِ فَقَالَ مَنْ أَکَلَ هَذِهِ الْبَقْلَةَ الْخَبِیثَةَ (3)فَلَا یَقْرَبْ مَسْجِدَنَا فَأَمَّا مَنْ أَکَلَهُ وَ لَمْ یَأْتِ الْمَسْجِدَ فَلَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ (4)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: از امام باقر عليه السّلام دربارۀ سير پرسيدم. فرمود : پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله فقط به جهت بوى سير از خوردن آن بازداشت و فرمود :هركه از اين گياه بدبو بخورد به مسجد ما نزديك نشود، امّا كسى كه سير بخورد و به مسجد وارد نشود، ايرادى ندارد.
6399- 2- (6)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ شُعَیْبٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ أَکْلِ الثُّومِ وَ الْبَصَلِ وَ الْکُرَّاثِ قَالَ لَا بَأْسَ بِأَکْلِهِ نِیّاً وَ فِی الْقُدُورِ وَ لَا بَأْسَ بِأَنْ یُتَدَاوَی بِالثُّومِ وَ لَکِنْ إِذَا أَکَلَ أَحَدُکُمْ ذَلِکَ فَلَا یَخْرُجْ إِلَی الْمَسْجِدِ.
**
ترجمه:
ابو بصير گويد: از امام صادق عليه السّلام دربارۀ خوردن سير، پياز و تره پرسيدم. فرمود : اگر به صورت پخته باشند ايرادى ندارد و درمان به وسيله سير خام نيز ايرادى ندارد، ولى اگر يكى از شما سير خام بخورد نبايد به مسجد وارد شود.
6400- 3- (7)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَسَنِ الزَّیَّاتِ فِی حَدِیثٍ
1) الباب 22 فیه 9 أحادیث.
2) الکافی 6- 374- 1 و أورده فی الحدیث 1 من الباب 128 من أبواب الأطعمة المباحة.
3) فی العلل- المنتنة (هامش المخطوط).
4) فی المصدر- الحسن.
5) علل الشرائع- 519- 1 الباب 295.
6) الکافی 6- 375- 2، و أورده فی الحدیث 2 من الباب 128 من أبواب الأطعمة المباحة.
7) الکافی 6- 375- 3، و أورده فی الحدیث 3 من الباب 128 من أبواب الأطعمة المباحة.
أَنَّهُ قَصَدَ أَبَا جَعْفَرٍ ع إِلَی یَنْبُعَ- فَقَالَ یَا حَسَنُ أَتَیْتَنِی إِلَی هَاهُنَا قُلْتُ نَعَمْ (1)قَالَ إِنِّی أَکَلْتُ مِنْ هَذِهِ الْبَقْلَةِ یَعْنِی الثُّومَ فَأَرَدْتُ أَنْ أَتَنَحَّی عَنْ مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ ص.
**
ترجمه:
حسن زيّات گويد: هنگامى كه مناسك حج را بهجا آوردم به مدينه آمدم و درباره امام باقر عليه السّلام پرسوجو نمودم. گفتند : ايشان در روستاى «ينبع» است . من نيز به ينبع رفتم. حضرت عليه السّلام به من فرمود : اى حسن ! به اينجا آمدى ؟! عرض كردم : آرى فدايت شوم! كراهت داشتم كه از مدينه خارج شوم و شما را نبينم.
فرمود: من از اين سبزى - يعنى سير - خوردهام. بههمين دليل خواستم كه از مسجد پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله دورى كنم
6401- 4- (2)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْکُرَّاثِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِأَکْلِهِ مَطْبُوخاً وَ غَیْرَ مَطْبُوخٍ وَ لَکِنْ إِنْ أَکَلَ مِنْهُ شَیْئاً لَهُ أَذًی فَلَا یَخْرُجْ إِلَی الْمَسْجِدِ کَرَاهِیَةَ أَذَاهُ مَنْ یُجَالِسُ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَاتِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الرَّزَّازِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَلَفٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ عَنْ أَکْلِ الْبَصَلِ وَ الْکُرَّاثِ (3)
**
ترجمه:
محمّد بن سنان گويد: از امام صادق عليه السّلام درباره تره پرسيدم، فرمود: خوردن پخته و خامشان اشکالی ندارد ولى اگر از آن چیزی بخورد که باعث آزار رساندن به دیگری است ، بمسجد نرود كه مبادا همنشين خود را آزار دهد.
6402- 5- (4)
أخرجه عن التهذیب و المحاسن فی الحدیث 7 من الباب 128 من الأطعمة المباحة.
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَکَلَ هَذِهِ الْبَقْلَةَ فَلَا یَقْرَبْ مَسْجِدَنَا وَ لَمْ یَقُلْ إِنَّهُ (5)حَرَامٌ.**
ترجمه:
داود بن فرقد گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم فرمودند: هر كس اين سبزى را خورد به مسجد نرود و نفرمودند كه حرام است.
6403- 6- (6)وَ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی (7)عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: مَنْ أَکَلَ شَیْئاً مِنَ الْمُؤْذِیَاتِ بِرِیحِهَا فَلَا یَقْرَبَنَّ الْمَسْجِدَ.
**
ترجمه:
امیرالمومنین علی علیه السلام فرمود: چنانچه شخصی خوراکیهایی را که بوی نامطبوعی دارند تناول کند. بر او لازم است که در مسجد حاضر نشود.
6404- 7- (8)مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی الْمَجَازَاتِ النَّبَوِیَّةِ قَالَ: قَالَ
ع مَنْ أَکَلَ هَاتَیْنِ الْبَقْلَتَیْنِ فَلَا یَقْرَبَنَّ مَسْجِدَنَا یَعْنِی الثُّومَ وَ الْکُرَّاثَ فَمَنْ أَرَادَ أَکْلَهُمَا فَلْیُمِتْهُمَا طَبْخاً.
**
ترجمه:
پيامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود: کسی که این دو سبزی یعنی سیر و تَره خورده باشد به مسجد ما نزدیک نشود، پس هر کس خواست از آنها بخورد با پُختن آنها را بکُشد!
6405- 8- (1)وَ فِی رِوَایَةٍ فَلْیَمُثْهُمَا (2)طَبْخاً.
**
ترجمه:
در روایتی آمده است که فرمود: آن را با پُختن متلاشی و بی جان سازد
6406- 9- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: مَنْ أَکَلَ شَیْئاً مِنَ الْمُؤْذِیَاتِ رِیحُهَا فَلَا یَقْرَبَنَّ الْمَسْجِدَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْأَطْعِمَةِ (4).
**
ترجمه:
امام علی علیه السلام فرمود: چنانچه شخصی خوراکیهایی را که بوی نامطبوعی دارند تناول کند. بر او لازم است که در مسجد حاضر نشود.
(5)23 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّطَیُّبِ وَ لُبْسِ الثِّیَابِ الْفَاخِرَةِ عِنْدَ التَّوَجُّهِ إِلَی الْمَسْجِدِ وَ عِنْدَ إِرَادَةِ الدُّعَاءِ **
ترجمه:
باب مستحب است عطر زدن و لباس تمیز پوشیدن وقت مسجد رفتن و وقت دعا کردن
6407- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحُسَیْنِ (7)بْنِ یَزِیدَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع اسْتَقْبَلَهُ مَوْلًی لَهُ فِی لَیْلَةٍ بَارِدَةٍ وَ عَلَیْهِ جُبَّةُ خَزٍّ وَ مِطْرَفُ خَزٍّ وَ عِمَامَةُ خَزٍّ وَ هُوَ مُتَغَلِّفٌ بِالْغَالِیَةِ فَقَالَ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ فِی مِثْلِ هَذِهِ السَّاعَةِ عَلَی هَذِهِ الْهَیْئَةِ إِلَی أَیْنَ قَالَ فَقَالَ إِلَی مَسْجِدِ جَدِّی رَسُولِ اللَّهِ ص أَخْطُبُ الْحُورَ الْعِینَ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.
**
ترجمه:
راوى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: يكى از شيعيان امام سجّاد عليه السّلام در يك شب سرد ديد آن حضرت جبّه و عبايى از خز بر تن دارد و عمامه از خز بر سر نهاده و محاسن خود را عطر غاليه زده است. آن شخص به ايشان عرض كرد: فدايت شوم! در چنين ساعتى، بر اين شكل و شمايل به كجا مىرويد؟ فرمود : به مسجد جدّم پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله مىروم تا حور العين را از خداوند خواستگارى كنم
6408- 2- (1)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مَوْلًی لِبَنِی هَاشِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ: خَرَجَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع لَیْلَةً وَ عَلَیْهِ جُبَّةُ خَزٍّ وَ کِسَاءُ خَزٍّ قَدْ غَلَّفَ لِحْیَتَهُ بِالْغَالِیَةِ فَقَالُوا فِی هَذِهِ السَّاعَةِ فِی هَذِهِ الْهَیْئَةِ فَقَالَ إِنِّی أُرِیدُ أَنْ أَخْطُبَ الْحُورَ الْعِینَ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی هَذِهِ اللَّیْلَةِ.
وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ مَوْلًی لِبَنِی هَاشِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (2)أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
**
ترجمه:
محمّد بن جعفر بن محمّد گويد: امام سجّاد عليه السّلام شبى در حالىكه جبّهاى از خز و عبايى از خز بر تن داشت و به محاسن خود را عطر غاليه زده بود، از منزل خارج شد. به آن حضرت گفتند : در اين ساعت؟! در اين شكل و شمايل كجا تشريف مىبريد؟! فرمود : مىخواهم امشب حور العين را از خداوند خواستگارى كنم.
(4)24 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَعَاهُدِ النَّعْلَیْنِ عِنْدَ بَابِ الْمَسْجِدِ وَ تَحْرِیمِ إِدْخَالِ النَّجَاسَةِ الْمُتَعَدِّیَةِ إِلَیْهِ **
ترجمه:
باب مستحب است وارسی کفش درب مسجد و حرام است نجاست سرایت کننده وارد مسجد نمودن
6409- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ الْقَدَّاحِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ ص تَعَاهَدُوا نِعَالَکُمْ عِنْدَ أَبْوَابِ مَسَاجِدِکُمْ وَ نَهَی أَنْ یَنْتَعِلَ الرَّجُلُ وَ هُوَ قَائِمٌ.
**
ترجمه:
] پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: کفش¬های خود را بر درب مساجدتان وارسی کنید و پوشيدن كفش در حال ايستاده را نهی کرد
6410- 2- (6)وَ رَوَی جَمَاعَةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا فِی کُتُبِ الِاسْتِدْلَالِ عَنِ النَّبِیِّ ص أَنَّهُ قَالَ: جَنِّبُوا مَسَاجِدَکُمُ النَّجَاسَةَ.
**
ترجمه:
] پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: کفش¬های خود را بر درب مساجدتان عهد کنید و پوشيدن كفش در حال ايستاده را نهی کرد
6411- 3- (1)الْحَسَنُ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی قَوْلِهِ تَعَالَی خُذُوا زِینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ (2)- قَالَ تَعَاهَدُوا نِعَالَکُمْ عِنْدَ أَبْوَابِ الْمَسْجِدِ.
وَ قَدْ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی جَوَازِ اجْتِیَازِ الْجُنُبِ وَ الْحَائِضِ وَ الْمُسْتَحَاضَةِ وَ النُّفَسَاءِ فِی الْمَسَاجِدِ (3)وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی الْأَمْرِ بِالسَّعْیِ إِلَی الْمَسَاجِدِ وَ دُخُولِهَا وَ الصَّلَاةِ فِیهَا وَ الْجُلُوسِ بِهَا عُمُوماً (4).
**
ترجمه:
راوی گويد: پيامبر صلىاللهعليهوآله از قول خداوند که می فرمایند: (هر گاه به مسجد مىرويد، با خودتان زينت هم ببريد؟) فرمودند: كفشهاى خود را بر در مسجد بررسى كنيد.
(5)25 بَابُ کَرَاهَةِ طُولِ الْمَنَارَةِ وَ اسْتِحْبَابِ کَوْنِهَا مَعَ سَطْحِ الْمَسْجِدِ وَ کَوْنِ الْمِطْهَرَةِ عَلَی بَابِهِ **
ترجمه:
باب مکروه است مناره طولانی باشد و مستحب است اندازه ی بام مسجد باشد و دستشوئی درب مسجد
6412- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الْأَذَانِ فِی الْمَنَارَةِ أَ سُنَّةٌ هُوَ فَقَالَ إِنَّمَا کَانَ یُؤَذَّنُ لِلنَّبِیِّ ص فِی الْأَرْضِ فَلَمْ تَکُنْ یَوْمَئِذٍ مَنَارَةٌ.
**
ترجمه:
موسى بن جعفر(علیه السلام) درباره اذان در مساجد سؤال کردم که آیا مستحب است؟ حضرت فرمود: در زمان رسول خدا براى پیامبر اذان مىگفتند، ولى در آن روز مناره وجود نداشت (مؤذن بر خانههاى اطراف اشراف نداشت).
6413- 2- (7)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع أَنَّ عَلِیّاً ع مَرَّ عَلَی مَنَارَةٍ طَوِیلَةٍ فَأَمَرَ بِهَدْمِهَا ثُمَّ قَالَ لَا تُرْفَعُ الْمَنَارَةُ إِلَّا مَعَ سَطْحِ الْمَسْجِدِ.
1) مکارم الأخلاق- 123.
2) الأعراف 7- 31.
3) تقدم ما یدلّ علی جواز الاجتیاز فی الباب 15 من أبواب الجنابة.
4) تقدم فی الباب 1 و 3 و 4 و 5 و 7 من هذه الأبواب، و تقدم ما یدلّ علی الباب فی الحدیث 4 من الباب 32 من أبواب النجاسات.
5) الباب 25 فیه 3 أحادیث.
6) التهذیب 2- 284- 1134 و أورده فی الحدیث 6 من الباب 16 من أبواب الأذان.
7) التهذیب 3- 256- 710.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (1).
**
ترجمه:
سکونی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: امير المؤمنين عليه السّلام بر منارۀ بلندى گذر كرد و دستور فرمود آن را خراب كنند، سپس فرمود: مناره را بلند نبايد ساخت مگر با پشت بام مسجد
6414- 3- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بَشَّارٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی إِبْرَاهِیمَ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی حَدِیثٍ وَ اجْعَلُوا مَطَاهِرَکُمْ عَلَی أَبْوَابِ مَسَاجِدِکُمْ.
(3) **
ترجمه:
پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله و سلم در حدی ثی فرمود محل طهارت باید درب مسجد باشد
(4)26 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ إِخْرَاجِ التُّرَابِ وَ لَا الْحَصَی الْمَفْرُوشِ فِی الْمَسْجِدِ فَإِنْ فَعَلَ وَجَبَ رَدُّهُ إِلَیْهِ أَوْ إِلَی مَسْجِدٍ آخَرَ **
ترجمه:
باب جایز نیست خارج کردن خاک و شن های کف پوش مسجد اگر برد واجب است به مسجد برگرداند
6415- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَرَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَا یَنْبَغِی لِأَحَدٍ أَنْ یَأْخُذَ مِنْ تُرْبَةِ مَا حَوْلَ الْکَعْبَةِ- وَ إِنْ أَخَذَ مِنْ ذَلِکَ شَیْئاً رَدَّهُ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ مَا حَوْلَ الْبَیْتِ (6).
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود: شايسته نيست انسان از خاك اطراف خانۀ كعبه برگيرد، و اگر چيزى از آن را برگرفت، بايد به آن بازگرداند.
1) الفقیه 1- 239- 722.
2) التهذیب 3- 254- 702 یأتی صدره فی الحدیث 2 من الباب 27 من هذه الأبواب،.
3) و یأتی ما یدل علی ذلک فی الحدیث 22 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس.
4) الباب 26 فیه 4 أحادیث.
5) الکافی 4- 229- 1.
6) التهذیب 5- 453- 1582 و أخرجه بطریق آخر فی الحدیث 2 من الباب 12 من أبواب مقدمات الطواف.
7) الفقیه 2- 253- 2335.
6416- 2- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَخَذْتُ سُکّاً مِنْ سُکِّ الْمَقَامِ- وَ تُرَاباً مِنْ تُرَابِ الْبَیْتِ وَ سَبْعَ حَصَیَاتٍ فَقَالَ بِئْسَ مَا صَنَعْتَ أَمَّا التُّرَابَ وَ الْحَصَی فَرُدَّهُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
معاوية بن عمّار گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: مقدارى از بوى خوش مقام ابراهيم عليه السّلام، و مقدارى از خاك بيت، و هفت عدد سنگريزه را برداشتم ؟ آن حضرت فرمود : چه كار بدى كردى ؟ خاك و سنگريزه را به آنجا بازگردان.
6417- 3- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أُخْرِجُ مِنَ الْمَسْجِدِ حَصَاةً قَالَ فَرُدَّهَا أَوِ اطْرَحْهَا فِی مَسْجِدٍ.
وَ
رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ فِی ثَوْبِی حَصَاةٌ (4).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
زيد شحّام گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: از مسجد الحرام خارج مىشوم و در لباسم سنگريزهاى است ؟ فرمود : آن را بازگردان، يا در مسجدى بيفكن.
6418- 4- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ وَهْبِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: إِذَا أَخْرَجَ أَحَدُکُمُ الْحَصَاةَ مِنَ الْمَسْجِدِ فَلْیَرُدَّهَا مَکَانَهَا أَوْ فِی مَسْجِدٍ آخَرَ فَإِنَّهَا تُسَبِّحُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (7)
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (8)
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (9).
**
ترجمه:
وهب بن وهب گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هر گاه يكى از شما سنگريزهاى را از مسجد بيرون برد بايد آن را بمسجد باز گرداند و بجاى خود آورد يا بمسجدى ديگر برد و آنجا گذارد زيرا آن سنگريزه تسبيح خداوند متعال ميكند.
1) الفقیه 2- 253- 2334، و أورده فی الحدیث 3 من الباب 12 من أبواب مقدمات الطواف.
2) الکافی 4- 229- 2.
3) الفقیه 2- 253- 2337، و أورده فی الحدیث 5 من الباب 12 من أبواب مقدمات الطواف.
4) 4
5) التهذیب 5- 449- 1568.
6) التهذیب 3- 256- 711.
7) الفقیه 1- 237- 717.
8) علل الشرائع- 320- 1 الباب 9.
9) یأتی فی الحدیث 1 و 4 من الباب 12 من أبواب مقدمات الطواف.
(1)27 بَابُ کَرَاهَةِ الْبَیْعِ وَ الشِّرَاءِ فِی الْمَسْجِدِ وَ تَمْکِینِ الصِّبْیَانِ وَ الْمَجَانِینِ مِنْهُ وَ إِنْفَاذِ الْأَحْکَامِ وَ إِقَامَةِ الْحُدُودِ وَ رَفْعِ الصَّوْتِ فِیهِ وَ اللَّغْوِ وَ الْخَوْضِ فِی الْبَاطِلِ **
ترجمه:
باب مکروه است خرید و فروش در
6419- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی الْخَشَّابِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ بَعْضِ رِجَالِهِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع جَنِّبُوا مَسَاجِدَکُمُ الْبَیْعَ وَ الشِّرَاءَ وَ الْمَجَانِینَ وَ الصِّبْیَانَ وَ الْأَحْکَامَ وَ الضَّالَّةَ وَ الْحُدُودَ وَ رَفْعَ الصَّوْتِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی (3)
وَ رَوَاهُ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
از امام صادق علیه السلام روایت شده که فرمود: در مساجد از خرید و فروش، آوردن دیوانگان و کودکان، اشیاء گم شده، قضاوت، اجرای حدود و بالابردن صدا دوری کنید.
6420- 2- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَهْلٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بَشَّارٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی إِبْرَاهِیمَ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص جَنِّبُوا مَسَاجِدَکُمْ صِبْیَانَکُمْ وَ مَجَانِینَکُمْ وَ شِرَاءَکُمْ وَ بَیْعَکُمْ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: اجتناب كنيد از ورود اطفال خود بمساجد و ديوانگان و در آنجا خريد و فروش نكنيد يا محلّ معاملات قرار ندهيد
6421- 3- (6)وَ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی ذَرٍّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص فِی وَصِیَّتِهِ لَهُ قَالَ: یَا أَبَا ذَرٍّ الْکَلِمَةُ الطَّیِّبَةُ صَدَقَةٌ
1) الباب 27 فیه 5 أحادیث.
2) التهذیب 3- 249- 682.
3) علل الشرائع 319- 2 الباب 6.
4) الخصال 410- 13.
5) التهذیب 3- 254- 702، تقدم ذیله فی الحدیث 3 من الباب 25 من هذه الأبواب.
6) النسخة المطبوعة من أمالی الطوسیّ خالیة من هذا المقطع و مذکور فی البحار 77- 85 عن مکارم الأخلاق، و ذکر فی نهایة الوصیة- و رواها الشیخ فی أمالیه.
وَ کُلُّ خُطْوَةٍ تَخْطُوهَا إِلَی الصَّلَاةِ صَدَقَةٌ یَا أَبَا ذَرٍّ مَنْ أَجَابَ دَاعِیَ اللَّهِ وَ أَحْسَنَ عِمَارَةَ مَسَاجِدِ اللَّهِ کَانَ ثَوَابُهُ مِنَ اللَّهِ الْجَنَّةَ فَقُلْتُ کَیْفَ یُعْمَرُ مَسَاجِدُ اللَّهِ قَالَ لَا تُرْفَعُ فِیهَا الْأَصْوَاتُ وَ لَا یُخَاضُ فِیهَا بِالْبَاطِلِ وَ لَا یُشْتَرَی فِیهَا وَ لَا یُبَاعُ وَ اتْرُکِ اللَّغْوَ مَا دُمْتَ فِیهَا فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَلَا تَلُومَنَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِلَّا نَفْسَکَ.
**
ترجمه:
رسول خدا (صلی الله علیه وآله) در وصیتی به ابوذر فرمود: اى ابا ذر سخن نيك صدقه است و هر گامى كه بطرف نماز بردارى صدقه است.اى ابا ذر هر كس خوانندهى خدا را پاسخ دهد و مسجدهاى خدا را آباد كند پاداش او از طرف خدا بهشت است.ابو ذر گفت: عرض كردم پدر و مادرم فدايت اى رسول خدا چطور مسجدهاى خدا را آباد كند فرمود:صدايش را در آنها بلند نكند،در آنها در باطل فرو نرود،خريد و فروش در مسجد ننمايد،تا زمانى كه در مسجدى بيهودهها را واگذار اگر چنين نكردى روز قيامت نكوهش نمىكنى مگر خودت را
6422- 4- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ ع جَنِّبُوا مَسَاجِدَکُمْ صِبْیَانَکُمْ وَ مَجَانِینَکُمْ وَ رَفْعَ أَصْوَاتِکُمْ وَ شِرَاءَکُمْ وَ بَیْعَکُمْ وَ الضَّالَّةَ وَ الْحُدُودَ وَ الْأَحْکَامَ.
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: امام عليه السّلام فرمود: از ورود اطفال خود بمساجد اجتناب كنيد و ديوانگان را مطلقا بمسجد راه ندهيد و نيز پرهيز كنيد از اينكه صداى خود را بلند كنيد يا آواز برداريد و در آنجا خريد و فروش نكنيد يا محلّ معاملات قرار ندهيد، و گمشدۀ خود يا صاحبش را در مسجد مجوئيد، و در مساجد اقامۀ حدود نكنيد و بقضا اقامۀ احكام مكنيد.
6423- 5- (2)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ رَفَعَهُ قَالَ: رَفْعُ الصَّوْتِ فِی الْمَسَاجِدِ یُکْرَهُ.
(3) **
ترجمه:
محمد بن احمد گويد: بلند كردن صدا در مساجد مكروه است.
(4)28 بَابُ جَوَازِ إِنْشَادِ الضَّالَّةِ فِی الْمَسْجِدِ عَلَی کَرَاهِیَةٍ **
ترجمه
باب جایز است اعلام گمشده در مسجد با وجود کراهت
6424- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْهَاشِمِیِّ عَنِ الْعَمْرَکِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الضَّالَّةِ أَ یَصْلُحُ أَنْ تُنْشَدَ فِی الْمَسْجِدِ قَالَ لَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ (6)
1) الفقیه 1- 237- 715.
2) علل الشرائع- 319 الباب 6- 1 فی ضمن الحدیث،.
3) تقدم ما یدلّ علی جواز مساءلة العلم فیه فی الحدیث 8 من الباب 2 من أبواب المواقیت، و یأتی ما یدلّ علی بعض المقصود فی الباب 28 و 38 من هذه الأبواب.
4) الباب 28 فیه 3 أحادیث.
5) التهذیب 3- 249- 683، تقدم صدره فی الحدیث 2 من الباب 14 من هذه الأبواب.
6) مسائل علی بن جعفر 156- 223.
عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
علی بن جعفر گوید: از امام کاظم (علیه السلام ) در مورد اعلام اشیاء گم شده در مسجد سؤال کردم، فرمود: اشکالی ندارد
6425- 2- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: سَمِعَ النَّبِیُّ ص رَجُلًا یُنْشِدُ ضَالَّةً فِی الْمَسْجِدِ فَقَالَ قُولُوا لَهُ لَا رَدَّ اللَّهُ عَلَیْکَ فَإِنَّهَا لِغَیْرِ هَذَا بُنِیَتْ.
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ رَفَعَهُ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله شنيد كه شخصى در مسجد فرياد ميكند چه كسى حيوان مرا يافته است ، پس فرمود: باو بگوئيد: خداوند گمشدهات را بتو نرساند چرا كه مسجد را براى غير اين كارها ساختهاند.
6426- 3- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ ع عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ یُنْشَدَ الشِّعْرُ أَوْ تُنْشَدَ الضَّالَّةُ فِی الْمَسْجِدِ.
وَ فِی الْأَمَالِی بِالْإِسْنَادِ مِثْلَهُ (5)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
**
ترجمه:
حسین بن زید گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر صلىاللهعليهوآله ، خواندن شعر و جستن گمشده در مسجد را نهی فرمودند.
(7)29 بَابُ حُکْمِ الِاتِّکَاءِ فِی الْمَسْجِدِ وَ الِاحْتِبَاءِ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ **
ترجمه:
باب حکم تکیه زدن در مسجد و زانو به بغل در مسجد الحرام گرفتن
6427- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ
النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الِاتِّکَاءُ فِی الْمَسْجِدِ رَهْبَانِیَّةُ الْعَرَبِ- إِنَّ الْمُؤْمِنَ مَجْلِسُهُ مَسْجِدُهُ وَ صَوْمَعَتُهُ بَیْتُهُ.
**
ترجمه:
حضرت صادق عليه السلام فرمود: تكيه زدن (بر دستها) در مسجد رهبانيت (يعنى گوشهنشينى و رياضت) عرب است، همانا مجلس مؤمن مسجد است و عبادتگاهش خانۀ او است.
6428- 2- (1)وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: الِاحْتِبَاءُ فِی الْمَسْجِدِ حِیطَانُ الْعَرَبِ.
**
ترجمه:
-رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود:
در مسجد روى دو پا نشستن و زانوها را با دو دست حلقه وار در بغل گرفتن ديوار عربهاست.
6429- 3- (2)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یَجُوزُ لِلرَّجُلِ أَنْ یَحْتَبِیَ مُقَابِلَ الْکَعْبَةِ.
**
ترجمه:
حضرت صادق عليه السلام فرمود: روا نيست كه انسان در برابر خانۀ كعبه سر پا بنشيند.
6430- 4- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ الرَّازِیِّ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الرَّازِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الِاتِّکَاءُ فِی الْمَسْجِدِ رَهْبَانِیَّةُ الْعَرَبِ- الْمُؤْمِنُ مَجْلِسُهُ مَسْجِدُهُ وَ صَوْمَعَتُهُ بَیْتُهُ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْحَجِّ إِنْ شَاءَ اللَّهُ (4).
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود:
تكيه زدن بر دستها در مسجد رهبانيت و رياضت عربهاست همانا مجلس مؤمن مسجد است و عبادتگاهش خانه اوست.
(5)30 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الْمَرْأَةِ الصَّلَاةَ فِی بَیْتِهَا عَلَی الصَّلَاةِ فِی الْمَسْجِدِ وَ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِهَا أَسْتَرَ مَوْضِعٍ فِی دَارِهَا **
ترجمه:
باب مستحب است انتخاب زن نماز در خانه اش بر نماز در مسجد و مخفی ترین جای مسجد
6431- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: صَلَاةُ الْمَرْأَةِ فِی مِخْدَعِهَا أَفْضَلُ مِنْ صَلَاتِهَا فِی بَیْتِهَا وَ صَلَاتُهَا فِی بَیْتِهَا أَفْضَلُ مِنْ صَلَاتِهَا فِی الدَّارِ.
**
ترجمه:
هشام بن سالم گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: نماز زن در صندوقخانهاش بهتر از نماز او در ميان اطاق است، و نماز او در اطاقش بهتر از نماز او در ميان خانه است
1) الکافی 2- 662- 2.
2) الکافی 2- 663- 5، و أورده فی الحدیث 4 من الباب 31 من أبواب مقدمات الطواف.
3) التهذیب 3- 249- 684.
4) یأتی فی الأحادیث 1 و 2 من الباب 79 من أبواب أحکام العشرة و الباب 31 من أبواب مقدمات الطواف.
5) الباب 30 فیه 5 أحادیث.
6) الفقیه 1- 397- 1179 تقدم ذیله فی الحدیث 9 من الباب 5 من أبواب مکان المصلی.
6432- 2- (1)قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع خَیْرُ مَسَاجِدِ نِسَائِکُمُ الْبُیُوتُ.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: بهترين مسجدها براى زنانتان همان خانههايشان است.
6433- 3- (2)قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّ خَیْرَ مَسَاجِدِ النِّسَاءِ الْبُیُوتُ.
**
ترجمه:
راوی گويد: روایت شده است که بهترين مسجد زنان همان خانههاى ايشان است،
6434- 4- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ زِیَادِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع خَیْرُ مَسَاجِدِ نِسَائِکُمُ الْبُیُوتُ.
**
ترجمه:
یونس بن ظبیان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: بهترين مسجدها براى زنانتان همان خانههايشان است.
6435- 5- (4)الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ ص صَلَاةُ الْمَرْأَةِ وَحْدَهَا فِی بَیْتِهَا کَفَضْلِ صَلَاتِهَا فِی الْجَمْعِ خَمْساً وَ عِشْرِینَ دَرَجَةً.
(5) **
ترجمه:
حسن بن فضل طبرسی گويد: پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمودند: نماز فراداى زن در خانهاش مانند نماز او در مسجد جامع، ثوابش بيست و پنج برابر است.
(6)31 بَابُ کَرَاهَةِ الْمَحَارِیبِ الدَّاخِلَةِ فِی الْمَسَاجِدِ **
ترجمه:
باب مکروه است ساختن محراب داخل مساجد
6436- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ کَانَ یَکْسِرُ الْمَحَارِیبَ إِذَا رَآهَا فِی الْمَسَاجِدِ وَ یَقُولُ کَأَنَّهَا مَذَابِحُ الْیَهُودِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا نَحْوَهُ (8)وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (9)
أَقُولُ: نَقَلَ الشَّهِیدُ فِی الذِّکْرَی (1)عَنِ الْأَصْحَابِ أَنَّ الْمُرَادَ بِهَا الْمَحَارِیبُ الدَّاخِلَةُ فِی الْمَسَاجِدِ وَ لَعَلَّهُمْ فَهِمُوا ذَلِکَ مِنْ لَفْظِ الْکَسْرِ أَوْ مِنَ التَّشْبِیهِ أَوْ مِنَ الظَّرْفِیَّةِ.
**
ترجمه:
طلحة بن زید گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: امير المؤمنين عليه السّلام محراب مساجد را در هر كجا كه مىديدند خراب مىكردند مىفرمودند: گويا محاريب كشتارگاههاى يهود مىباشند.
(2)32 بَابُ اسْتِحْبَابِ کَنْسِ الْمَسْجِدِ وَ إِخْرَاجِ الْکُنَاسَةِ وَ تَأَکُّدِهِ لَیْلَةَ الْجُمُعَةِ **
ترجمه:
باب مستحب است جاروب مسجد و خارج کردن خاک آن و تاکید آن در شب جمعه
6437- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بَشَّارٍ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی إِبْرَاهِیمَ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ کَنَسَ الْمَسْجِدَ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ لَیْلَةَ الْجُمُعَةِ- فَأَخْرَجَ مِنْهُ مِنَ التُّرَابِ مَا یُذَرُّ فِی الْعَیْنِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (4)
وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ مِثْلَهُ (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
امام کاظم عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم فرمودند: هر كس در روز پنجشنبه شب جمعه، مسجدى را جارو كند و خاك آن را بروبد و بيرون ببرد حتّى اگر به مقدار سرمۀ چشم باشد، خداوند گناهان او را مىبخشد.
6438- 2- (7)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ
مُحَمَّدِ بْنِ تَسْنِیمٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ سَلَّامِ بْنِ غَانِمٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ: مَنْ قَمَّ مَسْجِداً کَتَبَ اللَّهُ لَهُ عِتْقَ رَقَبَةٍ وَ مَنْ أَخْرَجَ مِنْهُ مَا یَقْذِی عَیْناً کَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ کِفْلَیْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ.
وَ رَوَاهُ أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی الْمَحَاسِنِ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
] پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمودند: هركس مسجد را جارو كشد، خداوند در نامه اعمال وى پاداش آزادى بندهاى را خواهد نوشت.و هركس از مسجد خاشاك به اندازه چشمى بيرون بريزد،خداوند دو نصيب از رحمت خود را به او ارزانى مىدارد.
(2)33 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الصَّلَاةِ فِی الْمَسْجِدِ مُنْفَرِداً عَلَی الصَّلَاةِ فِی غَیْرِهِ جَمَاعَةً **
ترجمه:
باب مستحب است انتخاب نماز ففرادا در مسجد فرادا بر نماز جماعت در غیر آن
6439- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی فِی جَمَاعَةٍ فِی مَنْزِلِهِ بِمَکَّةَ أَفْضَلُ أَوْ وَحْدَهُ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ فَقَالَ وَحْدَهُ.
**
ترجمه:
محمّد بن ابى نصر گويد: از امام رضا عليه السّلام پرسيدم: مردى در مكّه در خانه خود با جماعت نماز بخواند بهتر است و يا تنها در مسجد الحرام ؟ فرمود : تنها در مسجد الحرام .
6440- 2- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ (5)بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع یَقُولُ الصَّلَاةُ فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ فَرْداً أَفْضَلُ مِنْ سَبْعِینَ صَلَاةً فِی غَیْرِهِ جَمَاعَةً.
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ کَمَا یَأْتِی (6).
**
ترجمه:
] محمّد بن سنان گويد: از حضرت رضا عليه السّلام شنيدم ميفرمود: نماز فرادى در مسجد كوفه فضيلتش بيشتر است از هفتاد نماز جماعت در مساجد ديگر.
6441- 3- (7)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ
الْحَکَمِ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّ رَجُلًا یُصَلِّی بِنَا نَقْتَدِی بِهِ فَهُوَ أَحَبُّ إِلَیْکَ أَوْ فِی الْمَسْجِدِ قَالَ الْمَسْجِدُ أَحَبُّ إِلَیَّ.
**
ترجمه:
ابراهيم بن ميمون گويد: به امام صادق علیه السلام عرض كردم: مردي براي ما نماز ميگزارد و ما به او اقتدار ميكنيم. آيا اين نزد شما محبوبتر است يا در مسجد نماز خواندن؟ اما فرمود: مسجد نزد من محبوبتر است.
6442- 4- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ قَالَ: أَرْسَلْتُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع أَسْأَلُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی الْمَکْتُوبَةَ وَحْدَهُ فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ- أَفْضَلُ أَوْ صَلَاتُهُ فِی جَمَاعَةٍ فَقَالَ الصَّلَاةُ فِی جَمَاعَةٍ أَفْضَلُ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی التَّخْیِیرِ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ مَا مَرَّ (2)أَوْ عَلَی کَوْنِ الْجَمَاعَةِ فِی مَسْجِدٍ لِمَا تَقَدَّمَ (3)أَوْ مَعَ إِمَامٍ أَوْ مَعَ مُرَجِّحٍ آخَرَ.
**
ترجمه:
محمد بن عماره گويد: پيكي را به امام رضا علی السلام فرستادم و سؤال كردم از مردي كه نماز واجبش را به تنهايي در مسجد كوفه بخواند بهتر است يا نمازش را در جماعت بخواند ؟ امام عليه السّلام فرمود: نماز در جماعت بهتر است.
این حدیث حمل بر اختیار بین فرادای مسجد کوفه و جماعت غیر آن
6443- 5- (4)وَ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ رُزَیْقٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ صَلَاةُ الرَّجُلِ فِی مَنْزِلِهِ جَمَاعَةً تَعْدِلُ أَرْبَعاً وَ عِشْرِینَ صَلَاةً وَ صَلَاةُ الرَّجُلِ جَمَاعَةً فِی الْمَسْجِدِ تَعْدِلُ ثَمَانِیاً وَ أَرْبَعِینَ صَلَاةً مُضَاعَفَةً فِی الْمَسْجِدِ وَ إِنَّ الرَّکْعَةَ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ- أَلْفُ رَکْعَةٍ فِی سِوَاهُ مِنَ الْمَسَاجِدِ وَ إِنَّ الصَّلَاةَ فِی الْمَسْجِدِ فَرْداً بِأَرْبَعٍ وَ عِشْرِینَ صَلَاةً وَ الصَّلَاةَ فِی مَنْزِلِکَ فَرْداً هَبَاءٌ مَنْثُورٌ لَا یَصْعَدُ مِنْهُ إِلَی اللَّهِ شَیْءٌ وَ مَنْ صَلَّی فِی بَیْتِهِ جَمَاعَةً رَغْبَةً عَنِ الْمَسْجِدِ فَلَا صَلَاةَ لَهُ وَ لَا لِمَنْ صَلَّی تَبِعَهُ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ تَمْنَعُ مِنَ الْمَسْجِدِ.
أَقُولُ: هَذَا غَیْرُ صَرِیحٍ فِی الْمُسَاوَاةِ لِاحْتِمَالِ زِیَادَةِ الثَّوَابِ وَ إِنْ تَسَاوَی الْعَدَدَانِ.
**
ترجمه:
رزیق گويد: شنيدم امام صادق عليه السّلام فرمود: نماز مرد در خانهاش به جماعت معادل ۲۴ نماز است و نماز مرد به جماعت در مسجد معادل ۴۸ نماز مضاعف است. و يك ركعت در مسجدالحرام هزار ركعت در مساجد ديگر است. و همانا نماز فرادا در مسجد برابر با ۲۴ نماز است و نماز فراداي فرد در خانهاش بر باد رفته است و چيزي از او به سوي خدا بالا نميرود و هر كسي در خانهاش نماز را به جماعت بخواند نمازش مقبول نيست و همچنين نماز كساني كه با او خواندهاند مگر اينكه دليل و عذري بر ترك مسجد داشته باشند.
(1)34 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْإِسْرَاجِ فِی الْمَسْجِدِ **
ترجمه:
باب مستحب است روشن نمودن چراغ در مسجد
6444- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ یَشْکُرَ الْکَاهِلِیِّ عَنِ الْحَکَمِ عَنْ أَنَسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَسْرَجَ فِی مَسْجِدٍ مِنْ مَسَاجِدِ اللَّهِ سِرَاجاً لَمْ تَزَلِ الْمَلَائِکَةُ وَ حَمَلَةُ الْعَرْشِ یَسْتَغْفِرُونَ لَهُ مَا دَامَ فِی ذَلِکَ الْمَسْجِدِ ضَوْءٌ مِنْ ذَلِکَ السِّرَاجِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (3)
وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ أَبِی مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الصَّیْرَفِیِّ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ یَشْکُرَ الْبَاهِلِیِّ عَنِ الْکَاهِلِیِّ (4)
وَ رَوَاهُ فِی الْمُقْنِعِ أَیْضاً مُرْسَلًا (5)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ یَشْکُرَ (6)عَنِ الْحَکَمِ بْنِ مِسْکِینٍ عَنْ رَجُلٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
انس گويد: رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمودند: هر كه در مسجدى از مساجد خداوند متعال چراغى افروزد، تا وقتى روشنائى آن چراغ در آن مسجد باقيست فرشتگان و حاملان عرش الهى براى او طلب آمرزش كنند.
(1)35 بَابُ کَرَاهَةِ الْخُرُوجِ مِنَ الْمَسْجِدِ بَعْدَ سَمَاعِ الْأَذَانِ حَتَّی یُصَلِّیَ فِیهِ إِلَّا بِنِیَّةِ الْعَوْدِ **
ترجمه:
باب مکروه است خارج شدن از مسجد بعد از شنیدن اذان مگر نماز بخواند مگر به نیه برگشت
6445- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ ص مَنْ سَمِعَ النِّدَاءَ فِی الْمَسْجِدِ فَخَرَجَ مِنْ غَیْرِ عِلَّةٍ فَهُوَ مُنَافِقٌ إِلَّا أَنْ یُرِیدَ الرُّجُوعَ إِلَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مُسْلِمٍ السَّکُونِیِّ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمودند: هركس در مسجد صداى اذان را بشنود و بدون عذر موجه خارج شود نفاق ورزيده است،مگر اينكه قصد بازگشت داشته باشد.
6446- 2- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا صَلَّیْتَ صَلَاةً وَ أَنْتَ فِی الْمَسْجِدِ وَ أُقِیمَتِ الصَّلَاةُ فَإِنْ شِئْتَ فَاخْرُجْ وَ إِنْ شِئْتَ فَصَلِّ مَعَهُمْ وَ اجْعَلْهَا تَسْبِیحاً.
أَقُولُ: هَذَا إِمَّا مَحْمُولٌ عَلَی الْجَوَازِ وَ مَا مَرَّ عَلَی الْکَرَاهَةِ وَ إِمَّا مَخْصُوصٌ بِمَنْ صَلَّی وَ ذَاکَ بِمَنْ لَمْ یُصَلِّ (5).
**
ترجمه:
حلبى گوید: امام صادق عليه السّلام فرمود: هر گاه نماز خود را خوانده بودى و هنوز در مسجد بودى كه اقامۀ نماز بجماعت براى همان نماز گفتند، اگر خواهى از مسجد بيرون رو، و اگر خواهى در مسجد بمان و با ايشان نماز كن و براى نماز أخير قصد نافله كن.
6447- 3- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ الْکَشِّیُّ فِی کِتَابِ الرِّجَالِ عَنْ حَمْدَوَیْهِ بْنِ نُصَیْرٍ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا یُونُسُ قُلْ لَهُمْ یَا
مُؤَلَّفَةُ قَدْ رَأَیْتُ مَا تَصْنَعُونَ إِذَا سَمِعْتُمُ الْأَذَانَ أَخَذْتُمْ نِعَالَکُمْ وَ خَرَجْتُمْ مِنَ الْمَسْجِدِ.
**
ترجمه:
یونس بن یعقوب گوید: امام صادق علیه السلام به من فرمود: ای یونس، به آنان بگو: ای مؤلفة - قلوبهم -! آنچه را که انجام می¬دهید دیدم! زمانی که اذان را ¬شنیدید، کفشهایتان را گرفتید و از صحن خارج شدید
(1)36 بَابُ کَرَاهَةِ الْخَذْفِ (2)بِالْحَصَی فِی الْمَسَاجِدِ وَ غَیْرِهَا وَ مَضْغِ الْکُنْدُرِ (3)فِی الْمَجَالِسِ وَ عَلَی ظَهْرِ الطَّرِیقِ **
ترجمه:
باب پرتاب سنگ ریزه در مسجد و غیر آن و جویدن کندر در مجالس و کوچه
6448- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ ع أَنَّ النَّبِیَّ ص أَبْصَرَ رَجُلًا یَخْذِفُ بِحَصَاةٍ فِی الْمَسْجِدِ فَقَالَ مَا زَالَتْ تَلْعَنُ حَتَّی وَقَعَتْ ثُمَّ قَالَ الْخَذْفُ فِی النَّادِی مِنْ أَخْلَاقِ قَوْمِ لُوطٍ- ثُمَّ تَلَا ع وَ تَأْتُونَ فِی نادِیکُمُ الْمُنْکَرَ (5)قَالَ هُوَ الْخَذْفُ.
**
ترجمه:
] سکونی گويد: امام صادق علیه السلام: رسول خدا صلی الله علیه و آله مردی را دید که در مسجد ریگ بازی میکرد ، پس فرمود: «این ریگ تا زمانی که بر زمین افتد، لعن میفرستد». سپس ادامه داد: «ریگ پرتاب کردن در جمع از اخلاق قوم لوط علیه السلام است». پس آیه:《و در مجامع خود (بی هیچ خجلت) به کار قبیح میپردازید》؛ را تلاوت کرد؛ و امام صادق علیه السلام فرمود: «منکر همان ریگبازی است».
6449- 2- (6)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مَالِکِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ زِیَادِ بْنِ الْمُنْذِرِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: الْخَذْفُ بِالْحَصَی وَ مَضْغُ الْکُنْدُرِ فِی الْمَجَالِسِ وَ عَلَی ظَهْرِ الطَّرِیقِ مِنْ عَمَلِ قَوْمِ لُوطٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زِیَادِ بْنِ الْمُنْذِرِ (7)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (8).
**
ترجمه:
زیاد بن منذر گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: سنگريزه پرانيدن و جويدن كندر در مجالس و در ميان معابر و راهها از كارهاى قوم لوط است.
1) الباب 36 فیه حدیثان.
2) الخذف- رمی الحصاة أو النواة بین السبابة و الإبهام (لسان العرب 9- 16).
3) الکندر- نوع من العلک. و قیل- اللبان منه. (لسان العرب 5- 135).
4) التهذیب 3- 262- 741.
5) العنکبوت 29- 29.
6) التهذیب 2- 371- 1542، أورده بتمامه فی الحدیث 4 من الباب 24 من أبواب لباس المصلی.
7) الفقیه 1- 260- 799.
8) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 9 من الباب 23 من أبواب الملابس.
(1)37 بَابُ کَرَاهَةِ کَشْفِ الْعَوْرَةِ وَ السُّرَّةِ وَ الْفَخِذِ وَ الرُّکْبَةِ فِی الْمَسْجِدِ **
ترجمه:
باب مکروه است باز کردن عورت در مسجد از ناف و ران تا زانو
6450- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّ النَّبِیَّ ص قَالَ: کَشْفُ السُّرَّةِ وَ الْفَخِذِ وَ الرُّکْبَةِ فِی الْمَسْجِدِ مِنَ الْعَوْرَةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (3).
**
ترجمه:
پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: آشکار کردن ناف، ران و زانو در مسجد جزء عورت به حساب می¬آید
(4)38 بَابُ أَنَّ الْقَاصَّ یُضْرَبُ وَ یُطْرَدُ مِنَ الْمَسْجِدِ **
ترجمه:
باب قصه گو زده می شود و از مسجد بیرون می شود
6451- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع رَأَی قَاصّاً فِی الْمَسْجِدِ فَضَرَبَهُ بِالدِّرَّةِ وَ طَرَدَهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ (6).
**
ترجمه:
هشام بن سالم گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: امير مؤمنان على عليه السّلام قصهگويى را در مسجد مشاهده نمود؛ پس او را با تازيانه زد و بيرونش كرد.
(7)39 بَابُ اسْتِحْبَابِ دُخُولِ الْمَسْجِدِ عَلَی طَهَارَةٍ وَ الدُّعَاءِ بِالْمَأْثُورِ عِنْدَ دُخُولِهِ **
ترجمه:
باب مستحب است داخل شدن در مسجد با طهارت و دعاهای رسیده از اهللبیت علیهم
6452- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: رُوِیَ أَنَّ فِی التَّوْرَاةِ مَکْتُوباً
أَنَّ بُیُوتِی فِی الْأَرْضِ الْمَسَاجِدُ فَطُوبَی لِعَبْدٍ تَطَهَّرَ فِی بَیْتِهِ ثُمَّ زَارَنِی فِی بَیْتِی أَلَا إِنَّ عَلَی الْمَزُورِ کَرَامَةَ الزَّائِرِ أَلَا بَشِّرِ الْمَشَّاءِینَ فِی الظُّلُمَاتِ إِلَی الْمَسَاجِدِ بِالنُّورِ السَّاطِعِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ وَ فِی الْعِلَلِ کَمَا مَرَّ فِی الْوُضُوءِ (1).
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: خداوند به موسى فرمود: خانههاى من در روى زمين مساجد هستند. پس خوشا به حال بندهاى كه در خانه خود خويش را پاك كند (وضو بگيرد و يا غسل كند)، بعد بيايد در مسجد مرا ملاقات كند و بدان كه ثواب اين زيارت به منزله ثواب زيارت كعبه مىباشد ، بدان كه به كسانى كه در تاريكى شب به مسجد مىروند، مژده بده كه در روز قيامت هميشه نور درخشان آنها را احاطه خواهد كرد.
6453- 2- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الصُّهْبَانِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا دَخَلْتَ الْمَسْجِدَ وَ أَنْتَ تُرِیدُ أَنْ تَجْلِسَ فَلَا تَدْخُلْهُ إِلَّا طَاهِراً وَ إِذَا دَخَلْتَهُ فَاسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ ثُمَّ ادْعُ اللَّهَ وَ سَلْهُ وَ سَمِّ حِینَ تَدْخُلُهُ وَ احْمَدِ اللَّهَ وَ صَلِّ عَلَی النَّبِیِّ ص.
**
ترجمه:
امام باقر علیه السلام فرمود: زمانی که به قصد نشستن، وارد مسجد شدی، حتما پاک و طاهر باش، و چون داخل شدی به سوی قبله روی کن، سپس خدا را بخوان و از او بخواه، و هنگامی که وارد می¬شوی بسم الله بر زبان بیاور، و خدا را حمد و ثنا بگوی، و بر نبی اکرم صلّی الله علیه و آله صلوات بفرست.
6454- 3- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ حُسَیْنٍ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا دَخَلْتَ الْمَسْجِدَ فَاحْمَدِ اللَّهَ وَ أَثْنِ عَلَیْهِ وَ صَلِّ عَلَی النَّبِیِّ ص الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
أبي بصير گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: وقتی وارد مسجد شدی، خدا را حمد و ستایش کن و برای پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم صلوات بفرست.
6455- 4- (4)وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: إِذَا دَخَلْتَ الْمَسْجِدَ فَقُلْ بِسْمِ اللَّهِ وَ السَّلَامُ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص وَ مَلَائِکَتِهِ (5)- عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ السَّلَامُ عَلَیْهِمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ رَبِّ اغْفِرْ لِی ذُنُوبِی وَ افْتَحْ لِی أَبْوَابَ فَضْلِکَ- وَ إِذَا خَرَجْتَ فَقُلْ مِثْلَ ذَلِکَ.
**
ترجمه:
سماعة گويد: وقتی وارد مسجد شدی بگو: به نام خدا و درود خدا بر رسول خدا صلوات الله علیه و آله و فرشتگانش، بر محمد و آل محمد و درود ، رحمت و برکات خداوند بر آنان باد. پروردگارا گناهانم را ببخش و درهای فضلت را بر من بگشا و چون بیرون رفتی همین را بگو.
6456- 5- (6)وَ عَنْهُ عَنْ فُضَیْلِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ قَالَ: إِذَا دَخَلْتَ الْمَسْجِدَ فَقُلِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی وَ افْتَحْ لِی أَبْوَابَ رَحْمَتِکَ- وَ إِذَا خَرَجْتَ فَقُلِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی وَ افْتَحْ لِی أَبْوَابَ فَضْلِکَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی الْحُکْمِ الْأَوَّلِ فِی الْوُضُوءِ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی الثَّانِی فِی آدَابِ التِّجَارَةِ (2).
**
ترجمه:
عبدالله بن الحسن گويد: اگر وارد مسجد شدی بگو: خدایا مرا ببخش و درهای رحمتت را به رویم بگشا و اگر بیرون رفتی بگو: خدایا مرا ببخش و درهای فضلت را به رویم بگشا.
(3)40 بَابُ اسْتِحْبَابِ الِابْتِدَاءِ فِی دُخُولِ الْمَسْجِدِ بِالرِّجْلِ الْیُمْنَی وَ فِی الْخُرُوجِ بِالْیُسْرَی وَ الصَّلَاةِ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فِی الْمَوْضِعَیْنِ **
ترجمه:
باب مستحب است وقت وارد مسجد شن با پای راست و وقت خارجشدن با پای چپ و صلوات بر محمد و آل محمد در دو موقع
6457- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا دَخَلْتَ الْمَسْجِدَ فَصَلِّ عَلَی النَّبِیِّ ص- وَ إِذَا خَرَجْتَ فَافْعَلْ ذَلِکَ.
**
ترجمه:
عبد اللّه بن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هرگاه وارد مسجد شدى، بر پيامبر صلّى اللّه عليه و اله صلوات بفرست، و به هنگام خروج نيز چنين كن.
6458- 2- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَالِحِ بْنِ سَعِیدٍ الرَّاشِدِیِّ عَنْ یُونُسَ عَنْهُمْ ع قَالَ: الْفَضْلُ فِی دُخُولِ الْمَسْجِدِ أَنْ تَبْدَأَ بِرِجْلِکَ الْیُمْنَی إِذَا دَخَلْتَ وَ بِالْیُسْرَی إِذَا خَرَجْتَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
**
ترجمه:
يونس بن عبد الرحمان گويد: یکی از ائمّه عليهم السّلام فرمود: بهتر است به هنگام ورود به مسجد با پاى راست وارد شوى و براى خارج شدن با پاى چپ شروع كنى.
(7)41 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْوُقُوفِ عَلَی بَابِ الْمَسْجِدِ وَ الدُّعَاءِ بِالْمَأْثُورِ عِنْدَ الْخُرُوجِ مِنْهُ **
ترجمه:
باب مستحب است توقف درب مسجد و دعاهای رسیده از اهللبیت خواندن
6459- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ
1) تقدم فی الباب 10 و الحدیث 12 من الباب 26 من أبواب الوضوء.
2) یأتی فی الباب 18 و فی الحدیث 1 من الباب 40 من أبواب آداب التجارة.
3) الباب 40 فیه حدیثان.
4) الکافی 3- 309- 2.
5) الکافی 3- 308- 1.
6) یأتی فی الحدیث 2 الباب 41 من هذه الأبواب، و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 39 من هذه الأبواب.
7) الباب 41 فیه حدیثان.
8) الکافی 3- 309- 4.
عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْهَاشِمِیِّ عَنْ أَبِی حَفْصٍ الْعَطَّارِ شَیْخٍ مِنْ أَهْلِ الْمَدِینَةِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا صَلَّی أَحَدُکُمُ الْمَکْتُوبَةَ وَ خَرَجَ مِنَ الْمَسْجِدِ فَلْیَقِفْ بِبَابِ الْمَسْجِدِ ثُمَّ لْیَقُلِ اللَّهُمَّ دَعَوْتَنِی فَأَجَبْتُ دَعْوَتَکَ وَ صَلَّیْتُ مَکْتُوبَتَکَ وَ انْتَشَرْتُ فِی أَرْضِکَ کَمَا أَمَرْتَنِی فَأَسْأَلُکَ مِنْ فَضْلِکَ الْعَمَلَ بِطَاعَتِکَ وَ اجْتِنَابَ سَخَطِکَ وَ الْکَفَافَ مِنَ الرِّزْقِ بِرَحْمَتِکَ.
**
ترجمه:
] ابو حفص عطّارپيرمردى از اهل مدينه گويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود: رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود: هرگاه يكى از شما نماز واجب مىخواند و از مسجد خارج مىشود، خوب است بر در مسجد بايستد و بگويد:( خداوندا مرا خواندى و اجابت نمودم و تو را خواندم و نماز واجب تو را بجا آوردم و به فرمان تو در زمين تو فعاليت مىكنم پس از فضل تو مىخواهم كه به حق رحمتت مرا بر اطاعت خود و دورى از نافرمانىات موفق كنى و روزى من را تأمين نمايى».
6460- 2- (1)الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ حَمَّوَیْهِ عَنْ أَبِی الْحُسَیْنِ عَنْ أَبِی خَلِیفَةَ عَنْ مُسَدَّدٍ عَنْ عَبْدِ الْوَارِثِ عَنْ لَیْثِ بْنِ أَبِی سُلَیْمٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أُمِّهِ فَاطِمَةَ عَنْ جَدَّتِهِ فَاطِمَةَ قَالَتْ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا دَخَلَ الْمَسْجِدَ صَلَّی عَلَی النَّبِیِّ ص وَ قَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی ذُنُوبِی وَ افْتَحْ لِی أَبْوَابَ رَحْمَتِکَ- فَإِذَا خَرَجَ صَلَّی عَلَی النَّبِیِّ ص وَ قَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی ذُنُوبِی وَ افْتَحْ لِی أَبْوَابَ فَضْلِکَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
**
ترجمه:
عبدالله بن الحسن گويد: فاطمه عليها السّلام فرمود: رسول خدا وقتى به مسجد مىرفت صلوات مىفرستاد و مىفرمود: خداوندا گناهانم را بيامرز و درهاى رحمتت را برايم بگشا.و چون بيرون مىرفت باز صلوات مىفرستاد و مىفرمود: خداوندا گناهانم را بيامرز و درهاى احسانت را برايم بگشا.
(3)42 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَحِیَّةِ الْمَسْجِدِ وَ هِیَ رَکْعَتَانِ **
ترجمه:
باب مستحب است تحیت مسجد به دو رکعت نماز
6461- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَسْوَارِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ السِّحْرِیِّ (5)عَنْ عَمْرِو بْنِ حَفْصٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ (6)بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَسَدٍ عَنِ
الْحُسَیْنِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ یَحْیَی بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ جَرِیحٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ عُبَیْدِ (1)بْنِ عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی ذَرٍّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص وَ هُوَ فِی الْمَسْجِدِ جَالِسٌ فَقَالَ لِی یَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّ لِلْمَسْجِدِ تَحِیَّةً قُلْتُ وَ مَا تَحِیَّتُهُ قَالَ رَکْعَتَانِ تَرْکَعُهُمَا فَقُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ- إِنَّکَ أَمَرْتَنِی بِالصَّلَاةِ فَمَا الصَّلَاةُ قَالَ خَیْرُ مَوْضُوعٍ فَمَنْ شَاءَ أَقَلَّ وَ مَنْ شَاءَ أَکْثَرَ إِلَی أَنْ قَالَ قُلْتُ: فَأَیُّ الصَّلَاةِ أَفْضَلُ قَالَ طُولُ الْقُنُوتِ قُلْتُ فَأَیُّ الصَّدَقَةِ أَفْضَلُ قَالَ جُهْدٌ مِنْ مُقِلٍّ فِی (فَقِیرٍ فِی سِرٍّ) (2)قُلْتُ فَمَا الصَّوْمُ قَالَ فَرْضٌ مُجْزِی وَ عِنْدَ اللَّهِ أَضْعَافٌ کَثِیرَةٌ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ (3)بِإِسْنَادِهِ الْآتِی (4)عَنْ أَبِی ذَرٍّ فِی وَصِیَّتِهِ لَهُ أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی کَرَاهَةِ جَعْلِ الْمَسَاجِدِ طُرُقاً حَتَّی یُصَلِّیَ فِیهَا رَکْعَتَیْنِ (5).
**
ترجمه:
ابو ذر گوید: روزى به نزد رسول خدا رفتم درحالىكه به تنهايى در مسجد نشسته بود. فرصت تنهايىشان را غنيمت شمردم و حضرت فرمودند:اى ابو ذر همانا براى هر مسجد هديهاى است.من عرض كردم : اى رسول خدا هديۀ به مسجد چيست؟فرمودند:دو ركعت نماز.سپس من گفتم:اى رسول خدا مرا به نماز فرمان دادى،اما نماز چيست؟ فرمودند : كردارى نيكو است كه هركس خواهد كم كند و هركه خواهد بيفزايد. تا این که فرمود؛ من عرض كردم : كدام نماز با فضيلتتر است ؟ فرمودند : نماز با قنوت طولانى. من عرض كردم : كدام صدقه با فضيلتتر است ؟ فرمودند : كوشش نهان بينوا براى فقير. من عرض كردم : كدام روزه با فضيلتتر است ؟ فرمودند : واجب به كفايت كه نزد خداوند چندين برابر مىشود.
(6)43 بَابُ مَا یُسْتَحَبُّ الصَّلَاةُ فِیهِ مِنْ مَسَاجِدِ الْکُوفَةِ وَ مَا یُکْرَهُ مِنْهَا **
ترجمه:
باب مستحب است نماز در مسجد کوفه و مکروه بودن در مساجدی دیگر
6462- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ
عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ أَوْ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ بِالْکُوفَةِ مَسَاجِدَ مَلْعُونَةً وَ مَسَاجِدَ مُبَارَکَةً فَأَمَّا الْمُبَارَکَةُ فَمَسْجِدُ غَنِیٍّ وَ اللَّهِ إِنَّ قِبْلَتَهُ لَقَاسِطَةٌ وَ إِنَّ طِینَتَهُ لَطَیِّبَةٌ وَ لَقَدْ وَضَعَهُ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ وَ لَا تَذْهَبُ الدُّنْیَا (1)حَتَّی تَفَجَّرَ عِنْدَهُ عَیْنَانِ وَ تَکُونَ عِنْدَهُ جَنَّتَانِ وَ أَهْلُهُ مَلْعُونُونَ وَ هُوَ مَسْلُوبٌ مِنْهُمْ وَ مَسْجِدُ بَنِی ظَفَرٍ- وَ هُوَ مَسْجِدُ السَّهْلَةِ وَ مَسْجِدٌ بِالْحَمْرَاءِ- وَ مَسْجِدُ جُعْفِیٍّ وَ لَیْسَ هُوَ الْیَوْمَ مَسْجِدَهُمْ قَالَ دَرَسَ وَ أَمَّا الْمَسَاجِدُ الْمَلْعُونَةُ فَمَسْجِدُ ثَقِیفٍ وَ مَسْجِدُ الْأَشْعَثِ وَ مَسْجِدُ جَرِیرٍ- وَ مَسْجِدُ سِمَاکٍ وَ مَسْجِدٌ بِالْحَمْرَاءِ- بُنِیَ عَلَی قَبْرِ فِرْعَوْنٍ مِنَ الْفَرَاعِنَةِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ (2)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ (3)
وَ رَوَاهُ الطُّوسِیُّ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْکَاتِبِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الزَّعْفَرَانِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ صَبِیحٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ مُسَاوِرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَزَوَّرٍ عَنِ الْهَیْثَمِ بْنِ عَوْفٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ عَرْعَرَةَ عَنْ عَلِیٍّ ع نَحْوَهُ (4).
**
ترجمه:
محمد بن مسلم گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: در كوفه، مساجدى ملعون و مساجدى مبارك است.
مساجد مبارك عبارتند از : مسجد غنى. به خدا سوگند كه قبلۀ آن راست و برابر (كعبه) است و سرشت آن پاكيزه كه مردى مؤمن آن را بنا كرده است، و دنيا به پايان نخواهد رسيد تا اينكه دو چشمه از آن بجوشد و در كنار آن، دو باغ به وجود خواهد آمد، و اهل آن مسجد ملعونند و شرف و مباركى آن مسجد از آنان گرفته شده است. مسجد بنى ظفر، كه همان مسجد سهله است. مسجدى كه در خمراء است. مسجد جعفى و امروز ديگر مسجد آنان نيست. و آثار آن برطرف شده است. و امّا مساجدى كه ملعون هستند عبارتند از: مسجد ثقيف، مسجد اشعث، مسجد جرير، مسجد سماك، و مسجدى در خمراء، كه بر قبر فرعونى بنا شده است.
6463- 2- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عُبَیْسِ (2)بْنِ هِشَامٍ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: جُدِّدَتْ أَرْبَعَةُ مَسَاجِدَ بِالْکُوفَةِ- فَرَحاً لِقَتْلِ الْحُسَیْنِ ع مَسْجِدُ الْأَشْعَثِ وَ مَسْجِدُ جَرِیرٍ- وَ مَسْجِدُ سِمَاکٍ وَ مَسْجِدُ شَبَثِ بْنِ رِبْعِیٍّ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
سالم گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: به شكرانۀ شهادت و قتل امام حسين عليه السّلام چهار مسجد در كوفه تجديد بنا شد: مسجد اشعث، مسجد جرير، مسجد سماك و مسجد شبث بن ربعى
6464- 3- (4)وَ 6465- 4- (5)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع نَهَی بِالْکُوفَةِ- عَنِ الصَّلَاةِ فِی خَمْسَةِ مَسَاجِدَ مَسْجِدِ الْأَشْعَثِ بْنِ قَیْسٍ وَ مَسْجِدِ جَرِیرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِیِّ- وَ مَسْجِدِ سِمَاکِ بْنِ مَحْرَمَةَ (6)وَ مَسْجِدِ شَبَثِ بْنِ رِبْعِیٍّ- وَ مَسْجِدِ التَّیْمِ (7).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ مُرْسَلًا (8)
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ وَ زَادَ قَالَ وَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع إِذَا نَظَرَ إِلَی مَسْجِدِهِمْ قَالَ هَذِهِ بُقْعَةُ تَیْمٍ.
وَ مَعْنَاهُ أَنَّهُمْ قَعَدُوا عَنْهُ لَا یُصَلُّونَ مَعَهُ عَدَاوَةً لَهُ وَ بُغْضاً لَعَنَهُمُ اللَّهُ (9).
**
ترجمه:
امام صادق (عليه السّلام) فرمود: امير المؤمنين از نماز خواندن در پنج مسجد كه در كوفه است نهى فرمود مسجد اشعث بن قيس كندى و مسجد جرير بن عبد اللّٰه بجلى و مسجد سماك بن مخرمة و مسجد شبث بن ربعى و مسجد تيم امام صادق فرموده: هر وقت امير المؤمنين نگاهش بآن مسجد مىافتاد ميفرمود: اين چهار ديوار تيم است و غرض حضرت اين بود كه قبيلۀ تيم از يارى آن حضرت دست كشيده بودند و از كينهاى كه داشتند با حضرت نماز نميخواندند خداى لعنتشان كند.
1) الکافی 3- 490- 2.
2) فی هامش الأصل عن نسخة من التهذیب (سلیمان) بدل (عبیس).
3) التهذیب 3- 250- 687.
4) الکافی 3- 490- 3.
5) الکافی 3- 490- 3.
6) 6فی نسخة التهذیب- خرشة، منه قده، و فی المصدر- مخرمة.
7) فی التهذیب- الهیثم (هامش المخطوط).
8) التهذیب 6- 39- 82.
9) الخصال- 301- 76، و فیه- عمن ذکره بدل عن بعض أصحابنا.
6466- 5- (1)قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ فِی رِوَایَةِ أَبِی بَصِیرٍ مَسْجِدُ بَنِی السِّیدِ وَ مَسْجِدُ بَنِی عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دَارِمٍ وَ مَسْجِدُ سِمَاکٍ وَ مَسْجِدُ ثَقِیفٍ وَ مَسْجِدُ الْأَشْعَثِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی مَا تُسْتَحَبُّ فِیهِ الصَّلَاةُ أَیْضاً مِنْ مَسَاجِدِ الْکُوفَةِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ (2).
**
ترجمه:
کلینی گوید: أبي بصير گويد: مسجد بني السيد ، و مسجد بني عبد الله بن درام ، و مسجد سماك ، و مسجد ثقيف ، و مسجد الأشعث.
(3)44 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ قَصْدِ الْمَسْجِدِ الْأَعْظَمِ بِالْکُوفَةِ وَ لَوْ مِنْ بَعِیدٍ وَ إِکْثَارِ الصَّلَاةِ فِیهِ فَرْضاً وَ نَفْلًا خُصُوصاً فِی مَیْمَنَتِهِ وَ وَسَطِهِ وَ اخْتِیَارِهِ عَلَی غَیْرِهِ مِنَ الْمَسَاجِدِ إِلَّا مَا اسْتُثْنِیَ وَ حُدُودِهِ وَ کَرَاهَةِ دُخُولِهِ رَاکِباً **
ترجمه:
باب مستحب موکد بودن حرکت به سمت مسجد کوفه و لو از راه دور و نماز زیاد خواندن در آن واجب و مستحب مخصوصا در سمت راست و وسط آن
6467- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِی أُسَامَةَ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَسْجِدُ کُوفَانَ رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ صَلَّی فِیهِ أَلْفُ نَبِیٍّ وَ سَبْعُونَ نَبِیّاً وَ مَیْمَنَتُهُ رَحْمَةٌ وَ مَیْسَرَتُهُ مَکْرٌ فِیهِ عَصَی مُوسَی وَ شَجَرَةُ یَقْطِینٍ وَ خَاتَمُ سُلَیْمَانَ وَ مِنْهُ فَارَ التَّنُّورُ وَ نُجِرَتِ (5)السَّفِینَةُ وَ هِیَ صُرَّةُ (6)بَابِلَ وَ مَجْمَعُ الْأَنْبِیَاءِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
ابو عبيده گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: مسجد كوفه، باغى از باغهاى بهشت است كه در آنجا هزار و هفتاد پيامبر نماز خواندهاند. سمت راست آن رحمت، سمت چپ آن مكر است. عصاى موسى عليه السّلام، گياه كدو و انگشتر سليمان عليه السّلام در آن مسجد است. و از آنجا تنور فوران كرد و در همين مسجد كشتى معروف نوح عليه السّلام ساخته شد و همان بلندترين مكان بابل و محلّ اجتماع پيامبران عليهم السّلام بوده است.
6468- 2- (8)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنِ الْحَسَنِ بْنِ
1) الکافی 3- 490- 3 ذیل حدیث 3.
2) یأتی ما یدلّ علی ذلک فی الباب 44 و 45، 49 من هذه الأبواب، و تقدم ما یدلّ علیه فی ذیل الحدیث 4 من الباب 15 من هذه الأبواب.
3) الباب 44 فیه 28 حدیث.
4) الکافی 3- 493- 9.
5) فی نسخة- و جرت (هامش المخطوط).
6) فی نسخة- سرة (هامش المخطوط).
7) التهذیب 3- 252- 691.
8) الکافی 3- 492- 3.
عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ نِعْمَ الْمَسْجِدُ مَسْجِدُ الْکُوفَةِ- صَلَّی فِیهِ أَلْفُ نَبِیٍّ وَ أَلْفُ وَصِیٍّ وَ مِنْهُ فَارَ التَّنُّورُ وَ فِیهِ نُجِرَتِ السَّفِینَةُ مَیْمَنَتُهُ رِضْوَانُ اللَّهِ وَ وَسَطُهُ رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ وَ مَیْسَرَتُهُ مَکْرٌ فَقُلْتُ لِأَبِی بَصِیرٍ مَا یَعْنِی بِقَوْلِهِ مَکْرٌ قَالَ یَعْنِی مَنَازِلَ السُّلْطَانِ وَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَقُومُ عَلَی بَابِ الْمَسْجِدِ ثُمَّ یَرْمِی بِسَهْمِهِ فَیَقَعُ فِی مَوْضِعِ التَّمَّارِینَ فَیَقُولُ ذَلِکَ مِنَ الْمَسْجِدِ وَ کَانَ یَقُولُ قَدْ نَقَصَ مِنْ أَسَاسِ الْمَسْجِدِ مِثْلُ مَا نَقَصَ فِی تَرْبِیعِهِ.
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ إِلَی قَوْلِهِ وَ مَیْسَرَتُهُ مَکْرٌ.
یَعْنِی مَنَازِلَ الشَّیْطَانِ (1)وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
ابو بصير گويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود: چه خوب مسجدى است مسجد كوفه! در آنجا هزار پيامبر و هزار وصى نماز خواندهاند، و از آنجا تنور فوران كرد و در همين مسجد، كشتى معروف نوح عليه السّلام ساخته شد، و سمت راست آن رضا و خشنودى الهى است، وسط آن روضهاى از روضههاى بهشت و سمت چپ آن مكر قرار گرفته است. راوى گويد: به ابو بصير گفتم: مقصود آن حضرت از مكر چيست؟ گفت: خانههاى سلطان و پادشاه است و امير مؤمنان على عليه السّلام همواره كنار در مسجد مىايستاد و تيرى رها مىكرد كه در محلّ خرمافروشان مىافتاد. سپس مىفرمود: تا آنجا جزو مسجد است. همچنين مىفرمود: از اساس و بنيان مسجد كم شده، آنسان كه از چهار گوشه آن كم شده است.
6469- 3- (3)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ وَ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْخَرَّازِ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ لِی یَا هَارُونَ بْنَ خَارِجَةَ کَمْ بَیْنَکَ وَ بَیْنَ مَسْجِدِ الْکُوفَةِ- یَکُونُ مِیلًا قُلْتُ لَا قَالَ فَتُصَلِّی فِیهِ الصَّلَوَاتِ کُلَّهَا قُلْتُ لَا قَالَ أَمَا لَوْ کُنْتُ بِحَضْرَتِهِ لَرَجَوْتُ أَنْ لَا تَفُوتَنِی فِیهِ صَلَاةٌ وَ تَدْرِی مَا فَضْلُ ذَلِکَ الْمَوْضِعِ مَا مِنْ عَبْدٍ صَالِحٍ وَ لَا نَبِیٍّ إِلَّا وَ قَدْ صَلَّی فِی مَسْجِدِ کُوفَانَ- حَتَّی إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص لَمَّا أَسْرَی اللَّهُ بِهِ قَالَ لَهُ جَبْرَئِیلُ أَ تَدْرِی أَیْنَ أَنْتَ السَّاعَةَ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْتَ مُقَابِلُ مَسْجِدِ
کُوفَانَ- قَالَ فَاسْتَأْذِنْ لِی رَبِّی حَتَّی آتِیَهُ فَأُصَلِّیَ رَکْعَتَیْنِ فَاسْتَأْذَنَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فَأَذِنَ لَهُ وَ إِنَّ مَیْمَنَتَهُ لَرَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ وَ إِنَّ وَسَطَهُ لَرَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ وَ إِنَّ مُؤَخَّرَهُ لَرَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ وَ إِنَّ الصَّلَاةَ الْمَکْتُوبَةَ فِیهِ لَتَعْدِلُ بِأَلْفِ صَلَاةٍ وَ إِنَّ النَّافِلَةَ فِیهِ لَتَعْدِلُ بِخَمْسِمِائَةِ صَلَاةٍ وَ إِنَّ الْجُلُوسَ فِیهِ بِغَیْرِ تِلَاوَةٍ وَ لَا ذِکْرٍ لَعِبَادَةٌ وَ لَوْ عَلِمَ النَّاسُ مَا فِیهِ لَأَتَوْهُ وَ لَوْ حَبْواً.
قَالَ سَهْلٌ وَ رُوِیَ لِی عَنْ (1)عَمْرٍو إِنَّ الصَّلَاةَ فِیهِ لَتَعْدِلُ بِحَجَّةٍ وَ إِنَّ النَّافِلَةَ فِیهِ لَتَعْدِلُ بِعُمْرَةٍ
**
ترجمه:
[6469] هارون بن خارجه گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اى هارون بن خارجه! ميان تو و مسجد كوفه چه مقدار مسافت است؟ آيا يك ميل مىشود؟ عرض كردم : نه. فرمود : آيا همۀ نمازهاى خود را در آنجا مىخوانى ؟ عرض كردم: نه. فرمود : اگر من نزديك آن مسجد بودم، اميد داشتم كه يك نماز در آن، از من فوت نشود، آيا مىدانى فضيلت آن مكان چقدر است ؟ هيچ بندۀ صالحى و هيچ پيامبرى نبوده است مگر آنكه در مسجد كوفه نماز گزارده است، حتّى رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله در شبى كه او را به معراج بردند، جبرئيل به آن حضرت عرض كرد : اى رسول خدا! آيا مىدانى اكنون، در كجايى ؟ اكنون مقابل مسجد كوفه هستى. فرمود : از پروردگارم رخصت و اجازه بخواه تا بروم و در آن دو ركعت نماز بگزارم. جبرئيل از خداوند عزّ و جلّ اجازه خواست و به او اجازه داد. به راستى كه در جانب راست آن باغى از باغهاى بهشت و در وسط و در پشت آن هركدام گلشنى از گلشنهاى بهشت است. و به راستى كه نماز واجب در آن، برابر هزار ركعت نماز و نافله در آن برابر با پانصد ركعت نماز است و نشستن در آن مسجد، بدون تلاوت (قرآن) و ذكر عبادت است، و اگر مردم مىدانستند كه آن مكان داراى چه فضيلتى است به سوى آن به راه مىافتادند، گرچه به صورت سينهخيز باشد. سهل گويد: راوى ديگرى غير از عمرو براى من روايت كرد كه نماز واجب در آن، برابر انجام يك حجّ و نماز نافله برابر انجام يك عمره است.
6470- 4- (2)وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ مُرْسَلًا مِنْ قَوْلِهِ مَا مِنْ عَبْدٍ صَالِحٍ إِلَی قَوْلِهِ وَ لَوْ حَبْواً وَ تَرَکَ قَوْلَهُ وَ إِنَّ وَسَطَهُ لَرَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ.
وَ
رَوَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ وَ لَوْ حَبْواً (3).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْمَعْرُوفِ بِابْنِ التَّبَّانِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ النَّهْمِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْوَهَّابِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِیِّ عَنْ تَوْبَةَ بْنِ الْخَلِیلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ نَحْوَهُ کَمَا فِی رِوَایَةِ الشَّیْخِ (4)وَ رَوَاهُ الطُّوسِیُّ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُبَیْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ بَابَوَیْهِ بِالْإِسْنَادِ (5)
وَ
رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ خَمْسِمِائَةِ صَلَاةٍ (6)
**
ترجمه:
شیخ طوسی درالتهذیب روایت را مرسل آورده از ( هيچ بندۀ صالحى و هيچ پيامبرى نبوده است مگر آنكه در مسجد كوفه نماز گزارده است، و اگر مردم مىدانستند كه آن مكان داراى چه فضيلتى است به سوى آن به راه مىافتادند، گرچه به صورت سينهخيز باشد.
اما این جمله نیست (به راستى كه در جانب راست آن باغى از باغهاى بهشت و در وسط و در پشت آن هركدام گلشنى از گلشنهاى بهشت است.به راستى كه در جانب راست آن باغى از باغهاى بهشت و در وسط و در پشت آن هركدام گلشنى از گلشنهاى بهشت است.)
6471- 5- (1)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِی حَمَّادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مَالِکِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: إِنَّ أَوَّلَ مَا عَرَفْتُ مِنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع- أَنِّی رَأَیْتُ رَجُلًا دَخَلَ مِنْ بَابِ الْفِیلِ- فَصَلَّی أَرْبَعَ رَکَعَاتٍ فَتَبِعْتُهُ حَتَّی أَتَی بِئْرَ الرَّکْوَةِ (2)- وَ إِذَا بِنَاقَتَیْنِ مَعْقُولَتَیْنِ وَ مَعَهُمَا غُلَامٌ أَسْوَدُ فَقُلْتُ لَهُ مَنْ هَذَا قَالَ هَذَا عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ فَدَنَوْتُ إِلَیْهِ وَ سَلَّمْتُ عَلَیْهِ فَقُلْتُ لَهُ مَا أَقْدَمَکَ بِلَاداً قُتِلَ فِیهَا أَبُوکَ وَ جَدُّکَ فَقَالَ زُرْتُ أَبِی وَ صَلَّیْتُ فِی هَذَا الْمَسْجِدِ ثُمَّ قَالَ هَا هُوَ ذَا وَجْهِی صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ.
**
ترجمه:
ابو حمزه گويد: نخستين بارى كه من على بن الحسين عليه السّلام را شناختم روزى بود كه ديدم مردى از باب الفيل [مسجد كوفه] داخل شد و چهار ركعت نماز گزارد.من در پى آن مرد آن قدر رفتم تا به بئر الزكاة كه نزديك خانه صالح بن على بود رسيد،در آن جا دو شتر زانو بسته يافتم همراه غلامى سياه،از غلام پرسيدم: اين مرد كيست ؟ گفت : على بن الحسين است.پس من به حضرت على بن الحسين عليهما السّلام نزديك شدم و درود فرستادم و عرض كردم : چرا به اين شهر آمديد،شهرى كه پدر و نيايت را در آن كشتند ؟ فرمود : به زيارت پدرم آمدم و در اين مسجد نماز گزاردم و اينك رو به سوى مدينه دارم درود خدا بر او باد .
6472- 6- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (4)عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُصَیْنِ (5)وَ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ أَنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع أَتَی مَسْجِدَ الْکُوفَةِ عَمْداً مِنَ الْمَدِینَةِ فَصَلَّی فِیهِ رَکَعَاتٍ ثُمَّ عَادَ حَتَّی رَکِبَ رَاحِلَتَهُ وَ أَخَذَ الطَّرِیقَ.
**
ترجمه:
أبي حمزه ثمالی گويد: امام على بن الحسين عليه السّلام از مدينه بمسجد كوفه آمد فقط چهار ركعت نماز در مسجد كوفه خواند سوار شتر خود شده راه مدينه را از پيش گرفت.
6473- 7- (6)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ الْجَوْهَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَدِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَصَلَّی فِیهِ رَکْعَتَیْنِ ثُمَّ جَاءَ.
**
ترجمه:
عمرو بن خالد گويد: حضرت على بن الحسين عليه السّلام حدیثی مثل حدیث بالا با این ادامه .. پس در آن دو ركعت نماز خوانده سپس آمد
6474- 8- (7)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عِیسَی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ بِإِسْنَادٍ لَهُ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع حَدُّ مَسْجِدِ
الْکُوفَةِ آخِرُ السَّرَّاجِینَ خَطَّهُ آدَمُ- وَ أَنَا أَکْرَهُ أَنْ أَدْخُلَهُ رَاکِباً قَالَ قُلْتُ: فَمَنْ غَیَّرَهُ عَنْ خِطَّتِهِ فَقَالَ أَمَّا أَوَّلُ ذَلِکَ فَالطُّوفَانُ فِی زَمَنِ نُوحٍ- ثُمَّ غَیَّرَهُ أَصْحَابُ کِسْرَی وَ النُّعْمَانِ- ثُمَّ غَیَّرَهُ زِیَادُ بْنُ أَبِی سُفْیَانَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (1).
**
ترجمه:
علی بن مهزيار گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: حدّ مسجد كوفه آخر بازار سرّاجان است، اين همان مقداريست كه حضرت آدم عليه السّلام با علامت نشان كرد يا حصار كشيد، و من دوست نميدارم سواره بدان جا يا به آن قسمتیکه از مسجد بيرون افتاده وارد شوم. به آن حضرت عرض كردند: پس چه كسى آن را از حدّ تعيين شده آدم تغيير داده ؟ فرمود : امّا نخستين عامل همان طوفان بزرگ در زمان نوح عليه السّلام ميبود، بعد از آن اصحاب خسرو و نعمان بن منذر آن را تغيير دادند، و پس از ايشان زياد بن أبى سفيان مشهور به زياد بن ابيه آن را تغيير داد.
6475- 9- (2)وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ هِشَامٍ الْخُرَاسَانِیِّ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَانَ مَعَهُ بِالْکُوفَةِ فَمَضَی حَتَّی انْتَهَی إِلَی طَاقِ الزَّیَّاتِینَ- وَ هُوَ آخِرُ السَّرَّاجِینَ فَنَزَلَ وَ قَالَ انْزِلْ فَإِنَّ هَذَا الْمَوْضِعَ کَانَ مَسْجِدَ الْکُوفَةِ- الْأَوَّلَ الَّذِی خَطَّهُ آدَمُ وَ أَنَا أَکْرَهُ أَنْ أَدْخُلَهُ رَاکِباً ثُمَّ ذَکَرَ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
مفضّل بن عمر مىگويد:در آن هنگام كه امام صادق عليه السّلام براى ديدار با ابو العباس به كوفه آمد من نيز در خدمت آن حضرت بودم،پس چون به محلۀ كناسه رسيديم ....همچنان برفت تا به طاق زيت فروشان كه آخر بازار سرّاجها بود رسيد،پس در آن جا پياده شد و فرمود:پياده شو،اين همان مكان نخستين مسجد كوفه است كه آدم عليه السّلام طرح آن را ريخت و من خوش نمىدارم سواره در آن وارد آيم.
6476- 10- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الرَّازِیِّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَیْفٍ عَنْ أَبِیهِ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ أَیُّ الْبِقَاعِ أَفْضَلُ بَعْدَ حَرَمِ اللَّهِ- وَ حَرَمِ رَسُولِهِ قَالَ الْکُوفَةُ یَا أَبَا بَکْرٍ- هِیَ الزَّکِیَّةُ الطَّاهِرَةُ فِیهَا قُبُورُ النَّبِیِّینَ وَ الْمُرْسَلِینَ وَ غَیْرِ الْمُرْسَلِینَ وَ الْأَوْصِیَاءِ الصَّادِقِینَ وَ فِیهَا مَسْجِدُ سُهَیْلٍ- الَّذِی لَمْ یَبْعَثِ اللَّهُ نَبِیّاً إِلَّا وَ قَدْ صَلَّی فِیهِ وَ فِیهَا یَظْهَرُ عَدْلُ اللَّهِ وَ فِیهَا یَکُونُ قَائِمُهُ وَ الْقُوَّامُ مِنْ بَعْدِهِ وَ هِیَ مَنَازِلُ النَّبِیِّینَ وَ الْأَوْصِیَاءِ وَ الصَّالِحِینَ.
**
ترجمه:
] أبي بکر حضرمی گويد: محضر امام باقر عليه السّلام عرضه داشتم: بعد از حرم خداوند عزّ و جل و حرم رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم چه مكانى از زمين از امكنه ديگر برتر و اشرف مىباشد ؟ حضرت فرمودند : اى ابو بكر، آن زمين كوفه مىباشد، اين زمين پاك و پاكيزه بوده و در آن قبور انبياء مرسل و غير مرسل و اوصياء انبياء بوده و در آن مسجد سهيل قرار دارد، از خصوصيات اين مسجد آن است كه حق تعالى هيچ پيغمبرى را مبعوث نفرموده مگر آنكه وى در آن نماز خوانده است و نيز از آن عدل الهى ظاهر و آشكار مىگردد و در آن قائم حق تعالى قيام نموده و پس از آن عدالت را بر پاى مىفرمايد، در اين زمين منازل انبياء و اوصياء صالح مىباشد.
6477- 11- (4)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ (5)بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَبِیهِ
عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ ظَرِیفِ بْنِ نَاصِحٍ عَنْ خَالِدٍ الْقَلَانِسِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ صَلَاةٌ فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ بِأَلْفِ صَلَاةٍ.
**
ترجمه:
خالد قلانسی گويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مىفرمودند: يك نماز در مسجد كوفه معادل است با هزار نماز.
6478- 12- (1)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ خَالِدٍ الْقَلَانِسِیِّ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: مَکَّةُ حَرَمُ اللَّهِ وَ حَرَمُ رَسُولِهِ وَ حَرَمُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ- الصَّلَاةُ فِیهَا بِمِائَةِ أَلْفِ صَلَاةٍ وَ الدِّرْهَمُ فِیهَا بِمِائَةِ أَلْفِ دِرْهَمٍ وَ الْمَدِینَةُ حَرَمُ اللَّهِ وَ حَرَمُ رَسُولِهِ- وَ حَرَمُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ الصَّلَاةُ فِیهَا (2)بِعَشَرَةِ آلَافِ صَلَاةٍ وَ الدِّرْهَمُ فِیهَا بِعَشَرَةِ آلَافِ دِرْهَمٍ وَ الْکُوفَةُ حَرَمُ اللَّهِ وَ حَرَمُ رَسُولِهِ- وَ حَرَمُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ الصَّلَاةُ فِیهَا (3)- بِأَلْفِ صَلَاةٍ وَ سَکَتَ عَنِ الدِّرْهَمِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَادٍّ الْقَلَانِسِیِّ (4).
**
ترجمه:
خالد بن ماد قلانسى از امام صادق عليه السّلام فرمود: مكّه حرم خداوند و حرم رسول خدا صلى اللّٰه عليه و آله و حرم علىّ بن أبى طالب عليه السّلام است و ثواب يك نماز كه در آن بجا آورده شود برابر است با صد هزار نمازو يك درهم در آنجاثوابش برابر با صد هزار درهم است كه در ساير جاها صدقه دهند، و مدينه حرم خداوند متعالى و حرم رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و حرم علىّ بن أبى طالب عليه السّلام است، يك نماز كه در آنجا خوانده شود ثواب ده هزار نماز جاى ديگر را دارد، و يك درهم در راه خدا صرف كردن در آنجا ثوابش برابر با انفاق ده هزار درهم است كه در غير آنجا صرف شود، و كوفه حرم خداوند و حرم رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و حرم على بن أبى طالب عليه السّلام است، و يك نماز كه در آنجا بجاى آرند با هزار نماز برابر است، و راجع به ثواب انفاق درهم سخنى نفرمود
6479- 13- (5)وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ خَلَّادِ بْنِ مَادٍّ الْقَلَانِسِیِّ مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ الدِّرْهَمُ فِیهَا بِأَلْفِ دِرْهَمٍ.
أَقُولُ: حُکْمُ الْمَدِینَةِ مَخْصُوصٌ بِالْمَسْجِدِ لِمَا یَأْتِی (6).
**
ترجمه:
کلینی گويد: خلد بن ما قلانسی گوید: يك درهم در آن برابر هزار درهم است.
6480- 14- (7)وَ عَنِ ابْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ زَکَرِیَّا عَنْ نَجْمِ بْنِ حُطَیْمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ ع قَالَ: لَوْ یَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ- لَأَعَدُّوا لَهُ الزَّادَ
وَ الرَّوَاحِلَ مِنْ مَکَانٍ بَعِیدٍ إِنَّ صَلَاةً فَرِیضَةً فِیهِ تَعْدِلُ حَجَّةً وَ صَلَاةً نَافِلَةً تَعْدِلُ عُمْرَةً.
**
ترجمه:
6481- 15- (1)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ سَلَّامِ بْنِ أَبِی عَمْرَةَ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِیفٍ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: النَّافِلَةُ فِی هَذَا الْمَسْجِدِ تَعْدِلُ عُمْرَةً مَعَ النَّبِیِّ ص- وَ الْفَرِیضَةُ تَعْدِلُ حَجَّةً مَعَ النَّبِیِّ ص- وَ قَدْ صَلَّی فِیهِ أَلْفُ نَبِیٍّ وَ أَلْفُ وَصِیٍّ.
**
ترجمه:
اصبغ بن نباته گويد: امام علی علیه السلام فرمود: نماز نافله در اين مسجد معادل با انجام عمره در معيّت رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم بوده و نماز واجب در آن مساوى با انجام حجّ با رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم مىباشد، در اين مسجد هزار پيغمبر و هزار وصىّ پيامبر نماز خواندهاند.
6482- 16- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلَّا إِلَی ثَلَاثَةِ مَسَاجِدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ مَسْجِدِ الرَّسُولِ ع وَ مَسْجِدِ الْکُوفَةِ.
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: بار سفر براى رفتن بمساجد نميتوان بست مگر براى سه مسجد كه عبارتست از مسجد الحرام، مسجد رسول اللّٰه صلّى اللّٰه عليه و آله و مسجد كوفه.
6483- 17- (3)قَالَ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَمَّا أُسْرِیَ بِی مَرَرْتُ بِمَوْضِعِ مَسْجِدِ الْکُوفَةِ- وَ أَنَا عَلَی الْبُرَاقِ وَ مَعِی جَبْرَئِیلُ ع- فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ انْزِلْ فَصَلِّ فِی هَذَا الْمَکَانِ قَالَ فَنَزَلْتُ فَصَلَّیْتُ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
راوی گويد: پيامبر صلّى اللّٰه عليه و آله فرمود: آن شب كه مرا بگردش شبانه در آسمان بردند (شب معراج) بمحاذى محلّى كه مسجد كوفه در آنجا است گذشتم در حالى كه سوار براق (اسب مشهور) بودم و جبرئيل عليه السّلام همراه من بود پس بمن گفت: اى محمّد در اين مكان فرود آى و نماز كن. حضرت فرمود: من فرود آمدم و نماز خواندم
6484- 18- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ أَنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: یَا أَهْلَ الْکُوفَةِ لَقَدْ حَبَاکُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِمَا لَمْ یَحْبُ بِهِ أَحَداً مِنْ فَضْلِ مُصَلَّاکُمْ بَیْتِ آدَمَ وَ بَیْتِ نُوحٍ وَ بَیْتِ إِدْرِیسَ- وَ مُصَلَّی إِبْرَاهِیمَ الْخَلِیلِ وَ مُصَلَّی أَخِی الْخَضِرِ- وَ مُصَلَّایَ وَ إِنَّ مَسْجِدَکُمْ هَذَا لَأَحَدُ الْمَسَاجِدِ الْأَرْبَعَةِ الَّتِی اخْتَارَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِأَهْلِهَا وَ کَأَنِّی بِهِ قَدْ أُتِیَ بِهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- فِی ثَوْبَیْنِ أَبْیَضَیْنِ یَتَشَبَّهُ
بِالْمُحْرِمِ (1)وَ یَشْفَعُ لِأَهْلِهِ وَ لِمَنْ یُصَلِّی فِیهِ فَلَا تُرَدُّ شَفَاعَتُهُ وَ لَا تَذْهَبُ الْأَیَّامُ وَ اللَّیَالِی حَتَّی یُنْصَبَ الْحَجَرُ الْأَسْوَدُ فِیهِ وَ لَیَأْتِیَنَّ عَلَیْهِ زَمَانٌ یَکُونُ مُصَلَّی الْمَهْدِیِّ مِنْ وُلْدِی وَ مُصَلَّی کُلِّ مُؤْمِنٍ وَ لَا یَبْقَی عَلَی الْأَرْضِ مُؤْمِنٌ إِلَّا کَانَ بِهِ أَوْ حَنَّ قَلْبُهُ إِلَیْهِ فَلَا تَهْجُرُوهُ وَ تَقَرَّبُوا إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِالصَّلَاةِ فِیهِ وَ ارْغَبُوا إِلَیْهِ فِی قَضَاءِ حَوَائِجِکُمْ فَلَوْ یَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِیهِ مِنَ الْبَرَکَةِ لَأَتَوْهُ مِنْ أَقْطَارِ الْأَرْضِ وَ لَوْ حَبْواً عَلَی الثَّلْجِ.
وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْفَضْلِ الْکُوفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْمَعْرُوفِ بِابْنِ التَّبَّانِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ خَالِدٍ الْمُقْرِی الْکِسَائِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دَاهِرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِیفٍ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
6485- 19- (3)وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: صَلَاةٌ فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ- تَعْدِلُ أَلْفَ صَلَاةٍ فِی غَیْرِهِ مِنَ الْمَسَاجِدِ.
**
ترجمه:
مفضل بن عمر گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: يك نماز در مسجد كوفه با هزار نماز در ديگر مسجدها برابر آيد
6486- 20- (4)جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ یُونُسَ عَنْ (سُلَیْمٍ مَوْلَی) (5)طِرْبَالٍ وَ غَیْرِهِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع نَفَقَةُ دِرْهَمٍ بِالْکُوفَةِ تُحْسَبُ بِمِائَةِ (6)دِرْهَمٍ فِیمَا سِوَاهَا وَ رَکْعَتَانِ فِیهَا تُحْسَبُ بِمِائَةِ رَکْعَةٍ.
**
ترجمه:
سليمان بن مولی طربال گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: يك درهم در كوفه خرج نمودن معادل با دويست درهم در غير آن بوده و دو ركعت نماز در آن مساوى با صد ركعت نماز در غير آن مىباشد.
6487- 21- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ (مُحَمَّدِ بْنِ) (2)عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی هَاشِمٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: صَلَاةٌ فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ الْفَرِیضَةُ تَعْدِلُ حَجَّةً مَقْبُولَةً وَ التَّطَوُّعُ فِیهِ یَعْدِلُ (3)عُمْرَةً مَقْبُولَةً.
**
ترجمه:
أبي حمزه گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: يك نماز واجب در مسجد كوفه معادل با يك حج مقبول بوده و يك نماز مستحبى در آن برابر با يك عمره قبول شده مىباشد.
6488- 22- (4)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْکُوفَةِ أَ تُصَلِّی فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ کُلَّ صَلَاتِکَ قَالَ لَا قَالَ أَ تَغْتَسِلُ مِنْ فُرَاتِکُمْ کُلَّ یَوْمٍ مَرَّةً قَالَ لَا قَالَ فَفِی کُلِّ جُمْعَةٍ قَالَ لَا قَالَ فَفِی کُلِّ شَهْرٍ قَالَ لَا قَالَ فَفِی کُلِّ سَنَةٍ قَالَ لَا فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِنَّکَ لَمَحْرُومٌ مِنَ الْخَیْرِ قَالَ ثُمَّ قَالَ أَ تَزُورُ قَبْرَ الْحُسَیْنِ فِی کُلِّ جُمْعَةٍ قَالَ لَا قَالَ فِی کُلِّ شَهْرٍ قَالَ لَا قَالَ فِی کُلِّ سَنَةٍ قَالَ لَا فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِنَّکَ لَمَحْرُومٌ مِنَ الْخَیْرِ.
**
ترجمه:
حنان بن سدير گويد: محضر مبارك امام باقر عليه السّلام بودم كه شخصى داخل شد و به آن جناب سلام نمود و نشست حضرت به او فرمودند: از كدام ديار هستى ؟ عرض كرد : از اهل كوفه بوده و دوست دار شما مىباشم. راوى مىگويد: حضرت به او فرمودند: آيا تمام نمازهايت را در مسجد كوفه مىخوانى ؟ عرض كرد : خير. حضرت فرمودند: حقا كه از خير محروم هستى، سپس فرمودند: آيا هر روز يك مرتبه از فرات غسل مىكنى. عرض كرد : خير. حضرت فرمودند: آيا در هر جمعه چه طور؟ عرض كرد : خير. حضرت فرمودند: در هر ماه چطور، عرض كرد : خير. حضرت فرمودند: در هر سال چه طور؟ عرض كرد : خير حضرت فرمودند : حقا كه از خير محروم مىباشى. راوى مىگويد : حضرت سپس به او فرمود: آيا قبر حضرت امام حسين عليه السّلام را در هر جمعه زيارت مىنمائى ؟ عرض كرد : خير. حضرت فرمودند : در هر ماه چه طور ؟ عرض كرد : خير. حضرت فرمودند: در هر سال چه طور؟ عرض كرد: خير. حضرت فرمودند : حقّا كه از خير محروم مىباشى.
6489- 23- (5)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا تَدَعْ یَا أَبَا عُبَیْدَةَ الصَّلَاةَ فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ وَ لَوْ أَتَیْتَهُ حَبْواً فَإِنَّ الصَّلَاةَ فِیهِ (تَعْدِلُ سَبْعِینَ) (6)صَلَاةً فِی غَیْرِهِ مِنَ الْمَسَاجِدِ.
**
ترجمه:
ابى عبيده گويد: امام باقر عليه السّلام فرمودند: اى ابو عبيده نماز در مسجد كوفه را ترك مكن و حتما به آن مسجد برو و در آن اداء نماز كن اگر چه به روش اطفال روى دست و شكم حركت كرده و خود را روى زمين بكشى چه آنكه يك نماز در آن معادل و مساوى با هفتاد نماز در مساجد ديگرى مىباشد.
6490- 24- (7)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ الْعَسْکَرِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ
عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ (1)بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ الصَّلَاةُ فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ فَرْداً أَفْضَلُ مِنْ سَبْعِینَ صَلَاةً فِی غَیْرِهِ جَمَاعَةً.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ کَمَا مَرَّ (2).
**
ترجمه:
محمّد بن سنان گويد: از حضرت رضا عليه السّلام شنيدم ميفرمود: نماز فرادى در مسجد كوفه فضيلتش بيشتر است از هفتاد نماز جماعت در مساجد ديگر.
6491- 25- (3)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنِ الْحُسَیْنِ (4)بْنِ سَعِیدٍ عَنْ ظَرِیفِ بْنِ نَاصِحٍ عَنْ خَلَّادٍ (5)الْقَلَانِسِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الصَّلَاةُ فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ بِأَلْفِ صَلَاةٍ.
**
ترجمه:
خالد قلانسى گويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود: يك نماز در مسجد كوفه معادل با هزار نماز در غير آن مىباشد.
6492- 26- (6)وَ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ جَمِیعاً عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ أَخِیهِ عَلِیٍّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ فُضَیْلٍ الْأَعْوَرِ عَنْ لَیْثِ بْنِ أَبِی سُلَیْمٍ عَنْ عَائِشَةَ فِی حَدِیثٍ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: عُرِجَ بِی إِلَی السَّمَاءِ (7)فَأُهْبِطْتُ إِلَی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ فَصَلَّیْتُ فِیهِ رَکْعَتَیْنِ ثُمَّ قَالَ وَ إِنَّ الصَّلَاةَ الْمَفْرُوضَةَ فِیهِ تَعْدِلُ حَجَّةً مَبْرُورَةً وَ النَّافِلَةَ تَعْدِلُ عُمْرَةً مَبْرُورَةً.
**
ترجمه:
عائشه گويد: از رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم شنيدم كه مىفرمودند. زمانى كه من را به آسمان عروج مىدادند بناشد به زمين فرود آيم پس من به مسجد ابى نوح عليه السّلام و ابى ابراهيم كه همان مسجد كوفه است نزول نموده و در آن دو ركعت نماز خواندم... سپس راوى مىگويد عائشه گفت: رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم فرمودند: يك نماز واجب در آن مسجد خواندن معادل با حج مقبول بوده و يك نافله خواندن در آن مساوى با يك عمره قبول شده مىباشد.
6493- 27- (8)وَ 6494- 28- (9)عَلِیُّ بْنُ مُوسَی بْنِ طَاوُسٍ فِی مِصْبَاحِ الزَّائِرِ قَالَ رُوِیَ أَنَّ الْفَرِیضَةَ فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ بِأَلْفِ فَرِیضَةٍ وَ النَّافِلَةَ بِخَمْسِ مِائَةٍ
قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّ الْفَرِیضَةَ فِیهِ بِحَجَّةٍ وَ النَّافِلَةَ بِعُمْرَةٍ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
**
ترجمه:
علی بن موسی بن طاووس گويد: راویت شده که نماز واجب در مسجد کوفه برابر با هزار نماز در سایر مساجد و نماز مستحب برابر با 500 نماز است. و روایت شده که نماز واجب در مسجد کوفه معادل یک حج و نماز مستحب معادل عمره است.
(2)45 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الْإِقَامَةِ فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ وَ الصَّلَاةِ فِیهِ عَلَی السَّفَرِ إِلَی زِیَارَةِ الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی **
ترجمه:
باب مستحب است انتخاب ماندن در مسجد کوفه و نماز خواندن در آن را بر سفر به مسجد الاقصی
6495- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ مِنْ وُلْدِ أَبِی فَاطِمَةَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ زَیْدٍ مَوْلَی عَبْدِ اللَّهِ بْنِ یَحْیَی الْکَاهِلِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ هُوَ فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ- فَقَالَ السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَرَّدَ عَلَیْهِ فَقَالَ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنِّی أَرَدْتُ الْمَسْجِدَ الْأَقْصَی- فَأَرَدْتُ أَنْ أُسَلِّمَ عَلَیْکَ وَ أُوَدِّعَکَ فَقَالَ لَهُ وَ أَیَّ شَیْءٍ أَرَدْتَ بِذَلِکَ قَالَ الْفَضْلَ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ فَبِعْ رَاحِلَتَکَ وَ کُلْ زَادَکَ وَ صَلِّ فِی هَذَا الْمَسْجِدِ فَإِنَّ الصَّلَاةَ الْمَکْتُوبَةَ فِیهِ حَجَّةٌ مَبْرُورَةٌ وَ النَّافِلَةَ عُمْرَةٌ مَبْرُورَةٌ وَ الْبَرَکَةَ مِنْهُ عَلَی اثْنَیْ عَشَرَ مِیلًا یَمِینُهُ یُمْنٌ وَ یَسَارُهُ مَکْرٌ وَ فِی وَسَطِهِ عَیْنٌ مِنْ دُهْنٍ وَ عَیْنٌ مِنْ لَبَنٍ وَ عَیْنٌ مِنْ مَاءٍ شَرَابٍ لِلْمُؤْمِنِینَ وَ عَیْنٌ مِنْ مَاءٍ طَاهِرٍ (4)لِلْمُؤْمِنِینَ مِنْهُ سَارَتْ سَفِینَةُ نُوحٍ وَ کَانَ فِیهِ نَسْرٌ وَ یَغُوثُ وَ یَعُوقُ وَ صَلَّی فِیهِ سَبْعُونَ نَبِیّاً وَ سَبْعُونَ وَصِیّاً أَنَا أَحَدُهُمْ وَ قَالَ بِیَدِهِ فِی صَدْرِهِ مَا دَعَا فِیهِ مَکْرُوبٌ بِمَسْأَلَةٍ فِی حَاجَةٍ مِنَ الْحَوَائِجِ إِلَّا أَجَابَهُ اللَّهُ تَعَالَی وَ فَرَّجَ عَنْهُ کُرْبَتَهُ.
1) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 4 من الباب 33 و یأتی ما یدلّ علیه فی الأبواب الآتیة، و فی الحدیث 1 من الباب 7 من أبواب قضاء الصلوات، و فی الحدیث 14 من الباب 57، و فی الحدیث 1 و 4 من الباب 16 و فی الحدیث 2 من الباب 25، و فی الحدیث 1 من الباب 35 من أبواب المزار.
2) الباب 45 فیه حدیث واحد.
3) الکافی 3- 491- 2.
4) فی المصدر و فی نسخة فی هامش المخطوط- طهر.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (1)إِلَّا أَنَّهُ قَالَ مَوْلَی عَبْدِ اللَّهِ بْنِ یَحْیَی الْکَاهِلِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ یَحْیَی الْکَاهِلِیِّ وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ قَدْ رَوَی أَکْثَرَ الْأَحَادِیثِ السَّابِقَةِ وَ الْآتِیَةِ فِی فَضْلِ الْمَسَاجِدِ بِأَسَانِیدَ کَثِیرَةٍ تَرَکْنَاهَا اخْتِصَاراً (2)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
**
ترجمه:
] اسماعيل بن زيد گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: مردى خدمت امير مؤمنان على صلوات اللّه عليه آمد، آن حضرت در مسجد كوفه بود، عرض كرد: السّلام عليك يا امير المؤمنين و رحمة اللّه و بركاته. حضرتش پاسخ فرمود. مرد عرض كرد : قربانت گردم! مىخواستم به مسجد اقصى بروم، آمدم بر شما سلامى كرده و خداحافظى كنم. حضرتش به او فرمود : براى چه به آنجا مىروى ؟ عرض كرد : فدايت گردم! به خاطر فضيلت آن . فرمود : مركب خود را بفروش، توشۀ خود را بخور و در اين مسجد كوفه نماز بخوان، زيرا نماز واجب در آن برابر يك حجّ پذيرفته شده و نماز نافله برابر يك عمره قبول شده است، و تا دوازده ميل آن، داراى بركت است. سمت راست آن مبارك است و سمت چپ آن مكر ،و در وسط آن، چشمهاى از روغن، چشمهاى از شير و چشمهاى از آب است كه نوشيدنى مؤمنان است، و چشمهاى ديگر از آب براى پاكيزگى آنان . كشتى نوح عليه السّلام از همان مسجد حركت كرد، و در آن نسر، يغوث و يعوق بودند، و در آن جا هفتاد پيامبر و هفتاد وصى نماز گزاردهاند و من يكى از آنها هستم. و با دست مبارك به سينهاش اشاره فرمود ، هيچ اندوهگينى در آنجا حاجتى نطلبد، مگر آنكه خداوند حاجت او را اجابت كند و اندوه او را برطرف سازد.
(5)46 بَابُ عَدَمِ اسْتِحْبَابِ السَّفَرِ لِلصَّلَاةِ فِی شَیْءٍ مِنَ الْمَسَاجِدِ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ وَ مَسْجِدَ الرَّسُولِ ص وَ مَسْجِدَ الْکُوفَةِ **
ترجمه:
باب مستحب نیست سفر برای نماز برای مساجد مگر مسجد الحرام و مسجد النبی و مسجد کوفه
6496- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ وَ أَبِی الصَّخْرِ جَمِیعاً یَرْفَعَانِهِ إِلَی أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: لَا تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلَّا إِلَی ثَلَاثَةِ مَسَاجِدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ مَسْجِدِ الرَّسُولِ ع وَ مَسْجِدِ الْکُوفَةِ.
وَ رَوَاهُ مُرْسَلًا کَمَا مَرَّ (7)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (8).
**
ترجمه:
راوی گويد: امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: بار سفر براى رفتن بمساجد نميتوان بست مگر براى سه مسجد كه عبارتست از مسجد الحرام، مسجد رسول اللّٰه صلّى اللّٰه عليه و آله و مسجد كوفه.
1) التهذیب 3- 251- 689.
2) کامل الزیارات- 32.
3) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 44 من هذه الأبواب.
4) یأتی ما یدلّ علیه فی الباب 46 من هذه الأبواب.
5) الباب 46 فیه حدیث واحد.
6) الخصال- 143- 166.
7) رواه مرسلا کما مرّ فی الحدیث 16 من الباب 44 من هذه الأبواب.
8) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 44 من هذه الأبواب، و یأتی ما ینافی ذلک فی الباب 64 من هذه الأبواب.
(1)47 بَابُ اسْتِحْبَابِ الصَّلَاةِ عِنْدَ الْأُسْطُوَانَةِ السَّابِعَةِ وَ الْأُسْطُوَانَةِ الْخَامِسَةِ مِنْ مَسْجِدِ الْکُوفَةِ **
ترجمه:
باب مستحب است نماز کنار ستون هفتم و پنجم مسجد کوفه
6497- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ عَنْ أَبِی إِسْمَاعِیلَ السَّرَّاجِ قَالَ: قَالَ مُعَاوِیَةُ بْنُ وَهْبٍ وَ أَخَذَ بِیَدِی وَ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو حَمْزَةَ وَ أَخَذَ بِیَدِی قَالَ وَ قَالَ لِیَ الْأَصْبَغُ بْنُ نُبَاتَةَ وَ أَخَذَ بِیَدِی فَأَرَانِیَ الْأُسْطُوَانَةَ السَّابِعَةَ فَقَالَ هَذَا مَقَامُ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ وَ کَانَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ ع یُصَلِّی عِنْدَ الْخَامِسَةِ- فَإِذَا غَابَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ- صَلَّی فِیهَا الْحَسَنُ وَ هِیَ مِنْ بَابِ کِنْدَةَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
ابو اسماعيل سراج گويد: معاوية بن وهب دست مرا گرفت و گفت: ابو حمزه دست مرا گرفت و گفت: اصبغ بن نباته دست مرا گرفت و هفتمين ستون را به من نشان داد و گفت: اين مقام امير مؤمنان على عليه السّلام است. راوى گويد : امام حسن مجتبى عليه السّلام همواره در كنار پنجمين ستون نماز مىگزارد، و هر گاه امير مؤمنان عليه السّلام حضور نداشت، در كنار هفتمين ستون ، كه از در كنده است ، نماز مىگزارد
6498- 2- (4)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ شَجَرَةَ عَنْ بَعْضِ وُلْدِ مِیثَمٍ قَالَ: کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع- یُصَلِّی إِلَی الْأُسْطُوَانَةِ السَّابِعَةِ- مِمَّا یَلِی أَبْوَابَ کِنْدَةَ- وَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ السَّابِعَةِ مِقْدَارُ مَمَرِّ عَنْزٍ.
**
ترجمه:
[6498] يكى از فرزندان ميثم تمّار گويد: همواره امير مؤمنان على عليه السّلام در نزديكى ستون هفتم ، كه نزديك درهاى كنده است ، نماز مىگزارد، در حالى كه فاصلۀ ميان آن حضرت و ستون هفتم به اندازه عبور يك بز بود.
6499- 3- (5)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ قَالَ وَ حَدَّثَنِی غَیْرُهُ أَنَّهُ کَانَ یَنْزِلُ فِی کُلِّ لَیْلَةٍ سِتُّونَ أَلْفَ مَلَکٍ یُصَلُّونَ عِنْدَ السَّابِعَةِ ثُمَّ لَا یَعُودُ مِنْهُمْ مَلَکٌ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ.
**
ترجمه:
ابن اسباط و غیر او گفتند: که در هر شب شصت هزار فرشته فرود میآیند و کنار ستون هفتم نماز میخوانند سپس فرشتهای از آنها تا روز قیامت باز نمیگردد. - .
6500- 4- (6)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ یَعْنِی الْبَرْمَکِیَّ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ السِّمْطِ قَالَ: قَالَ
أَبُو عَبْدِ اللَّهِ إِذَا دَخَلْتَ مِنَ الْبَابِ الثَّانِی فِی مَیْمَنَةِ الْمَسْجِدِ فَعُدَّ خَمْسَ أَسَاطِینَ ثِنْتَیْنِ مِنْهَا فِی الظِّلَالِ وَ ثَلَاثٍ (1)فِی الصَّحْنِ فَعِنْدَ الثَّالِثَةِ مُصَلَّی إِبْرَاهِیمَ- وَ هِیَ الْخَامِسَةُ مِنَ الْحَائِطِ قَالَ فَلَمَّا کَانَ أَیَّامُ أَبِی الْعَبَّاسِ دَخَلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- مِنْ بَابِ الْفِیلِ فَتَیَاسَرَ حِینَ دَخَلَ مِنَ الْبَابِ فَصَلَّی عِنْدَ الْأُسْطُوَانَةِ الرَّابِعَةِ وَ هِیَ بِحِذَاءِ الْخَامِسَةِ- فَقُلْتُ أَ فَتِلْکَ أُسْطُوَانَةُ إِبْرَاهِیمَ ع فَقَالَ لِی نَعَمْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
سفيان بن سمط گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هرگاه از در دوم در سمت راست مسجد وارد شدى، پنج ستون بشمار، دو ستون در سايه و سه ستون در حياط مسجد، سومين ستون ، كه پنجمين ستون از سمت راست مسجد است ، محلّ نماز ابراهيم عليه السّلام است. راوى گويد : در ايّام خلافت ابو العباس امام صادق عليه السّلام از باب الفيل وارد مسجد شد و به جانب چپ روانه گشت و در كنار چهارمين ستون ، كه در برابر پنجمين ستون است، نماز گزارد. عرض كردم : آيا آن ستون، ستون ابراهيم عليه السّلام است ؟ فرمود : آرى.
6501- 5- (3)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلٍ عَنِ ابْنِ أَسْبَاطٍ رَفَعَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْأُسْطُوَانَةُ السَّابِعَةُ مِمَّا یَلِی أَبْوَابَ کِنْدَةَ- فِی الصَّحْنِ مَقَامُ إِبْرَاهِیمَ ع وَ الْخَامِسَةُ مَقَامُ جَبْرَئِیلَ ع.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ مُرْسَلًا (4).
**
ترجمه:
ابن اسباط گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: ستون هفتم كه در نزديكى درهاى كنده در حياط مسجد است، مقام ابراهيم عليه السّلام و پنجمين ستون، مقام جبرئيل عليه السّلام است.
6502- 6- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْفَضْلِ الْکُوفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارٍ الْقَطَّانِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ الزَّعْفَرَانِیِّ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ إِبْرَاهِیمَ الْعَبْدِیِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ مَسْجِدَ الْکُوفَةِ فَإِذَا أَنَا بِرَجُلٍ عِنْدَ الْأُسْطُوَانَةِ السَّابِعَةِ قَائِمٍ یُصَلِّی یُحْسِنُ رُکُوعَهُ وَ سُجُودَهُ فَسَمِعْتُهُ یَقُولُ فِی سُجُودِهِ وَ ذَکَرَ دُعَاءً قَالَ ثُمَّ انْفَتَلَ وَ خَرَجَ مِنْ بَابِ کِنْدَةَ (6)- حَتَّی أَتَی مُنَاخَ الْکَلْبِیِّینَ فَمَرَّ بِأَسْوَدَ فَأَمَرَهُ بِشَیْءٍ لَمْ أَفْهَمْهُ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالَ هَذَا
عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع فَقُلْتُ جَعَلَنِیَ اللَّهُ فِدَاکَ مَا أَقْدَمَکَ هَذَا الْمَوْضِعَ قَالَ الَّذِی رَأَیْتَ.
**
ترجمه:
] ابو حمزه ثمالى گويد: به مسجد كوفه وارد شدم، شخصى را ديدم كه كنار ستون هفتم نماز مىگزارد و به نيكى ركوع و سجود مىرود. نزديك رفتم كه چهرۀ او را ببينم اما زودتر به سجده رفت. در سجدهاش چنين مىگفت : خدايا! اگر تو را نافرمانى كردم، ولى تو را در كارهايى كه دوستداشتى، فرمان بردهام. كه همان ايمان به تو مىباشد و بىگمان تو در مؤمن شدن بر من منت نهادى، نه من بر تو. خدايا! در برخى چيزها در پيشگاهت تو را نافرمانى نكردم و فرزندى برايت قرار ندادم و شريك برايت نگرفتم. اين همه به خاطر منت تو بود كه بر من داشتى،نه منت ايمان آوردن من بر تو. و در چيزهايى كه تو را نافرمانى كردم به خاطر زيادى خواهى و حيلهگرى و سركشى از پرستش تو و انكار ربوبيت تو نبود، اما اعتراف دارم كه از هواى نفس پيروى كردم و شيطان مرا پس از حجت و بيان فرومايه ساخت. اكنون اگر مرا عذاب كنى، براى گناهى كه كردهام، هرگز بر من ستم روا نداشتى و اگر بر من رحم كنى، از لطف و رحمت تو خواهد بود اى مهربانترين مهربانان. آنگاه او از باب «كنده» خارج شد و من درپى او شتافتم تا اينكه در ميدان «كلبيان» به برده سياهپوستى برخورد و چيزى به او گفت كه من نشنيدم. نزد سياه رفتم و پرسيدم كه او كيست ؟ گفت : امام سجاد عليه السّلام است. خودم را به حضرت رساندم و گفتم : فدايت شوم. چرا اينجا آمدى ؟ امام سجاد عليه السّلام فرمود : به خاطر آنچه ديدى.
(1)48 بَابُ اسْتِحْبَابِ صَلَاةِ الْحَاجَةِ فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ وَ کَیْفِیَّتِهَا **
ترجمه:
باب مستحب است خواندن نماز حاجت در مسجد کوفه و کیفیت آن
6503- 1- (2)عَلِیُّ بْنُ مُوسَی بْنِ جَعْفَرِ بْنِ طَاوُسٍ فِی مِصْبَاحِ الزَّائِرِ عَنِ الصَّادِقِ ع قَالَ: مَنْ صَلَّی فِی مَسْجِدِ الْکُوفَةِ رَکْعَتَیْنِ یَقْرَأُ فِی کُلِّ رَکْعَةٍ الْحَمْدَ وَ الْمُعَوِّذَتَیْنِ- وَ الْإِخْلَاصَ وَ الْکَافِرُونَ وَ النَّصْرَ- وَ الْقَدْرَ وَ سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلَی- فَإِذَا سَلَّمَ سَبَّحَ تَسْبِیحَ الزَّهْرَاءِ ع- ثُمَّ سَأَلَ اللَّهَ سُبْحَانَهُ أَیَّ حَاجَةٍ شَاءَ قَضَاهَا لَهُ وَ اسْتَجَابَ دُعَاءَهُ قَالَ الرَّاوِی سَأَلْتُ اللَّهَ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَی بَعْدَ هَذِهِ الصَّلَاةِ سَعَةَ الرِّزْقِ فَاتَّسَعَ رِزْقِی (3)وَ حَسُنَ حَالِی (4)قَالَ وَ عَلَّمْتُهُ رَجُلًا مُقْتَراً عَلَیْهِ فَوَسَّعَ اللَّهُ عَلَیْهِ.
**
ترجمه:
امام صادق (عليه السّلام ) فرمود: هرکس در مسجد کوفه دو رکعت نماز بخواند و در هر رکعت حمد، المعوّذتين و اخلاص و کافرون و نصر و قدر و سوره سبّح اسم ربّك الأعلى وقتی سلام نماز را دادی، تسبیح حضرت زهرا سلام الله علیها را بخوان سپس هر حاجتی را از خداوند متعال بخواهد برایش اراده کند و دعایش مستجاب شود
(5)49 بَابُ اسْتِحْبَابِ الصَّلَاةِ فِی مَسْجِدِ السَّهْلَةِ وَ الِاسْتِجَارَةِ بِهِ وَ الدُّعَاءِ فِیهِ عِنْدَ الْکُرَبِ **
ترجمه:
باب مستحب است نماز در مسجد سهله و پناه بردن به آن و دعا وقت گرفتاریها
6504- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَخِیهِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ مُوسَی الْخَشَّابِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ کَثِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَمِعْتُهُ یَقُولُ لِأَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ یَا أَبَا حَمْزَةَ- هَلْ شَهِدْتَ عَمِّی لَیْلَةَ خَرَجَ فَقَالَ نَعَمْ فَقَالَ هَلْ صَلَّی فِی مَسْجِدِ سُهَیْلٍ قَالَ وَ أَیْنَ
مَسْجِدُ سُهَیْلٍ لَعَلَّکَ تَعْنِی مَسْجِدَ السَّهْلَةِ- قَالَ نَعَمْ قَالَ أَمَا إِنَّهُ لَوْ صَلَّی فِیهِ رَکْعَتَیْنِ ثُمَّ اسْتَجَارَ بِاللَّهِ لَأَجَارَهُ سَنَةً فَقَالَ أَبُو حَمْزَةَ- بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی هَذَا مَسْجِدُ السَّهْلَةِ- قَالَ نَعَمْ فِیهِ بَیْتُ إِبْرَاهِیمَ- الَّذِی کَانَ یَخْرُجُ مِنْهُ إِلَی الْعَمَالِقَةِ- وَ فِیهِ بَیْتُ إِدْرِیسَ الَّذِی کَانَ یَخِیطُ فِیهِ وَ فِیهِ صَخْرَةٌ خَضْرَاءُ فِیهَا صُورَةُ جَمِیعِ النَّبِیِّینَ ع- وَ تَحْتَ الصَّخْرَةِ الطِّینَةُ الَّتِی خَلَقَ اللَّهُ مِنْهَا النَّبِیِّینَ وَ فِیهَا الْمِعْرَاجُ وَ هُوَ الْفَارِقُ (1)مَوْضِعٌ مِنْهُ وَ هُوَ مَمَرُّ النَّاسِ وَ هُوَ مِنْ کُوفَانَ- وَ فِیهِ یُنْفَخُ فِی الصُّورِ وَ إِلَیْهِ الْمَحْشَرُ وَ یُحْشَرُ مِنْ جَانِبِهِ سَبْعُونَ أَلْفاً یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ (2).
**
ترجمه:
عبد الرّحمن بن كثير گويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه به ابى حمزه ثمالى مىفرمودند: اى ابا حمزه آيا شاهد بودى عمويم شب خارج گرديد؟ ابو حمزه گفت : بلى.حضرت فرمودند : آيا وى در مسجد سهيل نماز گذارد ؟ابو حمزه گفت : مسجد سهيل كجا است ؟شاهد مقصودتان مسجد سهله است حضرت فرمودند. بلى، سپس فرمودند: حقّا اگر در آن مسجد دو ركعت نماز مىخواند سپس از خداوند پناه مىخواست حقتعالى او را براى يك سال پناه مىداد. ابو حمزه محضر مباركش عرض كرد: پدر و مادرم فدايت شوند، اين مسجدى كه توصيفاتش را بيان فرموديد آيا مسجد سهله است ؟ حضرت فرمودند : بلى، در آن مسكن و منزل جناب ابراهيم عليه السّلام بوده كه از آن بطرف عمالقه مىرفت و ايشان را ارشاد مىفرمود و نيز در آن منزل ادريس عليه السّلام است كه در آن به خياطت و دوزندگى اشتغال داشت و همچنين در آن استراحتگاه سواران و سنگ سبزى كه در آن صورت و شمايل انبياء نقش بسته شده مىباشد و در زير اين سنگ گلى هست كه خداوند عزّ و جل انبياء را از آن آفريده و از اين مكان و بمنزل معراج صورت گرفته و آن مكان به فاروق اعظم ناميده شده و آن محلّ عبور و مرور مردم به طرف محشر بوده و از كوفه محسوب مىشود و دميدن در صور در همين مكان واقع مىشود و از همين مكان به محشر راه پيدا شده و هفتاد هزار نفر محشور
6505- 2- (3)قَالَ وَ رُوِیَ عَنِ الصَّادِقِ ع أَنَّهُ قَالَ: مَا مِنْ مَکْرُوبٍ یَأْتِی مَسْجِدَ السَّهْلَةِ- فَیُصَلِّی فِیهِ رَکْعَتَیْنِ بَیْنَ الْعِشَاءَیْنِ وَ یَدْعُو اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا فَرَّجَ اللَّهُ کَرْبَهُ.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هيچ غم زده اي نيست كه به مسجد سهله برود و در آن دو ركعت نماز ميان مغرب و عشا بخواند و خداي را بخواند، جز اين كه خداوند غم هايش را زايل گرداند.
6506- 3- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی دَاوُدَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبَانٍ قَالَ: دَخَلْنَا عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَسَأَلَنَا أَ فِیکُمْ أَحَدٌ عِنْدَهُ عِلْمُ عَمِّی زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ- فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ أَنَا عِنْدِی مِنْ عِلْمِ عَمِّکَ کُنَّا عِنْدَهُ ذَاتَ لَیْلَةٍ فِی دَارِ مُعَاوِیَةَ بْنِ إِسْحَاقَ الْأَنْصَارِیِّ إِذْ قَالَ انْطَلِقُوا بِنَا نُصَلِّی فِی مَسْجِدِ السَّهْلَةِ- فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ فَعَلَ فَقَالَ لَا جَاءَهُ أَمْرٌ فَشَغَلَهُ عَنِ الذَّهَابِ فَقَالَ أَمَا وَ اللَّهِ لَوِ اسْتَعَاذَ اللَّهَ بِهِ حَوْلًا لَأَعَاذَهُ أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّهُ مَوْضِعُ بَیْتِ إِدْرِیسَ النَّبِیِّ- الَّذِی کَانَ یَخِیطُ فِیهِ وَ مِنْهُ سَارَ إِبْرَاهِیمُ إِلَی الْیَمَنِ بِالْعَمَالِقَةِ- وَ مِنْهُ سَارَ دَاوُدُ إِلَی جَالُوتَ- وَ إِنَّ فِیهِ لَصَخْرَةً خَضْرَاءَ فِیهَا مِثَالُ کُلِّ نَبِیٍّ وَ مِنْ تَحْتِ تِلْکَ
الصَّخْرَةِ أُخِذَتْ طِینَةُ کُلِّ نَبِیٍّ وَ إِنَّهُ لَمُنَاخُ الرَّاکِبِ قِیلَ وَ مَنِ الرَّاکِبُ قَالَ الْخَضِرُ ع.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا نَحْوَهُ (1).
**
ترجمه:
عبد اللّه بن ابان گويد: خدمت امام صادق عليه السّلام شرفياب شديم. حضرتش از ما پرسيد : آيا در ميان شما كسى هست كه از عمويم زيد بن على خبرى دهد ؟ مردى عرض كرد : من خبرى از عمويت دارم. شبى در خانه معاوية بن اسحاق انصارى در كنار او بوديم كه به ما گفت: بياييد به مسجد سهله برويم و در آنجا نماز بگزاريم. امام صادق عليه السّلام فرمود: آيا اين كار را انجام داد ؟ عرض كرد : نه، چون كارى پيش آمد و از رفتن بازماند. فرمود : به خدا سوگند! اگر او براى مدّت يك سال به آن مسجد پناه برده بود، خداوند او را در پناه خود مىگرفت. آيا نمىدانى كه آنجا خانۀ ادريس پيامبر عليه السّلام بوده است كه در آن خياطى مىكرد، و از همانجا كه ابراهيم عليه السّلام به سوى عمالقه (كه در يمن مىزيستند و كافر بودند) خروج كرد، و از آنجا داوود عليه السّلام بر جالوت قيام كرد. در آن مسجد سنگ سبزرنگى است كه صورت هرپيامبرى بر آن نقش بسته است، و از زير آن سنگ سرشت هرپيامبرى برداشته شده است. اين مسجد جاى خوابانيدن شتر آن مرد سوار است. پرسيدند : آن مرد سوار كيست ؟ فرمود : خضر عليه السّلام است.
6507- 4- (2)(وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عُثْمَانَ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِی الْأَسْوَدِ) (3)قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ مَسْجِدَ السَّهْلَةِ فَقَالَ أَمَا إِنَّهُ مَنْزِلُ صَاحِبِنَا إِذَا قَامَ بِأَهْلِهِ.
**
ترجمه:
صالح بن ابى الأسود گويد: امام صادق عليه السّلام سخن از مسجد سهله به ميان آورد و فرمود: آن مسجد، جاى فرود آمدن صاحب ما (حضرت مهدى عجل اللّه تعالى فرجه الشريف) و خاندان اوست آنگاه كه قيام كند
6508- 5- (4)وَ عَنْهُ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ حُسَیْنِ (5)بْنِ بَکْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَعِیدٍ الْخَزَّازِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: بِالْکُوفَةِ مَسْجِدٌ یُقَالُ لَهُ مَسْجِدُ السَّهْلَةِ لَوْ أَنَّ عَمِّی زَیْداً أَتَاهُ فَصَلَّی فِیهِ وَ اسْتَجَارَ اللَّهَ لَأَجَارَهُ عِشْرِینَ سَنَةً فِیهِ مُنَاخُ الرَّاکِبِ وَ بَیْتُ إِدْرِیسَ النَّبِیِّ ع- وَ مَا أَتَاهُ مَکْرُوبٌ قَطُّ فَصَلَّی فِیهِ بَیْنَ الْعِشَاءَیْنِ وَ دَعَا اللَّهَ إِلَّا فَرَّجَ اللَّهُ کُرْبَتَهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ (6).
**
ترجمه:
عبد الرحمان بن سعيد خزّاز گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: در كوفه مسجدى است كه به آن مسجد سهله گويند. اگر عمويم زيد به آن مسجد مىآمد و نماز مىگزارد و از خداوند پناه و امان مىخواست، خداوند او را بيست سال در پناه خود مىگرفت و امان مىداد. آن مسجد، جاى خوابانيدن شتر آن سوار (خضر عليه السّلام) و خانۀ ادريس پيامبر عليه السّلام است. هيچ اندوهگينى به آن مسجد نيايد كه بين نماز مغرب و عشا نماز گزارد و خدا را فراخواند، مگر آنكه خداوند اندوه او را برطرف سازد.
6509- 6- (7)قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ رُوِیَ أَنَّ مَسْجِدَ السَّهْلَةِ حَدُّهُ إِلَی الرَّوْحَاءِ (8).
**
ترجمه:
کلینی گويد: روايت شده است: حدّ مسجد سهله تا روحاء بوده است
1) الفقیه 1- 232- 697.
2) الکافی 3- 495- 2، و التهذیب 3- 252- 692.
3) فی هامش المخطوط عن التهذیب- محمّد بن یحیی، عن علی بن الحسن بن فضال، عن الحسین بن سیف (یوسف خ ل)، عن عثمان، عن (بن خ ل) أبی صالح، عن (بن خ ل) أبی الأسود.
4) الکافی 3- 495- 3.
5) فی التهذیب- حسن (هامش المخطوط).
6) التهذیب 3- 252- 693.
7) الکافی 3- 495- 3.
8) الروحاء- ذکر یاقوت للروحاء مکانین (معجم البلدان 3- 76) و فی مرآة العقول 15- 491 ذکر أنّه موضع غیر معروف.
6510- 7- (1)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الطَّیَالِسِیِّ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع تُصَلِّی فِی الْمَسْجِدِ الَّذِی عِنْدَکُمْ الَّذِی تُسَمُّونَهُ مَسْجِدَ السَّهْلَةِ- وَ نَحْنُ نُسَمِّیهِ مَسْجِدَ الثَّرَی- قُلْتُ إِنِّی لَأُصَلِّی فِیهِ جُعِلْتُ فِدَاکَ قَالَ ائْتِهِ فَإِنَّهُ لَمْ یَأْتِهِ مَکْرُوبٌ إِلَّا فَرَّجَ اللَّهُ کُرْبَتَهُ أَوْ قَالَ قَضَی حَاجَتَهُ وَ فِیهِ زَبَرْجَدَةٌ فِیهَا صُورَةُ کُلِّ نَبِیٍّ وَ کُلِّ وَصِیٍّ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
**
ترجمه:
امام صادق علیه السلام فرمود: آیا در مسجدی که نزد شماست و شما آن را مسجد سهله و ما مسجد ثری مینامیم الثَّرَی-«خاک مرطوب نماز میخوانی؟ عرض کردم: من در آن نماز میخوانم فدایت گردم. فرمود: به آن برو که هیچ اندوهگینی در آن نیامده است مگر اینکه خداوند اندوهش را برطرف کرده است یا فرمود: حاجتش را برآورده کرده است. و در آن زبرجدی است که تصویر هر نبی و وصی در آن است.
(3)50 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْإِکْثَارِ مِنَ الصَّلَاةِ فِی مَسْجِدِ الْخَیْفِ خُصُوصاً وَسَطَهُ **
ترجمه:
باب مستحب است زیاد نماز خواندن در مسجد خیف مخصوصا وسط آن
6511- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: صَلِّ فِی مَسْجِدِ الْخَیْفِ وَ هُوَ مَسْجِدُ مِنًی- وَ کَانَ مَسْجِدُ رَسُولِ اللَّهِ ص عَلَی عَهْدِهِ عِنْدَ الْمَنَارَةِ الَّتِی فِی وَسَطِ الْمَسْجِدِ وَ فَوْقِهَا إِلَی الْقِبْلَةِ نَحْواً مِنْ ثَلَاثِینَ ذِرَاعاً وَ عَنْ یَمِینِهَا وَ عَنْ یَسَارِهَا وَ خَلْفِهَا نَحْواً مِنْ ذَلِکَ قَالَ فَتَحَرَّ ذَلِکَ وَ إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ یَکُونَ مُصَلَّاکَ فِیهِ فَافْعَلْ فَإِنَّهُ قَدْ صَلَّی فِیهِ أَلْفُ نَبِیٍّ وَ إِنَّمَا سُمِّیَ الْخَیْفَ لِأَنَّهُ مُرْتَفِعٌ عَنِ الْوَادِی وَ مَا ارْتَفَعَ عَنِ الْوَادِی سُمِّیَ خَیْفاً.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (5)
وَ
رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ مِثْلَهُ (1)إِلَی قَوْلِهِ أَلْفُ نَبِیٍ
**
ترجمه:
معاوية بن عمّار گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: در مسجد خيف ، كه مسجد منا است ، نماز بخوان. همواره مسجد رسول خدا اللّه صلّى اللّه عليه و اله در زمان خود نزد منارهاى بود كه در وسط مسجد قرار دارد كه بالاى آن نزديك به سى زراع از هر سمت بود به سوى قبله مىباشد. فرمود : آنجا را براى نماز انتخاب كن و اگر توانستى كه محل نمازت آنجا باشد انجام بده، چرا كه هزار پيامبر در آنجا نماز گزاردهاند، و بدان علّت خيف ناميده شد چون بلندتر از وادى است و هرچه بلندتر از آن باشد خيف ناميده مىشود.
6512- 2- (2)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنِ الْمُفَضَّلِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: صَلَّی فِی مَسْجِدِ الْخَیْفِ سَبْعُمِائَةِ نَبِیٍّ وَ إِنَّ مَا بَیْنَ الرُّکْنِ وَ الْمَقَامِ- لَمَشْحُونٌ مِنْ قُبُورِ الْأَنْبِیَاءِ وَ إِنَّ آدَمَ لَفِی حَرَمِ اللَّهِ (3).
**
ترجمه:
] جابر گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: در مسجد خيف ،كه در منا است، هفتصد پيامبر نماز گزاردهاند. همانا بين ركن و مقام از قبر پيامبران پر شده است، به راستى كه قبر آدم در حرم خداوند است
6513- 3- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: صَلَّی فِی مَسْجِدِ الْخَیْفِ سَبْعُمِائَةِ نَبِیٍّ.
وَ رَوَاهُ أَیْضاً مُرْسَلًا (5)
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
**
ترجمه:
جابر گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: در مسجد خيف ،که در منا است ، هفتصد پيامبر نماز گزاردهاند.
(7)51 بَابُ اسْتِحْبَابِ صَلَاةِ مِائَةِ رَکْعَةٍ فِی مَسْجِدِ الْخَیْفِ وَ سِتِّ رَکَعَاتٍ فِی أَصْلِ الصَّوْمَعَةِ وَ التَّسْبِیحِ وَ التَّهْلِیلِ وَ التَّحْمِیدِ فِیهِ مِائَةً مِائَةً **
ترجمه:
باب مستحب است صد رکعت نماز در مسجد خیف و شش رکعت در اصل صومعه و سبحان الله و لا اله الا الله و الحمد لله در آن هر کدام صد مرتبه
6514- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ صَلَّی فِی مَسْجِدِ الْخَیْفِ بِمِنًی مِائَةَ رَکْعَةٍ قَبْلَ
1) التهذیب 5- 274- 939.
2) الکافی 4- 214- 7.
3) فیه أشعار بجواز الدفن فی المسجد، و مثله کثیر یأتی فی الحجّ و غیره. لکن لیس فیه تصریح بجوازه فی هذه الشریعة. فلعله منسوخ أو مخصوص بالأنبیاء. الا أن النصّ بالمنع غیر ظاهر، لکن حکم به بعض الفقهاء. و لم یوردوا به نصا، و فتواهم موافقة للاحتیاط. (منه. قده).
4) الفقیه 1- 230- 688.
5) الفقیه 2- 210- 2176.
6) یأتی فی الباب 51 من هذه الأبواب.
7) الباب 51 فیه حدیثان.
8) الفقیه 1- 230- 689.
أَنْ یَخْرُجَ مِنْهُ عَدَلَتْ عِبَادَةَ سَبْعِینَ عَاماً وَ مَنْ سَبَّحَ اللَّهَ فِیهِ مِائَةَ تَسْبِیحَةٍ کُتِبَ (1)لَهُ کَأَجْرِ عِتْقِ رَقَبَةٍ وَ مَنْ هَلَّلَ اللَّهَ فِیهِ مِائَةَ تَهْلِیلَةٍ عَدَلَتْ أَجْرَ إِحْیَاءِ نَسَمَةٍ وَ مَنْ حَمِدَ اللَّهَ فِیهِ مِائَةَ تَحْمِیدَةٍ عَدَلَتْ أَجْرَ خَرَاجِ الْعِرَاقَیْنِ یُتَصَدَّقُ بِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.
**
ترجمه:
أبي حمزه ثمالی گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود : هر كس در مسجد خيف در منى قبل از بيرون آمدن از مسجد صد ركعت نماز گزارد، اين صد ركعت برابر است با عبادت هفتاد سال، و هر كس در آن مسجد صد مرتبه «سبحان اللّٰه» بگويد خداوند تعالى ثواب آزاد كردن يك بنده، در نامۀ عمل او بنويسد، و هر كس در آنجا صد مرتبه ذكر «لا إله إلاّ اللّٰه» بگويد اجر آن برابر است با ثواب زنده گردانيدن انسانى كه او را از كشتن خلاصى بخشد و هر كس در آنجا صد مرتبه «الحمد للّٰه» گويد ثوابش برابر است با آنكه خراج كوفه و بصره را در جهاد يا در راه رضاى خداوند متعال صرف بنمايد.
6515- 2- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: صَلِّ سِتَّ رَکَعَاتٍ فِی مَسْجِدِ مِنًی فِی أَصْلِ الصَّوْمَعَةِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ (3).
**
ترجمه:
على بن ابى حمزه گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: شش ركعت نماز در مسجد منا در خود صومه (نزديك مناره مسجد) بخوان.
(4)52 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ الْإِکْثَارِ مِنَ الصَّلَاةِ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ اخْتِیَارِهِ عَلَی جَمِیعِ الْمَسَاجِدِ وَ عَدَمِ إِجْزَاءِ رَکْعَةٍ فِیهِ وَ فِی أَمْثَالِهِ عَنْ أَکْثَرَ مِنْ رَکْعَةٍ أَدَاءً وَ قَضَاءً وَ إِنْ تَضَاعَفَ ثَوَابُهَا **
ترجمه:
باب مستحب موکد است زیاد نما خواندن در مسجد الحرام
6516- 1- (5)وَ 6517- 2- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ صَلَّی فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ صَلَاةً مَکْتُوبَةً قَبِلَ اللَّهُ مِنْهُ کُلَّ صَلَاةٍ صَلَّاهَا مُنْذُ یَوْمَ وَجَبَتْ عَلَیْهِ الصَّلَاةُ وَ کُلَّ صَلَاةٍ یُصَلِّیهَا إِلَی أَنْ یَمُوتَ.
وَ
رَوَاهُ أَیْضاً مُرْسَلًا نَحْوَهُ (7)إِلَّا أَنَّهُ قَالَ صَلَاةً وَاحِدَةً وَ زَادَ وَ الصَّلَاةُ فِیهِ بِمِائَةِ أَلْفِ صَلَاةٍ
**
ترجمه:
ابو حمزه ثمالى گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: هر كس در مسجد الحرام يك نماز واجب بجا آورد خداوند متعال بخاطر همان يك نماز كليّه نمازهاى او را از زمانى كه نماز بر او واجب شده بجا آورده، و نيز همۀ نمازهائى را كه تا زمان وفاتش خواهد خواند از او ميپذيرد.
[6517] امام باقر (علیه السلام)
وَ رَوَى أَبُو حَمْزَةَ اَلثُّمَالِيُّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ أَنَّهُ قَالَ -: «مَنْ صَلَّى فِي اَلْمَسْجِدِ اَلْحَرَامِ صَلاَةً مَكْتُوبَةً قَبِلَ اَللَّهُ بِهَا مِنْهُ كُلَّ صَلاَةٍ صَلاَّهَا مُنْذُ يَوْمَ وَجَبَتْ عَلَيْهِ اَلصَّلاَةُ وَ كُلَّ صَلاَةٍ يُصَلِّيهَا إِلَى أَنْ يَمُوتَ» .
ابو حمزه ثمالى گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: هر كس در مسجد الحرام يك نماز واجب بجا آورد خداوند متعال بخاطر همان يك نماز كليّه نمازهاى او را از زمانى كه نماز بر او واجب شده بجا آورده، و نيز همۀ نمازهائى را كه تا زمان وفاتش خواهد خواند از او ميپذيرد.
6518- 3- (1)قَالَ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الصَّلَاةُ فِی مَسْجِدِی کَأَلْفِ صَلَاةٍ فِی غَیْرِهِ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ- فَإِنَّ الصَّلَاةَ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ- تَعْدِلُ أَلْفَ صَلَاةٍ فِی مَسْجِدِی.
**
ترجمه:
راوی گويد: رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمود: يك نماز كه در مسجد من خوانده شود برابر با هزار نماز است كه در جاى ديگرى غير از مسجد من كرده شود مگر در مسجد الحرام همانا يك نماز در مسجد الحرام برابر با هزار نماز در مسجد من است.
6519- 4- (2)وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَعْبَدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ الْبَاقِرُ ع صَلَاةٌ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَفْضَلُ مِنْ مِائَةِ أَلْفِ صَلَاةٍ فِی غَیْرِهِ مِنَ الْمَسَاجِدِ.
**
ترجمه:
امام باقر عليه السّلام فرمود: يك نماز در مسجد الحرام برتر از صد هزار نماز در ديگر مسجدهاست
6520- 5- (3)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع عَنْ آبَائِهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص صَلَاةٌ فِی مَسْجِدِی هَذَا (4)تَعْدِلُ عِنْدَ اللَّهِ عَشَرَةَ آلَافِ صَلَاةٍ فِی غَیْرِهِ مِنَ الْمَسَاجِدِ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ- فَإِنَّ الصَّلَاةَ فِیهِ تَعْدِلُ مِائَةَ أَلْفِ صَلَاةٍ.
**
ترجمه:
پيامبر خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمودند: يك نماز در مسجد من با ده هزار نماز در ديگر مسجدها، در پيشگاه خدا برابر آيد مگر مسجد الحرام كه به راستى، نماز در آن با صد هزار نماز برابر آيد
6521- 6- (5)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ (أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ) (6)عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ کَیْسَانَ عَنْ مُوسَی بْنِ سَلَّامٍ قَالَ: اعْتَمَرَ أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا ع فَلَمَّا وَدَّعَ الْبَیْتَ وَ صَارَ إِلَی بَابِ الْحَنَّاطِینَ- لِیَخْرُجَ مِنْهُ وَقَفَ فِی صَحْنِ الْمَسْجِدِ فِی ظَهْرِ الْکَعْبَةِ- ثُمَّ رَفَعَ یَدَیْهِ فَدَعَا ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَیْنَا فَقَالَ نِعْمَ الْمَطْلُوبُ بِهِ الْحَاجَةُ إِلَیْهِ الصَّلَاةُ فِیهِ أَفْضَلُ مِنَ الصَّلَاةِ فِی غَیْرِهِ بِسِتِّینَ سَنَةً (وَ أَشْهُراً) (7)فَلَمَّا صَارَ عِنْدَ الْبَابِ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّی خَرَجْتُ عَلَی أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ.
**
ترجمه:
موسى بن سلام گويد: چون امام رضا عليه السّلام عمره به جاى آورد،به سوى باب حناطين (گندم فروشان) در پشت كعبه رفت و قبل از خروج دعا فرمود و سپس به ما فرمود: اينجا بهترين جاى براى دعاست و نماز در اينجا از نماز در جاى ديگر به اندازۀ نماز شصت سال يا ماه بهتر است.پس چون به نزديك در رسيد، فرمود: خدايا! بر اين عقيده كه جز تو خدايى نيست، خارج مىشوم.
6522- 7- (1)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: الصَّلَاةُ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ تَعْدِلُ مِائَةَ أَلْفِ صَلَاةٍ.
**
ترجمه:
سکونی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: نماز در مسجد الحرام برابر با صد هزار نماز است.
6523- 8- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی سَلَمَةَ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ عَنْ صَامِتٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الصَّلَاةُ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ تَعْدِلُ مِائَةَ أَلْفِ صَلَاةٍ.
**
ترجمه:
] صامت گوید: امام صادق عليه السّلام فرمود: نماز در مسجد الحرام برابر با صد هزار نماز است.
6524- 9- (3)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْکَاهِلِیِّ قَالَ: کُنَّا عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ أَکْثِرُوا مِنَ الصَّلَاةِ وَ الدُّعَاءِ فِی هَذَا الْمَسْجِدِ أَمَا إِنَّ لِکُلِّ عَبْدٍ رِزْقاً (یُحَازُ إِلَیْهِ حَوْزاً) (4).
**
ترجمه:
كاهلى گويد: در خدمت امام صادق عليه السّلام در مكه و يا مسجد الحرام بوديم. فرمود : در اين مسجد نماز بسيار بخوانيد و فراوان دعا كنيد. آگاه باشيد كه براى هر بندهاى نصيبى است كه داده مىشود.
6525- 10- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی عَنْ أَبِی ذَرٍّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص فِی وَصِیَّتِهِ لَهُ قَالَ: یَا أَبَا ذَرٍّ صَلَاةٌ فِی مَسْجِدِی هَذَا تَعْدِلُ مِائَةَ أَلْفِ صَلَاةٍ فِی غَیْرِهِ مِنَ الْمَسَاجِدِ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ- وَ صَلَاةٌ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ- تَعْدِلُ مِائَةَ أَلْفِ صَلَاةٍ فِی غَیْرِهِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ مَسْجِدِ الرَّسُولِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ (6)وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی أَحَادِیثِ مَسْجِدِ الْکُوفَةِ (7)وَ یَأْتِی فِی أَحَادِیثِ
1) الکافی 4- 526- 6.
2) الکافی 4- 526- 5.
3) الکافی 4- 526- 4.
4) فی المصدر- یجاز إلیه جوزا.
5) 5أمالی الطوسیّ 2- 141، أورد ذیله فی الحدیث 7 من الباب 69 من هذه الأبواب، و قطعة منه فی الحدیث 9 من الباب 4 من أبواب الأذان.
6) یأتی ما یدلّ علیه فی الأبواب 53 و 55 و 57 و 63 و 64 من هذه الأبواب، و فی الباب 16 و 17 من أبواب المزار و یأتی ما یدلّ علی بعض المقصود فی الباب 7 من أبواب قضاء الصلوات.
7) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 1 و 5 من الباب 33 و فی الحدیث 10 و 12 و 13 و 16 و 18 من الباب 44 و تقدم ما یدلّ علی حکم الصلاة فی الکعبة فی الباب 17 من أبواب القبلة و ذیله، و یأتی ما یدلّ علیه و علی استحباب الصلاة فی مواضع أخری فی الباب 36 و 40 من أبواب مقدمات الطواف.
الْقَضَاءِ مَا یَدُلُّ عَلَی عَدَمِ إِجْزَاءِ رَکْعَةٍ فِی هَذِهِ الْأَمَاکِنِ الْمُشَرَّفَةِ عَنْ أَکْثَرَ مِنْ رَکْعَةٍ (1).
**
ترجمه:
أبي ذر گوید: پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند : اى ابوذر! يك ركعت نماز در اين مسجد من، برابر است با صد هزار ركعت كه در ديگر مساجد خوانده شود ، بجز مسجد الحرام، كه يك ركعت نماز در آن برابر است با صد هزار ركعت در مساجد ديگر .
(2)53 بَابُ جَوَازِ اسْتِدْبَارِ الْمُصَلِّی فِی الْمَسْجِدِ لِلْمَقَامِ وَ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الصَّلَاةِ فِی الْحَطِیمِ ثُمَّ الْمَقَامِ الْأَوَّلِ ثُمَّ الْحِجْرِ ثُمَّ مَا دَنَا مِنَ الْبَیْتِ **
ترجمه:
باب جایز است پشت کردن مصلی به مقام ابراهیم و انتخاب نماز در حطیم سپس در مقام ابراهیم سپس در حجر اسمائیل سپ نزدیک بیت
6526- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی بِمَکَّةَ- یَجْعَلُ الْمَقَامَ خَلْفَ ظَهْرِهِ وَ هُوَ مُسْتَقْبِلُ الْکَعْبَةِ فَقَالَ لَا بَأْسَ یُصَلِّی حَیْثُ شَاءَ مِنَ الْمَسْجِدِ بَیْنَ یَدَیِ الْمَقَامِ- أَوْ خَلْفَهُ وَ أَفْضَلُهُ الْحَطِیمُ أَوِ (4)الْحِجْرُ- أَوْ (5)عِنْدَ الْمَقَامِ وَ الْحَطِیمُ حِذَاءَ الْبَابِ.
**
ترجمه:
زراره گويد: از امام عليه السّلام پرسيدم: مردى كه در مكه نماز مىخواند و مقام ابراهيم عليه السّلام را پشت سر قرار مىدهد كه روبه قبله است او چه حكمى دارد ؟ فرمود : ايرادى ندارد، هر جاى مسجد خواست پيش روى مقام يا پشت نماز بخواند، بهترين جاى آن حطيم، حجر اسماعيل و نزد مقام ابراهيم است و حطيم روبهروى درب كعبه است.
6527- 2- (6)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْجَهْمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنْ أَفْضَلِ مَوْضِعٍ فِی الْمَسْجِدِ یُصَلَّی فِیهِ قَالَ الْحَطِیمُ- مَا بَیْنَ الْحَجَرِ وَ بَابِ الْبَیْتِ قُلْتُ وَ الَّذِی یَلِی ذَلِکَ فِی الْفَضْلِ فَذَکَرَ أَنَّهُ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِیمَ- قُلْتُ ثُمَّ الَّذِی یَلِیهِ فِی الْفَضْلِ قَالَ فِی الْحِجْرِ قُلْتُ ثُمَّ الَّذِی یَلِی ذَلِکَ قَالَ کُلُّ مَا دَنَا مِنَ الْبَیْتِ.
**
ترجمه:
حسن بن جهم گويد: از امام رضا عليه السّلام پرسيدم: بهترين جاى مسجد الحرام كه در آن نماز خوانده مىشود كجاست ؟ فرمود : حطيم كه ميان حجر الاسود و در بيت است. گفتم : بعد از آن كجا بهتر است ؟ فرمود : نزد مقام ابراهيم عليه السّلام. گفتم : بعد از آن كجا بهتر است؟ فرمود : حجر اسماعيل عليه السّلام . گفتم : بعد از آن كجاست؟ فرمود : هرجا كه نزديك بيت باشد.
6528- 3- (7)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی وَ غَیْرِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ
الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَنْ أَبِی بِلَالٍ الْمَکِّیِّ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع طَافَ بِالْبَیْتِ- ثُمَّ صَلَّی فِیمَا بَیْنَ الْبَابِ وَ الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ رَکْعَتَیْنِ فَقُلْتُ لَهُ مَا رَأَیْتُ أَحَداً مِنْکُمْ صَلَّی فِی هَذَا الْمَوْضِعِ فَقَالَ هَذَا الْمَکَانُ الَّذِی تِیبَ عَلَی آدَمَ فِیهِ.
**
ترجمه:
ابو بلال مكّى گويد: امام صادق عليه السّلام را ديدم كه خانه كعبه را طواف كرد، سپس در مكانى ميان در و حجر الاسود دو ركعت نماز گزارد، به حضرتش عرض كردم: از شما خاندان كسى را نديدهام كه در اين مكان نماز گزارد ؟! فرمود : اينجا مكانى است كه در آن توبۀ آدم پذيرفته شد.
6529- 4- (1)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَنْ أَبِی بِلَالٍ الْمَکِّیِّ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع دَخَلَ الْحِجْرَ- مِنْ نَاحِیَةِ الْبَابِ فَقَامَ یُصَلِّی عَلَی قَدْرِ ذِرَاعَیْنِ عَنِ الْبَیْتِ فَقُلْتُ لَهُ مَا رَأَیْتُ أَحَداً مِنْ أَهْلِ بَیْتِکَ یُصَلِّی بِحِیَالِ (2)الْمِیزَابِ- فَقَالَ هَذَا مُصَلَّی شَبَّرَ وَ شَبِیرٍ ابْنَیْ هَارُونَ.
**
ترجمه:
ابو بلال مكّى گويد: امام صادق عليه السّلام را ديدم كه از سمت در وارد حجر شد و به فاصلۀ دو ذراع از خانۀ كعبه ايستاد و نماز گزارد. به آن حضرت عرض كردم: هيچ كدام از اهل بيت پدران شما را نديدم كه در مقابل ناودان نماز بگزارد ؟ فرمود : اينجا جايگاه شبّر و شبير پسران هارون است.
6530- 5- (3)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی أَیُّوبَ الْخَرَّازِ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الصَّلَاةُ فِی الْحَرَمِ کُلِّهِ سَوَاءٌ فَقَالَ یَا أَبَا عُبَیْدَةَ مَا الصَّلَاةُ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ کُلِّهِ سَوَاءً فَکَیْفَ یَکُونُ فِی الْحَرَمِ کُلِّهِ سَوَاءً قُلْتُ فَأَیُّ بِقَاعِهِ أَفْضَلُ قَالَ مَا بَیْنَ الْبَابِ إِلَی الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ.
**
ترجمه:
ابو عبيده گويد: به امام صادق عليه السّلام گفتم: نماز در همهجاى مسجد مساوى است؟ فرمود : اى ابا عبيده! نماز در همهجاى مسجد الحرام مساوى نيست. چگونه همه جاى حرم مساوى مىشود؟ گفتم : پس كدام بقعۀ آن بهتر است ؟ فرمود : ميان در بيت تا حجر الاسود.
6531- 6- (4)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْحَطِیمِ- فَقَالَ مَا بَیْنَ الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ وَ بَیْنَ الْبَابِ- وَ سَأَلْتُهُ لِمَ سُمِّیَ الْحَطِیمَ فَقَالَ لِأَنَّ النَّاسَ یَحْطِمُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً هُنَاکَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
معاوية بن عمّار گويد: از امام صادق عليه السّلام در مورد حطيم پرسيدم؟ فرمود: ميان حجر الاسود و در بيت است. پرسيدم :چرا حطيم ناميده شد؟ فرمود : زيرا مردم در آنجا پهلو به پهلوى مىباشند.
6532- 7- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع إِنْ تَهَیَّأَ لَکَ أَنْ تُصَلِّیَ صَلَاتَکَ (2)کُلَّهَا الْفَرَائِضَ وَ غَیْرَهَا عِنْدَ الْحَطِیمِ فَافْعَلْ فَإِنَّهُ أَفْضَلُ بُقْعَةٍ عَلَی وَجْهِ الْأَرْضِ وَ الْحَطِیمُ مَا بَیْنَ بَابِ الْبَیْتِ وَ الْحَجَرِ الْأَسْوَدِ- وَ هُوَ الْمَوْضِعُ الَّذِی تَابَ اللَّهُ فِیهِ عَلَی آدَمَ- وَ بَعْدَهُ الصَّلَاةُ فِی الْحِجْرِ أَفْضَلُ وَ بَعْدَ الْحِجْرِ مَا بَیْنَ الرُّکْنِ الشَّامِیِّ (3)- وَ بَابِ الْبَیْتِ وَ هُوَ (4)الَّذِی کَانَ فِیهِ الْمَقَامُ- وَ بَعْدَهُ خَلْفَ الْمَقَامِ حَیْثُ هُوَ السَّاعَةَ وَ مَا قَرُبَ مِنَ الْبَیْتِ فَهُوَ أَفْضَلُ.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: اگر براى تو دست دهد كه همگى نمازهاى واجب و غير واجب خود را در محلّ حطيم بجاى آورى، پس چنين كن، زير آن بهترين قطعه بر روى زمين است. و حطيم ميان در كعبه و حجر الأسود است، و آن همان موضعى است كه خداى عزّ و جلّ توبه آدم (عليه السّلام ) را در آنجا قبول كرد، و پس از آن نماز در حجر، و بعد از حجر در ميانگين ركن عراقى و باب بيت افضل است، و آن همان محلّى است كه مقام در آنجا بوده است، و پس از آن پشت مقام همان جا كه اكنون مقام در آن واقع است، و بهر نسبت كه به بيت نزديكتر باشد افضل است
6533- 8- (5)مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مَسَائِلِ الرِّجَالِ رِوَایَةَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوْهَرِیِّ وَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ جَمِیعاً عَنْ دَاوُدَ الصَّرْمِیِّ (عَنْ بِشْرِ بْنِ بَشَّارٍ) (6)قَالَ: سَأَلْتُهُ یَعْنِی عَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ ع عَنِ الصَّلَاةِ بِمَکَّةَ- فِی أَیِّ مَوْضِعٍ أَفْضَلُ فَقَالَ عِنْدَ مَقَامِ إِبْرَاهِیمَ الْأَوَّلِ فَإِنَّهُ مَقَامُ إِبْرَاهِیمَ وَ إِسْمَاعِیلَ وَ مُحَمَّدٍ ع.
أَقُولُ: مَقَامُ إِبْرَاهِیمَ الْأَوَّلُ عِنْدَ الْحَطِیمِ کَمَا یَأْتِی فِی الْحَجِّ إِنْ شَاءَ اللَّهُ (7).
**
ترجمه:
داود الحضرمی نقل کرده است: از امام صادق علیه السلام سؤال کردم که کجای مکه برای نماز خواندن برای مکه برتر است؟ فرمود: نزد مقام اول ابراهیم، چرا که آن مقام ابراهیم و اسماعیل و محمد صلی الله علیه و آله است
(1)54 بَابُ عَدَمِ کَرَاهَةِ صَلَاةِ الْفَرِیضَةِ فِی الْحِجْرِ وَ أَنَّهُ لَیْسَ فِیهِ شَیْءٌ مِنَ الْکَعْبَةِ **
ترجمه:
باب مکروه نبودن نماز واجب در حجر و آن از خانه ی کعبه نیست
6534- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی کُنْتُ أُصَلِّی فِی الْحِجْرِ فَقَالَ لِی رَجُلٌ لَا تُصَلِّ الْمَکْتُوبَةَ فِی هَذَا الْمَوْضِعِ فَإِنَّ فِی الْحِجْرِ مِنَ الْبَیْتِ- فَقَالَ کَذَبَ صَلِّ فِیهِ حَیْثُ شِئْتَ.
**
ترجمه:
یونس بن یعقوب گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض کردم: من داخل حجر اسماعيل نماز مىخواندم. يك نفر از كنار من گذشت و گفت : نماز فريضه را داخل حجر اسماعيل مخوان كه قسمتى از حجر، جزء خانۀ كعبه است. شما چه مىفرماييد ؟ فرمود : دروغ مىگويد. در هر قسمتى از حجر اسماعيل كه مايل باشى نماز بخوان.
6535- 2- (3)وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ وَ عَبْدِ اللَّهِ الْحَجَّالِ جَمِیعاً (4)عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْحِجْرِ هَلْ فِیهِ شَیْءٌ مِنَ الْبَیْتِ- فَقَالَ لَا وَ لَا قُلَامَةُ ظُفُرٍ.
**
ترجمه:
زرارة گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: آيا درست است كه قسمتى از حجر اسماعيل جزء خانۀ كعبه است ؟ فرمود : نه. حتى به اندازۀ يك سر ناخن هم جزء خانۀ كعبه نيست.
6536- 3- (5)وَ قَدْ تَقَدَّمَ حَدِیثُ أَبِی بِلَالٍ الْمَکِّیِّ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع دَخَلَ الْحِجْرَ مِنْ نَاحِیَةِ الْبَابِ- فَقَامَ یُصَلِّی عَلَی قَدْرِ ذِرَاعَیْنِ مِنَ الْبَیْتِ الْحَدِیثَ.
(6) **
ترجمه:
] ابو بلال مكّى گويد: امام صادق عليه السّلام را ديدم كه از سمت در وارد حجر شد و به فاصلۀ دو ذراع از خانۀ كعبه ايستاد و نماز گزارد.
(7)55 بَابُ اسْتِحْبَابِ الصَّلَاةِ فِیمَا زِیدَ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ **
ترجمه:
باب مستحب است نماز در قسمتهائی که به مسجد الحرام اظافه شده
6537- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ: قَالَ لَهُ الطَّیَّارُ وَ أَنَا حَاضِرٌ هَذَا الَّذِی زِیدَ هُوَ
مِنَ الْمَسْجِدِ فَقَالَ نَعَمْ إِنَّهُمْ لَمْ یَبْلُغُوا بَعْدُ مَسْجِدَ إِبْرَاهِیمَ وَ إِسْمَاعِیلَ ع.
**
ترجمه:
جميل بن درّاج گويد: من حاضر بودم كه طيّار به امام عليه السّلام گفت: اين همان بخشى از مسجد است (كه در زمان بنى اميّه) اضافه شد؟ فرمود : آرى، زيرا آنها هنوز به مسجد ابراهيم و اسماعيل عليهما السّلام نرسيدهاند.
6538- 2- (1)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ النُّعْمَانِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَمَّا زَادُوا فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ- فَقَالَ إِنَّ إِبْرَاهِیمَ وَ إِسْمَاعِیلَ حَدَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ- مَا بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ.
**
ترجمه:
حسن بن نعمان گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: نماز خواندن در مسجد الحرام، آنجا كه خلفا بر وسعت آن افزودهاند، چه صورت دارد ؟ فرمود : ابراهيم و اسماعيل، طول مسجد الحرام را از كوه صفا تا كوه مروه محدود نمودند.
6539- 3- (2)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ خَطُّ (3)إِبْرَاهِیمَ بِمَکَّةَ مَا بَیْنَ الْحَزْوَرَةِ إِلَی الْمَسْعَی- فَذَلِکَ الَّذِی کَانَ خَطَّ (4)إِبْرَاهِیمَ ع یَعْنِی الْمَسْجِدَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ أَیْضاً مُرْسَلًا (5)
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
عبدالله بن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: ابراهيم عليه السّلام در مكه ميان حزوره تا مسعى (ابتداى محل سعى) را حد مسجد قرار داد و خط كشيد، پس مسجد همان جايى است كه ابراهيم عليه السّلام خط كشيد.
6540- 4- (7)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ نُعَیْمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَمَّا زَادَ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ- عَنِ الصَّلَاةِ فِیهِ فَقَالَ إِنَّ إِبْرَاهِیمَ وَ إِسْمَاعِیلَ ع- حَدَّا الْمَسْجِدَ مَا بَیْنَ الصَّفَا وَ الْمَرْوَةِ- فَکَانَ النَّاسُ یَحُجُّونَ مِنَ الْمَسْجِدِ إِلَی الصَّفَا.
**
ترجمه:
حسين بن نعیم گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: نماز خواندن در مسجد الحرام، آنجا كه خلفا بر وسعت آن افزودهاند، چه صورت دارد ؟ فرمود : ابراهيم و اسماعيل، طول مسجد الحرام را از كوه صفا تا كوه مروه محدود نمودند. و از اين رو مردم از مسجد صفا حجّ بجاى آورند
(1)56 بَابُ أَنَّ مَنْ سَبَقَ إِلَی مَسْجِدٍ أَوْ مَشْهَدٍ أَوْ نَحْوِهِمَا فَهُوَ أَحَقُّ بِمَکَانِهِ یَوْمَهُ وَ لَیْلَتَهُ وَ إِنْ خَرَجَ یَتَوَضَّأُ **
ترجمه:
باب کسیکه در مسجد یا حرمها زودتر جا گرفته سزاوارتر است از دیگران به آن مکان روز و شبش اگر چه برای وضو خارج شود
6541- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ نَکُونُ بِمَکَّةَ أَوْ بِالْمَدِینَةِ أَوِ الْحِیرَةِ- أَوِ الْمَوَاضِعِ الَّتِی یُرْجَی فِیهَا الْفَضْلُ فَرُبَّمَا خَرَجَ الرَّجُلُ یَتَوَضَّأُ فَیَجِیءُ آخَرُ فَیَصِیرُ مَکَانَهُ قَالَ مَنْ سَبَقَ إِلَی مَوْضِعٍ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ یَوْمَهُ وَ لَیْلَتَهُ.
**
ترجمه:
راوی از امام صادق علیه السلام روایت کرد و گفت: ما در مکّه یا در مدینه یا در حائر و یا جاهایی که امید فضل در آن می رود هستیم، بسا یکی از ما برای وضو از مکانش خارج شده و دیگری جایش را می گیرد. حکم آن چیست؟ فرمود: در آن مکان تا یک شبانه روز حق وی محفوظ و نسبت به دیگران سزاوارتر است.
6542- 2- (3)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع سُوقُ الْمُسْلِمِینَ کَمَسْجِدِهِمْ فَمَنْ سَبَقَ إِلَی مَکَانٍ فَهُوَ أَحَقُّ بِهِ إِلَی اللَّیْلِ وَ کَانَ لَا یَأْخُذُ عَلَی بُیُوتِ السُّوقِ کِرَاءً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (4)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (5).
**
ترجمه:
امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: بازار مسلمانان مانند مسجد آنهاست، هركس پيشى گرفت و در جائى نشست به آن سزاوارتر است. فرمود : آن حضرت از دكانهاى بازار كرايه نمىگرفت.
1) الباب 56 فیه حدیثان.
2) الکافی 4- 546- 33، و أخرجه عن التهذیب، و کامل الزیارات 1- 102 فی الحدیث 1 من الباب 102 من أبواب المزار.
3) الکافی 2- 662- 7 و الکافی 5- 155- 1، أورده فی الحدیث 1 من الباب 17 من أبواب آداب التجارة.
4) التهذیب 7- 9- 31.
5) الفقیه 3- 199- 3752، و یأتی ما یدلّ علیه فی الحدیث 2 من الباب 17 من أبواب آداب التجارة.
(1)57 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْإِکْثَارِ مِنَ الصَّلَاةِ فِی مَسْجِدِ الرَّسُولِ وَ خُصُوصاً بَیْنَ الْقَبْرِ وَ الْمِنْبَرِ وَ فِی بَیْتِ عَلِیٍّ ع وَ فَاطِمَةَ ع وَ اخْتِیَارِهِ عَلَی مَا عَدَا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ وَ أَنَّ الصَّلَاةَ فِی الْمَدِینَةِ مِثْلُ الصَّلَاةِ فِی سَائِرِ الْبُلْدَانِ **
ترجمه:
باب مستحب است زیاد نماز خواندن در مسجد النبی مخصوصا بین قبر و منبر و در خانه ی امیر المومنین و حضرت زهرا سلام الله علیهما
6543- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع هَلْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص- مَا بَیْنَ بَیْتِی وَ مِنْبَرِی رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ فَقَالَ نَعَمْ وَ قَالَ وَ بَیْتُ عَلِیٍّ وَ فَاطِمَةَ ع- مَا بَیْنَ الْبَیْتِ الَّذِی فِیهِ النَّبِیُّ ص إِلَی الْبَابِ الَّذِی یُحَاذِی الزُّقَاقَ إِلَی الْبَقِیعِ- قَالَ فَلَوْ دَخَلْتَ مِنْ ذَلِکَ الْبَابِ وَ الْحَائِطُ مَکَانَهُ أَصَابَ مَنْکِبَکَ الْأَیْسَرَ ثُمَّ سَمَّی سَائِرَ الْبُیُوتِ وَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الصَّلَاةُ فِی مَسْجِدِی تَعْدِلُ أَلْفَ صَلَاةٍ فِی غَیْرِهِ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ فَهُوَ أَفْضَلُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود كه «ميان خانه و منبر من بوستانى از بوستانهاى بهشت است»؟
فرمود : آرى. و فرمود : خانۀ على و فاطمه عليهما السّلام ميان خانهاى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و اله بود تا درى كه مقابل كوچه بقيع است قرار داشت. فرمود : اگر از آن در وارد شوى و ديوار جاى خود باشد به شانه چپ تو اصابت خواهد كرد. آنگاه ديگر خانهها را نام برد و فرمود : رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود : نماز در مسجد من برابر هزار نماز در غير آن است جز مسجد الحرام. پس آن بهتر است.
6544- 2- (4)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی سَلَمَةَ عَنْ هَارُونَ بْنِ خَارِجَةَ قَالَ: الصَّلَاةُ فِی مَسْجِدِ الرَّسُولِ ص- تَعْدِلُ عَشَرَةَ آلَافِ صَلَاةٍ.
**
ترجمه:
هارون بن خارجه گويد: امام عليه السّلام فرمود: نماز در مسجد رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله برابر ده هزار نماز است.
6545- 3- (5)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِی إِسْمَاعِیلَ السَّرَّاجِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ (6)عَنْ أَبِی الصَّامِتِ قَالَ: قَالَ أَبُو
عَبْدِ اللَّهِ ع صَلَاةٌ فِی مَسْجِدِ النَّبِیِّ ص تَعْدِلُ بِعَشَرَةِ آلَافِ صَلَاةٍ.
وَ رَوَاهُ ابْنُ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ بَابَوَیْهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
ابى الصّامت گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: نماز در مسجد رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم مساوى با ده هزار نماز مىباشد.
6546- 4- (2)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَا بَیْنَ مِنْبَرِی وَ بُیُوتِی رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ وَ مِنْبَرِی عَلَی تُرْعَةٍ مِنْ تُرَعِ الْجَنَّةِ وَ صَلَاةٌ فِی مَسْجِدِی تَعْدِلُ (عَشَرَةَ آلَافِ) (3)صَلَاةٍ فِیمَا سِوَاهُ مِنَ الْمَسَاجِدِ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ- قَالَ جَمِیلٌ قُلْتُ لَهُ بُیُوتُ النَّبِیِّ وَ بَیْتُ عَلِیٍّ مِنْهَا قَالَ نَعَمْ وَ أَفْضَلُ.
وَ
رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ تَعْدِلُ أَلْفَ صَلَاةٍ (4)
**
ترجمه:
رسول الله صلّی الله علیه و آله فرمود: ما بین منبر من و منازل من باغی از باغ¬های بهشت و منبر من بر روی در کوچکی از در¬های بهشت است و یک نماز در مسجد من با هزار نماز در سایر مساجد جز مسجد الحرام برابر است.
6547- 5- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الصَّلَاةُ فِی مَسْجِدِی تَعْدِلُ أَلْفَ صَلَاةٍ فِی غَیْرِهِ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ فَإِنَّهُ أَفْضَلُ مِنْهُ.
**
ترجمه:
پيامبر صلّى الله عليه و آله فرمودند: گزاردن يك نماز در اين مسجد من پاداشى معادل هزار نماز در مساجد ديگر غير از مسجد الحرام را دارد، ولى مسجد الحرام از آن برتر است.
6548- 6- (6)وَ عَنْهُ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
قَالَ سَأَلَهُ ابْنُ أَبِی یَعْفُورٍ کَمْ أُصَلِّی فَقَالَ صَلِّ ثَمَانَ رَکَعَاتٍ عِنْدَ زَوَالِ الشَّمْسِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ الصَّلَاةُ فِی مَسْجِدِی کَأَلْفٍ فِی غَیْرِهِ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ فَإِنَّ الصَّلَاةَ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ- تَعْدِلُ أَلْفَ صَلَاةٍ فِی مَسْجِدِی.
**
ترجمه:
معاویة بن عمار می گوید: ابن ابی یعفور از امام صادق علیه السلام سؤال کرد: چند رکعت بخوانم؟ فرمود: هشت رکعت به هنگام زوال آفتاب بخوان که رسول الله صلّی الله علیه و آله فرمود: یک نماز در مسجد من مانند هزار نماز در غیر آن جز مسجد الحرام است که یک نماز در مسجد الحرام با هزار نماز در مسجد من برابر است.
6549- 7- (1)وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ وَ فَضَالَةَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ ص- کَمْ تَعْدِلُ الصَّلَاةُ فِیهِ فَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص صَلَاةٌ فِی مَسْجِدِی هَذَا أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ صَلَاةٍ فِی غَیْرِهِ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ.
**
ترجمه:
جمیل بن دراج گويد: از امام صادق علیه السلام در مورد مسجد رسول خدا صلی الله علیه و آله پرسیدم که ثواب نماز در آن چقدر است؟ امام فرمود : رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند : یک نماز در مسجد من بهتر از هزار نماز در مساجد دیگر است، جز مسجدالحرام.
6550- 8- (2)وَ عَنْهُ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص صَلَاةٌ فِی مَسْجِدِی مِثْلُ أَلْفِ صَلَاةٍ فِی غَیْرِهِ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ فَإِنَّهَا خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ صَلَاةٍ.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: یک نماز در مسجد من مانند هزار نماز در مساجد دیگر است جز مسجد الحرام که از هزار نماز برتر است.
6551- 9- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّلَاةِ فِی الْمَدِینَةِ- هَلْ هِیَ مِثْلُ الصَّلَاةِ فِی مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ قَالَ لَا إِنَّ الصَّلَاةَ فِی مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ ص- أَلْفُ صَلَاةٍ وَ الصَّلَاةُ فِی الْمَدِینَةِ- مِثْلُ الصَّلَاةِ فِی سَائِرِ الْبُلْدَانِ.
جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ فِی الْمَزَارِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ جَمِیعاً عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
عمّار بن موسى ساباطى گويد: از امام صادق عليه السّلام درباره ی خواندن نماز در مسجد رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم سؤال كرده و عرضه داشتم: آيا نماز در مسجد رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم مساوى با نماز در مدينه مىباشد؟ حضرت فرمودند : خير ؛ زيرا نماز در مسجد رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم معادل با هزار نماز بوده و نماز در مدينه مانند نماز در سائر شهرها است.
6552- 10- (5)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ
مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ مُرَازِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ ص- فَقَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص صَلَاةٌ فِی مَسْجِدِی تَعْدِلُ أَلْفَ صَلَاةٍ فِی غَیْرِهِ وَ صَلَاةٌ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ- تَعْدِلُ أَلْفَ صَلَاةٍ فِی مَسْجِدِی الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
مرازم گويد: رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم فرمودند: يك نماز در مسجد من معادل و مساوى با هزار نماز در غير آن بوده و نماز در مسجد الحرام مساوى با هزار نماز در مسجد من مىباشد.
6553- 11- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ سَیْفٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص صَلَاةٌ فِی مَسْجِدِی تَعْدِلُ أَلْفَ صَلَاةٍ فِی غَیْرِهِ.
وَ عَنْ حَکِیمِ بْنِ دَاوُدَ بْنِ حَکِیمٍ عَنْ سَلَمَةَ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم فرمودند: يك نماز در مسجد من مساوى با هزار نماز در غير آن مىباشد.
6554- 12- (3)وَ عَنْهُ عَنْ سَلَمَةَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ سَیْفٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ فَرْقَدٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص صَلَاةٌ فِی مَسْجِدِی تَعْدِلُ أَلْفَ صَلَاةٍ فِی غَیْرِهِ.
**
ترجمه:
] رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم فرمودند: يك نماز در مسجد من مساوى با هزار نماز در غير آن مىباشد.
6555- 13- (4)وَ عَنْهُ عَنْ سَلَمَةَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ مُرَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: صَلَاةٌ فِی مَسْجِدِ الْمَدِینَةِ أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ صَلَاةٍ فِی غَیْرِهِ مِنَ الْمَسَاجِدِ.
أَقُولُ: هَذَا وَ أَمْثَالُهُ مَحْمُولٌ عَلَی مَا عَدَا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ لِمَا مَرَّ (5).
**
ترجمه:
مرازم گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: يك نماز در مسجد مدينه بالاتر از هزار نماز در ساير مساجد مىباشد.
6556- 14- (6)الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ هِلَالِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحَفَّارِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ عَلِیٍّ الدِّعْبِلِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عَلِیٍّ أَخِی دِعْبِلٍ عَنِ
الرِّضَا ع عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: أَرْبَعَةٌ مِنْ قُصُورِ الْجَنَّةِ فِی الدُّنْیَا الْمَسْجِدُ الْحَرَامُ وَ مَسْجِدُ الرَّسُولِ ص- وَ مَسْجِدُ بَیْتِ الْمَقْدِسِ وَ مَسْجِدُ الْکُوفَةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الْحَجِّ إِنْ شَاءَ اللَّهُ (2).
**
ترجمه:
امير مؤمنان علی عليه السّلام فرمود: چهار قصر بهشتى در دنيا است: مسجد الحرام، مسجد پيامبر، مسجد بيت المقدس و مسجد كوفه
6557- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ حَدِّ مَسْجِدِ الرَّسُولِ قَالَ الْأُسْطُوَانَةُ الَّتِی عِنْدَ رَأْسِ الْقَبْرِ إِلَی الْأُسْطُوَانَتَیْنِ مِنْ وَرَاءِ الْمِنْبَرِ عَنْ یَمِینِ الْقِبْلَةِ وَ کَانَ مِنْ وَرَاءِ الْمِنْبَرِ طَرِیقٌ تَمُرُّ فِیهِ الشَّاةُ وَ یَمُرُّ الرَّجُلُ مُنْحَرِفاً وَ کَانَ سَاحَةُ الْمَسْجِدِ مِنَ الْبَلَاطِ إِلَی الصَّحْنِ.
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: از امام باقر و يا امام صادق عليهما السّلام پرسيدم: مساحت مسجد رسول صلّى اللّه عليه و اله چقدر است ؟ فرمود : از ستون نزد بالا سر قبر تا دو ستون از پشت منبر از سمت راست قبله و پشت منبر راه باريكى بود كه فقط گوسفند مىتوانست عبور كند و انسان هم مىتوانست به صورت خميده رد شود و فضاى مسجد از محل سنگ فرش بلاط تا صحن بود.
6558- 2- (5)وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ أُکَیْلٍ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی مَوْلَی آلِ سَامٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع کَمْ کَانَ (6)مَسْجِدُ رَسُولِ اللَّهِ ص- قَالَ کَانَ ثَلَاثَةَ آلَافٍ وَ سِتَّمِائَةِ ذِرَاعٍ مُکَسَّرَةً (7).
1) تقدم فی الحدیث 4 من الباب 26 من أبواب مکان المصلی، و فی الأحادیث 10 و 12 و 13 و 16 و 18 من الباب
2) یأتی فی الباب 63، و فی الحدیث 1 من الباب 64 من هذه الأبواب، و الحدیث 10 من الباب 7 من أبواب صلاة العیدین، و فی الأبواب 9 و 11 و 16 و 17 من أبواب المزار، و فی الباب 7 من أبواب قضاء الصلوات.
3) الباب 58 فیه 3 أحادیث.
4) الکافی 4- 554- 4.
5) الکافی 3- 296- 3.
6) 6فی نسخة من الفقیه زیادة- طول (هامش المخطوط).
7) فی نسخة- تکسیرا (هامش المخطوط).
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ مِثْلَهُ (1)وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ (2)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَی مَوْلَی آلِ سَامٍ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
عبد الاعلى گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: مساحت مسجد رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله چقدر بوده است ؟ فرمود : سه هزار و ششصد ذراع مربع.
6559- 3- (4)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ یَعْنِی الْمُرَادِیَّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حَدُّ الرَّوْضَةِ فِی (5)مَسْجِدِ الرَّسُولِ إِلَی طَرَفِ الظِّلَالِ وَ حَدُّ الْمَسْجِدِ إِلَی الْأُسْطُوَانَتَیْنِ عَنْ یَمِینِ الْمِنْبَرِ إِلَی الطَّرِیقِ مِمَّا یَلِی سُوقَ اللَّیْلِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6)
وَ رَوَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ (7).
**
ترجمه:
ابو بصير گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: مساحت روضه در مسجد رسول صلّى اللّه عليه و اله (از ديوار قبلى ميان منبر و خانه) تا طرف سايهبانها است و مساحت مسجد از خانۀ حضرت تا دو ستون از سمت راست منبر تا راهى كه متّصل به بازار الليل است، مىباشد.
(8)59 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الصَّلَاةِ فِی بَیْتِ عَلِیٍّ وَ فَاطِمَةَ ع عَلَی الصَّلَاةِ فِی الرَّوْضَةِ **
ترجمه:
باب مستحب است انتخاب نمودن مکان نماز در خانه ی امیر المومنین و حضرت زهرا علیهما السلام
6560- 1- (9)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الصَّلَاةُ فِی بَیْتِ فَاطِمَةَ ع أَفْضَلُ أَوْ فِی الرَّوْضَةِ قَالَ فِی بَیْتِ فَاطِمَةَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
يونس بن يعقوب گويد: به امام صادق عليه السّلام گفتم: نماز در خانۀ فاطمه عليها السّلام بهتر است يا در روضه (ما بين قبر و منبر) ؟ فرمود : خانۀ فاطمه عليها السّلام.
6561- 2- (2)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَیُّوبَ بْنِ نُوحٍ عَنْ صَفْوَانَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الصَّلَاةُ فِی بَیْتِ فَاطِمَةَ ع- مِثْلُ الصَّلَاةِ فِی الرَّوْضَةِ قَالَ وَ أَفْضَلُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
**
ترجمه:
جميل بن درّاج گويد: به امام صادق عليه السّلام گفتم: نماز در خانۀ فاطمه عليها السّلام مانند نماز در روضه است ؟ فرمود : و برتر از آن است.
(4)60 بَابُ اسْتِحْبَابِ الصَّلَاةِ فِی مَسَاجِدِ الْمَدِینَةِ وَ خُصُوصاً مَسْجِدَ قُبَا **
ترجمه:
باب مستحب است نماز در مساجد مدینه مخصوصا مسجد قبا
6562- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ جَمِیعاً عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَدَعْ إِتْیَانَ الْمَشَاهِدِ کُلِّهَا مَسْجِدِ قُبَا- فَإِنَّهُ الْمَسْجِدُ الَّذِی أُسِّسَ عَلَی التَّقْوَی مِنْ أَوَّلِ یَوْمٍ وَ مَشْرَبَةِ أُمِّ إِبْرَاهِیمَ وَ مَسْجِدِ الْفَضِیخِ- وَ قُبُورِ الشُّهَدَاءِ وَ مَسْجِدِ الْأَحْزَابِ- وَ هُوَ مَسْجِدُ الْفَتْحِ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
معاوية بن عمّار گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: براى زيارت همۀ مساجد برو از جمله: مسجد قبا مسجدى كه از آغاز براى تقوا بنا شده، غرفه ماريه مادر ابراهيم، مسجد فضيح، قبور شهداى احد، مسجد احزاب كه همان مسجد فتح است.
6563- 2- (6)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَسْجِدِ الَّذِی أُسِّسَ عَلَی التَّقْوَی فَقَالَ مَسْجِدُ قُبَا.
1) التهذیب 6- 8- 16.
2) الکافی 4- 556- 14.
3) تقدم فی الحدیث 4 من الباب 57 من هذه الأبواب، و یأتی فی الباب 7 و 18 من أبواب المزار.
4) الباب 60 فیه 4 أحادیث.
5) الکافی 4- 560- 1، أخرجه بتمامه فی الحدیث 1 من الباب 12 من أبواب المزار.
6) الکافی 3- 296- 2 أخرجه عن تفسیر العیّاشیّ 7- 12 فی الحدیث 7 من الباب 12 من أبواب المزار.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
حلبى گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: مقصود از مسجدى كه براساس تقوا و پرهيزكارى بنا نهاده شده، كدام مسجد است ؟ فرمود : مسجد قباست.
6564- 3- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَتَی مَسْجِدِی مَسْجِدِ قُبَا- فَصَلَّی فِیهِ رَکْعَتَیْنِ رَجَعَ بِعُمْرَةٍ.
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمودند: هر كس باين مسجد من كه مسجد قباست بيايد و در آنجا دو ركعت نماز گزارد با برخورداى از ثواب عمره باز ميگردد.
6565- 4- (3)قَالَ: وَ کَانَ ع یَأْتِیهِ فَیُصَلِّی فِیهِ بِأَذَانٍ وَ إِقَامَةٍ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْحَجِّ إِنْ شَاءَ اللَّهُ (4).
**
ترجمه:
فرمود: رسول خدا (صلی الله علیه وآله ) خود بدان مسجد مىآمد و با اذان و اقامه در آن نماز ميگزارد (يعنى نماز واجب در آنجا بجا مىآورد با وجود مسجد آن حضرت در مدينه)
(5)61 بَابُ اسْتِحْبَابِ الصَّلَاةِ فِی مَسْجِدِ الْغَدِیرِ وَ خُصُوصاً فِی مَیْسَرَتِهِ **
ترجمه:
باب مستحب است نماز در مسجد الغدیر مخصوصا سمت چپ
6566- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ حَسَّانَ الْجَمَّالِ قَالَ: حَمَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع مِنَ الْمَدِینَةِ إِلَی مَکَّةَ- قَالَ فَلَمَّا انْتَهَیْنَا إِلَی مَسْجِدِ الْغَدِیرِ- نَظَرَ فِی مَیْسَرَةِ الْمَسْجِدِ فَقَالَ ذَاکَ مَوْضِعُ قَدَمِ رَسُولِ اللَّهِ ص حَیْثُ قَالَ مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَسَّانَ الْجَمَّالِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع نَحْوَهُ (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ مِثْلَهُ (8).
**
ترجمه:
حسّان جمّال گويد: امام صادق عليه السّلام را از مدينه به مكّه بردم، چون به مسجد غدير رسيديم به سمت چپ مسجد نگاه كرد و فرمود: آنجا جاى پاى رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله است، موقعى كه فرمود: «هركه را من مولايم پس على مولاى اوست ، خدایا با کسی که با او دوست می شود دوستی کن و با کسی که با او دشمنی می کند دشمنی کن.
6567- 2- (1)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِیمَ ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی مَسْجِدِ غَدِیرِ خُمٍّ- بِالنَّهَارِ وَ أَنَا مُسَافِرٌ فَقَالَ صَلِّ فِیهِ فَإِنَّ فِیهِ فَضْلًا وَ قَدْ کَانَ أَبِی ع یَأْمُرُ بِذَلِکَ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ صَفْوَانَ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
عبد الرحمان بن حجّاج گويد: از امام كاظم عليه السّلام در مورد نماز خواندن در مسجد غدير خم در روز و در حال سفر پرسيدم. فرمود : در آن مسجد نماز بگزار، زيراكه داراى فضيلت است و پدر بزرگوارم به آن امر مىفرمود.
6568- 3- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّهُ تُسْتَحَبُّ الصَّلَاةُ فِی مَسْجِدِ الْغَدِیرِ- لِأَنَّ النَّبِیَّ ص- أَقَامَ فِیهِ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع- وَ هُوَ مَوْضِعٌ أَظْهَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِیهِ الْحَقَّ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ (4)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
**
ترجمه:
ابان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: خواندن نماز در مسجد غدير خم مستحب است، زيرا پيامبر صلّى اللّه عليه و اله در آنجا امير مؤمنان على عليه السّلام را به خلافت منصوب کردند. فرمود : آنجايى است كه خداى عزّ و جلّ در آن حق را ظاهر فرمود.
(7)62 بَابُ اسْتِحْبَابِ الصَّلَاةِ فِی مَسْجِدِ بَرَاثَی **
ترجمه:
باب مستحب است نماز در مسجد براثا
6569- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیِ
أَنَّهُ قَالَ: صَلَّی بِنَا عَلِیٌّ ع بِبَرَاثَی بَعْدَ رُجُوعِهِ مِنْ قِتَالِ الشُّرَاةِ- وَ نَحْنُ زُهَاءٌ عَنْ (1)مِائَةِ أَلْفِ رَجُلٍ فَنَزَلَ نَصْرَانِیٌّ مِنْ صَوْمَعَتِهِ فَقَالَ مَنْ عَمِیدُ هَذَا الْجَیْشِ فَقُلْنَا هَذَا فَأَقْبَلَ إِلَیْهِ فَسَلَّمَ عَلَیْهِ ثُمَّ قَالَ یَا سَیِّدِی أَنْتَ نَبِیٌّ فَقَالَ لَا النَّبِیُّ سَیِّدِی قَدْ مَاتَ قَالَ فَأَنْتَ وَصِیُّ نَبِیٍّ قَالَ نَعَمْ ثُمَّ قَالَ لَهُ اجْلِسْ کَیْفَ سَأَلْتَ عَنْ هَذَا قَالَ أَنَا بَنَیْتُ هَذِهِ الصَّوْمَعَةَ مِنْ أَجْلِ هَذَا الْمَوْضِعِ وَ هُوَ بَرَاثَی وَ قَرَأْتُ فِی الْکُتُبِ الْمُنَزَّلَةِ أَنَّهُ لَا یُصَلِّی فِی هَذَا الْمَوْضِعِ بِهَذَا الْجَمْعِ إِلَّا نَبِیٌّ أَوْ وَصِیُّ نَبِیٍّ وَ قَدْ جِئْتُ أُسْلِمُ فَأَسْلَمَ وَ خَرَجَ مَعَنَا إِلَی الْکُوفَةِ فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ ع- فَمَنْ صَلَّی هَاهُنَا قَالَ صَلَّی عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ وَ أُمُّهُ فَقَالَ لَهُ عَلِیٌّ ع فَأُخْبِرُکَ (2)مَنْ صَلَّی هَاهُنَا قَالَ نَعَمْ قَالَ الْخَلِیلُ ع.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ (3).
**
ترجمه:
جابر بن عبدالله انصاری گويد: حضرت امير المؤمنين عليه السلام، بعد از جنگ نهروان كه با خوارج انجام داد به مسجد براثا رسيد. و در آنجا با يارانش ، كه حدود صد هزار نفر مىشدند، مشغول نماز شد. يكى از ياران من بودم. جابر گويد : مردى نصرانى از صومعه خود بيرون آمد و گفت : سردار و فرماندۀ اين سپاه كيست؟ ما اشاره به حضرت كرديم و گفتيم : ايشان فرمانده و سردار ما هستند. مرد نصرانى رو به حضرت نموده و سلام كرد و گفت :سرور من! آيا تو پيامبر خدا هستى؟ حضرت فرمود : نه، پيغمبر صلّى اللّٰه عليه و آله و سلم كه سيّد و سرور من بود، از دنيا رفته است. گفت : تو وصىّ پيغمبرى ؟ فرمود : آرى، بنشين. از چه رو اين سؤالها را مىكنى ؟ مرد نصرانى عرض كرد : من اين صومعه را در اين محل، كه براثا است، بنا كردهام، چون در كتاب آسمانى خواندهام كه در اين محل، جمعيت زيادى با پيغمبر و يا وصىّ پيغمبر نماز مىخوانند. و اكنون آمدهام تا مسلمان شوم. سپس اسلام آورد و همراه ما روانۀ كوفه شد. امير المؤمنين عليه السلام به او فرمود : چه كسى در اينجا نماز خوانده است ؟ گفت : عيسى بن مريم عليه السلام و مادرش در اينجا نماز خواندهاند. امير المؤمنين فرمود : آيا مىخواهى به تو خبر دهم چه كسى ديگرى در اينجا نماز خوانده است؟! گفت : آرى. حضرت فرمود : ابراهيم خليل عليه السلام .
(4)63 بَابُ اسْتِحْبَابِ الصَّلَاةِ فِیمَا بَیْنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ مَسْجِدِ النَّبِیِّ ص وَ فِی الْحَرَمَیْنِ **
ترجمه:
6570- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْوَشَّاءِ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّلَاةِ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ- وَ الصَّلَاةِ فِی مَسْجِدِ الرَّسُولِ ع- أَ هُمَا (6)فِی الْفَضْلِ سَوَاءٌ قَالَ نَعَمْ وَ الصَّلَاةُ فِیمَا بَیْنَهُمَا تَعْدِلُ أَلْفَ صَلَاةٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ
یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ وَ فِی نُسْخَةٍ عَنْ أَبِیهِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع (1)
أَقُولُ: التَّسْوِیَةُ هُنَا فِی أَصْلِ الْفَضْلِ لَا فِی مِقْدَارِهِ أَوْ فِی کَوْنِ کُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا أَفْضَلَ مِنْ بَاقِی الْمَسَاجِدِ.
**
ترجمه:
حسن بن علی الوشاء گويد: از امام رضا عليه السّلام درباره اقامه نماز در مسجدالحرام و نماز در مسجد رسول خدا صلی الله علیه و آله پرسیدم که آیا اینها از نظر فضیلت یکسانند؟ امام فرمود: بله. یک نماز دربین آنها برابر با هزار نماز است.
6571- 2- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی (3)عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: الصَّلَاةُ فِی الْحَرَمَیْنِ تَعْدِلُ أَلْفَ صَلَاةٍ وَ نَفَقَةُ دِرْهَمٍ فِی الْحَجِّ تَعْدِلُ أَلْفَ دِرْهَمٍ.
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: امام علی علیه السلام فرمود: یک نماز در حرمین شریفین معادل هزار نماز است. یک درهم انفاق در حج برابر با هزار درهم است.
(4)64 بَابُ اسْتِحْبَابِ الصَّلَاةِ فِی بَیْتِ الْمَقْدِسِ وَ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الْمَسْجِدِ الْأَعْظَمِ عَلَی مَسْجِدِ الْقَبِیلَةِ وَ اخْتِیَارِهِ عَلَی مَسْجِدِ السُّوقِ **
ترجمه:
باب مستحب است نماز در بیت المقدس و وسجد جامع و انتخاب مسجد قبیله بر مسجد بازار
6572- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: الْمَسَاجِدُ الْأَرْبَعَةُ الْمَسْجِدُ الْحَرَامُ- وَ مَسْجِدُ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ مَسْجِدُ بَیْتِ الْمَقْدِسِ- وَ مَسْجِدُ الْکُوفَةِ یَا أَبَا حَمْزَةَ الْفَرِیضَةُ فِیهَا تَعْدِلُ حَجَّةً وَ النَّافِلَةُ تَعْدِلُ عُمْرَةً.
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: امام باقر عليه السّلام به أبى حمزه ثمالى دربارۀ فضيلت مساجد چهارگانه يعنى مسجد الحرام و مسجد رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و مسجد بيت المقدس و مسجد كوفه فرمود: اى أبا حمزه يك نماز واجب بجا آوردن برابر با يك حجّ واجب است و نافله در آن برابر با يك عمره است
6573- 2- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ النَّوْفَلِیِّ (7)عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: صَلَاةٌ فِی بَیْتِ الْمَقْدِسِ تَعْدِلُ
أَلْفَ صَلَاةٍ وَ صَلَاةٌ فِی الْمَسْجِدِ الْأَعْظَمِ مِائَةُ صَلَاةٍ وَ صَلَاةٌ فِی مَسْجِدِ الْقَبِیلَةِ خَمْسٌ وَ عِشْرُونَ صَلَاةً وَ صَلَاةٌ فِی مَسْجِدِ السُّوقِ اثْنَتَا عَشْرَةَ صَلَاةً وَ صَلَاةُ الرَّجُلِ فِی بَیْتِهِ وَحْدَهُ صَلَاةٌ وَاحِدَةٌ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (1)
نَحْوَهُ وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ (2)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع مِثْلَهُ (3)وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ فِی النِّهَایَةِ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
] امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: یك نماز در بيت المقدس برابر هزار نماز است، و يك نماز در مسجد جامع شهر برابر صد نماز، و يك نماز در مسجد قبيله و محل برابر بيست و پنج نماز، و يك نماز در مسجد بازار برابر دوازده نماز است، و نماز مرد در خانهاش بتنهائى فقط يك نماز است.
6574- 3- (5)مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: صَلَاةٌ فِی الْمَسْجِدِ الْأَعْظَمِ مِائَةُ صَلَاةٍ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
**
ترجمه:
راوی گويد: امام علی علیه السلام فرمود: يك نماز در مسجد جامع شهر برابر صد نماز است.
(7)65 بَابُ جَوَازِ تَطْیِینِ الْمَسْجِدِ بِالطِّینِ الَّذِی فِیهِ التِّبْنُ أَوِ السِّرْقِینُ وَ بِالْجِصِّ الَّذِی یُوقَدُ عَلَیْهِ بِالْعَذِرَةِ **
ترجمه:
باب جایز است گلی نمودن مسجد با گلی که در آن کاه باشد
6575- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: سُئِلَ أَبُو الْحَسَنِ الْأَوَّلُ ع
1) الفقیه 1- 233- 702.
2) ثواب الأعمال- 51.
3) المحاسن- 55 و 57 و 84 و 89 و 90 و 91.
4) النهایة- 108.
5) المقنعة- 26.
6) تقدم ما ینافی ذلک فی الباب 46 و ما یدلّ علیه فی الحدیث 14 من الباب 57 من هذه الأبواب. و یأتی ما یدلّ علیه فی الباب 16 من أبواب المزار.
7) الباب 65 فیه 3 أحادیث.
8) الفقیه 1- 236- 709 و قرب الإسناد- 97.
عَنِ الطِّینِ فِیهِ التِّبْنُ یُطَیَّنُ بِهِ الْمَسْجِدُ أَوِ الْبَیْتُ الَّذِی یُصَلَّی فِیهِ فَقَالَ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: از امام كاظم عليه السّلام سؤال كردند در مورد گلى كه در آن كاه داخل كنند و با آن مسجد يا خانهاى را كه در آن نماز مي خوانند كاه گل كنند آيا اين كار درست است ؟ آن حضرت فرمود : اشكالى ندارد.
6576- 2- (1)قَالَ: وَ سُئِلَ ع عَنْ بَیْتٍ قَدْ کَانَ الْجِصُّ یُطْبَخُ فِیهِ بِالْعَذِرَةِ أَ تَصْلُحُ الصَّلَاةُ فِیهِ قَالَ لَا بَأْسَ وَ عَنِ الْجِصِّ یُطْبَخُ بِالْعَذِرَةِ (2)- أَ یَصْلُحُ أَنْ یُجَصَّصَ بِهِ الْمَسْجِدُ قَالَ لَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
کتاب المسائل: علی بن جعفر از برادرش امام موسی کاظم علیه السلام نقل کرده است که از ایشان درباره گچ سؤال کردم که آن را با عذره [مدفوع] میپزند، آیا گچ کردن مسجد با آن رواست؟ فرمود: ایرادی ندارد.
6577- 3- (4)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ وَ زَادَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الطِّینِ یُطْرَحُ فِیهِ السِّرْقِینُ یُطَیَّنُ بِهِ الْمَسْجِدُ أَوِ الْبَیْتُ أَ یُصَلَّی فِیهِ قَالَ لَا بَأْسَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی الْحُکْمِ الْأَخِیرِ فِیمَا یُسْجَدُ عَلَیْهِ (5).
**
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش امام کاظم علیه السلام روایت کرد: از ایشان درباره گل سؤال کردم که در آن سرگین می ریزند و مسجد یا خانه را گِل کاری می کنند، آیا می توان در آن نماز خواند؟ فرمود: اشکالی ندارد.
6578- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: سُئِلَ الصَّادِقُ ع عَنِ الْوُقُوفِ عَلَی الْمَسَاجِدِ فَقَالَ لَا یَجُوزُ فَإِنَّ الْمَجُوسَ وَقَفُوا (8)عَلَی بُیُوتِ النَّارِ.
**
ترجمه:
از آن حضرت صلوات اللّه عليه سؤال كردند از وقف كردن بر مساجد حضرت فرمودند كه جايز نيست به درستى كه گبران وقف مى كنند بر خانهاى آتش خود
6579- 2- (1)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَبِی الصَّحَارِیِّ (2)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ رَجُلٌ اشْتَرَی دَاراً فَبَنَاهَا فَبَقِیَتْ عَرْصَةٌ فَبَنَاهَا بَیْتَ غَلَّةٍ (3)أَ یُوقِفُهُ عَلَی الْمَسْجِدِ فَقَالَ إِنَّ (4)الْمَجُوسَ وَقَفُوا عَلَی بَیْتِ النَّارِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی اسْتِحْبَابِ الْوَقْفِ وَ الصَّدَقَةِ الْجَارِیَةِ عُمُوماً فِی مَحَلِّهِ (5)وَ هَذَا غَیْرُ صَرِیحٍ فِی الْمَنْعِ بَلْ یَحْتَمِلُ إِرَادَةَ الْجَوَازِ وَ الِاسْتِدْلَالَ عَلَیْهِ بِالْأَوْلَوِیَّةِ لِمَا مَرَّ مِنَ الْأَمْرِ بِعِمَارَةِ الْمَسَاجِدِ وَ الْإِسْرَاجِ فِیهَا وَ کَنْسِهَا وَ غَیْرِ ذَلِکَ (6)وَ الْوَقْفُ وَسِیلَةٌ إِلَی جَمِیعِ مَا ذُکِرَ وَ لَفْظُ لَا فِی الْحَدِیثِ الْأَوَّلِ مَوْجُودٌ فِی بَعْضِ النُّسَخِ وَ غَیْرُ مَوْجُودٍ فِی بَعْضِهَا وَ عَلَی تَقْدِیرِ وُجُودِهَا یَحْتَمِلُ أَنْ یَکُونَ الْمُرَادُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ الْوَقْفُ عَلَی الْمَسْجِدِ لِأَنَّهُ لَا یُمْلَکُ بَلْ یَجِبُ کَوْنُ الْوَقْفِ عَلَی الْمُسْلِمِینَ لِیُصْرَفَ فِی مَصَالِحِ مَسَاجِدِهِمْ وَ قَدْ حَمَلَهُ الْعَلَّامَةُ (7)وَ الشَّهِیدُ (8)عَلَی الْوَقْفِ لِلتَّزْوِیقِ وَ الزَّخْرَفَةِ وَ حَمَلَهُ بَعْضُهُمْ (9)عَلَی الْوَقْفِ لِتَقْرِیبِ الْقُرْبَانِ وَ عَلَی وَقْفِ الْأَوْلَادِ لِخِدْمَتِهَا کَمَا فِی الشَّرْعِ السَّابِقِ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ.
**
ترجمه:
ابى الضحّاك از حضرت امام صادق عليه السّلام راوى مىگويد: محضر مباركش عرضه داشتم: مردى خانهاى خريده و آن را ساخته و مقدارى از زمين به صورت عرصه ماند كه آن را جايگاه نگهدارى غلّه كرد آيا مىتواند اين جايگاه را وقف بر مسجد نمايد؟ حضرت فرمودند:زرتشتيان بر آتشكدههايشان وقف مىكنند.
1) علل الشرائع- 319- 1 الباب 5، و الفقیه 4- 251- 5594، و التهذیب 9- 150- 611.
2) فی المصدر- أبی الضحّاک.
3) غلة- نتاج الزروع و البساتین، و بیت الغلة- مخزنها أو ما یعرف ب (الأنبار) انظر لسان العرب 11- 504 و 5- 190.
4) فی بعض النسخ- لا لان (هامش المخطوط).
5) یأتی فی الأبواب 1 و 2 من کتاب الوقوف.
6) مر فی الأبواب 8 و 32 و 34 من هذه الأبواب.
7) التذکرة 1- 90.
8) الذکری- 158 و البحار 84- 7- 80.
9) راجع جواهر الکلام 28- 31 و البحار 84- 7- 80.
(1)67 بَابُ کَرَاهَةِ جَعْلِ الْمَسَاجِدِ طُرُقاً وَ الْمُرُورِ بِهَا حَتَّی یُصَلِّیَ رَکْعَتَیْنِ **
ترجمه:
باب مکروه است قرار دادن مساجد راه عبور و مرور تا اینکه دو رکعت نماز خوانده شود
6580- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا تَجْعَلُوا الْمَسَاجِدَ طُرُقاً حَتَّی تُصَلُّوا فِیهَا رَکْعَتَیْنِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی اسْتِحْبَابِ تَحِیَّةِ الْمَسْجِدِ وَ عَلَی جَوَازِ الْجِوَازِ فِیهِ حَتَّی حَالِ الْجَنَابَةِ وَ الْحَیْضِ وَ الِاسْتِحَاضَةِ وَ النِّفَاسِ (3).
**
ترجمه:
] امام صادق (عليه السّلام ) از پدرانش (عليهم السّلام ) در حدیثی مناهی فرمود: پیامبر (صلّى الله علیه و آله ) فرمودند: مساجد را محل عبور و مرور نكنيد مگر اينكه در هنگام گذشتن دو ركعت نماز (تحيّت مسجد) بگزاريد
(4)68 بَابُ اسْتِحْبَابِ سَبْقِ النَّاسِ فِی الدُّخُولِ إِلَی الْمَسَاجِدِ وَ التَّأَخُّرِ عَنْهُمْ فِی الْخُرُوجِ مِنْهَا **
ترجمه:
باب مستحب است سبقت گرفتن از مردم در داخل شدن در مسجد و از همه دیرتر خارج شدن
6581- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع جَاءَ أَعْرَابِیٌّ (6)إِلَی النَّبِیِّ ص فَسَأَلَهُ عَنْ شَرِّ بِقَاعِ الْأَرْضِ وَ خَیْرِ بِقَاعِ الْأَرْضِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص- شَرُّ بِقَاعِ الْأَرْضِ الْأَسْوَاقُ إِلَی أَنْ قَالَ وَ خَیْرُ الْبِقَاعِ الْمَسَاجِدُ وَ أَحَبُّهُمْ إِلَی اللَّهِ أَوَّلُهُمْ دُخُولًا وَ آخِرُهُمْ خُرُوجاً مِنْهَا.
وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ کَمَا یَأْتِی فِی آدَابِ التِّجَارَةِ (7).
**
ترجمه:
] محمد بن علی بن الحسین گويد: امير مؤمنان عليه السّلام فرمود: مردى بياباننشين از بنى عامر نزد رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله آمد و از آن حضرت پرسيد: بدترين مكانهاى زمين كجاست و بهترين جايهاى آن كجا؟ رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمود: بدترين مكانهاى زمين محلهاى خريد و فروش اجناس و أمتعه است ،تا اینکه فرمود: بهترين مكانهاى زمين مساجد است، و محبوبترين مردم نزد خداوند عزيز آن كس است كه زودتر از همه داخل مىشود و از همه ديرتر بيرون مىرود.
6582- 2- (1)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِجَبْرَئِیلَ ع یَا جَبْرَئِیلُ- أَیُّ الْبِقَاعِ أَحَبُّ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ الْمَسَاجِدُ وَ أَحَبُّ أَهْلِهَا إِلَی اللَّهِ أَوَّلُهُمْ دُخُولًا وَ آخِرُهُمْ خُرُوجاً مِنْهَا.
وَ رَوَاهُ الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی أَمَالِیهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْمُفِیدِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُولَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِیِّ (2).
**
ترجمه:
جابر گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله به جبرئيل عليه السّلام فرمود: اى جبرئيل! كدام مكانها نزد خدا محبوبتر است ؟ عرض كرد : مساجد و محبوبترين اهل مساجد در پيشگاه خداوند، كسانى هستند كه پيش از همه وارد آن مىشوند و آخرين افرادى هستند كه از آن خارج مىشوند.
(3)69 بَابُ اسْتِحْبَابِ صَلَاةِ النَّوَافِلِ فِی الْمَنْزِلِ وَ اتِّخَاذِ بَیْتٍ فِی الدَّارِ لِلصَّلَاةِ وَ إِخْفَاءِ النَّوَافِلِ دُونَ الْفَرَائِضِ وَ اسْتِصْحَابِ طِفْلٍ عِنْدَ الْعِبَادَةِ فِی الْخَلْوَةِ **
ترجمه:
باب مستحب است نماز مستحب در منزل وانتخاب یکی از اطاقها برای نماز و مخفی خواندن نماز مستحبی نه نماز واجب
6583- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الْبُیُوتَ الَّتِی یُصَلَّی فِیهَا بِاللَّیْلِ بِتِلَاوَةِ الْقُرْآنِ تُضِیءُ لِأَهْلِ السَّمَاءِ کَمَا تُضِیءُ نُجُومُ السَّمَاءِ لِأَهْلِ الْأَرْضِ.
وَ
رَوَاهُ أَیْضاً مُرْسَلًا (5)
وَ أَسْقَطَ قَوْلَهُ بِتِلَاوَةِ الْقُرْآنِ.
وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلٍ عَنِ الْفُضَیْلِ مِثْلَهُ (6)
1) الکافی 3- 489- 14، و أورده بتمامه فی الحدیث 2 من الباب 60 من أبواب آداب التجارة.
2) أمالی الطوسیّ 1- 144، و یأتی ما یدلّ علیه فی الباب 27 من أبواب صلاة الجمعة.
3) الباب 69 فیه 8 أحادیث.
4) الفقیه 1- 473- 1367.
5) الفقیه 1- 239- 721، و أورده فی الحدیث 38 من الباب 39 من أبواب الصلوات المندوبة.
6) ثواب الأعمال- 66- 10.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْفُضَیْلِ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
فضيل بن يسار گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: همانا خانههائى كه در آن شب هنگام، نماز خوانده مىشود و در نماز تلاوت قرآن مىكنند ، روشنى و نورى به آسمان و ساكنان آسمان ميدهد همانسان كه ستارگان آسمان براى ساكنان زمين پرتوافشانى مىكنند.
6584- 2- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: اتَّخِذْ مَسْجِداً فِی بَیْتِکَ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
حريز گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: در خانۀ خود مسجدى انتخاب كن
6585- 3- (4)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الطَّیَالِسِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ عَلِیٌّ ع قَدِ اتَّخَذَ بَیْتاً فِی دَارِهِ لَیْسَ بِالْکَبِیرِ وَ لَا بِالصَّغِیرِ وَ کَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ یُصَلِّیَ مِنْ آخِرِ اللَّیْلِ أَخَذَ مَعَهُ صَبِیّاً لَا یَحْتَشِمُ مِنْهُ ثُمَّ یَذْهَبُ إِلَی ذَلِکَ الْبَیْتِ فَیُصَلِّی.
**
ترجمه:
] امام صادق علیه السلام فرمود: علی علیه السلام اتاقی در خانه اش برگزید که نه بزرگ بود و نه کوچک، و زمانی که آخر شب میخواست نماز بخواند پسر بچهای را که از او خجالت نمیکشید همراه خود میبرد و به آن اتاق میرفت و نماز میخواند.
6586- 4- (5)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ عَلِیٌّ ع قَدْ جَعَلَ بَیْتاً فِی دَارِهِ لَیْسَ بِالصَّغِیرِ وَ لَا بِالْکَبِیرِ لِصَلَاتِهِ وَ کَانَ إِذَا کَانَ اللَّیْلُ ذَهَبَ مَعَهُ بِصَبِیٍّ لَا یَبِیتُ (6)مَعَهُ فَیُصَلِّی فِیهِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی فِی الْمَسَاکِنِ مَا یَدُلُّ عَلَی کَرَاهَةِ خَلْوَةِ الْإِنْسَانِ فِی بَیْتٍ وَحْدَهُ (7).
**
ترجمه:
عبید بن زرارة گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اميرالمؤمنين علیه السلام در خانه خود اتاق متوسطى براى نماز خود اختصاص داده بود شبها براى نماز خواندن طفل كوچكى را نمى خوابيد با خود به آن اتاق برده و نماز مى خواند.
1) التهذیب 2- 122- 464.
2) الکافی 3- 480- 2، أورده بتمامه فی الحدیث 2 من الباب 3 من أبواب الصلوات المندوبة و فی الحدیث 2 من الباب 54 من أبواب لباس المصلی.
3) التهذیب 3- 314- 973.
4) قرب الإسناد- 75.
5) المحاسن- 612- 30.
6) کذا فی المخطوط و النسخ الحجریة، و فی المصدر- لیبیت.
7) یأتی فی الباب 21 من أبواب أحکام المساکن.
6587- 5- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ لِعَلِیٍّ ع بَیْتٌ لَیْسَ فِیهِ شَیْءٌ إِلَّا فِرَاشٌ وَ سَیْفٌ وَ مُصْحَفٌ وَ کَانَ یُصَلِّی فِیهِ أَوْ قَالَ کَانَ یَقِیلُ فِیهِ.
**
ترجمه:
حلبی گويد: امام صادق عليه السلام فرمود: على عليه السلام اتاقى داشت كه در آن چيزى جز يك فرش و يك شمشير و يك قرآن نبود و در آن جا نماز مى خواند. يا فرمود : در آن قيلوله (خواب نيمروزى) مى كرد .
6588- 6- (2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ مِسْمَعٍ قَالَ: کَتَبَ إِلَیَّ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی أُحِبُّ لَکَ أَنْ تَتَّخِذَ فِی دَارِکَ مَسْجِداً فِی بَعْضِ بُیُوتِکَ ثُمَّ تَلْبَسَ ثَوْبَیْنِ طِمْرَیْنِ غَلِیظَیْنِ ثُمَّ تَسْأَلَ اللَّهَ أَنْ یُعْتِقَکَ مِنَ النَّارِ وَ أَنْ یُدْخِلَکَ الْجَنَّةَ وَ لَا تَتَکَلَّمَ بِکَلِمَةِ بَاطِلٍ وَ لَا بِکَلِمَةِ بَغْیٍ.
**
ترجمه:
مسمع گوید: امام صادق (عليه السّلام) بمن نوشت كه دوست دارم در خانهات يك اتاق نمازخانه برگيرى، و آنگاه دو جامه كهنه و درشت و كرباسين بپوشى سپس از خدا خواهش كنى كه تو را از دوزخ آزاد كند و به بهشت در آورد و يك كلمه بيهوده و ناروا نگوئى و نه يك كلمه ناحق.
6589- 7- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی (4)عَنْ أَبِی ذَرٍّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص فِی وَصِیَّتِهِ لَهُ قَالَ بَعْدَ مَا ذَکَرَ فَضْلَ الصَّلَاةِ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ مَسْجِدِ النَّبِیِّ- وَ أَفْضَلُ مِنْ هَذَا کُلِّهِ صَلَاةٌ یُصَلِّیهَا الرَّجُلُ فِی بَیْتِهِ حَیْثُ لَا یَرَاهُ إِلَّا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَطْلُبُ بِهَا وَجْهَ اللَّهِ تَعَالَی یَا أَبَا ذَرٍّ مَا دُمْتَ فِی صَلَاةٍ فَإِنَّکَ تَقْرَعُ بَابَ الْمَلِکِ وَ مَنْ یُکْثِرْ قَرْعَ بَابِ الْمَلِکِ یُفْتَحْ لَهُ یَا أَبَا ذَرٍّ مَا مِنْ مُؤْمِنٍ یَقُومُ إِلَی الصَّلَاةِ إِلَّا تَنَاثَرَ عَلَیْهِ الْبِرُّ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الْعَرْشِ وَ وُکِّلَ بِهِ مَلَکٌ یُنَادِی یَا ابْنَ آدَمَ- لَوْ تَعْلَمُ مَا لَکَ فِی صَلَاتِکَ وَ مَنْ تُنَاجِی مَا سَئِمْتَ وَ لَا الْتَفَتَّ یَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّ الصَّلَاةَ النَّافِلَةَ تَفْضُلُ فِی السِّرِّ عَلَی الْعَلَانِیَةِ کَفَضْلِ الْفَرِیضَةِ عَلَی النَّافِلَةِ یَا أَبَا ذَرٍّ مَا یَتَقَرَّبُ الْعَبْدُ إِلَی اللَّهِ بِشَیْءٍ أَفْضَلَ مِنَ السُّجُودِ الْخَفِیِّ یَا أَبَا ذَرٍّ اذْکُرِ اللَّهَ ذِکْراً خَامِلًا قُلْتُ وَ مَا الذِّکْرُ الْخَامِلُ قَالَ الْخَفِیُّ إِلَی أَنْ قَالَ یَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّ رَبَّکَ یُبَاهِی الْمَلَائِکَةَ بِثَلَاثَةِ نَفَرٍ رَجُلٍ یُصْبِحُ فِی أَرْضٍ قَفْرٍ فَیُؤَذِّنُ ثُمَّ یُقِیمُ ثُمَّ یُصَلِّی فَیَقُولُ رَبُّکَ عَزَّ وَ جَلَ
لِلْمَلَائِکَةِ انْظُرُوا إِلَی عَبْدِی یُصَلِّی وَ لَا یَرَاهُ أَحَدٌ غَیْرِی فَیَنْزِلُ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ یُصَلُّونَ وَرَاءَهُ وَ یَسْتَغْفِرُونَ لَهُ إِلَی الْغَدِ مِنْ ذَلِکَ الْیَوْمِ وَ رَجُلٍ قَامَ مِنَ اللَّیْلِ یُصَلِّی وَحْدَهُ فَسَجَدَ وَ نَامَ وَ هُوَ سَاجِدٌ فَیَقُولُ اللَّهُ تَعَالَی انْظُرُوا إِلَی عَبْدِی رُوحُهُ عِنْدِی وَ جَسَدُهُ فِی طَاعَتِی سَاجِدٌ وَ رَجُلٍ فِی زَحْفٍ فَفَرَّ أَصْحَابُهُ وَ ثَبَتَ هُوَ فَقَاتَلَ حَتَّی ]
**
ترجمه:
رسول خدا صلی الله علیه و آله در وصیتش پس از ذکر فضیلت نماز در مسجد الحرام و مسجد النبی فرمود: و برتر از همۀ اينها نمازى است كه مرد فقط براى خدا در خانۀ خود مىگزارد به گونهاى كه هيچ كس جز خدا او را نمىبيند.اى ابو ذر،همانا تو تا وقتى در نماز هستى در آن پادشاه را مىزنى و هركس بسيار در پادشاه بزند،سرانجام باز مىشود اى ابو ذر هر مؤمنى كه براى نماز مىايستد عطاياى ميان او و عرش بر او فرو مىريزد و فرشتهاى بر او گمارده مىشود كه فرياد بزند:اى پسر آدم اگر مىدانستى چه چيزى در نماز تو است و با چه كسى مناجات مىكنى،خسته نمىشدى و روى برنمىگرداندى اى ابو ذر نماز نافلۀ نهانى از نمايان برتر است.همچون برترى نماز واجب بر نماز نافله.اى ابو ذر بنده با هيچ چيزى برتر از سجده به خدا نزديك نمىشود. اى ابو ذر خدا را به ذكرى ناشناس ياد كن.من عرض كردم:اى رسول خدا ذكر ناشناس چيست؟فرمودند:ذكر نهان... تا انجا که فرمود: اى ابوذر همانا پروردگار تو به جهت سه نفر به فرشتگان مباهات مىكند: مردى كه به تنهايى صبح مىكند آن گاه اذان مىگويد و نماز مىگزارد پس پروردگارت مىفرمايد: بندۀ مرا بنگريد كه نماز مىگزارد و هيچ كس جز من او را نمىبيند. سپس هفتاد هزار فرشته فرود آمده پشت سرش نماز مىگزارند و برايش آمرزش مىخواهند تا فرداى آن روز و مردى كه به شب زندهدارى برخاسته و به تنهايى نماز مىگزارد و در سجده به خواب مىرود كه در اين هنگام خداوند والا مىفرمايد:به بندهام بنگريد كه روحش نزد من است و جسمش در اطاعت از من به سجده رفته است. و مردى در ميدان جنگ كه يارانش گريختهاند ولى او پايدارى كرده و جنگيده و كشته مىشود
6590- 8- (1)وَرَّامُ بْنُ أَبِی فِرَاسٍ فِی کِتَابِهِ قَالَ: قَالَ ع مَنْ صَلَّی رَکْعَتَیْنِ فِی خَلَاءٍ (لَا یُرِیدُ أَحَداً إِلَّا اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ) (2)کَانَتْ لَهُ بَرَاءَةٌ مِنَ النَّارِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الْمَسَاکِنِ وَ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ (4).
**
ترجمه:
راوی گويد: پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: «هر كس در خلوت دو ركعت نماز بگزارد كه جز خداى بزرگ و فرشتگان الهى كسى او را نبيند،از آتش دوزخ بر كنار خواهد بود. »
6591- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْکُوفِیِّ عَنْ مُوسَی بْنِ عِمْرَانَ عَنْ عَمِّهِ الْحُسَیْنِ بْنِ یَزِیدَ النَّوْفَلِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْعِلَّةِ فِی تَعْظِیمِ الْمَسَاجِدِ فَقَالَ إِنَّمَا أُمِرَ بِتَعْظِیمِ الْمَسَاجِدِ لِأَنَّهَا بُیُوتُ اللَّهِ فِی الْأَرْضِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7)
و کتب المصنّف فی هامش الأصل-" ثم بلغ قبالا، بتوفیق اللّه تعالی".
.1) تنبیه الخواطر 1- 5.
2) فی المصدر- لا یراه إلّا اللّه عزّ و جلّ و الملائکة.
3) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 17 من أبواب مقدّمة العبادات، و فی الحدیث 8 من الباب 20 من أبواب مکان المصلی.
4) یأتی ما یدلّ علی بعض المقصود فی الباب 20 و 21 من أبواب المساکن، و الباب 16 من أبواب قراءة القرآن.
5) الباب 70 فیه حدیث واحد.
6) علل الشرائع- 318.
7) تقدم فی الباب 3 و 4 و غیرها من هذه الأبواب.
ترجمه:
ابو بصير مىگويد: از حضرت امام صادق عليه السلام پرسيدم: علّت تعظيم و بزرگداشت مساجد چيست؟ حضرت فرمودند : خداوند امر فرموده به تعظيم مساجد به خاطر آنكه آنها بيوت خدا در زمين مىباشند.
(1)1 بَابُ اسْتِحْبَابِ سَعَةِ الْمَنْزِلِ وَ کَثْرَةِ الْخَدَمِ **
ترجمه:
باب مستحب است خانه وسیع و خادم زیاد داشتن
6592- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنَ السَّعَادَةِ سَعَةُ الْمَنْزِلِ.
**
ترجمه:
هشام بن حكم گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: خانۀ وسيع مايۀ سعادت زندگى است.
6593- 2- (3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنْ سَعِیدِ بْنِ جَنَاحٍ عَنْ مُطَرِّفٍ مَوْلَی مَعْنٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ثَلَاثَةٌ لِلْمُؤْمِنِ فِیهَا رَاحَةٌ دَارٌ وَاسِعَةٌ تُوَارِی عَوْرَتَهُ وَ سُوءَ حَالِهِ مِنَ النَّاسِ وَ امْرَأَةٌ صَالِحَةٌ تُعِینُهُ عَلَی أَمْرِ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ ابْنَةٌ أَوْ أُخْتٌ یُخْرِجُهَا مِنْ مَنْزِلِهِ إِمَّا بِمَوْتٍ أَوْ تَزْوِیجٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الصَّلْتِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ سَعِیدِ بْنِ جَنَاحٍ مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
مطرّف مولى معن گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: راحتى مؤمن در سه چيز است: خانه وسيعى كه ضعفها و بدحالىاش را از مردم بپوشاند، زن صالحهاى كه او را بر امر دنيا و آخرت يارى كند و دختر يا خواهرى كه يا با مرگ و يا با ازدواج از خانه بيرون بفرستد.
6594- 3- (1)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ نُوحِ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ رُشَیْدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَشِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع یَقُولُ الْعَیْشُ السَّعَةُ فِی الْمَنْزِلِ وَ الْفَضْلُ فِی الْخَدَمِ.
وَ
رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ مِثْلَهُ (2)وَ زَادَ قَالَ وَ کَانَ أَبُو الْحَسَنِ ع فِی حَلْقَةٍ فَتَذَاکَرُوا عَیْشَ الدُّنْیَا فَذَکَرَ کُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ مَعْنًی فَسُئِلَ أَبُو الْحَسَنِ ع عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ سَعَةُ الْمَنْزِلِ وَ الْفَضْلُ فِی الْخَدَمِ
**
ترجمه:
بشير گويد: از امام كاظم عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود: عيش و خوشى در وسيع بودن خانهها و زياد بودن خدمتكاران است.
6595- 4- (3)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ سَعِیدٍ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ أَنَّ أَبَا الْحَسَنِ ع سُئِلَ عَنْ فَضْلِ عَیْشِ الدُّنْیَا قَالَ سَعَةُ الْمَنْزِلِ وَ کَثْرَةُ الْمُحِبِّینَ.
**
ترجمه:
سعید گويد: از امام كاظم عليه السّلام پرسيدند كه برترين خوشى دنيا چيست؟ فرمود: بزرگى منزل و زيادى دوستان.
6596- 5- (4)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنْ سَعَادَةِ الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ الْمَسْکَنُ الْوَاسِعُ.
**
ترجمه:
سكونى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود: از سعادت و نيك بختى مرد مسلمان داشتن خانه وسيع است.
6597- 6- (5)وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ: شَکَا رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ ص- أَنَّ الدُّورَ قَدِ اکْتَنَفَتْهُ فَقَالَ النَّبِیُّ ص- ارْفَعْ صَوْتَکَ مَا اسْتَطَعْتَ وَ سَلِ اللَّهَ أَنْ یُوَسِّعَ عَلَیْکَ (6).
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ وَ الْأَحَادِیثَ الَّتِی قَبْلَهُ کَمَا ذُکِرَ وَ الْأَوَّلَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
] راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: مردى از انصار نزد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم شكايت كرد كه خانههاى اطراف، منزل او را احاطه كرده. رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: هر چقدر كه مىتوانى خانهات را بلند كن و از خدا بخواه كه تو را بىنياز و توانگر بگرداند.
6598- 7- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ الْعَیْشُ فِی ثَلَاثَةٍ دَارٍ قَوْرَاءَ (2)وَ جَارِیَةٍ حَسْنَاءَ وَ فَرَسٍ قَبَّاءَ.
قَالَ الصَّدُوقُ سَمِعْتُ رَجُلًا مِنْ أَهْلِ اللُّغَةِ یَقُولُ الْفَرَسُ الْقَبَّاءُ الضَّامِرَةُ الْبَطْنِ.
**
ترجمه:
انس بن محمد گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر صلىاللهعليهوآله در وصیت خود به امام علی علیه السلام فرمودند: اى على زندگى خوش در سه چيز است: خانهاى وسيع، و جفتى زيبا و اسبى كمر باريك.
6599- 8- (3)وَ فِی الْخِصَالِ عَنِ الْخَلِیلِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ خُزَیْمَةَ عَنْ أَبِی مُوسَی عَنِ الضَّحَّاکِ بْنِ مَخْلَدٍ عَنْ سُفْیَانَ عَنْ حَبِیبٍ (4)عَنْ جَمِیلٍ عَنْ نَافِعِ بْنِ عَبْدِ الْحَارِثِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنْ سَعَادَةِ الْمُسْلِمِ سَعَةُ الْمَسْکَنِ وَ الْجَارُ الصَّالِحُ وَ الْمَرْکَبُ الْهَنِیءُ.
**
ترجمه:
] نافع بن عبدالحارث گويد: پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: از سعادت مرد مسلمان ، داشتن خانه وسيع، همسايه خوب و مركب راهوار است.
6600- 9- (5)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنْ سَعَادَةِ الْمَرْءِ أَنْ یَتَّسِعَ مَنْزِلُهُ.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: از خوشبختی مرد، آن است که منزل او وسیع باشد.
6601- 10- (6)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنْ سَعَادَةِ الرَّجُلِ سَعَةُ مَنْزِلِهِ.
**
ترجمه:
محمد بن مروان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: وسعت خانه از خوشبختی مرد است.
6602- 11- (7)وَ عَنْ أَبِیهِ مُرْسَلًا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مِنْ سَعَادَةِ الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ الْمَسْکَنُ الْوَاسِعُ.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: از سعادت و نيك بختى مرد مسلمان داشتن خانه وسيع است.
6603- 12- (1)وَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ آبَائِهِ عَنِ النَّبِیِّ ص مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
[6603] پیامبر (صلی الله علیه واله) فرمود مثل ان روایت رابالا
6604- 13- (2)وَ عَنْ نُوحِ بْنِ شُعَیْبٍ عَنْ سَعِیدِ بْنِ جَنَاحٍ عَنْ نَصْرٍ الْکَوْسَجِ عَنْ مُطَرِّفٍ مَوْلَی مَعْنٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لِلْمُؤْمِنِ رَاحَةٌ فِی سَعَةِ الْمَنْزِلِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
**
ترجمه:
مطرف مولی معن گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: راحتی مؤمن در وسعت خانه او است.
(4)2 بَابُ کَرَاهَةِ ضِیقِ الْمَنْزِلِ وَ اسْتِحْبَابِ تَحَوُّلِ الْإِنْسَانِ عَنِ الْمَنْزِلِ الضَّیِّقِ وَ إِنْ کَانَ أَحْدَثَهُ أَبُوهُ **
ترجمه:
باب مکروه است خانه تنگ باشد مستحب است تبدیل به خانه ی بزرگ شود اگر چه پدر ساخته باشد
6605- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ قَالَ: إِنَّ أَبَا الْحَسَنِ ع اشْتَرَی دَاراً وَ أَمَرَ مَوْلًی لَهُ أَنْ یَتَحَوَّلَ إِلَیْهَا وَ قَالَ إِنَّ مَنْزِلَکَ ضَیِّقٌ فَقَالَ قَدْ أَحْدَثَ هَذِهِ الدَّارَ أَبِی فَقَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع- إِنْ کَانَ أَبُوکَ أَحْمَقَ یَنْبَغِی أَنْ تَکُونَ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
معمّر بن خلاّد گويد: امام رضا عليه السّلام خانهاى خريد و به يكى از وابستگان خود فرمود: خانهات محقر و تنگ است، بيا به اين خانهاى كه من خريدهام نقل مكان نما. آن مرد گفت : پدرم اين خانه را ساخته است. امام رضا عليه السّلام فرمود : اگر پدرت حماقت كرده باشد، شايسته است كه تو نيز حماقت كنى؟
6606- 2- (6)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی الْمُغِیرَةِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مِنْ شَقَاءِ الْعَیْشِ ضِیقُ الْمَنْزِلِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ مِثْلَهُ (7)
وَ عَنْ یَحْیَی بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ عَنْ أَبِیهِ مِثْلَهُ (1)وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
على بن ابى مغيره گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: خانۀ تنگ و محقر زندگى را سخت و دشوار مىسازد.
6607- 3- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الشُّؤْمُ فِی ثَلَاثَةِ أَشْیَاءَ فِی الدَّابَّةِ وَ الْمَرْأَةِ وَ الدَّارِ فَأَمَّا الْمَرْأَةُ فَشُؤْمُهَا غَلَاءُ مَهْرِهَا وَ عُسْرُ وِلَادَتِهَا وَ أَمَّا الدَّابَّةُ فَشُؤْمُهَا کَثْرَةُ عِلَلِهَا وَ سُوءُ خُلُقِهَا وَ أَمَّا الدَّارُ فَشُؤْمُهَا ضِیقُهَا وَ خُبْثُ جِیرَانِهَا.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الْمُهُورِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ (4).
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: در سه چيز شومى (بديمنى) هست: در چهارپا، زن و خانه. اما شوم بودن زن در بالا بودن مهريه و دشوارى زايمان او است و شومى چهارپا در كم آبستن شدن و نافرمانى او است و شومى خانه به كوچك بودن و بد بودن همسايگان آن مىباشد.
(5)3 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ نَقْشِ الْبَیْتِ بِالتَّمَاثِیلِ وَ الصُّوَرِ ذَوَاتِ الْأَرْوَاحِ خَاصَّةً وَ کَرَاهَةِ غَیْرِهَا وَ عَدَمِ جَوَازِ اللَّعِبِ بِهَا **
ترجمه:
باب جایز نیست نقاشی خانه با عکسها و تصاویر روح دار
6608- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ وَ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجَوْهَرِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَتَانِی جَبْرَئِیلُ وَ قَالَ یَا مُحَمَّدُ- إِنَّ رَبَّکَ یُقْرِئُکَ السَّلَامَ وَ یَنْهَی عَنْ تَزْوِیقِ الْبُیُوتِ قَالَ أَبُو بَصِیرٍ فَقُلْتُ وَ مَا تَزْوِیقُ الْبُیُوتِ فَقَالَ تَصَاوِیرُ التَّمَاثِیلِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
ابو بصير گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود: جبرئيل عليه السّلام نزدم آمد و فرمود: اى محمّد! بهراستى كه پروردگارت به تو سلام مىرساند و از تزيين خانهها نهى مىكند. ابو بصير گويد : عرض كردم: تزيين خانهها چيست ؟ فرمود : تزيين با عكسها و تمثالهاست
6609- 2- (2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ مَثَّلَ تِمْثَالًا کُلِّفَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- أَنْ یَنْفُخَ فِیهِ الرُّوحَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
راوى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هركس عكس صورتى را نقش كند در روز قيامت مكلّف مىشود كه در آن روح بدمد.
6610- 3- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْمُثَنَّی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ عَلِیّاً ع کَرِهَ الصُّوَرَ فِی الْبُیُوتِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْمُثَنَّی وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْمُثَنَّی مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
مثنّى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: بهراستى كه حضرت على عليه السّلام عكس صورت نقش شده در خانهها را مكروه مىشمرد.
6611- 4- (6)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ وَ عَبْدِ اللَّهِ ابْنَیْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَعْمَلُونَ لَهُ ما یَشاءُ مِنْ مَحارِیبَ وَ تَماثِیلَ (7)- فَقَالَ وَ اللَّهِ مَا هِیَ تَمَاثِیلَ الرِّجَالِ وَ النِّسَاءِ وَ لَکِنَّهَا الشَّجَرُ وَ شِبْهُهُ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ مِثْلَهُ (8).
**
ترجمه:
ابو العباس گويد: امام صادق عليه السّلام درباره آيه شريفه «جنيان آنچه را كه سليمان عليه السّلام مىخواست ؛ از محرابها و عكسها انجام مىدادند»، فرمود: به خدا قسم! آن تصوير مردان و زنان نبود ؛ بلكه تصوير درخت و امثال آن بود
6612- 5- (1)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ جَمِیعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْمِیثَمِیِّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْمُنْذِرِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع ثَلَاثَةٌ مُعَذَّبُونَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- رَجُلٌ کَذَبَ فِی رُؤْیَاهُ یُکَلَّفُ أَنْ یَعْقِدَ بَیْنَ شَعِیرَتَیْنِ وَ لَیْسَ بِعَاقِدٍ بَیْنَهُمَا وَ رَجُلٌ صَوَّرَ تَمَاثِیلَ یُکَلَّفُ أَنْ یَنْفُخَ فِیهَا وَ لَیْسَ بِنَافِخٍ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَسِّنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
حسين بن منذر گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: سه نفر در روز قيامت معذّباند: شخصى كه خواب دروغين تعريف مىكند تكليف مىشود كه دو تار موى را به هم گره بزند، اما او نمىتواند آنها را گره بزند. شخصى كه عكسهايى را تصوير كرده است تكليف مىشود كه در آن عكسها روح بدمد و او نمىتواند روح بدمد.
6613- 6- (3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ الْحُصَیْنِ عَنِ الْفَضْلِ أَبِی الْعَبَّاسِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ یَعْمَلُونَ لَهُ ما یَشاءُ مِنْ مَحارِیبَ وَ تَماثِیلَ وَ جِفانٍ کَالْجَوابِ (4)قَالَ مَا هِیَ تَمَاثِیلَ الرِّجَالِ وَ النِّسَاءِ وَ لَکِنَّهَا تَمَاثِیلُ الشَّجَرِ وَ شِبْهِهِ.
**
ترجمه:
فضل بن عبّاس گويد: به امام باقر عليه السّلام عرض كردم: خداوند مىفرمايد: «هرچه سليمان مىخواست از معبدها، تمثالها ظروف بزرگ همانند حوضها براى او مىساختند» چه معنايى دارد؟ فرمود : منظور تصوير مردان و زنان نيست ؛ بلكه تصوير درخت و امثال آن است.
6614- 7- (5)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع بَعَثَنِی رَسُولُ اللَّهِ ص فِی هَدْمِ الْقُبُورِ وَ کَسْرِ الصُّوَرِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
] امير مؤمنان على عليه السّلام فرمود: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله مرا در پى خراب كردن قبرها و شكستن عكسها فرستاد.
6615- 8- (2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع بَعَثَنِی رَسُولُ اللَّهِ ص إِلَی الْمَدِینَةِ فَقَالَ لَا تَدَعْ صُورَةً إِلَّا مَحَوْتَهَا وَ لَا قَبْراً إِلَّا سَوَّیْتَهُ وَ لَا کَلْباً إِلَّا قَتَلْتَهُ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
ا
امير مؤمنان على عليه السّلام فرمود: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله مرا به مدينه فرستاد و فرمود: هيچ عكسى را وامگذار مگر آنكه آن را خراب كنى، هيچ قبرى را وامگذار مگر آنكه آن را هموار و صاف گردانى و هيچ سگى را وامگذار مگر آنكه آن را به قتل برسانى.
6616- 9- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ جَرَّاحٍ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَبْنُوا عَلَی الْقُبُورِ وَ لَا تُصَوِّرُوا سُقُوفَ الْبُیُوتِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَرِهَ ذَلِکَ.
أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ مِثْلَهُ (5)وَ عَنْ یُوسُفَ بْنِ عَقِیلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَیْسٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
جراح مدائنی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: بر سر گورها خانه نسازيد و بر سقف خانهها صورت نكشيد زيرا كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله آن را بد ميداشت.
6617- 10- (7)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: مَنْ جَدَّدَ قَبْراً أَوْ مَثَّلَ مِثَالًا فَقَدْ خَرَجَ مِنَ الْإِسْلَامِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ وَ الصَّدُوقُ کَمَا مَرَّ (8).
**
ترجمه:
[6617] اصبغ بن نباته گويد: امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: هر كس قبرى را بازسازى كند يا صورتى بكشد و يا مجسّمهاى و غير مجسّمه را ساخته و سمبل قرار دهد از اسلام خارج شده است.
صدوق در الفقیه - . الفقیه 1 : 121-120 - بعد از ذکر این روایت گفته است: بزرگان ما در معنای این خبر اختلاف نظر دارند، محمد بن حسن صفار - رحمه الله - گفته است: آن «جدد» با جیم است و لا غیر و شیخ محمد بن حسن بن احمد بن ولید از او حکایت می کند که گفته است: تجدید قبر و گل مالیدن به تمام سطح قبر پس از گذر ایام و پس از گل مالیدن اولیه آن جایز نیست، ولی اگر کسی بمیرد و قبر او را گل بگیرند، جایز است که سایر قبور را نیز بدون اینکه تجدید کنند مرمّت نمایند. از سعد بن عبدالله - رحمه الله - نقل کرده که می گفت: «حدد قبراً» با حاء بی نقطه، یعنی کسی که قبری را از زمین بالا بیاورد؛ و از احمد بن ابی عبدالله برقی روایت کرده که «انّما هو من جدّث قبراً» و معنای جدث، قبر است و ما نمی دانیم که منظورش از آن چیست.
و به اعتقاد من «جدّد» با جیم درست است و به معنای نبش قبر است؛ زیرا هر کسی قبری را نبش کند، آن را تجدید قبر کرده است و نیازمند تجدید و بازسازی آن است و آن را به صورت قبر حفر شده ای درآورده است.
1) المحاسن- 614- 35.
2) الکافی 6- 528- 14، أورده فی الحدیث 2 من الباب 43 من أبواب الدفن.
3) المحاسن- 613- 34.
4) التهذیب 1- 461- 1505، أورده فی الحدیث 3 من الباب 44 من أبواب الدفن.
5) المحاسن- 612- 32.
6) المحاسن 612- 32 ذیل حدیث 32.
7) المحاسن- 612- 33.
8) مر فی الحدیث 1 من الباب 43 من أبواب الدفن.
6618- 11- (1)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَتَانِی جَبْرَئِیلُ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ إِنَّ رَبَّکَ یَنْهَی عَنِ التَّمَاثِیلِ.
**
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود: جبرئيل نزد من آمد و گفت: اى محمّد! پروردگارت از مجسّمه ها نهى مى كند.
6619- 12- (2)وَ عَنْ (مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ) (3)عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِیفٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ الَّذِینَ یُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ هُمُ الْمُصَوِّرُونَ یُکَلَّفُونَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَنْ یَنْفُخُوا فِیهَا الرُّوحَ.
**
ترجمه:
امام باقر علیه السلام نقل کرده اند که فرمود: «إِنَّ الَّذِینَ یُؤْذُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ» ؛ {بی گمان کسانی که خدا و پیامبر او را آزار می رسانند} - . احزاب / 57 - ، ایشان تصویر گرانند که در روز قیامت مکلف می شوند در تصاویرشان و مجسمه هایشان روح بدمند
6620- 13- (4)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ وَ مُحَسِّنِ بْنِ أَحْمَدَ جَمِیعاً عَنْ أَبَانٍ الْأَحْمَرِ عَنْ یَحْیَی بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَرِهَ الصُّوَرَ فِی الْبُیُوتِ.
**
ترجمه:
یحیی أبي العلا گويد: امام صادق عليه السّلام از عکس های داخل خانه کراهت داشت.
6621- 14- (5)وَ عَنِ ابْنِ الْعَرْزَمِیِّ عَنْ حَاتِمِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً کَانَ یَکْرَهُ الصُّورَةَ فِی الْبُیُوتِ.
**
ترجمه:
حاتم بن اسماعيل گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: همانا امام علی علیه السلام از عکس های داخل خانه کراهت داشت.
6622- 15- (6)وَ عَنْ مُوسَی بْنِ قَاسِمٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی ع أَنَّهُ سَأَلَ أَبَاهُ عَنِ التَّمَاثِیلِ فَقَالَ لَا یَصْلُحُ أَنْ یُلْعَبَ بِهَا.
**
ترجمه:
علی بن جعفر از امام کاظم علیه السلام در مورد مجسمه ها پرسید، فرمود: درست نیست با آنها بازی شود
6623- 16- (7)وَ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ مُثَنًّی رَفَعَهُ قَالَ: التَّمَاثِیلُ لَا یَصْلُحُ أَنْ یُلْعَبَ بِهَا.
**
ترجمه:
] فرمود: بازی کردن با مجسمه ها، درست نیست
6624- 17- (8)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ
مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ تَمَاثِیلِ الشَّجَرِ وَ الشَّمْسِ وَ الْقَمَرِ فَقَالَ لَا بَأْسَ مَا لَمْ یَکُنْ شَیْئاً مِنَ الْحَیَوَانِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی لِبَاسِ الْمُصَلِّی وَ فِی مَکَانِ الْمُصَلِّی وَ فِی الدَّفْنِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ هُنَا وَ فِی التِّجَارَةِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ (2).
**
ترجمه:
محمد بن مسلم گويد: از امام صادق عليه السّلام از حکم کشیدن تصویر درخت و خورشید و ماه پرسیدم؟ فرمود : مادامی که تصویر حیوان را نکشد باکی نیست.
(3)4 بَابُ جَوَازِ إِبْقَاءِ التَّمَاثِیلِ الَّتِی تُوطَأُ أَوْ تُغَیَّرُ أَوْ تُغَطَّی أَوْ تَکُونُ لِلنِّسَاءِ **
ترجمه:
باب جایز است باقی گذاشتن تصویر در نماز و قرار دادن زیر پا یا تغییر دادن ان یا برای زنها گذاشتن
6625- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ قَالَ قَائِلٌ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع یَجْلِسُ الرَّجُلُ عَلَی بِسَاطٍ فِیهِ تَمَاثِیلُ فَقَالَ الْأَعَاجِمُ تُعَظِّمُهُ وَ إِنَّا لَنَمْتَهِنُهُ.
**
ترجمه:
عبد اللّه بن مغيره گويد: از امام رضا عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود: فردى از امام باقر عليه السّلام پرسيد: آيا انسان مىتواند بر روى فرشى بنشيند كه عكس آدمى بر آن نقش بسته باشد ؟ امام باقر عليه السّلام فرمود: عجمها به اينگونه نقشها عظمت مىنهند و آن را مانند پرده مىآويزند و يا بر ديوار مىكوبند، ما آن را خوار مىكنيم و زير پا مىاندازيم.
6626- 2- (5)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْوِسَادَةِ وَ الْبِسَاطِ یَکُونُ فِیهِ التَّمَاثِیلُ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ یَکُونُ فِی الْبَیْتِ قُلْتُ التَّمَاثِیلُ فَقَالَ کُلُّ شَیْءٍ یُوطَأُ فَلَا بَأْسَ بِهِ.
**
ترجمه:
ابو بصير گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: اگر بر روى فرش و پتو صورت آدمى منقّش باشد، چه حكمى دارد ؟ فرمود : مانعى ندارد كه در خانه مورد استفاده قرار بگيرد. من گفتم : نقش صورت آن اشكالى ندارد ؟ فرمود : هر نقشى كه در زير پا قرار بگيرد اشكالى ندارد
6627- 3- (6)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِأَنْ تَکُونَ التَّمَاثِیلُ فِی الْبُیُوتِ إِذَا غُیِّرَتْ رُءُوسُهَا مِنْهَا وَ تُرِکَ مَا سِوَی ذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
[6627] زرارة بن اعين گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: پردهاى كه صورت آدمى بر آن منقّش باشد اشكالى ندارد، با اين شرط كه قسمت سر و صورت محو شود و مابقى برجا بماند.
6628- 4- (2)وَ عَنْهُ عَنْ صَالِحِ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَتْ لِعَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع وَسَائِدُ وَ أَنْمَاطٌ فِیهَا تَمَاثِیلُ یَجْلِسُ عَلَیْهَا.
**
ترجمه:
راوى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: امام سجّاد عليه السّلام بالش و نمط (زيرانداز) هاى مصوّرى كه داشت روى آنها مىنشست
6629- 5- (3)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ النَّضْرِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ یَحْیَی الْکِنْدِیِّ عَنْ أَبِیهِ وَ کَانَ صَاحِبَ مِطْهَرَةِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص قَالَ جَبْرَئِیلُ إِنَّا لَا نَدْخُلُ بَیْتاً فِیهِ تِمْثَالٌ لَا یُوطَأُ الْحَدِیثُ مُخْتَصَرٌ.
**
ترجمه:
يحيى كندى ، كه آب وضوى امير مؤمنان على عليه السّلام را آماده مىساخت ،گويد: امير مؤمنان على عليه السّلام فرمود: پيامبر صلّى اللّه عليه و اله فرمود: جبرئيل عليه السّلام گفت: بهراستى كه ما به خانهاى كه در آن عكس صورتى كه لگدمال نمىشود، وارد نمىشويم.
6630- 6- (4)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ وَ صَفْوَانَ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ لَهُ رَجُلٌ رَحِمَکَ اللَّهُ مَا هَذِهِ التَّمَاثِیلُ الَّتِی أَرَاهَا فِی بُیُوتِکُمْ فَقَالَ هَذَا لِلنِّسَاءِ أَوْ بُیُوتِ النِّسَاءِ.
وَ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
محمد بن مسلم گويد: مردى به امام باقر عليه السّلام فرمود: اين مجسمهها كه من در خانههاى شما بينم چيست ؟ فرمود : اينها از زنها است يا خانهها از زنهاست.
6631- 7- (6)الْحَسَنُ بْنُ الْفَضْلِ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: رُبَّمَا قُمْتُ أُصَلِّی وَ بَیْنَ یَدَیَّ وِسَادَةٌ فِیهَا تَمَاثِیلُ طَائِرٍ فَجَعَلْتُ عَلَیْهِ ثَوْباً وَ قَالَ قَدْ أُهْدِیَتْ إِلَیَّ طِنْفِسَةٌ مِنَ الشَّامِ- فِیهَا
تَمَاثِیلُ طَائِرٍ فَأَمَرْتُ بِهِ فَغُیِّرَ رَأْسُهُ فَجُعِلَ کَهَیْئَةِ الشَّجَرِ وَ قَالَ إِنَّ الشَّیْطَانَ أَشَدُّ مَا یَهُمُّ بِالْإِنْسَانِ إِذَا کَانَ وَحْدَهُ.
**
ترجمه:
حلبى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: گاهى كه مىخواهم نماز بخوانم و در مقابلم بالشى است كه در آن نقش پرندگان وجود دارد، پارچهاى بر روى آن مىاندازم و فرشى از شام به من هديه شده كه در آن اشكال پرندهاى وجود دارد، دستور دادم كه سر آن را تغيير دادند و به شكل يك درخت درآمد و فرمود: شيطان بيشترين تلاش خود را براى گمراهى انسان، هنگام تنهايى او انجام مىدهد.
6632- 8- (1)وَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: دَخَلَ قَوْمٌ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ هُوَ عَلَی بِسَاطٍ فِیهِ تَمَاثِیلُ فَسَأَلُوهُ فَقَالَ أَرَدْتُ أَنْ أُهِینَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
**
ترجمه:
راوی گويد: امام كاظم عليه السّلام فرمود: گروهى نزد امام باقر عليه السّلام آمدند در حالى كه بر روى فرشى نشسته بود كه در آن نقش جانداران وجود داشت. درباره آن از حضرت پرسيدند، فرمود : مىخواهم آن را هديه كنم.
(3)5 بَابُ کَرَاهَةِ رَفْعِ بِنَاءِ الْبَیْتِ أَکْثَرَ مِنْ سَبْعَةِ أَذْرُعٍ أَوْ ثَمَانِیَةٍ **
ترجمه:
باب مکروه است بالا بردن بنا بیش ازهفت یا هشت زراع
6633- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ سَمْکُ الْبَیْتِ فَوْقَ سَبْعَةِ أَذْرُعٍ أَوْ قَالَ ثَمَانِیَةِ أَذْرُعٍ کَانَ مَا فَوْقَ السَّبْعِ أَوِ الثَّمَانِ مُحْتَضَراً وَ قَالَ بَعْضُهُمْ مَسْکُوناً.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
هشام بن حكم و ديگران گويند: امام صادق عليه السّلام فرمود: اگر ارتفاع خانه از هشت ذراع (4 متر) تجاوز كند، فضاى فوقانى آن قرارگاه پريان خواهد بود.
6634- 2- (6)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ النَّوْفَلِیِّ عَنْ زِیَادِ بْنِ عَمْرٍو الْجُعْفِیِّ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَکَّلَ مَلَکاً بِالْبِنَاءِ یَقُولُ لِمَنْ رَفَعَ سَقْفاً فَوْقَ ثَمَانِیَةِ أَذْرُعٍ أَیْنَ تُرِیدُ یَا فَاسِقُ.
**
ترجمه:
راوى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: بهراستى كه خداى متعال فرشتهاى را به هر ساختمان موكّل نموده است كه به كسى كه سقفى را بيشتر از هشت ذرع بالا ببرد مىگويد: «اى فاسق! كجا مىخواهى بروى».
6635- 3- (7)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ
عَنْ حَمْزَةَ بْنِ حُمْرَانَ قَالَ: شَکَا رَجُلٌ إِلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ قَالَ أَخْرَجَتْنَا الْجِنُّ عَنْ مَنَازِلِنَا فَقَالَ اجْعَلُوا سُقُوفَ بُیُوتِکُمْ سَبْعَةَ أَذْرُعٍ وَ اجْعَلُوا الْحَمَامَ فِی أَکْنَافِ الدَّارِ قَالَ الرَّجُلُ فَفَعَلْنَا ذَلِکَ فَمَا رَأَیْنَا شَیْئاً نَکْرَهُهُ بَعْدَ ذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ مِثْلَهُ وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ (1).
**
ترجمه:
حمزة بن حمران گويد: مردى به امام باقر عليه السّلام شكايت نمود و گفت: جنيان ما را از خانههاىمان بيرون كردهاند. فرمود : سقف خانههاى خود را هفت ذرع بسازيد و در كنار خانه كبوتر نگهدارى كنيد. آن مرد گويد : ما به دستور آن حضرت عمل كرديم و بعد از آن چيز ناپسندى مشاهده ننموديم.
6636- 4- (2)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع ابْنِ بَیْتَکَ سَبْعَةَ أَذْرُعٍ فَمَا کَانَ بَعْدَ ذَلِکَ سَکَنَتْهُ الشَّیَاطِینُ إِنَّ الشَّیَاطِینَ لَیْسَتْ فِی السَّمَاءِ وَ لَا فِی الْأَرْضِ وَ إِنَّمَا تَسْکُنُ الْهَوَاءَ.
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: خانهات را هفت ذرع بساز؛ آنچه كه بيشتر از هفت ذرع باشد، شيطانها در آن سكونت مىكنند. بهراستى كه شيطانها نه در آسمان هستند و نه در زمين؛ بلكه آنها در هوا سكونت دارند.
6637- 5- (3)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَسِّنِ بْنِ أَحْمَدَ وَ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ جَمِیعاً عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ الْأَحْمَرِ عَنْ الْحَسَنِ بْنِ السَّرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَمْکُ الْبَیْتِ سَبْعَةُ أَذْرُعٍ أَوْ ثَمَانِیَةُ أَذْرُعٍ فَمَا فَوْقَ ذَلِکَ فَمُحْتَضَرٌ.
**
ترجمه:
] حسن بن سری گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: ارتفاع خانه بايد هفت يا هشت ذراع باشد كه بلندتر از آن جايگاه شياطين است.
6638- 6- (4)وَ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ بَعْضِ الصَّادِقِینَ ع قَالَ: مَا رُفِعَ مِنَ السَّقْفِ فَوْقَ ثَمَانِیَةِ أَذْرُعٍ فَهُوَ مَسْکُونٌ.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام علیه السلام فرمود: آنچه از سقف که بالاى هشت ذراع است، مسكونِ [جنیان] است.
6639- 7- (5)وَ عَنِ ابْنِ شَمُّونٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا بَنَی الرَّجُلُ فَوْقَ ثَمَانِیَةِ أَذْرُعٍ نُودِیَ یَا أَفْسَقَ الْفَاسِقِینَ أَیْنَ تُرِیدُ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
**
ترجمه:
امام صادق (علیه السلام) فرمود: به کسی که سقف اتاق را از هشت ذراع بالاتر برد گفته شود: ای فاسق ترین فاسقان! قصد کجا داری؟
(1)6 بَابُ اسْتِحْبَابِ کِتَابَةِ آیَةِ الْکُرْسِیِّ دَوْراً عَلَی رَأْسِ ثَمَانِیَةِ أَذْرُعٍ مِنَ الْجِدَارِ إِذَا زَادَ ارْتِفَاعُهُ عَنْهَا وَ لَوْ کَانَ مَسْجِداً **
ترجمه:
باب مستحب است نوشتن ایت الکرسی به دیوار سر هشت زراع حتی مسجد
6640- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ وَ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْأَنْصَارِیِّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: شَکَا إِلَیْهِ رَجُلٌ عَبَثَ أَهْلِ الْأَرْضِ بِأَهْلِ بَیْتِهِ وَ بِعِیَالِهِ فَقَالَ کَمْ سَقْفُ بَیْتِکَ فَقَالَ عَشَرَةُ أَذْرُعٍ فَقَالَ اذْرَعْ ثَمَانِیَةَ أَذْرُعٍ ثُمَّ اکْتُبْ آیَةَ الْکُرْسِیِّ- فِیمَا بَیْنَ الثَّمَانِیَةِ إِلَی الْعَشَرَةِ کَمَا تَدُورُ فَإِنَّ کُلَّ بَیْتٍ سَمْکُهُ أَکْثَرُ مِنْ ثَمَانِیَةِ أَذْرُعٍ فَهُوَ مُحْتَضَرٌ تَحْضُرُهُ الْجِنُّ تَکُونُ فِیهِ تَسْکُنُهُ (3).
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ کَمْ سَمْکُ بَیْتِکَ.
(4). **
ترجمه:
ابان بن عثمان گويد: مردى به امام صادق عليه السّلام شكايت نمود كه موجودات زمينى (مانند جن و...) با اهل بيت و خانوادهاش بازى مىكنند. فرمود : سقف خانهات چه اندازه است ؟ عرض كرد : ده ذرع. فرمود : هشت ذرع كن، سپس بين ذرع هشتم تا دهم، همانطوركه گرداگرد منزل دور مىزنى آية الكرسى بنويس؛ زيرا هر خانهاى كه سقف آن بيشتر از هشت ذرع باشد، آن اقامتگاهى براى جنيان خواهد بود كه در آن حاضر مىشوند و مسكن مىگزينند.
6641- 2- (5)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ وَ مُحَسِّنِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کَانَ الْبَیْتُ فَوْقَ ثَمَانِیَةِ أَذْرُعٍ فَاکْتُبْ فِی أَعْلَاهُ (6)آیَةَ الْکُرْسِیِّ.
**
ترجمه:
محمّد بن اسماعيل گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هرگاه ارتفاع خانه فراتر از هشت ذرع باشد، در بالاى آن آية الكرسى بنويس.
6642- 3- (7)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مَرَّارٍ وَ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ یُونُسَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی
عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِی سَمْکِ الْبَیْتِ إِذَا رُفِعَ فَوْقَ ثَمَانِیَةِ أَذْرُعٍ کَانَ مَسْکُوناً فَإِذَا زَادَ عَلَی ثَمَانٍ فَلْیُکْتَبْ عَلَی رَأْسِ الثَّمَانِ آیَةُ الْکُرْسِیِّ.
أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ یُونُسَ مِثْلَهُ (1)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ وَ ذَکَرَ الَّذِی قَبْلَهُ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ ذَکَرَ الْحَدِیثَ الْأَوَّلَ.
**
ترجمه:
راوى گويد: امام صادق عليه السّلام درباره سقف خانه فرمود: هنگامى كه تا هشت ذرع بالا رود، محل سكونت است. پس هنگامى كه از هشت ذرع بيشتر شود، بايد بر سر ذرع هشتم آية الكرسى نوشته شود.
6643- 4- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی هَاشِمٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ قَالَ: رَأَیْتُ مَکْتُوباً فِی بَیْتِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- آیَةَ الْکُرْسِیِّ قَدْ أُدِیرَتْ بِالْبَیْتِ وَ رَأَیْتُ فِی قِبْلَةِ مَسْجِدِهِ مَکْتُوباً آیَةَ الْکُرْسِیِّ.
**
ترجمه:
] ابى خديجه گويد: در اتاق امام صادق علیه السّلام ديدم که دور تا دور آيه الكرسى نوشته شده و در قبله مسجد آن هم آيه الكرسى نوشته شده بود.
(3)7 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَحْجِیرِ السُّطُوحِ وَ کَرَاهَةِ الْمَبِیتِ عَلَی سَطْحٍ وَحْدَهُ وَ عَلَی سَطْحٍ غَیْرِ مُحَجَّرٍ رَجُلًا کَانَ أَوِ امْرَأَةً وَ أَقَلُّهُ ذِرَاعَانِ وَ ذِرَاعٌ وَ شِبْرٌ مِنَ الْجَوَانِبِ الْأَرْبَعِ **
ترجمه:
باب مستحب است دیوار ساختن دور بام و مکروه است تنها خوابیدن روی بام و بر بامی که دیوار اطراف ندارد مرد باشد یا زن و کمترین آن دو زراع یا یک زراع و یک وجب از چهار طرف
6644- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی السَّطْحِ یُبَاتُ عَلَیْهِ غَیْرَ مَحْجُورٍ قَالَ یُجْزِیهِ أَنْ یَکُونَ مِقْدَارُ ارْتِفَاعِ الْحَائِطِ ذِرَاعَیْنِ.
**
ترجمه:
محمّد بن ابو حمزه و ديگران گويند: از امام صادق عليه السّلام پرسيدند: اگر ايوانى بدون ديوار باشد و انسان در آنجا بخوابد چه حكمى دارد ؟ فرمود : اگر ديوار اطراف ايوان به اندازۀ يك متر برسد كفايت مىكند
6645- 2- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ یُبَاتَ عَلَی سَطْحٍ غَیْرِ مُحَجَّرٍ.
**
ترجمه:
] هشام بن حكم گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله از خوابيدن در پشت بام بىديوار نهى فرمود.
6646- 3- (1)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عِیصِ بْنِ الْقَاسِمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ السَّطْحِ یُنَامُ عَلَیْهِ بِغَیْرِ حَجْرَةٍ قَالَ نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص عَنْ ذَلِکَ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ثَلَاثَةِ حِیطَانٍ فَقَالَ لَا إِلَّا أَرْبَعَةً قُلْتُ کَمْ طُولُ الْحَائِطِ قَالَ أَقْصَرُهُ ذِرَاعٌ وَ شِبْرٌ.
**
ترجمه:
] عيص بن قاسم گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: در پشت بامى كه ديوار ندارد مىتوان خوابيد؟
فرمود : رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله از خوابيدن در پشتبام بىديوار نهى فرمود. گفتم : اگر از سه جانب ديوار و حفاظ داشته باشد، كافى است ؟ فرمود : نه، بايد از چهار طرف حصار داشته باشد. گفتم : ارتفاع ديوار تا چه حد كافى است ؟ فرمود : كمترين حد ارتفاع سه وجب(80 سانتى متر) است.
6647- 4- (2)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ سَهْلِ بْنِ الْیَسَعِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ بَاتَ عَلَی سَطْحٍ غَیْرِ مُحَجَّرٍ فَأَصَابَهُ شَیْءٌ فَلَا یَلُومَنَّ إِلَّا نَفْسَهُ.
**
ترجمه:
] سهل بن يسع گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله فرمود: هركس روى بامى كه ديوار ندارد بخوابد و بلا و آفتى به او برسد، جز خودش را سرزنش نكند.
6648- 5- (3)وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَرِهَ أَنْ یَبِیتَ الرَّجُلُ عَلَی سَطْحٍ لَیْسَتْ عَلَیْهِ حَجْرَةٌ وَ الرَّجُلُ وَ الْمَرْأَةُ فِی ذَلِکَ سَوَاءٌ.
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: امام صادق عليه السّلام كراهت داشت كه در پشت بام بىحفاظ بخوابند و در اين حكم، زن و مرد يكسانند.
6649- 6- (4)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَرِهَ الْبَیْتُوتَةَ لِلرَّجُلِ عَلَی سَطْحٍ وَحْدَهُ أَوْ عَلَی سَطْحٍ لَیْسَ عَلَیْهِ حَجْرَةٌ وَ الرَّجُلُ وَ الْمَرْأَةُ فِیهِ بِمَنْزِلَةٍ.
وَ رَوَی الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ الْحَدِیثَ الْأَوَّلَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِی أَحْمَدَ یَعْنِی ابْنَ أَبِی عُمَیْرٍ وَ الثَّانِیَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ الثَّالِثَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ وَ الرَّابِعَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْحَاقَ وَ الْخَامِسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْحَجَّالِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ وَ السَّادِسَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: امام صادق عليه السّلام كراهت داشت كه انسان تنها در پشت بام بخوابد، يا در پشت بامى بخوابد كه ديوار و حفاظ نداشته باشد.
6650- 7- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: وَ کَرِهَ النَّوْمَ فَوْقَ سَطْحٍ لَیْسَ بِمُحَجَّرٍ وَ قَالَ مَنْ نَامَ عَلَی سَطْحٍ غَیْرِ مُحَجَّرٍ فَقَدْ بَرِئَتْ مِنْهُ الذِّمَّةُ.
**
ترجمه:
انس بن محمد گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر صلىاللهعليهوآله در وصیت خود به امام علی علیه السلام فرمودند: من از خوابیدن بر بامی که حفاظ ندارد کراهت دارم و فرمودند: کسی که بر بامی بدون حفاظ بخوابد ذمه من از او بریئ است.
6651- 8- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْبَصْرِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ اللَّهَ کَرِهَ لَکُمْ أَیَّتُهَا الْأُمَّةُ أَرْبَعاً وَ عِشْرِینَ خَصْلَةً وَ نَهَاکُمْ عَنْهَا إِلَی أَنْ قَالَ وَ کَرِهَ النَّوْمَ فَوْقَ سَطْحٍ لَیْسَ بِمُحَجَّرٍ وَ قَالَ مَنْ نَامَ عَلَی سَطْحٍ غَیْرِ مُحَجَّرٍ بَرِئَتْ مِنْهُ الذِّمَّةُ.
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ (3)بِالْإِسْنَادِ الْآتِی (4).
**
ترجمه:
] پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: به راستى خدا براى شما 24 خصلت را بد داشته و شما را از آنها باز داشته ، تا اینکه فرمود، بد داشته خوابيدن بر پشت بام بىديواره را و فرمود : هر كه بچنان پشت بامى بخوابد پيمان حفاظت از او برود.
(5)8 بَابُ کَرَاهَةِ الْبِنَاءِ إِلَّا مَعَ الْحَاجَةِ إِلَیْهِ وَ جَوَازِ هَدْمِهِ عِنْدَ الْغِنَی عَنْهُ **
ترجمه:
باب مکروه است ساخت ساختمان مگر احتیاج شود و جایز است خراب کردن آن وقتی به آن احتیاج نبود
6652- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ کَسَبَ مَالًا مِنْ غَیْرِ حِلِّهِ سُلِّطَ عَلَیْهِ الْبِنَاءُ وَ الْمَاءُ وَ الطِّینُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
هشام بن حكم گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هركس مالى را از غير راه حلال به دست آورد، خداوند ساختمان، آب و خاك را بر او مسلّط مىكند.
1) الفقیه 4- 352- 5762، أورده بتمامه فی الحدیث 18 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس.
2) الفقیه 3- 557- 4914، أورده بتمامه فی الحدیث 17 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس.
3) أمالی الصدوق 248.
4) 4یأتی الاسناد الآتی فی الفائدة الأولی من الخاتمة برمز (ز).
5) الباب 8 فیه 5 أحادیث.
6) الکافی 6- 531- 2 و المحاسن- 608- 1.
7) الخصال- 159- 205، أورده فی الحدیث 6 من الباب 25 من هذه الأبواب.
6653- 2- (1)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی ع وَ قَدْ بَنَی بِمِنًی بِنَاءً ثُمَّ هَدَمَهُ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ (2)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
**
ترجمه:
حسین بن عثمان گويد: امام کاظم عليه السّلام را دیدم که در منا ساختمانی ساخته بود آنگاه آن را خراب نمود.
6654- 3- (3)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی هَاشِمٍ الْجَعْفَرِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الثَّالِثِ ع قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ مِنْ أَرْضِهِ بِقَاعاً تُسَمَّی الْمَرْحُومَاتِ أَحَبَّ أَنْ یُدْعَی فِیهَا فَیُجِیبَ وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ جَعَلَ مِنْ أَرْضِهِ بِقَاعاً تُسَمَّی الْمُنْتَقِمَاتِ فَإِذَا کَسَبَ رَجُلٌ مَالًا مِنْ غَیْرِ حِلِّهِ سَلَّطَ عَلَیْهِ بُقْعَةً مِنْهَا فَأَنْفَقَهُ فِیهَا.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (4)
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ وَ الْأَمَالِی کَمَا یَأْتِی فِی الزَّکَاةِ (5).
**
ترجمه:
[6654] ابو هاشم جعفرى گويد: امام هادى عليه السّلام فرمود: بهراستى كه خداوند متعال زمينهايى به نام «مرحومات» قرار داده است كه دوست دارد در آن مكانها از او حاجت بخواهند و او اجابت كند. و همانا خداوند متعال زمينهايى به نام «منقمات» قرار داده است. پس هرگاه شخصى مالى را از راه حرام به دست بياورد، خداوند يكى از آن زمينها را بر او مسلط مىكند كه آن شخص مالش را در آن خرج كند و به هدر دهد.
6655- 4- (6)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنِ اقْتَصَدَ (7)فِی بِنَائِهِ لَمْ یُؤْجَرْ.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هر كه ساختمانى بسازد و از آن كم گزارد اجرى ندارد.
6656- 5- (8)مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ الرَّضِیُّ فِی نَهْجِ الْبَلَاغَةِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع أَنَّهُ قَالَ: وَ قَدْ بَنَی رَجُلٌ مِنْ عُمَّالِهِ بِنَاءً فَخْماً أَتْلَعَتِ (9)الْوَرِقُ (10)رُءُوسَهَا إِنَّ الْبِنَاءَ لَیَصِفُ لَکَ الْغِنَی.
1) الکافی 6- 531- 3.
2) المحاسن- 623- 75.
3) الکافی 6- 532- 15.
4) الفقیه 4- 417- 5908 و ذکر المقطع الثانی فقط.
5) یأتی فی الحدیث 13 من الباب 5 من أبواب وجوب الزکاة.
6) المحاسن- 608- 5.
7) فی المصدر- من بنی فاقتصد.
8) نهج البلاغة 3- 237- 355.
9) فی المصدر- أطلعت.
10) الورق- الدراهم الفضة (لسان العرب 10- 375).
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
**
ترجمه:
نهج البلاغه: و وقتی یکی از کارگزاران امام خانه با شکوهی ساخت، امام علیه السلام به او فرمود: سکّه های طلا و نقره سر بر آورده خود را آشکار ساختند، همانا ساختمان مجلّل بی نیازی و ثروتمندی تو را می رساند
(2)9 بَابُ اسْتِحْبَابِ کَنْسِ الْبُیُوتِ وَ الْأَفْنِیَةِ وَ غَسْلِ الْإِنَاءِ **
ترجمه:
باب مستحب است جاروب کردن خانه و اطراف آن و شستن ظروف
6657- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ سَعْدَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اکْنُسُوا أَفْنِیَتَکُمْ وَ لَا تَشَبَّهُوا بِالْیَهُودِ.
**
ترجمه:
اسحاق بن عمّار گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: فضاى اطراف خانه را جاروب كنيد و مانند يهوديان نباشيد.
6658- 2- (4)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ رَفَعَهُ إِلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: کَنْسُ الْبُیُوتِ یَنْفِی الْفَقْرَ.
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی الْمَحَاسِنِ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
] راوى گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: جاروب كشيدن خانه، فقر و نادارى را مىراند.
6659- 3- (6)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ کَنْسُ الْفِنَاءِ یَجْلِبُ الرِّزْقَ.
**
ترجمه:
حسین بن عثمان گويد: امام رضا عليه السّلام فرمود: جارو کردن خانه ها روزی را زیاد میکند.
6660- 4- (7)وَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص اکْنُسُوا أَفْنِیَتَکُمْ وَ لَا تَشَبَّهُوا بِالْیَهُودِ.
**
ترجمه:
راوی گويد: پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: فضاى اطراف خانه را جاروب كنيد و مانند يهوديان نباشيد.
6661- 5- (8)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
إِسْحَاقَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: غَسْلُ الْإِنَاءِ وَ کَسْحُ الْفِنَاءِ مَجْلَبَةٌ لِلرِّزْقِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
**
ترجمه:
محمد بن مروان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: شستن ظرفها و جاروب كردن جلوى خانه، روزى را جلب مىكند.
(2)10 بَابُ کَرَاهَةِ مَبِیتِ الْقُمَامَةِ فِی الْبَیْتِ وَ جُمْلَةٍ مِنَ الْآدَابِ **
ترجمه:
باب مکروه است نگه داری خاکروبه در خانه و مقداری از آداب آن
6662- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَمِّهِ یَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع لَا تُؤْوُوا التُّرَابَ خَلْفَ الْبَابِ فَإِنَّهُ مَأْوَی الشَّیَاطِینِ.
أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا- عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ مَأْوَی الشَّیْطَانِ (4)
**
ترجمه:
یعقوب بن سالم گويد: امام علی علیه السلام فرمود: خاكروبه را پشت در جمع نكنيد؛ زيرا كه لانه شيطان مى شود.
6663- 2- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا تُبَیِّتُوا الْقُمَامَةَ فِی بُیُوتِکُمْ وَ أَخْرِجُوهَا نَهَاراً فَإِنَّهَا مَقْعَدُ الشَّیْطَانِ.
**
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمودند: زباله را شب در خانه هاى خود نگه نداريد و آن را در روز به بيرون از خانه منتقل كنيد؛ زيرا زباله جايگاه شيطان است.
6664- 3- (6)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
1) یأتی فی الباب 13 من هذه الأبواب و فی الحدیث 21 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس، و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 19 من الباب 1 من أبواب الملابس.
2) الباب 10 فیه 3 أحادیث.
3) الکافی 6- 531- 6.
4) المحاسن- 624- 79.
5) الفقیه 4- 3- 4968.
6) علل الشرائع- 582- 23، تقدم فی الحدیث 1 من الباب 67 من أبواب الملابس، و أورد قطعة منه فی الحدیث 8 من الباب 19، و الحدیث 4 من الباب 26، و قطعة عنه و عن الفقیه و الکافی و المحاسن و الخصال فی الحدیث 3 من الباب 19 من أبواب أحکام الدوابّ، و قطعة منه فی الحدیث 2 من الباب 64 من أبواب ما لا یکتسب به، و قطعة منه عن المحاسن- 4- 83 فی الحدیث 4 من الباب 83 من أبواب الأطعمة المباحة، و أخرج قطعة منه عن المحاسن و الکافی فی الحدیث 3 من الباب 53 من أبواب آداب المائدة.
أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ رَجُلٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَمِّهِ یَعْقُوبَ رَفَعَ الْحَدِیثَ إِلَی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی کَلَامٍ کَثِیرٍ لَا تُؤْوُوا مِنْدِیلَ اللَّحْمِ فِی الْبَیْتِ فَإِنَّهُ مَرْبِضُ الشَّیْطَانِ وَ لَا تُؤْوُوا التُّرَابَ خَلْفَ الْبَابِ فَإِنَّهُ مَأْوَی الشَّیْطَانِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ لَا تَتْبَعُوا الصَّیْدَ فَإِنَّکُمْ عَلَی غِرَّةٍ وَ إِذْ بَلَغَ أَحَدُکُمْ بَابَ حُجْرَتِهِ فَلْیُسَمِّ فَإِنَّهُ یَفِرُّ عَنْهُ (1)الشَّیْطَانُ وَ إِذَا دَخَلَ أَحَدُکُمْ بَیْتَهُ فَلْیُسَلِّمْ فَإِنَّهُ تَنْزِلُ الْبَرَکَةُ وَ تُؤْنِسُهُ الْمَلَائِکَةُ وَ لَا یَرْتَدِفْ ثَلَاثَةٌ عَلَی دَابَّةٍ فَإِنَّ أَحَدَهُمْ مَلْعُونٌ وَ هُوَ الْمُقَدَّمُ وَ لَا تُسَمُّوا الطَّرِیقَ السِّکَّةَ فَإِنَّهُ لَا سِکَّةَ إِلَّا سِکَکُ الْجَنَّةِ وَ لَا تُسَمُّوا أَوْلَادَکُمْ بِالْحَکَمِ وَ لَا أَبَا الْحَکَمِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَکَمُ وَ لَا تَذْکُرُوا الْأُخْرَی إِلَّا بِخَیْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْأُخْرَی وَ لَا تُسَمُّوا الْعِنَبَ الْکَرْمَ فَإِنَّ الْمُؤْمِنَ هُوَ الْکَرْمُ وَ اتَّقُوا الْخُرُوجَ بَعْدَ نَوْمَةٍ فَإِنَّ لِلَّهِ دَوَابَّ یَبُثُّهَا یَفْعَلُونَ مَا یُؤْمَرُونَ وَ إِذَا سَمِعْتُمْ نُبَاحَ الْکَلْبِ وَ نَهِیقَ الْحَمِیرِ فَتَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنَ الشَّیْطَانِ الرَّجِیمِ فَإِنَّهُمْ یَرَوْنَ مَا لَا تَرَوْنَ فَافْعَلُوا مَا تُؤْمَرُونَ وَ نِعْمَ اللَّهْوُ الْمِغْزَلُ لِلْمَرْأَةِ الصَّالِحَةِ.
(2) **
ترجمه:
] يعقوب گويد : امام علی عليه السّلام فرمود : رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم در ضمن سخنانى بسيار فرمودند : دستمال گوشت را در اطاق مگذاريد زيرا جايگاه شيطان است و نيز خاك و زباله را پشت درب منزل نگذاريد بماند ؛ زيرا مكان شيطان مىباشد و هنگامى كه يكى از شما لباسش را در مىآورد بايد بسم اللّٰه بگويد تا جن آن را نپوشد چه آنكه اگر بسم اللّٰه گفته نشد جن آن را مىپوشد تا صبح گردد و صيد را دنبال و تعقيب نكنيد زيرا راه را نيازمودهايد و بسا مفتون مىشويد و هر وقت يكى از شما به درب حجره خود رسيد بسم اللّٰه بگويد ؛ زيرا بدين وسيله شيطان مىگريزد و هر گاه يكى از شما داخل اطاقش شد سلام كند زيرا اين عمل سبب نزول بركت و انس فرشتگان با او مىگردد و هيچ گاه سه نفر رديف و پشت سرهم روى مركب ننشينند زيرا اوّلى ملعون بوده و آن كسى است كه مقدّم و جلو نشسته و راه را سكّه نناميد ؛ زيرا تنها راههاى در بهشت را سكه مىخوانند و فرزندانتان را حكم و ابا الحكم نناميد زيرا تنها خداوند است كه حكم مىباشد و از «اخرى» ياد نكنيد مگر به خير زيرا خدا اخرى مىباشد و انگور را كرم نخوانيد زيرا مؤمن كرم مىباشد و بعد از يك خواب از مكان خود خارج نشويد زيرا خداوند متعال جنبنده و موجوداتى دارد كه منتشر و پراكنده بوده و به آنچه مأمور هستند عمل مىكنند و بسا از ناحيه آنها گزندى به شما برسد و هر گاه زوزه سگ و صداى الاغ را شنيديد از شرّ شيطان رجيم به خدا پناه ببريد؛زيرا اين حيوانات او را مىبينند ولى شما نمىبينيد لذا به آنچه مأمور هستيد عمل كنيد و سر گرم شدن زنان صالحه با دوك بافندگى و ريسندگى نيك و خوب مىباشد.
(3)11 بَابُ کَرَاهَةِ دُخُولِ بَیْتٍ مُظْلِمٍ بِغَیْرِ مِصْبَاحٍ وَ اسْتِحْبَابِ إِسْرَاجِ السِّرَاجِ قَبْلَ مَغِیبِ الشَّمْسِ **
ترجمه:
باب مکروه بودن داخل شدن در اطاق تاریک بدون چراغ و مستحب است روشن نمودن چراغ قبل از غروب خورشید
6665- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ یَدْخُلَ بَیْتاً مُظْلِماً إِلَّا بِمِصْبَاحٍ.
**
ترجمه:
] سكونى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله نهى نمود كه بدون چراغ وارد خانه تاريك شوند.
6666- 2- (1)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ جَمِیعاً عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَرِهَ أَنْ یَدْخُلَ بَیْتاً مُظْلِماً إِلَّا بِسِرَاجٍ.
**
ترجمه:
طلحة بن زید گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله مكروه مىداشت كه بدون چراغ وارد خانه تاريك شوند.
6667- 3- (2)وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ الرِّضَا ع إِسْرَاجُ السِّرَاجِ قَبْلَ أَنْ تَغِیبَ الشَّمْسُ یَنْفِی الْفَقْرَ.
**
ترجمه:
ابو على اشعرى گويد: امام رضا عليه السّلام فرمود: چراغ روشن كردن پيش از آنكه خورشيد غروب كند، فقر و نادارى را مىراند
6668- 4- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ لِعَلِیٍّ ع قَالَ: وَ کَرِهَ أَنْ یَدْخُلَ الرَّجُلُ بَیْتاً مُظْلِماً إِلَّا مَعَ السِّرَاجِ.
**
ترجمه:
انس بن محمد گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر صلىاللهعليهوآله کراهت داشتاز اینکه مردی وارد خانه تاریک شود ، جز با چراغ
6669- 5- (4)وَ بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ فِی تَحْجِیرِ السُّطُوحِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی کَرِهَ أَنْ یَدْخُلَ الرَّجُلُ الْبَیْتَ الْمُظْلِمَ إِلَّا أَنْ یَکُونَ بَیْنَ یَدَیْهِ سِرَاجٌ أَوْ نَارٌ.
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ (5)بِإِسْنَادِهِ تَقَدَّمَ (6).
**
ترجمه:
[6669] راوی گويد: پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: خدای تبارک و تعالی کراهت دارد از اینکه كسى در خانه تاريك در آيد جز آنكه پيش او چراغى يا آتشى باشد
6670- 6- (7)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ زِیَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَذَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ الرَّیَّانِ بْنِ الصَّلْتِ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا ع یَقُولُ مَا بَعَثَ اللَّهُ نَبِیّاً إِلَّا بِتَحْرِیمِ الْخَمْرِ وَ أَنْ یُقِرَّ لَهُ بِأَنَّ اللَّهَ یَفْعَلُ
1) الکافی 6- 534- 6.
2) الکافی 6- 532- 13.
3) الکافی 4- 258- 824، أورده بتمامه فی الحدیث 18 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس.
4) الفقیه 3- 364- 1727، باسناد تقدم فی الحدیث 8 من الباب 7 من هذه الأبواب، و أورده بتمامه فی الحدیث 17 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس.
5) أمالی الصدوق 248- 3.
6) تقدم فی الحدیث 3 من الباب 63 من أبواب الدفن.
7) عیون أخبار الرضا (علیه السلام) 2- 15- 33، أورد صدره فی الحدیث 12 من الباب 9 من أبواب الأشربة المحرمة.
مَا یَشَاءُ وَ أَنْ یَکُونَ فِی تَرِکَتِهِ (1)الْکُنْدُرُ قَالَ وَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ لَا تَدْخُلُوا بِاللَّیْلِ بَیْتاً مُظْلِماً إِلَّا مَعَ السِّرَاجِ.
**
ترجمه:
ريان بن صلت گوید: شنيدم امام رضا عليه السّلام ميفرمود: خدا پيغمبرى مبعوث نكرده جز با تحريم خمر و اقرار باينكه خدا هر چه خواهد كند و اينكه در ميراثش كندر باشد. و گويد : شنيدم كه ميفرمود : هيچ گاه شب به خانۀ تاريك نرويد مگر با چراغ.
6671- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: یَا عَلِیُّ أَرْبَعَةٌ یَذْهَبْنَ ضَیَاعاً الْأَکْلُ عَلَی الشِّبَعِ وَ السِّرَاجُ فِی الْقَمَرِ وَ الزَّرْعُ فِی السَّبَخَةِ وَ الصَّنِیعَةُ عِنْدَ غَیْرِ أَهْلِهَا.
وَ فِی الْخِصَالِ (4)بِالْإِسْنَادِ الْآتِی (5)
مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
حمّاد بن عمرو گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله در وصيت خود به امير المؤمنين عليه السّلام فرمودند: يا على چهار چيز به هدر مىرود: خوردن پس از سير شدن و چراغ در نور ماه و زراعت در شورهزار و احسان كردن به غير اهلش.
6672- 2- (6)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الْکُمَیْدَانِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ بِإِسْنَادِهِ یَرْفَعُهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَرْبَعَةٌ یَذْهَبْنَ ضَیَاعاً الْبَذْرُ فِی السَّبَخَةِ وَ السِّرَاجُ فِی الْقَمَرِ وَ الْأَکْلُ عَلَی الشِّبَعِ وَ الْمَعْرُوفُ إِلَی مَنْ لَیْسَ بِأَهْلِهِ.
**
ترجمه:
علی بن حكم گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: چهار چيز بيهوده روند: خوردن سر سيرى، چراغ در مهتاب، و كشت در نمكزار، و احسان بنا اهل.
(1)13 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَنْظِیفِ الْبُیُوتِ مِنْ حَوْکِ الْعَنْکَبُوتِ وَ کَرَاهَةِ تَرْکِهِ **
ترجمه:
با ب مستحب است تنیز نمودن خانه از تار عنکبوت و مکروه است وا نهادن آن
6673- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ عِیسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص بَیْتُ الشَّیَاطِینِ مِنْ بُیُوتِکُمْ بَیْتُ الْعَنْکَبُوتِ.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: خانه شياطين در خانههاى شما، همان خانه عنكبوت است.
6674- 2- (3)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ الْقَدَّاحِ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: نَظِّفُوا بُیُوتَکُمْ مِنْ حَوْکِ الْعَنْکَبُوتِ فَإِنَّ تَرْکَهُ فِی الْبَیْتِ یُورِثُ الْفَقْرَ.
أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ جَابِرِ بْنِ الْخَلِیلِ الْقُرَشِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
امام علی علیه السلام فرمود: خانه هاى خود را از تار عنكبوت پاك كنيد، زيرا باقى گذاشتن آن در خانه، فقر مى آورد. ]
(5)14 بَابُ اسْتِحْبَابِ جُلُوسِ الدَّاخِلِ حَیْثُ یَأْمُرُهُ صَاحِبُ الْبَیْتِ **
ترجمه:
باب مستحب است کسی که داخل خانه شود هر جا که صاحب خانه گفت بنشیند
6675- 1- (6)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ ع قَالَ: إِذَا دَخَلَ أَحَدُکُمْ عَلَی أَخِیهِ فِی رَحْلِهِ فَلْیَقْعُدْ حَیْثُ یَأْمُرُهُ صَاحِبُ الرَّحْلِ فَإِنَّ صَاحِبَ الرَّحْلِ أَعْرَفُ بِعَوْرَةِ بَیْتِهِ مِنَ الدَّاخِلِ عَلَیْهِ.
**
ترجمه:
] مسعده بن صدقه گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هرگاه يكى از شما به خانه برادرش وارد شد ، هر جا صاحب خانه گفت همان جا بنشيند ؛ زيرا صاحب خانه به وضع اتاق خود آشناتر از ميهمان است.
1) الباب 13 فیه حدیثان.
2) الکافی 6- 532- 11.
3) قرب الإسناد- 25.
4) المحاسن- 624- 78، یأتی ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 21 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس، و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 3 من الباب 10 من هذه الأبواب.
5) الباب 14 فیه حدیث واحد.
6) قرب الإسناد- 33، أورده أیضا فی الحدیث 1 من الباب 78 من أبواب العشرة.
(1)15 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّسْلِیمِ عَلَی الْأَهْلِ عِنْدَ دُخُولِ الْإِنْسَانِ مَنْزِلَهُ وَ إِلَّا فَعَلَی نَفْسِهِ وَ قِرَاءَةِ الْإِخْلَاصِ **
ترجمه:
باب مستحب است سلام بر اهل خانه وقت وارد شدن اگر اهل ندارد به خودش سلام کند و سوره قل هوالله را بخواند
6676- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: إِذَا دَخَلَ أَحَدُکُمْ مَنْزِلَهُ فَلْیُسَلِّمْ عَلَی أَهْلِهِ یَقُولُ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ فَإِنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ أَهْلٌ فَلْیَقُلِ السَّلَامُ عَلَیْنَا مِنْ رَبِّنَا وَ لْیَقْرَأْ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ حِینَ یَدْخُلُ مَنْزِلَهُ فَإِنَّهُ یَنْفِی الْفَقْرَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: امير مؤمنان علی علیه السلام فرمود: چو يكى از شما بمنزلش در آيد بايد سلام كند باهل خود، ميگويد: السلام عليكم. ،و اگر اهلى ندارد بايد بگويد: السلام علينا من ربنا. و سوره قُلْ هُوَ اَللّٰهُ أَحَدٌرا بخواند، چون كه وارد خانهاش شود زيرا كه فقر را ببرد.
(4)16 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِغْلَاقِ الْأَبْوَابِ وَ تَغْطِیَةِ الْأَوَانِی وَ إِیکَائِهَا وَ إِطْفَاءِ السِّرَاجِ وَ إِخْرَاجِ النَّارِ عِنْدَ النَّوْمِ وَ کَرَاهَةِ تَرْکِ ذَلِکَ **
ترجمه:
باب مستحب است : ، بستن درب خانه، سرپوش نهادن بر ظرف غذا و بستن آنها و خارج كردن آتش هنگام به خوابيدن و مکروه است ترک این موارد
6677- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ إِغْلَاقِ الْأَبْوَابِ وَ إِیکَاءِ الْأَوَانِی وَ إِطْفَاءِ السِّرَاجِ فَقَالَ أَغْلِقْ بَابَکَ فَإِنَّ الشَّیْطَانَ لَا یَفْتَحُ بَاباً وَ أَطْفِ السِّرَاجَ مِنَ الْفُوَیْسِقَةِ وَ هِیَ الْفَأْرَةُ لَا تُحْرِقْ بَیْتَکَ وَ أَوْکِ الْإِنَاءَ.
**
ترجمه:
سماعه گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: به هنگام خوابيدن، بستن درب خانه، سرپوش نهادن بر ظرف غذا و خاموش كردن مشعل لازم است ؟ فرمود : درب خانه را قفل كن كه شيطان قفل را نمىگشايد، چراغ نفتى و مشعل روغنى را خاموش كن تا فاسقك، يعنى موش خانگى، خانه را به آتش نكشاند و بر ظرف غذا سرپوش بگذار كه شيطان نتواند به غذا دستبرد بزند.
6678- 2- (6)قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ رُوِیَ أَنَّ الشَّیْطَانَ لَا یَکْشِفُ مُخَمَّراً یَعْنِی مُغَطًّی.
**
ترجمه:
[6678] کلینی گويد: در روايت ديگرى آمده است: به راستى شيطان نمىتواند ظرف سرپوشيدهاى را باز كند.
6679- 3- (7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ
أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یُوسُفَ الْبَغْدَادِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَنْبَسَةَ (1)عَنْ دَارِمِ بْنِ قَبِیصَةَ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَطْفِئُوا الْمَصَابِیحَ بِاللَّیْلِ لَا تَجُرَّهَا الْفُوَیْسِقَةُ (2)فَتُحْرِقَ الْبَیْتَ وَ مَا فِیهِ.
**
ترجمه:
رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمودند: چراغها را خاموش كنيد تا مبادا موشها آنها را بيندازند و خانه و هرچه در آن است را بسوزانند.
14- 6680- 4- (3)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص- أَجِیفُوا أَبْوَابَکُمْ وَ خَمِّرُوا آنِیَتَکُمْ وَ أَوْکُوا أَسْقِیَتَکُمْ فَإِنَّ الشَّیْطَانَ لَا یَکْشِفُ غِطَاءً وَ لَا یَحُلُّ وِکَاءً وَ أَطْفِئُوا سُرُجَکُمْ فَإِنَّ الْفُوَیْسِقَةَ تُضْرِمُ الْبَیْتَ عَلَی أَهْلِهِ وَ احْبِسُوا مَوَاشِیَکُمْ وَ أَهْلِیکُمْ مِنْ حِینِ تَجِبُ الشَّمْسُ إِلَی أَنْ تَذْهَبَ فَحْمَةُ الْعِشَاءِ.
**
ترجمه:
جابر بن عبد اللّٰه انصارى گويد: رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم فرمودند: دربها را ببنديد و روز ظروف سرپوش گذاريد و در مشك آب را با ريسمان محكم نماييد زيرا شيطان پوشش را كنار نزده و درب كوزه را باز نمىكند. و هنگام خواب چراغ را خاموش كنيد زيرا موش براى سرقت از لانهاش خارج مىشود و خانه را بر اهلش آتش مىزند و از وقتى كه خورشيد غروب مىكند تا زمانى كه سياهى و ظلمت شب بر طرف مىشود چهار پايان و اهل خود را در بيوت حبس و نگاهدارى كنيد.
6681- 5- (4)أَحْمَدُ بْنُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی هَاشِمٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَدَعُوا آنِیَتَکُمْ بِغَیْرِ غِطَاءٍ فَإِنَّ الشَّیْطَانَ إِذَا لَمْ تُغَطَّ الْآنِیَةُ بَزَقَ فِیهَا وَ أَخَذَ مِمَّا فِیهَا مَا شَاءَ.
**
ترجمه:
أبي خديجه گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: ظرفهاى خود را بىروپوش نگذاريد كه چون ظرفى روپوش ندارد شيطان در آن تف اندازد و از آن هر چه خواهد برگيرد.
6682- 6- (5)الْحَسَنُ الطَّبْرِسِیُّ فِی مَکَارِمِ الْأَخْلَاقِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ: أَطْفِئُوا الْمَصَابِیحَ لَا تَجُرَّهَا الْفُوَیْسِقَةُ فَتُحْرِقَ الْبَیْتَ وَ مَا فِیهِ.
**
ترجمه:
] رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمودند: چراغها را خاموش كنيد تا مبادا موشها آنها را بيندازند و خانه و هرچه در آن است را بسوزانند.
6683- 7- (6)وَ عَنْهُ ع قَالَ: لَا تَتْرُکُوا النَّارَ فِی بُیُوتِکُمْ حِینَ تَنَامُونَ.
**
ترجمه:
راوی گويد: رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمودند: هنگامى كه مىخوابيد،آ تش را در خانههايتان روشن نگذاريد.
(1)17 بَابُ کَرَاهَةِ النَّوْمِ فِی بَیْتٍ لَیْسَ لَهُ بَابٌ وَ لَا سِتْرٌ **
ترجمه:
باب مکروه است خوابیدن در خانه ای که نه درب دارد نه پوشش
6684- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ جَمِیعاً عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَرِهَ أَنْ یُنَامَ فِی بَیْتٍ لَیْسَ عَلَیْهِ بَابٌ وَ لَا سِتْرٌ.
**
ترجمه:
طلحة بن زيد گويد: امام صادق عليه السّلام مكروه مىشمرد كه در خانهاى كه نه درب دارد و نه پوششى، بخوابند.
6685- 2- (3)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی الْبَخْتَرِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ کَرِهَ أَنْ یَبِیتَ الرَّجُلُ فِی بَیْتٍ لَیْسَ لَهُ بَابٌ وَ لَا سِتْرٌ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ.
**
ترجمه:
أبي بختری گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: امام علی علیه السلام کراهت داشت از اینکه مرد شب را در خانه ای بگذراند که نه در دارد و نه پرده.
(4)18 بَابُ اسْتِحْبَابِ کَوْنِ الْخُرُوجِ مِنَ الْبَیْتِ فِی الصَّیْفِ یَوْمَ الْخَمِیسِ أَوِ الْجُمُعَةِ أَوْ لَیْلَتَهَا وَ الدُّخُولِ فِی الشِّتَاءِ مِنَ الْبَرْدِ یَوْمَ الْجُمُعَةِ أَوْ لَیْلَتَهَا **
ترجمه:
باب مستحب است در تابستان روز یا شب پنج شنبه یا جمعه خارج و داخل شدن در شب یا روز پنجشنبه یا جمعه از سردی
6686- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَسْتَحِبُّ إِذَا دَخَلَ وَ إِذَا خَرَجَ فِی الشِّتَاءِ أَنْ یَکُونَ ذَلِکَ فِی لَیْلَةِ الْجُمُعَةِ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
عبد اللّه بن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله چون اوايل زمستان هنگام شروع سرما داخل خانه مىشد و در زمستان هنگام شروع گرما از خانه بيرون مىآمد، دوست مىداشت كه اين نقل مكان در شب جمعه باشد
6687- 2- (1)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ النَّبِیُّ ص إِذَا خَرَجَ فِی الصَّیْفِ مِنَ الْبَیْتِ خَرَجَ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ إِذَا أَرَادَ أَنْ یَدْخُلَ فِی الشِّتَاءِ- مِنَ الْبَرْدِ دَخَلَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ.
**
ترجمه:
سكونى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله هرگاه در تابستان از خانه بيرون مىرفت، روز پنجشنبه بيرون مىرفت. و هرگاه مىخواست برگردد در زمستان به خاطر سرما در روز جمعه به خانه وارد مىشد. همچنين روايت شده است كه آمدن و بيرون رفتن آن حضرت صلّى اللّه عليه و اله در شب جمعه بود.
6688- 3- (2)قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ رُوِیَ أَیْضاً کَانَ دُخُولُهُ وَ خُرُوجُهُ لَیْلَةَ الْجُمُعَةِ.
**
ترجمه:
کلینی گويد: همچنين روايت شده است كه آمدن و بيرون رفتن آن حضرت صلّى اللّه عليه و اله در شب جمعه بود.
6689- 4- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ قَالَ: کَانَ النَّبِیُّ ص إِذَا خَرَجَ فِی الصَّیْفِ مِنْ بَیْتِهِ خَرَجَ یَوْمَ الْخَمِیسِ وَ إِذَا أَرَادَ أَنْ یَدْخُلَ الْبَیْتَ فِی الشِّتَاءِ مِنَ الْبَرْدِ دَخَلَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ.
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله هرگاه در تابستان از خانه بيرون مىرفت، روز پنجشنبه بيرون مىرفت. و هرگاه مىخواست برگردد در زمستان به خاطر سرما در روز جمعه به خانه وارد مىشد
6690- 5- (4)قَالَ وَ قَدْ رُوِیَ أَنَّهُ کَانَ دُخُولُهُ وَ خُرُوجُهُ یَوْمَ (5)الْجُمُعَةِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
**
ترجمه:
راوی گويد: همچنين روايت شده است كه آمدن و بيرون رفتن آن حضرت صلّى اللّه عليه و اله در شب جمعه بود. [
(7)19 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّسْمِیَةِ وَ قِرَاءَةِ الْإِخْلَاصِ عَشْراً وَ الدُّعَاءِ بِالْمَأْثُورِ عِنْدَ الْخُرُوجِ مِنَ الْمَنْزِلِ فِی سَفَرٍ أَوْ حَضَرٍ وَ عِنْدَ دُخُولِهِ **
ترجمه:
باب مستحب است بسم الله گفتن و قرائت قل هو الله احد ده مرتبه و دعاهای رسیده از اهللبیت علیم السلام وقت خارج شدن برای سفر و حضر وقت داخل شدن
6691- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ الْجَهْمِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: إِذَا خَرَجْتَ مِنْ مَنْزِلِکَ فِی سَفَرٍ أَوْ حَضَرٍ فَقُلْ بِسْمِ اللَّهِ آمَنْتُ بِاللَّهِ وَ (9)تَوَکَّلْتُ عَلَی اللَّهِ
مَا شَاءَ اللَّهُ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ- فَتَلَقَّاهُ الشَّیَاطِینُ فَتَنْصَرِفُ وَ تَصْرِفُ (1)الْمَلَائِکَةُ وُجُوهَهَا وَ تَقُولُ مَا سَبِیلُکُمْ عَلَیْهِ وَ قَدْ سَمَّی اللَّهَ وَ آمَنَ بِهِ وَ تَوَکَّلَ عَلَیْهِ وَ قَالَ مَا شَاءَ اللَّهُ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
حسن بن جهم گويد: امام رضا عليه السلام فرمود: چون خواستى از منزلت بيرون روى در سفر باشد يا در حضر بگو: «بسم اللّٰه آمنت باللّٰه تَوَكَّلْتُ عَلَى اَللّٰهِ، ما شاء اللّٰه لا حول و لا قوة الا. باللّٰه». پس شياطين باو برخورند و باز گردند و فرشتگان بر وى آنها بزنند و بگويند : چه راهى شما بدو داريد در صورتى كه او نام خدا را برده و باو ايمان آورده و بر او توكل كرده و گفته است : «ما شاء اللّٰه لا حول و لا قوة الا باللّٰه».
6692- 2- (3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع (4)فِی حَدِیثٍ قَالَ: مَنْ قَالَ حِینَ یَخْرُجُ مِنْ مَنْزِلِهِ بِسْمِ اللَّهِ حَسْبِیَ اللَّهُ تَوَکَّلْتُ عَلَی اللَّهِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ خَیْرَ أُمُورِی کُلِّهَا وَ أَعُوذُ بِکَ مِنْ خِزْیِ الدُّنْیَا وَ عَذَابِ الْآخِرَةِ- کَفَاهُ اللَّهُ مَا أَهَمَّهُ مِنْ أَمْرِ دُنْیَاهُ وَ آخِرَتِهِ.
**
ترجمه:
أبي حمزه ثمالی گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: اى ثمالى هر كه هنگام برون شدن از منزلش گويد: بسم الله حسبى الله توكلت على الله. بار خدايا من از تو خواهم خوبى همه امورم را و بتو پناه برم از رسوائى دنيا و عذاب آخرت خدا كفايت كند هر مهم او را در دنيايش و آخرتش.
6693- 3- (5)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی هَاشِمٍ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ قَالَ: کَانَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا خَرَجَ یَقُولُ اللَّهُمَّ بِکَ خَرَجْتُ وَ لَکَ أَسْلَمْتُ وَ بِکَ آمَنْتُ وَ عَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ اللَّهُمَّ بَارِکْ لِی فِی یَوْمِی هَذَا وَ ارْزُقْنِی فَوْزَهُ وَ فَتْحَهُ وَ نَصْرَهُ وَ طَهُورَهُ وَ هُدَاهُ وَ بَرَکَتَهُ وَ اصْرِفْ عَنِّی شَرَّهُ وَ شَرَّ مَا فِیهِ بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ اللَّهُمَّ إِنِّی قَدْ خَرَجْتُ فَبَارِکْ لِی فِی خُرُوجِی وَ انْفَعْنِی بِهِ- قَالَ وَ إِذَا دَخَلَ مَنْزِلَهُ (6)قَالَ ذَلِکَ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ (7)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
ابى خديجه گويد: امام صادق عليه السّلام هنگامی که از خانۀ خود بيرون مىرفت مىفرمود: بار خدايا به اميد تو بيرون شدم و به تو تسليم گرديدم و به تو ايمان آوردم و بر تو توكل سازم، بار خدايا در اين روزم به من بركت بده، و كامجوئى و گشايش و يارى و پاكيزگى و رهجوئى و بركتش را به من روزى كن و شرّ آن و شرّ هر چه در آن است از من بگردان، بسم اللّٰه و باللّٰه و اللّٰه اكبر و الحمد للّٰه رب العالمين. -بار خدايا من بدر آمدم،بيرونشدنم را مبارك كن و مرا بدان سود بخش. راوی گويد : چون به منزلش هم مىرفت همين را مى فرمود.
1) فی المصدر- و تضرب.
2) المحاسن- 350، و رواه البرقی أیضا فی المحاسن عن عدة من أصحابنا، عن علی بن أسباط عن الرضا (علیه السلام)، و أخرجه المصنّف عنه و عن الفقیه فی الحدیث 6 من الباب 19 من أبواب آداب السفر.
3) الکافی 2- 541- 3، و رواه فی المحاسن- 351- 37.
4) فی المصدر- قال- استاذنت علی أبی جعفر (علیه السلام).
5) الکافی 2- 542- 6.
6) کتب المصنّف فی الهامش عن نسخة (فی منزله).
7) المحاسن- 351- 35.
6694- 4- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: کَانَ أَبِی ع إِذَا خَرَجَ مِنْ مَنْزِلِهِ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ خَرَجْتُ بِحَوْلِ اللَّهِ وَ قُوَّتِهِ لَا بِحَوْلٍ مِنِّی وَ لَا قُوَّتِی بَلْ بِحَوْلِکَ وَ قُوَّتِکَ یَا رَبِّ مُتَعَرِّضاً لِرِزْقِکَ فَأْتِنِی بِهِ فِی عَافِیَةٍ.
**
ترجمه:
[6694] محمد بن سنان گويد: امام رضا عليه السّلام فرمود: هر گاه پدرم از منزلش بیرون میرفت میفرمود: بسم الله الرحمن الرحيم. بيرون شدم بحول و قوه خدا نه بحول و قوه خودم بلكه بحول و قوه تو پروردگارا، خواهان روزى از تو هستم آن را با عافيت از تو خواهانم.
6695- 5- (2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَطِیَّةَ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ قَرَأَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ- حِینَ یَخْرُجُ مِنْ مَنْزِلِهِ عَشْرَ مَرَّاتٍ لَمْ یَزَلْ فِی حِفْظِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ کِلَاءَتِهِ حَتَّی یَرْجِعَ إِلَی مَنْزِلِهِ.
**
ترجمه:
] عمر بن يزيد گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: چون كسى از منزلش خارج شود ده بار سورۀ قُلْ هُوَ اَللّٰهُ أَحَدٌبخواند، پيوسته در حفظ خداى عزّ و جلّ باشد و در نگهدارى او تا به منزلش برگردد.
6696- 6- (3)وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ کَانَ إِذَا خَرَجَ مِنَ الْبَیْتِ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ خَرَجْتُ وَ عَلَی اللَّهِ تَوَکَّلْتُ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ.
**
ترجمه:
ابو حمزه گويد: حضرت باقر عليه السلام هر گاه از خانه بيرون ميرفت ميفرمود: «بسم اللّٰه خرجت و على اللّٰه توكلت لا حول و لا قوة الا باللّٰه».
6697- 7- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ حُکَیْمٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَطِیَّةَ الْعَوْفِیِّ عَنْ أَبِی سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: مَنْ قَالَ إِذَا خَرَجَ مِنْ بَیْتِهِ بِسْمِ اللَّهِ- قَالَ الْمَلَکَانِ هُدِیتَ فَإِنْ قَالَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ- قَالا وُقِیتَ فَإِنْ قَالَ تَوَکَّلْتُ عَلَی اللَّهِ قَالا کُفِیتَ فَیَقُولُ الشَّیْطَانُ کَیْفَ لِی بِعَبْدٍ هُدِیَ وَ وُقِیَ وَ کُفِیَ.
وَ فِی الْمَجَالِسِ (5)عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْرُورٍ عَنِ
الْحُسَیْنِ (1)بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَمِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
ابو سعيد خدرى مىگويد: پيامبر صلّى الله عليه و آله فرمود: هر كس هنگام خروج از خانه بگويد: «بسم اللّٰه» دو فرشتۀ موكّل بر او مىگويند: راه يافتى. و اگر بگويد :«لا حول و لا قوّة الاّ باللّٰه» مىگويند : مصون داشته شدى. و اگر بگويد :«توكّلت على اللّٰه» مىگويند : كفايت شدى. پس شيطان مىگويد: من چگونه بر بندهاى كه راه يافته و مصون داشته شده و كفايت گرديده است دست يابم؟
6698- 8- (2)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَمِّهِ یَعْقُوبَ یَرْفَعُهُ إِلَی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِذَا بَلَغَ أَحَدُکُمْ بَابَ حُجْرَتِهِ فَلْیُسَمِّ فَإِنَّهُ یَفِرُّ الشَّیْطَانُ وَ إِذَا دَخَلَ أَحَدُکُمْ بَیْتَهُ فَلْیُسَمِّ فَإِنَّهُ تَنْزِلُ الْبَرَکَةُ وَ تُؤْنِسُهُ الْمَلَائِکَةُ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
**
ترجمه:
عمه يعقوب گويد: پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: هر وقت يكى از شما به درب حجره خود رسيد بسم اللّٰه بگويد؛زيرا بدين وسيله شيطان مىگريزد و هر گاه يكى از شما داخل اطاقش شد سلام كند زيرا اين عمل سبب نزول بركت و انس فرشتگان با او مىگردد.
(4)20 بَابُ تَأَکُّدِ کَرَاهَةِ مَبِیتِ الْإِنْسَانِ وَحْدَهُ إِلَّا مَعَ الضَّرُورَةِ وَ کَثْرَةِ ذِکْرِ اللَّهِ وَ حُکْمِ اسْتِصْحَابِ الْقُرْآنِ وَ کَثْرَةِ تِلَاوَتِهِ وَ کَرَاهَةِ سُلُوکِهِ وَادِیاً وَحْدَهُ وَ مَبِیتِهِ عَلَی غَمَرٍ (5) **
ترجمه:
باب مکروه است خوابیدن شخص تنها در خانه تنها مگر ضرورت باشد
6699- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع
1) فی المصدر- الحسن.
2) علل الشرائع- 582- 23، أورد قطعة منه فی الحدیث 3 من الباب 10 من هذه الأبواب، و قطعة فی الحدیث 1 من الباب 67 من أبواب الملابس، و فی الحدیث 2 من الباب 64 من أبواب ما یکتسب به.
3) یأتی فی الحدیث 2 من الباب 21 من أبواب القراءة، و یأتی ما یدلّ علی الحکم الأخیر فی الحدیث 6 من الباب 7 و فی الباب 20 من أبواب آداب السفر، تقدم ما یدلّ علی استحباب التسمیة فی الحدیث 12 من الباب 26 من أبواب الوضوء.
4) الباب 20 فیه 15 حدیث.
5) الغمر- ریح اللحم و الدسم یعلق بید الآکل (لسان العرب 5- 32).
6) الکافی 6- 533- 2، تقدم صدره فی الحدیث 1 من الباب 16 من أبواب الخلوة، و قطعة منه فی الحدیث 4 من الباب 7 من أبواب الأشربة المحرمة.
قَالَ: مَنْ تَخَلَّی عَلَی قَبْرٍ أَوْ بَالَ قَائِماً أَوْ بَالَ فِی مَاءٍ قَائِمٍ (1)[أَوْ مَشَی فِی حِذَاءٍ وَاحِدٍ أَوْ شَرِبَ قَائِماً] (2)أَوْ خَلَا فِی بَیْتٍ وَحْدَهُ وَ بَاتَ عَلَی غَمَرٍ فَأَصَابَهُ شَیْءٌ مِنَ الشَّیْطَانِ لَمْ یَدَعْهُ إِلَّا أَنْ یَشَاءَ اللَّهُ وَ أَسْرَعُ مَا یَکُونُ الشَّیْطَانُ إِلَی الْإِنْسَانِ وَ هُوَ عَلَی بَعْضِ هَذِهِ الْحَالاتِ وَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص خَرَجَ فِی سَرِیَّةٍ فَأَتَی وَادِیَ مَجَنَّةَ (3)فَنَادَی أَصْحَابَهُ أَلَا لِیَأْخُذْ کُلُّ رَجُلٍ مِنْکُمْ بِیَدِ صَاحِبِهِ وَ لَا یَدْخُلَنَّ رَجُلٌ وَحْدَهُ وَ لَا یَمْضِی رَجُلٌ وَحْدَهُ قَالَ فَتَقَدَّمَ رَجُلٌ وَحْدَهُ فَانْتَهَی إِلَیْهِ وَ قَدْ صُرِعَ فَأُخْبِرَ بِذَلِکَ رَسُولُ اللَّهِ ص- فَأَخَذَ بِإِبْهَامِهِ فَغَمَزَهَا ثُمَّ قَالَ بِسْمِ اللَّهِ اخْرُجْ حَیْثُ أَنَا رَسُولُ اللَّهِ قَالَ فَقَامَ.
**
ترجمه:
[6699] محمّد بن مسلم گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: هركس روى قبرى قضاى حاجت كند، يا ايستاده ادرار نمايد، يا ايستاده در آب ادرار كند، يا با يك لنگه كفش راه برود، يا ايستاده آب بنوشد، يا تنها در خانهاى بماند، يا با دستان آلوده به چربى گوشت بخوابد و آفتى از شيطان به او برسد، او را رها نخواهد كرد، مگر اينكه خداوند اراده كند و سريعترين حالتى كه شيطان به انسان آسيب مىرساند حالتى است كه انسان در يكى از اين موارد قرار داشته باشد. پس به راستى كه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله در يكى از جنگها خارج شد و به منطقهاى رسيد كه در آن جنّيان بودند. آنگاه به ياران خود ندا داد : آگاه باشيد! هركدام از شما بايد دست رفيق خود را بگيرد و هيچ كس به تنهايى وارد نشود و تنهايى از اينجا نگذرد. پس مردى به تنهايى وارد شد و دچار صرع شد. اين خبر را به پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و اله گزارش دادند، حضرت صلّى اللّه عليه و اله انگشت ابهام او را گرفت و آن را فشرد سپس فرمود : بسم اللّه، بيرون رو اى حيلهگر! من پيامبر خدا هستم. پس آن مرد بهبود يافت و برخاست.
6700- 2- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: نَزَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع فَقَالَ یَا مَیْمُونُ- مَنْ یَرْقُدُ مَعَکَ بِاللَّیْلِ أَ مَعَکَ غُلَامٌ قُلْتُ لَا قَالَ فَلَا تَنَمْ وَحْدَکَ فَإِنَّ أَجْرَأَ مَا یَکُونُ الشَّیْطَانُ عَلَی الْإِنْسَانِ إِذَا کَانَ وَحْدَهُ.
**
ترجمه:
قدّاح گويد: به خدمت امام باقر عليه السّلام رفتم، حضرت فرمود: اى ميمون! در شب چه كسى با تو مىخوابد؟ آيا غلامى همراهت دارى ؟ عرض كردم : نه. فرمود : به تنهايى نخواب، چرا كه شيطان بيشترين جرأت را هنگامى بر انسان دارد كه تنها باشد.
6701- 3- (5)وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانٍ الْأَحْمَرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِنَّ الشَّیْطَانَ أَشَدُّ مَا یَهُمُّ بِالْإِنْسَانِ حِینَ یَکُونُ وَحْدَهُ خَالِیاً لَا أَرَی أَنْ یَرْقُدَ وَحْدَهُ.
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: بهراستى كه شديدترين زمانى كه شيطان به انسان توجّه مىكند تا به او آسيب برساند، زمانى است كه انسان تنها باشد. من روا نمىبينم كه انسان تنهايى بخوابد.
6702- 4- (6)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَبِیتُ فِی بَیْتٍ وَحْدَهُ فَقَالَ إِنِّی لَأَکْرَهُ ذَلِکَ وَ إِنِ اضْطُرَّ إِلَی
ذَلِکَ فَلَا بَأْسَ وَ لَکِنْ یُکْثِرُ ذِکْرَ اللَّهِ فِی مَنَامِهِ مَا اسْتَطَاعَ.
**
ترجمه:
سماعة بن مهران گويد: از امام صادق عليه السّلام درباره كسى كه تنها در خانهاى مىخوابد پرسيدم.
فرمود : بهراستى كه من اين عمل را مكروه مىشمارم و اگر به اينكار ناچار شود ايرادى ندارد. اما تا جايى كه مىتواند در رختخوابش نام خدا را به زبان آورد.
6703- 5- (1)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی ع قَالَ: ثَلَاثَةٌ یُتَخَوَّفُ مِنْهَا الْجُنُونُ التَّغَوُّطُ بَیْنَ الْقُبُورِ وَ الْمَشْیُ فِی خُفٍّ وَاحِدٍ وَ الرَّجُلُ یَنَامُ وَحْدَهُ.
قَالَ الْکُلَیْنِیُّ هَذِهِ الْأَشْیَاءُ إِنَّمَا کُرِهَتْ لِهَذِهِ الْعِلَّةِ وَ لَیْسَتْ هِیَ بِحَرَامٍ.
**
ترجمه:
ابراهيم بن عبد الحميد گويد: امام كاظم عليه السّلام فرمود: سه چيز است كه از آنها بيم ديوانگى مىرود: دفع مدفوع در بين قبرها، راه رفتن با يك لنگه كفش و شخصى كه تنهايى مىخوابد. اين امور بدين جهت مكروه شده است؛ ولى حرام نيستند. کلینی گويد : به همین دلیل این کارها کراهت دارد اما حرام نیست.
6704- 6- (2)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِیِّ جَمِیعاً عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ سُفْیَانَ بْنِ عُیَیْنَةَ عَنِ الزُّهْرِیِّ قَالَ: قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع لَوْ مَاتَ مَنْ بَیْنَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ لَمَا اسْتَوْحَشْتُ بَعْدَ أَنْ یَکُونَ الْقُرْآنُ مَعِی الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
زهرى گويد: امام سجاد عليه السّلام فرمود: اگر تمام مردمى كه در مشرق و مغرب هستند بميرند من متوحش نميشوم وقتى قرآن با من باشد.
6705- 7- (3)وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَعْطَاهُ اللَّهُ الْقُرْآنَ- فَرَأَی أَنَّ رَجُلًا أُعْطِیَ أَفْضَلَ مِمَّا أُعْطِیَ فَقَدْ صَغَّرَ عَظِیماً وَ عَظَّمَ صَغِیراً.
**
ترجمه:
رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هر که خداوند قرآن را [خواندن و تدبر و عمل به قرآن] به او اعطا کند، پس اگر گمان برد که کس دیگری چیز بهتری از او نصیبش شده است، البته بزرگی را حقیر شمرده و حقیری را بزرگ داشته است.
6706- 8- (4)(وَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا وَ فِی نُسْخَةٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْأَشْعَرِیِّ) (5)رَفَعَهُ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ قَالَ: یَا هِشَامُ الصَّبْرُ عَلَی الْوَحْدَةِ عَلَامَةُ قُوَّةِ الْعَقْلِ فَمَنْ عَقَلَ عَنِ
1) الکافی 6- 534- 10، و أورده أیضا فی الحدیث 2 من الباب 16 من أبواب أحکام الخلوة و تقدمت قطعة منه فی الحدیث 5 من الباب 44 من أبواب الملابس.
2) الکافی 2- 602- 13، أورده بتمامه فی الحدیث 2 من الباب 11 من أبواب قراءة القرآن.
3) الکافی 2- 605- 7، أورد ذیله فی الحدیث 1 من الباب 68 من أبواب القراءة فی الصلاة.
4) الکافی 1- 17- 12.
5) فی المصدر بدل ما بین القوسین هکذا- أبو عبد اللّه الأشعری عن بعض أصحابنا رفعه عن هشام بن الحکم.
اللَّهِ اعْتَزَلَ أَهْلَ الدُّنْیَا وَ الرَّاغِبِینَ فِیهَا وَ رَغِبَ فِیمَا عِنْدَ اللَّهِ وَ کَانَ اللَّهُ أُنْسَهُ فِی الْوَحْشَةِ وَ صَاحِبَهُ فِی الْوَحْدَةِ وَ غِنَاهُ فِی الْعَیْلَةِ وَ مُعِزَّهُ مِنْ غَیْرِ عَشِیرَةٍ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْجَوَازِ وَ مَا مَضَی (1)وَ یَأْتِی (2)عَلَی الْکَرَاهَةِ وَ الْأَقْرَبُ إِرَادَةُ اجْتِنَابِ الْأَشْرَارِ دُونَ الْأَخْیَارِ لِمَا یَأْتِی فِی مَحَلِّهِ (3).
**
ترجمه:
هشام بن حكم گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اى هشام! بر تنهايى صبر كردن، نشانۀ قوت عقل است، هر كس معارف الهى را فهميد و درك كرد، از اهل دنيا و متمايلين به آن كناره مىگيرد و نسبت به آنچه نزد خداست ميل پيدا مىكند، چنين فردى در وحشت، با خدا مأنوس است و در تنهايى با او همراه، در فقر، او را بىنياز مىكند و در بىياورى او، عزيزش مىسازد.
6707- 9- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: وَ کَرِهَ أَنْ یَنَامَ الرَّجُلُ فِی بَیْتٍ وَحْدَهُ یَا عَلِیُّ- لَعَنَ اللَّهُ ثَلَاثَةً آکِلَ زَادِهِ وَحْدَهُ وَ رَاکِبَ الْفَلَاةِ وَحْدَهُ وَ النَّائِمَ فِی بَیْتٍ وَحْدَهُ یَا عَلِیُّ ثَلَاثٌ یُتَخَوَّفُ مِنْهُنَّ الْجُنُونُ التَّغَوُّطُ بَیْنَ الْقُبُورِ وَ الْمَشْیُ فِی خُفٍّ وَاحِدٍ وَ الرَّجُلُ یَنَامُ وَحْدَهُ.
**
ترجمه:
پیامبر (صلّى الله عليه و آله ) در وصیتی برای امام علی (علیه السلام) فرمود: خدا ناپسند ميدارد كه شخصى در خانهاى تنها بخوابد. اى على خدا سه كس را نفرين فرموده: آنكه توشهى خود را تنها بخورد، كسى كه تنها سفر كند، كسى كه تنها بخوابد. ای علی! همانا سه چیزست که بیم دیوانگی دارد: قضای حاجت در گورستان، راه رفتن در یک کفش، و خوابیدن مرد تنها
6708- 10- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ ص ثَلَاثَةً مِنْهُمُ النَّائِمُ فِی بَیْتٍ وَحْدَهُ.
**
ترجمه:
ابراهيم بن عبد الحميد گويد: امام کاظم عليه السّلام فرمود: خدا صلّى اللّٰه عليه و آله سه كس را نفرين كرد: يكى آنها کسی است که در خانه ای تنها بخوابد.
6709- 11- (6)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی خَدِیجَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْبَائِتُ فِی الْبَیْتِ وَحْدَهُ شَیْطَانٌ وَ الِاثْنَانِ لُمَةٌ وَ الثَّلَاثَةُ أُنْسٌ.
**
ترجمه:
ابو خديجه گوید: امام صادق عليه السّلام فرمود: كسى كه شب را تنها در خانه بسر برد، شيطانست، و دو نفر يار يك ديگرند، و سه نفر جمعيتى هستند
6710- 12- (7)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ
1) مضی فی الحدیث 1 و 2 و 3 و 4 و 5 من هذا الباب.
2) یأتی فی الأحادیث الآتیة فی هذا الباب.
3) یأتی فی الباب 11 من أبواب العشرة.
4) الفقیه 4- 359- 5762، أورد قطعة منه فی الحدیث 1 من الباب 101 من أبواب آداب المائدة، و أخرجه بتمامه فی الحدیث 18 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس.
5) الفقیه 2- 277- 2434، أخرجه بتمامه فی الحدیث 7 من الباب 30 من أبواب آداب السفر.
6) الفقیه 2- 279- 2443.
7) الفقیه 4- 6- 4968.
ص قَالَ: لَا یَبِیتَنَّ أَحَدُکُمْ وَ یَدُهُ غَمِرَةٌ فَإِنْ فَعَلَ فَأَصَابَهُ لَمَمُ الشَّیْطَانِ فَلَا یَلُومَنَّ إِلَّا نَفْسَهُ.
**
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمودند: هيچ يك از شما با دست هاى چرب [از غذا] نخوابد. پس اگر چنين كرد و گزندى از شيطان به او رسيد كسى را جز خود سرزنش نكند.
6711- 13- (1)وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ ص ثَلَاثَةً الْآکِلَ زَادَهُ وَحْدَهُ وَ الرَّاکِبَ فِی الْفَلَاةِ وَحْدَهُ وَ النَّائِمَ فِی بَیْتٍ وَحْدَهُ.
**
ترجمه:
ابراهيم بن عبد الحميد گويد: امام كاظم عليه السّلام: رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم سه نفر را لعنت كرده: كسى كه توشهاش را تنها بخورد و كسى كه تنها در خانهاى بخوابد و كسى كه در بيابان بىآب و علف تنها سفر كند.
6712- 14- (2)وَ فِی الْمَجَالِسِ بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ (3)فِی حَدِیثٍ تَقَدَّمَ قَالَ: وَ کَرِهَ أَنْ یَنَامَ الرَّجُلُ فِی بَیْتٍ وَحْدَهُ.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: کراهت دارد که مرد در يك خانه تنها بخوابد
6713- 15- (4)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَنَامَ فِی الْبَیْتِ وَحْدَهُ قَالَ تُکْرَهُ الْخَلْوَةُ وَ مَا أُحِبُّ أَنْ یَفْعَلَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحْکَامِ الْخَلْوَةِ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
**
ترجمه:
علی بن جعفر گوید: از امام کاظم (علیه السلام ) پرسیدم آیا مرد می تواند در خانه تنها بخوابد؟ فرمود: تنهایی کراهت دارد و من دوست ندارم چنین انجام دهد
1) الخصال- 93- 38، أخرج قطعة منه عن المحاسن فی الحدیث 2 من الباب 101 من أبواب آداب المائدة.
2) أمالی الصدوق- 248- 3.
3) تقدم فی الحدیث 3 من الباب 63 من أبواب الدفن، و فی ذیل الحدیث 11 من الباب 15 من أبواب أحکام الخلوة.
4) مسائل علی بن جعفر- 175- 314.
5) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 1 و 2 من الباب 16 من أحکام الخلوة، و فی الحدیث 7 من الباب 4 من هذه الأبواب.
6) یأتی ما یدلّ علیه فی الأبواب 21 و 25 و 30 من أبواب آداب السفر، و فی الحدیث 18 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس.
(1)21 بَابُ کَرَاهَةِ خَلْوَةِ الْإِنْسَانِ فِی بَیْتٍ وَحْدَهُ **
ترجمه:
باب مکروه است انسان در خانه ای تنها باشد
6714- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ الشَّیْطَانَ أَشَدُّ مَا یَهُمُّ بِالْإِنْسَانِ إِذَا کَانَ وَحْدَهُ فَلَا تَبِیتَنَّ وَحْدَکَ وَ لَا تُسَافِرَنَّ وَحْدَکَ.
**
ترجمه:
حلبى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: بهراستى سختترين زمانى كه شيطان به انسان توجّه دارد زمانى است كه او تنها باشد؛ پس تنها نخوابيد و تنها مسافرت نكنيد.
6715- 2- (3)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ: لَا تَخْلُ فِی بَیْتٍ وَحْدَکَ (4)- فَإِنَّ الشَّیْطَانَ أَسْرَعُ مَا یَکُونُ إِلَی الْعَبْدِ إِذَا کَانَ عَلَی بَعْضِ هَذِهِ الْأَحْوَالِ وَ قَالَ إِنَّهُ مَا أَصَابَ أَحَداً شَیْءٌ عَلَی هَذِهِ الْحَالِ فَکَادَ أَنْ یُفَارِقَهُ إِلَّا أَنْ یَشَاءَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ.
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: امام باقر عليه السّلام يا امام صادق عليه السّلام فرمود: در حالىكه در خانهاى تنها نباش، با يك لنگ كفش راه نرو؛ چرا كه سريعترين زمانى كه شيطان به انسان آسيب مىرساند، هنگامى است كه انسان در يكى از اين حالتها قرار داشته باشد. و فرمود : بهراستى كه ممكن نيست كه آفتى كه در يكى از اين حالت به انسان برسد، نزديك است كه از بين برود، مگر آنكه خداوند بخواهد.
6716- 3- (5)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِیهِ مَیْمُونٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ لِمُحَمَّدِ بْنِ سُلَیْمَانَ أَیْنَ نَزَلْتَ قَالَ فِی مَکَانِ کَذَا وَ کَذَا قَالَ أَ مَعَکَ أَحَدٌ قَالَ لَا قَالَ لَا تَکُنْ وَحْدَکَ تَحَوَّلْ عَنْهُ یَا مَیْمُونُ- فَإِنَّ الشَّیْطَانَ أَجْرَأُ مَا یَکُونُ عَلَی الْإِنْسَانِ إِذَا کَانَ وَحْدَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
**
ترجمه:
ميمون گويد: امام باقر عليه السّلام به محمّد بن سليمان فرمود: در كجا اسكان يافتهاى؟ عرض كرد : در فلان مكان. فرمود: كسى همراهت است ؟ عرض كرد : نه. فرمود : اى ميمون! تنها نباش؛ از تنهايى كنارهگير! زيرا بيشترين جرأت را شيطان هنگامى بر انسان دارد كه تنها باشد.
1) الباب 21 فیه 3 أحادیث.
2) الکافی 6- 534- 9.
3) الکافی 6- 534- 8، و أورده بتمامه فی الحدیث 1 من الباب 24 من أبواب أحکام الخلوة.
4) فی المصدر زیادة- و لا تمش فی نعل واحد.
5) الکافی 6- 534- 7.
6) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 3 و 4 من الباب 69 من أبواب أحکام المساجد، و فی الحدیث 7 من الباب 4، و فی الباب 20 من هذه الأبواب.
(1)22 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ التَّطَلُّعِ فِی الدُّورِ **
ترجمه:
باب جایز نیست سرک کشیدن به خانه ها
6717- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: نَهَی رَسُولُ اللَّهِ ص أَنْ یَطَّلِعَ الرَّجُلُ فِی بَیْتِ جَارِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الدَّفْنِ (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
**
ترجمه:
حسين بن زید گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر صلىاللهعليهوآله نهی فرمود که مرد به خانه همسايه خود سرك كشد.
(5)23 بَابُ کَرَاهَةِ اتِّخَاذِ أَکْثَرَ مِنْ ثَلَاثَةِ فُرُشٍ وَ کَثْرَةِ الْبُسُطِ وَ الْوَسَائِدِ وَ الْمَرَافِقِ وَ النَّمَارِقِ إِلَّا مَعَ الْحَاجَةِ إِلَیْهَا وَ اتِّخَاذِ الزَّوْجَةِ لَهَا **
ترجمه:
باب مکروه است بیش از سه فرش در خانه و زیاد داشتن پشتى قطيفه و متكامگر در صورت نیاز و انتخاب همسر
6718- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقَاسَانِیِّ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِیِّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی قَالَ: نَظَرَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَی فِرَاشٍ فِی دَارِ رَجُلٍ فَقَالَ فِرَاشٌ لِلرَّجُلِ وَ فِرَاشٌ لِأَهْلِهِ وَ فِرَاشٌ لِضَیْفِهِ وَ فِرَاشٌ لِلشَّیْطَانِ.
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (7)إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ الْفِرَاشُ الرَّابِعُ لِلشَّیْطَانِ
**
ترجمه:
حمّاد بن عيسى گويد: روزى امام صادق عليه السّلام به زيراندازى در خانه مردى نگاه كرد و فرمود: يك زيرانداز براى مرد، زيراندازى براى خانواده او، زيراندازى براى مهمان او و زيراندازى براى شيطان.
1) الباب 22 فیه حدیث واحد.
2) الفقیه 4- 13- 11.
3) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 16 من الباب 15 من أبواب الجنابة، و فی الباب 63 من أبواب الدفن.
4) یأتی ما یدلّ علیه فی الحدیث 17 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس، و فی الباب 25 من أبواب القصاص.
5) الباب 23 فیه 6 أحادیث.
6) الکافی 6- 479- 6.
7) الخصال- 120- 111.
6719- 2- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ الْمِیثَمِیِّ عَنْ أَبِی الْجَارُودِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع وَ هُوَ جَالِسٌ عَلَی مَتَاعٍ فَجَعَلْتُ أَلْمِسُ الْمَتَاعَ بِیَدِی فَقَالَ هَذَا الَّذِی تَلْمِسُهُ أَرْمَنِیٌّ فَقُلْتُ لَهُ وَ مَا أَنْتَ وَ الْأَرْمَنِیَّ فَقَالَ هَذَا مَتَاعٌ جَاءَتْ بِهِ أُمُّ عَلِیٍّ امْرَأَةٌ لَهُ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
ابو جارود گويد: من خدمت امام باقر عليه السّلام شرفياب شدم، آن حضرت بر روى زيراندازى نشسته بود. من با دستم آن را لمس مىكردم. فرمود : جنس اين زيرانداز «آرمنى» است. عرض كردم : شما با جنس «ارمنى» چهكار داريد ؟! فرمود : اين زيرانداز را امّ على آورده است.
6720- 3- (2)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ أَبِی مَالِکٍ الْجُهَنِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع فَرَأَیْتُ فِی مَنْزِلِهِ بُسُطاً وَ وَسَائِدَ وَ أَنْمَاطاً وَ مَرَافِقَ فَقُلْتُ مَا هَذَا فَقَالَ مَتَاعُ الْمَرْأَةِ.
**
ترجمه:
عبد اللّه بن عطاء گويد: روزى به خانۀ امام باقر عليه السّلام وارد شدم و خانه را با فرش، پشتى قطيفه و متكا مزين ديدم، گفتم: اينها چيست كه در خانۀ شما مىبينم ؟ فرمود : جهاز همسرم.
6721- 4- (3)وَ عَنْهُمْ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَسَنِ الزَّیَّاتِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی بَیْتٍ مُنَجَّدٍ ثُمَّ عُدْتُ إِلَیْهِ مِنَ الْغَدِ وَ هُوَ فِی بَیْتٍ لَیْسَ فِیهِ إِلَّا حَصِیرٌ وَ عَلَیْهِ قَمِیصٌ غَلِیظٌ فَقَالَ الَّذِی رَأَیْتَهُ لَیْسَ بَیْتِی إِنَّمَا هُوَ بَیْتُ الْمَرْأَةِ وَ کَانَ أَمْسِ یَوْمَهَا.
**
ترجمه:
حسن زيّات گويد: روزى در خانهاى تزيينشده خدمت امام باقر عليه السّلام شرفياب شدم. فرداى آن روز نزد ايشان برگشتم و ايشان در خانهاى بود كه در آن فقط حصير بود و بر تن حضرت عليه السّلام پيراهن خشنى بود.فرمود: آن خانهاى كه مشاهده كردى خانه من نبود، بلكه خانه همسرم بود كه ديروز نوبت او بود.
6722- 5- (4)وَ عَنْهُمْ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ سَعِیدِ بْنِ جَنَاحٍ عَنْ أَبِی خَالِدٍ الزَّیْدِیِّ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: دَخَلَ قَوْمٌ عَلَی الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ ع فَقَالُوا یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ نَرَی فِی مَنْزِلِکَ أَشْیَاءَ نَکْرَهُهَا رَأَوْا فِی مَنْزِلِهِ بُسُطاً وَ نَمَارِقَ فَقَالَ ع إِنَّا نَتَزَوَّجُ النِّسَاءَ فَنُعْطِیهِنَّ مُهُورَهُنَّ فَیَشْتَرِینَ مَا شِئْنَ لَیْسَ لَنَا مِنْهُ شَیْءٌ.
**
ترجمه:
[6722] جابر گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: عدهاى خدمت امام سجّاد عليه السّلام شرفياب شدند و در خانه حضرت فرش و بالش بود، آنها عرض كردند: اى پسر پيامبر خدا! ما در خانه تو وسايلى مىبينيم كه آن را مكروه مىدانيم. امام سجّاد عليه السّلام فرمود : بهراستى كه ما با زنان ازدواج مىكنيم و مهريه آنان را به خودشان مىپردازيم، آنان هرچه كه بخواهند مىخرند، چيزى از آنها از آن ما نيست.
6723- 6- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْخِصَالِ عَنِ الْخَلِیلِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عُمَرَ بْنِ حَفْصٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ الْأَشْعَثِ عَنْ یَزِیدَ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی وَهْبٍ عَنِ ابْنِ هَانِی عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْبَجَلِیِّ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: ذُکِرَ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ ص الْفُرُشُ فَقَالَ فِرَاشٌ لِلرَّجُلِ وَ فِرَاشٌ لِلْمَرْأَةِ وَ فِرَاشٌ لِلضَّیْفِ وَ الرَّابِعُ لِلشَّیْطَانِ.
**
ترجمه:
جابر بن عبد اللّٰه مىگويد: نزد پيامبر خدا صلّى الله عليه و آله از رختخواب سخن شد، فرمودند: رختخوابى براى مرد و رختخوابى براى زن و رختخوابى براى مهمان، چهارمى براى شيطان است.
6724- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بُنْدَارَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی جَرِیرٍ الْقُمِّیِّ قَالَ: سَأَلْتُ الرِّضَا ع عَنِ الرِّیشِ أَ ذَکِیٌّ هُوَ فَقَالَ کَانَ أَبِی یَتَوَسَّدُ الرِّیشَ.
**
ترجمه:
ابو جرير قمى گويد: از امام رضا عليه السّلام پرسيدم: آيا پر پرندگان، تذكيه شده است ؟ فرمود : پدرم امام كاظم عليه السّلام پر پرندگان را بالش خود قرار مىداد.
(4)25 بَابُ کَرَاهَةِ تَشْیِیدِ الْبِنَاءِ وَ اسْتِحْبَابِ الِاقْتِصَارِ مِنْهُ عَلَی الْکَفَافِ وَ تَحْرِیمِ الْبِنَاءِ رِیَاءً وَ سُمْعَةً **
ترجمه:
باب مکروه است محکم کردن بنا و مستحب است اکتفا بر مختصر آن در حد کفایت کردن و حرام است ساخت ساختمان برای خود نمائی فعلا یا بعدا
6725- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ عَنْ حُمَیْدٍ الصَّیْرَفِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کُلُّ بِنَاءٍ لَیْسَ بِکَفَافٍ فَهُوَ وَبَالٌ عَلَی صَاحِبِهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
حميد صيرفى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هر خانهاى كه اضافه بر نياز باشد، روز قيامت وبال گردن صاحبش خواهد بود.
6726- 2- (1)وَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ أَبِی شَیْخٍ یَرْفَعُهُ قَالَ: مَرَّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع بِبَابِ رَجُلٍ قَدْ بَنَاهُ مِنْ آجُرٍّ فَقَالَ لِمَنْ هَذَا الْبَابُ فَقِیلَ لِمَغْرُورٍ الْفُلَانِیِّ ثُمَّ مَرَّ بِبَابٍ آخَرَ قَدْ بَنَاهُ صَاحِبُهُ بِالْآجُرِّ فَقَالَ هَذَا مَغْرُورٌ آخَرُ.
**
ترجمه:
أبي شیخ گويد: امير مؤمنان علی عليه السّلام بر در خانهاى ايستاد كه با آجر ساخته بود و فرمود: اين خانه از كيست ؟ گفته شد از فلان مغرور و فريفته شده، سپس بر در خانه آجرى ديگر گذر كرد و فرمود : اين هم فريفته شده ديگرى.
6727- 3- (2)وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ بَنَی فَوْقَ مَا یَسْکُنُهُ کُلِّفَ حَمْلَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هر كه بسازد بالاتر از مسكن خود را روز قيامت وادار شود كه آن را بدوش كشد.
6728- 4- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ مَنْ بَنَی بُنْیَاناً رِیَاءً وَ سُمْعَةً حَمَّلَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- مِنَ الْأَرْضِ السَّابِعَةِ وَ هُوَ نَارٌ یَشْتَعِلُ مِنْهُ ثُمَّ یُطَوَّقُ فِی عُنُقِهِ وَ یُلْقَی فِی النَّارِ فَلَا یَحْبِسُهُ شَیْءٌ مِنْهَا دُونَ قَعْرِهَا إِلَّا أَنْ یَتُوبَ فَقِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ- کَیْفَ یَبْنِی رِیَاءً وَ سُمْعَةً فَقَالَ یَبْنِی فَضْلًا عَلَی مَا یَکْفِیهِ اسْتِطَالَةً بِهِ عَلَی جِیرَانِهِ وَ مُبَاهَاةً لِإِخْوَانِهِ.
**
ترجمه:
حسين بن زید گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: در خبر مناهى است كه پيامبرصلی الله علیه و آله فرمودند: هر كه ساختمانى براى خودنمائى و آوازه بسازد روز قيامت از زمين هفتم چون آتشى فروزان كنده شود و به گردنش پيچد و بدوزخ افكنده شود و چيزى او را بند نكند چرتك دوزخ جز اينكه توبه كند، گفته شد: يا رسول الله ساختمان خودنمائى و آوازه چه باشد ؟ فرمود : اينكه فزون از كفايت او است و خواهد بر همسايههاى خود سرفرازى كند و به برادرانش ببالد.
6729- 5- (4)قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع إِنَّ لِلَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی بِقَاعاً تُسَمَّی الْمُنْتَقِمَةَ فَإِذَا أَعْطَی اللَّهُ عَبْداً مَالًا لَمْ یُخْرِجْ حَقَّ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْهُ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَیْهِ بُقْعَةً مِنْ تِلْکَ الْبِقَاعِ فَأَتْلَفَ ذَلِکَ الْمَالَ فِیهَا ثُمَّ مَاتَ وَ تَرَکَهَا.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: خداوند تبارك و تعالى قطعاتى از زمين دارد كه «منتقمه». ناميده مىشود، پس چون خدا مالى به بندهاى عطا كند، كه حقّ خداوند عزّ و جلّ را از آن نپردازد، خداوند قطعهاى از آن قطعات را بر او مسلّط ميسازد، تا آن مال را در آنجا تلف كند، و آنگاه صاحب مال ميميرد و آن زمين را واميگذارد.
6730- 6- (5)وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ السَّعْدَآبَادِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی
عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ کَسَبَ مَالًا مِنْ غَیْرِ حِلِّهِ سَلَّطَ اللَّهُ عَلَیْهِ الْبِنَاءَ وَ الْمَاءَ وَ الطِّینَ.
**
ترجمه:
هشام بن حكم گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هركس مالى را از غير راه حلال به دست آورد، خداوند ساختمان، آب و خاك را بر او مسلّط مىكند.
6731- 7- (1)وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ فِی عِیَادَةِ الْمَرِیضِ (2)عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ: وَ مَنْ بَنَی بُنْیَاناً رِیَاءً وَ سُمْعَةً حُمِّلَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- إِلَی سَبْعِ أَرَضِینَ ثُمَّ یُطَوَّقُهُ نَاراً تُوقَدُ فِی عُنُقِهِ ثُمَّ یُرْمَی بِهِ فِی النَّارِ فَقُلْنَا یَا رَسُولَ اللَّهِ ص کَیْفَ یَبْنِی رِیَاءً وَ سُمْعَةً فَقَالَ یَبْنِی فَضْلًا عَلَی مَا یَکْفِیهِ أَوْ یَبْنِی مُبَاهَاةً.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
**
ترجمه:
پیامبر (صلی الله علیه و آله ) فرمود: هر که برای خودنمایی و شهرت ساختمانی بسازد، روز قیامت تا هفتم زمین طوق آتشین او گردد و در گردنش سوزان باشد، سپس به دوزخ افکنده شود. گفتیم: یا رسول الله! چگونه ساختمانی برای خودنمایی و شهرت باشد؟ فرمود: بیش از نیاز بدان باشد یا برای بالیدن باشد
(5)26 بَابُ کَرَاهَةِ التَّحَوُّلِ مِنْ مَنْزِلٍ إِلَی مَنْزِلٍ وَ جَوَازِهِ لِلنُّزْهَةِ وَ کَرَاهَةِ تَسْمِیَةِ الطَّرِیقِ السِّکَّةَ **
ترجمه:
باب مکروه است جابجا شدن از منزلی به منزل دیگر و جایز است برای تفریح ومکروه است نام کذاشتن کوچه به سکه
6732- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ السَّیَّارِیِّ عَنْ شَیْخٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنْ مُرِّ الْعَیْشِ النُّقْلَةُ مِنْ دَارٍ إِلَی دَارٍ وَ أَکْلُ خُبْزِ الشِّرَاءِ.
**
ترجمه:
راوى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: از سختى زندگى، انتقال از يك خانه به خانه ديگر و خوردن نان که خریده شده است.
6733- 2- (7)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ (8)عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَمْرِو بْنِ حُرَیْثٍ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
1) عقاب الأعمال- 331.
2) تقدم فی الحدیث 9 من الباب 10 من أبواب الاحتضار.
3) تقدم فی الباب 8 من هذه الأبواب.
4) یأتی ما یدلّ علیه بعمومه و اطلاقه فی الحدیث 9 من الباب 62، و فی الحدیث 7 من الباب 63 و فی الحدیث 3 من الباب 64، و فی الحدیث 9 من الباب 76 من أبواب جهاد النفس.
5) الباب 26 فیه 4 أحادیث.
6) 6الکافی 6- 531- 1.
7) المحاسن- 622- 68، أخرجه أیضا فی الحدیث 2 من الباب 68 من أبواب آداب السفر.
8) فی المصدر زیادة- عن أبیه.
وَ هُوَ فِی مَنْزِلِ أَخِیهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ فَقُلْتُ مَا حَوَّلَکَ إِلَی هَذَا الْمَنْزِلِ فَقَالَ طَلَبُ النُّزْهَةِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ جَمِیعاً عَنْ صَفْوَانَ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
عمرو بن حريث گويد: خدمت امام صادق عليه السّلام رسيدم و آن حضرت در منزل برادرش عبد اللّٰه بن محمد بود. عرض كردم : قربانت گردم، چرا باين منزل منتقل شدى؟ فرمود : براى تفريح.
6734- 3- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: ثَلَاثَةٌ یَجْلُونَ الْبَصَرَ النَّظَرُ إِلَی الْخُضْرَةِ وَ النَّظَرُ إِلَی الْمَاءِ الْجَارِی وَ النَّظَرُ إِلَی الْوَجْهِ الْحَسَنِ.
**
ترجمه:
ابراهيم بن عبدالحميد گويد: امام كاظم عليه السّلام فرمود: سه چيز چشم را روشنى مىدهد: نگاه كردن در سبزه و نگاه كردن در آب جارى و نگاه كردن در صورت زيبا.
6735- 4- (3)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَمِّهِ یَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ رَفَعَ الْحَدِیثَ إِلَی عَلِیٍّ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا تُسَمُّوا الطَّرِیقَ السِّکَّةَ فَإِنَّهُ لَا سِکَّةَ إِلَّا سِکَکُ الْجَنَّةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: به راه سكه نگوئيد كه آن نام مخصوص كوچههاى بهشت است.
(5)27 بَابُ تَحْرِیمِ أَذَی الْجَارِ وَ تَضْیِیعِ حَقِّهِ **
ترجمه:
باب حرام است اذیت همسایه و ضایع کردن حق او
6736- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ بِسَنَدٍ تَقَدَّمَ فِی عِیَادَةِ الْمَرِیضِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ: وَ مَنْ کَانَ مُؤْذِیاً لِجَارِهِ مِنْ غَیْرِ حَقٍّ حَرَمَهُ اللَّهُ رِیحَ الْجَنَّةِ وَ مَأْوَاهُ النَّارُ أَلَا وَ إِنَّ اللَّهَ یَسْأَلُ الرَّجُلَ عَنْ حَقِّ جَارِهِ وَ مَنْ ضَیَّعَ حَقَّ جَارِهِ فَلَیْسَ مِنَّا وَ مَنْ مَنَعَ الْمَاعُونَ مِنْ جَارِهِ إِذَا
احْتَاجَ إِلَیْهِ مَنَعَهُ اللَّهُ فَضْلَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- وَ وَکَلَهُ إِلَی نَفْسِهِ وَ مَنْ وَکَلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَی نَفْسِهِ هَلَکَ وَ لَا یَقْبَلُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ عُذْراً.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْعِشْرَةِ (1).
**
ترجمه:
[6736] پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلم ) فرمود: هر كه به ناروا همسايۀ خود را مورد آزار و اذيت قرار دهد، خداوند او را از نسيم بهشت محروم سازد و جايگاهش دوزخ باشد. هان! به راستى، خداوند عزيز و جليل از رعايت حقّ همسايه بازخواست خواهد كرد. و هر كه حقّ همسايۀ خود را رعايت ننمايد از ما (مسلمانان) به شمار نيايد و هر كه از همسايۀ خود اسباب و لوازم خانگى (كه براى همگان تهيه آنها امكانپذير نيست از قبيل ديگ بزرگ، قورى بزرگ و ظروف پذيرايى از ميهمان فراوان) را دريغ دارد، خداوند نيز فضل و بخشش خود را در روز رستاخيز از وى دريغ خواهد كرد و او را به خود واگذار خواهد نمود و كسى را كه خداوند عزيز و جليل به حال خودش واگذار سازد، نابودشدنى است و هيچ عذر و بهانهاى از او نزد خداوند عزيز و جليل پذيرفته نيايد
(2)28 بَابُ اسْتِحْبَابِ مَسْحِ الْفِرَاشِ عِنْدَ النَّوْمِ بِطَرَفِ الْإِزَارِ وَ الدُّعَاءِ بِالْمَأْثُورِ **
ترجمه:
باب مستحب است وقت خواب کشیدن گوشه ی لباس به بستر و خواندن دعا های رسیده از معصومین
6737- 1- (3)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ الْقَدَّاحِ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا أَوَی أَحَدُکُمْ إِلَی فِرَاشِهِ فَلْیَمْسَحْهُ بِضَفَّةِ إِزَارِهِ فَإِنَّهُ لَا یَدْرِی مَا حَدَثَ عَلَیْهِ بَعْدَهُ.
**
ترجمه:
پیامبر (صلی الله علیه و آله ) فرمود: چون یکی از شما به بسترش رود، گوشه - گوشه لباس و اطرافش - جامه اش را روی آن بکشد، زیرا نمی داند چه بر آن پدیدار شده است.
6738- 2- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ ص إِذَا أَوَی أَحَدُکُمْ إِلَی فِرَاشِهِ فَلْیَمْسَحْهُ بِطَرَفِ إِزَارِهِ فَإِنَّهُ لَا یَدْرِی مَا حَدَثَ عَلَیْهِ ثُمَّ لْیَقُلِ اللَّهُمَّ إِنْ أَمْسَکْتَ نَفْسِی فِی مَنَامِی فَاغْفِرْ لَهَا وَ إِنْ أَرْسَلْتَهَا فَاحْفَظْهَا بِمَا تَحْفَظُ بِهِ عِبَادَکَ الصَّالِحِینَ.
**
ترجمه:
رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىفرمود: هرگاه كسى به بستر مىرود ابتدا بستر خود را با گوشه لباس پاك كند ؛ چراكه نمىداند بستر او چگونه است و سپس بگويد: «خداوندا اگر جانم را در خواب گرفتى،آن را بيامرز و اگر آن را برگرداندى، پس به آنچه كه با آن بندگان صالح خود را حفظ مىكنى، آن را نيز حفظ كن».
(5)29 بَابُ أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ لِمَنْ بَنَی مَسْکَناً أَنْ یَصْنَعَ وَلِیمَةً وَ یَذْبَحَ کَبْشاً سَمِیناً وَ یُطْعِمَ لَحْمَهُ الْمَسَاکِینَ وَ یَدْعُوَ بِالْمَأْثُورِ **
ترجمه:
باب مستحب است برای کسیکه خانه ای ساخته ولیمه دهد قوچ بزرگ ذبح کند و به فقرا بخوراند و تلاوت دعا های رسیده از معصومین علیهم السلام
6739- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ
عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ بَنَی مَسْکَناً فَذَبَحَ کَبْشاً سَمِیناً وَ أَطْعَمَ لَحْمَهُ الْمَسَاکِینَ ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ ادْحَرْ عَنِّی مَرَدَةَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ وَ الشَّیَاطِینِ وَ بَارِکْ لِی فِی بِنَائِی أُعْطِیَ مَا سَأَلَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْأَطْعِمَةِ (1).
1) یأتی فی الباب 33 من أبواب آداب المائدة.
ترجمه
رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم فرمودند: كسى كه خانهاى بسازد و گوسفند چاق و فربهى را قربانى كند و از گوشت آن بينوايان را اطعام نمايد،و سپس بگويد: «پروردگارا! شرّديوان و آدميان نافرمان و شياطين را از من دور ساز،و اين خانه را براى من با بركت گردان» اگر چنين كند ، آنچه را كه آرزو مىكند به او داده خواهد شد.
(1)1 بَابُ أَنَّهُ لَا یَجُوزُ السُّجُودُ بِالْجَبْهَةِ إِلَّا عَلَی الْأَرْضِ أَوْ مَا أَنْبَتَتْ غَیْرَ مَأْکُولٍ وَ لَا مَلْبُوسٍ وَ یُشْتَرَطُ طَهَارَتُهُ وَ کَوْنُهُ غَیْرَ مَغْصُوبٍ **
ترجمه:
باب جایز نیست سجده با پیشانی مگر به زمین و آنچه از آن میروید و غیر خوراکی و پوشاکی است وشرط است پاکی و غیرمغصوب
6740- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ أَنَّهُ قَالَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَخْبِرْنِی عَمَّا یَجُوزُ السُّجُودُ عَلَیْهِ وَ عَمَّا لَا یَجُوزُ قَالَ السُّجُودُ لَا یَجُوزُ إِلَّا عَلَی الْأَرْضِ أَوْ عَلَی مَا أَنْبَتَتِ الْأَرْضُ إِلَّا مَا أُکِلَ أَوْ لُبِسَ فَقَالَ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ مَا الْعِلَّةُ فِی ذَلِکَ قَالَ لِأَنَّ السُّجُودَ خُضُوعٌ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَلَا یَنْبَغِی أَنْ یَکُونَ عَلَی مَا یُؤْکَلُ وَ یُلْبَسُ لِأَنَّ أَبْنَاءَ الدُّنْیَا عَبِیدُ مَا یَأْکُلُونَ وَ یَلْبَسُونَ وَ السَّاجِدُ فِی سُجُودِهِ فِی عِبَادَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَلَا یَنْبَغِی أَنْ یَضَعَ جَبْهَتَهُ فِی سُجُودِهِ عَلَی مَعْبُودِ أَبْنَاءِ الدُّنْیَا الَّذِینَ اغْتَرُّوا بِغُرُورِهَا الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِیزِ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ مِثْلَهُ (3)وَ
رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ مِثْلَهُ (4)إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ ذِکْرَ الْعِلَّةِ
**
ترجمه:
هشام بن حكم گويد: به امام صادق عليه السلام عرض كردم: مرا از آنچه سجده كردن بر آن جايز است، و آنچه سجود بر آن جايز نيست آگاه فرما، آن حضرت فرمود: سجده كردن جايز نيست مگر بر زمين يا بر آنچه از زمين رويد غير از خوردنيها و پوشيدنيها ، پس گفتم: فدايت گردم علّت اين كه بر خوردنى و پوشيدنى سجده نبايد كرد چيست ؟ آن حضرت پاسخ فرمود : چون سجود عبارتست از خضوع و فروتنى براى خداوند عزّ و جلّ، پس شايسته نيست كه سجود يا خضوع بر چيزى كه خورده يا پوشيده مىشود بعمل آيد، زيرا اهل دنيا بندگان مأكولات و ملبوساتاندو سجدهكننده در حال سجود خود در عبادت خداوند عزّ و جلّ و بندگى و تذلّل بسر ميبرد، پس با اين اوصاف شايسته نيست كه پيشانى خود را بهنگام سجودش بر معبود اهل دنيا كه به نيرنگ و فريب آن فريفته شدهاند گذارد، و سجده كردن بر زمين بهتر و برتر از ساير چيزها است ،زيرا زمين در نشان دادن فروتنى و خضوع و خاكسارى در برابر خداوند عزّ و جلّ گوياتر و رساتر و كاملتر است.
6741- 2- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ قَالَ: السُّجُودُ عَلَی مَا أَنْبَتَتِ الْأَرْضُ إِلَّا مَا أُکِلَ أَوْ لُبِسَ.
وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ مِثْلَهُ (2)وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
حمّاد بن عثمان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: سجده بر هر چيز كه از زمين برويد ميتوان كرد مگر آنكه خوردنى يا پوشيدنى باشد.
6742- 3- (4)وَ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع فِی حَدِیثِ شَرَائِعِ الدِّینِ قَالَ: لَا یُسْجَدُ إِلَّا عَلَی الْأَرْضِ أَوْ مَا أَنْبَتَتِ الْأَرْضُ إِلَّا الْمَأْکُولَ وَ الْقُطْنَ وَ الْکَتَّانَ.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: نمىتوان سجده كرد مگر بر روى زمين يا روئيدنيهاى زمين كه خوردنى نباشد و پنبه و كتان.
6743- 4- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: لَا یَسْجُدُ الرَّجُلُ عَلَی کُدْسِ حِنْطَةٍ وَ لَا شَعِیرٍ وَ لَا عَلَی لَوْنٍ مِمَّا یُؤْکَلُ وَ لَا عَلَی الْخُبْزِ.
**
ترجمه:
امیرالمومنین علیه السلام فرمود: نباید بر خرمن گندم و جو و هر گونه خوردنی و نان سجده نمود
6744- 5- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ وَ بُرَیْدِ بْنِ مُعَاوِیَةَ جَمِیعاً عَنْ أَحَدِهِمَا قَالَ: لَا بَأْسَ بِالْقِیَامِ عَلَی الْمُصَلَّی مِنَ الشَّعْرِ وَ الصُّوفِ إِذَا کَانَ یَسْجُدُ عَلَی الْأَرْضِ وَ إِنْ کَانَ مِنْ نَبَاتِ الْأَرْضِ فَلَا بَأْسَ بِالْقِیَامِ عَلَیْهِ وَ السُّجُودِ عَلَیْهِ.
**
ترجمه:
فضيل بن يسار و بريد بن معاويه از امام باقر يا امام صادق عليهما السّلام فرمود: ايستادن بر سجّادهاى كه از مو و از پشم باشد، اشكالى ندارد، در صورتىكه بر زمين سجده كند، و اگر سجّاده از گياهان زمين باشد، ايستادن و سجده كردن بر آن ايرادى ندارد.
6745- 6- (7)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ وَ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ جَمِیعاً عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِی
الْعَبَّاسِ الْفَضْلِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِکِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا یُسْجَدُ إِلَّا عَلَی الْأَرْضِ أَوْ مَا أَنْبَتَتِ الْأَرْضُ إِلَّا الْقُطْنَ وَ الْکَتَّانَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُرْوَةَ (1)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
فضل بن عبد الملك گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: فقط بر زمين يا بر چيزى كه از زمين روييده است ، جز پنبه و كتان ، سجده بكن.
6746- 7- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی بِإِسْنَادِهِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع السُّجُودُ عَلَی الْأَرْضِ فَرِیضَةٌ وَ عَلَی الْخُمْرَةِ سُنَّةٌ.
**
ترجمه:
محمّد بن يحيى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: سجده كردن بر زمين واجب است و بر سجّاده مستحب است.
6747- 8- (3)وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ عَلَی غَیْرِ الْأَرْضِ سُنَّةٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ أَیْضاً مُرْسَلًا کَذَلِکَ (4)وَ قَدْ تَقَدَّمَ فِی التَّیَمُّمِ (5)وَ فِی مَکَانِ الْمُصَلِّی عِدَّةُ أَحَادِیثَ
عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص أَنَّهُ قَالَ: جُعِلَتْ لِیَ الْأَرْضُ مَسْجِداً وَ طَهُوراً (6)
**
ترجمه:
راوی گويد: امام عليه السّلام فرمود: و بر غير زمين (بر چيزهائى كه سجده بجا آوردن بر آنها بلا اشكال است) سنّت رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله است
6748- 9- (7)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ الْخَرَّازِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِالصَّلَاةِ عَلَی الْبُورِیَاءِ وَ الْخَصَفَةِ وَ کُلِّ نَبَاتٍ إِلَّا الثَّمَرَةِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ مِثْلَهُ (8).
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: نماز خواندن بر بوريا و حصير و نيز بر هر چيز كه از زمين رويد اشكالى ندارد مگر ميوهها.
1) التهذیب 2- 303- 1225، و الاستبصار 1- 331- 1241.
2) الکافی 3- 331- 8، أورده أیضا فی الحدیث 1 من الباب 11، و فی الحدیث 2 و 3 من الباب 17 من هذه الأبواب.
3) الفقیه 1- 268- 828.
4) التهذیب 2- 235- 926.
5) تقدم فی الباب 7 من أبواب التیمم.
6) تقدم فی الباب 1 من أبواب مکان المصلی، و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 8 من الباب 1 من أبواب مقدّمة العبادات، و تقدم ما یدلّ علی بعض المقصود فی الحدیث 5 من الباب 5 من أبواب لباس المصلی.
7) التهذیب 2- 311- 1262.
8) الفقیه 1- 261- 804.
6749- 10- (1)وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ذَکَرَ أَنَّ رَجُلًا أَتَی أَبَا جَعْفَرٍ ع وَ سَأَلَهُ السُّجُودَ عَلَی الْبُورِیَاءِ وَ الْخَصَفَةِ وَ النَّبَاتِ قَالَ نَعَمْ.
**
ترجمه:
حسین بن أبي العلاء گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: مردى خدمت پدرم امام باقرعليه السّلام آمد و پرسيد: روا هست كه بر روى بوريا و حصير و گياه سجده كنند ؟حضرت فرمود: بلى.
6750- 11- (2)الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ شُعْبَةَ فِی تُحَفِ الْعُقُولِ عَنِ الصَّادِقِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ کُلُّ شَیْءٍ یَکُونُ غِذَاءَ الْإِنْسَانِ فِی مَطْعَمِهِ أَوْ مَشْرَبِهِ أَوْ مَلْبَسَهُ فَلَا تَجُوزُ الصَّلَاةُ عَلَیْهِ وَ لَا السُّجُودُ إِلَّا مَا کَانَ مِنْ نَبَاتِ الْأَرْضِ مِنْ غَیْرِ ثَمَرٍ قَبْلَ أَنْ یَصِیرَ مَغْزُولًا فَإِذَا صَارَ غَزْلًا فَلَا تَجُوزُ الصَّلَاةُ عَلَیْهِ إِلَّا فِی حَالِ ضَرُورَةٍ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ وَ عَلَی بَقِیَّةِ مَضْمُونِ الْبَابِ (3).
**
ترجمه:
علی بن شعبه گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: و هر چيز كه خوردن و نوشيدن آن براى انسان جنبۀ خوراكى داشته باشد؛ يا براى او بعنوان پوشاك بحساب آيد؛ نماز و سجدۀ بر آن ممنوع و غدقن مىباشد، مگر از گياهان زمينى بدون ميوه، يا پيش از آنكه قابل رشتن و بافتن شود، كه در غير اين صورت اگر رشته بافته شود نماز خواندن بر آن جايز نيست، مگر در مواقع ضرورى و اضطرار.
(4)2 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ السُّجُودِ اخْتِیَاراً عَلَی الْقُطْنِ وَ الْکَتَّانِ وَ الشَّعْرِ وَ الصُّوفِ وَ کُلِّ مَا یُلْبَسُ أَوْ یُؤْکَلُ **
ترجمه:
باب جایز نیست در حال اختیار سجده بر پنبه و کتان و مو و پشم و آنچه پوشیده و خورده میشود
6751- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ أَسْجُدُ عَلَی الزِّفْتِ یَعْنِی الْقِیرَ فَقَالَ لَا وَ لَا عَلَی الثَّوْبِ الْکُرْسُفِ وَ لَا عَلَی الصُّوفِ وَ لَا عَلَی شَیْءٍ مِنَ الْحَیَوَانِ وَ لَا عَلَی طَعَامٍ وَ لَا عَلَی شَیْءٍ مِنْ ثِمَارِ
1) التهذیب 2- 311- 1261.
2) تحف العقول- 252.
3) یأتی ما یدلّ علی ذلک فی الباب 2 و 10، و فی الحدیث 1 من الباب 12، و فی الباب 13 و 14، و فی الحدیث 4 من الباب 15، و فی الباب 16 و 17 من هذه الأبواب، و فی الحدیث 18 من الباب 1 من أبواب أفعال الصلاة، و فی الباب 8 و 9 و 11 و 12 و 18 من أبواب السجود.
4) الباب 2 فیه 7 أحادیث.
5) الکافی 3- 330- 2.
الْأَرْضِ (1)
(منه قده فی هامش المخطوط) راجع الذکری- 158.
وَ لَا عَلَی شَیْءٍ مِنَ الرِّیَاشِ.وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
6752- 2- (3)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (4)عَنْ حُمْرَانَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: کَانَ أَبِی یُصَلِّی عَلَی الْخُمْرَةِ یَجْعَلُهَا عَلَی الطِّنْفِسَةِ وَ یَسْجُدُ عَلَیْهَا فَإِذَا لَمْ تَکُنْ خُمْرَةٌ جَعَلَ حَصًی عَلَی الطِّنْفِسَةِ حَیْثُ یَسْجُدُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبَانٍ وَ نَحْوَهُ (5).
**
ترجمه:
6753- 3- (6)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع دَعَا أَبِی بِالْخُمْرَةِ فَأُبْطِأَتْ عَلَیْهِ فَأَخَذَ کَفّاً مِنْ حَصًی فَجَعَلَهُ عَلَی الْبِسَاطِ ثُمَّ سَجَدَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
حلبى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پدرم سجّادۀ حصيرى خواست. ولى دير برايش آوردند، آن حضرت مشتى سنگريزه برگرفت و آن را بر فرش گذارد، سپس سجده كرد.
6754- 4- (8)جَعْفَرُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ سَعِیدٍ الْمُحَقِّقُ فِی الْمُعْتَبَرِ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی عَلَی الْبِسَاطِ
1) قال فی الذکری- اتفق الأصحاب علی أنّه لا یجوز السجود علی ما لیس بأرض، و لا ما ینبت منها کالجلد و الصوف و الشعر و الحریر، و أجمع العامّة علی جوازه، ثمّ استدلّ علی المنع باحادیث من صحاح العامّة و من طرق الخاصّة، و حمل المعارض علی التقیة حتّی ما تضمن عدم التقیة.
2) التهذیب 2- 303- 1226، و الاستبصار 1- 331- 1242.
3) الکافی 3- 332- 11.
4) فی التهذیب- عبد الرحمن بن أبی عقبة. (هامش المخطوط).
5) التهذیب 2- 305- 1234، و الاستبصار 1- 335- 1259.
6) الکافی 3- 331- 4.
7) التهذیب 2- 305- 1235.
8) المعتبر- 158.
وَ الشَّعْرِ وَ الطَّنَافِسِ قَالَ لَا تَسْجُدْ عَلَیْهِ وَ إِنْ قُمْتَ عَلَیْهِ وَ سَجَدْتَ عَلَی الْأَرْضِ فَلَا بَأْسَ وَ إِنْ بَسَطْتَ عَلَیْهِ الْحَصِیرَ وَ سَجَدْتَ عَلَی الْحَصِیرِ فَلَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
حلبى گويد: «از امام صادق عليه السلام درباره سجده بر فرش پارچه اى و مو ، يعنى فرش يا پارچه اى كه از جنس مو ساخته شده باشد، سؤال نمودم. آن حضرت فرمود : بر آنها سجده مكن، امّا اگر بر آنها بايستى و بر زمين سجده نمايى، اشكالى ندارد. همچنين اگر بر آنها حصيرى بگسترانى و بر آن حصير سجده نمايى، سجده صحيح است».
6755- 5- (1)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ یَاسِرٍ الْخَادِمِ قَالَ: مَرَّ بِی أَبُو الْحَسَنِ ع وَ أَنَا أُصَلِّی عَلَی الطَّبَرِیِّ وَ قَدْ أَلْقَیْتُ عَلَیْهِ شَیْئاً أَسْجُدُ عَلَیْهِ فَقَالَ لِی مَا لَکَ لَا تَسْجُدُ عَلَیْهِ أَ لَیْسَ هُوَ مِنْ نَبَاتِ الْأَرْضِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ وَ الصَّدُوقُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِمَا عَنْ یَاسِرٍ الْخَادِمِ (2)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ (3)
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی التَّقِیَّةِ.
**
ترجمه:
ياسر خادم خدمتگار امام رضا عليه السّلام گويد: روزى امام رضا عليه السّلام بر من گذشت، در حالى كه من بر سجّادۀ حصيرى كه به آن طبرى گويند نماز مىخواندم، و بر روى آن چيزى مانند سنگريزه انداخته و يا ريخته بودم آن حضرت به من فرمود: چرا روى همان حصير سجده نميكنى مگر حصير از روئيدنيهاى زمين نيست.
6756- 6- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ دَاوُدَ الصَّرْمِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الثَّالِثَ ع هَلْ یَجُوزُ السُّجُودُ عَلَی الْقُطْنِ وَ الْکَتَّانِ مِنْ غَیْرِ تَقِیَّةٍ فَقَالَ جَائِزٌ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی الضَّرُورَةِ.
**
ترجمه:
داوود صرمی گوید: از امام هادی (علیه السلام ) پرسیدم: ایا سجده بر پنبه و کتان در غیر تقیه جایز است؟ فرمود: جایز است
6757- 7- (5)وَ عَنْهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ کَیْسَانَ الصَّنْعَانِیِّ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ الثَّالِثِ ع أَسْأَلُهُ عَنِ السُّجُودِ عَلَی الْقُطْنِ وَ الْکَتَّانِ مِنْ غَیْرِ تَقِیَّةٍ وَ لَا ضَرُورَةٍ فَکَتَبَ إِلَیَّ ذَلِکَ جَائِزٌ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی ضَرُورَةٍ تَبْلُغُ هَلَاکَ النَّفْسِ وَ إِنْ کَانَ هُنَاکَ ضَرُورَةٌ
دُونَهَا انْتَهَی وَ یُمْکِنُ حَمْلُهُ عَلَی التَّقِیَّةِ أَیْضاً لِأَنَّ مُرَاعَاتَهَا هُنَا مَعَ قُوَّتِهَا یُوجِبُ مُوَافَقَتَهَا فِی الْفَتْوَی وَ إِنِ اشْتَرَطَ السَّائِلُ نَفْیَ التَّقِیَّةِ لِیَعْمَلَ بِهَا السَّائِلُ وَ تَنْتَفِیَ عَنْهُ الْمَفْسَدَةُ وَ عَنِ الشِّیعَةِ ثُمَّ یُعْلَمُ کَوْنُ الْفَتْوَی لِلتَّقِیَّةِ بِظُهُورِ الْمُعَارِضِ الرَّاجِحِ وَ مُوَافَقَتِهَا لِلتَّقِیَّةِ وَ التَّصْرِیحِ بِهَا فِی حَدِیثٍ آخَرَ کَمَا یَأْتِی هُنَا (1)وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی مَا قَبْلَ الْغَزْلِ لِمَا مَرَّ (2)وَ اللَّهُ أَعْلَمُ.
**
ترجمه:
حسين بن علي بن كيسان الصنعاني گوید: نوشتم برای امام هادی (علیه السلام ) ایا سجده بر پنبه و کتان در غیر تقیه و ضرورت جایز است؟ فرمود: جایز است
(3)3 بَابُ جَوَازِ السُّجُودِ عَلَی الْقُطْنِ وَ الْکَتَّانِ وَ الصُّوفِ وَ نَحْوِهَا فِی التَّقِیَّةِ **
ترجمه:
باب جایز است سجده بر پنبه و کتان و پشم و مثل آن در حال تقیه
6758- 1- (4)وَ 6759- 2- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَنْ أَخِیهِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ الْمَاضِیَ ع عَنِ الرَّجُلِ یَسْجُدُ عَلَی الْمِسْحِ وَ الْبِسَاطِ قَالَ لَا بَأْسَ إِذَا کَانَ فِی حَالِ التَّقِیَّةِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ (6)وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ أَیْضاً کَذَلِکَ (7)وَ زَادَا وَ لَا بَأْسَ بِالسُّجُودِ عَلَی الثِّیَابِ فِی حَالِ التَّقِیَّةِ
**
ترجمه:
علىّ بن يقطين از امام موسى كاظم عليه السّلام سؤال كرد: آيا شخص مىتوان بر گليم و فرش سجده كند ؟ آن حضرت فرمود : در حال تقيّه اشكالى ندارد. و نيز در حال تقيّه سجده كردن بر جامه اشكالى ندارد.
6760- 3- (8)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ عَنْ
1) یأتی فی الحدیث 1 و 2 من الباب الآتی من هذه الأبواب.
2) مر فی الحدیث 11 من الباب السابق، و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 5 من الباب 5 و الحدیث 1 من الباب 15 من أبواب لباس المصلی و فی الباب 1 من هذه الأبواب، و یأتی فی الباب 3 و 4 و 14 و الحدیث 4 من الباب 15 من هذه الأبواب و الحدیث 6 من الباب 8 من أبواب السجود.
3) الباب 3 فیه 3 أحادیث.
4) التهذیب 2- 307- 1245.
5) التهذیب 2- 307- 1245.
6) الفقیه 1- 270- 835.
7) التهذیب 2- 235- 930، و الاستبصار 1- 332- 1244.
8) التهذیب 2- 307- 1244، و الاستبصار 1- 332- 1245.
وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَسْجُدُ عَلَی الْمِسْحِ فَقَالَ إِذَا کَانَ فِی تَقِیَّةٍ فَلَا بَأْسَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ عُمُوماً (2).
**
ترجمه:
أبي بصير گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: اگر كسى بر روى پلاس سجده كند، چه صورت دارد؟ فرمود : اگر در حال تقيه باشد، مانعى ندارد.
(3)4 بَابُ جَوَازِ السُّجُودِ عَلَی الْمَلَابِسِ وَ عَلَی ظَهْرِ الْکَفِّ فِی حَالِ الضَّرُورَةِ **
ترجمه:
باب جایز است سجده بر لباس و پشت دست در حال ضرورت
6761- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الْمُثَنَّی الْحَنَّاطِ عَنْ عُیَیْنَةَ بَیَّاعِ الْقَصَبِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَدْخُلُ الْمَسْجِدَ فِی الْیَوْمِ الشَّدِیدِ الْحَرِّ فَأَکْرَهُ أَنْ أُصَلِّیَ عَلَی الْحَصَی فَأَبْسُطُ ثَوْبِی فَأَسْجُدُ عَلَیْهِ قَالَ نَعَمْ لَیْسَ بِهِ بَأْسٌ.
**
ترجمه:
عیینه بیاع القصب گويد: به امام صادق عليه السّلام گفتم: اگر در يك روز داغ تابستانى به مسجد بروم و نخواهم بر روى ريگهاى داغ سجده كنم، آيا مىتوانم جامۀ خود را پهن كنم و بر روى آن سجده نمايم ؟ فرمود : بلى. مانعى ندارد.
6762- 2- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِی طَالِبٍ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّلْتِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ الْفُضَیْلِ قَالَ: قُلْتُ لِلرِّضَا ع جُعِلْتُ فِدَاکَ الرَّجُلُ یَسْجُدُ عَلَی کُمِّهِ مِنْ أَذَی الْحَرِّ وَ الْبَرْدِ قَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
**
ترجمه:
قاسم بن فضیل گوید به امام رضا علیه السلام گفتم فدات بشوم مردی از گرما و سرما اذیت می شود و بر آستین سجده می کند
فرمود اشکال ندارد
6763- 3- (6)وَ عَنْهُ عَنْ عَبَّادِ بْنِ سُلَیْمَانَ عَنْ سَعْدِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَسْجُدُ عَلَی کُمِّ قَمِیصِهِ (7)مِنْ أَذَی الْحَرِّ وَ الْبَرْدِ أَوْ عَلَی رِدَائِهِ إِذَا کَانَ تَحْتَهُ مِسْحٌ أَوْ غَیْرُهُ مِمَّا لَا یُسْجَدُ عَلَیْهِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
**
ترجمه:
قاسم بن فضیل از احمد بن عمر نقل می کند که به امام رضا علیه السلام گفتم فدات بشوم مردی بر آستین سجده می کند اذیت می شودو بر عبا از گرما و سرما و زیر او گلیم یا چیزی که سجده بر آن صحیح نیست پهن است
فرمود اشکال ندارد
6764- 4- (8)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ کَتَبَ
1) تقدم فی الباب السابق.
2) یأتی فی الباب الآتی.
3) الباب 4 فیه 9 أحادیث.
4) التهذیب 2- 306- 1239، و الاستبصار 1- 332- 1248.
5) التهذیب 2- 306- 1241. و الاستبصار 1- 333- 1250.
6) التهذیب 2- 307- 1242، و الاستبصار 1- 333- 1251.
7) فی هامش الأصل عن نسخة- کمه لیقیه.
8) التهذیب 2- 307- 1243، و الاستبصار 1- 333- 1252.
رَجُلٌ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ ع هَلْ یَسْجُدُ الرَّجُلُ عَلَی الثَّوْبِ یَتَّقِی بِهِ وَجْهَهُ مِنَ الْحَرِّ وَ الْبَرْدِ وَ مِنَ الشَّیْءِ یَکْرَهُ السُّجُودَ عَلَیْهِ فَقَالَ نَعَمْ لَا بَأْسَ بِهِ.
**
ترجمه:
فضیل بن یسار گوید از حضرت موسی بن جعفر علیهما السلام پرسیدم آیا مرد سجده می کند بر لباسش تا صورتش را از گرما و سرما بر اشیائی که سجده بر آنها خوب نیست ؟
حضرت فرمود بله به او اشکال نیست
6765- 5- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ أَکُونُ فِی السَّفَرِ فَتَحْضُرُ الصَّلَاةُ وَ أَخَافُ الرَّمْضَاءَ عَلَی وَجْهِی کَیْفَ أَصْنَعُ قَالَ تَسْجُدُ عَلَی بَعْضِ ثَوْبِکَ فَقُلْتُ لَیْسَ عَلَیَّ ثَوْبٌ یُمْکِنُنِی أَنْ أَسْجُدَ عَلَی طَرَفِهِ وَ لَا ذَیْلِهِ قَالَ اسْجُدْ عَلَی ظَهْرِ کَفِّکَ فَإِنَّهَا أَحَدُ (2)الْمَسَاجِدِ.
**
ترجمه:
ابی بصیر به امام باقر علیه السلام گفتم در سفر بودم وقت نماز شداز حرارت برای صورتم ترسیدم چه کنم
فرمود بر مقداری از لباست سجده کن
گفتم برای من امکان سجده بر کنار یا پائین سجده بر لباس نیست
فرمود بر پشت دست ت سجده کن که یکی از محل سجده ها می باشد در حال ضرورت جایز است
6766- 6- (3)وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع جُعِلْتُ فِدَاکَ الرَّجُلُ یَکُونُ فِی السَّفَرِ فَیُقْطَعُ عَلَیْهِ الطَّرِیقُ فَیَبْقَی عُرْیَاناً فِی سَرَاوِیلَ وَ لَا یَجِدُ مَا یَسْجُدُ عَلَیْهِ یَخَافُ إِنْ سَجَدَ عَلَی الرَّمْضَاءِ أَحْرَقَتْ وَجْهَهُ قَالَ یَسْجُدُ عَلَی ظَهْرِ کَفِّهِ فَإِنَّهَا أَحَدُ الْمَسَاجِدِ.
**
ترجمه:
] ابى بصير گويد: محضر امام صادق عليه السّلام عرضه داشتم: فدايت شوم، شخصى در سفر راه بر او قطع مىشود پس در حالى كه يك زير شلوار پايش هست در ميان بيابان عريان مانده و مهرى هم ندارد كه در نماز بر آن سجده كند و از طرفى چون ريگهاى زمين خيلى گرم و سوزان هستند مىترسد اگر بر آن سجده كند صورتش بسوزد تكليفش چيست ؟ حضرت فرمودند : بر پشت دستش سجده كند زيرا پشت دست يكى از مساجد محسوب مىشود.
6767- 7- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِنَا قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع إِنَّا نَکُونُ بِأَرْضٍ بَارِدَةٍ یَکُونُ
1) التهذیب 2- 306- 1240، و الاستبصار 1- 333- 1249.
2) یحتمل کونه تعلیلا مجازیا یعنی لما کانت الکف أحد المساجد یجب السجود علیها فاشبه ذلک جواز السجود علیها فی الضرورة، و یحتمل ان لا یکون تعلیلا بل إنشاء للحکم، یعنی ان الشارع حکم بانها أحد المساجد التی یسجد علیها فی الضرورة، و یحتمل کونه إشارة الی تفسیر الآیة، یعنی انها أحد المساجد المقصودة بقوله تعالی (وَ أَنَّ الْمَساجِدَ لِلَّهِ).- منه قده-.
3) علل الشرائع- 340- 1.
4) التهذیب 2- 308- 1247، و الاستبصار 1- 332- 1247.
فِیهَا الثَّلْجُ أَ فَنَسْجُدُ عَلَیْهِ قَالَ لَا وَ لَکِنِ اجْعَلْ بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ شَیْئاً قُطْناً أَوْ کَتَّاناً.
**
ترجمه:
بعضی از اصحاب گفتند به امام باقر علیه السلام عرض کردم ما در سرزمین سرد سیر هستیم یخ و برف زیاد است آیا بر آن سجده کنیم
فرمود خیر ولی قرار ده بین خود و یخ چیزی از پنبه و کتان مانع قرار ده
6768- 8- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ یُصَلِّی فِی حَرٍّ شَدِیدٍ فَیَخَافُ عَلَی جَبْهَتِهِ مِنَ الْأَرْضِ قَالَ یَضَعُ ثَوْبَهُ تَحْتَ جَبْهَتِهِ.
**
ترجمه:
ابو بصير گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: شخصى كه در گرماى بسيار شديد نماز مىخواند هر گاه بيم داشته باشد از اينكه اگر پيشانى خود را بر زمين نهد، پيشانيش سوخته و آبله كند، تكليفش چيست؟ آن حضرت فرمود: جامۀ خود را بر محلّى كه مىخواهد پيشانى بر آن گذارد بيندازد، بعبارت ديگر بر جامهاش سجده كند.
6769- 9- (2)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُؤْذِیهِ حَرُّ الْأَرْضِ وَ هُوَ فِی الصَّلَاةِ وَ لَا یَقْدِرُ عَلَی السُّجُودِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَضَعَ ثَوْبَهُ إِذَا کَانَ قُطْناً أَوْ کَتَّاناً قَالَ إِذَا کَانَ مُضْطَرّاً فَلْیَفْعَلْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ عُمُوماً (4).
**
ترجمه:
علی بن جعفر گوید: از برادرش امام کاظم (عليه السّلام ) پرسیدم: فردی را حرارت زمین اذیت می¬کند و نمی¬تواند سجده کند، می¬تواند لباس پنبه ای یا کتان خود را روی زمین بگذارد و بر روی آن سجده کند؟ حضرت فرمود: اگر مضطر باشد اشکال ندارد
(5)5 بَابُ جَوَازِ السُّجُودِ بِغَیْرِ الْجَبْهَةِ عَلَی مَا شَاءَ وَ اسْتِحْبَابِ الْإِفْضَاءِ بِالْیَدَیْنِ إِلَی الْأَرْضِ **
ترجمه:
باب جایز است سجده به غیر پیشانی
6770- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ جَمِیعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَسْجُدَ فَارْفَعْ یَدَیْکَ بِالتَّکْبِیرِ وَ خِرَّ
1) الفقیه 1- 261- 801.
2) قرب الإسناد- 86.
3) تقدم فی الحدیث 2 من الباب 22، و الحدیث 2 و 4 من الباب 28 من أبواب مکان المصلی و فی الحدیث 5 و 6 و 7 من الباب 2، و فی الباب 3 من هذه الأبواب.
4) یأتی فی الباب 1 من أبواب القیام و فی الباب 3 من أبواب قضاء الصلوات.
5) الباب 5 فیه 3 أحادیث.
6) الکافی 3- 334- 1، و أورده بتمامه فی الحدیث 1 من الباب 1 من أبواب أفعال الصلاة.
سَاجِداً وَ ابْدَأْ بِیَدَیْکَ فَضَعْهُمَا عَلَی الْأَرْضِ وَ إِنْ کَانَ تَحْتَهُمَا ثَوْبٌ فَلَا یَضُرُّکَ وَ إِنْ أَفْضَیْتَ بِهِمَا إِلَی الْأَرْضِ فَهُوَ أَفْضَلُ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
] زراره گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: چون خواستى سجده كنى، دستهاى خود را به تكبير بلند كن و سجدهكنان بر زمين رو، و به دو دست خود شروع كن و اگر در زير دستان، جامهاى باشد، ضررى نمىرساند. ولى اگر دو دست را بر زمين رسانى بهتر است
6771- 2- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی خَالِدٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع لَا بَأْسَ أَنْ تَسْجُدَ وَ بَیْنَ کَفَّیْکَ وَ بَیْنَ الْأَرْضِ ثَوْبُکَ.
**
ترجمه:
ابو حمزه گوید امام باقر علیه السلام علیه السلام فرمود اشکالی ندارد که سجده کنی و بین کتف تو و زمین فاطله باشد
6772- 3- (3)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَسْجُدُ فَیَضَعُ یَدَهُ عَلَی نَعْلِهِ هَلْ یَصْلُحُ ذَلِکَ لَهُ قَالَ لَا بَأْسَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
**
ترجمه:
علی ابن جعفر گوید: از برادرم امام کاظم علیه السلام پرسیدم: فردی هنگام سجده دستش را روی کفشش می¬گذارد، آیا این کار جایز است؟ حضرت فرمود: اشکالی ندارد.
(6)6 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ السُّجُودِ عَلَی الْقِیرِ وَ الْقُفْرِ وَ الصَّارُوجِ إِلَّا فِی الضَّرُورَةِ **
ترجمه:
باب جایز نیست سجده بر قیر و
6773- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: لَا تَسْجُدْ عَلَی الْقِیرِ وَ لَا عَلَی الْقُفْرِ (8)وَ لَا عَلَی الصَّارُوجِ (9).
1) التهذیب 2- 83- 308.
2) التهذیب 2- 309- 1254.
3) مسائل علی بن جعفر- 112- 30.
4) تقدم فی الحدیث 5 من الباب 1 من هذه الأبواب.
5) یأتی فی الباب 8 و 9 من هذه الأبواب، و فی الحدیث 1 من الباب 1 من أبواب أفعال الصلاة.
6) الباب 6 فیه 8 أحادیث.
7) التهذیب 2- 304- 1228.
8) فی الحدیث" لا یسجد علی القفر" کانه ردی القیر المستعمل مرارا، و فی عبارة بعض الأفاضل- القفر شیء یشبه الزفت، و رائحته کرائحة القیر. (مجمع البحرین 3- 462).
9) فی الحدیث" لا تسجد علی الصاروج" هو النورة و اخلاطها. (مجمع البحرین 2- 313).
وَ
رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ وَ غَیْرِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ ذِکْرَ الْقُفْرِ (1)
**
ترجمه:
عمرو بن سعید گويد: امام رضا عليه السّلام فرمود: بر روى شورهزار و بر روى قير و صاروج سجده مكن.
6774- 2- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ الْحَکَمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی السَّفِینَةِ إِلَی أَنْ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ آخُذُ مَعِی مَدَرَةً أَسْجُدُ عَلَیْهَا فَقَالَ نَعَمْ.
**
ترجمه:
صالح بن حکم گوید از امام صادق علیه السلام سوال کردم از نماز در کشتی ...کلوخی همراه داشتم بر آن سجده می کنم
فرمود :بله
6775- 3- (3)وَ قَدْ تَقَدَّمَ فِی حَدِیثِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ أَ یُسْجَدُ عَلَی الزِّفْتِ یَعْنِی الْقِیرَ قَالَ لَا.
**
ترجمه:
زراره گويد: به امام باقر عليه السّلام عرض كردم: آيا مىتوانم به قير سجده كنم؟ فرمود: نه
6776- 4- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلَ الْمُعَلَّی بْنُ خُنَیْسٍ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ أَنَا عِنْدَهُ عَنِ السُّجُودِ عَلَی الْقُفْرِ وَ عَلَی الْقِیرِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
قَالَ الشَّیْخُ هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الضَّرُورَةِ أَوِ التَّقِیَّةِ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
معلّى بن خنيس از امام صادق (عليه السّلام ) سؤال كرد: آيا سجده كردن بر قفر (يعنى قير پخته كه سابقا با وسائل ابتدائى بعمل مىآوردند و معمولا خاكستر به آن مىافزودند و با قير امروزى كه با وسائل و دانش بسيار پيشرفته از نفت مشتق مىشود تفاوت داشته است) و بر قير خام يا پخته جايز است؟ آن حضرت فرمود: اشكالى ندارد
6777- 5- (6)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع- عَنِ الصَّلَاةِ عَلَی الْقَارِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
**
ترجمه:
] معاوية بن عمّار از امام صادق عليه السّلام سؤال كرد: سجده كردن بر قير جايز است؟ آن حضرت فرمود: اشكالى ندارد.
6778- 6- (7)وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی
السَّفِینَةِ إِلَی أَنْ قَالَ یُصَلِّی عَلَی الْقِیرِ وَ الْقُفْرِ وَ یَسْجُدُ عَلَیْهِ.
أَقُولُ: قَدْ عَرَفْتَ وَجْهَهُ وَ قَرِینَةُ الضَّرُورَةِ ظَاهِرَةٌ.
**
ترجمه:
معاوية بن عمّار گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: در كشتى چگونه نماز بخوانم؟ تا اینکه فرمود: نماز می خواند بر قفر(يعنى قير پخته كه سابقا با وسائل ابتدائى بعمل مىآوردند و معمولا خاكستر به آن مىافزودند و با قير امروزى كه با وسائل و دانش بسيار پيشرفته از نفت مشتق مىشود تفاوت داشته است) و بر قير خام و سجده می کند بر ان
6779- 7- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَیْمُونٍ أَنَّهُ قَالَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ نَسْجُدُ عَلَی مَا فِی السَّفِینَةِ وَ عَلَی الْقِیرِ قَالَ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
ابراهیم بن میمون به امام صادق (عليه السّلام ) گفت: بر انچه در کشتی است و بر قیر سجده می کنیم فرمود: ایرادی ندارد
6780- 8- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْقِیرُ مِنْ نَبَاتِ الْأَرْضِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (3).
**
ترجمه:
منصور بن حازم از امام صادق عليه السّلام روايت كرده كه فرمود: قير از چيزهائى است كه از زمين بيرون مىآيد.
(4)7 بَابُ جَوَازِ السُّجُودِ عَلَی الْقِرْطَاسِ وَ إِنْ کَانَ مَکْتُوباً عَلَی کَرَاهِیَةٍ مَعَ الْکِتَابَةِ **
ترجمه:
باب جایز است سجده بر کاغذ اگرچه نوشته داشته باشد و مکروه است بانوشته دار بودنش
6781- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الْمَحْمِلِ یَسْجُدُ عَلَی الْقِرْطَاسِ وَ أَکْثَرَ ذَلِکَ یُومِئُ إِیمَاءً.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
صفوان الجمّال گوید: امام صادق علیه السلام را در محمل دیدم که بر روی کاغذ سجده می کرد و اغلب آن ایماء و اشاره بود.
6782- 2- (7)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ قَالَ سَأَلَ دَاوُدُ بْنُ فَرْقَدٍ (8)أَبَا الْحَسَنِ
1) الفقیه 1- 457- 1322، أخرجه بتمامه عنه و عن التهذیب فی الحدیث 4 من الباب 13 من أبواب القبلة.
2) الفقیه 1- 457- 1323.
3) تقدم ما یدلّ علیه عموما فی الباب 1 من هذه الأبواب.
4) الباب 7 فیه 3 أحادیث.
5) التهذیب 2- 309- 1251، و الاستبصار 1- 334- 1258.
6) المحاسن- 373- 140، و أورده فی الحدیث 17 من الباب 15 من أبواب القبلة.
7) الاستبصار 1- 334- 1257.
8) فی هامش الأصل عن موضع من التهذیب- داود بن یزید.
ع عَنِ الْقَرَاطِیسِ وَ الْکَوَاغِدِ الْمَکْتُوبَةِ عَلَیْهَا هَلْ یَجُوزُ السُّجُودُ عَلَیْهَا أَمْ لَا فَکَتَبَ یَجُوزُ.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ مِثْلَهُ (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ یَزِیدَ مِثْلَهُ (2)وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ (3)بِإِسْنَادِهِ عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِی یَزِیدَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الثَّالِثِ ع مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
داود بن أبى زيد عريضهاى به امام هادى عليه السلام نوشت و از آن حضرت پرسيد: كاغذهائى كه چيزى بر آن نوشته باشند آيا سجده كردن بر آنها جايز است ؟ آن حضرت در پاسخ نوشت : جايز است.
6783- 3- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ کَرِهَ أَنْ یَسْجُدَ عَلَی قِرْطَاسٍ عَلَیْهِ کِتَابَةٌ (5).
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ (6).
**
ترجمه:
] جميل بن درّاج گويد: امام صادق عليه السّلام سجده كردن بر كاغذى را كه بر آن چيزى نوشته باشد، مكروه مىدانست.
(7)8 بَابُ جَوَازِ السُّجُودِ عَلَی شَیْءٍ لَیْسَ عَلَیْهِ سَائِرُ الْجَسَدِ وَ حُکْمِ عُلُوِّ الْمَسْجِدِ عَنِ الْمَوْقِفِ **
ترجمه:
باب جایز است سجده بر شیئی که بدن بر آن نباشد و حکم بالا بودن محل سجده از محل ایستادن
6784- 1- (8)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَکُونُ عَلَی الْمُصَلَّی
وَ الْحَصِیرِ فَیَسْجُدُ فَیَضَعُ یَدَهُ عَلَی الْمُصَلَّی وَ أَطْرَافَ أَصَابِعِهِ عَلَی الْأَرْضِ أَوْ بَعْضَ کَفَّیْهِ خَارِجاً عَنِ الْمُصَلَّی عَلَی الْأَرْضِ قَالَ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر گوید: از برادرش امام کاظم (علیه السلام ) درباره مردی سؤال کردم که روی سجّاده یا حصیر نماز می خواند، پس سجده می کند و دستش را روی سجاده می گذارد امّا سر انگشتانش یا مقداری از کف دستش خارج از سجاده و روی زمین قرار می گیرد؛ فرمود: اشکال ندارد.
6785- 2- (1)وَ عَنْهُ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَقْعُدُ فِی الْمَسْجِدِ وَ رِجْلَاهُ خَارِجَةٌ مِنْهُ أَوِ انْتَقَلَ (2)مِنَ الْمَسْجِدِ وَ هُوَ فِی صَلَاتِهِ قَالَ لَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ (3)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ السُّجُودِ عَلَی الْخُمْرَةِ وَ عَلَی الْحَصَی (4)وَ الْمَدَرَةِ (5)وَ الْقِیَامِ عَلَی الْمُصَلَّی وَ السُّجُودِ عَلَی غَیْرِهِ (6)وَ أَحَادِیثِ السُّجُودِ عَلَی الْقِرْطَاسِ (7)وَ غَیْرِ ذَلِکَ (8)وَ تَقَدَّمَ أَیْضاً فِی بَعْضِ أَحَادِیثِ الْحَیْضِ وَ النِّفَاسِ (9)مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ أَیْضاً (10).
**
ترجمه:
علی ابن جعفر گفته است از امام کاظم علیه السلام سؤال کردم، کسی در سجده¬گاهش می¬نشیند و پاهایش خارج از آن یا پایین تر از سجده گاهش است؟ فرمود: اشکالی ندارد
6786- 3- (11)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: لَا یَسْجُدُ الرَّجُلُ عَلَی شَیْءٍ لَیْسَ عَلَیْهِ سَائِرُ جَسَدِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ (12)
1) قرب الإسناد- 95، و أورده فی الحدیث 7 من الباب 44 من أبواب مکان المصلی.
2) فی المصدر- أو أسفل.
3) مسائل علی بن جعفر 153- 207.
4) تقدم أحادیث الخمرة و الحصی فی الباب 2 من هذه الأبواب.
5) تقدم فی الحدیث 2 من الباب 6 من هذه الأبواب.
6) تقدم فی الحدیث 5 من الباب 1، و فی الحدیث 4 و 5 من الباب 2 من هذه الأبواب.
7) تقدم فی الباب 7 من هذه الأبواب.
8) مر فی الحدیث 9 و 10 من الباب 1 من هذه الأبواب.
9) تقدم فی الباب 45 من أبواب الحیض.
10) یأتی فی الباب 10 من أبواب السجود.
11) الکافی 3- 332- 10.
12) التهذیب 2- 305- 1233، و الاستبصار 1- 335- 1261.
قَالَ الشَّیْخُ هَذَا مُوَافِقٌ لِلْعَامَّةِ وَ الْوَجْهُ فِیهِ التَّقِیَّةُ أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی حُکْمِ عُلُوِّ الْمَسْجِدِ عَنِ الْمَوْقِفِ فِی السُّجُودِ (1).
**
ترجمه:
غياث بن ابراهيم گويد: امام صادق عليه السّلام از پدر بزرگوارش عليه السّلام از امير مؤمنان على عليه السّلام نقل مىكند كه حضرتش فرمود: انسان نبايد بر چيزى سجده كند كه باقى بدنش بر آن نباشد.
(2)9 بَابُ حُکْمِ السُّجُودِ عَلَی السَّبَخَةِ وَ الثَّلْجِ وَ الْوَحَلِ **
ترجمه:
باب حکم سجده بر گل مردابی و برف و گل نرم
6787- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَمَّرِ بْنِ خَلَّادٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ السُّجُودِ عَلَی الثَّلْجِ فَقَالَ لَا تَسْجُدْ فِی السَّبَخَةِ وَ لَا عَلَی الثَّلْجِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی مَضْمُونِ الْبَابِ فِی مَکَانِ الْمُصَلِّی (4)وَ غَیْرِهِ (5).
**
ترجمه:
معمر بن خلاّد گويد: از امام رضا عليه السّلام پرسيدم: سجده بر روى برف چه صورت دارد ؟ ابو الحسن فرمود : در شنزار نماز مخوان و بر روى برف سجده مكن.
6788- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الْجِصِّ تُوقَدُ عَلَیْهِ الْعَذِرَةُ وَ عِظَامُ الْمَوْتَی ثُمَّ یُجَصَّصُ بِهِ الْمَسْجِدُ أَ یُسْجَدُ عَلَیْهِ فَکَتَبَ ع إِلَیَّ بِخَطِّهِ أَنَّ الْمَاءَ وَ النَّارَ قَدْ طَهَّرَاهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ وَ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِمَا عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ (8)
1) یأتی فی الباب 10 و 11 من أبواب السجود.
2) الباب 9 فیه حدیث واحد.
3) التهذیب 2- 310- 1257، و الاستبصار 1- 335- 1262، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 28 من أبواب مکان المصلی.
4) تقدم فی الباب 15 و 28 من أبواب مکان المصلی.
5) تقدم فی الحدیث 6 من الباب 50 من أبواب لباس المصلی، و فی الحدیث 7 من الباب 4 من هذه الأبواب.
6) 6الباب 10 فیه حدیث واحد.
7) الکافی 3- 330- 3، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 81 من أبواب النجاسات.
8) الفقیه 1- 270- 833، و التهذیب 2- 235- 928.
أَقُولُ: هَذَا غَیْرُ صَرِیحٍ فِی جَوَازِ السُّجُودِ عَلَیْهِ بِالْجَبْهَةِ وَ الْحُکْمُ بِالطَّهَارَةِ لَا یَسْتَلْزِمُهُ وَ مَا تَقَدَّمَ مِنْ أَحَادِیثِ الْبَابِ الْأَوَّلِ یَقْتَضِی الْمَنْعَ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ.
**
ترجمه:
حسن بن محبوب گويد: از امام رضا عليه السّلام پرسيدم: گچى كه با نجاست آدمى و استخوان مردگان پخته مىشود و به آنها آلوده مىگردد، آنگاه مسجد را با آن گچكارى مىكنند، آيا بر آن مىتوان سجده كرد؟ آن حضرت عليه السّلام با خط خويش در پاسخم نوشت : همانا آتش و آب آن را پاك كردهاند.
(1)11 بَابُ اسْتِحْبَابِ السُّجُودِ عَلَی الْخُمْرَةِ وَ اتِّخَاذِهَا وَ جَوَازِ السُّجُودِ عَلَی الْخُمْرَةِ الْمَعْمُولَةِ مِنْ سَعَفِ النَّخْلِ وَ نَحْوِهَا لَا بِسُیُورٍ **
ترجمه:
باب مستحب است سجده بر سجاده و همراه داشتن آن و سجده بر سجاده ای که از لیف نخل و مثل آن بافته شود نه از پوست
6789- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی بِإِسْنَادِهِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع السُّجُودُ عَلَی الْأَرْضِ فَرِیضَةٌ وَ عَلَی الْخُمْرَةِ سُنَّةٌ.
**
ترجمه:
محمّد بن يحيى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: سجده كردن بر زمين واجب است و بر سجّاده مستحب است.
6790- 2- (3)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ غَیْرِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الرَّیَّانِ قَالَ: کَتَبَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا إِلَیْهِ بِیَدِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُقْبَةَ- یَسْأَلُهُ یَعْنِی أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنِ الصَّلَاةِ عَلَی الْخُمْرَةِ الْمَدَنِیَّةِ فَکَتَبَ صَلِّ فِیهَا مَا کَانَ مَعْمُولًا بِخُیُوطَةٍ وَ لَا تُصَلِّ عَلَی مَا کَانَ (مَعْمُولًا) (4)بِسُیُورَةٍ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الرَّیَّانِ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
على بن ريّان گويد: يكى از دوستان ما نامهاى به امام باقر عليه السّلام نوشت و آن را به دست ابراهيم بن عقبه براى آن حضرت فرستاد. در آن نامه از نماز بر سجّادۀ مدنى پرسيده بود. حضرت در پاسخ نوشت : در صورتىكه با نخ بافته شده باشد، بر آن نماز بخوان، ولى اگر از پوست، بافته شده باشد بر آن نماز نخوان.
6791- 3- (6)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ دَاوُدَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْمُؤَدِّبِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ شُعَیْبٍ یَرْفَعُهُ (7)عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا یَسْتَغْنِی شِیعَتُنَا عَنْ أَرْبَعٍ خُمْرَةٍ یُصَلِّی عَلَیْهَا وَ خَاتَمٍ یَتَخَتَّمُ بِهِ وَ سِوَاکٍ یَسْتَاکُ بِهِ وَ سُبْحَةٍ مِنْ طِینِ قَبْرِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع الْحَدِیثَ.
1) الباب 11 فیه 3 أحادیث.
2) الکافی 3- 331- 8، و أورده عنه و عن الفقیه و التهذیب فی الحدیث 7 من الباب 1 من هذه الأبواب.
3) الکافی 3- 331- 7.
4) لیس فی التهذیب. (هامش المخطوط).
5) التهذیب 2- 306- 1238.
6) التهذیب 6- 75- 147، و أورده بتمامه فی الحدیث 2 من الباب 75 من أبواب المزار.
7) فی المصدر زیادة- الی بعض أصحابه.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)
**
ترجمه:
علی بن شعیب گويد: امام کاظم عليه السّلام فرمود: شيعة ما از چهار چيز بىنياز نمىباشد: سجّادهاى كه در آن نماز بگزارد، انگشترى كه در دست كند، مسواكى كه با آن به نظافت دندانها بپردازد، و تسبيحى كه از تربت امام حسين عليه السّلام ساخته باشد.
(2)12 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ السُّجُودِ عَلَی الْمَعَادِنِ کَالذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَ الزُّجَاجِ وَ الْمِلْحِ وَ غَیْرِهَا **
ترجمه:
باب جایز نیست سجده بر معادن مثل طلا نقره شیشه و نمک و غیر آن
6792- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ أَنَّ بَعْضَ أَصْحَابِنَا کَتَبَ إِلَی أَبِی الْحَسَنِ الْمَاضِی ع- یَسْأَلُهُ عَنِ الصَّلَاةِ عَلَی الزُّجَاجِ قَالَ فَلَمَّا نَفَذَ کِتَابِی إِلَیْهِ تَفَکَّرْتُ وَ قُلْتُ هُوَ مِمَّا أَنْبَتَتِ الْأَرْضُ وَ مَا کَانَ لِی أَنْ (أَسْأَلَ) (4)عَنْهُ قَالَ فَکَتَبَ إِلَیَّ لَا تُصَلِّ عَلَی الزُّجَاجِ وَ إِنْ حَدَّثَتْکَ نَفْسُکَ أَنَّهُ مِمَّا أَنْبَتَتِ الْأَرْضُ وَ لَکِنَّهُ مِنَ الْمِلْحِ وَ الرَّمْلِ وَ هُمَا مَمْسُوخَانِ (5).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی (6)
وَ
رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ عِیسَی فِی کَشْفِ الْغُمَّةِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ الدَّلَائِلِ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ فِی دَلَائِلِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَسْکَرِیِّ ع قَالَ وَ کَتَبَ إِلَیْهِ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَیْنِ بْنِ
1) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 2 و 3 و 4 من الباب 2 من هذه الأبواب، و یأتی ما یدلّ علیه فی الحدیث 11 من الباب 1 من أبواب القیام، و فی الحدیث 6 من الباب 8 من أبواب السجود، و فی الحدیث 3 و 5 من الباب 16 من أبواب التعقیب، و فی الباب 17 من أبواب صلاة العیدین.
2) الباب 12 فیه حدیثان.
3) الکافی 3- 332- 14.
4) فی المصدر- أساله.
5) ورد فی هامش المخطوط ما نصه- کان المراد ان الزجاج من قبیل الرمل و الملح و من جنسهما، لأنهما من الأرض و قد خرجا بالاستحالة عنهما، و الزجاج من نبات الأرض و قد خرج بالاستحالة عنه، قال الصدوق فی العلل- لیس کل رمل ممسوخا و لا کل ملح، و لکن الرمل و الملح الذی یتخذ منهما الزجاج ممسوخان. انتهی، و لا یظهر له وجه یعتد به- منه قده-.
6) التهذیب 2- 304- 1231.
مُصْعَبٍ یَسْأَلُهُ وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَإِنَّهُ مِنَ الرَّمْلِ وَ الْمِلْحِ وَ الْمِلْحُ سَبَخٌ (1).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنِ السَّیَّارِیِّ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
محمّد بن حسين گويد: يكى از دوستان ما نامهاى به امام كاظم عليه السّلام نوشت و از آن حضرت در مورد نماز بر شيشه پرسيد. گويد : چون نامهام به سوى آن حضرت فرستاده شد، با خود فكر كردم و گفتم : شيشه از چيزهايى است كه از زمين است و حكم سنگ را دارد و سجده بر آن جايز است و لازم نبود از آن حضرت بپرسم. حضرتش در پاسخ نامۀ من نوشت : بر شيشه نماز مگزار، گرچه پيش خود فكر كردهاى كه از اجزاى زمين است، چنين نيست، بلكه شيشه مانند نمك و ريگ است كه مسخ شده و صورت اصلى خود را از دست دادهاند.
6793- 2- (3)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ یُونُسَ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تَسْجُدْ عَلَی الذَّهَبِ وَ لَا عَلَی الْفِضَّةِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ (4)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
**
ترجمه:
يونس بن يعقوب گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: بر طلا و نقره سجده نكن.
(6)13 بَابُ جَوَازِ السُّجُودِ عَلَی الْحَشِیشِ النَّابِتِ اخْتِیَاراً إِذَا أَلْصَقَ جَبْهَتَهُ بِالْأَرْضِ وَ عَلَی الْحَصَی **
ترجمه:
باب جایز است سجده بر گیاهان تازه روئیده در حال اختیار وقتی پیشانی به زمین بچسبد و بر سنگ ریزه
6794- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ النَّیْسَابُورِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی عَلَی الرَّطْبَةِ النَّابِتَةِ قَالَ فَقَالَ إِذَا أَلْصَقَ جَبْهَتَهُ بِالْأَرْضِ فَلَا بَأْسَ وَ عَنِ الْحَشِیشِ النَّابِتِ الثَّیِّلِ وَ هُوَ یُصِیبُ أَرْضاً جَدَداً قَالَ لَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ (1)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی (2)
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
على بن جعفر گويد: از برادر خود، امام كاظم عليه السّلام پرسيدم: مىتوان بر گياهى كه تازه روييده، نماز گزارد ؟ فرمود : چنانچه پيشانى به زمين بچسبد، اشكالى ندارد. پرسيدم : آيا مىتوان بر علف و گياه تازه يا چمن مرغزار نماز گزارد با وجود اينكه به زمين بدون آن نيز دسترسى داشت ؟ فرمود : اشكالى ندارد.
6795- 2- (4)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِکِ بْنِ عَمْرٍو قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع سَوَّی الْحَصَی حِینَ أَرَادَ السُّجُودَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
**
ترجمه:
عبد الملك بن عمرو گويد: امام صادق عليه السّلام را ديدم كه به هنگام سجده، سنگريزههاى سجدهگاه را هموار مىكرد.
(6)14 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ السُّجُودِ عَلَی الْعِمَامَةِ وَ الْقَلَنْسُوَةِ وَ الشَّعْرِ وَ الْکُمَّیْنِ وَ أَنَّهُ یُجْزِی مُسَمَّی السُّجُودِ بِالْجَبْهَةِ وَ یُسْتَحَبُّ الِاسْتِیعَابُ **
ترجمه:
باب جایز نیست سجده بر عمامه و کلاه و مو و آستینها و اینکه کفایت میکند انجام سجده با پیشانی و مستب است فرا گیر بودن آن
6796- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَسْجُدُ وَ عَلَیْهِ الْعِمَامَةُ لَا یُصِیبُ وَجْهُهُ (8)الْأَرْضَ قَالَ لَا یُجْزِیهِ ذَلِکَ حَتَّی تَصِلَ جَبْهَتُهُ إِلَی الْأَرْضِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (9).
**
ترجمه:
عبد الرحمان بن ابى عبد اللّه گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: مردى كه سجده مىكند و عمّامه به سر دارد و بدينسبب پيشانى او به زمين نمىرسد چه حكمى دارد؟ فرمود : تا پيشانى او به زمين نرسيده، سجدۀ او درست نيست.
6797- 2- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع أَنَّهُ قَالَ: قُلْتُ لَهُ الرَّجُلُ یَسْجُدُ وَ عَلَیْهِ قَلَنْسُوَةٌ أَوْ عِمَامَةٌ فَقَالَ إِذَا مَسَّ شَیْءٌ مِنْ جَبْهَتِهِ الْأَرْضَ فِیمَا بَیْنَ حَاجِبَیْهِ وَ قُصَاصِ شَعْرِهِ فَقَدْ أَجْزَأَ عَنْهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ مُرْسَلًا (2)
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
زراره گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: اگر شخصى كلاه يا عمامه بر سر داشته باشد كه عادتا بخشى از پيشانى او را مىپوشاند و در اين حال سجده كند چگونه است ؟آن حضرت فرمود: اگر از پيشانى او كه فاصلۀ ميان ابروها تا رستنگاه موى سر اوست اندكى به زمين برسد همين مقدار كافى است.
6798- 3- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ کَانَ لَا یَسْجُدُ عَلَی الْکُمَّیْنِ وَ لَا الْعِمَامَةِ.
**
ترجمه:
امام صادق از امیر المومنین علیهما السلام نقل فرمود که بر دو آستین و عمامه سجده نکن
6799- 4- (5)وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ أَنَّ عَلِیّاً ع کَرِهَ تَنْظِیمَ الْحَصَی فِی الصَّلَاةِ وَ کَانَ یَکْرَهُ أَنْ یُصَلِّیَ عَلَی قُصَاصِ شَعْرِهِ حَتَّی یُرْسِلَهُ إِرْسَالًا.
**
ترجمه:
امیر المومنین علیه السلام بد می دانست تنظیم سنگ ریزه ها را در نماز و بد میدانست سجده بر موهای رها شده در پیشانی
6800- 5- (6)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْعَمْرَکِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرْأَةِ تَطُولُ قُصَّتُهَا فَإِذَا سَجَدَتْ وَقَعَ بَعْضُ جَبْهَتِهَا عَلَی الْأَرْضِ وَ بَعْضٌ یُغَطِّیهِ الشَّعْرُ هَلْ یَجُوزُ ذَلِکَ قَالَ لَا حَتَّی تَضَعَ جَبْهَتَهَا عَلَی الْأَرْضِ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر گوید از حضرت موسی بن جعفر علیه السلام سوال کردم از خانمی که موهایش بلند وقتی سجده میرود مقداری از پیشانی روی زمین مقداری روی موها آیا جایز است
حضرت فرمود : خیر تا اینکه پیشانی بر زمین نهد
6801- 6- (7)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ وَ زَادَ قَالَ وَ سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَسْجُدُ فَتَحُولُ
عِمَامَتُهُ وَ قَلَنْسُوَتُهُ بَیْنَ جَبْهَتِهِ وَ بَیْنَ الْأَرْضِ قَالَ لَا یَصْلُحُ حَتَّی یَضَعَ جَبْهَتَهُ عَلَی الْأَرْضِ.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ (1)
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
**
ترجمه:
علی ابن جعفر گفته است از برادرم امام کاظم علیه السلام پرسیدم: فردی سجده می¬کند و عمامه و کلاهش بین پیشانی و زمین قرار می¬گیرد؟ حضرت فرمود: تا پیشانی را روی زمین نگذارد نماز صحیح نیست
(3)15 بَابُ جَوَازِ السُّجُودِ عَلَی الْمِرْوَحَةِ وَ السِّوَاکِ وَ الْعُودِ وَ السَّاجِ **
ترجمه:
باب جایز است سجده بر باد بزن و مسواک و عود و ساج
6802- 1- (4)وَ 6803- 2- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرِیضِ کَیْفَ یَسْجُدُ فَقَالَ عَلَی خُمْرَةٍ أَوْ عَلَی مِرْوَحَةٍ أَوْ عَلَی سِوَاکٍ یَرْفَعُهُ (6)إِلَیْهِ هُوَ أَفْضَلُ مِنَ الْإِیمَاءِ إِنَّمَا کَرِهَ مَنْ کَرِهَ السُّجُودَ عَلَی الْمِرْوَحَةِ مِنْ أَجْلِ الْأَوْثَانِ الَّتِی کَانَتْ تُعْبَدُ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ إِنَّا لَمْ نَعْبُدْ غَیْرَ اللَّهِ قَطُّ فَاسْجُدُوا عَلَی الْمِرْوَحَةِ وَ عَلَی السِّوَاکِ وَ عَلَی عُودٍ.
وَ
رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرِیضِ فَقَالَ یَسْجُدُ عَلَی الْأَرْضِ أَوْ عَلَی الْمِرْوَحَةِ وَ ذَکَرَ بَقِیَّةَ الْحَدِیثِ مِثْلَهُ (7)
**
ترجمه:
زراره گويد: از امام صادق عليه السّلام در مورد بيمار پرسيدم كه چگونه سجده كند ؟فرمود : بر سجّاده يا بر حصير سجّادهاى يا بر باد بزن، يا بر مسواك چوبين كه آنها را بلند كرده و بر آن سجده ميكند. و سجده بر اينها بهتر از ايماء است، و كسانى كه سجده بر بادبزن را مكروه ميدارند بخاطر اينكه اين عمل را شبيه بتپرستى ميدانند و ميگويند قرار دادن بادبزن و امثال آن پيش روى، پرستش غير خدا و بتها است، ايشان ايماء را بهتر از سجده بر سجّاده و بادبزن و مسواك يا بلند كردن و بر پيشانى گذاشتن و سجده بر آنها مىدانند لذا بر اينها سجده نمىكنند، در حالى كه غلط مىگويند و دچار خطا شدهاند زيرا ما هرگز غير خدا را نمىپرستيمپس بر بادبزن و بر مسواك و بر چوب عود سجده كنيد.
6804- 3- (8)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی مَحْمُودٍ أَنَّهُ قَالَ لِلرِّضَا ع الرَّجُلُ یُصَلِّی عَلَی سَرِیرٍ مِنْ سَاجٍ وَ یَسْجُدُ عَلَی السَّاجِ قَالَ نَعَمْ.
1) مسائل علی بن جعفر- 184- 361.
2) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 33 و 34 من أبواب لباس المصلی، و فی الباب 1 من هذه الأبواب.
3) الباب 15 فیه 4 أحادیث.
4) الفقیه 1- 362- 1039.
5) الفقیه 1- 362- 1039.
6) فی المصدر- یرفع.
7) التهذیب 2- 311- 1264.
8) الفقیه 1- 261- 803، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 36 من أبواب مکان المصلی.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی مَحْمُودٍ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
ابراهيم بن أبى محمود گوید: به امام رضا عليه السّلام عرض كردم: شخصى بر تخت چوبينى (از ساج) نماز ميگزارد، آيا مىتوان بر همان تخت سجده كند؟ آن حضرت فرمود : بلى، مىتواند
6805- 4- (2)الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الطُّوسِیُّ فِی مَجَالِسِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَخْلَدٍ عَنْ أَبِی عَمْرٍو السِّمَاکِ عَنْ یَحْیَی بْنِ أَبِی طَالِبٍ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَنَفِیِّ عَنْ سُفْیَانَ عَنِ ابْنِ الزُّبَیْرِ عَنْ جَابِرٍ أَنَّ النَّبِیَّ ص عَادَ مَرِیضاً فَرَآهُ یُصَلِّی عَلَی وِسَادَةٍ فَأَخَذَهَا فَرَمَی بِهَا وَ أَخَذَ عُوداً لِیُصَلِّیَ عَلَیْهِ فَأَخَذَهُ فَرَمَی بِهِ وَ قَالَ عَلَی الْأَرْضِ إِنِ اسْتَطَعْتَ وَ إِلَّا فَأَوْمِ إِیمَاءً وَ اجْعَلْ سُجُودَکَ أَخْفَضَ مِنْ رُکُوعِکَ.
أَقُولُ: حُکْمُ الْعُودِ هُنَا مَحْمُولٌ إِمَّا عَلَی کَوْنِهِ مَنْسُوخاً أَوْ عَلَی الْکَرَاهِیَةِ فِی أَوَّلِ الْإِسْلَامِ لِأَجْلِ الْأَوْثَانِ کَمَا مَرَّ (3)أَوْ عَلَی کَوْنِ الْعُودِ صَغِیراً جِدّاً لَا تَتَمَکَّنُ الْجَبْهَةُ مِنْهُ أَوْ عَلَی اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ السُّجُودِ عَلَی الْأَرْضِ وَ قَدْ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی مَضْمُونِ الْبَابِ (4).
**
ترجمه:
جابر گويد: پيامبر گرامى صلّى اللّه عليه و اله از بيمارى عيادت كرد و ديد كه او بر روى بالش سجده مىكند پس آن را برداشت و به كنارى انداخت.او عصايى برداشت تا بر آن سجده كند،حضرت آن را برداشت و به كنار انداخت و فرمود: اگر توانستى بر زمين سجده كن و گرنه به اشاره،و سجدههايت را فروتر از ركوعت قرار بده.
(5)16 بَابُ اسْتِحْبَابِ السُّجُودِ عَلَی تُرْبَةِ الْحُسَیْنِ ع أَوْ لَوْحٍ مِنْهَا وَ اتِّخَاذِ السُّبْحَةِ مِنْهَا وَ اسْتِصْحَابِهَا وَ إِدَارَتِهَا حَتَّی فِی الصَّلَاةِ الْفَرِیضَةِ وَ النَّافِلَةِ مَعَ خَوْفِ السَّهْوِ وَ جَوَازِ التَّسْبِیحِ بِهَا بِالْیَسَارِ **
ترجمه:
باب مستحب است سجده بر تربت امام حسین علیه السلام یامهر ساختن از آن و ساخت تسبیح با آن و همراه داشتن آن و گرداندن آن
6806- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع
السُّجُودُ عَلَی طِینِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع- یُنَوِّرُ إِلَی الْأَرَضِینَ السَّبْعَةِ وَ مَنْ کَانَتْ مَعَهُ سُبْحَةٌ مِنْ طِینِ قَبْرِ الْحُسَیْنِ ع کُتِبَ مُسَبِّحاً وَ إِنْ لَمْ یُسَبِّحْ بِهَا.
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: امام صادق علیه السلام فرمود: سجده بر خاک قبر حسین علیه السلام نورش تا آسمان هفت آسمان را نورانی میکند. هر کس تسبیحی از خاک قبر امام حسین علیه السلام به همراه داشته باشد ، تسبیح کننده به حساب میآید ؛ هر چند که با آن تسبیح نکند .
6807- 2- (1)أَحْمَدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ الطَّبْرِسِیُّ فِی الْإِحْتِجَاجِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ صَاحِبِ الزَّمَانِ ع أَنَّهُ کَتَبَ إِلَیْهِ یَسْأَلُهُ عَنِ السَّجْدَةِ عَلَی لَوْحٍ مِنْ طِینِ الْقَبْرِ هَلْ فِیهِ فَضْلٌ فَأَجَابَ ع یَجُوزُ ذَلِکَ وَ فِیهِ الْفَضْلُ قَالَ وَ سَأَلَهُ هَلْ یَجُوزُ لِلرَّجُلِ إِذَا صَلَّی الْفَرِیضَةَ أَوِ النَّافِلَةَ وَ بِیَدِهِ السُّبْحَةُ أَنْ یُدِیرَهَا وَ هُوَ فِی الصَّلَاةِ فَأَجَابَ ع یَجُوزُ ذَلِکَ إِذَا خَافَ السَّهْوَ وَ الْغَلَطَ وَ سَأَلَهُ هَلْ یَجُوزُ أَنْ یُدِیرَ السُّبْحَةَ بِالْیَدِ الْیَسَارِ إِذَا سَبَّحَ أَوْ لَا یَجُوزُ فَأَجَابَ ع یَجُوزُ ذَلِکَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ.
**
ترجمه:
حمیری از آقا ولیعصر (ارواحنا فداه) سوال کردند آقا جان، نظر شما در مُهری که از خاک قبر ساخته میشود چیست؟
آیا این فضیلتی دارد؟
هم جایز است هم فضیلتی دارد.
در ذیلش هم از حضرت سوال میکند
حتی در سر نماز هم میتواند تسبیح بزند؟
حضرت فرمود:
اگر با تسبیح گرداندن در صلاة دچار سهو و غلط نشود اشکالی ندارد.
وقتی میخواهد تسبیح بگوید با دست چپش تسبیح جایز است یانه؟
حضرت فرمود:آن جایز است شکر خدای را
س
6808- 3- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمِصْبَاحِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: کَانَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع خَرِیطَةُ دِیبَاجٍ صَفْرَاءُ فِیهَا تُرْبَةُ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَکَانَ إِذَا حَضَرَتْهُ الصَّلَاةُ صَبَّهُ عَلَی سَجَّادَتِهِ وَ سَجَدَ عَلَیْهِ ثُمَّ قَالَ ع إِنَّ السُّجُودَ عَلَی تُرْبَةِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- یَخْرِقُ الْحُجُبَ السَّبْعَ.
**
ترجمه:
] معاوية بن عمّار گويد: امام صادق علیه السلام پارچهای زرد رنگ از دیباج داشت و در درون آن، تربتی از امام حسین علیه السلام بود. وقتی که نماز فرا میرسید ، آن ترتبت را روی جانماز میپاشید و بر روی این تراب، سجده میکرد. سجده بر تربت آقا ابی عبدالله علیه السلام حجابهای هفتگانه را از بین میبرد.
6809- 4- (3)الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّیْلَمِیُّ فِی الْإِرْشَادِ قَالَ: کَانَ الصَّادِقُ ع لَا یَسْجُدُ إِلَّا عَلَی (4)تُرْبَةِ الْحُسَیْنِ ع- تَذَلُّلًا لِلَّهِ
وَ اسْتِکَانَةً إِلَیْهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی التَّکْفِینِ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الزِّیَارَاتِ (2)وَ التَّعْقِیبِ (3).
**
ترجمه:
محمد بن حسن دیلمی گويد: امام صادق عليه السّلام همواره چنين بودند كه: جز بر تربت امام حسين عليه السّلام به خاك ديگرى سجده نمى كردند و اين كار را از سر خشوع و خضوع براى خدا مى كردند.
(4)17 بَابُ اسْتِحْبَابِ السُّجُودِ عَلَی الْأَرْضِ وَ اخْتِیَارِهَا عَلَی غَیْرِهَا **
ترجمه:
باب مستحب است سجده بر زمین و انتخاب آن بر غیر آن
6810- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: السُّجُودُ عَلَی الْأَرْضِ أَفْضَلُ لِأَنَّهُ أَبْلَغُ فِی التَّوَاضُعِ وَ الْخُضُوعِ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ (6)بِإِسْنَادِهِ تَقَدَّمَ فِی الْبَابِ الْأَوَّلِ (7).
**
ترجمه:
هشام بن حكم گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: سجده كردن بر زمين بهتر و برتر از ساير چيزها است، زيرا زمين در نشان دادن فروتنى و خضوع و خاكسارى در برابر خداوند عزّ و جلّ گوياتر و رساتر و كاملتر است.
6811- 2- (8)قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع السُّجُودُ عَلَی الْأَرْضِ فَرِیضَةٌ وَ عَلَی غَیْرِ الْأَرْضِ سُنَّةٌ.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: سجده بر زمين فريضه است و بر غير زمين سنّت رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله است.
6812- 3- (9)وَ فِی رِوَایَةٍ أُخْرَی وَ عَلَی غَیْرِ ذَلِکَ سُنَّةٌ.
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ یَرْفَعُهُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع (10)
1) تقدم فی الحدیث 3 من الباب 11 من هذه الأبواب و فی الباب 12 من أبواب التکفین.
2) یأتی فی الباب 75 من أبواب المزار.
3) یأتی فی الباب 16 من أبواب التعقیب، و یأتی ما یدلّ علی بعض المقصود فی الباب 28 من أبواب الخلل.
4) الباب 17 فیه 4 أحادیث.
5) الفقیه 1- 272- 843، تقدم صدره فی الحدیث 1 من الباب 1 من هذه الأبواب.
6) علل الشرائع- 341- 1 الباب 42.
7) تقدم فی الحدیث 1 من الباب 1 من هذه الأبواب.
8) الفقیه 1- 207- 621، و أورده فی الحدیث 8 من الباب 1 من هذه الأبواب.
9) الفقیه 1- 268- 828.
10) علل الشرائع- 341- 2 الباب 42.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ مُرْسَلًا (1).
**
ترجمه:
راوی گويد: در روایتی دیگر آمده است؛ سجود بر زمين فريضه و بر غير آن سنّت است.
6813- 4- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ الْفَضْلِ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ السُّجُودِ عَلَی الْحُصُرِ وَ الْبَوَارِیِّ فَقَالَ لَا بَأْسَ وَ أَنْ یُسْجَدَ عَلَی الْأَرْضِ أَحَبُّ إِلَیَّ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص کَانَ یُحِبُّ ذَلِکَ أَنْ یُمَکِّنَ جَبْهَتَهُ مِنَ الْأَرْضِ فَأَنَا أُحِبُّ لَکَ مَا کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یُحِبُّهُ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْقِیَامِ (3)
و کتب المصنّف فی هامش الأصل هنا-" ثم بلغ قبالا بتوفیق اللّه تعالی".
إِنْ شَاءَ اللَّهُ.
ترجمه
اسحاق بن فضل گوید از امام صادق در مورد سجده بر حصیر و بوریا سوال کردم
فرمود : اشکال ندارد و سجده بر زمین برای مندوست داشتنی تر است بدرستیکه رسول خدا دوست می داشت صورت به خاک گذاشتن را و من دوست می دارم آنچه رسول خدا دوست می داشت
1) التهذیب 2- 235- 926.
2) التهذیب 2- 311- 1263.
3) یأتی فی الحدیث 2 من الباب 1 من أبواب القیام و فی الحدیث 15 من الباب 23 من أبواب السجود، و فی الحدیث 7 من الباب 2، و فی الحدیث 1 من الباب 3 من أبواب سجدتی الشکر، و الباب 17 من صلاة العیدین، و تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 11 من الباب 87 من أبواب الدفن.
(1)1 بَابُ اسْتِحْبَابِهِمَا لِلصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ خَاصَّةً أَدَاءً وَ قَضَاءً جَمَاعَةً وَ فُرَادَی دُونَ النَّوَافِلِ وَ بَقِیَّةِ الْفَرَائِضِ **
ترجمه:
باب مستحب است اذان و اقامه برای نمازهای پنجگانه ادا و قضا جماعت و فرادا غیر از نمازهای مستحب و دیگر نماز های واجب
6814- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ وَ الْفُضَیْلِ (3)عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَمَّا أُسْرِیَ بِرَسُولِ اللَّهِ ص إِلَی السَّمَاءِ فَبَلَغَ الْبَیْتَ الْمَعْمُورَ وَ حَضَرَتِ الصَّلَاةُ فَأَذَّنَ جَبْرَئِیلُ ع وَ أَقَامَ فَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ص- وَ صَفَّ الْمَلَائِکَةُ وَ النَّبِیُّونَ خَلْفَ مُحَمَّدٍ ص.
**
ترجمه:
] زراره و فضل گويند: امام باقر عليه السّلام فرمود: هنگامى كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله به سوى آسمان به معراج رفت، چون به بيت المعمور رسيد و وقت نماز فرارسيد، جبرئيل اذان و اقامه گفت. پس رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله جلو ايستاد و فرشتگان و پيامبران در پشت سرش صف كشيدند.
6815- 2- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَمَّا هَبَطَ جَبْرَئِیلُ ع بِالْأَذَانِ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص- کَانَ رَأْسُهُ فِی حَجْرِ عَلِیٍّ ع فَأَذَّنَ جَبْرَئِیلُ وَ أَقَامَ فَلَمَّا انْتَبَهَ رَسُولُ اللَّهِ ص
قَالَ یَا عَلِیُّ- سَمِعْتَ قَالَ نَعَمْ قَالَ حَفِظْتَ قَالَ نَعَمْ قَالَ ادْعُ بِلَالًا فَعَلِّمْهُ فَدَعَا عَلِیٌّ ع بِلَالًا فَعَلَّمَهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ (1)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
منصور بن حازم گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هنگامى كه جبرئيل عليه السّلام از آسمان با اذان بر رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله فرود آمد، سر مبارك آن حضرت بر دامان على عليه السّلام بود. جبرئيل اذان و اقامه گفت، هنگامى كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله از خواب بيدار شد، فرمود : اى على! آيا آنچه جبرئيل گفت، شنيدى ؟ على عليه السّلام پاسخ داد : آرى. فرمود : آيا حفظ كردى ؟ عرضه داشت : آرى. فرمود : بلال را فراخوان و اذان را به او بياموز.
6816- 3- (3)مُحَمَّدُ بْنُ مَکِّیٍّ الشَّهِیدُ فِی الذِّکْرَی عَنِ ابْنِ أَبِی عَقِیلٍ عَنِ الصَّادِقِ ع أَنَّهُ لَعَنَ قَوْماً زَعَمُوا أَنَّ النَّبِیَّ ص- أَخَذَ الْأَذَانَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَیْدٍ فَقَالَ یَنْزِلُ الْوَحْیُ عَلَی نَبِیِّکُمْ- فَتَزْعُمُونَ أَنَّهُ أَخَذَ الْأَذَانَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زَیْدٍ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ وَ عَلَی تَفْصِیلِ الْأَحْکَامِ الْمَذْکُورَةِ (4).
**
ترجمه:
] ابن ابوعقیل گفته است: شیعه بر این اجماع دارد که صادق علیه السلام قومی را که گمان کنند نبی اذان را از عبدالله بن زید گرفته است لعنت کرده است
1) الفقیه 1- 282- 865.
2) التهذیب 2- 277- 1099.
3) الذکری 168.
4) یأتی فی الأبواب 2 و 4 و 6 و 7، و فی الأحادیث 4 و 9 و 15 من الباب 11 و فی الأبواب 14 و 19 و 27، و فی الحدیث 3 من الباب 29، و فی الأبواب 31 و 32 و 33 و 34 و 35 و 36 و 37 و 38 و 39 و 40 و 41 و 44 و 47 من هذه الأبواب، و فی الحدیثین 2 و 17 من الباب 11، و فی الحدیث 4 من الباب 13، و فی الباب 49 من أبواب صلاة الجمعة، و فی الحدیث 2 من الباب 6 من أبواب صلاة الجماعة، و تقدم ما یدلّ علی الاستحباب فی الحدیث 24 من الباب 13 من أبواب اعداد الفرائض، و فی الحدیث 24 من الباب 60 من أبواب أحکام المساجد، و یأتی ما یدلّ علی عدم استحبابهما فی الباب 7 من أبواب صلاة العیدین.
(1)2 بَابُ اسْتِحْبَابِ تَوَلِّی أَذَانِ الْإِعْلَامِ وَ الْمُدَاوَمَةِ عَلَیْهِ وَ رَفْعِ الصَّوْتِ بِهِ وَ إِکْرَامِ الْمُؤَذِّنِینَ وَ حُسْنِ الظَّنِّ بِهِمْ **
ترجمه:
باب مستحب است کسی اذان بگوید و مداومت بر آن داشته باشد و صدا را بلند کند و گرامیداشت موذن و خوش گمان بودن به آنها
6817- 1مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَذَّنَ فِی مِصْرٍ مِنْ أَمْصَارِ الْمُسْلِمِینَ سَنَةً وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ.
ترجمه:
] رسول خدا صلّى الله عليه و آله فرمودند: هر كس در شهرى از شهرهاى مسلمانان يك سال اذان بگويد، بهشت براى او واجب مىشود.
6817- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَذَّنَ فِی مِصْرٍ مِنْ أَمْصَارِ الْمُسْلِمِینَ سَنَةً وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (3)
وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
رسول خدا صلّى الله عليه و آله فرمودند: هر كس در شهرى از شهرهاى مسلمانان يك سال اذان بگويد، بهشت براى او واجب مىشود.
6818- 2- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ زَکَرِیَّا صَاحِبِ السَّابِرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: ثَلَاثَةٌ فِی الْجَنَّةِ عَلَی الْمِسْکِ الْأَذْفَرِ مُؤَذِّنٌ أَذَّنَ احْتِسَاباً وَ إِمَامٌ أَمَّ قَوْماً وَ هُمْ بِهِ رَاضُونَ وَ مَمْلُوکٌ یُطِیعُ اللَّهَ وَ یُطِیعُ مَوَالِیَهُ.
**
ترجمه:
زکریا صاحب سابری گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: در بهشت سه گروه هستند كه بر مشك خوشبو هستند. مؤذني كه قربه الي الله اذان بگويد و امامي كه پيشواي قومي باشد و مردم از او راضي هستند و غلامي كه هم مطيع خدا باشد و هم مطيع مولا.
6819- 3- (6)وَ عَنْهُ عَنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ بَکْرِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ سَعْدٍ الْإِسْکَافِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ مَنْ أَذَّنَ سَبْعَ سِنِینَ (احْتِسَاباً) (7)جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ لَا ذَنْبَ لَهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (1)
وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَلَّامٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِیفٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
] سعد اسکاف گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: هر كس هفت سال قربه الي الله اذان بگويد، فرداي قيامت در حالي كه هيچ اثري از گناه در پروندهاش نيست محشور ميشود.
6820- 4- (3)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عِیسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِلْمُؤَذِّنِ فِیمَا بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ مِثْلُ أَجْرِ الشَّهِیدِ الْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ قَالَ قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُمْ یَجْتَلِدُونَ (4)عَلَی الْأَذَانِ (5)- قَالَ کَلَّا إِنَّهُ یَأْتِی عَلَی النَّاسِ زَمَانٌ یَطْرَحُونَ الْأَذَانَ عَلَی ضُعَفَائِهِمْ وَ تِلْکَ لُحُومٌ حَرَّمَهَا اللَّهُ عَلَی النَّارِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (6)
وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عِیسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: براي مؤذن در بين اذان و اقامه اجري همچون اجر شهيدي است كه در راه خداوند به خون خود غلطيده است. راوي سؤال كرد : يا رسول الله! آيا آنها با اذان گفتن به جنگ ميروند ؟ حضرت فرمود : هرگز! بلكه زماني ميآيد كه مردم اذان را به انسانهاي ضعيف واگذار ميكنند، در حالي كه خداوند گوشت بدن اذان گويان را بر آتش حرام نموده است.
6821- 5- (8)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ مُصْعَبِ بْنِ سَلَّامٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِیفٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: مَنْ أَذَّنَ
1) الفقیه 1- 286- 883.
2) ثواب الأعمال- 52.
3) التهذیب 2- 283- 1130، و أورد صدره فی الحدیث 6 من الباب 11 من هذه الأبواب.
4) فی نسخة من الفقیه- یختارون" هامش المخطوط" و یجتلدون علی الأذان- یتضاربون علیه و یتقاتلون" مجمع البحرین 3- 26".
5) فی ثواب الأعمال- الأذان و الإقامة- هامش المخطوط.
6) الفقیه 1- 283- 869.
7) ثواب الأعمال- 53- 1.
8) التهذیب 2- 284- 1131، یأتی ذیله فی الحدیث 5 من الباب الآتی و أورد نحوه فی الحدیث 8 من الباب الآتی.
عَشْرَ سِنِینَ مُحْتَسِباً یَغْفِرِ اللَّهُ لَهُ مَدَّ بَصَرِهِ وَ صَوْتِهِ فِی السَّمَاءِ وَ یُصَدِّقْهُ کُلُّ رَطْبٍ وَ یَابِسٍ سَمِعَهُ وَ لَهُ مِنْ کُلِّ مَنْ یُصَلِّی مَعَهُ فِی مَسْجِدِهِ سَهْمٌ وَ لَهُ مِنْ کُلِّ مَنْ یُصَلِّی بِصَوْتِهِ حَسَنَةٌ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا نَحْوَهُ (1)وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی بْنِ الْمُتَوَکِّلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ نَاجِیَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ (2)
وَ رَوَاهُ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
] سعد بن ظریف گويد: امام باقر عليه السّلام: هر كس ده سال قربه الي الله اذان بگويد، خداي عالم گناهان او را ميبخشد. اگر چه گناهانش به اندازه برد ديد يك انسان باشد. هر خشك و تري كه اين اذان را بشنود، او را تصديق ميكند. هر كس در آن مسجد نماز بخواند، سهم مؤذن محفوظ است. هر كس صداي مؤذن را بشنود و در نماز حاضر شود، براي اين شخص يك حسنه نوشته ميشود.
6822- 6- (4)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنِ الْعَرْزَمِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: (إِنَّ مِنْ) (5)أَطْوَلِ النَّاسِ أَعْنَاقاً یَوْمَ الْقِیَامَةِ الْمُؤَذِّنِینَ (6).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ نَحْوَهُ (7).
**
ترجمه:
عرزمى گوید: امام صادق عليه السّلام فرمود: كسانى كه اذان گويند در روز قيامت از تمام مردم سرافرازترند.
6823- 7- (8)وَ عَنْهُ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ حُکَیْمٍ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: دَخَلَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الشَّامِ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- فَقَالَ
لَهُ إِنَّ أَوَّلَ مَنْ سَبَقَ إِلَی الْجَنَّةِ بِلَالٌ- قَالَ وَ لِمَ قَالَ لِأَنَّهُ أَوَّلُ مَنْ أَذَّنَ.
**
ترجمه:
] سليمان بن جعفر گويد: داخل شد مردی از اهل شام بر امام صادق عليه السّلام ، پس امام به او فرمود: اولین کسی که سبقت میگرد در ورود به بهشت بلال است. شخص گفت : چرا؟ امام فرمود : زیرا او اولین کسی است که اذان گفت.
6824- 8- (1)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ یَحْیَی بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ سَهْلِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ سَلَّامٍ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمُؤَذِّنُ الْمُحْتَسِبُ کَالشَّاهِرِ سَیْفَهُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ الْقَاتِلِ بَیْنَ الصَّفَّیْنِ.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: اذانگویی که برای خدا اذان بگوید، همانند کسی است که شمشیرش را در راه خدا از غلاف بیرون کشیده و بین دو صف کفر و اسلام، در برابر کافران میجنگد.
6825- 9- (2)وَ قَالَ: مَنْ أَذَّنَ احْتِسَاباً سَبْعَ سِنِینَ جَاءَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ لَا ذَنْبَ لَهُ.
**
ترجمه:
] راوی گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: هر كس از روى اخلاص خالصا لوجه اللّٰه هفت سال أذان بگويد، روز قيامت در حالى وارد محشر شود كه او را گناه نباشد
6826- 10- (3)قَالَ وَ قَالَ عَلِیٌّ ع یُحْشَرُ الْمُؤَذِّنُونَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ طِوَالَ الْأَعْنَاقِ.
**
ترجمه:
] راوی گويد: امام علی علیه السلام فرمود: اذان گویان ، روز قیامت با سرافرازی و سربلندی محشور می شوند
6827- 11- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ یَحْیَی بْنِ عِمْرَانَ الْحَلَبِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الْمُؤَذِّنُ یُغْفَرُ لَهُ مَدَّ (5)صَوْتِهِ وَ یَشْهَدُ لَهُ کُلُّ شَیْءٍ سَمِعَهُ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
محمّد بن مروان گويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم فرمود: مؤذّن آمرزيده مىشود، به همان مقدارى كه صدايش به اطراف مىرود، و هرچيزى كه صداى او را مىشنود به نفع او گواهى مىدهد.
6828- 12- (7)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ رَفَعَهُ قَالَ: قَالَ: ثَلَاثَةٌ یَوْمَ الْقِیَامَةِ عَلَی کُثْبَانِ (8)الْمِسْکِ أَحَدُهُمْ مُؤَذِّنٌ أَذَّنَ احْتِسَاباً.
**
ترجمه:
ابن ابى نجران گويد: امام عليه السّلام فرمود: سه نفرند كه در روز قيامت بر بالاى تودههاى مشكند: يكى از آنها مؤذّنى است كه براى پاداش جهان آخرت اذان گفته باشد.
6829- 13- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ بِلَالٍ مُؤَذِّنِ رَسُولِ اللَّهِ ص فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یَقُولُ مَنْ أَذَّنَ أَرْبَعِینَ عَاماً مُحْتَسِباً بَعَثَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- وَ لَهُ عَمَلُ أَرْبَعِینَ صِدِّیقاً عَمَلًا مَبْرُوراً مُتَقَبَّلًا.
**
ترجمه:
] عبدالله بن علی گويد: از رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله شنيدم ميفرمود: هر كس با اخلاص و بخاطر خدا چهل سال اذان بگويد، خداوند عزّ و جلّ روز قيامت او را از گور برانگيزد در حالى كه ثواب عمل چهل صدّيق برايش منظور شده باشد كه همۀ آن اعمال مبرور و مقبول باشد
6830- 14- (2)قَالَ وَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَنْ أَذَّنَ عِشْرِینَ عَاماً بَعَثَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ لَهُ مِنَ النُّورِ مِثْلُ زِنَةِ السَّمَاءِ.
**
ترجمه:
راوی گويد: از پيامبر صلىاللهعليهوآله شنیدم که فرمودند: هركس بيست سال براى خدا اذان بگويد، خداوند عزّ و جلّ روز قيامت او را بر انگيزد در حالى كه به اندازۀ وزن آسمان از نور به او عطا شده باشد.
6831- 15- (3)قَالَ وَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَنْ أَذَّنَ عَشْرَ سِنِینَ أَسْکَنَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مَعَ إِبْرَاهِیمَ الْخَلِیلِ فِی قُبَّتِهِ أَوْ فِی دَرَجَتِهِ.
**
ترجمه:
راوی گويد: از رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله شنيدم كه ميفرمود: هر كس ده سال فقط براى رضاى خدا اذان بگويد، خداوند عزّ و جلّ او را با ابراهيم خليل عليه السّلام در قبّۀ آن حضرت و يا در غرفۀ آن حضرت ساكن سازد يا جاى دهد.
6832- 16- (4)قَالَ وَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَنْ أَذَّنَ سَنَةً وَاحِدَةً بَعَثَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَوْمَ الْقِیَامَةِ- وَ قَدْ غُفِرَتْ ذُنُوبُهُ کُلُّهَا بَالِغَةً مَا بَلَغَتْ وَ لَوْ کَانَتْ مِثْلَ زِنَةِ جَبَلِ أُحُدٍ.
**
ترجمه:
راوی گويد: از رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله شنيدم كه ميفرمود: هر كس بخاطر رضاى خدا يكسان اذان بگويد خداوند عزّ و جلّ در روز قيامت او را از گور بر انگيزد، در حالى كه همۀ گناهان او هر چه افزون باشد بخشيده شده باشد، اگر چه به سنگينى كوه احد باشد.
6833- 17- (5)قَالَ وَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَنْ أَذَّنَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ صَلَاةً وَاحِدَةً إِیمَاناً وَ احْتِسَاباً وَ تَقَرُّباً إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا سَلَفَ مِنْ ذُنُوبِهِ وَ مَنَّ عَلَیْهِ بِالْعِصْمَةِ فِیمَا بَقِیَ مِنْ عُمُرِهِ وَ جَمَعَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الشُّهَدَاءِ فِی الْجَنَّةِ.
**
ترجمه:
] راوی گويد: از رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله شنيدم كه مىفرمود: هر كس از روى ايمان و اخلاص و بخاطر تقرّب بخداوند عزّ و جلّ اذان يك نماز را در راه خدابگويد، خداوند گناهان گذشتۀ او را بيامرزد، و عصمت و قوّۀ خود دارى از گناه كه در باقيماندۀ عمرش به او مىبخشد بر او انعام كند و منّت گذارد، و در بهشت او را با شهدا در يك جا گرد آورد.
6834- 18- (6)قَالَ وَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ وَ جَمَعَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ النَّاسَ فِی صَعِیدٍ وَاحِدٍ بَعَثَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَی الْمُؤَذِّنِینَ مَلَائِکَةً مِنْ نُورٍ وَ مَعَهُمْ أَلْوِیَةٌ وَ أَعْلَامٌ مِنْ نُورٍ یَقُودُونَ جَنَائِبَ أَزِمَّتُهَا زَبَرْجَدٌ أَخْضَرُ وَ حَفَائِفُهَا (7)
1) الفقیه 1- 293- 905، و أمالی الصدوق 176- 1 مجلس 38.
2) الفقیه 1- 293- 905، ضمن الحدیث، و أمالیه 176.
3) الفقیه 1- 293- 905 ضمن الحدیث، و أمالیه- 176.
4) الفقیه 1- 293- 905، و أمالی الصدوق- 176.
5) الفقیه 1- 294- 905، و أمالی الصدوق- 176.
6) الفقیه 1- 294- 905.
7) فی أمالی الصدوق- حقائبها. (هامش المخطوط).
الْمِسْکُ الْأَذْفَرُ یَرْکَبُهَا الْمُؤَذِّنُونَ فَیَقُومُونَ عَلَیْهَا قِیَاماً تَقُودُهُمُ الْمَلَائِکَةُ یُنَادُونَ بِأَعْلَی صَوْتِهِمْ بِالْأَذَانِ الْحَدِیثَ وَ فِیهِ أَنَّ بِلَالًا کَانَ یَأْمُرُهُ بِکِتَابَةِ هَذِهِ الْأَحَادِیثِ.
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ بِالْإِسْنَادِ الْمُشَارِ إِلَیْهِ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
] از رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله) شنيدم ميفرمود چون روز قيامت شود و خدا مردم را در يك سرزمين جمع كند خدا فرشتگانى از نور با پرچم و علمهاى نور نزد مؤذنها بفرستد كه با آنها اسبهائيست كه مهارشان از زبرجد سبز و خورجين ترك آنها از مشك ازفر است مؤذنها بر آنها سوار شوند و بر سر پا ايستند و فرشتهها مهارشان را بكشند و آنان بآواز بسيار بلند اذان گويند...الحدیث... بلال امر کرد به نوشتن این احادیث
6835- 19- (2)قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّ الْمَلَائِکَةَ إِذَا سَمِعَتِ الْأَذَانَ مِنْ أَهْلِ الْأَرْضِ قَالَتْ هَذِهِ أَصْوَاتُ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ ص- بِتَوْحِیدِ اللَّهِ تَعَالَی فَیَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ لِأُمَّةِ مُحَمَّدٍ ص- حَتَّی یَفْرُغُوا مِنْ تِلْکَ الصَّلَاةِ.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام عليه السّلام فرمود: فرشتگان هر گاه صداى أذان را از اهل زمين بشنوند گويند: اين آوازهاى امّت محمّد صلّى اللّٰه عليه و آله است كه بتوحيد و يگانگى خداوند برداشتهاند پس براى امّت محمّد صلّى اللّٰه عليه و آله از خداوند طلب آمرزش مىكنند تا از آن نماز فراغت يابند.
6836- 20- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ شُعَیْبِ بْنِ وَاقِدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ زَیْدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ ع فِی حَدِیثِ الْمَنَاهِی قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص مَنْ أَذَّنَ مُحْتَسِباً یُرِیدُ بِذَلِکَ وَجْهَ اللَّهِ أَعْطَاهُ اللَّهُ ثَوَابَ أَرْبَعِینَ أَلْفَ شَهِیدٍ وَ أَرْبَعِینَ أَلْفَ صِدِّیقٍ وَ یَدْخُلُ فِی شَفَاعَتِهِ أَرْبَعُونَ أَلْفَ مُسِیءٍ مِنْ أُمَّتِی إِلَی الْجَنَّةِ أَلَا وَ إِنَّ الْمُؤَذِّنَ إِذَا قَالَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ- صَلَّی عَلَیْهِ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ وَ اسْتَغْفَرُوا (4)لَهُ وَ کَانَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ فِی ظِلِّ الْعَرْشِ حَتَّی یَفْرُغَ اللَّهُ مِنْ حِسَابِ الْخَلَائِقِ وَ یَکْتُبُ ثَوَابَ قَوْلِهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ- أَرْبَعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ.
**
ترجمه:
پيامبر صلّى الله عليه و آله فرمودند : هر كس براى رضاى خداوند متعال اذان بگويد خدايش پاداش چهل هزار شهيد و چهل هزار صديق ارزانى مىدارد و چهل هزار تن از گنهكاران امت مرا با شفاعت او به بهشت مىبرد، همانا چون مؤذن « اشهد ان لا اله الا اللّٰه.» مىگويد، هفتاد هزار فرشته بر او درود مىفرستند و براى او طلب آمرزش مىكنند و او روز رستاخيز در سايۀ عرش است تا رسيدگى به حساب مردم تمام شود و پاداش «اشهد ان محمدا رسول اللّٰه» را چهل هزار فرشته براى او مىنويسد.
6837- 21- (5)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَسْلَمَ الْجِعَابِیِّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الرَّازِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الرِّضَا ع عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمُؤَذِّنُونَ أَطْوَلُ النَّاسِ أَعْنَاقاً یَوْمَ الْقِیَامَةِ.
**
ترجمه:
رسول خدا صلى اللّٰه عليه و آله فرمودند: اذان گويان در قيامت از ديگران بلند قامت ترند.
6838- 22- (1)
و أورد ذیله فی الحدیث 10 من الباب 1 من أبواب صلاة الجماعة، و فی الحدیث 9 من الباب 1 من أبواب صلاة الجمعة، و فی الحدیث 4 من الباب 25 من أبواب القراءة فی الصلاة، و تقدمت قطعة من الحدیث فی الحدیث 2 من الباب 1 من أبواب صلاة الجنازة.
وَ فِی الْأَمَالِی بِإِسْنَادِهِ الْآتِی (2)قَالَ: جَاءَ نَفَرٌ مِنَ الْیَهُودِ إِلَی رَسُولِ اللَّهِ ص- فَسَأَلُوهُ عَنْ مَسَائِلَ إِلَی أَنْ قَالَ أَعْلَمُهُمْ أَخْبِرْنِی عَنْ سَبْعِ خِصَالٍ أَعْطَاکَ اللَّهُ مِنْ بَیْنِ النَّبِیِّینَ وَ أَعْطَی أُمَّتَکَ مِنْ بَیْنِ الْأُمَمِ قَالَ النَّبِیُّ ص أَعْطَانِی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَاتِحَةَ الْکِتَابِ وَ الْأَذَانَ وَ الْجَمَاعَةَ فِی الْمَسْجِدِ وَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ وَ الْإِجْهَارَ فِی ثَلَاثِ صَلَوَاتٍ وَ الرُّخْصَ لِأُمَّتِی عِنْدَ الْأَمْرَاضِ وَ السَّفَرِ وَ الصَّلَاةَ عَلَی الْجَنَائِزِ وَ الشَّفَاعَةَ لِأَصْحَابِ الْکَبَائِرِ مِنْ أُمَّتِی قَالَ الْیَهُودِیُّ صَدَقْتَ یَا مُحَمَّدُ- فَمَا جَزَاءُ مَنْ قَرَأَ فَاتِحَةَ الْکِتَابِ- فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ مَنْ قَرَأَ فَاتِحَةَ الْکِتَابِ- أَعْطَاهُ اللَّهُ بِعَدَدِ کُلِّ آیَةٍ أُنْزِلَتْ مِنَ السَّمَاءِ فَیَجْزِی بِهَا ثَوَابَهَا وَ أَمَّا الْأَذَانُ فَإِنَّهُ یُحْشَرُ الْمُؤَذِّنُونَ مِنْ أُمَّتِی مَعَ النَّبِیِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَدَاءِ وَ الصَّالِحِینَ.**
ترجمه:
تنى چند از يهوديان نزد رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله آمدند و از مسائلی سوال کردند تا انجا که دانای انها گفت: به من خبر بده از خصلتهاى هفتگانهاى كه خداوند در ميان پيامبران، فقط به تو ارزانى داشته و در ميان امتها فقط به امت تو بخشيده است،كدامند؟ پيامبر اسلام چنين فرمود:خداوند به من سوره حمد و اذان و نماز جماعت در مسجد و روز جمعه و صداى بلند در نمازهاى سهگانه را عنايت نمود و به امت من به هنگام بيمارى و سفر رخصت در عبادت،نماز ميت و شفاعت براى گناهكاران را.او گفت:اى محمد!درست گفتى.اما پاداش تلاوتكننده سوره حمد كدام،است؟رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله فرمود:هركس سوره حمد را بخواند، خداوند بهشمار آياتى كه فرود،فرستاده است،به او پاداش مىدهد.اما پاداش اذانگويان امت من اين است كه با پيامبران و صديقها و شهيدها و شايستگان محشور مىشوند
6839- 23- (3)وَ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ فِی عِیَادَةِ الْمَرِیضِ (4)عَنْ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ: مَنْ تَوَلَّی أَذَانَ مَسْجِدٍ مِنْ مَسَاجِدِ اللَّهِ فَأَذَّنَ فِیهِ وَ هُوَ یُرِیدُ وَجْهَ اللَّهِ أَعْطَاهُ اللَّهُ ثَوَابَ أَرْبَعِینَ أَلْفَ أَلْفِ نَبِیٍّ إِلَی أَنْ قَالَ وَ إِذَا أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ فَقَالَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ- اکْتَنَفَهُ أَرْبَعُونَ أَلْفَ أَلْفِ مَلَکٍ کُلُّهُمْ یُصَلُّونَ عَلَیْهِ وَ یَسْتَغْفِرُونَ لَهُ وَ کَانَ فِی ظِلِّ رَحْمَةِ اللَّهِ حَتَّی یَفْرُغَ الْحَدِیثَ وَ فِیهِ ثَوَابٌ جَزِیلٌ.
**
ترجمه:
رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله فرمودند: و هر كس متصدّى أذان مسجدى از مساجد خدا شود و در آن اذان بگويد و نيّتش خدا باشد يعنى بقصد قربت اذان گويد،خداوند ثواب چهل هزار هزار پيغمبر... تا انجا که فرمود: و چون مؤذّن باذان لب گشايد و «اشهد أن لا إله إلاّ اللّٰه». گويد چهل هزار هزار فرشته اطراف او را فرا گيرند،و همه بر او درود فرستند و دعا نمايند و براى او طلب مغفرت كنند و پيوسته در سايۀ رحمت خداوند باشد تا از اذان فراغت يابد.... الحدیث.... ثواب زیادی دارد
6840- 24- (5)مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ
عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَیْمُونٍ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی حَدِیثٍ یُحْشَرُ بِلَالٌ عَلَی نَاقَةٍ مِنْ نُوقِ الْجَنَّةِ یُؤَذِّنُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ- فَإِذَا نَادَی کُسِیَ حُلَّةً مِنْ حُلَلِ الْجَنَّةِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
**
ترجمه:
رسول خدا صلّی الله علیه و آله فرمود: بلال بر روی شتری از شتران جنت محشور می شود در حالی که اذان می¬گوید: أشهد ان لا اله الا الله و ان محمد رسول الله، و زمانی که ندا دهد قبایی از قباهای بهشت بر او پوشانده می¬شود.
(2)3 بَابُ جَوَازِ التَّعْوِیلِ فِی دُخُولِ الْوَقْتِ عَلَی أَذَانِ الثِّقَةِ **
ترجمه:
باب جایز است اعتماد در داخل شدن وقت به اذان کسی که به او اعتماد است
6841- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ ذَرِیحٍ الْمُحَارِبِیِّ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع صَلِّ الْجُمُعَةَ بِأَذَانِ هَؤُلَاءِ فَإِنَّهُمْ أَشَدُّ شَیْءٍ مُوَاظَبَةً عَلَی الْوَقْتِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (4).
**
ترجمه:
] ذریح محاربی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: با اذان اين جماعت (اهل سنّت) نماز جمعه بخوان، زيرا ايشان بيش از همه مواظب وقت نماز هستند
6842- 2- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ عِیسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْهَاشِمِیِّ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: الْمُؤَذِّنُ مُؤْتَمَنٌ وَ الْإِمَامُ ضَامِنٌ.
**
ترجمه:
امام علی (علیه السلام ) فرمود: مؤذن مورد اعتماد است و امام ضامن است
1) یأتی فی الباب 3 و 8 و 16 و 18، و فی الحدیث 14 و 15 من الباب 19، و فی الحدیث 5 من الباب 22، و فی الباب 23، و فی الحدیث 3 من الباب 30، و فی الباب 42 و 43 و 45 من هذه الأبواب، و فی الحدیث 2 من الباب 1 من أبواب التسلیم، و فی الباب 75 من أبواب صلاة الجماعة.
2) الباب 3 فیه 9 أحادیث.
3) التهذیب 2- 284- 1136.
4) الفقیه 1- 291- 899.
5) 5التهذیب 2- 282- 1121.
6843- 3- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ وَ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْقَسْرِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَخَافُ أَنْ نُصَلِّیَ یَوْمَ الْجُمُعَةِ- قَبْلَ أَنْ تَزُولَ الشَّمْسُ فَقَالَ إِنَّمَا ذَلِکَ (2)عَلَی الْمُؤَذِّنِینَ.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الصُّهْبَانِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ نَحْوَهُ (3).
**
ترجمه:
محمد بن خالد قسری گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: می ترسم نماز جمعه را پیش از وقت زوال آفتاب بخوانیم. فرمود: این بر گردن مؤذنان است
6844- 4- (4)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ صَلَّی الْفَجْرَ فِی یَوْمِ غَیْمٍ أَوْ فِی بَیْتٍ وَ أَذَّنَ الْمُؤَذِّنُ وَ قَعَدَ وَ أَطَالَ الْجُلُوسَ حَتَّی شَکَّ فَلَمْ یَدْرِ هَلْ طَلَعَ الْفَجْرُ أَمْ لَا فَظَنَّ أَنَّ الْمُؤَذِّنَ لَا یُؤَذِّنُ حَتَّی یَطْلُعَ الْفَجْرُ قَالَ أَجْزَأَهُ أَذَانُهُمْ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی فِی حَدِیثِ اشْتِرَاطِ إِیمَانِ الْمُؤَذِّنِ مَا یُفِیدُ أَنَّهُ لَا یُقْتَدَی بِأَذَانِ غَیْرِ الْعَارِفِ (5).
**
ترجمه:
عبدالله بن حسن از جدش علی بن جعفر روایت شده که گفته است: از او درباره مردی پرسیدم که در روزی ابری یا در خانه ای نماز صبح را خوانده بود و مؤذن اذان گفته بود و او به مدتی طولانی نشسته بود تا اینکه دچار شک شده و نفهمیده بود که آیا فجر طلوع کرده است یا نه؟ پس گمان کرده بود که مؤذّن اذان نمی گوید تا زمانی که فجر طلوع کند. گفت: اذان ایشان او را کفایت می کند.
6845- 5- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ الْبَاقِرُ ع فِی حَدِیثٍ الْمُؤَذِّنُ لَهُ مِنْ کُلِّ مَنْ یُصَلِّی بِصَوْتِهِ حَسَنَةٌ.
**
ترجمه:
] امام باقر عليه السّلام فرمود: هر كس كه با شنيدن صداى أذان موءذن نماز گزارد ،ثواب و حسنهاى به او خواهند داد.
6846- 6- (7)قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع فِی الْمُؤَذِّنِینَ إِنَّهُمُ الْأُمَنَاءُ.
**
ترجمه:
] راوی گويد: امام صادق عليه السّلام دربارۀ اذان گويان فرمود: ايشان امناء هستند يا اينان بايد افراد امين و عادل باشند
6847- 7- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ بِلَالٍ فِی حَدِیثٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یَقُولُ الْمُؤَذِّنُونَ أُمَنَاءُ الْمُؤْمِنِینَ عَلَی صَلَاتِهِمْ وَ صَوْمِهِمْ وَ لُحُومِهِمْ وَ دِمَائِهِمْ لَا یَسْأَلُونَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ شَیْئاً إِلَّا أَعْطَاهُمْ وَ لَا یَشْفَعُونَ فِی شَیْءٍ إِلَّا شُفِّعُوا.
وَ رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ کَمَا یَأْتِی (2).
**
ترجمه:
بلال گويد: از رسول خدا شنيدم كه مىفرمود: مؤذنان امناى مردم بر نماز و روزه و گوشت و خون ايشانند،چيزى از خداوند مسألت نمىكنند مگر اينكه به ايشان عطا مىفرمايد و در هيچ موردى شفاعت نمىكنند مگر آنكه پذيرفته مىشود
6848- 8- (3)مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ رُوِیَ عَنِ الصَّادِقِینَ ع أَنَّهُمْ قَالُوا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یُغْفَرُ لِلْمُؤَذِّنِ مَدَّ صَوْتِهِ وَ بَصَرِهِ وَ یُصَدِّقُهُ کُلُّ رَطْبٍ وَ یَابِسٍ وَ لَهُ مِنْ کُلِّ مَنْ یُصَلِّی بِأَذَانِهِ حَسَنَةٌ.
**
ترجمه:
] پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمودند: مؤذّن تا جايى كه صدايش مى رسد و نگاهش كار مى كند به همان اندازه آمرزيده مى شود و هر خشك و ترى او را تصديق مى كند و به تعداد هر نفرى كه با اذان او نماز بگزارد حسنه اى برايش منظور مى شود.
6849- 9- (4)مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْعَیَّاشِیُّ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ وَ هُوَ مُغْضَبٌ وَ عِنْدَهُ جَمَاعَةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا وَ هُوَ یَقُولُ تُصَلُّونَ قَبْلَ أَنْ تَزُولَ الشَّمْسُ قَالَ وَ هُمْ سُکُوتٌ قَالَ فَقُلْتُ أَصْلَحَکَ اللَّهُ مَا نُصَلِّی حَتَّی یُؤَذِّنَ مُؤَذِّنُ مَکَّةَ قَالَ فَلَا بَأْسَ أَمَا إِنَّهُ إِذَا أَذَّنَ فَقَدْ زَالَتِ الشَّمْسُ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (5)وَ فِی الْمَوَاقِیتِ (6)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (7)
1) الفقیه 1- 293- 905، أورد عدة قطعات منه فی الباب 2، و أورد قطعة من أصل الحدیث باسانید اخری عن البرقی و عن الکلینی و الشیخ فی الحدیث 7 من الباب 16 من هذه الأبواب.
2) أمالی الصدوق- 175 و لم نعثر علی الحدیث فیما یأتی.
3) المقنعة- 15، أورد نحوه عن کتب اخری فی الحدیث 5 من الباب 2 من هذه الأبواب.
4) تفسیر العیّاشیّ 2- 309.
5) تقدم فی الباب 2 من هذه الأبواب.
6) تقدم فی الباب 59 من أبواب المواقیت.
7) یأتی فی الباب 8، و الأحادیث 5 و 8 من الباب 14 و الأحادیث 3 و 4 من الباب 16، و الأحادیث 14 و 15 من الباب 19 و فی البابین 23 و 26، و فی الحدیث 1 من الباب 30 من هذه الأبواب، و فی الأحادیث 1 و 3 من الباب 42، و فی الحدیث 3 من الباب 49، و فی الباب 53 من أبواب ما یمسک عنه الصائم.
وَ تَقَدَّمَ مَا ظَاهِرُهُ الْمُنَافَاةُ وَ بَیَّنَّا وَجْهَهُ (1).
**
ترجمه:
] سعید اعرج گوید: خدمت امام صادق علیه السلام رفتم، ایشان غضبناک بود و چند نفر از دوستان ما نزد امام حضور داشتند. امام به آنها می گفت: پیش از زوال خورشید نماز می خوانید؟ و آنها همه ساکت بودند. راوی گوید: گفتم: خداوند شما را به سلامت بدارد؛ ما تا مؤذن مکّه اذان نگوید نماز نمی خوانیم! فرمود: اگر اینطور است اشکالی ندارد، چون هرگاه مؤذن اذان می گوید خورشید به زوال رسیده است
(2)4 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ لِکُلِّ صَلَاةٍ فَرِیضَةٍ **
ترجمه:
باب مستحب است اذان و اقامه برای هر نماز واجب
6850- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ یَحْیَی الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَذَّنْتَ فِی أَرْضِ فَلَاةٍ وَ أَقَمْتَ صَلَّی خَلْفَکَ صَفَّانِ مِنَ الْمَلَائِکَةِ وَ إِنْ أَقَمْتَ وَ لَمْ تُؤَذِّنْ صَلَّی خَلْفَکَ صَفٌّ وَاحِدٌ.
**
ترجمه:
حلبی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اگر در سرزمین بیابانی اذان بگویی و بعد نماز بخوانی ،دو صف فرشته در پشت سرت نماز می خوانند. و اگر بمانی نماز بخوانی و اذان نخوانی، یک صف پشت سرت نماز میخواند
6851- 2- (4)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّکَ إِذَا أَذَّنْتَ وَ أَقَمْتَ صَلَّی خَلْفَکَ صَفَّانِ مِنَ الْمَلَائِکَةِ وَ إِنْ أَقَمْتَ إِقَامَةً بِغَیْرِ أَذَانٍ صَلَّی خَلْفَکَ صَفٌّ وَاحِدٌ.
**
ترجمه:
محمد بن مسلم گويد: امام صادق عليه السلام فرمود: هر گاه اذان و اقامه بگويى، پشت سرت دو صف از فرشتگان به نماز مىايستند و هر گاه بدون اذان ،اقامه بگويى، يك صف از فرشتگان پشت سرت نماز مىخوانند.
6852- 3- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَذَّنْتَ وَ أَقَمْتَ صَلَّی خَلْفَکَ صَفَّانِ مِنَ الْمَلَائِکَةِ وَ إِذَا أَقَمْتَ صَلَّی خَلْفَکَ صَفٌّ مِنَ الْمَلَائِکَةِ.
**
ترجمه:
] حلبی گويد: امام صادق عليه السلام فرمود: هر گاه اذان و اقامه بگويى، پشت سرت دو صف از فرشتگان به نماز مىايستند و هر گاه فقط اقامه بگويى، يك صف از فرشتگان پشت سرت نماز مىخوانند.
6853- 4- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ
أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ: مَنْ أَذَّنَ وَ أَقَامَ صَلَّی خَلْفَهُ صَفَّانِ مِنَ الْمَلَائِکَةِ وَ إِنْ أَقَامَ بِغَیْرِ أَذَانٍ صَلَّی عَنْ یَمِینِهِ وَاحِدٌ وَ عَنْ شِمَالِهِ وَاحِدٌ ثُمَّ قَالَ اغْتَنِمِ الصَّفَّیْنِ.
**
ترجمه:
عبّاس بن هلال گويد: امام رضا عليه السلام فرمود: «هر كس اذان و اقامه بگويد، دو صف از فرشتگان، پشت سرش نماز مىگزارند و هر كس تنها اقامه بگويد، تنها يك فرشته در سمت راست او و يكى در سمت چپ او مىايستد». سپس فرمود: «دو صف را غنيمت بشمار!».
6854- 5- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ أَبِی لَیْلَی عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ صَلَّی بِأَذَانٍ وَ إِقَامَةٍ صَلَّی خَلْفَهُ صَفَّانِ مِنَ الْمَلَائِکَةِ لَا یُرَی طَرَفَاهُمَا وَ مَنْ صَلَّی بِإِقَامَةٍ صَلَّی خَلْفَهُ مَلَکٌ.
وَ رَوَاهُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِیِّ عَنْ مَیْمُونٍ عَنْ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ عَنِ ابْنِ أَبِی لَیْلَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ یَرْفَعُهُ عَنْ عَلِیٍّ ع نَحْوَهُ (2).
**
ترجمه:
ابن أبي ليلى گويد: امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: هر كس با اذان و اقامه نماز گزارد دو صف از ملائكه در پشت سر او به نماز ايستند چنان كه دو سوى صف پيدا نباشد، و هر كس تنها با اقامه نماز كند پشت سرش فقط يك فرشته نماز مىكند.
6855- 6- (3)قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّ مَنْ صَلَّی بِأَذَانٍ وَ إِقَامَةٍ صَلَّی خَلْفَهُ صَفَّانِ مِنَ الْمَلَائِکَةِ وَ مَنْ صَلَّی بِإِقَامَةٍ بِغَیْرِ أَذَانٍ صَلَّی خَلْفَهُ صَفٌّ وَاحِدٌ وَ حَدُّ الصَّفِّ مَا بَیْنَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ.
**
ترجمه:
] راوی گويد: امام عليه السّلام فرمود: هر كس با أذان و إقامه نماز گزارد، دو صفّ از فرشتگان پشت سر او بنماز ايستند، و كسى كه فقط با اقامه و بدون اذان نماز مىخواند پشت سر او يك صفّ از ملائكه تشكيل مىشود، و اندازۀ اين صف برابر فاصله ميان مشرق و مغرب است.
6856- 7- (4)وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ صَلَّی بِأَذَانٍ وَ إِقَامَةٍ صَلَّی خَلْفَهُ صَفَّانِ مِنَ الْمَلَائِکَةِ وَ مَنْ صَلَّی بِإِقَامَةٍ بِغَیْرِ أَذَانٍ صَلَّی خَلْفَهُ صَفٌّ وَاحِدٌ مِنَ الْمَلَائِکَةِ قُلْتُ لَهُ وَ کَمْ مِقْدَارُ کُلِّ صَفٍّ فَقَالَ أَقَلُّهُ مَا بَیْنَ الْمَشْرِقِ إِلَی الْمَغْرِبِ (5)وَ أَکْثَرُهُ مَا بَیْنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ.
**
ترجمه:
مفضّل بن عمر گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هر كس با اذان و اقامه نماز بخواند،دو صف از فرشتگان خدا در پشت سر او به نماز مىايستند،و هر كس تنها با اقامه به نماز بايستد يك صف از فرشتگان در نماز به او اقتدا كنند. راوى پرسيد : طول هر صف چقدر است ؟ در پاسخ فرمود : كوتاهترين آن از مشرق تا مغرب،و بلندترين آن از زمين تا آسمان است.
6857- 8- (1)مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُفِیدُ فِی الْمُقْنِعَةِ قَالَ رُوِیَ عَنِ الصَّادِقِینَ ع أَنَّهُمْ قَالُوا مَنْ أَذَّنَ وَ أَقَامَ صَلَّی خَلْفَهُ صَفَّانِ مِنَ الْمَلَائِکَةِ وَ مَنْ أَقَامَ بِغَیْرِ أَذَانٍ صَلَّی خَلْفَهُ صَفٌّ وَاحِدٌ مِنَ الْمَلَائِکَةِ.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام باقر عليه السّلام و امام صادق عليه السّلام فرمودند: هر كس اذان و اقامه براى نماز بگويد پشت سرش دو صف از فرشتگان به او اقتدا مىكنند و هر كس فقط اقامه بگويد پشت سرش يك صف از فرشتگان نماز مىگزارند.
6858- 9- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی ذَرٍّ عَنِ النَّبِیِّ ص فِی وَصِیَّتِهِ لَهُ قَالَ: یَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّ رَبَّکَ لَیُبَاهِی الْمَلَائِکَةَ بِثَلَاثَةِ نَفَرٍ رَجُلٍ یُصْبِحُ فِی أَرْضٍ قَفْرَاءَ فَیُؤَذِّنُ ثُمَّ یُقِیمُ ثُمَّ یُصَلِّی فَیَقُولُ رَبُّکَ لِلْمَلَائِکَةِ انْظُرُوا إِلَی عَبْدِی یُصَلِّی وَ لَا یَرَاهُ أَحَدٌ غَیْرِی فَیَنْزِلُ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَکٍ یُصَلُّونَ وَرَاءَهُ وَ یَسْتَغْفِرُونَ لَهُ إِلَی الْغَدِ مِنْ ذَلِکَ الْیَوْمِ إِلَی أَنْ قَالَ یَا أَبَا ذَرٍّ إِذَا کَانَ الْعَبْدُ فِی أَرْضٍ قِیٍّ یَعْنِی قَفْرَاءَ فَتَوَضَّأَ أَوْ تَیَمَّمَ ثُمَّ أَذَّنَ وَ أَقَامَ وَ صَلَّی أَمَرَ اللَّهُ الْمَلَائِکَةَ فَصَفُّوا خَلْفَهُ صَفّاً لَا یُرَی طَرَفَاهُ یَرْکَعُونَ لِرُکُوعِهِ (3)وَ یَسْجُدُونَ بِسُجُودِهِ وَ یُؤَمِّنُونَ عَلَی دُعَائِهِ یَا أَبَا ذَرٍّ مَنْ أَقَامَ وَ لَمْ یُؤَذِّنْ لَمْ یُصَلِّ مَعَهُ إِلَّا مَلَکَاهُ اللَّذَانِ مَعَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی نِسْیَانِ الْأَذَانِ وَ غَیْرِهِ (5).
**
ترجمه:
با اسنادی که در باب فضیلت نماز از ابوذر رضی الله عنه از نبی خدا در وصیت به او ذکر شد فرمود: ای ابوذر پروردگارت با سه گروه بر ملائکه¬اش مباهات می¬ورزد: مردی که در سرزمین خالی صبح می¬کند پس اذان و اقامه می-گوید، سپس نماز می¬خواند، پس پروردگار به ملائکه می¬گوید: بنده مرا ببینید که نماز می¬خواند در حالی که کسی غیر از من او را نمی¬بیند، پس هفتاد هزار فرشته فرود می¬آیند و در پشت سر او نماز می¬گزارند، و تا فردای آن روز برای او استغفار می¬کنند، و حدیث را تا اینجا ادامه داد که: ای ابوذر اگر بنده در سرزمینی خالی بود، پس وضو گرفت یا تیمم کرد سپس اذان و اقامه گفت و نماز به پا داشت، خداوند به ملائکه امر می¬کند که پشت سر او صفی ببندید که دو طرف آن دیده نشود و با رکوع او رکوع کنید و با سجده¬اش به سجده بروید و به دعایش آمین بگویید، و ای ابوذر کسی که اقامه بگوید و اذان نگوید، نماز نمی¬خواند با او، مگر دو فرشته¬ای که همراه اوست.
1) المقنعة- 15.
2) أمالی الطوسیّ 2- 147.
3) فی المصدر- برکوعه.
4) تقدم فی الحدیث 6 من الباب 2، و فی الحدیث 4 من الباب 60 من أبواب أحکام المساجد، و فی الحدیث 24 من الباب 13 من أبواب اعداد الفرائض، و فی الحدیث 5 من الباب 8، و الحدیث 2 من الباب 14، و الحدیث 7 و 11 من الباب 19، و الحدیث 3 من الباب 22، و الحدیث 1 و 2 من الباب 31 و الحدیث 1 و 11 من الباب 32 من المواقیت، و فی الباب 2 من هذه الأبواب.
5) یأتی فی الأبواب 5 و 6 و 7 و 11 و 14 و 18 و 19 و 35 من هذه الأبواب، و فی الحدیث 10 و 17 من الباب 1 من أفعال الصلاة، و فی الباب 49 من صلاة الجمعة، و فی الحدیث 2 من الباب 4، و فی الحدیث 2 من الباب 33 من صلاة الجماعة، و الحدیث 7 من الباب 3 من أبواب القواطع، و یأتی ما یدلّ أیضا علی استحبابه لصلاة الجمعة فی الباب 36 من هذه الأبواب.
(1)5 بَابُ جَوَازِ الِاقْتِصَارِ عَلَی الْإِقَامَةِ لِلصَّلَاةِ بِغَیْرِ أَذَانٍ جَمَاعَةً وَ فُرَادَی لِلْمُسَافِرِ وَ الْمُسْتَعْجِلِ وَ غَیْرِهِمَا **
ترجمه:
باب جایز است اکتفا به اقامه برای نماز بدون اذان برای مسافر و کسیکه عجله دارد و غیر این دو
6859- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الصَّادِقِ ع أَنَّهُ قَالَ: یُجْزِی فِی السَّفَرِ إِقَامَةٌ بِغَیْرِ أَذَانٍ.
**
ترجمه:
عبد الرّحمن بن ابى عبد اللّٰه گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: در سفر كافى است كه شخص فقط إقامه بگويد بدون اذان.
6860- 2- (3)وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ صَلَّی بِإِقَامَةٍ صَلَّی خَلْفَهُ مَلَکٌ صَفّاً وَاحِداً (4).
**
ترجمه:
مفضل بن عمر گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هر كس با اقامۀ تنها به نماز بايستد يك صفّ از ملائكه باو اقتدا ميكنند
6861- 3- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ هَلْ یُجْزِیهِ فِی السَّفَرِ وَ الْحَضَرِ إِقَامَةٌ لَیْسَ مَعَهَا أَذَانٌ قَالَ نَعَمْ لَا بَأْسَ بِهِ.
**
ترجمه:
حلبی گويد: از امام صادق علیه السلام درباره مردی پرسیدم که آیا جایز است در مسافرت و زمانی که در خانه حضور دارد بدون اذان نماز بخواند ؟ امام فرمود : آری، اشکالی ندارد.
6862- 4- (6)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: یُجْزِیکَ إِذَا خَلَوْتَ فِی بَیْتِکَ إِقَامَةٌ وَاحِدَةٌ بِغَیْرِ أَذَانٍ.
**
ترجمه:
عبدالله بن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اگر به تنهائى در خانهات نماز بخوانى، فقط يك اقامه كافى است. نيازى به گفتن اذان نخواهد بود.
6863- 5- (7)وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو
1) الباب 5 فیه 10 أحادیث.
2) الفقیه 1- 291- 900.
3) ثواب الأعمال- 54- 2، أورده بتمامه فی الحدیث 7 من الباب 4 من هذه الأبواب.
4) فی المصدر ورد الحدیث هکذا" من صلی بإقامة بغیر أذان صلی خلفه صف واحد".
5) التهذیب 2- 51- 171.
6) التهذیب 2- 50- 166.
7) التهذیب 2- 51- 167، و الاستبصار 1- 299- 3، أورده أیضا فی الحدیث 5 من الباب 6 من هذه الأبواب.
عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تُصَلَّی الْغَدَاةُ وَ الْمَغْرِبُ إِلَّا بِأَذَانٍ وَ إِقَامَةٍ وَ رُخِّصَ فِی سَائِرِ الصَّلَوَاتِ بِالْإِقَامَةِ وَ الْأَذَانُ أَفْضَلُ.
**
ترجمه:
سماعة گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: نماز صبح و نماز مغرب را حتما با اذان و اقامه بخوان. در ساير نمازها رخصت دارى كه اذان را ترك كنى و با اقامۀ تنها نماز بخوانى. با وجود اين، اذان گفتن بهتر است.
6864- 6- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ ع أَنَّهُ کَانَ إِذَا صَلَّی وَحْدَهُ فِی الْبَیْتِ أَقَامَ إِقَامَةً وَ لَمْ یُؤَذِّنْ.
**
ترجمه:
امام صادق (عليه السّلام ) فرمود: امام باقر (عليه السّلام ) هرگاه در خانه تنها نماز می خواند اقامه می گفت اما اذان نمی گفت
6865- 7- (2)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ وَ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: تُجْزِیکَ إِقَامَةٌ فِی السَّفَرِ.
**
ترجمه:
محمد بن مسلم و فضیل بن يسار گویند: امام باقر عليه السّلام يا امام صادق عليه السّلام فرمود: در حال سفر كفايت مىكند كه با يك اقامه نماز بخوانند.
6866- 8- (3)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ زِیَادٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا کَانَ الْقَوْمُ لَا یَنْتَظِرُونَ أَحَداً اکْتَفَوْا بِإِقَامَةٍ وَاحِدَةٍ.
**
ترجمه:
حسن بن زياد گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اگر نمازگزاران همه در مسجد حاضر باشند و انتظار كسى را نداشته باشند، مىتوانند به يك اقامه اكتفا كنند و اذان نگويند.
6867- 9- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ یُقْصَرُ الْأَذَانُ فِی السَّفَرِ کَمَا تُقْصَرُ الصَّلَاةُ تُجْزِی إِقَامَةٌ وَاحِدَةٌ.
**
ترجمه:
عبد الرحمن بن أبي عبدالله گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اذان در مسافرت همان گونه که نماز کوتاه می شود، کوتاه می شود و یک اقامه کافی است.
6868- 10- (5)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ وَ عَبْدِ اللَّهِ ابْنَیْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ رِئَابٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع قُلْتُ تَحْضُرُ الصَّلَاةُ وَ نَحْنُ مُجْتَمِعُونَ فِی مَکَانٍ وَاحِدٍ أَ تُجْزِینَا إِقَامَةٌ بِغَیْرِ أَذَانٍ قَالَ نَعَمْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (2).
**
ترجمه:
علب بن رئاب گوید: به امام صادق عليه السّلام عرض کردم: وقت نماز فرا می رسد و ما برای برپاداشتن نماز در مکانی اجتماع میکنیم ، آیا جایز است بدون اذان اقامه بگوییم ؟ امام فرمود: بله.
(3)6 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ لِلْمَغْرِبِ وَ الصُّبْحِ **
ترجمه:
باب اذان و اقامه برای نماز مغرب و صبح مستحب موکد است
6869- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: أَدْنَی مَا یُجْزِی مِنَ الْأَذَانِ أَنْ تَفْتَتِحَ اللَّیْلَ بِأَذَانٍ وَ إِقَامَةٍ وَ تَفْتَتِحَ النَّهَارَ بِأَذَانٍ وَ إِقَامَةٍ وَ یُجْزِیکَ فِی سَائِرِ الصَّلَوَاتِ إِقَامَةٌ بِغَیْرِ أَذَانٍ.
**
ترجمه:
زراره گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: كمترين دفعات نماز كه مجزى و كافى است أذان بگويند آنست كه شب را با أذان و اقامهاى افتتاح كنند، و روز را هم با أذان و اقامهاى بگشايند، ديگر در ساير نمازها كافى است كه فقط اقامه بگوئى بدون اذان.
6870- 2- (5)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ وَ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی جَمِیعاً عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْأَذَانُ مَثْنَی مَثْنَی وَ الْإِقَامَةُ مَثْنَی مَثْنَی وَ لَا بُدَّ فِی الْفَجْرِ وَ الْمَغْرِبِ مِنْ أَذَانٍ وَ إِقَامَةٍ فِی الْحَضَرِ وَ السَّفَرِ لِأَنَّهُ لَا یُقَصَّرُ فِیهِمَا فِی حَضَرٍ وَ لَا سَفَرٍ وَ تُجْزِئُکَ إِقَامَةٌ بِغَیْرِ أَذَانٍ فِی الظُّهْرِ وَ الْعَصْرِ وَ الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ وَ الْأَذَانُ وَ الْإِقَامَةُ فِی جَمِیعِ الصَّلَوَاتِ أَفْضَلُ.
**
ترجمه:
صفوان بن مهران گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: فصول اذان و اقامه دو بار دو بار گفته مىشود و در نماز صبح و مغرب چارهاى نيست از گفتن اذان و اقامه چه در حضر و چه در سفر، زيرا اين نماز نه در سفر قصر مىشود و نه در حضر ولى در نماز ظهر و عصر و عشاء گفتن اقامه بدون اذان كفايت مىكند منتهى بايد توجّه داشت كه گفتن اذان و اقامه در تمام نمازها از تركش افضل است.
6871- 3- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ وَ حَمَّادٍ (7)عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ أَوِ ابْنِ عَمَّارٍ (8)عَنِ الصَّبَّاحِ بْنِ سَیَابَةَ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَدَعِ الْأَذَانَ فِی الصَّلَوَاتِ کُلِّهَا فَإِنْ تَرَکْتَهُ
1) تقدم فی الباب السابق.
2) یأتی فی الباب 6 و 7 من هذه الأبواب.
3) الباب 6 و فیه 7 أحادیث.
4) الفقیه 1- 286- 885.
5) علل الشرائع- 337- 1 باب 35.
6) التهذیب 2- 49- 161، و الاستبصار 1- 299- 1104.
7) کتب المصنّف- (و حماد) عن الاستبصار فی (هامش المخطوط).
8) فی نسخة من الاستبصار- و ابن عمار (هامش المخطوط).
فَلَا تَتْرُکْهُ فِی الْمَغْرِبِ وَ الْفَجْرِ فَإِنَّهُ لَیْسَ فِیهِمَا تَقْصِیرٌ.
**
ترجمه:
6872- 4- (1)وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تُجْزِئُکَ فِی الصَّلَاةِ إِقَامَةٌ وَاحِدَةٌ إِلَّا الْغَدَاةَ وَ الْمَغْرِبَ.
**
ترجمه:
عبدالله بن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: جایز است که در نماز تنها یک اقامه خوانده شود مگر در نمازهای مغرب و صبح.
6873- 5- (2)وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ أَخِیهِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تُصَلِّ الْغَدَاةَ وَ الْمَغْرِبَ إِلَّا بِأَذَانٍ وَ إِقَامَةٍ وَ رُخِّصَ فِی سَائِرِ الصَّلَوَاتِ بِالْإِقَامَةِ وَ الْأَذَانُ أَفْضَلُ.
**
ترجمه:
سماعة گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: نماز صبح و نماز مغرب را حتما با اذان و اقامه بخوان. در ساير نمازها رخصت دارى كه اذان را ترك كنى و با اقامۀ تنها نماز بخوانى. باوجود اين، اذان گفتن بهتر است.
6874- 6- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْإِقَامَةِ بِغَیْرِ أَذَانٍ فِی الْمَغْرِبِ فَقَالَ لَیْسَ بِهِ بَأْسٌ وَ مَا أُحِبُّ أَنْ یُعْتَادَ.
**
ترجمه:
عمر بن يزيد گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: روا هست كه در نماز مغرب به يك اقامه اكتفا شود ؟ فرمود : مانعى ندارد. ولى من دوست نمىدارم كه شيوۀ هميشگى باشد.
6875- 7- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِنْ کُنْتَ وَحْدَکَ تُبَادِرُ أَمْراً تَخَافُ أَنْ یَفُوتَکَ تُجْزِیکَ إِقَامَةٌ إِلَّا الْفَجْرَ وَ الْمَغْرِبَ فَإِنَّهُ یَنْبَغِی أَنْ تُؤَذِّنَ فِیهِمَا وَ تُقِیمَ مِنْ أَجْلِ أَنَّهُ لَا یُقْصَرُ فِیهِمَا کَمَا یُقْصَرُ فِی سَائِرِ الصَّلَوَاتِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (5)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ عُمُوماً (7).
**
ترجمه:
] ابو بصير گويد: از امام باقر عليه السّلام يا امام صادق عليه السّلام پرسيدم: آيا يك اذان كفايت مىكند؟
فرمود : اگر نماز را با جماعت بخوانى، فقط يك اذان و يك اقامه، كفايت مىكند، ولى اگر به صورت فرادى و تنهايى نماز مىگزارى و كارى دارى كه مىترسى فوت شود، اقامه كفايت مىكند، مگر در نماز صبح و مغرب كه شايسته است در آن اذان و اقامه بگويى؛ چون اين دو نماز مانند نمازهاى ديگر قصر نمىشوند.
1) التهذیب 2- 51- 168، و الاستبصار 1- 300- 1107.
2) التهذیب 2- 51- 167، و الاستبصار 1- 299- 1106، أورده فی الحدیث 5 من الباب السابق.
3) التهذیب 2- 51- 169، و الاستبصار 1- 300- 1108.
4) الکافی 3- 303- 9، أورد صدره فی الحدیث 1 من الباب الآتی.
5) التهذیب 2- 50- 163، و الاستبصار 1- 299- 1105.
6) تقدم فی الباب 4، و فی الحدیث 5 من الباب 5 من هذه الأبواب.
7) یأتی فی الباب 7 من هذه الأبواب.
(1)7 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ لِصَلَاةِ الْجَمَاعَةِ **
ترجمه:
باب اذان و اقامه در نماز جماعت مستحب موکد است
6876- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ أَ یُجْزِئُ أَذَانٌ وَاحِدٌ قَالَ إِنْ صَلَّیْتَ جَمَاعَةً لَمْ یُجْزِ إِلَّا أَذَانٌ وَ إِقَامَةٌ وَ إِنْ کُنْتَ وَحْدَکَ تُبَادِرُ أَمْراً تَخَافُ أَنْ یَفُوتَکَ یُجْزِئُکَ إِقَامَةٌ إِلَّا الْفَجْرَ وَ الْمَغْرِبَ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی حَدِیثِ إِعَادَةِ الْمُنْفَرِدِ الْأَذَانَ إِذَا وَجَدَ جَمَاعَةً (5)وَ غَیْرِ ذَلِکَ (6).
**
ترجمه:
ابو بصير گويد: از امام باقر عليه السّلام يا امام صادق عليه السّلام پرسيدم: آيا يك اذان كفايت مىكند؟
فرمود : اگر نماز را با جماعت بخوانى، فقط يك اذان و يك اقامه، كفايت مىكند، ولى اگر به صورت فرادى و تنهايى نماز مىگزارى و كارى دارى كه مىترسى فوت شود، اقامه كفايت مىكند، مگر در نماز صبح و مغرب كه شايسته است در آن اذان و اقامه بگويى؛ چون اين دو نماز مانند نمازهاى ديگر قصر نمىشوند.
(7)8 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ الْأَذَانِ قَبْلَ دُخُولِ الْوَقْتِ إِلَّا فِی الصُّبْحِ فَیُقَدَّمُ قَلِیلًا وَ یُعَادُ بَعْدَهُ وَ إِنْ تَغَایَرَ الْمُؤَذِّنَانِ **
ترجمه:
باب جایز نیست اذان قبل از داخل شدن وقت مگر در صبح مقداری کوتاه دوباره اذان گفته می شود اگر موذن عوض شود
6877- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی
1) الباب 7 فیه حدیث واحد.
2) الکافی 3- 303- 9، و أورد ذیله فی الحدیث 7 من الباب السابق.
3) التهذیب 2- 50- 163، و الاستبصار 1- 299- 1105.
4) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 1 و 2 و 4 و علی اجزاء الإقامة فقط فی الباب 5 من هذه الأبواب.
5) یأتی ما یدلّ علی ذلک فی الباب 25 من هذه الأبواب.
6) فی الحدیث 6 من الباب 2 من أبواب الجماعة، و فی الحدیث 2 من الباب 4 من هذه الأبواب.
7) الباب 8 فیه 8 أحادیث.
8) الفقیه 1- 284- 876، أورد صدره فی الحدیث 1 من الباب 16، و أورد قطعة منه فی الحدیث 1 من الباب 24 من هذه الأبواب.
عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَا تَنْتَظِرْ بِأَذَانِکَ وَ إِقَامَتِکَ إِلَّا دُخُولَ وَقْتِ الصَّلَاةِ وَ احْدُرْ (1)إِقَامَتَکَ حَدْراً.
**
ترجمه:
معاوية بن وهب گويد: از امام صادق عليه السّلام دربارۀ چگونگى گفتن أذان سؤال كردم ، آن حضرت فرمود : با صداى واضح و آشكار أذان بگو و آوازت را بلند كن، و وقتى إقامه ميگوئى چنين نكنو در أذان و اقامه گفتن خود منتظر وارد شدن وقت نماز باش و اقامه را هر چه سريعتر بگو، بر خلاف أذان كه با تأنّى گفته مىشود.
6878- 2- (2)قَالَ: وَ کَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ ص مُؤَذِّنَانِ أَحَدُهُمَا بِلَالٌ وَ الْآخَرُ ابْنُ أُمِّ مَکْتُومٍ- وَ کَانَ ابْنُ أُمِّ مَکْتُومٍ أَعْمَی وَ کَانَ یُؤَذِّنُ قَبْلَ الصُّبْحِ وَ کَانَ بِلَالٌ یُؤَذِّنُ بَعْدَ الصُّبْحِ فَقَالَ النَّبِیُّ ص إِنَّ ابْنَ أُمِّ مَکْتُومٍ یُؤَذِّنُ بِلَیْلٍ (3)فَإِذَا سَمِعْتُمْ أَذَانَهُ فَکُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّی تَسْمَعُوا أَذَانَ بِلَالٍ- فَغَیَّرَتِ الْعَامَّةُ هَذَا الْحَدِیثَ عَنْ جِهَتِهِ وَ قَالُوا إِنَّهُ ع قَالَ إِنَّ بِلَالًا یُؤَذِّنُ بِلَیْلٍ فَإِذَا سَمِعْتُمْ أَذَانَهُ فَکُلُوا وَ اشْرَبُوا حَتَّی تَسْمَعُوا أَذَانَ ابْنِ أُمِّ مَکْتُومٍ.
**
ترجمه:
6879- 3- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ بِلَالٌ یُؤَذِّنُ لِلنَّبِیِّ ص وَ ابْنُ أُمِّ مَکْتُومٍ- وَ کَانَ أَعْمَی یُؤَذِّنُ بِلَیْلٍ وَ یُؤَذِّنُ بِلَالٌ حِینَ یَطْلُعُ الْفَجْرُ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
حلبی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: مؤذّن پيامبر صلّى اللّه عليه و اله بلال و ام مكتوم نابينا بود. امّ مكتوم شب هنگام و بلال هنگام طلوع فجر اذان مىگفتند.
6880- 4- (5)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُوسَی بْنِ بَکْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص
1) احدر اقامتک حدرا- أی أسرع بها من غیر تامل و ترتیل، (مجمع البحرین 3- 260).
2) الفقیه 1- 297- 905، أورد قطعة منه فی الحدیث 3 من الباب 42 من أبواب ما یمسک عنه الصائم.
3) فی المصدر- باللیل.
4) الکافی 4- 98- 3، أورده بتمامه عنه و عن التهذیب فی الحدیث 1 من الباب 42 من أبواب ما یمسک عنه الصائم.
5) الکافی 4- 98- 1، أورده بتمامه فی الحدیث 3 من الباب 49 من أبواب ما یمسک عنه الصائم.
قَالَ: هَذَا ابْنُ أُمِّ مَکْتُومٍ وَ هُوَ یُؤَذِّنُ بِلَیْلٍ فَإِذَا أَذَّنَ بِلَالٌ فَعِنْدَ ذَلِکَ فَأَمْسِکْ یَعْنِی فِی الصَّوْمِ.
**
ترجمه:
پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: ابن ام مکتوم است و اذان شب را اعلام می کند ، اگر بلال اذان گفت، باید از خوردن خودداری کنید، یعنی روزه هستید.
6881- 5- (1)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَقُولُ لِبِلَالٍ- إِذَا دَخَلَ الْوَقْتُ یَا بِلَالُ اعْلُ فَوْقَ الْجِدَارِ وَ ارْفَعْ صَوْتَکَ بِالْأَذَانِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
عبدالله بن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله هنگامى كه وقت نماز فرا مى رسيد به بلال مى فرمودند: بالاى ديوار مسجد برو و اذان را با صداى بلندگو.
6882- 6- (3)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ (عَنْ یَحْیَی بْنِ عِمْرَانَ الْحَلَبِیِّ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ عَلِیٍّ) (4)قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْأَذَانِ قَبْلَ الْفَجْرِ فَقَالَ إِذَا کَانَ فِی جَمَاعَةٍ فَلَا وَ إِذَا کَانَ وَحْدَهُ فَلَا بَأْسَ.
مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحُسَیْنِ مِثْلَهُ (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
حلبى گويد: از امام صادق عليه السّلام دربارۀ اذان پيش از طلوع فجر پرسيدم. فرمود : چنين اذانى در نماز جماعت جايز نيست، ولى در نماز فرادى اشكالى ندارد.
6883- 7- (7)وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع
1) الکافی 3- 307- 31، أورده بتمامه عنه و عن التهذیب و المحاسن فی الحدیث 7 من الباب 16 من هذه الأبواب.
2) التهذیب 2- 58- 206.
3) الکافی 3- 306- 23، أورده أیضا فی الحدیث 2 من الباب 39 من هذه الأبواب.
4) فی المصدر- عن یحیی بن عمران [بن علی] الحلبیّ.
5) مستطرفات السرائر- 93- 1.
6) التهذیب 2- 53- 176.
7) التهذیب 2- 53- 177، أورد ذیله أیضا فی الحدیث 4 و الحدیث 2 من الباب 39 من أبواب الأذان.
قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّ لَنَا مُؤَذِّناً یُؤَذِّنُ بِلَیْلٍ فَقَالَ أَمَا إِنَّ ذَلِکَ یَنْفَعُ الْجِیرَانَ لِقِیَامِهِمْ إِلَی الصَّلَاةِ وَ أَمَّا السُّنَّةُ فَإِنَّهُ یُنَادَی مَعَ طُلُوعِ الْفَجْرِ وَ لَا یَکُونُ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ إِلَّا الرَّکْعَتَانِ.
**
ترجمه:
عبدالله بن سنان گويد: به امام صادق عليه السّلام گفتم: مؤذنى در مسجد محل ما در اواخر شب اذان مىگويد. فرمود : اذان شبانه از اين نظر مفيد است كه همسايگان را براى نماز بيدار مىكند، اما سنت اسلامى بر اين است كه همراه و همگام با طلوع سپيده اذان بگويند. فاصلۀ ميان اذان و اقامۀ نماز صبح بايد به اندازهاى باشد كه دو ركعت نافله بخوانند.
6884- 8- (1)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ النِّدَاءِ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ قَالَ لَا بَأْسَ وَ أَمَّا السُّنَّةُ مَعَ الْفَجْرِ وَ إِنَّ ذَلِکَ لَیَنْفَعُ الْجِیرَانَ یَعْنِی قَبْلَ الْفَجْرِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
**
ترجمه:
ابن سنان گوید از نداءقبل ازطلوع فجر حضرت فرمود اشکال ندارد واما مستحب است وقت طلوع سپیده و آن برای همسایگان مفید است یعنی قبل از طلوع سپیده
(3)9 بَابُ جَوَازِ الْأَذَانِ جُنُباً وَ عَلَی غَیْرِ وُضُوءٍ وَ اسْتِحْبَابِ الطَّهَارَةِ فِیهِ وَ تَأَکُّدِ الِاسْتِحْبَابِ فِی الْإِقَامَةِ **
ترجمه:
باب جایز است اذان گفتن جنب و کسیکه وضو ندارد و مستحب است باطهارت بودن و مستحب موکد است طهارت برای اقامه
6885- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: تُؤَذِّنُ وَ أَنْتَ عَلَی غَیْرِ وُضُوءٍ فِی ثَوْبٍ وَاحِدٍ قَائِماً أَوْ قَاعِداً وَ أَیْنَمَا تَوَجَّهْتَ وَ لَکِنْ إِذَا أَقَمْتَ فَعَلَی وُضُوءٍ مُتَهَیِّئاً لِلصَّلَاةِ.
**
ترجمه:
زراره گوید: امام باقر عليه السّلام فرمود: تو ميتوانى أذان بگوئى در حالى كه بدون وضو و در يك جامه باشى، ايستاده أذان بگوئى يا نشسته، و بهر سوى ميتوانى رو كنى، روى بقبله يا پشت به قبله و لكن هر گاه بخواهى إقامه بگوئى حتما بايد وضو داشته باشى و كاملا آماده براى نماز باشى
6886- 2- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یُؤَذِّنَ الرَّجُلُ مِنْ غَیْرِ وُضُوءٍ وَ لَا یُقِیمُ إِلَّا وَ هُوَ عَلَی وُضُوءٍ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ
عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
حلبى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اشكالى ندارد كه كسى بدون وضو اذان بگويد، ولى اقامه را جز با وضو نگويد.
6887- 3- (2)وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ تُؤَذِّنَ وَ أَنْتَ عَلَی غَیْرِ طَهُورٍ وَ لَا تُقِیمُ إِلَّا وَ أَنْتَ عَلَی وُضُوءٍ.
**
ترجمه:
عبدالله بن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اشکالی ندارد ، اگر در حال طهارت نیستی اذان بگوئی اما اقامه نگی
6888- 4- (3)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُؤَذِّنُ عَلَی غَیْرِ طَهُورٍ قَالَ نَعَمْ.
**
ترجمه:
محمد گويد: مردی از امام باقر عليه السّلام يا امام صادق عليه السّلام پرسید ؟ هر گاه شخص أذان بگويد و طهارت نداشته باشد ، اين كار جايز است؟ امام فرمود: بله.
6889- 5- (4)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ لَا بَأْسَ أَنْ تُؤَذِّنَ عَلَی غَیْرِ وُضُوءٍ.
**
ترجمه:
أبي بصير گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: بدون وضو اذان بگوئى مانعى ندارد.
6890- 6- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی الْخَشَّابِ عَنْ غِیَاثِ بْنِ کَلُّوبٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ فِی حَدِیثٍ وَ لَا بَأْسَ بِأَنْ یُؤَذِّنَ الْمُؤَذِّنُ وَ هُوَ جُنُبٌ وَ لَا یُقِیمُ حَتَّی یَغْتَسِلَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (6).
**
ترجمه:
امام علی علیه السلام فرمود: همچنين اشكال ندارد كه شخص جنب اذان بگويد ولى تاغسل نكند نمىتواند اقامه بگويد. »
1) التهذیب 2- 53- 180.
2) التهذیب 2- 53- 179.
3) التهذیب 2- 56- 196، أورده بتمامه عنه و عن الفقیه فی الحدیث 7 من الباب 13 من هذه الأبواب.
4) 4التهذیب 2- 56- 192، أورده بتمامه عنه، و عن الفقیه فی الحدیث 8 من الباب 13 من هذه الأبواب.
5) التهذیب 2- 53- 181، أورد صدره فی الحدیث 2 من الباب 32 من هذه الأبواب، و الحدیث أیضا موجود فی التهذیب 3- 29- 103 بسند آخر و فیه ذیل أورده مع صدره فی الحدیث 7 من الباب 14 من أبواب صلاة الجماعة.
6) الفقیه 1- 188- 896.
6891- 7- (1)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُؤَذِّنِ یُحْدِثُ فِی أَذَانِهِ وَ إِقَامَتِهِ قَالَ إِنْ کَانَ الْحَدَثُ فِی الْأَذَانِ فَلَا بَأْسَ وَ إِنْ کَانَ فِی الْإِقَامَةِ فَلْیَتَوَضَّأْ وَ لْیُقِمْ إِقَامَةً (2).
**
ترجمه:
علی بن جعفر گويد: از امام کاظم عليه السلام درباره مؤذنی سوال کردم که در اذان و اقامه¬اش دچار حدث می¬شود، پاسخ گفت: اگر در اذان باشد ایرادی ندارد و اگر در اقامه باشد باید وضو بگیرد و اقامه¬اش را به پا دارد.
6892- 8- (3)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُؤَذِّنُ أَوْ یُقِیمُ وَ هُوَ عَلَی غَیْرِ وُضُوءٍ أَ یُجْزِیهِ ذَلِکَ قَالَ أَمَّا الْأَذَانُ فَلَا بَأْسَ وَ أَمَّا الْإِقَامَةُ فَلَا یُقِیمُ إِلَّا عَلَی وُضُوءٍ قُلْتُ فَإِنْ أَقَامَ وَ هُوَ عَلَی غَیْرِ وُضُوءٍ أَ یُصَلِّی بِإِقَامَتِهِ قَالَ لَا.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4).
**
ترجمه:
علی بن جعفر گويد: از امام موسى بن جعفر عليه السلام سؤال شد درباره كسى كه بدون وضوء اذان يا اقامه بگويد آيا كفايت مىكند ؟ امام عليه السلام فرمود : «اما اذان اشكال ندارد ولى اقامه بدون وضوء صحيح نيست.» گفته شد : اگر بدون وضوء اقامه گفت آيا مىتواند با آن اقامه نماز بخواند ؟ فرمود : «نه.»
(5)10 بَابُ جَوَازِ الْکَلَامِ فِی الْأَذَانِ وَ کَرَاهَتِهِ فِی الْإِقَامَةِ وَ بَعْدَهَا إِلَّا فِیمَا یَتَعَلَّقُ بِالصَّلَاةِ وَ بَیْنَهُمَا فِی صَلَاةِ الْغَدَاةِ وَ اسْتِحْبَابِ إِعَادَةِ الْإِقَامَةِ إِنْ تَکَلَّمَ بَعْدَهَا **
ترجمه:
باب جایز است سخن گفتن در اذان و مکروه است در اقامه وبعد اقامه مگر آنچه متعلق به نماز باشد و بین اذان و اقامه در نماز صبح و مستحب است اقامه دوباره خوانده شود اگر بعدش سخن گفته شود
6893- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: إِذَا أُقِیمَتِ الصَّلَاةُ حَرُمَ الْکَلَامُ عَلَی الْإِمَامِ وَ أَهْلِ الْمَسْجِدِ إِلَّا فِی تَقْدِیمِ إِمَامٍ.
أَقُولُ: الْمُرَادُ بِالتَّحْرِیمِ شِدَّةُ الْکَرَاهَةِ لِمَا یَأْتِی (7).
**
ترجمه:
زراره گويد: از امام باقر عليه السّلام فرمود: وقتى اقامه نماز گفته شود يا گفته شود: «قد قامت الصّلاة» ديگر سخن گفتن غير مرتبط با نماز بر امام و اهل مسجد حرام است مگر در مورد پيش انداختن امام
منظور از حرام شدت کراهت است
6894- 2- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ جَمِیعاً عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ لِعَلِیٍّ ع أَنَّهُ قَالَ: وَ کَرِهَ الْکَلَامَ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ فِی صَلَاةِ الْغَدَاةِ.
وَ
رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ (2)بِإِسْنَادٍ تَقَدَّمَ (3)
وَ زَادَ حَتَّی تُقْضَی الصَّلَاةُ
**
ترجمه:
راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر صلىاللهعليهوآله در وصیت خود به امام علی علیه السلام فرمودند: حرف زدن بين اذان و اقامه نماز صبح كراهت دارد.
6895- 3- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا تَتَکَلَّمْ إِذَا أَقَمْتَ الصَّلَاةَ فَإِنَّکَ إِذَا تَکَلَّمْتَ أَعَدْتَ الْإِقَامَةَ.
**
ترجمه:
محمد بن مسلم گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: بعد از اقامه گفتن سخن مگو وگرنه بايد اقامه را تجديد كنى.
6896- 4- (5)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَ یَتَکَلَّمُ الرَّجُلُ فِی الْأَذَانِ قَالَ لَا بَأْسَ قُلْتُ فِی الْإِقَامَةِ قَالَ لَا.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ أَبِی دَاوُدَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
عمرو بن ابى نصر گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: آيا انسان مىتواند به هنگام اذان گفتن با ديگرى سخن بگويد؟ فرمود : اشكالى ندارد. گفتم : در اقامه چطور ؟ فرمود: نه.
6897- 5- (7)وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا أَقَامَ الْمُؤَذِّنُ الصَّلَاةَ فَقَدْ حَرُمَ الْکَلَامُ إِلَّا أَنْ یَکُونَ الْقَوْمُ لَیْسَ یُعْرَفُ لَهُمْ إِمَامٌ.
**
ترجمه:
امام صادق علیه السلام فرمود وقتی موذن برای نماز اقامه بگوید سخن گفتن حرام است مگر معرفی امام برای مامومین
6898- 6- (8)وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ
1) الفقیه 4- 352- 5762، و الحدیث طویل أورد قطعة منه فی الحدیث 17 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس، و قطعة فی الحدیث 6 من الباب 117 من أبواب مقدمات النکاح.
2) أمالی الصدوق- 248- 3.
3) باسناد تقدم فی الحدیث 11 من الباب 15 من أبواب أحکام الخلوة.
4) التهذیب 2- 55- 191، و الاستبصار 1- 301- 1112.
5) التهذیب 2- 54- 182، و الاستبصار 1- 300- 1110.
6) الکافی 3- 304- 10.
7) التهذیب 2- 55- 190، و الاستبصار 1- 302- 1117.
8) التهذیب 2- 54- 183.8
الْمُؤَذِّنِ أَ یَتَکَلَّمُ وَ هُوَ یُؤَذِّنُ فَقَالَ لَا بَأْسَ حِینَ (1)یَفْرُغُ مِنْ أَذَانِهِ.
**
ترجمه:
سماعة گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: آيا مؤذن مىتواند در اثناى اذان سخن بگويد ؟ فرمود : بعد از تمام شدن اذان اشكالى ندارد.
6899- 7- (2)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَتَکَلَّمُ فِی الْإِقَامَةِ قَالَ نَعَمْ فَإِذَا قَالَ الْمُؤَذِّنُ قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ فَقَدْ حَرُمَ الْکَلَامُ عَلَی أَهْلِ الْمَسْجِدِ إِلَّا أَنْ یَکُونُوا قَدِ اجْتَمَعُوا مِنْ شَتَّی وَ لَیْسَ لَهُمْ إِمَامٌ فَلَا بَأْسَ أَنْ یَقُولَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ تَقَدَّمْ یَا فُلَانُ.
**
ترجمه:
أبي عمیر گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: در آن اثنا كه مؤذن اقامه مىگويد انسان مىتواند سخن بگويد ؟ فرمود : بلى، اما موقعى كه مؤذن بگويد : «قد قامت الصلاة» حاضران مسجد حق سخن كردن ندارند، مگر آنكه حاضران مسجد از جوانب مختلف فراهم آمده باشند و امام جماعت آنان مشخص نباشد. در اين صورت مانعى ندارد كه برخى به ديگرى بگويند : شما امامت كنيد.
6900- 8- (3)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ عَنْ مُحَمَّدٍ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَتَکَلَّمُ فِی أَذَانِهِ أَوْ فِی إِقَامَتِهِ فَقَالَ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
حلبی گويد: از امام صادق عليه السّلام سوال کردم درباره ی مردی که در اذان یا اقامه سخن میگوید ؟ امام فرمود: اشکالی ندارد.
6901- 9- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَتَکَلَّمُ بَعْدَ مَا یُقِیمُ الصَّلَاةَ قَالَ نَعَمْ.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ مِثْلَهُ (5)أَقُولُ: هَذَا لَمْ نَجِدْهُ فِی الْکَافِی فَکَأَنَّهُ نَقَلَهُ مِنْ غَیْرِهِ.
**
ترجمه:
حمّاد بن عثمان گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: آيا مرد میتواند بعد از اقامه نماز سخن بگويد؟ امام فرمود: بله.
6902- 10- (6)وَ عَنْ سَعْدٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ شِهَابٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَا بَأْسَ أَنْ یَتَکَلَّمَ الرَّجُلُ وَ هُوَ یُقِیمُ الصَّلَاةَ وَ بَعْدَ مَا یُقِیمُ إِنْ شَاءَ.
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ شِهَابٍ مِثْلَهُ (1)وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ (2)
أَقُولُ: ذَکَرَ الشَّیْخُ أَنَّ هَذِهِ الْأَحَادِیثَ مَحْمُولَةٌ عَلَی الضَّرُورَةِ أَوْ عَلَی کَلَامٍ یَتَعَلَّقُ بِالصَّلَاةِ وَ هُوَ بَعِیدٌ مَعَ مُلَاحَظَةِ قَوْلِهِ ع إِنْ شَاءَ وَ غَیْرِ ذَلِکَ وَ الْأَقْرَبُ حَمْلُهَا عَلَی الْجَوَازِ وَ حَمْلُ مَا سَبَقَ عَلَی الْکَرَاهَةِ.
**
ترجمه:
از حسن بن شهاب روایت است که فرمود: از امام صادق علیه السلام شنیدم که فرمود: ایرادی ندارد که مردی در حالی که اقامه میگوید و پس از آنکه گفت، اگر بخواهد صحبت کند. -
6903- 11- (3)وَ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِی نَصْرٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع- أَ یَتَکَلَّمُ الرَّجُلُ فِی الْأَذَانِ قَالَ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
عمرو بن ابى نصر گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم : آيا انسان مىتواند به هنگام اذان گفتن با ديگرى سخن بگويد ؟ فرمود : اشكالى ندارد
6904- 12- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِی هَارُونَ الْمَکْفُوفِ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَا أَبَا هَارُونَ الْإِقَامَةُ مِنَ الصَّلَاةِ فَإِذَا أَقَمْتَ (5)فَلَا تَتَکَلَّمْ وَ لَا تُؤْمِ بِیَدِکَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
ابو هارون مكفوف گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اى ابا هارون! اقامه از نماز است و هرگاه اقامه گفتى ديگر سخن مگو و با دست به چيزى اشاره مكن.
6905- 13- (7)مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا
عَبْدِ اللَّهِ ع قُلْتُ أَ یَتَکَلَّمُ الرَّجُلُ بَعْدَ مَا تُقَامُ الصَّلَاةُ قَالَ لَا بَأْسَ.
(1) **
ترجمه:
زرارة گوید: از امام صادق علیه السلام سوال کردم: آیا شخص می¬تواند بعد از اینکه اقامه نماز گفته شد صحبت کند؟ پاسخ گفت: ایرادی ندارد.
(2)11 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْفَصْلِ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ بِجَلْسَةٍ أَوْ کَلَامٍ أَوْ تَسْبِیحٍ أَوْ رَکْعَتَیْنِ أَوْ نَفَسٍ أَوْ سُجُودٍ **
ترجمه:
باب مستحب بین اذان واقامه کارهائی انجام داد مثل نشستن کلمه ی سخن گفتنیا سبحان الله گفتن یا دو رکعت نماز خواندن یا نفسی بکشد یا سجده کند
6906- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ شِهَابٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بُدَّ مِنْ قُعُودٍ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ.
**
ترجمه:
حسن بن شهاب گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: بايد بين اذان و اقامه با نشستن چند ثانيه جدايى بيندازند.
6907- 2- (4)وَ عَنْهُ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ جَعْفَرٍ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ افْرُقْ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ بِجُلُوسٍ أَوْ بِرَکْعَتَیْنِ.
**
ترجمه:
سليمان بن جعفر جعفری گويد: امام رضا عليه السّلام فرمود: بين اذان و اقامه فاصله بينداز يا با نشستن چند ثانيه و يا خواندن دو ركعت نافله.
6908- 3- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ یَعْنِی ابْنَ أَبِی نَصْرٍ قَالَ: قَالَ: الْقُعُودُ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ فِی الصَّلَوَاتِ کُلِّهَا إِذَا لَمْ یَکُنْ قَبْلَ الْإِقَامَةِ صَلَاةٌ تُصَلِّیهَا.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا یَأْتِی (6).
**
ترجمه:
احمد بن محمّد بن ابى نصر گويد: امام رضا عليه السّلام فرمود: نشستن ميان اذان و اقامه در همۀ نمازهاست، درصورتىكه پيش از اقامه، نمازى به جا نياورده باشد.
6909- 4- (7)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا قُمْتَ إِلَی صَلَاةٍ فَرِیضَةٍ فَأَذِّنْ وَ أَقِمْ وَ افْصِلْ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ بِقُعُودٍ أَوْ بِکَلَامٍ أَوْ بِتَسْبِیحٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
عمّار ساباطی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: وقتى براى اداى نماز واجب ايستادى، اذان و اقامه بگو و بين اذان و اقامه با يك نشستن يا سخن گفتن يا تسبيح گفتن فاصله بينداز.»
6910- 5- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَمْرٍو عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَنْسَی أَنْ یَفْصِلَ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ بِشَیْءٍ حَتَّی أَخَذَ فِی الصَّلَاةِ أَوْ أَقَامَ لِلصَّلَاةِ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْءٌ وَ لَیْسَ لَهُ أَنْ یَدَعَ ذَلِکَ عَمْداً سُئِلَ مَا الَّذِی یُجْزِی مِنَ التَّسْبِیحِ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ قَالَ یَقُولُ الْحَمْدُ لِلَّهِ.
**
ترجمه:
عمار گويد: از امام صادق عليه السّلام درباره مردی پرسیدم، که فراموش می کند بین اذان و اقامه باچیزی فاصله بیاندازد آیا شروع به خواندن نماز کند یا اقامه نماز را تکرار کند ؟ امام فرمود : او مجبور نیست اقامه را تکرار کند ولی اجازه ندارد عمدا این فاصله انداختن را ترک کند. از امام عليه السّلام درباره ی تسبیح بین اذان و اقامه سوال شد ؟ امام فرمود :مانند ذکر ، الحمدلله.
6911- 6- (3)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ عِیسَی بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِلْمُؤَذِّنِ فِیمَا بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ مِثْلُ أَجْرِ الشَّهِیدِ الْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (4).
**
ترجمه:
رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمودند: مؤذّن را در ميان أذان و اقامه پاداشى است همچون پاداش شهيدى كه در راه خداوند عزّ و جلّ در خون خويش غلطيده باشد،
6912- 7- (5)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یُوسُفَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنِ ابْنِ فَرْقَدٍ (6)عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: بَیْنَ کُلِّ أَذَانَیْنِ قَعْدَةٌ إِلَّا الْمَغْرِبَ فَإِنَّ بَیْنَهُمَا نَفَساً.
**
ترجمه:
] ابن فرقد گوید: امام صادق (عليه السّلام ) گوید: میان هر دو اذان نشستنی است غیر از نماز مغرب، زیرا میان آن دو نفسی است
1) الفقیه 1- 285- 877.
2) التهذیب 2- 280- 1114، أورد صدره فی الحدیث 2 من الباب 33، و أورده أیضا فی الحدیث 1 من الباب 40 من هذه الأبواب.
3) التهذیب 2- 283- 1130، أورده بتمامه عنه، و عن الفقیه و عن ثواب الأعمال فی الحدیث 4 من الباب 2 من هذه الأبواب.
4) الفقیه 1- 283- 869.
5) الاستبصار 1- 309- 1150، و التهذیب 2- 64- 229 و فیه محمّد بن الحسن بدل محمّد بن الحسین.
6) کتب المصنّف- (عن ابن فرقد) عن الاستبصار.
6913- 8- (1)قَالَ الشَّیْخُ وَ قَدْ رُوِیَ أَنَّهُ یَجْلِسُ بَیْنَهُمَا فِی الْمَغْرِبِ.
**
ترجمه:
شیخ طوسی میفرماید در بین اذان و اقامه مغرب هم بنشیند
6914- 9- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ یُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْکَانَ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع أَذَّنَ وَ أَقَامَ مِنْ غَیْرِ أَنْ یَفْصِلَ بَیْنَهُمَا بِجُلُوسٍ.
**
ترجمه:
عبدالله بن مسکان گويد: دیدم امام صادق علیه السلام اذان و اقامه را بدون نشستن میان آنها میخواند.
6915- 10- (3)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ سَعْدَانَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ إِسْحَاقَ الْجَرِیرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ: مَنْ جَلَسَ فِیمَا بَیْنَ أَذَانِ الْمَغْرِبِ وَ الْإِقَامَةِ کَانَ کَالْمُتَشَحِّطِ بِدَمِهِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدَانَ مِثْلَهُ (4)أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْجُلُوسِ الْخَفِیفِ وَ مَا سَبَقَ عَلَی الْجُلُوسِ الطَّوِیلِ.
**
ترجمه:
اسحاق جریری گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هر كس در ميان اذان و اقامه نماز مغرب بنشيند، بوده باشد ثواب او مانند ثواب كسى كه در راه خداى تعالى در خون خود تپيده باشد.
6916- 11- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ کَمِ الَّذِی یُجْزِی بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ مِنَ الْقَوْلِ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ.
**
ترجمه:
] عمّار گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم حدّ اقلّ كلامى كه لازم است ميان أذان و اقامه گفته شود چقدر است ؟ فرمود : گفتن الحمد للّٰه.
6917- 12- (6)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْقَعْدَةِ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ فَقَالَ الْقَعْدَةُ بَیْنَهُمَا إِذَا لَمْ یَکُنْ
بَیْنَهُمَا نَافِلَةٌ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
] أبي نصر البزنطی گويد: از امام رضا عليه السّلام درباره نشستن بین اذان و اقامه پرسیدم، فرمود: نشستن در صورتی که بین آنها نماز نافله نباشد اشکالی ندارد.
6918- 13- (1)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ رُزَیْقٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنَ السُّنَّةِ الْجَلْسَةُ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ فِی صَلَاةِ الْغَدَاةِ وَ صَلَاةِ الْمَغْرِبِ وَ صَلَاةِ الْعِشَاءِ لَیْسَ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ سُبْحَةٌ وَ مِنَ السُّنَّةِ أَنْ یُتَنَفَّلَ بِرَکْعَتَیْنِ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ فِی صَلَاةِ الظُّهْرِ وَ الْعَصْرِ.
**
ترجمه:
] زريق گويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود: نشستن ميان اذان و اقامه در نماز صبح و نماز مغرب و نماز عشا از شيوههاى پسنديدۀ است ولى ميان اذان و اقامه، ذكرى نيست و از ديگر شيوههاى پسنديده آن است كه ميان اذان و اقامه در نماز ظهر و عصر دو ركعت نماز بخوانى
6919- 14- (2)عَلِیُّ بْنُ مُوسَی بْنِ طَاوُسٍ فِی کِتَابِ فَلَاحِ السَّائِلِ عَلَی مَا نَقَلَهُ عَنْهُ بَعْضُ الثِّقَاتِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُوسَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ حَمْزَةَ الْعَلَوِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مَابُنْدَادَ (3)عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هُلَیْلٍ الْکَرْخِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ بَکْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ ع یَقُولُ لِأَصْحَابِهِ مَنْ سَجَدَ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ فَقَالَ فِی سُجُودِهِ سَجَدْتُ لَکَ خَاضِعاً خَاشِعاً ذَلِیلًا- یَقُولُ اللَّهُ مَلَائِکَتِی وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی لَأَجْعَلَنَّ مَحَبَّتَهُ فِی قُلُوبِ عِبَادِیَ الْمُؤْمِنِینَ وَ هَیْبَتَهُ فِی قُلُوبِ الْمُنَافِقِینَ.
**
ترجمه:
بکر بن محمد گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: امير المؤمنين عليه السّلام به اصحابش مىفرمود: هركس بين اذان و اقامه سجده كند و در سجده بگويد: پروردگارا در حال خضوع و خشوع و ذلّت براى تو سجده كردم،خداوند تعالى مىگويد: اى فرشتگان، من به عزّت و جلالم محبّت او را در قلوب بندگان مؤمنم و هيبت او را در قلوب منافقان مىافكنم
6920- 15- (4)وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ حَمْزَةَ الْعَلَوِیِّ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنِ ابْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: رَأَیْتُهُ أَذَّنَ ثُمَّ أَهْوَی لِلسُّجُودِ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَةً بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ فَلَمَّا رَفَعَ رَأْسَهُ قَالَ: قَالَ یَا أَبَا عُمَیْرٍ- مَنْ فَعَلَ مِثْلَ فِعْلِی غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ذُنُوبَهُ کُلَّهَا وَ قَالَ مَنْ أَذَّنَ ثُمَّ سَجَدَ فَقَالَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ رَبِّی سَجَدْتُ لَکَ خَاضِعاً خَاشِعاً غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ذُنُوبَهُ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی الْفَصْلِ بِرَکْعَتَیْنِ (1).
**
ترجمه:
ابو عمير گويد: امام صادق را ديدم كه اذان گفت، آنگاه بين اذان و اقامه سجده كرد، وقتى سرش را از سجده بلند كرد،فرمود: اى ابا عمير هركس مثل اين عمل را بجا آورد،خداوند عزّ و جلّ همۀ گناهانش را مىبخشد و هركس اذان بگويد و بعد از آن سجده كند و در سجده بگويد: خدايى جز تو نيست، پروردگارا من براى تو در حال خضوع و خشوع سجده كردم، خداوند گناهانش را مىبخشد.
(2)12 بَابُ اسْتِحْبَابِ الدُّعَاءِ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ بِالْمَأْثُورِ وَ غَیْرِهِ **
ترجمه:
باب مستحب است دعا بین اذان و اقامه دعا های از اهللبیت رسیده و غیر
6921- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَسَدٍ (4)عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ یَقْظَانَ (5)رَفَعَهُ إِلَیْهِمْ ع قَالَ: یَقُولُ الرَّجُلُ إِذَا فَرَغَ مِنَ الْأَذَانِ وَ جَلَسَ اللَّهُمَّ اجْعَلْ قَلْبِی بَارّاً (6)وَ رِزْقِی دَارّاً وَ اجْعَلْ لِی عِنْدَ قَبْرِ نَبِیِّکَ قَرَاراً وَ مُسْتَقَرّاً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ نَحْوَهُ (7)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (8)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (9).
**
ترجمه:
جعفر بن محمّد بن يقظان در روايت مرفوعهاى از ائمۀ معصومين عليهم السّلام نقل مىكند كه حضرتش فرمود: هرگاه كسى پس از اذان بنشيند و بگويد: «بارخدايا! دل مرا فرمانبردار، زندگى مرا هميشگى قرار ده، به روزى من توسعه بده و براى من در نزد قبر پيامبرت صلّى اللّه عليه و اله قرارى هميشگى و دايم مقرّر فرما.
(10)13 بَابُ اسْتِحْبَابِ کَوْنِ الْمُؤَذِّنِ قَائِماً وَ جَوَازِ الْأَذَانِ رَاکِباً وَ مَاشِیاً وَ جَالِساً وَ کَرَاهَةِ ذَلِکَ فِی الْإِقَامَةِ **
ترجمه:
باب مستحب است اذان گو ایستاده باشد و جایز است اذانگو سواره در حال پیاده روی باشد نشسته باشد و در اقامه این موارد مکروه است
6922- 1- (11)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ
1) یأتی فی الحدیث 4 من الباب 13 من هذه الأبواب.
2) الباب 12 فیه حدیث واحد.
3) الکافی 3- 308- 32.
4) فی التهذیب- راشد (هامش المخطوط).
5) فی التهذیب- یقطین. (هامش المخطوط).
6) فی المصدر زیادة- [و عیشی قارا].
7) التهذیب 2- 64- 230.
8) تقدم فی الباب 11 من هذه الأبواب.
9) یأتی فی الباب 23 من أبواب الدعاء.
10) الباب 13 فیه 15 حدیث.
11) الفقیه 1- 282- 866، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 9 من هذه الأبواب.
ع قَالَ: تُؤَذِّنُ وَ أَنْتَ عَلَی غَیْرِ وُضُوءٍ فِی ثَوْبٍ وَاحِدٍ قَائِماً أَوْ قَاعِداً وَ أَیْنَمَا تَوَجَّهْتَ وَ لَکِنْ إِذَا أَقَمْتَ فَعَلَی وُضُوءٍ مُتَهَیِّئاً لِلصَّلَاةِ.
**
ترجمه:
زراره گوید: امام باقر عليه السّلام فرمود: تو ميتوانى أذان بگوئى در حالى كه بدون وضو و در يك جامه باشى، ايستاده أذان بگوئى يا نشسته، و بهر سوى ميتوانى رو كنى، روى بقبله يا پشت به قبله و لكن هر گاه بخواهى إقامه بگوئى حتما بايد وضو داشته باشى و كاملا آماده براى نماز باشى
6923- 2- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ قَالَ: یُؤَذِّنُ الرَّجُلُ وَ هُوَ جَالِسٌ وَ یُؤَذِّنُ وَ هُوَ رَاکِبٌ.
**
ترجمه:
محمّد بن أبى نصر بزنطى گويد: امام رضا عليه السّلام فرمود: ممكن است شخص در حالى كه نشسته است أذان بگويد، همين طور أذان بگويد و سواره باشد.
6924- 3- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: إِذَا أَذَّنْتَ فِی الطَّرِیقِ أَوْ فِی بَیْتِکَ ثُمَّ أَقَمْتَ فِی الْمَسْجِدِ أَجْزَأَکَ.
**
ترجمه:
ابو بصير گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هر گاه در راه يا در خانهات اذان بگوئى آنگاه اقامه را در مسجد بگوئى همين برايت كافى است.
6925- 4- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ لِلْمُسَافِرِ أَنْ یُؤَذِّنَ وَ هُوَ رَاکِبٌ وَ یُقِیمُ وَ هُوَ عَلَی الْأَرْضِ قَائِمٌ.
**
ترجمه:
عبدالله بن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: مسافر مىتواند در حال سوارى و حركت اذان بگويد ولى موقع اقامه گفتن، بايد بر روى زمين ايستاده باشد.
6926- 5- (4)وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ رِبْعِیٍّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع یُؤَذِّنُ الرَّجُلُ وَ هُوَ قَاعِدٌ قَالَ نَعَمْ وَ لَا یُقِیمُ إِلَّا وَ هُوَ قَائِمٌ.
**
ترجمه:
محمد بن مسلم گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض کردم: انسان مىتواند در حال نشسته اذان بگويد ؟ فرمود : بلى، اما در حال نشسته نمىتواند اقامه بگويد. براى اقامه گفتن، بايد ايستاده باشد.
6927- 6- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدٍ صَالِحٍ ع قَالَ: یُؤَذِّنُ الرَّجُلُ وَ هُوَ جَالِسٌ وَ لَا یُقِیمُ إِلَّا وَ هُوَ قَائِمٌ وَ قَالَ تُؤَذِّنُ وَ أَنْتَ رَاکِبٌ وَ لَا تُقِیمُ إِلَّا وَ أَنْتَ عَلَی الْأَرْضِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
] احمد بن محمّد گويد: امام کاظم عليه السّلام فرمود: می توانی اذان بگویی در حالی که نشسته هستی ، اما نمیتوانی اقامه بگویی مگر اینکه ایستاده باشی و همچنین در حال سواری میتوانی اذان بگویی اما اقامه را نمیتوانی بگویی مگر اینکه بر روی زمین ایستاده باشی.
6928- 7- (1)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُؤَذِّنُ وَ هُوَ یَمْشِی أَوْ عَلَی ظَهْرِ دَابَّتِهِ وَ عَلَی غَیْرِ طَهُورٍ فَقَالَ نَعَمْ (2)إِذَا کَانَ التَّشَهُّدُ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ فَلَا بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
محمد گويد: از امام باقر عليه السّلام يا امام صادق عليه السّلام درباره مردی پرسیدم که در حال راه رفتن یا بر پشت حیوان و بدون وضو اذان میگوید ؟ امام فرمود: بله ، اگر شهادت ها را رو به قبله بگوید ، اشکال ندارد
6929- 8- (4)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع لَا بَأْسَ بِأَنْ تُؤَذِّنَ رَاکِباً أَوْ مَاشِیاً أَوْ عَلَی غَیْرِ وُضُوءٍ وَ لَا تُقِیمُ وَ أَنْتَ رَاکِبٌ أَوْ جَالِسٌ إِلَّا مِنْ عِلَّةٍ (5)أَوْ تَکُونَ فِی أَرْضٍ مَلَصَّةٍ (6).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنِ الصَّادِقِ ع مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
أبو بصير از امام صادق (عليه السّلام ) روايت كرده كه آن حضرت فرمود: اشكالى ندارد كه در حال سوارى يا پياده در موقع راه رفتن، يا بدون وضو أذان بگوئى، ولى إقامه نگو در حالى كه سواره يا نشسته باشى، مگر از روى عذر و ناچارى يا در سرزمينى باشى كه دزدگاه است و ايمن نيستى
6930- 9- (8)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ یُونُسَ الشَّیْبَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ أُؤَذِّنُ وَ أَنَا رَاکِبٌ قَالَ نَعَمْ قُلْتُ فَأُقِیمُ وَ أَنَا رَاکِبٌ قَالَ لَا قُلْتُ فَأُقِیمُ وَ رِجْلِی فِی الرِّکَابِ قَالَ لَا قُلْتُ فَأُقِیمُ وَ أَنَا قَاعِدٌ قَالَ لَا قُلْتُ فَأُقِیمُ وَ أَنَا مَاشٍ قَالَ
1) التهذیب 2- 56- 196، تقدمت قطعة منه فی الحدیث 4 من الباب 9 من هذه الأبواب.
2) لیس فی المصدر.
3) الفقیه 1- 285- 878.
4) التهذیب 2- 56- 192، تقدمت قطعة منه فی الحدیث 5 من الباب 9 من هذه الأبواب.
5) فی الفقیه- الا من عذر (هامش المخطوط).
6) أرض ملصة- ذات لصوص (لسان العرب 7- 87).
7) الفقیه 1- 282- 868.
8) التهذیب 2- 282- 1125.
نَعَمْ مَاشٍ إِلَی الصَّلَاةِ قَالَ ثُمَّ قَالَ إِذَا أَقَمْتَ الصَّلَاةَ فَأَقِمْ مُتَرَسِّلًا فَإِنَّکَ فِی الصَّلَاةِ قَالَ قُلْتُ: لَهُ قَدْ سَأَلْتُکَ أُقِیمُ وَ أَنَا مَاشٍ قُلْتَ لِی نَعَمْ فَیَجُوزُ أَنْ أَمْشِیَ فِی الصَّلَاةِ فَقَالَ نَعَمْ إِذَا دَخَلْتَ مِنْ بَابِ الْمَسْجِدِ فَکَبَّرْتَ وَ أَنْتَ مَعَ إِمَامٍ عَادِلٍ ثُمَّ مَشَیْتَ إِلَی الصَّلَاةِ أَجْزَأَکَ ذَلِکَ وَ إِذَا الْإِمَامُ کَبَّرَ لِلرُّکُوعِ کُنْتَ مَعَهُ فِی الرَّکْعَةِ لِأَنَّهُ إِنْ أَدْرَکْتَهُ وَ هُوَ رَاکِعٌ لَمْ تُدْرِکِ التَّکْبِیرَ لَمْ تَکُنْ مَعَهُ فِی الرُّکُوعِ.
**
ترجمه:
یونس شیبانی می گوید ا به امام صادق علیه السلام گفتم در حال سواره اذان می گویم فرمود بله گفتم در حال سواره اقامه می گویم
فرمود خیر
گفتم اقامه می گویم وپایم در رکاب است
فرمود خیر
گفتم نشسته اقامه می گویم
فرمود خیر
گفتم در حال پیاده روی اقامه می گویم
فرمودید چون به سمت نماز است اشکال ندارد
سپس فرمود اقامه پیوسته بگو بدرستیکه تو در نماز هستی گفتم از شما پرسیدم در حال پیاده روی اقامه می گویم چون به سمت نماز است اشکال ندارد گفتم در نماز می توانم راه بروم
فرمود بله وقتی از در وارد می شوی تکبیر می گوئی با امام عادل سپس به سمت نماز حرکت می کنی وقتی امام برای رکوع تکبیر بگوید وتو تکبیر رکوع را درک نکنی با او در نماز نیستی
6931- 10- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ بْنِ بَزِیعٍ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ أَجْزَأَکَ ذَلِکَ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ قَوْلَهُ فَأُقِیمُ وَ رِجْلِی فِی الرِّکَابِ إِلَی قَوْلِهِ أُقِیمُ وَ أَنَا مَاشٍ.
**
ترجمه:
6932- 11- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی خَالِدٍ عَنْ حُمْرَانَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنِ الْأَذَانِ جَالِساً قَالَ لَا یُؤَذِّنُ جَالِساً إِلَّا رَاکِبٌ أَوْ مَرِیضٌ.
قَالَ الشَّیْخُ هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ لِمَا سَبَقَ (3).
**
ترجمه:
حمران گويد: از امام باقر علیه السلام در مورد اذان گفتن در حالت نشسته پرسیدم ؟ امام فرمود : هیچ کس نشسته اذان نمی دهد، مگر سواره یا مریض.
6933- 12- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا یُقِیمُ أَحَدُکُمُ الصَّلَاةَ وَ هُوَ مَاشٍ وَ لَا رَاکِبٌ وَ لَا مُضْطَجِعٌ إِلَّا أَنْ یَکُونَ مَرِیضاً وَ لْیَتَمَکَّنْ فِی الْإِقَامَةِ کَمَا یَتَمَکَّنُ فِی الصَّلَاةِ فَإِنَّهُ إِذَا أَخَذَ فِی الْإِقَامَةِ فَهُوَ فِی صَلَاةٍ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
] سليمان بن صالح گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هيچ يك از شما در حال راه رفتن، سواره و خوابيده نبايد اقامه بگويد، مگر آنكه مريض باشد، و بايد بدن در حال گفتن اقامه آرام باشد؛ همچنانكه در حال نماز آرام است؛ زيرا هرگاه اقامه شروع مىشود، گويى انسان در حال نماز است.
6934- 13- (1)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمُسَافِرِ یُؤَذِّنُ عَلَی رَاحِلَتِهِ وَ إِذَا أَرَادَ أَنْ یُقِیمَ أَقَامَ عَلَی الْأَرْضِ قَالَ نَعَمْ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
] علی بن جعفر گويد: از امام کاظم علیه السلام درباره مسافری سؤال کردم که بر روی چهارپا اذان می¬گوید، پس اگر بخواهد که اقامه بگوید باید بر روی زمین باشد؟ فرمود: بله ایرادی ندارد.
6935- 14- (2)وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: تُؤَذِّنُ وَ أَنْتَ (3)جَالِسٌ وَ لَا تُقِیمُ إِلَّا وَ أَنْتَ عَلَی الْأَرْضِ وَ أَنْتَ قَائِمٌ.
**
ترجمه:
أبي نصر گويد: امام رضا عليه السّلام فرمود: شما نشسته اذان می گویید و اقامه نمی خوانید مگر زمانی که روی زمین هستید و ایستاده اید.
6936- 15- (4)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ أَ یَصْلُحُ عَلَی الدَّابَّةِ قَالَ أَمَّا الْأَذَانُ فَلَا بَأْسَ وَ أَمَّا الْإِقَامَةُ فَلَا حَتَّی یَنْزِلَ عَلَی الْأَرْضِ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر گويد: از امام کاظم علیه السلام در مورد اذان و اقامه پرسیدم که آیا میتوان در حال سواری خواند؟ امام فرمود : اذان اشکال ندارد و اقامه را تا بر زمین فرود نیاید نمیتواند بخواند .
(5)14 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ لِلْمَرْأَةِ وَ عَدَمِ تَأَکُّدِ الِاسْتِحْبَابِ لَهَا وَ جَوَازِ اقْتِصَارِهَا عَلَی التَّکْبِیرِ وَ الشَّهَادَتَیْنِ **
ترجمه:
باب مستحب است اذان و اقامه برای زن تاکید نشده و جایز است کوتاه شود بر تکبیر و وشهادتین
6937- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ وَ فَضَالَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمَرْأَةِ تُؤَذِّنُ لِلصَّلَاةِ فَقَالَ حَسَنٌ إِنْ فَعَلَتْ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ أَجْزَأَهَا أَنْ تُکَبِّرَ وَ أَنْ تَشْهَدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ.
**
ترجمه:
عبدالله بن سنان گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: خانمها بايد موقع نماز خواندن اذان بگويند ؟ ابو فرمود : اگر اذان بگويند خوب است و اگر بگويند:«اللّه اكبر. اشهد انّ لا اله الا اللّه و اشهد ان محمدا رسول اللّه» كفايت خواهد كرد.
6938- 2- (7)وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ
قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع النِّسَاءُ عَلَیْهِنَّ أَذَانٌ فَقَالَ إِذَا شَهِدَتِ الشَّهَادَتَیْنِ فَحَسْبُهَا.
**
ترجمه:
زرارة گويد: به امام باقر عليه السّلام گفتم: خانمها بايد اذان بگويند؟ فرمود : بعد از آنكه بگويند : «اشهد انّ لا اله الا اللّه. اشهد ان محمدا رسول اللّه» كفايت خواهد كرد
6939- 3- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمَرْأَةِ أَ عَلَیْهَا أَذَانٌ وَ إِقَامَةٌ فَقَالَ لَا.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
جمیل بن دراج گوید از امام صادق (عليه السّلام ) پرسیدم آیا اذان و اقامه بر زن واجب است؟ فرمود: نه
6940- 4- (3)وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی مَرْیَمَ الْأَنْصَارِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ إِقَامَةُ الْمَرْأَةِ أَنْ تُکَبِّرَ وَ تَشْهَدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ.
**
ترجمه:
] ابو مريم انصارى گويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود: اقامۀ زن اين است كه تكبير بگويد و بگويد: اشهد ان لا اله الا اللّه و انّ محمّدا عبده و رسوله.
6941- 5- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع لَیْسَ عَلَی الْمَرْأَةِ أَذَانٌ وَ لَا إِقَامَةٌ إِذَا سَمِعَتْ أَذَانَ الْقَبِیلَةِ وَ تَکْفِیهَا الشَّهَادَتَانِ وَ لَکِنْ إِذَا أَذَّنَتْ وَ أَقَامَتْ فَهُوَ أَفْضَلُ.
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: بر زنان أذان و اقامه نيست هر گاه اذان قبيله را بشنود بدان اكتفا مىكند، و كافى است كه شهادتين را بگويند، لكن اگر أذان و اقامه بگويند فضيلت بيشترى دارد.
6942- 6- (5)قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع لَیْسَ عَلَی النِّسَاءِ أَذَانٌ وَ لَا إِقَامَةٌ وَ لَا جُمُعَةٌ وَ لَا (جَمَاعَةٌ) (6)الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
] راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: بر زنان أذان و اقامه لازم نيست آنچنان كه بر مردان لازم است، و نيز نماز جمعه بر آنان واجب نيست و همين طور نماز به جماعت.
1) التهذیب 2- 57- 200.
2) الکافی 3- 305- 18.
3) الکافی 3- 305- 19.
4) الفقیه 1- 298- 909.
5) الفقیه 1- 298- 908، أورده أیضا فی الحدیث 5 من الباب 1 من أبواب صلاة الجمعة، و قطعة منه فی الحدیث 6 من الباب 18 من أبواب الطواف، و قطعة منه فی الحدیث 5 من الباب 41 من أبواب مقدمات الطواف.
6) فی المصدر- و لا استلام الحجر .... و لم ترد (الجماعة) فیه.
6943- 7- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عَمْرٍو وَ أَنَسِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ فِی وَصِیَّةِ النَّبِیِّ ص لِعَلِیٍّ ع قَالَ: لَیْسَ عَلَی الْمَرْأَةِ أَذَانٌ وَ لَا إِقَامَةٌ.
**
ترجمه:
انس بن محمد گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پيامبر صلىاللهعليهوآله در وصیت خود به امام علی علیه السلام فرمودند: بر زنان أذان و اقامه نيست.
6944- 8- (2)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عِیسَی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ الْمَرْأَةُ عَلَیْهَا أَذَانٌ وَ إِقَامَةٌ فَقَالَ إِنْ کَانَتْ سَمِعَتْ (3)أَذَانَ الْقَبِیلَةِ فَلَیْسَ عَلَیْهَا (4)أَکْثَرُ مِنَ الشَّهَادَتَیْنِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
**
ترجمه:
زراره گويد: محضر امام باقر عليه السّلام عرض كردم: آيا بر زن اذان و اقامه هست ؟ حضرت فرمودند : اگر زن اذان قبيله را مىشنود هيچ فصلى از فصول اذان را لازم نيست بگويد و در غير اين صورت بيش از شهادتين بر او واجب نمىباشد.
1) الفقیه 4- 364- 5762، فی ضمن حدیث طویل أورده فی الحدیث 9 من الباب 4 من أبواب مقدّمة العبادات، و أورد قطعة منه فی الحدیث 9 من الباب 15 من أبواب أحکام الخلوة، و الحدیث 4 من الباب 1 من أبواب صلاة الجمعة، و الحدیث 4 من الباب 20 من أبواب صلاة الجماعة، و الحدیث 14 و 17 و 18 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس، و الحدیث 6 من الباب 117 من أبواب مقدمات النکاح، و الحدیث 16 من الباب 1 من أبواب النکاح المحرم، و الحدیث 3 من الباب 23 من أبواب الذبائح، و الحدیث 1 من الباب 91 من أبواب الأطعمة المباحة، و الحدیث 7 من الباب 8 من أبواب ما یکتسب به.
2) v
3) فی المصدر- تسمع.
4) فی المصدر زیادة- علیها شیء و إلّا فلیس.
5) یأتی فی الحدیث 5 من الباب 1 من أبواب صلاة الجمعة، و تقدم ما یدلّ علی ذلک بعمومه فی البابین 2 و 4 من هذه الأبواب.
(1)15 بَابُ اسْتِحْبَابِ جَزْمِ التَّکْبِیرِ فِی الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ وَ الْإِفْصَاحِ بِالْأَلِفِ وَ الْهَاءِ وَ الْوُقُوفِ عَلَی فُصُولِهِمَا وَ جَزْمِ أَوَاخِرِهَا وَ أَنَّهُ لَا یُجْزِی إِلَّا مَا أَسْمَعَ نَفْسَهُ **
ترجمه:
باب مستحب است تکبیر را جزم دهد و الف و هاء را زیبا بگوید و هر فراز را وقف کند و آخرش را جزم دهد و طوری بگوید که خودش بشنود
6945- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع إِذَا أَذَّنْتَ فَأَفْصِحْ بِالْأَلِفِ وَ الْهَاءِ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
زراره گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: هرگاه مؤذّن شدى، الف و هاى آن را نيكو بيان كن
6946- 2- (3)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع الْأَذَانُ جَزْمٌ (4)بِإِفْصَاحِ الْأَلِفِ وَ الْهَاءِ وَ الْإِقَامَةُ حَدْراً (5).
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
] زرارة گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: فصول اذان را بايد از هم جدا كنند و آخر بندها را جزم بدهند و همزۀ اول و هاى آخر بندها را صريح و روشن ادا نمايند. اما فصول اقامه را درهم بپيچند و سريعا بگذرند.
6947- 3- (7)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عِیسَی عَنْ خَالِدِ بْنِ نَجِیحٍ عَنِ الصَّادِقِ ع أَنَّهُ قَالَ: التَّکْبِیرُ جَزْمٌ فِی الْأَذَانِ مَعَ الْإِفْصَاحِ بِالْهَاءِ وَ الْأَلِفِ.
1) الباب 15 و فیه 6 أحادیث.
2) الکافی 3- 303- 5.
3) لم یرد هذا النصّ فی الکافی.
4) الجزم- الامساک عن اشباع الحرکة و التعمق فیها و قطعها أصلا، یقال- جزمت الشیء جزما- من باب ضرب- قطعته عن الحرکة، و أسکنته، و الجزم- القطع" مجمع البحرین 6- 29".
5) فی نسخة- حدر" هامش المخطوط" و کذلک المصدر، الحدر- الاسراع من غیر تأن و ترتیل" مجمع البحرین 3- 260".
6) التهذیب 2- 58- 203.
7) التهذیب 2- 58- 204.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ خَالِدِ بْنِ نَجِیحٍ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
خالد بن نجيح گوید: امام صادق عليه السّلام فرمود: در أذان بايد بر آخر تكبيرات وقف كنند و نيز بايد هاء و الف را در تكبيرات يا در همۀ أذان و اقامه نيكو ظاهر سازند
6948- 4- (2)وَ عَنْ خَالِدِ بْنِ نَجِیحٍ عَنْهُ ع أَنَّهُ قَالَ: وَ الْأَذَانُ وَ الْإِقَامَةُ مَجْزُومَانِ.
**
ترجمه:
خالد بن نجيح گوید: امام صادق عليه السّلام فرمود: أذان و إقامه بايد مجزوم خوانده شود.
6949- 5- (3)قَالَ ابْنُ بَابَوَیْهِ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ مَوْقُوفَانِ.
**
ترجمه:
ابن بابویه گويد: در حديث ديگرى وارد شده كه آخر أذان و اقامه را بايد وقف كرد
6950- 6- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: لَا یُجْزِیکَ مِنَ الْأَذَانِ إِلَّا مَا أَسْمَعْتَ نَفْسَکَ أَوْ فَهِمْتَهُ وَ أَفْصِحْ بِالْأَلِفِ وَ الْهَاءِ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ (5)
و تقدم ما یدلّ علیه فی الحدیث 1 من الباب 8، و فی الحدیث 9 من الباب 13 من هذه الأبواب.
.**
ترجمه:
زراره گوید: امام محمّد باقر عليه السّلام فرمود : كافى نيست تو را اذان مگر آنچه را كه خود گوش فرا دارى و بشنوى يا آن را بفهمى وو الف و هاء را نيكو ظاهر ساز.
(6)16 بَابُ اسْتِحْبَابِ قِیَامِ الْمُؤَذِّنِ عَلَی مُرْتَفِعٍ وَ کَوْنِهِ عَدْلًا صَیِّتاً رَافِعاً صَوْتَهُ بِالْأَذَانِ وَ دُونَ ذَلِکَ فِی الْإِقَامَةِ وَ حُکْمِ الْأَذَانِ فِی الْمَنَارَةِ **
ترجمه:
باب مستحب است اذان گو بر جای بلند بایستد عادل باشد صوت رسا داشته باشد ودر اقامه آرامتر باشد و حکم اذان در مناره
6951- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ أَنَّهُ
1) الفقیه 1- 283- 871.
2) الفقیه 1- 284- 874.
3) الفقیه 1- 184- 874.
4) الفقیه 1- 284- 875، و أورد قطعة منه فی الحدیث 2 من الباب 16، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 35، و قطعة منه فی الحدیث 1 من الباب 42 من هذه الأبواب.
5) یأتی ما یدلّ علی بعض المقصود فی الحدیث 2 من الباب 16، و فی الباب 42 من هذه الأبواب.
6) الباب 16 فیه 7 أحادیث.
7) الفقیه 1- 284- 876، و أورد ذیله فی الحدیث 1 من الباب 8 من هذه الأبواب.
سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْأَذَانِ فَقَالَ اجْهَرْ بِهِ وَ ارْفَعْ بِهِ صَوْتَکَ وَ إِذَا أَقَمْتَ فَدُونَ ذَلِکَ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
معاوية بن وهب گوید: از امام صادق عليه السّلام دربارۀ چگونگى گفتن أذان سؤال كردم ، آن حضرت فرمود: با صداى واضح و آشكار أذان بگو و آوازت را بلند كن، و وقتى إقامه ميگوئى چنين نكن
6952- 2- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَا یُجْزِئُکُمْ مِنَ الْأَذَانِ إِلَّا مَا أَسْمَعْتَ نَفْسَکَ أَوْ فَهِمْتَهُ وَ کُلَّمَا اشْتَدَّ صَوْتُکَ مِنْ غَیْرِ أَنْ تُجْهِدَ نَفْسَکَ کَانَ مَنْ یَسْمَعُ أَکْثَرَ وَ کَانَ أَجْرُکَ فِی ذَلِکَ أَعْظَمَ.
**
ترجمه:
] زراره گوید: امام محمّد باقر عليه السّلام فرمود: كافى نيست تو را اذان مگر آنچه را كه خود گوش فرا دارى و بشنوى يا آن را بفهمى و هر چه صداى تو در أذان بلندتر و قويتر باشد بدون آنكه خود را به تعب اندازى افراد بيشترى صدايت را مىشنوند و بهمان نسبت پاداش تو در گفتن أذان بزرگتر خواهد بود.
6953- 3- (2)قَالَ وَ قَالَ عَلِیٌّ ع قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَؤُمُّکُمْ أَقْرَؤُکُمْ وَ یُؤَذِّنُ لَکُمْ خِیَارُکُمْ.
**
ترجمه:
امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمودند: امامت مىكند شما را هر كس كه بهتر قراءت را بخواند و براى شما أذان مىگويد خوبترين شما.
6954- 4- (3)قَالَ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ أَفْصَحُکُمْ.
**
ترجمه:
امام علی علیه السلام فرمود: پيامبر صلىاللهعليهوآله فرمودند: در حديث ديگرى آمده كه براى شما أذان ميگويد فصيحترين شما.
6955- 5- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَذَّنْتَ فَلَا تُخْفِیَنَّ صَوْتَکَ فَإِنَّ اللَّهَ یَأْجُرُکَ مَدَّ صَوْتِکَ فِیهِ.
**
ترجمه:
] عبدالرحمن بن أبي عبدالله گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هرگاه اذان گفتى، صدايت را خاموش مكن، چرا كه خداوند عز و جل پاداش آواى بلندت را خواهد داد.
6956- 6- (5)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الْأَذَانِ فِی الْمَنَارَةِ أَ سُنَّةٌ هُوَ فَقَالَ إِنَّمَا کَانَ یُؤَذَّنُ لِلنَّبِیِّ ص- فِی الْأَرْضِ وَ لَمْ یَکُنْ (6)یَوْمَئِذٍ مَنَارَةٌ.
**
ترجمه:
علي ابن جعفر گوید: از امام کاظم علیه السلام از اذان در مناره پرسیدم آیا سنت است؟ فرمود: در زمین برای پیامبر صلی الله علیه و آله اذان بود و در آن زمان مناره نبود.
6957- 7- (1)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ طُولُ حَائِطِ مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ ص قَامَةً فَکَانَ ع یَقُولُ لِبِلَالٍ إِذَا أَذَّنَ اعْلُ فَوْقَ الْجِدَارِ وَ ارْفَعْ صَوْتَکَ بِالْأَذَانِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ وَکَّلَ بِالْأَذَانِ رِیحاً تَرْفَعُهُ إِلَی السَّمَاءِ فَإِذَا سَمِعَتْهُ الْمَلَائِکَةُ قَالُوا هَذِهِ أَصْوَاتُ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ ص- بِتَوْحِیدِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَیَسْتَغْفِرُونَ لِأُمَّةِ مُحَمَّدٍ ص- حَتَّی یَفْرُغُوا مِنْ تِلْکَ الصَّلَاةِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ (2)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
**
ترجمه:
عبد اللّه بن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: بلندى ديوار مسجد رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله به اندازه يك قامت انسان بود. هنگامى كه وقت نماز فرا مىرسيد، آن حضرت به بلال مىفرمود : اى بلال! بر بالاى ديوار رو و صداى خود را به اذان بلند كن ؛ كه خداوند بر اذان بادى گمارده است كه آن را به سوى آسمان بالا برد. و آنگاه كه فرشتگان صداى اذان را از اهل زمين مىشنوند، مىگويند : اين آواز امّت محمّد صلّى اللّه عليه و اله است كه به توحيد و يگانگى خداوند عزّ و جلّ دست برداشتهاند. پس براى امّت محمّد صلّى اللّه عليه و اله طلب آمرزش مىكنند تا از آن نماز فارغ شوند.
(6)17 بَابُ اسْتِحْبَابِ وَضْعِ الْمُؤَذِّنِ إِصْبَعَیْهِ فِی أُذُنَیْهِ **
ترجمه:
باب مستحب است اذانگو انگشت در گوش ها قرار دهد
6958- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ السَّرِیِّ عَنْ
1) 1المحاسن- 48- 67، و أورد قطعة منه عن الکافی و التهذیب فی الحدیث 5 من الباب 8 من هذه الأبواب.
2) الکافی 3- 307- 31.
3) التهذیب 2- 58- 206.
4) تقدم ما یدلّ علی رفع الصوت فی الحدیث 2 من الباب 1، و الباب 2 و الباب 3 و الباب 8، و الحدیث 7 من الباب 10، و الحدیث 5 و 8 من الباب 14، و الأحادیث 1 و 2 و 3 و 6 من الباب 15 من هذه الأبواب.
5) یأتی فی الأبواب 18 و 19 و 23، و الحدیث 2 و 3 من الباب 24 و الأبواب 30 و 35 و 38، و الحدیث 4 من الباب 39 و الباب 41 و الحدیث 1 و 2 من الباب 43، و الباب 45 من هذه الأبواب.
6) الباب 17 فیه حدیثان.
7) الفقیه 1- 284- 873.
أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مِنَ السُّنَّةِ إِذَا أَذَّنَ الرَّجُلُ أَنْ یَضَعَ إِصْبَعَیْهِ فِی أُذُنَیْهِ.
**
ترجمه:
حسن بن سرى گويد: امام صادق عليه السلام فرمود: يكى از سنّتهاى رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله اينست كه وقتى شخصى اذان مىگويد دو انگشت خويش را در سوراخهاى گوشهايش فرو كند.
6959- 2- (1)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ السَّرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: السُّنَّةُ أَنْ تَضَعَ إِصْبَعَیْکَ (2)فِی أُذُنَیْکَ فِی الْأَذَانِ.
**
ترجمه:
حسن بن سری گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: سنت بر آن است كه در حال اذان، دو انگشت شهادت را در دو گوش خود قرار بدهى.
(3)18 بَابُ اسْتِحْبَابِ رَفْعِ الصَّوْتِ بِالْأَذَانِ فِی الْمَنْزِلِ خُصُوصاً عِنْدَ السُّقْمِ وَ قِلَّةِ الْوَلَدِ **
ترجمه:
باب مستحب است صدای اذان در منزل بلند شود مخصوصا وقت مریض بودن و کم فرزند داشتن
6960- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ أَنَّهُ شَکَا إِلَی أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع سُقْمَهُ وَ أَنَّهُ لَا یُولَدُ لَهُ وَلَدٌ (5)فَأَمَرَهُ أَنْ یَرْفَعَ صَوْتَهُ بِالْأَذَانِ فِی مَنْزِلِهِ قَالَ فَفَعَلْتُ فَأَذْهَبَ اللَّهُ عَنِّی سُقْمِی وَ کَثُرَ وُلْدِی.
وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ مِثْلَهُ (6)وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ (7)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
راوی گويد: هشام بن ابراهيم به امام على بن موسى الرضا عليه السّلام از رنجورى و بىفرزندى خود شكايت كرد،به او دستور فرمود: در خانهاش با صداى بلند اذان بگويد.هشام مىگويد: چنين كردم و خداوند رنجورى مرا از ميان برد و فرزندان من بسيار شدند.
6961- 2- (2)وَ عَنْ جَمَاعَةٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ سُلَیْمَانَ الْجَعْفَرِیِّ قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ أَذِّنْ فِی بَیْتِکَ فَإِنَّهُ یَطْرُدُ الشَّیْطَانَ وَ یُسْتَحَبُّ مِنْ أَجْلِ الصِّبْیَانِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3).
**
ترجمه:
سليمان جعفرى گويد: از امام عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود: در خانۀ خود اذان بگو؛ زيرا كه اذان شيطان را مىراند و به خاطر اينكه شيطان به كودكان ضررى نرساند، گفتن اذان در خانه مستحب و پسنديده است.
(4)19 بَابُ کَیْفِیَّةِ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ وَ عَدَدِ فُصُولِهِمَا وَ جُمْلَةٍ مِنْ أَحْکَامِهِمَا **
ترجمه:
باب کیفیت اذاان واقامه و تعداد فصلهایش و مقداری از احکام آندو
6962- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی بْنِ عُبَیْدٍ عَنْ یُونُسَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ الْجُعْفِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یَقُولُ الْأَذَانُ وَ الْإِقَامَةُ خَمْسَةٌ وَ ثَلَاثُونَ حَرْفاً فَعَدَّ ذَلِکَ بِیَدِهِ وَاحِداً وَاحِداً الْأَذَانَ ثَمَانِیَةَ عَشَرَ حَرْفاً وَ الْإِقَامَةَ سَبْعَةَ عَشَرَ حَرْفاً.
**
ترجمه:
] اسماعيل جعفى گويد: از امام باقر عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود: اذان و اقامه، سى و پنج حرف است. حضرتش آن را با دست مبارك خود يكبهيك برشمرد، اذان هجده و اقامه هفده حرف است.
6963- 2- (6)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ (7)عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قَالَ:
1) التهذیب 2- 59- 207.
2) الکافی 3- 308- 35.
3) یأتی فی الحدیث 3 من الباب 30، و الحدیثین 1 و 4 من الباب 46 من هذه الأبواب، تقدم ما یدل علی الحکم الأول فی الأحادیث 5 و 11 و 19 من الباب 2 و الباب 16 من هذه الأبواب.
4) الباب 19 فیه 25 حدیث.
5) الکافی 3- 302- 3، و التهذیب 2- 59- 208، و الاستبصار 1- 305- 1132، أورد ذیله فی الحدیث 2 من الباب 22 من هذه الأبواب.
6) الکافی 3- 303- 5.
7) کتب المصنّف فی الهامش- (عن حریز) لیس فی التهذیب و لا فی الاستبصار.
یَا زُرَارَةُ تَفْتَتِحُ الْأَذَانَ بِأَرْبَعِ تَکْبِیرَاتٍ وَ تَخْتِمُهُ بِتَکْبِیرَتَیْنِ وَ تَهْلِیلَتَیْنِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ (1)بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ (عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی نَجْرَانَ) (2)عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی وَ رَوَاهُ أَیْضاً بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (3)
أورد ذیله عن التهذیب و الاستبصار فی الحدیث 2 من الباب 22 من هذه الأبواب.
وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ.
**
ترجمه:
] زراره گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: اى زراره! اذان را با چهار تكبير شروع مىكنى و آن را با دو تكبير و دو تهليل (لا اله الا اللّه) به پايان مىبرى.
6964- 3- (4)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ ثَابِتِ بْنِ دِینَارٍ الثُّمَالِیِّ وَ أَبِی مَنْصُورٍ عَنْ أَبِی الرَّبِیعِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثِ الْإِسْرَاءِ قَالَ ثُمَّ أَمَرَ جَبْرَئِیلَ ع- فَأَذَّنَ شَفْعاً وَ أَقَامَ شَفْعاً وَ قَالَ فِی أَذَانِهِ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ- ثُمَّ تَقَدَّمَ مُحَمَّدٌ ص فَصَلَّی بِالْقَوْمِ.
**
ترجمه:
أبي الربیع گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: سپس به جبرئيل فرمان داد تا اذان گويد ، و او هر بند از اذان را دو بار گفت: و هر بند اقامه را هم دو بار تكرار كرد و در اذانش «حيّ على خير العمل» را هم گفت ، سپس محمّد صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم جلو ايستاد و با گروه پيامبران نماز جماعت خواند
6965- 4- (5)وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ الْأَذَانُ مَثْنَی مَثْنَی وَ الْإِقَامَةُ مَثْنَی مَثْنَی.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
صفوان جمّال گويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مىفرمود: اذان دو جمله، دو جمله است و اقامه نيز دو جمله دو جمله است
6966- 5- (7)وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْأَذَانِ فَقَالَ تَقُولُ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ
أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ حَیَّ عَلَی الصَّلَاةِ حَیَّ عَلَی الصَّلَاةِ حَیَّ عَلَی الْفَلَاحِ حَیَّ عَلَی الْفَلَاحِ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی أَنَّهُ قَصَدَ إِفْهَامَ السَّائِلِ کَیْفِیَّةَ التَّلَفُّظِ بِالتَّکْبِیرِ وَ کَانَ مَعْلُوماً عِنْدَهُ أَنَّ التَّکْبِیرَ فِی أَوَّلِ الْأَذَانِ أَرْبَعُ مَرَّاتٍ وَ حَمَلَهُ غَیْرُهُ عَلَی الْإِجْزَاءِ وَ بَقِیَّةَ الْأَحَادِیثِ عَلَی الْأَفْضَلِیَّةِ وَ لِذَلِکَ اسْتَقَرَّ عَلَیْهِ عَمَلُ الشِّیعَةِ.
**
ترجمه:
] عبدالله بن سنان گويد: از امام صادق عليه السّلام درباره اذان پرسیدم ؟ امام فرمود : الله أكبر الله أكبر ، أشهد أن لا إله إلاّ الله ، أشهد أن لا إله إلاّ الله ، أشهد أنّ محمّداً رسول الله ، أشهد أنّ محمّداً رسول الله ، حيّ على الصلاة ، حيّ على الصلاة ، حيّ على الفلاح ، حيّ على الفلاح ، حيّ على خير العمل ، حيّ على خير العمل ، الله أكبر ، الله أكبر ، لا إله إلاّ الله ، لا إله إلاّ الله.
6967- 6- (1)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنِ الْمُعَلَّی بْنِ خُنَیْسٍ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یُؤَذِّنُ فَقَالَ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ حَیَّ عَلَی الصَّلَاةِ حَیَّ عَلَی الصَّلَاةِ حَیَّ عَلَی الْفَلَاحِ حَیَّ عَلَی الْفَلَاحِ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ.
وَ
بِالْإِسْنَادِ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ تَرَکَ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ وَ قَالَ مَکَانَهُ حَتَّی فَرَغَ مِنَ الْأَذَانِ وَ قَالَ فِی آخِرِهِ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ (2)
**
ترجمه:
معلی بن خنيس گويد: از امام صادق عليه السّلام شنيدم اینگونه اذان می فرمود: الله أكبر ، الله أكبر ، الله أكبر الله أكبر ، أشهد أن لا إله إلاّ الله ، أشهد أن لا إله إلاّ الله ، أشهد أنّ محمّداً رسول الله ، أشهد أنّ محمّداً رسول الله ، حيّ على الصلاة ، حيّ على الصلاة ، حيّ على الفلاح ، حيّ على الفلاح ، حيّ على خير العمل ، حيّ على خير العمل ، الله أكبر ، الله أكبر ، لا إله إلاّ الله ، لا إله إلاّ الله.
6968- 7- (3)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْأَذَانُ مَثْنَی مَثْنَی وَ الْإِقَامَةُ وَاحِدَةٌ.
أَقُولُ: ذَکَرَ الشَّیْخُ أَنَّهُ مَحْمُولٌ عَلَی التَّقِیَّةِ أَوِ الْعَجَلَةِ لِمَا یَأْتِی (4).
**
ترجمه:
معاوية بن وهب گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اذان دو جمله، دو جمله است و اقامه نيز یک جمله است.
6969- 8- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ وَ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَمَّا أُسْرِیَ بِرَسُولِ اللَّهِ ص فَبَلَغَ الْبَیْتَ الْمَعْمُورَ- حَضَرَتِ الصَّلَاةُ فَأَذَّنَ جَبْرَئِیلُ وَ أَقَامَ فَتَقَدَّمَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ صَفَّ الْمَلَائِکَةُ وَ النَّبِیُّونَ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ ص قَالَ فَقُلْنَا لَهُ کَیْفَ أَذَّنَ فَقَالَ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ حَیَّ عَلَی الصَّلَاةِ حَیَّ عَلَی الصَّلَاةِ حَیَّ عَلَی الْفَلَاحِ حَیَّ عَلَی الْفَلَاحِ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ- وَ الْإِقَامَةُ مِثْلُهَا إِلَّا أَنَّ فِیهَا قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ- بَیْنَ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ- وَ بَیْنَ اللَّهُ أَکْبَرُ (2)فَأَمَرَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ ص بِلَالًا- فَلَمْ یَزَلْ یُؤَذِّنُ بِهَا حَتَّی قَبَضَ اللَّهُ رَسُولَهُ ص.
**
ترجمه:
زرارة و فضیل بن يسار گویند: امام باقر عليه السّلام فرمود: موقعى كه رسول خدا را به آسمانها بالا بردند و به آسمان معمور و آبادان رسيد، وقت نماز فرا رسيد. جبرئيل اذان و اقامه گفت و رسول خدا صلی الله علیه و آله به امامت ايستاد و فرشتگان و پيامبران در صف شدند و به آن سرور اقتدا كردند. ما پرسيديم : جبرئيل به چه صورت اذان گفت ؟ فرمود : به اين صورت: اللّه اكبر. اللّه اكبر. اشهد ان لا اله الا اللّه. اشهد ان لا اله الا اللّه. اشهد انّ محمدا رسول اللّه. اشهد انّ محمدا رسول اللّه. حىّ على الصلاة. حىّ على الصلاة. حىّ على الفلاح. حىّ على الفلاح. حىّ على خير العمل. حىّ على خير العمل. اللّه اكبر. اللّه اكبر. ابو جعفر فرمود : صورت اقامه نيز بر همين منوال است، فقط دو بند :«قد قامت الصلاه. قد قامت الصلاه» اضافه دارد كه بعد از «حى على خير العمل. حى على خير العمل» و پيش از «اللّه اكبر. اللّه اكبر» گفته خواهد شد. رسول خدا صلوات اللّه عليه بلال حبشى را فرا خواند و صورت اذان و اقامه را بدو فرا داد و تا رسول خدا زنده بود، بلال حبشى به همين صورت اذان و اقامه مىگفت.
6970- 9- (3)وَ عَنْهُ (عَنْ أَحْمَدَ عَنِ الْحُسَیْنِ) (4)عَنْ فَضَالَةَ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ وَ کُلَیْبٍ الْأَسَدِیِّ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ حَکَی لَهُمَا الْأَذَانَ فَقَالَ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ حَیَّ عَلَی الصَّلَاةِ حَیَّ عَلَی الصَّلَاةِ حَیَّ عَلَی الْفَلَاحِ حَیَّ عَلَی الْفَلَاحِ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ حَیَّ عَلَی
خَیْرِ الْعَمَلِ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ- وَ الْإِقَامَةُ کَذَلِکَ.
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ وَ کُلَیْبٍ الْأَسَدِیِّ مِثْلَهُ (1)وَ زَادَ وَ لَا بَأْسَ أَنْ یُقَالَ فِی صَلَاةِ الْغَدَاةِ عَلَی أَثَرِ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ- الصَّلَاةُ خَیْرٌ مِنَ النَّوْمِ مَرَّتَیْنِ لِلتَّقِیَّةِ.
أَقُولُ: التَّشْبِیهُ هُنَا مَحْمُولٌ عَلَی الْأَغْلَبِ أَوْ مَخْصُوصٌ بِمَا مَضَی (2)وَ یَأْتِی (3).
**
ترجمه:
ابو بكر حضرمى و كليب اسدى گویند: امام صادق عليه السّلام اذان را براى ايشان حكايت كرده چنين فرمود: «اللّٰه اكبر، اللّٰه اكبر، اللّٰه اكبر، اللّٰه اكبر، اشهد ان لا إله إلاّ اللّٰه، اشهد ان لا إلاّ اللّٰه، اشهد انّ محمّدا رسول اللّٰه، اشهد انّ محمّدا رسول اللّٰه، حيّ على الصّلاة، حيّ على الصّلاة، حيّ على الفلاح، حيّ على الفلاح، حيّ على خير العمل، حيّ على خير العمل، اللّٰه اكبر اللّٰه اكبر، لا إله إلاّ اللّٰه، لا إله إلاّ اللّٰه» و بعد حضرت فرمود: و اقامه نيز مانند اذانست.
6971- 10- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَمَّا أُسْرِیَ بِرَسُولِ اللَّهِ ص وَ حَضَرَتِ الصَّلَاةُ فَأَذَّنَ جَبْرَئِیلُ ع فَلَمَّا قَالَ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ- قَالَتِ الْمَلَائِکَةُ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ- فَلَمَّا قَالَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ- قَالَتِ الْمَلَائِکَةُ خُلِعَ الْأَنْدَادُ فَلَمَّا قَالَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ- قَالَتِ الْمَلَائِکَةُ نَبِیٌّ بُعِثَ فَلَمَّا قَالَ حَیَّ عَلَی الصَّلَاةِ قَالَتِ الْمَلَائِکَةُ حَثَّ عَلَی عِبَادَةِ رَبِّهِ فَلَمَّا قَالَ حَیَّ عَلَی الْفَلَاحِ- قَالَتِ الْمَلَائِکَةُ أَفْلَحَ مَنِ اتَّبَعَهُ.
وَ رَوَاهُ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَفْصِ بْنِ الْبَخْتَرِیِّ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
] حفص بن بختری گوید :امام صادق عليه السّلام فرمود : هنگامى كه رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله به معراج بردند وقت نماز فرا رسيد، و جبرئيل به گفتن أذان پرداخت، هنگامى كه كلمۀ اللّٰه اكبر اللّٰه اكبر را گفت : فرشتگان نيز با او تكرار كردند : اللّٰه اكبر اللّٰه اكبر و چون جبرئيل گفت : أشهد أن لا إله إلاّ اللّٰه فرشتگان نيز گفتند : بدين كلمه يا از اين پس از پرستيدن غير حقّ بر كنار شد، و وقتى گفت : أشهد أنّ محمّدا رسول اللّٰه فرشتگان گفتند : او پيامبرى است كه برانگيخته و مبعوث شد، و وقتى جبرئيل گفت: حيّ على الصّلوةباز فرشتگان گفتند : او مردمان را بر پرستش و عبادت پروردگارش ترغيب و تشويق نمود، و چون جبرئيل آواز داد: حىّ على الفلاح فرشتگان گفتند : هر كس اين سخن را متابعت كرد رستگار شد.
6972- 11- (6)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَحَدِهِمَا ع أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ بِلَالًا کَانَ عَبْداً صَالِحاً فَقَالَ لَا أُؤَذِّنُ لِأَحَدٍ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ ص
فَتُرِکَ یَوْمَئِذٍ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ.
**
ترجمه:
ابو بصير گوید: امام باقر عليه السّلام يا امام صادق عليه السّلام فرمود: همانا بلال بندۀ نيكوكار و شايستۀ خداوند بود و گفت: من پس از رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله ديگر براى كسى اذان نخواهم گفت، و از آن روز به بعد جمله «حىّ على خير العمل» يعنى بشتابيد براى انجام بهترين كارها متروك ماند
6973- 12- (1)قَالَ: وَ کَانَ ابْنُ النَّبَّاحِ یَقُولُ فِی أَذَانِهِ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ- فَإِذَا رَآهُ عَلِیٌّ ع قَالَ مَرْحَباً بِالْقَائِلِینَ عَدْلًا وَ بِالصَّلَاةِ مَرْحَباً وَ أَهْلًا.
**
ترجمه:
امام صادق عليه السّلام فرمود: ابن نبّاح در اذانش ميگفت: «حيّ على خير العمل، حيّ على خير العمل». و هر گاه امير المؤمنين عليه السّلام او را ميديد كه حيّ على خير العمل را ميگويد، ميفرمود : مرحبا به كسانى كه آنچه موافق عدل و حقّ است مىگويند، و مرحبا به نماز ايشان.
6974- 13- (2)قَالَ: وَ قَدْ أَذَّنَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ کَانَ یَقُولُ أَشْهَدُ أَنِّی رَسُولُ اللَّهِ وَ قَدْ کَانَ یَقُولُ فِیهِ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ ص- لِأَنَّ الْأَخْبَارَ قَدْ وَرَدَتْ بِهِمَا جَمِیعاً.
**
ترجمه:
عبد الله بن علی گوید: بلال صحابى گوید: رسول خدا (ص) هنگامى كه خود اذان مىگفت ميفرمود: «أشهد أنّي رسول اللَّه» (يعنى شهادت ميدهم كه من خود فرستاده و پيام آور خداوند هستم) و بسيار بود كه چنين مىفرمود: «أشهد أنّ محمّدا رسول اللَّه» (يعنى: شهادت مىدهم كه محمّد فرستاده و پيامبر خدا است) زيرا اخبار بهر يك از اين دو صورت وارد شده است (بنا بر اين ظاهرا گاه آن حضرت نام خود را مىبرده، و گاه هم به جاى اسم كلمه من را به كار ميبرده است)
6975- 14- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ فِیمَا ذَکَرَهُ مِنَ الْعِلَلِ عَنِ الرِّضَا ع أَنَّهُ قَالَ: إِنَّمَا أُمِرَ النَّاسُ بِالْأَذَانِ لِعِلَلٍ کَثِیرَةٍ مِنْهَا أَنْ یَکُونَ تَذْکِیراً لِلنَّاسِ (4)وَ تَنْبِیهاً لِلْغَافِلِ (5)وَ تَعْرِیفاً لِمَنْ جَهِلَ الْوَقْتَ وَ اشْتَغَلَ عَنْهُ وَ یَکُونُ الْمُؤَذِّنُ بِذَلِکَ دَاعِیاً إِلَی عِبَادَةِ الْخَالِقِ وَ مُرَغِّباً فِیهَا مُقِرّاً لَهُ بِالتَّوْحِیدِ مُجَاهِراً (6)بِالْإِیمَانِ مُعْلِناً بِالْإِسْلَامِ- مُؤَذِّناً لِمَنْ یَنْسَاهَا وَ إِنَّمَا یُقَالُ لَهُ مُؤَذِّنٌ لِأَنَّهُ یُؤَذِّنُ بِالْأَذَانِ بِالصَّلَاةِ وَ إِنَّمَا بَدَأَ فِیهِ بِالتَّکْبِیرِ وَ خَتَمَ بِالتَّهْلِیلِ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَرَادَ أَنْ یَکُونَ الِابْتِدَاءُ بِذِکْرِهِ وَ اسْمِهِ وَ اسْمُ اللَّهِ فِی التَّکْبِیرِ فِی أَوَّلِ الْحَرْفِ وَ فِی التَّهْلِیلِ فِی آخِرِهِ وَ إِنَّمَا جُعِلَ مَثْنَی مَثْنَی لِیَکُونَ تَکْرَاراً فِی آذَانِ الْمُسْتَمِعِینَ مُؤَکَّداً عَلَیْهِمْ إِنْ سَهَا أَحَدٌ عَنِ الْأَوَّلِ لَمْ یَسْهُ عَنِ الثَّانِی وَ لِأَنَّ الصَّلَاةَ رَکْعَتَانِ رَکْعَتَانِ فَلِذَلِکَ جُعِلَ الْأَذَانُ مَثْنَی مَثْنَی وَ جُعِلَ التَّکْبِیرُ فِی أَوَّلِ الْأَذَانِ أَرْبَعاً لِأَنَّ أَوَّلَ الْأَذَانِ إِنَّمَا یَبْدُو غَفْلَةً وَ لَیْسَ قَبْلَهُ کَلَامٌ یُنَبِّهُ الْمُسْتَمِعَ لَهُ فَجُعِلَ الْأُولَیَانِ (7)تَنْبِیهاً لِلْمُسْتَمِعِینَ لِمَا بَعْدَهُ فِی الْأَذَانِ وَ جُعِلَ بَعْدَ التَّکْبِیرِ
الشَّهَادَتَانِ لِأَنَّ أَوَّلَ الْإِیمَانِ هُوَ التَّوْحِیدُ وَ الْإِقْرَارُ لِلَّهِ بِالْوَحْدَانِیَّةِ وَ الثَّانِیَ (1)الْإِقْرَارُ لِلرَّسُولِ بِالرِّسَالَةِ وَ أَنَّ طَاعَتَهُمَا وَ مَعْرِفَتَهُمَا مَقْرُونَتَانِ وَ لِأَنَّ أَصْلَ الْإِیمَانِ إِنَّمَا هُوَ الشَّهَادَتَانِ فَجُعِلَ شَهَادَتَیْنِ شَهَادَتَیْنِ کَمَا جُعِلَ فِی سَائِرِ الْحُقُوقِ شَاهِدَانِ فَإِذَا أَقَرَّ الْعَبْدُ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِالْوَحْدَانِیَّةِ وَ أَقَرَّ لِلرَّسُولِ ص بِالرِّسَالَةِ فَقَدْ أَقَرَّ بِجُمْلَةِ الْإِیمَانِ لِأَنَّ أَصْلَ الْإِیمَانِ إِنَّمَا هُوَ الْإِقْرَارُ (2)بِاللَّهِ وَ بِرَسُولِهِ- وَ إِنَّمَا جُعِلَ بَعْدَ الشَّهَادَتَیْنِ الدُّعَاءُ إِلَی الصَّلَاةِ لِأَنَّ الْأَذَانَ إِنَّمَا وُضِعَ لِمَوْضِعِ الصَّلَاةِ وَ إِنَّمَا هُوَ نِدَاءٌ إِلَی الصَّلَاةِ فِی وَسَطِ الْأَذَانِ وَ دُعَاءٌ إِلَی الْفَلَاحِ وَ إِلَی خَیْرِ الْعَمَلِ وَ جُعِلَ خَتْمُ الْکَلَامِ بِاسْمِهِ کَمَا فُتِحَ بِاسْمِهِ.
**
ترجمه:
فضل بن شاذان گويد : امام رضا عليه السّلام فرمود :«همانا مأمور شدن مردم به گفتن أذان به علل و دلائل بسيارى است، از آن جمله اينكه : براى فراموشكار ياد آورى باشد، و غافلان را بيدارى بخش، و ناآشنا با وقت را و نيز آنان را كه سرگرم شغلى شده و از فكر نماز بىخبرند يادآور و شناساى وقت باشد، و مؤذّن با أذانى كه ميگويد فرا خواننده بندگان باشد به پرستش و عبادت آفريدگار، و برانگيزنده و تشويقكننده در انجام عبادت، و اقراركننده باشد به وحدانيّت حقّ جلّ و علا، و آشكارگر ايمان، و ظاهر و عيان ساز اسلام باشد، و نيز كسانى را كه شهادت يا نماز را از ياد برده باشند مؤذّن بيادشان آورد، و بدان جهت مؤذّن را به اين نام مىخوانند كه بسبب و بوسيلۀ اذان به مردم اعلام مىكند كه نماز بخوانند، و به اين سبب أذان با تكبير (اللّٰه اكبر) آغاز و با تهليل «لا إله إلاّ اللّٰه» به پايان ميرسد كه خداوند عزّ و جلّ اراده فرموده كه شروع به ياد او و نام او باشد، و نام خدا در تكبير نخستين حرف يا كلمه است، و در «لا إله إلاّ اللّٰه» آخرين كلمه است، و فصول أذان دو بار دو بار مقرّر شده كه در گوش شنوندگان هر بخش تكرار شود و براى ايشان تأكيد گردد، و اگر كسى از كلمۀ اوّل بىخبر ماند و از ياد برد، از كلمۀ دوّم بىخبر نماند و فراموشش نشود، و نيز به اين جهت است كه نماز در اصل دو ركعت دو ركعت است بنا بر اين أذان هم دو بار دو بار مقرّر گشته، و تكبير در شروع أذان چهار بار گفته مىشود، زيرا أذان در ابتدا بناگاه و بدون آمادگى قبلى ذهنى شروع مىشود، و پيش از آن كلامى گفته نشده كه شنونده را آگاه سازد، بنا بر اين دو تكبير اول براى آگاه سازى و آماده سازى شنوندگان براى استماع بقيّۀ بخشهاى اذان استو پس از تكبيرات شهادتين را قرار دادهاند، زيرا نخستين مرحلۀ ايمان همان توحيد و اقرار به يگانگى خداوند تبارك و تعالى استو دوّم اقرار به رسالت و پيامبرى رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله است (أشهد أنّ محمّدا رسول اللّٰه) و نيز اطاعت از خدا و رسول و معرفت و شناخت اين دو قرين و پيوسته با يك ديگر است زيرا اصل ايمان همانا آن دو شهادت است پس شهادتين بمنزله و بجاى دو گواهى يا دو شاهد بر ايمان شخص قرار داده شده همچنان كه در ساير حقوق نيز براى اثبات به دو گواه يا شاهد نياز است، و چون بنده به وحدانيّت و يگانگى خداوند عزّ و جلّ و نيز به رسالت پيامبر خدا صلّى اللّٰه عليه و آله اقرار كرد پس در حقيقت به تمامى ايمان اقرار دارد، زيرا أصل ايمان همان اقرار بخداوند و رسول اوست و پس از دو شهادت فرا خواندن مسلمانان به نماز است، زيرا أذان اساسا براى اين مقرّر شده كه مسلمانان را به نماز فرا خواند، و البتّه حيعلات رادر وسط أذان مقرّر ساختهاند كه ضمن فرا خواندن مسلمانان را به رستگارى و به انجام بهترين اعمال دعوت نمايد و ترغيب كند. و بالاخره أذان به نام خداوند عزّ و جلّ پايان مىپذيرد همان گونه كه بنام مقدّس او آغاز شده است.
6976- 15- (3)وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدَ تَأْتِی (4)
إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ إِنَّمَا هُوَ نِدَاءٌ إِلَی الصَّلَاةِ فَجُعِلَ النِّدَاءُ إِلَی الصَّلَاةِ فِی وَسَطِ الْأَذَانِ فَقَدَّمَ الْمُؤَذِّنُ (5)قَبْلَهَا أَرْبَعاً التَّکْبِیرَتَیْنِ وَ الشَّهَادَتَیْنِ وَ أَخَّرَ بَعْدَهَا أَرْبَعاً یَدْعُو إِلَی الْفَلَاحِ حَثّاً عَلَی الْبِرِّ وَ الصَّلَاةِ ثُمَّ دَعَا إِلَی خَیْرِ الْعَمَلِ مُرَغِّباً فِیهَا وَ فِی عَمَلِهَا وَ فِی أَدَائِهَا ثُمَّ نَادَی بِالتَّکْبِیرِ وَ التَّهْلِیلِ لِیُتِمَّ بَعْدَهَا أَرْبَعاً کَمَا أَتَمَّ قَبْلَهَا أَرْبَعاً وَ لِیَخْتِمَ کَلَامَهُ بِذِکْرِ اللَّهِ تَعَالَی (6)کَمَا فَتَحَهُ (بِذِکْرِ اللَّهِ تَعَالَی) (7)وَ إِنَّمَا جُعِلَ آخِرُهَا التَّهْلِیلَ وَ لَمْ یُجْعَلْ آخِرُهَا التَّکْبِیرَ کَمَا جُعِلَ فِی أَوَّلِهَا التَّکْبِیرُ لِأَنَّ التَّهْلِیلَ اسْمُ اللَّهِ (فِی آخِرِهِ) (8)فَأَحَبَّ اللَّهُ تَعَالَی أَنْ یَخْتِمَ الْکَلَامَ بِاسْمِهِ کَمَا فَتَحَهُ بِاسْمِهِ وَ إِنَّمَا لَمْ یُجْعَلْ بَدَلَ التَّهْلِیلِ التَّسْبِیحُ أَوِ التَّحْمِیدُ وَ اسْمُ اللَّهِ فِی
(آخِرِهِمَا) (1)لِأَنَّ التَّهْلِیلَ هُوَ إِقْرَارٌ لِلَّهِ تَعَالَی بِالتَّوْحِیدِ وَ خَلْعُ الْأَنْدَادِ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ هُوَ أَوَّلُ الْإِیمَانِ وَ أَعْظَمُ مِنَ التَّسْبِیحِ وَ التَّحْمِیدِ.
**
ترجمه:
فضل بن شاذان نيشابورى گوید: براى اين كه اساسا اذان را براى نماز تشريع و جعل كردهاند چه آن كه اذان عبارت است از خواندن خلائق به نماز لذا خواندن مردم به نماز را در وسط اذان قرار دادهاند يعنى قبل از آن چهار فصل و بعدش نيز چهار فصل ديگر قرار داده شده،چهار فصل قبل عبارتند از:دو تكبير و دو شهادت و چهار فصل بعد عبارتند از:دعوت به فلاح و رستگارى تا بدين ترتيب مردم بر اعمال نيك و خواندن نماز تحريك و تحريص شوند،سپس دعوت به انجام بهترين اعمال تا به خواندن نماز ترغيب گردند،سپس مؤذن نداء به تكبير و پس از آن به تهليل بلند مىكند و بدين ترتيب بعد از دعوت مردم به نماز چهار فصل واقع مىشود همان طورى كه قبلش چهار فصل بود و كلامش را مؤذن به ذكر اللّٰه و تحميد او ختم مىكند همان طورى كه به اين دو افتتاح نموده بود. اگر سائل بگويد:چرا آخر و پايان اذان تهليل(لا اله الاّ اللّٰه)قرار داده شد نه تكبير همان طورى كه ابتداء به آن گرديد؟ در جواب گفته مىشود:چون در تهليل اسم «اللّٰه» در آخر قرار گرفته از اين رو حقّ تعالى دوست داشت كلام به اسمش ختم شود همان طورى كه به آن فتح و آغاز گرديد. اگر گفته شود: در تسبيح(سبحان اللّٰه)و تحميد(الحمد لله)نيز اسم«اللّٰه»در آخر قرار گرفته پس چرا به جاى تهليل در آخر اذان اين دو را نياوردند؟ در جواب گفته مىشود:به خاطر آن كه تهليل اقرار به يگانگى حقّ تعالى و خلع انداد و اضداد است از اللّٰه و اين اوّل ايمان و از تسبيح و تحميد اعظم و اجلّ مىباشد.
6977- 16- (2)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُبْدُوسٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُتَیْبَةَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنْ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ- لِمَ تُرِکَتْ مِنَ الْأَذَانِ قَالَ تُرِیدُ الْعِلَّةَ الظَّاهِرَةَ أَوِ الْبَاطِنَةَ قُلْتُ أُرِیدُهُمَا جَمِیعاً فَقَالَ أَمَّا الْعِلَّةُ الظَّاهِرَةُ فَلِئَلَّا یَدَعَ النَّاسُ الْجِهَادَ اتِّکَالًا عَلَی الصَّلَاةِ وَ أَمَّا الْبَاطِنَةُ فَإِنَّ خَیْرَ الْعَمَلِ الْوَلَایَةُ فَأَرَادَ مَنْ أَمَرَ بِتَرْکِ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ مِنَ الْأَذَانِ أَنْ لَا یَقَعَ حَثٌّ عَلَیْهَا وَ دُعَاءٌ إِلَیْهَا.
**
ترجمه:
محمّد بن ابى عمير گوید: از حضرت ابا الحسن عليه السلام راجع به حىّ على خير العمل سؤال كردم و عرض کردم چرا از اذان برداشته شده است ؟ حضرت فرمودند :علّت ظاهرش را جويا هستى يا از علّت باطنى آن سؤال مىكنى ؟ عرض كردم: از هر دو مىپرسم. حضرت فرمودند : امّا علّت ظاهرش،آن است كه مردم جهاد را به خاطر نماز ترك نكنند و امّا علّت باطنى آن،خير العمل ولايت است لذا كسى كه امر به ترك «حىّ على خير العمل»از اذان نمود قصدش اين بود كه بر ولايت تحريص و تحريكى نباشد.
6978- 17- (3)وَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْهَاشِمِیِّ عَنْ فُرَاتِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ فُرَاتٍ الْکُوفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیٍّ الْهَمْدَانِیِّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبُخَارِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ بْنِ صَالِحٍ الْهَرَوِیِّ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فِی حَدِیثٍ إِنَّهُ لَمَّا عُرِجَ بِی إِلَی السَّمَاءِ أَذَّنَ جَبْرَئِیلُ مَثْنَی مَثْنَی وَ أَقَامَ مَثْنَی مَثْنَی ثُمَّ قَالَ لِی تَقَدَّمْ یَا مُحَمَّدُ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
پيامبر صلي الله علیه وآله فرمودند: چون مرا بآسمان بردند جبرئيل دو، دو اذان گفت و دو، دو اقامه گفت و آنگاه بمن گفت: پيش بايست اى محمّد.
6979- 18- (4)وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ وَ کِتَابِ التَّوْحِیدِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحَاکِمِ الْمُقْرِی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْجُرْجَانِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الْمَوْصِلِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَاصِمٍ الطَّرِیفِیِّ عَنْ عَیَّاشِ بْنِ یَزِیدَ (5)عَنْ أَبِیهِ یَزِیدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی
حَدِیثِ تَفْسِیرِ الْأَذَانِ أَنَّهُ قَالَ فِیهِ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ ص أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ ص حَیَّ عَلَی الصَّلَاةِ حَیَّ عَلَی الصَّلَاةِ حَیَّ عَلَی الْفَلَاحِ حَیَّ عَلَی الْفَلَاحِ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ ذَکَرَ فِی الْإِقَامَةِ قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ.
قَالَ الصَّدُوقُ إِنَّمَا تَرَکَ الرَّاوِی حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ لِلتَّقِیَّةِ.
**
ترجمه:
] امام علی علیه السلام در تفسیر اذان فرمودند: الله أكبر ، الله أكبر ، الله أكبر ، الله أكبر ، أشهد أن لا إله إلاّ الله ، أشهد أن لا إله إلاّ الله ، أشهد أنّ محمّداً رسول الله صلىاللهعليهوآله ، أشهد أن محمّداً رسول الله صلىاللهعليهوآله ، حيّ على الصلاة ، حيّ على الصلاة ، حيّ على الفلاح ، حيّ على الفلاح ، الله أكبر ، الله أكبر ، لا إله إلاّ الله ، لا إله إلاّ الله. و ذکر میشود در اقامه ؛ قد قامت الصلاة.
6980- 19- (1)جَعْفَرُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ سَعِیدٍ الْمُحَقِّقُ فِی الْمُعْتَبَرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ الْبَزَنْطِیِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: الْأَذَانُ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ- وَ قَالَ فِی آخِرِهِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مَرَّةً.
أَقُولُ: تَقَدَّمَ الْوَجْهُ فِی مِثْلِهِ (2)وَ یَحْتَمِلُ التَّقِیَّةُ فِی آخِرِهِ وَ یَحْتَمِلُ کَوْنُهُ ذَکَرَ الْأَذَانَ وَ الْإِقَامَةَ مَعاً وَ یَکُونُ التَّهْلِیلُ مَرَّةً وَاحِدَةً فِی آخِرِ الْإِقَامَةِ لِمَا مَضَی (3)وَ یَأْتِی (4)فَإِنَّ الْأَذَانَ قَدْ یُطْلَقُ عَلَیْهِمَا (5).
**
ترجمه:
عبدالله بن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اذان: الله أكبر ، الله أكبر ، أشهد أن لا إله إلاّ الله ، أشهد أن لا إله إلاّ الله و در آخر فرمود: لا اله الا الله یکبار.
6981- 20- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ فِی النِّهَایَةِ قَالَ قَدْ رُوِیَ أَنَّ الْأَذَانَ وَ الْإِقَامَةَ سَبْعَةٌ وَ ثَلَاثُونَ فَصْلًا یُضِیفُ إِلَی مَا ذَکَرْنَاهُ التَّکْبِیرَ مَرَّتَیْنِ فِی أَوَّلِ الْإِقَامَةِ.
**
ترجمه:
روایت شده اذان و اقامه سی و هفت فصل است دو تکبیر اول اقامه اظافه می شود
1) المعتبر- 166، أورد ذیله فی الحدیث 5 من الباب 22 من هذه الأبواب.
2) تقدم فی الحدیث 5 من هذا الباب.
3) تقدم فی الحدیث 8 من هذا الباب، و مضی من ان الأذان قد یطلق علی الإقامة فی الحدیث 7 من الباب 11 من هذه الأبواب.
4) یأتی فی الحدیث 1 من الباب 34 من هذه الأبواب.
5) یأتی فی الحدیث 1 من الباب 1 من أفعال الصلاة.
6) النهایة للشیخ الطوسیّ- 68 بتصرف فی النقل.
6982- 21- (1)قَالَ وَ قَدْ رُوِیَ ثَمَانِیَةٌ وَ ثَلَاثُونَ فَصْلًا یُضِیفُ إِلَی ذَلِکَ أَیْضاً لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مَرَّةً أُخْرَی فِی آخِرِ الْإِقَامَةِ.
**
ترجمه:
روایت شده اذان و اقامه سی و هشت فصل است یک لا اله الا الله آخر اقامه اظافه می شود
6983- 22- (2)قَالَ وَ قَدْ رُوِیَ اثْنَانِ وَ أَرْبَعُونَ فَصْلًا یُضِیفُ إِلَی ذَلِکَ التَّکْبِیرَ فِی آخِرِ الْأَذَانِ مَرَّتَیْنِ وَ فِی آخِرِ الْإِقَامَةِ مَرَّتَیْنِ.
قَالَ الشَّیْخُ فَمَنْ عَمِلَ عَلَی إِحْدَی هَذِهِ الرِّوَایَاتِ لَمْ یَکُنْ مَأْثُوماً انْتَهَی.
**
ترجمه:
روایت شده اذان و اقامه چهل و دو فصل است دو تکبیر آخر اذان و اقامه اظافه می شود
6984- 23- (3)وَ فِی الْمِصْبَاحِ قَالَ وَ رُوِیَ اثْنَانِ وَ أَرْبَعُونَ فَصْلًا فَیَکُونُ التَّکْبِیرُ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ فِی أَوَّلِ الْأَذَانِ وَ آخِرِهِ وَ أَوَّلِ الْإِقَامَةِ وَ آخِرِهَا وَ التَّهْلِیلُ مَرَّتَیْنِ فِیهِمَا.
**
ترجمه:
روایت شده اذان و اقامه چهل و دو فصل است چهار تکبیر اول و آخر اقامه اذان و اظافه می شود و دو لا اله الا الله بعد
6985- 24- (4)قَالَ وَ رُوِیَ سَبْعَةٌ وَ ثَلَاثُونَ فَصْلًا یُجْعَلُ فِی أَوَّلِ الْإِقَامَةِ اللَّهُ أَکْبَرُ أَرْبَعَ مَرَّاتٍ.
**
ترجمه:
روایت شده اذان و اقامه سی و هفت فصل است دو تکبیر اول اقامه اظافه می شود
6986- 25- (5)وَ قَالَ الصَّدُوقُ بَعْدَ مَا ذَکَرَ حَدِیثَ أَبِی بَکْرٍ الْحَضْرَمِیِّ وَ کُلَیْبٍ الْأَسَدِیِّ هَذَا هُوَ الْأَذَانُ الصَّحِیحُ لَا یُزَادُ فِیهِ وَ لَا یُنْقَصُ مِنْهُ وَ الْمُفَوِّضَةُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ قَدْ وَضَعُوا أَخْبَاراً وَ زَادُوا بِهَا فِی الْأَذَانِ مُحَمَّدٌ وَ آلُ مُحَمَّدٍ- خَیْرُ الْبَرِیَّةِ مَرَّتَیْنِ وَ فِی بَعْضِ رِوَایَاتِهِمْ بَعْدَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّ عَلِیّاً وَلِیُّ اللَّهِ مَرَّتَیْنِ وَ مِنْهُمْ مَنْ رَوَی بَدَلَ ذَلِکَ أَشْهَدُ أَنَّ عَلِیّاً أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ حَقّاً مَرَّتَیْنِ وَ لَا شَکَّ أَنَّ عَلِیّاً وَلِیُّ اللَّهِ وَ أَنَّهُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ حَقّاً وَ أَنَّ مُحَمَّداً وَ آلَهُ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ وَ لَکِنْ ذَلِکَ لَیْسَ فِی أَصْلِ الْأَذَانِ وَ إِنَّمَا ذَکَرْتُ ذَلِکَ لِیُعْرَفَ بِهَذِهِ الزِّیَادَةِ
الْمُتَّهَمُونَ بِالتَّفْوِیضِ (1)الْمُدَلِّسُونَ أَنْفُسَهُمْ فِی جُمْلَتِنَا.
انْتَهَی کَلَامُ الصَّدُوقِ رَئِیسِ الْمُحَدِّثِینَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی بَعْضِ الْمَقْصُودِ هُنَا (2)وَ فِی حَدِیثِ مَنْ صَلَّی خَلْفَ مَنْ لَا یَقْتَدِی بِهِ (3)وَ فِی کَیْفِیَّةِ الصَّلَاةِ (4)وَ غَیْرِ ذَلِکَ (5)وَ یَأْتِی مَا ظَاهِرُهُ الْمُنَافَاةُ وَ نُبَیِّنُ وَجْهَهُ (6).
**
ترجمه:
مئ
ر
(7)20 بَابُ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الْإِقَامَةِ مَثْنَی مَثْنَی عَلَی الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ مَرَّةً مَرَّةً وَ کَرَاهَةِ الْأَذَانِ لِمَنْ أَقَامَ وَاحِدَةً وَاحِدَةً **
ترجمه:
باب مستحب است ++
6987- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِی هَمَّامٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: الْأَذَانُ وَ الْإِقَامَةُ مَثْنَی مَثْنَی وَ قَالَ إِذَا أَقَامَ مَثْنَی (9)وَ لَمْ یُؤَذِّنْ أَجْزَأَهُ فِی الصَّلَاةِ الْمَکْتُوبَةِ وَ مَنْ أَقَامَ الصَّلَاةَ وَاحِدَةً وَاحِدَةً وَ لَمْ یُؤَذِّنْ لَمْ یُجْزِئْهُ إِلَّا بِالْأَذَانِ.
**
ترجمه:
6988- 2- (10)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ
1) التفویض هنا بمعنی ان اللّه فوض الخلق و الرزق الی محمد و آل محمد و هو مذهب جماعة من أهل الضلال" منه. قده".
2) یأتی فی الباب 20 و الحدیث 5 من الباب 22 من هذه الأبواب.
3) یأتی فی الباب 34 من هذه الأبواب.
4) یأتی فی الحدیث 10 من الباب 1 من أبواب أفعال الصلاة.
5) یأتی فی الحدیث 4 من الباب 31 من أبواب الأذان.
6) یأتی فی الباب 22 من هذه الأبواب، و تقدم ما یدلّ علی بعض المقصود فی الحدیث 2 من الباب 6 من هذه الأبواب.
7) الباب 20 فیه حدیثان.
8) التهذیب 2- 280- 1111.
9) فی المصدر زیادة- مثنی.
10) التهذیب 2- 62- 218، و الاستبصار 1- 308- 1142.
عُثْمَانَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ بُرَیْدٍ (1)مَوْلَی الْحَکَمِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ لَأَنْ أُقِیمَ مَثْنَی مَثْنَی أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُؤَذِّنَ وَ أُقِیمَ وَاحِداً وَاحِداً.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی الْإِجْزَاءِ (2)فَیُحْمَلُ الْحَدِیثُ الْأَوَّلُ عَلَی نَفْیِ الْأَفْضَلِیَّةِ.
**
ترجمه:
(3)21 بَابُ جَوَازِ الِاقْتِصَارِ فِی الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ عَلَی مَرَّةٍ مَرَّةٍ فِی التَّقِیَّةِ وَ الْعَجَلَةِ وَ السَّفَرِ **
ترجمه:
باب جایز است کوتاه کردن اذان و اقامه بر یکی یکی گفتن در حال تقیه و عجله و سفر
6989- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْأَذَانُ مَثْنَی مَثْنَی وَ الْإِقَامَةُ وَاحِدَةً.
**
ترجمه:
معاوية بن وهب گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اذان دو جمله، دو جمله است و اقامه نيز یک جمله است.
6990- 2- (5)وَ عَنْهُ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ بُرَیْدِ بْنِ مُعَاوِیَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: الْأَذَانُ یُقْصَرُ فِی السَّفَرِ کَمَا تُقْصَرُ الصَّلَاةُ الْأَذَانُ وَاحِداً وَاحِداً وَ الْإِقَامَةُ وَاحِدَةً.
أَقُولُ: حَمَلَهُ الشَّیْخُ عَلَی التَّقِیَّةِ وَ الْعَجَلَةِ وَ کَذَا الَّذِی قَبْلَهُ لِمَا مَضَی (6)
1) فی المصدر و فی نسخة من الاستبصار فی هامش المخطوط- یزید.
2) یأتی فی الباب 21 من هذه الأبواب، و یأتی ما یدلّ علی بعض المقصود فی الحدیث 4 من الباب 31 من هذه الأبواب، و تقدم ما یدلّ علی بعض المقصود فی الباب 19، و فی الحدیث 2 من الباب 6 من هذه الأبواب.
3) الباب 21 فیه 5 أحادیث.
4) التهذیب 2- 61- 214، و الاستبصار 1- 307- 1138، و أورده أیضا فی الحدیث 7 من الباب 19 من هذه الأبواب.
5) التهذیب 2- 62- 219، و الاستبصار 1- 308- 1143.
6) مضی فی الحدیث 7 من الباب 19 من هذه الأبواب.
وَ یَأْتِی (1)وَ یُمْکِنُ إِبْقَاؤُهُ عَلَی إِطْلَاقِهِ.
**
ترجمه:
بریده بن معاوية گوید: امام باقر عليه السّلام فرمود: در مسافرت اذان كوتاه مى شود، همچنان كه نماز كوتاه مى شود، اذان يكى يكى و اقامه يكى است.
6991- 3- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْإِقَامَةُ مَرَّةً مَرَّةً إِلَّا قَوْلَ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ فَإِنَّهُ مَرَّتَانِ.
**
ترجمه:
6992- 4- (3)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ أَبِی عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءِ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع یُکَبِّرُ وَاحِدَةً وَاحِدَةً فِی الْأَذَانِ فَقُلْتُ لَهُ لِمَ تُکَبِّرُ وَاحِدَةً وَاحِدَةً فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ إِذَا کُنْتَ مُسْتَعْجِلًا.
**
ترجمه:
6993- 5- (4)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ نُعْمَانَ الرَّازِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ یُجْزِئُکَ مِنَ الْإِقَامَةِ طَاقٌ طَاقٌ (5)فِی السَّفَرِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
**
ترجمه:
(7)22 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ التَّثْوِیبِ فِی الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ وَ هِیَ قَوْلُ الصَّلَاةُ خَیْرٌ مِنَ النَّوْمِ **
ترجمه:
باب جایز نیست تثویب در اذان و اقامه همان الصلاه خیر من النوم
6994- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ
1) یأتی فی أحادیث هذا الباب.
2) التهذیب 2- 61- 215، و الاستبصار 1- 307- 1139.
3) التهذیب 2- 62- 216، و الاستبصار 1- 307- 1140.
4) التهذیب 2- 62- 220، و الاستبصار 1- 308- 1144.
5) الإقامة طاق طاق- أی من غیر تکرار، و الطوق- الطاقة. (مجمع البحرین 5- 209).
6) تقدم فی الحدیث 2 من الباب 20 من هذه الأبواب.
7) الباب 22 فیه 5 أحادیث.
8) التهذیب 2- 63- 223.
وَ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ التَّثْوِیبِ الَّذِی یَکُونُ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ فَقَالَ مَا نَعْرِفُهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ (1)
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ یُونُسَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ نَحْوَهُ (2)وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
معاوية بن وهب گويد: از امام صادق عليه السّلام سؤال كردم دربارۀ تثويبى كه در فواصل اذان و اقامه ميگويند، آن حضرت فرمود: ما چنين چيزى نميدانيم يا نميشناسيم،
6995- 2- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ (5)بْنِ أَبِی نَجْرَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ إِنْ شِئْتَ زِدْتَ عَلَی التَّثْوِیبِ حَیَّ عَلَی الْفَلَاحِ- مَکَانَ الصَّلَاةُ خَیْرٌ مِنَ النَّوْمِ.
قَالَ الشَّیْخُ لَوْ کَانَ ذِکْرُ الصَّلَاةُ خَیْرٌ مِنَ النَّوْمِ مِنَ السُّنَّةِ لَمَا سُوِّغَ لَهُ الْعُدُولُ عَنْهُ إِلَی تَکْرَارِ اللَّفْظِ أَقُولُ: وَ أَحَادِیثُ کَیْفِیَّةِ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ تَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
**
ترجمه:
6996- 3- (7)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ
1) الفقیه 1- 289- 895.
2) الکافی 1- 372- 6.
3) مستطرفات السرائر- 93- 2.
4) التهذیب 2- 63- 224، و الاستبصار 1- 309- 1148، و أورد صدره فی الحدیث 2 من الباب 19 من هذه الأبواب.
5) فی الاستبصار- عبد الرحمن بن أبی نجران.
6) أحادیث کیفیة الأذان و الإقامة تقدمت فی الباب 19 من هذه الأبواب.
7) التهذیب 2- 62- 221، و الاستبصار 1- 308- 1145.
عِیسَی عَنْ شُعَیْبِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: النِّدَاءُ وَ التَّثْوِیبُ فِی الْإِقَامَةِ (1)مِنَ السُّنَّةِ.
أَقُولُ: یَأْتِی وَجْهُهُ عَلَی أَنَّ التَّثْوِیبَ لُغَةٌ أَعَمُّ مِنْ قَوْلِ الصَّلَاةُ خَیْرٌ مِنَ النَّوْمِ (2)فَلَعَلَّ الْمُرَادَ غَیْرُهُ وَ یَحْتَمِلُ الْحَمْلُ عَلَی الْإِنْکَارِ.
**
ترجمه:
6997- 4- (3)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: کَانَ أَبِی ع یُنَادِی فِی بَیْتِهِ بِالصَّلَاةُ خَیْرٌ مِنَ النَّوْمِ وَ لَوْ رَدَّدْتَ ذَلِکَ لَمْ یَکُنْ بِهِ بَأْسٌ.
وَ رَوَاهُ ابْنُ إِدْرِیسَ فِی آخِرِ السَّرَائِرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ (4)
قَالَ الشَّیْخُ هَذَا وَ الَّذِی قَبْلَهُ مَحْمُولَانِ عَلَی التَّقِیَّةِ لِإِجْمَاعِ الطَّائِفَةِ عَلَی تَرْکِ الْعَمَلِ بِهِمَا أَقُولُ: هَذَا لَا إِشْعَارَ فِیهِ بِکَوْنِ النِّدَاءِ فِی الْأَذَانِ أَوِ الْإِقَامَةِ فَلَعَلَّهُ لَمْ یَکُنْ فِیهِمَا.
**
ترجمه:
6998- 5- (5)جَعْفَرُ بْنُ الْحَسَنِ الْمُحَقِّقُ فِی الْمُعْتَبَرِ نَقْلًا مِنْ کِتَابِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کُنْتَ فِی أَذَانِ الْفَجْرِ فَقُلِ الصَّلَاةُ خَیْرٌ مِنَ النَّوْمِ بَعْدَ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ (6)- وَ لَا تَقُلْ فِی الْإِقَامَةِ الصَّلَاةُ خَیْرٌ مِنَ النَّوْمِ إِنَّمَا هَذَا فِی الْأَذَانِ.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی التَّقِیَّةِ لِمَا تَقَدَّمَ (1).
**
ترجمه:
عبد الله بن سنان گوید: امام صادق (عليه السّلام ) فرمود: اگر در اذان صبح بودی بعد از «حی علی خیر العمل» بگو: الصلاة خیر من النوم»، و در اقامه «الصلاة خیر من النوم» نگو، زیرا آن فقط برای اذان است
(2)23 بَابُ کَرَاهَةِ الزِّیَادَةِ فِی تَکْرَارِ الْفُصُولِ إِلَّا لِلْإِشْعَارِ **
ترجمه:
باب مکروه است زیا کردن در تکرار فصلهای مگر برای توجه دادن
6999- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَوْ أَنَّ مُؤَذِّناً أَعَادَ فِی الشَّهَادَةِ وَ فِی حَیَّ عَلَی الصَّلَاةِ أَوْ حَیَّ عَلَی الْفَلَاحِ- الْمَرَّتَیْنِ وَ الثَّلَاثَ وَ أَکْثَرَ مِنْ ذَلِکَ إِذَا کَانَ إِمَاماً (4)یُرِیدُ بِهِ جَمَاعَةَ الْقَوْمِ لِیَجْمَعَهُمْ لَمْ یَکُنْ بِهِ بَأْسَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (5)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ فِی کَیْفِیَّةِ الْأَذَانِ (6)وَ فِی أَحَادِیثِ التَّثْوِیبِ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (7)وَ عَلَی الْمَنْعِ مِنَ الزِّیَادَةِ فِی غَیْرِ هَذِهِ الصُّورَةِ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ (8).
**
ترجمه:
ابو بصير گويد : امام صادق عليه السّلام فرمود : اگر مؤذّنى شهادتين و «حي على الصلاة» و يا «حي على الفلاح» را بازگويد و دو سه بار و بيشتر از آن تكرار كند، در صورتىكه قصدش اين باشد كه مردم را جمع كند، اشكالى ندارد.
(9)24 بَابُ اسْتِحْبَابِ التَّرْتِیلِ فِی الْأَذَانِ وَ الْحَدْرِ فِی الْإِقَامَةِ **
ترجمه:
باب مستحب است اذان با ترتیل گفته شود و اقامه سریع
7000- 1- (10)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ عَنْ
1) لما تقدم فی الحدیث 9 من الباب 19 من هذه الأبواب.
2) الباب 23 فیه حدیث واحد.
3) الکافی 3- 308- 34.
4) 4فی المصدر و فی نسخة فی هامش المخطوط- إنّما.
5) التهذیب 2- 63- 225، و الاستبصار 1- 309- 1149.
6) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 19 من هذه الأبواب.
7) تقدم فی الحدیث 2 من الباب 22 من هذه الأبواب.
8) تقدم ما یدلّ علی المنع فی الحدیث 25 من الباب 19 من هذه الأبواب.
9) الباب 24 فیه 3 أحادیث.
10) الفقیه 1- 284- 876، تقدم صدره فی الحدیث 1 من الباب 8 و قطعة منه فی الحدیث 1 من الباب 16 من هذه الأبواب.
أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: احْدُرْ إِقَامَتَکَ حَدْراً.
**
ترجمه:
] معاوية بن وهب گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اقامه را هر چه سريعتر بگو، بر خلاف أذان كه با تأنّى گفته مىشود.
7001- 2- (1)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع الْأَذَانُ جَزْمٌ بِإِفْصَاحِ الْأَلِفِ وَ الْهَاءِ وَ الْإِقَامَةُ حَدْرٌ.
أَقُولُ: هَذَا الْحَدِیثُ رَوَاهُ الشَّیْخُ عَنِ الْکُلَیْنِیِّ (2)
وَ لَمْ نَجِدْهُ فِی الْکَافِی فَکَأَنَّهُ نَقَلَهُ مِنْ غَیْرِهِ مِنْ مُؤَلَّفَاتِهِ.
**
ترجمه:
زرارة گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: فصول اذان را بايد از هم جدا كنند و آخر بندها را جزم بدهند و همزۀ اول و هاى آخر بندها را صريح و روشن ادا نمايند. اما فصول اقامه را درهم بپيچند و سريعا بگذرند.
7002- 3- (3)وَ عَنْ جَمَاعَةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ السَّرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْأَذَانُ تَرْتِیلٌ وَ الْإِقَامَةُ حَدْرٌ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ (4)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ. (5)
**
ترجمه:
حسن بن سرى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اذان بايد به آرامى و تأنّى باشد ولى اقامه، با شتاب.
(6)25 بَابُ سُقُوطِ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ عَمَّنْ أَدْرَکَ الْجَمَاعَةَ بَعْدَ التَّسْلِیمِ قَبْلَ أَنْ یَتَفَرَّقُوا لَا بَعْدَهُ وَ إِنْ کَانَا اثْنَیْنِ فَصَاعِداً جَازَ أَنْ یُصَلُّوا جَمَاعَةً **
ترجمه:
باب ساقط می شود اذان و اقامه برای کسی که بعد از تمام شدن نماز جماعت به صفوف نماز بیسد و اگر دو نفزر وبیشتر باشند نماز جماعت میشود خواند
7003- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ
صَالِحِ (1)
و فی ترتیب التهذیب 1- 267 خالد بن سعید.
بْنِ سَعِیدٍ عَنْ یُونُسَ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَنْتَهِی إِلَی الْإِمَامِ حِینَ یُسَلِّمُ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ أَنْ یُعِیدَ الْأَذَانَ فَلْیَدْخُلْ مَعَهُمْ فِی أَذَانِهِمْ فَإِنْ وَجَدَهُمْ قَدْ تَفَرَّقُوا أَعَادَ الْأَذَانَ.مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
ابو بصير گويد: از امام عليه السّلام پرسيدم: كسى كه در نماز جماعت به هنگام سلام دادن امام مىرسد چه حكمى دارد ؟ فرمود : بر او لازم نيست كه اذان را اعاده كند، بلكه همان اذان آنان براى او نيز محسوب است، ولى اگر ديد كه آنها متفرّق شدهاند، بايد اذان را اعاده كند.
7004- 2- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ أَبَانٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ الرَّجُلُ یَدْخُلُ الْمَسْجِدَ وَ قَدْ صَلَّی الْقَوْمُ أَ یُؤَذِّنُ وَ یُقِیمُ قَالَ إِنْ کَانَ دَخَلَ وَ لَمْ یَتَفَرَّقِ الصَّفُّ صَلَّی بِأَذَانِهِمْ وَ إِقَامَتِهِمْ وَ إِنْ کَانَ تَفَرَّقَ الصَّفُّ أَذَّنَ وَ أَقَامَ.
**
ترجمه:
] ابو بصير گويد: به امام صادق عليه السّلام گفتم: اگر كسى وارد مسجد شود و ببيند نماز جماعت تمام شده است، آيا شخصا اذان و اقامه بگويد و بعدا نماز بخواند ؟ فرمود : اگر صفوف جماعت به حال خود باشند، به اذان و اقامۀ آنان اكتفا كند و نماز بخواند، ولى اگر صفوف آنان از هم پاشيده باشد، شخصا براى خودش اذان و اقامه بگويد و نماز بخواند.
7005- 3- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: دَخَلَ رَجُلَانِ الْمَسْجِدَ وَ قَدْ صَلَّی النَّاسُ فَقَالَ لَهُمَا عَلِیٌّ ع- إِنْ شِئْتُمَا فَلْیَؤُمَّ أَحَدُکُمَا صَاحِبَهُ وَ لَا یُؤَذِّنُ وَ لَا یُقِیمُ.
وَ
بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ عَنْ أَبِی الْجَوْزَاءِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ قَدْ صَلَّی بِالنَّاسِ (6)
**
ترجمه:
زید بن علی از پدران بزر گوارش نقل دو مرد به مسجد داخل شدند نماز تمام شده بود آقا فرمود اگر خواستید یکی به دیگری اقتدا کند اذان و اقامه احتیاج نیست
1) فی التهذیب- خالد بن سعید. هامش المخطوط.
2) لم نعثر علی الحدیث فی کتب الشیخ بإسناده عن محمّد بن یعقوب.
3) التهذیب 2- 277- 1100.
4) التهذیب 2- 281- 1120، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 65 من أبواب الجماعة.
5) التهذیب 2- 281- 1119، أورده أیضا فی الحدیث 3 من الباب 65 من أبواب الجماعة.
6) التهذیب 3- 56- 191.
7006- 4- (1)وَ عَنْهُ عَنْ بُنَانِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّهُ کَانَ یَقُولُ إِذَا دَخَلَ رَجُلٌ الْمَسْجِدَ وَ قَدْ صَلَّی أَهْلُهُ فَلَا یُؤَذِّنَنَّ وَ لَا یُقِیمَنَّ وَ لَا یَتَطَوَّعْ حَتَّی یَبْدَأَ بِصَلَاةِ الْفَرِیضَةِ وَ لَا یَخْرُجْ مِنْهُ إِلَی غَیْرِهِ حَتَّی یُصَلِّیَ فِیهِ.
**
ترجمه:
7007- 5- (2)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ فِی الرَّجُلِ أَدْرَکَ الْإِمَامَ حِینَ سَلَّمَ قَالَ عَلَیْهِ أَنْ یُؤَذِّنَ وَ یُقِیمَ وَ یَفْتَتِحَ الصَّلَاةَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ مِثْلَهُ (3)أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْجَوَازِ أَوِ الِاسْتِحْبَابِ مِنْ غَیْرِ تَأَکُّدٍ أَوْ عَلَی تَفَرُّقِ الصُّفُوفِ لِمَا تَقَدَّمَ (4)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الْجَمَاعَةِ (5).
**
ترجمه:
عمّار ساباطى گويد: از امام صادق عليه السّلام سؤال كردم: هر گاه شخصى امام را هنگامى كه سلام نماز را ميدهد درك كند، چه بايد بكند ؟ آن حضرت فرمود : بر او است كه أذان و إقامه بگويد، و نماز را شروع كند.
این حدیث حمل بر جایز بودن یا مستحب بودن آن یا پاشیده شدن صفها
(6)26 بَابُ اشْتِرَاطِ عَقْلِ الْمُؤَذِّنِ وَ إِسْلَامِهِ وَ إِیمَانِهِ **
ترجمه:
باب شر است عاقل بودن و و مسلمان و مومن بودن او
7008- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سُئِلَ عَنِ الْأَذَانِ هَلْ یَجُوزُ أَنْ یَکُونَ مِنْ غَیْرِ عَارِفٍ قَالَ لَا یَسْتَقِیمُ الْأَذَانُ وَ لَا یَجُوزُ أَنْ یُؤَذِّنَ بِهِ إِلَّا رَجُلٌ مُسْلِمٌ عَارِفٌ
1) التهذیب 3- 56- 195.
2) التهذیب 3- 282- 836، تقدم صدره فی الحدیث 2 من الباب 24 من أبواب لباس المصلی.
3) الفقیه 1- 395- 1171.
4) تقدم فی أحادیث نفس الباب، و تقدم ما یدلّ علی بعض المقصود فی الحدیث 9 من الباب 13 من هذه الأبواب.
5) یأتی ما یدلّ علی ذلک فی الباب 27 من هذه الأبواب، و فی الباب 65 من أبواب الجماعة.
6) الباب 26 فیه حدیث واحد.
7) الکافی 3- 304- 13، أورد ذیله فی الحدیث 1 من الباب 27 من هذه الأبواب.
فَإِنْ عَلِمَ الْأَذَانَ وَ أَذَّنَ بِهِ وَ لَمْ یَکُنْ عَارِفاً لَمْ یُجْزِ أَذَانُهُ وَ لَا إِقَامَتُهُ وَ لَا یُقْتَدَی بِهِ الْحَدِیثَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (1)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
**
ترجمه:
عمّار ساباطى گويد: از امام صادق عليه السّلام در مورد اذان سؤال شد كه آيا از غير شيعه صحيح است ؟ فرمود : اذان جايز نمىباشد، مگر از كسى كه مسلمان و عارف به امام عليه السّلام باشد. پس اگر كسى اذان را بداند و بگويد، ولى عارف و شيعه نباشد، اذان و اقامۀ او درست نيست و به او نمىتوان اقتدا كرد.
(4)27 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِعَادَةِ الْمُنْفَرِدِ أَذَانَهُ إِذَا وَجَدَ جَمَاعَةً إِمَاماً کَانَ أَوْ مَأْمُوماً **
ترجمه:
باب مستحب است کسی که می خواهد نماز فرادا بخواند اذان و اقامه را دوباره بگوید اگر کس دیگر آمد و قصد نماز جماعت نمود
7009- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: سُئِلَ عَنِ الرَّجُلِ یُؤَذِّنُ وَ یُقِیمُ لِیُصَلِّیَ وَحْدَهُ فَیَجِیءُ رَجُلٌ آخَرُ فَیَقُولُ لَهُ نُصَلِّی جَمَاعَةً هَلْ یَجُوزُ أَنْ یُصَلِّیَا بِذَلِکَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ قَالَ لَا وَ لَکِنْ یُؤَذِّنُ وَ یُقِیمُ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی مِثْلَهُ (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارِ بْنِ مُوسَی مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
عمار ساباطی گويد: از امام صادق عليه السّلام سؤال شد دربارۀ شخصى كه اذان و اقامه مىگويد تا به تنهايى نماز بخواند، سپس مرد ديگرى مىآيد و به او مىگويد: نمازمان را به جماعت بخوانيم. آيا جايز است كه آن دو با همان اذان و اقامه نماز بخوانند ؟ فرمود : نه، بلكه اذان و اقامه ديگرى بايد بگويد.
(1)28 بَابُ عَدَمِ وُجُوبِ الْإِعَادَةِ عَلَی مَنْ نَسِیَ الْأَذَانَ وَ الْإِقَامَةَ حَتَّی صَلَّی **
ترجمه:
باب بر کسی که اذان و اقامه را فراموش کرد اگر نماز را شروع کرده اعاده لازم نیست
7010- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ نَسِیَ الْأَذَانَ حَتَّی صَلَّی قَالَ لَا یُعِیدُ.
**
ترجمه:
أبي الصباح گويد: از امام صادق عليه السّلام درباره مردی پرسیدم که اذان را فراموش کرد تا اینکه نمازش را خواند. امام فرمود: لازم نيست نمازش را تکرار کند.
7011- 2- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ شُعَیْبِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ نَسِیَ أَنْ یُقِیمَ الصَّلَاةَ حَتَّی انْصَرَفَ یُعِیدُ صَلَاتَهُ قَالَ لَا یُعِیدُهَا وَ لَا یَعُودُ لِمِثْلِهَا.
**
ترجمه:
ابی بصیر گوید ارز امام صادق علیه السلام سوال کردم از مردی که نماز را شروع کرده اقامه نگفت تا نماز تمام شده نماز را دوباره بخواند حضرت فرمود نه او و نه مثل او اعاده کنند
7012- 3- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَنْ أَخِیهِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَنْسَی أَنْ یُقِیمَ الصَّلَاةَ وَ قَدِ افْتَتَحَ الصَّلَاةَ قَالَ إِنْ کَانَ قَدْ فَرَغَ مِنْ صَلَاتِهِ فَقَدْ تَمَّتْ صَلَاتُهُ وَ إِنْ لَمْ یَکُنْ فَرَغَ مِنْ صَلَاتِهِ فَلْیُعِدْ.
قَالَ الشَّیْخُ هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ أَقُولُ: وَ هُوَ مُقَیَّدٌ بِمَا قَبْلَ الرُّکُوعِ وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5).
**
ترجمه:
علی بن یقطین گوید از امام کاظم سوال کردم مردی اقامه رافراموش می کند و نماز را شروع میکند حضر ت فرمود از نماز فارق شده قبول و گرنه اعاده کند
حمل بر این است که قبل از رکوع بوده باشد
(1)29 بَابُ اسْتِحْبَابِ رُجُوعِ الْمُنْفَرِدِ إِلَی الْأَذَانِ إِنْ نَسِیَهُ وَ ذَکَرَ قَبْلَ الرُّکُوعِ لَا بَعْدَهُ وَ کَذَا مَنْ نَسِیَ الْإِقَامَةَ أَوْ نَسِیَهُمَا وَ عَدَمِ وُجُوبِ الرُّجُوعِ مُطْلَقاً **
ترجمه:
باب مستحب است اگر کسی نماز فرادا می خواند بر گردد و اذان را بگوید اگر فراموش کرده باشد و قبل از رکوع یادش بیاید و همچنین اقامه یا هر دو را واجب نیست برگردد
7013- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ رَجُلٍ نَسِیَ الْأَذَانَ وَ الْإِقَامَةَ حَتَّی دَخَلَ فِی الصَّلَاةِ قَالَ فَلْیَمْضِ فِی صَلَاتِهِ فَإِنَّمَا الْأَذَانُ سُنَّةٌ.
**
ترجمه:
زرارة گويد: از امام باقر عليه السّلام پرسيدم: اگر كسى فراموش كند و بىاذان و بىاقامه وارد نماز شود، تكليف او چيست ؟ فرمود: تواند به نمازش ادامه دهد. اذان و اقامه سنت است و ترك سنت موجب اعاده نخواهد شد.
7014- 2- (3)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ دَاوُدَ بْنِ سِرْحَانَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی رَجُلٍ نَسِیَ الْأَذَانَ وَ الْإِقَامَةَ حَتَّی دَخَلَ فِی الصَّلَاةِ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْءٌ.
**
ترجمه:
] داوود بن سرحان گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: اگر كسى فراموش كند و بىاذان و بىاقامه وارد نماز شود، تكليف او چيست ؟ امام فرمود: چیزی بر عهده او نيست.
7015- 3- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ سَعِیدٍ الْأَعْرَجِ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا افْتَتَحْتَ الصَّلَاةَ فَنَسِیتَ أَنْ تُؤَذِّنَ وَ تُقِیمَ ثُمَّ ذَکَرْتَ قَبْلَ أَنْ تَرْکَعَ فَانْصَرِفْ وَ أَذِّنْ وَ أَقِمْ وَ اسْتَفْتِحِ الصَّلَاةَ وَ إِنْ کُنْتَ قَدْ رَکَعْتَ فَأَتِمَّ عَلَی صَلَاتِکَ.
**
ترجمه:
امام صادق علیه السلام فرمود
وقتی نماز را شروع کردی و اذان و اقامه را فراموشت شد اگر قبل از رکوع یادت آمد نماز را بشکن اذان و اقامه بگو و نماز را شروع کن و اگر رکوع کرده بودی نماز را ادامه بده
7016- 4- (5)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ رَزِینٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: فِی الرَّجُلِ یَنْسَی الْأَذَانَ وَ الْإِقَامَةَ حَتَّی یَدْخُلَ فِی الصَّلَاةِ قَالَ إِنْ
کَانَ ذَکَرَ قَبْلَ أَنْ یَقْرَأَ فَلْیُصَلِّ عَلَی النَّبِیِّ ص وَ لْیُقِمْ (1)وَ إِنْ کَانَ قَدْ قَرَأَ فَلْیُتِمَّ صَلَاتَهُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ مِثْلَهُ (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: امام صادق عليه السّلام در مورد كسى كه اذان و اقامه را فراموش كرده و شروع به نماز مىكند، فرمود: اگر پيش از قرائت به ياد آورد، پس بايد بر پيامبر صلّى اللّه عليه و اله صلوات فرستد و اقامه گويد، ولى اگر شروع به قرائت كرده، بايد نمازش را تمام كند
7017- 5- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ حُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَسْتَفْتِحُ صَلَاتَهُ الْمَکْتُوبَةَ ثُمَّ یَذْکُرُ أَنَّهُ لَمْ یُقِمْ قَالَ فَإِنْ ذَکَرَ أَنَّهُ لَمْ یُقِمْ قَبْلَ أَنْ یَقْرَأَ فَلْیُسَلِّمْ عَلَی النَّبِیِّ ص ثُمَّ یُقِیمُ وَ یُصَلِّی وَ إِنْ ذَکَرَ بَعْدَ مَا قَرَأَ بَعْضَ السُّورَةِ فَلْیُتِمَّ عَلَی صَلَاتِهِ.
**
ترجمه:
حسین بن ابی علا گوید از امام صادق عليه السّلام در مورد كسى كه اقامه را فراموش كرده و شروع به نماز مىكند، فرمود: اگر پيش از قرائت به ياد آورد، پس بايد بر پيامبر صلّى اللّه عليه و اله صلوات فرستد و اقامه گويد، ولى اگر شروع به قرائت كرده، بايد نمازش را تمام كند
7018- 6- (5)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ آدَمَ عَنْ أَبِی الْعَبَّاسِ الْفَضْلِ (6)بْنِ حَسَّانَ الدَّالانِیِّ عَنْ زَکَرِیَّا بْنِ آدَمَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع جُعِلْتُ فِدَاکَ کُنْتُ فِی صَلَاتِی فَذَکَرْتُ فِی الرَّکْعَةِ الثَّانِیَةِ وَ أَنَا فِی الْقِرَاءَةِ أَنِّی لَمْ أُقِمْ فَکَیْفَ أَصْنَعُ قَالَ اسْکُتْ مَوْضِعَ قِرَاءَتِکَ وَ قُلْ قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ ثُمَّ امْضِ فِی قِرَاءَتِکَ وَ صَلَاتِکَ وَ قَدْ تَمَّتْ صَلَاتُکَ.
أَقُولُ: ذَکَرَ الشَّیْخُ أَنَّ هَذِهِ الْأَخْبَارَ کُلَّهَا مَحْمُولَةٌ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ.
**
ترجمه:
ذکریا بن آدم گوید از امام رضا عليه السّلام گفتم در رکعت دوم متوجه می شوم اقامه نگفتم چه کنم
حضرت فرمود همان جا ساکت شو و دو مرتبه بگو قد قامت الصلا ه سپس نماز را ادامه بده نمازت تمام است
7019- 7- (1)وَ عَنْهُ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ أَبِی جَمِیلَةَ (2)عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ رَجُلٌ یَنْسَی الْأَذَانَ وَ الْإِقَامَةَ حَتَّی یُکَبِّرَ قَالَ یَمْضِی عَلَی صَلَاتِهِ وَ لَا یُعِیدُ.
**
ترجمه:
زرارة گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض کردم: مرد اذان و اقامه را فراموش می کند تا اینکه تکبیر می گوید. فرمود : نمازش را ادامه مى دهد و اعاده نمى كند.
7020- 8- (3)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بَشِیرٍ عَنْ نُعْمَانَ الرَّازِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ سَأَلَهُ أَبُو عُبَیْدَةَ الْحَذَّاءِ عَنْ حَدِیثِ رَجُلٍ نَسِیَ أَنْ یُؤَذِّنَ وَ یُقِیمَ حَتَّی کَبَّرَ وَ دَخَلَ فِی الصَّلَاةِ قَالَ إِنْ کَانَ دَخَلَ الْمَسْجِدَ وَ مِنْ نِیَّتِهِ أَنْ یُؤَذِّنَ وَ یُقِیمَ فَلْیَمْضِ فِی صَلَاتِهِ وَ لَا یَنْصَرِفْ.
أَقُولُ: هَذَا یَدُلُّ عَلَی الْجَوَازِ وَ نَفْیِ الْوُجُوبِ وَ الَّذِی سَبَقَ عَلَی الِاسْتِحْبَابِ فَلَا مُنَافَاةَ.
**
ترجمه:
] نعمان رازی گويد: از امام صادق علیه السلام شنیدم که ابوعبیده هذا از امام درباره حدیث مردی پرسید که اذان و اقامه را فراموش کرد تا اینکه تکبیر گفت و وارد نماز شد ؟ فرمود: اگر به قصد اذان و اقامه وارد مسجد شد، باید به نمازش ادامه دهد و ترک نکند.
دال بر جواز ترک و مستحب بودن آن است
7021- 9- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زَیْدٍ الشَّحَّامِ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ نَسِیَ الْأَذَانَ وَ الْإِقَامَةَ حَتَّی دَخَلَ فِی الصَّلَاةِ فَقَالَ إِنْ کَانَ ذَکَرَ قَبْلَ أَنْ یَقْرَأَ فَلْیُصَلِّ عَلَی النَّبِیِّ وَ آلِهِ وَ لْیُقِمْ وَ إِنْ کَانَ قَدْ دَخَلَ فِی الْقِرَاءَةِ فَلْیُتِمَّ صَلَاتَهُ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِیمَنْ نَسِیَ بَعْضَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ (6).
**
ترجمه:
زيد شحّام گويد: از امام صادق عليه السّلام سؤال كرد مكه هر گاه شخصى اذان و اقامه را فراموش كند تا داخل نماز شود چه بايد بكند ؟ آن حضرت فرمود : اگر پيش از قراءت بياد آورد پس صلوات بر پيامبر و آل او فرستد و اقامه گويد و نماز را از سر گيرد و اگر زمانى بخاطر آورد كه شروع به قراءت كرده بود در اين صورت نمازش را تمام كند.
(1)30 بَابُ أَنَّ الْإِمَامَ إِذَا سَمِعَ أَذَاناً أَوْ إِقَامَةً جَازَ أَنْ یَکْتَفِیَ بِهِ فِی الْجَمَاعَةِ وَ إِنْ کَانَ الْمُؤَذِّنُ مُنْفَرِداً وَ کَذَا الْمُنْفَرِدُ فَإِنْ نَقَصَ الْمُؤَذِّنُ شَیْئاً اسْتُحِبَّ لَهُ إِتْمَامُهُ **
ترجمه:
باب اگر امام اذان و اقامه رابشنود جایز به آن اکتفا کند در جماعت اگر چه موذن قصد نماز فرادا داشته باشد همچنین کسی که تنها نماز به اذان جماعت اکتفا کند و اگر موذن چیزی کم گفت مستحب است تمام کند
7022- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ فَنَقَصَ الْأَذَانَ وَ أَنْتَ تُرِیدُ أَنْ تُصَلِّیَ بِأَذَانِهِ فَأَتِمَّ مَا نَقَصَ هُوَ مِنْ أَذَانِهِ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
ابن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اگر مؤذن اهل سنت برخى از بندهاى اذان را ناقص بگذارد و تو بخواهى با اذان او نماز بخوانى، خودت شخصا بندهاى ناقص اذان را تكميل كن.
7023- 2- (3)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَبِی مَرْیَمَ الْأَنْصَارِیِّ قَالَ: صَلَّی بِنَا أَبُو جَعْفَرٍ ع فِی قَمِیصٍ بِلَا إِزَارٍ وَ لَا رِدَاءٍ وَ لَا أَذَانٍ وَ لَا إِقَامَةٍ إِلَی أَنْ قَالَ فَقَالَ وَ إِنِّی مَرَرْتُ بِجَعْفَرٍ وَ هُوَ یُؤَذِّنُ وَ یُقِیمُ فَلَمْ أَتَکَلَّمْ فَأَجْزَأَنِی ذَلِکَ.
**
ترجمه:
ابی مریم انصاری گوید امام باقر علیه السلام با ما نماز خواند بدون اذان و اقامه تا اینکه فرمود من به جعفر گذشتم اذان و اقامه گفته بود و من سخن نگفتم
7024- 3- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَبِی الْجَوْزَاءِ الْمُنَبِّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ (5)عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: کُنَّا مَعَهُ فَسَمِعَ إِقَامَةَ جَارٍ لَهُ بِالصَّلَاةِ فَقَالَ قُومُوا فَقُمْنَا فَصَلَّیْنَا مَعَهُ بِغَیْرِ أَذَانٍ وَ لَا إِقَامَةٍ وَ قَالَ یُجْزِئُکُمْ أَذَانُ جَارِکُمْ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (6).
**
ترجمه:
عمرو بن خالد گويد: با امام باقر عليه السّلام بودیم و صدای اقامه نماز همسایه اش را شنید. امام فرمود : برخیز، چنین کردیم و با او بدون اذان و اقامه نماز خواندیم و فرمود : اذان همسایه تو را کفایت می کند.
1) الباب 30 فیه 3 أحادیث.
2) التهذیب 2- 280- 1112، و أورد ذیله فی الحدیث 1 من الباب 32 من هذه الأبواب.
3) التهذیب 2- 280- 1113، تقدمت قطعة منه فی الحدیث 7 من الباب 22 من أبواب لباس المصلی.
4) التهذیب 2- 285- 1141.
5) فی هامش المخطوط عن نسخة- عبید اللّه.
6) ورد ما یدلّ علیه فی الحدیث 5 و 8 من الباب 14، و یأتی ما یدلّ علیه فی الباب 31 من هذه الأبواب.
(1)31 بَابُ جَوَازِ مُغَایَرَةِ الْمُؤَذِّنِ لِلْمُقِیمِ وَ مُغَایَرَتِهِمَا لِلْإِمَامِ وَ اسْتِحْبَابِ الْجُلُوسِ حَتَّی تُقَامَ الصَّلَاةُ **
ترجمه:
7025- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ جَابِرٍ أَنَّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع کَانَ یُؤَذِّنُ وَ یُقِیمُ غَیْرُهُ وَ قَالَ کَانَ یُقِیمُ وَ قَدْ أَذَّنَ غَیْرُهُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
] اسماعيل بن جابر گويد: امام صادق عليه السّلام اذان مىگفت و كسى ديگر اقامه را مىگفت. وى ادامه داد و گفت : گاهى آن حضرت اقامه مىگفت و كسى ديگر پيش از آن، اذان مىگفت.
7026- 2- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع أَنَّ النَّبِیَّ ص کَانَ إِذَا دَخَلَ الْمَسْجِدَ وَ بِلَالٌ یُقِیمُ الصَّلَاةَ جَلَسَ.
**
ترجمه:
امام باقر علیه السلام از امیر المومنین علیه السلام نقل میکند که وقتی پیامبر صلی الله علیه و آله مسجد بود و بلال اقامه میگفت حضرت می نشست
7027- 3- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: کَانَ عَلِیٌّ ع یُؤَذِّنُ وَ یُقِیمُ غَیْرُهُ وَ کَانَ یُقِیمُ وَ قَدْ أَذَّنَ غَیْرُهُ.
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: امام علی عليه السّلام اذان مىگفت و كسى ديگر اقامه را مىگفت. وى ادامه داد و گفت : گاهى آن حضرت اقامه مىگفت و كسى ديگر پيش از آن، اذان مىگفت.
7028- 4- (6)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ الْهَاشِمِیِّ عَنْ فُرَاتِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ فُرَاتٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ عَلِیٍّ الْهَمْدَانِیِّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْبُخَارِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَاسِمِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ بْنِ صَالِحٍ الْهَرَوِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا عَنْ
آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَمَّا عُرِجَ بِی إِلَی السَّمَاءِ أَذَّنَ جَبْرَئِیلُ مَثْنَی مَثْنَی وَ أَقَامَ مَثْنَی مَثْنَی ثُمَّ قَالَ لِی تَقَدَّمْ یَا مُحَمَّدُ- إِلَی أَنْ قَالَ فَتَقَدَّمْتُ وَ صَلَّیْتُ بِهِمْ وَ لَا فَخْرَ.
**
ترجمه:
عبدالسلام بن صالح هروی گويد: امام رضا عليه السّلام فرمود: پيامبر صلي الله علیه وآله فرمودند: چون مرا بآسمان بردند جبرئيل دو،دو اذان گفت و دو،دو اقامه گفت و آنگاه بمن گفت: پيش بايست اى محمّد ؛ تا اینکه فرمود ؛ پس پیش رفتم و با آنها نماز خواندم و غروری نبود
7029- 5- (1)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ عَبْدِ الْوَاحِدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عُبْدُوسٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ قُتَیْبَةَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَمَّا أُسْرِیَ بِرَسُولِ اللَّهِ ص وَ حَضَرَتِ الصَّلَاةُ أَذَّنَ جَبْرَئِیلُ وَ أَقَامَ الصَّلَاةَ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ تَقَدَّمْ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ ص- تَقَدَّمْ یَا جَبْرَئِیلُ فَقَالَ لَهُ إِنَّا لَا نَتَقَدَّمُ عَلَی الْآدَمِیِّینَ مُنْذُ أُمِرْنَا بِالسُّجُودِ لآِدَمَ.
**
ترجمه:
هشام بن سالم گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: وقتى رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله را سير داده و به معراج بودند و هنگام نماز فرا رسيد جبرئيل اذان و اقامه گفت و سپس عرضه داشت: يا محمّد جلو بايست. پيامبر خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمودند : اى جبرئيل تو جلو بايست. جبرئيل عرض كرد : از هنگامى كه فرمان رسيد به آدم سجده كنيم ما و فرشتگان بر انسانها مقدّم نمىايستيم
7030- 6- (2)وَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْقَطَّانِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ السُّکَّرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ زَکَرِیَّا الْغَلَابِیِّ عَنْ عُمَرَ بْنِ عِمْرَانَ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَی الْعَبْسِیِّ عَنْ جَبَلَةَ الْمَکِّیِّ عَنْ طَاوُسٍ الْیَمَانِیِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِی حَدِیثٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَمَّا عُرِجَ بِی إِلَی السَّمَاءِ الرَّابِعَةِ أَذَّنَ جَبْرَئِیلُ- وَ أَقَامَ مِیکَائِیلُ ثُمَّ قِیلَ لِی ادْنُ یَا مُحَمَّدُ- فَتَقَدَّمْتُ فَصَلَّیْتُ بِأَهْلِ السَّمَاءِ الرَّابِعَةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (4).
**
ترجمه:
ابن عباس گويد: رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: وقتی به آسمان چهارم عروج کردم، جبرئیل اذان گفت و میکائیل اقامه را گفت.سپس به من گفته شد: بیا ای محمد، پس پیش رفتم و با اهل آسمان چهارم نماز خواندم.
1) علل الشرائع- 8- 4 الباب 7.
2) علل الشرائع- 183- 2 الباب 147.
3) تقدم فی الحدیث 1 من الباب 1، و فی الحدیث 1 و 5 و 7 من الباب 10، و فی الحدیث 3 و 6 و 7 من الباب 16، و فی الباب 19، و فی الحدیث 3 من الباب 25، و فی الحدیث 3 من الباب 30 من هذه الأبواب.
4) یأتی فی الحدیث 4 من الباب 32 من هذه الأبواب، و فی الحدیث 10 من الباب 1 من أبواب أفعال الصلاة.
7031- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یُؤَذِّنَ الْغُلَامُ الَّذِی لَمْ یَحْتَلِمْ.
**
ترجمه:
ابن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اشکالی ندارد که نوجوان نابالغ اذان بگويد و با اذان او نماز بخوانند.
7032- 2- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی الْخَشَّابِ عَنْ غِیَاثِ بْنِ کَلُّوبٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ عَلِیّاً ع کَانَ یَقُولُ لَا بَأْسَ أَنْ یُؤَذِّنَ الْغُلَامُ قَبْلَ أَنْ یَحْتَلِمَ الْحَدِیثَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (4)
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَی الْخَشَّابِ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
امير المؤمنين عليه السّلام مي فرمود: اشكالى ندارد كه پسر بچّه پيش از بلوغ اذان بگويد
7033- 3- (6)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (7)عَنْ طَلْحَةَ بْنِ زَیْدٍ عَنْ
1) 1الباب 32 فیه 4 أحادیث.
2) التهذیب 2- 280- 1112، تقدم صدره فی الحدیث 1 من الباب 30 من هذه الأبواب.
3) التهذیب 2- 53- 181، و الاستبصار 1- 423- 1632، تقدم ذیله فی الحدیث 6 من الباب 9 من هذه الأبواب.
4) الفقیه 1- 289- 896.
5) التهذیب 3- 29- 103، و فیه ذیل أورده مع صدره فی الحدیث 7 من الباب 14 من أبواب الجماعة.
6) التهذیب 3- 29- 104، و الاستبصار 1- 424- 1633، أورده بتمامه فی الحدیث 8 من الباب 14 من أبواب الجماعة.
7) فی المصدر زیادة- عن محمّد بن یحیی.
جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ یُؤَذِّنَ الْغُلَامُ الَّذِی لَمْ یَحْتَلِمْ (1).
**
ترجمه:
] امام علی علیه السلام فرمود: اشکالی ندارد که نوجوان نابالغ اذان بگويد و با اذان او نماز بخوانند.
7034- 4- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِالْغُلَامِ الَّذِی لَمْ یَبْلُغِ الْحُلُمَ أَنْ یَؤُمَّ الْقَوْمَ وَ أَنْ یُؤَذِّنَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الْجَمَاعَةِ (4).
**
ترجمه:
غياث بن ابراهيم گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اشكالى ندارد نوجوانى كه هنوز به حدّ بلوغ نرسيده، به گروهى پيشنمازى كند و اذان بگويد.
(5)33 بَابُ أَنَّ مَنْ نَسِیَ شَیْئاً مِنَ الْأَذَانِ أَوِ الْإِقَامَةِ أَوِ التَّرْتِیبِ اسْتُحِبَّ لَهُ إِعَادَةُ الْمَنْسِیِّ وَ مَا بَعْدَهُ إِلَی آخِرِهِ وَ لَا یُعِیدُ الْأَذَانَ وَ الْإِقَامَةَ مِنْ أَوَّلِهِمَا **
ترجمه:
باب کسیکه فصلی از اذان و اقامه را فراموش کند یا به ترتیب خودش نگوید مستحب است اعاده کند آن فصل را و تا آخر بگوید و از اول گفتن .//.و لازم نیست
7035- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: مَنْ سَهَا فِی الْأَذَانِ فَقَدَّمَ أَوْ أَخَّرَ أَعَادَ (7)عَلَی الْأَوَّلِ الَّذِی أَخَّرَهُ حَتَّی یَمْضِیَ عَلَی آخِرِهِ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ مِثْلَهُ (8).
**
ترجمه:
زرارة گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اگر كسى سهوا بندهاى اذان را پس و پيش بگويد، بايد بازگردد و هر بندى را كه بيجا گفته است، در جاى خود تكرار كند و به اذان خود ادامه دهد.
1) فی المصدر زیادة- و أن یؤم.
2) الکافی 3- 376- 6، أورده أیضا فی الحدیث 3 من الباب 14 من أبواب الجماعة.
3) تقدم فی الباب 2، و فی الحدیث 1 و 3 من الباب 31 من هذه الأبواب.
4) یأتی فی الأحادیث 3 و 7 و 8 من الباب 14 من أبواب الجماعة و تقدم ما ینافیه فی الباب 26 من هذه الأبواب.
5) الباب 33 فیه 5 أحادیث.
6) الکافی 3- 305- 15.
7) فی المصدر- عاد.
8) التهذیب 2- 280- 1115.
7036- 2- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع أَوْ سَمِعْتُهُ یَقُولُ إِنْ نَسِیَ الرَّجُلُ حَرْفاً مِنَ الْأَذَانِ حَتَّی یَأْخُذَ فِی الْإِقَامَةِ فَلْیَمْضِ فِی الْإِقَامَةِ فَلَیْسَ عَلَیْهِ شَیْءٌ فَإِنْ نَسِیَ حَرْفاً مِنَ الْإِقَامَةِ عَادَ إِلَی الْحَرْفِ الَّذِی نَسِیَهُ ثُمَّ یَقُولُ مِنْ ذَلِکَ الْمَوْضِعِ إِلَی آخِرِ الْإِقَامَةِ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
7037- 3- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع تَابِعْ بَیْنَ الْوُضُوءِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ کَذَلِکَ فِی الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ فَابْدَأْ بِالْأَوَّلِ فَالْأَوَّلِ فَإِنْ قُلْتَ حَیَّ عَلَی الصَّلَاةِ قَبْلَ الشَّهَادَتَیْنِ تَشَهَّدْتَ ثُمَّ قُلْتَ حَیَّ عَلَی الصَّلَاةِ.
**
ترجمه:
امام باقر (عليه السّلام ) فرمود: افعال وضو را پى در پى انجام ده.... تا انجا که فرمود: همچنين است در اذان و اقامه، پس شروع كن بآنچه اوّل است و هر چه مقدّم است بگو، و اگر حيّ على الصّلاة را پيش از شهادتين (اشهد ان لا إله إلّا اللَّه و اشهد انّ محمّدا رسول اللَّه) گفتى، بايد شهادتين را بگويى و بعد «حيّ على الصّلاة» را بگوئى.
7038- 4- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِیِّ أَنَّهُ قَالَ: سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ نَسِیَ مِنَ الْأَذَانِ حَرْفاً فَذَکَرَهُ حِینَ فَرَغَ مِنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ قَالَ یَرْجِعُ إِلَی الْحَرْفِ الَّذِی نَسِیَهُ فَلْیَقُلْهُ وَ لْیَقُلْ مِنْ ذَلِکَ الْحَرْفِ إِلَی آخِرِهِ وَ لَا یُعِیدُ الْأَذَانَ کُلَّهُ وَ لَا الْإِقَامَةَ.
**
ترجمه:
عمّار ساباطى گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدند: شخصى هنگام اذان گفتن يك جمله يا يك فصل از اذان را فراموش كرده است بگويد و وقتى از اذان و اقامه فارغ شده بيادش آمده كه يك بخش را نگفته تكليفش چيست ؟ آن حضرت فرمود : به همان بخش از اذان كه فراموش كرده باز ميگردد و آن را مىگويد، و در ضمن بايد از آن فصل تا آخر اذان را نيز مجدّدا بگويد و تمام اذان يا اقامه را لازم نيست اعاده كند.
7039- 5- (4)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُخْطِئُ فِی أَذَانِهِ وَ إِقَامَتِهِ فَذَکَرَ قَبْلَ أَنْ یَقُومَ فِی الصَّلَاةِ مَا حَالُهُ قَالَ إِنْ کَانَ أَخْطَأَ فِی أَذَانِهِ مَضَی عَلَی صَلَاتِهِ وَ إِنْ کَانَ فِی إِقَامَتِهِ انْصَرَفَ فَأَعَادَهَا وَحْدَهَا وَ إِنْ ذَکَرَ بَعْدَ الْفَرَاغِ مِنْ رَکْعَةٍ أَوْ رَکْعَتَیْنِ مَضَی عَلَی صَلَاتِهِ وَ أَجْزَأَهُ ذَلِکَ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر علیه السلام از برادرش امام کاظم علیه السلام روایت کرده و فرمود: از او درباره مردی سوال کردم که در اذان و اقامه اشتباه می¬کند، و قبل از آنکه به نماز بپردازد متوجه می¬شود تکلیفش چیست؟ فرمود: اگر در اذانش خطا کرده باشد به نمازش ادامه دهد، و اگر در اقامه اشتباه کرده باشد، بازگردد و فقط اقامه را اعاده نماید، و اگر پس از یک یا دو رکعت متوجه شود، به نمازش ادامه دهد و آن برای او کفایت می کند.
(1)34 بَابُ أَنَّ مَنْ صَلَّی خَلْفَ مَنْ لَا یَقْتَدِی بِهِ یُسْتَحَبُّ أَنْ یُؤَذِّنَ لِنَفْسِهِ وَ یُقِیمَ وَ کَذَا مَنْ سَمِعَ أَذَانَ غَیْرِ الْعَارِفِ فَإِنْ خَشِیَ فَوْتَ الرَّکْعَةِ اقْتَصَرَ عَلَی تَکْبِیرَتَیْنِ وَ تَهْلِیلَةٍ بَعْدَ قَوْلِهِ قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ مَرَّتَیْنِ **
ترجمه:
باب کسی که به امام جماعت اقتدا نمی کند مستحب است ااذان و اقامه برای خودش بخواند و همچنین اگر اذان غیر شیعه را بشنود و اگر بترسد رکعتی از نماز فوت شود دو تکبیر دو تهلیل بعد از دو با قد قامت الصلات بگوید
7040- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ عَنْ مُعَاذِ بْنِ کَثِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا دَخَلَ الرَّجُلُ الْمَسْجِدَ وَ هُوَ لَا یَأْتَمُّ بِصَاحِبِهِ وَ قَدْ بَقِیَ عَلَی الْإِمَامِ آیَةٌ أَوْ آیَتَانِ فَخَشِیَ إِنْ هُوَ أَذَّنَ وَ أَقَامَ أَنْ یَرْکَعَ فَلْیَقُلْ قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ- وَ لْیَدْخُلْ فِی الصَّلَاةِ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
معاذ بن كثير گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هرگاه كسى وارد مسجد شود، و هنوز به امام جماعت اقتدا نكرده، و از قرائت امام يك - يا دو - آيه مانده باشد و بترسد كه اگر اذان و اقامه بگويد، امام به ركوع مىرود، بايستى فقط بگويد: «قد قامت الصلاة، قد قامت الصلاة، اللّه اكبر، اللّه اكبر، لا اله الاّ اللّه» و شروع به نماز كند
7041- 2- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَبِی إِسْحَاقَ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُذَافِرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَذِّنْ خَلْفَ مَنْ قَرَأْتَ خَلْفَهُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (5).
**
ترجمه:
محمد بن عذافر گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پشت سر كسى كه خود قراءت ميكنى اذان را نيز خود بگو
7042- 3- (6)وَ قَدْ تَقَدَّمَ حَدِیثُ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: وَ إِنْ عَلِمَ الْأَذَانَ وَ أَذَّنَ بِهِ وَ لَمْ یَکُنْ عَارِفاً لَمْ یُجْزِ أَذَانُهُ وَ لَا إِقَامَتُهُ وَ لَا یُقْتَدَی بِهِ.
(7) **
ترجمه:
عمّار گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پس اگر كسى اذان را بداند و بگويد، ولى عارف و شيعه نباشد، اذان و اقامۀ او درست نيست و به او نمىتوان اقتدا كرد.
(1)35 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ لِلْمَرِیضِ وَ لَوْ فِی نَفْسِهِ وَ عَدَمِ إِجْزَائِهِ لِغَیْرِهِ حَتَّی یَتَلَفَّظَ بِهِ بِلِسَانِهِ **
ترجمه:
باب مستحب است اذان و اقامه برای مریض ولو صوت نداشته باشد
7043- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا یُجْزِیکَ مِنَ الْأَذَانِ إِلَّا مَا أَسْمَعْتَ نَفْسَکَ أَوْ فَهِمْتَهُ وَ أَفْصِحْ بِالْأَلِفِ وَ الْهَاءِ.
**
ترجمه:
زراره گويد: امام محمّد باقر عليه السّلام فرمود: كافى نيست تو را اذان مگر آنچه را كه خود گوش فرا دارى و بشنوى يا آن را بفهمى و الف و هاء را نيكو ظاهر ساز.
7044- 2- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقِ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ عَمَّارٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ لَا بُدَّ لِلْمَرِیضِ أَنْ یُؤَذِّنَ وَ یُقِیمَ إِذَا أَرَادَ الصَّلَاةَ وَ لَوْ فِی نَفْسِهِ إِنْ لَمْ یَقْدِرْ عَلَی أَنْ یَتَکَلَّمَ بِهِ سُئِلَ فَإِنْ کَانَ شَدِیدَ الْوَجَعِ قَالَ لَا بُدَّ مِنْ أَنْ یُؤَذِّنَ وَ یُقِیمَ لِأَنَّهُ لَا صَلَاةَ إِلَّا بِأَذَانٍ وَ إِقَامَةٍ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ (4).
**
ترجمه:
عمار گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: براى مريض چارهاى نيست از اين كه وقتى مىخواهد نماز بخواند بايد اذان و اقامه بگويد اگر چه آهسته و براى خودش باشد مشروط به اين كه قادر به تكلّم نباشد و اگر دردش شديد و سخت بود باز چارهاى نيست از اين كه اذان و اقامه را بگويد چه آنكه نماز بدون اذان و اقامه،نماز نيست.
1) الباب 35 و فیه حدیثان.
2) الفقیه 1- 284- 875، أورده أیضا فی الحدیث 6 من الباب 15، و الحدیث 2 من الباب 16، و أورد ذیله فی الحدیث 1 من الباب 42 من هذه الأبواب.
3) التهذیب 2- 282- 1123، و الاستبصار 1- 300- 1109.
4) علل الشرائع- 329- 1 الباب 25، و أورد صدره فی الحدیث 2 من الباب 24 من أبواب لباس المصلی، و قطعة منه فی الحدیث 5 من الباب 25 من أبواب الأذان، و تقدم ما یدل علیه بعمومه فی البابین 2 و 4 من هذه الأبواب.
(1)36 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْجَمْعِ بَیْنَ ظُهْرَیْ عَرَفَةَ وَ ظُهْرَیِ الْجُمُعَةِ وَ عِشَائَیِ الْمُزْدَلِفَةِ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَ إِقَامَتَیْنِ وَ جَوَازِ ذَلِکَ فِی کُلِّ فَرِیضَتَیْنِ **
ترجمه:
باب مستحب است بین ظهر و عصر روز عرفه و جمعه و مغرب و عشا مزدلفه به یک اذان و دو اقامه و در بقیه ی اوقات جایرز است
7045- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: السُّنَّةُ فِی الْأَذَانِ یَوْمَ عَرَفَةَ أَنْ یُؤَذِّنَ وَ یُقِیمَ لِلظُّهْرِ ثُمَّ یُصَلِّیَ ثُمَّ یَقُومَ فَیُقِیمَ لِلْعَصْرِ بِغَیْرِ أَذَانٍ وَ کَذَلِکَ فِی الْمَغْرِبِ وَ الْعِشَاءِ بِمُزْدَلِفَةَ.
**
ترجمه:
عبدالله بن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: سنت رسول خدا صلی الله علیه و آله آن است كه در عرفات با اذان و اقامه نماز ظهر بخواند و سپس برخيزد و با يك اقامه نماز عصر بخواند، و اذان نگويد. همچنين بعد از كوچ عرفات و رسيدن به مزدلفه، نماز مغرب و عشا را باهم بخواند و براى نماز عشاء اذان نگويد.
7046- 2- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ رَهْطٍ مِنْهُمُ الْفُضَیْلُ وَ زُرَارَةُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص جَمَعَ بَیْنَ الظُّهْرِ وَ الْعَصْرِ بِأَذَانٍ وَ إِقَامَتَیْنِ وَ جَمَعَ بَیْنَ الْمَغْرِبِ وَ الْعِشَاءِ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَ إِقَامَتَیْنِ.
**
ترجمه:
] زرارة گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: همانا رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله ميان ظهر و عصر با يك أذان و دو إقامه جمع فرمود و بهمين ترتيب ميان مغرب و عشاء جمع فرمود با يك أذان و دو إقامه.
7047- 3- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ مُرْسَلًا مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ بَیْنَ الظُّهْرِ وَ الْعَصْرِ بِعَرَفَةَ ثُمَّ قَالَ بَیْنَ الْمَغْرِبِ وَ الْعِشَاءِ بِجَمْعٍ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْمَوَاقِیتِ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الْجُمُعَةِ (6)وَ فِی الْحَجِّ (7)إِنْ شَاءَ اللَّهُ.
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: امام عليه السّلام فرمود: بین نماز ظهر و عصر در عرفه ، سپس فرمود: بین نماز مغرب و عشا با هم یک اذان و دو اقامه بگویید.
1) الباب 36 و فیه 3 أحادیث.
2) التهذیب 2- 282- 1122.
3) التهذیب 3- 18- 66، أورده أیضا فی الحدیث 11 من الباب 32 من أبواب المواقیت.
4) الفقیه 1- 286- 885.
5) تقدم فی الحدیث 2 من الباب 4، و فی الأحادیث 7 و 10 و 13 من الباب 5 و الباب 7 و الحدیث 4 من الباب 9، و الحدیث 4 و 11 من الباب 10، و الأحادیث 19 و 24 من الباب 16 و الباب 17 و الباب 32، و الأحادیث 1 و 2 من الباب 33، و الباب 34 من أبواب المواقیت.
6) یأتی فی الحدیث 1 من الباب 4 و الباب 8 و الباب 9 من أبواب صلاة الجمعة.
7) یأتی فی الباب 9 من أبواب احرام الحجّ و الوقوف بعرفة، و فی الحدیث 2 من الباب 5، و فی الباب 6 من أبواب الوقوف بالمشعر، و تقدم ما یدلّ علی جواز ذلک لعذر فی الباب 4، و فی الحدیث 1 من الباب 19 من أبواب النواقض، و فی الحدیث 27 من الباب 1، و فی الباب 6 و فی الحدیث 2 من الباب 10، و فی الأحادیث 13 و 16 من الباب 19، و فی الأحادیث 1 و 3 و 4 و 7 من الباب 22، و فی الباب 31، و فی الحدیث 4 من الباب 33 من أبواب المواقیت.
(1)37 بَابُ أَنَّ مَنْ أَرَادَ قَضَاءَ صَلَوَاتٍ اسْتُحِبَّ لَهُ أَنْ یُؤَذِّنَ لِلْأُولَی وَ یُقِیمَ وَ أَجْزَأَهُ لِکُلِّ وَاحِدَةٍ مِنَ الْبَوَاقِی إِقَامَةٌ وَ اسْتِحْبَابِ الْإِقَامَةِ لِلْإِعَادَةِ **
ترجمه:
باب کسی که قضا ء نماز می خواهد بخواند برای اولی اذان و اقامه بگوید و برای بقیه اقامه بگوید و برای نماز ی که اعاده می شود اقامه مستحب است
7048- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ ابْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِذَا کَانَ عَلَیْکَ قَضَاءُ صَلَوَاتٍ فَابْدَأْ بِأَوَّلِهِنَّ فَأَذِّنْ لَهَا وَ أَقِمْ ثُمَّ صَلِّهَا ثُمَّ صَلِّ مَا بَعْدَهَا بِإِقَامَةٍ إِقَامَةٍ لِکُلِّ صَلَاةٍ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
زرارة گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: هرگاه چند نماز قضا نيز بر گردن تو بود، پس اوّلين آنها را شروع كن، و برايش اذان و اقامه بگو و آن را بخوان، و نمازهاى بعدى را با اقامه بخوان، يعنى براى هرنماز يك اقامه.
7049- 2- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ مُوسَی بْنِ عِیسَی قَالَ: کَتَبْتُ إِلَیْهِ رَجُلٌ تَجِبُ عَلَیْهِ إِعَادَةُ الصَّلَاةِ أَ یُعِیدُهَا بِأَذَانٍ وَ إِقَامَةٍ فَکَتَبَ ع یُعِیدُهَا بِإِقَامَةٍ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْمَوَاقِیتِ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی
قَضَاءِ الصَّلَوَاتِ (1)وَ فِی الْجَمَاعَةِ (2)إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی.
**
ترجمه:
موسی بن عیسی گويد: به امام رضا عليه السّلام نوشتم: اگر اعادۀ نماز بر كسى واجب شود، بايد اذان و اقامه را نيز از سر بگويد ؟ ابو الحسن در پاسخ نوشت : نمازش را با يك اقامه از سر بخواند.
(3)38 بَابُ عَدَمِ جَوَازِ أَخْذِ الْأُجْرَةِ عَلَی الْأَذَانِ **
ترجمه:
باب جایز نیست حقوق گرفتن برای گفتن اذان
7050- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِیِّ عَنِ النَّوْفَلِیِّ عَنِ السَّکُونِیِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: آخِرُ مَا فَارَقْتُ عَلَیْهِ حَبِیبَ قَلْبِی أَنْ قَالَ یَا عَلِیُّ إِذَا صَلَّیْتَ فَصَلِّ صَلَاةَ أَضْعَفِ مَنْ خَلْفَکَ وَ لَا تَتَّخِذَنَّ مُؤَذِّناً یَأْخُذُ عَلَی أَذَانِهِ أَجْراً.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ مُرْسَلًا مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: آخرين سخنى كه با آن يا پس از آن از محبوب دلم رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله جدا شدم اين بود كه فرمودند: اى على وقتى نماز ميكنى چنان نماز كن كه متناسب با حال ضعيفترين مأمومين پشت سرت باشد، و هرگز مؤذّنى برنگزين كه براى گفتن أذان مزد خواهد.
7051- 2- (6)قَالَ: وَ أَتَی رَجُلٌ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ع فَقَالَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ وَ اللَّهِ إِنِّی لَأُحِبُّکَ فَقَالَ لَهُ وَ لَکِنِّی أُبْغِضُکَ قَالَ وَ لِمَ قَالَ لِأَنَّکَ تَبْغِی فِی الْأَذَانِ کَسْباً وَ تَأْخُذُ عَلَی تَعْلِیمِ الْقُرْآنِ أَجْراً.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی التِّجَارَةِ (7)وَ فِی التَّظَاهُرِ بِالْمُنْکَرَاتِ (8).
**
ترجمه:
راوی گويد: مردى نزد امير مؤمنان عليه السّلام آمد و اظهار داشت: يا امير المؤمنين بخدا سوگند من شما را دوست مىدارم، حضرت فرمود: لكن من تو را دشمن مىدارم، مرد پرسيد: براى چه؟ فرمود : براى اينكه تو بابت اذان طلب اجرت مىكنى و براى آموختن قرآن مزد مىستانى.
1) یأتی فی الحدیث 3 و 4 من الباب 1، و فی الحدیث 2 من الباب 4، و فی الحدیث 1 من الباب 8 من أبواب قضاء الصلوات.
2) لعل المقصود منه الباب 54 و 55 من الجماعة لاحتمال دلالته علی المقصود بعمومه.
3) الباب 38 فیه حدیثان.
4) التهذیب 2- 283- 1129، أورد صدره فی الحدیث 2 من الباب 69 من أبواب الجماعة.
5) الفقیه 1- 283- 870.
6) الفقیه 3- 178- 3674، و أورده عنه و عن التهذیب فی الحدیث 1 من الباب 30 من أبواب ما یکتسب به.
7) یأتی فی الباب 30 من أبواب ما یکتسب به.
8) یأتی فی الحدیث 6 من الباب 41 من أبواب الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر.
(1)39 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْفَصْلِ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ فِی الصُّبْحِ بِرَکْعَتَیِ الْفَجْرِ وَ فِی الظُّهْرَیْنِ بِرَکْعَتَیْنِ مِنْ نَافِلَتِهِمَا **
ترجمه:
باب مستحب است بین اذان و اقامه ی نماز صبح دو رکعت نماز خوانده شود و در نماز ظهر و عصر دو رکعت از نافله را بین اذان و اقامه بخواند
7052- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عِمْرَانَ الْحَلَبِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْأَذَانِ فِی الْفَجْرِ قَبْلَ الرَّکْعَتَیْنِ أَوْ بَعْدَهُمَا فَقَالَ إِذَا کُنْتَ إِمَاماً تَنْتَظِرُ جَمَاعَةً فَالْأَذَانُ قَبْلَهُمَا وَ إِنْ کُنْتَ وَحْدَکَ فَلَا یَضُرُّکَ أَ قَبْلَهُمَا أَذَّنْتَ أَوْ بَعْدَهُمَا.
**
ترجمه:
7053- 2- (3)وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ (عَنْ یَحْیَی بْنِ عِمْرَانَ الْحَلَبِیِّ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ عَلِیٍّ) (4)قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْأَذَانِ قَبْلَ الْفَجْرِ فَقَالَ إِذَا کَانَ فِی جَمَاعَةٍ فَلَا وَ إِذَا کَانَ وَحْدَهُ فَلَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
حلبى گويد: از امام صادق عليه السّلام دربارۀ اذان پيش از طلوع فجر پرسيدم. فرمود : چنين اذانى در نماز جماعت جايز نيست، ولى در نماز فرادى اشكالى ندارد.
7054- 3- (5)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ یَعْنِی ابْنَ أَبِی نَصْرٍ قَالَ: قَالَ: الْقُعُودُ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ فِی الصَّلَوَاتِ کُلِّهَا إِذَا لَمْ یَکُنْ قَبْلَ الْإِقَامَةِ صَلَاةٌ تُصَلِّیهَا.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع مِثْلَهُ (6)
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی نَصْرٍ نَحْوَهُ (1).
**
ترجمه:
محمّد بن ابى نصر گويد: امام رضا عليه السّلام فرمود: نشستن ميان اذان و اقامه در همۀ نمازهاست، درصورتىكه پيش از اقامه، نمازى به جا نياورده باشد.
7055- 4- (2)وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثِ أَذَانِ الصُّبْحِ قَالَ (السُّنَّةُ أَنْ تُنَادِیَ) (3)بِهِ مَعَ طُلُوعِ الْفَجْرِ وَ لَا یَکُونَ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ إِلَّا الرَّکْعَتَانِ.
**
ترجمه:
ابن سنان گوید: امام صادق (علیه السلام ) در حدیث اذان صبح فرمود: سنت اسلامى بر اين است كه همراه و همگام با طلوع سپيده اذان بگويند. فاصلۀ ميان اذان و اقامۀ نماز صبح بايد به اندازهاى باشد كه دو ركعت نافله بخوانند.
7056- 5- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ صَاحِبِ الْأَنْمَاطِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ أَوْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: قَالَ: یُؤَذَّنُ لِلظُّهْرِ عَلَی سِتِّ رَکَعَاتٍ وَ یُؤَذَّنُ لِلْعَصْرِ عَلَی سِتِّ رَکَعَاتٍ بَعْدَ الظُّهْرِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (5)وَ فِی أَعْدَادِ الْفَرَائِضِ وَ نَوَافِلِهَا (6).
**
ترجمه:
امام صادق علیه السلام یا کاظم علیه السلام فرمود: برای نماز ظهر در شش رکعت، و برای نماز عصر در شش رکعت، بعد از ظهر اذان گفته می¬شود
(7)40 بَابُ أَنَّ مَنْ نَسِیَ الْفَصْلَ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ فَلَا شَیْءَ عَلَیْهِ وَ یُکْرَهُ تَعَمُّدُ تَرْکِ الْفَصْلِ وَ أَقَلُّهُ التَّحْمِیدُ **
ترجمه:
باب کسی که بین اذان و اقامه جدا نکند اشکال ندارد و مکروه است پیوسته خواندن آن و کمترین فاصله الحمد لله گفتن است
7057- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ
1) قرب الإسناد- 158، و أورده فی الحدیث 12 من الباب 11 من هذه الأبواب.
2) التهذیب 2- 53- 177، و أورده بتمامه فی الحدیث 7 من الباب 8 من هذه الأبواب.
3) فی المصدر- أما السنة فانه ینادی.
4) التهذیب 2- 286- 1144.
5) تقدم فی الحدیث 13 من الباب 11 من هذه الأبواب.
6) تقدم فی الحدیث 24 من الباب 13 من أبواب أعداد الفرائض و نوافلها.
7) الباب 40 فیه حدیث واحد.
8) التهذیب 2- 280- 1114، أورده أیضا فی الحدیث 5 من الباب 11 من هذه الأبواب، و تقدم صدره فی الحدیث 2 من الباب 33 من هذه الأبواب.
أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَی أَنْ قَالَ وَ عَنِ الرَّجُلِ یَنْسَی أَنْ یَفْصِلَ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ بِشَیْءٍ حَتَّی أَخَذَ فِی الصَّلَاةِ أَوْ أَقَامَ لِلصَّلَاةِ قَالَ لَیْسَ عَلَیْهِ شَیْءٌ وَ لَیْسَ لَهُ أَنْ یَدَعَ ذَلِکَ عَمْداً [ثُمَ] (1)سُئِلَ مَا الَّذِی یُجْزِی مِنَ التَّسْبِیحِ بَیْنَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ قَالَ یَقُولُ الْحَمْدُ لِلَّهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2).
**
ترجمه:
مصدق بن عمار گوید از امام صادق علیه السلام سوال کردم ....از مردی که فراموش کرد بیناذان و اقامه فاصله قرار دهد و نماز را شروع کرد امام فرمود چیزی بر او نیست +++س
(3)41 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْقِیَامِ إِلَی الصَّلَاةِ عِنْدَ قَوْلِ الْمُؤَذِّنِ قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ وَ عَدَمِ انْتِظَارِ الْإِمَامِ بَعْدَ الْإِقَامَةِ وَ تَقْدِیمِ غَیْرِهِ **
ترجمه:
باب مستحب است ایستادن به نماز وقتی موذن قد قامت الصلاه میگوید و منتظر امام ننشینند اگر دیر کرد یکی از مامومین امام شود
7058- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ (أَبِی الْوَلِیدِ) (5)حَفْصِ بْنِ سَالِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا قَالَ الْمُؤَذِّنُ قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ أَ یَقُومُ الْقَوْمُ (6)عَلَی أَرْجُلِهِمْ أَوْ یَجْلِسُونَ حَتَّی یَجِیءَ إِمَامُهُمْ قَالَ لَا بَلْ یَقُومُونَ عَلَی أَرْجُلِهِمْ فَإِنْ جَاءَ إِمَامُهُمْ وَ إِلَّا فَلْیُؤْخَذْ بِیَدِ رَجُلٍ مِنَ الْقَوْمِ فَیُقَدَّمُ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَفْصِ بْنِ سَالِمٍ (7)
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْجَمَاعَةِ (1).
**
ترجمه:
حفص بن سالم گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: اگر مؤذن مسجد بگويد: «قد قامت الصلاه. قد قامت الصلاه». آيا بايد نمازگزاران بر سر پا برخيزند، يا به انتظار پيشنمازشان در جاى خود بنشينند؟ فرمود : نه. بايد بر سر پا برخيزند. اگر پيشنمازشان آمد كه وارد نماز مىشوند وگرنه بايد دست يك نفر از حاضران را بگيرند و به پيشنمازى بگمارند.
(2)42 بَابُ وُجُوبِ الصَّلَاةِ عَلَی النَّبِیِّ ص کُلَّمَا ذُکِرَ فِی أَذَانٍ أَوْ غَیْرِهِ **
ترجمه:
باب واجب است دود فرستادن به پیامبر در اذان و غیر آن
7059- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ صَلِّ عَلَی النَّبِیِّ ص کُلَّمَا ذَکَرْتَهُ أَوْ ذَکَرَهُ ذَاکِرٌ عِنْدَکَ فِی أَذَانٍ أَوْ غَیْرِهِ.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ مِثْلَهُ (4)أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی التَّشَهُّدِ (5)وَ فِی الذِّکْرِ (6).
**
ترجمه:
] زرارة گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: صلوات فرست بر پيامبر و آل او صلّى اللّٰه عليه و آله هر گاه كه از آن حضرت نام مىبرى، يا هر گاه شخصى ديگر در حضور تو از آن حضرت ياد مىكند و نام او را بر زبان ميراند؛ چه هنگام گفتن أذان و چه مواقع ديگر.ر/
(7)43 بَابُ اسْتِحْبَابِ الدُّعَاءِ عِنْدَ سَمَاعِ أَذَانِ الصُّبْحِ وَ الْمَغْرِبِ بِالْمَأْثُورِ **
ترجمه:
باب مستحب است خواندن دعا های رسیده وقت شنیدن اذان صبح و مغرب
7060- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع
1) یأتی فی الحدیث 2 من الباب 42 من أبواب الجماعة.
2) الباب 42 و فیه حدیث واحد.
3) الفقیه 1- 284- 875، أورد صدر الحدیث عن الکافی فی الحدیث 1 من الباب 15، و عن الفقیه فی الحدیث 6 من الباب 15، و فی الحدیث 1 من الباب 35، و فی الفقیه للحدیث ذیل أورده فی الحدیث 2 من الباب 16 من هذه الأبواب.
4) الکافی 3- 303- 7.
5) یأتی ما یدلّ علی الحکم الأخیر فی الباب 10 من أبواب التشهد.
6) یأتی فی الحدیث 2 من الباب 3، و فی الأبواب من 34 الی 43 من أبواب الذکر، و فی الحدیث 5 من الباب 20 من أبواب القراءة، و فی الباب 31 من أبواب الدعاء.
7) الباب 43 و فیه 3 أحادیث.
8) الفقیه 1- 287- 890.
مَنْ قَالَ حِینَ یَسْمَعُ أَذَانَ الصُّبْحِ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِإِقْبَالِ نَهَارِکَ وَ إِدْبَارِ لَیْلِکَ وَ حُضُورِ صَلَوَاتِکَ وَ أَصْوَاتِ دُعَاتِکَ أَنْ تَتُوبَ عَلَیَّ إِنَّکَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ- وَ قَالَ مِثْلَ ذَلِکَ (حِینَ یَسْمَعُ) (1)أَذَانَ الْمَغْرِبِ ثُمَّ مَاتَ مِنْ یَوْمِهِ أَوْ لَیْلَتِهِ مَاتَ (2)تَائِباً.
**
ترجمه:
] محمد بن علی بن الحسین گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود : هر كس هنگامى كه اذان صبح را مىشنود اين دعا را بخواند :«خداوندا از تو مىخواهم به حقّ روى نمودن و آمدن روزت و پشت كردن و رفتن شبت (يا بحقّ اين نعمتت كه با قدرت خود روز را آوردى و شب را بردى و نظام گردش شبانه روز و طبيعت كه خود نعمتى از جانب تو و نشانگر قدرت تو است ) و بحقّ زمان مقدّس فرا رسيدن وقت نمازهاى تو، و بحقّ آوازهاى آنان كه تو را مىخوانند و دعاكنندگان بدرگاهت كه مرا توفيق توبه كرامت فرمائى و توبه مرا بپذيرى، همانا براستى تو خود توبه بخش و توبه پذير و بسيار مهربان هستى.) و وقتى كه اذان مغرب را مىشنود نيز همين دعا را بخواند، و بعد همان روز يا همان شب بميرد، با حال توبه مرده است يا اين دعا او را همچون توبه مقبول از گناهان پاك سازد.
7061- 2- (3)وَ فِی الْمَجَالِسِ وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَبَّاسٍ مَوْلَی الرِّضَا عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنْ أَبِیهِ ع مِثْلَهُ وَ زَادَ بَعْدَ قَوْلِهِ وَ أَصْوَاتِ دُعَاتِکَ وَ تَسْبِیحِ مَلَائِکَتِکَ.
**
ترجمه:
عباس، گويد: امام رضا عليه السّلام فرمود: هر كس هنگام شنيدن اذان صبح و مغرب بگويد: « خدايا، به روى آوردن روز و پشت كردن شب، و فرا رسيدن اوقات نماز، و به نداى دعاكنندگان [و تسبيح فرشتگان] از تو درخواست مىكنم كه توبۀ مرا بپذيرى، كه تو خود بسيار توبه پذير و مهربانى.
7062- 3- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ أَبِی عَلِیٍّ الْأَشْعَرِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنِ الْحَجَّالِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عُقْبَةَ وَ غَالِبِ بْنِ عُثْمَانَ جَمِیعاً عَمَّنْ ذَکَرَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا أَمْسَیْتَ قُلْتَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ عِنْدَ إِقْبَالِ لَیْلِکَ وَ إِدْبَارِ نَهَارِکَ وَ حُضُورِ صَلَوَاتِکَ وَ أَصْوَاتِ دُعَاتِکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ- وَ ادْعُ بِمَا أَحْبَبْتَ.
**
ترجمه:
] راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: چون شب كنى بگو: «بار خدايا هنگام آمدن شب و روزت و حضور نمازها و آوازهاى دعا به درگاهت كه بر محمد و آل او رحمت فرستى» و هرچه خواهى دعا كن.
(5)44 بَابُ کَرَاهَةِ التَّنَفُّلِ بَعْدَ الشُّرُوعِ فِی الْإِقَامَةِ لِلْجَمَاعَةِ وَ اسْتِحْبَابِ قَضَاءِ النَّافِلَةِ بَعْدَ الْفَرَاغِ **
ترجمه:
باب مکروه است نافله خواندن بعد از شروع اقامه برای نماز جماعت و مستحب است قضایآن بعد از فارق شدن از نماز جماعت
7063- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ أَنَّهُ سَأَلَ
أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرِّوَایَةِ الَّتِی یَرْوُونَ أَنَّهُ لَا یَنْبَغِی أَنْ یُتَطَوَّعَ فِی وَقْتِ (1)فَرِیضَةٍ مَا حَدُّ هَذَا الْوَقْتِ قَالَ إِذَا أَخَذَ الْمُقِیمُ فِی الْإِقَامَةِ فَقَالَ لَهُ إِنَّ (2)النَّاسَ یَخْتَلِفُونَ فِی الْإِقَامَةِ فَقَالَ الْمُقِیمُ الَّذِی تُصَلِّی مَعَهُ (3).
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
عمر بن يزيد گوید: از امام صادق عليه السّلام در مورد اين روايت سؤال كردم كه ميگويند نافله خواندن در وقت مقرّر هر فريضهاى سزاوار نيست حدّ اين وقت چه زمانى است ؟ آن حضرت فرمود : هنگامى كه اقامه گوينده يا مؤذّن شروع به اقامه كند، به آن حضرت عرضه داشت : مردمان در مورد اقامه اختلاف نظر دارند، كدام اقامه مراد است ؟ آن حضرت فرمود : اقامۀ اقامهكنندهاى كه با او نماز ميخوانند.
7064- 2- (5)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ وَ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ کُلِّهِمْ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ قَالَ أَبِی خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِصَلَاةِ الصُّبْحِ وَ بِلَالٌ یُقِیمُ وَ إِذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْقَشَبِ- یُصَلِّی رَکْعَتَیِ الْفَجْرِ فَقَالَ لَهُ النَّبِیُّ ص- یَا ابْنَ الْقَشَبِ أَ تُصَلِّی الصُّبْحَ أَرْبَعاً قَالَ ذَلِکَ لَهُ مَرَّتَیْنِ أَوْ ثَلَاثَةً.
**
ترجمه:
امام علی علیه السلام فرمود: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم برای خواندن نماز صبح رفت و بلال در حال گفتن اقامه بود، عبدالله بن قشب نماز نافله فجر می¬خواند؛ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به او فرمود: ای ابن قشیب، نماز صبح را چهار رکعتی می¬خوانی؟ این مطلب را دو یا سه بار به او گفت
7065- 3- (6)وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ تَرَکَ رَکْعَتَیِ الْفَجْرِ حَتَّی دَخَلَ الْمَسْجِدَ وَ الْإِمَامُ قَدْ قَامَ فِی صَلَاتِهِ کَیْفَ یَصْنَعُ قَالَ یَدْخُلُ فِی صَلَاةِ الْقَوْمِ وَ یَدَعُ الرَّکْعَتَیْنِ فَإِذَا ارْتَفَعَ النَّهَارُ قَضَاهُمَا.
**
ترجمه:
علی بن جعفر گوید: از برادرم امام کاظم علیه السلام پرسیدم: فردی دو رکعت نماز نافله فجر را نمی¬خواند. وارد مسجد که می¬شود امام در حال خواندن نماز - صبح - است، باید چه کار بکند؟ فرمود: با مردم نماز جماعت می¬خواند و دو رکعت نافله فجر را نمی¬خواند. وقتی روز بالا آمد قضای آن را می¬خواند.
(7)45 بَابُ اسْتِحْبَابِ حِکَایَةِ الْأَذَانِ عِنْدَ سَمَاعِهِ کَمَا یَقُولُ الْمُؤَذِّنُ وَ لَوْ عَلَی الْخَلَاءِ وَ مَا یُقَالُ بَعْدَ الشَّهَادَتَیْنِ **
ترجمه:
باب تکرار فصول اذان وقت شنیدن همانگونه که موذن می گوید ولو داخ دست شوئی باشی و آنچه بعد از شهادتین می گوئی
7066- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ
شَاذَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِبْعِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا سَمِعَ الْمُؤَذِّنَ یُؤَذِّنُ قَالَ مِثْلَ مَا یَقُولُهُ فِی کُلِّ شَیْءٍ.
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: هرگاه رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله صداى اذان را مىشنيد، هرجملهاى را كه مؤذّن مىگفت بازگو مىفرمود.
7067- 2- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ لَهُ یَا مُحَمَّدَ بْنَ مُسْلِمٍ لَا تَدَعَنَّ ذِکْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَی کُلِّ حَالٍ وَ لَوْ سَمِعْتَ الْمُنَادِیَ یُنَادِی بِالْأَذَانِ وَ أَنْتَ عَلَی الْخَلَاءِ فَاذْکُرِ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قُلْ کَمَا یَقُولُ الْمُؤَذِّنُ.
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ کَمَا تَقَدَّمَ فِی مَحَلِّهِ (2).
**
ترجمه:
7068- 3- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ النَّصْرِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: مَنْ سَمِعَ الْمُؤَذِّنَ یَقُولُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ- فَقَالَ مُصَدِّقاً مُحْتَسِباً وَ أَنَا أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ ص أَکْتَفِی بِهَا (4)(عَنْ کُلِّ مَنْ) (5)أَبَی وَ جَحَدَ وَ أُعِینُ بِهَا مَنْ أَقَرَّ وَ شَهِدَ کَانَ لَهُ مِنَ الْأَجْرِ عَدَدُ مَنْ أَنْکَرَ وَ جَحَدَ وَ عَدَدُ مَنْ أَقَرَّ وَ شَهِدَ (6).
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ صَالِحٍ عَنِ الْحَارِثِ بْنِ الْمُغِیرَةِ (7)
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ (1)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ وَ فِی الْأَمَالِی عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحِمْیَرِیِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
حارث نضرى گويد : امام صادق عليه السّلام فرمود : هركس بشنود كه مؤذّن مىگويد:«أشهد أن لا اله الاّ اللّه و أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه» و او نيز از روى تصديق و ثواب بگويد:«و أنا أشهد أن لا اله الاّ اللّه و أشهد أنّ محمّدا رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و اكتفى بهما، عمّن أبى و جحد و أعين بهما من أقرّ و شهد» بهرۀ او از پاداش به تعداد همۀ كسانى است كه آن را انكار و رد كنند، و به شمار آنان كه به اين كلام اقرار مىكنند و آن را مىشناسند و شهادت مىدهند.
[7069] راوی گويد: روايت كردهاند كه هر كس اذان را بشنود، و همانند مؤذّن هر چه او ميگويد وى نيز بگويد، روزيش زياده شود.
7069- 4- (3)قَالَ وَ رُوِیَ أَنَّ مَنْ سَمِعَ الْأَذَانَ فَقَالَ کَمَا یَقُولُ الْمُؤَذِّنُ زِیدَ فِی رِزْقِهِ.
**
ترجمه:
روایت شده کسی که وقت شنیدن اذان تکرار کند روزی او زیاد می شود
7070- 5- (4)وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع مَا أَقُولُ: إِذَا سَمِعْتُ الْأَذَانَ قَالَ اذْکُرِ اللَّهَ مَعَ کُلِّ ذَاکِرٍ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحْکَامِ الْخَلْوَةِ (5).
**
ترجمه:
زرارة گويد: محضر مبارك امام باقر عليه السّلام عرض كردم: وقتى اذان را مىشنوم چه بگويم ؟ حضرت فرمودند : با هر ذاكرى ذكر خدا را بگو
(6)46 بَابُ اسْتِحْبَابِ الْأَذَانِ عِنْدَ تَوَلُّعِ الْغُولِ وَ فِی أُذُنِ الْمَوْلُودِ وَ فِی أُذُنِ مَنْ سَاءَ خُلُقُهُ **
ترجمه:
باب مستحب است اذان در گوش کسیکه غول (جن ) زده شده و در گوش نوزاد و در گوش کسی که بد خلق شده
7071- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع إِذَا تَوَلَّعَتْ (8)
الغول- السعلاة، و تغولها- تلونها و ترائیها فی الصحاری تضل الناس عن الطریق و تخیفهم ... (لسان العرب 11- 508).
بِکُمُ الْغُولُ فَأَذِّنُوا.**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: چون غول زده شديد اذان بگوئيد.
1) المحاسن- 49- 69. لیس فیه- فقال مصدقا محتسبا و أنا أشهد أن لا إله إلّا اللّه، و أن محمّدا رسول اللّه، و بدل و شهد- و اعترف.
2) ثواب الأعمال- 52، و أمالی الصدوق- 178- 2.
3) الفقیه 1- 292- 904.
4) علل الشرائع- 284- 3 الباب 202.
5) تقدم فی الباب 8 من أبواب أحکام الخلوة، و یأتی ما یدلّ علیه فی الحدیث 21 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس.
6) الباب 46 و فیه 4 أحادیث.
7) الفقیه 1- 298- 910.
8) فی المصدر و فی نسخة فی هامش المخطوط-" تغولت".
7072- 2- (1)قَالَ وَ قَالَ ع الْمَوْلُودُ إِذَا وُلِدَ یُؤَذَّنُ فِی أُذُنِهِ الْیُمْنَی وَ یُقَامُ فِی الْیُسْرَی.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هنگامى كه نوزاد بدنيا مىآيد در گوش راستش أذان و در گوش چپش اقامه بگويند.
7073- 3- (2)قَالَ وَ قَالَ ع مَنْ لَمْ یَأْکُلِ اللَّحْمَ أَرْبَعِینَ یَوْماً سَاءَ خُلُقُهُ وَ مَنْ سَاءَ خُلُقُهُ فَأَذِّنُوا فِی أُذُنِهِ.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هر كس چهل روز گوشت نخورد خلق و خويش خراب و نابهنجار ميگردد، و هر كس خلق و خويش خراب شود يا بد خلق شود در گوشش أذان بگويند تا بهبودى يابد، و خوش خلق گردد
7074- 4- (3)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ عُبَیْدِ بْنِ یَحْیَی بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ سَهْلِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ سَلَّامٍ الْمَدَائِنِیِّ عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا تَغَوَّلَتْ بِکُمُ (4)الْغِیلَانُ فَأَذِّنُوا بِأَذَانِ الصَّلَاةِ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی الْحُکْمِ الثَّانِی فِی أَحْکَامِ الْأَوْلَادِ (5)وَ عَلَی الثَّالِثِ فِی الْأَطْعِمَةِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ (6).
**
ترجمه:
رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمودند: چون غول زده شديد اذان نماز را بگوئيد.
(7)47 بَابُ جَوَازِ الْأَذَانِ إِلَی غَیْرِ الْقِبْلَةِ وَ اسْتِحْبَابِ اسْتِقْبَالِهَا خُصُوصاً فِی التَّشَهُّدِ وَ کَرَاهَةِ الْخُرُوجِ مِنَ الْمَسْجِدِ عِنْدَ سَمَاعِ الْأَذَانِ **
ترجمه:
باب جایز است اذان گفتن به سمت غیر از قبله و مستحب است روبه قبله بودن مخصوصا وقت گفتن شهادتها
7075- 1- (8)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ
أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ یُؤَذِّنُ الرَّجُلُ وَ هُوَ عَلَی غَیْرِ الْقِبْلَةِ قَالَ إِذَا کَانَ التَّشَهُّدُ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ فَلَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
حلبى گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: آيا كسى مىتواند به غير جهت قبله اذان بگويد؟ فرمود : اگر شهادتين آن رو به قبله باشد، اشكالى ندارد.
7076- 2- (1)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ یَفْتَتِحُ الْأَذَانَ وَ الْإِقَامَةَ وَ هُوَ عَلَی غَیْرِ الْقِبْلَةِ ثُمَّ یَسْتَقْبِلُ الْقِبْلَةَ قَالَ لَا بَأْسَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (2)وَ عَلَی الِاسْتِقْبَالِ حَالَ التَّشَهُّدِ فِی أَحَادِیثِ الْأَذَانِ رَاکِباً وَ مَاشِیاً وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی الْحُکْمِ الْأَخِیرِ فِی أَحْکَامِ الْمَسَاجِدِ (3).
علی بن جعفر گوید: از برادرم امام کاظم علیه السلام پرسیدم: درباره مردی که اذان و اقامه را شروع می¬کند در حالی که به غیر قبله رو کرده است، سپس به قبله روی می¬کند فرمود: ایرادی ندارد
(1)1 بَابُ کَیْفِیَّتِهَا وَ جُمْلَةٍ مِنْ أَحْکَامِهَا وَ آدَابِهَا **
ترجمه:
کتاب کارهائی که در نماز انجام می شود
باب چگونگی کار هائی که در نماز انجام می شود و احکام و آداب آن
7077- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی أَنَّهُ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یَوْماً تُحْسِنُ أَنْ تُصَلِّیَ یَا حَمَّادُ قَالَ قُلْتُ یَا سَیِّدِی أَنَا أَحْفَظُ کِتَابَ حَرِیزٍ فِی الصَّلَاةِ (3)- قَالَ فَقَالَ ع لَا عَلَیْکَ قُمْ صَلِّ قَالَ فَقُمْتُ بَیْنَ یَدَیْهِ مُتَوَجِّهاً إِلَی الْقِبْلَةِ فَاسْتَفْتَحْتُ الصَّلَاةَ وَ رَکَعْتُ وَ سَجَدْتُ فَقَالَ ع یَا حَمَّادُ لَا تُحْسِنُ أَنْ تُصَلِّیَ مَا أَقْبَحَ بِالرَّجُلِ (4)أَنْ یَأْتِیَ عَلَیْهِ سِتُّونَ سَنَةً أَوْ سَبْعُونَ سَنَةً فَمَا یُقِیمُ صَلَاةً وَاحِدَةً بِحُدُودِهَا تَامَّةً قَالَ حَمَّادٌ- فَأَصَابَنِی فِی نَفْسِیَ الذُّلُّ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ فَعَلِّمْنِی الصَّلَاةَ فَقَامَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ مُنْتَصِباً فَأَرْسَلَ یَدَیْهِ جَمِیعاً عَلَی فَخِذَیْهِ قَدْ ضَمَّ أَصَابِعَهُ وَ قَرَّبَ بَیْنَ قَدَمَیْهِ حَتَّی کَانَ بَیْنَهُمَا ثَلَاثَةُ أَصَابِعَ مُفَرَّجَاتٍ وَ اسْتَقْبَلَ بِأَصَابِعِ رِجْلَیْهِ جَمِیعاً (5)- لَمْ یُحَرِّفْهُمَا عَنِ الْقِبْلَةِ بِخُشُوعٍ وَ اسْتِکَانَةٍ فَقَالَ اللَّهُ أَکْبَرُ ثُمَّ قَرَأَ الْحَمْدَ بِتَرْتِیلٍ وَ قُلْ هُوَ اللَّهُ
1) الباب 1 و فیه 19 حدیث.
2) الفقیه 1- 300- 915، أورد قطعة منه فی الحدیث 1 من الباب 12 من أبواب القواطع.
3) فیه تقریر لحفظ کتاب حریز و روایته و ما ذاک إلّا للعمل به، و التصریحات بذلک و أمثاله أکثر من أن تحصی، و یأتی جملة منها فی کتاب القضاء و غیره. (منه قده فی هامش المخطوط).
4) فی نسخة الکافی- بالرجل منکم، (هامش المخطوط).
5) 5فی التهذیب- جمیعا القبلة، (هامش المخطوط).
أَحَدٌ- ثُمَّ صَبَرَ هُنَیْئَةً بِقَدْرِ مَا تَنَفَّسَ وَ هُوَ قَائِمٌ ثُمَّ (1)قَالَ اللَّهُ أَکْبَرُ وَ هُوَ قَائِمٌ ثُمَّ رَکَعَ وَ مَلَأَ کَفَّیْهِ مِنْ رُکْبَتَیْهِ مُفَرَّجَاتٍ وَ رَدَّ رُکْبَتَیْهِ إِلَی خَلْفِهِ حَتَّی اسْتَوَی ظَهْرُهُ حَتَّی لَوْ صُبَّ عَلَیْهِ قَطْرَةُ مَاءٍ أَوْ دُهْنٍ لَمْ تَزُلْ لِاسْتِوَاءِ ظَهْرِهِ وَ تَرَدَّدَ (2)رُکْبَتَیْهِ إِلَی خَلْفِهِ وَ نَصَبَ عُنُقَهُ (3)وَ غَمَّضَ عَیْنَیْهِ ثُمَّ سَبَّحَ ثَلَاثاً بِتَرْتِیلٍ وَ قَالَ سُبْحَانَ رَبِّیَ الْعَظِیمِ وَ بِحَمْدِهِ- ثُمَّ اسْتَوَی قَائِماً فَلَمَّا اسْتَمْکَنَ مِنَ الْقِیَامِ قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ- ثُمَّ کَبَّرَ وَ هُوَ قَائِمٌ وَ رَفَعَ یَدَیْهِ حِیَالَ وَجْهِهِ وَ سَجَدَ وَ وَضَعَ یَدَیْهِ إِلَی الْأَرْضِ قَبْلَ رُکْبَتَیْهِ فَقَالَ سُبْحَانَ رَبِّیَ الْأَعْلَی وَ بِحَمْدِهِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ وَ لَمْ یَضَعْ شَیْئاً مِنْ بَدَنِهِ عَلَی شَیْءٍ مِنْهُ وَ سَجَدَ عَلَی ثَمَانِیَةِ أَعْظُمٍ الْجَبْهَةِ وَ الْکَفَّیْنِ وَ عَیْنَیِ الرُّکْبَتَیْنِ وَ أَنَامِلِ إِبْهَامَیِ الرِّجْلَیْنِ وَ الْأَنْفِ فَهَذِهِ السَّبْعَةُ فَرْضٌ وَ وَضْعُ الْأَنْفِ عَلَی الْأَرْضِ سُنَّةٌ وَ هُوَ الْإِرْغَامُ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ السُّجُودِ فَلَمَّا اسْتَوَی جَالِساً قَالَ اللَّهُ أَکْبَرُ- ثُمَّ قَعَدَ عَلَی جَانِبِهِ الْأَیْسَرِ وَ وَضَعَ ظَاهِرَ قَدَمِهِ الْیُمْنَی عَلَی بَاطِنِ قَدَمِهِ الْیُسْرَی وَ قَالَ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ رَبِّی وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ- ثُمَّ کَبَّرَ وَ هُوَ جَالِسٌ وَ سَجَدَ الثَّانِیَةَ وَ قَالَ کَمَا قَالَ فِی الْأُولَی وَ لَمْ یَسْتَعِنْ بِشَیْءٍ مِنْ بَدَنِهِ عَلَی شَیْءٍ مِنْهُ فِی رُکُوعٍ وَ لَا سُجُودٍ وَ کَانَ مُجَّنِّحاً وَ لَمْ یَضَعْ ذِرَاعَیْهِ عَلَی الْأَرْضِ فَصَلَّی رَکْعَتَیْنِ عَلَی هَذَا ثُمَّ قَالَ یَا حَمَّادُ هَکَذَا صَلِّ وَ لَا تَلْتَفِتْ وَ لَا تَعْبَثْ بِیَدَیْکَ وَ أَصَابِعِکَ وَ لَا تَبْزُقْ عَنْ یَمِینِکَ وَ لَا (4)یَسَارِکَ وَ بَیْنَ یَدَیْکَ.
وَ
رَوَاهُ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی إِلَّا أَنَّهُ قَالَ وَ سَجَدَ وَ وَضَعَ کَفَّیْهِ مَضْمُومَتَیِ الْأَصَابِعِ بَیْنَ رُکْبَتَیْهِ حِیَالَ وَجْهِهِ وَ تَرَکَ قَوْلَهُ وَ الْأَنْفِ (5)
**
ترجمه:
حماد بن عيسى گويد: كه روزى امام صادق عليه السّلام به من چنين فرمود: آيا مىتوانى نماز نيكو گزارى ؟ گفتم : اى مولاى من ! نماز حريز را حفظ كردهام. فرمود : اكنون بلند شو و نماز بخوان. آنگاه در پيش روى امام رو به قبله ايستادم و تكبير را گفته و ركوع و سجود را انجام دادم. فرمود : اى حماد نيكو نماز نمىگزارى و چهقدر ناپسند است كه كسى شصت سال داشته باشد و نتواند يك نماز تمام و درست گزارد. گفتم فدايت شوم. نماز را به من تعليم ده. آنگاه امام تمام قامت رو به قبله ايستاد و دستان خود را تا ران پايين آورد بهگونهاى كه انگشتهاى حضرت به هم چسبيده بود و دو قدم را چنان نزديك هم كرد كه فاصله آن به اندازه دو انگشت گشوده بود. انگشتهاى پايش رو به قبله بود. سپس در حال خاشعانه همراه با خوارى تكبير گفت و بعد سوره حمد را آرام تلاوت كرد. به مقدار نفس كشيدنى مكث كرد و بعد در حال ايستاده تكبير گفت. آنگاه به ركوع رفته و دو كف خويش را كه انگشتهايش گشوده بود،از دو سر زانو پر كرد و زانو را عقب داد تا اينكه پشت حضرت هموار شد.يعنى اگر قطره آبى يا روغنى بر آن چكه مىكرد، مىماند و نمىلغزيد. گردن كشيده و ديدگان خوابانيده بود. و بعد سه دفعه آرام گفت : سبحان ربى العظيم و بحمده. و بعد ايستاد و گفت : سمع اللّه بحمده. و در همان حال تكبير گفت و دستان خويش را تا مقابل صورت بالا آورد و بعد سجده رفت و دو كف را كه انگشتهاى آن به هم چسبيده بود، ميان دو سر زانو مقابل صورت نهاد و سه بار گفت : سبحان ربى الاعلى و بحمده. هشت عضو او در سجده بود و عضوى به عضو ديگر قرار نداشت. پيشانى ، دو كف ، دو سر زانو و دو سر انگشت بزرگ پاها و سر بينى بر زمين نهاده بود. اين سنت است و همان«ارغام»مىباشد. آنگاه از سجده سر بلند كرد و هنگام نشستن تكبير گفت و به سمت چپ نشست و روى پاى راست خود را بر پشت پاى چپ نهاد و گفت : استغفر اللّه ربى و اتوب اليه. و در همان حال باز تكبير گفت و سجده دوم را انجام داد و در ركوع و سجود اعضاى او از هم كمك نمىگرفتند و دستها را از زير تن بيرون داده بود. گويى دو پر هستند. همينگونه دو ركعت نماز گزارد و فرمود : اى حماد چنين نماز گزار و در حال نماز از قبله رخ برنگردان و با دست و انگشتهاى خود بازى نكن و به سمت راست و چپ و نيز پيش روى خود آب دهان ميفكن.
7078- 2- (1)وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی إِلَّا أَنَّهُ زَادَ بَعْدَ قَوْلِهِ بِقَدْرِ مَا یَتَنَفَّسُ وَ هُوَ قَائِمٌ ثُمَّ رَفَعَ یَدَیْهِ حِیَالَ وَجْهِهِ وَ قَالَ اللَّهُ أَکْبَرُ- وَ زَادَ بَعْدَ قَوْلِهِ حِیَالَ وَجْهِهِ ثُمَّ سَجَدَ وَ بَسَطَ کَفَّیْهِ مَضْمُومَتَیِ الْأَصَابِعِ بَیْنَ یَدَیْ رُکْبَتَیْهِ حِیَالَ وَجْهِهِ فَقَالَ سُبْحَانَ رَبِّیَ الْأَعْلَی وَ بِحَمْدِهِ- ثُمَّ زَادَ بَعْدَ قَوْلِهِ وَ الْأَنْفِ وَ قَالَ سَبْعَةٌ مِنْهَا فَرْضٌ یُسْجَدُ عَلَیْهَا وَ هِیَ الَّتِی ذَکَرَهَا اللَّهُ فِی کِتَابِهِ فَقَالَ وَ أَنَّ الْمَساجِدَ لِلَّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَداً (2)- وَ هِیَ الْجَبْهَةُ وَ الْکَفَّانِ وَ الرُّکْبَتَانِ وَ الْإِبْهَامَانِ- وَ وَضْعُ الْأَنْفِ عَلَی الْأَرْضِ سُنَّةٌ وَ قَالَ ثُمَّ قَعَدَ عَلَی فَخِذِهِ الْأَیْسَرِ وَ زَادَ بَعْدَ قَوْلِهِ فَصَلَّی رَکْعَتَیْنِ عَلَی هَذَا وَ یَدَاهُ مَضْمُومَتَا الْأَصَابِعِ وَ هُوَ جَالِسٌ فِی التَّشَهُّدِ فَلَمَّا فَرَغَ مِنَ التَّشَهُّدِ سَلَّمَ فَقَالَ یَا حَمَّادُ هَکَذَا صَلِّ وَ لَمْ یَزِدْ عَلَی ذَلِکَ شَیْئاً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
حماد بن عیسی گوید: به اندازه ای که در حال ایستادن نفس می کشد ودر حالىكه ايستاده بود، دستهاى خود را تا نزديك صورت خويش بلند كرد و همزمان با اين حركت، فرمود: «اللّه اكبر». و بعد به سجده رفت و دو كف دست خود را در حالىكه انگشتانش بههم چسبيده بود، مقابل زانوان، نزديك صورت خويش بلند كرد و سه بار فرمود :«سبحان ربى الأعلى و بحمده» و سجده را چنان به جا آورد كه هيچ عضوى از اعضاى خود را بر عضو ديگرى تكيه نداد و هنگام سجده هشت موضع را بر زمين نهاده بود: دو كف دست، دو زانو، دو شست پا، پيشانى و بينى، و فرمود : هفت موضع از اين اعضا، واجب است كه با آنها سجده شود و اين اعضا همان است كه خدا در كتاب خود ذكر كرده و فرموده :«و به راستى سجدهگاه از آن خداوند است. پس هرگز با وجود خدا كسى را فرانخوانيد». سجدهگاهها عبارتند از : پيشانى، دو كف دست، دو زانو، دو شست پا. و بينى بر خاك نهادن سنّت است. سپس سر از سجده برداشت و وقتى نشست فرمود :«اللّه اكبر». آنگاه بر ران چپ خود نشست بدين شكل كه پشت پاى راستش را درون پاى چپ قرار داد، و در اينحال فرمود :«استغفر اللّه ربى و أتوب إليه» و در همان حال كه نشسته بود، فرمود :«اللّه اكبر» و به سجدۀ دوم رفت، و همان افعال و اقوالى را كه در سجدههاى اول انجام داده بود بهجاى آورد
7079- 3- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ ابْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ کُلِّهِمْ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا قُمْتَ فِی الصَّلَاةِ فَلَا تُلْصِقْ قَدَمَکَ بِالْأُخْرَی دَعْ بَیْنَهُمَا فَصْلًا إِصْبَعاً أَقَلُّ ذَلِکَ إِلَی شِبْرٍ أَکْثَرُهُ وَ اسْدُلْ مَنْکِبَیْکَ وَ أَرْسِلْ یَدَیْکَ وَ لَا تُشَبِّکْ أَصَابِعَکَ وَ لْیَکُونَا عَلَی فَخِذَیْکَ قُبَالَةَ رُکْبَتَیْکَ وَ لْیَکُنْ نَظَرُکَ إِلَی مَوْضِعِ سُجُودِکَ فَإِذَا رَکَعْتَ فَصُفَّ فِی رُکُوعِکَ بَیْنَ قَدَمَیْکَ تَجْعَلُ بَیْنَهُمَا قَدْرَ شِبْرٍ وَ تُمَکِّنُ رَاحَتَیْکَ مِنْ رُکْبَتَیْکَ وَ تَضَعُ یَدَکَ الْیُمْنَی عَلَی رُکْبَتِکَ الْیُمْنَی قَبْلَ
الْیُسْرَی وَ بَلِّعْ أَطْرَافَ أَصَابِعِکَ عَیْنَ الرُّکْبَةِ وَ فَرِّجْ أَصَابِعَکَ إِذَا وَضَعْتَهَا عَلَی رُکْبَتَیْکَ فَإِنْ (1)وَصَلَتْ أَطْرَافُ أَصَابِعِکَ فِی رُکُوعِکَ إِلَی رُکْبَتَیْکَ أَجْزَأَکَ ذَلِکَ وَ أَحَبُّ إِلَیَّ أَنْ تُمَکِّنَ کَفَّیْکَ مِنْ رُکْبَتَیْکَ فَتَجْعَلَ أَصَابِعَکَ فِی عَیْنِ الرُّکْبَةِ وَ تُفَرِّجَ بَیْنَهُمَا وَ أَقِمْ صُلْبَکَ وَ مُدَّ عُنُقَکَ وَ لْیَکُ نَظَرُکَ إِلَی بَیْنِ قَدَمَیْکَ فَإِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَسْجُدَ فَارْفَعْ یَدَیْکَ بِالتَّکْبِیرِ وَ خِرَّ سَاجِداً وَ ابْدَأْ بِیَدَیْکَ فَضَعْهُمَا (2)عَلَی الْأَرْضِ قَبْلَ رُکْبَتَیْکَ تَضَعُهُمَا مَعاً وَ لَا تَفْتَرِشْ ذِرَاعَیْکَ افْتِرَاشَ السَّبُعِ (3)ذِرَاعَیْهِ وَ لَا تَضَعَنَّ ذِرَاعَیْکَ عَلَی رُکْبَتَیْکَ وَ فَخِذَیْکَ وَ لَکِنْ تَجَنَّحْ بِمِرْفَقَیْکَ وَ لَا تُلْزِقْ (4)کَفَّیْکَ بِرُکْبَتَیْکَ وَ لَا تُدْنِهِمَا مِنْ وَجْهِکَ بَیْنَ ذَلِکَ حِیَالَ مَنْکِبَیْکَ وَ لَا تَجْعَلْهُمَا بَیْنَ یَدَیْ رُکْبَتَیْکَ وَ لَکِنْ تُحَرِّفُهُمَا عَنْ ذَلِکَ شَیْئاً وَ ابْسُطْهُمَا عَلَی الْأَرْضِ بَسْطاً وَ اقْبِضْهُمَا إِلَیْکَ قَبْضاً وَ إِنْ کَانَ تَحْتَهُمَا ثَوْبٌ فَلَا یَضُرُّکَ وَ إِنْ أَفْضَیْتَ بِهِمَا إِلَی الْأَرْضِ فَهُوَ أَفْضَلُ وَ لَا تُفَرِّجَنَّ بَیْنَ أَصَابِعِکَ فِی سُجُودِکَ وَ لَکِنْ ضُمَّهُنَّ جَمِیعاً قَالَ وَ إِذَا قَعَدْتَ فِی تَشَهُّدِکَ فَأَلْصِقْ رُکْبَتَیْکَ بِالْأَرْضِ وَ فَرِّجْ بَیْنَهُمَا شَیْئاً وَ لْیَکُنْ ظَاهِرُ قَدَمِکَ الْیُسْرَی عَلَی الْأَرْضِ وَ ظَاهِرُ قَدَمِکَ الْیُمْنَی عَلَی بَاطِنِ قَدَمِکَ الْیُسْرَی وَ أَلْیَتَاکَ عَلَی الْأَرْضِ وَ أَطْرَافُ (5)إِبْهَامِکَ الْیُمْنَی عَلَی الْأَرْضِ وَ إِیَّاکَ وَ الْقُعُودَ عَلَی قَدَمَیْکَ فَتَتَأَذَّی بِذَلِکَ وَ لَا تَکُونُ (6)قَاعِداً عَلَی الْأَرْضِ فَیَکُونَ إِنَّمَا قَعَدَ بَعْضُکَ عَلَی بَعْضٍ فَلَا تَصْبِرَ لِلتَّشَهُّدِ وَ الدُّعَاءِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
زراره گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: چون به نماز ايستادى پاى خود را به پاى ديگر نچسبان و كمترين فاصلۀ ميان دو پا به اندازۀ يك انگشت و بيشترين آن به اندازۀ يك وجب است و كتفهاى خود را پايين بينداز و دستهاى خود را بياويز و انگشتان خود را درهم مكن و دستان خود را بر روى ران از جلو و امتداد زانوان قرار ده، و بايستى نگاهت به سجدهگاهت باشد. آنگاه كه ركوع كردى، ميان دو قدم خود را برابر كن و فاصلۀ ميان آنها را به اندازۀ يك وجب قرار ده، و دو كف دست خود را به زانوان متّصل نما، و دست خود را بر ،پيش از زانوى چپ ، زانوى راست گذار، و اطراف انگشتان خود را به اطراف زانوان برسان، و چون انگشتان خود را بر زانوان نهادى آنها را باز كن، و چون اطراف انگشتان خود را در ركوع به زانوان خويش برسانى، براى تو كافى است. نزد من بهتر اين است كه دو كف دست را بر دو زانوى خود بگذارى و انگشتان خود را به اطراف زانو برسانى و ميان دو زانو را باز كنى، و پشت خود را راست گردانى و گردن خود را بكشى و نگاهت در ميان دو قدمت باشد. چون خواستى سجده كنى، دستهاى خود را به تكبير بلند كن و سجدهكنان بر زمين رو، و به دو دست خود شروع كن و آنها را با هم پيش از زانو بر زمين گذار، و بازوان خود را مانند درندگان بر زمين نگستران، و دو بازوى خود را بر زانوان و ران خود مگذار. و لكن دو آرنج خود را گشاده دار و دو كف دست خود را به دو زانو نچسبان و آنها را نزديك صورت مگذار بلكه در جنب شانههايت بگذار و آنها را در جلوى زانو مگذار، ولى آنها را اندكى از اين، عقبتر بياور و كف دستان را بر زمين پهن كن و در حال سجده آنها را اندكى به خود نزديك گردان. و اگر در زير دستان، جامهاى باشد، ضررى نمىرساند. ولى اگر دو دست را بر زمين رسانى بهتر است. در هنگام سجده انگشتان خود را باز مكن و آنها را به يكديگر بچسبان. حضرتش فرمود : و چون براى تشهّد مىنشينى، دو زانو را بر زمين بچسبان و ميان آنها را اندكى باز كن، ولى پشت پاى چپت بر زمين باشد و پشت پاى راستت بر درون پاى چپت قرار بگيرد، و دو سرين تو و كنار انگشت شست پاى نيز بر زمين باشد. بپرهيز از نشستن بر روى دو پاى؛ زيرا اذيّت مىشوى، و بر زمين نيز منشين و بايد كه بخشى از اعضاى تو بر بخش ديگرى باشد كه در غير اين صورت نمىتوانى براى تشهّد و دعا صبر كنى.
7080- 4- (8)وَ بِهَذِهِ الْأَسَانِیدِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ
قَالَ: إِذَا قَامَتِ الْمَرْأَةُ فِی الصَّلَاةِ جَمَعَتْ بَیْنَ قَدَمَیْهَا وَ لَا تُفَرِّجُ بَیْنَهُمَا وَ تَضُمُّ یَدَیْهَا إِلَی صَدْرِهَا لِمَکَانِ ثَدْیَیْهَا فَإِذَا رَکَعَتْ وَضَعَتْ یَدَیْهَا فَوْقَ رُکْبَتَیْهَا عَلَی فَخِذَیْهَا لِئَلَّا تَطَأْطَأَ کَثِیراً فَتَرْتَفِعَ عَجِیزَتُهَا فَإِذَا جَلَسَتْ فَعَلَی أَلْیَتَیْهَا لَیْسَ (1)کَمَا یَجْلِسُ (2)الرَّجُلُ وَ إِذَا سَقَطَتْ لِلسُّجُودِ بَدَأَتْ بِالْقُعُودِ وَ بِالرُّکْبَتَیْنِ قَبْلَ الْیَدَیْنِ ثُمَّ تَسْجُدُ لَاطِئَةً (3)بِالْأَرْضِ فَإِذَا کَانَتْ فِی جُلُوسِهَا ضَمَّتْ فَخِذَیْهَا وَ رَفَعَتْ رُکْبَتَیْهَا مِنَ الْأَرْضِ وَ إِذَا نَهَضَتِ انْسَلَّتِ انْسِلَالًا لَا تَرْفَعُ عَجِیزَتَهَا أَوَّلًا.
وَ
رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ بِالْإِسْنَادِ الْأَوَّلِ عَنْ حَمَّادٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ أَسْقَطَ لَفْظَ لَیْسَ مِنْ قَوْلِهِ لَیْسَ کَمَا یَقْعُدُ الرَّجُلُ (4).
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ ابْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عِیسَی بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (5).+++
**
ترجمه:
زراره گويد : امام باقر عليه السّلام فرمودند : هر گاه زن به نماز ايستاد دو قدم خود را جمع كرده و به هم بچسباند و سعى كند بين آنها فاصله قرار ندهد و نيز دستهايش را به خاطر برآمدگيهاى سينهاش به سينه بچسباند و هنگامى كه ركوع نمود دستها را بالاى كاسه زانو روى رانها قرار دهد تا بدين وسيله زياد خم نشده و پشتش بالا نرود و وقتى نشست روى كپلهايش نشيند نه آن طورى كه مرد مىنشيند و هر گاه به سجده رفت ابتداء زانوها را پيش از دستها بر زمين نهاده و بنشيند آنگاه به سجده رود در حالى كه خود را به زمين چسبانده باشد و وقتى مىنشيند رانها را به هم چسبانده و زانوها را از زمين بلند نمايد و وقتى مىخواهد بايستد دو دست را در دو طرف خود نهاده بدون اين كه پشت خود را بلند كند از ميان درآيد.
7081- 5- (6)وَ بِالْإِسْنَادَیْنِ الْأَوَّلَیْنِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا قُمْتَ إِلَی الصَّلَاةِ فَعَلَیْکَ بِالْإِقْبَالِ عَلَی صَلَاتِکَ فَإِنَّمَا (7)لَکَ مِنْهَا مَا أَقْبَلْتَ عَلَیْهِ وَ لَا تَعْبَثْ فِیهَا بِیَدَیْکَ وَ لَا بِرَأْسِکَ وَ لَا بِلِحْیَتِکَ وَ لَا تُحَدِّثْ نَفْسَکَ وَ لَا تَتَثَاءَبْ وَ لَا تَتَمَطَّ وَ لَا تُکَفِّرْ (8)- فَإِنَّمَا یَفْعَلُ
1) کلمة (لیس) لم ترد فی التهذیب (هامش المخطوط).
2) فی المصدر- یقعد.
3) لاطئة بالأرض- أی لازقة بها. (مجمع البحرین 1- 375).
4) التهذیب 2- 94- 350.
5) علل الشرائع- 355- 1 الباب 68.
6) الکافی 3- 299- 1، و أورد قطعة منه فی الحدیث 2 من الباب 11 من أبواب القواطع.
7) فی نسخة زیادة- یحسب (هامش المخطوط).
8) التکفیر فی الصلاة- هو الانحناء الکثیر حال القیام قبل الرکوع قال فی النهایة، و التکفیر أیضا وضع احدی الیدین علی الأخری. (مجمع البحرین 3- 477).
ذَلِکَ الْمَجُوسُ- وَ لَا تَلَثَّمْ (1)وَ لَا تَحْتَفِزْ وَ (2)تَفَرَّجْ کَمَا یَتَفَرَّجُ الْبَعِیرُ وَ لَا تُقْعِ عَلَی قَدَمَیْکَ وَ لَا تَفْتَرِشْ ذِرَاعَیْکَ وَ لَا تُفَرْقِعْ أَصَابِعَکَ فَإِنَّ ذَلِکَ کُلَّهُ نُقْصَانٌ مِنَ الصَّلَاةِ وَ لَا تَقُمْ إِلَی الصَّلَاةِ مُتَکَاسِلًا وَ لَا مُتَنَاعِساً وَ لَا مُتَثَاقِلًا فَإِنَّهَا مِنْ خِلَالِ النِّفَاقِ فَإِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ نَهَی الْمُؤْمِنِینَ أَنْ یَقُومُوا إِلَی الصَّلَاةِ وَ هُمْ سُکَارَی یَعْنِی سُکْرَ النَّوْمِ وَ قَالَ لِلْمُنَافِقِینَ وَ إِذا قامُوا إِلَی الصَّلاةِ قامُوا کُسالی یُراؤُنَ النَّاسَ وَ لا یَذْکُرُونَ اللَّهَ إِلَّا قَلِیلًا (3).
**
ترجمه:
زراره گويد : امام صادق عليه السّلام فرمود : هرگاه به نماز مىايستى، بر تو باد كه با حضور قلب بدان متوجّه باشى ؛ زيرا همان مقدار كه بدان متوجّه باشى، براى تو منظور مىگردد، و در هنگام نماز با دست، سر و محاسن خود بازى مكن، و با خود گفتوگو مكن، خميازه مكش و دستبسته، يا دستبهسينه نماز مگزار كه اين كار را مجوس انجام مىدهند، و دهانبند مزن و بر سر دو پا منشين، و فراخ مشو، همچنانكه شتر فراخ مىشود، و سرين را بر دو قدم خويش مگذار، و دو بازوى خود را بر زمين مگستران، و انگشتانت را مشكن، زيرا همه اينها موجب كاستى نماز است. و از روى كسالت، تنبلى، خوابآلودگى و سنگينى براى نماز برمخيز؛ زيرا اين امور از خصلتهاى نفاق است و خداوند سبحان مؤمنان را نهى فرموده از اينكه در حال مستى ، يعنى مستى خواب ، به نماز ايستند و دربارۀ منافقان مىفرمايد :«و هرگاه به نماز برخيزند از روى كسالت و تنبلى برمىخيزند و عمل خود را به مردم مىنمايانند و خدا را ياد نمىكنند مگر اندكى»
7082- 6- (4)وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ نَحْوَهُ وَ زَادَ بَعْدَ قَوْلِهِ الْمَجُوسُ وَ لَا تَقُولَنَّ إِذَا فَرَغْتَ مِنْ قِرَاءَتِکَ آمِینَ فَإِنْ شِئْتَ قُلْتَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ.
**
ترجمه:
حماد گويد: امام عليه السّلام بعد از گفته در مورد مجوس فرمود: هر گاه از خواندن حمد فارغ شدى،آمين مگو ولى اگر خواستى بگو: اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ اَلْعٰالَمِينَ.
7083- 7- (5)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: أَتَی النَّبِیَّ ص رَجُلَانِ رَجُلٌ مِنَ الْأَنْصَارِ وَ رَجُلٌ مِنْ ثَقِیفٍ فَقَالَ الثَّقَفِیُّ یَا رَسُولَ اللَّهِ حَاجَتِی فَقَالَ سَبَقَکَ أَخُوکَ الْأَنْصَارِیُّ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّی عَلَی سَفَرٍ وَ إِنِّی عَجْلَانُ وَ قَالَ الْأَنْصَارِیُّ إِنِّی قَدْ أَذِنْتُ لَهُ فَقَالَ إِنْ شِئْتَ سَأَلْتَنِی وَ إِنْ شِئْتَ أَنْبَأْتُکَ قَالَ أَنْبِئْنِی یَا رَسُولَ اللَّهِ- فَقَالَ جِئْتَ تَسْأَلُنِی
1) لا تلثم و لا تحتفز- أی لا تتضام فی سجودک بل تتخوی کما یتخوی البعیر الضامر و هکذا عکس المرأة فانها تحتفز فی سجودها و لا تتخوی، و قولهم- هو محتفز أی مستعجل متوفز غیر متمکن فی جلوسه کانه یرید القیام. (مجمع البحرین 4- 16).
2) فی المصدر- و لا.
3) النساء 4- 142.
4) علل الشرائع- 358- 1 الباب 74.
5) الکافی 4- 261- 37، و أورد ذیله فی الحدیث 16 من الباب 2 من أبواب أقسام الحجّ.
عَنِ الصَّلَاةِ وَ عَنِ الْوُضُوءِ وَ عَنِ السُّجُودِ فَقَالَ الرَّجُلُ إِی وَ الَّذِی بَعَثَکَ بِالْحَقِّ فَقَالَ أَسْبِغِ الْوُضُوءَ وَ امْلَأْ یَدَیْکَ مِنْ رُکْبَتَیْکَ وَ عَفِّرْ جَبِینَیْکَ فِی التُّرَابِ وَ صَلِّ صَلَاةَ مُوَدِّعٍ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
معاوية بن عمّار گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: مردى از انصار و مرد ديگرى از ثقيف خدمت پيامبر صلّى اللّه عليه و اله شرفياب شدند، مرد ثقفى عرض كرد: اى رسول خدا! حاجت مرا روا كنيد. فرمود : برادر انصارى تو زودتر آمده است. عرض كرد : اى رسول خدا! من در حال سفرم و شتاب دارم. مرد انصارى گفت : من به او اجازه دادم. فرمود : اگر بخواهى سؤال كن و اگر بخواهى من تو را از حاجتت آگاه سازم؟ عرض كرد : اى رسول خدا ! مرا از حاجتم آگاه سازيد. فرمود : تو آمدهاى تا دربارۀ نماز، وضو و سجود از من سؤال كنى. عرض كرد : آرى، به آن خدايى كه تو را فرستاد! همينطور است. فرمود : وضوى خود را كامل كن، دو دست خود را از دو زانوى خود پر كن و پيشانى خود را بر خاك بگذار و مانند كسى كه نماز آخرش باشد نماز بخوان؛ نماز وداعى كه پس از اين نماز خواهد مرد.
7084- 8- (1)وَ رَوَاهُ الشَّهِیدُ فِی الْأَرْبَعِینَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ بَابَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ.
قَالَ وَ خَرَّجَهُ ابْنُ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُعَاوِیَةَ عَنْ رِفَاعَةَ وَ لَمْ یَذْکُرْ وُضُوءاً
**
ترجمه:
محمد بن مسلم گوید: امام باقر (ع) روایت کرد مثل ان را و فرمود: ابن ابوعمیر این حدیث را از معاویه و رفاعه روایت کرده و وضو را ذکر نکرده است
7085- 9- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَکَمِ عَنْ دَاوُدَ الْخَنْدَقِیِّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا قُمْتَ فِی الصَّلَاةِ فَاعْلَمْ أَنَّکَ بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ فَإِنْ کُنْتَ لَا تَرَاهُ فَاعْلَمْ أَنَّهُ یَرَاکَ فَأَقْبِلْ قَبْلَ صَلَاتِکَ وَ لَا تَمْتَخِطْ وَ لَا تَبْزُقْ وَ لَا تَنْقُضْ أَصَابِعَکَ وَ لَا تَوَرَّکْ فَإِنَّ قَوْماً قَدْ عُذِّبُوا بِنَقْضِ الْأَصَابِعِ وَ التَّوَرُّکِ فِی الصَّلَاةِ وَ إِذَا رَفَعْتَ رَأْسَکَ مِنَ الرُّکُوعِ فَأَقِمْ صُلْبَکَ حَتَّی تَرْجِعَ مَفَاصِلُکَ وَ إِذَا سَجَدْتَ فَاقْعُدْ (3)مِثْلَ ذَلِکَ وَ إِذَا کَانَ (4)فِی الرَّکْعَةِ الْأُولَی وَ الثَّانِیَةِ فَرَفَعْتَ رَأْسَکَ مِنَ السُّجُودِ فَاسْتَتِمَّ جَالِساً حَتَّی تَرْجِعَ مَفَاصِلُکَ فَإِذَا نَهَضْتَ فَقُلْ بِحَوْلِ اللَّهِ وَ قُوَّتِهِ أَقُومُ وَ أَقْعُدُ- فَإِنَّ عَلِیّاً ع هَکَذَا کَانَ یَفْعَلُ.
**
ترجمه:
امام صادق علیه السلام
»هنگامى که به نماز ایستادى، بدانکه در پیشگاه خداوندى، اگر او را نمیبینى، بدانکه او تو را میبیند. پس به نمازت توّجه
کن. آب بینى و آب دهان مینداز، انگشتانت را نشکن، هنگام ایستادن، دستانت را به پشتت مبر و بر ُسرینت )باَسَنت( مگذار، که
گروهى به جهت انگشت شکستن و دست بر باسن نهادن، کیفر شدند«...
7086- 10- (5)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ وَ مُحَمَّدِ بْنِ
الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ جَمِیعاً عَنِ الصَّبَّاحِ الْمُزَنِیِّ (1)وَ سَدِیرٍ الصَّیْرَفِیِّ وَ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ مُؤْمِنِ الطَّاقِ وَ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ کُلِّهِمْ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ وَ سَعْدٍ جَمِیعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْخَطَّابِ وَ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی جَمِیعاً عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنِ الصَّبَّاحِ الْمُزَنِیِّ وَ سَدِیرٍ الصَّیْرَفِیِّ وَ مُحَمَّدِ بْنِ نُعْمَانَ الْأَحْوَلِ وَ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ طَوِیلٍ قَالَ: إِنَّ اللَّهَ عَرَجَ بِنَبِیِّهِ ص فَأَذَّنَ جَبْرَئِیلُ- فَقَالَ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُ أَکْبَرُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ ص أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ ص حَیَّ عَلَی الصَّلَاةِ حَیَّ عَلَی الصَّلَاةِ حَیَّ عَلَی الْفَلَاحِ حَیَّ عَلَی الْفَلَاحِ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ حَیَّ عَلَی خَیْرِ الْعَمَلِ قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ- ثُمَّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ یَا مُحَمَّدُ- اسْتَقْبِلِ الْحَجَرَ الْأَسْوَدَ (وَ هُوَ بِحِیَالِی) (2)وَ کَبِّرْنِی بِعَدَدِ حُجُبِی فَمِنْ أَجْلِ ذَلِکَ صَارَ التَّکْبِیرُ سَبْعاً لِأَنَّ الْحُجُبَ سَبْعَةٌ وَ افْتَتِحِ (الْقِرَاءَةَ) (3)عِنْدَ انْقِطَاعِ الْحُجُبِ فَمِنْ أَجْلِ ذَلِکَ صَارَ الِافْتِتَاحُ سُنَّةً وَ الْحُجُبُ مُطَابَقَةً ثَلَاثاً بِعَدَدِ النُّورِ الَّذِی نَزَلَ عَلَی مُحَمَّدٍ ص ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَلِذَلِکَ کَانَ الِافْتِتَاحُ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَلِأَجْلِ ذَلِکَ کَانَ التَّکْبِیرُ سَبْعاً وَ الِافْتِتَاحُ ثَلَاثاً (4)فَلَمَّا فَرَغَ مِنَ التَّکْبِیرِ وَ الِافْتِتَاحِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْآنَ وَصَلْتَ إِلَیَّ فَسَمِّ بِاسْمِی فَقَالَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ
الرَّحِیمِ فَمِنْ أَجْلِ ذَلِکَ جُعِلَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ فِی أَوَّلِ السُّورَةِ ثُمَّ قَالَ لَهُ احْمَدْنِی فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ- وَ قَالَ النَّبِیُّ ص فِی نَفْسِهِ شُکْراً فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یَا مُحَمَّدُ قَطَعْتَ حَمْدِی فَسَمِّ بِاسْمِی فَمِنْ أَجْلِ ذَلِکَ جُعِلَ فِی الْحَمْدِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ مَرَّتَیْنِ فَلَمَّا بَلَغَ وَ لَا الضَّالِّینَ قَالَ النَّبِیُّ ص- الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ شُکْراً فَقَالَ اللَّهُ الْعَزِیزُ الْجَبَّارُ قَطَعْتَ ذِکْرِی فَسَمِّ بِاسْمِی فَمِنْ أَجْلِ ذَلِکَ جُعِلَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ بَعْدَ الْحَمْدِ فِی اسْتِقْبَالِ السُّورَةِ الْأُخْرَی فَقَالَ لَهُ اقْرَأْ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ کَمَا أُنْزِلَتْ فَإِنَّهَا نِسْبَتِی وَ نَعْتِی ثُمَّ طَأْطِئْ یَدَیْکَ وَ اجْعَلْهُمَا عَلَی رُکْبَتَیْکَ فَانْظُرْ إِلَی عَرْشِی قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص فَنَظَرْتُ إِلَی عَظَمَةٍ ذَهَبَتْ لَهَا نَفْسِی وَ غُشِیَ عَلَیَّ فَأُلْهِمْتُ أَنْ قُلْتُ سُبْحَانَ رَبِّیَ الْعَظِیمِ وَ بِحَمْدِهِ لِعِظَمِ مَا رَأَیْتُ فَلَمَّا قُلْتُ ذَلِکَ تَجَلَّی الْغَشْیُ عَنِّی حَتَّی قُلْتُهَا سَبْعاً أُلْهِمَ ذَلِکَ فَرَجَعَتْ إِلَیَّ نَفْسِی کَمَا کَانَتْ فَمِنْ أَجْلِ ذَلِکَ صَارَ فِی الرُّکُوعِ سُبْحَانَ رَبِّیَ الْعَظِیمِ وَ بِحَمْدِهِ فَقَالَ ارْفَعْ رَأْسَکَ فَرَفَعْتُ رَأْسِی فَنَظَرْتُ إِلَی شَیْءٍ ذَهَبَ مِنْهُ عَقْلِی فَاسْتَقْبَلْتُ الْأَرْضَ بِوَجْهِی وَ یَدَیَّ فَأُلْهِمْتُ أَنْ قُلْتُ سُبْحَانَ رَبِّیَ الْأَعْلَی وَ بِحَمْدِهِ- لِعُلُوِّ مَا رَأَیْتُ فَقُلْتُهَا سَبْعاً فَرَجَعَتْ إِلَیَّ نَفْسِی وَ کُلَّمَا قُلْتُ وَاحِدَةً مِنْهَا تَجَلَّی عَنِّی الْغَشْیُ فَقَعَدْتُ فَصَارَ السُّجُودُ فِیهِ سُبْحَانَ رَبِّیَ الْأَعْلَی وَ بِحَمْدِهِ- وَ صَارَتِ الْقَعْدَةُ بَیْنَ السَّجْدَتَیْنِ اسْتِرَاحَةً مِنَ الْغَشْیِ وَ عُلُوِّ مَا رَأَیْتُ فَأَلْهَمَنِی رَبِّی عَزَّ وَ جَلَّ وَ طَالَبَتْنِی نَفْسِی أَنْ أَرْفَعَ رَأْسِی فَرَفَعْتُ فَنَظَرْتُ إِلَی ذَلِکَ الْعُلُوِّ فَغُشِیَ عَلَیَّ فَخَرَرْتُ لِوَجْهِی وَ اسْتَقْبَلْتُ الْأَرْضَ بِوَجْهِی وَ یَدَیَّ وَ قُلْتُ سُبْحَانَ رَبِّیَ الْأَعْلَی وَ بِحَمْدِهِ فَقُلْتُهَا سَبْعاً ثُمَّ رَفَعْتُ رَأْسِی فَقَعَدْتُ قَبْلَ الْقِیَامِ لِأُثَنِّیَ النَّظَرَ فِی الْعُلُوِّ فَمِنْ أَجْلِ ذَلِکَ صَارَتْ سَجْدَتَیْنِ وَ رَکْعَةً وَ مِنْ أَجْلِ ذَلِکَ صَارَ الْقُعُودُ قَبْلَ الْقِیَامِ قَعْدَةً خَفِیفَةً ثُمَّ قُمْتُ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ اقْرَأِ الْحَمْدَ- فَقَرَأْتُهَا مِثْلَ مَا قَرَأْتُهَا أَوَّلًا ثُمَّ قَالَ لِی اقْرَأْ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فَإِنَّهَا نِسْبَتُکَ وَ نِسْبَةُ أَهْلِ بَیْتِکَ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ ثُمَّ رَکَعْتُ فَقُلْتُ فِی الرُّکُوعِ وَ السُّجُودِ مِثْلَ مَا قُلْتُ أَوَّلًا وَ ذَهَبْتُ أَنْ أَقُومَ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ- اذْکُرْ مَا أَنْعَمْتُ عَلَیْکَ وَ سَمِّ بِاسْمِی فَأَلْهَمَنِی اللَّهُ أَنْ
قُلْتُ بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَی کُلُّهَا لِلَّهِ- فَقَالَ لِی یَا مُحَمَّدُ صَلِّ عَلَیْکَ وَ عَلَی أَهْلِ بَیْتِکَ فَقُلْتُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیَّ وَ عَلَی أَهْلِ بَیْتِی وَ قَدْ فَعَلَ ثُمَّ الْتَفَتُّ فَإِذَا أَنَا بِصُفُوفٍ مِنَ الْمَلَائِکَةِ وَ النَّبِیِّینَ وَ الْمُرْسَلِینَ فَقَالَ لِی یَا مُحَمَّدُ سَلِّمْ فَقُلْتُ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ إِنِّی أَنَا السَّلَامُ وَ التَّحِیَّةُ وَ الرَّحْمَةُ وَ الْبَرَکَاتُ أَنْتَ وَ ذُرِّیَّتُکَ ثُمَّ أَمَرَنِی رَبِّیَ الْعَزِیزُ الْجَبَّارُ أَنْ لَا أَلْتَفِتَ یَسَاراً وَ أَوَّلُ سُورَةٍ سَمِعْتُهَا بَعْدَ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ- إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ- فَمِنْ أَجْلِ ذَلِکَ کَانَ السَّلَامُ مَرَّةً وَاحِدَةً تُجَاهَ الْقِبْلَةِ وَ مِنْ أَجْلِ ذَلِکَ صَارَ التَّسْبِیحُ فِی الرُّکُوعِ وَ السُّجُودِ شُکْراً وَ قَوْلُهُ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ لِأَنَّ النَّبِیَّ ص- قَالَ سَمِعْتُ ضَجَّةَ الْمَلَائِکَةِ فَقُلْتُ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ بِالتَّسْبِیحِ وَ التَّهْلِیلِ- فَمِنْ أَجْلِ ذَلِکَ جُعِلَتِ الرَّکْعَتَانِ الْأَوَّلَتَانِ کُلَّمَا حَدَثَ فِیهِمَا حَدَثٌ کَانَ عَلَی صَاحِبِهِمَا إِعَادَتُهُمَا وَ هِیَ الْفَرْضُ الْأَوَّلُ وَ هِیَ أَوَّلُ مَا فُرِضَتْ عِنْدَ الزَّوَالِ یَعْنِی صَلَاةَ الظُّهْرِ.
وَ
رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ ارْکَعْ لِرَبِّکَ یَا مُحَمَّدُ- فَرَکَعَ فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّیَ الْعَظِیمِ فَفَعَلَ ذَلِکَ ثَلَاثاً ثُمَّ أَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ أَنِ ارْفَعْ رَأْسَکَ یَا مُحَمَّدُ- فَفَعَلَ فَقَامَ مُنْتَصِباً فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ أَنِ اسْجُدْ لِرَبِّکَ یَا مُحَمَّدُ- فَخَرَّ رَسُولُ اللَّهِ ص سَاجِداً فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّیَ الْأَعْلَی وَ بِحَمْدِهِ- فَفَعَلَ ذَلِکَ ثَلَاثاً (1)
**
ترجمه:
عمر بن اُذينة گوید: امام صادق (ع) در حدیثی طولانی فرمود: همانا خداوند پیامبر (ع) را عروج داد پس جبرئیل اذان گفت: الله أكبر ، الله أكبر ، أشهد أن لا إله إلاّ الله ، أشهد أن لا إله إلاّ الله ، أشهد أنّ محمّداً رسول الله صلىاللهعليهوآله ، أشهد أنّ محمّداً رسول الله صلىاللهعليهوآله ، حيّ على الصلاة ، حيّ على الصلاة ، حيّ على الفلاح ، حيّ على الفلاح ، حيّ على خير العمل ، حيّ على خير العمل ، قد قامت الصلاة ، قد قامت الصلاة سپس حقّ عزّ و جل فرمود: ای محمّد رو به حجر الاسود که در مقابلم هست نما و به عدد حجابهایم (تعداد آنها هفت تا است) مرا با گفتن تکبیر به بزرگی یاد نما و از اینجاست که تکبیرات افتتاحیه هفت تا است چه آنکه حجابها همان طوری که اشاره شد هفت تا می باشند و پس از انقطاع حجب قرائت را شروع نما و از اینجا است که افتتاح سنّت شده و حجبی که طبق طبق روی هم قرار گرفته اند سه تا بوده به عدد نوری که بر محمّد صلّی اللَّه علیه و آله نازل گردید، یعنی سه مرتبه از این رو افتتاح سه مرتبه بوده و تکبیر هفت مرتبه می باشد. و وقتی از تکبیر و افتتاح فارغ شده خداوند عزّ و جل فرمود: آلان به من رسیدی پس اسم مرا یاد کن: حضرت فرمود: بسم اللَّه الرحمن الرحیم و به همین خاطر در اوّل هر سوره گفتن بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ مشروع گردید سپس حق تعالی به آن حضرت فرمود: مرا ستایش کن. حضرت عرضه داشت: الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ نبی اکرم صلّی اللَّه علیه و آله در نفس خود پس از تحمید عرضه داشت: شکرا. بلافاصله حق تعالی فرمود: ای محمّد، حمد و ستایش مرا با گفتن (شکرا) قطع کردی پس دوباره اسم مرا ببر و به همین خاطر در سوره حمد عبارت «الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» دو مرتبه گفته می شود و وقتی به «و لا الضّالّین» رسید نبی اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمود: الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ شکرا (یعنی در مقام شکر این عبارت را فرمود) خدای عزیز جبار فرمود: ذکر مرا قطع کردی پس اسمم را یاد کن. پیامبر صلّی اللَّه علیه و آله فرمودند: بسم اللَّه الرحمن الرحیم و به خاطر همین بعد از حمد ابتداء سوره بعدی گفتن بسم اللَّه الرحمن الرحیم مشروع گردید، پس از آن حق تعالی به حضرت فرمود: بخوان: قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ تا آخر به همان نحوی که نازل گردیده چه آنکه این سوره نسبت و نعت و اوصاف مرا بیان می کند. سپس دو دستت را پایین آور و بر دو کاسه زانوهایت قرار بده و پس از آن به عرش من بنگر. رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله می فرماید: به بزرگی عرش نگریستم روحم طیران کرد و حالت غش بر من عارض شد پس الحام شدم به این که بگویم: سبحان ربی العظیم و بحمده، به خاطر آن عظمتی که دیده بودم، باری وقتی این کلام را گفتم حالت غش از من بطرف شد تا جایی که آن را هفت بار گفتم (البته نسبت به هفت بار نیز الحام شدم) باری به نفس و روحم مراجعه نموده و همان طوری که قبلا بودم، گردیدم و به همین جهت گفتن سبحان ربی العظیم و بحمده در رکوع مشروع گردید. بعد حق عزّ و جلّ فرمود: سر را بردار من سر برداشتم نظرم به چیزی افتاد که عقل از سرم پرید پس بلافاصله با صورت و دو دست به زمین رفته و الحام شدم که بگویم: سبحان ربی الاعلی و بحمده و این به خاطر علو و بلندی چیزی بود که دیدم: ذکر مزبور را هفت بار گفتم و هر بار که می گفتم اندکی به حال آمده و حالت غش از من دور می شد باری پس از اتمام هفت بار نشستم، پس در سجود گفتن: سبحان ربی الاعلی و بحمده و نیز نشستن بین دو سجده که حضرت آن را به منظور استراحت از غش و علو و بزرگی آنچه دیده بودند انجام دادند مشروع گردید. سپس پروردگارم به من الهام فرمود و خواست که سر را بالا کنم، پس سر را بالا کرده و آن علو و بلندمرتبگی را که دیدم حالت غش به من دست داد پس به رو افتاده و صورت و دستهایم را رو به زمین قرار داده و گفتم سبحان ربی الاعلی و بحمده، این ذکر را هفت بار گفتم و سپس سر را بلند کرده و پیش از آنکه بایستم نشستم تا دو باره به علو و بلندمرتبگی حضرتش نظر افکنم، و به خاطر همین دو سجده از یک رکعت جعل گردید و نیز به همین جهت نشستن خفیف پیش از برخاستن مشروع شد. پس از آن ایستادم، حق عزّ و جل فرمود: یا محمّد سوره حمد را بخوان، پس آن را به همان نحوی که اوّل خوانده بودم، خواندم، پس از آن فرمود: بخوان: إِنَّا أَنْزَلْناهُ ... زیرا این سوره نسبت تو و اهل بیت تو تا روز قیامت را بیان می کند، پس از آن به رکوع رفتم و در رکوع و سجودش همان ذکرهایی را که اوّل گفته بودم، گفتم و پس از آن خواستم که برخیزم پروردگار متعال فرمود: ای محمّد نعمت هایی که به تو دادم را به یاد آور و اسم مرا ببر حق تبارک و تعالی به من الهام نمود که بگویم: بسم اللَّه، لا اله الّا اللَّه، و الاسماء الحسنی کلّها للَّه. پس به من فرمود: یا محمّد بعد از این درود بر خود و اهل بیتت بفرست. من گفتم: صلّی اللَّه علیّ و علی اهل بیتی، و خداوند هم خواسته مرا انجام داد یعنی رحمت بر من و اهل بیتم فرستاد سپس ملتفت شدم خود را در صفوف فرشتگان و انبیاء یافتم، پروردگارم فرمود: یا محمّد، سلام بده گفتم: السّلام علیکم و رحمة اللَّه و برکاته. حق تعالی فرمود: ای محمّد من محققا سلام و تحیّت بوده و رحمت و برکات تو و ذریّه تو می باشد، پس از آن امر فرمود که به سمت چپ توجه نکنم. و اوّلین سوره ای که بعد از قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ شنیدم، إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ بود، باری به خاطر آنچه گفته شد سلام را یک بار می دهند و در آن حال صورت باید به طرف قبله باشد و نیز به جهت آنچه ذکر شد تسبیح و در رکوع و سجود به عنوان شکر بجا آورده می شود. و امّا «سمع اللَّه لمن حمده» گفتم آن به خاطر این جهت مشروع گردید که نبیّ اکرم صلّی اللَّه علیه و آله فرمودند از رکوع که سر برداشتم صدای ضجّه و ناله فرشتگان را شنیدم، گفتم: سمع اللَّه لمن حمده بالتسبیح و التهلیل و به جهت کلّ آنچه بیان داشتیم است که هر گاه در دو رکعت اوّل و دوّم نماز حدثی حادث شود و خللی اتّفاق بیفتد مصلّی باید نمازش را اعاده کند و این دو رکعت فرض اوّل محسوب می شود و آن در وقت زوال یعنی نماز ظهر واجب گردید. و روایت کرد کلینی امام صادق (ع) فرمود: پس وحی کرد خداوند برای پیامبر (ص) اى محمّد! براى پروردگار خويش ركوع كن. وقتى ركوع كرد، در حال ركوع به او وحى فرمود كه بگو:«سبحان ربّى العظيم»، حضرتش سه بار آن را گفت. سپس خداوند وحى فرمود كه اى محمّد! سر خود را بلند كن! رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله راست ايستاد و خداوند به او وحى فرمود كه اى محمّد! براى پروردگار خويش سجده كن. رسول خدا صلّى اللّه عليه و اله به سجده افتاد، و خداوند عزّ و جلّ به او وحى فرمود كه بگو:«سبحان ربّى الأعلى» و آن را نيز سه بار گفت.
7087- 11- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ الْکُوفِیِّ عَنْ صَبَّاحٍ الْحَذَّاءِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع کَیْفَ صَارَتِ الصَّلَاةُ
رَکْعَةً وَ سَجْدَتَیْنِ وَ کَیْفَ إِذَا صَارَتْ سَجْدَتَیْنِ لَمْ تَکُنْ رَکْعَتَیْنِ فَقَالَ إِذَا سَأَلْتَ عَنْ شَیْءٍ فَفَرِّغْ قَلْبَکَ لِتَفْهَمَ إِنَّ أَوَّلَ صَلَاةٍ صَلَّاهَا رَسُولُ اللَّهِ ص- إِنَّمَا صَلَّاهَا فِی السَّمَاءِ (1)بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی قُدَّامَ عَرْشِهِ جَلَّ جَلَالُهُ وَ ذَلِکَ أَنَّهُ لَمَّا أُسْرِیَ بِهِ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ- ادْنُ مِنْ صَادٍ فَاغْسِلْ مَسَاجِدَکَ وَ طَهِّرْهَا وَ صَلِّ لِرَبِّکَ فَتَوَضَّأَ وَ أَسْبَغَ وُضُوءَهُ ثُمَّ اسْتَقْبَلَ عَرْشَ (2)الْجَبَّارِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی قَائِماً فَأَمَرَهُ بِافْتِتَاحِ الصَّلَاةِ فَفَعَلَ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ اقْرَأْ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ. الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ إِلَی آخِرِهَا فَفَعَلَ ذَلِکَ ثُمَّ أَمَرَهُ أَنْ یَقْرَأَ نِسْبَةَ رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ. قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ. اللَّهُ الصَّمَدُ (3)ثُمَّ أَمْسَکَ عَنْهُ الْقَوْلَ فَقَالَ کَذَلِکَ اللَّهُ کَذَلِکَ اللَّهُ کَذَلِکَ اللَّهُ- فَلَمَّا قَالَ ذَلِکَ قَالَ ارْکَعْ یَا مُحَمَّدُ لِرَبِّکَ فَرَکَعَ فَقَالَ لَهُ وَ هُوَ رَاکِعٌ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّیَ الْعَظِیمِ وَ بِحَمْدِهِ- فَفَعَلَ ذَلِکَ ثَلَاثاً ثُمَّ قَالَ لَهُ ارْفَعْ رَأْسَکَ یَا مُحَمَّدُ فَفَعَلَ فَقَامَ مُنْتَصِباً بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ فَقَالَ لَهُ اسْجُدْ یَا مُحَمَّدُ لِرَبِّکَ فَخَرَّ رَسُولُ اللَّهِ ص سَاجِداً فَقَالَ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّیَ الْأَعْلَی وَ بِحَمْدِهِ- فَفَعَلَ ذَلِکَ ثَلَاثاً فَقَالَ لَهُ اسْتَوِ جَالِساً یَا مُحَمَّدُ فَفَعَلَ فَلَمَّا اسْتَوَی جَالِساً ذَکَرَ جَلَالَ رَبِّهِ فَخَرَّ لِلَّهِ سَاجِداً مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِهِ لَا لِأَمْرٍ أَمَرَهُ رَبُّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَسَبَّحَ اللَّهَ ثَلَاثاً فَقَالَ انْتَصِبْ قَائِماً فَفَعَلَ فَلَمْ یَرَ مَا کَانَ رَأَی مِنْ عَظَمَةِ رَبِّهِ جَلَّ جَلَالُهُ فَقَالَ لَهُ اقْرَأْ یَا مُحَمَّدُ- وَ افْعَلْ کَمَا فَعَلْتَ فِی الرَّکْعَةِ الْأُولَی فَفَعَلَ ذَلِکَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَةً وَاحِدَةً فَلَمَّا رَفَعَ رَأْسَهُ ذَکَرَ جَلَالَةَ رَبِّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی الثَّانِیَةَ فَخَرَّ رَسُولُ اللَّهِ ص سَاجِداً مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِهِ لَا لِأَمْرٍ أَمَرَهُ رَبُّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَسَبَّحَ أَیْضاً ثُمَّ قَالَ لَهُ ارْفَعْ رَأْسَکَ ثَبَّتَکَ اللَّهُ وَ اشْهَدْ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ ص وَ أَنَّ السَّاعَةَ آتِیَةٌ لَا رَیْبَ فِیهَا وَ أَنَّ اللَّهَ یَبْعَثُ مَنْ فِی الْقُبُورِ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ- وَ ارْحَمْ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ-
کَمَا صَلَّیْتَ وَ بَارَکْتَ وَ تَرَحَّمْتَ وَ مَنَنْتَ عَلَی إِبْرَاهِیمَ وَ آلِ إِبْرَاهِیمَ إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ اللَّهُمَّ تَقَبَّلْ شَفَاعَتَهُ (1)وَ ارْفَعْ دَرَجَتَهُ- فَفَعَلَ فَقَالَ لَهُ [سَلِّمْ] (2)یَا مُحَمَّدُ- وَ اسْتَقْبَلَ رَبَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی مُطْرِقاً فَقَالَ السَّلَامُ عَلَیْکَ فَأَجَابَهُ الْجَبَّارُ جَلَّ جَلَالُهُ فَقَالَ وَ عَلَیْکَ السَّلَامُ یَا مُحَمَّدُ- قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع وَ إِنَّمَا کَانَتِ الصَّلَاةُ الَّتِی أُمِرَ بِهَا رَکْعَتَیْنِ وَ سَجْدَتَیْنِ وَ هُوَ ص إِنَّمَا سَجَدَ سَجْدَتَیْنِ فِی کُلِّ رَکْعَةٍ کَمَا أَخْبَرْتُکَ مِنْ تَذَکُّرِهِ لِعَظَمَةِ رَبِّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی فَجَعَلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَرْضاً الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
] اسحاق بن عمار گوید: از امام کاظم (ع) پرسیدم: چگونه نماز يك ركعت با دو سجده گرديده است و چگونه با دو سجده دو ركعت خوانده نمىشود؟ حضرت فرمودند:حال كه از مطلبى جويا شدى دل را از اوهام و خيالات خالى كن تا آنچه برايت مىگويم را بفهمى،اوّلين نمازى را كه رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلم خواند در آسمان مقابل حق تبارك و تعالى و در جلو عرش الهى بجا آوردند و شرح آن اين است كه:وقتى آن سرور را سير داده و به آسمان بردند و حضرتش به عرش بارى تعالى رسيد،حق تعالى تجلّى نمود و رسول گرامى با ديدگان خود جلوه حق جلّت عظمته را ديد،حق تعالى فرمود:اى محمّد نزديك صاد شو و مساجد(مواضعى كه در سجود روى زمين قرار مىگيرد)خود را بشوى و طاهر نما و سپس براى پروردگارت نماز كن. رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلم به مكانى كه خدا امر به او فرموده بود نزديك شد و از آن وضوء شادابى گرفت سپس رو به جبّار تبارك و تعالى ايستاد،حق تعالى امر فرمود كه تكبير افتتاح نماز را بگويد،حضرت گفت،حق تعالى فرمود:اى محمّد بخوان: « بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِيمِ،اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ اَلْعٰالَمِينَ »....تا آخر سوره،حضرت سوره را تا آخر خواندند بعد حق تعالى امر نمود كه اوصاف او را قرائت نمايد به اين نحو: « بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِيمِ قُلْ هُوَ اَللّٰهُ أَحَدٌاَللّٰهُ اَلصَّمَدُ »به اينجا كه رسيد حق كلام را قطع نمود،پس رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله و سلم گفت:« قُلْ هُوَ اَللّٰهُ أَحَدٌاَللّٰهُ اَلصَّمَدُ ». سپس حق تعالى فرمود:بگو:« لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ`وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ » و سخن را قطع نمود،رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله سه مرتبه گفت:كذلك اللّٰه ربى. و وقتى حضرت اين جمله را تمام كرد حق تعالى فرمود:اى محمّد براى پروردگارت ركوع كن،پس حضرت ركوع نمود و در آن حال سه مرتبه گفت:سبحان ربّى العظيم و بحمده،سپس پروردگار فرمود:اى محمّد سر خود را بردار،حضرت سر برداشت و در مقابل حق عزّ و جل ايستاد،پس خداوند فرمود:اى محمّد براى پروردگارت سجده كن،پس رسول خدا به سجده رفت،حق فرمود:بگو:سبحان ربّى الاعلى و بحمده،حضرت اين ذكر را سه مرتبه گفت،پس حق تعالى فرمود اى محمّد آرام بنشين،حضرت آرام نشست و متذكر جلال و عظمت پروردگاريش گرديد پس بدون اين كه حق تعالى او را امر نمايد به سجده ديگر،به سجده رفت و در آن سه مرتبه ذكر سجود را گفت،پس خطاب آمد كه بايست،پس ايستاد و آن عظمتى را كه ديده بود ديگر نديد،بارى حق تعالى فرمود:بخوان و بجا آور همان طورى كه در ركعت اوّل خواندى و بجا آوردى،پس حضرت مانند ركعت اوّل، ركعت ديگر بجا آورد و سپس يك سجده انجام داد و وقتى سر از آن برداشت متذكر جلالت پروردگار تبارك و تعالى گرديد،پس بدون اين كه حق تعالى به او امر كند، حضرت از نزد خود به سجده رفت و در آن تسبيح حق تعالى را گفت و پس از آن حق تعالى به او گفت:سر را بردار كه خدا تو را ثابت بدارد. و اين عبارت را بگو: أشهد أن لا اله الاّ اللّٰه و أنّ محمّدا رسول اللّٰه و« أَنَّ اَلسّٰاعَةَ آتِيَةٌ لاٰ رَيْبَ فِيهٰا وَ أَنَّ اَللّٰهَ يَبْعَثُ مَنْ فِي اَلْقُبُورِ »،اللّهمّ صلّ على محمّد و آله محمّد و ارحم محمّدا و آل محمّد كما صلّيت و باركت و ترحّمت و مننت على ابراهيم و آل ابراهيم إنّك حميد مجيد، اللّهمّ تقبّل شفاعته في امّته و ارفع درجته. حضرت اين عبارات را اداء نمود،سپس حق تعالى فرمود:يا محمّد رو به قبله نما و به طرف قبله سلام بده پس حضرت به طرف قبله به پروردگار تبارك و تعالى سلام داد و گفت:السّلام عليك،جبّار جلّ جلاله در جواب فرمود:و عليك السلام يا محمّد،بنعمتى قوّيتك على طاعتى و بعصمتى ايّاك اتّخذتك نبيّا و حبيبا. سپس حضرت ابى الحسن عليه السّلام فرمود:نمازى كه پيامبر مأمور به خواندنش شدند دو ركعت با دو سجده بود منتهى آن سرور در هر ركعت دو سجده نمود و جهتش همان بود كه به تو خبر داده و گفتم وقتى حضرت متذكّر عظمت پروردگارش گرديد دوباره سجده نمود و پس از صدور آن از رسول گرامى حق تعالى آن را در نماز فرض و واجب گرداند.
7088- 12- (3)وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ الْکُوفِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عِکْرِمَةَ بْنِ عَبْدِ الْعَرْشِ (4)عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَکَمِ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ عِلَّةِ الصَّلَاةِ کَیْفَ صَارَتْ رَکْعَتَیْنِ وَ أَرْبَعَ سَجَدَاتٍ أَ لَا کَانَتْ رَکْعَتَیْنِ وَ سَجْدَتَیْنِ فَذَکَرَ نَحْوَ حَدِیثِ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع یَزِیدُ اللَّفْظَ وَ یَنْقُصُ.
**
ترجمه:
هشام بن حكم گويد: از امام صادق عليه السّلام راجع به علّت نماز سؤال كرده و عرضه داشتم: باستثناى مواردى كه نماز دو ركعت و دو سجده مىباشد چگونه دو ركعت و چهار سجده گرديده است ؟ پس امام عليه السّلام نظير آنچه در حديث اسحاق بن عمّار از حضرت ابى الحسن عليه السّلام نقل شد را فرمودند منتهى با زياد و كم كردن الفاظ.
7089- 13- (5)وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَبِی الْعَلَاءِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ حَذَفَ ذِکْرَ التَّشَهُّدِ وَ التَّسْلِیمِ.
**
ترجمه:
] امام صادق (عليه السّلام) مانند حدیث قبل روایت کرد البته ذکر تشهد و تسلیم را حذف کرد
7090- 14- (6)وَ فِی الْخِصَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ
1) فی نسخة- شفاعته فی اللّه. (هامش المخطوط)، و فی المصدر- شفاعته فی أمته.
2) أثبتناه من المصدر.
3) علل الشرائع- 335- 2 الباب 32.
4) فی المصدر- عکرمة بن عبد العزیز.
5) المحاسن- 323- 64، تقدمت قطعة منه فی الحدیث 8 من الباب 54 من أبواب الوضوء.
6) الخصال- 284- 35، و أورده فی الحدیث 8 من الباب 3 من أبواب الوضوء، و أورده أیضا عن التهذیب فی الحدیث 1 من الباب 9 من أبواب القبلة، و فی الحدیث 5 من الباب 29 من أبواب القراءة، و فی الحدیث 5 من الباب 10 من أبواب الرکوع، و فی الحدیث 1 من الباب 28 من أبواب السجود، و فی الحدیث 1 من الباب 7 من أبواب التشهد و فی الحدیث 4 من الباب 1 من أبواب القواطع.
عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: لَا تُعَادُ الصَّلَاةُ إِلَّا مِنْ خَمْسَةٍ الطَّهُورِ وَ الْوَقْتِ وَ الْقِبْلَةِ وَ الرُّکُوعِ وَ السُّجُودِ ثُمَّ قَالَ ع الْقِرَاءَةُ سُنَّةٌ وَ التَّشَهُّدُ سُنَّةٌ وَ التَّکْبِیرُ سُنَّةٌ وَ لَا یَنْقُضُ السُّنَّةُ الْفَرِیضَةَ.
أَقُولُ: قَدْ عَرَفْتَ مَعْنَی السُّنَّةِ فِی مِثْلِ هَذَا (1).
**
ترجمه:
زرارة گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: نماز را نبايد دوباره خواند مگر از پنج چيز كسرى داشته باشد طهارت و وقت و قبله و ركوع و سجود و سپس فرمود حمد و سوره خواندن در نماز سنت است و تشهد سنت است و تكبير سنت است و نبايد فريضه سنت را در هم شكند.
7091- 15- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع فِی حَدِیثِ شَرَائِعِ الدِّینِ قَالَ: وَ فَرَائِضُ الصَّلَاةِ سَبْعٌ الْوَقْتُ وَ الطَّهُورُ وَ التَّوَجُّهُ وَ الْقِبْلَةُ وَ الرُّکُوعُ وَ السُّجُودُ وَ الدُّعَاءُ.
**
ترجمه:
] راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: واجبات نماز هفت تاست: وقت، طهارت، توجّه، قبله، ركوع، سجود و دعا.
7092- 16- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: لِیَخْشَعِ الرَّجُلُ فِی صَلَاتِهِ فَإِنَّ مَنْ خَشَعَ قَلْبُهُ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ خَشَعَتْ جَوَارِحُهُ فَلَا یَعْبَثْ بِشَیْءٍ اجْلِسُوا فِی الرَّکْعَتَیْنِ حَتَّی تَسْکُنَ جَوَارِحُکُمْ ثُمَّ قُومُوا فَإِنَّ ذَلِکَ مِنْ فِعْلِنَا إِذَا قَامَ أَحَدُکُمْ (مِنَ الصَّلَاةِ فَلْیُرْجِعْ یَدَهُ حِذَاءَ صَدْرِهِ) (4)فَإِذَا کَانَ أَحَدُکُمْ بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ جَلَّ جَلَالُهُ فَلْیَتَحَرَّی بِصَدْرِهِ وَ لْیُقِمْ صُلْبَهُ وَ لَا یَنْحَنِی إِذَا فَرَغَ أَحَدُکُمْ مِنَ الصَّلَاةِ فَلْیَرْفَعْ یَدَهُ (5)إِلَی السَّمَاءِ وَ لْیَنْصَبْ فِی الدُّعَاءِ لَا یَنْفَتِلُ الْعَبْدُ مِنْ صَلَاتِهِ حَتَّی یَسْأَلَ اللَّهَ الْجَنَّةَ وَ یَسْتَجِیرَ بِهِ مِنَ النَّارِ وَ یَسْأَلَهُ أَنْ یَرْزُقَهُ (6)مِنَ الْحُورِ الْعِینِ إِذَا قَامَ أَحَدُکُمْ إِلَی صَلَاةٍ فَلْیُصَلِّ صَلَاةَ
مُوَدِّعٍ لَا یَقْطَعُ الصَّلَاةَ التَّبَسُّمُ وَ تَقْطَعُهَا الْقَهْقَهَةُ لِیَرْفَعِ الرَّجُلُ السَّاجِدُ مُؤَخَّرَهُ فِی الْفَرِیضَةِ إِذَا سَجَدَ إِذَا صَلَّیْتَ فَأَسْمِعْ نَفْسَکَ الْقِرَاءَةَ وَ التَّکْبِیرَ وَ التَّسْبِیحَ إِذَا انْفَتَلْتَ مِنَ الصَّلَاةِ فَانْفَتِلْ عَنْ یَمِینِکَ.
**
ترجمه:
امام علی (علیه السلام ) در حدیث چهارصدگانه فرمود: مرد در نماز خود بايد خشوع داشته باشد زيرا هر كس دلش ترس از خدا دارد اعضايش هم ترس دارند با هيچ چيز در نماز بازى مكن در هر دو ركعت بعد از سجده بايد بنشينيد تا اعضاى شما بجا افتد سپس برخيزيد روش ما چنين است چون يكى از شما از نماز برخيزد دستش را بسينهاش برگرداند چون برابر خداى جل جلاله بايستيد سينه را پيش داريد و راست بايستيد و خم نباشيد و چون يكى از شما از نماز فارغ شد دستها بسوى آسمان بلند كند و دعا نمايد. بنده از نماز خود منصرف نشود تا از خدا بهشت را بخواهد و از دوزخ باو پناه برد و از او بخواهد كه حور العين باو روزى كند. چون بنماز بايستيد نماز كسى را بخوانيد كه با نماز وداع ميكند. تبسم نماز را نميبرد ولى خندۀ قاهقاه نماز را ميبرد. مرد در سجده نماز واجب پائين تنه خود را بلند كند چون كسى از شما خواهد غسل كند نخست دو ذراعش را بشويد. چون نماز ميخوانى چنان بخوان كه خود قرائت حمد و سوره و تكبير و تسبيح خود را بشنوى چون از نماز منصرف شوى بسمت راست توجه كن
7093- 17- (1)عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ الْمُرْتَضَی فِی رِسَالَةِ الْمُحْکَمِ وَ الْمُتَشَابِهِ نَقْلًا مِنْ تَفْسِیرِ النُّعْمَانِیِّ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی (2)عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: حُدُودُ الصَّلَاةِ أَرْبَعَةٌ مَعْرِفَةُ الْوَقْتِ وَ التَّوَجُّهُ إِلَی الْقِبْلَةِ وَ الرُّکُوعُ وَ السُّجُودُ وَ هَذِهِ عَوَامُّ فِی جَمِیعِ النَّاسِ الْعَالِمِ وَ الْعَامِلِ وَ مَا یَتَّصِلُ بِهَا مِنْ جَمِیعِ أَفْعَالِ الصَّلَاةِ وَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ وَ غَیْرِ ذَلِکَ وَ لَمَّا عَلِمَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ أَنَّ الْعِبَادَ لَا یَسْتَطِیعُونَ أَنْ یُؤَدُّوا هَذِهِ الْحُدُودَ کُلَّهَا عَلَی حَقَائِقِهَا جَعَلَ فِیهَا (3)فَرَائِضَ وَ هِیَ الْأَرْبَعَةُ الْمَذْکُورَةُ (وَ جَعَلَ فِیهَا مِنْ غَیْرِ هَذِهِ الْأَرْبَعَةِ الْمَذْکُورَةِ) (4)مِنَ الْقِرَاءَةِ وَ الدُّعَاءِ وَ التَّسْبِیحِ وَ التَّکْبِیرِ وَ الْأَذَانِ وَ الْإِقَامَةِ وَ مَا شَاکَلَ ذَلِکَ سُنَّةً وَاجِبَةً (مَنْ أَحَبَّهَا یَعْمَلُ بِهَا) (5)فَهَذَا ذِکْرُ حُدُودِ الصَّلَاةِ.
**
ترجمه:
امام علی (علیه السلام ) فرمود: احکام نماز چهار حکم است: شناخت وقت، روی کردن به قبله، رکوع و سجود، و این چهار حکم به همراه همه اعمال نماز، اذان، اقامه و غیره که به آن مربوط می¬شود در همه دنیا عمومی است، و زمانی که خداوند سبحان دانست که بندگان نمی¬توانند همه این احکام را به طور کامل و بایسته به جای آورند، در آن فرائضی را تعیین کرد که همان چهار حکم مذکور است، و غیر از این چهارحکم مذکور قرائت، دعا، تسبیح، تکبیر، اذان، اقامه و امثال آن را در نماز سنت واجبی قرار داد که هر که دوست دارد بدان عمل می¬نماید، و این ذکر احکام نماز است.
7094- 18- (6)مُحَمَّدُ بْنُ مَکِّیٍّ الشَّهِیدُ فِی کِتَابِ الْأَرْبَعِینَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ بَابَوَیْهِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَی الْهُذَلِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ ع قَالَ: أَتَی الثَّقَفِیُّ رَسُولَ اللَّهِ ص یَسْأَلُ عَنِ الصَّلَاةِ فَقَالَ إِذَا قُمْتَ إِلَی الصَّلَاةِ فَأَقْبِلْ عَلَی اللَّهِ بِوَجْهِکَ
یُقْبِلْ عَلَیْکَ فَإِذَا رَکَعْتَ فَانْشُرْ أَصَابِعَکَ عَلَی رُکْبَتَیْکَ وَ ارْفَعْ صُلْبَکَ فَإِذَا سَجَدْتَ فَمَکِّنْ جَبْهَتَکَ مِنَ الْأَرْضِ وَ لَا تَنْقُرْهُ کَنَقْرَةِ الدِّیکِ.
**
ترجمه:
محمد بن موسی هذلی گويد: امام زين العابدين عليه السّلام فرمود: ثقفی نزد رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله آمد تا در بارۀ نماز سؤالى كند. پيامبر اكرم صلّى اللّٰه عليه و آله به او فرمود : چون به نمازت برمىخيزى با چهره رو به خدا كن، تا به تو رو كند، و چون ركوع نمودى انگشتانت را بر زانوانت بگستران و پشتت را بلند كن، و چون سجده كردى پيشانيت بر زمين ثابت و استوار بدار، و مانند خروس نوك را به زمين نزن.
7095- 19- (1)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ النِّسَاءِ هَلْ عَلَیْهِنَّ افْتِتَاحُ الصَّلَاةِ وَ التَّشَهُّدُ وَ الْقُنُوتُ وَ الْقَوْلُ فِی صَلَاةِ اللَّیْلِ وَ صَلَاةِ الزَّوَالِ مَا عَلَی الرِّجَالِ قَالَ نَعَمْ.
أَقُولُ: وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَی تَفْصِیلِ الْأَحْکَامِ الْمُشَارِ إِلَیْهَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَی (2).
**
ترجمه:
علی بن جعفر از برادرش امام کاظم (علیه السلام ) روایت کرد: از او زنان سؤال کردم که آیا خواندن نماز، تشهد، قنوت، و گفتن آنچه که بر مردان در نماز ظهر و نماز شب لازم است، بر آنان است؟ فرمود: بله
(3)2 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ الْخُشُوعِ فِی الصَّلَاةِ وَ اسْتِحْضَارِ عَظَمَةِ اللَّهِ وَ اسْتِشْعَارِ هَیْبَتِهِ وَ أَنْ یُصَلِّیَ صَلَاةَ مُوَدِّعٍ **
ترجمه:
باب مستحب موکد است ذلیل بودندر نماز و توجه به عظمت خدا و هیبت او و نماز آخرین نماز باشد
7096- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا کُنْتَ فِی صَلَاتِکَ فَعَلَیْکَ بِالْخُشُوعِ (5)- وَ الْإِقْبَالِ عَلَی صَلَاتِکَ فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَی یَقُولُ الَّذِینَ هُمْ فِی صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ (6).
**
ترجمه:
حلبی گويد: امام صادق عليه السلام فرمود: هرگاه وارد نماز شدى ، با خشوع باش و به نمازت توجّه قلبى داشته باش ؛ زيرا خداوند متعال مى فرمايد : «همانان كه در نمازشان خاشعند» .
1) قرب الإسناد- 100.
2) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 14 من الباب 8 من أبواب أعداد الفرائض و فی الباب 12 من أبواب القبلة، و یأتی ما یدلّ علی تفصیل الأحکام فی الحدیث 3 من الباب 2 من أبواب القیام، و یأتی أیضا فی الباب 17 من أبواب القیام، و فی الحدیث 11 و 12 و 17 من الباب 49 من أبواب جهاد النفس.
3) الباب 2 فیه 8 أحادیث.
4) الکافی 3- 300- 3.
5) فی المصدر- بالتخشع.
6) المؤمنون 23- 2.
7097- 2- (1)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ رِبْعِیِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع إِذَا قَامَ إِلَی (2)الصَّلَاةِ تَغَیَّرَ لَوْنُهُ فَإِذَا سَجَدَ لَمْ یَرْفَعْ رَأْسَهُ حَتَّی یَرْفَضَّ (3)عَرَقاً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
فضيل بن يسار گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هرگاه على بن الحسين عليهما السّلام به نماز مىايستاد رنگش تغيير مىكرد و چون به سجده مىرفت، سر خود را برنمىداشت تا اينكه عرق از آن جارى مىشد
7098- 3- (5)وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ أَبِی دَاوُدَ جَمِیعاً عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی جَهْمَةَ عَنْ جَهْمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ أَبِی ع یَقُولُ کَانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ ع إِذَا قَامَ فِی الصَّلَاةِ کَأَنَّهُ سَاقُ شَجَرَةٍ لَا یَتَحَرَّکُ مِنْهُ شَیْءٌ إِلَّا مَا حَرَّکَتِ (6)الرِّیحُ مِنْهُ.
**
ترجمه:
جهم بن حميد گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: پدر بزرگوارم عليه السّلام مىفرمود: على بن الحسين عليهما السّلام چنان بود كه هرگاه به نماز مىايستاد، همانند تنۀ درختى بود كه عضوى از او حركت نمىكند، مگر آنچه باد به حركت وا مىدارد.
7099- 4- (7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی رَأَیْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع- إِذَا قَامَ فِی الصَّلَاةِ غَشِیَ لَوْنَهُ لَوْنٌ آخَرُ فَقَالَ لِی وَ اللَّهِ إِنَّ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ کَانَ یَعْرِفُ الَّذِی یَقُومُ بَیْنَ یَدَیْهِ.
**
ترجمه:
ابان بن تغلب گوید: محضر امام صادق عليه السّلام عرضه داشتم: حضرت على بن الحسين عليهما السّلام را ديدم كه هر گاه به نماز مىايستاد رنگش به رنگ ديگر تغيير مىكرد. امام عليه السّلام فرمودند : به خدا،على بن الحسين عليهما السّلام كسى را كه در مقابلش مىايستاد مىشناخت.
7100- 5- (8)وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ
أَبِیهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ (1)عَنْ عَبْدِ الْعَزِیزِ بْنِ الْمُهْتَدِی عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِی یَعْفُورٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع (یَا عَبْدَ اللَّهِ) (2)إِذَا صَلَّیْتَ صَلَاةً فَرِیضَةً فَصَلِّهَا لِوَقْتِهَا صَلَاةَ مُوَدِّعٍ یَخَافُ أَنْ لَا یَعُودَ إِلَیْهَا (3)ثُمَّ اصْرِفْ بِبَصَرِکَ إِلَی مَوْضِعِ سُجُودِکَ فَلَوْ تَعْلَمُ مَنْ عَنْ یَمِینِکَ وَ شِمَالِکَ لَأَحْسَنْتَ صَلَاتَکَ وَ اعْلَمْ أَنَّکَ بَیْنَ یَدَیْ مَنْ یَرَاکَ وَ لَا تَرَاهُ.
**
ترجمه:
عبدالله بن أبي یعفور گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: چون نماز واجبى ميخوانى در وقت بخوان و با آن وداع كن كه گويا كه ميترسى بدان برنگردى و ديده بجاى سجدهات بينداز، اگر بدانى كسى طرف راست يا چپ تو است خوب نماز ميخوانى بدان كه تو برابر كسى هستى كه تو را مىبيند و او را نميبينى.
7101- 6- (4)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ إِبْرَاهِیمَ الْکَرْخِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ قَالَ: إِنِّی لَأُحِبُّ لِلرَّجُلِ الْمُؤْمِنِ مِنْکُمْ إِذَا قَامَ فِی صَلَاةٍ فَرِیضَةٍ أَنْ یُقْبِلَ بِقَلْبِهِ إِلَی اللَّهِ تَعَالَی وَ لَا یَشْغَلَ قَلْبَهُ بِأَمْرِ الدُّنْیَا فَلَیْسَ مِنْ عَبْدٍ یُقْبِلُ بِقَلْبِهِ فِی صَلَاتِهِ إِلَی اللَّهِ تَعَالَی إِلَّا أَقْبَلَ اللَّهُ إِلَیْهِ بِوَجْهِهِ وَ أَقْبَلَ بِقُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ إِلَیْهِ بِالْمَحَبَّةِ بَعْدَ حُبِّ اللَّهِ إِیَّاهُ.
وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ بِالْإِسْنَادِ نَحْوَهُ (5).
**
ترجمه:
ابراهیم کردی گويد: امام صادق عليه السلام فرمود: دوست دارم كه فرد مؤمن شما هرگاه به نماز واجب مى ايستد ، با دل خويش به خداوند رو كند و دلش را مشغول امور دنيا نگرداند ؛ زيرا هيچ مؤمنى نيست كه در نمازش روى دل به خدا كند، مگر اين كه خداوند نيز به او توجّه كند و خداوند عزّ و جلّ او را دوست بدارد و محبّت دلهاىِ مؤمنان را نيز متوجّه او گرداند
7102- 7- (6)وَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ یُوسُفَ (7)عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ عَمَّنْ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ صَلَّی رَکْعَتَیْنِ یَعْلَمُ مَا یَقُولُ فِیهِمَا انْصَرَفَ وَ لَیْسَ بَیْنَهُ
1) هذا السند لم یرد فی المصدر لهذا المتن. و أمّا سنده فی المصدر فهو- الحسین بن إبراهیم بن ناتانه، عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن الحسین بن محبوب.
2) لیس فی المصدر.
3) فی المصدر زیادة- أبدا.
4) لم نعثر علی الحدیث فی امالی الصدوق، و رواه فی البحار 84- 240- 24 عن الثواب و أمالی المفید.
5) ثواب الأعمال- 163، أورده فی الحدیث 16 من الباب 21 من أبواب جهاد النفس.
6) ثواب الأعمال- 67.
7) فی المصدر- الحسین بن سیف.
وَ بَیْنَ اللَّهِ ذَنْبٌ إِلَّا غُفِرَ لَهُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ کَمَا یَأْتِی (1).
**
ترجمه:
سیف بن عمیره گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: هر كه دو ركعت نماز گزارد و در نماز حضور قلب داشته باشد و متوجه باشد كه چه مىگويد،از نماز كه فارغ شود براى او گناهى نيامرزيده نماند.
7103- 8- (2)وَ فِی مَعَانِی الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ مَاجِیلَوَیْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (3)عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ عَنْ یُونُسَ بْنِ ظَبْیَانَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع اعْلَمْ أَنَّ الصَّلَاةَ حُجْزَةُ اللَّهِ فِی الْأَرْضِ فَمَنْ أَحَبَّ أَنْ یَعْلَمَ مَا أَدْرَکَ مِنْ نَفْعِ صَلَاتِهِ فَلْیَنْظُرْ فَإِنْ کَانَتْ صَلَاتُهُ حَجَزَتْهُ عَنِ الْفَوَاحِشِ وَ الْمُنْکَرِ فَإِنَّمَا أَدْرَکَ مِنْ نَفْعِهَا بِقَدْرِ مَا احْتَجَزَ وَ مَنْ أَحَبَّ أَنْ یَعْلَمَ مَا لَهُ عِنْدَ اللَّهِ فَلْیَعْلَمْ مَا لِلَّهِ عِنْدَهُ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
**
ترجمه:
يونس بن ظبيان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: بدان كه نماز عامل بازدارنده از سوى خدا در زمين است ؛ پس هر كه دوست دارد بداند كه از نمازش چه سودى برده است، بنگرد كه اگر نماز او را از كارهاى زشت و ناپسند باز داشته است ، به اندازه اى كه باز ايستاده، از نماز بهره برده است و هر كس كه مىخواهد بداند ارزشش نزد خدا چقدر است بايد ببيند كه خدا نزد وى تا چه اندازه ارزشمند است!
(6)3 بَابُ تَأَکُّدِ اسْتِحْبَابِ الْإِقْبَالِ بِالْقَلْبِ عَلَی الصَّلَاةِ وَ تَدَبُّرِ مَعَانِی الْقِرَاءَةِ وَ الْأَذْکَارِ **
ترجمه:
باب مستحب موکد است حضور قلب در نماز و فکر در قرائت و ذکرهای نماز
7104- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ
1) رواه الکلینی کما یأتی فی الحدیث 2 من الباب 3 من هذه الأبواب.
2) معانی الأخبار- 236، یأتی ذیله فی الحدیث 1 من الباب 98 من أبواب جهاد النفس.
3) فی المصدر زیادة- عن أبیه
4) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 3 من الباب 20 من أبواب المقدّمة و فی الحدیث 3 و 6 من الباب 30 من أبواب اعداد الفرائض، و فی الحدیث 2 من الباب 2 من أبواب المواقیت، و فی الحدیث 16 من الباب 1 من هذه الأبواب.
5) یأتی ما یدلّ علی ذلک فی الباب 3 من هذه الأبواب و الباب 16 من أبواب القیام، و الحدیث 6 من الباب 12 من أبواب القواطع، و فی الباب 3 من أبواب جهاد النفس.
6) الباب 3 فیه 6 أحادیث.
7) الکافی 3- 363- 4.
بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِیعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ وَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُمَا قَالا إِنَّمَا لَکَ مِنْ صَلَاتِکَ مَا أَقْبَلْتَ عَلَیْهِ مِنْهَا فَإِنْ أَوْهَمَهَا کُلَّهَا أَوْ غَفَلَ عَنْ أَدَائِهَا لُفَّتْ فَضُرِبَ بِهَا وَجْهُ صَاحِبِهَا.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
فضيل بن يسار گويد: امام باقر و امام صادق عليهما السّلام فرمودند: به همان قدرى كه در نماز بدان روى آورى و دلت متوجّه باشد، براى تو منظور مىگردد. پس اگر در تمام نماز، دل متوجّه نباشد و از بهجا آوردن آن غافل باشد، آن نماز پيچيده شده و به صورت صاحبش زده مىشود
7105- 2- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ سَلَمَةَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَیْفٍ عَنْ أَبِیهِ عَمَّنْ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ مَنْ صَلَّی رَکْعَتَیْنِ یَعْلَمُ مَا یَقُولُ فِیهِمَا انْصَرَفَ وَ لَیْسَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَ اللَّهِ ذَنْبٌ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ کَمَا تَقَدَّمَ (3).
**
ترجمه:
سيف گويد: كسى كه از امام صادق عليه السّلام شنيده بود به من گفت: آن حضرت مىفرمود: هركس دو ركعت نماز بهجاى آورد و بداند كه در آن دو ركعت چه مىگويد، از نماز فارغ شود درحالىكه ميان او و خدايش گناهى نباشد.
7106- 3- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ الصَّادِقُ ع لَا تَجْتَمِعُ الرَّغْبَةُ وَ الرَّهْبَةُ فِی قَلْبٍ إِلَّا وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ فَإِذَا صَلَّیْتَ فَأَقْبِلْ بِقَلْبِکَ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِنَّهُ لَیْسَ مِنْ عَبْدٍ مُؤْمِنٍ یُقْبِلُ بِقَلْبِهِ عَلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی صَلَاتِهِ وَ دُعَائِهِ إِلَّا أَقْبَلَ اللَّهُ عَلَیْهِ بِقُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ إِلَیْهِ وَ أَیَّدَهُ مَعَ مَوَدَّتِهِمْ إِیَّاهُ بِالْجَنَّةِ.
**
ترجمه:
محمد بن علی بن الحسین گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود : ميل و رغبت بپاداش و رحمت الهى، و خوف از عظمت و جلال خداوندى يا عقوبت و عذاب الهى در دل كسى فراهم نميآيد مگر اينكه بهشت بر او واجب مىشود، پس هر گاه نماز بجا مىآورى دل خود را از صميم آن بجانب خداوند عزّ و جل متوجّه ساز كه هيچ بندۀ مؤمنى نيست كه در نماز و دعايش دل خود را متوجّه خداوند عزّ و جلّ گرداند مگر اينكه خداوند عزّ و جلّ دلهاى مؤمنان را بسوى او مايل گرداند و با جلب محبّت و دوستى مؤمنان نسبت باو خداوند او را بهشت عطا فرمايد.
7107- 4- (5)وَ فِی الْخِصَالِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: لَا یَقُومَنَّ أَحَدُکُمْ فِی الصَّلَاةِ مُتَکَاسِلًا وَ لَا نَاعِساً وَ لَا یُفَکِّرَنَّ فِی نَفْسِهِ فَإِنَّهُ بَیْنَ یَدَیْ رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِنَّمَا لِلْعَبْدِ مِنْ صَلَاتِهِ مَا أَقْبَلَ عَلَیْهِ مِنْهَا بِقَلْبِهِ.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام على عليه السلام فرمود: هيچ يك از شما با كسالت و خواب آلودگى به نماز نايستد و به خودش نيز فكر نكند ؛ زيرا در پيشگاه پروردگارِ عزّ و جلّ خويش قرار دارد. بنده را همان مقدار از نمازش نصيب است كه با توجّهِ قلبى او همراه باشد
7108- 5- (6)وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی
عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ عَنْ زَیْدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِیِّ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص رَکْعَتَانِ خَفِیفَتَانِ فِی تَفَکُّرٍ خَیْرٌ مِنْ قِیَامِ لَیْلَةٍ.
**
ترجمه:
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمودند: دو ركعت نماز سبك اما همراه تفكر ، بهتر است از شبى را تا به صبح نماز گزاردن
7109- 6- (1)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی حَمْزَةَ الثُّمَالِیِّ قَالَ: رَأَیْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع یُصَلِّی فَسَقَطَ رِدَاؤُهُ عَنْ مَنْکِبِهِ (2)قَالَ فَلَمْ یُسَوِّهِ حَتَّی فَرَغَ مِنْ صَلَاتِهِ قَالَ فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِکَ فَقَالَ وَیْحَکَ أَ تَدْرِی بَیْنَ یَدَیْ مَنْ کُنْتُ إِنَّ الْعَبْدَ لَا یُقْبَلُ مِنْهُ صَلَاةٌ إِلَّا مَا أَقْبَلَ مِنْهَا فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ هَلَکْنَا فَقَالَ کَلَّا إِنَّ اللَّهَ مُتَمِّمُ ذَلِکَ لِلْمُؤْمِنِینَ بِالنَّوَافِلِ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ فِی الْعِلَلِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ (3)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا وَ فِی أَعْدَادِ الصَّلَوَاتِ (4).
**
ترجمه:
برخى اصحاب از ابو حمزه ثمالى نقل كرده كه وى گفت: على بن الحسين عليهما السّلام را در نماز ديدم كه عباء آن حضرت از روى يكى از شانههايشان افتاده بود آن را مرتّب و منظم نكردند تا از نمازشان فارغ شدند،از آن حضرت راجع به آن پرسيدم. حضرت فرمودند: واى بر تو، آيا مىدانى در مقابل چه كسى من بودم، بنده نمازش قبول نمىشود مگر آن مقدارى از آن كه شخص به قلبش اقبال بر آن دارد. گفتم: فديه تو باشم، هلاك شديم، گفت: نه، خداوند آن را براى مؤمنان در نماز نافله تمام مى كند.
(1)4 بَابُ کَرَاهَةِ تَخْفِیفِ الصَّلَاةِ وَ اسْتِحْبَابِ الْإِطَالَةِ لِمَنْ حَدَّثَتْهُ نَفْسُهُ أَنَّهُ مُرَاءٍ **
ترجمه:
باب مکروه است کوتاه کردن نماز و مستحب است طولانی نمودن نماز برای کسیکه به ذهنش رسید ریائی است
7110- 1- (2)أَحْمَدُ بْنُ فَهْدٍ فِی عُدَّةِ الدَّاعِی عَنِ النَّبِیِّ ص قَالَ: أَسْرَقُ النَّاسِ مَنْ سَرَقَ مِنْ صَلَاتِهِ تُلَفُّ کَمَا یُلَفُّ الثَّوْبُ الْخَلَقُ فَیُضْرَبُ بِهَا وَجْهُهُ.
**
ترجمه:
] احمد بن فهد گويد: پيامبر صلي الله علیه وآله فرمودند: دزدترينِ مردم كسى است كه از نماز خود مى دزدد؛ نماز چنين كسى، همانند يك جامه كهنه، مُچاله مى گردد و به چهره او زده مى شود.
7111- 2- (3)أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَلَبِیِّ وَ أَبِی بَصِیرٍ جَمِیعاً عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: تَخْفِیفُ الْفَرِیضَةِ وَ تَطْوِیلُ النَّافِلَةِ مِنَ الْعِبَادَةِ.
أَقُولُ: تَقَدَّمَ وَجْهُهُ فِی أَعْدَادِ الصَّلَوَاتِ (4).
**
ترجمه:
حلبی و أبي بصير گویند: امام صادق عليه السلام فرمود: كوتاه خواندن نمازِ واجب و طولانى برگزار كردن نافله، از عبادت است.
7112- 3- (5)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ هَارُونَ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْعَدَةَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ أَنَّ النَّبِیَّ ص قَالَ: إِذَا أَتَی الشَّیْطَانُ أَحَدَکُمْ وَ هُوَ فِی صَلَاتِهِ فَقَالَ إِنَّکَ مُرَاءٍ فَلْیُطِلْ (6)صَلَاتَهُ مَا بَدَا لَهُ مَا لَمْ یَفُتْهُ وَقْتُ الْفَرِیضَةِ وَ إِنْ (7)کَانَ عَلَی شَیْءٍ مِنْ أَمْرِ الْآخِرَةِ فَلْیَتَمَکَّثْ (8)مَا بَدَا لَهُ وَ إِنْ کَانَ عَلَی شَیْءٍ مِنْ أَمْرِ الدُّنْیَا فَلْیَبْرَحْ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَعْدَادِ الصَّلَوَاتِ (9).
**
ترجمه:
امام صادق و ایشان از پدرش علیهما السّلام روایت می کند که رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله فرمودند: هنگامی که در وقت نماز گزاردن یکی نزد شما آمد و گفت: شما ریاکاری می کنید، باید نماز خود را طولانی کند اما تا هنگامی که وقت واجب فوت نگردد. اما اگر در کار دیگری از امور آخرت مشغول می باشد هر چه می خواهد آن را ادامه دهد، اما اگر به یکی از کارهای دنیائی مشغول است باید به سرعت از آن خارج گردد
1) الباب 4 فیه 3 أحادیث.
2) عدّة الداعی- 34، و أورده بتمامه فی الحدیث 2 من الباب 2 من أبواب الذکر.
3) المحاسن- 324- 65، أورده أیضا فی الحدیث 3 من الباب 9 من أبواب أعداد الفرائض.
4) تقدم وجهه فی ذیله أیضا.
5) قرب الإسناد- 42، تقدم صدره فی الحدیث 3 من الباب 34 من أبواب الاحتضار.
6) فی المصدر- فلیبطل.
7) و فیه- و إذا.
8) و فیه- فلیمکث.
9) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 9 من أبواب أعداد الفرائض.
(1)1 بَابُ وُجُوبِهِ فِی الْفَرِیضَةِ مَعَ الْقُدْرَةِ فَإِنْ عَجَزَ صَلَّی جَالِساً ثُمَّ مُضْطَجِعاً عَلَی الْأَیْمَنِ ثُمَّ عَلَی الْأَیْسَرِ مُسْتَلْقِیاً مُومِیاً وَ یَرْفَعُ مَا یَسْجُدُ عَلَیْهِ إِنْ أَمْکَنَ وَ جُمْلَةٍ مِنْ أَحْکَامِ الضَّرُورَةِ **
ترجمه:
بابهای ایستادن
باب واجب بودن ایستادن در نماز واجب با داشتن قدرت اگر نمی تواند نشسته بخواند اگر نمی شود به پهلوی راست اگر نمی شود به پهلوی چپ اگر نمی شود به پشت بخوابد و اشاره کند و بالاتر رود وقت سجده اگر امکان دارد
7113- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ الَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللَّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلی جُنُوبِهِمْ (3)- قَالَ الصَّحِیحُ یُصَلِّی قَائِماً وَ قُعُوداً الْمَرِیضُ یُصَلِّی جَالِساً وَ عَلَی جُنُوبِهِمْ الَّذِی یَکُونُ أَضْعَفَ مِنَ الْمَرِیضِ الَّذِی یُصَلِّی جَالِساً.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
أبي حمزه گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: خداوند می فرماید: (همانا كسانى كه خدا را ايستاده و نشسته، و درحالىكه بر پهلو خوابيدهاند، ياد مىكنند) .امام عليه السّلام فرمود: انسان سالم با نشست و برخاست نماز میخواند و مریض، نشسته نمازش را میخواند. و عَلی جُنُوبِهِمْ؛ و منظور کسی است که از مریض، ضعیفتر است و نمازش را نشسته میخواند.
7114- 2- (5)وَ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرِیضِ إِذَا لَمْ
یَسْتَطِعِ الْقِیَامَ وَ السُّجُودَ قَالَ یُومِئُ بِرَأْسِهِ إِیمَاءً وَ أَنْ یَضَعَ جَبْهَتَهُ عَلَی الْأَرْضِ أَحَبُّ إِلَیَّ.
**
ترجمه:
حلبى گويد: از امام صادق عليه السّلام در مورد بيمارى كه توانايى ايستادن و سجده كردن را ندارد، سؤال كردم. فرمود : بايد با سر خود اشاره كند و اگر پيشانى خود را بر زمين بگذارد، نزد من بهتر است
7115- 3- (1)
(2)-
وَ عَنْهُ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنِ الْوَلِیدِ بْنِ صَبِیحٍ قَالَ: حُمِمْتُ بِالْمَدِینَةِ (2)یَوْماً فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَبَعَثَ إِلَیَّ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع بِقَصْعَةٍ فِیهَا خَلٌّ وَ زَیْتٌ وَ قَالَ أَفْطِرْ وَ صَلِّ وَ أَنْتَ قَاعِدٌ.وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
وليد بن صبيح گويد: روزى در ماه رمضان در مدينه تب گرفتم، امام صادق عليه السّلام براى من كاسۀ سركه و روغن فرستاد و فرمود: افطار كن و نمازت را در حال نشسته بخوان.
7116- 4- (4)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ رَفَعَهُ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: الْمَرِیضُ یُومِئُ إِیمَاءً.
**
ترجمه:
زراره گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: بيمار بايد به اشاره سجده كند.
7117- 5- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرِیضِ لَا یَسْتَطِیعُ الْجُلُوسَ قَالَ فَلْیُصَلِّ وَ هُوَ مُضْطَجِعٌ وَ لْیَضَعْ عَلَی جَبْهَتِهِ شَیْئاً إِذَا سَجَدَ فَإِنَّهُ یُجْزِی عَنْهُ وَ لَنْ یُکَلِّفَهُ اللَّهُ مَا لَا طَاقَةَ لَهُ بِهِ.
**
ترجمه:
سماعة گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: اگر بيمارى تاب نشستن نداشته باشد، چگونه بايد نماز بخواند ؟ امام عليه السّلام فرمود : بايد به پهلو يا به پشت بخوابد و نماز بخواند و به هنگام سجده، قطعۀ چوبى بر پيشانى بنهد و سبحان اللّه بگويد. همين نماز كفايت مىكند. خداوند كسى را خارج از تاب و توانش تكليف نمىكند
7118- 6- (6)وَ بِالْإِسْنَادِ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَکُونُ فِی عَیْنَیْهِ الْمَاءُ فَیُنْتَزَعُ الْمَاءُ مِنْهَا فَیَسْتَلْقِی عَلَی ظَهْرِهِ الْأَیَّامَ الْکَثِیرَةَ أَرْبَعِینَ یَوْماً أَوْ أَقَلَّ أَوْ أَکْثَرَ فَیَمْتَنِعُ مِنَ الصَّلَاةِ الْأَیَّامَ (7)وَ هُوَ عَلَی حَالِهِ (8)فَقَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ
وَ لَیْسَ شَیْءٌ مِمَّا حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا وَ قَدْ أَحَلَّهُ لِمَنِ اضْطُرَّ إِلَیْهِ.
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَمَاعَةَ بْنِ مِهْرَانَ أَنَّهُ سَأَلَ الصَّادِقَ ع وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ (1)
**
ترجمه:
سماعة گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: اگر كسى چشمش آب بياورد و طبيب، آب چشمش را بكشد و بيمار ناچار شود كه روزهاى طولانى: چهل روز، بيشتر و كمتر، بر پشت بخوابد و با اشارۀ سر نماز بخواند، آيا اقدام به معالجه اشكالى ندارد ؟ امامفرمود : اينگونه معالجات اشكالى ندارد. آنچه را خداوند عزت تحريم كند به هنگام ضرورت حلال مىشود.
7119- 7- (2)وَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ حُسَیْنٍ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: (سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع) (3)عَنِ الْمَرِیضِ هَلْ تُمْسِکُ لَهُ الْمَرْأَةُ شَیْئاً فَیَسْجُدَ عَلَیْهِ فَقَالَ لَا إِلَّا أَنْ یَکُونَ مُضْطَرّاً لَیْسَ عِنْدَهُ غَیْرُهَا وَ لَیْسَ شَیْءٌ مِمَّا حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا وَ قَدْ أَحَلَّهُ لِمَنِ اضْطُرَّ إِلَیْهِ.
**
ترجمه:
أبي بصير گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: اگر كسى بيمار باشد و نتواند سجده كند، آيا همسرش مىتواند قطعۀ چوبى بر دست بگيرد تا شوهرش بر روى آن سجده كند ؟ امام فرمود : نه. مگر آنكه ناچار باشد و غير از همسرش، پرستار ديگرى نداشته باشد. اين يك قانون كلى است : آنچه را خداوند عزت تحريم كند، در حال اضطرار، حلال خواهد بود.
7120- 8- (4)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ مَیْسَرَةَ أَنَّ سِنَاناً سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَمُدُّ إِحْدَی رِجْلَیْهِ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ هُوَ جَالِسٌ قَالَ لَا بَأْسَ وَ لَا أَرَاهُ إِلَّا فِی الْمُعْتَلِّ وَ الْمَرِیضِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ (5).
**
ترجمه:
معاوية بن ميسره گويد: سنان از امام صادق عليه السّلام پرسيد: شخصى در حال نشسته يكى از دو پايش را در حال نماز در پيش روى خود دراز مىكند آيا ايرادى دارد ؟ فرمود : اشكالى ندارد. به نظرم اين حكم را براى فرد معلول و بيمار فرموده است.
7121- 9- (6)قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ یُصَلِّی مُتَرَبِّعاً وَ مَادّاً رِجْلَیْهِ کُلُّ ذَلِکَ وَاسِعٌ.
**
ترجمه:
کلینی گويد: امام عليه السّلام در حديث ديگرى فرمود: مىتواند نماز بخواند در حالىكه چهار زانو است و يا دو پاى خود را دراز كرده است كه همۀ اين امور جايز است
7122- 10- (7)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمَرِیضُ إِذَا لَمْ یَقْدِرْ أَنْ یُصَلِّیَ قَاعِداً کَیْفَ قَدَرَ صَلَّی إِمَّا أَنْ
یُوَجَّهَ فَیُومِئُ إِیمَاءً وَ قَالَ یُوَجَّهُ کَمَا یُوَجَّهُ الرَّجُلُ فِی لَحْدِهِ وَ یَنَامُ عَلَی جَانِبِهِ الْأَیْمَنِ ثُمَّ یُومِئُ بِالصَّلَاةِ فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ أَنْ یَنَامَ عَلَی جَنْبِهِ الْأَیْمَنِ فَکَیْفَ مَا قَدَرَ فَإِنَّهُ لَهُ جَائِزٌ وَ لْیَسْتَقْبِلْ بِوَجْهِهِ الْقِبْلَةَ ثُمَّ یُومِئُ بِالصَّلَاةِ إِیمَاءً.
**
ترجمه:
عمار گوید: امام صادق علیه السلام روایت می¬کند که فرمود: بیمار اگر نتواند نشسته نماز بخواند هر طور که توانست نماز بخواند یا اینکه روی کند و به ایماء نماز گزارد، و فرمود: همان گونه که مرد در قبر روی می¬کند روی کند و بر روی پهلوی راست بخوابد سپس ایماء نماید، اگر نتوانست که بر روی پهلوی راست بخوابد، پس هر طور که توانست، برای او جایز است، و با چهره به قبله روی کند و ایماء نماید
7123- 11- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الطَّیَالِسِیِّ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ الْکَرْخِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع رَجُلٌ شَیْخٌ لَا یَسْتَطِیعُ الْقِیَامَ إِلَی الْخَلَاءِ وَ لَا یُمْکِنُهُ الرُّکُوعُ وَ السُّجُودُ فَقَالَ لِیُومِئْ بِرَأْسِهِ إِیمَاءً وَ إِنْ کَانَ لَهُ مَنْ یَرْفَعُ الْخُمْرَةَ فَلْیَسْجُدْ فَإِنْ لَمْ یُمْکِنْهُ ذَلِکَ فَلْیُومِئْ بِرَأْسِهِ نَحْوَ الْقِبْلَةِ إِیمَاءً الْحَدِیثَ.
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی زِیَادٍ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
ابراهيم بن أبى زياد كرخى گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: شخصى كه بسيار پير و فرتوت شده و از شدّت ناتوانى و سستى نمىتواند به مستراح رود و قادر به انجام ركوع و سجود هم نيست، چه كند ؟ آن حضرت فرمود : براى ركوع و سجود بايد با سر خود اشاره كند، و اگر كسى را داشته باشد كه سجّاده يا مهر را برايش بلند كند بر آن سجده كند، و اگر چنين كسى نباشد با سر خود بسوى قبله اشاره كند
7124- 12- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ بَزِیعٍ الْمُؤَذِّنِ أَنَّهُ سَأَلَ الصَّادِقَ ع فَقَالَ لَهُ إِنِّی أُرِیدُ أَنْ أَقْدَحَ عَیْنِی فَقَالَ لِی افْعَلْ فَقُلْتُ إِنَّهُمْ یَزْعُمُونَ أَنَّهُ یُلْقَی عَلَی قَفَاهُ کَذَا وَ کَذَا یَوْماً لَا یُصَلِّی قَاعِداً قَالَ افْعَلْ.
**
ترجمه:
راوی گويد: منقول است از بزيع اذانگو كه از امام صادق عليه السلام سؤال كرده گفت: چشمانم آب آورده و ميخواهم آب آن را بيرون آورم، بزيع گويد آن حضرت بمن فرمود: بيرون آر، عرض كردم: اطبّاء مىگويند كه بيمار بايد چندين روز و چندين روز بر پشت خوابيده، و نشسته نماز نخواند باين ترتيب تكليف من چيست ؟ آن حضرت فرمود : همين كار را بكن .
7125- 13- (4)قَالَ وَ قَالَ الصَّادِقُ ع یُصَلِّی الْمَرِیضُ قَائِماً فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ عَلَی ذَلِکَ صَلَّی جَالِساً فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ أَنْ یُصَلِّیَ جَالِساً صَلَّی مُسْتَلْقِیاً یُکَبِّرُ ثُمَّ یَقْرَأُ فَإِذَا أَرَادَ الرُّکُوعَ غَمَّضَ عَیْنَیْهِ ثُمَّ سَبَّحَ فَإِذَا سَبَّحَ فَتَحَ عَیْنَیْهِ فَیَکُونُ فَتْحُ عَیْنَیْهِ رَفْعَ رَأْسِهِ مِنَ الرُّکُوعِ فَإِذَا أَرَادَ أَنْ یَسْجُدَ غَمَّضَ عَیْنَیْهِ ثُمَّ سَبَّحَ فَإِذَا سَبَّحَ فَتَحَ عَیْنَیْهِ فَیَکُونُ فَتْحُ عَیْنَیْهِ رَفْعَ رَأْسِهِ مِنَ السُّجُودِ ثُمَّ یَتَشَهَّدُ وَ یَنْصَرِفُ.
وَ
رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِلَّا أَنَّهُ قَالَ یُصَلِّی الْمَرِیضُ قَاعِداً فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ صَلَّی مُسْتَلْقِیاً وَ ذَکَرَ مِثْلَهُ (1).
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَ رِوَایَةِ الصَّدُوقِ (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
راوى گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: بيمار بايد نشسته نماز بخواند، و اگر نتواند، دراز كشيده، نماز بخواند. به اين شكل كه تكبير الاحرام را بگويد، آنگاه به قرائت بپردازد، و هنگام ركوع چشمانش را برهم گذاشته، آنگاه تسبيح ركوع را بگويد، و چون تسبيح گفت، چشمهايش را بگشايد. در اينحال، گشودن چشمان به منزلۀ سربرداشتن از ركوع است، و چون مىخواهد سجده كند، چشمانش را برهم نهد و بعد تسبيح سجده را بگويد، و وقتى تسبيح گفت، چشمها را بگشايد. در اين صورت باز كردن چشمانش، به منزلۀ سر برداشتن از سجود است. آنگاه تشهّد مىگويد و نمازش را تمام مىكند.
7126- 14- (4)قَالَ: وَ سُئِلَ عَنِ الْمَرِیضِ لَا یَسْتَطِیعُ الْجُلُوسَ أَ یُصَلِّی وَ هُوَ مُضْطَجِعٌ وَ یَضَعُ عَلَی جَبْهَتِهِ شَیْئاً قَالَ نَعَمْ لَمْ یُکَلِّفْهُ اللَّهُ إِلَّا طَاقَتَهُ.
**
ترجمه:
راوی گويد: از امام عليه السّلام سؤال كردند: درباره بيمارى كه نتواند بنشيند، آيا چنين كسى بر پهلو ميخوابد و چيزى كه سجده بر آن جايز باشد بر پيشانى خود ميگذارد و نماز ميخواند ؟ فرمود : آرى، خداوند هرگز او را تكليف نفرموده مگر باندازه طاقت و توانش.
7127- 15- (5)قَالَ وَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمَرِیضُ یُصَلِّی قَائِماً فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعْ صَلَّی جَالِساً فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعْ صَلَّی عَلَی جَنْبِهِ الْأَیْمَنِ فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعْ صَلَّی عَلَی جَنْبِهِ الْأَیْسَرِ فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعِ اسْتَلْقَی وَ أَوْمَأَ إِیمَاءً وَ جَعَلَ وَجْهَهُ نَحْوَ الْقِبْلَةِ وَ جَعَلَ سُجُودَهُ أَخْفَضَ مِنْ رُکُوعِهِ.
**
ترجمه:
راوی گويد: رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمودند: بيمار ايستاده نماز مىخواند، و اگر نتواند ايستاده بخواند نشسته نماز مىكند، و اگر باز هم نتواند بر پهلوى راست دراز كشيده و نماز ميخواند، و اگر باز هم نتواند بر پهلوى چپ نماز مىگزارد، و اگر باين نحو هم نتوانست به پشت روى زمين ميخوابد و ايماء و اشاره مىكند، و روى خود را بسوى قبله ميگرداند، و سجودش را پائينتر و پستتر از ركوع خود ميكند.
7128- 16- (6)قَالَ وَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلَی رَجُلٍ مِنَ الْأَنْصَارِ- وَ قَدْ شَبَّکَتْهُ الرِّیحُ (7)فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ کَیْفَ أُصَلِّی فَقَالَ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تُجْلِسُوهُ فَأَجْلِسُوهُ وَ إِلَّا فَوَجِّهُوهُ إِلَی الْقِبْلَةِ وَ مُرُوهُ فَلْیُومِئْ بِرَأْسِهِ إِیمَاءً وَ یَجْعَلُ
السُّجُودَ أَخْفَضَ مِنَ الرُّکُوعِ وَ إِنْ کَانَ لَا یَسْتَطِیعُ أَنْ یَقْرَأَ فَاقْرَءُوا عِنْدَهُ وَ أَسْمِعُوهُ.
**
ترجمه:
راوی گويد: أمير المؤمنين عليه السلام فرمود: روزى رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله بر مردى از انصار كه بدنش از بيمارى باد آورده و متورّم شده بود وارد شد، آن شخص به پيامبر عرض كرد: اى رسول خدا من با اين وضع چگونه بايد نماز بخوانم ؟ آن حضرت به اطرافيان بيمار فرمود : اگر مىتوانيد او را بنشانيد كه بنشانيدش، و گر نه او را رو به قبله كنيد و دستور دهيد تا با سر خود ايماء كند و سجود را در ايماء پستتر از ركوع بجا آورد، و اگر خود نتواند قراءت را بخواند، شما نزد او قراءت كنيد، و بگوش او برسانيد تا بشنود
7129- 17- (1)وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ (عَنْ أَیْمَنَ بْنِ مُحْرِزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَیْلِ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع) (2)قَالَ: مَا مِنْ عَبْدٍ مِنْ شِیعَتِنَا یَقُومُ إِلَی الصَّلَاةِ إِلَّا اکْتَنَفَهُ بِعَدَدِ مَنْ خَالَفَهُ مِنَ الْمَلَائِکَةِ یُصَلُّونَ خَلْفَهُ وَ یَدْعُونَ اللَّهَ لَهُ حَتَّی یَفْرُغَ مِنْ صَلَاتِهِ.
وَ رَوَاهُ فِی الْفَقِیهِ مُرْسَلًا (3)
وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ مِثْلَهُ (4).
**
ترجمه:
محمد بن فضيل گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: هيچ بندهاى از شيعيان و طرفداران ما نيست كه بنماز برخيزد مگر آنكه بشمار مخالفين او فرشتگان بر او گرد آمده در پشت سرش بنماز ميايستند و براى او در پيشگاه خداوند عزّ و جلّ دعاى خير ميكنند تا از نماز خود فارغ شود.
7130- 18- (5)وَ فِی عُیُونِ الْأَخْبَارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ الْحَافِظِ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحَسَنِیِّ (6)عَنْ عِیسَی بْنِ مِهْرَانَ عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ بْنِ صَالِحٍ الْهَرَوِیِّ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِذَا لَمْ یَسْتَطِعِ الرَّجُلُ أَنْ یُصَلِّیَ قَائِماً فَلْیُصَلِّ جَالِساً فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعْ جَالِساً فَلْیُصَلِّ مُسْتَلْقِیاً نَاصِباً رِجْلَیْهِ بِحِیَالِ الْقِبْلَةِ یُومِئُ إِیمَاءً.
**
ترجمه:
رسول خدا صلّى الله عليه و آله فرمودند: چون مرد استطاعت ندارد ايستاده نماز كند نشسته نماز كند و اگر استطاعت ندارد نشسته نماز گذارد بايد در حالتى كه بر پشت خوابيده باشد نماز گذارد و دو پاى خود را محاذى قبله دراز كند و به ايما و اشاره نماز كند.
7131- 19- (1)وَ بِأَسَانِیدَ تَقَدَّمَتْ (2)فِی إِسْبَاغِ الْوُضُوءِ عَنِ الرِّضَا عَنْ آبَائِهِ ع مِثْلَهُ.
وَ رَوَاهُ الطَّبْرِسِیُّ فِی صَحِیفَةِ الرِّضَا ع مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
] امام رضا (علیه السلام) به نقل از پدرانش علیهما سلام فرمود: مانند ان را
7132- 20- (4)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّلَاةِ قَاعِداً أَوْ مُتَوَکِّئاً عَلَی عَصًا أَوْ (5)حَائِطٍ فَقَالَ لَا مَا شَأْنُ أَبِیکَ وَ شَأْنُ هَذَا مَا بَلَغَ أَبُوکَ هَذَا بَعْدُ.
**
ترجمه:
عبدالله بن بکیر گوید: از امام صادق علیه السلام درباره¬ نماز در حالت نشسته و با تکیه بر عصا یا دیوار سؤال کردم؟ فرمود: نه، پدر تو را چه به این موقعیت، او هنوز به این مرحله نرسیده است
7133- 21- (6)وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرِیضِ الَّذِی لَا یَسْتَطِیعُ الْقُعُودَ وَ لَا الْإِیمَاءَ کَیْفَ یُصَلِّی وَ هُوَ مُضْطَجِعٌ قَالَ یَرْفَعُ مِرْوَحَةً إِلَی وَجْهِهِ وَ یَضَعُ عَلَی جَبِینِهِ وَ یُکَبِّرُ هُوَ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر علیه السلام از برادرش موسی بن جعفر علیه السلام نقل فرمود: از او درباره¬ بیماری سؤال کردم که نه می¬تواند بنشیند و نه ایماء کند، چگونه نماز بخواند، در حالی که به پهلو خوابیده است؟ فرمود: بادبزن را به سمت صورتش بالا ببرد و بر روی پیشانی¬اش قرار دهد و تکبیر بگوید.
7134- 22- (7)عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ الْمُرْتَضَی فِی رِسَالَةِ الْمُحْکَمِ وَ الْمُتَشَابِهِ نَقْلًا مِنْ تَفْسِیرِ النُّعْمَانِیِّ بِإِسْنَادِهِ الْآتِی (8)عَنْ عَلِیٍّ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: وَ أَمَّا الرُّخْصَةُ الَّتِی هِیَ الْإِطْلَاقُ بَعْدَ النَّهْیِ فَمِنْهُ قَوْلُهُ تَعَالَی حافِظُوا عَلَی الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطی وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِینَ (9)- فَالْفَرِیضَةُ مِنْهُ أَنْ یُصَلِّیَ الرَّجُلُ
1) عیون أخبار الرضا (علیه السلام) 2- 36- 91.
2) تقدمت فی الحدیث 4 من الباب 54 من أبواب الوضوء.
3) صحیفة الرضا- 114- 71.
4) قرب الإسناد 79، تاتی قطعة منه فی الحدیث 4 من الباب 3، و قطعة أخری فی الحدیث 4 من الباب 9، و قطعة أخری فی الحدیث 4 من الباب 10 من هذه الأبواب.
5) فی المصدر زیادة- علی.
6) قرب الإسناد- 97.
7) رسالة المحکم و المتشابه- 35.
8) یأتی فی الفائدة الثانیة فی الخاتمة برقم (52).
9) البقرة 2- 238.
صَلَاةَ الْفَرِیضَةِ عَلَی الْأَرْضِ بِرُکُوعٍ وَ سُجُودٍ تَامٍّ ثُمَّ رَخَّصَ لِلْخَائِفِ فَقَالَ سُبْحَانَهُ فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجالًا أَوْ رُکْباناً (1)- وَ مِثْلُهُ قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِذا قَضَیْتُمُ الصَّلاةَ فَاذْکُرُوا اللَّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلی جُنُوبِکُمْ (2)- وَ مَعْنَی الْآیَةِ أَنَّ الصَّحِیحَ یُصَلِّی قَائِماً وَ الْمَرِیضَ یُصَلِّی قَاعِداً وَ مَنْ لَمْ یَقْدِرْ أَنْ یُصَلِّیَ قَاعِداً صَلَّی مُضْطَجِعاً وَ یُومِئُ (بِإِیمَاءٍ) (3)فَهَذِهِ رُخْصَةٌ جَاءَتْ بَعْدَ الْعَزِیمَةِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی أَحَادِیثِ مَا یُسْجَدُ عَلَیْهِ (4)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الرُّکُوعِ (5)وَ فِی الْجَمَاعَةِ (6)وَ غَیْرِ ذَلِکَ (7)قَالَ الشَّهِیدُ مَا تَضَمَّنَ تَرْکَ الِاضْطِجَاعِ مَحْمُولٌ إِمَّا عَلَی التَّقِیَّةِ أَوْ عَلَی التَّرْکِ لِلْعِلْمِ بِفَهْمِ الْمُخَاطَبِ (8).
**
ترجمه:
امیر مؤمنین علیه السلام فرمود: {بر نمازها و نماز میانه مواظبت کنید و خاضعانه برای خدا به پا خیزید} - .بقره / 238 - از انواع رخصت است که همان اطلاق بعد از نهی است. و از جمله فریضه این است که مرد نماز فریضه را بر روی زمین، با رکوع و سجود کامل بخواند، سپس به خائف رخصت داده است: {پس اگر بیم داشتید پیاده یا سواره [نماز کنید]} - . بقره / 239 - و این سخن خداوند {و چون نماز را به جای آوردید خدا را [در همه حال] ایستاده و نشسته و بر پهلو آرمیده یاد کنید} - . نساء / 103 - مانند آن است، و معنای آیه این است که شخص سالم ایستاده نماز بخواند، و مریض نشسته، و کسی که نشسته نتواند نماز بخواند خوابیده نماز بخواند، و ایماء نماید، و این رخصتی است که بعد از عزیمت - تصمیم قطعی - آمده است.
(9)2 بَابُ وُجُوبِ الِانْتِصَابِ فِی الْقِیَامِ وَ الِاسْتِقْلَالِ وَ الِاسْتِقْرَارِ **
ترجمه:
باب واجب است هنگام قیام کمر صاف و به جائی تکیه نکند
7135- 1- (10)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ وَ قُمْ مُنْتَصِباً فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ مَنْ لَمْ یُقِمْ صُلْبَهُ فَلَا صَلَاةَ لَهُ.
1) البقرة 2- 239.
2) النساء 4- 103.
3) فی المصدر- نائما.
4) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 1 من الباب 15 من أبواب ما یسجد علیه.
5) یأتی ما یدلّ علیه فی الحدیث 2 من الباب 24 من الرکوع.
6) یأتی فی الحدیث 3 من الباب 73 من الجماعة.
7) یأتی فی الأحادیث 5 و 6 و 7 و 8 من الباب 13 من هذه الأبواب.
8) الذکری- 181 المسالة التاسعة.
9) الباب 2 فیه 3 أحادیث.
10) الفقیه 1- 278- 856، أورده بتمامه فی الحدیث 3 من الباب 9 من أبواب القبلة، و تاتی قطعة منه فی الحدیث 1 من الباب 16 من هذه الأبواب.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
زرارة گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: راست بايست كه رسول خدا صلّى اللّٰه عليه و آله فرمودند: «كسى كه پشت خود را صاف و راست نميگيرد نمازش صحيح نيست»
7136- 2- (2)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ عَنْ أَبِی الْمَغْرَاءِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع مَنْ لَمْ یُقِمْ صُلْبَهُ فِی الصَّلَاةِ فَلَا صَلَاةَ لَهُ.
وَ رَوَاهُ الْبَرْقِیُّ فِی الْمَحَاسِنِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
امير مؤمنان على عليه السّلام فرمود: هركس در نماز پشت خود را راست نكند، او را نماز كاملى نيست.
7137- 3- (4)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ (5)قَالَ النَّحْرُ الِاعْتِدَالُ فِی الْقِیَامِ أَنْ یُقِیمَ صُلْبَهُ وَ نَحْرَهُ- وَ قَالَ لَا تُکَفِّرْ فَإِنَّمَا یَصْنَعُ ذَلِکَ الْمَجُوسُ- وَ لَا تَلَثَّمْ وَ لَا تَحْتَفِزْ (6)وَ لَا تُقْعِ عَلَی قَدَمَیْکَ وَ لَا تَفْتَرِشْ ذِرَاعَیْکَ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (7)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ هُنَا (8)وَ فِی کَیْفِیَّةِ الصَّلَاةِ (9)وَ یَأْتِی مَا
1) الکافی 3- 300- 6.
2) الکافی 3- 320- 4، و أورده فی الحدیث 1 من الباب 16 من أبواب الرکوع.
3) المحاسن- 80- 7.
4) الکافی 3- 336- 9، أورد قطعة منه فی الحدیث 3 من الباب 15 من أبواب القواطع، و ذیله فی الحدیث 4 من الباب 3، و فی الحدیث 5 من الباب 6 من أبواب السجود.
5) الکوثر 108- 2.
6) فی المصدر- و لا تختفر، احتفز- جلس جلسة المستعجل یرید القیام غیر متمکن من الأرض (لسان العرب 5- 337).
7) التهذیب 2- 84- 309.
8) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 1 من هذه الأبواب.
9) تقدم ما یدلّ علی ذلک أیضا فی الباب 1 من أبواب أفعال الصلاة، و فی الحدیث 14 من الباب 8 من أبواب أعداد الفرائض، و فی الباب 35 من أبواب مکان المصلی.
یَدُلُّ عَلَیْهِ وَ عَلَی جَوَازِ الِاسْتِنَادِ وَ لَا مُنَافَاةَ فِیهِ إِذَا کَانَ بِغَیْرِ اعْتِمَادٍ (1).
**
ترجمه:
راوى گويد: از امام باقر عليه السّلام پرسيدم: منظور از گفتار خدا كه مىفرمايد: «پس به پروردگارت نماز خوان و نحر كن» چيست ؟ فرمود : منظور از « نحر »، اعتدال و راست شدن در هنگام ايستادن است كه بايد پشت خود را راست و مستقيم گيرد. حضرتش فرمود : در نماز دست بر دست يا دست بر سينه مگذار ؛ زيرا اين، عملى است كه مجوس انجام مىدهند. دهانبند بر دهان خود مگذار، اعضاى خود را به يكديگر متّصل مكن، بر دو پاشنۀ پا منشين و بازوان خويش را بر زمين نگستران.
(2)3 بَابُ جَوَازِ التَّوَکِّی عَلَی إِحْدَی الرِّجْلَیْنِ مِنْ طُولِ الْقِیَامِ وَ حُکْمِ الْقِیَامِ عَلَی أَصَابِعِهِمَا وَ عَلَی رِجْلٍ وَاحِدَةٍ **
ترجمه:
باب سنگینی انداختن روی یک پا وقت قیام و حکم ایستادن (قیام) روی انگشتان دو پا و و یک پا
7138- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: رَأَیْتُ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ع فِی فِنَاءِ الْکَعْبَةِ- فِی اللَّیْلِ وَ هُوَ یُصَلِّی فَأَطَالَ الْقِیَامَ حَتَّی جَعَلَ یَتَوَکَّأُ مَرَّةً عَلَی رِجْلِهِ الْیُمْنَی وَ مَرَّةً عَلَی رِجْلِهِ الْیُسْرَی الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
أبى حمزه گويد: شبى حضرت على بن الحسين عليهما السلام را در كنار خانۀ كعبه ديدم كه نماز ميخواند و قيام آن را طول داد تا بحدى كه گاهى بر پاى راستش تكيه ميداد، و گاهى بر پاى چپ
7139- 2- (4)وَ عَنْ حُمَیْدِ بْنِ زِیَادٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَمَاعَةَ عَنْ وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یَقُومُ عَلَی أَطْرَافِ أَصَابِعِ رِجْلَیْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ طه ما أَنْزَلْنا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقی (5).
**
ترجمه:
أبي بصير گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: رسول خدا صلى اللّٰه عليه و آله روى انگشتهاى پايش ميايستاد تا خداى سبحانه و تعالى نازل فرمود: « طه »ما قرآن را بر تو نازل نكرديم كه برنج افتى».
7140- 3- (6)عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ فِی تَفْسِیرِهِ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ مِثْلَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ کَانَ یَقُومُ عَلَی أَصَابِعِ رِجْلَیْهِ حَتَّی تَوَرَّمَ (7).
**
ترجمه:
أبي بصير گويد: امام باقر و امام صادق عليهما السّلام فرمودند: رسول خدا صلی الله علیه و آله هرگاه نماز میگزارد، بر لبهی انگشتان پاهایش میایستاد تا اینکه انگشتانش ورم کرد
1) یأتی ما یدلّ علیه فی الباب 10 من هذه الأبواب، و فی الحدیث 2 من الباب 16 من أبواب الرکوع و فی الباب 45 من أبواب الجماعة.
2) الباب 3 فیه 4 أحادیث.
3) الکافی 2- 579- 10.
4) الکافی 2- 95- 6.
5) طه 20- 1، 2.
6) تفسیر القمّیّ 2- 57.
7) فی نسخة- ترم (هامش المخطوط)، و فی المصدر- تورمت و هما أنسب للسیاق و المعنی ممّا فی المتن.
7141- 4- (1)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص بَعْدَ مَا عَظُمَ أَوْ بَعْدَ مَا ثَقُلَ کَانَ یُصَلِّی وَ هُوَ قَائِمٌ وَ رَفَعَ إِحْدَی رِجْلَیْهِ حَتَّی أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَی طه ما أَنْزَلْنا عَلَیْکَ الْقُرْآنَ لِتَشْقی (2)فَوَضَعَهَا.
أَقُولُ: الْقِیَامُ بِهَذِهِ الْکَیْفِیَّةِ غَیْرُ مَعْلُومِ الْمَشْرُوعِیَّةِ بَعْدَ نُزُولِ الْآیَةِ بَلْ ظَاهِرُ هَذَیْنِ الْحَدِیثَیْنِ وَ أَحَادِیثِ الْقِیَامِ وَ کَیْفِیَّةِ الصَّلَاةِ وَ غَیْرِهَا وُجُوبُ الْقِیَامِ عَلَی الْقَدَمَیْنِ وَ الْحَدِیثُ الْأَوَّلُ لَیْسَ فِیهِ أَنَّهُ کَانَ یَرْفَعُ إِحْدَی رِجْلَیْهِ.
**
ترجمه:
عبدالله بن بکیر گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: رسول خدا بعد از اینکه سنش بالارفت یا وقتیکه مریض بود، ایستاده نماز میخواند و یکی از دو پای خود را بلند میکرد تا اینکه خدای متعال این آیه را نازل کرد: (طه ما قرآن را بر تو نازل نکردیم که خود را سخت به زحمت بیفکنی.)
(3)4 بَابُ جَوَازِ صَلَاةِ النَّافِلَةِ جَالِساً وَ مَاشِیاً وَ عَلَی الرَّاحِلَةِ لِعُذْرٍ وَ غَیْرِهِ وَ اسْتِحْبَابِ اخْتِیَارِ الْقِیَامِ فِیهَا عَلَی الْقُعُودِ **
ترجمه:
باب جایز است نماز مستحبی در حال نشسته و راه رفتن و مرکب و غیر آن و مستحب است استاده باشد
7142- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَنَانِ بْنِ سَدِیرٍ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع أَ تُصَلِّی النَّوَافِلَ وَ أَنْتَ قَاعِدٌ فَقَالَ مَا أُصَلِّیهَا إِلَّا وَ أَنَا قَاعِدٌ مُنْذُ حَمَلْتُ هَذَا اللَّحْمَ وَ بَلَغْتُ هَذَا السِّنَّ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
سدير گويد: به امام باقر عليه السّلام عرض كردم: آيا نمازهاى نافله را در حال نشسته مىتوان خواند ؟ فرمود: از زمانى كه فربه شده و به اين سنّ رسيدهام، نمازهاى نافلهها را نشسته مىخوانم
7143- 2- (6)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَهْلِ بْنِ الْیَسَعِ أَنَّهُ سَأَلَ
أَبَا الْحَسَنِ الْأَوَّلَ ع عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی النَّافِلَةَ قَاعِداً وَ لَیْسَتْ بِهِ عِلَّةٌ فِی سَفَرٍ أَوْ حَضَرٍ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَهْلٍ عَنْ أَبِیهِ مِثْلَهُ (1).
**
ترجمه:
راوی گويد: از امام رضا عليه السّلام پرسيدم: اگر كسى نافلههاى شب و روز را بدون هيچ علتى در خانه و در سفر با حال نشسته بخواند، چه صورت دارد ؟ ابو الحسن فرمود: مانعى ندارد.
7144- 3- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الرِّضَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: إِنَّ الصَّلَاةَ قَائِماً أَفْضَلُ مِنَ الصَّلَاةِ قَاعِداً.
وَ رَوَاهُ فِی الْعِلَلِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ کَمَا یَأْتِی (3)أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْقِبْلَةِ (4)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
**
ترجمه:
فضل بن شاذان گويد: امام رضا عليه السّلام فرمود: همانا نماز ايستاده فضيلتش بيشتر از نماز نشسته است.
(6)5 بَابُ جَوَازِ احْتِسَابِ الرَّکْعَةِ مِنْ جُلُوسٍ بِرَکْعَةٍ مِنْ قِیَامٍ وَ اسْتِحْبَابِ احْتِسَابِ رَکْعَتَیْنِ بِرَکْعَةٍ فِی النَّوَافِلِ لِمَنْ قَدَرَ عَلَی الْقِیَامِ **
ترجمه:
باب جایز است یک رکعت ن
7145- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّا نَتَحَدَّثُ نَقُولُ مَنْ صَلَّی وَ هُوَ جَالِسٌ مِنْ غَیْرِ عِلَّةٍ کَانَتْ صَلَاتُهُ رَکْعَتَیْنِ بِرَکْعَةٍ وَ سَجْدَتَیْنِ بِسَجْدَةٍ
فَقَالَ لَیْسَ هُوَ هَکَذَا هِیَ تَامَّةٌ لَکُمْ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ (1)
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
] ابو بصير گويد: به امام باقر عليه السّلام عرض كردم: ما با يكديگر گفتوگوى مىكنيم و مىگوييم: هركه بدون علّت، نشسته نماز خواند، هردو ركعت نماز او يك ركعت و هردو سجده او يك سجده به شمار مىآيد. فرمود : چنين نيست، بلكه براى شما به صورت كامل محسوب مىشود.
7146- 2- (4)وَ فِی الْعِلَلِ وَ عُیُونِ الْأَخْبَارِ بِأَسَانِیدِهِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الرِّضَا ع فِی حَدِیثٍ قَالَ: صَلَاةُ الْقَاعِدِ عَلَی نِصْفِ (5)صَلَاةِ الْقَائِمِ.
**
ترجمه:
فضل بن شاذان گويد: امام رضا عليه السّلام فرمود: فضيلت نماز نشسته نصف نماز ایستادهاست.
7147- 3- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَحْرٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ یَکْسَلُ أَوْ یَضْعُفُ فَیُصَلِّی التَّطَوُّعَ جَالِساً قَالَ یُضَعِّفُ رَکْعَتَیْنِ بِرَکْعَةٍ.
**
ترجمه:
] محمد بن مسلم گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: اگر كسى كسالت داشته باشد و يا ناتوان باشد و نمازهاى نافله را در حال نشسته بخواند، چه صورت دارد ؟ ابو عبد اللّه فرمود : در عوض هريك ركعت ايستاده دو ركعت نشسته بخواند
7148- 4- (7)وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ زِیَادٍ الصَّیْقَلِ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا صَلَّی الرَّجُلُ جَالِساً وَ هُوَ یَسْتَطِیعُ الْقِیَامَ فَلْیُضَعِّفْ.
**
ترجمه:
حسن بن زیاد صیقل گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: اگر كسى با وجود قدرت و امكان نافلهها را نشسته بخواند، بايد دو برابر نماز بخواند.
7149- 5- (8)عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ عَنْ أَخِیهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَرِیضِ إِذَا کَانَ لَا یَسْتَطِیعُ الْقِیَامَ کَیْفَ یُصَلِّی قَالَ یُصَلِّی النَّافِلَةَ وَ هُوَ جَالِسٌ وَ یَحْسُبُ
1) الاستبصار 1- 294- 1084.
2) التهذیب 2- 170- 677.
3) الفقیه 1- 365- 1048.
4) علل الشرائع- 262، عیون أخبار الرضا (ع) 2- 108، و أورده مع قطعة اخری فی الحدیث 1 من الباب 42 من أبواب الرکوع.
5) فی المصدر زیادة- من.
6) التهذیب 2- 166- 655، و الاستبصار 1- 293- 1080.
7) التهذیب 2- 166- 656، و الاستبصار 1- 293- 1081.
8) مسائل علی بن جعفر- 171- 294.
کُلَّ رَکْعَتَیْنِ بِرَکْعَةٍ وَ أَمَّا الْفَرِیضَةُ فَیَحْتَسِبُ کُلَّ رَکْعَةٍ بِرَکْعَةٍ وَ هُوَ جَالِسٌ إِذَا کَانَ لَا یَسْتَطِیعُ الْقِیَامَ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر علیه السلام از برادرش امام کاظم علیه السلام روایت کرد که: از او درباره¬ بیماری سؤال کردم که زمانی ¬که نتواند قیام کند چگونه نماز بخواند؟ فرمود: نافله را به جای آورد در حالی¬که نشسته است، و هر دو رکعت آن یک رکعت حساب می¬شود، و اما نماز فریضه هر یک رکعت آن یک رکعت به حساب می¬آید درحالی¬که نشسته است زمانی¬که نتواند قیام کند
7150- 6- (1)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ صَلَّی نَافِلَةً وَ هُوَ جَالِسٌ مِنْ غَیْرِ عِلَّةٍ کَیْفَ تُحْسَبُ (2)صَلَاتُهُ قَالَ رَکْعَتَیْنِ بِرَکْعَةٍ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر گوید: از برادرم امام کاظم علیه السلام پرسیدم: آیا فرد بدون اینکه بیمار باشد می¬¬تواند نماز نافله را نشسته بخواند؟ و این رکعت ها چگونه حساب می¬شود؟ حضرت فرمود: دو رکعت آن یک رکعت حساب می¬شود
(3)6 بَابُ حَدِّ الْعَجْزِ عَنِ الْقِیَامِ وَ سُقُوطِهِ مَعَ تَجَدُّدِ الْعَجْزِ وَ وُجُوبِهِ فِی الْفَرِیضَةِ مَعَ تَجَدُّدِ الْقُدْرَةِ فِی أَثْنَاءِ الصَّلَاةِ **
ترجمه:
باب حد ناتوانی از ایستادن و برطرف شدن تکلیف با شدت یافتن ناتوانی
7151- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع أَسْأَلُهُ مَا حَدُّ الْمَرَضِ الَّذِی یُفْطِرُ فِیهِ صَاحِبُهُ وَ الْمَرَضِ الَّذِی یَدَعُ صَاحِبُهُ الصَّلَاةَ (5)قَالَ بَلِ الْإِنْسانُ عَلی نَفْسِهِ بَصِیرَةٌ وَ قَالَ ذَاکَ إِلَیْهِ هُوَ أَعْلَمُ بِنَفْسِهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ (6)
وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أُذَیْنَةَ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
عمر بن اذينه گويد: به امام صادق عليه السّلام طى نامهاى نوشتم: اندازۀ بيمارى كه انسان مىتواند روزه خود را افطار نمايد و نماز ايستاده را واگذارد چيست ؟ فرمود : بلكه انسان بر خود بينش دارد. و فرمود: اين امر به خود انسان موكول شده است او از خود آگاهتر است.
7152- 2- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ بُکَیْرٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ حَدِّ الْمَرَضِ الَّذِی یُفْطِرُ فِیهِ الصَّائِمُ (2)وَ یَدَعُ الصَّلَاةَ مِنْ قِیَامٍ فَقَالَ بَلِ الْإِنْسانُ عَلی نَفْسِهِ بَصِیرَةٌ هُوَ أَعْلَمُ بِمَا یُطِیقُهُ.
**
ترجمه:
زراره گويد: از امام صادق عليه السّلام سؤال كردم كه حدّ مرضى كه شخص روزهدار مىتواند در آن حدّ افطار كند، و نماز ايستاده را واگذارد چيست ؟ پس امام فرمود :«بلكه انسان بر نفس خود بصير است» .و او بهتر مىداند كه به چه كارى و به چه اندازه طاقت دارد.
7153- 3- (3)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ وَ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع مَا حَدُّ الْمَرِیضِ الَّذِی یُصَلِّی قَاعِداً فَقَالَ إِنَّ الرَّجُلَ لَیُوعَکُ (4)وَ یَحْرَجُ (5)- وَ لَکِنَّهُ أَعْلَمُ بِنَفْسِهِ إِذَا قَوِیَ فَلْیَقُمْ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ (6)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (7).
**
ترجمه:
جميل بن درّاج گويد: از امام صادق سؤال كردند: بيمار چند وقت مىتواند نمازش را نشسته بخواند ؟ فرمود : گاهى انسان اندك تبى مىكند و احساس ناراحتى مىنمايد، ولى بيمار به حال خود داناتر است و اگر در اثناى نماز، نيرويى پيدا كرد، بايد برخيزد
7154- 4- (8)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الصَّفَّارِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ حَفْصٍ الْمَرْوَزِیِّ قَالَ: قَالَ الْفَقِیهُ ع الْمَرِیضُ إِنَّمَا یُصَلِّی قَاعِداً إِذَا صَارَ بِالْحَالِ الَّتِی لَا یَقْدِرُ فِیهَا عَلَی أَنْ یَمْشِیَ مِقْدَارَ صَلَاتِهِ إِلَی أَنْ یَفْرُغَ قَائِماً.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْغَالِبِ مِنْ تَلَازُمِ الْقُدْرَةِ عَلَی الْمَشْیِ وَ الْقُدْرَةِ عَلَی الْقِیَامِ فَلَا یُنَافِی مَا تَقَدَّمَ بَلِ الْمُعْتَبَرُ إِمْکَانُ الْقِیَامِ
وَ قَدْ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (1).
**
ترجمه:
مروزی روایت کرده که گوید: فقیه علیه السلام فرمود: مریض تنها زمانی نشسته نماز می¬خواند که دچار حالتی گردد که نتواند به اندازه (مدت زمان)¬ نمازی که ایستاده به پا می¬دارد، راه برود
(2)7 بَابُ أَنَّ مَنِ اضْطُرَّ إِلَی الِاسْتِلْقَاءِ لِمُدَاوَاةِ عَیْنَیْهِ وَ لَوْ أَیَّاماً کَثِیرَةً رَجُلًا کَانَ أَوِ امْرَأَةً جَازَ لَهُ الْمُدَاوَاةُ وَ الصَّلَاةُ بِالْإِیمَاءِ **
ترجمه:
باب کسی که مجبور شده به پشت بخوابد برای مداوای چشمش مرد باشد یا زن جایز است با اشاره نماز بخواند
7155- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ حَرِیزٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ وَ الْمَرْأَةِ یَذْهَبُ بَصَرُهُ فَیَأْتِیهِ الْأَطِبَّاءُ فَیَقُولُونَ نُدَاوِیکَ شَهْراً أَوْ أَرْبَعِینَ لَیْلَةً مُسْتَلْقِیاً کَذَلِکَ یُصَلِّی فَرَخَّصَ فِی ذَلِکَ وَ قَالَ فَمَنِ اضْطُرَّ غَیْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فَلا إِثْمَ عَلَیْهِ.
**
ترجمه:
محمّد بن مسلم گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: مرد و زنى كه بينايى چشمهايشان دچار مشكل شده و پزشكان مىگويند: ما تو را درمان مىكنيم، ولى بايد يك ماه يا چهل شبانه روز بر پشت بخوابى. آيا اين شخص مىتواند همانطور كه بر پشت خوابيده، نماز بخواند ؟ امام عليه السّلام رخصت داد و اين آيه را تلاوت فرمود :«هركه ناگزير شود، در حالىكه ستمگر و تجاوزكننده نباشد، گناهى بر او نيست».
7156- 2- (4)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ نُزِعَ الْمَاءُ مِنْ عَیْنَیْهِ أَوْ یَشْتَکِی عَیْنَهُ وَ یَشُقُّ عَلَیْهِ السُّجُودُ هَلْ یُجْزِیهِ أَنْ یُومِئَ وَ هُوَ قَاعِدٌ أَوْ یُصَلِّیَ وَ هُوَ مُضْطَجِعٌ قَالَ یُومِئُ وَ هُوَ قَاعِدٌ.
**
ترجمه:
علی بن جعفر گوید: از برادرم امام کاظم علیه السلام پرسیدم: از او درباره¬ مردی سؤال کردم که آب چشمش کشیده شده یا از چشمش شکایت دارد و سجده بر او دشوار است، آیا برای او کافی است که در حالی¬که نشسته است ایماء کند، یا اینکه در حالی¬که به پهلو خوابیده است نماز بخواند؟ فرمود: در حالی¬که نشسته است ایماء کند.
7157- 3- (5)الْحُسَیْنُ بْنُ بِسْطَامَ فِی طِبِّ الْأَئِمَّةِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ أرومیة (6)عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ بَزِیعٍ (7)الْمُؤَذِّنِ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی
عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی أُرِیدُ أَنْ أَقْدَحَ عَیْنِی (1)فَقَالَ لِی اسْتَخِرِ اللَّهَ وَ افْعَلْ قُلْتُ هُمْ یَزْعُمُونَ أَنَّهُ یَنْبَغِی لِلرَّجُلِ أَنْ یَنَامَ عَلَی ظَهْرِهِ کَذَا وَ کَذَا وَ لَا یُصَلِّی قَاعِداً قَالَ افْعَلْ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی عِدَّةِ أَحَادِیثَ (2).
**
ترجمه:
بسندی از بزیع مؤذن نقل شده است که به امام صادق علیه السّلام گفتم می¬خواهم چشمم را عمل کنم، حضرت فرمود: از خدا خیر طلب کن و انجام بده ، گفتم آنها پندارند که باید مرد چندین روز به پشت بخوابد و نشسته هم نماز نخواند؟ فرمود: بکن
(3)8 بَابُ وُجُوبِ الصَّلَاةِ بِالْإِیمَاءِ مَعَ الرُّعَافِ الْمُسْتَوْعِبِ لِلْوَقْتِ وَ کَذَا الْقَیْءُ **
ترجمه:
باب واجب است نماز با اشاره با خونریزی زیاد از بینی در کل وقت نماز ومچنین استفراغ
7158- 1- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ لَیْثٍ الْمُرَادِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ (5)یَرْعُفُ زَوَالَ الشَّمْسِ حَتَّی یَذْهَبَ اللَّیْلُ قَالَ یُومِئُ إِیمَاءً بِرَأْسِهِ عَنْ کُلِّ صَلَاةٍ.
**
ترجمه:
ليث مراد گوید: از امام صادق عليه السّلام سؤال كردم: هر گاه شخصى از وقت نماز پيشين خون از بينىاش روان شود و خون بند نيايد تا بيشتر شب درگذرد چه كند ؟ فرمود : براى ركوع و سجود با سر خود اشاره كند در تمام نمازها
7159- 2- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُبْدُوسٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ عَنْ لَیْثٍ الْمُرَادِیِّ مِثْلَهُ وَ زَادَ إِنَّهُ سَأَلَهُ عَنْ رَجُلٍ اسْتَفْرَغَ (7)بَطْنُهُ قَالَ یُومِئُ بِرَأْسِهِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ عُمُوماً (8)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (9).
**
ترجمه:
لیث مرادی مثل این حدیث را نقل کرده وسوالی اضافه کرده مردی که استفراغ میکند از شکم فرمود باسرش اشاره کند
1) أقدح عینی- أی أخرج فاسد الماء منها. (مجمع البحرین 2- 402)، و فی المصدر- تقدح عنی.
2) تقدم فی الباب 1 من هذه الأبواب.
3) الباب 8 فیه حدیثان.
4) الفقیه 1- 366- 1055.
5) فی التهذیب- المرعف- هامش المخطوط-.
6) التهذیب 1- 349- 1030، أورده أیضا فی الحدیث 3 من الباب 20 من أبواب السجود.
7) فی المصدر- أستفرغه.
8) تقدم فی الباب 1 و فی الحدیث 1 من الباب 8 من هذه الأبواب.
9) یأتی فی الباب 3 من أبواب القضاء.
(1)9 بَابُ أَنَّهُ یُسْتَحَبُّ لِمَنْ صَلَّی جَالِساً أَنْ یُبْقِیَ مِنَ السُّورَةِ شَیْئاً ثُمَّ یَقُومَ وَ یُتِمَّهَا وَ یَرْکَعَ **
ترجمه:
باب مستحب است برای کسی که نشسته نماز میخواند بایستد و آخر سوره را بخواند و رکوع برود
7160- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قُلْتُ الرَّجُلُ یُصَلِّی وَ هُوَ قَاعِدٌ فَیَقْرَأُ السُّورَةَ فَإِذَا أَرَادَ أَنْ یَخْتِمَهَا قَامَ فَرَکَعَ بِآخِرِهَا قَالَ صَلَاتُهُ صَلَاةُ الْقَائِمِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
زراره گويد: به امام باقر عليه السّلام عرض كردم: انسان در حال نشسته نماز مىگزارد و سورهاى را مىخواند، وقتى مىخواهد سوره را تمام كند برمىخيزد و پس از تمام كردن سوره ، به ركوع مىرود. فرمود : نماز او، نماز ايستاده است.
7161- 2- (4)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ أَنَّهُ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَدِ اشْتَدَّ عَلَیَّ الْقِیَامُ فِی الصَّلَاةِ فَقَالَ إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تُدْرِکَ صَلَاةَ الْقَائِمِ فَاقْرَأْ وَ أَنْتَ جَالِسٌ فَإِذَا بَقِیَ مِنَ السُّورَةِ آیَتَانِ فَقُمْ وَ أَتِمَّ مَا بَقِیَ وَ ارْکَعْ وَ اسْجُدْ فَذَاکَ صَلَاةُ الْقَائِمِ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ مِثْلَهُ (5).
**
ترجمه:
حمّاد بن عثمان گويد: به امام صادق عليه السّلام عرض كردم: بر پا ايستادن در نماز برايم دشوار شده است، فرمود: هر گاه خواستى ثواب نماز ايستاده يابى در اين صورت قراءت را نشسته بخوان، و وقتى از سوره دو آيه باقى مانده برخيز و آن دو آيه را بخوان و سوره را تمام كن و ركوع و سجود را بجا آور كه اين نماز ايستاده باشد.
7162- 3- (6)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یُصَلِّی وَ هُوَ جَالِسٌ فَقَالَ إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تُصَلِّیَ وَ أَنْتَ جَالِسٌ وَ یُکْتَبَ لَکَ بِصَلَاةِ الْقَائِمِ
فَاقْرَأْ وَ أَنْتَ جَالِسٌ فَإِذَا کُنْتَ فِی آخِرِ السُّورَةِ فَقُمْ فَأَتِمَّهَا وَ ارْکَعْ فَتِلْکَ تُحْسَبُ لَکَ بِصَلَاةِ الْقَائِمِ.
**
ترجمه:
حماد بن عثمان گوید از امام کاظم سوال کردم مردی که نشسته نماز می خواند
حضرت فرمود اگر می خواهی نشسته نماز بخوانی و ثواب ایستاده ببری قرائت که خواندی آخر سوره بایست و سپس رکوع برو برای تو نماز کامل حساب می شود
7163- 4- (1)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا بَأْسَ بِالصَّلَاةِ وَ هُوَ قَاعِدٌ وَ هُوَ عَلَی نِصْفِ صَلَاةِ الْقَائِمِ إِلَی أَنْ قَالَ فَإِذَا بَقِیَتْ آیَاتٌ قَامَ فَقَرَأَهُنَّ ثُمَّ رَکَعَ.
**
ترجمه:
عبدالله بن بکیر گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: نشسته نماز خواندن اشکالی ندارد و نیمی از نماز ایستاده است؛ تا اینکه فرمود ؛ اگر آیاتی از سوره باقیماند، بیایستاد و بخواند، سپس رکوع کند.
(2)10 بَابُ جَوَازِ الِاسْتِنَادِ فِی حَالِ الْقِیَامِ إِلَی حَائِطٍ وَ نَحْوِهِ مِنْ غَیْرِ اعْتِمَادٍ اخْتِیَاراً عَلَی کَرَاهِیَةٍ وَ جَوَازِ الِاسْتِعَانَةِ بِذَلِکَ عَلَی الْقِیَامِ وَ جَوَازِ تَقَدُّمِ الْمُصَلِّی مِنْ مَکَانِهِ **
ترجمه:
باب جایز است تکیه کردن به دیوار و مثل آن تکیه دادن اختیاری نه اضطراری و جایز است کمک گرفتن برای ایستادن
7164- 1- (3)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَخَاهُ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ ع عَنِ الرَّجُلِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَسْتَنِدَ إِلَی حَائِطِ الْمَسْجِدِ وَ هُوَ یُصَلِّی أَوْ یَضَعَ یَدَهُ عَلَی الْحَائِطِ وَ هُوَ قَائِمٌ مِنْ غَیْرِ مَرَضٍ وَ لَا عِلَّةٍ فَقَالَ لَا بَأْسَ وَ عَنِ الرَّجُلِ یَکُونُ فِی صَلَاةٍ فَرِیضَةٍ فَیَقُومُ فِی الرَّکْعَتَیْنِ الْأَوَّلَتَیْنِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یَتَنَاوَلَ جَانِبَ (4)الْمَسْجِدِ فَیَنْهَضَ یَسْتَعِینُ بِهِ عَلَی الْقِیَامِ مِنْ غَیْرِ ضَعْفٍ وَ لَا عِلَّةٍ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِهِ.
وَ رَوَاهُ عَلِیُّ بْنُ جَعْفَرٍ فِی کِتَابِهِ (5)
1) قرب الإسناد 80، تقدم صدره فی الحدیث 20 من الباب 1، و قطعة منه فی الحدیث 4 من الباب 3 من هذه الأبواب، و قطعة منه فی الحدیث 4 من الباب 10 من هذه الأبواب.
2) الباب 10 فیه 4 أحادیث.
3) الفقیه 1- 364- 1045.
4) کتب المصنّف فی المتن (حائط) ثم شطب علیه و کتب فی الهامش (جانب) عن التهذیب.
5) مسائل علی بن جعفر 235- 547 و مسائل علی بن جعفر 634- 1642.
وَ رَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (1)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُوسَی بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
على بن جعفر گويد: از برادرم امام کاظم السّلام سؤال كردم: آيا شخص مىتواند در حال نماز به ديوار مسجد تكيه دهد، يا وقتى بنماز ايستاده دست خود را بر ديوار نهد، بدون اينكه مريض باشد و يا علّتى اقتضاى اين كار را كند ؟ آن حضرت فرمود : اشكالى ندارد، و نيز سؤال كردم:در مورد شخصى كه در نماز واجب باشد و در دو ركعت اول بخواهد برخيزد، آيا مىتواند دست خود را به ديوار مسجد بگيرد و بكمك آن از جا برخيزد، بدون اينكه او را ضعف عارض شده و يا علتى در كار باشد ؟ آن حضرت فرمود : اشكالى ندارد.
7165- 2- (3)وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: لَا تُمْسِکْ بِخَمَرِکَ (4)وَ أَنْتَ تُصَلِّی وَ لَا تَسْتَنِدْ إِلَی جِدَارٍ (وَ أَنْتَ تُصَلِّی) (5)إِلَّا أَنْ تَکُونَ مَرِیضاً.
أَقُولُ: هَذَا مَحْمُولٌ عَلَی الْکَرَاهَةِ لِمَا مَرَّ (6)أَوْ عَلَی الِاسْتِنَادِ الْمُشْتَمِلِ عَلَی الِاعْتِمَادِ لِمَا مَرَّ فِی أَحَادِیثِ الْقِیَامِ وَ الِانْتِصَابِ وَ الِاسْتِقْلَالِ (7).
**
ترجمه:
ابن سنان گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: در حال نماز، دستت را به كمرت مگير و به ديوار تكيه مكن. مگر آنكه بيمار باشى.
7166- 3- (8)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْجَهْمِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ مُوسَی عَنْ سَعِیدِ بْنِ یَسَارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ التُّکَأَةِ فِی الصَّلَاةِ عَلَی الْحَائِطِ یَمِیناً وَ شِمَالًا فَقَالَ لَا بَأْسَ.
**
ترجمه:
سعید بن يسار گويد: از امام صادق علیه السلام درباره تکیه دادن به راست و چپ دیوار در نماز پرسیدم ؟ امام فرمود: اشکالی ندارد.
7167- 4- (9)وَ عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ
1) قرب الإسناد 94.
2) التهذیب 2- 326- 1339.
3) التهذیب 3- 176- 394.
4) الخمر- ما واراک من شجر و غیره. (القاموس المحیط 2- 23)، و ما واراک من الشجر و الجبال و نحوها. (لسان العرب 4- 256).
5) فی موضع من التهذیب غیر مذکور- هامش المخطوط-.
6) لما مر فی الحدیث 1 من هذا الباب.
7) لما مر فی الباب 2 من هذه الأبواب.
8) التهذیب 2- 327- 1340.
9) التهذیب 2- 327- 1341.
یُصَلِّی مُتَوَکِّئاً عَلَی عَصًا أَوْ عَلَی حَائِطٍ قَالَ لَا بَأْسَ بِالتَّوَکُّؤِ عَلَی عَصًا وَ الِاتِّکَاءِ عَلَی الْحَائِطِ.
وَ رَوَاهُ الْحِمْیَرِیُّ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْوَلِیدِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُکَیْرٍ (1)
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی الْحُکْمِ الْأَخِیرِ فِی مَکَانِ الْمُصَلِّی (2)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (3).
**
ترجمه:
عبدالله بن بکیر گويد: از امام صادق عليه السّلام دربارهمردی که به چوب یا دیوار تکیه داده نماز می خواند پرسیدم، فرمود: تکیه دادن به چوب و تکیه دادن به دیوار اشکالی ندارد.
(4)11 بَابُ جَوَازِ صَلَاةِ الْجَالِسِ مُتَرَبِّعاً وَ مَمْدُودَ الرِّجْلَیْنِ وَ کَیْفَمَا أَمْکَنَهُ وَ اسْتِحْبَابِ تَرَبُّعِهِ فِی الْقِرَاءَةِ وَ ثَنْیِ رِجْلَیْهِ فِی الرُّکُوعِ **
ترجمه:
باب جایز است نماز در حالت چهار زانو و دراز نمودن پاها هرجور امکان دارد و مستحب است وقت قرائت چهار زانو بنشیند وقت رکوع بصورت تشهد بنشیند
7168- 1- (5)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ مَیْسَرَةَ أَنَّ سِنَاناً سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یَمُدُّ إِحْدَی رِجْلَیْهِ بَیْنَ یَدَیْهِ وَ هُوَ جَالِسٌ قَالَ لَا بَأْسَ وَ لَا أَرَاهُ إِلَّا قَالَ فِی الْمُعْتَلِّ وَ الْمَرِیضِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ مِثْلَهُ (6).
**
ترجمه:
معاوية بن ميسره گويد: سنان از امام صادق عليه السّلام پرسيد: شخصى در حال نشسته يكى از دو پايش را در حال نماز در پيش روى خود دراز مىكند آيا ايرادى دارد ؟ فرمود : اشكالى ندارد. به نظرم اين حكم را براى فرد معلول و بيمار فرموده است.
7169- 2- (7)قَالَ الْکُلَیْنِیُّ وَ فِی حَدِیثٍ آخَرَ یُصَلِّی مُتَرَبِّعاً وَ مَادّاً رِجْلَیْهِ کُلُّ ذَلِکَ وَاسِعٌ.
**
ترجمه:
] کلینی گويد: امام عليه السّلام در حديث ديگرى فرمود: مىتواند نماز بخواند در حالىكه چهار زانو است و يا دو پاى خود را دراز كرده است كه همۀ اين امور جايز است
1) قرب الإسناد- 80، أورد قطعة منه فی الحدیث 20 من الباب 1، و فی الحدیث 4 من الباب 3، و فی الحدیث 4 من الباب 9 من هذه الأبواب.
2) تقدم فی الباب 44 من أبواب مکان المصلی.
3) یأتی ما یدلّ علیه فی البابین 46 و 70 من أبواب صلاة الجماعة.
4) الباب 11 فیه 5 أحادیث.
5) الکافی 3- 411- 9، أورده فی الحدیث 8 من الباب 1 من هذه الأبواب.
6) التهذیب 3- 307- 948.
7) الکافی 3- 411- 9، أورده فی الحدیث 9 من الباب 1 من هذه الأبواب.
7170- 3- (1)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ مَیْسَرَةَ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع أَ یُصَلِّی الرَّجُلُ وَ هُوَ جَالِسٌ مُتَرَبِّعٌ وَ مَبْسُوطُ الرِّجْلَیْنِ فَقَالَ لَا بَأْسَ بِذَلِکَ.
**
ترجمه:
معاوية بن ميسرة گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: آيا شخص مىتواند در حالى كه چهار زانو نشسته و پاهايش را دراز كرده نماز بخواند ؟ آن حضرت فرمود : اشكالى ندارد.
7171- 4- (2)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ عَنْ أَحَدِهِمَا ع قَالَ: کَانَ أَبِی إِذَا صَلَّی جَالِساً تَرَبَّعَ فَإِذَا رَکَعَ ثَنَی رِجْلَیْهِ.
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْیَنَ (3)
وَ الَّذِی قَبْلَهُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ مَیْسَرَةَ مِثْلَهُ.
**
ترجمه:
حمران بن أعين گويد: امام باقر يا صادق عليهما السّلام فرمود: هر گاه پدرم نشسته نماز ميخواند چهار زانو مىنشست، و چون به ركوع ميرفت پاهاى خود را كج ميكرد يا دو زانو مىنشست.
7172- 5- (4)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَهْزِیَارَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِیرَةِ وَ صَفْوَانَ بْنِ یَحْیَی وَ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَصْحَابِهِمْ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی الصَّلَاةِ فِی الْمَحْمِلِ فَقَالَ صَلِّ مُتَرَبِّعاً وَ مَمْدُودَ الرِّجْلَیْنِ وَ کَیْفَ (5)أَمْکَنَکَ.
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (6).
**
ترجمه:
راوی گويد: امام صادق عليه السّلام درباره نماز در كجاوه و مانند آن فرمود: چهار زانو و يا در حالتى كه پاها را دراز كردهاى و يا بهر صورت ديگرى كه برايت ميسّر است نماز را بجا آور.
(1)12 بَابُ جَوَازِ الِانْحِطَاطِ مِنَ الْقِیَامِ وَ تَنَاوُلِ شَیْءٍ مِنَ الْأَرْضِ مَعَ الْحَاجَةِ **
ترجمه:
باب جایز است خم شدن از حالت ایستاده و برداشتن چیزی از زمین در صورت احتیاج
7173- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ الرِّبَاطِیِّ عَنْ زَکَرِیَّا الْأَعْوَرِ قَالَ: رَأَیْتُ أَبَا الْحَسَنِ ع یُصَلِّی قَائِماً وَ إِلَی جَانِبِهِ رَجُلٌ کَبِیرٌ یُرِیدُ أَنْ یَقُومَ وَ مَعَهُ عَصًا لَهُ فَأَرَادَ أَنْ یَتَنَاوَلَهَا فَانْحَطَّ أَبُو الْحَسَنِ ع وَ هُوَ قَائِمٌ فِی صَلَاتِهِ فَنَاوَلَ الرَّجُلَ الْعَصَا ثُمَّ عَادَ إِلَی صَلَاتِهِ.
وَ
رَوَاهُ الصَّدُوقُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی (3)زَکَرِیَّا الْأَعْوَرِ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ ثُمَّ عَادَ إِلَی مَوْضِعِهِ إِلَی صَلَاتِهِ (4)
**
ترجمه:
زكريّا الأعور گويد: امام كاظم عليه السّلام را ديدم بنماز ايستاده بود، و در كنار او پيرمردى بود كه ميخواست از زمين برخيزد و عصائى داشت و ميخواست آن را بردارد و نمىتوانست، پس امام كاظم عليه السّلام در حالى كه ايستاده بود و نماز ميخواند خم شد و عصا را برداشته به آن پيرمرد داد، آنگاه به نمازش بازگشت.
(5)13 بَابُ بُطْلَانِ الصَّلَاةِ بِتَرْکِ الْقِیَامِ حَتَّی افْتَتَحَ مَعَ الْقُدْرَةِ وَ لَوْ نِسْیَاناً وَ کَذَا الْقُعُودُ إِذَا وَجَبَ **
ترجمه:
باب نماز باطل میشود با ترک قیام وقت شروع آن با قدرت ولو فراموش کند همچنین نشستن وقتی واجب باشد
7174- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَمْرِو بْنِ سَعِیدٍ عَنْ مُصَدِّقٍ عَنْ عَمَّارٍ فِی حَدِیثٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ رَجُلٍ وَجَبَتْ عَلَیْهِ صَلَاةٌ مِنْ قُعُودٍ
1) الباب 12 فیه حدیث واحد.
2) التهذیب 2- 332- 1369.
3) فی نسخة- ابن (هامش المخطوط).
4) الفقیه 1- 371- 1079.
5) الباب 13 فیه حدیث واحد.
6) التهذیب 2- 353- 1466، أورد قطعة منه فی الحدیث 14 من الباب 3 و فی الحدیث 5 من الباب 23، و فی الحدیث 7 من الباب 24، و فی الحدیث 3 من الباب 26، و فی الحدیث 2 من الباب 32 من أبواب الخلل.
وَ
بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ مِثْلَهُ إِلَی قَوْلِهِ وَ هُوَ قَائِمٌ (3).
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (4)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (5).
**
ترجمه:
على بن جعفر از برادر خود موسى بن جعفر عليهما السّلام سؤال كرد آيا شخص مىتواند در حال نماز به ديوار مسجد تكيه دهد، يا وقتى بنماز ايستاده دست خود را بر ديوار نهد، بدون اينكه مريض باشد و يا علّتى اقتضاى اين كار را كند؟ آن حضرت فرمود: اشكالى ندارد، و نيز سؤال كرد در مورد شخصى كه در نماز واجب باشد و در دو ركعت اول بخواهد برخيزد، آيا مىتواند دست خود را به ديوار مسجد بگيرد و بكمك آن از جا برخيزد، بدون اينكه او را ضعف عارض شده و يا علتى در كار باشد؟ آن حضرت فرمود: اشكالى ندارد.
(6)14 بَابُ جَوَازِ الصَّلَاةِ فِی السَّفِینَةِ وَ وُجُوبِ الْقِیَامِ مَعَ الْإِمْکَانِ وَ سُقُوطِهِ مَعَ التَّعَذُّرِ وَ إِجْزَاءِ الْإِیمَاءِ فِی الضَّرُورَةِ وَ کَذَا الصَّلَاةُ عَلَی الدَّابَّةِ **
ترجمه:
باب جایز است نماز در کشتی و واجب است در صورت امکان ایستاده اگر معذور بود نشسته و در صورت ضرورت با اشاره و همچنین نماز روی چهارپا
7175- 1- (7)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عُبَیْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِیٍّ الْحَلَبِیِّ فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی السَّفِینَةِ فَقَالَ إِنْ أَمْکَنَهُ الْقِیَامُ فَلْیُصَلِّ قَائِماً وَ إِلَّا فَلْیَقْعُدْ ثُمَّ یُصَلِّی.
**
ترجمه:
عبيد اللّٰه بن علىّ حلبى گويد: از امام صادق عليه السّلام سؤال كردم در مورد چگونگى نماز در كشتى، آن حضرت فرمود: اگر تواند ايستاده نماز گزارد ايستاده كند و اگر نه بايد بنشيند و نشسته نماز كند.
7176- 2- (8)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ هَارُونَ بْنِ حَمْزَةَ الْغَنَوِیِّ أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی السَّفِینَةِ فَقَالَ إِنْ کَانَتْ مُحَمَّلَةً ثَقِیلَةً إِذَا قُمْتَ فِیهَا لَمْ
1) ما بین المعقوفین موجود فی الموضع الثانی من التهذیب (هامش المخطوط).
2) فی المصدر- و لا یعتد.
3) التهذیب 3- 231- 597.
4) تقدم فی الأبواب 1 و 2 من هذه الأبواب.
5) یأتی فی الباب 16 من أبواب الرکوع.
6) الباب 14 فیه 13 حدیثا.
7) الفقیه 1- 456- 1320، أورده بتمامه فی الحدیث 1 من الباب 13 من أبواب القبلة.
8) الفقیه 1- 458- 1326.
تَتَحَرَّکْ فَصَلِّ قَائِماً وَ إِنْ کَانَتْ خَفِیفَةً تَکَفَّأُ (1)فَصَلِّ قَاعِداً.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَیْنِ عَنْ یَزِیدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ هَارُونَ بْنِ حَمْزَةَ (2)
وَ رَوَاهُ الشَّیْخُ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (3).
**
ترجمه:
هارون بن حمزه غنوى گويد: از امام صادق عليه السّلام دربارۀ نماز در كشتى پرسيدم. فرمود : اگر كشتى پربار و سنگين باشد، به گونهاى كه وقتى در آن به نماز مىايستى، حركت نكند و تو را تكان ندهد، ايستاده نماز بخوان و اگر سبك باشد و احتمال تكان دارد، نماز را نشسته به جا آور.
7177- 3- (4)قَالَ وَ قَالَ عَلِیٌّ ع إِذَا رَکِبْتَ السَّفِینَةَ وَ کَانَتْ تَسِیرُ فَصَلِّ وَ أَنْتَ جَالِسٌ وَ إِذَا کَانَتْ وَاقِفَةً فَصَلِّ وَ أَنْتَ قَائِمٌ.
**
ترجمه:
راوی گويد: امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: هر گاه سوار كشتى بودى و كشتى در آب روان بود نشسته نماز كن، و هر گاه كشتى باز ايستاده و بىحركت بود ايستاده نماز كن.
7178- 4- (5)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَیْنِ عَنِ النَّضْرِ وَ فَضَالَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ صَلَاةِ الْفَرِیضَةِ (6)فِی السَّفِینَةِ وَ هُوَ یَجِدُ الْأَرْضَ یَخْرُجُ إِلَیْهَا غَیْرَ أَنَّهُ یَخَافُ السَّبُعَ أَوِ اللُّصُوصَ وَ یَکُونُ مَعَهُ قَوْمٌ لَا یَجْتَمِعُ رَأْیُهُمْ عَلَی الْخُرُوجِ وَ لَا [یُطِیعُونَهُ وَ هَلْ] (7)یَضَعُ وَجْهَهُ إِذَا صَلَّی أَوْ یُومِئُ إِیمَاءً قَاعِداً أَوْ قَائِماً فَقَالَ إِنِ اسْتَطَاعَ أَنْ یُصَلِّیَ قَائِماً فَهُوَ أَفْضَلُ وَ إِنْ لَمْ یَسْتَطِعْ صَلَّی جَالِساً وَ قَالَ لَا عَلَیْهِ أَنْ لَا یَخْرُجَ فَإِنَّ أَبِی ع- سَأَلَهُ عَنْ مِثْلِ هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ رَجُلٌ فَقَالَ أَ تَرْغَبُ عَنْ صَلَاةِ نُوحٍ.
**
ترجمه:
عبدالله بن سنان گويد: از امام صادق عليه السّلام پرسيدم: اگر سوار بر كشتى باشيم و امكان فرود آمدن به ساحل موجود باشد، ولى از خطر درندگان و حراميان در امان نباشيم و مسافران نيز براى فرود آمدن به ساحل متفق و يك رأى نباشند، آيا مىتوانيم نماز فريضه را در كشتى بخوانيم ؟ و اگر نماز خوانديم به هنگام سجده پيشانى را بر زمين بگذاريم و يا با اشارۀ سر اكتفا نمائيم ؟ اصولا بايد نماز ايستاده بخوانيم و يا نماز نشسته ؟ فرمود: هركسى كه مىتواند خود را بر سر پا نگهدارد، بهتر آن است كه ايستاده نماز بخواند كه ارج و تقرب با نماز ايستاده است، و الا مىتواند نماز نشسته بخواند. فرمود : اصولا اعتراضى بر مسافران نيست كه چرا به ساحل نمىآيند. مردى از پدرم ابو جعفر پرسيد : نماز در كشتى اشكالى ندارد ؟ ابو عبد اللّه فرمود : آيا از نماز نوح روگردان مىشوى ؟
7179- 5- (8)وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَنْ أَخِیهِ الْحُسَیْنِ عَنْ عَلِیِّ بْنِ یَقْطِینٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ السَّفِینَةِ لَمْ یَقْدِرْ صَاحِبُهَا عَلَی الْقِیَامِ یُصَلِّی فِیهَا وَ هُوَ جَالِسٌ یُومِئُ أَوْ یَسْجُدُ قَالَ یَقُومُ وَ إِنْ حَنَی ظَهْرَهُ.
**
ترجمه:
علی بن یقطین گوید از امام کاظم علیه السلام سوال کردم در مورد کشتی که صاحبش قادر به ایستاده نماز خواندن نیست آیا نشسته بخواند وبرای سجده اشاره کند یا سجده کند
قال علیه السلام بایستد و لو به خم کردن کمر
7180- 6- (1)وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ غَیْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الصَّلَاةُ فِی السَّفِینَةِ إِیمَاءً.
**
ترجمه:
راوی گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: نماز را در کشتی با اشاره سر میخوانند.
7181- 7- (2)وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ صَالِحٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی الْفُرَاتِ- وَ مَا هُوَ أَضْعَفُ مِنْهُ مِنَ الْأَنْهَارِ فِی السَّفِینَةِ فَقَالَ إِنْ صَلَّیْتَ فَحَسَنٌ وَ إِنْ خَرَجْتَ فَحَسَنٌ...
**
ترجمه:
7182- 8- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِیَةَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی السَّفِینَةِ قَالَ تَسْتَقْبِلُ الْقِبْلَةَ بِوَجْهِکَ ثُمَّ تُصَلِّی کَیْفَ دَارَتْ تُصَلِّی قَائِماً فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَجَالِساً یَجْمَعُ الصَّلَاةَ فِیهَا إِنْ أَرَادَ وَ یُصَلِّی عَلَی الْقِیرِ وَ الْقُفْرِ وَ یَسْجُدُ عَلَیْهِ.
**
ترجمه:
از ابو عبد اللّه صادق (عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ ) پرسيدم: در كشتى چگونه نماز بخوانم؟ ابو عبد اللّه گفت: در ابتداى نماز بايد رو به قبله بايستى و اللّه اكبر بگوئى، بعد از آن مانعى ندارد كه كشتى رو به سمت راست و چپ بپيچد و تو بر حال سابق ايستاده باشى. اگر توانستى، بايد ايستاده نماز بخوانى و اگر نتوانى نشسته نماز مىخوانى. و اگر مسافران مايل باشند، مىتوانند نماز جماعت بخوانند.
7183- 9- (4)وَ عَنْهُ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ أَبِی أَیُّوبَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّا رُبَّمَا ابْتُلِینَا وَ کُنَّا فِی سَفِینَةٍ فَأَمْسَیْنَا وَ لَمْ نَقْدِرْ عَلَی مَکَانٍ نَخْرُجُ فِیهِ فَقَالَ أَصْحَابُ السَّفِینَةِ لَیْسَ نُصَلِّی یَوْمَنَا مَا دُمْنَا نَطْمَعُ فِی الْخُرُوجِ فَقَالَ إِنَّ أَبِی ع کَانَ یَقُولُ تِلْکَ صَلَاةُ نُوحٍ- أَ وَ مَا تَرْضَی أَنْ تُصَلِّیَ صَلَاةَ نُوحٍ- فَقُلْتُ بَلَی جُعِلْتُ فِدَاکَ فَقَالَ لَا یَضِیقَنَّ صَدْرُکَ فَإِنَّ نُوحاً صَلَّی فِی السَّفِینَةِ قَالَ قُلْتُ: قَائِماً أَوْ قَاعِداً قَالَ بَلْ قَائِماً قَالَ قُلْتُ:- فَإِنِّی رُبَّمَا اسْتَقْبَلْتُ الْقِبْلَةَ فَدَارَتِ السَّفِینَةُ قَالَ تَحَرَّ الْقِبْلَةَ بِجُهْدِکَ.
**
ترجمه:
أبي ایوب گويد: به امام صادق عليه السّلام گفتم: ما در يك سفر دچار گرفتارى شديم: به كشتى سوار شديم و تا شب نتوانستيم به ساحل بيائيم و در خشكى نماز بخوانيم. مسافران كشتى مىگفتند : مادام كه احتمال پهلو گرفتن باشد، نبايد نماز بخوانيم. نظر مبارك شما چيست ؟ ابو عبد اللّه فرمود : پدرم امام باقر مىفرمود نماز در كشتى شيوۀ نوح پيامبر است. امام صادق فرمود : آيا از پيروى شعار و شيوۀ نوح خوشحال نمىشوى ؟ من گفتم : چرا خوشحال خواهم شد، قربانت شوم. فرمود: از نماز خواندن در كشتى دلتنگ مشو كه نوح پيامبر نيز در كشتى نماز مىخواند. من گفتم : نماز را ايستاده بخوانم يا نشسته؟ فرمود : ايستاده بخوان. من گفتم : ممكن است كه من رو به قبله بايستم ولى كشتى دور بزند، چه بايد كرد؟ فرمود : رويت را به سوى قبله بگردان
7184- 10- (5)وَ عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْکَانَ عَنْ سُلَیْمَانَ
بْنِ خَالِدٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّلَاةِ فِی السَّفِینَةِ فَقَالَ یُصَلِّی قَائِماً فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعِ الْقِیَامَ فَلْیَجْلِسْ وَ یُصَلِّی وَ هُوَ مُسْتَقْبِلُ الْقِبْلَةِ فَإِنْ دَارَتِ السَّفِینَةُ فَلْیَدُرْ مَعَ الْقِبْلَةِ إِنْ قَدَرَ عَلَی ذَلِکَ فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ عَلَی ذَلِکَ فَلْیَثْبُتْ عَلَی مَقَامِهِ وَ لْیَتَحَرَّ الْقِبْلَةَ بِجُهْدِهِ وَ قَالَ یُصَلِّی النَّافِلَةَ مُسْتَقْبِلَ صَدْرِهِ السَّفِینَةَ وَ هُوَ مُسْتَقْبِلُ الْقِبْلَةِ إِذَا کَبَّرَ ثُمَّ لَا یَضُرُّهُ حَیْثُ دَارَتْ.
**
ترجمه:
7185- 11- (1)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ السِّنْدِیِّ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ جَمِیلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الصَّلَاةِ فِی السَّفِینَةِ فَقَالَ إِنَّ رَجُلًا أَتَی أَبِی ع فَسَأَلَهُ فَقَالَ إِنِّی أَکُونُ فِی السَّفِینَةِ وَ الْجَدَدُ (2)مِنِّی قَرِیبٌ فَأَخْرُجُ فَأُصَلِّی عَلَیْهِ فَقَالَ لَهُ أَبُو جَعْفَرٍ ع- أَ مَا تَرْضَی أَنْ تُصَلِّیَ بِصَلَاةِ نُوحٍ.
أَقُولُ: هَذَا وَ أَمْثَالُهُ مَحْمُولٌ عَلَی التَّمَکُّنِ مِنَ الْقِیَامِ وَ بَاقِی الْوَاجِبَاتِ.
**
ترجمه:
جميل بن درّاج گويد: امام صادق عليه السّلام فرمود: از پدرم امام باقر علیهالسلام پرسيدم: اگر من در كشتى روان باشم و ساحل نزديك باشد، آيا لازم است كه از كشتى به ساحل پياده شوم و روى زمين نماز بخوانم ؟ فرمود: آيا خرسند نخواهى بود كه مانند نوح پيامبر در كشتى نماز بخوانى؟
7186- 12- (3)عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِی قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی وَ الْحَسَنِ بْنِ ظَرِیفٍ وَ عَلِیِّ بْنِ إِسْمَاعِیلَ کُلِّهِمْ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یَقُولُ کَانَ أَهْلُ الْعِرَاقِ یَسْأَلُونَ أَبِی عَنِ الصَّلَاةِ فِی السَّفِینَةِ فَیَقُولُ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَخْرُجُوا إِلَی الْجَدَدِ (4)فَافْعَلُوا فَإِنْ لَمْ تَقْدِرُوا فَصَلُّوا قِیَاماً فَإِنْ لَمْ تَقْدِرُوا (5)فَصَلُّوا قُعُوداً وَ تَحَرَّوُا الْقِبْلَةَ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ وَ الشَّیْخُ کَمَا مَرَّ فِی الْقِبْلَةِ (6).
**
ترجمه:
امام صادق علیه السلام فرمود: مردم عراق درباره نماز در کشتی از پدرم سوال می¬کردند، پس او پاسخ می¬گفت: اگر توانستید به ساحل بروید پس این کار را انجام دهید، و اگر نتوانستید پس ایستاده نماز بخوانید، و اگر این کار را هم نتوانستید، نشسته بخوانید و به قبله رو کنید
7187- 13- (1)وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ جَدِّهِ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ ع قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ هَلْ یَصْلُحُ لَهُ أَنْ یُصَلِّیَ فِی السَّفِینَةِ الْفَرِیضَةَ وَ هُوَ یَقْدِرُ عَلَی الْجَدَدِ (2)قَالَ نَعَمْ لَا بَأْسَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ فِی الْقِبْلَةِ (3)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ فِی الْجَمَاعَةِ (4).
**
ترجمه:
على بن جعفر از برادرش موسى بن جعفر عليهما السّلام درباره مردی سوال کرد که آیا صحیح است که او بر روی کشتی نماز فریضه را اقامه کند در حالی که می¬تواند آن را بر روی ساحل اقامه نماید؟ پاسخ گفت: بلی، ایرادی ندارد
(5)15 بَابُ اسْتِحْبَابِ الدُّعَاءِ بِالْمَأْثُورِ عِنْدَ الْقِیَامِ إِلَی الصَّلَاةِ **
ترجمه:
باب مستحب است وقت ایستادن به نماز دعاهائی که از اهللبیت علیهم السلام رسیده
7188- 1- (6)مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ صَفْوَانَ الْجَمَّالِ قَالَ: شَهِدْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ اسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ قَبْلَ التَّکْبِیرِ وَ قَالَ اللَّهُمَّ لَا تُؤْیِسْنِی مِنْ رَوْحِکَ وَ لَا تُقَنِّطْنِی مِنْ رَحْمَتِکَ وَ لَا تُؤْمِنِّی مَکْرَکَ فَإِنَّهُ لَا یَأْمَنُ مَکْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
صفوان جمال گويد: من هنگام نماز خدمت امام صادق عليه السلام بودم كه پيش از تكبيرة الاحرام روبروى قبله ايستاد و فرمود: (يعنى بار خدايا مرا از رحمت خود محروم مساز و از مهر خود نااميدم مكن، و از مكر و كيفر خود آسوده خاطرم منما زيرا از مكر خدا آسوده خاطر نشوند جز مردمان زيان كار)
7189- 2- (7)وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یَقُولُ مَنْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ کَانَ مَعَ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ- إِذَا قَامَ قَبْلَ أَنْ یَسْتَفْتِحَ الصَّلَاةَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَتَوَجَّهُ إِلَیْکَ بِمُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ-
وَ أُقَدِّمُهُمْ بَیْنَ یَدَیْ صَلَاتِی وَ أَتَقَرَّبُ بِهِمْ إِلَیْکَ فَاجْعَلْنِی بِهِمْ وَجِیهاً فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ مِنَ الْمُقَرَّبِینَ مَنَنْتَ عَلَیَّ بِمَعْرِفَتِهِمْ فَاخْتِمْ لِی بِطَاعَتِهِمْ وَ مَعْرِفَتِهِمْ وَ وَلَایَتِهِمْ فَإِنَّهَا السَّعَادَةُ اخْتِمْ لِی بِهَا فَإِنَّکَ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ- ثُمَّ تُصَلِّی فَإِذَا انْصَرَفْتَ قُلْتَ اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی مَعَ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ- فِی کُلِّ عَافِیَةٍ وَ بَلَاءٍ وَ اجْعَلْنِی مَعَ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ فِی کُلِّ مَثْوًی وَ مُنْقَلَبٍ اللَّهُمَّ اجْعَلْ مَحْیَایَ مَحْیَاهُمْ وَ مَمَاتِی مَمَاتَهُمْ وَ اجْعَلْنِی مَعَهُمْ فِی الْمَوَاطِنِ کُلِّهَا وَ لَا تُفَرِّقْ بَیْنِی وَ بَیْنَهُمْ أَبَداً إِنَّکَ عَلَی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ.
**
ترجمه:
امام علی عليه السّلام مىفرمود : هركس اين دعا را هنگام شروع به نماز بخواند با محمد و آل محمد محشور شود ؛(اللهمّ إنّي أتوجّه إليك بمحمّد وآل محمّد و أقدّمهم بين يدي صلاتي ، و أتقرّب بهم إليك ، فاجعلني بهم وجيهاً في الدنيا والآخرة و من المقرّبين ، مننت عليّ بمعرفتهم فاختم لي بطاعتهم و معرفتهم و ولايتهم فانّها السعادة ، اختم لي بها فانّك على كلّ شيء قدير). سپس نماز خود را مىخوانى و چون فارغ شدى مىگوئى : (اللهمّ اجعلني مع محمّد وآل محمّد في كلّ عافية وبلاء ، واجعلني مع محمّد وآل محمّد في كلّ مثوى ومنقلب ، اللهم اجعل محياي محياهم ومماتي مماتهم واجعلني معهم في المواطن كلها ولا تفرّق بيني وبينهم أبداً إنك على كلّ شيء قدير).
7190- 3- (1)مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ أَبَانٍ وَ مُعَاوِیَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِذَا قُمْتَ إِلَی الصَّلَاةِ فَقُلِ اللَّهُمَّ إِنِّی أُقَدِّمُ إِلَیْکَ مُحَمَّداً ص- بَیْنَ یَدَیْ حَاجَتِی وَ أَتَوَجَّهُ بِهِ إِلَیْکَ فَاجْعَلْنِی بِهِ وَجِیهاً عِنْدَکَ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ مِنَ الْمُقَرَّبِینَ وَ اجْعَلْ صَلَاتِی بِهِ مَقْبُولَةً وَ ذَنْبِی بِهِ مَغْفُوراً وَ دُعَائِی بِهِ مُسْتَجَاباً إِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ سَعِیدٍ (2)
وَ رَوَاهُ الصَّدُوقُ مُرْسَلًا (3)
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ أَیْضاً عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا رَفَعَهُ وَ ذَکَرَ نَحْوَهُ (4).
**
ترجمه:
ابان و معاوية بن وهب گويند :امام صادق عليه السّلام فرمود : هنگامى كه به نماز برخاستى اين دعا را بخوان : ( بار پروردگارا من محمّد «صلّى اللّٰه عليه و آله» را پيشاپيش حاجت خود قرار ميدهم يا او را در حاجت خود شفيع مىآورم، و بواسطۀ او بتو رو ميكنم. پس تو نيز مرا به بركت و به شفاعت آن حضرت در دنيا و آخرت داراى آبرو گردان، و مرا از مقرّبان ساز، و نمازم را به خاطر آن حضرت و به بركت او و بحقّ او مورد قبول خويش قرار ده، و گناهانم را بشفاعت او بيامرز، و دعايم را به يمن او مستجاب گردان، كه البتّه تو خود آمرزنده و مهربان هستى).{ اللهم إنّي اُقدّم إليك محمّداً صلىاللهعليهوآله بين يدي حاجتي وأتوجّه به إليك فاجعلني به وجيهاً عندك في الدنيا والآخرة ومن المقربين ، واجعل صلاتي به مقبولةً ، وذنبي به مغفوراً ، ودعائي به مستجاباً ، إنّك أنت الغفور الرحيم.}
باب استحباب النظر في حال القيام الى موضع السجود ، وكراهة رفع الطرف نحو
(1)16 بَابُ اسْتِحْبَابِ النَّظَرِ فِی حَالِ الْقِیَامِ إِلَی مَوْضِعِ السُّجُودِ وَ کَرَاهَةِ رَفْعِ الطَّرْفِ نَحْوَ السَّمَاءِ وَ إِلَی الْیَمِینِ وَ الشِّمَالِ **
ترجمه:
باب استحباب نگاه کردن به محل سجده درحال قیام ومکروه بودن گرداندن چشم بطرف آسمان وبه طرف راست وچپ
] الکافی 3- 300- 6، أورده بتمامه فی الحدیث 3 من الباب 9 من أبواب القبلة، و تقدمت قطعة منه فی الحدیث 1 من الباب 2 من هذه الأبواب. مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِیزٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا اسْتَقْبَلْتَ الْقِبْلَةَ بِوَجْهِکَ فَلَا تَقْلِبْ وَجْهَکَ إِلَی أَنْ قَالَ وَ اخْشَعْ بِبَصَرِکَ وَ لَا تَرْفَعْهُ إِلَی السَّمَاءِ وَ لْیَکُنْ حِذَاءُ وَجْهِکَ فِی مَوْضِعِ سُجُودِکَ.
مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ مِثْلَهُ (2).
**
ترجمه:
زراره گويد: امام باقر عليه السّلام فرمود: هرگاه روى خود را به سوى قبله كردى، از آن روى مگردان ، تا اینکه فرمود؛ و چشم خود را فروانداز و آن را به جانب آسمان بلند مكن و بايد نظرت به پيش و به جايگاه سجود باشد.
7192- 2- (3)وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَی عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ عَلِیٍّ ع قَالَ: لَا تُجَاوِزْ بِطَرْفِکَ فِی الصَّلَاةِ مَوْضِعَ سُجُودِکَ الْحَدِیثَ.
**
ترجمه:
حضرت علی علیه السلام :فرمودند درحال سجده چشم خود را ازمحل سجده برندار.
7193- 3- (4)جَعْفَرُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ سَعِیدٍ الْمُحَقِّقُ فِی الْمُعْتَبَرِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: اجْمَعْ بَصَرَکَ وَ لَا تَرْفَعْهُ إِلَی السَّمَاءِ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
**
ترجمه:
زراره گوید: امام باقر علیه السلام فرمود: نگاهت را جمع کن وآن را به سمت آسمان بالا نبر
1) الباب 16 فیه 3 أحادیث.
2) التهذیب 2- 199- 782.
3) التهذیب 2- 326- 1334، تقدم صدره بسندین فی الحدیث 3 من الباب 23 من أبواب لباس المصلی.
4) المعتبر- 193.
5) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الحدیث 5 و 11 من الباب 8 من أبواب اعداد الفرائض و فی الحدیث 3 من الباب 1، و فی الحدیث 5 من الباب 2 من أبواب أفعال الصلاة.
6) یأتی ما یدلّ علیه فی الحدیث 2 من الباب 17 من أبواب القیام.
(1)17 بَابُ اسْتِحْبَابِ إِرْسَالِ الْیَدَیْنِ عَلَی الْفَخِذَیْنِ قُبَالَةَ الرُّکْبَتَیْنِ فِی حَالِ الْقِیَامِ مَضْمُومَتَیِ الْأَصَابِعِ وَ سَدْلِ الْمَنْکِبَیْنِ وَ تَبَاعُدِ الْقَدَمَیْنِ بِمِقْدَارِ ثَلَاثِ أَصَابِعَ مُفَرَّجَاتٍ إِلَی شِبْرٍ وَ اسْتِقْبَالِ الْقِبْلَةِ بِأَصَابِعِ الرِّجْلَیْنِ وَ عَدَمِ جَوَازِ وَضْعِ إِحْدَی الْیَدَیْنِ عَلَی الْأُخْرَی **
ترجمه:
باب مستحب است رها کردن دستها وقراردادن انها روی ران از جلو در امتداد زانوهادرحالیکه انگشتهارا بهم چسبانده وپایین انداختن شانه وفاصله انداختن بین پاها به اندازه سه انگشت باز تایک وجب درحالیکه سرانگشتها روبه قبله باشد واینکه جایزنیست قراردادن یکی ازدستها روی دیگری باشد
7194- 1- (2)مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فِی حَدِیثٍ أَنَّهُ لَمَّا صَلَّی قَامَ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ مُنْتَصِباً فَأَرْسَلَ یَدَیْهِ جَمِیعاً عَلَی فَخِذَیْهِ قَدْ ضَمَّ أَصَابِعَهُ وَ قَرَّبَ بَیْنَ قَدَمَیْهِ حَتَّی کَانَ بَیْنَهُمَا ثَلَاثَةُ أَصَابِعَ مُفَرَّجَاتٍ وَ اسْتَقْبَلَ بِأَصَابِعِ رِجْلَیْهِ جَمِیعاً لَمْ یَحْرِفْهُمَا عَنِ الْقِبْلَةِ.
وَ رَوَاهُ الْکُلَیْنِیُّ وَ الشَّیْخُ کَمَا مَرَّ (3).
**
ترجمه:
حماد بن عیسی گويد: پس امام صادق عليه السّلام برخاست و رو بقبله ايستاد و قامت خود را راست گرفت و دستهاى خود را بطور كامل آويخت تا بر رانهايش قرار گرفتو بعد انگشتان دست را بهم چسبانيد، و دو پاى خود را نزديك بهم گذاشت، تا به اندازۀ سه انگشت باز ميان دو پا فاصله بود، آنگاه انگشتان پاهايش را بتمامى متوجّه قبله ساخت ، و پاها را از قبله به چپ و راست منحرف نكرد.
7195- 2- (4)وَ قَدْ تَقَدَّمَ حَدِیثُ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: إِذَا قُمْتَ إِلَی الصَّلَاةِ فَلَا تُلْصِقْ قَدَمَکَ بِالْأُخْرَی وَ دَعْ بَیْنَهُمَا فَصْلًا إِصْبَعاً أَقَلُّ ذَلِکَ إِلَی شِبْرٍ أَکْثَرُهُ وَ اسْدُلْ مَنْکِبَیْکَ وَ أَرْسِلْ یَدَیْکَ وَ لَا تُشَبِّکْ أَصَابِعَکَ وَ لْیَکُونَا عَلَی فَخِذَیْکَ قُبَالَةَ رُکْبَتَیْکَ وَ لْیَکُنْ نَظَرُکَ إِلَی مَوْضِعِ سُجُودِکَ فَإِذَا رَکَعْتَ فَصُفَّ فِی رُکُوعِکَ بَیْنَ قَدَمَیْکَ تَجْعَلُ بَیْنَهُمَا قَدْرَ شِبْرٍ وَ لَا تُکَفِّرْ فَإِنَّمَا یَفْعَلُ ذَلِکَ الْمَجُوسُ الْحَدِیثَ.
أَقُولُ: وَ تَقَدَّمَ مَا یَدُلُّ عَلَی ذَلِکَ (5)وَ یَأْتِی مَا یَدُلُّ عَلَیْهِ (6).
**
ترجمه:
زراره گويد : امام باقر عليه السّلام فرمود : چون به نماز ايستادى پاى خود را به پاى ديگر نچسبان و كمترين فاصلۀ ميان دو پا به اندازۀ يك انگشت و بيشترين آن به اندازۀ يك وجب است و كتفهاى خود را پايين بينداز و دستهاى خود را بياويز و انگشتان خود را درهم مكن و دستان خود را بر روى ران از جلو و امتداد زانوان قرار ده، و بايستى نگاهت به سجدهگاهت باشد. آنگاه كه ركوع كردى، ميان دو قدم خود را برابر كن و فاصلۀ ميان آنها را به اندازۀ يك وجب قرار ده،و کفر نکنید (دستی را روی دست دیگر نهادن )که مجوس چنین میکند.
1) الباب 17 فیه حدیثان.
2) الفقیه 1- 300- 915، أورد تمامه عن الکافی و التهذیب و المجالس فی الحدیث 1 من الباب 1 من أبواب أفعال الصلاة.
3) مر فی الحدیث 2 من الباب 1 من أبواب أفعال الصلاة.
4) تقدم فی الحدیث 3 من الباب 1 من أبواب أفعال الصلاة.
5) تقدم ما یدلّ علی ذلک فی الباب 1 من أبواب أفعال الصلاة.
6) یأتی ما یدلّ علی الحکم الأخیر فی الباب 15 من أبواب القواطع.