اسناد لانه جاسوسی آمریکا جلد 8

مشخصات کتاب

سرشناسه : ایالات متحده. سفارت (ایران).

عنوان و نام پدیدآور : اسناد لانه جاسوسی آمریکا / دانشجویان مسلمان پیرو خط امام.

وضعیت ویراست : [ویراست ۳؟].

مشخصات نشر : تهران : موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی ، ۱۳۸۶-

مشخصات ظاهری : ج.+ یک لوح فشرده.

شابک : دوره : 9789645645753 ؛ ۷۰۰۰۰ریال : ج.۱ : 9789645645746 ؛ ۷۰۰۰۰ریال : ج.۲ : 9789645645764 ؛ ۷۰۰۰۰ریال : ج.۳ 978-964-5645-79-1: ؛ ۷۰۰۰۰ریال : ج.۴ : 9789645645807 ؛ ۷۰۰۰۰ریال : ج. ۵ : 9789645645814 ؛ ۷۰۰۰۰ریال : ج. ۹ : 978-964-5645-88-3 ؛ ۷۰۰۰۰ریال : ج.۱۰ : 978-964-5645-89-0 ؛ ۷۰۰۰۰ریال : ج. ۱۱ : 978-964-5645-96-8

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : ص.ع. به انگلیسی: Documents from the U.S. espionage den.

یادداشت : چاپ قبلی: جهان کتاب، ۱۳.

یادداشت : ج. ۳ (چاپ اول: ۱۳۸۵) (فیپا).

یادداشت : ج. ۴ و ۵ (چاپ اول: ۱۳۸۶) (فیپا).

یادداشت : ج. ۹ و ۱۰ (چاپ اول: ۱۳۸۶) (فیپا).

یادداشت : ج. ۱۱ (چاپ اول: ۱۳۸۸) (فیپا).

یادداشت : نمایه.

مندرجات : ج. ۹. اسناد لانه جاسوسی (روزشمار انقلاب).- ج. ۱۰. اسناد لانه جاسوسی (روزشمار انقلاب).- ج. ۱۱. خلیج‌فارس

عنوان دیگر : مجموعه اسناد لانه جاسوسی آمریکا.

موضوع : سفارتخانه‌ها و کنسولگری‌های آمریکا-- ایران

موضوع : ایران -- روابط خارجی -- ایالات متحده -- اسناد و مدارک

موضوع : ایالات متحده -- روابط خارجی -- ایران -- اسناد و مدارک

موضوع : ایران -- تاریخ -- پهلوی، ۱۳۲۰ - ۱۳۵۷ -- اسناد و مدارک

شناسه افزوده : دانشجو یان مسلمان پیرو خط امام

شناسه افزوده : موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی

رده بندی کنگره : DSR۱۵۰۲/۳الف۹‌الف۸۶ ۱۳۸۶

رده بندی دیویی : ۳۲۷/۵۵۰۷۳

شماره کتابشناسی ملی : م۸۵-۴۷۸۴۰

اشاره

فهرست

توضیح مهم:

کتابی که پیش روی شماست، آخرین مجلد از سری جدید اسناد لانه جاسوسی امریکاست. این جلد که هشتمین شماره از این مجموعه است، شامل جلد 77 از سری پیشین و همچنین اسناد منتشر نشده‌ای از زندگینامه‌های سیاسی و اجتماعی برخی افراد نام برده شده در مجموعه اسناد است.

بر اساس بررسی‌های به عمل آمده، سری اول مجموعه اسناد لانه جاسوسی امریکا در هفتادوهفت جلد طراحی شده بود. از این تعداد، 72 جلد آن، پیش از این چاپ شده و بنا بود پنج جلد بعد نیز تا جلد 77 به چاپ برسد، اما تنها متن تایپ شده اسناد جلد 77 به چاپ رسید.

در سری جدید، اسناد منتشر نشده‌ای که شامل زندگینامه‌های سیاسی و اجتماعی، به همراه متن تایپ شده جلد 77 پیشین، به شکل سابق، درج شده است. با این جلد، هشت کتاب وعده داده شده در جلد اول به پایان می‌رسد.

مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی در تلاش است با کنکاش مجدد برروی مجموعه اسناد لانه جاسوسی امریکا، بخش منتشر نشده‌ها را، پس از ترجمه و آماده‌سازی، در اختیار علاقمندان قرار دهد.

کتاب هفتاد و هفت

عراق

معرفی کتاب

در شماره‌های گذشته مجموعه اسناد منتشره لانه جاسوسی، علاوه بر اسناد مربوط به ایران، اسنادی نیز در مورد کشورهای دیگر خاورمیانه خصوصا همسایگان ایران، انتشار یافت.

وجود این سری اسناد در سفارت آمریکا در تهران ارتباط مستقیم با نقش این سفارتخانه و موقعیت سیاسی، جغرافیایی ایران در منطقه برای آمریکا دارد. سفارت آمریکا یا بهتر بگوییم لانه جاسوسی در تهران در زمان سلطه رژیم شاه، که در منطقه به‌عنوان ژاندارم آمریکا شناخته می‌شد، ستادی برای هدایت دیگر نمایندگی‌های آمریکا در خاورمیانه بود. در پی پیروزی انقلاب اسلامی، علیرغم کاهش شدید در کمیت کادرهای به اصطلاح هیئت دیپلماتیک آمریکا، به دلیل تأثیرات انقلاب اسلامی در منطقه، از اهمیت و حساسیت آن کاسته نشد و باز این سفارتخانه جهت دریافت گزارشات مربوط به منطقه در موقعیت ممتازی قرار داشت که دیگر گزارشات مربوط به منطقه را هم دریافت نماید.

از جمله گزارشاتی که از کشورهای همسایه در جاسوس‌خانه آمریکا بدست آمد، اسناد مربوط به کشور عراق می‌باشد. سابقه رقابت دو کشور ایران و عراق و همچنین نقش رژیم عراق در تحولات خاورمیانه و منطقه خلیج فارس خاصه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و طبیعتا نقشی که رژیم عراق می‌توانست در مقابله با انقلاب اسلامی پذیرا شود، عراق را در زمره علائق درجه اول آمریکا در منطقه قرار داده بود. اگرچه آمریکا و عراق تا زمان تسخیر لانه جاسوسی آمریکا در تهران، با یکدیگر روابط سیاسی نداشتند و این رابطه بعدا در جریان جنگ ایران و عراق برقرار گردید، اما دفتر حفاظت منافع آمریکا مستقر در سفارت بلژیک در بغداد عملاً به صورت یک نمایندگی تمام عیار دیپلماتیک به ارسال گزارش‌های خبری در تمامی زمینه‌ها می‌پرداخت و با استفاده از دیگر سفارتخانه‌های غربی در جریان تحولات داخلی و خارجی آن کشور قرار می‌گرفت. علاوه بر فعالیت‌های دفتر حفاظت منافع، عملیات پنهان جمع‌آوری اطلاعات سیا نیز برآوردهای اطلاعاتی نسبتا جامعی برای سیاست‌گزاران آمریکایی در خصوص دورنمای نقش عراق، فراهم می‌آورد.

مجموعه حاضر، روشنگر واقعیت‌های ساختار حکومتی رژیم بعثی عراق و پیوندهای داخلی و خارجی حزب بعث می‌باشد که عمدتا توسط سیا و یا دفتر حفاظت منافع آمریکا تهیه گردیده است و تا حدودی می‌تواند نمایانگر علل و ریشه‌های رفتار رژیم عراق در خلال سالهای اخیر باشد.

در نخستین بخش، گزارش جامع ارزیابی اطلاعاتی سیا تحت عنوان «نقش عراق در خاورمیانه» که در ژوئن 1979 تهیه شده است، ملاحظه می‌شود. این گزارش مبتنی بر کلیه اطلاعات و اسناد دستگاههای

ذیربط آمریکایی تا تاریخ تهیه گزارش در مورد عراق است و برآوردی نهایی از جنبه‌های مختلف حاکمیت در عراق در ابعاد داخلی و خارجی ارائه می‌نماید. در تهیه این برآورد علاوه بر سیا و سازمانهای اطلاعاتی دیگر آمریکایی، وزارت امورخارجه، وزارت دفاع، آژانس امنیت ملی، و ارتش آمریکا مشارکت داشته‌اند.

این گزارش مروری بر مباحث، ماهیت و سیاست‌های رژیم، روندهای اقتصادی و نظامی، اثرات حوادث ایران و روابط خارجی عراق داشته و در ضمایم آن ساخت سیاسی، نفت عراق، اقتصاد و نیروهای نظامی این کشور مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند.

این ارزیابی موازنه قوایی که عراق در روابط خارجی خود با شوروی و اروپای غربی برقرار نموده را مورد بررسی قرار داده و حکایت از نزدیک شدن تدریجی رژیم عراق به غرب، علیرغم شعارهای تند گذشته در قبال مسائل اعراب و فلسطین، می‌نماید. همچنین در این ارزیابی، در عین حال که استبداد و خفقان وحشتناک حاکم بر تمام شئون این کشور، از نظر مقامات آمریکایی دور نمانده، هیچگاه این امر به عنوان مانعی بر سر بهبود رابطه با عراق تلقی نمی‌شود و تنها شرط برای توسعه روابط ظاهرا بهبود موضع عراق در قبال رژیم اسرائیل بوده است. اتفاقی که در جریان جنگ تحمیلی شاهد تحقق آن بودیم و نهایتا منجر به برقراری روابط سیاسی بین رژیم‌های عراق و آمریکا گردید.

با توجه به بسته بودن جامعه عراق و فقدان اسناد و اطلاعات معتبر در زمینه مسائل یادشده این سند از زمره اسناد نادری است که واقعیت‌های پیرامون عراق در مقاطع زمانی مذکور و شاید تا به امروز (باتوجه به اینکه رهبران عراق همچنان بر مسند قدرت هستند) روشن می‌نماید.

بخش دوم تحت عنوان حاکمیت و رهبری در عراق به بررسی ماهیت و روابط درون سیستم حاکمیت عراق، پرداخته است.

رهبریت در عراق با روی کار آمدن «صدام» را می‌توان در سه مرحله مشخص دسته‌بندی کرد.

الف: به قدرت رسیدن صدام و فعل و انفعالات درونی حاکمیت تا زمان کشف و خنثی کردن کودتا.

ب: کودتا و نمود تعارضات درونی حاکمیت عراق و برخورد صدام با کودتا.

ج، ماجراهای بعد از کودتا و تداوم تصفیه در رهبری و حرکت در جهت انسجام هر چه بیشتر حاکمیت با «صدام».

قبل از پرداختن به این مراحل، اسناد به تشریح سه نهاد اصلی حاکمیت عراق پرداخته است. این سه نهاد عبارتند از: 1- فرماندهی ملی 2- شورای فرماندهی انقلابی 3- کابینه 1- فرماندهی ملی: فرماندهی ملی در حقیقت مرکزیت حزب بعث به‌عنوان پان عربیسم می‌باشد که دبیرکل آن میشل عفلق بود و معاونین وی از چند ملیت مختلف عرب برگزیده می‌شدند. در اسناد می‌خوانیم :

«در تئوری فرماندهی ملی عالی‌ترین نهاد حزبی برای کل ملیت پان عرب می‌باشد و بدین ترتیب اهداف متعدد سیاسی ملیت عربی را تعیین می‌کند. دبیرکل فرماندهی ملی میشل عفلق سوری یک از مؤسسین حزب می‌باشد.» «نفوذ فرماندهی ملی در داخل عراق محدود شده است و بغداد از آن به‌عنوان وسیله‌ای برای پیشبرد اهداف خود بهره‌برداری می‌کند.»

2- شورای فرماندهی انقلابی : این شورا عالی‌ترین مرجع و در حقیقت شورای انقلاب می‌باشد که قدرت‌ها در دست اوست و یکی از وظایف آن تعیین ریاست جمهوری است.

3- کابینه: که اجراییات و اداره کشور را به‌عهده دارد.

در یک نگاه اجمالی مراحل تثبیت قدرت صدام حسین را از دریچه اسناد، می‌توان این‌گونه توصیف کرد:

الف: قبل از کودتا با استعفای حسنالبکر از ریاست جمهوری، شورای فرماندهی انقلابی صدام حسین را به ریاست جمهوری برمی‌گزیند. البته این یک تصمیم صوری بود زیرا قبل از این استعفا تمام قدرت و کارها به جز تشریفات در دست صدام حسین متمرکز بوده و وی به خاطر توان تشکیلاتی و قدرت برخورد خشن و توطئه‌آمیز در برابر حریفان خویش به سرعت خود را به عالی‌ترین مدارج قدرت رسانده بود.

با اعلام ریاست جمهوری، صدام بلافاصله و به سرعت انسجام قدرت خویش را در کابینه تقویت می‌کند، بدین ترتیب که با تغییر و تحولات وسیع در کابینه و ایجاد پست‌های جدید از قبیل معاونت نخست‌وزیری و همچنین تلفیق بعضی سازمانها و وزارتخانه‌ها با یکدیگر و یا بوجود آوردن سازمان یا وزارتخانه جدید و نقل و انتقالات وسیع مسئولین نفوذ خود را بر نظام اجرایی حاکم می‌گرداند و در حقیقت به جای شروع از حزب و شورای فرماندهی انقلابی حرکت را از کابینه شروع می‌کند و بخصوص در این نقل و انتقالات مسئله ارتش برای صدام بسیار با اهمیت بوده است، زیرا ارتش و افسران آن نزدیکی و انسجام چندانی با وی نداشتند و او را به خاطر فقدان تجربه نظامی در حد حسنالبکر به حساب نمی‌آوردند. انتخاب عدنان خیرالله به‌عنوان معاون فرماندهی کل قوا راهی بود به سوی نزدیکی با ارتش.

در سلسله مراتب رهبری عملاً با انتخاب عزت ابراهیم که در مقام مقایسه با دیگران چهره‌ای ضعیف و گوش به فرمان است عملاً مرد شماره 2 در مراتب قدرت حذف می‌گردد.

ب: کودتا و تعارضات داخلی حاکمیت هنوز حدود 20 روز از انتخاب صدام به ریاست جمهوری نگذشته که یک حرکت نافرجام از درون حاکمیت جهت حذف صدام صورت می‌گیرد. عناصر این تلاش را بعضی اعضای شورای فرماندهی انقلاب اعم از نظامی و غیرنظامی مانند محی عبدالحسین مشاطی دبیرکل شورای فرماندهی انقلاب و عدنان حسین از دوستان نزدیک صدام تشکیل می‌دادند.

نمود این تعارض و برخورد خونین صدام با این حرکت عامل مهمی شد تا وی بتواند قدرت مطلقه خویش را بر ارکان مملکتی استوار سازد، منجمله با این ادعا که افراد مخالف می‌خواستند با استفاده از بهانه انتخابات درون حزبی صدام را سرنگون کنند، توانست بسرعت هر نوع گرایش به انتخابات درون حزبی را که سالها متوقف مانده بود متوقف سازد. از سوی دیگر با خالی شدن چند کرسی از شورای فرماندهی انقلاب صدام با جایگزینی عناصر مورد وثوق خویش در حقیقت شورای فرماندهی انقلاب را نیز در قبضه خود گرفت. در این مسیر البته از اتهام همیشگی نقش توطئه خارجی و مشخصا دخالت سوریه نیز مطرح گردید که به نظر می‌رسد صرفا مصرف داخلی داشت.

ج: پس از کودتا در این مرحله صدام با عوام‌فریبی و طرح مسائلی چون افزایش حقوق‌ها، انتخابات و... تلاش می‌کند تا کنترل اوضاع داخلی را همچنان در اختیار داشته باشد.

همچنین در این مرحله وی با فرماندهی ملی برخورد می‌کند و سعی می‌کند سیطره کامل خود را براین فرماندهی نیز اعمال کند. در بخشی از اسناد فصل می‌خوانیم:

«از دبیرکل (عفلق) بندرت ذکری به میان می‌آید و حتی بندرت ظاهر می‌شود و ظاهرا اکثر مواقع را بنا به خواست دولت در خارج از عراق بسر می‌برد. گرچه وی مهمترین عنوان را در حزب بعث داراست ولی مقام وی بیشتر جنبه تشریفاتی دارد.» «از اواخر مرداد دستیار اردنی دبیرکل (رزاز) به خاطر مخالفت با اقدامات صدام حسین در توقیف بسر می‌برد.» «روش حکومت تک نفره صدام، وفاداری اعضای غیر عراقی فرمانده ملی را نیز خواستار است و ایجاب می‌کند هیچ یک از آنها در قدرت حکومتی وی سهیم نباشند.» «در 16 مهر ماه صدام به عنوان معاون دبیرکل فرماندهی ملی یعنی عالی‌ترین سازمان حزب بعث برگزیده می‌شود. این انتخابات ظاهرا تنها به خاطر صدام برگزار شده بود و هیچ فرد دیگری برای جانشین شدن به جای صدام یا رزاز در دو کرسی از سه کرسی دستیاری (سمت قبلی صدام) انتخاب نشد.» و «این انتخابات بدین ترتیب ارتقا مقام صدام را در حزب، دولت و ارتش همانند دیگر اعقابش تکمیل می‌کند.» «علت اینکه عفلق نیز به سرنوشت رزاز دچار نشده، ظاهرا این است که وی از روش صدام در رسیدن به ریاست جمهوری انتقاد نکرده است.» فصل سوم مربوط به روابط خارجی عراق است که طی چند سند، اگرچه به‌طور پراکنده، چگونگی روابط عراق با شوروی و با اروپای غربی و آمریکا را در خلال آن می‌توان دنبال نمود. تصویری که این اسناد در مورد روابط عراق و شوروی به دست می‌دهد با تصویری که تبلیغات ظاهری ارائه می‌کرد.

تفاوت‌هایی دارد. عراق اگرچه از همپیمانان شوروی در خاورمیانه محسوب می‌شد و قرارداد طویل‌المدت دوستی با شوروی، بسته بود، اما از آنجایی که رژیم پایگاه مردمی نداشت، برای تحصیل آزادی عمل و مانور در مقابل شوروی برقراری روابط گسترده با اروپائیان و به‌طور مشخص فرانسه را چاره کار یافته بود و به تدریج عادی‌سازی رابطه با آمریکا نیز در همین راستا معنی و مفهوم پیدا می‌کرد.

(البته حمله عراق به ایران و دفاع جانانه مدافعان انقلاب اسلامی عامل دیگری بود که بعدها روند نزدیکی عراق به غرب را تسریع نمود.) امید است که این مجموعه اسناد نیز بتواند مرجع اساسی دیگری برای محققین و اندیشمندان و همچنین دلسوزان انقلاب اسلامی باشد تا ماهیت کسانی که در مقاطع مختلف به خصومت با انقلاب اسلامی پرداخته‌اند را بهتر بشناسند.

دانشجویان مسلمان پیرو خط امام پاییز 70

فصل اول نقش عراق در خاورمیانه

سرّی ارزیابی اطلاعات ملی غیرقابل رؤیت برای اتباع خارجی غیرقابل تحویل به ناشرین (کنتراتچی) حق اقتباس و انتشار اطلاعات تحت‌نظر ناشر (تهیه‌کننده) می‌باشد.

هشدار:

منابع اطلاعاتی و روشهای حساس شامل این ارزیابی می‌باشد.

اطلاعات امنیت ملی: افشای غیرمجاز مشمول جرائم جنایی می‌باشد.

خلاصه‌نویسی جهت کنترل انتشاراتی:

NOFORN(NF)غیرقابل تحویل به اتباع بیگانه NOCONTRACT(NC)غیرقابل تحویل به کنتراتچی‌ها (کنتراتچی مشاور) PROPZN(PP)احتیاط - شامل اطلاعات اختصاصی است NFIBONLY(NO)فقط برای بخش NFBI ORCON(OC)اقتباس و نشر اطلاعات تحت‌نظر تهیه‌کننده RELاین اطلاعات برای تحویل به... مجاز شده است FGIاطلاعات دولت بیگانه این نوشته به صورت میکروفیش موجود است. طبقه‌بندی به توسط O599 برای گرفتن میکروفیش از این نوشته به ( 351- 7177(OCR/dsbتلفن بزنید بازبینی 30 سال از این تاریخ برای چاپ‌های بعدی و به علاوه برای کپی به 351- 5673 (PPG/RDB)تلفن بزنید. مشتق شده از NFAC سرّی NIE 36.2-1-79 اطلاعات قابل دسترسی تا تاریخ 21 ماه مه 1979، در تهیه این ارزیابی مورد بهره‌برداری قرار گرفته است. سرّی این ارزیابی به توسط مدیریت سازمان سیا انتشار یافته است. غیر از بخشهایی که در گزارش ذکر شده است، این ارزیابی مورد تأیید کمیته ملی اطلاعات خارجی می‌باشد.

مؤسسات اطلاعاتی زیر در تهیه این ارزیابی شرکت نموده‌اند:

1- CIA (سازمان سیا) 2- سازمان اطلاعاتی وزارت دفاع و وزارت امورخارجه.

3- آژانس امنیت ملی (NSA) همچنین با شرکت:

معاون فرماندهی کل بخش اطلاعات - ارتش.

رئیس اطلاعاتی نیروی دریایی.

معاون فرماندهی کل اطلاعاتی - نیروی هوایی.

مدیریت اطلاعات سر فرماندهی تفنگداران دریایی (مارینز) سرّی

مقدمه

قضاوت و ارزیابی‌های اساسی بحث:

I طبیعت رژیم II سیاست‌های رژیم III روندهای اقتصادی و نظامی IV اثرات حوادث ایران V روابط خارجی 1- منطقه 2- شوروی 3- غرب 4- عراق و اوپک 5 - جنبش‌های غیرمتعهد VI تأثیرات آن بر ایالات متحده آمریکا ضمیه الف: حزب - دولت - مردم ضمیمه ب: نفت عراق ضمیمه ج: اقتصاد ضمیمه د: نیروهای نظامی ضمیمه ه: ترک مخاصمه عراق و سوریه

سرّی «مقدمه» در چند سال گذشته عراق از انزوای خودخواسته بیرون آمده و روابطی با همسایگان خود برقرار کرده که از روابط قابل تحمل تا روابط حسنه در نوسان است اکنون این کشور در تلاش است تا در سیاست‌های درون عربی نقش رهبریت را ایفا کند. این ارزیابی عوام داخلی سیاسی، اقتصادی و نظامی را که به عراق توان ورود چنین سیاست‌های فعالانه را می‌دهد بررسی خواهد کرد و تأثیرات احتمالی سیاست‌های منطقه‌ای عراق را با توجه خاص به نتایج معاهده مصر و اسرائیل ارزیابی خواهد نمود و تأثیر آن را بر منافع آمریکا در منطقه در سه تا چهار سال آتی خواهد سنجید. تاریخ اطلاعات 21 مه 1979 است مگر آنکه تاریخی غیر از آن قید شده باشد.

از دیدگاه آمریکا، عراق مدتها، کشوری دور افتاده بوده است. آمریکا با عراق روابط تجاری معتدلی برقرار کرده لیکن فاقد روابط نظامی است. نماینده آمریکا در این کشور یک دفتر حفاظت منافع کوچک است که از حداقل ارتباط با دولت و مردم برخوردار است. به همین دلیل و به علت پنهانکار بودن رژیم عراق، اطلاعات مربوط به حوزه‌ها و موضوعات مهم یا محدود است و یا اصلاً وجود ندارد. چنین شرایطی بر دقت و صحت این ارزیابی، بخصوص در مورد انگیزه، طرز فکر و خط مشی حاکمیت عراق تأثیر دارد.

داوریهای اساسی

رهبران بعثی عراق مصمم‌اند که نفوذ و قدرت حکومتی خود را تداوم بخشند، تا فلسفه ملی، سوسیالیستی و مادی خود را بر کشور تحمیل نموده و نیز قدرت و توان دولت را در اعمال نفوذ در خارج از کشور گسترش دهند. عراق کشوری در خاورمیانه خواهد که حداقل طی مدت 5 سال با این ارزیابی باید روی آن حساب کنیم. عراق، هم توانایی و وسیله نیل به اهداف رادیکالی خود را در اختیار دارد و هم اینکه تلاشهای ایالات متحده را برای شکل دادن به یک صلح همه‌جانبه در خاورمیانه و حفظ و ثبات در کشورهای عربی خلیج فارس و تأمین عرضه نفت کافی به غرب را دشوار خواهد نمود.

صدام حسین، چهل ساله غیر نظامی احتمالاً موفق خواهد شد جانشین پرزیدنت حسن‌البکر، 30احمد حسنالبکر بیمار که یک مرد نظامی بعثی و انقلابی تمام عیار و معتبر از قبل از سال 1958 است، گردد. ما نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم، آیا ارتش عراق که حاکم مطلق از سال 1930 به بعد بوده بتواند یک رژیم کاملاً غیرنظامی

را تحمل کند. به هرحال ما انتظار داریم که روابط بین ارتش و رهبریت سیاسی بعد از جانشینی صدام بلااشکال نباشد. حداقل تا زمانی که افسران وفادار به او پست‌های حساس فرماندهی را اشغال نمایند. ما به اندازه کافی در مورد گرایشات سیاسی افسران نمی‌دانیم جز اینکه اشاره کنیم که جانشینی صدام امر مطمئنی نیست اگرچه آشکارا محتمل‌ترین تحول می‌باشد.

قدرت بعثی‌ها به‌طور محکم با تکیه بر سرویس‌های چندگانه امنیتی، گروه‌بندی مردم از طریق حزب و تشکیلات خلقی وابسته به آن و تأدیب بدون تأخیر هرکسی که جرأت مخالفت با رژیم را به خود بدهد حفاظت می‌شود.

کشور در مجموع به خاطر درآمدهای رو به رشد، منابع غنی نفتی‌اش ثروتمند می‌باشد و توانسته است میزان رشد ده درصد در سال را از سال 1974 بدون تحمل تورم اضافی نصیبش نماید. اما به هر حال مشکلات اقتصادی حادی وجود دارد که سالها طول خواهد کشید، تا اینکه برطرف شود. این مشکلات شامل کمبود کارگران ماهر و نیمه ماهر و عدم رشد تولیدات کشاورزی می‌باشد.

رژیم بغداد تا زمانی که ایران دارای دولتی نشود که بغداد بتواند روابط دلخواه غیرتهاجمی را با آن برقرار نماید. اما به هر حال مشکلات اقتصادی حادی وجود دارد که سالها طول خواهد کشید. تا اینکه برطرف شود. این مشکلات شامل کمبود کارگران ماهر و نیمه ماهر و عدم رشد تولیدات کشاورزی می‌باشد.

رژیم بغداد تا زمانی که ایران دارای دولتی نشود که بغداد بتواند روابط دلخواه غیرتهاجمی را با آن برقرار نماید احساس ناامنی درباره آن خواهد نمود. عراقی‌ها همچنین از این می‌ترسند که جنبش اسلامی ایران پر جمعیت اکثریت شیعه عراق اثر بگذارد. شیعیانی که مدت زمان طولانی است که سوءرفتار دولت‌های مسلط سنی عراق را حس می‌کنند. آنها آشکارا نگرانند که آیت‌اللّه خمینی، کسی که 14 سال به عنوان یک تبعیدی در حوزه علمیه نجف بوده است، خود را به‌عنوان یک رهبر مذهبی، که نفوذش باید به آن سوی مرزهای ایران برود ملاحظه کند. مسئله دیگر عدم وجود یک کنترل مرکزی در تهران می‌باشد که سبب ارسال اسلحه از طریق ایران به کردهای عراقی خواهد شد.

بغداد احتمالاً برای کنترل بی‌میلی و نارضایتی در مناطق کردنشین و شیعه‌نشین همچنان از قوای مسلح استفاده خواهد نمود.

تمایل رژیم عراق به ایفا نقش رهبری در منطقه و نگرانی نسبت به شرایط برهم خورده و مغشوش ایران به زودی عراق را به سوی روابط غیرخصمانه با اکثر کشورهای دیگر عربی خواهد کشاند، اگر چه سیاست خرابکاری و براندازی را نیز بی‌صدا دنبال می‌کند، رهبران عراقی حزب بعث به حمایت از توسعه تشکیلات حزبی در دیگر کشورهای عربی و نیز گسترش دکترین سوسیالیستی بعث در تمام منطقه ادامه خواهند داد.

سیاست خارجی بغداد، اتکا به شوروی را در مورد تسلیحات و حمایت‌های تکنولوژیک ادامه خواهد داد. اما عراق نسبت به پشتیبانی شوروی از وابستگان دیگری از قبیل اتیوبی، یمن شمالی و افغانستان توجه زیادتری از خود نشان می‌دهد. اگر اتحاد جماهیر شوروی به درگیری‌های افغانستان تا سر حد دخالت نظامی کشیده شود، روابط عراق و شوروی سیر نزولی را خواهد پیمود. در هر صورت عراق روابطش را با شوروی از طریق مستحکم‌تر نمودن هم وابستگی‌اش با کشورهای صنعتی غرب معتدل

خواهد نمود. این روش و خط‌مشی شامل تداوم روابط تجاری با کشاورزی بزرگ اروپایی و همچنین خریداری تسلیحات نظامی از فرانسه و دیگر کشورها نیز می‌باشد.

نفت اوپک

(در راستای تعیین قیمتی برای فروش نفت در اوپک، عراق در جستجوی راهی است تا بهای نفت خام را به منظور جلو افتادن از نرخ تورم جهانی بالا ببرد. تنگنای عرضه و تقاضای دنیا که انتظار می‌رود در دهه 1980 ادامه داشته باشد باعث می‌شود که نفوذ عراق در تصمیم‌گیری‌های اوپک افزایش یابد. از سوی دیگر تصمیمات عراق در تولید نفت، اثرات بسیار زیادی بر بازارهای بین‌المللی نفت خواهد داشت. تولید فعلی نفت عراق حدود 3 میلیون بشکه در روز است، اما ما نمی‌دانیم که عراق میزان تولیداتش را در خلال 5 سال آینده به چه میزانی خواهد رسانید، انتظار می‌رود که میزان تولیداتش به‌طور قابل توجهی کمتر از حداکثر ظرفیت موجود خود باشد).

سیر حوادث موجود در عراق و سیاست‌های آن آثار نویدبخشی برای منافع آمریکا ندارد. چهارچوب سیاسی که حکمرانان بغداد در آن عمل می‌کنند با سیاست‌های موجود آمریکا در منطقه به‌طور گسترده دشمنی دارد. عراق مخالفت خود را در رابطه با خط‌مشی آمریکا، درباره اعراب و اسرائیل تغییر نخواهد داد. مگر اینکه شواهد قانع‌کننده‌ای در مورد استقرار یک دولت فلسطینی در ساحل غربی و نوار غزه و نیز بازپس‌گیری جولان به توسط سوریه و اینکه جناح‌های مارونی لبنان، دیگر مورد حمایت اسرائیل قرار نگیرند، ملاحظه نماید. عراق معمولاً از مخالفت سایر کشورها با تلاشهای آمریکا در رابطه با استقرار صلح و نیز کاهش نفوذ آمریکا در منطقه مجموعا استفاده می‌کند.

سطح روابط فعلی با ایالات متحده آمریکا، به آن اندازه هست که خواست‌های عراق را در مورد دستیابی به تکنولوژی آمریکا ارضاء نماید. رهبران عراق اجباری در مورد بهبود روابط سیاسی با ایالات متحده، احساس نمی‌کنند، مگر آنکه در حال مسئله فلسطین پیشرفت و تحولی ملاحظه کنند و یا آنها در مورد پیشرفت‌های شوروی در منطقه مانند ظهور یک دولت چپ‌گرا در ایران، دچار شوک شوند. اتکای چند کشور به نفت عراق آنها را تحت فشار قرار می‌دهد که خواستهای عراق را به جا آورند. فشار عراق بر فرانسه (دوست اصلی و رابط عراق در دنیای غرب) و ایتالیا در مورد عمل به تعهداتشان نسبت به تهیه تأمین اجزای اصلی تکنولوژی هسته‌ای ممکن است بسیار زیاد باشد تا مشاهده دردسرهایی که برای سیاست آمریکا در عدم گسترش امکانات هسته‌ای ممکن است داشته باشد. علیرغم همکاری عراق با شوروی، رژیم عراق در مورد خیلی فعال یا موفق دیدن ایالات متحده و یا شوروی در منطقه نگران نیست.

حکمرانان بغداد، مدت زمان طولانی است که نگرانی خود را نسبت به اقدامات شوروی در منطقه نشان داده‌اند. در رویدادهای قابل پیش‌بینی بغداد تلاش خواهد نمود نفوذ شوروی در منطقه را محدود نماید.

پیدایش و شاید احتمال خطر پیدایش یک رژیم چپ و متمایل به شوروی، حاصل از شرایط آشفته کنونی در ایران عمیقا رهبران بعثی عراق را نگران می‌کند. چنین تحولی باعث خواهد شد که رهبران عراق روابط خارجی خود را مورد ارزیابی قرار داده و اگر دیگر شرایط صحیح باشند، به یک تغییر اساسی در روابط خود با ایالات متحده دست زنند. شبیه آنچه که در سال 1975 در روابط با ایران صورت گرفت. وقوع چنین تحولی از نظر امروز غیر ممکن می‌نماید اما رژیم بعث در محدوده اهداف و نیازمندیهای خود

انعطاف‌پذیر است.

چنین انعطاف‌پذیری نباید با میانه‌روی اشتباه گردد. (این رژیمی است که به توسط افراطیون و وطن‌پرستان متعصبی رهبری می‌شود که می‌خواهند عراق را تا آنجا که ممکن است یک کشور مستقل و متکی به خود بسازند.) تا یک سال گذشته عراق به‌عنوان یک کشور منفور جهان عرب تلقی می‌شد.

روابطش با اکثر همسایگان خود به علت شهرتش در بیرحمی و حمایت از تروریسم و گروههای رادیکال منطقه کاملاً ضعیف بود. قرارداد کمپ دیوید عراقی‌ها را تکان داد و وادارشان نمود که در مورد سیاست ستیزه‌جویشان به تجدیدنظر و ارزیابی مجدد بپردازند و یک روش جدید اتخاذ کنند، آنها به نزاع تلخ خود با سوریه خاتمه داده و یک رهبریت قوی در رابطه با سازمان‌دهی یک وفاق عربی بر علیه قرارداد صلحی که از طرف سادات مذاکره شده بود، تشکیل دادند. عراق در نقش جدیدی که اخیرا به‌عنوان یک رهبر منطقه‌ای پیدا کرده است در سطح وسیعی تلاش می‌کند و ممکن است تا آنجا پیش رود که در سال 1982 رهبریت کشورهای غیر متعهد را به عهده گیرد.

برقراری روابط حسنه با سوریه توانایی بغداد را در ایفای یک نقش اصلی در مناقشه اعراب و اسرائیل بهبود بخشیده است و قبلاً نیز به تلاش‌ها برای رسیدن به یک صلح تمام عیار ضربه زده است. در حالی که دو کشور احتمالاً نمی‌توانند به یک اتحاد کامل دست یابند اهداف مورد ادعا و همکاری بین دو کشور در مورد مسائل مشخصی احتمالاً افزایش می‌یابد.

گرچه که استقرار نیروها در سوریه بیش از آنچه که به ظاهر حضور نیروهای عراقی باشد به خاطر احتمال پیش‌دستی و تهاجم اسرائیل غیر محتمل است. اما شرکت احتمالی نیروهای اعزامی عراق در یک جنگ با اسرائیل به 5 لشکر افزایش یافته است. (از دو لشکر که در سال 1973 جنگ را به خود دیده‌اند.) عراق نیروهای نظامی خود را بیشتر از هر کشور دیگر عربی، از جنگ 1973 به بعد پیشرفت و گسترش داده است. علی‌الخصوص عراق دارای امکانات ذیل می‌باشد:

(*) پرسنل نظامی و نیز نیروهای زرهی خود را به میزان دو برابر رسانیده است.

(*) هواپیماهای جنگنده خود را به میزان تقریبی 65% افزایش داده است.

(*) نیروهای دفاع هوایی خود را به 9 برابر سطح 1973 توسعه داده است.

به لحاظ نیروی عظیم نظامی با احراز مقام دوم در میان کشورهای عرب در 1982 و با مجهزترین نیروهای مسلح بدیهی است که عراق کشوری خواهد بود که در خاورمیانه باید روی آن حساب باز کرد.

بحث

1- طبیعت رژیم

1- رهبران رژیم بعث در عراق مصمم‌اند که کشور عراق را به یک کشور سوسیالیستی و لائیک تبدیل کنند. آنها تحت شرایط یک گذشته استعماری و جغرافیایی و نگرانی تا حد جنون برای حفظ امنیت مرزها و کوشش تا حد امکان برای خودکفا ساختن و مستقل نمودن کشور از نفوذ خارجی، قرار دارند. سبک اقتدار و مرکزیت و سرّی بودن اداره دولت، انعکاس از یک گذشته پر توطئه پنهانی می‌باشد. آنان میان آن دسته از رهبران سازمان کشورهای صادرکننده نفت اوپک هستند که برای ارتقاء قیمت نفت خام مصر می‌باشند.

2- سه هدف محرکه سیاست‌های داخلی و خارجی رژیم ارائه می‌دهد. اولین آن این است که رهبران عراق سعی دارند که قدرت خود را تداوم بخشند. هدف دومشان کوشش در تقویت ایدئولوژی حزب بعث برای حفظ قدرت در سرتاسر کشور است. هدف سوم آن است که قدرت کشور را گسترش دهند، تا نفوذ خود را در منطقه اعمال کنند و نیز اقبال بعثی‌ها را در کشورهای دیگر عربی افزایش دهند.

هدف سوم که نسبتا هدفی جدید است ناشی از حس اعتمادی است که در نتیجه چندین سال کنترل بی‌چون و چرا نصیب رهبران رژیم شده است. از جمله ابراز نیل به هدف سوم، نیروهای مسلح بزرگ و در حال رشد آن عضویت در اوپک، و سازمان کشورهای عربی صادرکننده نفت اوپک و درآمد سرشار نفتی و دیپلماسی قابل انعطاف و ماهرانه و توأم با صراحت است. تأکید فعلی در مورد روابط خارجی، دقیقا با گوشه‌گیری خود خواسته رژیم در سالهای اولیه به قدرت رسیدن در تضاد می‌باشد.

3- در روابط خارجی، این رژیم توانایی خود را در واکنش نسبت به فرصت‌های دلخواهش و با خطراتی که علیه منافع بنیادین او باشد به روشهایی جادویی که آشکارا با اصول تغییر ناپذیرش در تضاد است. نشان داده است. توافق در مورد حل اختلافات برجسته با ایران در سال 1975 و کوشش‌های موفقیت‌آمیز در پاییز سال 1978 برای برقراری رابطه دوستانه با سوریه بعد از 10 سال دشمنی، برای مثال، بدون یک هشدار قبلی انجام شد. در سال 1975، بغداد در عین پاسخگویی به فشارهای داخلی به خطر احتمالی بروز جنگ با ایران در نتیجه اقدامات نظامی به منظور سرکوب کردهای عراقی نیز پاسخ می‌داد. در سال 1978 عراق فرصت یافت تا با رهبری جناح مخالف با امضای قرارداد صلح با اسرائیل توسط مصر، بر دیگر کشورهای عربی نفوذ خود را اعمال نماید.

4- رهبران عراق رژیمی بسیار مقتدر را پدید آورده‌اند که بر تشکیلات حزبی دائما تصفیه شونده از عناصر خیانتکار و یا مشکوک، کنترل ارتش، و استفاده همه‌جانبه عناصر پلیسی و امنیتی در سرکوب مخالفت‌های واقعی و یا کاذب استوار است. تن دادن به خواست‌های رژیم شرط اصلی پیشرفت و یا حتی بقاء افراد و مطابقت با استبداد رژیم، یک ضرورت برای پیشرفت و بقا به شمار می‌رود.

کسانی که جرأت مخالفت با رژیم را داشته باشند از کوچکترین عدالتی هم برخوردار نمی‌شوند، انتظار می‌رود که بوروکراسی موجود در عراق اجرای خط‌مشی‌ها را به‌عهده داشته باشد و همچنین دستگاههای ارتباطی جمعی نیز از آن پشتیبانی کنند. هیچ مکان عمومی برای اظهار دیدگاههای مخالف وجود ندارد.

اختلافات موجود درون دولتی و یا تشکیلات حزبی زمانی برملا می‌گردد که اشخاص به علت عدم حمایت و پشتیبانی از رژیم تصفیه می‌شوند. قوانین حاکم بر اقدامات مجاز مقامات رسمی حزب و دولت آنچنان گسترده و همه‌جانبه است که دست رژیم موجود را در زمینه اخراج و یا تنبیه هر کسی که مخالف آن باشد به شیوه‌ای قانونی کاملاً باز می‌گذارد، این قوانین همچنین به رهبران معدود عالیرتبه اجازه می‌دهد کسانی را که از خود وفاداری بسیاری نشان نمی‌دهند متنبه سازند.

5 - معدود افرادی که مهم‌ترین بخش دولت، شورای فرماندهی انقلابی و فرماندهی منطقه‌ای یعنی سازمان اصلی حزب بعث را تشکیل می‌دهند، کسانی هستند که از رقابت مرگبار برای رسیدن به قدرت جان سالم به در برده و به استثنای معدودی از اعضای فرماندهی منطقه‌ای⁽¹⁾که در سال 1968 به قدرت رسیده بودند همگی را از بین برده و ریشه‌کن ساخته‌اند. همکاری دو جانبه حسن‌البکر، 30احمد حسنالبکر و صدام

حسین مدت مدیدی است که بر ساختار قدرت مسلط است. این رهبران در مورد وفاداری مقامات مسئول دولتی تأکید داشتند و اعضای حزب را به محض کسب حداقل لیاقت و کیفیت در تشکیلات دولتی منصوب نمودند. در تشکیلات حزب بعث، صدام حسین، موقعیت کسانی را که به او وفادار بودند ارتقاء داد. این افراد تقریبا منحصر کسانی می‌شدند که با او معاصر بودند. به جز بکر، فرماندهی منطقه‌ای تشکیل یافته است از مردانی با سن نسبی 40 سال که اکثرا در عراق تحصیل کرده و در زمینه سیاست خارجی تجارب محدودی دارند، و معمولاً ده سال یا بیشتر در همان روزهای مخالفت‌های مخفیانه در خدمت حزب بوده‌اند.

6- رژیم بدون تردید در تأسیس و ابقای خود در قدرت موفق بوده است. در سالهای نخست، جدالهای داخلی فراوانی وجود داشت. آخرین کودتا در اواسط سال 1973 به وقوع پیوست. توافق با شاه ایران در مارس 1975، به‌طور مؤثری شورش کردها را متوقف نمود.

در حالی که هنوز برخی عملیات چریکی ادامه دارد، اما به صورت یک مسئله ایذایی است و یک نگرانی جدی تلقی نمی‌شود هر چند که رهبریت عراق اخیرا حوادث ایران بخصوص مزاحمت‌های کردها را که ممکن است به عراق نیز سرایت کند. به دقت زیر نظر دارد. اقدامات شدید سرکوبگرانه 6 سال اول حکومت رژیم اخیرا کمتر مشهود است، ولی به نظر ما این روشها همچنان اعمال می‌شود. مهم‌تر از همه اینکه، عراقی‌ها معتقدند که رژیم بدون شک آماده است تا در صورت لزوم از این‌گونه اقدامات با کمال قدرت استفاده نماید. به علت فقدان روشی معتبر در سنجش افکار عمومی ما نمی‌توانیم بگوییم که آیا جمعیت به‌طور کلی از رژیم حمایت می‌کند و یا صرفا آن را تحمل می‌کند و یا چاره‌ای جز آن ندارد، زیرا که مردم تحت کنترل 5 سرویس امنیتی می‌باشند که نه تنها مردم را به دقت زیر نظر دارند، بلکه مراقب یکدیگر نیز می‌باشند. مطمئنا، تلاش، تدابیر و منابعی که رژیم صرف امنیت می‌کند نشان می‌دهد که رژیم به این نتیجه رسیده که دشمنان زیادی در میان مردم خود دارد.

2- سیاستهای رژیم

7- تلاش رژیم جهت ایفای نقش رهبری در امور داخلی اعراب، در خلال دوره این ارزیابی، به توسط تحولات داخلی تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. پرزیدنت بکر دوران شصتمین سال زندگی‌اش را می‌گذارند. و از انواع بیماریها رنج می‌برد، که هرکدام از آنها ممکن است او را ناتوان سازد و یا حتی او را بکشد. او بیشتر اداره امورات دولت و حزب را به صدام حسین یعنی کسی که چند سال، قدمهایی در جهت بهبود توانایی خود در دستیابی به جانشینی بکر برداشته است واگذار نموده است، در حالی که همیشه احترامی نسبت به وضعیت و موقعیت عالی بکر معمول داشته است، رئیس جمهور بکر سرپرست فرماندهی منطقه‌ای رئیس شورای فرماندهی انقلاب و فرمانده نیروهای ارتش می‌باشد. صدام حسین قائم مقام او در فرماندهی و شورای فرماندهی انقلاب است.

8- کلید اصلی در امر جانشینی، این است که چگونه نیروهای مسلح 234000 نفره، زمانی که یکی از میان خودشان در ریاست و مسئولیت کشور نباشد عکس‌العمل نشان خواهند داد. نظام ارتش هم اکنون عملاً از سیاست جدا گردیده است. فقط بکر که یک سرباز حرفه‌ای است و از اعتبارات انقلابی صادقانه‌ای قبل از سرنگون نمودن رژیم سلطنتی برخوردار است و یکی دیگر از افسران با سابقه مشابه از اعضای ساختار یا هرم قدرت می‌باشند. که این فرد نیز به علت اینکه از دوستان صمیمی بکر است توانسته است در قدرت باقی بماند. ما می‌دانیم که حزب تلاش گسترده‌ای کرده است تا اینکه نیروهای مسلح خود را بعثی کند. مهم‌ترین افسران از فرماندهی لشکر به پائین از اعضای حزب بعث هستند، به‌طوری که یک افسر جوان از فامیل بکر و صدام، وزیر دفاع است و سرویس‌های امنیتی نیز افسران جوان را به‌عنوان ناظرین خود در واحدها در آورده، و عناصری از میلشیای حزب بعث و ارتش خلق، در بسیاری از تأسیسات ارتشی مستقر شده‌اند. اما ما در مورد نظرات سیاسی درجه‌داران و افسران عالیرتبه به مقدار کمی مطلع هستیم. این افسران جانشینان سنتی هستند که ارتش عراق در آن نقش حاکم بر قدرت را از اواسط دهه 1930 به بعد داشته است. ما در حال حاضر نمی‌توانیم پیش‌بینی کنیم که آیا آنها اوامر یک رژیم کاملاً غیرنظامی را اطاعت خواهند نمود یا خیر.

9- بهترین پیش‌بینی این است که صدام حسین جانشین البکر در بالاترین پست خواهد شد. بی‌رحمی او مهارتش در قبضه امور سیاسی و توانایی‌اش در جایگزینی حامیان خود در جای جای رژیم همگی در جهت تأمین خواست وی است. خطر بالقوه امنیتی، از جانب کردها و شیعیان به خاطر شرایط بی‌ثبات در ایران سبب خواهد شد که تمایل به یکپارچگی در رژیم بیشتر شود، و این به نفع صدام حسین می‌باشد، اما موفقیت او یک نتیجه بدیهی و غیرقابل پیشگیری نمی‌باشد. در صورتی که وی به مقام جانشینی دست یابد، روابط بین رهبری سیاسی و نظامی بیش از سالهای اخیر توأم با تشنج خواهد شد، مگر آنکه افسرانی که شخصا به او وفادارند، پست‌های بسیار مهم فرماندهی را اشغال نمایند.

10- در مقابل اگر رهبران نظامی به صورت موفقیت‌آمیزی، نسبت به جانشین شدن صدام مقاومت نشان دهند رهبرانی که ظاهر خواهند شد و نیز سیر منازعات آنها نامشخص خواهد بود، تا آنکه یک شخص یا گروهی بر اوضاع مسلط شود. رهبریت جدید اگر بخواهد حزب بعث را کنار بزند، آن را کاملاً مسلط و گسترده خواهد یافت و بنابراین باید در جستجوی یافتن راهی باشد که بتواند با آن سازش نماید.

ممکن است که اعضای ارتش و برخی از عناصر حزبی در مخالفت با صدام انقلابی را تشکیل دهند. ما

حقیقتا در مورد عقاید و قدرت جناح‌های بالقوه بیشتر از آنکه از جانشینی سازمان یافته صدام امری قطعی نباشد، بیشتر نمی‌دانیم، هر چند که این امر محتمل‌ترین رویدادها بشمار می‌آید. بنابراین باقیمانده این ارزیابی، فرض را بر تداوم کنترل دو نفره (صدام - بکر) در دولت فعلی، و جانشینی صدام در زمانی که البکر بمیرد و یا اینکه ناتوان و علیل گردد، قرار خواهد داد.

3- روندهای اقتصادی و نظامی

11- در خلال 10 سال قدرت، رهبران بعث بنا به اعتقاد شدید عراقی‌ها متعهد شده‌اند که کشور و منابع آن را تحت کنترل خود در آورده و خود را در معرض ترحم بیگانگان قرار ندهند. در سال 1961 نخست‌وزیر قاسم 5/99 درصد (از بخش گسترش نیافته)، انحصارات نفتی را که در سرتاسر کشور توسط گروهی از شرکت‌های نفتی غربی تصاحب شده بود، مصادره کرد، و به صاحبان امتیاز اجازه داد حوزه‌های نفتی به کار مشغول باشند تا زمانی که رژیم بعث، متعلقات این کمپانی‌ها را در سال‌های 72، 73 و 75 ملی نمود. در خلال این سالها عراق نه تنها کنترل اکتشاف و تولید نفت را به‌عهده گرفت بلکه مسئولیت فروش و بازاریابی نفت خام خود را نیز در اختیار گرفت.

12- ظرفیت تولیدی قابل دوام عراق کمی بیش از 3 میلیون بشکه در روز می‌باشد. عراق با در دست داشتن برخی از بزرگترین حوزه‌های نفتی در خاورمیانه، می‌تواند نفت کافی تولید نماید تا نیاز مالی کشور را (در زمینه ارز خارجی) برای پنج سال آینده و حتی فراتر از آن تأمین نماید. کشور عراق، تمام درآمدهای نفتی خود را مصرف نمی‌کند، میزان ذخایر ارز خارجی از 7 میلیارد دلار در اواخر سال 1977.

احتمالاً به مقدار 5/8 میلیارد دلار در آخر سال 1978 رسیده است. افزایش اخیر قیمت نفت و اضافه بهای غیرمستقیم باعث خواهد شد که ذخایر ارز خارجی به مقدار قابل توجهی افزایش یابد.

رهبران بعثی در موضوعات اقتصادی محافظه‌کارانه عمل می‌کنند و دستور افزایش توان مالیاتی قابل جذب را در اقتصاد عراق صادر ننموده‌اند. سود حاصل از نفت، عراق را قادر می‌کند که از یک رشد نسبتا خوب بهره برده، تورم را متعادل کرده و باعث بالا رفتن سطح زندگی شود.

سرعت برنامه توسعه اقتصادی اندازه‌گیری شده، در سال 1976، 1977 نشان می‌دهد که در حقیقت فقط 58 درصد از پولهای اختصاص یافته مصرف شده است. رژیم، با احتیاط کوشیده است که از مشکلات رشد سریع که فعالیت‌های بسیاری را در مدت کوتاه به انجام رساند اجتناب نماید نظیر آنچه گریبانگیر ایران و عربستان شده است. دولت عراق تورم را از طریق کنترل قیمت و سوبسیدهای دولتی پائین نگاه داشته است. همچنین تقدمی که رژیم برای «وفاداری سیاسی» در جهت استخدام پرسنل برای بوروکراسی موجود قایل می‌شود نه تنها منتهی به وجود شایستگی‌های متوسط در سطح مدیران و تکنسین‌ها می‌گردد، بلکه سبب ترس و محافظه‌کاری کسانی که خود را از نظر سیاسی ناامن احساس می‌کنند، شده است و از طرفی به کمبود تعداد پرسنل با کفایت در صنایع، دفاتر و مشاغل خصوصی منتهی گردیده است.

این‌گونه ضوابط علل اصلی کمبود اساسی نیروی انسانی ماهر و کاردان را تشکیل می‌دهد. در مطبوعات به کارخانه‌هایی، بخصوص در استانها اشاره می‌شود، که فاقد نیم و یا سه چهارم تکنسین‌ها و مدیران مورد نیاز خود می‌باشند. (3): (برای کسب اطلاعات بیشتر درباره اقتصاد عراق به پیوست ج مراجعه کنید).

13- در طول زمان این مشکلات ممکن است حل شوند و احتمالاً حل نیز خواهند شد. عراق تمام ضوابط و عوامل لازم برای حفظ رشد اقتصادی مداوم و ساختن زندگی بهتر برای مردمش را دارا می‌باشد.

عراق به صورت سیستماتیک در حال ساختن راه‌آهن - جاده و حتی سیستم‌های آبرسانی است به رشد اقتصادی کشور کمک می‌کنند. سیستم مدرسه و دانشگاهی و برنامه‌های سوادآموزی هماهنگ با آن به آهستگی در حال تربیت پرسنل منطبق با نیازهای حرفه‌ای کشور می‌باشد. عراق دارای زمین‌های قابل کشت فراوانی است و به موقع، عملیات عظیم هیدرولیکی جهت کنترل سیلابهای حاصل از دجله و فرات در جهت رشد و توسعه آبیاری کشاورزی مورد استفاده و بهره‌برداری قرار خواهند گرفت.

14- اما کارها به صورت برجسته‌ای در خلال 5 سال آینده رشد نخواهند کرد. وضع کشاورزی رو به وخامت است. واردات غذایی به‌طور پیوسته‌ای در خلال 6 سال گذشته، از 150 میلیون دلار در سال 1973 به میزان تقریبی 750 میلیون دلار در سال 1978 افزایش یافته است. کشور عراق احتمالاً به یک صورت یک کشور اصلی واردکننده مواد غذایی باقی خواهد ماند. نیروی کارگر اندک است. از حدود تقریبی 3 میلیون نفر31 تا نصف آنها بر روی زمینی کار می‌کنند که از میزان کارگر مورد نیاز کاملاً کمتر است.

دولت در تشویق به مهاجرت کشاورزان کشورهای عربی به عراق می‌کوشد. ده درصد نیروی کارگری در ارتش و نیروهای امنیتی خدمت می‌کنند و یک بخش قابل ملاحظه دیگر، شامل کسانی می‌شود که وقت خود را در تأسیسات حزب و سازمان‌های وابسته‌اش، نظیر سازمانهای «خلقی» صرف می‌کنند. اشخاص اخیرالذکر، از میان باهوش‌ترین و جاه‌طلب‌ترین افراد بوده و می‌خواهند در کنار مرکز قدرت باقی بمانند.

تا به حال هیچیک از افراد مهندس یا متخصص امور کشاورزی و یا اقتصاددان به سطوح عالی بافت قدرت عراق دست نیافته‌اند.

15- ساختن یک نیروی نظامی قوی، هدف اساسی رژیم است. و تاکنون دلیل اصلی مصارف مالی نیز بوده است. هزینه نظامی و امنیتی عراق از 7/1 میلیارد دلار در سال 1976 به میزان 4/2 میلیارد دلار در سال 1979 بر طبق آنچه منتشر شده، رسیده است. این‌طور به نظر می‌رسد که این ارقام چاپ شده، میزان حقیقی هزینه‌ها را 45 تا 55 درصد کمتر نشان داده است. این تفاوت با احتساب خریدهای خارجی، که به میزان 6 میلیارد دلار در دوره 1974 تا 1978 می‌باشد. می‌تواند بدست آید. برنامه‌های در دست اجرا متقاضی گسترش نیروهای نظامی از 000/103 نفر در سال 1973 به 000/300 نفر در سال 1983 افزایش عمده در انواع تسلیحات مختلف می‌باشد. سقوط دولت ایران، و کاسته شدن فعالیت‌های نیروهای نظامی ایران بر مقاصد عراق جهت گسترش نظامی تأثیر آنچنان سریعی نخواهد داشت. عراق در نظر دارد حداقل 2 میلیارد دلار خرید برای خطوط لوله انجام دهد و از سرعت این برنامه‌ها به تدریج کاسته خواهد شد. به هر صورت بسیار دشوار است که عراق نیروی انسانی ماهر مورد نیاز ارتش را تأمین کند و هر مقداری که ارتش در آن توفیق یابد، به اقتصاد لطمه خواهد خورد.

4- اثرات حوادث ایران

16- سقوط رژیم سلطنتی در ایران نگرانی شدیدی را در بغداد بوجود آورد. عراق از روابط خوبی با ایران از سال 1975 به بعد بهره‌مند شده بود، و از خط‌مشی شاه، که مانع از عملیات کردهای مخالف عراق برعلیه رژیم عراق از خاک ایران می‌شد، سود می‌برد. از بین رفتن اقتدار دولت مرکزی در بخش کردستان

ایران موقعیت‌های مناسبی را جهت حمل سلاح به کردهای عراقی ایجاد می‌کند. در حالی که به نظر نمی‌رسد تهران همان‌طور که شاه تا قبل از سال 1975 عمل می‌کرد، تسلیحات کردها را فراهم نماید، قاچاق خصوصی و به‌طرز وسیعی گسترش خواهد یافت و محدوده کردهای ایرانی (به ویژه در استان کردستان) به‌عنوان یک پناهگاه جهت چریکهای عراقی کرد مهیا خواهد شد. ما یک شورش اساسی را توسط کردهای عراقی پیش‌بینی نمی‌کنیم. عدم حضور مشخص یک رهبریت مرکزی در میان آنها و وجود ارتش بسیار قوی و نیرومند عراق که در پادگانهای شمال شرقی عراق مستقر می‌باشند مانع از بروز این شورش خواهد شد. به هر حال این‌طور به نظر می‌رسد که گسترشی در عملیات چریک‌های کرد در یک و یا دو سال دیگر بوجود آید. که ترس دولت را در رابطه با دخالت‌های احتمالی خارجی افزایش دهد.

تهییج‌های اخیر در میان کردهای استانهای شرقی کردستان ترکیه به پتانسیل و ظرفیت بروز مشکلات می‌افزاید، عراق و ترکیه در مورد همکاری بر علیه کردهای متخاصم به توافق رسیده‌اند. نگرانی بغداد درباره کردها در ادامه آماده‌سازی نیروهای عراق به شکلی که آنها را با مشاهده اولین علائم شورش، قادر به دخالت سریع نماید، منعکس می‌باشد.

17- استقرار یک رژیم اسلامی شیعه مذهب در ایران بالقوه اثرات زیادی بر 55 درصد از 13 میلیون عراقی که شیعه می‌باشند، داشته است. شیعیان عراق فقیرتر و کم‌سوادتر از رقبای عرب سنی خود که 20 درصد کل جمعیت را تشکیل می‌دهند هستند و از جهت تاریخی همواره نقش تابع را در کشور بازی کرده‌اند. اکثر شیعیان، روستایی می‌باشند ولی حداقل یک میلیون نفر در بغداد که بیش از 31 جمعیت این شهر را تشکیل می‌دهند، اسکان گزیده‌اند. آیت‌اللّه خمینی که 14 سال را در حوزه علمیه نجف در تبعید به سر می‌برد زمانی که تحت مراقبت و ایجاد محدودیت شدید توسط مقامات عراقی قرار گرفت، عراق را ترک نمود، تأکید دارد که او خود را به‌عنوان یک رهبر مذهبی که نفوذش باید به خارج از ایران گسترش یابد تلقی می‌کند و ممکن است در راه ایجاد یک حکومت اسلامی در عراق نیز تلاش نماید.

18- تشنجاتی در بین شیعیان عراق مشاهده می‌شود ولی ما اطلاعات کافی که موجب قضاوتی گردد، در دست نداشته و نمی‌دانیم که اکثریت آنها چگونه فعالیت‌های برادران ایرانی خود را ارزیابی می‌کنند.

همچنین، اطلاعاتی از اندازه و اثرات بالقوه مشکلات موجود در مساجد که پایگاههای مذهبی رهبران شیعه است، در دست نداریم. این تشکیلات مذهبی در هدایت راهپیماییها و جشن‌ها و عزاداریها شیعیان نقش فعال دارند. مشکلات ضد رژیمی در عزاداری محرم در فوریه 77 بروز نمود و تعدادی از شیعیان به جوخه اعدام سپرده شدند. یکی از منابع اطلاعات مستقیم ما در عراق اخیرا گزارش داده است که نارضایتی مذهبی شیعیان در اواسط سال 1978 گسترش یافته است. داستانهایی از قبیل تظاهرات به حمایت خمینی در اطراف مرقد مقدس در نجف که سبب سروصدا و تیراندازی شده است. تا حدی صحت و اعتبار دارد. مخالفین دولت بعث دچار ضعف رهبریت و پراکندگی و عدم تشکیلات عمومی هستند، ولی بسیاری از شیعیان ظاهرا معتقدند که نارضایتی غیرعلنی در صورتی که تسریع‌کننده‌ای موجود آید، می‌تواند به انفجار تبدیل شود.

19- جدای از آنکه شیعیان عراق دولت بعث را چگونه می‌نگرند، باید دانست که بهترین موقعیت را برای ایجاد مشکلات، در اختیار دارند. شیعیان عراق حجم بزرگی از نیروی کار انسانی در مناطق نفتی جنوب و تجهیزات بندری را تشکیل داده و اکثر پست‌های نظامی و پلیس در سطوح پائین را در اختیار

دارند. خطوط حمل و نقل داخلی به طرف بغداد از دو بندر عراق که مجاور خلیج فارس می‌باشند، بالاجبار از دو استان تماما شیعه‌نشین عبور می‌کند. امکان خرابکاری در این دو استان بسیار زیاد است و مقامات عراق از این امر بیشتر از قیام نظامی که از دیرباز مورد نظر کردها بوده است نگرانند. در این دو استان قبایل کاملاً متشکل نمی‌باشند و این نواحی بخصوص برای جنگهای پارتیزانی و چریکی نیز مناسب نیستند.

20- هر نوع جنبش مذهبی، فلسفه حزب بعث را که اهدافش ایجاد جامعه‌ای مدرن و دنیوی است و مذهب را تنها یک امر فردی تلقی می‌کند، به خطر می‌افکند. اگرچه رهبران اصلی آن سنی مذهبند. ولی کنترل و اداره رژیم براساس مذهب و فرقه نمی‌باشد، در حقیقت 4 تن از اعضای فرماندهی منطقه‌ای و دو تن از دستیاران نزدیک صدام حسین، شیعه هستند. رژیم به‌طور علنی مذهب شیعه را به باد انتقاد گرفته است. ولی با توجه به ایران، رژیم به اهمیت دادن به مذهب به‌طور اعم و توجه به مناطق شیعه‌نشین به‌طور اخص همت گمارده است. صدام حسین، اخیرا سفر خود را به استانهای جنوبی پایان داده است، که در این سفر او به اعمال غیر معمول از قبیل نماز و دعا در مسجد و آمیزش با توده مردم دست زده است. بکر رئیس جمهور، اخیرا خود را برای رفتن به حج آماده می‌کند.

21- شرایط بی‌ثباتی در ایران و امکان سرایت و گسترش آن در عراق اثرات مستمری بر رژیم و حوادث آینده عراق خواهد داشت. اگر چه عراق قادر است بیش از سال 1973 نیروهای خود را به جبهه اسرائیل گسیل دارد. ولی ضروریات امنیت داخلی یک مانع جدی در افزایش این نیروها به بیش از 5 لشکر (3 لشکر زرهی، یک لشکر مکانیزه، یک لشکر پیاده) می‌باشد. بقیه واحدها برای حفاظت از تأسیسات نظامی و غیرنظامی، امنیت کردستان و مراقبت از مرزهای خود با ایران و حفظ رژیم در بغداد لازم می‌باشند به هر حال طرح‌های افزایش و توسعه نیروهای ارتش و گسترش امکانات و تجهیزات نظامی، به عراق امکان استقرار نیروهای هوایی دفاع هوایی و نیروهای زمینی جدید در مرزهای سوریه و اردن را خواهد داد.

5- روابط خارجی

22- روابط خارجی عراق در سالهای اخیر دستخوش تغییرات فاحشی شده است. تا اواسط سالهای 1970، رژیم بنا به خواست خود از دیگر کشورهای همجوار منزوی شده بود و در میان این کشورهای همجوار تنها با ترکیه روابط قابل تحملی را برقرار ساخته بود. سرکوب کودتای سال 1973، مداخله عراق در جنگ اکتبر همان سال و تکمیل موفقیت‌آمیز ملی کردن صنعت نفت در سال 1975 ظاهرا اعتماد به نفس دولت را گسترش داده است. رژیم پس از انعقاد قراردادی با ایران که خط مرزی قدیمی واقع در شط‌العرب که چند دهه ثابت مانده بود را به نفع ایران تغییر داد، موفق شد شورش اکراد را کاملاً مهار نماید و همچنین دعوی خود در مورد منطقه عرب‌نشین ایران یعنی خوزستان را در ازای آن که ایران نیز از ارسال کمک به کرُدها خودداری ورزد مطرح نسازد.

23- این رویدادها ظاهرا رژیم را متقاعد ساخته است که با در پیش گرفتن روشهایی غیر از رویارویی نیز می‌تواند به اهداف خود دست یابد. عراق سالهاست که فعالانه سعی کرده است با کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس روابط حسنه‌ای برقرار سازد، گرچه از حمایت از رفقای بعثی و گروههای کوچک

خرابکار در آنجا دست برنداشته ولی آنها را تشویق به پنهانکاری می‌نماید. کشورهای حوزه خلیج نیز ظاهرا میل دارند نسبت به رفتار غیر تهاجمی عراق پاسخگو باشند اما به شدت نسبت به صداقت سیاستهای عراق سوءظن دارند. و اخیرا رویدادهای جهان عرب، بخصوص در موازنه اعراب و اسرائیل به رژیم فرصت داده است که نفوذ رژیم عراق را در جهان عرب گسترش دهد.

منطقه

24- برد و اهمیت تغییرات در رفتار عراق در منطقه، بعد از بیانیه مختصر درباره مواضع سیاست خارجی عراق در پایان 1977 به بهترین وجهی مشهود می‌گردد. عراق سرسختانه اقدام صلح سادات را رد نمود حتی شرکت در جبهه امتناع و پایداری را که توسط 5 کشور تشکیل شده مخالف این اقدام بود، رد کرد. عراق همچنان رابطه خصمانه را با سوریه حفظ کرده و مخالف نقش سوریه در لبنان بود و فعالیت‌های خرابکارانه را در سوریه و ترور سوری‌ها را هدایت می‌کرد، مشاجره‌های سختی را در تقسیم آب رودخانه فرات دامن می‌زد.

علائم صلح‌جویانه‌ای را ارائه داده ولی هیچ حرکت استواری به سوی تعدادی از کشورهای محافظه‌کار عرب برنداشته است. عراق وابستگی خود را به شوروی در تهیه سلاح و کمک تکنیکی حفظ نمود، ولی در مورد حمایت شوروی از کوشش‌های رژیم اتیوپی در درهم شکستن مخالفین اریتره، مخالفت نشان داده است. در مقابل با ایالات متحده روابط متوسط تجاری داشته ولی روابط سیاسی برقرار نکرده است.

25- تا اواسط تابستان سال 1978 عراق هنوز با بسیاری از همسایگانش روابطی، نداشت. البکر به پرزیدنت اسد، در سخنرانی ژوئیه خود حمله کرد. روابط عراق با اردن به سبب اعدام یک اردنی به اتهام جاسوسی در بغداد رو به تلخی گذاشت.

26- قرارداد کمپ دیوید در اواسط سپتامبر به عراق فرصت داد تا نقش مهم‌تری را در شوراهای عرب بازی کند. عراقیها خیلی ماهرانه از ترس عربستان سعودی، بقیه کشورهای شبه جزیره سوریه و اردن از اینکه یک «توافق جداگانه» به معنی تعویق نامعلوم هرگونه شانسی برای کشورهای عربی در پس گرفتن سرزمین‌های از دست داده شده در سال 1967 و حل مسائل فلسطین به نحوی که فلسطینیان از سزاواری سیاسی کمتری برخوردار شود، استفاده کردند خصوصا نسبت به سوریه و اردن. برای آنکه به پیشنهادات خود برای بهبود روابط اعتبار بخشد، بغداد حمایت خود را از سازمانهای بسیار افراطی فلسطینی که درخواست رد کامل هر نوع معامله‌ای با اسرائیل را داشته‌اند، کاهش داد.

27- عکس‌العملهای موجود در منطقه برعلیه قرارداد کمپ دیوید، به عراق فرصت گسترش بهبود روابط خود با عربستان سعودی را داد، دو کشور برای مدت زمانی در سطح مسائل عادی از قبیل سرکوب قاچاقچیان و عبور غیرقانونی از مرزها همکاری داشته‌اند. رهبران سعودی ظاهرا معتقدند که به‌طور موفقیت‌آمیزی عراق را به پذیرش یک میانه‌روی در برخورد همه‌جانبه با مسئله اعراب و اسرائیل و کاهش وابستگی عراق به شوروی به نفع ارتباط نزدیکتر با کشورهای غربی مانند فرانسه تشویق می‌نمایند. در اجلاسیه‌های بغداد، عراقیان روش قاضی مآبانه مرکب از نزاکت و تهدید را اعمال نمودند که سعودی‌ها را تحریک به اتخاذ مواضع سرسخت‌تری نمود. از ماه نوامبر به بعد برخی شاهزاده‌های سعودی

دیدارهای کاری از بغداد نمودند. سقوط شاه سبب تأملی برای سعودی‌ها گردید و آنها به روابط خوب با عراقیها به‌عنوان تضمینی برعلیه رفتار نا معین آینده ایرانیان نگاه کرده‌اند. نگرانی از سیاست‌های آمریکا نیز، سعودیان را در افزایش همکاری با عراق ترغیب نموده است. همچنین عراق، هم‌اکنون وزنه‌ای در محافل و دوایر اوپک بوده و عربستان سعودی ناچار است با آنان برآن اساس معامله نماید.

28- رهبران بغداد نقش خود را با مهارت ایفا کرده‌اند و عربستان سعودی را به اتحاد اعراب مخالف با اقدام مصر کشانده‌اند. همکاری عربستان سعودی در این جبهه که برتلاش زیاد رهبران عراق استوار شده بود، به عراقیها صحت و اعتبار بیشتری را که در جهان عرب جستجو می‌کردند، اعطا کرد. رهبران بعث بدون شک به روزهایی که آنان بتوانند به یک گروه بعثی در تصاحب عربستان سعودی یاری دهند، چشم دوخته‌اند. هر چند که چنین روزی بسیار دور است، در این میان فعلاً روابط خوب با خانواده سعودی مهمتر است. عراق می‌تواند بدون فداکاری زیادی با مشورت، با تظاهر به میانه‌روی، با ممانعت از تحریک نهضت‌های انقلابی منطقه، آنان را به‌عنوان دوست خود نگاه دارد. رهبران عراق تا زمانی که به دوستی و حمایت عربستان سعودی نیاز داشته باشند و تا زمانی که عربستان سعودی از «جبهه عربی» خود در مخالفت اکثریت اعراب با قرارداد صلح حراست کند، به انجام این‌گونه اقدامات ادامه خواهند داد.

29- همزمان با گسترش جنبش همبستگی عربی عراق مبادرت به برقراری روابط دوستانه با سوریه نمود. خطر پیمان صلح جداگانه مصر و اسرائیل و قیام در ایران، در عراق این تمایل غیر مترقبه را پدید آورد تا اعتراضات عمومی خود را نسبت به پذیرش اصل مذاکره برای حل مسئله فلسطین توسط سوریه خاتمه بخشد.⁽¹⁾30- در برقراری دوستی بین دو کشور عراق و سوریه هریک با احتیاط عمل کرده‌اند. تعدادی از کمیته‌ها و هیئت‌ها موافقت‌هایی را در زمینه افزایش روابط تجاری، متحدالشکل کردن برخی خدمات مورد علاقه طرفین مانند اطلاعات و هماهنگی در حوزه‌های ظاهرا با اهمیت ولی نسبتا کم نتیجه به انجام رسانیده‌اند. خط لوله حوزه نفت شمال عراق که از طریق سوریه به شمال مدیترانه می‌رود و در آوریل سال 1976 بسته شده بود بار دیگر باز شده است. اگر چه این موافقت‌نامه عراق را ملزم به بهره‌برداری تنها 41 ظرفیت نفتی خود می‌نماید، ولی صدور نفت عراق را در زمانی که راههای ترکیه و خلیج‌فارس بسته شود، تضمین می‌نماید. دو کشور کوشش‌های هماهنگی را در خاتمه جنگ بین یمن شمالی و یمن جنوبی، 30 جنوبی به کار برده‌اند. هر دو کشور از رژیم مارکسیستی یمن جنوبی دل خوشی ندارند. بحث درباره مسائل اساسی همانند اتحاد دو حزب بعث، ادغام نظامی و بهره‌برداری مشترک از آب رودخانه فرات به هر حال تاکنون بی‌نتیجه مانده است.

31- تحقق پیمان صلح مصر و اسرائیل که مورد قبول بغداد و دمشق نمی‌باشد روابط بین این دو پایتخت مهم عرب را صمیمانه‌تر خواهد نمود. همکاریهای مشخص در حوزه نظامی از قبل آغاز شده است و می‌رود که گسترش یابد، ولی نه تا آن مرحله که ادغام نیروهای دو کشور را بوجود آورد. استقرار سمبولیک نیروهای عراقی در سوریه امکان دارد. البته در صورتی که ابتدا روابط سیاسی به نحو قابل توجهی بهبود یابد برخی از اشکال پیوندهای سیاسی ممکن است تحقق یابد، ولی اگر چنین شود، احتمالاً جنبه سمبولیک داشته و از استواری تشکیلاتی برخوردار نبوده و بشدت شکننده خواهد بود. رهبران دو

حزب بعث، دو دولت و تشکیلات نظامی دو کشور نه فقط به یکدیگر اعتمادی ندارند بلکه تمایلی نیز در پیوستگی به یکدیگر ندارند. عملاً هیچ شانسی که دو رهبریت را به‌طور موفقیت‌آمیزی با یکدیگر ترکیب کند و یا یکی را به تبعیت از دیگری بکشاند وجود ندارد. این امکان البته در صورت پی بردن عراق و سوریه به این نیاز، ممکن است به اتحاد دو حزب در سطح ملی (پان عرب) منجر شود، هر چند که این حرکت‌ها جنبه سمبولیک داشته و فرماندهی منطقه‌ای بعث را در هریک از دو کشور کاملاً خودمختار باقی خواهد گذاشت. حرکت‌های این‌گونه‌ای با مواضع دیرین عراق مغایرت دارد، ولی این کشور در سال 1975 از ادعاهای ارضی خود دست برداشت تا با ایران به توافق برسد. ما از حدود انعطاف‌پذیری عراق و تمایلاتش در ترک خواسته‌هایی که مدتها بدون تغییر حفظ شده است اطلاعی نداریم. تنها می‌توان گفت که اینگونه تغییرات زمانی به وقوع می‌پیوندند که رژیم عراق مطمئن گردد که این کار منافع وی را تأمین می‌نماید.

32- عراق به دقت سیر و توسعه حوادث در ایران را زیر نظر دارد و اقداماتی در جهت جلوگیری از سرایت ناآرامی‌های داخلی ایران به داخل عراق به عمل می‌آورد. این اقدامات می‌تواند به‌عنوان مثال حمله به کُردهای عراقی باشد، که از طریق شمال غربی ایران به فعالیت‌های خود ادامه می‌دهند.

33- فواید و همچنین خطراتی نیز از شرایط ایران برای عراق وجود دارد. عدم حضور رهبریت قدرتمندی همانند شاه و سقوط فوق‌العاده قدرت نظامی ایران، فرصت بزرگی را برای مانور و گسترش نفوذ در خلیج‌فارس به عراق داده است. کشورهای کوچک خلیج‌فارس هم‌اکنون با بغداد رفتاری محترمانه برقرار کرده‌اند و با برخوردی دوستانه می‌کوشند که اتکای خود را با کمی طفره روی به عربستان سعودی کاهش داده و موجودیت خود را تضمین نمایند. در مقابل بغداد برخوردی محافظه‌کارانه خواهد داشت. در صورت امکان، عراق هدف تأسیس رژیم‌های هم مشرب سوسیالیستی مقتدرانه سیاسی، نظیر حکومت بعثی خود را ترک نخواهد کرد. از ابزار گوناگون در دسترس خود از قبیل تعلیمات نظامی و احتمالاً واگذاری تجهیزات نظامی برای گسترش مقاصدش بهره خواهد گرفت. ولی در آینده نزدیک و تا زمانی که به دوستی و حمایت عربستان سعودی و سوریه نیاز داشته باشد، سعی نخواهد کرد با حمایت از انقلاب در کشورهای کوچک خلیج موقعیت و نیاز خود را به مخاطره بیفکند، زیرا این‌گونه فعالیت‌ها روابط حسنه اخیر. با همسایگان عرب را از هم پاشیده و در نتیجه خسارات بالقوه امید کسب منافع را بر باد خواهد داد.

34- اینگونه برخورد عملی و محافظه‌کارانه برای دولت بغداد مناسب می‌باشد. این رژیم به شتاب نیاز ندارد. غیر از البکر، بقیه رهبران نسبتا جوانند. آنها معتقدند که نظام سیاسی، اقتصادی، اجتماعی عراق برای جهان معاصر عرب مناسب‌تر از نظام حکومتی پادشاهی است. عراق به تلاشهای خود در کشورهای متعدد همچون یمن شمالی برای ایجاد بنیادهایی ادامه خواهد داد. به امید آنکه روزی برسد که بغداد بتواند رژیم‌های سوسیالیستی یعنی مورد نظر خود را در شبه جزیره عربی مستقر کرده و احتمالاً یک کشور متحد را پدید آورد. به هر حال، عراق در به کارگیری تاکتیک‌های تاکنون موفقیت‌آمیز خود همچون خرابکاری و ترور بر علیه دشمنان عربی، در صورتی که بتواند این‌گونه تحریکات را بدون بروز عکس‌العمل سیاسی ناخواسته از سوی اعراب اعمال کند، تردید نخواهد کرد. در یک یا دو سال آتی، شرایط منطقه ممکن است آنچنان تغییر یابد که رفتار خشونت‌آمیز بغداد را به انجامش اغوا نماید.

35- به همان نحو، ادعای مالکیت کویت توسط عراق، که اخیرا سخنی از آن نیست، مطمئنا زمانی که

شرایط مناسبی پیش آید، بار دیگر مطرح خواهد شد. از نظر استراتژیک عراق خواب جزایری را می‌بیند که مدخل ورودی به بنادر عراق را تحت کنترل دارند. ولی از نقطه‌نظر سیاسی، آرمان‌های عراق افزون‌تر از این می‌باشد. ابتدا در سال 1930 و سپس، ماههای آخر رژیم سلطنتی عراق این خواسته آغاز شد بار دیگر بشدت در 1961 توسط قاسم و دوباره توسط رژیم فعلی در سال 1974 این خواسته اعمال شد. امتناع عراق از تعیین خط مرزی خود با کویت نشانگر آن است که این کشور هنوز از ادعای خود در مورد کویت دست برنداشته است. در حالی که در مورد ایران، عراق به این کار رضایت داد. این‌گونه عدم قبول یادآوری تلویحی به کویت است که عراقیان و نه فقط بعثی‌ها، تأسیس و ادامه موجودیت کویت را به‌عنوان یک دولت جداگانه تجزیه بخشی از سرزمین طبیعی عراق تلقی می‌کنند.

شوروی

36- عناصر دو جانبه سودمندی در روابط عراق و شوروی وجود داشته است، مهم‌ترین وجه آن، رابطه به منظور تهیه تجهیزات نظامی و شرکت روسها در توسعه اقتصاد عراق می‌باشد. به هر حال، روابط سیاسی دو کشور با نگرانی عراق درباره پیشرفت شوروی در منطقه و اضطراب روسها از فشار رو به تزاید عراقی‌ها برعلیه حزب کمونیست عراق، رو به وخامت می‌رود.

37- روسها کوشیده‌اند که به مخالفت خود با اسرائیل، 30پیمان مصر و اسرائیل روابط خود را با عراق بهبود بخشند.

آنها تلاش‌های عراق را در حفظ مخالفت و اتحاد اعراب پیمان، ستوده‌اند و احتمالاً خشنودند که عراق به‌طور علنی و عمومی مخالفت خود را با حل مسالمت‌آمیز مناقشه اعراب و اسرائیل مسکوت گذارده است. اگر چه روسها در گذشته ترک مخاصمه سوریه و عراق را ترغیب نموده‌اند، ولی روسها ترس از آن دارند که آشتی دو کشور به ضرر آنها باشد، چون این آشتی سبب تقویت طرفین و توجه کمتر به شوروی می‌گردد.

38- شوروی بزرگترین تأمین کننده تجهیزات نظامی و رزمی عراق است، که عراق نیز وجوه لازم را به صورت ارز معتبر می‌پردازد و بدین ترتیب به تأسیسات نظامی که پایگاه حمایت بنیادی رژیم را تشکیل می‌دهد دسترسی دارد. در سال 1972 عراق و شوروی پیمان دوستی و همکاری امضا نمودند. که مشروعیت بیشتری به روابط دو کشور بخشید. رژیم بعث به روسها اجازه استقرار نیروهای نظامی خود را در عراق نداده است، عراقیان به واحدهای نیروی دریایی شوروی تنها اجازه تماسهای بندری را در بعضی اوقات داده‌اند و مستشاران نظامی روسی توسط نیروهای امنیتی عراق به دقت کنترل می‌شوند. در پروازهای تدارکاتی به یمن جنوبی و اتیوپی روسها به‌طور مرتب از پایگاههای عراق سوخت‌گیری می‌نمایند. اگرچه اینگونه ترتیبات پروازی در سال 1978 به سبب اعتراض عراقی‌ها نسبت به حمایت روسیه، از تلاشهای اتیوپی در سرکوب جبنش اریتره محدود و به مخاطره افتاد.

39- شوروی و تعدادی از کشورهای اروپای شرقی در برنامه‌های توسعه عراق عمیقا درگیرند، این کشورها کمک‌های فنی خود را نیز توسعه داده‌اند ولی عراق در جستجوی کمک‌های بیشتری از این نوع براساس توانایی پیمان کار و قیمت پیشنهادی مطلوب رژیم می‌باشد. روسها سهم عظیمی از کنترل آب و طرح‌های انرژی و نیرو را به خود اختصاص داده‌اند. ولی با گذشت زمان فعالیت شرکت‌های کشورهای دموکراتیک نیز در عراق گسترش بیشتری می‌یابد. در حوزه نفتی، تشکیلات دولتی نفت همچنان به

استخدام تکنسین‌های روسی ادامه می‌دهد، ولی در سالهای اخیر به بازارهای با تجربه و ماهر صنعت نفت غربی برای تأمین خدمات مورد نیاز «پیمان‌کاری نفتی» روی آورده است در طی سال 1977، عراق حدود 10 درصد تولیدات نفت خود را به شوروی و کشورهای اروپای شرقی صادر نموده است. این حجم حدودا ثابت نگاه داشته شد ولی درصد کوچک‌تری از 5/2 میلیون بشکه تولید روزانه سال 1978 عراق را در بر می‌گیرد. مقداری از ذخایر ارزی خارجی عراق در اروپای شرقی نگهداری می‌شود.

40- بعد از سال 1973، رژیم بعث به حزب کمونیست عراق اجازه فعالیت داد، تا در جبهه «مترقی و ملی و میهنی» که قدرتی ندارد شرکت کند و در کابینه حضور یابد. به هر صورت، فعالیت‌های حزبی مدتهاست، که قدغن شده است و رژیم از عضوگیری و فعالیت‌های جذب نیرو و فعالیت‌های سیاسی دیگر توسط غیر بعثی‌ها در نیروهای نظامی، جلوگیری می‌کند. در طول سال گذشته بعثی‌ها در برابر فعالیت‌های حزب کمونیست عراق بردباری کمتری نشان داده‌اند. دولت تعدادی از پرسنل نظامی را به اتهام فعالیت‌های تبلیغاتی جذب نیرو برای حزب کمونیست عراق، اعدام نموده است. در بهار سال 1979 تنها دو عضو باقیمانده کمونیست از کابینه اخراج شده‌اند و حزب کمونیست می‌رود که از «جبهه مترقی ملی و میهنی» نیز بیرون رانده شود. این جریانات اخطاری به توده عراقی درباره فعالیت‌های ضد رژیمی است، همچنانکه اخطاری به مسکو نیز می‌باشد.

41- فعالیت‌های روسیه در منطقه نیز رژیم بعث را مضطرب کرده است. عراق همچنان به مخالفت خود درباره حمایت شوروی از رژیم اتیوپی برعلیه سومالی و اریتره، که آنها را کشورهای عربی تلقی می‌کند، ادامه می‌دهد. کودتای افغانستان و یمن جنوبی در سال 1978 اضطراب عراق را از آنکه شوروی قصد ایجاد دول وابسته به خود را در منطقه دارد، افزایش داد. عراق و سوریه هر دو از یمن شمالی در جنگ مرزی با یمن جنوبی تحت‌الحمایه شوروی حمایت می‌کردند. اگر شوروی نیروهای جنگنده خود را برای سرکوبی مخالفین افغانستان کاملاً دخالت دهد، روابط بغداد و مسکو بشدت رو به وخامت خواهد رفت.

عراق گوش به زنگ است و هرگونه دخالت شوروی در شرایط درهم ایران را به تلخی پاسخ خواهد گفت.

از آنجا که اتکای فراوانی به تجهیزات نظامی شوروی دارد، به هر حال محدودیت‌هایی برای اینگونه اعتراضات عراق وجود دارد.

42- دیدگاه ثابت رژیم این بوده است که باید از روابط خود با شوروی به نفع عراق بهره‌برداری کند و دلایل روشنی موجود است که این نظریه نقش تعیین‌کننده‌ای در سیاست عراق خواهد داشت. در آینده قابل پیش‌بینی محدودیت‌های روابط عراق و شوروی حفظ خواهد شد. عراق مصرانه از شوروی می‌خواهد که با وی به‌عنوان یک طرف برابر برخورد نماید و نه به‌عنوان یک دولت وابسته. عراق خود را با اهداف سیاسی خارجی شوروی تنها در آنجا که منافعش تأمین شود. هماهنگ می‌نماید. همچنان به صلابت سخن خواهد گفت و به دنبال منابع دیگر تأمین سلاح، تکنولوژی و حمایت سیاسی به جستجو ادامه خواهد داد ولی روابط خود را با مسکو چنان تنظیم خواهد نمود که تا آنجا دگرگون نشود که مسکو ارسال سلاح را متوقف و مستشاران خود را به شوروی فراخواند. علی‌رغم کوشش‌های گوناگون عراق، شوروی تدارک‌کننده اصلی تجهیزات نظامی عراق باقی خواهد ماند.

غرب

43- در یک جهان ایده‌آل، رهبران عراق روابط متعادل با همه کشورهای بزرگ را انتخاب می‌نمایند.

کشورهای اروپایی تکنولوژی بسیار پیشرفته و مهارت‌های دیگری را می‌توانند تأمین کنند. اروپائیان نیز سلاح‌های خود را خواهند فروخت.

فروش‌های فرانسه، یادآوری مفیدی به شوروی است که تنها فروشنده موجود نمی‌باشد. از میان کشورهای بزرگ اروپای غربی، فرانسه نزدیکتر از همه به عراق می‌باشد. در 18 سالی که از خاتمه جنگ الجزایر می‌گذرد فرانسه بینش‌های خود را از سیاست‌های نفتی به مسئله اعراب و اسرائیل معطوف داشت، که تفکرات بغداد را در رابطه با بریتانیا و بخصوص ایالات متحده شکل می‌دهند. ولی قدرت‌های اروپای غربی، یعنی هم‌پیمانان آمریکا، به اندازه کافی نیرومند نبوده و نمی‌توانند از آنچنان نفوذ سیاسی برخوردار باشند که بتوانند جانشین شوروی شوند.

44- بنابراین در دوره این ارزیابی، روابط بین رژیم بعث عراق و کشورهای اروپای غربی در مجموع رضایت‌بخش خواهد بود. ولی از صمیمیت خاصی برخوردار نخواهد بود و مشکلاتی نیز در پیش است.

بغداد فشار اقتصادی بر بعضی از کشورها از جمله همکاران خوب تجاری اروپا که آنان را ناخشنود می‌سازند اعمال می‌کند. برای مثال عراق به خاطر اخراج تعدادی از دیپلمات‌های خود از انگلستان، تحریم برخی اجناس انگلیسی را به اجرا گذاشته و تداوم داده است، که این عکس‌العملی در مقابل ترور نخست‌وزیر سابق عراق در خیابانهای لندن، توسط مردان مسلح عراقی بود. اینگونه تاکتیک‌ها ادامه خواهد یافت. اگر عراق به این نتیجه برسد که پاریس در «حادثه» اخیر مربوط به تجهیزات رآکتور در دست احداث توسط فرانسوی‌ها دست داشته است، تا بتواند ارسال سوخت اورانیوم غنی شده مورد نیاز آن را به تعویق بیاندازد، در مورد فرانسه نیز از همین تاکتیک‌ها بهره‌برداری خواهد کرد.

45- برنامه اتمی عراق بستگی به حمایت و پشتیبانی اروپائیان دارد، علاوه بر «اورانیوم غنی شده» و رآکتور 70 مگاواتی که توسط فرانسه در اختیار قرار می‌گیرد، ایتالیا نیز در آنجا در حال احداث یک آزمایشگاه کوچک رادیو شیمیایی است که می‌تواند توانایی غنی‌سازی دوباره اورانیوم را در اختیار عراق بگذارد. این دو کشور، نقش حیاتی را در طرح‌های اتمی عراق دارا می‌باشند. بنابراین، اگر چه عراق قرار داد عدم تکثیر سلاح‌های اتمی را امضا نموده است و هر چند که ضمانت‌هایی برای همه وسایل و مواد اتمی موجود دارد ولی عراق بدین طریق همه تجهیزاتی را که برای راه‌اندازی تأسیسات آن لازم است تا قبل از سال 1985 بدست خواهد آورد چون عراق نشان داده است که می‌تواند مستقلاً به راه خود ادامه دهد، می‌توان گفت که اگر عراق احساس نیاز کند مطمئنا دست به ساختن سلاح‌های اتمی نیز خواهد زد⁽¹⁾و این خود دلیلی برای نگرانی است.

عراق و اوپک

46- در طول دوره این ارزیابی، عراق همچنان به صورت یکی از اعضای با نفوذ اوپک باقی خواهد ماند. اهداف اساسی آن، حفظ کنترل صنعت نفت در عراق، اکتشاف تا بازاریابی نفت خام، کسب حداکثر انعطاف‌پذیری در وسایل صادراتی نفت، کسب بالاترین قیمت عملی نفت و افزایش مدت زمان تولید نفت

تا آینده بسیار دور، می‌باشند. عراق مصرانه و از دیرباز کشورهای دیگر اوپک را به افزایش فوق‌العاده قیمت نفت تشویق می‌نموده است. ولی زمانی که عربستان سعودی و ایران توانایی همکاری با یکدیگر را داشتند نفوذ عراق از این بابت محدود شده بود. لیکن در حالی که ایران به میزانی خیلی کمتر از قبل از انقلاب نفت صادر کرده و قیمت سنگینی نیز دریافت می‌دارد، عراق در هدف به کرسی نشاندن افزایش قیمت با مخالفتی روبرو نخواهد شد. منافع اقتصادی عراق و نیز تذکرات مصرف‌کنندگان نفتی غربی مبنی براینکه افزایش قیمت بر اقتصادهای صنعتی لطمه وارد می‌سازد، هیچ‌یک عراق را به میانه‌روی در زمینه قیمت وادار نخواهد کرد.

47- سطح صدور نفت آتی عراق مبهم می‌باشد. وسایل و تجهیزات صدور نفت، خطوط لوله و ترمینال‌های بارگیری، توانایی صدور 9/4 میلیون بشکه در روز را دارد که ورای تولید ثابت کنونی 1/3 میلیون بشکه در روز می‌باشد. ما نمی‌دانیم که عراق چه طرحی برای سطح تولید خود در اواسط دهه 1980 دارد. طرحهای تولید 4 میلیون بشکه در روز به نظر می‌رسد که تقلیل یافته و احتمالاً به 4/2 میلیون بشکه در روز برسد. تنگنای تعادل عرضه و تقاضای جهانی در دهه 80 به عراق اجازه می‌دهد که هر مقدار نفت که بخواهد تولید و صادر نماید. با احتساب آنکه قیمت نفت سریع‌تر از نرخ جهانی افزایش می‌یابد. به عراق امکان تولید سرمایه لازم برای گرداندن دولت و برنامه‌های خرید تسلیحاتی خود، و تأمین بودجه برنامه‌های توسعه عمرانی را در طی زمان مورد نظر این ارزیابی خواهد داد.

جنبش غیرمتعهدها

48- عراق احتمالاً در گردهمایی سپتامبر کشورهای غیر متعهد در هاوانا به‌عنوان میزبان اجلاس کشورهای غیر متعهد در سال 1982 انتخاب خواهد شد. در همین اجلاس آینده (سال 1982). بغداد احتمالاً «به عضویت» دفتر هماهنگ‌کننده کشورهای غیر متعهد که از نفوذ قابل توجهی برخوردار است، انتخاب می‌شود، نفتی که زمینه کسب تجربه را برای بدست آوردن ریاست اجلاس در 3 سال بعد، برای عراق فراهم می‌آورد.

49- پیش‌بینی مسیر رهبری جنبش غیر متعهدها توسط عراق خالی از اشکال نیست. به‌عنوان میزبان اجلاس، بغداد لقب رهبری این جنبش را برای مدت 3 سال بعد از آن بدست می‌آورد. بدین طریق فرصتی بزرگ در جهت بخشیدن سیاسی - ایدئولوژیک به جنبش خواهد یافت. کسب این موقعیت رهبری تأثیر دو جانبه‌ای بر رفتار بین‌المللی عراق و احتمالاً «موضع جنبش غیر متعهدها» در مسائل مهم بین‌المللی بر جای خواهد گذاشت. عراق مکررا به جهت‌های مخالف کشیده خواهد شد، دارا بودن نقش مؤثری رهبری در ساختمان جنبش لزوما عراق را به حفظ تعادل و یا پذیرش ریسک مخربی در ایجاد تفرقه در جنبش و یا حتی خروج بعضی اعضا از آن خواهد کشاند. از سویی دیگر، عراق با بهره‌برداری از موقعیت خود سعی بر اعمال نفوذ در جهت رادیکالیزه نمودن جنبش از طریق تاکتیک‌های دیپلماتیک، کمک‌های مالی مؤثر و در برخی مواقع برآوردن احتیاجات نفتی کشورهای غیر متعهد خواهد نمود.

50- ما نمی‌توانیم دقیقا پیش‌بینی کنیم که عراق چگونه جنبش غیرمتعهدها را در سال 82 رهبری خواهد کرد، ولی بغداد به برخورد مستقل خود با مسائل سیاست خارجی و کنترل منافع طبیعی کشورش مباحات خواهد نمود. عراق مانند کوبا متمایل به شوروی نخواهد بود، لیکن در بسیار مواقع بین منافع

عراق و شوروی تجانسی وجود خواهد داشت. بغداد جنبش غیر متعهدها را به‌عنوان سپری تلقی می‌کند که اعضا را در برابر نفوذ خارجی حراست می‌کند و این نفوذ خارجی در برگیرنده «امپریالیسم» غربی و توسعه‌طلبی شوروی نیز می‌باشد و نگران از این است که مبادا تضاد بین اعضا موجب تضعیف جنبش در اعتراف به معیارهای ایده‌آلیستی آن گردد. به هر حال مانع از تلاش عراق در استفاده از جنبش غیر متعهدها برای پیشبرد مواضع دلخواه خود بخصوص در مورد مسئله اعراب و اسرائیل نخواهد شد.

6- الزامات و دشواریها برای آمریکا

51- مسیر احتمالی رویدادها در عراق و سیاست‌های آن کشور بر منافع آمریکا تأثیر مطلوبی نخواهد داشت. چهارچوب سیاستی که رهبران عراق اعمال می‌نمایند، به‌طور عمده با اهداف آمریکا در منطقه کینه و خصومت دارد، عراق مخالفت خود را با سیاست‌های آمریکا در حل مسائل اعراب و اسرائیل تغییر نخواهد داد مگر آنکه شواهد قانع‌کننده‌ای که حاکی از ظهور یک دولت فلسطینی در ساحل غربی و نوار غزه و همچنین اعاده بلندی‌های جولان توسط سوریه و عدم حمایت جناحهای مارونی لبنان توسط اسرائیل، دریافت کند. عراق ترجیح می‌دهد که از مخالفت کشورهای مخالف تلاش آمریکا در این قضیه بهره گیرد و نفوذ ایالات متحده در این منطقه را در مجموع کاهش دهد.

52- در حوزه انرژی بین‌المللی، تلاش عراق برای افزایش درآمدهای نفتی و گسترش حساب شده ظرفیت تولیدی خود تنگنایی را در وضع عرضه نفت در چند سال آینده بوجود خواهد آورد. منافعی که رژیم سرسختانه به آن پایبند است مانع از برقراری روابط دوجانبه همکاری بین آن کشور و کشورهای مهم مصرف‌کننده نفت بود و اهمیت عراق به‌عنوان یک منبع نفتی سبب می‌گردد که کشورهای متکی به نفت عراق به خواست‌های آن نیز گردن نهند. در مورد فرانسه و ایتالیا، که بزرگترین مشتریان عراق‌اند، فشارهای عراق بر این کشورها در عمل به تعهداتشان مبنی بر تأمین مایحتاج اتمی، فوق‌العاده خواهد بود و این امر پی‌آمدهای دشواری برای سیاست آمریکا در جلوگیری از گسترش وسایل و تکنولوژی اتمی که در ساخت و توسعه سلاح‌های اتمی کاربرد دارد خواهد داشت.

53- علی‌رغم همکاریهای عراق با شوروی، رژیم بعث میل ندارد که فعالیت یا موفقیت آمریکا یا شوروی در منطقه افزایش یابد. رهبران بغداد دیرزمانی است که نگرانی خود را از فعالیت‌های روسیه در منطقه اعلام داشته‌اند. در شرایط قابل پیش‌بینی بغداد در جهت محدود نمودن نفوذ شوروی در خاورمیانه تلاش خواهد کرد. بروز یا احتمالاً خطر بروز یک رژیم چپ و متمایل به مسکو به سبب شرایط درهم و برهم موجود در ایران، عمیقا رهبران بعث را مضطرب نمود. چنین تحولی سبب خواهد شد که آنها روابط خارجی خود را مورد ارزیابی قرار دهند و اگر دیگر شرایط صحیح از آب درآیند. به یک تغییر اساسی در روابطش با آمریکا منجر خواهد گشت. در همان سطحی که در سال 1975 با ایران ایجاد شد. وقوع چنین تحولی از دیدگاه کنونی غیرممکن می‌باشد. ولی رژیم بعث در محدوده اهداف و احتیاجات خود انعطاف‌پذیر است. اینگونه انعطاف‌پذیری نباید با میانه‌روی اشتباه گردد. این رژیمی است که توسط افراطیون و وطن‌پرستان متعصب اداره می‌شود و مصمم هستند که عراق را تا حد امکان به یک کشور مستقل و متکی به خود تبدیل نمایند.

ضمائم

پیوست الف: حزب - دولت و مردم

1- جمعی از مردانی که بر تشکیلات حزب بعث و بورواکراسی کشور سلطه دارند بر 13 میلیون عراقی نیز حکومت می‌کنند. رژیم متمرکز و بسیار مستبد است و آمادگی کافی در برخورد با هرگونه مخالفت با خواسته‌های خود را دارد. نیروی امنیتی عراق بسیار گسترده است. استفاده از دستگیریها، زندانی نمودن‌ها، شکنجه‌ها و کشتارهای خودسرانه آن نیز در اسناد مختلف به اثبات رسیده است. هریک از این رهبران نیمی از سالهای فعالیت سیاسی خود را در مخالفت با دولت‌های قبلی گذرانده‌اند.

2- حزب بعث سوسیالیستی عربی (بعث) در 1947 تأسیس شده و هدفهای اساسی خود را کسب استقلال برای همه اعراب، تشکیل یک دولت متحد عربی و تشکیل جامعه سوسیالیستی اعلام نمود.

سالهاست که اولین هدف جنبه واقعی به خود گرفته است لیکن بدین معنی نیست که حزب بعث به جز در مورد یک یا دو کشور در واقعیت یافتن همه آنها دخیل بوده است. هدف دوم (یعنی تشکیل جمهوری متحده عربی، 61 - 1958) به مرحله آزمایش درآمد لیکن با شکست روبرو شد. ولی رهبران عراق خود را به پان عربیسم معتقد دانسته و به همین دلیل از بعثی‌های موجود در چند کشور عربی حمایت می‌کنند. در قسمت سوم، فلسفه متعادل عدالت اجتماعی مؤسسین حزب، در طول سالها توسط بعثیون عراقی به یک سیستم سیاسی، که دولت در آن تسلط تام بر همه قسمت‌های اقتصادی دارد تبدیل شد در ابتدا شکل‌پذیری ایدئولوژی بعث، ناهنجاری‌های بالقوه‌ای، بین انتخاب و پاسخگویی دولت، توسط روش انتخاباتی و یا رهبری حزبی که بر مردم حکومت کند موجود بود، تا آنکه به سود رهبری حزبی خاتمه یافت و بعثیون عراق با انحصارطلبی، همه قدرت موجود در کشور را به خود اختصاص دادند.

3- حزب و دولت ملی در سطوح بسیاری به هم مرتبطند، عالیرتبه‌ترین بخش دولتی شورای فرماندهی انقلابی است که اعضای آن به استثنای یک افسر بازنشسته نظامی، همان اعضای هیئت حاکمه حزبی یعنی فرماندهی انقلابی است. یک سوم این افراد به صورت وزیران دولت عمل می‌کنند. اعضای حزب مقامات حساس را در دولت، سرویس‌های پلیس و امنیتی و ارتش اشغال می‌نمایند. استانداران و مقامات رسمی عالیرتبه از رده‌های حزبی برگزیده می‌شوند. این‌گونه تقسیم تکالیف زمینه کسب تجربه را برای تصاحب مسئولیت‌های عالی، بوجود می‌آورد.

4- تشکیلات دولتی استبدادی است و دولت اختیارات خود را به شدت اعمال می‌کند. شورای فرماندهی انقلابی که توسط رئیس آن حسنالبکر و معاون او صدام حسین اداره می‌شود. منبع اصلی قانونگذاری و قدرت اجرایی نیز می‌باشند. اعضای شورا، مکررا دادگاههای ویژه‌ای را برای محاکمه کسانی که متهم به طغیان بر علیه دولت شده‌اند تشکیل می‌دهند. اعضای کابینه مدیران شرکت‌های دولتی و بقیه مقامات، مجریان تصمیمات شورای فرماندهی انقلابی می‌باشند. کمیته ویژه‌ای نیز مرکب از اعضای عالیرتبه شورای فرماندهی انقلابی، برای هماهنگ ساختن سیاست‌های برنامه‌ریزی و اجرای مسائل اساسی نظیر، نفت و کشاورزی تشکیل شده است. رژیم در طول سالهای حکومت خود سعی کرده است در بوروکراسی موجود در حداقل آن عراقی‌های وفادار و در صورت امکان بعثی و در نهایت افراد بعثی ذیصلاح را به کار گمارد. پس از یک دهه رژیم موفق شده است افراد بعثی ذیصلاح و وفادار را در

پست‌های حساس قرار دهد.

5- صنعت نفت عراق مهم‌ترین عامل نشان‌دهنده این روند است که قسمت‌های متعدد آن مجموعا تحت سرپرستی وزارت نفت قرار دارند. شرکت ملی نفت عراق اکتشاف، تولید، بازاریابی و حمل و نقل نفتی را به‌عهده دارد. سازمانهای دولتی دیگر مسئول پالایش، توزیع داخلی و تهیه طرح‌های نوین هستند.

در مورد پرسنل هدایت‌کننده این سازمانها اطلاعات چندانی در دست نیست. لیکن از آن حکایت دارد، که کارمندان صنعت نفت در سطوح عالی متشکل از اعضای مهم حزب بعث هستند. بنابراین از هفت سازمان تابع وزارت نفت سه سرپرست از پنج سرپرست شناسایی شده توسط ما بعثی هستند. رؤسای شرکت تولید نفت و گاز شمال و جنوب عراق (که نهایتا جانشین شرکت نفت عراق و شرکت نفت بریتانیا شده است.) از اعضای رهبریت حزب بعث در استانهای خود می‌باشند. اطلاعات پراکنده موجود نشانگر آن است که پرسنل قدیمی که قبل از به قدرت رسیدن بعثی‌ها در امور نفتی مشغول به کار بوده‌اند از سمت‌های مدیریت کنار گذاشته شده‌اند. بنابراین شواهد موجود نشان می‌دهد که این صنعت شدیدا توسط حکام سیاسی بغداد کنترل می‌شود و در برابر آنها پاسخگو است.

6- تشکیلات حزبی مشابه تشکیلات دولتی است. حزب بعث ابتدا در سال 1966 منشعب شد. علاوه بر حزب حاکمه بر عراق یکی دیگر از شاخه‌های آن در دمشق است و سوریه را اداره می‌کند. هر کدام یک فرماندهی ملی دارند. (بدان معنی که در پان عربیسم وجود دارد، همان‌طور که بعثیون همواره جهان عرب را یک ملت قلمداد کرده‌اند، بدین سبب هریک از کشورها را یک منطقه می‌نامند.) فرماندهی ملی در عراق تنها اقتدار اسمی بر فرماندهی منطقه‌ای که عملاً کشور را اداره می‌کند دارد. فرماندهی منطقه‌ای بر وظایف قسمت‌های تابعه در هر استان نظارت داشته و آنان نیز در مقابل، واحدهای کوچکتر را اداره می‌کنند.

حزب دفاتری نیز دارد که توسط اعضای فرماندهی منطقه‌ای اداره می‌شود و برای جلب حمایت یکپارچه مردم از تصمیمات دولتی و راهنمایی تشکیلات «خلقی» و کنترل مردم عادی به کار می‌رود. دو دفتر اهمیت بیشتری دارد:

ارتش خلق تحت سرپرستی طه یاسین رمضان عضو شورای فرماندهی انقلابی و فرماندهی منطقه‌ای به منظور جایگزینی سازمان شبه نظامی حزبی نخستین در سال 1970 تأسیس گردید. وظیفه آن حمایت از

حزب و دولت و یاری پلیس و نیروهای مسلح در اجرای «وظایف ملی پان عربیسم خود» می‌باشد. لحن این وظایف چنین می‌رساند که برای مقاصد خارجی همانند مقاصد داخلی نیز به کار می‌رود. به هر حال، اهداف اولیه این تشکیلات که توانایی نظامی آن نهایتا ناچیز است. حمایت از رژیم در برابر ارتش و در عین حال همکاری متقابل آن است. این نیرو که احتمالاً از 125 هزار نفر تشکیل و تا افزایش 200 هزار نفر نیز برای آن برنامه‌ریزی شده است، در سطح هر استان و بخشداری واحدهایی دارد، بسیاری از اعضای آن به طور نیمه وقت در آن شرکت می‌کنند. واحدهای 600 نفری آن در هر پادگان و پایگاه مهم مستقر می‌باشند.

8- در میان گروه کوچکی که دولت و حزب را اداره می‌کنند، مشتی از آنان از همه با اهمیت‌ترند. حسن‌البکر، 30احمد حسنالبکر رئیس جمهور دبیرکل منطقه‌ای حزب بعث و سرپرست شورای فرماندهی انقلابی و نیز فرمانده کل قوا می‌باشد. معاون او در حزب شورای فرماندهی انقلابی صدام حسین می‌باشد. این دو شخصیت شدیدا دولت را از طریق تسلطی که بر حزب و دستگاه امنیت کشور و نیز از طریق بهره‌برداری ماهرانه از رقبای قدرت و نیز کسب رضایت ارتش، کاملاً تحت کنترل در آورده‌اند. این دو به نظر می‌رسد که تماسهای شغلی بسیار نزدیکی داشته و از وابستگی خانوادگی و برداشت مشترک از مسیر سیاست‌های عراق برخوردار هستند. تفاوت این دو بیشتر جنبه نسلی دارد تا جنبه سیاسی، که نشانگر تفاوت سلیقه و مهارت ناشی از سن و سال، اخلاق و سوابق فردی است.

9- البکر 66 ساله، یک افسر عالیرتبه ارتشی، یک عرب ناسیونالیست و یک عضو میانه‌روی حزب، تجربه وسیعی در ارتش و مسائل دولت قبل از انقلابی که حزب بعث را در 1968 به قدرت رساند بدست آورده بود. او حمایت و وفاداری افسران عالیرتبه ارتش را همچنان حفظ نموده است. در مقابل، تجارب قبل از انقلاب صدام حسین 41 ساله، شامل طراحی توطئه‌های حزبی و به اجرا در آوردن آنها می‌باشد.

مردی است که آشکارا به هیچ فردی اطمینان نمی‌کند و شهرتی در شجاعت، بی‌رحمی و زیرکی و باهوشی در ابتدای زندگی خود بدست آورده است. صدام حامیان خود را در همه سطوح دستگاه حزبی جای داد.

نزدیک‌ترین همکاران وی در فرماندهی منطقه‌ای و شورای فرماندهی انقلابی عبارتند از، عزت ابراهیمالدوری، عدنان خیرالله طلفاح، حسن‌علی الامیری، عدنان حسین و نعیم حداد.

10- انتقال واقعی قدرت از بکر به صدام سالها است که در جریان است. بکر از کهولت و ضعف جسمانی، مشخصا از بیماری قند، افزایش فشار خون، بیماری کلیوی و بیماری عروق کرونری رنج می‌برد. البکر بیشتر امور مربوط به اداره دولت و مسائل حزبی را به صدام جوان و سالم واگذار نمود. او به هر حال، سمبل مهم ادامه و وفاق در کل سیستم باقی ماند که هنوز باید مهم‌ترین مرحله انتقال قدرت را تجربه کند. البکر همچنین نماینده ارتش عراق در بافت قدرتی است که می‌بایست از آن غیر نظامیان باشد.

وزیر ارتباطات سعدون قیدان، اگرچه یک عضو شورای فرماندهی انقلاب و یک افسر سابق ارتش است ولی بعثی نیست و تنها به خاطر وفاداری و اتکا به البکر تاکنون بر مصدر امور باقی مانده است.

11- قدرت صدام حسین در 4 سال گذشته فوق‌العاده افزایش یافته است. اگرچه متناوبا در منگنه سخت مسائل عدم حمایت کافی گرفتار بود، ولی یک دوباره‌سازی منظم تشکیلاتی را در دولت و حزب برنامه‌ریزی نمود و شورای فرماندهی انقلاب و فرماندهی منطقه‌ای حزب را گسترش داد و از سویی نیز رهبریت ملی را بازسازی کرد تا خود و البکر و حامیانشان تسلط کافی برآن بیابند. صدام از طریق گماشتن

افراد وفادار به خود اکثر مناصب در کابینه و نیز تشکیلات امنیتی دولت را تحت کنترل خود در آورد.

12- تعداد قلیلی توانایی جانشینی و یا رقابت با صدام حسین را دارند، به هیچ شخصیت دیگری اجازه داده نشده که از حمایت کافی در رقابت با بکر و صدام برخوردار شود و یا مراکز اصلی نارضایتی داخلی قرار گیرد. تنها استثنا موجود، طه یاسین رمضان 40 ساله، عضو شورای فرماندهی انقلابی و رئیس ارتش خلقی می‌باشد. رمضان پایگاه سیاسی نیرومندی را در حزب در اختیار دارد که در صورت بروز فرصت مناسب می‌تواند از نارضایتی حزب از سیاستهای دولتی علیه صدام بهره‌برداری کند.

13- انتصاب عدنان خیراله طلفاح داماد البکر و برادر ناتنی صدام در دو سال قبل به‌عنوان وزیر دفاع و تفویض سمت‌های دیگری به وی در شورای فرماندهی انقلابی و فرماندهی منطقه‌ای و دفتر نظامی حزب احتمالاً به منظور سهولت دریافتن جانشین برای صدام که مقام ارتشبدی را در سال 1974 دریافت کرده بود باشد. طلفاح اگر چه یک افسر ارتش با وابستگی حزبی و از خانواده اصیلی می‌باشد ولی یک شخصیت عالیرتبه قابل احترام در ارتش نمی‌باشد و تنها یک افسر رده متوسط بشمار می‌رود اینکه او بتواند حمایت ارتش را در خدمت به نیازهای صدام بدون رنجاندن آن قرار دهد. سؤال برانگیز است.

14- فلسفه ناسیونالیستی بعث، لائیک و رسما نسبت به مذهب بی‌تفاوت است. اکثریت رهبران بعث عراق آن‌طور که واقع شده است، مسلمانان عرب سنی می‌باشند. بدین طریق سنت قدیمی حاکمیت بر عراق توسط اعضای این گروه سنی که تنها 20 درصد جمعیت‌اند، ادامه یافته است. این حاکمیت معاصر توسط سنی‌ها، اکثرا به سبب امکانات وسیع‌تر و نتیجتا کسب درجات تحصیلی عالی‌تر در دهه‌های گذشته است. این به معنای عدم حضور دیگران نمی‌باشد. 4 تن از اعضای 21 نفره فرماندهی منطقه‌ای و شورای فرماندهی انقلاب، که 2 تن از آنان به صدام بسیار نزدیکند، شیعه بوده و 2 تن دیگر از اقلیت‌های دیگر می‌باشند. غیر سنی‌ها نه به خاطر اینکه نماینده جامعه خود هستند بلکه به خاطر جان سالم بدر بردن از مبارزات درونی حزب و پذیرش فلسفه مادی حزب بعث به این سطوح حزبی دست یافته‌اند.

15- حزب بعث تلاش‌هایی را در عضوگیری میان شیعیان عراق (55 درصد جمعیت). کردها (20 درصد) و سایر اقلیت‌ها آغاز نموده است. شعبه‌ای از حزب در هریک از 18 استان عراق موجود می‌باشد.

همچنین حزب رشد فوق‌العاده‌ای در 10 سال گذشته کرده است. از تعداد دقیق اعضای آگاه نیستیم و آمار یک میلیون عضو توسط 2 روزنامه‌نگار آمریکایی و نیم میلیون توسط مقاله اخیر مجله «ماهانه آتلانتیک» ارقامی خالی از اغراق نیست، تأکید رهبری بر کنترل و وفاداری حاکی از آن است که تعداد اعضای حزب بیش از دهها هزار نفر می‌تواند باشد. ولی همین تعداد اعضا نیز نشانگر تغییر حزب از صورت مخفی آن هنگامیکه در سال 1968 قدرت را به دست گرفت به یک حزب عظیم توده‌ای می‌باشد.

16- عراق از مراکز مهم شیعیان بشمار می‌رود زیرا که چندین مرقد مقدس امامان شیعه در داخل حوزه حکومت آن قرار دارد.

شیعیان اساسا در 9 ایالت بین بغداد و خلیج فارس زندگی می‌کنند که تقریبا صددرصد جمعیت متمرکز در آنان را به خود اختصاص داده‌اند. اکثریت شیعیان که هم‌اکنون، حدود 7/6 تا 7 میلیون نفر می‌باشند به استناد تاریخ موقعیت پست‌تری را نسبت به عربهای سنی و در بعضی مراتب نسبت به کردهای سنی در عراق داشته‌اند. سنیان و شیعیان مسلمان مایل به کنار گذاشتن تضاد بین یکدیگر نبوده‌اند و این طرز برخورد سبب بروز شرایطی شده است که طی آن شیعیان از حکومت مرکزی تحت سلطه سنی‌ها ناراضی

شوند. تحت تکفل این دولت، جامعه شیعه به صورت فقیرترین و کمتر توسعه یافته‌ترین بخش جمعیت کشور باقی ماند و با حداقل دسترسی به تعلیم و تربیت، بیشتر شیعیانی که روستاها را ترک نموده، جذب مناطقی شده‌اند که از مهارت شغلی کمتری برخوردار است و در ارتش و نیروهای پلیسی وارد شده و یا به کار روزمزدی می‌پردازند. بسیاری از شیعیان جذب شهرها شده‌اند. ترکیب مشاغل در یک اقتصاد روبه توسعه و کوشش‌های دولت در بهبود تعلیم و تربیت، ایاب و ذهاب، مسکن، سرنوشت کسانی که در حاشیه شهرها متمرکز شده‌اند را بهتر را خویشاوندان آنها که در روستاها ساکن هستند گردانده است.

17- تمایل شیعیان عراق در جدایی‌طلبی از سنیان به عناوین مختلف بروز نموده است. همانند برادران شیعه خود در ایران که وابستگی نزدیکی با آنان دارند، جامعه شیعیان در عراق به محافل مخصوص جشن و عزاداریهای مذهبی شیعیان پیوند دارد، که بالقوه مزاحمت آفرین است، زیرا که شامل لحن خشونت‌باری علیه قهرمانان سنی مذهب است. مناطق شیعه‌نشین به آسانی به مقررات دولت گردن نمی‌نهند. اکثریت شیعیان یادآوری می‌کنند که قیام جدی اعراب بر علیه حکومت بریتانیا توسط بخشی از این جامعه انجام گرفته است و مبانی مذهبی فرقه‌ای آنان با فلسفه مادی بعثیون در تضاد است.

18- کوشش‌های کردهای عراق در کسب خودمختاری زمانی درهم شکسته شد که شاه ایران پس از امضای توافقی در سال 1975 حمایت خود را از کردها متوقف نمود. پس از آن دولت مرکزی کنترل سختی را بر آنان اعمال داشت 200 کیلومتر خط مرزی که در قسمت‌های جنوبی آن از دره‌های پرجمعیت و حاصلخیز برخوردار بود، از سکنه خالی شد و 60 هزار نظامی برای حمایت از پلیس و مرزبانان و حفظ و استقرار صلح و نظم مستقر شدند. برعلیه دولت فعالیت‌هایی هنوز هم در جریان است لیکن در بیشتر مناطق مردم سر خورده شده‌اند. جابجایی تحمیلی بیش از دهها هزار ساکنان این مناطق و خاطرات جنگ و تنفر از کوشش‌های بغداد در تحمیل قومیت عربی مطمئنا عدم رضایت و نهایتا در اولین فرصت قیام دوباره‌ای را برعلیه دولت حاکم بغداد ترغیب می‌کند.

19- با تکیه بر منحنی آمار جمعیت، عراق حدودا رشد متوسطی را برای یک کشور کمتر توسعه یافته نشان می‌دهد. جمعیت 13 میلیونی کنونی، در 20 سال گذشته حدودا 2 برابر شده است. نیمی از آنها زیر 15 سال و 32 آنها در آمارگیری 1977 جز ساکنان شهرها به حساب آمده‌اند. نسبت جمعیت روستاها به مناطق زیر کشت نسبت به 20 سال گذشته ثابت مانده است. نتیجتا، تمامی افزوده جمعیت در روستاها به شهرها کوچ نموده‌اند.

20- فشردگی جمعیت در شهرها، فعالیت رژیم را در تمرکز جمعیت در تشکیلات توده‌ای آسانتر نموده است. از سویی امکان آشوب و هرج و مرج را نیز افزایش داده است. سطح تلاش رژیم، در گسترش مبانی حزبی از طریق مدارس تشکیلات خلقی و حزب شرایطی را بوجود آورده است که طی آن توده مردم از اطلاعات در تجارب مشترکی برخوردار شده‌اند. اینکه توده مردم این تجارب را پذیرفته و یا رد نمایند.

مسئله‌ای که دهه دوم حکومت بعثیون بدان پاسخ خواهد داد.

پیوست ب: نفت عراق

1- ذخایر بالقوه قابل بازیافت نفتی عراق حدود 100 میلیارد بشکه برآورد شده، که 36 میلیارد بشکه

آن شامل دخایر تثبیت شده و احتمالی است که برابر نیمی از ذخایر این‌گونه‌ای ایران است. بدون توجه به ذخایر، تولیدات کنونی یک میلیارد بشکه در سال تا انتهای قرن حاضر می‌تواند حفظ شود. تقریبا همه افزایش حجم تولیدات نفت عراق، از هم‌اکنون تا اواسط دهه 1980 از مناطقی که حوضچه‌های نفت آن قبلاً به انتها رسیده است و جز ذخایر تثبیت شده و احتمالی است بدست می‌آید.

2- تا به امروز، توسعه بخش نفتی عراق کندتر از آنچه پیش‌بینی می‌شد، بوده است و برنامه بازده تولیدی نیز از سال 1973 به این طرف چندین بار توأم با کاهش بوده است. دولت عراق اخیرا در نظر داشت ظرفیت قابل دوام تولید نفت خام خود را از 3 میلیون بشکه در روز در سال 1978 به 4 میلیون بشکه در روز در اواسط دهه 1980 افزایش دهد. حوزه‌های نفتی مهم عراق چون کرکوک و رومیله به حداکثر توانایی تولید خود رسیده و مشکلات مربوط به حوضچه‌های نفتی را تجربه می‌کنند. اگرچه بروز اینگونه معضلات، منطبق با دخول حوزه‌های نفتی به مرحله اوج توسعه خود می‌باشد، زمانی که هدفهای کلی توسعه حجم نفت عراق به این مرحله کشیده شد. دولتمردان عراق ظاهرا انتظار بروز چنین حوادثی را در این زمان نداشته‌اند. این‌گونه حوزه‌ها تعمیر و ترمیم گسترده‌ای را طلب خواهند نمود و با همه این اوصاف پس از آن، حفظ سطح تولید کاری بس دشوار خواهد بود.

3- تنگنای قابل انتظار تعادل عرضه و تقاضا در بازار در دهه 1980، عراق را قادر خواهد ساخت تا به تولید چیزی نزدیک به سطح تولید واقعی مبادرت ورزد. حجم واقعی نفت تولید شده توسط دو عامل قابل توجه تحت تأثیر واقع می‌گردد:

«(1) تمایل به افزایش سطح بهره‌برداری از نفت بازیافته و محدودیت‌هایی که این روش بر میزان تولید نفت تحمیل می‌کند.

(2) درآمد جاری حاصله در سطوح مختلف تولیدات نفت. افزایش روزافزون قیمت نفت جهانی، تقاضای عراق را در توسعه تولیدات نفتی پر کردن بودجه برنامه‌های عمران ملی، کاهش خواهد داد. در آن چهارچوب، دیدگاههای توأم با صرفه‌جویی در مقدار تولیدات نفتی احتمالاً در دولت مورد توجه و جاذبیت روزافزونی قرار خواهد گرفت. در اواسط دهه 1980، تولیدات نفت عراق، مشخصا از «توانایی تولید» آن کمتر خواهد بود، هر چند که کمبودی در عرضه نفت جهانی باشد. » 4- حوزه نفت کرکوک در شمال عراق و دیگر حوزه‌های اقماری آن از قبیل جمبور و بای‌حسن روزانه و به‌طور متوسط 5/1 میلیون بشکه نفت تولید می‌نمایند. ذخایر اصلی کرکوک در بافت‌های سنگ آهکی واقع شده بسیار مضر و آسیب دیده است. برنامه‌های ترمیم و بهبودی که در حال توسعه است خواستار تزریق دوباره گاز طبیعی برای حفظ سطح تولیدات کنونی و همچنین رسانیدن سطح نفت بازیافتی به حداکثر می‌باشد.

5- توسعه طرح اصلی مهار و انتقال گاز از حوزه‌های نفت شمال و به کارگیری آن در مصارف داخلی در فاز نهایی طرح‌ریزی خود می‌باشد. ولی طراحان عراقی سقوط فوق‌العاده تولید نفت کرکوک را بعد از 1984 پیش‌بینی می‌کنند. چون تزریق گاز به داخل حوزه‌های نفتی افزایش عمده‌ای می‌یابد و سطح تولید نیز پائین خواهد آمد و این محتملاً موجب وقفه در انجام پروژه مزبور می‌گردد.

6- عراق شدیدا با افزایش سطح آب نمک در تولیدات نفت خام کرکوک مواجه است. نتیجتا مجبور شده‌اند در نقاطی که به دستگاههای نمک‌زدایی دسترسی ندارند بهره‌برداری از چاهها را متوقف نمایند.

تولید نفت خام بدین سبب در کرکوک کاهش یافته است. عراقی‌ها دستور خرید واحدهای دستگاه نمک‌زدایی را داده‌اند ولی این تجهیزات احتمالاً حداقل تا دو سال دیگر، آماده نخواهد شد.

7- ظرفیت تولیدی قابل دوام حوزه‌های جنوبی حدود 5/1 میلیون بشکه در روز است. رومیله 80 درصد این مقدار را به تنهایی تولید می‌کند. شرکت ملی نفت عراق، تزریق آب را برای بهبود ذخائر نفت، به کار برده است، ولی این طرح موفقیت‌آمیز نبوده است. نتیجتا، شرکت ملی نفت عراق هم‌اکنون به ارزیابی، تزریق گسترده مقادیر زیادی گاز مربوطه پرداخته است. طرح بهره‌برداری گاز حوزه‌های نفت جنوب، در حال توسعه می‌باشد. افزایش سطح آب نمک رو میله، همانند کرکوک، این شرکت را وادار به صدور تقاضای خرید «دستگاههای نمک‌زاد» نموده است.

8- عراق، همانند دیگر کشورهای تولیدکننده نفت در خاورمیانه بر تکنسین‌های خارجی در وسعت قابل توجهی متکی است که این اتکاء در زمینه‌های مهندسی، طراحی، حفاری و ساختمان صنعت نفت می‌باشد. برای مثال، براسپترو (Braspetro)، شعبه خارجی انحصارات دولتی نفت برزیل و الف اراپ (ElF-Erap) فرانسه، که هر دو بنابر قراردادهای خدماتی با بغداد عمل می‌کنند اعلام کرده‌اند که از سال 1974 به این طرف اکتشافات مهمی انجام داده‌اند.

9- برزیلی‌ها در دو منطقه نفتی یعنی منطقه مجنون و مناطق نفتی شرق بغداد مشغول می‌باشند. توانایی بالقوه تولید نفتی مجنون بین 250 هزار و 600 هزار بشکه در روز توسط برزیلی‌ها تخمین زده شده است.

آنها امیدوارند، که در اوایل یا اواسط دهه 1980 آن را آماده تولید نمایند. شرق بغداد پتانسیل تولیدی 150 هزار شبکه در روز را دارد. براسپترو، به اندازه کافی حفاری را کامل نکرده است که این توانایی بالقوه را مشخص کند و جدول زمانی توسعه این حوزه‌ها، به نظر بیش از اندازه خوش‌بینانه می‌باشد. در صورتی که عراقی‌ها صبر و بردباری خود را در برابر این نحوه پیشرفت از دست دهند، ممکن است از برزیلیها بخواهند که بخشی از کارها را به پیمانکاران فرعی غیر برزیلی واگذار نمایند.

10- نقش کمپانی‌های عظیم نفت غرب، به‌طور سیستماتیک در دو دهه گذشته، به نفع دریافت کمک از شوروی و شرکت‌های مستقل کنترات‌کننده غربی، کاهش یافته است. تکنسین‌ها و مهندسین روسی در بازبینی طرح‌های توسعه برای اکثر پروژه‌های عظیم نفتی شرکت داشته‌اند. به‌طور مشخص نیز در توسعه رومیله همکاری فراوانی نموده‌اند. معهذا به خاطر کمبود تجهیزات شوروی و عدم تجربه روسها در بهبود و ترمیم ذخایر حوزه‌های نفتی نظیر این کشور، عراق همچنان تمایل خود را به معامله با کمپانیهای نفت غربی که توانایی تهیه لوازم و مهارتهای لازم را دارند، حفظ نموده است. البته محدودیت‌های فنی روسها احتمالاً به کاهش نفوذ آنها در سالهای آتی خواهد انجامید.

پیوست ج: اقتصاد

1- نفت، خون جاری، در اقتصاد عراق است، همان‌طور که برای سالهای متمادی بوده است. با کاهش تولید نفت ایران به سبب بحران سیاسی، عراق چندین ماه است که نفت خود را به میزان 3 میلیون بشکه در روز صادر می‌نماید. با افزایش قیمت اخیر، عراق 14 میلیارد دلار در 1979 در مقایسه با 11 میلیارد دلار در سال 1978 بدست می‌آورد. این درآمد که، 95 درصد درآمدهای صادراتی و 85 درصد درآمد دولت

را تشکیل می‌دهد و سوخت لازم برای اقتصادی متمرکز و شدیدا تحت کنترل را که در آن بخش عمومی مسئول 75 درصد تولید است، فراهم آورد. سهام واحدهای خصوصی اساسا در کشاورزی، برخی از خدمات و صنایع کوچک و ساختمانی ستادی متمرکز است. دولت نیز از طریق «سازمانهای کلی» نیمه مختار به اداره کردن صنعت نفت، تقریبا تمام صنایع و نیز اداره بخش ترابری می‌پردازد. همچنین خدمات درمانی، تعلیم و تربیت و خدمات عمومی به‌عهده دولت است.

2- در تمام طول مدت زمامداری، رژیم مشغول تحکیم قدرت خود بود، و ملاحظات اقتصادی در درجه دوم اهمیت بوده است. درآمد نفت در سرمایه‌گذاری‌ها، واردات مایحتاج عمده برای طرح‌های توسعه تجهیزات نظامی و مواد مصرفی و خوراکی به کار رفته است. تأمین مایحتاج خوراکی و مصرفی در جلب رضایت 65 درصد توده مردم که براساس آمار 1977 در شهرهای کوچک و بزرگ ساکن هستند برای دولت از اهمیت خاصی برخوردار است. این درآمدها تا حدود زیادی در گسترش و بهبود بخش نفتی نیز به کار رفته است. عراق ظرفیت تولید نفتی 1/3 میلیون بشکه در روز دارد، خطوط لوله صادراتی و ترمینالهایی با توانایی صدور جمعا 9/4 میلیون بشکه در روز را نیز ساخته است. بنابراین، دولت قادر به صدور نفت از راههای متفاوتی است و تنها به یک دریچه خروج وابسته نیست. نیازهای ارتش و امنیت همانند نفت از اولویت اولیه برخوردار بوده است. بودجه عادی در اولویت بعدی قرار می‌گیرد. توسعه کشور نیز مبلغ ناچیز باقیمانده را جذب خود می‌کند.

3- عراق سودهای کلانی، از افزایش قیمت نفت در سالهای 74 - 73 بدست آورده است، افزایش متوسط 10 درصد رشد در تولید ناخالص ملی را بدون خسارات حاصل از تورم و ضایعات دیگر، که بیشتر اعضای اوپک بدان دچارند، بدست آورده است. طرح‌هایی که بعد از سال 1973 به کنترات در زمینه‌های فولاد، کودشیمیایی و مجتمع پتروشیمی داده شده، افزایش هزینه‌های دولت را موجب گشته است. افزایش هزینه‌های داخلی به همراه «طرح‌های توسعه» اثرات مشخص فزاینده‌ای را در اقتصاد عراق بوجود آورده است. افزایش حاصل از تقاضا توأم با موانع عرضه سبب تولید فشارهای تورمی گشته است. اگرچه دولت اجازه افرایش قیمت‌ها را نسبت به سالهای قبل لازم می‌داند، ولی دولت با بازرسی از طریق سیستم وسیع کنترل قیمت خرده‌فروشی و سوبسید دولتی که عملاً تمامی اقتصاد عراق را در زیر پوشش خود دارد. برآن نظارت می‌کند. سوبسید مواد غذایی، در سال 1976، برای مثال 460 میلیون دلار برای دولت هزینه داشته است. درصد تورم، که به‌طور وضوح فشارهای اصلی تورم‌زا، را منعکس نمی‌کند به حدود 10 درصد در سال 1976 رسیده، معهذا، این درصد در مقایسه با افزایش بیش از 30 درصد در عربستان سعودی در همان سال و افزایش 24 درصد در سال 1977 در ایران، بسیار رضایت‌بخش است.

4- رژیم بعث به سرعت آموخت که فشار بیش از اندازه در توانایی جذب اقتصادی، منجر به بروز مشکلات اقتصادی خواهد شد. کنترل فوق‌العاده دولتی توانایی جلوگیری آنی از فشارهای توسعه یابنده را ممکن ساخت، مسئله‌ای که کشورهای دیگر عضو اوپک مقابله با آن را بسیار سخت یافتند. عراق هم‌اکنون از افزایش ممتد موازنه پرداختها، ذخایر فراوان ارزی، تورم کم اگر چه کنترل شده، ارتقا سواد و رشد سطح زندگی بهره می‌برد. بهبودی‌های اجتماعی، به هر حال در مقایسه با سطح درآمد بسیار ناچیزی که اکثریت عراقیان در اوایل 1970 بدست می‌آورده‌اند قابل مشاهده می‌باشد.

5- در ادامه مسیر کنترل اقتصادی، عراقی‌ها از ضروریات سیاسی موجود محیط وفاداری و پایبندی را

بنا کرده‌اند. رژیم خواهان مسئولین و کارمندانی در اکثر بخش‌های مهم دولتی است که از نقطه‌نظر سیاسی مطمئن و قابل اعتماد باشند. عراقی‌هایی که از تخصص لازم در طراحی، نظارت و اجرای یک طرح عمرانی، از یک رآکتور اتمی 70 مگاواتی گرفته تا صنایع سنگین، کارخانجات سبک، ساختمان‌سازی و آبیاری برخوردار باشند وجود ندارند. افزودن وفاداری به حداقل شایستگی، از تعداد افراد قابل دسترسی می‌کاهد. تغییرات مداوم کابینه در دهه 1970 که شامل چند وزارتخانه اقتصادی بود سبب پیدایش مدیریتی ضعیف و حتی فاقد صلاحیت گشته است که تداوم خط‌مشی‌ها را نیز نابود ساخته است. یک نوع ارزیابی مقدار موفقیت در طراحی و اجراء، توجه به هزینه‌های عمرانی است که تنها 58 درصد بودجه اختصاص داده شده در سال 1976 و 1977 را شامل شده است و این آخرین آمار در دسترس ما می‌باشد.

6- دولت عراق در برنامه عمرانی سالهای 80 - 76 پروژه‌های زیربنایی ساختمان‌سازی، کشاورزی و خدمات اجتماعی را آغاز نمود. ساختمان جاده‌ها، راه‌آهن و دیگر تسهیلات حمل و نقل، مدارس حرفه و فن و تجمع‌های مواد ساختمانی سهم اساسی مخارج را به خود اختصاص داده. در مقابل سهم تخصیصی به صنایع رو به کاهش رفته است.

7- در اولین دوره 2 ساله برنامه عمرانی 80 - 76، به هر صورت صنایع به همراه نفت، 43 درصد کل بودجه را همچنان به خود اختصاص دادند. تأکید بر رفع مشکلات گلوگاهها، موجب کاهش تراکم بنادر، گسترش ظرفیت انبارهای داخلی و تسریع تأسیس و احداث تأسیسات حمل‌ونقل و ارتباطی گردید.

بودجه عمرانی 1978 یک تغییر اساسی در تأکید بر کشاورزی و خدمات اجتماعی را نشان می‌دهد.

بزرگترین سهمیه منابع برای توسعه کشاورزی به کمبود اساسی آب، کنترل سیل و پروژه‌های آبیاری و آبرسانی که با نیاز محل تطابق داده نشده واگذار شده است. (به جدول نگاه کنید.) گذشته از پروژه‌های عظیم، برنامه عمران روستایی شامل پروژه‌های منزوی شده‌ای است که نشانگر امکان توفیق تکنولوژی برتر در صحرایی است که با کشاورزی بدوی مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد.

8- کشاورزی حوزه ضعیفی را در اقتصاد عراق تشکیل می‌دهد. زمین‌های قابل کشت وسیع بوده ولی کمتر از نصف آن مورد بهره‌برداری قرار گرفته است. توجه ضعیف دولت به احتیاجات واقعی جامعه کشاورزی سبب کمبود بودجه در فعالیت‌های کشاورزی شده و در نتیجه این بخش از تسهیلات اعتباراتی و توسعه شدیدا ضروری بی‌بهره مانده است. از سویی روشن است که اشغال دولت در طرح‌های مهندسی با سطح وسیع منتج به عدم توجه به احتیاجات مهم زارعین کوچک از جمله ایجاد جاده‌های حمل و نقل مواد غذایی، بهبود فرصت‌های بازاریابی و در دسترس قرار گرفتن مواد مورد نیاز مؤثر ارزان قیمت داخلی مانند تخم و کودهای شیمیایی شده است. کشیده شدن جمعیت روستا به شهر، مشکلات کارگری را در واحد کشاورزی تشدید کرده است. کمبود نیروی انسانی پیشرفت را در فصول کار و بخصوص در زمان برداشت محصول به تعویق انداخته است.

9- اگرچه تولیدات کشاورزی به سبب تزلزلی که در برابر شرایط متغیر و آب و هوا دارد، متفاوت است، معهذا، مجموعه تولیدات آن از سال 1970 به بعد رو به کاهش رفته است. تولیدات گندم برای مثال 3/1 میلیون تن در سال 1976، که سال بسیار مساعدی بوده است به 700 هزار تن در سال 1977 که از نظر آب و هوا مساعد نبود کاهش یافته است. این کمترین سطح تولید در سالهای متمادی است. مشاهده سالهای مطلوب و کسب نتایج مؤثر بدون ایجاد تحولات کشاورزی به طریق آبیاری و تخلیه آب سطحی و

پروژه‌های احیای زمین امکان‌پذیر نخواهد بود. افزایش تقاضای مواد غذایی، مهاجرت بیش از حد به شهرها و رکود جمعیت روستاها، تنها راه چاره‌ای را که برای عراق باقی گذارده است، مکانیزه و مدرنیزه کردن کشاورزی است در صورتی که امید بازگشت به خودکفایی 20 سال پیش مورد نظر باشد. ورود کشاورزان از کشورهای عرب دیگر بندرت کمک مؤثری نموده است. واردات غذایی رو به تزاید است و در سال 1978 به 750 میلیون دلار ممکن است بالغ شود، سیستم جیره‌بندی غذایی در یکی از استانها مورد آزمایش قرار گرفته است.

10- حساب جاری عراق در دهه 1970 همواره اضافه بر مخارج بوده است و در آینه قابل پیش‌بینی رهبران عراق با به کار بستن سیاست‌های محافظه‌کارانه مخارج، وضع پرداخت‌ها را ثابت نگاه خواهند داشت. ارز رسمی خارجی از 780 میلیون دلار در سال 1972 به 7 میلیارد دلار در پایان سال 1977 و حدود 5/8 میلیارد دلار در پایان سال 1978، رسید. رهبران عراق نگرانی خود را از اجازه افزایش ذخایر ارزی به «سطح ناسالم» ابراز نموده‌اند. توجه همزمان به ظرفیت قابل جذب در کشور، آنان را وادار به انتخاب نقطه میانگین مشترکی بین صرف درآمد نفت و افزایش ذخایر ارزی کرده است. افزایش قیمت‌های نفت خام، ذخایر ارز خارجی را به سطوحی بالاتر از آنچه رژیم خواهان آن است خواهد کشاند. این‌گونه توسعه مالی می‌تواند غریزه نیرومند عراق را در حفظ ذخایر منابع نفت خود تقویت کند.

11- علی‌رغم سیاست پذیرش اعراب غیر عراقی بدون هیچ‌گونه محدودیت، کمبود نیروی انسانی، مخصوصا در سطوح تخصصی و مهارت، کوشش‌های عمرانی دولت را کُند نموده است. آماری از کارگران عرب غیر عراقی، ظاهرا در دست نیست، ولی مقامات رسمی اخیرا متذکر شده‌اند که این آمار، به بیش از صدها هزار نفر بالغ شده است و همچنان نیز رو به تزاید می‌باشد. مصریان ترغیب به مهاجرت و فعالیت در بخش کشاورزی شده‌اند و تعداد کنونی آنان در حدود 150 هزار تن می‌باشد.

12- رهبریت، هدف‌های سیاست تجارتی خود را براساس سود اقتصادی دنبال می‌کند. فعالیت‌های تجارتی به سرعت از کشورهای کمونیست به کشورهای صنعتی غربی و ژاپن تغییر موضع داد، زیرا که این کشورها محصولات مورد نیاز عراق را تولید می‌کنند. سیاست تحریم سرسختانه اعراب به هر حال، بر چگونگی و مکان صرف در آمد نفت عراق تأثیر خواهد گذاشت. تنها استثناء در مقررات این تحریم، درباره شرکت‌های آمریکایی است و تنها برای مثال، تولیدات و یا تکنولوژی که از منابع دیگری قادر به تهیه آن نمی‌باشند را در بر می‌گیرد. علاقه‌مندی سابق بغداد، در مطابقت و همراهی با مسئله تحریم در ماههای اخیر کاهش یافته است و نقش آمریکا در تأثیرگذاری بر پیمان صلح مصر و اسرائیل به افزایش سهم آمریکا در بازار عراق لطمه خواهد زد.

13- عراق همواره سعی نموده در سالهای اخیر. از اهرم‌های اقتصادی به‌عنوان وسایلی برای ابراز عدم رضایت سیاسی یا اقتصادی خود، بهره‌گیرد. تحریم تجارتی برعلیه آلمان غربی که هم‌اکنون سست شده است، براین اساس برقرار شد که عدم رضایت عراق را به سبب آنکه، آلمانها به اندازه کافی از واردات نفت عراق بهره نمی‌جویند، نشان دهد. تحریم محدود نیز برعلیه بریتانیا، به سبب اخراج تعدادی از دیپلماتیهای عراقی، بعد از حادثه تیراندازی در لندن، اعمال شد. اینها تاکتیک‌های معمول عراق به شمار می‌روند.

پیوست د: نیروی نظامی

1- بعد از جنگ اکتبر 1973 خاورمیانه، عراق نیروهای نظامی خود را بیش از هر کشور عربی دیگر گسترش و بهبود بخشیده است. پیشرفت سریع دو قدرت نظامی مخالف عراق، ایران و اسرائیل، بزرگترین محرک برای تجهیز نیروی نظامی عراق بوده است.

2- علی‌رغم بهبود فوق‌العاده که حاصل موافقت نامه 1975 بین دو کشور است. عراق تا زمان سقوط شاه، ایران را به‌عنوان یک قدرت بالقوه مخالف خود به حساب می‌آورده. در نتیجه نیروهای اصلی عراق برای کنترل کردها مستقر نگردیده‌اند. بلکه در جاده‌های اصلی که به ایران منتهی می‌شود استقرار داده شده‌اند، در حالی که باقی نیروها در پادگان‌هایی نزدیک به نقاط پر جمعیت و مراکز صنعتی شرق عراق مستقر شده‌اند. (به نقشه مراجعه شود.) 3- جنگ اعراب و اسرائیل در سال 1973 محرک فزاینده‌ای را در تلاش‌های بغداد در رفع کمبود تجهیزات مدرن نظامی و قدرت ناکافی لجستیکی و ضعف تاکتیک و رهبری موجب گشت. بعد از جنگ اکتبر ارتش سرسختانه سعی نمود که کمبودهایی را که در جنگ بروز نموده بود اصلاح نماید. عراق سلاح‌هایی به ارزش حدودا 6 میلیارد دلار از سال 73 تاکنون خریداری کرده است و تلاش‌های مصرانه و بلیغی را در بهبود توانایی زرهی، نصب سیستم دفاع هوایی در سرتاسر کشور و تقویت نیروی هوایی به کار برده است.

4- اگرچه روابط عراق با کویت و سوریه مکررا رو به تیرگی رفته است ولی هیچکدام از این همسایگان خطر اساسی برای موجودیت عراق به شمار نمی‌آیند. قدرت نظامی کویت کوچک‌تر از آن است که خطری علیه عراق باشد و سوریه نیز آن‌قدر درگیر مسائل لبنان و اسرائیل بوده که در شرایط متصوری نمی‌تواند به جنگ تمام عیار علیه عراق مبادرت نماید. تعداد کم یاغیان کُرد که گهگاه به حمله دست می‌زنند تنها نوعی مزاحم بشمار می‌آیند و نمی‌توانند برای نیروهای عظیمی که کنترل دولت را در شمال شرقی عراق حفظ می‌کنند خطری به حساب آیند. در صورتی که شرایط ناآرام ایران ادامه یابد و به کُردهای ایران خودمختاری گسترده‌ای تعلق گیرد این شرایط نیز تغییر خواهد نمود.

نیروی زمینی:

5- از زمان جنگ 1973 عراق نیروهای زمینی خود را دو برابر و به سطح 200000 نفر رسانیده است.

از نظر تعداد افراد، عراق بعد از مصر در دنیای عرب دوم است. نیروهای عراق مشتمل بر 4 لشکر زرهی 2 لشکر مکانیزه 5 لشکر کوهستانی و تعدادی تیپ مستقل است. علاوه بر واحدهای موجود، عراق دارای نیروهای پلیس، گارد مرزی شبه نظامی 50 هزار نفری، ارتش خلقی یا میلیشیای حزب بعث است که حدودا (000/125) نفر می‌باشند.

6- کوشش‌های ارتش برای ایجاد یک نیروی زرهی سهمگین شامل 2000 تانک و 1700 نفر بر زرهی در واحدهای زرهی متمرکز شده است. از سال 1973 تاکنون نیروهای زرهی عراق دو برابر شده است و در حال حاضر به مقدار کمی از نیروهای سوریه و مصر بزرگتر است.⁽¹⁾

از سال 1973 تعداد خودروهای حمل و نقل تانک که حدود 200 عدد بود به 1000 دستگاه افزایش یافته است و احتمالاً تا پایان سال 1979 به 1200 دستگاه خواهد رسید. با در نظر گرفتن این تغییرات، عراق دست کم قادر خواهد بود تانک‌های سه لشکر از چهار لشکر زرهی خود را در یک آن منتقل نماید.

همچنین بغداد می‌تواند تانکهای لشکر مکانیزه خود را به وسیله راه‌آهن نقل و مکان نماید. این خط آهن‌ها از جنوب به شمال کشیده شده است. خط اصلی این خطوط به خط آهن سوریه متصل می‌باشد.

7- عراق در حال گسترش و مکانیزه نمودن نیروهای زمینی است. واحدهای جدید زرهی و یک لشکر کوهستانی در حال شکل گرفتن است. دو لشکر از لشکرهای کوهستانی موجود ممکن است مکانیزه شود.

تا سال 1983 اگر این طرح‌ها انجام شود افراد ارتش به 250000 پرسنل، 2600 تانک و 2500 نفربر زرهی متشکل در واحدهای رزمی افزایش می‌یابد. به خاطر فزونی تقاضای نیروی انسانی واجد شرایط سنی برای ارتش، بخش اعظم رشد پیش‌بینی شده ارتش از طریق ارتقای درجه واحدهای شبه نظامی همچون واحدهای پلیس و گارد مرزی صورت خواهد گرفت.

نیروهای هوایی و دفاع هوایی:

8- از زمان جنگ 1973 تاکنون نیروی هوایی عراق 65 درصد افزایش یافته و به 480 هواپیمای بمب‌افکن و جنگنده رسیده است. عراق در حال خرید هواپیماهای مدرن است و در حال حاضر تعداد میگهای 23 و سوخو 20 و 22 عراق از مجموع جنگنده‌های مصر و سوریه بیشتر است.

9- نیروی هوایی عراق به‌طور قابل توجهی قدرت ضربتی‌اش را بهبود بخشیده است. از پایگاههای عراق نیروی هوایی این توانایی را دارد که ضربه به اسرائیل، یا خیلی از پایگاههای نظامی ایران بزند و در سطح خیلی پائینی که رادارها قادر نباشند آنها را شناسایی کنند، پرواز نمایند. از آنجا که ایران و اسرائیل قادرند به عراق ضربه وارد آورند. رژیم عراق در تلاش برای تقویت روزافزون نیروی دفاع هوایی خود می‌باشد. در نتیجه جنگنده‌های میگ 23 و مدلهای جدید میگ 21 حدود 50 درصد نیروهای تهاجمی هوایی را به خود اختصاص داده‌اند در حالی که در 5 سال پیش 40 درصد از این نیروها را تشکیل می‌داده‌اند.

10- علی‌رغم تجهیزات جدید توانایی نیروی هوایی هنوز محدود می‌باشد. جنگنده‌های عراقی شامل 60 فروند از میگ‌های خارج از رده 15 - 17 - 19 و هواپیماهای هاکرهانتر Hawker Hunterمی‌باشند.

نیروی هوایی هیچ دستگاه مدرن هدایت‌کننده دقیق موشکی ندارد. قدرت نیروی هوایی به سبب کمبود خلبان محدود می‌باشد. خلبان به ندرت تمرین جنگهای هوایی انجام می‌دهند و توانایی و شایستگی مشابه خلبانان اسرائیلی را ندارند.

11- نیروی هوایی در دهه 1980 بهبود بیشتری خواهد یافت. تعداد هواپیما در مجموع افزایش معتدلی خواهد یافت. زیرا هواپیماهای قدیمی و خارج از رده باید تغییر یابند. بغداد حدود 36 میراژ اف - 1 شکاری خریداری کرده است (ولی زمان تحویل آن هنوز مشخص نشده است) و اجازه خرید 36 فروند دیگر را نیز دارد. در ظرف چند سال آینده عراق هواپیماهای جدید روسی دریافت خواهد نمود، شاید در این مجموعه میگ 25 نیز گنجانده شود. به علاوه به همراه معامله میراژها تسلیحات نظامی پیچیده هوا به زمین و هوا به هوا نیز گنجانده شده است و بنا به گزارش ایتالیا، عراق را با دستگاههای Electronic

Countermesures مجهز خواهد نمود. این موشکها و دستگاهها از دستگاههایی که عراق هم‌اکنون در اختیار دارد بسیار پیشرفته‌تر است و شاید سبب تحریک شوروی‌ها به در اختیار گذاردن وسایل مشابهی به عراقیان گردد.

12- نیروی پدافند هوایی عراق نیز خیلی سریع گسترش پیدا کرده است، در حال حاضر 295 موشک‌انداز زمین به هوا 2000 توپ ضد هوایی را در برمی‌گیرد. در تمام نقاط کشور حدود 60 درصد موشک‌اندازهای سام (SAM) در اطراف مناطق مهم نظامی و مناطق و تأسیسات غیرنظامی مستقر شده‌اند و موشک‌اندازهای قابل انتقال محافظت واحدهای زرهی را عهده‌دار می‌باشند. با در نظر گرفتن هدف تشکیل سیستم دفاع هوایی برای تمامی کشور، رادارهای پیچیده کامپیوتری فرانسوی با سیستم تجهیزاتی شوروی به منظور ایجاد یک سیستم دفاع هوایی در سطح کشور ترکیب شده است.

13- در حالی که قدرت دفاع هوایی در حال بهبود است باز در مقایسه با کشورهای سوریه و مصر محدود است. خیلی از واحدها و تأسیسات حساس بدون محافظت موشک‌های سام (SAM) می‌باشند و بسیاری از گردانندگان رادار و موشک‌های سام (SAM) تجربه جنگی ندارند. سیستم دفاع هوایی در برابر نفوذ سطح پائینی از غرب کشور آسیب‌پذیر است. عراق احتمالاً در ظرف چند سال آینده این نقایص را برطرف خواهد نمود. عراق آنچنان که خبر رسیده، در حال خرید موشک‌های کروتل متحرک سام از فرانسه است (SAM) و از ایتالیا نیز وسایل دفاع هوایی خریداری کرده است. شوروی نیز می‌تواند برای رقابت با آنها موشک‌های متحرک سام را به عراق بفروشد.

نیروی دریایی:

14- نیروی دریایی قدرت کوچکی است که از 12 قایق موشک‌انداز و سه کشتی (Polnocny - Class) هلی‌کوپترهای دریایی که با موشک‌های اگزوسه (Exocet) مجهزند و تعدادی قایق گشتی کمکی تشکیل شده است. نیروی دریایی عراق در مقایسه با نیروی دریایی ایران ضعیف است. ساحل خیلی کوچک و دو پایگاه دریایی عراق در برابر حملات از ضربه‌پذیری بسیاری برخوردار است. هیچ دلیلی وجود ندارد که نشان دهد تحولات ایران، عراق را مجبور به سرمایه‌گذاری در گسترش نیروی دریایی خود خواهد کرد. با این وجود عراق ممکن است یک کشتی فریگیت (Frigate) از یوگسلاوی و یک ناوشکن یا چند ناو اسکورت (Scorts) از اروپای غربی خریداری نماید. چنین کشتی‌هایی قدرت اعمال نفوذ عراق را در خلیج فارس افزایش خواهد داد.

کارآیی عملی:

15- نیروهای عراق همان‌طور که در جنگ 1973 نشان دادند، در مقایسه با دیگر ارتشهای مهم عربی از کارآیی کمتری برخوردارند. این مسئله معلول ضعف تمرین (اولین آموزش در سطح لشکر بعد از 14 سال در سال 1972 انجام گرفت) تغییرات مداوم گسترده افسران ارشد واحدها در ظرف سالها، انتصاب افسران براساس گرایش سیاسی و نه لیاقت‌های نظامی و عدم تجربه در جنگهای کلاسیک می‌باشد.

16- به هر صورت در ظرف 5 سال گذشته، بغداد پیشرفت مؤثری در افزایش کارآیی نیروهای خود نموده است. قوای ارتش به‌طور یقین در بین سالهای 75 - 1974 در عملیات نظامی کردها و به دنبال آن در

عملیات ضد کردها بهبود عملیاتی بسیاری را نشان داد. از سال 1975 ارتش برنامه‌های منظم آموزشی را به اجرا در آورده است که با مشارکت نیروی هوایی در سطح لشکرها به مرحله اجرا در می‌آید. خلبانان نیروی هوایی 30 ساعت پرواز در ماه دارند که این ساعات پرواز 2 تا 3 برابر پرواز خلبانان مصری و سوری می‌باشد. به‌علاوه بعد از چند سال حکومت رژیم اطمینان بیشتری به وفاداری افسران ارشد ارتش پیدا کرده است و درصدد است که فرماندهان لایقتری را بر سرکار آورد. اگر این برنامه‌ها ادامه‌ه یابد.

واحدهای عراق تا اوایل دهه 1980 از کارآیی مشابه همتاهای سوری و مصری برخوردار خواهند شد.

کارایی در مقایسه با ایران

17- در مقام مقایسه از لحاظ تجهیزات زمینی در اندازه و کمیت حدودا ایران و عراق در یک سطح قرار گرفته‌اند. در توانایی و تعداد هواپیماها قدرت ایران از عراق در حال حاضر جلوتر است. ولی سقوط تشکیلات ارتش ایران بدین معناست که عراق برتری‌های زیادی از نظر تعداد و قدرت کارآیی نیروهای نظامی خود در برابر ایران بدست آورده است. این وضع تا مدتی ادامه خواهد یافت، مخصوصا به خاطر آنکه ایران وسایلی را که سفارش داده بود لغو نمود، در صورتی که تدارکات ارتش عراق در حال رشد می‌باشد. ولی این تغییر بیشتر به ایران بستگی دارد تا به عراق.

ایران باید تصمیم بگیرد که تا چه حد مایل به گسترش ارتش خود می‌باشد و براین اساس باید به پایه‌ریزی دوباره فرماندهی نظامی، برقراری نظم و اجرای برنامه‌های آموزشی پرداخته و وسایل تعمیر و نگهداری تجهیزات پیشرفته خود را فراهم آورد. سالها طول خواهد کشید تا آنکه نیروی نظامی رژیم جدیدالتأسیس ایران عملاً قادر به رزم گسترده علیه نیروهای عراق بشود.

کارآیی در مقایسه با اسرائیل

18- در هر جنگ جدید قابل تصور اعراب و اسرائیل عراق می‌تواند نقش مؤثری را به سبب بهبود کارآیی ارتش خود به‌عهده بگیرد. در حال حاضر، بغداد قادر است بدون آمادگی قبلی در ظرف 7 تا 10 روز 5 لشکر که شامل 70000 نفر پرسنل ارتشی 1350 تانک، 130 هواپیمای جنگنده می‌باشد به سوریه منتقل کند که این توانایی و اشتراک نسبت به سال 73 دو برابر شده است. اگر این روند ادامه یابد، نیروی قابل اعزام به این نقطه در سال 1983 به سه برابر افزایش خواهد یافت و اگر جنگ طولانی شود و یا نیروها قبلاً موضع بگیرند این کشور قادر خواهد بود نیروهای بیشتری را نیز اعزام نماید.

19- مجموع نیروهایی که سوریه و عراق قادرند در جنوب غربی سوریه مستقر نمایند حداقل تا پایان سال 1984 نسبت به نیروهای اسرائیل ضعیف خواهند بود. لیکن، حمایت بغداد برای دمشق از اهمیت بیشتری برخوردار است، چون مصر با اسرائیل وارد صلح شده است و بدون عراق، سوریه خطری جزئی علیه اسرائیل به حساب خواهد آمد.

20- بغداد و دمشق به این امر آگاهند که اسرائیل برتری نظامی دارد، و در حال برقراری نوعی همکاری تدریجی می‌باشند. این اقدامات شامل طرحهای همکاری و هماهنگی نظامی، هماهنگی شبکه و نیروی دفاع هوایی و کوشش‌هایی در گنجاندن اردن و عربستان سعودی در طرح‌های دفاع هوایی، کمک‌های مالی عراق و افزایش خریدهای نظامی اردن و سوریه می‌باشد. چنین کوشش‌هایی حرکت

عراقیان به داخل سوریه را آسان‌تر می‌نماید و کارآیی نظامی را در جبهه شرقی بهبود می‌بخشد ولی ضرورتا تحریکی برای پاسخگویی متقابل نظامی اسرائیل نمی‌باشد. عوامل سیاسی موجود سبب خواهد شد که سوریه به عراق اجازه ندهد که بیش از یک نیروی سمبولیک را در سوریه مستقر سازد.

کسب تجهیزات نظامی تدارک تسلیحاتی :

21- شوروی تدارک‌کننده اصلی سلاح عراق می‌باشد و تا اواخر 1973، شصت درصد (60%) از 3/4 میلیارد دلار، اسلحه خریداری شده را به عراق تحویل داده است. شوروی و کشورهای اروپای شرقی بیشترین و مهم‌ترین ابزار جنگی از جمله تانک، هواپیماهای جنگنده، کشتی، سیستم‌های موشکی زمین به زمین و زمین به هوا را در اختیار آن قرار می‌دهند، هر چند که در ظرف چند سال آینده کشورهای اروپای غربی مخصوصا فرانسه مقدار کم ولی رو به تزایدی از انواع سیستم‌های تسلیحاتی را برای عراق تهیه خواهند کرد. حدود 70 درصد از 1500 مستشار خارجی موجود در عراق روسی می‌باشند که به‌طور مساوی بین نیروی هوایی و ارتش تقسیم شده‌اند.

22- علیرغم اتکا فوق‌العاده به مسکو، عراقی‌ها در سال 1973 به ایجاد تنوع و تغییر در منابع تأمین سلاح‌های مورد نیاز خود پرداختند. فرانسه بیشترین سود را از کوشش‌های عراق در این زمینه برده است.

از اوایل سال 1974، فرانسه حدود 2/2 میلیارد دلار اسلحه به عراق فروخته است که این مقدار تقریبا برابر مقدار سلاحی است که عراق از روسیه در همین مدت زمان خریداری کرده است.

بیشترین تجهیزات هنوز تحویل داده نشده است. فرانسه هم‌اکنون، هلی‌کوپتر، ماشین‌های زرهی وسایل دفاع هوایی و موشک‌های ضد تانک در اختیار عراق قرار می‌دهد.

صنایع داخلی تسلیحاتی :

23- علاوه بر خرید اسلحه از کشورهای مختلف عراق، سعی بر آن دارد که کارخانه‌های اسلحه‌سازی داخلی را نیز گسترش دهد که اخیرا سلاح‌های کوچک و خرج مهمات را تهیه می‌نماید. یوگسلاوی قراردادی به مبلغ 450 میلیون دلار در سال 1976 منعقد نمود که شامل احداث کارخانه اسلحه‌سازی است که توانایی تولید موشک‌انداز سام 7 قابل حمل بر دوش نفر، موشک ضد تانک سگر (Sagger) و توپخانه را دارد. این تسلیحات و قطعات قرار است در اوایل سال 1980 در این کارخانجات تولید شود.

24- جذب ابزار پیچیده برای ارتش مشکلات فراوانی ایجاد خواهد نمود. در حال حاضر یک نفر از 7 نفر که بین سنین 15 تا 49 سال می‌باشد به واحدهای نظامی یا شبه نظامی تعلق دارد. اگر تهیه نیروی انسانی تنها به مردان واجد شرایط برای انجام خدمات نظامی محدود گردد، این نسبت به هر یک نفر در 4 نفر ترقی خواهد نمود. به‌علاوه 20 درصد جمعیت کرد می‌باشند که بسیاری از آنان از نظر سیاسی نامطمئنند و این باعث تزلزل بیشتر در جذب نیروی انسانی قابل دسترس خواهد بود.

25- افراد کارآزموده، نیز به مقدار کم یافت می‌شود. اگر چه تعداد کسانی که هر سال به مدارس داخل می‌شوند روبه افزایش است و دولت نیز برنامه سوادآموزی بزرگسالان را آغاز کرده، هم‌اکنون 60 درصد کل جمعیت بیسواد می‌باشند، حدود نیم میلیون دانش‌آموز دبیرستانی وجود دارد. مدارس حرفه‌ای و

دانشگاهها حدود 100000 دانشجو دارند. فارغ‌التحصیلان هر سال این مؤسسات بخشی جذب اقتصاد داخلی غیرنظامی شده و برخی به خاطر عدم سلامت جسمانی حذف می‌شوند و بعضی دیگر تلاش می‌نمایند که از انجام خدمت وظیفه شانه خالی کنند و باقیمانده این گروه نیز شایستگی کافی برای جذب در ارتش را ندارند. در حالی که افزایش پرسنل کارآزموده به کندی پیش می‌رود، نیازهای ارتش برای این‌گونه پرسنل بخصوص در رشته‌های مکانیک، اداره و سرپرستی دستگاههای رادیویی و رادار، راننده و مدیریت تدارکاتی بسرعت رو به افزایش است.

26- نیاز به پرسنل آزموده احتمالاً با سرعت بیشتری در 5 سال آینده، به سبب رشد کمی و پیچیدگی تجهیزات افزایش خواهد یافت. در رابطه با این مشکل عراق اقداماتی را انجام داده است. اکثر پروژه افزایش 50 هزار پرسنل نظامی در 5 سال آینده، به ارتقای 30 هزار پلیس و گارد مرزی و تبدیل آن به واحدهای ثابت نظامی اختصاص یافته است. مدت زمان خدمت برای افراد وظیفه از دو به 3 سال ترقی یافته است و تکنسین‌های کارآزموده حتی بعد از اتمام زمان خدمت نظام خود برای چند سال متمادی دیگر بالاجبار در خدمت باقی نگاه داشته می‌شوند. افراد کارآزموده ذخیره مکررا برای فعالیت در در واحدهای فعال احضار می‌شوند این عمل سبب وقفه در اقتصاد داخلی شده است، قانون نظام وظیفه بسیار جدی عمل می‌شود و از عراقی‌هایی که در خارج از کشور بسر می‌برند نیز برای خدمت عضوگیری می‌شود. فعالیت‌هایی برای پیشبرد سطح معلومات و آموزش در شرف تکوین است که این آموزش‌ها در دو سطح ارتش و افراد غیرنظامی به اجرا در می‌آید. نهایتا خدمات پزشکی نیز به تازگی برای زنان آزاد شده است و در نظر است همه سرویس‌های خدماتی در اختیار زنان قرار گیرد.

27- معهذا، عراق احتمالاً نیازمند افزایش تعداد مستشاران و تکنسین‌های خارجی، در طی 5 سال آینده است. بغداد در اتکای بیشتر به بیگانگان تردید دارد. به هر حال، ارتش عراق با دو انتخاب روبرو است یا باید با سطح غیر مکفی کارآیی خود بسازد و یا وابستگی خود را به بیگانگان افزایش دهد و عراق احتمالاً عدم حضور بیگانگان را ترجیح خواهد داد.

مقایسه نیروها

28- جدول صفحات بعد به مقایسه نیروهای ارتش عراق با بعضی کشورهای مشخص خاورمیانه می‌پردازد.

پیوست ه: ترک مخاصمه عراق و سوریه

1- تجدید روابط هشت ماهه⁽¹⁾عراق و سوریه از ریشه‌های عمیق سیاسی برخوردار نیست، ولی تحت انگیزه مخالفت با پیشقدمی مصر در ایجاد صلح با اسرائیل و عدم ثبات در ایران، همچنان برقرار و استوار است. افزایش همکاری در بعضی زمینه‌های مشخص از جمله نظامی محتمل است. در صورتی که مذاکرات مصر و اسرائیل درباره آینده کرانه غربی و نوار غزه به مصالحه‌ای مورد قبول عناصر مؤثر فلسطینی منجر شود و درخواست سوریه درباره بازگرداندن بلندیهای جولان، از سوی اسرائیل پذیرفته

شود. انگیزه ایجاد وحدت بین دو حزب، روبه زوال خواهد نهاد، بعضی جنبه‌های خالی از تناقض مصالحه بخصوص در زمینه اقتصادی می‌تواند از طول عمر بیشتری برخوردار باشد، و آن هم در صورتی است که هر دو کشور تمایلی به شرکت در منافع حاصل از روابط عادی خود داشته و از رجعت به وضع سابق اجتناب ورزند.

2- قرارداد کمپ دیوید، ضربه سختی به عراق وارد آورد که عراق را وادار به خاتمه اختلافات تلخ خود با سوریه نمود. پس از مسافرت سادات به بیت‌المقدس، عراق نگران آن بود که پیشقدمی مصر، نهایتا صلح همه‌جانبه‌ای را به بار آورد و عراق مخالف، منفرد و بدون هیچ‌گونه هم‌پیمان مهمی تنها بماند. عکس‌العمل سرسختانه اعراب برعلیه این قرارداد به بغداد فرصتی بخشید که به موضع سرسخت خود در مسئله صلح خاورمیانه خاتمه دهد. بدین طریق محور اعراب به سوی عراق چرخید، در حالی که بعثیون عراق تنها امتیازات کوچکی به اعراب میانه روی سابق بخشیدند.

3- استراتژی عراق با تلاش در تشکیل یک وفاق عربی برعلیه شرایط صلحی که سادات مذاکره کرده بود آغاز شد. اولین قدم ضروری خاتمه دشمنی آشکار بین عراق و رقیب دیرین خود سوریه بود. بغداد برای نخستین بار، اعلام کرد که آماده است در مورد پذیرش اصل مذاکره توسط سوریه به‌عنوان یکی از روش‌های مجاز در بازپس گرفتن سرزمین‌های عربی، اعتراض علنی خود را مطرح ننماید. به هر حال مخالفت لفاظ‌گونه عراق در اطلاعیه‌های آن تداوم یافت و مطرح می‌ساخت که این‌گونه همراهی، چیزی جز تطابق موقت تاکتیکی دیدگاههای عراق درباره صلح خاورمیانه نمی‌باشد.

4- در ادامه عادی نمودن روابط خود با عراق، سوریه به جنبه‌های اغواکننده اقتصادی و نظامی متوجه است. با بی‌طرفی مصر و حضور بخش عمده‌ای از ارتش سوریه و لبنان، موقعیت سوریه در مقابل اسرائیل غیرقابل دفاع خواهد بود. ترکیب ارتش سوریه و عراق اعتبارنظامی و نیز اهمیت اهرم مذاکره‌گری دمشق را بالا خواهد برد. از نقطه‌نظر اقتصادی سوریه بهره‌برداری از آغاز تماس‌های عادی تجاری را آغاز کرده است. ترک مخاصمه، پرداخت فوری سهم عراق بابت تعهدات به کمک‌های مالی مصوبه اجلاس سران را تسریع خواهد نمود، هم‌اکنون پرداخت‌های عراق به سوریه حدودا به 180 میلیون دلار بالغ شده است.

5 - انگیزه بغداد در برقراری روابط با سوریه، ماورای کشش‌ها و تمایلات پان عربیسم می‌باشد.

بعثیون عراق بی تابانه، حوادث ایران را طی نیمه دوم سال 1978 نظاره می‌کردند. با در نظر گرفتن پتانسیل ناآرامی‌های روزافزون و سرایت آن به آن سوی مرز 1400 کیلومتری با ایران و در برگرفتن شیعیان و اکراد، ادامه این مخاصمه و رویارویی با سوریه خطرناک می‌نمود. از طرف دیگر عراق نگران رشد و توسعه نفوذ شوروی در خاورمیانه است. اگرچه درگذشته شوروی تجدید روابط عراق و سوریه را ترغیب می‌نمود، هم‌اکنون آشکارا مسکو، نگران از این است که مبادا مصالحه موجود به زیان شوروی تمام شود زیرا که واقف است که توسعه همکاری و تقویت بنیه دو کشور آشکارا منتج به اعتنای کمتر آنان به شوروی می‌شود.

6- از سرگیری تلاش‌ها در جهت تجدید روابط عراق و سوریه، در طی سفر پرزیدنت اسد به بغداد در اکتبر گذشته آغاز شد. اسد و پرزیدنت البکر منشوری را برای اقدام مشترک ملی امضا نمودند که بیان‌کننده و تنظیم‌کننده مکانیزمی است که حرکت‌های دو کشور را در جهت اتحاد، هماهنگ می‌نمود. این منشور یک کمیته عالی سیاسی را که مشتمل از اسد، بکر، صدامحسین و تعدادی دیگر از مقامات عالیرتبه سوری

و عراقی بود ایجاد نمود. این کمیته بر فعالیتهای 4 کمیته وابسته به آن در مسائل «همکاری‌های نظامی»، «روابط اقتصادی، امور سیاسی و اطلاعاتی» و «مسائل علمی و آموزشی» نظارت دارد و هر سه ماه یکبار قرار بر تشکیل جلسات آن بود.

7- برخلاف اتحادهای کشورها که در گذشته در جهات عرب مرسوم بود، تصور می‌شود عراق و سوریه قبل از توافق و اعلان نهایی اتحاد دو کشور خود را آماده همکاری و دوستی طولانی کرده‌اند. هر دو کشور، روش گام به گام را در مذاکرات مطرح نموده و از اعلان‌های لفظی و غیر واقعی و ناملموس اتحاد اجتناب ورزیده‌اند. به هر حال دمشق و بغداد، محتملاً به دلایل مختلفی نزدیکی محتاطانه را ترجیح داده‌اند. عراق که بیش از سوریه مشتاق این شراکت است، مطمئن است که بنیه و نیروی طبیعی آن نهایتا فرجه گسترده‌تری در تبدیل عراق به طرف غالب در اتحاد با سوریه خواهد داد. رهبران سوری نیز از طرف دیگر، عمیقا به بعثیون مظنونند و طرح مذاکرات را به‌عنوان فرصتی در بهره‌برداری از ثمرات برقراری روابط عادی تلقی کرده‌اند. بدون آنکه بخواهند بیش از حد با عراقیان متحد و درگیر شوند. البته این‌گونه بازیهای مذاکراتی و روابط نیز حدودی دارد، ولی تا زمانی که عوامل خارجی پدید آورنده نزدیکی از بین نرفته، آنها محتملاً به انتهای راه نخواهند رسید. اما بالاخره زمانی بغداد حوصله و خونسردی خود را از تاکتیک‌های طفره‌آمیز و راکد سوریه از دست خواهد داد و یا آنکه دمشق نخواهد توانست بر سؤظن خود غالب شده و در نتیجه باهم پیمان خود، قطع رابطه خواهد کرد.

8- تنها نشست این کمیته عالی سیاسی در ژانویه گذشته در دمشق و ماه ژوئن در بغداد تشکیل شد، که در هیچکدام پیشرفت قابل توجهی بوجود نیامد.⁽¹⁾در این اثناء، کمیته‌های دیگر، ملاقات‌های مکرری داشته و منافع محسوس مشترکی را ایجاد نمودند. در حوزه سیاست خارجی، هر دو کشور به نحو مؤثری فعالیت‌های خود را هماهنگ کرده تا سادات را به خاطر امضای پیمان صلح با اسرائیل تنبیه نمایند.

مدیریت ماهرانه عراق در کنفرانس وزرای عرب در بغداد در ماه مارس گذشته، منجر به پیدایش تحریم‌های سخت و غیر مترقبه‌ای برعلیه مصر شد. پس از این اجلاس، سوریه و عراق به سختی کوشیدند تا رعایت کامل موافقت‌نامه‌های کنفرانس بغداد را از سوی اعراب تضمین کنند.

9- عراق و سوریه نقش اصلی را در خاتمه جنگ‌های یمن در فوریه گذشته بازی کرده‌اند. این میانجیگری نه تنها در آرام‌سازی درگیری‌های اعراب پیرامون خود مؤثر واقع شد، بلکه خطر انحراف از هدف واحدشان که اتخاذ موضع مشترک برعلیه مصر بود را برطرف ساخت. از طرف دیگر نفوذ سوریه و عراق را در شبه جزیره عربستان به قیمت از دست رفتن نفوذ عربستان سعودی بهبود بخشید.

همکاری نظامی:

10- عراق و سوریه ظاهرا، آن‌طور که مشاهده می‌شود، پیشرفت‌هایی در زمینه همکاری‌های نظامی، به ویژه در حوزه طرح‌ریزی و فراهم نمودن تجهیزات داشته‌اند. هیئت‌هایی میان دو کشور از کادرهای عالیرتبه در نیروی هوایی، دفاع هوایی مبادله شده است. افسران عالیرتبه ارتش عراق از مکانهای استقرار احتمالی نیروها در مناطق جولان دیدن نموده‌اند و گروه دیگر جاده‌های عبور احتمالی قشون اعزامی ارتش عراق را به جولان ارزیابی کرده‌اند. بر طبق گزارشات دو کشور لیست واحدی را از سلاح‌های خود

تهیه کرده و طرح تهیه تجهیزات مورد نیاز را آماده کرده‌اند تا بودجه مشترکی برای فراهم نمودن تسلیحات افتتاح شود. بر طبق گزارشات متعدد، عراق تهیه سلاح‌های مورد نیاز دمشق را مستقیما تقبل کرده و حاضر به پرداخت هزینه خریدهای تسلیحاتی سوریه در اروپای غربی شده است.

11- از نقطه‌نظر خصومتی که بین رهبریت عراق و سوریه وجود دارد، نیاز شدید سوریه به حمایت نظامی عراق، تنها اعتقاد راسخی است که دمشق را وادار به قبول حضور تعداد زیادی از نیروهای ارتش عراق در خاک خود می‌کند. البته هیچ علائم موثقی که حاکی از این‌گونه تصمیمات سوریه باشد. فعلاً در دست نیست. شواهد موجود حاکی از آن است که عراق احتمالاً بعضی از قطعات یدکی و مهمات خود را در سوریه مستقر خواهد کرد. بنیه دفاع هوایی عراق در مرز سوریه و اردن بطرز قابل توجهی تقویت شده است که در صورت بهبود جو سیاسی بغداد خواهد توانست به همکاریهای بیشتر نظامی بپردازد.

12- دمشق ناچار است وزنه‌ای را که امتیازات نظامی حاصل از همکاری با عراق در مقابل اسرائیل بوجود می‌آورد با زیانهای سیاسی حاصل از حضور رقبای بالقوه فعال بعثی در سوریه مقایسه نماید.

طرح‌های مشترک، حرکت نیروهای عراق را به جولان تسهیل کرده و مهم‌تر از آن بازده آن را به محض ورود به مقصد افزایش می‌دهد.

استقرار لوازم یدکی و آن مهمات به نحو محسوس نیازهای لجستیکی عراق را و حرکت به سوی جولان کاهش خواهد داد هرگونه تجهیزاتی که قبلاً به جولان حمل شود نمی‌تواند مشمول ممنوعیت‌های اسرائیل شود، به‌علاوه خارج از اینکه روابط سیاسی با بغداد به کجا منجر شود، سوریه این تجهیزات را در اختیار خود خواهد گرفت.

تمرینات مشترک، وضع نیروهای هوایی و زمینی عراق و سوریه را بهبود بخشیده و توان هماهنگی و همکاری در زمان جنگ بالا خواهد برد.

بزرگترین امتیاز نظامی برای دو کشور در هنگام بروز جنگ با اسرائیل، استقرار و حضور قبلی تعداد زیادی از نیروهای رزمی عراق در سوریه خواهد بود. همانطور که در مطالب فوق تذکر داده شد، استقرار نیروهای عراق در سوریه پی‌آمدهای سیاسی برای دمشق خواهد داشت. استقرار نیروها تنش موجود در منطقه را افزایش خواهد داد و زنگ خطری را برای اسرائیل به صدا در خواهد آورد. تا آنجا که ممکن است، اسرائیل را وادار به پیش‌دستی و دخالت نظامی در روند حضور و استقرار نیروهای عراق در سوریه بنماید.

جنبه‌های اقتصادی:

13- همچنین مذاکرات اتحاد بین عراق و سوریه نتایج محسوسی در بخش اقتصادی داشته است.

تماسهای تجاری و بازرگانی افزایش یافته است، دو کشور در مورد بازگشایی خط لوله نفتی، که از شمال عراق به سوریه و مدیترانه می‌رود به توافق رسیده‌اند. اگرچه توافق در بازگشایی خطوط لوله بعد از آوریل 1976 محدود شده است و تنها از 41 ظرفیت آن بهره‌برداری می‌شود. ولی همچنان سوریه بر اخذ 21 میلیون دلار کرایه ترانزیت پافشاری دارد. بغداد که به حفظ راههای امن و انعطاف‌پذیر در صدور نفت خود علاقه‌مند است، توانسته است به استثنای خط لوله ترکیه، راه خروج نفتی مستقیم دیگری را به مدیترانه ایجاد کند.

موانع موجود بر سر راه اتحاد:

14- موانعی که در اتحاد سیاسی میان عراق و سوریه وجود دارد. ظاهرا در درازمدت، از میان برداشتی نخواهد بود. دو کشور در طی قرنها در سرزمین هلال حاصلخیز⁽¹⁾رقیب یکدیگر بوده‌اند. بعد از انشعاب 1966 رقابت سیاسی سبب رشد بدگمانی عمیق و حسادت شد. فرماندهان ملی مخالف، که از عالیترین مقامات حزبی می‌باشند، برای مدتی بیش از یک دهه در بغداد و دمشق وجود داشته‌اند. هر یک از طرفین مدعی بوده است که تنها نماینده قانونی و بلامنازع پان عربیسم بعثی بوده و در اثبات ادعای خود دست به توطئه‌های نظیر کودتا و ترور زده است که به سختی به فراموشی می‌توان سپرد. البته گمان نمی‌رود که آنها از خرابکاری علیه یکدیگر دست برداشته باشند چون همیشه امکان از بین رفتن همکاری‌های بین یکدیگر را نیز در نظر می‌گیرند.

15- دمشق این تلقی عمومی را که شریک کوچک‌تر ضعیفی در روابط خود با بغداد است، نمی‌پذیرد.

رئیس جمهوری اسد، احتمالاً منشور فعالیت مشترک ملی با عراق را به‌عنوان پیوندی مناسب که توسط شرایط و عوامل خارجی به او تحمیل شده است، تلقی می‌کند و معتقد است که این منشور به آسانی قابل لغو می‌باشد. اسد همواره خواهان بهره‌برداری و سودجویی در زمینه‌های نظامی، اقتصادی و سیاسی، از روابط عادی خود با بغداد بوده است ولی همچنان نسبت به مقاصد عراق عمیقا ظنین است و از نزدیکی همه جانبه دوری می‌کند.

16- دمشق و بغداد هرکدام به نقش مهم خود در منطقه واقف هستند و هر دو طرف مصممند که آنچه را که به‌عنوان نقش رهبری تلقی می‌کنند به دیگری تسلیم و واگذار نکند. این اختلاف اساسی، در اندیشه و تلقیات، به‌عنوان مانع اصلی اتحاد واقعی دو طرف عمل خواهد کرد، زیرا که هیچکدام نمی‌خواهند اهداف و آرزوی رهبریت اعراب را به باد فراموشی سپرده و رها کنند.

17- اتحاد حزب بعث، به‌عنوان مشکل اساسی در مذاکرات دو کشور پدیدار شده است. عراقی‌ها براتحاد دو حزب شدیدا تکیه می‌کنند در حالی که سوریه به بحث پیرامون این موضوع علاقه‌ای نشان نداده است. اسد که مردی هوشیار است احتمالاً از اتحاد و یک‌پارچگی حزبی نگران است زیرا می‌پندارد که حزب بعث سوریه را که شاخه‌های امنیتی و نظامی آن توسط اعضای فرقه اقلیت علوی کنترل می‌شود، متزلزل کند. بر طبق گزارشات رهبریت سوریه می‌ترسد که حزب مقتدر بعث عراق که منسجم، با انضباط و غالب اعضای آن غیرنظامی می‌باشند. در حزب واحد، دست بالا را داشته و رتبه‌های عالی را بدست گیرند.

18- فرقه‌گرایی مذهبی نیز، مانع اتحاد عراق و سوریه می‌باشد، زیرا که اتحاد ترکیب ناهمگون و حل نشدنی فرقه‌های اسلامی را موجب می‌گردد. یک اقلیت سنی مسلمان در بغداد حکومت می‌کند، در حالی که فرقه علوی که منشعب از شیعه می‌باشد در دمشق قدرت را به دست دارد. اکثریت اقلیت علوی مذهب سوریه، احتمالاً از آنکه بعث عراق از اکثریت جمعیت سنی سوریه، در کسب قدرت حمایت کند، هراسناک هستند. از طرف دیگر اکثریت شیعه مذهب عراق نیز با کاهش نفوذ بالقوه خویش مخالفت خواهند کرد.

رهبریت غالبا سنی در بغداد از سیاست «هم تهدید و هم تشویق» در کنترل و حفظ نظم شیعه‌های عراق بهره‌برداری می‌کند. هم‌اکنون به سبب امکان سرایت هرج و مرج از ایران به عراق، بعثیون خود را آماده

می‌کنند تا توجه ویژه خود را در کسب وفاداری شیعیان به رژیم غیرمذهبی خود تضمین کنند و در ضمن هرگونه افکار شیعیان عراق را در تبعیت از هم مذهبان طغیانگر خود در ایران سرکوب نمایند.

19- طرز تفکر و برخورد عراق و سوریه با مسائل و مراحل صلح نیز عاملی دیگر در تداوم جدایی دو کشور است. در حالی که هر دو کشور قرارداد کمپ دیوید را رد کرده‌اند، ولی سوریه حمایت خود از قطعنامه 242 و 338 سازمان ملل متحد را انکار نکرده است. اسد حمایت خود را علنا از مذاکرات همه‌جانبه صلح در خاورمیانه، بعد از امضای معاهده صلح مصر و اسرائیل به دفعات تکرار کرده است.

سوریه امکان شرکت در مراحل صلح کمپ دیوید را رد کرده است، ولی همچنان به حمایت از اصول مذاکرات صلح با اسرائیل در چهارچوب مصوبات سازمان ملل متحد ادامه داده است. از طرف دیگر، بغداد به سیاست سرسختانه رد هرگونه مذاکرات توسل می‌جوید و قطعنامه 242 سازمان ملل را نمی‌پذیرد.

20- هم‌اکنون این‌گونه اختلافات به سبب مخالفت مشترک با موافقت‌نامه کمپ دیوید، مسکوت گذارده شده است. اگر تأکید بر مراحل صلح بر زمینه‌های دیگری تغییر جهت دهد، ممکن است سبب بروز عمیق اختلافات و عامل بحران و قطع دوباره روابط حسنه بین دو کشور شود.

21- نقطه دیگر مشاجرات بین سوریه و عراق، بهره‌برداری از منابع آب رودخانه فرات است. این مشکل ژئوپلتیکی برای دهه‌هایی به سبب عدم هماهنگی و گسترش و توسعه فعالیت‌های یک جانبه هریک از سه کشور ترکیه و سوریه و عراق هم‌جوار این رودخانه، هرگونه راه‌حلی را دشوار ساخته است.

رقابت طولانی برای استفاده از این منبع نادر، به نظر مزمن است و هیچ‌کدام از کشورهای فرات علیا (ترکیه و سوریه) در طرح‌ریزی برنامه‌های عمرانی رودخانه خود، توجهی به نیازهای افرادی که در فرات سفلی زندگی می‌کنند ننموده‌اند.

22- اگرچه این‌گونه مسائل مطمئنا تأسیس و تولد یک اتحاد سیاسی با دوام میان دو کشور را تقریبا مانع شده است، ولی آنان همکاری گسترده‌ای در موضوعات مشخص کوتاه مدت را ممنوع نکرده‌اند.

درجه همکاری که قبلاً حاصل شده است، نفوذ و اثرات فوق‌العاده‌ای برعکس‌العمل اعراب برعلیه اسرائیل، 30پیمان مصر و اسرائیل داشته است و احتمالاً نقش منفی خود را برعلیه مراحل صلح، تداوم خواهد بخشید. ترک مخاصمه عراق و سوریه می‌تواند سهمی در افزایش همکاری بین اعراب شرق خاورمیانه داشته باشد.

برای مثال اردن، عربستان سعودی و فلسطین، 30سازمان آزادیبخش فلسطین، در جستجوی هماهنگی نزدیکتر سیاسی و نظامی بین خود و سوریه و عراق می‌باشند.

سرّی غیرقابل رؤیت برای بیگانگان / پیمانکاران تذکر در مورد گیرندگان 1- این سند توسط مرکز ملی ارزیابی‌های خارجی منتشر شده است.

این نسخه جهت اطلاع و بهره‌برداری گیرنده آن و افراد تحت حوزه اختیارات وی و براساس نیاز به اطلاع می‌باشد. مجوز توزیع ضروری بیشتر این سند در اختیارات مقامات زیر و برای ادارات تابعه خود می‌باشد:

الف: مدیریت اطلاعات و تحقیقات وزارت امورخارجه ب: مدیریت و سازمان اطلاعاتی وزارت دفاع برای دفتر وزیردفاع و سازمان ستاد مشترک ج: معاون اطلاعات رئیس ستاد برای نیروی زمینی د: مدیریت اطلاعات نیروی دریایی، برای نیروی دریایی ه : معاون اطلاعات رئیس ستاد برای نیروی هوایی و: دستیار اجرایی امنیت ملی برای وزارت انرژی ز: معاون مدیریت اف - بی - آی، برای دفتر تحقیقاتی فدرال ح: مدیر آژانس امنیت ملی برای آژانس امنیت ملی ط: دستیار ویژه وزیر در امور امنیت ملی، برای وزارت خزانه‌داری ی: قائم‌مقام مدیر ارزیابی‌های ملی خارجی برای هر آژانس یا وزارتخانه دیگر 2- می‌توان این سند را حفظ نموده و یا مطابق ضوابط امنیتی موجود سوزانده و یا به مرکز ملی ارزیابیهای خارجی عودت داد.

3- در صورتی که این سند در اختیار افراد خارج از کشور قرار گیرد می‌توانند آن را برای مدتی که بیش از یک سال نباشد نگهداری نمایند. در خاتمه این مدت سند بایستی نابود شده و یا به آدرس فرستنده عودت داده شود و برای نگهداری آن بایستی طبق بخش‌نامه IAC- D - 69/2مورخ 22 ژوئن 1953 از سازمان فرستنده کسب مجوز شود.

4- عنوان این سند به هنگامی که جدای از متن آن مورد استفاده قرار گیرد دارای طبقه‌بندی محرمانه می‌باشد.

فصل دوم

حاکمیت و رهبری در عراق

سومین عضو جدید حزب بعث

16 جولای 79 - 25 تیر ماه 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 1524 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: سومین عضو جدید حزب بعث 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- در اواسط جشن‌های 26 - 23 تیر ماه، وزیر کشور عزت ابراهیم با قدرتی بیش از گذشته نفر سوم رژیم بعثی گردید. وی احتمالاً پس از آنکه صدام حسین جانشین رئیس جمهور بکر شود، وارث پست معاونت شورای فرماندهی انقلابی خواهد شد.

3- هنگامی که شورای فرماندهی انقلابی برای گرفتن عکس سالانه با رئیس جمهور بکر ملاقات نمود، برای اولین بار سه صندلی مخصوص در جلوی گروه قرار گرفته بود، در حالی که قبلاً تعداد آنها دو صندلی بود. با قرار گرفتن ابراهیم در صندلی جدید ردیف او، در سمت چپ بکر، مرد شماره چهار عراق، یعنی وزیر طه یاسین رمضان در سمت چپ ردیف دوم قرار گرفت. ارتقای رتبه ابراهیم هنگامی که اعضای شورای فرماندهی انقلابی وارد دفتر شخصی رئیس جمهور می‌شدند، با تبریکات شخصی وی به بکر مشهود گردید. همان حال دیگر اعضای شورای فرماندهی انقلابی مانند صدام، تنها به بوسیدن رئیس جمهور اکتفا کرده بودند، ابراهیم رئیس جمهور را سه بار بوسید، و پس از آن ناگهان پیشانی وی را نیز بوسید، که نشانگر احترام بسیار در عراق است. ارتقای درجه ابراهیم نظم کلی را برهم نمی‌زند. لیکن چنین به نظر می‌رسد که بکر و صدام سعی کرده‌اند با اتخاذ این گام کاری کنند که پس از ترک صحنه توسط بکر جانشینی‌ها با نظم و ترتیب صورت گیرد.

4- توجه به انگیزه ارتقای درجه ابراهیم در این برهه حائز اهمیت بسیار است. اگر به کاندیدای واقعی یعنی رمضان نظری افکنده شود، متوجه می‌شویم که این حرکت در سطح خارجی نوعی حرکت آشتی‌جویانه است. ابراهیم عملگراتر و میانه‌روتر از عضو فعال حزبی یعنی رمضان بوده، و در رابطه با سوریها نقش مثبت‌تری را ایفا خواهد کرد. وی همچنین یک فرد عمیقا مذهبی است که در کشورهای شبه جزیره عربی مورد احترام بسیار است. (در رابطه با آرام‌تر کردن جنگ تبلیغاتی شدید) ممکن است احترام آیت‌اللّه‌های ایرانی را نیز به خود جلب کرده باشد.

5 - علی‌رغم نقش میانه‌روی وی در جهان خارج، جذبه مذهبی ابراهیم نیز نشانگر تشدید تمرکز بر مسائل داخلی عراق می‌باشد. در مقام وزیر، ابراهیم در نهایت مسئول ایجاد نظم در میان شیعیان و اکراد خواهد بود. علاوه براین، به‌عنوان سرپرست دفتر نظامی حزب بعث عراق، وی مستقیما در برنامه‌ریزی نقش نظامی به منظور سرکوب ناآرامی‌های داخلی دست خواهد داشت. در رابطه با مسئولیت‌های مداوم ابراهیم در زمینه امنیت داخلی و امور نظامی داخلی، گویا بکر و صدام، حداقل در حال حاضر از نحوه عملکرد وی در مورد ناآرامی‌های اخیر راضی هستند.

6 - گمان نمی‌رود که انتصاب شخص شماره 3 قادر باشد تا حدود زیادی در سیاست‌های داخلی یا خارجی دولت عراق تغییری پدید آورد. مهم‌ترین تغییر در رده‌های بالای سلسله مراتب و هم‌پیمانی‌های شورای فرماندهی انقلابی صورت می‌گیرد، ابراهیم همیشه به‌عنوان فرد مورد علاقه صدام (و البته بکر) شهرت داشته، و هم‌اکنون آشکارا در کنار وی جای گرفته است. پک

تغییرات در کابینه عراق

17 جولای 79 - 26 تیر ماه 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 1527 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی، فوری موضوع: تغییرات در کابینه عراق 1- خلاصه: تغییرات ناشی از استعفای بکر در تاریخ 15 تیر ماه و انتخاب صدام حسین به‌عنوان رئیس جمهور و سرپرست شورای فرماندهی انقلاب موجب پیدایش هفت چهره جدید در کابینه و اخراج چهار نفر دیگر شده است. شش معاون وزیر منصوب شده‌اند. هنوز در مورد ایجاد تغییرات در شورای فرماندهی انقلابی مطلبی اعلام نشده و رژیم هنوز هم متحد است.

پایان خلاصه 2- وزرای ذیل از مقام خود برکنار شده‌اند :

عزت ابراهیم - وزیر کشور عدنان حسین - وزیر برنامه‌ریزی طه یاسین رمضان - وزیر کارهای عمومی و مسکن

لطیف نصیف جاسم - وزیر کشاورزی و اصلاح نظام کشاورزی⁽¹⁾محمد عایش - وزیر صنایع و معادن سعد قاسم حمودی - وزیر اطلاعات کریم محمود شینتاف - وزیر فرهنگ و هنر فوزی عبدالله - وزیر دارایی 3- اعضای جدید کابینه عبارتند از:

سعدون شاکر محمود - وزیر کشور طه ابراهیم العبداله - وزیر برنامه‌ریزی محمد فضیل - وزیر کارهای عمومی و مسکن امیرمهدی - وزیر کشاورزی و اصلاح نظام کشاورزی طه التوفیق - وزیر صنایع و معادن لطیف نصیف جاسم - وزیر فرهنگ و هنر سمیر المرزوقی - وزیر کشاورزی و اصلاح نظام کشاورزی عبدالفتاح محمد امین - دولت محلی 4- در بخشی از این تغییرات وزارت فرهنگ و اطلاعات ادغام شده و یک وزارتخانه جدید تحت عنوان، دولت محلی ایجاد شده است. این وزارتخانه قبلاً تحت سرپرستی وزارت کشور عمل می‌کرد.

5 - صدور فرمان از طرف شورای فرماندهی انقلابی در تاریخ 25 تیر ماه مقام جدید معاونت نخست‌وزیری را بوجود آورد. شش نفر تا به حال منصوب شده‌اند. طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر شد بقیه معاونین عبارتند از :

نعیم حداد طارق عزیز عدنان حسین (که رئیس دفتر رئیس جمهور نیز می‌باشد) سعدون قیدان (که وزیر ارتباطات نیز می‌باشد) عدنان خیرالله (وزیر دفاع و معاون فرمانده کل قوا) معاونت فرماندهی کل قوا سمت جدیدی است. گمان می‌کنیم که صدام نیز مانند بکر نقش فرمانده کل قوا را ایفا نماید.

6- از هشت وزیر اخراج شده چهار نفر (عزت ابراهیم، طه یاسین رمضان، عدنان حسین و لطفی لطیف جاسم) یا ارتقاء رتبه یافته و یا به سمت‌های جدیدی منصوب شده‌اند و تنها یکی از چهارتن وزیر اخراج شده از دولت یعنی محمد عایش وزیر اسبق صنایع، عضو شورای فرماندهی انقلابی است. اخراج از کابینه الزاما به معنی اخراج از شورای فرماندهی انقلابی نیست و یادآور می‌شویم که عایش نیز در عکسی از شورای فرماندهی انقلابی که در مطبوعات 24 تیر ماه منتشر شده حضور دارد.

7- در چند روز آینده ممکن بخصوص در رابطه با شورای فرماندهی انقلابی تغییرات بیشتری صورت گیرد که منعکس‌کننده هم‌پیمان‌های جدید و شخصیت‌های جدید است و تنها نشانگر تغییرات درونی در رابطه با افراد عالیرتبه بوده و استحکام قابل ملاحظه‌ای را از خارج نشان می‌دهد.

پک

تغییرات در سطح سفرای عراق

18 جولای 79 - 27 تیر ماه 1358 طبقه بندی: سرّی از: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی - 5292به: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد عطف به: بغداد 1383 موضوع: تغییرات در سطح سفرای عراق 1- (محرمانه) اطلاعات موجود در بندهای 3 و 4 نباید در اختیار اتباع خارجی قرار گیرد.

2- (محرمانه) این اداره از تفسیر دفتر حفاظت منافع، در مورد تغییرات در سطح سفرای عراق، موضوع نامه عطفی فوق متشکر است. در پرونده‌های ما اطلاعات اندکی در مورد احمد حسین السامرایی، سفیر جدید عراق در تهران وجود دارد. طبق این اطلاعات وی عضو فدراسیون عمومی اتحادیه‌های کارگری و

در فاصله سالهای 73 - 1971 عضو دفتر اجرایی آن بوده است. او قبلاً در فاصله 1969 تا 1971 رئیس اتحادیه کارگری نفت و معاون بوده و اینک متأهل است.

3- (سرّی) سمیر عبدالعزیز النجیم که به مسکو خواهد رفت مدت طولانی است که عضو حزب بعث عراق است و به‌عنوان یک عضو فرماندهی منطقه‌ای در سال 1969 شناخته شده بود. در سال 1970 وی طرفدار وفادار صدام حسین نایب رئیس شورای فرماندهی انقلاب خوانده می‌شد. در سال 1972 عبدالعزیز النجیم احتمالاً عضو یک دفتر اطلاعاتی ویژه بود که صدام حسین برای از میان بردن هر نوع نیروی مخالف ایجاد کرده بود. به هر حال گویا النجیم در سال 1971 با صدام حسین مخالفت کرد و همراه سایر کسانی که متهم به کوشش برای سرنگونی دولت بودند مدتی را در زندان گذراند. انتصاب او به‌عنوان سفیر در قاهره در سال 1972 احتمالاً برای خارج نگاهداشتن او از کشور بوده است. النجیم متأهل است.

4- (سرّی) سعید عبدالباقی الحدیثی که عازم مادرید است نیز در گذشته یکی از یاران وفادار صدام حسین بود ولی انتصاب او به پست فعلی سفارت در مسکو پس از مقام وزارت خارجه، نیز احتمالاً برای این بوده است که قدرت وی خطری برای حسین به حساب می‌آمده است. او یکی از اعضای شورای فرماندهی انقلاب، یعنی بالاترین سازمان اجرایی عراق بوده و از اواخر دهه 1960 تا هنگامی که در سال 1974 به‌عنوان سفیر در شوروی منصوب شد. عضو فرماندهی منطقه‌ای حزب بعث بود.

5 - (محرمانه) حدیثی در مؤسسه تربیت معلم دانشگاه بغداد در رشته فیزیک و ریاضیات تحصیل کرده و در سال 1966 فارغ‌التحصیل شده است. وی رئیس دفتر دانشجویی حزب بعث در فاصله سالهای 1962 تا 1967 بوده است. در سالهای بعد او عضو کمیته مرکزی حزب بعث شد. حدیثی در سال 1970 به وزارت کار و امور اجتماعی رسید و در فاصله ژوئن تا اکتبر 1971 وزیر اقتصاد بود. در فاصله اکتبر 1971 تا می 1972 نیز وی سرپرست وزارت اقتصاد بود. حدیثی در مقام وزارت خارجه مسافرت‌های زیادی کرده است.

6- (محرمانه) این اداره متشکر خواهد شد اگر اطلاعات بیشتر و یا عکس‌هایی از این سفرا تهیه و ارسال شود، همچنین اگر طی تفسیرهایی توانایی‌ها و اقدامات برجسته آنان نیز ارزیابی گردد.

ونس

تغییر گارد در عراق: اولین تأثیرها

ضرورتی ندارد. پک 19 جولای 79 - 28 تیر ماه 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 1/1543 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: تغییر گارد در عراق: اولین تأثیرها 1- (تمام متن خیلی محرمانه است).

2- خلاصه و اظهارنظر: چند ساعت پس از به قدرت رسیدن در صلح‌جویانه‌ترین انتقال قدرت‌های تاریخ عراق، رئیس جمهور صدام حسین عجولانه عمل کرده است. بسیاری از ناظران معتقد بودند که وی پس از کنار کشیدن بکر با احتیاط بیشتری عمل خواهد کرد. ولی ظاهرا صدام تصمیم گرفته است نحوه حکومت بر عراق را مشخص نماید. بافت پیچیده کمیته‌های پیگیری که قبلاً به وسیله معاون شورای فرماندهی انقلابی کنترل می‌شد. مثل اینکه در حال تبدیل شدن به صورت کابینه دولتی است و به‌طور روزانه و به وسیله معاون شورای فرماندهی انقلابی عزت ابراهیم اداره می‌گردد. در توضیح این تجدید

سازمان ناگهانی می‌توان گفت که رئیس جمهور جدید دوست دارد تعادل زیردستان خود را به‌گونه‌ای نگاه دارد تا احساس نماید حکومت با روش خاص خود او اداره می‌شود. شاید یک توضیح محتملتر عبارت از این باشد که صدام می‌خواهد نظام عراق را با نظام کابینه‌ای سوریه همساز نماید. همین موضوع نشانگر کنترل فرماندهی ملی حزب بعث عراق در جشن‌های اخیر و کناره‌گیری حزب بعث عراق در طول انتقال قدرت می‌باشد. پایان خلاصه و اظهارنظر 3- پایان دوران ریاست جمهوری حسن‌البکر، 30احمد حسنالبکر و به قدرت رسیدن (رسمی) معاون پیشین یعنی صدام حسین گرچه دور از انتظار نبود و در بغداد پیرامون آن بحث و اظهارنظر می‌شد، ولی وقوع آن توأم با سرعت بسیار بود. در تاریخ 19 تیر ماه رئیس جمهور بکر استعفانامه خود را تقدیم فرماندهی منطقه‌ای بعث نمود. و فرماندهی نیز با کمال بی‌میلی آن را پذیرفت. در تاریخ 20 تیر ماه شورای فرماندهی انقلابی برای بررسی استعفا تشکیل جلسه داد. و تمایلات رئیس جمهور سالخورده را نیز پذیرفت. در تاریخ 21 تیر ماه، شورای فرماندهی انقلابی بار دیگر تشکیل جلسه داد تا صدام حسین را به عنوان رئیس و وزیر عزت ابراهیم را به عنوان معاون برگزیند. این تصمیمات بشدت حفاظت می‌شد، حتی در عراق مرموز تنها نشانه رویدادهای جدید ارتقاء درجه ابراهیم در اجلاس عکسبرداری رسمی از شورای فرماندهی انقلابی در تاریخ 23 تیرماه بود.

4- گرچه معلوم نیست که چرا بکر این موقع را برای تسلیم قدرت به وارث خود انتخاب کرده است (ملت اصلی وضع مزاجی اعلام شده است) از نقطه نظر امنیتی در آن منطق خاصی وجود دارد. که می‌بایست پس از تعیین مسیر در طول تعطیلات ماه ژوئیه (تیر و مرداد ماه - م) گاردهای عراق تعویض شوند. به همین دلیل بخش اعظم ارتش آماده رژه شده‌اند و بنابراین هیچیک از افسران وقت ندارند که علیه رهبریت جدید حرف زده و با توطئه‌چینی کنند. دلیل دیگر این است که تعطیلات حاضر درست قبل از ماه رمضان قرار گرفته. که در این ماه کشور در آرامش قابل ملاحظه‌ای فرو می‌رود تا صدام بتواند کنترل خود را بر قدرت تحکیم بخشد.

5 - در حقیقت، آمادگی انتقال قدرت صلحجویانه در رژیم بعثی و با در نظر گرفتن این حقیقت که این اولین فرد نظامی است که از زمان انقلاب 1337 قدرت را به دست می‌گیرد، ناظران چنین نتیجه گرفته‌اند که صدام با احتیاط بسیار ریاست جمهور و ریاست شورای فرماندهی انقلابی را بدست خواهد گرفت.

ابراهیم را به سمت معاونت خود برخواهد گزید و موقعیت مناسبی نیز برای مرد شماره سه (و رقیب مهم برای بدست گرفتن قدرت) یعنی طه یاسین رمضان خواهد یافت. لیکن صدام که هنوز 24 ساعت از به قدرت رسیدنش نمی‌گذشت تصمیم گرفت در نظام پیشین دولت خانه تکانی نماید، چون شوراهای «پیگیری» به سرپرستی مقامات عالیرتبه حزب بعث بر وزارتخانه‌های مختلف دولت نظارت می‌کردند.

6- علائم و شواهد اولیه حاکی از آن است که صدام و کابینه محل تمرکز مسئولیت‌های عظیمی خواهند شد، لیکن سازمانهای وزارتخانه‌های متعدد تغییر خواهند یافت. تا روش تحت سلطه کمیته‌ای از میان برود. به‌طور مثال مسئولیت فروش‌های نفتی ظاهرا از سازمان دولتی مسئول محصولات نفتی (تابع کمیته «پیگیری» عالی‌تر) گرفته خواهد شد و به وزارت نفت سپرده خواهد شد. عدنان حسین وزیر برنامه‌ریزی پیشین که به‌عنوان سرپرست کمیته عالی پیگیری و بازوی راست اقتصادی صدام حسین عمل می‌کرد و همچنین بر دیگر وزارتخانه‌های اقتصادی نظارت داشت. در حال حاضر سرپرستی دیوان ریاست

جمهوری را نیز به‌عهده خواهد گرفت. طه ابراهیم عبداله وزیر برنامه‌ریزی جدید و رئیس پیشین دانشگاه بغداد از اهرم سیاسی عدنان حسین برخوردار نخواهد بود. و همین امر نیز موازنه وزارتخانه‌های بخش اقتصادی را اعاده خواهد کرد.

7- علاوه بر این، وزارت جدید التأسیس دولت محلی به سرپرستی عضو شورای فرماندهی انقلابی عبدالفتاح محمدامین، رئیس دفتر مرکزی روستائیان، مسئول اجرای برنامه‌های متعدد انتخابات محلی تحت بررسی دفتر حزبی در ماههای اخیر خواهد بود. (این وزارتخانه مسئولیت‌های وزیر پیشین عزت ابراهیم را به عهده خواهد گرفت، به این ترتیب نقش جانشین وی نیز کاهش یافته است.) شنیده‌ایم که مناطق دیگر عراق شوراهای محلی بوجود آورده‌اند (ولی اختیارات آنها محدود است) که یکی از این مناطق منطقه کردنشین است و در صورتی که صدام بخواهد در این مسیر حرکت نماید. وزارت دولت محلی به صورت مهمترین پست کابینه در خواهد آمد. ناظران منتظر صدور فرمان شورای فرماندهی انقلابی هستند تا تصمیم مربوط به پیدایش وزارت دولت محلی اجرا شود تا بتوانند نقش آتی آنرا مورد ارزیابی قرار دهند.

8- مدتی خواهد گذشت قبل از آنکه مسئولیت‌های هریک از شش معاون نخست‌وزیر مشخص شود.

اما خطوط کل وظایف آنها از هم‌اکنون مشخص شده است. (شماره‌های نامفهوم - م) رابطه، در حالی که وی با اختیارات جدید خود آشنا می‌شود، اما بسیاری از وظایف معاونین نخست‌وزیر در نظام جدید کابینه‌ای نیز تغییری نکرده است. معاون اول نخست‌وزیر (و رقیب مهم) رمضان از موارد استثنایی می‌باشد. گرچه رمضان هنوز هم کنترل ارتش خلق را در اختیار دارد، ولی مسئولیت‌های وی در زمینه وزارت مسکن و بازسازی از بین رفته و بنا به گزارش تلاشهای خود را در امور خارجی متمرکز خواهد ساخت (در واقع، رمضان با معاون رئیس جمهور کوبا رودریگز در تاریخ 27 تیر ماه ملاقات کرده است). اگر انتصاب وی به وزارت امورخارجه صحت داشته باشد، بعضی از ناظران پیش‌بینی می‌کنند که صدام حیله‌گر راه را برای سقوط وی هموار کرده است. روابط خارجی یکی از موارد تحت کنترل شدید ریاست جمهوری است. بنابراین رمضان از استقلال عمل چندانی برخوردار نخواهد بود. علاوه براین بسیاری رفتار نامساعد رمضان را در طرابلس مبنی بر نپذیرفتن اجلاس جبهه پایداری در آذرماه 1356 را به یاد دارند. که در آنجا با تاکتیک‌های نادرست خود ابتدا رهبران عرب را ناراحت و عصبانی کرد و پس از افشای جزئیات جلسات سرّی در تلویزیون آنها را متوحش ساخت.

احتمالاً صدام منتظر بروز واقعه‌ای مشابه در آینده است تا بتواند راه را برای سقوط رمضان هموار نماید.

9- شواهد موجود نشان می‌دهد که نعیم حداد، علاوه بر وظایف خود در سرپرستی جبهه ملی خلقی و وطنی و دفتر فلسطینی و نبرد مسلحانه فرماندهی ملی بعث، مهم‌ترین ناظر امور جوانان عراق خواهد شد.

نسل جدید همیشه مورد توجه رئیس جمهور بوده است (وی از اردوی دانشجویی «بیت‌المقدس از آن ماست» در نزدیکی بغداد در هفته گذشته پنج بار دیدن کرده است، حتی صبح روز استعفای رئیس جمهور بکر نیز دو ساعت پر جنجال را در آنجا گذرانیده بود).

10- بنا به گزارش، طارق عزیز باز هم فرد همه کاره ایدئولوژیک خواهد بود، ولی پست معاونت نخست‌وزیری وی را از انعطاف‌پذیری بیشتری در برابر همتای سوری خود یعنی عبدالحلیم خدام در مذاکرات وحدت آتی برخوردار نمود. اسب جنگی قدیمی یعنی سعدون قیدان تنها معاون نخست‌وزیری

که عضو فرماندهی منطقه‌ای نیست به خاطر کارآیی خود در وزارت ارتباطات، ترابری را نیز به مسئولیت‌های خود افزوده است.

11- انتصاب عدنان حسین به دیوان ریاست جمهوری ظاهرا نشان می‌دهد که صدام سعی دارد در آینده اختیارات پراکنده و پوشش که به هنگام تصدی معاونت ریاست جمهوری به صورت پنهانی کسب کرده بود در دفتر خود متمرکز سازد. عدنان نیز احتمالاً بسیاری از نفوذ خود را به‌عنوان وزیر برنامه‌ریزی بدست خواهد آورد و به‌علت مقام وی در کمیته عالی پیگیری در ریاست جمهوری به قدرت انتصاب‌یافته‌گان جدید اقتصادی مانند وزیر دارایی سمیرالمرزوقی در برابر وزیر برنامه‌ریزی افزایش خواهد یافت. ممکن است کابینه جدید از نظر نفوذ نسبی در امور اقتصادی متعادل باشد ولی باید دید که در این نقاط چه مقدار قدرت متمرکز شده و تا چه حدود در اختیار عدنان و احتمالاً دیگران قرار گرفته است.

12- در مورد ارتقای وزیر دفاع عدنان خیرالله طلفاح به سمت معاونت نخست‌وزیر ما اولین ارزیابی مثبت را در مورد عملکرد طلفاح از طرف یک فرد عراقی که دارای رابطه‌های خوبی در سازمان امنیتی عراق است شنیده‌ایم. ظاهرا علیرغم این واقعیت که موفقیت وی ناشی از رابطه خانوادگی (وی پسر خاله صدام می‌باشد) است، طلفاح روزی 18 ساعت در وزارت دفاع کار می‌کند و می‌گویند معلوماتش در امور نظامی خیلی بالاست. در این مرحله این امر ضرورت دارد. چون افسران ارشدی که وفاداری‌شان مورد تردید است باید تعویض شوند و افراد بعثی جای آنها را بگیرند (که همین امر نیز موجب کاهش میزان آمادگی، اخلاقیات و قابلیت اعتماد ارتش خواهد شد). در همین حال تجهیزات جدید نظامی اروپایی باید جایگزین تجهیزات روسی شود (بدون اینکه آمادگی ارتش کاسته شود). بنابراین طلفاح مسئولیت جدیدی ممکن است نداشته باشد، لیکن دست‌های وی از هم‌اکنون آلوده است.

13- در مورد این موضوع که چرا صدام با عجله به اصلاح بافت دولتی پرداخته است نقطه‌نظرات بسیاری وجود دارد. قطعا وی مایل است نشان دهد که با کمال قدرت در حال به اجرا در آوردن اقدامات مورد نظر است. شاید وی می‌خواهد با این کار رقبای بالقوه خود را از حالت تعادل به دور داشته باشد. ولی نکته عجیب این است که تغییرات اخیر کابینه بعثی (که در اصل بافت دولتی را تقویت می‌کرد و موضع مرکزی حزب را تضعیف می‌نمود) نظام عراقی را مشابه نظام سوری می‌نماید، در حالی که یکی از موارد اصلی مورد اختلاف در سفر اواسط ژوئن اسد به بغداد این بود که قبل از ادغام بافت‌های دولتی احزاب باید متحد شوند. ولی به محض به قدرت رسیدن صدام، عراق ناگهان توجه خود را به بافت دولتی (در برابر تجهیزات حزبی) معطوف می‌دارد که همین موضوع اذهان سوری‌ها را به خود مشغول داشته است.

14- علاوه براین در جشن‌های مربوط بدست‌گیری قدرت، صدام با اعضای فرماندهی ملی حزب بعث که در واقع مورد تنفر رهبریت سوریه هستند با سردی برخورد کرده بود. در رژه نظامی 26 تیر ماه صدام مدت پنج ساعت را در جایگاه احترام گذراند و گهگاه با معاون خود ابراهیم صحبت می‌کرد ولی اعضای فرماندهی ملی (میشل عفلق در آنجا حضور نداشت) را کاملاً نادیده گرفت. در جشن 27 تیر ماه عفلق (که هیچگاه در این ضیافت‌ها شرکت نمی‌کند) وادار شد که به رئیس جمهور که نشسته بود نزدیک شود و به وی تبریک بگوید. اعضای فرماندهی ملی چون علی غنام (سعودی) و عبدالمجید الغفایی (لبنان) تنها در اواخر همان جشن توانستند به صدام تبریک بگویند (در حالی که در تمام طول پنج ساعت رژه نظامی در کنار صدام بسر می‌بردند). تنفر آشکار صدام از اعضای غیر عراقی فرماندهی ملی و استقلال

حساب شده از عفلق، در دمشق از نظرها دور نخواهد ماند.

15- آخرین نکته در مورد معاون جدید ریاست جمهوری. عزت ابراهیم (وزن 37) را می‌توان با یک مرد 50 ساله اشتباه گرفت. مطلع شده‌ایم که وی از اوان جوانی از وضع مزاجی خوبی برخوردار نبوده است (گزارشات امراض وی را VHG و زخم معده و بدتر از آن منعکس کرده‌اند) و بسیاری معتقدند که ابراهیم در پشت نخست‌وزیری بی قید و شرط کنونی چندان دوام نخواهد آورد. گرچه شایعات موجود در بغداد متفاوت است، ولی گویی ابراهیم فاقد جاه‌طلبی است و سر سپرده صدام می‌باشد. گرچه رئیس جمهور جدید آن‌قدر جوان است که نمی‌تواند وارثی برای خود برگزیند (مانند البکر)، اشغال پست شماره 2 در چند سال آینده توسط ابراهیم ایده‌آل خواهد بود. در این مدت صدام با احتیاط بسیار حرکت خواهد کرد.... و تنها رقیب بالقوه در بخش عالی رهبری را از بین خواهد برد. در این دوره انتقال، صدام احتمالاً سعی خواهد کرد قدرت خود را در داخل استحکام بخشد. جستجو برای یافتن نسل بعدی رهبریت عراق (در حالی که رهبر جدید تازه پای به عرصه قدرت گذاشته) در حال حاضر چندان

عراق، شیعیان و مشروبخواری

3 مرداد 58 - 25 ژوئیه 1979 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 1590 به: وزارت امورخارجه واشنگتن دی - سی گزارشگر: ادوارد ال. پک موضوع: (طبقه‌بندی نشده) عراق، شیعیان و مشروبخواری 1- تمام متن خیلی محرمانه است.

2- گزارشگر پربار سفر پلترپو درباره عکس‌العمل حکومت بغداد علیه فشارهای شیعه‌اش نشان‌دهنده یک وجه از نظرات عراقیهاست که از زمان خمینی حداقل مقداری از توجهات را به خود جلب کرده است و بنا به گفته سفارت در جده ترس خدا را در دل کشورهای همسایه ایران انداخته است. با وجود تأکیدهای بسیار بر اینکه هیچ مبنایی برای مخالفت شیعیان وجود ندارد و بنابراین لازم نیست کاری علیه آن انجام شود. عراقی‌ها ظاهرا درباره علایق سنتی مذهبی تا آنجا که مربوط به مشروب و مشروبخواری است بی‌تفاوت باقی مانده‌اند.

3- با وجود اینکه بغداد بیشتر از دیگر شهرهای عراق جمعیت دارد، ولی با استاندارد غربی کمتر می‌توان از آن به‌عنوان یک مرکز گناه نام برد. با این وصف مشروبات گرچه گران است، ولی در انواع گوناگون به آسانی بدست می‌آید. در نتیجه غیرعادی نیست اگر مردان دایم‌الخمر در پیاده‌روها و معبدهای زیرزمینی پائین شهر بغداد مشاهده کنیم، چند کاباره نیز وجود دارد که در آن رقاصه‌های نیمه لخت خارجی و مشتریان عراقی بسیاری را در خود پذیرایی می‌کند.

4- بصره به دلیل اینکه در آنجا مشروبات الکلی به آسانی یافت می‌شود، برای کویتی‌هایی که دلشان می‌خواهد از ممنوعیت مشروب در مملکتشان فرار کنند به نوعی قبله آمال تبدیل شده است. برای عراقی‌ها و آنها که مقیم خارج هستند و کویتی‌ها در اینجا مشروبات الکلی و دیستکوتکت وجود دارد و گفته می‌شود که بعضی از آنها نیز در نتیجه تفریح شبانه به زندان می‌افتند.

5 - ولی هرگز واضح نبوده است که چرا دولت عراق کاری نکرده است که خمینی فکر کند کاری در جهت بنیادین اسلام انجام شده است. در سالهای نه چندان دور در گذشته بود که مصریها در جواب محافظه

کاری شدید مذهبی در آن کشور قانونی وضع کردند (هرگز به اجرا در نیامد) که فروش مشروبات الکلی به هتل‌ها و رستورانها را بنا به خواهش جهانگردان محدود می‌کرد. با وجود اینکه رژیم بغداد کاملاً دنیوی است، ولی می‌تواند کلاً دلایل قانع‌کننده‌ای بیابد تا آنچه را که در عراق ممکن است بهانه‌ای برای خمینی باشد کاهش دهد و در عین حال به‌طور ظاهری نشان ندهد که در مقابل فشار سر تسلیم فرود آورده است.

این موضوع در مقابله با آنچه که ظاهرا در سایر کشورهایی که در مورد جمعیت شیعه‌شان و احیای بنیادگرایی نگرانی دارند، انجام می‌شود و از اهمیت قابل ملاحظه‌ای برخوردار است.

6- حتی اگر موضوع ایران و مذهب را نیز نادیده بگیریم، موضع عراق بر سر الکل خیلی سرسری است.

از یک طرف، به نظر می‌رسد که دولت عراق به مشروبات الکلی و مخدرات به‌عنوان یک سوپاپ اطمینان در جامعه‌ای نگاه می‌کند که سیستم چند حزبی در آن سرکوب است (چون شوروی). علاوه بر این، مردم طبقه متوسط عراق که از کمبود مواد مصرفی (برخلاف کویت و بحرین) رنج می‌برند. بدشان نمی‌آید که یک بعدازظهری را با یک بطری مشروب وارداتی اسکاچ نیز صرف کنند. از طرف دیگر، گسترش الکلسیم نیز ایجاد نگرانی‌های رو به ازدیادی کرده است. مراکز مشروب فروشی صبح زود در بغداد شروع به کار می‌کنند و تا اواسط ظهر شلوغ می‌شوند. مشتریها عموما مشروبخواری‌های قهاری هستند، و عموما علاقه‌مندند که به محض ورود تا جایی که ممکن است مشروب بنوشند. اثرات بعدی آن در میزان زیاد فرار و غیبت دیده می‌شود و گاه به گاه شایع می‌شود که دولت فروش مشروبات الکلی سنگین را ممنوع اعلام خواهد کرد و نیز میزان تولید آبجوسازی‌ها را نیز محدود خواهد نمود تا شهروندان به هوش بیایند. با وجود این سیل مشروبات الکلی در جریان است.

7- قبلاً گزارش کرده‌ایم (مرجع ب) که کاملاً امکان دارد که دولت عراق بهتر از هرکس دیگر از وجود یک مشکل مذهبی شیعی آگاه باشد. اگر نخواهیم مته به خشخاش بگذاریم، باید بگوییم که ممکن است ایدئولوژی بعثی و عدم انعطاف آن رهبریت را از تمرکز برآشوبی با این حوزه وسیع بر حذر داشته است.

پک

گزارش دستگیریها در عراق

25 جولای 1979 - 3 مرداد ماه 1358 سرّی از: سفارت آمریکا، لندن - 4520به: وزارت امورخارجه، واشنگتن دی - سی گزارشگر: ریچارد اچ. ملتون موضوع: گزارش دستگیریها در عراق 1- (تمام متن سرّی) اطلاعات زیر به وسیله FCO (احتمالاً وزارت خارجه انگلیس) به هنگام ظهر 25 ژوئیه داده شد (FCO را دقیقا چون یک منبع محفوظ بدارید و با قید غیرقابل رؤیت برای بیگانگان ذکر کنید):

«چند فقره توقیف در عراق گزارش شده است. توقیف‌شدگان متهم به توطئه‌چینی جهت سرنگونی صدام حسین بوده‌اند که شامل سپهبد ولید محمود صراط، فرمانده اولین بخش نظامی مستقر در کردستان می‌باشد - صراط سرپرست پیشین دایره اطلاعات نظامی عراق می‌باشد وی بعثی است و شهرت نامطلوبی در اعمال خشونت دارد، وی همچنین دست پرورده رئیس جمهور پیشین البکر نیز می‌باشد. بنابراین، شاید به دست گرفتن قدرت به وسیله صدام بتواند حاوی تشنجاتی بیش از آنچه که انتظار می‌رفت باشد. این

خیر احتمالاً خیلی زود شایع خواهد گردید.» 2- اظهارنظر: FCO قبلاً انتظار داشت که بعضی از افسران نزدیک البکر از میدان بدر برده شوند، لیکن خبر توطئه‌چینی توسط صراط مایه شگفتی است. چنین به نظر می‌رسد که صدام از کاربرد هرگونه روش خشونت‌بار ابایی ندارد. بروستر

دستگیری‌ها در بغداد: توطئه و یا اختلاس و حیف و میل یا هر دو

25 جولای 1979 - 3 مرداد 1358 سرّی از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 1593 به: وزارت امورخارجه واشنگتن دی - سی. فوری موضوع: (سرّی) دستگیری‌ها در بغداد: توطئه و یا اختلاس و حیف و میل یا هر دو 1- تمام متن سرّی 2- بسیاری از منابع دیپلماتیک نوعا مطلع، ظاهرا به این نتیجه رسیده‌اند که دستگیری گروهی از مقامات دولت عراق (عدنان حسین، غانم عبدالجلیل، محمد محجوب، فرمانده لشکر یکم محمود صراط) نتیجه کشف توطئه‌ای علیه صدام حسین می‌باشد. طبق اطلاع آنها، این مورد در جریان بازجویی محیی عبدالحسین مشادی دبیرکل سابق که در 12 ژوئیه علنا از سمت خود برکنار شد (بغداد 1522) لو رفته است. از قرار معلوم وی به هنگام بازجویی عدنان حسین، جلیل و تعدادی دیگر از افسران عالیرتبه نظامی را به عنوان دست داشتن در توطئه‌ای برای سرنگونی صدام حسین افشا نمود نوار اعترافات مشادی، بنا به قولی 23 ژوئیه به همراه اعترافات دیگر توطئه‌گران برای اعضای عالیرتبه حزب بعث پخش شده بود. طبق اظهارات خبرچینان بعضی از دیپلماتها که ادعا می‌کنند عضو حزب بعث هستند و در جلسه شرکت داشته‌اند، صدام حسین وقتی صدا و اعترافات عدنان حسین را از نوار شنید آشکارا به گریه افتاد.

3- گویا نیروی محرک این توطئه سوریه است. گویا عدنان حسین که مسئولیت‌های مهمی در مذاکرات وحدت به‌عهده‌اش گذاشته شده بود. به وسیله یک مقام دولت سوریه که نام او فاش نشده با وی تماس گرفته شد و به او مأموریت جایگزینی صدام را با یک دولت مورد قبول‌تر از نظر سوریه محول کرده بودند.

درگیری ارتش عراق ظاهرا در نتیجه طولانی شدن تماس بین سوریها و عراقی‌ها از زمان دیدار اولیه حافظ اسد از عراق در اکتبر گذشته می‌باشد.

4- برای اینکه این ارزیابی به نتیجه عمیقی برسد، گفته می‌شود که رئیس جمهور البکر از ترس اینکه پس از اینکه پس از کشف توطئه، که افسران عالیرتبه متعددی را شامل می‌شد. و در تلافی آن حمام خونی راه می‌افتاد تقاضا کرده است که قبل از اعلام این مطلب به او اجازه استعفا داده شود تا براین خونریزی نظارت نداشته باشد.

5 - اظهارنظر: مطالب زیرین را نیز گزارش می‌کنیم. زیرا به نظر می‌رسد که سفارتخانه‌های متعددی تا به حال این کار را کرده و یا به زودی خواهند کرد. سناریوی حاضر بیشتر ایجاد سؤال می‌کند تا جواب. به نظر ما، مثلاً عوامل سوری خاطرنشان شده به نظر نمی‌رسد که بتوانند چندان نفعی از یک کودتا ببرند، چه حکومتی می‌تواند بیشتر از حکومتی به سرکردگی صدام حسین قابل قبول باشد. گذشته از اینها اگر عراقی‌ها می‌خواهند سوریها را مستحق سرزنش برای مشکلاتی که عموما از طبیعت اوضاع داخلی ناشی می‌شود بدانند. حتما دلایلی دارد که ما تاکنون نتوانسته‌ایم درک نماییم. باوجود این زمان‌بندی و ترتیب کلی وقایع درست نیست، چون اگر صدام حسین از مشکلات آتی آن قبلاً آگاهی داشت انتصاب عدنان

حسین در 17 ژوئیه به‌عنوان معاون نخست‌وزیر و رئیس دیوان صورت نمی‌گرفت.

6- اما این امکان که شاید کودتایی در شرف وقوع بوده نیز نمی‌تواند کاملاً بعید باشد. تنها درگیری سوریهاست که برای ما قابل درک نیست و دیگر اینکه هیچ یک از مقامات دولت عراق که دستگیر شده‌اند دارای آن اعتباری نیستند که بتوانند جانشین صدام و یا البکر شوند.

7- ظاهرا محتمل به نظر می‌رسد که دستگیری‌های نظامی و غیر نظامی لزوما باهم رابطه مستقیمی نداشته باشند. با وجود اینکه توطئه یکی از دلایل منطقی برای نیروهای مسلح است. ولی این وصله به عدنان حسین نمی‌چسبد. جرم آنها همراه با عایش، وزیر صنایع و معادن، ظاهرا به عنوان فساد خاتمه خواهد یافت.

8- آنچه مسلم می‌باشد، این است که وقایع حاضر باعث شرمساری بیش از حد رژیم گشته و می‌تواند مشکلات جدی به بار آورد. از همه نظر، تا این تاریخ صدام کاملاً کنترل را بدست دارد و ممکن توانسته باشد از یک کودتا جلوگیری کند. پک

توقیفهای شورای فرماندهی انقلاب: توطئه و ارتباط سوریه

27 جولای 79 - 5 مرداد ماه 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغدادبه: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی عطف به: الف) بغداد 1601 و قبل از آن ب) دمشق 4953 موضوع: توقیفهای شورای فرماندهی انقلاب: توطئه و ارتباط سوریه 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- خلاصه: در توضیح رسمی که در مورد توقیفهای شورای فرماندهی انقلاب به یک گروه منتخب حزبی داده شده، دولت ادعا می‌کند که توطئه‌ای را که در اصل از طرف سوریه حمایت می‌شد کشف کرده است. که در آن با استفاده از انتخابات به‌عنوان زمینه‌ای برای نفاق افکندن در صفوف حزب، قصد واژگون کردن رژیم را داشته‌اند. (در این توطئه) عناصر نظامی و غیرنظامی هر دو شرکت داشتند و مقامات پائین دولتی از جمله داماد البکر دستگیر شده‌اند. اگرچه اظهار می‌شود که این جریان واقع امر است ولی درست‌تر آن است که آن را به‌عنوان داستانی که صدام حسین می‌خواهد حزب و از طریق آن دنیا، باور کند.

تلقی کنیم. این داستان شامل تحریکات از خارج، درگیری دست پروردگان کسانی غیر از صدام، و زمینه‌ای برای جلوگیری از انتخابات بوده و همه عواملی را که موجب بهبود وضع رئیس جمهوری می‌شوند در خود دارد. پایان خلاصه 3- پس از چندین روز اغتشاش و شایعات، رژیم، طبق گزارش، داستان توقیف عدنان حسین و سایرین را در جلسه‌ای که در تاریخ 3 مرداد ماه از اعضای وفادار حزب تشکیل شد مطرح نمود. بنابر گزارشاتی که به ما رسیده، اعلام شده است که توطئه سرنگون ساختن دولت کشف شده است. توطئه در 1354 با حمایت سوریه و توزیع 805 هزار دلار نقد آغاز شد (نزدیک به یک سطر از مطالب به صورت علائم و ارقام بی‌معنی مخابره شده است.) (توطئه) قبلی توسط فرمانده لشکر یکم ولید سیرت رهبری شد.

علاوه بر اعضای شورای فرماندهی انقلاب که قبلاً توقیف آنها گزارش شده غیر نظامیان زیر نیز دستگیر شده‌اند:

غسان مرهون، رئیس سازمان دولتی منسوجات و یکی از دامادهای البکر.

طاهر احمد، رئیس سازمان دولتی جهانگردی و معاون سابق رئیس امنیت سعدون شاکر. یک کرد.

موعد سعید، رئیس فدراسیون عمومی اتحادیه‌های کارگری (جانشین محمد عایش).

4- در جلسه مورخ 3 مرداد ماه اظهار شد که توطئه‌کنندگان با شکیبایی منتظر فرصتی برای اقدام بودند. استعفای البکر بهانه انجام انتخابات را برای آنها فراهم آورد و انتخابات وسیله‌ای بود که آنان قصد داشتند به کمک آن اغتشاش و گرفتاری کافی در حزب بوجود آورده و باعث سقوط صدام شوند. به توطئه‌کنندگان که به سادگی ضد دولتی خوانده شدند هیچ رنگ سیاسی بخصوصی داده است.

5 - گزارشات دیگری این تعبیر را تکمیل می‌کنند و به آن شاخ و برگ می‌دهند. یکی از منابع ما گفته است که محی عبدالحسین، احتمالاً در 17 تیر ماه به خاطر فعالیت‌های طرفداری از شیعه و ضد رژیم خود در پی درخواست آزادی مبارزین توقیف شده شیعه، دستگیر شده است و این چندین روز قبل از زمانی است که بازجوهای او درگیر آنچه که اینک توطئه واقعی خوانده می‌شود، بودند. در همین احوال محمد عایش خواستار برگزاری انتخابات در شورای فرماندهی انقلاب شده بود. طبق اظهار این منبع عبدالحسین و عایش اعدام شده‌اند و سایرین هنوز تحت بازجویی هستند.

6- خبرچین ما در جلسه حزبی اظهار می‌دارد که به درگیری سوریه (در این قضیه) اهمیت کمی داده شده است. تأکید بیشتر براین واقعیت بود که حمایت سوریه از توطئه به روزهای بد گذشته بر می‌گردد و (ظاهرا) ادامه نداشته است. یک منبع موثق دیپلماتیک گفته است که شبلی عیامی (اهل سوریه) که عضو فرماندهی ملی است نیز بازداشت شده است. اگر این خبر صحت داشته باشد. می‌تواند ارتباطی بین این قضیه و سوریه برقرار کند بدون اینکه دولت سوریه را درگیر سازد. ما خبردار شده‌ایم که خدام هم اکنون (5 مرداد ماه) در بغداد است، و این دلیلی است براینکه دو کشور نه تنها هنوز در جریان مذاکره هستند بلکه در صددند که بازماندن باب روابط را تضمین کنند.

7- نظریه: یک مقام عراق به ما گفته است که هر تعبیری که از طریق یک منبع دولتی در مورد این بازداشتها به گوش خارجی‌ها می‌رسد دقیقا همان چیزی است که رژیم می‌خواهد در این باره منتشر شود.

ما باید گزارش ارائه شده به حزب را نیز در این طبقه‌بندی قرار دهیم.

8- ما متوجه شده‌ایم که این جریان دقیقا و به چند طریق به نفع صدام است. در حالی که توقیف دست‌نشانده‌های او یعنی جلیل و حسین بر روی قضاوتش سایه‌ای می‌اندازد، توقیف داماد البکر احتمالاً بخشی از توجهات را به سوی دیگر جلب می‌نماید. همچنین انتخابات را به عنوان چاشنی توطئه قلمداد کردن موجب می‌شود که تا مدتهای مدید هیچ‌کس در حزب جرأت نکند صحبتی از اینکه انتخابات بعدی چه زمانی انجام خواهد شد، به میان آورد (حساسیت صدام نسبت به جریانات انتخاباتی بر همگان روشن است). بالاخره، ادعای درگیری خارجی‌ها در این قضیه، بخشی از مسئولیت‌ها را متوجه خارج عراق می‌کند ولی در عین حال به اندازه کافی این مطلب کم اهمیت جلوه داده شده تا در صورت تمایل صدام بتوان روابط خوب با سوریه را ادامه داد.

9- واقعیت قضیه (در صورتی که تصور کنیم غیر از مطالب فوق است) احتمالاً چیزی است که فقط تعداد کمی از مقامات بالا از آن اطلاع دارند. باتوجه به شهرت رژیم عراق در حفظ اسرار، احتمالاً مدتی وقت لازم است تا این خبر به خارج درز کند. پک

بازداشتها در بغداد، مبارزه دموکراتیک

27 جولای 79 - 5 مرداد ماه 1358 سرّی از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی عطف به: الف) بغداد 1601، ب) بغداد 1593 موضوع: بازداشتها در بغداد، مبارزه دموکراتیک 1- (تمام متن سرّی است.) 2- خلاصه: یکی از توجیهات معقول‌تر برای بازداشت‌های اخیر آن است که صدام، در قبال کسانی که خواستار انتقال قدرت به نحو دموکراتیک‌تری بودند و توسط نظامیان و غیرنظامیان با سوق دادن روزافزون سیاست عراق به سمت غرب، تقویت می‌شوند، عکس‌العمل نشان داده است. هر دو موضوع تحریک‌کننده هستند و صدام بر همین اساس و احتمالاً به‌طور افراطی در قبال آنها عکس‌العمل نشان داده است. پایان خلاصه 3- گرچه تعدادی نکات کاملاً مبهم در این داستان وجود دارد و قسمت‌های مختلف این معما دقیقا به یکدیگر نمی‌خورند، سناریوی بعدی ممکن است نسبتا به توالی واقعی حوادث نزدیک باشد. در هر مورد ما متکی به منابع موثق بوده‌ایم.

4- در جلسه مورخ 19 تیر ماه شورای فرماندهی انقلاب، که طی آن استعفای البکر پذیرفته شد، آشکار گردید که صدام حسین به کمک یک تصویب صوری قصد دارد ریاست جمهوری را تصاحب کند.

عده‌ای از حضار، احتمالاً مشتمل بر کسانی که به دلایل دیگری با صدام مخالف بودند، ظاهرا احساس کردند که چنین عملی مطابق با ایدئولوژی بعثی و یا اصول دموکراتیک آن نخواهد بود. آنها معتقد بودند که چیزی شبیه انتخابات پنج ساله که برای ژانویه گذشته برنامه‌ریزی شده بود (و گویا به خاطر مخالفت صدام هرگز عملی نشد) باید به مرحله عمل درآید. آنان براین اساس در تاریخ 20 تیر ماه (یا در حدود آن) در منزل محمد عایش ملاقات کردند. در آن جلسه تصمیم گرفتند که در جلسه بعدی شورای فرماندهی انقلاب به صدام گفته شود که برای انتخاب جانشین البکر و برای مشروعیت دادن به هر کسی که نامزد شده است (و همگی قبول داشتند که البته این نامزد صدام خواهد بود) برگزاری یک انتخابات لازم است. وظیفه طرح مسئله به‌عهده دبیر کل شورای فرماندهی انقلاب محیی عبدالحسین مشادی (MASHADI) گذاشته شد.

5 - در جلسه 21 تیر ماه شورای فرماندهی انقلاب مشادی مطلب خود را طرح کرد. بنا بر گزارش او مطلب را خیلی با قدرت پیش کشید به‌طوری که بعد از جلسه دستگیر شد و بعدا با عطف بماسبق، و علنا از عضویت حزب و شورای فرماندهی انقلاب خلع شد. بدلایلی که نامعلوم است، وی تا 24 تیر ماه فقط یک نام یعنی عایش را به افراد طرف صحبت خود گفت.

6- به این دلیل بود که عایش قبل از اعلام استعفای البکر در تاریخ 25 تیر ماه، از دولت اخراج و روانه زندان شد. از قرار معلوم عایش برای مدت زمان کافی از صحنه دور نگاه داشته خواهد شد تا صدام که توسط شورای فرماندهی انقلاب به ریاست جمهوری برگزیده شده بتواند خود را بدون اطلاع از اینکه چه کسانی در مبارزه علیه او شرکت داشته‌اند، با صف‌بندی جدید منطبق کند. بالاخره عایش وا داد؟ و طبق گزارش، نواری در مورد جلسه‌ای که در منزلش تشکیل شده بود ضبط کرد. هنگام پخش این نوار در تاریخ 29 تیر ماه، صدام دریافت که دو نفر از نزدیکترین همکاران وی، یعنی عدنان حسین و غانم عبدالجلیل، نیز

در جلسه فوق حضور داشته‌اند ولی در این مورد چیزی نگفت. گفته می‌شود که صدام حسین به خاطر اینکه به نظر خودش توسط قابل اعتمادترین طرفدارانش به وی خیانت شده، گریسته است. یک رئیس سابق معدن به نام محبوب به خاطر اینکه عضو برجسته شورای فرماندهی انقلاب در جلسه مزبور بود، بازداشت شد، ولی ما مطلع شده‌ایم که کسانی هستند که در آن جلسه حضور داشته‌اند و هنوز بازداشت نشده‌اند، (این ممکن است به خاطر این باشد که موضعی که آنها در آن جلسه ابراز داشته‌اند، به حمایت از روش غیر دموکراتیک صدام در بدست گرفتن قدرت بوده است.) در هر حال احتمال زیادی وجود دارد که توقیف‌های بیشتری صورت گیرد.

7- بنا بر گزارش، صدام از این نوار برای توضیح مطلب جهت گروه زیادی از طرفدارانش که در حدود یکم مرداد ماه گردهم جمع شده بودند تا علت این توقیفها برای آنان روشن شود، استفاده کرده است. در مورد درک اینکه چرا اتهاماتی نظیر طرفداری از انتخابات زمینه معقولی برای زندانی کردن بعضی اشخاص به حساب می‌آید، برخی ناظران معتقدند که عباراتی نظیر: جریانات دموکراتیک، به سوی مردم رفتن، و بخصوص کلماتی مانند انتخابات معنی ویژه‌ای برای بعثی‌ها دارد. اینها اصطلاحاتی است که همواره مورد تأکید جناح طرفدار شوروی (ولی غیر کمونیست) حزب بعث و بسیاری از افسران ارتش که از مدتها پیش احساس کرده‌اند که صدام حسین عراق را از متحدین طبیعی‌اش یعنی کشورهای پیشرو و مترقی به رهبری شوروی، دور کرده بوده است.

تغییر الگوهای تجاری عراق به الگوهای غربی، قرارداد بستن با سرمایه‌داران به جای کشورهای سوسیالیستی، تقویت و گسترش فوق‌العاده روابط با اروپا و غیره همگی به عنوان نکات مضر به حال روابط (عراق) با بلوک (شرق) و خلاف مصالح عراق تلقی شده است. بنابراین در این زمینه، انتخابات یک حرف بی‌ربطی است و عکس‌العمل را در صدام برانگیخت که حتی از نفرت فوق‌العاده وی نسبت به جریانات دموکراتیک نیز فراتر رفت، زیرا این مطلب کل سیاست وی را مورد سؤال قرار می‌دهد.

8- در این مبارزه واقعیات تحریک‌کننده دیگری نیز وجود دارد. روش خشونت‌آمیزتری که در ماههای اخیر دنبال شده باعث گردیده است که بعضی از بدگویان صدام وی را متهم کنند که رفتارش به جای اینکه به سوی دوستان عراق باشد به نفع دشمنانش و بخصوص آمریکاست. برای مثال شایع است که وی نامه‌ای از کارتر دریافت کرده است که حاوی قدردانی به مناسبت افزایش تولید نفت می‌باشد. وی همچنین متهم است که ایران را، به خاطر موضع تهدیدآمیز و خشنی که دولت عراق در قبال مسائل کردستان و خوزستان اتخاذ کرده وادار ساخته است که درصدد باز گرداندن مشاورین نظامی آمریکایی باشد. به‌علاوه اعراب خلیج فارس به خاطر ترسشان از اهداف نهایی عراق، به آرامی به آغوش آمریکا رانده می‌شوند.

9- نظریه: هنگام تغییر رئیس جمهوری منطقا از نظر بسیاری از افراد موقع تأمل و ملاحظه این نکته است که کشور به کدام سو در حرکت است و چه کسی باید آن را رهبری کند. بنابراین آنان که مخالف صدام هستند و یا صرفا با به قدرت رسیدن وی موافقت ندارند به هر دلیل - به نظر می‌رسد که قادر بوده‌اند حمایت کافی برای مبارزه با وی فراهم آورند. حداقل مطلب این است که وی چگونه با موضوع برخورد کرده است. او اقدامات سریع و مهمی در قبال تهدید مشهود به عمل آورد، و حتی ممکن است که عکس‌العمل اضافی نشان داده باشد. کسانی که مدتها معتقد بودند که صدام حسین علی‌رغم ظاهر خوبش

انسان خوبی نیست. احتمالاً اینک خود را محق احساس می‌کنند. همچنین احتمال دارد که تهدید بسیار بزرگتر از آنچه که تاکنون مکشوف شده بود باشد و عکس‌العمل صدام کاملاً بجا بوده است.

پک

بازداشتها در عراق

27 جولای 79 - 5 مرداد 1358 سرّی از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغدادبه: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی فوری عطف به: بغداد 1593 و قبل از آن موضوع: بازداشتها در عراق 1- (تمام متن سرّی است) 2- اگرچه بغداد ظاهرا آرام است و هیچ نشانه‌ای از مشکلات به چشم نمی‌خورد، ولی شایعات خصوصی و عمومی در آن می‌جوشد. واقعیات چندی وجود دارند که نسبتا واضح به نظر می‌رسند و احتمالاً اهمیت فراوانی دارند:

الف - صدام به‌طور جدی در داخل حزب به مبارزه طلبیده شده و به همین شکل، خود را آنقدر در معرض مبارزه می‌داند که مستلزم یک پاسخ خشن باشد.

ب - تعدادی از افسران عالیرتبه ارتش زندانی شده‌اند (و گویا بعضی از آنها اعدام گردیده‌اند) پ - اینکه به نظر می‌رسد که صدام به طور مستحکمتری بر مسند قدرت است.

3- ممکن است زمان زیادی بگذرد تا واقعیت معلوم شود و لازم است که به خاطر داشته باشیم که اکثر آنچه که اینک می‌دانیم از خود دولت عراق ناشی می‌شود. ما کوشیده‌ایم توضیحاتی را که بیشتر منطقی به نظر می‌رسد گردآوریم که در پی این پیام خواهد آمد. پک

دستگیریها در بغداد؛ اعلام کشف توطئه و مداخله خارجی

29 جولای 79 - 7 مرداد 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغدادبه: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: دستگیریها در بغداد ؛ اعلام کشف توطئه و مداخله خارجی 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- در تاریخ 6 مرداد ماه، دولت عراق گزارش توطئه مرجع الف را علنی نمود. دفتر اطلاعات خارجی در عمان متن کامل اعلامیه شورای فرماندهی انقلاب را که در آن گفته شده است متهمین چندین سال بر روی این توطئه‌کار کرده‌اند (مرجع ب) تهیه کرده است. هدف این توطئه ضربه زدن به حزب، انقلاب و منافع سوسیالیستی و دموکراتیک توده‌ها، و مرتبط ساختن عراق با طرح‌های سرمایه‌داری امپریالیسم آمریکا در جهت حفظ منافع صهیونیستها بوده است. توطئه‌گران با یک منبع خارجی از نظر ارشادی و مالی در ارتباط بوده‌اند، لیکن ذکر نام کشور مزبور در حال حاضر به نفع ملت نیست.

3- دادگاه ویژه‌ای تشکیل شده تا به وضع متهمین و دیگر همکاران آنها به اتهام توطئه و خیانت رسیدگی نماید. نتایج این محاکمه و میزان کیفر از پیش معلوم است.

4- بغداد آرام و همه چیز عادی است. در سلسله مراتب تشنج بسیاری وجود دارد، ولی هنوز معلوم نیست که به صدام تا چه حد ضربه وارد شده است.

5 - بنا به دلایل قابل درک، گویا مایل نیستند نقش سوریه را در این خصوص علنی سازند. ولی بدون شک در بغداد همه می‌دانند که کشور درگیر در این توطئه کدام است. پک

دادگاه مخصوص شورای فرماندهی انقلاب برای رسیدگی به قضایای توطئه

30 جولای 79 - 8 مرداد ماه 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی عطف به: بغداد 1612 موضوع: دادگاه مخصوص شورای فرماندهی انقلاب برای رسیدگی به قضایای توطئه 1- (بدون طبقه بندی) شورای فرماندهی انقلاب در نشست 28 جولای خود اعضای زیر را به عضویت یک دادگاه ویژه شورای فرماندهی انقلاب منصوب کرد تا به محاکمه کسانی که متهم به شرکت در توطئه مکشوفه اخیر هستند بپردازند: نعیم حداد (یک شیعه) رئیس دفتر فلسطین و مبارزه مسلحانه (OPAS) و رئیس جبهه ملی میهن‌پرستان خلق (PPNF)، سعدون قیدان وزیر حمل و نقل و ارتباطات، طه عبدالکریم وزیر نفت، حسن‌علی (یک شیعه) وزیر بازرگانی، سعدون شاکر وزیر داخله، حکمت ابراهیم رئیس بخش جنوبی حزب بعث، و عبدالله فضل (یک شیعه) رئیس بخش شمالی حزب بعث.

2- (خیلی محرمانه) نظریه: از زمان انقلاب 1968 تاکنون این سومین دادگاه شورای فرماندهی انقلاب است که تشکیل شده است. طه یاسین رمضان رئیس اولین دادگاه در سال 1970 بود که دستگیرشدگان در جریان توطئه دست راستی راوی (که هزینه آن توسط ایران پرداخته شده بود) را محاکمه کرد. در مارس 1977 به دنبال شورش‌های شیعیان در ماه قبل، عزت مصطفی یکی از اعضای ارشد شورای فرماندهی انقلاب، رئیس دومین دادگاهی بود که دامنه نارضایتی شیعیان را مورد بررسی قرار داد. باتوجه به تجربیات گذشته، معلوم نیست که انتصاب به ریاست دادگاه جدید افتخاری داشته باشد. رمضان، در سال 1970، به خاطر محکومیت بلا استثنا بسیاری از کسانی که به نحوی با جریانات «راوی» تماس داشته‌اند، به «قصاب» شهرت یافت و به همین جهت دشمنان فراوانی در میان سطوح بالای حزب بعث پیدا کرد. از سوی دیگر عزت مصطفی، در جریان بازجویی‌های شیعه‌ها در سال 1977 ثابت کرد که بیش از حد ملایم و آسان‌گیر و لذا از مشاغل خود در بخش منطقه‌ای شورای فرماندهی انقلاب معزول شد.

3- نظر به نشانه‌های آشکار نقش شیعیان در توطئه مکشوفه اخیر، نعیم حداد، به‌عنوان شیعه ارشد در سلسله مراتب قدرت عراق، در یافتن راه بینابینی میان تعصب فوق‌العاده و آسان‌گیری مشکلات تازه‌ای ایجاد خواهد کرد. تقریبا آشکار است که صدام حسین می‌کوشد تا حداد را بیآزماید و ببیند که آیا او به دنبال پیمان‌شکنی عدنان حسین و غانم عبدالجلیل، که پیش از این مورد اعتماد بودند، قابل اطمینان هست یا خیر. تا میزان کمتری سایر اعضای شیعه دادگاه نیز تحت آزمایش هستند، ولی آنان بیشتر از طبقه حقوق‌بگیران حزبی هستند و احتمالاً حضورشان در دادگاه فقط برای این است که این تصور را بوجود آورد که توطئه‌گران شیعه توسط هم‌مذهبان خود محاکمه می‌شوند و این وجه در مورد حداد نیز ملحوظ است.

4- حضور وزیر جدید الانتصاب داخله یعنی سعدون شاکر، در دادگاه، نقش جدیدی است برای رئیس سابق امنیت. وی در گذشته سرپرست بازجویی‌های متهمین بوده است. حضور شاکر در دادگاه ظاهرا نشان خواهد داد که محاکمه توسط معاون شاکر (و برادر ناتنی صدام) برزان التکریتی اداره خواهد شد. در

واقع نشانه‌هایی در دست است که هم برزان و هم پسرخاله صدام (وزیر دفاع) عدنان خیراله طلفاح، در جریان دستگیری‌های اخیر نقش مشورتی مهمی ایفا کرده‌اند.

5- وارد شدن وزیر نفت عبدالکریم در این جریان نیز نمی‌تواند کمکی به عدنان حسین بکند. در سالهای اخیر، عدنان به‌عنوان دبیر کمیته عالی پیگیری، به‌طور کامل در مورد قیمت‌گذاری و سایر مسائل مربوطه بر وزیر نفت تسلط داشته (و گاهی وی را تحقیر کرده)، و گویا عبدالکریم نیز عمیقا از مداخله عدنان در امور وزارت نفت ناراحت شده است. به این ترتیب ممکن است عدنان همدردی چندانی از قربانی سابق خود نبیند.

6- سعدون قیدان که عضو فرماندهی منطقه‌ای نیست، ظاهرا در نتیجه تعداد زیاد دستگیرشدگان سطوح بالای نظامی که باید محاکمه شوند، به این جمع افزوده شده است. از قیدان که خود نیز زمانی افسر بوده است، انتظار می‌رود که اگر نه با همدردی، لااقل با تفاهم به قضاوت نسبت به به افسران (دستگیر شده) بپردازد. از سوی دیگر احتمالاً قیدان بدان جهت در دادگاه حضور دارد که انتقادات را از تنها عضو شورای فرماندهی انقلاب که قاعدتا باید جز هیئت قضات محاکمه‌کننده افسران نظامی باشد، یعنی وزیر دفاع خیراله، دور کند. اگر این فرضیه صحیح باشد و صدام بخواهد پسر خاله خود را از خشم سایر افسران ارشد مصون بدارد، انتصاب قیدان برای دستگیرشدگان نظامی که محاکمه خواهند شد نشانه بدی خواهد بود.

7- در واقع اگر هم نتیجه محاکمه دقیقا از پیش تعیین نشده باشد، برای زندانیان سطوح بالا امری قطعی و مسلم است. آنها پیشاپیش در نظر عامه متهم به توطئه‌گری شده‌اند و صدام باید به خاطر این واقعیت که بسیاری از آنان از طرف وی به مقامات پر مسئولیت منصوب شده بوده‌اند، دچار دردسر شود. پس از همه اینها، اگر هیچ یک از اینان غیر مجرم شناخته شود، به‌طور مضاعف احمق به نظر خواهد رسید. بنابراین خیلی احتمال ندارد که آنان بتوانند از اعدام بگریزند و تبرئه شوند. (بنابر شایعات منتشره بسیاری تاکنون اعدام شده‌اند و این امر همیشه احتمال دارد.) پک

رویدادهای عراق

31 جولای 79 - 9 مرداد 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغدادبه: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: رویدادهای عراق 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- مدتها باید بگذرد تا بیگانگان بتوانند در مورد دستگیریهای انجام شده در عراق، و نیز علت‌ها و نتایج نهایی اطلاعات مبرهن و قاطعی بدست آورند. ولی یادآور می‌شویم که ماهیت مرموز رژیم سبب پیدایش شایعات و انتقادات بسیار در مطبوعات بیگانه شده است. بنابراین، به منظور ارائه اطلاعات جدید به مخاطب‌ها، دفتر حفاظت منافع اطلاعات ذیل را که ناشی از گفتگوها و مباحث انجام شده است، مطرح می‌نماید.

3- بغداد آرام است. در اطراف دفاتر دولتی و یا کاخ تعداد نیروهای امنیتی افزایش نیافته، و در شهر نیز واحدهای مسلح به چشم نمی‌خورد. ظاهرا هیچ‌گونه اتفاق غیرعادی رخ نداده است.

4- گمان نمی‌رود که واحدهای نظامی خاصی به طرف شهر در حرکت باشند. دستگیریها نیز ظاهرا قبل از وقوع چنین رویداد احتمالی صورت گرفته است.

5 - رئیس جمهور بکر نیز احتمالاً مجبور به ترک مقام خود نشده است. وضع مزاجی وی چندان خوب نبوده و تا آنجا که می‌دانیم دو روز قبل به منظور معالجه راهی ژنو شده است. بنا به گفته منبع ما، مرض قند وی ناراحتی‌های جدیدی را در پاهای وی پدید آورده است.

6- اطلاعات ما مبنی بر حضور معاون نخست‌وزیر سوریه و نیز امورخارجه یعنی خدام در اینجا تأیید شده است. وی از طرف اسد پیامی برای صدام آورده است که در آن رابطه سوریه با توطئه‌گران تکذیب شده و اعلام کرده که سوریه به هیچ‌وجه مایل به سرنگونی دولت عراق نیست. هیچ‌یک از دو کشور ظاهرا میل ندارند نقش سوریه را مورد تبلیغ قرار دهند، و احتمالاً علت آن نیز سفر خدام به عراق است که طی آن دولت عراق از ذکر نام محرک‌های خارجی سرباز زده است. نقطه‌نظرهای بسیاری از بغداد ابراز شده، ولی شکی نیست که همه می‌دانند منظور عراق از ایماء و اشاره‌های کدام کشور است. متوجه شدیم که رئیس ستاد ارتش شهابی سوری که از دوستان شخصی اسد است در روز 7 مرداد وارد بغداد شده تا گفتگوهای بیشتری انجام دهد.

7- شایعات مربوط به اعدام توطئه‌گران رواج یافته، و می‌گویند که اعتراف آنها که در ویدئو ضبط شده در اجلاس حزبی در سرتاسر کشور به نمایش گذاشته شده است. بنابراین اعدام بعضی از توطئه‌گران برجسته احتمالاً صورت گرفته، لیکن با در نظر گرفتن این واقعیت که دادگاه ویژه شورای فرماندهی انقلاب جهت رسیدگی به توطئه تشکیل شده، می‌توان گفت که توطئه‌گران هنوز هم زنده هستند.

8- اظهارنظر: اوضاع عراق به‌عنوان کشوری که بنا به گزارش مطبوعات خارجی در اوج کودتا و بحران بسر می‌برد، بسیاری عادی و معمولی است. پک

بیوگرافی صدام حسین رئیس جمهور عراق

سرّی مرکز ملی ارزیابی‌های خارجی غیرقابل رؤیت برای خارجیان صدام حسین رئیس جمهور عراق یک گزارش تحقیقاتی بیوگرافیک 14508 - 79 CRاوت 1979 - مرداد 1358 اطلاعات مربوط به امنیت کشور افشای بدون مجوز جرایم جنایی در بردارد این نشریه بصورت میکروفیش موجود است.

برای بدست آوردن یک نسخه میکروفیش این نشریه با شماره 7177 - 351 (DER/DSB) تماس بگیرید. برای دریافت نشریات دیگر به‌علاوه یا به جای نسخات چاپی با شماره 7200 - 351 (OCR ISG) تماس بگیرید.

طبقه‌بندی ابتدایی به موجب 004050مرور مجدد در تاریخ 2 اوت 1999 مدت بیش از 6 سال به موجب 004050 دلیل: CGB3 ,7 غیرقابل رؤیت برای خارجیانسرّی تمامی مطالب این صفحه بدون طبقه‌بندی می‌باشد. مرکز ملی ارزیابی‌های خارجی صدام حسین رئیس جمهور عراق نویسنده این گزارش برت انگلهارت، بخش خاور نزدیک و آفریقا، دفتر اداره مرکزی مراجعات

می‌باشد. گزارش عمدتا بر اطلاعات دریافت شده از دفتر حفاظت منافع آمریکا در سفارت بلژیک، بغداد استوار می‌باشد. نظرات و سؤالات خود را می‌توانید از طریق شماره تلفن 6788 - 351 با آقای انگلهارت در میان بگذارید. این گزارش با دفتر تحلیل‌های سیاسی، دفتر اطلاعات جاسوسی علمی و مدیریت عملیات هماهنگ شده است.

خلاصه بیوگرافیک در 16 ژوئیه 1979، احمدالبکر رئیس جمهور وقت، ظاهرا به دلایل پزشکی استعفا داد و در پی آن یار دیرینه او صدامحسین جانشین منتخب او شد. این تغییر بیشتر در شکل و صورت بود نه در محتوی؛ حسین بعد از تشدید وخامت سلامتالبکر در 1974 توانسته بود یک نقش متنفذ و روزافزونی در تصمیم‌گیریهای دولت و حزب حاکم بدست آورد. به قدرت رسیدن حسین ظاهرا باعث بروز مخالفت‌هایی شد، که جزئیات آنها روشن نشده است، اما او کنترل کشور را کاملاً در دست دارد. حسین که فردی بی‌رحم، مغرور و قدرت‌طلب است بعد از کودتای بعثی در 1968 قدرتش افزایش یافت. در مقایسه با البکر، حسین از حمایت قشر وسیعی از مردم برخوردار نیست ولی به‌طور مؤثری دولت و حزب را توسط چند تن از هواداران وفادارش که در پست‌های مهم گذاشته شده‌اند، کنترل می‌کند. او یک نظریه‌پرداز بعثی نیست، او در مورد اصالت عمل و ملی‌گرائیش به خود افتخار می‌کند. او احتمالاً به ارتقای درجه عراق به عنوان رهبر دنیای عرب، بدون وابستگی به شوروی یا آمریکا ادامه خواهد داد. (سرّی) صدام حسین رئیس جمهور (از ژوئیه 1979) در 16 ژوئیه 1979، یازدهمین سالگرد کودتایی که حزب بعث عراق را به قدرت رسانید. رئیس جمهور احمدالبکر ظاهرا به خاطر ناتوانی جسمی استعفا داد و قدرت را رسما به یار دیرینه خود و جانشین منتخبش انتقال داد. به فاصله چند ساعت بعد از انتخاب شدن نظر شخصی خود را با انتخاب چند وزیر و با تغییر دیگر مقامات، بر دولت اعمال نمود. چون او چندین سال نقش حاکم در سیاست‌های عراق را داشته بعید به نظر می‌آید که بخواهد تغییراتی در سیاست دولت انجام دهد. در کنار احراز مقام ریاست جمهوری صدام جانشین البکر به‌عنوان رئیس شورای فرماندهی انقلاب شد و این بالاترین مقام اجرایی و قانونی کشور می‌باشد. در 17 ژوئیه 1979 او از رتبه دوم در فرماندهی منطقه‌ای حزب بعث به رتبه اول ارتقا یافت. او همچنین عهده‌دار سمتی در امور بعثی اعراب و حزب بعث به‌عنوان یکی از معاونین سه‌گانه فرماندهی قومی حزب بعث در بغداد می‌باشد. (محرمانه) اولین آزمایش قدرت انتقال قدرت از البکر به حسین آسان نبود، با وجود اینکه اول خلاف این انتظار می‌رفت. تا 26 ژوئیه تقریبا 40 مقام عراقی شامل افسران ارتشی و همکاران نزدیک حسین در حزب بعث دستگیر شده بودند و به گفته بعضی منافع اعدام شده‌اند. اخبار و شایعات در بغداد زیاد بود، ولی دلایل مشخص دستگیری روشن نبود. مقامات آمریکا اظهار کردند که امکان دارد رهبران حزب بعث به ملایمت به شیوه به قدرت رسیدن حسین اعتراض کرده و خواستار برقراری شیوه دموکراتیک انتخابات حزبی شده باشند. در این

صورت خصلت‌های قدرت‌طلبی و خشونت‌آمیز رئیس جمهور جدید باعث شده که با دستگیریهای دسته جمعی شدیدا عکس‌العمل نشان دهد. همچنین امکان دارد که تهدید دریافتی حسین بیش از آنچه ابزار می‌شد باشد و لذا او عکس‌العمل مناسب نشان داده است، در هر حال او کاملاً بر اوضاع مسلط است.

(سرّی) مرد قدرتمند در مقایسه با البکر، حسین هیچ‌گاه از حمایت مردمی وسیع برخوردار نبوده است. او با طراحی دقیق و انتصاب حامیان وفادار در شغل‌های حساس توانست تدریجا قدرت را در حزب و ارگان‌های دولتی مهم از آن جمله کابینه و دستگاههای اطلاعاتی کسب کند. وخامت تدریجی سلامت بکر و انتصاب حسین به‌عنوان جانشین، کوششهای حسین را برای به بقدرت رسیدن تسهیل نمود. تا زمانی که بکر استعفا نداده بود، انتقال قدرت به حسین فقط جنبه تشریفاتی داشت. (سرّی) حسین اساسا تکرو است. او فردی مرموز و توطئه‌گر و مشهور به بی‌رحمی در قبال مخالفین خود است، او به افراد کمی غیر از افراد قبیله و یاران تکریتی‌اش اعتماد دارد. او چند نفر بیگانه را در مقامهای مهم گمارده است تا در وقت مناسب آنها را اخراج کند. در داخل ارتش، انتخاب حسین به‌عنوان سپهبد با وجود عدم تجربه نظامی در سال 1973 هنوز جلوه‌گر است، و روابط او با بعضی از فرماندهان ارشد نظامی هنوز هم دچار تیرگی است. حسین رقبای نیرومند در ارتش را شناسایی کرده، و به دقت ملاک رقابت احتمالی در حزب بعث را مانند عکس‌العمل وی در برابر مخالفین در ژوئیه 1979 - زیر نظر دارد (سرّی).

روابط خارجی در صحنه بین‌الملل حسین خواستار نقش متعادل و سازشکارانه‌ای برای کشورش بوده تا به انزوای خود پایان دهد و صلح و ثبات خلیج را تأمین کند. خلیج دارای اهمیت استراتژیک برای عراق می‌باشد، چون اقتصاد رشد یابنده آن به نفت محتاج است که از طریق دریا قابل انتقال است. در مارس 1975، حسین مهره اصلی مذاکرات در قرارداد الجزیره با ایران بود، این قرارداد به حمایت ایران از شورشیان کرد پایان داد و اختلافات بر سر آبراه شط‌العرب را در مرز دو کشور حل نمود. حسین در 1977، یک هیئت بلندپایه برای مذاکره بر سر اختلافات مرزی به کویت فرستاد. (محرمانه) حسین مشوق همکاری دوجانبه در زمینه‌های تجاری، اقتصادی و فرهنگی بوده است. او می‌گوید که عراق می‌تواند با کشورهایی که دارای نظامهای سیاسی متفاوتی هستند رابطه برقرار کند به شرط اینکه آن روابط براساس احترام متقابل حاکمیت ملی و «منافع مردم» استوار باشند. در نتیجه حسین که به‌طور کلی احساسات ضد غربی دارد یک سیاست انعطاف‌پذیر نسبت به کشورهای غربی در زمینه‌های تبادل اقتصادی و فنی اتخاذ کرده است. ولیکن او امکان برقراری مجدد روابط دیپلماتیک با آمریکا (که در 1967 قطع شده) را تا زمانی که این کشور از اسرائیل حمایت کند، رد کرده است. (سرّی) طی 1977 حسین سیاستی اتخاذ کرد که خواهان وابستگی کمتری به شوروی بود. شوروی کشوری است که رژیم بعثی مدتها روابط بسیاری با آن داشته است. او به حمایت از قرارداد دوستانه 1972 بین دو کشور ادامه می‌دهد و سفرهای سالانه‌ای به مسکو انجام می‌دهد، ولی مدعی است که عراق نمی‌خواهد از

اقمار سیاسی و یا اقتصادی هیچ یک از ابرقدرتها باشد. (محرمانه) حسین احتمالاً به کوشش‌های خود برای توسعه نقش بین‌المللی عراق و دستیابی به مقام رهبری جهان عرب ادامه خواهد داد. از 1978 (1357) او چندین مقام اروپایی را پذیرفته است و سفرهای متعددی به کشورهای عربی کرده است. در اوایل 1979 (اواخر سال 1357) حسین، به همراه مقامات سوری، نقش مهمی در تلاش برای برقراری صلح بین دو یمن داشته است. در ملاقات‌های نهایی در بغداد در نوامبر 1978 و مارس 1979، او مخالفت اعراب نسبت به قرارداد کمپ دیوید را اعلام کرد و لذا وجهه خود را در جهان عرب بهبود بخشید.

دیدگاههای سیاسی در حالی که ایدئولوژی بعثی بر پان‌عربیسم تأکید دارد، حسین یک ملی‌گرای عراقی می‌باشد که مصمم است کشورش را تا حد امکان توسعه دهد. او طرفدار سیاست «عراق اول» در جهت دستیابی به وحدت و ثبات در کشور و توسعه استقلال اقتصادی و خودکفایی است. او بر بهبود وضع داخلی و عراق از لحاظ سیاسی و اقتصادی تأکید داشته تا کشورش بتواند بزرگترین قدرت حوزه خلیج‌فارس باشد.

ایدئولوگ‌های حزب با نظر اصالت عمل حسین و آمادگیش برای قربانی کردن ایدئولوژی حزب به نفع توسعه و حفظ رژیم مخالف هستند. (خیلی محرمانه) از لحاظ داخلی حسین سیاست‌های جاه‌طلبانه اقتصادی و سیاسی اتخاذ کرده که اهداف آنها رشد سریع، امکان ایجاد کار برای همه و توزیع عادلانه درآمد می‌باشد. برای تحقق این اهداف حسین به‌عنوان رئیس سازمان برنامه و کمیته امور نفتی و تنفیذ موافقت‌نامه‌ها، طرح‌های اقتصادی و ملی کردن صنایع و ایجاد تنوع در توسعه صنعتی و اصلاحات کشاورزی را پیاده کرده است. (بدون طبقه‌بندی) چون حسین قدرت را در دست‌های خودش متمرکز کرده، نتیجتا همه مشکلات موجود در سیاست‌های توسعه‌ای را از جانب او می‌دانند. در چندین سال اخیر هم مقامات حزبی و مردم او را مسئول کمبودهای غذایی، تورم و ضربه‌های اقتصادی دانسته‌اند. برای مقابله با این حملات در خلال سالهای 77 - 1976، حسین سیاست افزایش تولید را اتخاذ کرد و نتیجه القای این مسئله بود که سیاست‌های دولت مسئول مشکلات اقتصادی نبوده است، بلکه این خود مردم بودند که به اندازه کافی کار نمی‌کردند و لذا تولید تقلیل یافته بود. او همچنین بر برتری تخصص تکنولوژیک بر صداقت ایدئولوژیک تأکید داشت.

(سرّی) صدام ممکن است با مشکلاتی از طرف شورشیان کرد در شمال و گروههای شیعه در جنوب روبرو شود. در اوایل 1979 (اواخر سال 1357) او چندین ملاقات سطح بالا برای بهبود وجهه خویش بین این گروهها انجام داد. (محرمانه) اوایل زندگی صدام حسین در تکریت در 1937 بدنیا آمد. بعد از تکمیل دوران متوسطه در بغداد او در مدرسه حقوق ثبت نام کرد، ولی درسهای خود را تکمیل نکرد. (او از طریق مطالعه مستقل بالاخره دیپلمش را از مدرسه حقوق بغداد در سال 1970 بدست آورد.) در حالی که دانشجوی حقوق بود در کوشش برای قتل ناموفق

نخست‌وزیر عبدالکریم قاسم از طرف بعثی‌ها در اکتبر 1959 شرکت کرد. حسین از کشور فرار کرد و برای کودتای بعثی در سال 1959 بازگشت و دوباره بعد از سقوط دولت در نوامبر فرار کرد. او در سال 1964 برای شرکت در توطئه قتل عبدالسلام عارف رئیس جمهور، بازگشت، او دستگیر شد و برای دو سال زندانی شد. حسین به طراحی کودتای ژوئیه 1968 کمک کرد. ولی حدود دخالت او نامشخص است.

تحکیم مراتب قدرت در نوامبر 1968 حسین معاون دبیرکل فرماندهی منطقه‌ای حزب بعث شد، در سال 1969 او معاون رئیس شورای فرماندهی انقلاب شد. حسین به‌طور مداوم به سوی مرکز قدرت حرکت کرد و مخالفان واقعی و نیرومندش را کنار زد و با مهارت خاصی نظرات خودش را بر تشکیلات حزب تحمیل کرد. او شبکه مؤثر جاسوسی و اطلاعاتی را در داخل حزب بعث تشکیل داد و این شبکه مستقیما به او پاسخ می‌دهد. حسین مسئول موج تصفیه‌ها، بازداشت‌های مخفی و خیابانی است که حزب بعث برعلیه مخالفان خود انجام می‌دهد. این‌طور عنوان می‌شود که او قتل سرهنگ حردان التکریتی را که مخالف سر سخت رژیم بود در مارس 1971 طراحی کرده است. (سرّی) در ژوئن 1973 نقشه ناظم کازار دبیرکل امنیت عمومی برای اعدام البکر شکست خورد، ولی موجب زخمی گشتن وزیر داخلی سعدون قیدان و وزیر دفاع حمید شهاب التکریتی شد. اطلاع زیادی از زمینه و یا رهبران کودتا در دست نیست، ولی بعضی معتقدند که آن نقشه به وسیله حسین برای کوشش در به قدرت رسیدن خودش طرح‌ریزی شده بود. (سرّی) طی 1977 حسین از چند تحول سازمانی استفاده کرد. در ژانویه عضویت شورای فرماندهی منطقه‌ای از 13 نفر به 21 نفر افزایش یافت، تعدادی از اعضای جدید به نظر می‌رسد از طرفداران با وفای حسین باشند. چند روز بعد در تغییرات کابینه، افراد حسین به مقامات مهمی رسیدند.

در سپتامبر 1977 تمامی اعضای شورای فرماندهی منطقه‌ای عضو شورای فرماندهی انقلاب هم شدند، لذا حسین در هر دو شورا حائز اکثریت بود. (محرمانه) حسین مردی تمام عیار حسین را فردی صریح، جاه‌طلب، بی‌رحم و فعال توصیف می‌کنند. او آماده است به اشتباه خود اعتراف کند و در صورت عدم موفقیت برنامه‌ای حاضر است سیاستش را عوض کند. او به ضعف‌های رژیم‌های قبلی واقف است و لذا سعی دارد آن اشتباهات را تکرار نکند. به گفته یکی از دوستان سابق او فرد فرصت‌طلبی است که با هر کسی که در راه رسیدن به اهدافش کمک کند، همکاری خواهد نمود. او فردی کوشا و خودساخته است که از مسائل داخلی و بین‌المللی به خوبی مطلع می‌باشد. در صحبت او ظاهری آرام و قاطع دارد. (محرمانه) او قد بلند، شیک‌پوش، خود نگهدار و خوش‌سیما است و دارای ظواهر یک ورزشکار می‌باشد. در سال 1974 او از دیسک در مهره‌های کمرش رنج می‌برد. به دنبال بستری شدن، شایعاتی مبنی بر مرض‌های مختلف بر سر زبانها افتاد، ولی وضع او هرگز وخیم نبود. با این حال او همیشه یک کمربند ارتوپدی بر تن دارد و سعی دارد بر صندلی‌ای که پشت آن محکم است بنشیند.

حسین با کراهت انگلیسی صحبت می‌کند، ولی انگلیسی را خوب می‌فهمد. اسم کامل او صدام حسین

عبدالمجید التکریتی است. (سری) حسین با دختر عمویش خیرالله طلفاح، که بعد از مرگ پدرش در خانه آنها بزرگ شده است ازدواج نمود. همسر صدام، سعیده که قبلاً معلم بوده زن متین و آرامی است که از فعالیت‌های اجتماعی اجتناب نمی‌ورزد و ترجیح می‌دهد در خانه نزد خانواده‌اش بماند. حسین دارای پنج فرزند می‌باشد. (محرمانه) 2 اوت 1979

سیاست‌های عراق پس از پاکسازی

اول اوت 79 - 10 مرداد ماه 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغدادبه: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: سیاست‌های عراق پس از پاکسازی 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- قبل از رویداد نهایی، همه می‌پنداشتند که ترک صحنه توسط بکر در کوتاه مدت در سیاست‌های عراق تغییری پدید نخواهد آورد. این ارزیابی ناشی از این واقعیت که صدام از قدرت کافی در تعیین خط مشی‌ها برخوردار است، و نیز از ظهور توافق در میان رده‌های رهبریت در مورد نحوه اداره امور بود.

همچنین این باور پیدا شده بود که فرضیه رهبری متحد و متفق‌القول فرماندهی صدام تغییراتی را پدید خواهد آورد، لیکن در مورد ماهیت و مسیر تغییرات اختلاف نظر بسیار وجود داشت.

3- بخش اعظم ابهام منعکس‌شده در بالا از عدم آگاهی صدام به‌عنوان یک فرد، و امکان همیشه موجود رویارویی وی با مخالفت‌های جزیی (که همیشه در عراق وجود دارد) ناشی شده است. ما در مورد صدام ارزیابی جداگانه‌ای را در دست تهیه داریم، لیکن معتقدیم که رویدادهای اخیر حداقل مقداری از تغییرات ناشناخته را در راهی که عراق علنا انتخاب کرده ایجاب نموده است.

4- مشکلات مربوط به برآورد در عراق، شاید مانند دیگر کشورها، ناشی از نحوه تحقق رویدادها در دو هفته اخیر باشد. بازنشسته شدن بکر مستقیما آنچه را که انتظار می‌رفت پیش آورد، یعنی نوعی انتقال آرام قدرت پدید آمد که مخالفت را برانگیخت و بروز موجی از دستگیریها را سبب گردید. ناظران ناگهان متوجه شدند که صدام به خاطر مسائلی که از نظر وی با اهمیت تلقی شده یا مورد رویارویی و یا مورد انتقاد قرار گرفته است (ما در مورد این موضوع کلی در پیام جداگانه‌ای بحث خواهیم کرد). بعث برخلاف تصور یک دست نبود.

5 - در مورد پیدایش «جنایات» حوزه واقعی عملکرد توطئه‌گران، هدف آنها و تأثیر آن بر رهبریت صدام، سؤالات بسیاری بدون پاسخ مانده است. لیکن وی علنا اعلام کرده است که خود او کلاملاً مسئول است و در مورد این واقعیت هیچگونه انتقادی را نمی‌پذیرد. به همین دلیل معتقدیم که جنبه‌های مهم زیرین سیاست‌های گذشته عراق بازهم مصداق خواهد یافت.

6- امتناع گرایی، به‌عنوان فردی که معتقد به این ستون از ایدئولوژی بعثی است، مشکلات داخلی نخواهد توانست مانع از آن شود که صدام حتی به تنهایی پرچم امتناع‌گرایی (جبهه پایداری) را در اهتراز نگاه دارد. (امکان دارد که صدام از طرف کسانی که هم‌اکنون در زندان بسر می‌برند در این زمینه مورد انتقاد قرار گرفته باشد. در بیانیه عمومی شورای فرماندهی انقلاب همین موضوع به‌طور ضمنی مطرح شده است.) ممکن است عراق مجبور به کاهش نقش فعالانه افراطی خود در زمینه اعراب و اسرائیل گشته و

موضع انزواطلبانه‌ای را اتخاذ نماید. ولی می‌توان روی آن به‌عنوان مخالف سر سخت حل مسالمت‌آمیز مسئله حساب کرد البته گذشته از بعید بودن دیگر روش‌های ممکن موجود.

7- روابط منطقه‌ای. در چند سال گذشته عراق تلاش‌های موفقیت‌آمیز و مهمی را در بهبود روابط منطقه‌ای و بخصوص با همسایگان خود انجام داده است. این انعکاس نفع‌طلبی و به رسمیت شناختن توأم با بی‌میلی مفید بودن وضعیت موجود است، و امروزه بیش از گذشته مشهود خواهد بود. تلاش‌های جدی که بکر با آنها دست به گریبان بود، ظاهرا روابط این کشور را با ایران بهبود بخشیده، و تصمیم مبنی بر عدم تبلیغ پیرامون درگیری سوریه در توطئه نشانگر تمایل دو کشور به از بین رفتن مشکلات دوجانبه است.

(احتمالاً در این تصمیم سوریه نیز نقش به‌سزایی داشته است.) ممکن است دستگیری‌ها موقعیت داخلی صدام را نابود نساخته باشد، ولی حتما تا حدودی آن را تضعیف کرده است. بنابراین او سعی نخواهد کرد در رابطه با کشورهای هم مرز عراق مشکلاتی را پدید آورد، گرچه وی تصمیم گرفته بود تا یک دشمن خارجی (سوریه) بتراشد تا توجه توده‌های مردم را از تأثیر داخلی توطئه منحرف سازد.

8- نیروی داخلی؛ زمانی که صدام به مقام ریاست جمهوری رسید با مسائل داخلی مهمی دست به گریبان بود و قبل از کشف این حقیقت که بسیاری مشاورین نزدیکش علیه وی دست به توطئه زده‌اند نیز همین وضع را داشت. به مشکلات حساس و پیچیده اکراد، شیعیان و کمونیست‌ها اکنون باید مسئله نسبتا وسیع پاکسازی ارتش و شورای فرماندهی انقلاب نیز افزوده شود. ممکن است اقدامات سریع و سرسختانه صدام مشکلات را تا حدودی مرتفع ساخته باشد، لیکن برخورد با این مشکلات توجه عراق را از نقش منطقه‌ای و بین‌المللی خود منحرف می‌سازد. لازم است صدام مطمئن شود که نظم داخلی به قوت خود باقی است.

9- اظهارنظر: قبل از وقوع هرگونه تغییر عراق در ابهام و مرموزی خاصی فرو می‌رود. این وضع هنوز به خاطر وقوع مسائل بسیاری که به خوبی درک نشده بهبود چندانی نیافته است. اصل موانعی که بر سر راه ناظران قرار دارد به طرز مشهودی در اعلامیه 25 تیر ماه در بغداد که موجب پیدایش رویدادهای مهمی گردید، تجلی یافته است: در سبک زندگی در پایتخت تغییر محسوسی رخ نداده است. معذالک، ما معتقدیم که آنچه که تا به حال رخ داده زمینه واقعی نمایش را تشکیل می‌دهد. پک

وضع بغداد عادی می‌شود: آرامش قبل از طوفان

2 جولای 79 - 11 مرداد ماه 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغدادبه: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی، با اولویت موضوع: وضع بغداد عادی می‌شود: آرامش قبل از طوفان 1- (تمام متن خیلی محرمانه است).

2- مهمترین موضوع مندرج در رسانه‌های 11 مرداد ماه افتتاح قرارگاه جدید فرماندهی حزب عربی سوسیالیستی بعث توسط دبیرکل فرماندهی ملی میشل عفلق می‌باشد. عفلق به همراه دیگر اعضای سوری فرماندهی ملی، شبلی العیامی معاون دبیرکل، و دیگر افراد برجسته عراق، در عکس‌های صفحات اول روزنامه‌ها نشان داده شده، رئیس جمهور سابق (و معاون دبیرکل پیشین بکر در هنگام افتتاح این مجتمع عظیم احداث شده توسط یوگسلاوها اولین سخنرانی خود را پس از بازنشستگی ایراد نمود.) (اظهارنظر: عفلق و عصیامی که مورد نفرت رهبریت سوریه هستند، قبل از دیدار اواسط ژوئن

پرزیدنت اسد از بغداد از انظار غایب بوده‌اند، به استثنای میهمانی بزرگ صدام در 18 ژوئیه به مناسبت به قدرت رسیدن وی. در رابطه با توضیحات درونی حزب بعث در مورد مسئولیت دولت سوریه در توطئه کودتای مکشوفه اخیر، جار و جنجال مربوط به حضور اعضای سوری فرماندهی ملی عراق سیلی سختی است بر گونه دمشق، حضور عفلق و عیامی در افتتاح این مجتمع در عراق اجتناب‌ناپذیر است. لیکن هیچ یک از نمایندگان حزب بعث سوریه در آن شرکت نکرده بودند، و اگر عراقی‌ها واقعا نگران کاهش تشنج بین بغداد و دمشق بودند، می‌توانستند افتتاح این اجتماع را تا بعد از ماه رمضان به تعویق بیاندازند.

شنیده‌ایم که بکر جهت انجام معالجات پزشکی به ژنو رفته است. ولی معلوم شده که این شایعات بی‌اساس بوده است، پایان اظهارنظر.) 3- شورای فرماندهی انقلاب در تاریخ 10 مرداد اعلام نمود که کمیته تحقیق ویژه شورای فرماندهی در تاریخ 6 مرداد ماه تشکیل شده بود (ولی هرگز اعلام نشده بود) تا شواهد مربوط به تعیین سرنوشت توطئه‌گران دستگیر شده را تقدیم دادگاه نماید. سرپرست این کمیته وزیر مسکن عبدالفتاح محمدامین است. اعضای کمیته عبارتند از جعفر قاسم حمودی سرپرست دفتر سازمان‌های حزبی شورای فرماندهی انقلاب، و برهان‌الدین عبدالرحمن، سرپرست بخش مرکزی حزب بعث. کمیته در همان روز تحقیقات خود را آغاز نمود (و علنا فاش گردید) و محاکمه نیز به زودی آغاز خواهد شد. (اظهارنظر: انتصاب کمیته تحقیق ظاهرا در خدمت به دو هدف صورت گرفته است که عبارت است از اطمینان دادن به کادر متوحش حزبی و تغییر مسئولیت توطئه از رئیس مخابرات برزان التکریتی به مقامات برجسته حزبی، وزیر مسکن امین از مدتها قبل ثابت کرده است که در حل مسائل حساس تبحر بسیاری دارد، لیکن افراد مهم و سرشناس این کمیته در حقیقت برهان‌الدین و حمودی هستند. آنها از مهمترین و محترم‌ترین اعضای حزب بعث عراق بوده و در صورتی که آنها نیز تأیید نمایند که سوریه در توطئه علیه صدام دست داشته، کادر حزبی نیز آن را خواهند پذیرفت. حداقل صدام موفق شده است که ده عضو شورای فرماندهی انقلاب را در ریشه‌کن ساختن همکاران خطا پیشه سابق خود درگیر نماید. این موضوع نشانگر اقدام دسته جمعی علیه توطئه‌گران است و با اقدامات پیشین شورای فرماندهی انقلابی مغایرت دارد، که خواستار تشکیل یک دادگاه سه نفره و محاکمه غیرعلنی 24 ساعته می‌شد. پایان اظهار نظر).

4- احتمالاً صدام در پاسخ به انتقاد مربوط به رفتار غیر دموکراتیک خود اجلاس کابینه در تاریخ 9 مرداد ماه بر اصل مسئولیت جمعی تأکید کرده است. صدام بر نیاز به تعادل بین امتیازات و وظایف رهبریت تأکید نمود. در اشاره به توطئه‌گران دستگیر شده، رئیس جمهور یادآور شد که نباید امتیازات موجب نادیده گرفته شدن وظایف شود. و همین امر نشانگر آن است که گویا بعضی از اعضای شورای فرماندهی انقلاب از وظایف خود سوءاستفاده می‌کرده‌اند.

(اظهارنظر: با نتیجه‌گیری از اظهارات اخیر صدام می‌توان گفت که وی سعی دارد علاوه بر تکذیب ادعای دستگیرشدگان مبنی بر اینکه وی انتخابات حزبی را مجاز نمی‌داند و بدون مشورت دیگر اعضای شورای فرماندهی انقلاب و منطقه‌ای به حکومت خود ادامه می‌دهد، امکان فساد را در رهبریت رژیم نیز نشان دهد. هنوز معلوم نیست که همکاران صدام از به کارگیری رهبریت جمعی مطمئن شده‌اند. می‌گویند دستگیری توطئه‌گران را عوامل مفسدانه پدید آورده است. انتصاب کمیته تحقیق ممکن است مربوط به رسیدگی به این اتهامات باشد و به اتهامات امنیتی که بوسیله مخابرات مورد بازرسی قرار گرفته و تسلیم

دادگاه شورای فرماندهی انقلاب خواهد شد، ربطی ندارد. پایان اظهار نظر).

5 - رسانه‌های عراقی در تاریخ 11 مرداد اعلام کردند که روز قبل شورای فرماندهی انقلاب تصمیم گرفته است کمیته عالی کشاورزی را که قبلاً تحت سرپرستی عزت ابراهیم عمل می‌کرد منحل نماید. اعلام تشکیل وزارت جدید پس از آنکه صدام در تاریخ 25 تیر ماه گفته بود که روزهای کمیته‌های عالی وزارتخانه چون کمیته عالی کشاورزی و کمیته پیگیری دیگر به سر رسیده است، صورت پذیرفت، که سرپرستی کمیته پیگیری را توطئه‌گر اصلی عدنان حسین به‌عهده داشت. یکی از علل احتمالی لیکن بعید درگیری عدنان حین در توطئه و مخالفت با صدام گویا این است که صدام اخباری در مورد حیف و میل‌های مالی کمیته پیگیری شنیده و تصمیم گرفته بود دست عدنان حسین را کوتاه نماید، و پس از لغو کمیته، عدنان را مسئول دفتر ریاست جمهوری نماید تا وی و همدستانش کمتر مورد اغوا و وسوسه قرار گیرند. اگر این شایعه صحت داشته باشد، عدنان به پائین آمدن رتبه و مقام خود پی برده و تنفرش افزایش یافته است. پایان اظهارنظر.) 6- بنا به گزارش رسانه‌ها در 11 مرداد ماه طاهر توفیق وزیر صنعت و نیز سرپرست دفتر مرکزی کارگری شورای فرماندهی انقلاب با گروهی از فدراسیون اتحادیه تجاری عراق ملاقات نموده و پیرامون فعل و انفعالات صحیح بین رهبریت اتحادیه و «توده‌های عظیم» مردم گفتگو کرده است. (اظهارنظر:

فدراسیون اتحادیه تجاری همیشه در پاک‌سازیهای اخیر بازنده بوده است، نه تنها محمد عایش رئیس پیشین فدراسیون یکی از اعضای مهم توطئه شناخته شده بلکه رئیس و معاون رئیس کنونی فدراسیون نیز دستگیر شده‌اند. بنا به گزارش یکی از علل نارضایتی اتحادیه وجود اعضای حزب در سطوح مختلف اتحادیه است، که ناشی از افزایش شدید عضویت کل حزب بعث عراق می‌باشد. هجوم این اعضای حزب به داخل فدراسیون سبب شده است که مرکز نقل آن در داخل حزب سنگین‌تر از قبل بشود، ولی پی بردن به این واقعیت محسوس می‌گردد که انتخابات حزبی برگزار شود و واقعیت‌ها از پرده برون افتد. بنابراین عایش و پیروانش در فدراسیون معتقد بودند که صدام باید انتخابات را برگزار نماید، در حالی که رئیس جمهور با این نظریه کاملاً مخالف بود. هنوز معلوم نیست که صدام به فدراسیون اجازه دهد که رهبر خود را مانند گذشته آزادانه انتخاب نماید، که همین امر ناراحتی و نارضایتی‌هایی را پدید آورده است. احتمالاً با در نظر گرفتن مخالفت صدام با انتخابات، و نمونه اخیر عدم وفاداری فدراسیون، شورای فرماندهی انقلاب حداقل بطور موقتی رهبری را برای فدراسیون برخواهد گزید تا اتحادیه را پاکسازی نماید. پایان خلاصه.) پک

صدام حسین در برابر اجتماع مردم در 17 مرداد ماه توطئه را تشریح می‌کند

9 اوت 79 - 18 مرداد 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغدادبه: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: صدام حسین در برابر اجتماع مردم در 17 مرداد ماه توطئه را تشریح می‌کند 1- (خیلی محرمانه) خلاصه: در تاریخ 17 مرداد ماه و 12 ساعت پس از اعدام 21 نفر از افراد متهم به توطئه (که بنا به گزارش نفر بیست و دوم به سوریه گریخته است) صدام در برابر اجتماع مردم سخنرانی کرد. زمان سخنرانی، فرصتی برای بروز مخالفت و عدم اطمینان نسبت به رهبریت، به دنبال اعدام بعضی از اعضای مهم بعث را پدید نیاورد. صدام به حضار هوادار خود گفت حزب بعث به خاطر وفاداری 13 میلیون

عراقی از توطئه خیانت 55 نفر جان سالم بدر برده است. این غده کوچک سرطانی اکنون از میان رفته و حزب بعث به دوره جدیدی پای گذاشته است تا به علایق و منافع مردم بپردازد. حقوق‌ها افزایش خواهد یافت و امنیت عمومی شامل تمام اکراد خواهد شد و 33 تن توطئه‌گری که در زندان بسر می‌برند نیز مجازاتشان تخفیف پیدا خواهد کرد. از ارتش و قوه قضائیه تمجید خاص به‌عمل آمد. صدام گفت مطبوعات بیگانه گزارش داده‌اند که ثبات عراق به دنبال کودتا به هم خورده است، لیکن در مورد مسئولان خارجی توطئه به نرمی سخن گفت که 5 سال قبل با چند نیروی خارجی در این زمینه تماس برقرار شده بود. صدام خود را از کسانی که دستور اعدام را صادر کرده‌اند جدا خواند و گفت تمام انقلاب‌های موفق دورانی را پشت سر می‌گذارند که طی آن ریشه‌کن ساختن خیانت‌کاران الزامی می‌شود و اظهار داشت که این مرحله برای تأمین ثبات آتی ملی و تجدید حیات انقلاب ضروری می‌باشد. تمجید وی از قوه قضائیه به نظر افراد خوش‌بین نشانگر این است که حکومت قانون هنوز هم در حکومت استبدادی صدام امکان حیات دارد. پایان خلاصه.

2- (طبقه‌بندی نشده) رئیس جمهور صدام حسین در سخنرانی یک ساعته غروب 17 مرداد ماه از مردم خواست که در اطراف حزب بعث تحت کنترل و دارای هدف جمع آیند، و اظهار داشت که این حزب برای مردم و بوسیله مردم بوجود آمده و حالا که وجود خیانتکاران در آن از میان برداشته شده می‌تواند به دنبال آینده‌ای با ثبات و موفقیت‌آمیز باشد.

موضوعات اصلی سخنرانی وی بشرح زیر است:

تنها 55 نفر از 13 میلیون نفر عراقی خیانتکار شناخته شده‌اند. قضاوت مربوط پس از تشکیل دادگاه حزبی از طرف مردم و بررسی اتهامات و تصمیم‌گیری پیرامون آن به مرحله اجرا درآمد.

با وجود اینکه حزب نیرومند است، ولی نسبت به توطئه‌های خیانت‌کارانه مصونیت ندارد. حتی (حضرت - م) پیغمبر محمد و بعدها (حضرت - م) علی و (امام - م) حسین نیز با آفت خیانتکاران روبرو شده بودند، لیکن از این خطرات نیرومندتر و مصمم‌تر مانند حزب بعث عراق بیرون آمدند.

انقلاب‌های مدرن، چین و روسیه و کوبا نیز تنها پس از گذراندن یک دوره ریشه‌کن سازی توانستند استحکام بیشتری پیدا کنند: انقلاب عراق نیز این مرحله را گذرانیده و می‌تواند با اطمینان کامل به آینده‌ای با ثبات قدم بگذارد.

خیانتکاران کار خود را پنج سال قبل و به کمک بیگانگان «از چند نقطه» آغاز کردند.

3- (طبقه‌بندی نشده) پس از صحبت طولانی پیرامون توطئه و رویدادهای تاریخی آن، صدام گفت که شکست آن فرصتی دیگر در اختیار مردم قرار داد که خود را وقف انقلاب و اصول آن سازند. به منظور نشان دادن اراده راسخ رهبریت در تجدید حیات حزب و عطف توجه آن به علایق واقعی توده‌ها (ما هرگاه که بتوانیم به افراد محروم کمک خواهیم کرد.)، صدام چند اقدام خاص را اعلام نمود: افزایش حقوق‌ها (که با استقبال و تشویق طولانی روبرو گردید...)... با توجه خاص به اکراد، کاهش مجازات 33 توطئه‌گر زندانی، پس از بررسی دادگاه ویژه (دو موضوع بعدی اعلام شده عبارت است از مجاز بودن شرکت مردم در دوره جدید بازسازی در عراق.) 4- (خیلی محرمانه) اظهارنظر: رئیس جمهور جدید عراق در سخنرانی خود بدون شک وجوه تمایز را مشخص نمود: توطئه از میان برداشته شده است، چند تن توطئه‌گر مزبور از بین رفته‌اند، و دوره جدیدی از

راه رسیده است. وی با دقت به پاسخگویی به حقایق دگرگون جلوه شده توسط مطبوعات خارجی پرداخت و گفت، خیانت اعضای بعث مانند لبه تیز یک کوه یخ در سرتاسر حزب است، و می‌تواند موجب برهم زدن ثبات و یا بدتر از آن شود. قدرت‌های خارجی که از افشای نام آنها خودداری شده تنها توانسته‌اند 55 نفر از 13 میلیون عراقی را فریب دهند آن هم پس از پنج سال تلاش در جهت منحرف ساختن توجه از ضربه حاصله از سقوط کسانی که به‌عنوان رهبر در برابر مردم قرار داده شده بودند ولی مورد احترام آنها واقع نشدند. استفاده از انقلاب اصیل اسلامی و انقلاب‌های سوسیالیستی معاصر نشان داد که این رویدادها در تاریخ عراق اموری غیرعادی به حساب نمی‌آیند. صدام با صراحت خود را از مسئله اعدامها جدا اعلام کرد و خود را رهبر بزرگوار مردم اعلام نمود و خواستار تخفیف کیفر توطئه‌گران زندانی شد.

5 - (خیلی محرمانه) صدام بیش از دیگر رهبران عراقی بر اسلام تکیه کرد، و گذشته از بحث پیرامون توطئه، سخنرانی خود را برآینده درخشان مردم عراق متمرکز ساخت. وی با دقت راه برقراری روابط را با سوریه باز اعلام کرد و با زیرکی خاص به کوبا اشاره کرد در حالی که مطابق معمول اشاره به چین و شوروی در این زمینه کفایت می‌کرد.

6- (خیلی محرمانه) صدام که همیشه مراقب فقدان تجربه نظامی خود و اهمیت نیروهای مسلح است این بار تمجیدهای خاصی از ارتش به‌عمل آورد. با لحن و بیانی که بوسیله گروههای نگران از تمایل صدام به برقراری نظامی حکومتی فردی مورد استقبال واقع شد صدام نقش قوه قضائیه و نقش عملکرد خاص قضات را در جامعه یادآور گردید. ما فکر نمی‌کنیم که این گفته بتواند حکومت قانون را در عراق تضمین نماید، خصوصا به خاطر اینکه وی از قضات خواسته که گرایش بعثی خود را افزایش دهند، اما همین امر یک علامت امیدوارکننده است. پک

فرستادگان عراق به کشورهای عربی

14 اوت 79 - 23 مرداد 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغدادبه: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: فرستادگان عراق به کشورهای عربی 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- رئیس جمهور حسین اخیرا سه تن از اعضای شورای فرماندهی انقلاب را در ظاهر به منظور انجام مشاوره‌های عادی و در باطن به منظور تسلیم متن رسمی توطئه اخیر علیه صدام روانه اکثر کشورهای عربی کرده است. وزیر دولت محلی عبدالفتاح محمدامین از لیبی، تونس، الجزایر، مراکش و موریتانی دیدن خواهد کرد. سعدون قیدان معاون نخست وزیر نیز به جمهوری عربی یمن و سومالی سفر خواهد کرد.

برهان‌الدین عبدالرحمن (رئیس دفتر مرکزی حزب بعث عراق) نیز از کویت، بحرین، امارات متحده عربی و قطر بازدید خواهد نمود. گرچه هر سه فرد مزبور از مقامات عالیرتبه عراق هستند ولی به هیچ‌وجه در مأموریت‌های حساس خارجی عراقی نقش مهمی را ایفا نمی‌کنند. گفته می‌شود که از این سه نفر خواسته شده که با همتایان خود وارد مذاکرات عملی نشوند و فقط پیام‌های کتبی را ارسال دارند.

3- بنا به گزارش، امین هنگام عزیمت از بغداد تعدادی نوار ویدئو به همراه داشت. در ده روز گذشته، نوار ویدئوی «اعتراف» عضو معدوم شورای فرماندهی انقلاب یعنی محی عبدالحسین المشادی در

اجلاس‌های حزب بعث در سراسر کشور به نمایش گذاشته شده بود، ولی اگر فرستادگان صدام این نوارها را به همراه داشته باشند مقامات برجسته جهان عرب آن را تماشا نخواهند کرد.

4- در بغداد همه می‌دانند که در «اعتراف» اصلی عبدالحسین از سوریه به‌عنوان عاملی در توطئه بسیار سازمان یافته به منظور سرنگون ساختن رئیس جمهور پیشین بکر و صدام یاد کرده است. لیکن متوجه شده‌ایم که در نوارهای ویدئوی همراه فرستادگان صدام بخش مربوط به سوریه حذف شده و منظور تنها جلب اطمینان رهبران عربی در مورد واقعیت توطئه و اینکه صدام هم‌اکنون قدرت را در دست دارد، می‌باشد. اگر صدام سعی می‌کرد این «شاهد» مشکوک را بدون تحریف به رهبران عرب نشان دهد، با در نظر گرفتن تمایل صدام مبنی بر عدم تبلیغ پیرامون اتهامات وارده بر سوریه، موجبات شگفتی بسیاری پدید می‌آمد. صدام با تبلیغ و جنجال پیرامون اختلافات خود با سوریه از آتلانتیک تا خلیج سودی نمی‌برد، مگر آنکه بخواهد زمینه را برای وخامت روابط بین بغداد و دمشق فراهم سازد. از طرف دیگر، صدام ممکن است بخواهد از ابراز اطمینان‌های عادی به رهبران عربی به‌عنوان پوشش عراق بعد از انقلاب و ادعای آن مبنی بر رهبریت اعراب با مطرح کردن خواست خود برای اخراج مصر از کنفرانس غیر متعهدها استفاده کند. (تلگرام جداگانه) 5 - شخصیت‌هایی که توسط صدام به کشورهای عربی فرستاده می‌شوند قرار است به جای گفتگوی مفصل پیرامون ابتکارات سیاسی پیچیده جدید نظریات وی را در مورد اوضاع خاورمیانه منعکس سازند.

ولی ممکن است صدام خواستار تشکیل اجلاسیه عربی قبل از کنفرانس غیر متعهدها شده تا «مرحله آتی» سیاست عربی در آن مشخص گردد.

6- ما در مورد روابط جاری عراق با سوریه و دورنمای آتی این روابط گزارش دیگری در دست تهیه داریم. پک

رهبریت جدید عراق؛ صدام حسین

12 سپتامبر 79 - 21 شهریور 1358 سرّی از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد، 1935به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی عطف به: بغداد 1527 موضوع: (خیلی محرمانه) رهبریت جدید عراق؛ صدام حسین 1- (تمام متن سرّی است) 2- شمار کمی از ناظران عراقی، و معدودی از عراقی‌ها موج بازداشت‌ها و اعدام‌های پس از ریاست جمهوری صدام در تاریخ 25 تیر ماه را پیش‌بینی کرده بودند. تقریبا همه و حتی خود صدام نیز انتظار داشتند که انتقال قدرت به نحوی ظاهرا آرام صورت پذیرد. دلیل اصلی شگفتی همگانی در مورد علائم نارضایتی داخلی ناشی از این باور همگانی است که صدام با کمال قدرت و بدون چون و چرا کنترل امور را در دست گرفته است. طبق شواهد موجود در آن موقع وی کنترل امور را به دست داشت، و با صراحت می‌توان گفت که در حال حاضر نیز همین‌طور است.

3- حتی اگر وجود توطئه برخلاف تمایل ناظران به پذیرش آن، واقعیت می‌داشت، همه معتقدند که این توطئه تنها بخش ناچیزی از خیانت بزرگتر به زیر سؤال کشیدن حکومت مطلقه صدام را تشکیل می‌داده است. دلیل مبارزین در این مبارزه هر چه باشد، احتمالاً عمل مربوط به آن بیش از خود موضوع موجب

پیدایش این عکس‌العمل خشونت‌بار شده است. به نظر ما صدام تعدادی از نزدیکترین همکاران خود را برکنار کرده است آن هم نه به این دلیل که خطری جدی علیه وی بشمار می‌آمدند بلکه به خاطر اینکه اختیارات وی را کاهش می‌دادند.

4- نتیجه این عکس‌العمل این بوده که در سلسله مراتب، فاصله بین صدام و دیگر اعضا را که همیشه از آنها با عنوان رهبریت یاد می‌شد، زیادتر کرده و او را در اوج این سلسله مراتب تنها و بی رقیب باقی گذارده است. وی نشان داده که معتقد است شخص اول رهبری است و به جز در موارد جزئی همتایی ندارد، و ظاهرا آنهایی نیز که بر سر پست‌های خود باقی مانده‌اند کاری جز اجرای دستورالعمل‌های وی انجام نخواهند داد.

5 - بنابراین تأثیر این پاکسازی بر بافت سلسله مراتب دولت عراق عظیم‌تر از تأثیر به قدرت رسیدن صدام بوده است. در زمان ریاست جمهوری بکر ، و مقام صدام به‌عنوان فرد شماره 2 همیشه تمایل و منطق قابل ملاحظه‌ای در مشخص کردن افراد شماره 3 تا 20 وجود داشت. در شرایط کنونی احتمالاً منطقی است اگر گفته شود که فرد شماره 2 وجود ندارد، حداقل در متن رویدادهای 25 تیر ماه و با صراحت می‌توان گفت که مقام بعدی (که خیلی پائین‌تر است) بیش از یک فرد را در برخواهد گرفت. گرچه تا حدودی اختلاف‌نظر وجود دارد، ولی باور کلی این است که یکی از سه فرد مذکور و پائین از نظر سیاسی و حداقل در یک مورد از نظر رقابت احتمالی بعد از صدام قرار خواهد گرفت.

6- عزت ابراهیم نایب رئیس شورای فرماندهی انقلاب. ابراهیم که نه یک رهبر نیرومند و نه فردی دارای صحت و سلامت است، معاون مورد اعتماد صدام است و به‌عنوان جانشین رئیس جمهور در سفر صدام به هاوانا این موضوع را به خوبی ثابت کرده است. وی از نظر درخشش فکری یا مهارت در تاکتیک‌ها اعتبار چندانی ندارد ولی فردی بسیار وفادار، قابل اتکاء، غیر خودبین، و بسیار مذهبی و بسیار قابل اعتماد است. گمان نمی‌رود که معاون رئیس جمهور از همان اهرمی که صدام در زمان تصدی همین عنوان دارا بود برخوردار باشد لیکن به‌عنوان وزیر پیشین کشور که در سمت سرپرست شورای عالی کشاورزی و کمیته نظامی فرماندهی منطقه‌ای حزب بعث عمل می‌کرد، با مهم‌ترین مسائل و مشکلات عراق آشناست. وی فاقد پیرو و یا آرمانهای شخصی است. در اوضاع کنونی به نظر ما وی در مقام بعد از صدام از نظر سیاسی و برقراری نظم قرار می‌گیرد. یعنی اگر صدام مجبور به کناره‌گیری شود وی نیز به ناچار کناره‌گیری خواهد کرد.

7- طه یاسین رمضان، معاون اول نخست‌وزیر. رمضان که سیاستمداری زیرک، باهوش و حیله‌گر است، در شایعات همیشه به‌عنوان رقیب اصلی صدام در رده‌های بالای رهبریت شناخته شده است. او موقعیت‌های مهم و متعددی داشته و مسئولیت‌های قابل ملاحظه‌ای چه در صحنه داخلی و چه در صحنه بین‌الملل به وی تفویض شده است. انتصاب جدید نیز نشانگر وظایف مهم‌تر محوله به اوست که گرچه هنوز مشخص نشده، ولی مسئولیت‌های وی بسیار قاطع و برنده خواهد بود. ناظران کنونی معتقدند که انتصاب کنونی وی یا به منظور برکناری وی طرح‌ریزی شده و یا به منظور ضربه زدن به اعتبار خود او در نظر گرفته شده است. گرچه همه اینها ممکن است، ولی ما معتقدیم که وی به‌عنوان یکی از مقامات عالیرتبه عراق به‌طور فردی عمل خواهد کرد. علاوه بر این اگر نقش و اهمیت کابینه بیشتر از شورای فرماندهی انقلاب افزایش یابد (نتیجه تمایل صدام به منظم کردن اختیارات)، نقش وی در تعیین جهت و مسیر عراق

بسیار خطیر خواهد بود. صدام وی را شدیدا تحت کنترل خواهد داشت، چون او فردی شایسته اینگونه توجه است و علت آن نیز تعداد قابل ملاحظه پیروانش در داخل حزب است. وی هنوز هم سرپرستی ارتش خلقی را به‌عهده دارد، و در صورتی که صدام اتکای خود را به ارتش از دست بدهد، ارتش خلقی از اهمیت بیشتری برخوردار خواهد شد. (دو نوع شایعه وجود دارد: یکی اینکه صدام در نظر دارد ارتش خلقی را خلع سلاح نماید و دیگری اینکه وی در نظر دارد اهمیت و قدرت آن را افزایش دهد.) طبق برداشت ما رمضان دارای جاه‌طلبی‌های شخصی بسیار است. وی را می‌توان فرد سوم و در حال انتظار نامید.

8- عدنان خیرالله طلفاح، معاون فرمانده کل قوا در نیروهای مسلح، معاون نخست‌وزیر و وزیر دفاع رابطه خویشاوندی وی با صدام و بکر را به وضوح می‌توان عامل اصلی (و مهم‌ترین عامل) ارتقا و اهمیت طلفاح نامید. گرچه در مورد توانایی و تیزهوشی وی اطلاعات ضد و نقیضی شنیده‌ایم، ولی برداشت کلی مقامات خارجی آشنا با او این است که وی فردی ذیصلاح و بسیار پرکار است. ارتقای درجه وی بر تمام افسران نظامی احتمالاً موجب بروز تنفر شدید و پیدایش دشمنان بسیار وی شده است، اما اگر طلفاح بتواند کارهایی را که از نظر ارتش درست است انجام دهد، این واقعیت به اضافه تضعیف افراد باقیمانده قدیمی او را به‌صورت رهبر واقعی ارتش عراق و صاحب عناوین دیگر در خواهد آورد. طبق اطلاع ما صدام کاملاً به وی اطمینان دارد و برای نتیجه‌گیری و توانایی‌های وی نیز احترام زیادی قائل است. هنوز دلیلی برای اثبات توقعات شخصی وی نیافته‌ایم، ولی گمان می‌کنیم که طلفاح با اهمیت روزافزون خود در کمین‌گاه بسر می‌برد، ولی خطری علیه صدام به حساب نمی‌آید. وی فرد شماره چهار و دارای امکانات وسیع است.

9- باید یادآور شد که شنیده‌ایم طلفاح به‌عنوان سفیر عراق به مسکو خواهد رفت. صدام با نفع حاصله از ارسال یک سفیر مورد اعتماد که خصوصا دارای سوابق نظامی باشد، می‌تواند از انتقادات مربوط به پارتی‌بازی تبرئه شود. و همین امر اجازه خواهد داد که وی بتواند رئیس ستاد ارتش شنشل را به‌عنوان وزیر دفاع منصوب نماید (البته بدون عناوین دیگر) و این حرکت مورد علاقه نیروهای مسلح است و در موقع توجه صدام به طرز فکر آنها مفید واقع خواهد شد.

10- نحوه پیمان‌بندهای درون هیئت حاکمه از خارج قابل رؤیت نیست. اعدام 5 عضو شورای فرماندهی انقلاب (از 21 نفر افراد اعدام شده) احتمالاً حداقل مقداری تغییر را باعث شده است، حتی اگر نتوان آنها را رؤیت کرد، خصوصا اینکه فهرست مزبور حاوی دو تن از دوستان صمیمی صدام نیز بوده است. فقدان افراد مخالف با صدام در رده‌های بالای دولتی نباید حیرت‌انگیز باشد، ولی هنوز معلوم نیست که به دنبال نحوه برخورد وی در جهت سرکوب نارضایتی، قدرت وی تا چه حد تضعیف گشته است. اگر قدرت وی تضعیف شده باشد، و او نیز یک رقیب بالقوه باشد، منافع حاصله از این رقابت تنها نصیب رمضان که در رده بالاتر واقع شده، خواهد شد.

11- در رده‌های پائین‌تر هرم، افراد دیگری نیز هستند که به خاطر عواملی چون موقعیت، سابقه، خانواده، تخصص، طول خدمت، و توانایی شایان توجه هستند. همه آنها در شرایط کنونی به صدام وفادار هستند و اگر کسی در میان آنها باشد که بخواهد صدام را از بین ببرد در حال حاضر قادر به انجام آن نخواهد بود. مهم‌ترین افراد این گروه عبارتند از:

مذاکره‌گر و سخنگو بوده و احتمالاً همین وظایف را ادامه خواهد داد. چون وی مسیحی است، گمان نمی‌رود که بتواند از نظر موقعیت ارتقاء درجه بیشتری پیدا کند، ولی در صورت بازسازی داخلی سازمان بعث چه با صدام و چه بدون وی، او در همین رده باقی خواهد ماند.

12- خلاصه اینکه، به نظر ما در داخل شخصی وجود ندارد که بتواند خطری علیه صدام پدید آورد.

یک کودتای نظامی و یا گلوله یک قاتل، یا قیام عمده غیرنظامی و فهرستی دیگر از امکانات می‌تواند تعادل موجود در بغداد را برهم زند، درست مانند دیگر پایتخت‌ها، لیکن امکان بروز این‌گونه وقایع قابل سنجش نیست. در حال حاضر ما، به این نتیجه رسیده‌ایم که وی کشور و بافت قدرت آن را شدیدا تحت کنترل در آورده و در آینده قابل پیش‌بینی نیز فرد شماره یک کشور خواهد بود. پک

شایعه تغییرات

21 سپتامبر 79 - 30 شهریور 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 2006به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: شایعه تغییرات 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- طبق اظهارات دیپلمات‌های مطلع، رئیس جمهور صدامحسین برنامه‌ای را به منظور پیگیری پاکسازی و سازماندهی دوباره تهیه کرده است. وی در نظر دارد آخرین آثار مخالفت را از بین برده و تمام قدرت را در اختیار یاران وفادار به خود قرار دهد. مورد استثنایی آن که در هفته‌های آتی یک سلسله اقدامات (بعضی از آنها علنی) شورای فرماندهی انقلاب را گسترش و فرماندهی ملی را محدود خواهد کرد و بقایای مخالفین را نیز افشا خواهد کرد.

3- به دنبال خانه‌تکانی ماه ژوئیه صدام، در شورای فرماندهی انقلاب چند کرسی خالی پدید آمده است. گرچه این کرسی‌ها نشانگر تمایل شدید وی به پدید آوردن اتفاق رأی صریح در این هیئت است، لیکن شایع شده است که صدام به آنها به‌عنوان خاطره تلخی می‌نگرد که ناشی از عدم مراقبت و نظارت دقیق وی بوده است. با اشغال این کرسی‌ها، وی می‌تواند حامیان سرسخت خود را در موقعیت‌های نزدیک به خود قرار دهد. هنوز نام کسی فاش نشده است، که نشان می‌دهد بزودی اقدامات مربوط به آن نیز به مرحله اجرا در خواهد آمد. خبری مبنی بر برکنار شدن اعضای کنونی شورا بدست ما نرسیده است.

4- شایع شده است که فرماندهی ملی نیز دستخوش تغییر خواهد شد، لیکن مانند شورای فرماندهی انقلاب در مورد آن نیز خبری در دست نداریم. مدتی است که یکی از اعضای آن (مونیف الرزاز) در محل سکونت خود در توقیف بسر می‌برد، و یک نفر دیگر که نامش بر ما معلوم نیست نیز گویا در چند روز گذشته به همین وضع دچار گشته است. بازسازی این سازمان به خاطر چند گانگی ملیت اعضای آن کاری دشوار است، که منبع دردسر صدام را فراهم آورده است. بعضی از اعضا نارضایتی خود را در مورد نحوه برخورد صدام با این سؤال که چه کسی در عراق در صدر امور است ابراز داشته‌اند و بعضی نیز شدیدا مخالفت خود را با شبه تبلیغات عراق در مورد سرزنش اسد در این نقطه بحرانی از امور اعراب اظهار کرده‌اند.

5 - اظهارنظر: پس از بازگشت پیروزمندانه صدام از هاوانا اوضاع خیلی آرام بوده است. گرچه شورای فرماندهی انقلاب و کابینه چند بار جلساتی تشکیل داده‌اند، در مورد تصمیمات و یا برنامه‌های مهم مطلبی اعلام نشده است. و این امر ظاهرا نشانگر آن است که صدام می‌خواهد عراق را طبق تمایل خود سروسامان بدهد. وی هم‌اکنون قدرت بدست‌گیری کنترل را نشان داده است، و احساس می‌کند که چند کار دیگر باید انجام شود.

انتظار تغییر

27 سپتامبر 79 - 5 مهر ماه 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد 2046به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی عطف به: بغداد 2006 موضوع: انتظار تغییر 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- این فرضیه که صدام به خاطر ادامه عدم فعالیت نسبی خود، در حال طرح برنامه‌ای مهم در رابطه با مردم و مشاغل است، زمینه اثبات بیشتری یافته است. در نتیجه بروز اطلاعات جزئی، شایع شده است که وی از بسیاری از برنامه‌های داخلی راضی نیست.

3- به‌طور مثال صدام در تاریخ 25 تیر ماه گذشته به دریافت درجه ارتشبد تمام (محب) مسائل آمد.

(این همان درجه‌ای است که بکر نیز صاحب آن بود و گهگاه به صورت مارشال یا معادل آن ترجمه می‌شد که قبلاً عارف درجه مارشالی داشت، و از آن پس هیچکس این درجه را مورد استفاده قرار نداده است.) همان‌گونه که انتظار می‌رفت، این حرکت برای بسیاری از افسران ارشد نظامی خوشایند نبود مگر آنکه از طرفداران سرسخت بعث می‌بودند. بکر یک افسر حرفه‌ای نظامی بود، ولی معلوم نیست که آیا صدام واقعا با سمت فرماندهی کل قوا احتیاج به چند ستاره بیشتر داشته یا خیر.

4- مونیف الرزاز که تا همین اواخر دستیار دبیرکل فرماندهی ملی حزب بعث بود در هفته‌های اخیر از توقیف در محل سکونت خود به زندان انتقال یافته است. گویا شاهحسین به خاطر رزاز که اردنی است پادرمیانی کرد، تا موجب آزادی وی شود. طبق گزارش مطبوعات، طارق عزیز به‌عنوان رئیس دفتر امور خارجی فرماندهی ملی جانشین رزاز شده است. دکتر ظهیرالقدری که در زمان تصدی رزاز سرپرست دفتر بود در تاریخ 4 مهرماه از این سمت برکنار و به عضویت کامل دفتر امور خارجی فرماندهی ملی درآمد. جانشین القدری در این دفتر دکتر ناجی محمدخلیل الراوی مهندس تحصیلکرده در آمریکا و وزیر

اسبق صنایع و معاون (57 - 1356) است که اخیرا به‌عنوان سرپرست اتحادیه نسبتا معروف معلمین انتخاب شده است. (به‌عنوان نشان دادن نحوه رویدادها در بغداد باید گفت که روز قبل از ارتقاء مقام‌قدری شنیده بودیم که وی در زندان بسر می‌برد.) 5 - در ادامه تلاشها به منظور ریشه‌کن ساختن خطرات امنیتی (که با عنوان مخالفین صدام نیز توصیف می‌گردد) حضور وزیر کشور سعدون شاکر در دفتر مخابرات نیز الزامی است. ظاهرا هدف خاص، ادامه تحقیقات وابستگان توطئه‌گرهای دستگیر و یا اعدام شده است که پس از پاکسازی تیر ماه به خارج از کشور رفته‌اند. این گروه ظاهرا رئیس سابق دفتر حفاظت منافع عراق در واشنگتن را نیز در بر می‌گیرد.

6- اظهارنظر: آنچه مطرح شد از خشونت چندانی برخوردار نیست. لیکن می‌تواند نشانه بروز رویدادهای دیگری باشد. پس از بازگشت صدام از هاوانا، بغداد بطرز غیر طبیعی و بدون دلیل آرام بوده است. ناظران آگاه معتقدند که بنا به دلایل مکفی موجود می‌توان گفت که در روزهای آتی اتفاقی روی خواهد داد. پک

اعلام انتخابات مجلس ملی عراق

10 اوت 79 - 18 مهر ماه 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 2197به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی عطف به: الف) بغداد 2180؛ ب) بغداد 1778 موضوع: اعلام انتخابات مجلس ملی عراق 1- (طبقه‌بندی نشده) در تاریخ 24 مهر ماه دولت عراق از طریق رادیو اعلام کرد که در نظر دارد برای مناطق خودمختار در رابطه با مجلس ملی و شورای قانونگذاری انتخابات «آزاد، مستقیم و مردمی» را برگزار نماید. پیش‌نویس دو قانون وسیله فرماندهی منطقه‌ای حزب بعث و شورای فرماندهی انقلاب در جلسات هفته گذشته به تصویب رسید. لوایح ابتدا به کابینه (که جلسه بعدی آن در تاریخ 1 آبان تشکیل خواهد شد) و سپس به «نهادهای ملی» (از قبیل اتحادیه‌های کارگری، دانشجویی و اتحادیه زنان) تسلیم خواهد شد، و در نهایت جهت انتشار به شورای فرماندهی انقلاب اعاده خواهد شد. در همین حال، شورای فرماندهی انقلاب کمیته‌ای از وزیران دادگستری، کشور و دولت محلی ترتیب داده است تا مقدمات برگزاری انتخابات را فراهم نمایند.

2- (طبقه‌بندی نشده) در مورد روند انتخابات، شرایط نامزدها، وسعت شورای مقننه و مجلس و اختیارات آنها مطلبی فاش نشده است، ولی احتمالاً در پیش‌نویس قانون عنوان خواهد شد. قانون اساسی میاندوره‌ای مقرر می‌دارد که مجلس دوبار در سال تشکیل جلسه خواهد داد و افتتاح و اختتام آن توسط شورای فرماندهی انقلاب صورت خواهد گرفت، و جزئیات دیگر را «قانون ویژه» مشخص خواهد کرد.

3- (خیلی محرمانه) اظهارنظر: مجلس ملی، که تشکیل آن توسط قانون اساسی میان دوره‌ای سال 1347 (همراه با شورای فرماندهی انقلابی شورای وزیران و قوه قضائیه) مقرر شده بود، هرگز تحقق نیافت. نکته مضحک اینجاست که عامل سرنگونی عارف در سال 1347 تأخیر مکرر انتخابات عمومی به منظور بازگشت به رژیم پارلمانی بود. مضحک‌تر اینکه تنها بعثی که از انتخابات متنفر است همیشه خواستار برگزاری آن می‌باشد. در عبارت تدافعی موجود در مصاحبه اخیر؛ المستقبل، صدام گفته است که برگزاری انتخابات هیجده ماه قبل اعلام شده بود لیکن به علت توطئه دسیسه‌گران در تیر ماه به تعویق

افتاده است. بدین ترتیب وی مسئولیت تأخیر 11 ساله تشکیل مجلس ملی را متوجه خود نمی‌داند. در واقع صدام به این نتیجه رسیده است که موقعیتش آن چنان امن است که این انتخابات هیچگونه خطری برای منبع قدرت وی به حساب نمی‌آید. توجه اخیر وی به شکوائیه‌های مصرف‌کنندگان و تلاش وی در جهت «تأمین نیاز توده‌ها» بدون شک به منظور تأمین امنیت بیشتر موضعش به کار گرفته شده است (تلگرام مرجع).

4- (خیلی محرمانه) اعلام انتخابات مجلس ملی با در نظر گرفتن اخبار مربوط به تشکیل نهمین اجلاس کنگره فرماندهی منطقه‌ای و انتخابات آن برای مواضع حزب بعث برای همه شگفت‌انگیز بوده است (مرجع الف). گرچه همیشه امکان برگزاری انتخابات حزبی قبل از انتخابات ملی وجود دارد، ولی اعلام این مطلب برای اولین انتخابات حزب را از درجه اهمیت کمتری برخوردار ساخته است. هنوز معلوم نیست که قانون انتخاباتی جدید چگونه منجر به همبسته شدن حزب بعث و سه شریک خود در جبهه ملی خلق وطنی در روند انتخاباتی خواهد شد. عدم تأکید بیشتر صدام بر بعث می‌تواند ناشی از توطئه تیر ماه و شوک وارده به صدام در نتیجه وسعت خیانت در میان مقامات عالی‌رتبه حزب باشد (مرجع ب).

5 - (خیلی محرمانه) در مورد دورنمای انتخابات قادر به برآورد عکس‌العمل عمومی نیستیم. یکی از اظهارنظرهای دریافت شده می‌تواند نشانگر عقیده عراقی‌های دارای شرایط مشابه (حدودا سی ساله و تحصیلکرده) باشد: «من نمی‌توانم در مورد برگزاری انتخابات هیجان زده شوم چون هرگز آنها را تجربه نکرده‌ام». این در تاریخچه حیات دولت عراق بدون شک این باور را در اکثر افراد پدید می‌آورد که این انتخابات و پس از آن عملکرد مجلس ملی روشی خواهد بود برای اجتناب از دموکراسی نه برقراری آن.

پک

صدام حسین به‌عنوان معاون دبیرکل فرماندهی ملی حزب بعث برگزیده شد

17 اکتبر 79 - 25 مهر 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 2180 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی عطف به: بغداد 2006 موضوع: صدام حسین به‌عنوان معاون دبیرکل فرماندهی ملی حزب بعث برگزیده شد.

1- (طبقه‌بندی نشده) چند روز پس از این رویداد، مطبوعات عراقی در صفحات اول خود انتخاب متفق‌القول صدام حسین را در تاریخ 16 مهر ماه به‌عنوان معاون دبیرکل فرماندهی ملی، یعنی عالیترین سازمان حزب بعث اعلام نمودند. این انتخابات ظاهرا تنها به خاطر صدام برگزار شده بود؛ هیچ فرد دیگری برای جانشین شدن به جای صدام و یا مونیف رزاز در دو کرسی معاونت دبیرکل انتخاب نشد.

2- (خیلی محرمانه) این انتخاب بدین ترتیب ارتقاء مقام صدام را در حزب، دولت و ارتش همانند دیگر اعقابش تکمیل می‌کند. میشل عفلق هنوز هم سمت دبیرکلی فرماندهی ملی را عهده‌دار است، و گویا صدام میل ندارد که وی در این مقام بیش از این باقی بماند. رئیس جمهور جدید عراق ظاهرا تصمیم گرفته است که از برکناری مؤسس و رهبر حزب بعث از این مقام عالی خودداری ورزد، چون این کار را ضروری نمی‌داند. معذالک عفلق بندرت ظاهر شده و یا ذکری از وی به میان آورده می‌شود و به درخواست دولت عراق اکثر مواقع را در خارج از کشور بسر می‌برد. باوجود اینکه وی عالی‌ترین مقام حزب بعث را داراست ولی بیشتر جنبه تشریفاتی دارد؛ و بدون شک این صدام است که چه در عمل و چه از نظر عنوان، قدرت

واقعی حزب را در دست دارد.

3- (خیلی محرمانه) هنوز معلوم نیست که صدام میل دارد کرسی‌های خالی معاونت دبیرکلی و دیگر اعضای فرماندهی ملی را پر کند یا خیر. این روند ممکن است در نهمین کنگره فرماندهی ملی که مدتی است تشکیل آن به تعویق افتاده (چون می‌بایست در دی ماه گذشته تشکیل می‌شد) و بار دیگر گفته شده که «به زودی» صورت خواهد گرفت، تحقق یابد. (اطلاع یافته‌ایم که معاون نخست‌وزیر یعنی طارق عزیز مشغول تهیه پیش‌نویس «مانیفست» کنگره یا برنامه پنج ساله حزب است.) امکان حذف سرپرست معاونت دبیرکلی حزب نیز وجود دارد، که در نتیجه آن بافت فرماندهی به سه سال قبل رجعت خواهد کرد. این آسانترین راه برای اعلام برکناری رسمی مونیف رزاز می‌باشد (می‌گویند وی از زندان خارج شده و در محل اقامت خود در توقیف به سر می‌برد.) تا صدام نیز به موقعیت دلخواه خود برسد: تا بین خود واشل پائین، شکاف قابل ملاحظه‌ای پدید آید.

4- (خیلی محرمانه) انتخاب صدام ممکن است اولین گام در بر هم ریختن وضع فرماندهی ملی که از مدتها قبل شایع شده بود، باشد (تلگرام مرجع). تا زمانی که وضع مونیف رزاز روشن نشده این شایعات نیز به قوت خود باقی خواهد بود. علت اینکه عفلق نیز به سرنوشت رزاز دچار نشده ظاهرا این است که وی از روش صدام در رسیدن به ریاست جمهوری انتقادی نکرده است. اهمیت عفلق به عنوان روشنفکر بعث از نظر عراقی‌ها آنقدر زیاد است که موجب شود بین او و دیگران تفاوتی بوجود آید. روش صدام در حکومت یک نفره الزام می‌آورد که حتی نمایندگان ملی فرماندهی ملی (حتی غیر عراقی‌ها) نیز نسبت به وی وفادار باشند، و هیچ‌یک قادر نباشد مانند خود او در قدرت سهیم باشد. پک

صدام حسین و تحکیم قدرت

23 اکتبر 79 - 1 آبان 1358 خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان 2718 از: آژانس اطلاعات دفاعی در واشنگتن دی - سی / جی اس آی - 7 / به: آژانس اطلاعات دفاعیCURINTEL موضوع: یادداشت اطلاعات دفاعی آژانس اطلاعات دفاعی عراق: صدام حسین و تحکیم قدرت 1- (خیلی محرمانه / غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) صدام حسین تمام موقعیت‌های حزب بعث، دولت و نظامی را که قبلاً رئیس جمهور حسن‌البکر، 30احمد حسنالبکر عهده‌دار بود، به خود اختصاص داده است. پس از چند روز تأخیر، مطبوعات عراق اعلام کردند که در تاریخ 16 مهر ماه فرماندهی ملی حزب بعث به اتفاق آراء صدامحسین را به‌عنوان معاون جدید دبیرکل برگزیده است. وی قبلاً یکی از سه دستیار دبیرکل موجود در فرماندهی ملی بود.

2- (خیلی محرمانه / غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) علاوه بر عهده‌دار شدن تمام موقعیت‌های رئیس جمهور پیشین، انتخاب صدام احتمالاً اولین گام در بازسازی بافت رهبری فرماندهی ملی می‌باشد. در تئوری، فرماندهی ملی عالی‌ترین نهاد حزبی برای کل ملیت پان عرب می‌باشد، و بدین ترتیب، اهداف متعدد سیاسی ملیت عربی را تعیین می‌نماید. دبیرکل فرماندهی ملی میشل عفلق سوری یکی از مؤسسین حزب بعث می‌باشد. دستیاران دبیرکل علاوه بر صدامحسین عبارت بودند از یک فرد اردنی و یک فرد سوری. در حقیقت، نفوذ فرماندهی ملی در داخل عراق محدود شده است، و بغداد از آن به‌عنوان وسیله‌ای در پیشبرد اهداف خود بهره‌برداری می‌کند.

3- (خیلی محرمانه / غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) پس از تصدی امور ریاست جمهوری، صدامحسین سعی کرده است کنترل کامل خود را براین فرماندهی اعمال نماید. از دبیرکل به ندرت ذکری به میان می‌آید و حتی به ندرت ظاهر می‌شود، و ظاهرا اکثر مواقع را بنا به درخواست دولت در خارج از عراق به سر می‌برد. گرچه وی مهم‌ترین عنوان را در حزب بعث داراست، ولی مقام وی بیشتر جنبه تشریفاتی دارد، بدون شک صدام قدرت واقعی را در حزب بدست گرفته است. از اواخر مرداد ماه دستیار اردنی دبیرکل به خاطر مخالفت با اقدامات صدام در توقیف بسر می‌برد. یا ارتقای درجه صدام دو کرسی دیگر معاونت دبیرکل خالی مانده است. صدام ممکن است این دو کرسی را حذف نماید، تا رجعتی باشد بر بافت پیشین فرماندهی تا شکافی نیز بین او و اشل بعدی فرماندهی پدید آید. روش حکومت تک نفره صدام وفاداری اعضای غیر عراقی فرماندهی ملی را نیز خواستار است و ایجاب می‌کند که هیچ یک از آنها در قدرت حکومتی وی سهیم نباشند.

تهیه شده توسط: سرگرد ان. پالادنیو، نیروی هوایی آمریکا، جی اس آی - 5

تقدیم قوانین انتخابی به کابینه

28 اکتبر 79 - 6 آبان 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 2259 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی عطف به: بغداد 2197 موضوع: تقدیم قوانین انتخابی به کابینه 1- (طبقه‌بندی نشده) همان‌طور که قول داده شده بود، پیش‌نویس قانون مجوز انتخابات مجلس ملی و شورای قانونگذاری منطقه خودمختار، تقدیم جلسه عادی سه‌شنبه یکم آبان کابینه گردید. تیترها مکررا وعده صدام را مبنی بر اینکه انتخابات به‌طور «آزاد، مستقیم و سرّی» برگزار خواهند شد، اعلام می‌دارند.

تنها جزئیات فاش شده این است که مجلس از «اختیارات قانون‌گذاری» برخوردار خواهد گردید. اگر برنامه طبق پیش‌بینی صورت گیرد، کابینه ابتدا لوایح را بررسی خواهد کرد و سپس آن را در اختیار نهادهای عمومی قرار خواهد داد تا «مورد بحث و مناظره» قرار گیرند.

2- (خیلی محرمانه) اظهارنظر: معدودی از عراقی‌هایی که ما در مورد انتخابات با آنها موفق به تبادل‌نظر شدیم اظهار کرده‌اند که کل روند انتخابات نشانگر تزویر و ریاکاری رژیم صدام است. این افراد از جمله اعضای رژیم منسوخ گذشته بوده و همیشه به حرکات بعثی‌ها به دیده تردید می‌نگرند. ولی، سابقه صدام در برخورد با کسانی که مخالف وی هستند قطعا بدبینی موجود در این «مرحله جدید از دموکراسی» را توجیه می‌کند. معذالک ما با علاقه و حیرت به نحوه اجرای مقررات انتخاباتی و قانونگذاری می‌نگریم و مهم نیست که تا چه حد از روند به رسمیت شناخته شده دموکراتیک تهی باشد. پک

تغییر احتمالی در فرماندهی ملی

30 اکتبر 79 - 8 آبان 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 2287 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی عطف به: الف) بغداد 2046، ب) بغداد 2180 موضوع: تغییر احتمالی در فرماندهی ملی 1- (تمام متن خیلی محرمانه است).

2- اکنون مستقیما اطلاع حاصل کرده‌ایم که مونیف رزاز دستیار اردنی دبیرکل فرماندهی ملی حزب بعث رسما از مقام خود برکنار شده است (تلگرامهای مرجع). این معما در اعلامیه رادیو بغداد در 6 آبان ماه حل شد که طی آن فهرست ارائه شده توسط صدام حسین تنها با ذکر عناوین، موضوع دستیار دبیرکل فرماندهی ملی به‌طور مفرد و نه دوگانه اعلام شده بود، و گویا منظور آن، رزاز و شیبلی العصیامی بوده است. با در نظر گرفتن شایعات مربوط به طرد رزاز و نه زندانی شدن وی، فکر می‌کنیم که تنها شبلی در مقام دستیاری دبیرکل باقی مانده است.

3- فهرست مزبور نشان می‌دهد که با وجود صدام در قدرت سیاسی تغییراتی رخ داده است:

در گذشته، معاون سرپرست شورای فرماندهی انقلاب و معاون رئیس جمهور تنها کسانی بودند که در کنار رئیس‌جمهور جهت دریافت تبریکات قرار می‌گرفتند. لیکن اکنون معاون اول نخست‌وزیر طه یاسین رمضان نیز به این گروه افزوده شده است.

به گروه نظامی که افتخار شرفیابی به حضور رئیس جمهور را یافته‌اند دو افسر نظامی جدید افزوده شده است. این افسران عبارتند از رئیس دانشگاه البکر و فرمانده لشکر دوم.

4- اظهارنظر: اگر سقوط رسمی رزاز واقعیت داشته باشد، چیز تازه‌ای نیست چون از زمان به قدرت رسیدن صدام انتظار آن می‌رفت. گفته شده که شاه حسین در گذشته خواستار آزادی رزاز از توقیف در محل سکونت خود و بازگشت به اردن شده است، ظاهرا وی در ملاقات اخیر خود با صدام نیز این موضوع را عنوان کرده است، و این می‌تواند اولین گام در برآورد این تقاضا به حساب آید.

5 - در مورد دیگر تغییرات، ارتقاء مقام رمضان در حکومت صدام مصادف است با حوزه مسئولیت‌های رو به افزایش وی. این امر بر نقش رمضان به‌عنوان مخالف بالقوه صدام هاله‌ای از تردید می‌افکند، که معمولاً این نظر خارجی‌هاست، مگر آنکه به صورت بازیچه درآمده باشد. ولی این امر نیز ظاهرا بعید به نظر می‌رسد.

6- تصمیم صدام مبنی بر مشمول ساختن دو افسر نظامی در فهرست مزبور ظاهرا نشانگر تلاش مداوم وی در جهت جلب حمایت نیروهای مسلح است. پک

فصل سوم

روابط خارجی عراق

عراق و همسایگان

28 دیماه 1357 - 18 ژانویه 79عراق و همسایگان خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی

بی ثباتی ایران و آسیای غربی: نقطه‌نظرات عراق

موضوع: بی ثباتی ایران و آسیای غربی: نقطه‌نظرات عراق 1- تمام متن خیلی محرمانه است.

2- مقدمه: عراق در رابطه با رویدادهای ایران (و ترکیه) از سیاست بی‌تفاوتی و بی‌طرفی و سکوت تقریبا کامل پیروی کرده است. این سیاست با اصل عدم مداخله مطابقت دارد، لیکن الزاما به این معنی نیست که رهبریت این کشور از امکان تشنج‌های داخلی آگاه نبوده و یا نگران آن نیست. بدون در دست داشتن شواهد مربوط به طرز تفکر واقعی رژیم، ناظران تنها قادر به تفسیر و تعبیر هستند و بس. هدف این تلگرام این است که به دولت عراق نشان دهد که به مشکلات آتی در صورت بروز یک نقطه‌نظر ژئوپلتیک، متمایل به غرب و وسیع چگونه بنگرد، و نتایج احتمالی چه خواهد بود. در گزارش دیگری همین نظریه ضد صهیونیستی باریک‌بینانه حزب بعثی نیز مطرح خواهد گردید. هر دو روش قابل توجیه است.

3- فاجعه سه‌گانه دگرگونی اجتماعی خشونت‌بار، رشد تعصب مذهبی و نفوذ احتمالی کمونیستی در کشوری که با آن دارای یک مرز 700 کیلومتری است توجه کامل و دقیق دولت عراق را به خود معطوف داشته، خصوصا اینکه در داخل عراق نیز بذر مشکلات مشابه وجود دارد، و بسته به نحوه وقوع رویدادها در ایران، توانایی برخورد مؤثر با آنها نیز تأثیرپذیر می‌گردد.

در نتیجه همین افزایش نگرانی‌ها، ممکن است عراق با کشورهای عرب و غربی و نه الزاما آمریکا روابط دوستانه‌تری برقرار ساخته، و با مردم خود با سرسختی بیشتر برخورد کند و با بلوک خود نیز با احتیاط بیشتر عمل نماید. پایان خلاصه.

4- طرز تفکر داخلی در عراق بسیار مرموز است، و وجود این واقعیت که نقطه‌نظرات عراق در مورد نتایج داخلی احتمالی حاصله از اوضاع رو به وخامت ایران آشکار نیست، جای تعجب ندارد. در اینجا همه میل دارند نشان دهند که در امور مداخله‌ای ندارند، که این امرناشی از حفظ منافع خود (به همین دلیل بوده که از خمینی درخواست شد این کشور را ترک گوید)، و درک این واقعیت است که مشکلات همیشه اقدامات در دست اجرا را تحت‌الشعاع قرار می‌دهند. در مطبوعات مقالات خبری فاقد اظهارنظر سردبیری درج می‌گردد (به استثنای یک مورد اشاره شده در مرجع ه )، رهبریت به مشورت‌های سرّی

خود ادامه می‌دهد، و در مورد نقطه‌نظرات آن نیز مطلبی فاش نشده است. به همین دلیل است که ناظران در مورد میزان این نگرانی قادر به ابراز عقیده نیستند، لیکن بسیاری از ما معتقدیم که میزان این نگرانی چندان زیاد نمی‌باشد.

5 - سقوط حکومت شاه که ظاهرا کامل شده است، می‌تواند بر تعدادی از نگرانی‌های بنیادین رژیم عراق تأثیری مهم و منفی بگذارد، که مهم‌ترین این نگرانی‌ها نگرانی امنیتی می‌باشد. دولت شدیدا تحت تأثیر رویدادهای افغانستان و یمن جنوبی و این امکان که ایران نیز ممکن است تحت نفوذ رهبریتی کمونیستی و چپگرا قرار گیرد و به صورتی شدیدا آشوب‌انگیز درآید، قرار گرفت. بکر و حسین مایلند به دوستی خود با اتحاد شوروی تا زمانی که نفوذ مستقیم آن از مرزهای عراق دور باشد، ادامه دهند.

6- با در نظر گرفتن سوءظن شدید درون حزب بعث نسبت به کمونیسم، گزارشات مربوط به فعالیت حزب توده و شورشیان افغان در آشوب روزافزون ایران، در اینجا توجه بسیاری را به خود جلب می‌کند، و قطعا یکی از عوامل مهم نهفته در افزایش و مراقبت و شناسایی‌ها، توقیف‌ها و اعدام کمونیست‌های محلی می‌باشد. حزب کمونیست عراق، پس از سالها سرکوب و اذیت و آزار در این کشور شدیدا تحت کنترل بوده و وجود خارجی خود را از دست داده است، لیکن احتمال ظهور یک هم‌پیمان مهم در آن سوی مرز طولانی منجر به تجدیدنظر شدید در اوضاع کمونیستی خواهد گردید. یکی از عوامل قابل توجه عبارت است از نحوه برخورد محلی با حزب کمونیست عراق درست در مجاورت حامی نیرومند آن.

7- به احتمال بسیار دوران روابط کاری منطقی و مولد با ایران بسر رسیده است. گرچه اهداف غائی و انحصاری دوجانبه دو کشور ممکن است گهگاه موجب بروز تضاد شده باشد، لیکن عراق و ایران در چند سال گذشته از آتش بس و همکاری حاصله سودهایی نیز برده‌اند. صدام با شاه رابطه شخصی برقرار کرده بود و بنا به گزارشات رسیده او را محترم می‌شمارد و مهمتر از همه به وی اعتماد پیدا کرده است. ایرانیها نیز در مورد مسئله کردها توافق‌های خود را رعایت می‌کردند و همین امر در اختتام مبارزه دیرین و متناقض نقش بسزایی را ایفا کرده بود.

8- در صورتی که دولت جدید مایل نباشد و یا نتواند مرزها را مسدود نماید، شمال عراق بار دیگر به صورت یک منطقه جنگی در خواهد آمد. لیکن این بار جنگ به صورت‌های قبلی در نخواهد گرفت، چون ارتش عراق در محل واقعه مستقر شده و لازم نیست برای رسیدن به آن تلاش بسیار به خرج دهد و بسیاری از نقاط مهم و جنبه‌های ارضی را تحت کنترل در آورده است، دولت عراق می‌خواهد از افزایش ناآرامی در منطقه کردنشین اجتناب ورزد، چون قادر نیست جنگ چریکی داخلی را به راحتی تحت کنترل در آورد. تغییر روابط با دولت ایران و یا از دست رفتن کنترل مرکزی نیز می‌تواند موجبات گونه‌ای از مداخله‌گری کردهای ایرانی را فراهم آورد، و همین افزایش خطر بر نحوه برخورد دولت عراق با اوضاع تأثیر خواهد بخشید.

9- علاوه بر بروز مشکلات کمونیستی و منطقه کردنشین در نتیجه فاجعه ایران، مسئله آشکارتر لیکن غیر قطعی‌تر شیعیان نیز وجود دارد. ما قبلاً گزارش داده‌ایم (بغداد 2560) که سلسله مراتب و اوضاع سیاسی شیعیان عراق به هیچ‌وجه مشابه خصوصیات هم مذهبان ایرانی‌شان نیست. اختلافات بسیار مهمی وجود دارد که ارتباط بین اعراب و فارس‌ها را که ظاهرا از یک شاخه از اسلام پیروی می‌کنند، خیلی دشوار می‌سازد. معذالک، برپایه همین مذهب نوعی همبستگی وجود دارد، و بعید نیست که شیعیان

عراق نیز در مورد پیدایش یک جمهوری اسلامی در مجاورت خود نظر (حداقل) مساعدی داشته باشند.

10- هیچ یک از خارجی‌ها از نظرات 50 درصد جمعیت شیعه عراق در مورد رویدادهای آن سوی مرز، و توشه‌ای که ممکن است برای آنها به ارمغان آورد آگاه نیستند. نظریه نوعی استان بزرگتر شیعه، گرچه بعید به نظر می‌رسد، احتمالاً در برگیرنده شهرهای عراقی کربلا و نجف خواهد بود که در برگیرنده مقدس‌ترین اماکن وفاداران مذهبی تشیع است. دولت عراق در سال 1356 با استفاده از ارتش، شورش‌های مذهبی این شهرها فرو نشانید. با روی کار آمدن یک رژیم شیعی انتقامجو در ایران، در آینده در مورد کاربرد مشابه نیرو و یا اجرای اقداماتی به منظور برقراری نظم شیعیان غفلت و تردید قابل درکی اعمال خواهد گردید.

11- در این رابطه، باید به یاد داشت که این نوع رویداد، که در آن فشارهای خارجی واقعی یا تخیلی توان دولت عراق را در اداره امور داخلی به‌طور دلخواه کاهش خواهد داد و اوضاع سیاسی را به طرز فاحشی دگرگون خواهد ساخت. نقطه تمرکز چه کمونیست، چه شیعه، یا چه کردها باشد، بعثی‌ها شدیدا در نتیجه کاهش توان خود در برخورد با مخالفت‌ها و یا خطرهای آن در این جامعه چندگونه از نظر ایدئولوژیک و یا واقعی ضربه خواهند خورد.

12- هیچ‌کس فکر توصیف رهبریت عراقی که دربرگیرنده وحشت است نیست، و پاراگراف‌های بالا را نیز باید در همین رابطه مورد بررسی قرار داد. سفیر ایران بمن می‌گوید که با یکی از آیت‌اللّه‌های مهم مستقر در عراق یکی از اعضای کمیته شورای انقلاب تماس گرفته و گفته است که عراقی‌ها آماده‌اند ارتش خود را در اختیار دولت ایران قرار دهند. البته در صورتی‌که خطر کمونیستی آنها را تهدید کند. گرچه دولت عراق هرگز با شیعیان علیه کمونیست‌ها در ایران مبارزه نخواهد کرد، ولی نحوه انتقال خبر جالب‌توجه است.

13- پیشرفت‌های کمونیست‌ها در کشورهای عربی همیشه بر دولت عراق تأثیر داشته، حتی زمانی که این فعالیت‌ها در نقاطی دور دست چون شاخ آفریقا به وقوع پیوسته باشد. داستانهای مربوط به مداخله کمونیست‌ها در ایران و ترکیه در اینجا باتوجه بسیاری روبرو می‌گردد. احتمالاً عراقی‌ها در حال حاضر از تعداد کم لیکن سازمان یافته‌تر کمونیست‌های داخلی بیش از شیعه‌ها و یا کردها ترس به دل راه می‌دهند.

14- با وجود منطقی بودن، ماهیت فرقه‌گرایی دگرگونی‌های اخیر ترکیه سبب افزایش ناآرامی بغداد می‌گردد. عراق از دیرباز به ثبات ترکیه علاقه‌مند بوده و همیشه امکان پیشرفت کمونیست‌ها و حضور چند میلیون کُرد را در آن سوی مرز تحت‌نظر داشته است. لیکن به این نگرانی‌های جدی و دائمی باید مسئله شیعه را، نه به‌عنوان یک مشکل قطعی بلکه به‌عنوان مشکلی عظیم‌تر آن هم در دراز مدت افزود.

15- عراقی‌ها ترجیح می‌دهند دولتی در ایران روی کار آید که دارای طبع سوسیالیستی ملایم، درون‌گرا و مسلط بر اوضاع باشد. ولی احتمال روی کار آمدن دولتی اینگونه‌ای بعید به نظر می‌رسد، و دولت عراق نیز به هیچ‌وجه با روی کار آمدن یک دولت نظامی راضی نیست. براساس تجارت آن با شاه، رهبریت می‌تواند انتظار برقراری روابط معقول، یک دولت مرکزی نسبتا نیرومند، سرکوب کمونیست‌ها و احتمالاً ساکت نمودن اشتیاق مذهبی را داشته باشد. در مورد نگرانی خطر نظامی بالقوه بعدا می‌توان فکر کرد.

16- گویا عراقی‌ها دارند پی می‌برند که ثبات کشورهای همجوار برای آنها خالی از فایده نیست. این مقدمه مربوط به وضع جاری، که بسیاری از کشورهای دیگر نیز از آن گذشته‌اند می‌تواند یک رویداد

احتمالی جالب به حساب آید. که شاه این سلطان ارتجاعی از هر جانشین دیگری بهتر است. شاهان، امیران و سلاطین نیز حداقل در زمان حال همین‌طور هستند.

17- با فقدان اطلاعات و شواهد جامع، مطالب ذیل را می‌توان تنها گونه‌ای تعبیر و تفسیر نامید.

بسیاری از دیپلمات‌های بغداد نیز با این نظریه موافق هستند ولی این امر نه از اعتبار آن می‌کاهد و نه به آن می‌افزاید. لیکن تا زمانی که ارزیابی معقول و نسبتا صحیح باشد، نتیجه‌گیری نیز غیر منطقی نیست.

آنهایی که مستقیما تحت تأثیر واقع نمی‌شوند به سادگی تغییرات را مشاهده نخواهند کرد، و این وضع ادامه خواهد یافت، مگر آنکه رویدادهای خارجی آنها را کاهش دهد و یا همانطور که قبلاً گفته شد نیازی به آن نباشد. عراق اخیرا نشان داده که مایل است به انزوای خود خاتمه دهد، گذشته از عواملی که منجر به پیدایش این طرز تفکر شده‌اند، در حال حاضر دلایل بسیاری وجود دارد که بهبود در روابط را با کشورهای دیگر و بخصوص همسایگان عرب توجیه می‌کند. لیکن این دلایل به تنهایی قادر به از بین بردن تمام مشکلات نیست، اما تأثیر آنها بر خروج عراق از انزوا سرعت خواهد بخشید.

غرب باز هم به صورت مهم‌ترین جایگزین رابطه‌ای و تجاری به جای شرق به حساب می‌آید، و در صورتی که شرق نزدیکتر شود و تلاش بیشتری جهت تقویت تماسها مصرف شود، این موضوع واقعیت بیشتری پیدا می‌کند.

طرز برخورد عراق با بی ثباتی در آسیای غربی

4 بهمن ماه 1357 - 24 ژانویه 79 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: طرز برخورد عراق با بی ثباتی در آسیای غربی 1- تمام متن خیلی محرمانه است.

2- مقدمه: تلگرام مرجع به تشریح عکس‌العمل عراق در مورد مشکلات احتمالی ناشی از رویدادهای ایران و نقاط دیگر در چهارچوب سیاست واقعی پرداخت. بسیاری از ناظران در مورد عمل‌گرایی فرضی رهبریت عراق اظهارنظر کرده‌اند، و ما نیز معتقدیم که انعطاف‌پذیری تاکتیکی و وجود واقعیت‌های ژئوپلتیک نقش مهمی در تصمیم‌گیریهای عراق ایفا می‌کنند. آنچه از یک جهت عملی است از نظر دیگر ممکن است عملی نباشد. جهان‌بینی عراق شدیدا از ایدئولوژی بعثی متأثر است، و تصمیم‌گیران عراق که اغلب در امور جهان فاقد تجارب وسیع هستند به رویدادها از ورای پرده‌ای از شعارها و معتقداتی

می‌نگرند که نحوه درک آنها را به نحو بسیار بدی جلوه‌گر می‌سازد. آنچه در ذیل می‌آید تلاشی است برای نشان دادن عکس‌العمل رهبریت عراق در قبال رویدادهای ایران و آسیای غربی.

3- خلاصه: پس از گذشت یک سال اختناق سیاسی در اندرون مرزهای کشورهای همجوار و همسایگان نزدیک، رژیم عراق به توانایی خود در حفظ امنیت داخلی و نیز به کفایت وحدت عربی در برخورد با مشکلات خارجی اعتماد یافته است. عراق با ایجاد چند تغییر آماده شده است سیاست‌های داخلی گذشته خود را که در گذشته نیز موفقیت‌آمیز بوده‌اند دنبال کند. این سیاست‌ها در برگیرنده سرکوب مخالفت و انحصاری ساختن فعالیت سیاسی واقعی می‌باشد. در بخش امور خارجی اوضاع منطقه راههای متعددی را در برابر عراق قرار می‌دهد که این کشور در مورد آنها با مشکلاتی روبرو خواهد بود. معذالک خوش‌بینی موجود در سیاست خارجی هنوز هم، شاید به طرز غیر واقع‌گرایانه‌ای مشهود باشد.

پایان خلاصه 4- کودتای کمونیستی در افغانستان اولین رویدادی است که سبب شد رهبران عراق اساس سیاست داخلی و خارجی خود را مورد تجدیدنظر قرار دهند. به محض ورود تانک‌ها به کابل، ارتعاش ناشی از آن سریعا در بغداد احساس گردید. دولت عراق با اظهار موضع مشابه مترقی عدم تعهد علی‌رغم وابستگی سنگین نظامی به شوروی، احساس می‌کرد که با دولت داوود روابط خوبی برقرار کرده است. سهولت سرنگونی رژیم افغان بدست ارتش آموزش دیده توسط شوروی و کادر کوچکی از کمونیست‌های محلی به رهبریت عراق درسی داد که قادر به چشم‌پوشی از آن نبود.

5 - به علت سیاست‌های متناقض در شاخ آفریقا روابط این کشور با شوروی رو به سردی بود. اما اوگادن و اریتره که از نظر ایدئولوژی بعثی که همیشه خواستار آزادی سرزمین‌های عربی است عزیز و گرانقدر بود، در رابطه با منافع دولت عراق اهمیت گذرایی یافته بود. لیکن امنیت داخلی همیشه مورد توجه پایان‌ناپذیر مردانی است که خود از طریق یک کودتای کاملاً سازمان یافته لیکن فاقد پایگاه وسیع به قدرت رسیده‌اند. کودتای افغان مهم‌ترین عامل پیدایش عکس‌العمل وحشیانه عراق بود. علی‌رغم فقدان نشانه‌هایی دال بر اینکه کمونیست‌های عراق در نظر دارند به اقدامات خشونت‌بار علیه دولتی دست بزنند که از دوستی و صلح مخصوص خود با شوروی برخوردار است، مقامات این کشور 21 تن از پرسنل کمونیست ارتش کشور را اعدام کردند. متقاعدکننده‌ترین توضیح این حرکت ظاهرا ارسال پیامی توسط عراق به شوروی و نیز حزب کمونیست عراق بوده است.

6- تمایل درونی عراق به گسترش نفوذ شوروی در منطقه و توانایی شوروی در متأثر ساختن رویدادهای داخلی احتمالاً با اخراج سلیم روبی‌علی از جمهوری دمکراتیک خلق یمن شدت بیشتری یافته است. ظهور عناصر طرفدار مسکو در عدن که عراق سعی داشت با آن مقابله بنماید، نشان داد که جهان عرب نسبت به بیماری افغان مصونیت ندارد. در رابطه با کودتای کابل، دولت عراق ظاهرا نقش یک حامی خشنود را ایفا کرد. در واقع، در همان حال که با رهبران یمن شمالی از عدم اعتماد خود به حکمرانان جمهوری دموکراتیک خلق یمن صحبت می‌کرد، در تلاش بود تا تحت عنوان اخوت عربی تحریم اتحادیه عربی علیه رژیم عدن را از بین ببرد.

7- لیکن در داخل مقامات به دستگیری، اذیت و آزار و سرکوب کمونیست‌های محلی پرداختند. و در انجام آن، دولت عراق همان سیاست‌های امنیتی را در مورد کمونیست‌ها به اجرا در می‌آورد که از آنها قبلاً

نیز علیه خطر گروههای نژادی، اقتصادی و سیاسی استفاده کرده بود.

8- شیوع اختناق سیاسی در ایران در سال 1357 جدیدترین رویداد منطقه از نظر عراق بود. ایران و عراق دارای یک مرز بسیار طویل هستند. رژیم عراق به روابط خود با دولت ایران و بخصوص با شاه ارج بسیاری قائل بود. علی‌رغم نظام سیاسی بسیار متفاوت آن و رابطه صمیمانه شاه با دولت آمریکا، رهبریت عراق در مقایسه با جانشینان دیگر وی را ترجیح می‌داد. در محافل خصوصی نیز دولت عراق حتی بیش از دولت ما میل داشت شوروی را در رویدادهای ایران دخیل معرفی کند.

9- برای عراق انجام اقدامات داخلی به‌گونه‌ای که پاسخگوی برداشت‌های دولت آن از رویدادهای خارجی باشد امری غیرعادی نیست. در این رابطه، طرز برخورد و سیاست رژیم عراق در قبال جمعیت غالب شیعی بسیار ابهام‌آمیز بوده است. در این رژیم حمایت سخاوتمندانه از فعالیت‌های مذهبی شیعه با سرکوب شدید هرگونه ابراز عقیده سیاسی مخالف توأم بوده است. رژیم معتقد نیست که با یک نهاد مذهبی نیرومند شیعه و یا نخبگان سیاسی شیعی سرکوب شده‌ای روبروست که قادر به مصالحه با آنها نباشد.

عراقی‌ها همچنین استدلال می‌کنند که در کشور آنها در اثر مدیریت سوسیالیستی از گرد آمدن ثروت بیش از حد و یا فقر بسیار برخلاف آنچه که تحت رژیم شاه پدید آمده بود، ممانعت به‌عمل آمده است. علاوه بر این رژیم دارای یک مکانیزم کنترل سیاسی به نام حزب بعث می‌باشد، در حالی که دولت نیز تجهیزات دیگر مختص به خود را داراست و می‌تواند در قبال اقداماتی که برای بعضی از گروههای خاص محبوب نیست، حمایت کافی را بسیج نماید.

10- معذالک اخیرا متوجه اقداماتی شده‌ایم که هدف درازمدت آنها از بین بردن نارضایتی در میان شیعیان است. تحت‌عنوان سوسیالیسم بعثی، منابع عمران اقتصادی از پروژه‌های صنعتی ظاهر فریب منحرف و به مسکن، بهداشت، و آموزش و پرورش به منظور نشان دادن علاقه به ایجاد عدالت اجتماعی اختصاص یافته است. طبقات فقیرتر شیعی نیز از این وضع منتفع خواهند شد. قمار ممنوع اعلام شده است.

فعالیت‌های مذهبی مسیحیان که دارای لحن مذهبی است سرکوب می‌گردد. مبارزه علیه کمونیست‌های محلی که در گذشته نیز سعی داشته‌اند در میان شیعیان به سازماندهی بپردازند، گسترش و شدت یافت و بنا به گزارشها شامل اعدام‌های جدیدی نیز گردید.

11- حتی پس از شیوع خشونت فرقه‌گرایی در ترکیه، شواهد موجود حکایت از آن دارد که عراق خود را آماده کرده است تا با شیوع نارضایتی شیعیان ایران به داخل عراق مبارزه نماید. ولی ما فکر می‌کنیم که سرکوب کمونیست‌های محلی ناشی از این باور است که حزب توده به‌طرز موفقیت‌آمیزی انقلاب را به ملاهای ایرانی آموخته و اگر به کمونیست‌های عراقی نیز فرصتی داده شود همین کار را در عراق خواهند کرد.

12- تشدید اقدامات امنیتی داخلی از طرف رژیمی که برای توسل به روش‌های پلیسی به بهانه خارجی نیاز ندارند، در پاسخ به بی‌ثباتی منطقه‌ای امری عادی است. عراق در سیاست خارجی خود ظاهرا به رشد خطر نفوذ شوروی از کابل تا آدیس‌آبابا پی برده ولی نمی‌داند که چگونه باید در برابر آن پاسخ و عکس‌العمل نشان دهد. آزادی از سلطه بیگانه یکی دیگر از شعارهای مهم بعثی است، و تمام قدرت‌های بزرگ را خطری در قبال حاکمیت ملل عربی به حساب می‌آورد. آنچه عراق نمی‌خواهد احتمالاً تزریق نفوذ متقابل آمریکایی است. گذشته از سؤظن عمیق دولت عراق نسبت به اهداف آمریکا،

عراقی‌ها ظاهرا به این نتیجه رسیده‌اند که بازگشت و یا حضور جدید دولت آمریکا در نقاط تحت نفوذ شوروی به شوروی و هم‌پیمانانش بهانه‌ای خواهد داد تا نفوذ خود را گسترش دهند. برعکس، صدام حسین از اصول و عقاید عدم تعهد و چند قطبی قدرت به‌عنوان وسیله‌ای در ممانعت از گسترش نفوذ قدرت‌های بزرگ یاد کرده است 13- عکس‌العمل عراق در برابر سفر یک اسکادران اف - 15 به عربستان سعودی حکایت از همین معنی دارد. علیرغم تمایل دولت عراق به بهبود روابط با عربستان سعودی، عکس‌العمل عمومی آن شدیدا منفی بود. در یک سرمقاله که ظاهرا نشانگر طرز تفکر عالی‌رتبه‌ترین مقامات رژیم عراق است، روزنامه حزب بعث این سفر را «تحریک و پوشش مداخله‌ای نامید که سرانجام به صورت نظامی در خواهد آمد و راه را برای نفوذ امپریالیست و صهیونیست هموار خواهد کرد، و با تحمیل حمایت و ایجاد شکاف در موضع عربی اهداف تهاجمی و توسعه‌طلبانه دشمنان ملل عربی را تحقق خواهد بخشید.» به‌طور کلی این سرمقاله به دیگران در برابر تلاش‌های دولت آمریکا به منظور بهره‌برداری از بی‌ثباتی منطقه در جهت جبران شکست‌های وارده بر منافع آمریکا در اجلاسیه عربی بغداد هشدار داده است. این سرمقاله عناصر اصلی این تلاش را ایجاد تفرقه در صفوف اعراب عنوان کرده است.

14- در تطبیق ایدئولوژی بعثی و خطری که بی‌ثباتی منطقه در جهت افزایش مداخله قدرت‌های بزرگ ایجاد می‌کند، عراق ترجیح می‌دهد که نسبت به اوضاع سریعا رو به دگرگونی آسیای غربی پاسخی نشأت گرفته از ناسیونالیست عربی ارائه دهد. در قبال حرکت‌های سیاسی مصر و سقوط جبهه متحد عربی در برابر اسرائیل نیز به سیاست جدیدی نیاز پیدا کرده است. در تاریخ یکم مهر ماه، شورای فرماندهی انقلابی از یک ابتکار در سیاست خارجی عراق به منظور مبارزه علیه قرارداد کمپ دیوید پرده برداشت.

عظیم‌ترین اهداف بیان شده آنان یعنی حضور نظامیان عراق در ارتفاعات جولان و کمک جنگی سالانه 9 میلیارد دلاری، و وقایع بعدی نشان داد که رهبریت عراق ضرورت انعطاف‌پذیری را دریافته و قادر است زمان‌بندی آن را موذیانه تعیین نماید. اجلاس بغداد، ترک مخاصمه عراق - سوریه و بهبود در روابط عراق و همسایگان عرب محافظه‌کارش نتایج ناشی از این درک و برداشت بوده است. در همان حال که به پیروی از روش ارتدادی و شرقی خود ادامه می‌داد، دولت عراق برادران عرب دارای نظام‌های مختلف سیاسی را به صبر و بردباری بیشتر دعوت کرده است.

15- سیاست انعطاف‌پذیری جدید عراق (که به نظر ما از حکم میانه‌روی بهتر است) در متحد ساختن اعراب علیه قرارداد کمپ دیوید موفقیت بیشتری نشان داد و به‌عنوان یک ضد حرکت در ایجاد بی‌ثباتی در آسیای غربی ظهور نکرد. معذالک، نخبگان مادی‌گرا و سوسیالیست عراق در موضعی هستند که اگر بخواهند، می‌توانند با سنت‌گرایان و تجارت پیشگان شبه جزیره عربی و خلیج در ممانعت از گسترش بیماری که ممکن است برای همه آنها مضر باشد همکاری نمایند. این فاجعه چه دارای ترکیب تعصب‌گرایی مذهبی، اعتراض و اجتماعی و یا نفوذ شوروی باشد. به هر حال برای رژیم‌های عربی خواستار وضع موجود که عراق نیز در زمره آنها درآمده خطرناک تلقی می‌گردد.

16- تأثیر آنها بر سیاست دولت آمریکا: عکس‌العمل عراق در رابطه با بی‌ثباتی منطقه‌ای برای ما قابل تحمل نیست، البته در صورتی که توجه بسیاری به آن معطوف داریم. از نظر داخل، ما باید انتظار تداوم تخلف از حقوق بشر را که شاخص اصل رژیم‌های تمام تاریخ عراق بوده را داشته باشیم، لیکن این تخلف

در رژیم کنونی از سنگدلی و نظم بیشتری برخوردار خواهد بود. از طرف دیگر، مجمع حقوق بشر در رابطه با مسکن، ایجاد کار بیشتر، آموزش و پرورش و بهداشت بهتر افزایش خواهد یافت چون برنامه‌ریزان سوسیالیست عراق بر نیازهای انسانی تأکید بسیار کرده‌اند. از نظر خارجی، عراق سعی خواهد کرد طبق نظریه خود در مورد مسائل فلسطین و خلیج اعراب را متحد سازد. و همین کار بیش از همه به ضرر ما خواهد بود. به احتمال بسیار عراق در قبال اعمال نفوذ آمریکا در منطقه عکس‌العمل نشان خواهد داد.

عکس‌العمل‌های عمومی آن در رابطه با حرکات مشابه شوروی، که عراق از نظر نظامی به آن وابسته است، ضعیف‌تر خواهد بود، اما عراق سعی خواهد کرد با اقدامات مشترک عربی نفوذ شوروی را محدودتر نماید.

سیاست عراق در قبال کردها

10 خرداد 1358 - 31 می 1979 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 1204 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی عطف به: گزارش شماره 1179 کردها و مسکو موضوع: سیاست عراق در قبال کردها 1- (خیلی محرمانه) گزارش مرجع، که از نظر ما بسیار خوب بود، اظهار می‌دارد که «سفارت آمریکا در بغداد معتقد است که عراقی‌ها مشکل موجود را به این امید که خودبخود از بین برود نادیده می‌گیرند.» با وقوف به مشکلات موجود بر سر راه بیان خلاصه چند مطلب پیچیده در چند صفحه، در رابطه با این نحوه برداشت از نظرات دفتر حفاظت منافع آمریکا شگفت‌زده شده‌ایم. سیاست عراق یک سیاست نادیده‌گیری توأم با محبت نیست بلکه طی آن نیروهای نظامی خود را با سیاست‌های اقتصادی سخاوتمندانه‌ای در مناطق کردنشین بکار گرفته است. به نظر ما گزارش سال گذشته سرویس اطلاعاتی آمریکا همین مسئله را تداعی می‌کند و مایلیم در این زمینه بخصوص به پیام‌های زیر توجه بیشتری معطوف شود: 1977 بغداد الف - 62، 1978 بغداد 565، 1978 بغداد 1227، 1978 بغداد 2440، بغداد 406، بغداد 589، بغداد 648، بغداد 668، بغداد 857، بغداد 877، بغداد 929، و بغداد 972.

2- (خیلی محرمانه) دفتر حفاظت منافع آمریکا در موقعیتی قرار ندارد که بتواند اظهار دارد که شوروی سیاست عدم مداخله خود را در مناطق کردنشین حفظ کرده است. ولی از نقطه‌نظر بغداد، چنین به نظر می‌رسد که روسها از برهم زدن ثبات رژیم کنونی ایران سود می‌برند و روابط دیرین حزب توده و اکراد ممکن است وسیله مفیدی برای اجرای این سیاست باشد. علاوه براین، در دوران جاری سرکوب حزب کمونیست عراق توسط حکومت این کشور، مسکو ممکن است حداقل خواسته باشد امکانات ایجاد وقایع ناگوار در کردستان عراق را توسط خود به بغداد گوشزد نماید. گذشته از آنکه روسها فعالانه به جدایی‌طلبان کردستان عراق یا ایران کمک می‌کنند، بسیاری از ناظران این‌گونه کمک‌های شوروی در این منطقه را سرسری می‌گیرند و عراقی‌ها به ادعاهای شوروی مبنی بر عدم مداخله در این منطقه اعتبار چندانی نمی‌دهند.

3- (خیلی محرمانه) گزارش رادیوی ملی ایران نیز از «بغداد» به‌عنوان رهبر جبهه پایداری یاد می‌کند.

«در حالیکه دولت ایران کلاً با سیاست‌های جبهه پایداری موافق است و نقش عمده‌ای در مخالفت با قرارداد صلح مصر و اسرائیل ایفا کرده است، لیکن عراق دیگر عضو کنفرانس نیست چون پس از خروج از آن بار دیگر به آن نپیوسته است. مک

عراق و ترکیه: همکاری در مورد مسئله کردها

30 خرداد 1358 - 20 ژوئن 79 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 1334 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: عراق و ترکیه: همکاری در مورد مسئله کردها 1- (تمام مطلب خیلی محرمانه است) 2- مقام سیاسی سفارت ترکیه در تاریخ 24 خرداد ماه اظهار داشت که دولت ترکیه ظاهرا در مخالفت خود با همکاری با دولت عراق در مورد مسئله کردها (تلگرام مرجع) تجدیدنظر کرده است. منبع مزبور اظهار داشت که افزایش میزان ناآرامی کردها در شرق ترکیه احتمالاً سبب شده است که آنکارا از پیشنهاد عراق استقبال نماید.

(تذکر: علاقه ترکیه به جلب کمک‌های مالی عراق نیز احتمالاً در این تجدیدنظر نقش مهمی داشته است.) ترکها استقرار افسران رابط عراقی را در خاک ترکیه و در مجاورت مرز عراق پذیرفته‌اند، و افسران رابط ترکیه نیز به شمال عراق فرستاده خواهند شد. منبع اظهار داشت که ترکها علاوه بر این پیشنهاد پیشین مربوط به آموزش افسران عراق در مدرسه امنیتی ترکیه را که نپذیرفته بودند اکنون «مورد تجدیدنظر» قرار داده‌اند. در مورد این موضوع هنوز تصمیمی اتخاذ نشده است، لیکن مقامات ستادی ترکیه که با عراقی‌ها در آنکارا ملاقات کرده‌اند قول داده‌اند که تا حد امکان این مسئله را پذیرا شوند. مقام سفارت گفت که هنوز در نتیجه این گفتگوهای نویدبخش نفع مالی نصیب ترکیه نشده است، لیکن وی در نتیجه مشاهده پاسخگویی عراق به نگرانی‌های ترکیه در این مورد نیز امیدوار است.

3- منبع اظهار داشت که انعطاف‌پذیری جدید دولت متبوع وی در مورد مسئله کردها در طول سفر اخیر معاون وزیر خارجه ترکیه آکان به ایران در اواخر اردیبهشت ماه نیز مشهود بوده است. گرچه سفارت هنوز اطلاعاتی مربوط به توافق‌های انجام شده در تهران بدست نیاورده، ولی منبع مزبور مطمئن است که ترکها حداکثر تلاش خود را به کار گرفته‌اند تا در مورد منطقه مرزی سه جانبه حداکثر همکاری مبذول گردد. پک

عراق و اردن روابط خود را «بهبود» می‌بخشند

11 مهره ماه 1357 - 3 اکتبر 1979 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 2092 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: عراق و اردن روابط خود را «بهبود» می‌بخشند 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- فالح طویل سفیر اردن گفت که در سفر اخیر خود به امان در اوایل مهر ماه شنیده است که دولت اردن در نظر دارد به منظور «بهبود» روابط خود با عراق، ایجاد «کمیته‌های مشترک» را درخواست نماید. گرچه این نظریه اردن هنوز بطور رسمی به عراقی‌ها اعلام نشده، طویل ادعا می‌کند که دولت عراق این پیشنهاد را خواهد پذیرفت. چون این روزها همه دارای کمیته‌های مشترک هستند. دولت اردن ظاهرا در نظر دارد آنها را مانند کمیته‌های مشترک اردن و سوریه تشکیل دهد، لیکن طویل نمی‌توانست (یا نمی‌خواست) در مورد حوزه مسائل مورد نظر برای کمیته‌ها گفتگو نماید.

3- در تشریح این مطلب که دولت اردن به وسیله توجه دولت عراق به گسترش روابط دو کشور به این کار ترغیب شده، طویل اظهار داشت که رویداد اخیر نشانگر اهمیتی است که دولت اردن برای این موضوع

قائل است. در سال 1335 پدر شاهزاده رعد یعنی زید 2000 جریب زمین را در ابوغریب (در خارج از بغداد) خریداری کرد و پس از آن مجبور شد این زمین را به همراه حساب بانکی نیم میلیون دیناری خود به دنبال انقلاب ضد هاشمی QUTI رها سازد. تقاضاهای مکرر زید و رعد به رهبران عراق مبنی بر بازگرداندن این املاک برآورده نشد، تا اینکه صدام حسین رئیس جمهور شد. شاهزاده رعد بار دیگر تقاضای خود را در اواخر تابستان مطرح کرد و صدام حسین نیز به وی اطلاع داد که زمین مزبور و پول مذکور آزادانه در اختیار وی قرار دارد. طویل گزارش داد که کاخ از پاسخ سخاوتمندانه صدام، بخصوص که اعضای اخراجی خانواده سلطنتی عراق را نیز در بر می‌گرفت خوشحال شده است.

4- اظهارنظر: دولت عراق به جلب توجه اعراب و دیگر کشورهای غیرمتعهد با استفاده از چاپلوسی و منابع مالی ادامه می‌دهد تا بتواند در کنفرانس‌ها و گردهمایی‌های آتی بین‌المللی از آنها استفاده کند.

برآورده کردن تقاضای خانواده سلطنتی در اردن بدون شک راه بی دردسری است در جهت افزایش قروض اردن، در عین حال این امر تلاش اردن را در جهت تضمین مکان مورد توجه خود در میان اعراب تحقق می‌بخشد. گرچه طویل قبلاً در پست‌های خود به امور سیاسی وزارت خارجه اردن دسترسی نداشت، ولی در پست کنونی سفارت ظاهرا به طرز تفکر اخیر اردن در مورد عراق واقف است. علی‌رغم گزارش علنی دولت اردن مبنی بر بهبود در روابط با عراق، پیشنهاد ایجاد کمیته مشترک از نظر ما بیشتر جنبه ظاهری دارد تا جنبه حقیقی و واقعی. پک

نظریات مربوط به اجلاس عربی

4 اکتبر 79 - 12 مهر ماه 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 2093 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: نظریات مربوط به اجلاس عربی 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- تقاضای شاهحسین در تاریخ 8 مهر ماه مبنی بر تشکیل اجلاسیه عربی عکس‌العمل رسمی عراق را تحریک نکرده لیکن فرصتی برای جامعه دیپلماتیک بغداد پیش آورده تا در مورد آن اظهارنظر نمایند.

همکار لیبیایی ما مدعی است که حسین موافق با شرکت در اجلاس دیگری است آن هم مشروط براینکه در آن اجلاس فقط به مسئله لبنان پرداخته شود.

3- طبق سؤظن ما عراق مایل است بغداد محل اصلی برگزاری اجلاس عربی باشد، چون موقعیت درون عربی عراق حائز اهمیت بسیار است. برگزاری اجلاس جدید در جایی دیگر غیر از بغداد سبب می‌گردد که وجهه عراق به‌عنوان رهبر اردوی عربی ضد کمپ دیوید از بین برود. لیکن از آنجا که قطعنامه‌های بغداد خواستار تشکیل اجلاس سالانه شده است، عراقی‌ها می‌توانند بدون مصالحه پیرامون منافع خود به وظایف خود عمل کرده و در اجلاس تنها یک موضوع (مسئله لبنان) را عنوان کنند تا با سیاست کلی اعراب و بخصوص نپذیرفتن قرارداد کمپ دیوید که در نوامبر گذشته مطرح شده بود، تداخل ننماید. پک

انزوای عراق از کنفرانس طائف

24 اکتبر 79 - 2 آبان 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 2237 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: انزوای عراق از کنفرانس طائف 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- دیپلمات‌های عربی در بغداد ارتعاشات ناشی از انزوای دولت عراق از کنفرانس وزیران خلیج در طائف را که در 24 مهر ماه تشکیل شده بود، احساس می‌کنند. معاون نخست‌وزیر و وزیرخارجه کویت در تاریخ 28 مهر ماه سفر کوتاهی به بغداد انجام داد تا بنا به درخواست همکاران خود در خلیج دولت عراق دلجویی نماید. وی بنا به گزارش اظهار داشته است که گرچه دولت‌های خلیج مایل به استفاده از دیدگاههای عراق در کنفرانس بوده‌اند، ولی به این نتیجه رسیده بودند که حضور عراق توجه ایرانیها را به خود جلب و کنفرانس را از لحن و رنگ ناشایست ضد ایرانی برخوردار خواهد کرد. تنها راه جلوگیری از این کار مستثنی ساختن عراق از کنفرانس بوده است. کویت به عراق اطمینان داده است که مسئله امنیت خلیج با جدیت مورد بحث قرار نگرفته است، بنا به گزارش، وی به صدام گفته بود که مسئله امنیت خلیج باید در حضور دو قدرت بزرگ نظامی منطقه یعنی ایران و عراق مطرح گردد.

3- در مصاحبه روز بعد باالثوره، وزیر خارجه سعدون حمادی اظهار داشت که گرچه عراق مخالف بهبود روابط کشورهای عربی با یکدیگر نیست، ولی هنوز هم مخالف تشکیل «بلوک عربی» می‌باشد.

گرچه این بیانات در متن کلی مذاکرات خلیج و جامعه اروپایی مطرح شده بود (که عراق را نیز در بر می‌گیرد) همکاران عرب ما در اینجا معتقدند که حمادی از منزوی شدن خود در اجلاس مزبور اظهار نارضایتی کرده است.

4- اظهارنظر: درست است که عراقی‌ها باید از توضیحات ارائه شده راضی باشند، لیکن ظاهرا از اینکه به‌عنوان رهبر خلیج با آنها برخورد نشده اظهار ناراحتی می‌کنند ولی عراق احتمالاً این ناراحتی خود را پنهان خواهد کرد. عراق که خود را حامی خلیج اعلام کرده است، اجازه نخواهد داد که انزوای وی از طائف تأثیر منفی بر روابطش با دیگر اعضای خلیج بگذارد. پک

بازدید شاه حسین از بغداد عطف به: بغداد 2092

28 اکتبر 79 - 6 آبان 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 2258 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: بازدید شاه حسین از بغداد عطف به: بغداد 2092 1- (طبقه‌بندی نشده) شاه حسین به همراه نخست‌وزیر بدران، رئیس دربار شرف و وزیر مشاور در امورخارجه ابراهیم در تاریخ 2 - 1 آبان ماه از بغداد بازدید نمود. در این توقف که کمتر از 24 ساعت به طول انجامید (ولی رسما توقف «دو روزه» عنوان گردید) صدام و شاه حسین پس از صرف ناهار به مدت دو ساعت و نیم با یکدیگر ملاقات نمودند. نمایندگان طرف عراقی عبارت بودند از نایب رئیس شورای فرماندهی انقلاب عزت ابراهیم، وزیر خارجه حمادی، دبیرکل شورای فرماندهی انقلاب سرهنگ طارق حمید العبدالله. مطبوعات حاضر بودند لیکن حجم گزارشاتشان چندان نبود و تنها فهرست کلی موضوعات مورد بحث را گزارش کرده بودند که عبارتند از: مسائل جاری عربی، تقویت روابط دوجانبه و هماهنگی دوجانبه به نفع ملل عربی، سخنرانی کوتاه قبل از عزیمت حسین تنها حاوی اشاره‌ای به

همکاری اعراب در اجلاس آتی بود.

2- (خیلی محرمانه) اظهارنظر: پس از تعمق قابل ملاحظه در میان همکاران عربی در مورد نتیجه احتمال سفر حسین، فقدان اطلاعات جامع و قاطع، که برای دستگاههای شایعه‌پراکنی حائز اهمیت است، نشان داد که این وضع چندان رضایت‌بخش نیست. عدم صدور بیانیه مشترک (که معمولاً وسیله اعراب بازدیدکننده استفاده نمی‌شود مگر آنکه موضوع مهمی مورد نظر باشد) و این واقعیت که از سفیران عربی برای استقبال از حسین و شرکت در ضیافت شام صدام دعوت نشده بودند، چنین می‌نماید که این دیدار کاملاً براساس روابط دو جانبه صورت گرفته است. دریافته‌ایم که دولت اردن خواستار بهبود بیشتر «روابط از طریق ایجاد» کمیته‌های مشترک شده است، عدم انتشار اطلاعیه در این خصوص حکایت از آن دارد که عراقی‌ها یا از این نظریه چندان حمایت نکرده و یا آن را رد کرده‌اند. تعمق‌های دیگر نشانگر نقش میانجی‌گری ناموفق حسین بین سوریه و عراق است. سفر دو روز قبل وی به دمشق این نتیجه‌گیری را اجتناب‌ناپذیر می‌سازد. اطلاع یافته‌ایم که موضوع روابط عراق و سوریه مورد بحث قرار نگرفته، ولی ممکن است براساس تک به تک مطرح شده باشد.

3- (خیلی محرمانه) پذیرش این مسئله که موضوعات مورد بحث این ملاقات را مواضع هماهنگ اجلاس آتی عربی و اوضاع جنوب لبنان تشکیل می‌داده‌اند، معقول‌تر به نظر می‌رسد. هنوز نتوانسته‌ایم با اردنی‌های مستقر در اینجا گفتگو نماییم تا ببینیم آیا آنها می‌توانند بعضی از برداشت‌های منفی را خنثی سازند و معتقدیم که بهترین اطلاعات را می‌تواند از طریق امان بدست آورد. پک

بازدید عرفات از عراق

از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 2280 خیلی محرمانه به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی - با اولویت 30 اکتبر 79 - 8 آبان 1358 موضوع: بازدید عرفات از عراق 1- (طبقه‌بندی نشده) یاسر عرفات رهبر ساف در تاریخ‌های 7 - 5 آبان همراه با دبیرکل جبهه آزادیبخش عربی عبدالرحیم عمر و سرپرست روابط خارجی فتح یعنی محمد ابومیضر از بغداد دیدار کردند. معاون نخست‌وزیر و سرپرست فرماندهی ملی فلسطین و دفتر نبرد مسلحانه نعیم حداد میزبان رسمی عرفات و تنها عراقی بود که در ملاقات چهار ساعت و نیمه با صدامحسین حضور داشت.

2- (خیلی محرمانه) عرفات در آبان 1357 به عراق آمده بود تا در اجلاسیه بغداد شرکت جوید، و بار دیگر در فروردین ماه در اجلاس پیگیری وزیران شرکت کرده بود. لیکن این اولین سفر وی در طول چند سال گذشته در مورد روابط دوجانبه می‌باشد. در مقایسه این سفر با سفرهای قبلی باید یادآور شویم که نماینده جبهه آزادیبخش عربی در اینجا برعکس همیشه که یکی از فلسطینی‌های «رام شده» عراق بود، این بار به‌عنوان عضو هیئت نمایندگی ساف شرکت کرده است. در واگذاری مسئولیت‌های میزبانی به حداد، ظاهرا دولت عراق سعی کرده است که عرفات را به‌عنوان رئیس کشور نپذیرد که این موضوع مخفی نخواهد ماند.

3- (خیلی محرمانه) گرچه در مورد ملاقات صدام با عرفات اطلاعات چندانی به ما نرسیده ولی زمان غیرعادی که آن توجه قابل ملاحظه‌ای را بخود جلب کرده است. اعلامیه‌های عمومی نشان از آن دارد که موضوع اصلی این ملاقات «ایجاد هماهنگی» در تدارک اجلاسیه عربی بوده است، درست مانند ملاقات

هفته گذشته شاه حسین موضوع آشکار دیگری که باید درک شود مسئله منازعه و مشاجره عراق و سوریه است که در متن مسائل داخلی اعراب سبب منزوی شدن عراق (و حتی اردن) از کنفرانس طائف 24 مهر ماه گردید.

4- (خیلی محرمانه) مقایسه متون تهیه شده از مصاحبه تلویزیونی عرفات توسط صدای فلسطین و آژانس خبری بین‌المللی نشان می‌دهد که لبنان مهم‌ترین موضوع مورد بحث بوده است. عراق ظاهرا بر برنامه کار محدود اجلاسیه عربی (مرجع ج) پافشاری می‌کند. اما با قضاوت پیرامون اظهارات صدای فلسطین، عرفات نیز شدیدا با عراق در این مورد مخالفت می‌ورزد.

5 - (خیلی محرمانه) دیگر نگرانی قابل ملاحظه عراق بدون شک لغزش تدریجی و غیرقابل پذیرش عرفات در جهت میانه‌روی است که در ابتکارات اروپایی وی نیز مشهود است. بسیاری از همکاران دیپلماتیک ما فرض را بر آن قرار داده‌اند که از عرفات خواسته شد که به «اصول بغداد» پای‌بند باشد، و در مذاکرات مربوط به خاورمیانه جبهه متحد را حفظ نماید.

به همین ترتیب، ما معتقدیم که عرفات نماینده جبهه آزادیبخش عربی را همراه آورده است تا اعتبارات خود را در رابطه با تندروی ثابت کند. در واقع، شایعات جاری حکایت از آن دارند که ملاقات‌های صدام و عرفات و شاهحسین و صدام موجب خواهد شد که اجلاسیه عربی قطعنامه‌های بغداد را بار دیگر تأیید کرده و اتحاد اعراب را در برابر قرارداد کمپ دیوید و پیمان ناشی از آن نشان دهد.

6- (خیلی محرمانه) اظهارنظر: در مورد موضع عرفات و حسین در مورد هدف مذاکراتشان در قبال مذاکرات خودمختاری تفسیرهای بسیار لیکن نادرستی شده است. بسیاری معتقدند که این مذاکرات سرانجام موجب پدید آمدن یک فرمول مشترک مذاکراتی خواهد شد، اما اعتراف می‌کنند که نه تنها با عراق به شدت مخالفت خواهد شد، بلکه وضع جاری مذاکرات خودمختاری زمن پیدایش ابتکار اردن / ساف را نامناسب می‌سازد. پک

عراق و سوریه

اسد وارد بغداد می‌شود

27 خرداد 1358 - 17 ژوئن 1979خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 13130 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: اسد وارد بغداد می‌شود 1- رسانه‌های عراق در مورخه 17 ژوئن پس از ورود اسد رئیس جمهور سوریه عصر دیروز مملو از اخبار مربوط به «اتحاد» بودند. روزنامه‌ها پر است از عکس‌های اسد و میزبانان عراقی و پوشش کلی خبر در حد بالایی است اگرچه به جزئیات مربوط به مطالب مورد مذاکره در ملاقات عصر روز 16 ژوئن پرداخته نشده است. روز اول سفر به واسطه درگیر بودن با مراسم استقبال در فرودگاه (که اسد از سوی بکر رئیس جمهور مورد استقبال قرار گرفت) ملاقات صدامحسین با اسد، اولین جلسه کمیسیون عالی سیاسی (متعاقب آن برگزاری کنفرانس مطبوعاتی) و ضیافتی به میزبانی بکر که در آن مقامات عالی رتبه و هیئت‌های دیپلماتیک حضور داشتند، نسبتا فشرده بود.

2- اگرچه اظهارنظرهای تفصیلی در خصوص پی‌آمدهای احتمالی گفتگوهای جاری مطرح نشده است، سعد قاسم حمودی طی اولین جلسه توجیهی برای ارباب جراید، عقیده عراق را مبنی بر اینکه اتحاد

دو حزب بعث سنگ بنایی است که اتحاد دو کشور باید بر آن اساس قرار گیرد، مورد تأکید قرار داد.

(نظریه: بنابراین چنین به نظر می‌رسد که اسد هنوز باید در مورد این نکته عقب‌نشینی کند). نکته مهم دیگر اظهارات بسیار محتاطانه اسد قبل از دور مذاکرات بود که در تلویزیون عصر عنوان گردید و در روزنامه الثوره بدون هیچ نظریه‌ای درج گردید. اسد از روی وظیفه‌شناسی تلاش می‌کند تا در مورد مسئله اتحاد سرسخت به نظر برسد اما در پایان سخنانش به نظر می‌رسد که از رفتار عجولانه اجتناب می‌ورزد. او متذکر می‌شود که این روند به‌طول خواهد انجامید و اینکه نباید هیچ «نقطه خالی» در روند نهایی اتحاد باقی بماند و نیز احتمالاً فقط یک مکانیسم که منجر به اتحاد واقعی می‌شود می‌تواند طی گفتگوهای جاری پایه‌ریزی گردد. اسد چنین نتیجه‌گیری کرد که پی‌آمد نهایی این دور از گفتگوها هنوز در حال بحث و فحص قرار دارد. (نظریه: در تلویزیون بکر رئیس جمهور عراق به نظر رسید از اظهارات اسد دلگیر شده باشد و تلاش می‌کرد غیر علاقه‌مند به این صحبت‌ها جلوه کند گویی که توجهی به سخنان او نمی‌کرد).

3- نظریه: البته خیلی زود است که پیش‌بینی نمود آیا مصالحه واقعی بین شوروشوق عراق برای اتحاد و برخوردهای محتاطانه سوریها بروز خواهد کرد یا خیر. قرار است ملاقاتی در صبح روز 17 ژوئن بین اسد، بکر و صدام صورت بگیرد که طی آن احتمالاً در خصوص فاصله‌ای که می‌تواند برای گفتگوهای جاری مانعی ایجاد کند، تصمیم‌گیری خواهد شد. حتی منابع پر حرف بغداد معمولاً در خصوص پیش‌بینی نتایج این مسئله مردد هستند.) پک

مذاکرات اتحاد بین عراق، سوریه: یک ارزیابی

اول تیر 1358 - 22 ژوئن 79خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در دمشق به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: مذاکرات اتحاد بین عراق، سوریه: یک ارزیابی 1- (تمام متن خیلی محرمانه می‌باشد) 2- خلاصه: اگر چه ثمره چندانی از آخرین ملاقات اسد - بکر در بوجود آوردن اتحاد بین سوریه و عراق انتظار نمی‌رفت ولی نبودن کوچکترین اثری از چهارچوبی استوار بر اساسنامه ناظران را در اینجا تقریبا به تعجب واداشته. بنا به اظهارات یک ناظر این ملاقات همان‌طور که آغاز شده بود یعنی با یک «اعلامیه برای اتحاد» به پایان رسید. مسئله اتحاد حزبی تکیه کلام دو طرف بود و عراقی‌ها تقصیر عدم پیشرفت را به گردن طرف مقابل می‌انداختند و اسد سرسختانه از دادن کوچکترین امتیازی امتناع می‌ورزید. به نظر ما این فرماندهی مشترک سیاسی چیزی بیش از یک کمیته عالی سیاسی شبیه به همان قرارداد همکاری مشترک که در اکتبر 1978 بوجود آمد نیست بلکه اسم دیگری برآن گذاشته‌اند.

تصمیمات اضافی جهت سازماندهی دوباره حزب و کمیته‌ها مبتنی بر اساسنامه و یک فرماندهی نظامی به نظر ما راه به جایی نمی‌برد. مهم‌ترین مسئله در حال حاضر این است که این نزدیک شدن مجدد سوریه و عراق قبل از آنکه اختلافات قدیمی آنها دوباره چهره خود را نمایان سازد چه مدت طول خواهد کشید.

پایان خلاصه.

3- زمینه: قبل از عزیمت اسد به بغداد در تاریخ 16 ژوئن برای ملاقات با بکر، بیشتر ناظران آگاه در دمشق اعلام موافقت در مورد یک فرمول برای وحدت قانون اساسی بین سوریه و عراق را پیش‌بینی نموده بودند ولی اتحاد دوباره دو جناح بعث، که از سال 1965 تاکنون از هم جدا هستند، مشکل‌ترین مسئله

جهت مصالحه دو طرف می‌باشد. این کاملاً آشکار بود که عراقی‌ها فشاری را در جهت اتحاد حزبی که بعدا حزب متحد شده را به‌طور مؤثر زیر کنترلشان بیاورد اعمال خواهند نمود بالعکس سوری‌ها که کاملاً از مقصد عراق آگاه بودند مصممانه برای دور نگهداشتن عراقی‌ها از این موضوع حساس به بغداد رفتند.

4- یک خبرنگار مطلع به ما گفته است که در طول سفر طارق عزیز یکی از اعضای شورای فرماندهی انقلاب عراق به دمشق درست قبل از ملاقات بغداد، او تمایل شدید عراق را در مورد حضور عبدالله الاحمر معاون دبیرکل فرماندهی ملی سوریه به همراه اسد با داشتن اختیار کامل برای مذاکره و گرفتن تصمیم در مورد اتحاد دوباره حزب اعلام نمود. ولی این تقاضا از جانب اسد با این پاسخ که او خود قادر به گرفتن هرگونه تصمیم در این زمینه است رد شد. در همین ضمن او (اسد) تقاضای خودش را به عزیز اعلام کرد: که تحت هیچ شرایطی هیئت اعزامی سوریه با اعضای فرماندهی ملی عراق و خصوصا با میشل عفلق که یکی از پایه‌گذاران حزب بعث می‌باشد ملاقات نخواهند نمود بنا به گزارشات رسیده عزیز از این ملاقات‌ها به‌عنوان یک گام عمده جهت آشتی دوباره یاد کرده است.

5- کنفرانس: در یادداشت شومی که اسد و همراهانش در تاریخ 16 ژوئن برای بغداد به جای گذاردند بنا به گزارشات، عراقی‌ها فرمول‌های متعددی را جهت ترغیب نمودن اسد برای اتحاد حزبی و وحدت ارائه نموده‌اند طبق گزارشات رادیو مونتکارلو (آسوشیتدپرس لویس فارز، 30خبرنگار آسوشیتدپرس لویس فارز) که همراه اسد به بغداد رفت عراقی‌ها با ارائه برنامه توسعه 5 ساله -86 - 1981) خود نشان دادند که مبالغ چشمگیری سرمایه به سوریه اختصاص داده‌اند به علاوه آنها پیشنهاد نمودند که اسد رئیس جمهور دو دولت متحده شده و همچنین صدام و بکر هم معاونین او باشند. بالاخره بنا به گزارشفارز نکته‌ای که باعث نگرانی اسد شد پیشنهاد عراقی‌ها مبنی بر برگزیده شدن اسد و بکر به‌عنوان معاون دبیر کل حزب و میشل عفلق به‌عنوان دبیرکل حزب متحد بود.

6- فارز می‌گوید که عراقی‌ها اتحاد حزبی را شرط اصلی پیشرفت در جبهه‌های دیگردانسته از دادن هرگونه امتیاز خودداری می‌کردند. و اسد نیز از موضع خود تکان نخورد و نتیجه غیرقابل اجتناب پدید آمد:

از آنجایی مذاکرات کاملاً روشن بود که چنین مسئله‌ای مهم‌ترین مانعی خواهد بود که جلوی پیشرفت مذاکرات را حداقل بر روی کاغذ خواهد گرفت. ما از مطالب گفته شده به وسیله بکر در طول مذاکرات که در آنها از احتیاج برای اتحاد حزبی و وحدت قانون اساسی ذکر شده بود تعجب کردیم، و در مقابل آن اسد با دقت کامل از ذکر هرگونه مطلبی در رابطه با اتحاد حزبی اجتناب می‌ورزید.

اطلاعیه تصمیمات:

7- فرماندهی متحد: فرماندهی متحد که در اطلاعیه سیاسی مشترک 19 ژوئن سفارش شده بود ما را تکان داد زیرا این اطلاعیه چیزی بیش از تغییر نام کمیته عالی سیاسی که به موجب قرارداد اکتبر 1978 برای اتخاذ همکاری‌های ملی مشترک بوجود آمده بود، نبود. گرداننده وزارت امورخارجه در امور مربوط به غرب اروپا به ما گفت که اسد حتی تمایلی جهت معرفی اعضای فرماندهی مشترک نداشت ولی مطالبی در این مورد ابراز داشت و این هم احتمالاً به خاطر وانمود کردن پیشرفت در مذاکرات بوده است. با در نظر گرفتن مسئولیت‌های اضافی که به این کمیته محول گردیده است، این مسئولیت‌ها چیزی بیش از

دوباره تغییر دادن عبارات قرارداد عملکرد مشترک نمی‌باشد.

کمیته اتحاد حزبی:

محمد حیدر رئیس سوری این کمیته می‌باشد که هم عضو حزب ملی بعث و هم فرماندهی منطقه‌ای می‌باشد، خبر داریم که به اسد هم نزدیک می‌باشد وی در ژانویه 1979 به پرسنل تحت تعلیم حزب گفته است که آنان نباید در مورد اتحاد با عراق ناراحت باشند زیرا این مسئله هیچ‌گاه به وقوع نخواهد پیوست.

دیر یا زود سوریه دوباره با عراق به حالت جنگ در خواهد آمد. موضوع روشن است که هیچ‌گونه پیشرفتی از این کمیته حاصل نخواهد شد.

کمیته اساسنامه و فرماندهی نظامی واحد:

همانطور که قبلاً گزارش داده شده است مذاکرات حتی قبل از آخرین کنفرانس بر سر فرمول وحدت قانون اساسی در جریان بوده است. این مذاکرات بدون هیچ‌گونه شکی به‌طور نامحدود تا جایی که دو طرف بتوانند یک مصالحه آبرومندانه را تدارک ببینند ادامه خواهد یافت. گرداننده امور اروپای غربی وزارت امورخارجه براساس اطلاعات مناسبی که بدست آورده ما را مطلع نموده است که تأسیس فرماندهی نظامی واحد و مذاکرات بر سر مسئله رهبری نظامی بی‌معنا می‌باشد و راه به جایی نمی‌برد.

هیچ‌کدام از سربازان عراقی اجازه ورود به سوریه را نخواهند داشت. ما با این ارزیابی موافقیم.

8- دورنمای آینده: ما همراه با بقیه ناظران در دمشق انتظار چندانی در مورد نتیجه آخرین ملاقات اسد - بکر نداشتیم با وجود این ما از ناچیز بودن نتایج تعجب کردیم. برای مثال ما به این نکته اشاره می‌کنیم که برعکس قرارداد همکاری مشترک، اطلاعیه سیاسی هیچ مقامی را برای فرماندهی سیاسی معرفی نمی‌نماید و همچنین آن اطلاعیه تاریخی را برای ملاقات‌های مرتب و منظم رهبران مشخص نمی‌کند. این موضوع کاملاً روشن بود که اسد حاضر به متعهد شدن به چیزی که امکان دارد آزادی عمل سوریه را محدود کند نیست که در نتیجه همین مسئله باعث رفت و آمد زیاد او (اسد) در آینده شود. مهم‌ترین سؤال مطرح شده اکنون این است که سوری‌ها و عراقی‌ها از اینجا به کدام سمت می‌روند. باتوجه به اینکه هر دو طرف موضع سخت و مخالفی را در مورد اتحاد حزبی دارند هیچ‌گونه محلی برای مصالحه به نظر نمی‌رسد، تحت چنین شرایطی ما نمی‌دانیم که چه مدت دیگر عراقی‌ها حاضرند به این همکاریهای مالی و اقتصادیشان با سوریه ادامه بدهند. ارزیابی ما این است که این مسئله برای مدت زیادی قبل از ظهور دوباره اختلافات اساسی که عراق و سوریه را برای سالهای مدیدی از هم جدا نموده است طول نخواهد کشید، تا اینکه این ساختمان ظریف و کم مقاومت اتحاد را که بوجود آمده است از بین ببرد. همانطور که یک ناظر اظهار می‌دارد، مذاکرات اسد - بکر همان‌طور که آغاز شده بود پایان یافت، با یک درخواست برای اتحاد.

مذاکرات وحدت عراق - سوریه

3 تیرماه 1358 - 24 ژوئن 1979خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: مذاکرات وحدت عراق - سوریه 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- مقام سیاسی لبنانی (حفاظت شده) به ما در تاریخ 31 خرداد اطلاع داد که سفارت وی از قول یک «منبع موثق رسمی عراقی» شنیده است که صدام حسین به‌طور محرمانه در اواسط خرداد به آلپو رفته است تا در مورد اجلاس اضطراری آتی با حافظ اسد گفتگو نماید. لبنانی‌ها نمی‌توانند دقیقا به خاطر آورند که این سفر در چه زمانی روی داده است، لیکن معتقدند که این سفر تقریبا در تاریخ 14 - 13 خرداد و در طول دیدار طارق عزیز از دمشق صورت گرفته است. بنا به اطلاعات لبنانی، صدام و اسد در محیط باز به مدت چهار ساعت با یکدیگر گفتگو کرده‌اند و طی همین ملاقات مشخص گردیده بود که اجلاس 26 خرداد نمی‌تواند پیام‌آور توافق آنچنانی بین آنها باشد.

2- طبق برداشت لبنانیها، صدام به اسد اطلاع داده است که عراقی‌ها نمی‌توانند وحدت قانون اساسی را بپذیرند مگر آنکه در ابتدا مسئله اتحاد حزبی حل شود. هر دو توافق کرده‌اند که در این مرحله امکان دست‌یابی به وحدت حزبی بسیار بعید است، لیکن معتقدند که وجود پیشرفت در مذاکرات وحدت عراق و سوریه امری ضروری است. در نتیجه، بنا به تفسیر و تعبیر لبنانی‌ها، صدام و اسد در مورد برگزاری اجلاس به توافق رسیده‌اند، لیکن گفتگوها تنها نقش مکانیزم حافظ حیثیت را خواهد داشت و در ظاهر حاکی از پیشرفت خواهد بود.

4- منابع لبنانی اظهار داشتند، که براساس همین توافق قبلی با صدام، حافظ اسد به محض ورود به بغداد تأکید کرده است که حصول به اتحاد بسیار دشوار است و شاید جلسات اجلاس بتواند مکانیزم طی طریق را بوجود آورد. لبنانی‌ها معتقدند که علی‌رغم نتایج محدود، عراقی‌ها خواستار تشکیل اجلاس بوده‌اند تا بتوانند فرصت اعمال فشار بیشتر بر اسد را به منظور تحصیل امتیاز بیشتر بدست آورده و به عموم بفهمانند که تنها عراقی‌ها هستند که حامی واقعی اتحاد عربی می‌باشند. لبنانی‌ها معتقدند که صدام و بکر مایل بوده‌اند که به خواست‌های اسد تن دهند چون عراقی‌ها فراهم آوردن زمینه همکاری نزدیکتر با سوریه را الزامی می‌دانند و در صورت لزوم مایلند مسئله وحدت را کنار بگذارند تا «شرایط عینی» تغییر نماید. لبنانی‌ها اظهار داشتند که علاوه بر فشار مربوط به منظور دستیابی به همکاری نزدیکتر با سوریه به دنبال قرارداد مصر و اسرائیل، و انگیزه عراق برای بدست گرفتن رهبریت اعراب عراقی‌ها به دنبال جنگ غصبی خود با ایران، بیشتر مایل به جلب جناح غربی به سوی خود می‌باشند.

5 - اظهارنظر: این سناریوی عثمانی - لبنانی چه واقعیت داشته و چه نداشته باشد، شک نیست که اجلاس 29 - 26 خرداد در بغداد نتیجه مهمی را بدست نداده است. از نقطه‌نظر بغداد، عراقی‌ها حداقل در حال حاضر، حاضرند صبر و بردباری بیشتری را به نمایش بگذارند تا در روند مذاکرات وحدت خللی پیش نیاید. گرچه عراق هنوز هم براصل وحدت حزبی به‌عنوان وسیله سلطه عراق بر «دولت متحده» اصرار دارد، لیکن صدام و بکر طفره رفتن اسد را (تا به حال) با خوشرویی پذیرا شده‌اند.

6- بنا به دلایل متعدد تاریخی و ناشی از رویدادهای اخیر، تأمل اسد در استقبال گرم از عراقی‌ها قابل توجیه است. ولی در بغداد چنین به نظر می‌رسد که شرایط ایجاد اعلامیه وحدت مهر ماه 1357 هنوز

تغییری نکرده است. احتمالاً به خاطر همین منافع مشترک است که عراقی‌ها سعی کرده‌اند در مرحله اول با سوریه در مورد ترک مخاصمه به توافق برسند و در کمال کینه‌توزی در مورد فرضیه اتحاد به چاپلوسی و چرب‌زبانی پرداخته، و در عین حال خواستار پیشرفت معتدل در زمینه آموزش و پرورش، بهداشت، کشاورزی و مجمع وکلا باشند. پک

روزنامه الثوره «مداخله در امور داخلی عراق را» مورد انتقاد قرار می‌دهد

4 تیرماه 1358 - 25 ژوئن 79خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 1377 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: روزنامه الثوره «مداخله در امور داخلی عراق را» مورد انتقاد قرار می‌دهد 1- (طبقه‌بندی نشده) الثوره مورخ 4 تیر ماه سرمقاله یک صفحه‌ای را که توسط دبیرکل اطلاعات دفتر صدام حسین یعنی صباح سلمان تحت عنوان «جبهه ملی: چگونه است و به کجا می‌رود» نوشته شده به چاپ رسانیده است. منظور اصلی بحث سلمان این است که رابطه حزب بعث عراق و حزب کمونیست عراق از مسائل داخلی عراق محسوب می‌گردد و حزب بعث هرگز در روابط خود با حزب کمونیست عراق مداخله خارجی را نمی‌پذیرد. گرچه در سر مقاله بر مداخلات خارجی تأکید شده است، ولی سلمان خاطرنشان می‌سازد که حزب کمونیست عراق در حال حاضر در جبهه ملی وطنی و خلقی باقی است:

حزب بعث این جبهه را اتحاد «تمام عناصر وفادار عراق» می‌داند و این امر سبب تقسیم قدرت از نظر حزب حاکمه بعث نمی‌گردد.

2- (طبقه‌بندی نشده) به منظور اثبات استدلال خود مبنی بر اینکه جبهه ملی وطنی و خلق نباید وجب از بین رفتن اختیارات حزب بعث عراق گردد، سلمان بیانیه صدام را پس از زندانی شدن وی به دنبال کودتای مهر ماه 1342 یادآور می‌گردد. در آن هنگام به صدام پیشنهاد شده بود که حزب اخیرا طرد شده بعثی و حزب کمونیست عراق می‌توانند به منظور در دست گرفتن قدرت جبهه متحدی تشکیل دهند.

صدام این پیشنهاد را رد کرده بود، چون در صورت همکاری حزب بعث و حزب کمونیست عراق، آنها باید با بوجود آوردن یک دولت ائتلافی در قدرت سهیم شوند. سلمان در ادامه یادآور ملاقات محرمانه صدام و پونومروف متخصص امور خارجی کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی در مسکو در سال 1349 می‌گردد، که طی آن پونومروف خاطرنشان ساخته بود که اگر حزب بعث با حزب کمونیست عراق هم‌پیمان نشود مسکو نخواهد توانست با عراق «رابطه دوستانه» برقرار سازد. صدام این مداخله را در سیاست داخلی عراق نپذیرفته بود. بعدها نیز، بنا به گفته سلمان در ملاقات محرمانه بین شاه و صدام در الجزایر در مهر ماه 1353، شاه مسئله فعالیت حزب کمونیست عراق را در منطقه خودمختار کردستان عراق مطرح کرده بود. صدام همان‌طور که به روسها اطلاع داده بود، به شاه نیز گفته بود که فعل و انفعالات بین حزب بعث و حزب کمونیست عراق از جمله مسائل داخلی این کشور بوده و به شاه ارتباطی ندارد.

3- (خیلی محرمانه) اظهارنظر: گرچه به استثناء اشارات مختصر به مذاکرات صدام، در مقاله سلمان مطلب جدید دیگری وجود ندارد، ولی ظاهرا هدف آن تأیید شدید اصل «عدم مداخله» می‌باشد. هنوز نمی‌دانیم که آیا شوروی و یا اروپای شرقی اخیرا نیز مانند گذشته با عراقی‌ها در این مورد مذاکره کرده‌اند یا نه، ولی فعالیت کمونیستی در عراق کاملاً خنثی شده است. روزنامه کمونیستی «طریق‌الشعب» که به مدت یک ماه در اسفند ماه 1358 تعطیل شده بود، هنوز هم در حالت تعلیق بسر می‌برد و گمان نمی‌رود که

فعالیت‌های خود را به زودی از سر گیرد.

4- (خیلی محرمانه) اخیرا شایع شده است که رژیم خیال ایجاد یک جناح طرفدار حزب بعث را در حزب کمونیست عراق در سر می‌پروراند، تا بتواند از تخیل مربوط به جبهه ملی وطنی و خلقی وسیع و پیشرفته حفاظت به‌عمل آورد. بنا به همین فرضیه، دولت عراق مایل است که فعالیت این روزنامه تا قبل از بوجود آمدن این جناح شروع نشود، تا روزنامه نیز به همین جناح واگذار گردد. به هر حال، پس از برخورد اخیر با جمهوری دمکراتیک خلق یمن مارکسیست، روابط عراق و شوروی توأم با تشنج شده و شایع شده است که روس‌ها می‌خواهند از طریق حزب توده و حزب کمونیست عراق در امور مناطق کردنشین مداخله نمایند، و دولت عراق نیز ظاهرا دریافته است که بهتر است علنا به روسها هشدار دهد که در صورت حمایت رسمی از حزب کمونیست، روابط رسمی بین دو کشور در معرض خطر قرار خواهد گرفت.

5 - (خیلی محرمانه) ولی، تأکید سلمان بر اصل عدم مداخله در امور عراق ممکن است دارای مصداقی مستقیم باشد. در حالی که رادیو تهران از شیعیان می‌خواهد که علیه رژیم بعثی شورش نمایند، این سرمقاله گویا از طرف صدام منتشر شده تا ایرانیها بدانند که عراق این‌گونه مداخلات را نیز در امور داخلی خود نخواهد پذیرفت. در این سرمقاله به مسکو یا تهران هشداری داده نشده، لیکن مفهوم آن واضح است.

پک

نزدیکی عراق و سوریه - یک ازدواج مصلحتی

وزارت امورخارجه - دفتر اطلاعات و پژوهشهاخیلی محرمانه گزارش شماره 1211 -15 تیرماه 1358 - 6 ژوئیه 1979(طبقه‌بندی نشده) نزدیکی عراق و سوریه - یک ازدواج مصلحتی (خیلی محرمانه - خلاصه) پس از سالها خصومت شدید که چندین بار به جنگ علنی نزدیک شده است رژیم‌های سوریه و عراق در پاییز گذشته فرآیندی از نزدیکی فعالانه را آغاز کردند. رهبران دولتی، حزبی و نظامی در هر دو کشور به‌طور علنی اکنون چند ماه است از وحدت سخن می‌رانند. معذالک شواهد متضادی از صمیمیت در هر دو طرف وجود دارد و گروههایی در هر دو کشور با وحدت ضدیت می‌کنند.

انگیزه اصلی برای نزدیکی ناشی از اوضاع جدیدی در خاورمیانه است که در نتیجه صلح مصر و اسرائیل و تا اندازه کمتری انقلاب ایران بوجود آمده است. ملاحظات تاکتیکی در اطراف، میل به اجتناب از انزوا در جهان عرب در بطن این سازش و آشتی قرار گرفته است. به جای آنکه اعتقاد عمیق به وحدت در میان باشد پیشرفت در راه وحدت عملی دشوار خواهد بود، زیرا چنین وحدتی فداکاریهای واقعی از لحاظ قدرت و حاکمیت را در برخواهد داشت که هیچکدام از طرفین حاضر نیستند به آن تن در دهند.

زمینه (طبقه بندی نشده) قبل از سفر حافظ اسد در اواخر اکتبر 1978 به بغداد، سوریه و عراق رقیب شدید یکدیگر بودند. کشمکش 12 ساله آنها به رغم چند کوشش سازش‌گرانه از سال 1970 تنها به مدتهای کوتاهی در سال‌های 1967 و 1973 در قبال جنگ با اسرائیل تحت‌الشعاع قرار گرفت.

(طبقه‌بندی نشده) عده‌ای از مسائل باعث جدایی بین دو کشور است.

رهبری حزب بعث (و حکومت) در هر یک از دو کشور مدعی داشتن ردای ارتدوکسی ایدئولوژیکی انحصاری است. در واقعیت اختلاف چنان مهمی وجود ندارد و علت نفاق رقابت‌های ملی و شخصی است.

این دو حکومت نسبت به کشمکش با اسرائیل برداشت‌های متفاوتی داشتند. سوریها در حالی که «روش قاطع و تند داشتند» قطعنامه شماره 338 شورای امنیت را پذیرفته و از طریق آن قطعنامه شماره 242 را نیز پذیرفتند و در سال 1974 به اتفاق اسرائیل در پیمان جداسازی نیروها شرکت کردند. عراقی‌ها قطعنامه‌های 242 و 338 را رد کردند و خواستار ادامه مبارزه مسلحانه با اسرائیل شدند.

انحراف جریان آب از رود فرات توسط سوریه در سال 1975 دو کشور را به لبه رویارویی نظامی نزدیک کرد و باعث قطع ارتباطات راه‌آهن و هوایی و بسته شدن خط لوله نفتی از میدانهای نفت عراق به دریای مدیترانه شد.

(خیلی محرمانه) دو کشور حملات تبلیغاتی نمایشی علیه یکدیگر به کار برده و مانورهای نظامی تهدیدآمیز و مبارزات براندازی علیه یکدیگر به راه انداختند سوریه عراق را به خاطر موجی از بمب‌گذاری و قتل‌های سیاسی که در 1976 آغاز شده بود متهم کرد. نشانه‌هایی وجود داشت که کردهای عراق از سوریه پشتیبانی دریافت می‌کنند.

سازش 1978 (طبقه‌بندی نشده) شایعات نزدیکی (بین دو کشور) از زمان سفر سادات به بیت‌المقدس در سال 1977 بالا گرفت ولی بغداد و دمشق همچنان به رقابت خود با یکدیگر ادامه دادند تا اینکه کنفرانس سران سه کشور آمریکا و اسرائیل و مصر در کمپ دیوید در ماه سپتامبر گذشته تشکیل شد. آنگاه آشکار شد که یک صلح جداگانه به واقعیت نزدیک می‌شود.

(خیلی محرمانه) صلح مصر و اسرائیل بدان معنی بود که ارتش سوریه که در بلندیهای جولان اهمیت خود را از دست داده و در لبنان گرفتار شده بود اکنون عملاً در مقابل اسرائیل تنها بود. بغداد و دمشق مواجه با چشم‌اندازی بودند که کشورهای میانه‌روتر هر چند دارای وزنه متقابل قابل اعتماد برای رد (صلح) نبودند معذالک با مصر هم‌صف خواهند شد. علاوه بر این عراق این پیمان صلح را به‌عنوان فرصتی برای مسلم ساختن نفوذ خود در میان اعراب پس از یک دوران طولانی از انزوا در نتیجه اقدامات سوریه و مصر تلقی می‌کرد. عراق همچنین متوجه شد که یک صف‌بندی نزدیک با سوریه برای او وزنه سنگین‌تری در ابتکارات دیپلماتیک ضد کمپ دیوید فراهم خواهد کرد.

(خیلی محرمانه) کنفرانس اسد و بکر در اکتبر سال 1978 علاوه بر اینکه نمایانگر نخستین کوشش واقعی در سازش ظرف بیش از ده سال بود، چارچوبی برای نزدیکی بین عراق و سوریه فراهم کرد. این چارچوب عبارت بود از تشکیل تعدادی کمیته برای هماهنگ کردن سازش در مرحله اول و سپس اقدامات بعدی در راه وحدت در خلال پاییز گزارش‌های تقریبا روزانه از جلسات کمیته‌ها و موافقت‌نامه‌ها و تصمیمات در تعدادی از زمینه‌ها می‌رسید.

عراقی‌ها و سوریها ضمن نقل کوشش‌های ناموفق سابق قصد خود را برای پیشروی کندتر و کاملتر و برقراری مجدد مناسبات عادی و آنگاه ایجاد همکاری نزدیکتر بین دو حکومت و دو حزب که مرحله

نهایی آن وحدت بود، اعلام داشتند. در جریان کنفرانس بکر و اسد به مسئله وحدت چندان اهمیتی داده نشد ولی به زودی پس از این کنفرانس موضوع وحدت توسط رهبران دو طرف از سرگرفته شد هر چند با مفاهیم کلی بدین معنی که به نسبت اهمیت رهبر احتیاط بیشتری در مورد وحدت ابراز می‌شد.

(خیلی محرمانه) همراه با کنفرانس سران دو کشور در مناسبات بین دو کشور بهبودی چشمگیری بلافاصله مشاهده گردید.

حملات تبلیغاتی قطع شد و همچنین مانورهای نظامی و حملات براندازی نیز متوقف گردید. عراق و سوریه به هماهنگ کردن کوشش‌های دیپلماتیک خود علیه تلاش کمپ دیوید برای صلح پرداختند.

(محرمانه) در ماههای بعد از جلسه ماه اکتبر مناسبات دوجانبه عادی شد و گامهای آزمایشی در راه وحدت برداشته شد:

ارتباطات راه‌آهن، هوایی و شوسه مجددا برقرار شد.

خطوط لوله نفتی از میدان‌های نفت کرکوک تا بندر بانیاس در سوریه مجددا گشوده شد.

عراق فورا نخستین قسط حدود 260 میلیون دلار سالیانه را که به‌عنوان سوبسید متعهد شده بود، پرداخت کرد. این تعهد در کنفرانس سران دو کشور صورت گرفته بود. (بدنبال پرداخت بعدی کمک پرداخت شده عراق جمعا به 160 میلیون دلار می‌رسد.) وزارتخانه‌های امور خارجه و کشور هماهنگی بعضی از جنبه‌های فعالیت‌های خود را آغاز کرده‌اند.

موافقتنامه‌های اقتصادی، فرهنگی و آموزشی منعقد شد که به‌عنوان پیشاهنگان وحدت قلمداد گردید.

تحولات اخیر (طبقه‌بندی نشده) در چارچوب نزدیکی که در اکتبر گذشته مورد توافق قرار گرفت خواسته شد که هر سه ماه یک مرتبه سران دو کشور برای خبرگیری از پیشرفت سازش با یکدیگر ملاقات کنند و دومین کنفرانس سران در روز 28 ژانویه در دمشق بین حافظ اسد از یک سو و صدام حسین نایب رئیس حزب بعث از سوی دیگر برگزار شد.

(خیلی محرمانه) هیچگونه اقدام چشمگیری در راه وحدت برداشته نشد، ظاهرا این جلسه با یک بن‌بست مواجه شد. صدامحسین خواستار وحدت احزاب بعث دو کشور شد. حافظ اسد طرفدار آن بود که ابتدا وحدت ساخت‌های حکومتی عملی شود. اختلاف‌نظرها با تعهداتی مبنی بر ادامه کوشش‌ها در هر دو زمینه بایگانی شد. از آن زمان به بعد هیچ‌گونه اقدام اساسی اعلام نشده است. چنین به نظر می‌رسد که مبارزه برای وحدت به یک زمین مسطح رسیده است. تاکنون این مبارزه با توجه به انگیزه سودهای تاکتیکی برای هریک از طرفین پیش برده می‌شد. برای اینکه این مذاکرات پیشرفت کند هر دو رژیم بایستی امتیازات اساسی به یکدیگر بدهند و گذشت‌های اساسی نسبت به یکدیگر قائل شوند و این امر ممکن است موجودیت هریک از این دو را به مخاطره اندازد.

(خیلی محرمانه) سازشی که تاکنون بدست آمده برای هریک سودهای محدودی داشته است.

نظامیان سوریه اکنون از پشتیبانی نیروهای مسلح عراق برخوردارند هر چند این امر تنها از نقطه‌نظر تئوری باشد. یک نوع هماهنگی مقدماتی در سطح عالی در مورد حمل و آذوقه‌رسانی به یک نیروی

عراقی در سوریه در صورتی که در مقابل اسرائیلی‌ها مورد لزوم باشد صورت گرفته است و لیکن این بدان معنی نیست که ظرفیت نظامی هریک از دو کشور واقعا بالا رفته است. علاوه بر این عراق می‌تواند برای اسلحه پول به سوریه بدهد، به ویژه از این نظر که کشورهای محافظه‌کارتر نفت‌خیز (عرب) از پرداختن پول بابت اسلحه شوروی ابا دارند.

اقتصاد سوریه سود خواهد برد. نفت بار دیگر از طریق خط لوله نفتی کرکوک - بانیاس در جریان است که بالنتیجه نفت ارزان قیمت‌تر برای پالایشگاههای سوریه فراهم کرده و درآمد حق ترانزیت نفت نیز به سوریه می‌رسد. راه خروجی اضافی نفت عراق امکانات بازاریابی نفت را برای عراق توسعه می‌دهد.

انزوای اولیه عراق ناشی از سیاست‌های رادیکال آن شکسته شده است. سازش با سوریه همراه با پیشبرد موفقیت‌آمیز کنفرانس سران دو کشور در بغداد و کنفرانس‌هایی در سطح وزارتی امتیاز بزرگی را برای رژیم بکر و حسین فراهم کرده است.

در حالی که اوضاع در ایران بتدریج روبه وخامت رفته عراقی‌ها برای همکاری و پشتیبانی کلی بیش از پیش چشم به سوریه دوخته‌اند.

(خیلی محرمانه) در زمینه سیاست خارجی هر دو کشور کارآیی بیشتری را در اجرای هدف‌های سیاسی خویش نشان دادند. همکاری سوریه و عراق در جریان کنفرانس سران دو کشور در اکتبر گذشته عامل مهمی در فراهم کردن پشتیبانی میانه‌روها در رد پیمان‌های کمپ دیوید و مجازات‌های تهدیدی علیه مصر به شمار می‌روند زیرا کشورهای میانه‌رو نتوانسته بودند این دو کشور مهم جبهه پایداری را در مقابل یکدیگر قرار دهند. این امر بار دیگر در ماه مارس در کنفرانس وزیران امور خارجه بغداد صورت گرفت هنگامی که مجازات‌هایی برقرار گردید و از آن زمان به بعد شتاب علیه مصر همچنان شدت یافت.

عراق و سوریه موفقیت دیگری در زمینه دیپلماسی در یمن بدست آوردند و ابتکارات آنها برای متوقف کردن جنگ بین یمن شمالی و یمن جنوبی مورد پشتیبانی سایر کشورهای عربی واقع گردید.

(خیلی محرمانه چنین به نظر می‌رسد که دو کشور همچنین در معامله با شورویها با یکدیگر همکاری کرده‌اند. احتمالاً این دو کشور می‌توانند به یکدیگر به نحو متقابلی درباره مسائلی نظیر اسلحه برای سوریه و اعمال فشار شوروی بر عراق بر سر تعقیب و آزار کمونیست‌های عراق از سوی حزب بعث به یکدیگر کمک کنند. کاهش توانایی شوروی در اعمال نفوذ بر رقابت بین این دو (سوریه و عراق) و همچنین کشورهای میانه‌رو عرب به هر دو این کشورها مجالی برای مانور با مسکو می‌دهد.

در حالی که شوروی‌ها از نزدیک شدن این دو کشور بیکدیگر پشتیبانی کرده‌اند، شوروی‌ها احتمالاً درباره فوائد این پشتیبانی به هدف‌های سیاست خارجی خود شک و تردید دارند.

آینده(خیلی محرمانه) سودهای دیگر از وحدت باید در مقابل خطراتی که ممکن است در برداشته باشد از سوی هر یک از طرفین سبک و سنگین شود.

دستگاه رهبری اقلیتی علوی در سوریه (که حافظ اسد را نیز در برمی‌گیرد) وحدت با عراق را یک نوع تهدیدی برای خود تلقی می‌کند. در هر دو زمینه پیشنهادی وحدت یعنی حکومت و حزب چنین تصور می‌شود که عراقی‌ها امتیازات مشخصی خواهند داشت (و این تصور صحیح است.)

حزب بعث عراق دارای انگیزه‌های مشخصی بوده و بسیار یک دست و از انضباط عالی برخوردار است. دستگاه رهبری غیرنظامی حزب را از طریق تصفیه و شستشوی مغزی تحت مهار در آورده است.

حزب در نظام حکومتی عراق یک عنصر ترکیبی مهمی بشمار می‌رود. این حزب از امتیازاتی که به وسیله یکی از مؤسسین بعث یعنی میشل عفلق که اخیرا سمت تشریفاتی دبیر کل را داراست و همچنین عده‌ای سرشناس دیگر از زمان دوران تأسیس حزب که بیشتر آنها سوری هستند برخوردار است.

برعکس، هدف اصلی حزب بعث سوریه مشروعیت بخشیدن دولتی است که قدرت واقعی سیاسی را از طریق یک ارتش در حد عالی سیاسی شده، اعمال می‌کند. حزب بعث سوریه فاقد انضباط است و شامل اعضای بسیاری است که از دوران‌های گذشته باقی مانده‌اند.

در صورت وحدت، جناح عراق قوه محرکه و انسجام خود را حفظ می‌کرد. از سوی دیگر سوری‌ها احتمالاً تجزیه شده و فاقد دستگاه رهبری می‌شوند. اعضایی که با رژیم اسد مخالفند در مقابل اسد با عراقی‌ها در یک صف قرار می‌گیرند. پس از یک دوران نسبتا کوتاه انتظار می‌رفت که عراقی‌ها کنترل یک حزب متحده شده را در دست بگیرند مگر اینکه رژیم اسد تصمیم بگیرد که به این وحدت پایان دهد.

جمعیت بزرگتر عراق در جریان مذاکرات مربوط به وحدت همیشه یک وجه امتیاز در بحث‌ها بوده است. بغداد نقشه‌هایی برای حکومت براساس نمایندگی نسبت به جمعیت عنوان کرده است. در حالی که دمشق با پیشنهادهایی جهت یک تصمیم برابری از نمایندگان مقابله کرده است. امتیاز دیگری که عراق دارد نفت آن است، در حال حاضر بغداد قسمت قابل ملاحظه‌ای از سوبسیدهای وعده داده شده به سوریه را به‌عنوان یک دولت خط مقدم جبهه می‌پردازد. در صورت وحدت با سوریه عراق قسمت بزرگ درآمد دولت را فراهم کرده و بدین ترتیب می‌کوشد تا به نسبت کمک داده شده خود، اعمال قدرت کند.

سرانجام سوریه باید درباره عواقب مستقر کردن تعداد زیادی از سربازان عراقی در خاک سوریه نگران باشد. تعداد نیروهای مسلح عراق بیشتر بوده و این نیروها از نیروهای سوری مجهزترند. حضور آنها در داخل سوریه یک نقطه مثبت مهم برای عراقی‌ها خواهد بود اگر عراق می‌خواست که در یک وحدتی، برتری داشته باشد.

ولی عراقی‌ها همچنین باید درباره مطلوب بودن وحدت شک و تردید داشته باشند. تاکنون عراقی‌ها توانسته‌اند خلوص ایدئولوژیکی رادیکال آرا بودند حفظ کنند. اگر عراقی‌ها با سوریه پیوند می‌داشتند خود را تحت فشار شدید برای سازش در مورد مواضع شدید جبهه امتناع و سوسیالیستی قرار می‌دادند.

یک نکته نگران کننده‌تر دیگر مربوط به پیوند دادن نظامیان تحت کنترل غیر نظامیان عراق با نیروهای مسلح سیاسی شده سوریه است. این وضع ممکن بود به بدتر شدن جدایی شدید حکومت و دستگاه نظامی که عراق توانسته است با تحمل زحمات فراوان در طول سال گذشته بسازد، منجر گردد.

هر یک از دو رژیم تحت تسلط اقلیت‌هایی از جمعیت کشور خود است. در سوریه علوی‌ها هستند که حکمرانی می‌کنند و در عراق سنی‌های عرب که حدود 25% از کل جمعیت را دارند، حکومت را به‌طور سنتی در دست دارند. هر دو گروههای رهبری‌کننده نسبت به آسیب‌پذیر بودن خود حساسیت دارند.

علوی‌های و به ویژه رفعت الاسد.

برادر حافظ اسد، رئیس جمهور اظهار نگرانی کرده، از اینکه عراق ممکن است بکوشد تا از اکثریت قاطع سنی سوریه بهره‌برداری کند. این دستگاه رهبری تاکنون همه نقشه‌های وحدت‌گرایانه‌ای را که

پایگاههای قدرت علویها را در حزب، ارتش و دولت تهدید می‌کند مسدود کرده است. می‌توان با آسودگی خاطر تصور کرد که حافظ اسد خود نیز در این نگرانی‌ها سهیم است. دستگاه رهبری بغداد نیز بنوبه خود آگاه است که انقلاب ایران احتمال فعالیت‌های نارضایی اکثریت شیعه جامعه را افزایش می‌دهد.

اعلامیه‌های اخیر ایران در پشتیبانی از شیعیان عراق، این نگرانی را تشدید می‌کند. نفوذی که علوی‌ها در نتیجه وحدت (بین سوریها و عراق) اعمال خواهند کرد، ممکن است اوضاعی را که هم‌اکنون فرار به نظر می‌رسد پیچیده‌تر نماید.

چشم‌انداز وحدت عملی بین عراق و سوریه امیدبخش نیست. برای هر دو رژیم سازش بین دو کشور به‌عنوان یک تاکتیک سودمند سیاسی آغاز شد. هر یک از طرفین از یک چنین سازشی سود برد ولی هیچکدام از طرفین حاضر نیست حتی اندکی از قدرتی را که دارا است و به دیگری تسلیم کند. معذالک تدابیر ویژه‌ای وجود دارد که چنانچه در عمل به مورد اجرا گذاشته شود به ناظران خارجی نشان خواهد داد که دو کشور درباره وحدت بین خود تمایلات جدی دارند:

نتیجه‌گیری(خیلی محرمانه) کنفرانس سوم سران دو کشور بین بکر و اسد از بیست‌وسه تا بیست‌وشش ژوئن در بغداد تشکیل شد.

حدس‌های زیادی زده می‌شد که این اجتماع منجر به یک نوع اعلامیه وحدت حتی در روی کاغذ خواهد شد و این حدسیات توسط رسانه‌های گروهی و اعلامیه‌های رسمی دامن زده می‌شد ولی در عوض رهبران دو کشور تشکیل یک «رهبری واحد سیاسی» را اعلام کردند. این رهبری واحد سیاسی ظاهرا یک هیئت هماهنگ‌کننده سیاسی بود با یک فرماندهی واحد نظامی که تحت فرمان آن قرار گرفته بود. وحدت حکومت و احزاب دو کشور موکول به مطالعات بیشتر از سوی کمیته‌های ویژه گردید.

این «رهبری واحد سیاسی» به جای آنکه گامی بیشتر در راه وحدت باشد، صرفا «یک کمیته عالی سیاسی» است که نام آن عوض شده است. فرماندهی واحد نظامی که به نحو مبهمی تشکیل شده و تحت کنترل دو رئیس جمهور قرار گرفته، ظاهرا تحول مهمی به شمار نمی‌رود زیرا هر دو هیئت برای پنهان نگهداشتن عدم پیشرفت در راه وحدت واقعی ایجاد شده‌اند.

علیرغم ناکامی در این کنفرانس سوم سران، مناسبات دو کشور احتمالاً در سطح هماهنگی نسبی کنونی باقی خواهد ماند. دمشق و بغداد هر دو احساس می‌کنند که در نتیجه پیمان صلح در معرض تهدید قرار گرفته‌اند و احساس می‌کنند که آنها می‌توانند با همکاری یکدیگر با چنین پیمانی به نحو مؤثرتری مقابله کنند. هر چند عوامل مشوقه دیگری برای همکاری وجود دارد که از عامل خارجی فراهم شده از سوی پیمان صلح مستقل است، مناسبات عراق و سوریه احتمالاً به مرحله رقابتی که مشخصه مناسبات آنها تا پائیز گذشته بود خواهد رسید. آماده شده توسط لئونارد سنس‌نی.

سوریه متهم به دست داشتن در کودتا در عراق

3 مرداد 1358 - 27 ژوئیه 1979 سرّی از: سفارت آمریکا در دمشق به: وزارت امورخارجه واشنگتن دی - سی موضوع: سوریه متهم به دست داشتن در کودتا در عراق 1- تمام متن سرّی می‌باشد.

2- از تلگرام مرجع و منابع دیگر چنین به نظر می‌رسد که عراقی‌ها جدا عقیده دارند که سوریه به‌طور فعالانه از کودتایی با هدف سرنگونی صدام حسین طرفداری می‌کرده است. در حالی که اطلاعات در رابطه با این موضوع در دمشق ناچیز است. ما از نشانه‌هایی دریافته‌ایم که سوریه از این اتهامات خیلی نگران می‌باشد و عقیده دارد که این اتهامات شدیدا به روابط بین عراق و سوریه لطمه وارد می‌نماید. به نظر ما باتوجه به مشکلات داخلی و خارجی که در مقابل رژیم اسد قرار دارد این چیزی است که او به هر قیمتی که شده می‌خواهد از آن اجتناب نماید. تنها چیزی که اسد در حال حاضر احتیاج دارد پائین آوردن سطح روابط بین سوریه و عراق تا سطح سال 1978 می‌باشد.

3- بنا به اظهار یک منبع، حزب بعث سوریه تماس‌های مخفیانه‌ای با بعضی از عوامل عراقی که به نظر می‌رسد طرفدار سوریه باشند. برقرار نموده است. بنا به اظهار همین منبع هدف این تماسها برانداختن رژیم عراق نمی‌باشد بلکه فقط می‌خواهند راه تماس را با عراقی‌های دوست باز نگهدارند. هدف دیگر (اگر چه ذکر نگردیده) ممکن است نظارت بر اعمال سوری‌هایی باشد که پس از نزدیک شدن دو کشور به یکدیگر به عراق مسافرت کرده‌اند. گزارشهای سیا نشانگر این مطلب است که سوری‌هایی که از عراق باز می‌گردند بوسیله سازمان اطلاعاتی سوریه دستگیر و در رابطه با تماسهایی که با عراقیها داشته‌اند مورد بازپرسی قرار می‌گیرند. این گزارشات حاکی از آن است که سازمان مخابرات سوریه اطلاعات کاملی در مورد ارتباطهایی که در عراق برقرار شده دارد، این خود روشنگر این مسئله است که سوریها شبکه اطلاعاتی کارآمدی در بغداد دارند.

4- این احتمال داده می‌شود که در بین سالهای 1975 تا 1978 وقتی که روابط سوریه با عراق خراب بود سوریها عوامل عراقی را برای سرنگونی رژیم بکر سازماندهی کرده باشند. یکی از گزارش‌های اخیر حاکی از آن است که آنهایی که در بغداد دستگیر شده‌اند از سال 1975 با سوریه در تماس بوده‌اند.

همان‌طور که همه می‌دانند عراق سابقا عوامل ضد اسد را در سوریه پشتیبانی می‌نمود، ولی پس از آشتی دوباره اسد و بکر در نوامبر 1978 عراق پشتیبانی خودش را از آنها قطع نمود. این گروهها در حال حاضر قدرت تحرک کافی بدست آورده‌اند و به نظر می‌رسد که منابع قابل توجه دیگری برای تأمین اسلحه و پول بدست آورده‌اند. همین مطلب نیز ممکن است در رابطه با گروههای تحت حمایت سوریه در عراق صحت داشته باشد.

5- به هر حال اتهامات همدستی سوریه کودتاگران، رژیم اسد را در وضع بسیار وخیمی در مقابل بغداد قرار می‌دهد. باتوجه به سوءظن‌هایی که در دو طرف وجود دارد هرگونه اعتراض سوریه مبنی بر بی‌گناهی ممکن است در بغداد با کج‌بینی نگریسته شود. سیلی

خلاصه اطلاعاتی 880 (سوریه عراق)

22 اوت 79 - 31 مرداد 1358 سرّی از: وزارت خارجه، واشنگتن، دی سیبه: محل گردآوری خلاصه‌های اطلاعاتی - دارای حق تقدم موضوع: خلاصه اطلاعاتی 880 - 22 اوت 1979 (پارگراف 1 تا 6 سرّی) 1- سوریه و عراق: عراقی‌ها و سوری‌ها سعی می‌کنند که خسارات ناشی از عمل سوریه را که سال گذشته در توطئه‌ای علیه صدام حسین دست داشت، جبران کنند.

2- هم سوریه و هم عراق سعی دارند روابط سردشان را از بین ببرند:

(الف) - مخالفت‌های داخلی، مخصوصا در سوریه، هر دو را مایل می‌سازد که اختلافات قدیمی را مطرح نسازند.

(ب) - مصر که از اتحاد عرب خارج شده، اردن هم که یک متحد بی‌میل است (از دید سوریها و عراقی‌ها)، در نتیجه عراق و سوریه تنها قدرت‌های نظامی با اعتبار علیه اسرائیل می‌باشند.

(ج) - در کنفرانس بغداد و جلسات منتج از آن، ایجاد روابط حسنه در موفقیت دیپلماتیک آنها بحرانی بود.

(د) - جاه‌طلبی عراق در اینکه نفوذش را در جنوب عربستان (مثل میانجیگری یمن) و در لبنان توسط حزب بعث زیاد کند، با دشمنی بین سوریه و عراق از بین خواهد رفت.

(ه) - همکاری سوریه و عراق قدرت فلسطینی‌ها را در کنار گذاردن (سنگ روی یخ کردن) سوریه در مقابل عراق کاهش می‌دهد. (اگرچه بیشتر فلسطینی‌ها می‌خواهند که دو کشور در این مرحله یک جبهه متحد تشکیل دهند).

3- معذالک ترمیم روابط کارآسانی نیست. این مسئله از جانب عراقی‌ها مشکل‌تر خواهد شد، زیرا آنها ادعا کرده‌اند که توطئه علیه عراق در سطح گسترده‌ای بوده و حافظ اسد یا مسئله را می‌دانسته و یا حتی آن را تشویق هم نموده است. همچنین ایجاد روابط حسنه با سوءظنی که بین دو کشور وجود دارد و از سالهای گذشته به ارث برده شده حتی قبل از شیطنت‌هایی که حدود ده ماه پیش شروع شده بود، مشکل می‌شود. بالاخره چنانچه دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد گزارش نموده، صدام از یک سرخوردگی شخصی قابل توجهی رنج برده است زیرا به اجبار اعتراف کرد که افرادی که او اخیرا به بالاترین مقامها ترفیع داده بود در توطئه علیه او دست داشتند.

4- دخالت سوریه در توطئه علیه عراق ممکن است مانع از همکاری دو کشور در زمینه‌های بازرگانی، حمل و نقل تجاری، و زمینه‌های مشابه بشود. چون سوریه در هفته‌های اول نزدیکی بین دو کشور، در زمینه‌های اقتصادی بیش از عراق سود برد (موافقت‌نامه‌های اقتصادی)، عراق ممکن از است از مطلب استفاده کند و ناخرسندی خود را نشان دهد.

5- اتحاد بین دو حزب بعث، هدفی که عراقی‌ها شدیدا بر آن تأکید کرده‌اند. ولی موفق نشدند، به نظر می‌رسد که خیلی دور از دسترس است. ما گزارشهای موثقی داریم که بعضی از اعضای حزب بعث سوریه تماسهای سرّی (به خیال خودشان) با قربانیان تصفیه عراق داشته‌اند. وجود چنین ارتباطاتی، به‌طور قابل ملاحظه‌ای آینده همکاریهای نزدیک دو حزب و یا اتحاد سیاسی که به‌طور عمده جزء اهداف خود قرار داده بودند را تیره می‌کند.

6- سایر کشورهای عرب در جریان تلاش برای کنترل خرابی‌ها تماشاچیان مشتاقی هستند. اردنی‌ها و خود ملک حسین سعی دارند که اختلافات عراق و سوریه، باعث اختلاف بین جبهه اعراب که در مخالفت با سادات پس از ابتکار وی در جریان کمپ دیوید بوجود آمد، نشود. از طرف دیگر، سعودی‌ها اگرچه با معاهده‌ها و کمپ دیوید موافق نیستند، ولی همیشه از نزدیکی و همکاری نزدیک بین این دو رژیم انقلابی احساس خطر کرده‌اند. بنابراین، سعودی‌ها احتمالاً از اردنی‌ها راحت‌تر هستند و خود را از اختلافات بغداد و دمشق دور نگاهداشته‌اند.

(توضیح - دنباله سند مربوط به مسائل فلسطین اشغالی است که ترجمه نشده است).

روابط عراق و سوریه

28 اوت 1979 - 6 شهریورماه 1358 سرّی از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 1841به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: روابط عراق و سوریه 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- خلاصه: بدنبال توطئه تیرماه علیه صدام حسین و اتهامات وی مبنی بر دست داشتن سوریه در این توطئه، در مورد آینده روابط سوریه و عراق دو سؤال مرتبط با یکدیگر هنوز بدون پاسخ باقی مانده است.

اولین سؤال این است که درگیری سوریه در توطئه تا چه حد بوده است. ما به این نتیجه رسیده‌ایم که تا قبل از مهر ماه گذشته تماس‌هایی برقرار بوده است، لیکن صدام حسین تصمیم گرفته است بنا به دلایل داخلی خود از بیان حکایت واقعی درگیری سوریه در این خصوص خودداری نماید. سؤال دوم این است که اتهامات مطرح شده از طرف صدام بر روابط گرم پیشین بین بغداد و دمشق چه تأثیری خواهد داشت. با در نظر گرفتن تلاش‌های جدی عراق در جلب اکثریت عربی برای مخالفت با مصر، می‌توان گفت که عراق در روابط آتی خود با سوریه بیش از سردی کنونی روابط وخامت بیشتری را سبب نخواهد شد. ولی، تنفر شدید شخص صدام از اسد با تمایل وی به انتقامجویی شدت یافته است. عوامل عینی نیز عراق را (حداقل) وادار خواهد کرد که با سوریه روابط خود را حفظ کند، گرچه حرکت در جهت اتحاد در آینده نزدیک با وقفه روبرو شده است. در حال حاضر در مورد عوامل ذهنی نمی‌توان برآوردی ارائه داد. صدام با حرکات خود مبنی بر ایجاد آثار شخصی در سیاست داخلی و خارجی عراق، در جهت ممانعت از خصومت علیه دشمنان سوری خود با دشواریهایی روبرو خواهد شد، خصوصا اگر اوضاع درونی اعراب ترک مخاصمه

عراق - سوریه را ایجاب ننماید. پایان خلاصه.

3- با پای گذاشتن بغداد به عرصه عید فطر پس از رویدادهای جنجال برانگیز هفته‌های اخیر، دو سؤال مهم فکر ناظران دیپلماتیک را در اینجا به خود مشغول داشته است. تا به حال، همه افراد موجود در بغداد اتهامات مطرح شده توسط صدام حسین را در برابر حزب بعث شنیده‌اند که گفته است حافظ اسد رئیس جمهور سوریه شخصا در توطئه علیه وی دست داشته است. علاوه بر این، بخش اعظم جزئیات «اعتراف» دبیرکل پیشین شورای فرماندهی انقلاب محی عبدالحسین المشاطی یا در روزنامه‌های خارج از عراق (اهرام) چاپ شده و یا از طریق نوار ویدئو برای سران دولت‌های عربی به نمایش گذاشته شده و یا توسط وفاداران حزبی که موفق به دیدن اعتراف ضبط شده بر روی نوار ویدئو شده‌اند در اطراف شهر منتشر شده است.

4- علیرغم متن رسمی، که عراقی‌ها با «سخاوتمندی هر چه تمامتر» توافق کرده‌اند که پیرامون آن تبلیغات به راه نیاندازند البته بنا به تقاضای مکرر سوری‌ها برای جلوگیری از ضربه خوردن وحدت ضد قرارداد صلح، در مورد صحت این اتهامات هنوز شک و تردید بسیاری وجود دارد. پس از انتشار خبر دستگیری اعضای شورای فرماندهی انقلاب در بغداد پس از یکم مرداد، گزارشات بسیاری حاکی از آن بود که صدام به خاطر روبرو شدن یا مخالفت با حکومت فردی خود در حزب بعث، در نشان دادن عکس‌العمل زیاده‌روی کرده و بدون هیچ انگیزه قابل ملاحظه دستور دستگیریهای همه‌جانبه را صادر کرده است. در آن حال همه می‌گفتند که صدام و همکارانش نیاز به جعل یک داستان ساختگی متفاعدکننده دارند تا آنچه را که در واقع مبارزه قدرت خشمگینانه پس از استعفای رئیس جمهور بکر بود از نظرها مخفی بدارند.

5 - اولین گزارش مربوط به درگیری سوریه در «توطئه» ضد صدام در بغداد با بدبینی قابل ملاحظه‌ای روبر گردید. تجهیزات حزب بعث، به محض دریافت متن اظهارات صدام، بسرعت به تبلیغات ضد سوری پرداخت (حداقل در میان صفوف حزب بعث) تا تردیدهای عمیق اولیه را در میان وفاداران حزب از بین ببرد. حال که حزب موفق شده است همه را به پذیرفتن داستان متقاعد سازد، یادآوری بدبینی اولیه بسیار دشوار می‌شود. بسیاری از ناظران معتقدند که درگیری سوریه در توطئه، بخصوص دو سال پس از آشتی فاحش مهرماه گذشته اغراق‌آمیز است. از طرف دیگر، همه معترفند که در واقع سوریه تا قبل از سال 1357 با نیروهای ضد رژیم و ضد صدام همکاری می‌کرده است، که همین امر سبب شده است نقش بعدی سوریه نیز نادرست جلوه‌گر شود.

6- بسیاری از ناظران اینجا منشأ مخالفت را برعکس مشاطی (یا مشادی) سال 1354 نمی‌دانند. بلکه منشأ آن را کودتای سال 1352 علیه بکر و صدام می‌دانند که به رهبری سرپرست امور امنیتی ناظر الکازار صورت گرفته بود. در گروه الکازار نسبت به سوریه گرایشهایی وجود داشت: که یکی از علل آن بردباری بیشتر در رابطه با دمکراسی درون حزبی برخلاف عراق، شیعه بودن جناح کازار و احساس همبستگی آنها به هیئت حاکمه علوی در سوریه و بسیاری از افراد وفادار به کازار (و دبیرکل وقت حزب بعث عبدالخالق السامرائی) خواستار همکاری بیشتر بین حزب بعث و حزب کمونیست و بیش از همکاری مجاز تصریح شده توسط صدام بودند، که این همکاری در سوریه وجود داشت.

7- پس از انقراض کازار، معلوم شد که صدام روزی به‌عنوان تنها رهبر عراق جانشین بکر خواهد

گردید. آنهایی که از به قدرت رسیدن وی وحشت داشتند به برقراری تماس با رهبریت سوریه مبادرت ورزیدند. و با وخیم‌تر شدن روابط سوریه و عراق پس از جنگ سال 1352، هر کشور سعی کرد دست نشاندگان خود را به کشور دیگری بفرستند، و همکاری نیروهای سوری و نیروی ضد صدام در عراق به صورت امر عادی جلوه‌گر شد. ولی در مورد بسیاری از نکات خاص مطروحه در اعترافات مشاطی و واقعیت آن شک و تردید بسیاری وجود دارد. توطئه‌گران مزبور ظاهرا قادر بوده‌اند پول زیادی جمع‌آوری نمایند (بخصوص وزیر برنامه‌ریزی عدنان حسین)، و تقاضای پول از سوریه بخصوص در رابطه با مقادیر ناچیز یک خطر غیر ضروری به حساب می‌آمد. آنچه بیشتر محتمل است این است که بسیاری از مقامات عالی رتبه بعثی که از به قدرت رسیدن صدام وحشت داشتند در مورد نگرانی خود با سوریها به تفصیل صحبت کرده و در مورد راههای گوناگون ممانعت از تسلیم قدرت توسط بکر به صدام و یا سرنگونی وی با آنها گفتگوهایی انجام داده بودند.

8- آنچه مهم‌ترین نگرانی صدام در این ماجرا به حساب می‌آید این است که اسد پس از قرارداد ترک مخاصمه با عراق در مهر ماه به دوستان جدید عراقی خود در رابطه با وجود عناصر خیانتکار در حزب بعث عراق هشدار نداده است. گذشته از اینکه ممکن است اسد با «توطئه‌گران» پس از سال 1357 دارای رابطه‌ای غیر توطئه‌گرانه بوده باشد (و ظاهرا نیز چنین به نظر می‌رسد که وی خود را از هرگونه فعالیت فریبکارانه جدا دانسته است) ولی صدام به خاطر همین نقش وی نیز احساس می‌کند که به وی خیانت شده است. علاوه بر این، صدام از اینکه اسد و دیگر سوریها توانسته‌اند در رده‌های بالای نهادهای عراقی نفوذ نمایند احساس حماقت می‌کند، در حالی که صدام (ظاهرا) نتوانسته است در سوریه این موفقیت را بدست آورد.

9- با در نظر گرفتن تعداد ناچیز دستگیرشدگان، بخصوص فقدان افسران عالیرتبه نظامی در میان آنها (صراط نیز قرار بوده دستگیر شود)، آنچه در ماه ژوئیه رخ داده بود نمی‌تواند یک کودتا به حساب آید. به احتمال بسیار عناصر ضد صدام فکر می‌کردند که هنوز فرصت برای فعالیت‌های دیگر باقی است. بنا به گزارش آنها در داخل نهاد بعث به فعالیت پرداخته و پیروانی را به سوی خود جلب می‌کردند، ولی فکر می‌کردند که تا اواسط سال 1359 لازم نیست اقدامی علیه صدام به‌عمل آورند. آنچه راز توطئه‌گران را به طرز غیر منتظره‌ای فاش ساخت. استعفای بکر و وقوف به این حقیقت بود که صدام به سرعت قدرت خود را تحکیم خواهد بخشید و مهم‌ترین رقبای خود را نیز از میان خواهد برداشت. در اجلاسیه‌های شورای فرماندهی انقلاب و فرماندهی منطقه‌ای در تاریخ 19 و 20 تیر ماه آنها ظاهرا مجبور شده بودند یا استعفای بکر را (به بهانه برگزاری انتخابات حزبی) به تعویق بیاندازند و یا آزادی عمل صدام را از طریق اعمال اصل رهبری جمعی در حزب محدود سازند.

10- هنوز معلوم نیست که آیا صدام استعفای بکر را ترتیب داده بود تا توطئه‌گران را از مخفی‌گاههای خود بیرون براند، یا توطئه‌گران به این نتیجه رسیده بودند که (بعید بنظر می‌رسد) که اگر بکر استعفا نماید علیرغم عدم آمادگی باید علیه صدام اقدام نمایند. در اجتماعات توده‌ای حزبی، صدام اظهار داشت که وی از مدتها قبل به محمد عایش (وزیر صنعت پیشین) سوءظن پیدا کرده بود، و اعضای شورای فرماندهی انقلاب چون طارق عزیز و عزت ابراهیم نیز مخابرات (اطلاعات) را به مراقبت از وی گماشته بود. این موضوع چه صحت داشته و چه نداشته باشد، بیانیه صدام به خاطر بصیرتش شدت و اعتبار خاصی به وی

می‌بخشد، عایش احتمالاً به این نتیجه رسیده بود که اگر صدام به قدرت برسد، با توطئه و یا بدون توطئه وی پاکسازی خواهد شد. ولی کشف این واقعیت که عدنان حسین و غانم الجلیل نیز در این توطئه دست داشته‌اند برای صدام جای سؤال باقی نمی‌گذارد.

11- خلاصه اینکه، در شورای فرماندهی انقلاب عراق گروهی با سوریه مرتبط بوده و شدیدا بنا به دلایل ایدئولوژیک و غیره با به قدرت رسیدن صدام مخالف بوده‌اند. ولی گروه ضد صدام ظاهرا بسیار متشکل و یا آماده برگزاری کودتا نبوده‌اند. علت آن نیز این بود که تعداد افراد برای مبارزه علیه صدام کافی نبوده است، بخصوص در حالی که صدام احتمالاً بسیاری از مقامات غیرقابل اعتماد خود را نیز دستگیر کرده بود که اصلاً در توطئه دست نداشته‌اند. عدم مداخله نظامی به‌طور کلی اعتبار این باور را که توطئه‌گران از مرحله گفتگو فراتر رفته و طرح یک کودتا را پیاده می‌کردند، از بین می‌برد.

12- دومین سؤال بدون پاسخ یعنی تأثیر این واقع بر روابط عراق و سوریه، در واقعه نظریه کسانی را که معتقدند عمیقا در این توطئه شرکت داشته ثابت می‌کند. بعضی از ناظران می‌گویند، چرا صدام حرکت عراق و سوریه در جهت رسیدن به اتحاد را آشفته و دستخوش تشنج ساخته است. استدلال مزبور بر این فرضیه استوار است که در زمانی که مصر و اسرائیل پیرامون خودمختاری فلسطینی‌ها به مذاکره پرداخته و اسرائیلی‌ها سوریه را در لبنان سرگرم ساخته‌اند، فکر پرداختن به این مقوله برای صدام قابل پیش‌بینی نبوده است. مگر آنکه سوری‌ها در این توطئه کاملاً مقصر بوده باشند.

13- گرچه این تعبیر ممکن است در ظاهر قابل توجیه باشد، ولی صدام به چند دلیل سوریه را مسئول رویدادهای اخیر دانسته است. سالهاست که بین او و اسد یک رقابت شخصی و یک خصومت واقعی وجود داشته است. در طول سفر اسد به بغداد در ماه ژوئن این تنفر صدام افزایش یافت. بنا به گزارش صدام امیدوار بوده که عراق پر جمعیت‌تر و غنی‌تر بتواند از طرح وحدت بر سوریه تسلط یابد، و پس از روبرو شدن موانع ایجاد شده توسط اسد ظاهرا بسیار ناراحت شده است. بعضی‌ها گفته‌اند که صدام این اتهامات را علیه سوریه ساخته و پرداخته است، تا بر اسد که با مشکلات داخلی روبه‌رو شده، و در لبنان موفقیتی بدست نیاورده و شدیدا به کمک‌های اجلاسیه بغداد نیازمند است، فشار وارد آورد. این افراد بدبین معتقدند که صدام از عکس‌العمل شدید و ناراحت‌کننده دمشق علیه اتهامات وی آگاه بوده و با حیله‌گری تمام سعی کرده است از این آشفتگی موقت سوریه بهره‌برداری نماید.

14- توضیح دیگر این است که رئیس جمهور پیشین یعنی بکر تنها حامی سرسخت اتحاد با سوریه بود، چون بین اسد و بکر رقابت شخصی وجود نداشت. صدام پس از وقوف به اینکه دستیابی به وحدت براساس شرایط عراق غیرممکن است، تصمیم گرفته بود روند مذاکرات وحدت را با موانعی روبرو سازد، آن هم به طریقی که مسئولیت بردوش سوریها قرار گیرد.

بنابراین، از اقدام در جهت خنثی‌سازی مخالفت داخلی، صدام سعی نمود سوری‌ها را به خاطر مداخله در امور داخلی عراق مسئول بشناسد، لیکن به‌طرز غریبی توافق کرده بود که سوریه را به‌طور علنی دستخوش شرمساری ننماید (در حالی که تمام افراد موجود در جهان عرب می‌دانند که صدام چه کسی را متهم کرده است). نتیجه نیز طبق خواست صدام تعلیق روند مذاکرات وحدت بوده است.

15- علت دیگر وارد کردن این اتهامات پس از، از بین بردن این ارتباط نزدیک بین زیردستان خود و رهبریت سوریه، صدام از اینکه اسد توانسته است در گروه ملازمین وی نفوذ نماید بسیار عصبانی و خجلت

زده شده است، پاسخ عاطفی صدام به مخالفت ناگهانی ممکن است به خاطر رابطه سوریه در آن ابراز شده باشد، گرچه سوریه در این توطئه به‌طور مستقیم شرکت نداشته است. بنا به گزارش صدام فکر می‌کند که دشمن دیرینه‌اش یعنی اسد بالاخره موفق شده است بر وی پیشی بگیرد (حداقل، عراق مدعی است که نتوانسته در چنین نهادهای موجود در سوریه نفوذ نماید.) بنابراین صدام تصور کرده است که در مذاکرات وحدت به‌طرز ساده‌اندیشانه‌ای ظاهر شده است، در حالی که اسد زرنگ و تیزهوش تا حدودی بر او برتری یافته است.

16- در بغداد این سناریو به خاطر اشارات صدام به علی و معاویه در سخنرانی 17 مرداد پیرامون توطئه، باور بسیاری را به خود جلب کرده است. ناظران می‌گویند به همین دلیل بوده است که صدام خود را با علی بازنده مقایسه کرده و نه معاویه برنده، در حالی که بسیاری او را سیاستمداری زرنگ و تیزهوش می‌دانند. توضیحی که در این مطلب شنیده‌ایم این است که یکی از روش‌های صدام است، که در آن اعتراف کرده که سوری‌های تیزهوش این بار نیز به وی کلک زده‌اند، بنابراین، خصومت و رقابت پیشین حس انتقامجویی کنونی صدام نیز باید اضافه شود، که طی آن صدام سعی خواهد کرد در میان ملازمین نزدیک اسد نفوذ نماید.

17- به منظور اطمینان بیشتر، در اجلاس آتی مذاکرات وحدت بغداد این توضیحات علیه این مذاکرات مطرح خواهد شد (و بعید نیست) و عراق بار دیگر در تلاش خود به منظور منزوی کردن و تنبیه مصر در میان اعراب و اجلاس آتی غیر متعهدها فعالیت خود را از سر گیرد.

با آغاز مذاکرات مصر و اسرائیل در مورد خودمختاری، و احتمال بحث پیرامون مسائل خاورمیانه در کنفرانس غیر متعهدها و مجمع عمومی سازمان ملل، عراق میل ندارد روابط با سوریه بیش از این دچار تیرگی شود. عراق نه تنها برای اثبات ادعای خود در برابر رهبریت عربی به روابط منطقی و معقول خود با سوریه نیازمند است بلکه اوضاع ایران نیز ابهام‌آمیز است و بغداد میل ندارد در غرب و شرق موجبات رویارویی و یا عدم ثبات را فراهم آورد. ما فکر نمی‌کنیم که صدام نگران نقش تحریک‌آمیز سوریه در میان کرها و شیعیان عراقی باشد، در حالی که اسد از آغاز فعالیت عراق در سوریه شدیدا نگران است. از طرف دیگر صدام نه تنها مایل است حمایت کردها و شیعیان بقیه عراقی‌ها را بدست آورد بلکه مایل است در داخل اوضاع را آنچنان آرام سازد که مانع از رویارویی با سوریه (و نیز ایران) بشود.

18- گرچه خصومت‌های شخصی وی را به رویارویی با اسد ترغیب می‌کند، ولی در حال حاضر این کار به نفع صدام در سیاست خارجی عراق نخواهد بود. ولی باید به یادداشت که سوریه و عراق در مورد مسائل اساسی (چون پذیرش قطعنامه 242 و 338) اختلاف‌نظر دارند. و در صورتی که تغییرات جهان عرب این اختلاف‌ها را در آینده تشدید نماید، صدام دلایل کافی برای حمله خشونت‌آمیز علیه اسد را بدست خواهد آورد. ولی در حال حاضر آتش‌بس نامطمئن به قوت خود باقی خواهد بود، گرچه مذاکرات وحدت کاملاً متوقف شده است. لیکن در درازمدت رقابت عمیق بین صدام و اسد ظاهر خواهد شد. قبل از ترک مخاصمه، صدام گفته بود، «یا من اسد را به چنگ خواهم آورد و یا اسد مرا به چنگ خواهد آورد.» امروز هم وی ممکن است همین احساس را داشته باشد. پک

سفر کاسترو به خاورمیانه: میانجی‌گری بین عراق و سوریه

20 سپتامبر 79 - 29 شهریور 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 1992 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع : سفر کاسترو به خاورمیانه: میانجی‌گری بین عراق و سوریه 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- رادیو کویت اعلام نمود که کاسترو دعوت سفر به سوریه را در پاییز جاری پذیرفته، و یادآور شد که او از چند پایتخت دیگر عربی نیز دیدار به‌عمل خواهد آورد. گرچه این خبر در اینجا منتشر نشده است، ولی به نظر ما در صورتی که کاسترو تصمیم بگیرد به خاورمیانه سفر کند بغداد در صدر فهرست مکانهای مورد بازدید قرار خواهد گرفت. علاوه بر ضرایب سیاسی و اقتصادی که سفر به بغداد را توجیه می‌کند، کاسترو گویا تصمیم گرفته است به‌عنوان رهبر جدید جنبش غیر متعهدها تلاش خود را به منظور آشتی دادن سوریه و عراق بکار بندد. کاهش تشنج کنونی علاوه بر مسائل دیگر به نفع جنبش عدم تعهد است، و تحقق این هدف با میانجیگری یک بیگانه و نه یک میانجیگر عربی با سهولت بیشتری صورت خواهد گرفت. طبق اطلاع ما، کاسترو شخصا مورد احترام فراوان صدام است، و سناریوی ما در مورد امکان آشتی بر این فرضیه استوار است که فیدل مطمئن است که می‌تواند این کار را انجام دهد و ممکن است بتواند.

3- ولی اینکار آسان نیست چون لجبازی صدام در برابر اسد در هاوانا هم‌اکنون در همه جا شایع شده است (تلگرام مرجع). روابط در سطح کاری توأم با سردی خاصی است و بنا به گزارش در سطوح دیگر روابطی بین دو کشور وجود ندارد. می‌گویند صدام خشم خود را کنترل کرده است. و او کسی نیست که به سادگی عفو و گذشت را پیشه خود سازد. سرنوشت وحدت عربی و یا یک مسئله دیگر می‌تواند موضع کنونی وی را به سرعت تغییر دهد، و ما فکر می‌کنیم که بحران کنونی موجود در سوریه به این وضع کمک خواهد کرد.

4- در چند هفته گذشته در مورد سوریه هیچگونه خبری پخش نشد، و تنها در تاریخ 28 شهریور ماه پیرامون توطئه کودتا در دمشق در تاریخ 24 شهریور ماه، در بغداد گزارشی منتشر گردید. به نقل از منابع کویتی، الثوره مقاله کوچکی در صفحه اول خود چاپ کرد و اظهار داشت که کودتا منجر به تعطیل فضای هوایی سوریه و نیز مرز سوریه و لبنان گردیده است. گرچه سوریه در رسانه‌های عراق جایی ندارد، ولی بدون شک رهبریت عراق در جریان خطرات موجود علیه ثبات رژیم اسد قرار دارد و از تأثیر آن بر عراق نیز آگاه است.

5 - با پیش‌بینی‌های بیشتر و استوار بر این فرضیه که اسد، اعراب و دیگران خواهان بهبود روابط هستند و کاسترو و نیز تحقق آن را ترغیب خواهد نمود، صدام احتمالاً حرکتی در جهت بهبود روابط بین عراق و سوریه انجام خواهد داد. روابط اقتصادی و بازرگانی ظاهرا دست نخورده باقی مانده است. عراق سوبسید معمول بغداد را در تاریخ 10 شهریور ماه پرداخت نمود، کالاهای سوری بدون درد سر وارد عراق می‌شوند. و یک نمایشگاه صنعتی عراق در اواسط شهریور ماه در دمشق افتتاح گردید، و نفت نیز از طریق خط لوله دو کشور جریان دارد. چنین به نظر می‌رسد که عراق متوجه شده است که منافع آن با منافع سوریه و اسد به طرز غریبی پیوند خورده است. با میانجیگری کاسترو، صدام ممکن است علنا به این موضوع اعتراف نماید. پک

عراق و شوروی

خریدهای نظامی تانکها و ناوها

دهم سپتامبر 1979 - 19 شهریور 58 سرّی از: دفتر حفاظت منافع ایالات متحده در بغداد به: وزارت امورخارجه موضوع : خریدهای نظامی تانکها و ناوها 1- تمامی متن سرّی است.

2- ما از عقیده جامعه اطلاعاتی آگاهی یافتیم که عراق لااقل چند عدد تانک T - 72 ساخت شوروی در ماههای اخیر دریافت کرده است. این یک احتمالی است که مدتی مورد توجه محافل بیگانه در محل به ویژه هیئت‌های وابسته نظامی بوده است.

3- براساس قضاوت مبتنی بر صحبت با اشخاص ذی‌نفع از وابستگان تعداد کمی آگاهی دارند که چنین تجهیزاتی وارد شده است. این یک امر شگفتی‌آور نیست زیرا بیشتر وابستگان از همان کمبود تماس و اطلاعات نظیر همتاهای غیرنظامی آنها رنج می‌برند. معذالک ترکها و هندیها شنیده‌اند که تانک‌های T-72تحویل داده شده و هر دو ارزیابی یکسانی دارند هر چند که این ارزیابی مستقل از یکدیگر است و آن اینکه تعداد کمی از تانکهای T-72 برای مقاصد آزمایشی دریافت شده است.

4- بر طبق نظر این ناظران حکومت عراق هنوز هم علاقه فوق‌العاده‌ای در بدست آوردن مدل جدید این MBT (مدل تانک‌های جنگی) برای بالا بردن سطح نیروهای زره‌پوش موجود خود دارد که قسمت اعظم آن مرکب از 55/54 T است، ولی حکومت عراق هنوز تصمیم نگرفته است که کدام یک را بخرد.

اولین انتخاب تانک‌های لئوپارد - 2 است. حکومت فدرال آلمان به‌طوری که گفته می‌شود اندکی بی‌میلی نشان می‌دهد (شاید یک نوع کتمان حقیقت) ولی مذاکرات هنوز در بن ادامه دارد. انتخاب دوم MAX- 30 است که فرانسه درباره فروش به مقیاس بزرگ آن آمادگی نشان داده است. T-72 انتخاب سوم است و ظاهرا تنها شق دیگر در مقابل MAX بشمار می‌آید.

5 - در ارتباط با همین موضوع ترکها اطلاع یافته‌اند که پیشنهاد فروش ناوهای موشک‌انداز فرانسوی با موفقیت روبرو نشده است و اینکه عراق تصمیم گرفته است نوع روسی آن را (که مشخصات آن معلوم نشده است) بخرد و 10 فروند از آن سفارش داده شده است. این تصمیم ظاهرا مایه شگفتی فرانسویان شده است و فرانسویها از اینکه یک بازار فروش تجهیزات دریایی را ممکن است از دست داده باشند، سرخورده و نگرانند.

6- اظهارنظر: کمتر شکی باقی است که عراق همچنان علاقه‌مند است برای کاهش اتکای سنگین خود از لحاظ نظامی به اتحاد شوروی، بکوشد و مقادیر تحویلی را به منابع دیگری سوق دهد. همچنین روشن است که این امر یک برنامه دشوار و درازمدت خواهد بود هم از این جهت که اتکای برقرار شده برای اینکه بی‌اثر شود بسیار دشوار است و از سوی دیگر تحویل‌دهندگان دیگری نمی‌توانند با شوروی‌ها از لحاظ مقادیر تحویلی و مدت تحویل رقابت کنند. احتمالاً حکومت عراق کوشش‌های خود را برای متنوع ساختن تا حداکثر ممکن در صورتی که همه شرایط دیگر مساعد باشد ادامه خواهد داد و سیاست، همچنان یکی از عوامل طرز فکر عراق خواهد بود.

7- با ارتباط به این زمینه است که گزارش مربوط به خرید ناو موشک‌انداز شوروی در صورتی که صحت داشته باشد باید به منزله تصمیمی تلقی گردد که در نتیجه آن پیوند نظامی جدیدی با اتحاد جماهیر

شوروی برقرار شده است و قطع آن بسیار دشوار خواهد بود به ویژه در زمانی که آغاز جدیدی امکان‌پذیر است. مثلاً پیوند جدید با فرانسه ممکن است منعکس‌کننده علاقه عراق با فاصله گرفتن بیشتر از «متفق طبیعی خود» باشد. توضیحات احتمالی دیگری نیز برای این وضع غیر عادی وجود دارد که یکی از آنها کاربرد ترفند مذاکره علیه فرانسه است و ما از هرگونه اطلاعات اضافی که ممکن است نسبت به گزارشهای بالا بدست آید، قدردانی خواهیم کرد. پک

روابط عراق و شوروی

19 سپتامبر 79 - 28 شهریور 1358 سرّی از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 1981 به: وزارت امورخارجه - واشنگتن دی - سی موضوع : روابط عراق و شوروی 1- (تمام متن سرّی است) 2- خلاصه: در بغداد عقیده بعضی براین است که اقداماتی برای بهبود روابط با شورویها در جریان است، در حالی که بعضی دیگر از ناظران این عقیده را رد می‌کنند. و به عقیده آنها غرب همچنان در حال تفوق است. از نظر دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد، هر دو طرف این امکان را نادیده می‌گیرند که این دو نظریه لزوما به‌طور متقابل یکدیگر را نفی نمی‌کنند. ما معتقدیم عراق همین راه کنونی را که عبارت است از تعادل نسبی بین شرق و غرب ادامه خواهد داد هر چند مسکو ممکن است از توجه بیشتری برخوردار شود که این امر بدلایل سیاست داخلی و خارجی کشور است. معذالک از لحاظ اصولی برداشت حکومت عراق از تهدید درازمدت از جانب مسکو خود عاملی خواهد بود که عراق را از مدار شوروی خارج نگهدارد و اتحاد شوروی را نیز از خاورمیانه بیرون نگهدارد. پایان خلاصه.

3- صدام سرگرم مستقر کردن خود است و در جستجوی راهی است تا مهر شخصیت خود را بر عراق کاملتر مسجل کند. باتوجه به این که صدام قبل از تصدی سمت کنونی از اهمیت برخوردار بوده و باتوجه به اینکه مدت زیادی در نزدیکی‌های رأس امور قرار داشته، بیشتر هدف‌های عراق و همچنین وسائلی که عراق امیدوار است به‌وسیله آنها به این هدف‌ها برسد به احتمال قوی از هم‌اکنون به نحو همه‌گیری صدامی شده‌اند. معذالک اوضاع در داخل عراق و در مرزهای آن و در بقیه جهان تغییر کرده است و آنچه را ما به‌عنوان میل شدید صدام برای نقش بزرگتری ارزیابی می‌کنیم به احتمالی چه در سیاست خارجی و چه در سیاست داخلی دگرگونی‌هایی بوجود خواهد آورد.

4- اینکه چنین تغییراتی تا چه اندازه وسیع خواهد بود و در چه جهتی خواهد بود تا اندازه بسیاری جلب علاقه می‌کند و در مورد مناسبات عراق و شوروی نظریات بسیار متفاوتی را در میان ناظران محلی برانگیخته است. تعداد کسانی که دگرگونی در جهت بهبود مناسبات با اتحاد شوروی را پیش‌بینی می‌کنند تقریبا مساوی تعدادی است که انتظار دارند اوضاع به نحو حادی در جهت عکس تحول یابد و هریک از این دو طرف همه چیز را از واقعیت گرفته تا حدس‌های خلاقه به نفع موضع خود تغییر می‌دهد. معذالک موضوع دارای اهمیت نسبی است و دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد اظهارنظرهای زیر را درباره اینکه از این نقطه، اوضاع چگونه تلقی می‌شود، ارائه می‌دهد.

5- اقدام اساسی در کوشش برای نشان دادن روندهای ممکن در مناسبات با شورویها عبارت است از تشخیص درباره اینکه شوروی‌ها اکنون در چه موقعیتی واقع شده‌اند و چیزی که مهم‌تر است اینکه

شوروی‌ها قبلاً در چه نقطه‌ای بوده‌اند. مدتها پیوندهای وسیعی و همچنین منافع متقابل بین این دو وجود داشت ولی حکومت عراق به نحو رسایی این آگاهی را بدست آورده است که نگهداشتن روسها در حداکثر فاصله ممکن مفید است در حالی که حداکثر سود ممکن را از شورویها بدست می‌آورد. تحولات نسبتا اخیر به عراق امکان داده‌اند تا آزادی اقتصادی ناشی از ثروت هنگفت نشان داده و مناسبات اقتصادی (و نظامی خود را) بیشتر به طرف غرب گرایش دهند و بدین ترتیب تماس‌های سیاسی نیز توسعه پیدا کرده است. همچنین درباره فعالیت‌های شوروی‌ها (و متفقین آنها) در محل‌هایی نظیر افغانستان، اتیوپی و یمن جنوبی نگرانی‌های نسبتا آشکار پیدا شده است. علاوه بر این تجزیه حزب کمونیست در محل جلب توجه کرده و طبق تصور بعضی‌ها این موضوع و موضوعاتی که در بالا توصیف شد به‌عنوان نشانه‌ای از اینکه مناسبات با اتحاد جماهیر شوروی بدتر شده است تلقی گشته.

6- در این تجزیه و تحلیل یک نقص احتمالی وجود دارد و آن اینکه چنین به نظر می‌رسد که این تحلیل بر روی این فرضیه بنا شده است که عراق قبلاً در جیب شوروی بوده است و آن یک نتیجه‌گیری تبعی بزرگ بوده است. مناسبات شاید بهتر از زمان کنونی بوده است ولی تحولاتی که در بالا ذکر شد ساخت این مناسبات را تهدید نمی‌کند. بازرگانی در وضع بحرانی نیست، افغانستان و موضوعات دیگر را می‌توان شاید بیشتر در چهارچوب اختلاف‌نظرها مورد بررسی قرار داد و تاریخ نشان داده است که اگر یک حزب کمونیست محلی سرکوب شود، مسکو به این پدیده یک نوع عدم علاقه ناشی از پوست کلفتی نشان می‌دهد. به نفع علائق درازمدت اتحاد شوروی نخواهد بود اگر اجازه دهد اختلاف‌نظرهای نسبتا جزئی با عراق در هدف‌های درازمدت و وسیع آن مداخله کند.

7- عکس این موضوع نیز برای عراق صادق است و در حالی که روشن است حکومت عراق در تحقق بسیاری از هدف‌های خود به اتحاد شوروی نیاز دارد در عین حال همچنین است که شوروی‌ها به عراق نیاز دارند و حتی بیشتر از آن عراقی‌ها به‌عنوان آخرین دوستان مهم عقلائی و یکی از چند دوست قابل اتکا که در جهان عرب باقی مانده‌اند باید آگاه باشند که آنها می‌توانند به قیمت چند ضربه به قلم پا از مهلکه بدر روند. بدون اینکه از تلافی جدی روسها ترسی داشته باشند. اگر عراقی‌ها تصمیم بگیرند به نحو حادی از شوروی دور شوند از دست دادن موضع و پرستیژ برای شوروی‌ها بسیار سنگین خواهد بود. یکی از عواملی که به حفظ تعادل در مناسبات بین عراق و شوروی کمک می‌کند این است که هیچ‌کدام از طرفین پیوند خود را با طرف دیگر قطع نخواهد کرد و استطاعت قطع آن را نیز ندارد و همین موضوع است که ظاهرا دو کشور به‌عنوان دو طرف یک پیمان، کم و بیش از یکدیگر راضی هستند. براساس همین زمینه است که بعضی از تحولات اخیر را می‌توان اندازه گرفت.

8- یکی از مواردی که به‌عنوان نمونه می‌توان ذکر کرد این عقیده است که یکی از علل تصفیه اخیر کادرهای ارشد عراق نشان‌دهنده میل عراق به متوقف کردن جریان دور شدن از کشورهای ترقیخواه سوسیالیستی است (که متفقین طبیعی عراق بوده‌اند). ما در جایی دیگر گوشزد کرده بودیم که عکس‌العمل صدام بیشتر ناشی از موقعیت مقاومت در مقابل قدرت و نفوذ او بوده است تا اینکه ناشی از ایرادگیری ویژه باشد، معذالک برای صدام عادی می‌بود اگر حتی به‌طور شفاهی یا نمادی نگرانی‌های آنهایی را که از فتح باب به سوی غرب که در چند سال گذشته به عمل آمده آرامش خود را از دست داده‌اند، رفع کند. صدام اقداماتی به‌عمل آورده که هدف آنها قطعه قطعه کردن گروهبندی‌های مختلف بوده است ولی تنها وضع

مناسبات با روسیه است که هنوز هم به‌عنوان نشانه تفسیر سیاست کلی جلوه‌گر شده است. در همه موارد مشابه، آنچه که مهم به نظر می‌آید چشم‌انداز آینده است.

9- کاسترو و نهضت کشورهای غیر متعهد. پشتیبانی فعال و بی‌تکلف و پر حرارت عراق از کوبا (و بالعکس) در کنفرانس سران کشورهای غیر متعهد به نظر می‌رسد انعکاسی است از اشتراک منافع این دو کشور نه اینکه کوششی باشد که خوشایند اتحاد شوروی قرار گرفته باشد و این امر یکی از اثرات جنبی آن بوده است. صدام از کاسترو شخصا تحسین می‌کند و در بسیاری از نظریات و معتقدات و اندیشه‌ها با او سهیم است و برای برعهده گرفتن رهبری نهضت کشورهای غیر متعهد بعدا نیاز به کاسترو دارد. هدف‌های وسیع حکومت عراق در هاوانا که محکوم کردن سادات یکی از آنها بود که از اهمیت کمتری برخوردار نیست به‌طور نزدیکی همزمان با محکوم کردن سادات از سوی کوبا بود و به این ترتیب یک نوع انطباقی در مواضع اصلی بین دو کشور بوجود آورد. ما این تمایل را داریم که شک داشته باشیم از اینکه این اقدام برای خوشایند ویژه مسکو صورت گرفته باشد. هر چند بعضی دیپلماتها در اینجا مسئله را از این نظر مورد بررسی قرار می‌دهند. معذالک نمی‌توان این امکان را بعید دانست و کاسترو به احتمال قوی صدام را به روابط بهتر با اتحاد شوروی به‌طور کلی تشویق کرده است. ولی در کنار کوبا بودن برای عراق دارای دلایل موجه جداگانه‌ای است.

10- تجهیزات نظامی. ادامه تحویل مقادیر هنگفتی تجهیزات نظامی از سوی شوروی تأکیدکننده یکی از پیوندهای محکم با مسکو است که تنها تحویل‌دهنده مقادیر بزرگ ساز و برگ نظامی مورد نیاز عراق در انواع و اقسام تجهیزات نظامی است. میل حکومت عراق به کاهش دادن این اتکا هر چند دشواریهایی در بردارد باعث شده است که عراق خریدهایی که درباره آن تبلیغ زیاد به‌عمل آمده از قبل بنماید. هر چند مقدار خرید نسبتا ناچیز بوده است. ما اخیرا درباره تصمیم عراق در بدست آوردن ناوچه‌های گشتی موشک‌انداز از اتحاد شوروی به جای فرانسه گزارش داده‌ایم. در حالی که این امر ممکن است واقعا انعکاس میل بغداد به بهبود مناسبات با مسکو باشد در عین حال همچنین امکان دارد که این امر نتیجه قیمت‌ها و مدت تحویل و عوامل متعدد ناشناخته دیگر باشد که در خرید سیستم‌های تسلیحاتی تأثیر دارد.

11- مصاحبه طارق عزیز. طارق عزیز عضو شورای فرماندهی انقلاب عراق و سخنگوی حکومت در یک مصاحبه با خبرنگاری از جمهوری آلمان فدرال اظهارنظرهایی کرده است که ظاهرا به منزله رد بعضی از انتقادات پر سر و صدای حکومت عراق از فعالیت‌های شوروی است. طارق عزیز برخلاف اعلامیه‌های سابق عراق درباره نگرانی، هرگونه علاقه عراق را در فعالیت‌های شوروی در افغانستان (زیرا افغانستان یک کشور عربی نیست، و در اتیوپی / و اریتره (زیرا اریتره داخل اتیوپی است... آنها رسما می‌گویند که آنها و کوبایی‌ها در فعالیت‌های نظامی مستقیما علیه مردم اریتره شرکت نمی‌کنند) یا جمهوری دمکراتیک خلق یمن (آنچه که عراق نگران آن است مستشاران کوبایی و شوروی در جمهوری خلق یمن نیست، بلکه حضور ایالات متحده آمریکا در جهان عرب است) تکذیب کرد. طارق عزیز با یک خبرنگار غربی صحبت می‌کرد و ممکن است کوشیده باشد مسائلی را که با شوروی ارتباط دارد برای مخاطب خود در میان نگذارد. معذالک این یک انحراف ناگهانی از مواضع قبلی است و می‌توان چنین تعبیر کرد که نشانه تمایل به بهبود کلی مناسبات با شوروی‌ها یا لااقل ملایم‌تر کردن انتقادات در این زمینه است.

12- مبادله پیامها. در اواسط ماه اوت حکومت عراق تلگرامی که به برژنف ارسال شده بود فاش ساخت، در این تلگرام صدام کوشش‌های خود را برای به کار بردن رهبران کشورهای اروپای غربی به‌عنوان وسیله‌ای برای تحت فشار قرار دادن ایالات متحده آمریکا و اسرائیل جهت قائل شدن امتیازات توضیح داده است. در آن زمان چنین به نظر می‌رسید که صدام، برژنف را به خاطر مخالفت با چنین استراتژی سرزنش می‌کند. می‌توان همچنین بدین نحو تعبیر کرد که این پیام توضیح این مطلب است که چنین سیاستی از سوی عراق خصومتی با مناسبات عراق و شوروی ندارد و در واقع ایجاد شکاف بین ایالات متحده و اروپای غربی هم به نفع مسکو و هم به نفع اعراب است.

13- موضوع عراق نسبت به خاورمیانه. دو فقره اتهام بلوک شوروی اخیرا حاکی از آن بود که شوروی‌ها نرمش جدیدی را در موضع عراق درباره مسائل خاورمیانه مشاهده کرده‌اند که به عقیده آنها جلب توجه مسکو را کرده است. طارق عزیز در یک کنفرانس مطبوعاتی در اواسط ماه اوت گفت که بازستاندن اراضی از اسرائیل با وسائل مسالمت‌آمیز هیچ‌گونه ایرادی ندارد مشروط بر اینکه این امر شامل به رسمیت شناختن اسرائیل نباشد. شوروی‌ها از قرار معلوم این اظهارنظر را چنین تعبیر می‌کنند که کوششی برای فراهم کردن یک نوع راه گریز اضافی جهت سوریه و اردن در مذاکرات آینده درباره مسئله فلسطین است. از قرار معلوم مسکو با چنین «امتیازی» موافق است و معتقد است که این کوشش ممکن است پیش‌درآمدی درباره ابتکار عراق در آینده نزدیک باشد که کوشش‌های خود اتحاد شوروی را تسریع خواهد کرد.

14- اظهارنظر: عراق مسیر خود را تعیین می‌کند، چه در سیاست داخلی و چه در خارجی و نظامی که بر عراق حکومت می‌کند به ندرت درباره تغییرات سیاست‌ها و عرفها اخطار قبلی می‌دهد. این امر لزوما جامعه بین‌المللی را به بذل توجه دقیق به نشانه‌های خیالی یا واقعی از آنچه ممکن است در پیش باشد، وا می‌دارد. آنهایی که معتقدند که عراق در شرف انجام کوشش مهمی برای بهبود مناسبات خود با اتحاد شوروی است به بعضی از این نشانه‌ها و یا همه آنها دو دستی چسبیده و مدعی هستند که اوضاع از این قرار است. استدلال آنها ممکن است درست باشد.

15- از سوی دیگر و علیرغم اظهارنظرهای طارق عزیز به یک خبرنگار نشانه‌هایی در دست است که حتی اگر بغداد برای تقلیل سطح تشنج پر سر و صدا در معاملات خود با مسکو و غیره کوشش‌هایی انجام می‌دهد، این موضع سازشکارانه امور داخلی را در برخواهد داشت. طارق عزیز درباره حزب کمونیست عراق در مصاحبه خود اشارات خوشایندی کرد و حتی تا آن مرحله پیش رفت کرد که القا کند که یک حزب کمونیست در واقع لزومی ندارد. او تأکید کرد که اگر کمونیست‌ها ترجیح دهند به جبهه خلق بپیوندند، حکومت عراق شرایط اضافی برای مشارکت آنها در زندگی سیاسی عراق فراهم خواهد کرد. این ظاهرا بدان معنی خواهد بود که ترس اساسی عراق درباره هدف غائی شوروی در رخنه به عراق و سایر کشورها در جهان عرب و حول و حوش آن همچنان یکی از جنبه‌های اصلی معاملات عراق با مسکو است.

16- خلاصه اینکه درباره مسئله مناسبات بغداد و مسکو به کجا می‌رسند تا اندازه زیادی بستگی به این دارد که از کجا آغاز کنیم. از این موضع مساعد می‌توان چنین فرض کرد که این مناسبات هرگز به آن خوبی که بسیاری تصور می‌کردند نبوده است و هرگز به‌طور جدی دچار تشنج نشده است و در واقع

می‌تواند از مرحله بهبود نسبی بگذرد. ما بنابراین این تمایل را داریم که تصور کنیم که اوضاع می‌تواند همچنان مانند یک یا دو سال گذشته باقی بماند. مقدار زیادی کلمات خوشایند از قبیل تمجید تعزلی مندرج در پیام تبریک ایزوستیا به مناسبت سی و پنجمین سال برقراری روابط دیپلماتیک بین عراق و شوروی ممکن است ابراز شود. همچنین مناسبات اقتصادی، بازرگانی و نظامی به مقیاس‌های قابل ملاحظه و مسائل متعددی که طرفین درباره آنها توافق کامل دارند وجود خواهد داشت. با همه اینها عراق تهدید را کاملاً درک می‌کند و احتمال نمی‌رود که چشم از هدف‌های خود که عبارت از خارج نگهداشتن اتحاد شوروی از منطقه است، دور نگهدارد. پک

پیمان دوستی اتحاد جماهیر شوروی با جمهوری دمکراتیک خلق یمن

اول اکتبر 1979 - 9 مهر 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 2292 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: پیمان دوستی اتحاد جماهیر شوروی با جمهوری دموکراتیک خلق یمن 1- تمامی متن محرمانه است.

2- عراق یکی از هشت کشوری است که اتحاد جماهیر شوروی با آن پیمان دوستی دارد. ما بنابراین با علاقه‌مندی یادآوری می‌کنیم که امضای پیمان جمهوری دمکراتیک خلق یمن و اتحاد جماهیر شوروی در تاریخ 25 اکتبر (احتمالاً سپتامبر - م) هنوز به وسیله رسانه‌های محلی گزارش نشده، ما این امکان را بعید تصور نمی‌کنیم که گزارش این حادثه در نتیجه عدم کارآیی محض رسانه‌های عراق مورد بی‌توجهی قرار گرفته باشد. باوجود این عراق بیش از یک علاقه تصادفی و اتفاقی در چنین حادثه‌ای دارد. بنابراین ما تصور می‌کنیم که بی‌توجهی نسبت به این حادثه تعمدی بوده است کشف دلیل اینها که مورد بی‌توجهی قرار گرفته آنقدرها هم‌آسان نیست. سیاست خارجی حکومت عراق عبارت است از کنار گذاردن هر دو ابرقدرت از جهان عرب از لحاظ انعقاد موافقت‌نامه‌ها و پیمانها و حضور فیزیکی (پایگاههای نظامی).

معذالک از آنجایی که عراق جز کشورهایی است که دارای پیمان دوستی معتبر (با اتحاد شوروی - م) است به سختی در موقعیتی قرار گرفته که به دیگ بگوید رویت سیاه است. شاید سکوت به منزله پذیرفتن ناتوانی در توضیح این ناهنجاری سیاست خارجی باشد. پک

عراق و اروپای غربی

نیروگاه اتمی

27 اردیبهشت 1357 - 17 می 1978 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 1037 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی رونوشت به سفارتخانه‌های آمریکا در آتن، بن، دهلی‌نو، پاریس، رم، استکهلم، تهران موضوع : نیروگاه اتمی 1- دولت عراق در رابطه با طرح و احداث اولین نیروگاه اتمی خود با شرکت‌های فرانسوی، ایتالیایی، آلمانی و سوئدی تماس گرفته است. بنا به گفته سفیر ایتالیا، ظاهرا شرکت‌های فرانسوی در مرکز این جریان قرار دارند چون فرانسه در عراق در سال 1356 در زمینه همکاری اتمی قراردادی منعقد ساخته‌اند، لیکن بنا به دلایلی که برای وی مشخص نشده، دولت عراق از فرانسوی‌ها ناراضی است و چند هفته قبل با شرکت‌های کشورهای دیگر در این زمینه تماس گرفته است.

2- سفیر آلمان در تأیید گفت که عراقی‌ها با یک شرکت آلمانی تماس حاصل کرده‌اند. وی گفت شرکت مزبور قادر است یک نیروگاه اتمی کوچک (با قدرت 600 - 500 مگاوات) در عراق احداث نماید چون طرح آن را هم‌اکنون «در اختیار دارد.» لیکن با در نظر گرفتن عدم اعطای قرارداد به به شرکت‌های آلمانی توسط دولت عراق، وی گفت شرکت مزبور قادر به احداث آن نخواهد بود. چون این پروژه برای عراقی‌ها کاملاً «آلمانی» است، حتی اگر قیمت تعیین شده توسط شرکت آلمانی 10 درصد ارزانتر از نزدیکترین رقیب آن باشد.

3- یک منبع سفارت سوئد اعتراف کرد که عراقی‌ها از یک شرکت سوئدی خواسته‌اند که شرایط خود را در مورد احداث این نیروگاه در پاییز ارائه دهد، لیکن وی گفت دولت سوئد در زمینه صدور جواز انتقال این تکنولوژی با مشکلاتی روبرو خواهد بود. وی گفت که شرکت‌های فرانسوی و ایتالیایی سعی دارند عراقی‌ها را متقاعد سازند که نیروگاه 1200 - 900 مگاواتی را احداث نمایند، چون از نظر آنها احداث نیروگاه‌های کوچکتر مقرون به صرفه نمی‌باشد.

4- سفیر هند گفت از شرکت‌های هندی در این زمینه دعوت به‌عمل نیامده است.

5 - اظهارنظر: دولت عراق ظاهرا در رابطه با احداث این نیروگاه اتمی با مشکلاتی روبرو شده است. از یک طرف احداث این نیروگاه کوچک مقرون به صرفه نیست، لیکن به خوبی خواهد توانست در طرح انرژی عراق که قرار است در سال 1359 معادل 4000 مگاوات نیرو داشته باشد جا بگیرد. از طرف دیگر، احداث یک نیروگاه بزرگ بدین معنی است که عراقی‌ها در هنگام نیاز تعمیراتی قادر نخواهند بود نیروی کافی مورد لزوم را تأمین نمایند.

6 - با در نظر گرفتن این عوامل و نیز هزینه سنگین (یک میلیارد دلاری یا بیشتر) پروژه و منابع آماده جایگزین شونده انرژی جهت تولید برق، دولت عراق می‌تواند به بهانه‌های اقتصادی این پروژه را به تأخیر اندازد تا شبکه انرژی عراق آن قدر گسترش یابد که جذب یک نیروگاه بزرگ مقرون به صرفه نیز آسان شود. با در نظر گرفتن میزان رشد تولید انرژی عراق احتمالاً خواهد توانست برنامه عمرانی پنج ساله در سالهای 64-1360 احداث این پروژه را از سر بگیرد تا در سالهای 1370 وارد مرحله عمل گردد. معذالک به خاطر ضرایب دیگر دولت عراق ممکن است احداث آن را زودتر از موعد پیش‌بینی شده آغاز نماید که این ضرائب عبارتند از: حیثیت، منافع فنی و این واقعیت که همسایه ایرانی آنها هم‌اکنون دارای توان تولید نیروی اتمی شده است. پک

سفر کارینگتون به عراق

19 تیرماه 1358 - 10 ژوئیه 79 خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا در لندن به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی رونوشت به دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد و سفارتخانه‌های آمریکا در قاهره، دمشق، جده، کویت، تهران عطف به: بغداد 1439 موضوع : سفر کارینگتون به عراق 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) افسر رابط خارجی FCO در تاریخ 18 تیر ماه ما را در جریان سفر کارینگتون به عراق قرار داد. تقریبا بخش اعظم ملاقات 90 دقیقه‌ای کارینگتون و صدام به مسائل مورد

علاقه دو جانبه اختصاص یافته بود. در مورد تحریم تجاری اعلام نشده، صدام به‌طور داوطلبانه گفت که سریعا اقداماتی در جهت لغو تحریم به‌عمل خواهد آمد. در مورد زندانی شدن اسپارکس مهندس انگلیسی، عراقی‌ها هنوز هم معتقدند که دولت انگلیس، مطبوعات و دادگستری انگلستان را تحت کنترل داشته و اسپارکس و فرد عراقی که در لندن به خاطر قتل ژنرال نایف در زندان بسر می‌برند مبادله خواهند شد.

کارینگتون سعی کرد با صراحت به عراقی‌ها بفهماند که این مبادله امکان‌پذیر نیست.

2- دیگر مسئله مورد علاقه عبارت بود از نظر عراق در مورد قطعنامه 242. کارینگتون با صراحت سؤال کرد که آیا عراق قطعنامه 242 را پذیرفته است، پاسخ منفی بود، و در ادامه گفته شد که عراق تنها خواست فلسطینی‌ها را می‌پذیرد. (اظهارنظر: حسین و دیگران گفتند که بیانیه بغداد نشانگر تغییر در روند و طرز فکر عراقی‌ها می‌باشد.) 3- صدام حسین به کارینگتون گفت که ایران از مسائل سیاسی رنج می‌برد و نه مسائل مذهبی، و به قدرت رسیدن جناح چپ‌گرا و یا بازگشت شاه وضع را برای عراق بیشتر از رژیم کنونی وخیم خواهد ساخت. (اظهار نظر: متخصصین عراق در لندن اغلب به ما توصیه کرده‌اند که دولت عراق با وجود موفقیت در سرکوب شیعیان و عدم توانایی مزمن در سرکوب کادر کمونیستی خود، از به قدرت رسیدن جناح چپ در ایران بیش از به قدرت رسیدن یک رژیم مبلغ مذهب نگران است.) 4- در مورد مسئله کلی روابط اعراب و اسرائیل، صدام خواستار اجرای تحریم‌های اروپایی علیه اسرائیل گردید. این موضوع به دنبال گفتگوهای طولانی در مورد بی‌ثمر بودن سیاست‌های خاورمیانه‌ای آمریکا مطرح گردید، و به انگلستان توصیه شد که عراق در نظر دارد از اروپایی‌ها بخواهد که مستقلاً ابتکار عمل را بدست گیرند. مقامات انگلیسی معتقدند که صدام همین مسئله را با وزرای فرانسوی و آلمانی بازدیدکننده نیز در میان گذاشته است.

5 - در نهایت، عراقی‌ها پیشنهاد کردند که یک کمیسیون عراقی - انگلیسی تشکیل گردد. ظاهرا یک گروه فرانسوی - عراقی نیز بوجود آمده است. انگلیسی‌ها توافق کردند که این گام مشخص نشده را مورد بررسی قرار دهند معتقدند که چنین هیئتی سرانجام به مطرح ساختن استدلالهای بی‌ثمر در مورد سیاست خارجی و یا تقاضای عراق در مورد دستیابی به بازارهای انگلستان خواهد پرداخت.

6- به‌طور کلی، افسر رابط خارجی معتقد است که این سفر مفید بوده است، چون تحریم تجاری در حال لغو شدن است. بروستر

گنشر در بغداد - گفتگو پیرامون صلح در خاورمیانه و همکاری اقتصادی

20 تیرماه 1358 - 11 ژوئیه 79 سرّی از: سفارت آمریکا در بن - 2271به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع : گنشر در بغداد - گفتگو پیرامون صلح در خاورمیانه و همکاری اقتصادی 1- (تمام متن سرّی است) 2- خلاصه. آلمان‌ها از نتایج سفر گنشر به بغداد در تاریخ 15 - 13 تیر ماه خشنود شده‌اند. در آینده نزدیک پیرامون همکاری‌های اقتصادی مذاکراتی آغاز خواهد شد. در مورد تضاد اعراب و اسرائیل تبادل‌نظر مفیدی انجام شد، و صدام حسین خواستار برقراری نزدیکتر روابط با اروپا شد. سرپرست پلیس مخفی موفق شد با گنشر ملاقات نماید.پایان خلاصه.

3- صلح خاورمیانه. طبق اظهار شوئپس مسئول بخش امور عراق در وزارت امورخارجه، گنشر در ملاقات با صدام حسین و وزیر خارجه حمادی نظریات خود را در مورد مسئله خاورمیانه ابراز داشت.

آنها به سخنان گنشر در مورد اینکه به رسمیت شناختن اسرائیل و امنیت مرزهای آن شرط لازم صلح است گوش فرا دادند، لیکن پاسخی ندادند. طرفین توافق کردند که وحدت عربی در اینجا صلح حائز اهمیت بسیار است، اما صدام حسین در مخالفت خود با سادات نرمشی نشان نداد. گنشر یادآور شد که قرارداد صلح تمام منافع را نصیب اسرائیل نمی‌کند. در حقیقت اسرائیل تحت فشار بین‌المللی بسیاری قرار گرفته است. در این ملاقات در مورد اورشلیم صحبتی به میان نیامد.

4- همکاری اقتصادی با آلمان غربی. از اینکه حمادی خواستار نیل به اهداف نهایی در همکاری اقتصادی عراق و آلمان شده بود بسیار متعجب و خوشحال شده‌اند. در ابتدا، عراقی‌ها تقاضا کرده بودند که در این ملاقات تنها مباحثات سیاسی گنجانده شود. بنابراین، تنها مقامات وزارت خارجه همراه گنشر به بغداد رفته بودند. لیکن حمادی در تمام طول گفتگوی دو ساعت و نیمه خود با گنشر در مورد همکاری‌های اقتصادی گفتگو کرده بود.

5 - شوئپس اظهار داشت که نتایج این گفتگو از نظر بن حائز اهمیت بسیار است. این نتایج عبارتند از:

توافق عراق در جهت تجدید مذاکرات همکاریهای تکنولوژیک مذاکرات ابتدا در سال 1354 آغاز گردید و به خاطر اصرار آلمان مبنی بر پرداخت وجوه متخصصین فنی و قانون برلن توسط عراق خاتمه یافت. گنشر موضع عراقی‌ها را در این مورد یادآور شد، و حمادی گفت که در این مورد با آنها گفتگو خواهد کرد.

توافق عراق در جهت ایجاد کمیسیون مشترک به منظور بررسی مسئله انرژی. حمادی گفت که عراق ارائه نفت به آلمان غربی را در خارج از بازار سیاه و بافت شرکتی بین‌المللی مورد بررسی قرار خواهد داد.

توافق بر سر این که دو مذاکره‌گر وزارت‌خارجه به زودی به بغداد خواهند آمد تا جزئیات مربوط به دو پیشنهاد را روشن نمایند. هنگامی که گنشر وزیر خارجه را نیز دعوت کرد، حمادی پیشنهاد کرد که وزیر برنامه‌ریزی نیز به همراه وی به بن نماید. آلمان‌ها در این زمینه توافق نمودند.

6- قرارداد اتمی. شوئپس گفت که گنشر در رابطه با تکنولوژی هسته‌ای آلمان به آرامی برخورد نمود.

لیکن به منافع اتحادیه کرافت ورک در قرارداد عراقی (تلگرام مرجع) اشاره‌ای ننمود. آلمانها هنوز هم معتقدند که این قرارداد را فرانسوی‌ها بدست خواهند آورد، مطمئن بودند که بار نخست‌وزیر فرانسه در این مورد از هیچ تلاشی فروگذار نخواهد کرد.

7- سیاست خارجی عراق. صدامحسین بر تمایل عراق به استقلال ملی در چهارچوب وحدت عربی تأکید کرد. وی گفت عراق و دیگر کشورهای عربی می‌خواهند بدون وجود آمریکا، با اروپا روابط صمیمانه‌تری داشته باشند.

8- در پاسخ به ابراز نگرانی گنشر در مورد نفوذ شوروی در اروپا و فعالیت‌های آن در مناطق دیگری چون شاخ آفریقا و افغانستان صدام نسبت به روس‌ها علاقه چندانی نشان نداد. وی گفت عراق هم‌پیمان شوروی نیست، لیکن بنا به دلایل خاصی چون دلایل تسلیحاتی به آن نیاز دارد. عراق خواستار مداخله ابرقدرت‌ها در منطقه نیست، دیگر مسائل منطقه‌ای مورد بحث قرار نگرفت.

9- علیرغم انتقادات صدام علیه آمریکا، آلمانها در ملاقات‌های خود با حمادی چنین برداشت

کرده‌اند که عراق خواستار بهبود بیشتر در روابط خود با آمریکاست.

10- پلیس مخفی. سعدون شاکر، رئیس پلیس مخفی عراق، به دنبال درخواست خود توانست با گنشر ملاقات نماید. شوئپس نمی‌خواست در مورد این ملاقات محرمانه گفتگو کند، لیکن اعلام داشت که سعدون شاکر علاقه‌مند به همکاری احتمالی آلمان و عراق در زمینه‌های پلیسی و ضد تروریستی می‌باشد.

از نظر ما این یک موضوع سیاسی حساس در رابطه با آلمان است چون میل دارد از عراق در زمینه‌های ضد تروریستی کمک بگیرد. لیکن نمی‌خواهد پلیس مخفی سرکوبگر عراق را حمایت کند. شوئپس گفت که شاکر احتمالاً در آینده به بن سفر خواهد کرد. استوئسل

عراق و جهان سفر نخست‌وزیر (فرانسه) بار

21 تیرماه 1358 - 12 ژوئیه 79 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 1496 به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع : عراق و جهان؛ سفر نخست‌وزیر بار 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- خلاصه: سفر بار نخست‌وزیر فرانسه به عراق سبب شد که دو کشور متوجه شوند که در مورد مسائل مهم مربوط به خود و بقیه جهان دارای نقطه‌نظرات مشترکی هستند. هریک از طرفین توانسته بود پس از ابراز نقطه‌نظرهای خود، اقداماتی در جهت پیشبرد اهداف خود نیز انجام دهد. دوره همکاری احتمالاً تداوم خواهد یافت و اشتراک عقیده نیز آن را تقویت خواهد کرد، که در رابطه با اوضاع کنونی هیچیک از آنها چندان شگفت‌آور نیست.پایان خلاصه 3- طبق اظهارات سفیر فرانسه مورنیره (حفاظت شود) سفر نخست‌وزیر متبوعش به بغداد سازنده و مطلع‌کننده بود. بار و صدام که به مدت 15 ساعت در گفتگوهای گروههای کوچک با حضور همکاران نزدیک شرکت کرده بودند به معنی واقعی کلمه در مورد مسائل کلی تبادل‌نظر کردند. مورنیره با استفاده از آنچه که به یاد داشت عناوین ذیل را به‌عنوان مهم‌ترین موضوعات مورد بحث از نظر خود برگزید، و با صراحت میل داشت که رویدادها را به خوبی جلوه‌گر سازد.

4- جو موجود: فرانسویها شدیدا متقاعد شده‌اند که دولت عراق به نمایندگی از طرف صدامحسین میانه‌رو است. این ارزیابی در مورد مسائل سیاسی و اقتصادی صدق می‌کند. فرانسوی‌ها چنین برداشت کرده‌اند که در نتیجه رشد آشکار سیاستمداری صدام، سیاست دولت عراق از جنبه عملی و انعطاف‌پذیری برخوردار خواهد شد. آنها دریافتند که می‌توانند در مورد تمام مسائل مورد نظر با کمال صراحت گفتگو کنند و عراقی‌ها در تشریح گفتند که آماده‌اند با تغییر شرایط انطباق یابند.

5 - خاورمیانه. جالب توجه‌تر نظریات صدام در مورد مسئله اعراب و اسرائیل بود. برخلاف جواب صریحا «منفی» وی در پاسخ به کارینگتون در مورد اینکه آیا عراق قطعنامه 242 را می‌پذیرد، پاسخ صدام به این مسئله (که گویا مستقیما مطرح نشده بود) از ظرافت خاصی برخوردار بود. عراق به تصمیمات اجلاسیه رباط پایبند است و معتقد است که قطعنامه‌های سازمان ملل یک روش دیپلماتیک برای تلف کردن وقت است. ولی صدام ظاهرا در مورد محتوای راه‌حل مورد قبول چیزی نگفته است، اما چنین وانمود کرده است که راه‌حلی که در آن حذف اسرائیل مورد نظر نباشد، کافی است.

6- اسرائیل و خاورمیانه. گرچه مورنیره سعی داشت توجه را به این نکته معطوف ندارد، ولی واضح

است که آنچه صدام در مورد اسرائیل (و آمریکا، به پائین مراجعه کنید) گفته اصلاً توأم با میانه‌روی منطبق نبوده است. هر اقدامی که اسرائیل با حمایت آمریکا و ترغیب آن انجام داده، به منظور گسترش نفوذ صهیونیزم و از بین رفتن اعراب صورت گرفته است. تز معروف جداسازی مصر از جهان عرب به منظور آزاد گذاشتن اسرائیل در تصرف لبنان، فلسطینی‌ها و سوری‌ها مورد بحث و تبادل‌نظر بسیار قرار گرفته است. معذالک، در پاراگرف‌های پیشین، فرانسوی‌ها متقاعد شده‌اند که در صورت همکاری تمام طرفین درگیر، اسرائیل قبل از سال 1967 پذیرفته خواهد شد. تمام طرفین درگیر، عبارت است از شوروی، و مورنیره تأکید کرد که عراقی‌ها به کرات گفته‌اند که بدون شرکت شوروی هیچ‌گونه صلح پایداری برقرار نخواهد شد.

7- ایران. بدون تعجب، صدام گفت که عراقی‌ها مایل نیستند بین آنها و همسایه شرقی‌شان مشکلاتی پدید آید. هدف اصلی یک ملت با ثبات و متحد است که پیشرفت کمونیست‌ها را در این نقطه از جهان با بن‌بست روبرو سازد. صدام ظاهرا گفته است که در چند ماه گذشته ایرانی‌ها محاسبات غلطی کرده‌اند (ظاهرا در رابطه با سهولت صدور انقلاب) که اکنون به آن پی برده‌اند، و به تهران در طرز تفکر خود تجدیدنظر کرده است. عراقی‌ها پیش‌بینی کردند که در روابط موجود بین دو کشور در آینده نزدیک بهبودی پدید خواهد آمد.

8- روابط دوجانبه. نقطه‌نظرات وسیع موجود بین فرانسه و عراق فرصتی را پیش آورد تا موضوعات مورد علاقه دو کشور مورد بحث قرار گیرد. فرانسوی‌ها ظاهرا خود را سخنگوی جامعه اروپایی و نیز غرب در مورد مسائل بسیار و مسائل مطروحه در بالا جا زده‌اند. مورنیره در مورد تدارک نظامی مطلبی نگفت، فقط اظهار داشت که این موضوع نیز مورد بحث قرار گرفته، و به چند نکته خاص نیز اشاره کرد.

9- انرژی. فرانسه و عراق معتقدند که در جهان امروز انرژی مسئله اول است. فرانسوی‌ها از اینکه توانسته‌اند نفت بیشتر (نامشخص) لیکن در حجم معتدلی را از طرف عراقی خود خریداری نمایند خشنود هستند و مدت زیادی را صرف توضیح اقدامات مربوط به کاهش نفت مصرفی دولت فرانسه کردند تا دیگران نیز متقاعد به انجام همین کار بشوند. (بنا به گزارش مطبوعات، یک سوم نفت مورد نیاز فرانسه در سال 1359 از عراق وارد خواهد شد، با استفاده از ارقام واردات نفتی سال 1356، می‌توان گفت که این میزان 200000 بشکه در روز بیش از سطح برداشت سال 1358 خواهد بود، که چندان معتدل نیز نیست.) 10- نظام اقتصادی جدید. عراقی‌ها ظاهرا نگران تأثیر قیمت‌های صنعتی بر کشورهای رو به رشد اوپک و غیر اوپک بوده، و در مورد اقدامات مورد نیاز در رفع این مشکلات توضیحاتی دادند. فرانسوی‌ها با آنها همدردی می‌کردند و در واقع در مورد بعضی از مسائل کلی دارای نقطه‌نظرات مشابهی بودند. این موضوع ظاهرا موضوع اندکس‌سازی مذاکرات شمال و جنوب، سازمان توسعه و تجارت سازمان ملل و مسائل دیگری که مورنیره به آنها اشاره نکرد را در بر می‌گرفته است.

11- آمریکا. از نظر عراق، طبق گزارش مورنیره، آمریکا علت تمام مشکلات بوده است. برداشت ما این است که اشاره به آمریکا یکی از مهمترین عناصر اصلی مذاکره بوده است. مورنیره گفت که عراقی‌ها معتقدند که اقدامات آمریکا سبب بروز بحران نفتی شده است، چون تلاش اوپک در تنظیم بازار یا وارد کردن فشار بر بعضی از اعضا در جهت افزایش تولید یا کاهش قیمت‌ها روبرو می‌گردد، و یا عملکرد دلار طوری تحت کنترل قرار می‌گیرد تا خسارات وارده متوجه همه اعضای دیگر به جز آمریکا شود. نقش ما

در تبدیل اسرائیل به یک پایگاه تهاجم مسلحانه و گسترش امپریالیسم در خاورمیانه نیز مورد انتقاد قرار گرفت.

12- اظهارنظر: ما ارزیابی نتایج مذاکرات را به‌عهده سفارت آمریکا در پاریس می‌گذاریم، و تنها گفتگو با مورنیره را به‌عنوان تنها اخبار محلی بدست آمده گزارش می‌کنیم. ولی واضح است که موضع خاص فرانسه که نسبت به دیگر کشورهای غربی از نقطه عطف خاصی برخوردار است، افزایش یافته است.

13- مورنیره اظهار داشت که فرانسوی‌ها در برابر سرپیچی عراق در مورد لحن بیانیه نهایی مربوط به اسرائیل و فلسطین حداکثر تلاش و مقاومت خود را به خرج داده‌اند. وی گفت در نتیجه «اعمال فشار» بسیار با لحن بیانیه مورد نظر عراقی‌ها توافق شده است، که در برزیل نیز همین تلاش موفقیت‌آمیز بود.

لیکن وی گفت که فرانسوی‌ها تعهدات خود در قبال جامعه اروپایی را محترم می‌شمارند.

14- واضح است که فرانسه میل دارد حتی به قیمت از بین رفتن منافع دیگران (که آمریکا را نیز قطعا در بر می‌گیرد) منافع خود را در اینجا گسترش دهد، و در این کار تا حدودی نیز موفق شده است. مورنیره یک فرد حرفه‌ای حیله‌گر است، و نظریات وی نباید با خوش‌بینی مورد مطالعه قرار گیرد. فکر نمی‌کنیم که فرانسوی‌ها صرفا به حرف‌های عراقی‌ها گوش داده‌اند. مورنیره برخلاف گذشته با صراحت سخن نمی‌گفت، و شاید می‌خواست نشان دهد که مذاکرات در چه سطحی صورت گرفته که طرز برخورد شدیدا ضد آمریکایی نیز از آن مستثنی نیست. وی اشاراتی به نگرانی فرانسه در مورد برنامه انرژی آمریکا و عدم موفقیت آن در رعایت مواضع عمومی دولت فرانسه کرد، و چنین وانمود کرد که هر دو طرف مایلند آمریکا را نادیده بگیرند. پک

دیدار سیمونه از بغداد

25 تیرماه 1358 - 16 ژوئیه 79خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع : دیدار سیمونه از بغداد 1- (طبقه‌بندی نشده) وزیرخارجه بلژیک هانری سیمونه، آخرین نفر از وزرایی که از کشورهای عضو سازمان همکاری و عمران اقتصادی (OECD) برای دیدار وارد عراق شده بودند، در فاصله 12 تا 14 ژوئیه در بغداد بسر برد. او با وزرای برنامه‌ریزی، امورخارجه، صنعت و تجارت ملاقات کرد و مانند وزرایی که قبل از وی از عراق دیدار کرده بودند، جلسه‌ای نیز با نایب رئیس شورای انقلاب، صدامحسین داشت. این دیدار به نحو وسیعی در مطبوعات منعکس شد و یک مصاحبه نیز با روزنامه انگلیسی زبان بغداد ترتیب یافت که اتفاق بسیار نادری است.

2- (خیلی محرمانه) اعضای سفارت بلژیک دیدار یک ساعت و نیمه سیمونه با صدام را صمیمانه توصیف کرده و گفتند که در این ملاقات بیشتر کلیات و سیاست‌های منطقه‌ای مورد بحث قرار گرفت تا روابط دوجانبه. در مورد ایران صدام اظهار داشت که نگرانی اصلی عراق نسبت به رژیم کنونی بیشتر به خاطر قدرت آن است تا جهت‌گیری آن، زیرا ثبات اوضاع در ایران اثر حیاتی بر ثبات خاورمیانه دارد.

بلژیکی‌ها نشانه‌ای از تعدیل روش عراق در قبال اختلاف اعراب و اسرائیل مشاهده نکرده‌اند. صدام به موافقتنامه کمپ دیوید و به نقش آمریکا حمله کرد. در پاسخ سیمونه نظر جامعه اروپا (EC) را نسبت به

کمپ دیوید به‌عنوان اولین قدم در راه حل کامل (مسئله خاورمیانه) بیان داشت ولی ادعای صدامحسین را در این مورد که کوشش‌های پیگیر اسرائیلی‌ها برای ایجاد تأسیسات (در مناطق اشغالی) نمی‌تواند دلیل حسن نیت آنها باشد، پذیرفت.

3- (خیلی محرمانه) بلژیکی‌ها وزیرخارجه (عراق) حمادی را در مورد مسئله خاورمیانه هم افراطی‌تر و هم صریح‌تر از رئیسش یافتند.

منابع ما اظهار می‌دارند که بلژیکی‌ها در قبال کوشش‌های مصرانه عراق برای گنجاندن عباراتی درباره حقوق فلسطینی‌ها و تجاوز اسرائیلی‌ها، در اعلامیه مشترک، ایستادگی کردند. اعلامیه مشترکی که منتشر شد در مقدمه حاوی لغت «صهیونیست» است و اشاره می‌کند به توافق دوجانبه در مورد نیاز به «خروج از کلیه سرزمین‌های اشغالی شامل اورشلیم»، که بی‌نهایت باعث رنجش سفارت گردید. سیمونه مکررا کوشش حمادی را برای به کار بردن لغت «صهیونیست» در متن اعلامیه رد کرده و متذکر شده بود که هر نوع اشاره‌ای به اورشلیم باید دارای پسوند «شرقی» یا «عربی» باشد.

4- (محرمانه) براساس مصاحبه با «بغداد ابزرور» چنین به نظر رسید که سیمونه شخصا فاقد اعتدال است. اگرچه گفته او در مورد خروج از سرزمین‌های اشغالی به نظر می‌رسد که مطابق با نظر جامعه اروپا باشد، وی آشکارا (بخشی از متن مخلوط و افتاده است)... از اسرائیل به خاطر سیاست اسکان، که وی آن را مخالف هر نوع جریان صلح توصیف کرد. انتقاد به عمل آورد.

5- (محرمانه) نکته مهم این دیدار جنبه اقتصادی آن بود. پس از چندین سال مذاکرات متناوب، بالاخره طرفین یک موافقت‌نامه همکاری اقتصادی و فنی تدوین کردند. وزیر تجارت حسن‌علی موافقت کرد که برای انجام تشریفات امضای قرارداد ظرف چند ماه آتی عازم بروکسل شود. و بلژیکی‌ها امیدوارند که این سفر زمینه را برای بعضی پیشنهادات خاص در مورد طرح‌هایی که توسط شرکت‌های بلژیکی اجرا می‌شوند، فراهم خواهد کرد. نفت موضوع بحث نبود. بلژیک در سال 1978 در حدود دویست میلیون دلار نفت خام از عراق خریداری کرده و انتظار دارد که واردات نفتش (از عراق) در همین سطح ادامه پیدا کند.

6- (محرمانه) در زمینه عملی طرفین موضوعی را که به نظر می‌رسد تنها مشکل در روابط دوجانبه باشد مورد بررسی قرار دادند. آن موضوع کوشش‌های رها شده مؤسسه سیبترا (SYBETRA) برای تأسیس یک مجتمع فسفات در نزدیکی مرز سوریه بود. اجرای این طرح حداقل دو سال به تأخیر افتاده و سیبترا بنا به گزارش، اگر دوره فعلی قرارداد تغییر نیابد، دچار یک فاجعه مالی خواهد شد. بلژیکی‌ها قادر بوده‌اند که موافقت عراقی‌ها را برای تجدید مذاکرات به دست آورند. منابع ما اظهار داشتند که عراقی‌ها در هیچ موردی خود را متعهد نکرده‌اند اما خاطرنشان کردند که این واقعیت که راه‌آهن وابسته به این طرح هم دچار تأخیر شده تمایل عراقی‌ها را به تکمیل سریع مجتمع مزبور کاهش داده و از این نظر موقعیت بلژیکی‌ها برای چانه‌زدن بهبود یافته است.

7- (خیلی محرمانه) سیمونه علاوه بر گفتگوهای خود با صدام و سایر اعضای کابینه با رئیس ستاد وزارت دفاع (MOD) نیز ملاقات کرد. منبع ما از اظهارنظر در خصوص مفاد گفتگوها خودداری کرد ولی اشاره نمود که موضوع فروش اسلحه مطرح بوده است. ما پرسیدیم که آیا بلژیک موافقت کرده است که به عراق اسلحه بفروشد و پاسخ فقط لبخندی بدون هیچ اظهارنظر بود.

8- (خیلی محرمانه) نظریه: بلژیک همراه با چند کشور کوچک دیگر اروپا از نظر عراق مطلوب‌ترین طرف‌های تجاری هستند (صادرات در سال 1978 به میزان 194 میلیون دلار بود) و واضح است که بروکسل در نظر دارد که اوضاع را بر همان روال نگاه دارد. در عین حال علاقه روزافزونی به نجات سیبترا (SYBETRA) وجود دارد. در مقابل به نظر می‌رسد که بلژیکی‌ها مایلند که در زمینه مشاجرات خاورمیانه و احتمالاً با تأمین اسلحه کمک اندکی (به عراق) بکنند. پک

سفر نخست‌وزیر بار به بغداد

26 تیر ماه 1358 - 17 ژوئیه 79 خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا در پاریس به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی، با اولویت موضوع: سفر نخست‌وزیر بار به بغداد 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- خلاصه: در گفتگو پیرامون سفر نخست‌وزیر بار به عراق یکی از مقامات وزارت امورخارجه آن را در پیشبرد روابط فرانسه و عراق موفقیت‌آمیز توصیف کرد و سعی کرد جنبه‌های تجاری و نفتی آن را پراهمیت جلوه‌گر نسازد (معذالک به گزارش پاریس به شماره 22596 مراجعه شود). رهبران عراق در رابطه با مشکلات داخلی از خود احساس اعتماد بیشتری نشان دادند. بار پیرامون مسائل جهانی بسیاری با صدام حسین گفتگو کرد. سیاست عراق «توأم با میانه‌روی» توصیف شده است. مهم‌ترین مسائل خارجی مورد نگرانی عراق عبارتند از اوضاع در ایران، سوریه و لبنان. در مورد منازعات اعراب و اسرائیل عراقی‌ها گفتند که اعراب برخلاف گذشته متحد شده‌اند و مصر و آمریکا و اسرائیل منزوی گشته‌اند. عراقی‌ها می‌گویند که آنها در نظر دارند قرارداد بغداد را شدیدا به مرحله اجرا در آورند و مدعی هستند که قرارداد صلح تحت‌الحمایه آمریکا شکست خواهد خورد. رهبران عراق می‌گویند که آنها نمی‌خواهند با اسرائیل وارد جنگ شوند ولی زمان برای انعقاد قرارداد صلح نیز مناسب نیست، چون اسرائیل از نظر نظامی آنچنان نیرومند است که اعراب مجبور خواهند شد در موضع ضعف با آن مذاکره نمایند.پایان خلاصه 3- مقام وزارت امورخارجه در بخش مربوط به ایران و عراق (آنفوکس) در تاریخ 22 تیر ماه پیرامون سفر وزیر امورخارجه فرانسه بار به عراق در تاریخ 18 - 16 تیر ماه با ما گفتگو کرد. آنفوکس برخلاف سفیر مورنیره در گفتگو با دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد بطرز متفاوتی در رابطه با این سفر صحبت کرد، ولی نکات مطروحه توسط وی اساسا از پیوستگی خاصی برخوردار بود. خود آنفوکس با بار در این سفر همراه نبود و می‌گفت که وی با گروه بسیار کوچکی به این سفر پرداخته بود.

4- آنفوکس در آغاز با ذکر این مطلب که مطبوعات فرانسه و آمریکا با تأکید بر جنبه‌های نفتی، هدف از این سفر را نادرست جلوه‌گر ساخته‌اند، رشته سخن را بدست گرفت. وی گفت بار به عراق نرفته بود تا برای بدست آوردن نفت بیشتر از عراق مذاکره کند و یا قراردادهای بازرگانی و نظامی با این کشور امضا نماید. منبع ما در وزارت صنایع که قبلاً پیرامون افزایش صدور نفت عراق به فرانسه در سال 1360 مذاکره کرده بود گفت که شرایط دقیق تأمین 2 تا 5 میلیون تن نفت خام عراق به فرانسه در سال 1360 هنوز بین شرکت‌های ملی نفتی فرانسوی و شرکت ملی نفت عراق مورد مذاکره قرار نگرفته است (به پاریس 22596 مراجعه شود).

5 - آنفوکس گفت که بار شخصا به عراق علاقه‌مند است و در این سفر نیز که سومین سفر وی به عراق از سال 1356 و دومین سفرش در مقام نخست‌وزیری بود لذت بسیار برده است. عراقی‌ها پیشنهاد کرده بودند که برنامه کار مذاکرات باز باشد ولی از وسعت کافی نیز برخوردار باشد. آنها همچنین خواستار آن شده بودند که مذاکرات سالت 2 نیز در این گفتگوها گنجانده شود. طبق اظهارات آنفوکس، بار از این‌گونه گفتگوهای وسیع خوشش می‌آید چون شخصا علاقه‌مند به سخنرانی است.

6- آنفوکس چند بار گفت که بار علیرغم تندگویی‌های علنی‌شان عراقی‌ها را بسیار میانه‌رو یافته بود.

صدام حسین در گفتگوهای خود تأکید کرده بود که عراق نمی‌خواهد با اسرائیل وارد جنگ شود، و عراق نسبت به ضعف اعراب در برابر اسرائیل که تا دندان با تجهیزات آمریکایی مسلح شده آگاهی کامل دارد. تا زمانی که اسرائیل آن‌قدر نیرومند و اعراب این‌قدر ضعیف باشند امکان ندارد که بتوانند وارد مذاکره پیرامون قرارداد صلح خاورمیانه بشوند، چون موضع آنها ضعیف خواهد بود. از نظر صدامحسین جهان عرب امروزه متفرق نیست بلکه برخلاف گذشته در نتیجه اجلاسیه بغداد با یکدیگر متحد شده‌اند. مصر نیز به همراه آمریکا و اسرائیل منزوی شده است. عراق قصد دارد تحریم‌های بغداد را علیه مصر تا حداکثر ممکن به کار برد و مطمئن است که قرارداد صلح تحت‌الحمایه آمریکا با شکست روبرو خواهد شد.

7- بنا به گفته آنفوکس صدامحسین و دیگر رهبران عراقی در مورد رویدادهای ایران اظهار نگرانی کرده‌اند. با این وصف نکات مطروحه توسط آنها خالی از خصومت بود، و فرانسوی‌ها فکر می‌کنند که آنها یک سیاست توأم با میانه‌روی را دنبال خواهند کرد تا از تشدید وخامت اوضاع بکاهند. صدام حسین گفت امکان دارد که ایران آنچنان دستخوش آشوب و آشفتگی شود که بطرز مؤثری بین حیطه نفوذ آمریکا و شوروی تقسیم گردد، و عراق را با مشکلات سیاسی شدید و سختی روبرو سازد. پس از ایران مهم‌ترین مناطق مورد نگرانی عراق را سوریه و لبنان تشکیل می‌دهند. (آنفوکس قادر نیست چگونگی این نگرانی را بیان نماید.) امنیت خلیج نیز تنها به‌طور کلی مطرح گردید.

8- صدامحسین به سختی و زحمت زیاد سعی کرد اظهار دارد که عراق در نظر ندارد تحت نفوذ کامل شوروی واقع شود. و علاوه براین در نظر ندارد به شوروی پشت کرده و با غرب به‌طور کامل متحد شود.

بلکه این کشور می‌خواهد به راه خود در جهت عمران ملی که با الگوی سوسیالیستی روسیه تطابق نخواهد داشت برود. اظهارنظرهای آنفوکس قدری با نظرات سفیر مورنیره پیرامون میزان ضدیت عراقی‌ها با آمریکا تفاوت داشت، طبق اظهارات آنفوکس اظهارات ضد آمریکایی عراق محدود به نقش آمریکا در قرارداد صلح مصر و اسرائیل بود، گرچه آمریکا نیز مانند شوروی به خاطر وارد کردن رقابت ابرقدرتها در این منطقه انتقاد قرار گرفته بود.

9- آنفوکس گفت صدام حسین و دیگر رهبران عراق طوری وانمود کرده بودند که گویا از اوضاع داخلی عراق کاملاً مطمئن و آسوده خاطر هستند و اصلاً در مورد مشکلات موجود در مناطق کردنشین و یا شیعیان عراق نگرانی نشان نداده بودند.

10- در خاتمه آنفوکس گفت که این سفر از نظر فرانسوی‌ها در بهبود مذاکرات با یکی از کشورهای مهم عربی به خوبی پیش رفته است. مهم‌ترین نگرانی‌های عراق در سیاست خارجی مربوط به نگرانی‌های ژئوپلتیک بود و بر روابط عراق با همسایگان اصلی‌اش متمرکز بود. چامپان

عراق و آمریکا

رویدادهای اخیر نفتی در عراق

19 مرداد 1355 - 10 اوت 1976خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغداد - 1106به: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: رویدادهای اخیر نفتی در عراق 1- خلاصه: مدیر نفتی آمریکایی، صنعت نفت عراق را در مراحل اولیه پیشرفت سریع توصیف کرده و معتقد است که از نظر خدمات، تکنولوژی و قطعات رو به آمریکا آورده است. وی توصیه می‌کند که مقامات عالیرتبه دولت آمریکا با تصمیم گیرندگان عراق در این زمینه شدیدا همکاری بنمایند. پایان خلاصه 2- مدیر شرکت نفتی آمریکایی که با چندین سال تجربه نفتی بین‌المللی، که اکنون سرپرست این شرکت در تهران است و به کرات به عراق سفر می‌کند و دفتر حفاظت منافع آمریکا نیز وی را به خوبی می‌شناسد، با وابسته بازرگانی دفتر حفاظت در تاریخ 15 و 16 مرداد ماه در مورد برداشت‌های اخیر سفر خود به بصره و بغداد گفتگو کرد.

3- وی معتقد است که شرکت ملی نفت عراق در جذب تأسیسات شرکت نفتی بصره که در آذر ماه سال 1954 ملی شده بود، تلاش قابل ملاحظه‌ای به خرج داده است. روحیه شرکت ملی نفت عراق بسیار خوب است، و رویگردانی روزافزون از تجهیزات حفاری روسی به نفع تجهیزات عربی و بخصوص آمریکایی یک پدیده جالب توجه در دو سال گذشته است. چهار وسیله حفاری آمریکایی (8 اس پولاد) به هشت وسیله حفاری روسی اضافه شده، و شرکت ملی نفت عراق به این نتیجه رسیده که تجهیزات آمریکایی از نظر قابلیت اعتماد و بازدهی بهتر از تجهیزات روسی است. کامیون‌های غول‌آسای نفتکش آمریکایی (از شرکت کن ورت سیاتل) که اخیرا وارد عراق شده موجب افتخار ناوگان شرکت ملی نفت عراق شده‌اند.

شرکت ملی نفت عراق دارای دو دستگاه حفاری «در سرایدکو» است و دو دستگاه دیگر را نیز سفارش داده است.

4- شرکت ملی نفت عراق دارای شصت حلقه چاه تزریق آبی است که قرار است کارهای آن در مرداد ماه سال 1355 و 1356 انجام شود و بنا به گفته منابع شرکت نفتی عراق در بصره، در نظر دارد کارهای مربوط به سال 57 و 59 را در سالهای 1356 و 1357 انجام دهد.

5 - شرکت نفت عراق از کشف لایه جدید نفتی رومیله در عمق 1200 پایی هیجان زده شده است. این شرکت از میزان بالای گاز موجود این منطقه نیز خشنود است، چون طرح‌های صنعتی نمودن بصره، رومیله به مقادیر بسیاری گاز نیازمند است. تنها چاه مولد طبقه جدید چهار ماه قبل با سطح تولید 20000 بشکه در روز آزمایش گردید. نفت آن سبک است (دارای درجه جاذبه 42) ولی میزان ناخالصی (از نظر فرسایش) هیدروژن سولفید و کربن دیوکسید بسیار بالاست.

6- منبع در مقام تأیید گفت که رابط‌های نفتی برزیلی وی اظهار داشته‌اند که بنا به گفته سفیر برزیل شرکت پترو براس در 100 کیلومتری شمال شرق بصره که از حوزه مورد امتیاز شرکت نفتی فرانسه در طول مرز ایران چندان دور نیست، به یک حلقه چاه جدید نفتی دست یافته است. این چاه هنوز به مرحله آزمایش نرسیده لیکن در دو طبقه غیر مترقبه دارای نفت بوده است.

7- مدیر آمریکایی معتقد است که «عراق اوقات خوبی» را در پیش دارد. وی معتقد است که

تکنوکراتهای عراق مسئول شرکت نفت، و وزارت نفت کارهای خود را به خوبی انجام می‌دهند. و احساسات ضد آمریکایی او سال قبل این بخش کاملاً از بین رفته است. به نظر منبع، با عراقی‌ها بهتر از ایرانیها می‌توان معامله کرد. (اظهارنظر: اکثر بازرگانان آمریکایی فعال در ایران و عراق با این نظریه موافق می‌باشند.) 8 - منبع گفت که به نظر وی دولت آمریکا ذخایر نفتی عراق و نقش آتی آن را در تجارت نفتی جهان دست‌کم گرفته است و طبق شایعات رایج در شرکت‌های نفتی آمریکایی، دولت آمریکا در نظر ندارد با تصمیم‌گیرندگان عراق در این زمینه ارتباط برقرار سازد. وی گفت برای اداره فدرال انرژی، خزانه‌داری و دیگر آژانس‌های ذینفع موقع آن فرارسیده که خصومت‌ها را کنار بگذارند. بنا به گفته منبع، صنعت نفت عراق در مرحله طفولیت بسر می‌برد لیکن از قدرت عظیمی در خرید تکنولوژی، خدمات و قطعات آمریکایی برخوردار است. کیلوگ

روند اقتصاد بیگانه و تأثیرات آن بر آمریکا

012 - 1357 عراق ژانویه 78 - دی ماه 1357 دوره انتشار: سالانه نشریه اسبق: 013 - 1356 تهیه شده بوسیله: دفتر حفاظت منافع آمریکا سفارت بلژیک تهیه شده بوسیله: سرویس خارجی آمریکا، وزارت امورخارجه آمریکا و منتشر شده توسط وزارت بازرگانی آمریکا، اداره صنعت و تجارت عراق شاخص‌های مهم اقتصادی رقم ارزشها به میلیون دلار آمریکا بوده نشانگر میانگین دوره‌ای است مگر آن که غیر آن قید شده باشد.

نرخ تبدیل:

یک دلار آمریکا= 295/0 دینار عراقی 1355 - 1354 برآورد (الف) یک دینار عراق= 38/3 دلار آمریکا 1354 1355 درصدتغییر 1356 درآمد، تولید، میزان کار تولید ناخالص ملی با قیمت‌های جاری 12207 -15875-20% -19000 تولید ناخالص ملی سرانه (میزان حقیقی) 1186 -1380 -16%- 1550 برنامه سرمایه‌گذاری دولت

تخصیص یافته 3637- 5078- 58%-8014 مصرف شده 3097 -2500 -(الف 12%-5000 [ناخوانا]:

موازنه پرداخت و تجاری تولید صنعتی (100 = 1341) -3/263 -9/354- 23%- 420 تولید کشاورزی (100 = 44 - 1340) -111 -140- 26% -120 قیمت‌های عمده‌فروشی (100 = 1341) -6/162- 2/181 -11%-200 قیمت‌های مصرفی (100 = 1342) -2/158 -6/174 -10%-194 عرضه پول (میلیون‌ها) -2110- 2550- 20%-3000 تولید نفت (هزار بشکه در روز) -2260 -2466- 20%- 2250 میزان کار (میلیون) هیچ 9/2 ---3 موازنه پرداخت و تجاری کالا و ارز خارجی⁽¹⁾(ب) 2727- 4601- 69%-5500 موازنه پرداخت‌ها 472 هیچ ---هیچ تجاری⁽²⁾4070 (الف) 5380 -(الف) 32%-4100 صادرات -8280 -8850- 7-%-6900- درآمدهای نفتی 8160-8690 -6%-9400- بانک صادرات به آمریکا 5 -110 2100-%300- واردات (باستثنای خریدهای 4210- 3470- 18-%5000- وزارت دفاع) صادرات و واردات از آمریکا 310 (د) 382 (د) 23%- 200- صادرات مهم آمریکا به عراق در سال 1355 (د) هواپیما و وسائل الکترونیک هواپیمایی 156 محصولات کشاورزی 62 (ج) ماشین‌آلات ساختمانی 34 تجهیزات حفاری 20 واردات مهم آمریکا از عراق در سال 1355 نفت خام 109 خرما و ریشه گیاه شیرین بیان 1 منابع: سازمان آمار مرکزی عراق، مگر آنکه غیر آن قید شده باشد.

(الف) برآورد دفتر حفاظت منافع آمریکا (ب) صندوق بین‌المللی پول (ج) وزارت کشاورزی آمریکا (د) وزارت بازرگانی آمریکا یک. خلاصه تولید ناخالص ملی عراق پس از جهش 110 درصدی ناشی از افزایش قیمت نفت اوپک در دوران 1353 - 1352 سالانه بیش از 20 درصد رشد کرده است. حدود نیمی و یا بیشتر این رقم در برگیرنده رشد واقعی آن است و بقیه آن ناشی از تورم است. لیکن دولت عراق توقع دارد که در سالهای 1359 - 1355 با وارد شدن پروژه‌های در دست احداث به مرحله تولید، میزان رشد واقعی کشور را به 17 درصد برساند.

برنامه پنج ساله سالهای 59 - 1355 که در خرداد 1356 رسما اعلام گردید بر عمران اقتصادی و بهبود زیربنای کشور تأکید داشته و در واقع سومین گام در گسترش اقتصاد سه پایه‌ای استوار بر نفت، صنایع مبتنی بر منابع و کشاورزی می‌باشد.

صادرات آمریکا که از 60 میلیون دلار در سال 1352 به 382 میلیون دلار در سال 1355 رشد نمود، در سال 1356 حدودا بالغ بر 200 میلیون دلار گردید. علت سقوط صادرات آمریکا در سال 1356 فروش‌های مهم ناگهانی (چون هواپیما) بوده که از رقم‌های مربوط به 55 - 1354 و اختلاف آمریکا و عراق در مورد مسئله تحریم سال 1356 فراتر رفته بوده با مصادف شدن این کاهش با آغاز واردات چشمگیر نفت خام عراقی، آمریکا برای اولین بار از سال 1356 یک کسری تجاری دوجانبه با عراق خواهد داشت که احتمالاً معادل 100 میلیون دلار یا بیشتر خواهد بود.

حالا که برنامه جدید اعلام شده، دولت عراق احتمالاً در سال 1357 وقفه 18 ماهه چند پروژه بزرگی را که شرکت‌های آمریکایی در مورد آنها به رقابت پرداخته‌اند، از بین خواهد برد. مواردی با تکنولوژی بالا، تجهیزات کشاورزی و ساختمانی، کالاهای کشاورزی در سال 1357 مهم‌ترین صادرات آمریکا را تشکیل خواهد داد. میزان موفقیت صادرکنندگان و شرکت‌های آمریکایی در زمینه پروژه‌های مهم بستگی به توانایی آنها در حل اختلافات موجود بین آمریکا و عراق در زمینه مقررات اعمال تحریم دارد. معذالک عراق باز هم به صورت یک واردکننده مهم، حتی با معیارهای غربی، در آینده قابل پیش‌بینی باقی خواهد ماند و فرصت‌های درخشانی را برای شکست‌های آمریکایی پدید خواهد آورد. موارد ملزوم عبارتند از آگاهی از وضع بازار و استقامت قابل ملاحظه، لیکن پاداش دریافتی نیز می‌تواند قابل ملاحظه باشد.

دو. اوضاع و روندهای اقتصادی جاری الف. نگرش مختصر بر اقتصاد:

از زمان به قدرت رسیدن حزب بعث سوسیالیست عراق در سال 1347، دولت حیطه کنترل خود بر اقتصاد را گسترش بخشید. در حال حاضر سازمانهای دولتی 75% تولید ناخالص ملی کشور را تولید می‌کنند که 50% آن تنها از بخش نفتی تأمین می‌گردد، و 90% کالاهای وارداتی را نیز خریداری می‌کنند.

شرکت‌های دولتی تصرف و عملکرد تمام صنایع سنگین را به‌عهده داشته و دولت، از طریق بانک صنعتی،

سهام اعظم بخش کوچک «مختط» را که شامل صنایع الکترونیک و برق می‌باشد، در اختیار گرفته است.

بخش خصوصی نیز در صنایع تهیه مواد غذایی، ساختمان، نساجی، جهانگردی، خدمات و خرده‌فروشی متمرکز شده است.

نیروی کار جمعیت 2/12 میلیونی عراق حدود 3 میلیون نفر است که 53% آن در بخش کشاورزی مشغول به کار هستند. در زمینه کارگران ماهر و نیمه ماهر این کشور با کمبود روبروست، گرچه بخش اعظم نیروی کار نیز به طرز شایسته مورد بهره‌برداری قرار نمی‌گیرد. در بخش‌های روستایی قدری بیکاری مشهود است، لیکن میزان آن رو به کاهش است : در دو دهه 1356 - 1336 مهاجرت به شهرها درصد ساکنین بخش‌های روستایی را از 63% به 37% تقلیل داده است. ارقام مقدماتی مربوط به آبان ماه سال 1356 میزان افراد باسواد را 40% نشان می‌دهد.

مشکلات مربوط به بخش توزیع و مدیریت نیز گهگاه سبب کمبود بسیاری از کالاها، بخصوص کالاهای مصرفی و ساختمانی شده است. افزایش ناگهانی درآمد نفتی سبب پیدایش جهشی عظیم در میزان تقاضا شده است، لیکن کشور هنوز نتوانسته است زیربنایی را فراهم آورد که بتواند کالاها و خدمات مورد نیاز آن را تأمین نماید. و چون قیمت‌ها و دستمزدها تحت کنترل دولت بوده است، برخلاف انتظار تورم مورد پیش‌بینی بوجود نیامده است. با این وصف، میزان افزایش کلی سالانه تورم طبق آمار دولت در زمینه قیمت‌های عمده فروشی و مصرفی حدود 12- 10% می‌باشد.

بعد از نفت، آب مهم‌ترین منبع کشور را تشکیل می‌دهد. رودهای دجله و فرات عراق را به صورت تنها کشور نفتخیز خلیج که دارای امکانات بالقوه کشاورزی است درآورده. عراق که در حال حاضر حدود نیم میلیارد دلار کالای کشاورزی و مواد غذایی وارد می‌کند، در نظر دارد به توسعه کشاورزی خود بپردازد تا در آینده علاوه بر تغذیه جمعیت خود مازاد آن را به کشورهای همجوار خود در خلیج صادر نماید. عراق عمران کشاورزی را معادل «نفت دائمی» می‌داند.

از زمان قطع روابط عراق در جنگ اعراب - اسرائیل در سال 1346 روابط دیپلماتیک رسمی تجدید نشده است. و چون سفارت بلژیک رسما حافظ منافع آمریکا در عراق است، دفتر حفاظت منافع آمریکا قانونا جزئی از سفارت بلژیک را در بغداد تشکیل می‌دهد. دفتر حفاظت منافع آمریکا که دارای کارمندان آمریکایی و محلی جدا از سفارت بلژیک است، تمام خدمات کنسولی و بازرگانی سفارت آمریکا را در آنجا عهده‌دار است. و کالاهای تهیه شده محلی جایگزین واردات تمام شده منتخب (چون فولاد و آلومینیوم) گردد. هنگام تکمیل شدن پروژه‌های در دست طرح و با احداث در سال 1359 در این بخشها نیز رشد قابل ملاحظه‌ای پدید خواهد آمد.

در بخش تقاضا، دولت عراق از زمان افزایش قیمت نفت در سالهای 53 - 1352 میزان مصرف را حدود 55 - 50% تولید ناخالص ملی نگاهداشته، در حالی که میزان مصرف در اوایل سالهای 1349 معادل 80 - 75% بوده است.

این سیاست سبب شده است که میزان پس‌انداز ملی بیشتر شود و عمران اقتصادی تأمین هزینه گردد لیکن در مقایسه با کشورهای همجوار نفت‌خیز عراق، سطح زندگی کشور را بهبود چندانی نبخشیده است.

بخش نفتی:

با در نظر گرفتن تسلط بخش نفتی بر اقتصاد عراق، آمار مربوط به تولید نفت خام و درآمد نفتی

مهم‌ترین شاخص‌های اقتصادی را فراهم می‌آورد. تولید نفت در سال 1355 بیلانی را بوجود آورد که در ماه آوریل پائین‌ترین نقطه آن 4/1 میلیون بشکه در روز بود که در آن زمان دولت تصمیم گرفت به خاطر اختلافات خود با سوریه در مورد نرخ ترانزیت نفت (از طریق سوریه به تریپولی، بانیاس، لبنان) ارسال نفت از طریق خط لوله کرکوک را متوقف سازد. لیکن در دی ماه سال 1356 هنگامی که شرکت‌های نفتی خارجی با پیش‌بینی افزایش قیمت نفت اوپک ذخیره‌گاههای خود را پر کرده بودند، در پایان سال سطح تولید نفت عراق به سطح عادی یعنی 3 میلیون بشکه در روز رسید. تولید در سال 1355 به‌طور میانگین معادل 4/2 میلیون بشکه در روز با بیشترین مقدار آن در تاریخ عراق بود.

تولید در سال 1356 از میزان تولید در سال 1355 به میانگین 2/2 تا 3/2 میلیون بشکه در روز رسیده است که 5 تا 10 درصد کمتر از میزان تولید در سال 1355 است. با در نظر گرفتن افزایش قیمت نفت در آغاز سال 1356 درآمد نفتی حاصله از 91% نفتی که در خارج به فروش می‌رسد در سال 1356 باید کمی بیشتر (10 - 9 میلیارد دلار) از سال 1355 (4/8 میلیارد دلار) باشد با وجود اینکه میانگین تولید روزانه بین دو سال مذکور سیر نزولی داشته است.

پشتوانه ارزی خارجی سالهای 56 - 1355 نیز نشانگر الگوی تولید نفتی است. هنگام کاهش یافتن سطح تولید در سال 1355 عراقی‌های متعصب از نظر مالی مخارج خود را بخصوص در زمینه واردات پائین آوردند. این کاهش مخارج از یک سو و درآمد حاصله از فروش‌های عظیم نفتی در پایان سال از طرف دیگر، سبب دو برابر شدن پشتوانه ارزی بانک مرکزی بین اواسط سال 1355 (9/2 میلیارد دلار) و اواسط سال 1356 (4/5 میلیارد دلار) گردید. عراق حدود نیمی از این پشتوانه ارزی را در کشورهای اروپای شرقی و نیمه دیگر را در اروپای غربی و آمریکا نگاهداری می‌کند. احداث یک خط لوله جدید در بهار سال 1356 از طریق شمال عراق و جنوب ترکیه به مدیترانه محدودیت صادراتی ناشی از تعلیق ارسال نفت از خط لوله سوریه را از بین خواهد برد. به موازات تکمیل احداث خط لوله استراتژیک مرتبط‌کننده حوزه‌های نفتی عراق در شمال و جنوب در سال 1354 خط لوله احداث شده از طریق ترکیه نیز به عراق اجازه می‌دهد که نفت حوزه‌های شمالی یا جنوبی خود را به قیمت مرسوم در مدیترانه و یا خلیج بفروش برساند.

عراق که یکی از اعضای مؤسس سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) است علاوه بر حمایت از افزایش شدید قیمت نفت خواستار افزایش سطح تولید خود نیز بوده است. عراقی‌ها که دومین ذخایر بزرگ نفتی در خاورمیانه را دارا می‌باشند، معتقدند که فقدان اکتشاف در عراق در سیزده سالی که بالاخره در سال 1354 منجر به ملی شدن شرکت نفت عراق گردید، در مقایسه با دیگر کشورهای همجوار عضو اوپک، سبب محدود شدن ظرفیت تولیدی عراق گردیده است.

مهمترین مشتریان خریدار نفت خام عراق عبارتند از ایتالیا، فرانسه و برزیل که هریک در سال 1355 و 1356 معادل بیش از یک میلیارد دلار نفت از این کشور خریداری نموده‌اند. آمریکا که تا آخرین فصل 1355 تقریبا از عراق نفتی نمی‌خرید، در سال 1355 معادل 110 میلیون دلار و در سال 1356 معادل 300 میلیون دلار خریداری کرد. عراق هنوز گاز مربوط به نفت خود را صادر نمی‌کند و حدود 85% از 468 میلیارد متر مکعب تولید شده در سال 1355 را به هدر داده است.

تجارت خارجی:

به دنبال افزایش عظیم درآمد نفتی در سالهای 53 - 1352 عراق تصمیم گرفت به خاطر تورم موجود در کشورهای عرضه‌کننده، نقدینه خود را سریعا به کالا تبدیل نماید. واردات بین سالهای 1352 و 1353 و نیز بین سالهای 1353 و 1354 دو برابر شد. با این وصف، کاهش درآمدها در اواسط سال 1355 عراق را برآن داشت تا خریدهای خارجی خود را به نیاز آتی خود مرتبط سازد و ارزش واردات نیز از 2/4 میلیارد دلار در سال 1354 به سطح 5/3 میلیارد دلار در سال 1355 کاهش یافت.

الگوهای بعدی سالهای اخیر که براساس آن عراق در دو فصل اول سال 30% و در دو فصل بعدی 70% بقیه واردات خود را تأمین نموده، در سال 1356 نشان می‌دهد که واردات عراق در تمام سال مزبور معادل 5/4 میلیارد دلار گردیده است. گرچه این رقم 3/1 میلیارد دلار کمتر از 8/5 میلیارد دلار اعلام شده توسط دولت به‌عنوان برنامه واردات سال 1356 است، لیکن واردات سال 1356 در مقایسه با سال 1355 بهبود عمده‌ای یافت.

شوروی و کشورهای اروپای شرقی در اواخر سالهای 1339 و اوایل سالهای 1349 بر بازار تسلط داشتند، لیکن در سال 1352 دولت راه را به روی آمریکا و دیگر کشورهای اروپای غربی گشود. به استثنای فروش‌های نظامی. کشورهای سازمان همکاری و عمران اقتصادی تا سال 1355 معادل 78% واردات عراق را تأمین می‌نمودند، در حالی که سهم شوروی و کشورهای اروپای شرقی تنها معادل 10 درصد بود. مهم‌ترین تدارک‌کنندگان عراق در سال 1355 آلمان غربی (880 میلیون دلار) و ژاپن (625 میلیون دلار) بودند. اعطای امتیاز احداث چند پروژه مهم در 18 ماه گذشته به شرکت‌های یوگسلاوی، ترکیه، پاکستان و دیگر شرکت‌های جهان سوم ممکن است سهم و نقش کشورهای سازمان همکاری و عمران اقتصادی در بازار عراق را کاهش دهد.

صادرات آمریکا به عراق از 60 میلیون دلار (شامل قطعات یدکی و تجهیزات پزشکی) در سال 1352 به 382 میلیون دلار در سال 1355 رسید، که شامل 240 میلیون دلار هواپیمای خریداری و تحویل شده در سالهای 55 - 1354 نیز می‌باشد. رقم مربوط به سال 1356 حدود 200 میلیون دلار است. علت کاهش صدور نیز عدم وجود خریدهای مهم چون هواپیماهای تحویلی در سالهای 55 - 1354 و اختلافات عراق و آمریکا در زمینه اعمال تحریم می‌باشد. لیکن این ارقام به هیچ‌وجه شامل فروش کالاهای آمریکایی صادر شده به عراق توسط کشورهای ثالث نمی‌باشد. فروش‌های غیرمستقیم حدودا معادل 200 - 100 میلیون دلار یا بیشتر در سال است، که عراق را به صورت سومین مشتری بزرگ آمریکا درآورده است.

عراق در میان اعضای اتحادیه عربی در رابطه با مسائل مربوط به تحریم و نفوذ این تحریم بر فعالیت‌های بازرگانی عراق تندروانه‌ترین مواضع را اتخاذ کرده است. مشکلات اصلی مربوط به اعتبارنامه، که براساس بندهای آن طرف ذینفع (الف) موظف است که کالاهای خود را توسط یک کشتی تحریم‌شونده حمل ننماید (ب) گواهی نماید که شعبه یا شرکت مادر یک شرکت تحریم‌شونده نیست، و (ج) گواهی منفی مبنی بر اینکه کالاهای مزبور شامل قطعات، کار و یا سرمایه کشورهای تحریم شده نیست، ارائه کند.

براساس اصلاحیه سال 1356 لایحه مدیریت صادرات، شرکت‌های آمریکایی لازم نیست پس از دی

ماه 1357 دو بند اولیه و پس از خرداد سال 1357 بند سوم این لایحه را مراعات نمایند. علاوه بر این بانک‌های آمریکایی با وجود این بندها نمی‌توانند اعتبارنامه صادر نمایند.

عامل دیگری نیز که بر بخش تجارت خارجی تأثیر می‌گذارد عبارت است از مقررات کنترل دولت بر نمایندگان محلی بخش خصوصی. طبق این مقررات (الف) طرفین باید شرایط قرارداد آژانس را به ثبت برسانند، (ب) مدیران خارجی باید عملکرد آژانس‌ها را در حدود دو حوزه قرارداد تضمین نمایند و (ج) سازمانهای خریدکننده دولتی نیز به جز در موارد ویژه موظفند با عرضه‌کنندگان خارجی مستقیما تماس حاصل نمایند. گرچه این مقررات ابتدا در اوایل سال 1355 صادر گردیده بود، ولی در مورد کاربرد آنها آشفتگی بسیاری وجود دارد. بعضی از آژانس‌های دولتی هنوز هم با نمایندگان شرکت‌ها معامله می‌کنند ولی اکثرشان از این کار اجتناب می‌ورزند.

برنامه پنجساله در عمران 1359 - 1355 تقریبا پس از دو سال تأخیر عراق در خرداد ماه سال 1356 برنامه پنج ساله عمرانی سالهای 1359-1355 خود را اعلام نمود. کل بودجه اختصاص یافته برای این پروژه‌ها 45 میلیارد دلار است که 13 میلیارد دلار آن در سال 1355 و 1356 اختصاص یافته است. با قضاوت بر تجارب سالهای اخیر، مخارج حدودا 75 - 70% بودجه اختصاص یافته و یا حدود 35 - 32 میلیارد دلار برنامه پنج ساله عمرانی را شامل خواهد گشت.

براساس همین برنامه میزان رشد واقعی سالانه بشرح ذیل پیش‌بینی شده است:

تولید ناخالص ملی 17% بخش نفتی 16% صنایع تهیه و مصنوعات 33% بخش کشاورزی 7% بخش توزیع (شامل تجارت، ترابری و ارتباطات) 17% بخش خدمات 10% این برنامه، در اصل، سومین گام عمرانی در یک اقتصاد استوار بر سه عامل نفتی، صنایع مبتنی بر منابع و کشاورزی به حساب می‌آید. اولین گام گسترش و مدرن‌سازی تولید نفت و تأسیسات صادرات (شامل ترمینال‌ها و خطوط لوله) بوده که در سال 1351 آغاز گردید. دومین گام سرمایه‌گذاری سنگین سالهای 54 - 1353 در زمینه صادرات مبتنی بر منابع که هدفشان بازارهای صادراتی است، بود. احتمال تکمیل این پروژه‌ها قبل از پایان دوره برنامه به حساب رشد سریع صنایع تولیدی و مصنوعات گذاشته می‌شود.

گرچه پروژه‌های جدیدی نیز در بخش صنعتی آغاز شده (از قبیل پروژه جمع‌آوری گاز و یک پالایشگاه) ولی برنامه به (1) بهبود وضع نیروی انسانی و وقفه‌های زیربنایی در رابطه با رشد کل اقتصاد (2) عمران درازمدت کشاورزی به‌عنوان سومین عامل اقتصاد مبتنی بر سه اصل اولویت می‌دهد.

تأکید برنامه بر عمران منابع انسانی نیاز روزافزون عراق را به نیروی انسانی ماهر و کاهش میزان نیروی کار خارجی وارداتی عراق را در نظر دارد. طبق این برنامه (الف) افزایش نیروی کار از 9/2 میلیون نفر در سال 1355 به 5/3 میلیون نفر در سال 1359 از طریق رشد طبیعی نیروی کار و استخدام روزافزون

زنان، (ب) اجرای آموزش اجباری برای مذکر و مؤنث در سال آموزشی 58 - 1357، و (ج) گسترش همه‌جانبه برنامه‌های آموزشی حرفه‌ای، فنی و دانشگاهی، مقرر شده است. شرط اولیه و لازم برای رسیدن به این هدف بهبود خدمات پزشکی، مسکن و تأسیسات آموزش و پرورش در همه سطوح است.

به بهانه حل معضلات اقتصادی، برنامه مزبور در تلاش است تا محدودیت‌های تحمیل شده به کشور توسط نظام‌های حمل‌ونقل، ارتباطات و توزیع و نیز ظرفیت تولید برق محدود را از میان بردارد.

محدودیت‌های زیربنایی توان فعالیت‌های وارداتی و صادراتی بخش غیر نفتی را بشدت در تنگنا قرار داده است. به‌طور مثال، بدون گسترش و بهبود نظام راه‌آهن کشور، عراق نخواهد توانست بازده مجتمع فسفات در دست احداث در کویر غربی را بطرز مؤثری صادر نماید. علاوه براین، بسیاری از کمبودها، بخصوص در رابطه با کالاهای تولید شده در داخل به جای ایجاد مشکلات مربوط به عرضه غیر مکفی در زمینه توزیع دشواریهایی را پدید می‌آورد. به خاطر نقش خطیر و حساس انرژی برق در عمران اقتصادی عراق، این برنامه در نظر دارد میزان نیرو را به 4 برابر با 4000 مگاوات افزایش دهد.

در زمینه کشاورزی، این برنامه 5/3 میلیارد دلار را به احداث سدها و پروژه‌های آبیاری اختصاص داده تا میزان و مولد بودن مساحت قابل کشت را گسترش دهد. به علت طولانی بودن مدت احداث این پروژه‌ها (10 - 5 سال) این پروژه‌ها نخواهد توانست تا قبل از اواسط سالهای 1359 به بعد تأثیر بسزایی بر بخش کشاورزی بگذارند. در کوتاه مدت، دولت به خاطر مکانیزه شدن تولیدات موجود (به منظور افزایش کارآیی و آزادسازی نیروی کار جهت مقاصد دیگر)، تغییر در الگوی برداشت محصول به منظور ایجاد 14% افزایش محصول، و 50% افزایش در تولید دام، و 100% افزایش در تولید مرغ و افزایش تخم‌مرغ به سطح 10 برابر، رشد واقعی سالانه بخش کشاورزی را 7% در نظر گرفته است. به‌طور کلی، هدف برنامه این است که علاوه بر هموار کردن راه برای مدرن شدن بخش کشاورزی، مصرف سرانه پروتئین حیوانی را نیز 35% افزایش دهد.

پروژه‌های مهم و هزینه‌های آنها:

دولت سعی کرده است در سیاست خود که مبتنی بر قیمت ثابت، و قراردادهای مهم است جرح و تعدیلی را پدید آورد. و چون متوجه افزایش هزینه‌ها شده، اعلام داشته که مایل است در زمینه بعضی از قراردادهای اخیر فرمول‌های خود را ارتقاء دهد. بسیاری دیگر از پروژه‌های بزرگ نیز ممکن است حداقل به صورت طرح‌های مجزا و یا مراحل احداث جداگانه درآید. گرچه عراق حدود 2 میلیارد دلار از ژاپن و 500 میلیون دلار از یک کنسرسیوم بانکی اروپایی قرض گرفته است، لیکن در رقابت با اکثر پروژه‌های مهم رقم سرمایه‌گذاریهای بین‌المللی چندان مهم نبوده است.

سرمایه‌گذاری و اجازه سرمایه‌گذاری:

براساس قانون، شرکت‌های سرمایه‌گذاری خارجی می‌توانند در عراق سرمایه‌گذاری کنند مشروط بر اینکه 51% شرکت متعلق به عراق باشد، لیکن از زمان قطع روابط دیپلماتیک در سال 1346 آمریکا در این کشور مستقیما سرمایه‌گذاری نکرده است. موضع کلی دولت این است که عراق نه به سرمایه‌گذاری‌های خارجی نیاز داشته و نه در پی آن است. لیکن پیشنهادات منطقی و معقول را می‌پذیرد. طبق قانون،

سرمایه‌گذاری مستقیم بخش خصوصی در کشورهای خارجی ممنوع است، لیکن در مورد صدور جواز سرمایه‌گذاری با خارجی‌ها محدودیتی قائل نشده است.

سه. تأثیرات آن بر آمریکا:

الف. 1357: دورنمای کلی تجاری آمریکا و عراق.

آمریکا دارای دو منافع مهم تجاری و اقتصادی در عراق است: تداوم موجودیت نفت خام و صدور کالاها و خدمات. در رابطه با نفت، عراقی‌ها احتمالاً از افزایش قیمت نفت اوپک حمایت می‌کنند، لیکن جهت تأمین هزینه لازم برای عمران اقتصاد کشور نخواهند توانست بیش از ظرفیت خود نیاز بازار را تأمین کنند. در صورتی که صادرات آمریکا به عراق در مقایسه با کاهش سال 1356 بهبود نیابد، واردات نفت خام آمریکا در سال 1357 موجب کسری موازنه تجاری آمریکا با عراق خواهد شد.

به دنبال اعلام برنامه جدید، دولت عراق در مورد بسیاری از پروژه‌های متوقف شده از بهار 1355 و 1357 پیشنهاداتی داده و احتمالاً امتیازات بسیاری خواهد داد. با این وصف، عراقی‌ها با احتیاط بسیار عمل خواهند کرد و از مخارج متحمل شده به دنبال افزایش قیمت نفت اوپک در سالهای 53 - 1352 اجتناب خواهند ورزید. شرکت‌های آمریکایی در مناطق تکنولوژیکی چون دو پروژه گردآوری کار که هم‌اکنون تحت بررسی است به رقابت خواهند پرداخت.

همچنین دولت شرکت‌های آمریکایی را به سرمایه‌گذاری در زمینه پروژه‌ها و تجهیزات ساختمانی و کشاورزی و تجهیزات مربوط به تهیه مواد غذایی و کامپیوتر ترغیب نموده است. علاوه بر این، امریکا یکی از تدارک‌کنندگان اصلی محصولات کشاورزی به عراق است و در سال 1357 می‌تواند فروشهای عظیمی در زمینه گندم، برنج، مواد دامی و مرغ به این کشور داشته باشد. میزان موفقیت شرکت‌های امریکایی در رقابت برای جلب پروژه‌ها و سفارشات عراق نیز بستگی به این دارد که آنها نتوانند اختلافات متناقض امریکا و عراق را در زمینه قوانین و مقررات مربوط به اعمال تحریم حل نمایند.

ب. مرور منفک بخشها به منظور بالا بردن انعطاف‌پذیری اجرای طرحهای عمرانی، دولت عراق فهرست پروژه‌های عمرانی خود را اعلام ننموده است. مرور منفک بخشها در ذیل نشانگر فرصت‌های صادراتی با تأکید بر پروژه‌های مهم مورد نظر عراقی‌ها چه در متن برنامه پنجساله 59 - 1355 و چه در تدارک مقدماتی برنامه پنجساله بعدی می‌باشد.

کشاورزی و آبیاری:

بازسای زمینهای عظیم و پروژه‌های آبیاری کشاورزی هنوز هم بهترین فرصت‌های تجاری را برای پیمان‌کاران مهم امریکایی و نیز عرضه‌کنندگان تجهیزات کشاورزی و آبیاری آمریکا فراهم می‌کند. سال 1357 بخصوص در رابطه با گروه دوم حائز اهمیت است، چون عراق در تلاش است برای ایجاد مکانیزاسیون استاندارد ورود تجهیزات کشاورزی را آزاد سازد. پروژه‌های دامداری و مرغداری عظیم نیز در مرحله نهایی انعقاد قرارداد هستند. گرچه تمام شرکت‌های امریکا در فهرست پیمانکاران مهم

درآمده‌اند، این پروژه‌ها فرصت‌های مهمی برای عرضه‌کنندگان تجهیزات و نژادهای اصلاح شده می‌باشد.

یک شرکت آمریکایی در اوکلاهما طی اولین فروش دام خود به عراق در اواخر سال 1356 تعداد 350 رأس گاو آبستن از نژاد هولستایر فربربان را به این کشور تحویل داد.

عراق در دهه آتی که قرار است پروژه‌های عمرانی کشاورزی کشور را به حد خودکفایی برساند، بازار جالب توجهی برای تعدادی از کالاهای کشاورزی خواهد بود. در سال 1357 هیئت غله عراقی وارد بازار گندم خواهد شد تا جبران بدهی محصول گندم در سال 1356 (که در 16 سال گذشته بی‌سابقه بوده) و برنج مورد نیاز سالانه را بنماید. آمریکا در رابطه با گندم با رقابت شدید استرالیا و کانادا و در رابطه با برنج با رقابت تایلند و پاکستان روبرو می‌باشد. در رابطه با مرغ، عراقی‌ها در سالهای 1355 - 1354 سفارش خرید 35000 تن مرغ یخ‌زده (عظیم‌ترین میزان صادرات مرغ یخ‌زده در تاریخ آمریکا (و 35000 تن دیگر را برای سال 1356 ارائه کرده‌اند. احتمالاً در سال 1357 نیز حدود 11000 تن یا بیشتر خریداری خواهند نمود.

صنعت:

گرچه برنامه جدید تنها هزینه مالی مربوط به چند پروژه جدید را تأمین می‌کند، ولی عراقی‌ها از شرکت‌ها خواهند خواست که پیشنهادات خود را در رابطه با پروژه‌هایی که هزینه مالی آنها از طریق برنامه بعدی تأمین خواهد شد، ارائه نمایند. (1364 - 1360) برای شرکت‌های آمریکایی دو پروژه تهیه گاز، یک پالایشگاه بزرگ، یک مجتمع آلومینیم‌سازی علاوه بر مجتمع در دست احداث یک کارخانه ذوب آلومینیوم و دومین کارخانه تولید اسفنج از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. براساس تشویق دولت صنعتگران. بخش خصوصی صدور کارخانه تهیه مواد غذایی و تجهیزات پالایش پروژه‌های مهم فولاد، آلومینیوم و پتروشیمی را که هم‌اکنون در دست احداث است، گسترش خواهند داد. در زمینه برق نیز دولت یک کارخانه حرارتی 800 مگاواتی را تحت بررسی قرار داده و سازمان دولتی طرح‌های برق نیز قرار است به زودی در زمینه احداث یک شبکه انتقال نیرو 400 کیلو واتی به ارزش 100 میلیون دلار از شرکت‌های سازنده دعوت به‌عمل آورد.

حمل و نقل و ارتباطات:

در رابطه با گسترش بنادر و فرودگاهها، اولین 100 کیلومتر شبکه اتوبان 1300 کیلومتری، و چند پروژه راه‌آهن نیز احتمالاً در سالهای 59 - 1357 از شرکت‌های بسیاری دعوت به‌عمل خواهد آمد.

آخرین پروژه احداث خط آهن از بغداد به حصیبه در صحرای غربی و در مجاورت مرز سوریه را در بر می‌گیرد. گرچه قرار است که این پروژه به شرکت‌های غیر آمریکایی سپرده شود، لیکن برای شرکت‌های عرضه‌کننده تجهیزات آمریکایی نیز فرصت خوبی بشمار می‌آید. در بخش ارتباطات لزوم 100000 خط تلفن، گسترش سیستم ارتباط ماهواره زمینی و ماکرویو عراق مجتمع رادیو و تلویزیون بسیار مدرن که انتشار رادیویی اف - ام را نیز در برخواهد گرفت، فرصت‌های درخشانی را برای صادرکنندگان آمریکایی پدید خواهد آورد.

بهداشت، آموزش و پرورش، مسکن:

بهداشت و آموزش و پرورش از جمله نقاطی هستند که دولت در آنها از مشاورین خارجی جهت طرح و احداث مدیریت کمتر استفاده می‌کند و شرکت‌های آمریکایی در حال حاضر در رابطه با مشاوره در زمینه گسترش دانشگاه بغداد، دانشگاه تکنولوژی و پروژه شهرک پزشکی که هر یک حدود نیم میلیارد دلار یا بیشتر ارزش دارند، پیمان بسته‌اند. گرچه احداث واقعی بخش اعظم پروژه‌های بهداشت و آموزش و پرورش توسط شرکت‌های عراقی انجام خواهد شد. این بخش‌ها نیز برای عرضه‌کنندگان تجهیزات و مشاورین آمریکایی فرصت‌های خوبی بشمار می‌آید، بخش مسکن نیز مانند بهداشت و آموزش و پرورش فرصت‌های محدودی برای پیمانکاران آمریکایی به حساب می‌آید. لیکن در رابطه با کارخانه‌های مسکن پیش‌ساخته و ساختمانی فرصت خوبی می‌باشد.

ج. استراتژی بازاریابی آمریکا برای عراق:

روند فروش به عراق با کندی و دشواری بسیار به پیش خواهد رفت. نقطه آغاز معمولاً ارائه معرفی نامه به آژانس خریدار از طرف دولت عراق است، و پس از آن بازدیدهای شخصی به بغداد شروع می‌گردد.

به‌علت عدم تمایل دولت به معامله از طریق عمال محلی، و به خاطر این واقعیت که تنها حدود 20 شرکت آمریکایی نمایندگان خود را در عراق مستقر کرده‌اند، اکثر شرکت‌های آمریکایی از طریق بازدیدهای گهگاه نمایندگان منطقه‌ای، بازار عراق را تحت پوشش خود در می‌آورند.

همکاری با شرکت‌های کشورهای ثالث توسط پیمانکاران، مشاورین و عرضه‌کنندگان ماشین‌آلات و تجهیزات آمریکایی راه را برای ورود به بازار عراق هموار می‌سازد. در بعضی موارد شرکت‌های جهان سوم می‌توانند معقولیت سیاسی و یا ارائه خدمات هزینه را فراهم آورند، در حالی که پیمانکاران فرعی آمریکایی می‌توانند تجهیزات و تکنولوژی پیشرفته مورد نیاز عراقی‌ها را تأمین نمایند. به هر حال این‌گونه همکاری‌ها موجب می‌شود که خطرات موجود در محیط بازرگانی سرسخت عراق کمتر شود.

عرضه‌کنندگان آمریکایی رابط‌هایی را در جهان سوم با شرکت‌هایی از قبیل شرکت‌های یوگسلاوی، ترکیه و پاکستان در زمینه عرضه تجهیزات مربوط به بازسازی زمین و آبیاری مزارع، و با شرکت‌های آلمانی، کانادایی و ژاپنی در زمینه پروژه‌های صنعتی ایجاد کرده‌اند. در حقیقت، مهم‌ترین قرارداد امضا شده توسط عراق با شرکت لانر - تیسن آلمانی - آمریکایی است که مربوط است به احداث مجتمع پتروشیمی در نزدیکی بصره.

تهیه شده توسط:

آلن ال. کایزوتر وابسته بازرگانی، دفتر حفاظت منافع آمریکا در سفارت بلژیک

روابط آمریکا و عراق: تبریکات ریاست جمهوری

22 اوت 1979 - 31 مرداد 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغدادبه: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: روابط آمریکا و عراق: تبریکات ریاست جمهوری 1- رادیو و تلویزیون عراق در تاریخ 30 مرداد ماه خبر ارسال تلگرام تبریک رئیس جمهور کارتر به

رئیس جمهور صدامحسین را در مورد عید فطر با طمطراق پخش نمود و اظهار داشت که صدامحسین نیز تلگرام تشکرآمیزی در پاسخ ارسال داشته است. روزنامه‌های 31 مرداد ماه نیز همین خبر را در صفحه اول خود منتشر کرده‌اند.

2- همین رویداد سبب خواهد شد که این فکر پیش آید که روابط دیپلماتیک از سر گرفته خواهد شد، که بعید به نظر می‌رسد، و موضوع روابط کلی آمریکا و عراق نیز مورد توجه بسیار قرار خواهد گرفت، که گذشته از تمام مسائل مهم دیگر، وضع چندان هم بد نیست.

3- در این برهه، ارسال این اعلامیه از اهمیت خاصی برخوردار است، پیام‌های تبریک پیشین رئیس جمهور و وزیر امورخارجه در سال گذشته به مناسبت جشن‌های روز استقلال، به وسیله یادداشت‌های دیپلماتیک ارسال و به رسمیت شناخته می‌شد، لیکن بنا به درخواست حزب علنی نمی‌شد. یادداشت سال جاری صبح روز 30 مرداد ماه به وزارتخانه تحویل داده شد، ولی ما نیز قبلاً وزارت امورخارجه را در جریان امر قرار داده و عناوین در همان روز منتشر گردید. این‌گونه اقدامات در عراق به‌طور اتفاقی صورت نمی‌پذیرد، و با کمال اطمینان می‌توان گفت که در سطوح عالیرتبه این کشور تصمیم مربوط به انتشار تبادل پیام برای عموم اتخاذ شده است.

4- قابل توجه‌تر از همه این است که پیام رئیس جمهور در فهرست تودیع، خارجی و داخلی که مهم‌ترین بخش پوشش خبری در هر مورد است، درج شده بود. از زمان به قدرت رسیدن صدام این اولین پیامی است که مورد توجه عموم قرار داده شده، که در طول این زمامداری، وی دو موقعیت ملی را جشن گرفته و بسیاری از هموطنان برجسته خویش را دستگیر و اعدام کرده است.

5 - احتمالاً صدام به دو دلیل به علنی ساختن و تأکید بر دریافت پیام از طرف رئیس جمهور کارتر مبادرت ورزیده است، اما گمان نمی‌کنیم که روابط دیپلماتیک به این زودی‌ها برقرار گردد. در زمانی که صدام علاقه‌مند است که موضع، اهمیت و مشروعیت خود را به رسمیت بشناساند، این کار وجهه شخصی و کلی او را بالا می‌برد.

دیگر اینکه با مذهب مرتبط است، و این موضوعی است که صدام در این اواخر به آن توجه بسیاری معطوف داشته، و سعی دارد از اشارات و تلویحات سیاسی در انجام آن اجتناب ورزد، همین امر با سیاست خارجی واقعا غیرمتعهد نیز مطابقت دارد، و نشان می‌دهد که می‌توان با کشوری که به رسمیت شناخته شده به انجام نوعی معاملات دست زد، و به دیگران هشدار می‌دهد که یک کانال مستقیم ارتباط با آمریکا وجود دارد و عراق در صورت تمایل می‌تواند از آن بهره‌برداری کند. همچنین می‌تواند به معنی برقراری روابط دیپلماتیک در آینده نزدیک باشد، لیکن حملات شدید عراق علیه سیاست خاورمیانه‌ای آمریکا حاکی از آن است که این رویداد به زودی به وقوع نخواهد پیوست. پک

تحریم نفتی عراق علیه کانادا

22 اوت 1979 - 31 مرداد 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغدادبه: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: تحریم نفتی عراق علیه کانادا 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- عراقی‌ها به سفیر کانادا در اینجا گفته‌اند که تحریم نفتی رسمی علیه کانادا اعمال نشده است. از

طرف دیگر، نفتی نیز به این کشور ارسال نخواهد شد. این‌گونه ظریف‌کاری‌ها به ذائقه کانادایی‌ها خوش نخواهد آمد، دولت عراق تصمیم خود مبنی بر قطع صدور نفت را مستقیما به تغییر محل سفارت کانادا از تل‌آویو به اورشلیم (تلگرام مرجع) ارتباط نداده است. لیکن شیر نفت بسته شده و با وجود عدم ارائه توضیحات مربوط به آن، چنین به نظر می‌رسد که عراق از نفت به‌عنوان یک سلاح سیاسی استفاده می‌کند.

3- گرچه کمک کانادا به اقتصاد عراق همیشه بسیار محدود بوده است، ولی این کشور حتی بیش از دشمن آشکار عراق یعنی آمریکا در برابر تاکتیک‌های قدرتمند آسیب‌پذیر بوده است؛ به‌عنوان مثال می‌توان از عکس‌العمل عراق در قبال قانون ضد تحریم کانادایی یاد کرد (مرجع ب). باوجود اینکه این قانون کمتر از مقررات آمریکایی شدید بود، عراقی‌ها اعلام داشتند که حتی تصویب این‌گونه مقررات سبب بروز اقدامات تلافی‌جویانه خواهد شد. عراقی‌ها بدون اینکه مجبور باشند به خودشان خسارت وارد سازند می‌توانند برای کشورهای دیگری که میخواهند برخلاف میل رژیم عراق مبادرت به اقدامات سیاسی نمایند، کانادا را به صورت نمونه و سرمشق درآورند. علاوه بر ارزش هشدارگونه این عمل برای دیگران، قطع صدور نفت به کانادا سبب می‌گردد که نفت بیشتری نصیب دولت‌های دوست شود، تا جنبه مثبت سیاست عراق نیز ظاهر گردد. پک

سیاست آمریکا در مورد فروش هواپیماهای غیرنظامی به عراق

6 شهریور 1357 - 28 اوت 78 خیلی محرمانه از: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی به: سفارت آمریکا در برن موضوع: سیاست آمریکا در مورد فروش هواپیماهای غیرنظامی به عراق 1- هواپیماهای غیرنظامی که قرار است مورد استفاده افراد نظامی و بخصوص ارتش عراق قرار گیرد، به خاطر حمایت عراق از تروریسم بین‌المللی و نیز سوابق آن در زمینه حقوق بشر مورد بررسی دقیق قرار خواهد گرفت. نمی‌توان تضمین کرد که این فروشها مورد تصویب قرار خواهد گرفت.

2- در اصل، ما نسبت به فروش هواپیماهای غیرنظامی که قرار است به منظور اهداف عادی بازرگانی مورد استفاده واقع شود، مانند هواپیماهای مسافربری یا باربری اعتراضی نداریم، این فروشها احتمالاً مورد بررسی سریع قرار خواهند گرفت.

3- محض اطلاع شما، صدور تجهیزات نظامی به عراق را تأیید نمی‌کنیم. کریستوفر

عراق و سازمانهای بین‌المللی

عراق گامهای دیپلماتیک خود را سریعتر برمی‌دارد

16 اوت 1979 - 25 مرداد 1358خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغدادبه: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: عراق گامهای دیپلماتیک خود را سریعتر برمی‌دارد 1- (طبقه‌بندی نشده) در چند روز گذشته پس از خلاصی از مشغولیات ذهنی ناشی از امور داخلی چند هفته اخیر، صدامحسین اظهار داشت که آماده است فعالیت بین‌المللی عراق را تسریع نماید. این تجدید توجه به امور خارجی احتمالاً در رابطه با بازگشت اخیر وزیرخارجه حمادی از تعطیلات تابستانی خود در اروپا به بغداد نیست.

2- (طبقه‌بندی نشده) در تاریخ 22 مرداد دولت عراق نامه‌ای را که از طرف صدام به برژنف رئیس

جمهور شوروی ارسال شده بود، منتشر ساخت. در این نامه از شوروی خواسته شده است که از تلاش‌های عراق مبنی بر تحریک اروپای غربی در فشار وارد آوردن به آمریکا و اسرائیل حمایت نماید، و در این رابطه سفر بازدیدکنندگان اروپایی به بغداد را درست قبل از انتقال قدرت و پس از آن یادآور می‌شود.

گرچه تبلیغ پیرامون محتوای این نامه‌ها از طرف عراق امری غیرعادی است، دولت عراق در تاریخ 23 مرداد نیز در مورد نامه صدام به رئیس جمهور تیتو همین اقدام را معمول داشت. بنا به گزارش رسانه‌ها، صدام از یوگسلاوی خواسته است که به منظور تأمین موفقیت اجلاس غیرمتعهدها در هاوانا با اعراب همکاری بیشتری بنمایند، و تأکید نمود که قطعنامه‌های اجلاس بغداد پایه اصلی رویارویی با توطئه سادات صهیونیست را تشکیل می‌دهد. همچنین در تاریخ 23 مرداد ماه رسانه‌ها بازگشت فرستاده ویژه صدام یعنی سعودن قیدانو (تلگرام جداگانه) را همراه با پیامی (شفاهی) از طرف ملک حسین و پیامی (کتبی) از طرف شاه خالد به بغداد گزارش کردند. محتوای این پیامها هنوز فاش نشده است.

3- (خیلی محرمانه) اظهارنظر: نامه صدام به تیتو نشانگر آن است که عراق به یوگسلاوها فشار می‌آورد تا در اجلاس هاوانا با اعراب مخالف با مصر همکاری نمایند. در واقع تنها شرط اجرا نشده اجلاسیه بغداد، اخراج مصر از هیئت‌های بین‌المللی از قبیل اجلاس غیر متعهدها می‌باشد. گرچه عراق و هم‌پیمانانش نتوانستند موجبات تعلیق عضویت مصر را از سازمان وحدت آفریقا فراهم آورند، صدام سعی دارد در اجلاس هماهنگ‌تر هاوانا این موفقیت را حتما بدست آورد. همان‌گونه که در تلگرام مرجع گزارش گردید، عراقی‌ها ظاهرا سعی دارند قبل از اجلاس غیرمتعهدها صفوف اعراب را متحدتر ساخته و تصمیم مبنی بر فشار وارد آوردن بر بلگراد نشانگر اقدام تلافی‌جویانه در رابطه با موضوع ناخوشایند یوگسلاوها در اجلاس دفتر مرکزی غیر متعهدها در کلمبو می‌باشد.

4- (خیلی محرمانه) پیام‌های ملک حسین و شاه خالد نیز احتمالاً مرتبط با گفتگو پیرامون تشکیل یک اجلاسیه عربی قبل از کنفرانس هاوانا به منظور اتخاذ یک استراتژی مشترک می‌باشد. به‌عنوان میزبان بعدی غیرمتعهدها پس از کاسترو، صدام بدون شک میل دارد شخصا در این اجلاس شرکت جوید. از طرف دیگر، وی احتمالاً به کوبا نخواهد رفت مگر آنکه مطمئن باشد که موضع ضد مصری‌اش در هاوانا مؤثر واقع خواهد شد. موفقیت و یا شکست تلاش‌های سیاسی صدام در دوره آتی نشانگر شرکت و یا عدم شرکت وی در کنفرانس هاوانا خواهد بود. پک

بازگشت صدام‌حسین از هاوانا

13 سپتامبر 79 - 22 شهریور 1358 خیلی محرمانه از: دفتر حفاظت منافع آمریکا در بغدادبه: وزارت امورخارجه در واشنگتن دی - سی موضوع: بازگشت صدامحسین از هاوانا 1- (تمام متن خیلی محرمانه است) 2- رئیس جمهور صدامحسین پس از گذرانیدن 9 روز پر جنجال در اجلاسیه غیر متعهدها، با پیروزی در تاریخ 18 شهریور به بغداد و تظاهرات عمومی بازگشت، و این اولین سفر خارجی وی پس از به قدرت رسیدنش به‌عنوان رئیس جمهور در تاریخ 25 تیر ماه و پاکسازی بعدی توطئه‌گران «ضد بعث» بود. گرچه وی بدون شک به هاوانا رفته بود تا محتوای مسائل عدم تعهد را طبق برداشت عراق تحقق بخشد (که در این کار موفق نیز شده بود)، تصمیم وی مبنی بر ترک عراق به محض خنثی‌سازی مخالفت با رهبری خود

عملی حساب شده بوده تا علاوه بر داخل در خارج نیز این تصور پیش آید که صدام در واقع کنترل امور را بدست گرفته است.

3- صدام درست پس از بازگشت با جنجال بسیار اجلاسیه‌های شورای فرماندهی انقلاب و کابینه را تشکیل داد تا گزارش خود را در مورد هاوانا تسلیم نماید. گذشته از تأکید بر نقش عراق در محکوم نمودن اجلاس کمپ دیوید و قرارداد مصر و اسرائیل، دولت عراق در مورد تقاضای مطروحه خود در اجلاس غیرمتعهدها در زمینه کمک اقتصادی به کشورهای جهان سوم تبلیغ بسیاری به راه انداخته است. و با این کار خود نشان داده است که این موضوع مورد توجه بسیاری از اعضا قرار دارد، و عراق در پیشگامی در آن موفق خواهد شد؛ بخصوص اینکه در سال 1361 رهبری جنبش غیرمتعهدها را نیز بدست خواهد گرفت.

4- صدام ظاهرا اجباری نداشته که به اختلافات سیاسی خود در جنبش غیر متعهدها به دنبال رویارویی کوبا با «میانه‌ها» پیرامون مسائل متعدد و ترغیب همتای وی یعنی اسد از سوریه به وحدت، اشاره کند. طبق اظهارات همکار هندی‌مان، رنجش خاطر ناشی از مخالفت هند در قبال قطعنامه و مربوط به تعلیق عضویت مصر سبب شد که علی‌رغم تقاضاهای مکرر، صدام از ملاقات با وزیر خارجه هند خودداری ورزد. پس از اعلام این مطلب که رئیس جمهور پاکستان اولین دعوت عراق در جنبش را به منظور دیدار از عراق پذیرفته است، از نظر سفارت هند بی‌احترامی به حد اعلای خود رسیده است. ما فکر نمی‌کنیم که عراق مایل است نارضایتی خود از هند را شدت بخشد، بلکه معتقدیم در صدد است روابط خود را با اعضای جنبش دچار بهبود بیشتر سازد. شواهد موجود حاکی از آن است که عراق در حال حاضر در آفریقا مشغول انجام همین مقصد است، صدام یک تلگرام بلند بالا به رئیس جمهور زامبیا یعنی کوآندا فرستاد و با تشکر از «تلاش مسئولانه» وی در هاوانا از وی دعوت کرد که به عراق سفر نماید. این امر به دنبال سفر دو فرستاده عراقی به آفریقا قبل از اجلاس غیر متعهدها صورت گرفت (بغداد 1739) که طبق برداشت‌ها، در پایتخت‌های آفریقایی قول کمک مالی بیشتری را در صورت روابط صمیمانه‌تر داده‌اند. با نزدیکتر شدن سال 1361 این تلاشها شدت و جدیت بیشتری پیدا خواهد کرد. پک

اسناد منتشر نشده

زندگینامه جمعی از رجال پهلوی

مهدی آذر

آذر، مهدی -1 خیلی محرمانه مهدی آذر یک مقام اسبق دولتی مهدی آذر که در رشته پزشکی تحصیل کرده، طی سالهای 1952 - 1953 وزیر آموزش و پرورش کابینه نخست وزیر محمد مصدق بود (1951 - 1953). در اوایل دهه 1960، آذر در جبهه ملی که برگیرنده حدود 30 گروه سیاسی مخالف شاه بود و محافظه‌کاران و چپگرایان غیر کمونیست را نیز در برمی‌گرفت، فعالیت داشت. در سال 1964 ریاست جبهه ملی را برعهده گرفت؛ و احتمالاً به این دلیل به سمت مزبور برگزیده شده بود که کمترین حالت ستیزه‌جویی را داشت و ضعیف‌ترین نامزد موجود برای احراز آن مقام به حساب می‌آمد. برخلاف سایر رهبران جبهه ملی، او فاقد تیزهوشی و برش و تحرک سیاسی لازم بود. (خیلی محرمانه) آذر در شهر مشهد به دنیا آمد و در سال 1934 از دانشگاه پاریس در رشته پزشکی فارغ‌التحصیل گردید. وی مدتها مدیریت بیمارستان رضاییه اداره بهداشت استان آذربایجان غربی، بهداری وزارت صنایع و معادن و بیمارستان رازی تهران را عهده‌دار بود. (طبقه‌بندی نشده) پس از سقوط مصدق در سال 1953، آذر به مدت چهار ماه زندانی شد و بار دیگر در سالهای 1961 و 1963 به زندان افتاد. وی پس از هر بار رهایی از زندان به حرفه طبابت روی می‌آورد و اوقات خود را به تدریس در دانشگاه تهران، بازدید بیمارستانها و کار در مطب خصوصی‌اش می‌گذراند. (خیلی محرمانه) آذر که حدودا 77 ساله است به زبانهای فرانسه و انگلیسی تکلم می‌کند. (طبقه‌بندی نشده) 26 دسامبر 1978 - 6/11/57

غلام‌عباس آرام

سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان غلامعباس آرام وزیر امورخارجه غلامعباس آرام دیپلمات با تجربه‌ای است که از آوریل 1962 به سمت وزیر امورخارجه منصوب شده و تاکنون 6 کابینه را پشت سر گذارده است. سالهای فراوان خدمت او در وزارت خارجه سبب شده است تا بینش خوبی از سیاست خارجی و دانش خوبی درباره اداره وزارتخانه مذکور بیابد. او به خاطر استعداد و دانش عمیقش درباره مسائل کشور خود مورد احترام مقامات آمریکایی قرار دارد. او که یکی از تواناترین و جسورترین مقامات ایران است، بدون تردید اعتماد شاه را به خود جلب کرده است. با این حال، نفوذ وی در رابطه با سیاستگذاری محدود است، زیرا شاه کنترل شدیدی روی تمامی ابعاد دولت دارد.

آرام همیشه دوستی صادقانه‌ای نسبت به آمریکا از خود نشان داده است. او روحیه همکاری داشته و نسبت به عقاید و نظریات جدید پذیرش دارد، ولی هرگاه با سیاستهای آمریکا مخالف باشد، قدرت انتقاد از آمریکا را نیز دارد. آرام شدیدا ضد ناصر بوده و احتمالاً با برنامه‌های ضد ناصرشاه که در دست اقدام است، کاملاً موافق می‌باشد. وی در رابطه با مسائلی که مورد علاقه شدیدش هستند، عکس‌العملی احساساتی نشان می‌دهد، هر چند به عنوان یک دیپلمات خوب همیشه در پی تعدیل و حل اصطکاکها می‌باشد. در ماههای اخیر، آرام به خاطر تاخت و تاز در زمینه امور خارجی با نخست‌وزیر، امیرعباس هویدا، به طور مکرر درگیر شده است. در نتیجه آرام علاقه‌مند به دور زدن هویدا، و طرح مستقیم مسائل با شاه می‌باشد.

آرام در اوت 1906 در تهران متولد شد. وی مدرک لیسانس خود را از دانشگاه کلکته اخذ نمود و شغل دیپلماتیک خود را در سال 1933 با سمت مترجمی در کنسولگری دهلی‌نو آغاز کرد. وی پس از مدتی به ایران بازگشت و از 1939 تا 1943 مأمور به خدمت در سفارت لندن شد، که در اینجا از درجه وابسته به دبیر سومی ارتقاء یافت. وی در سال 1944 به تهران بازگشت و معاون اداره سوم سیاسی (اروپای غربی) وزارت خارجه شد. از 1946 تا 1947 در سوئیس بود. در 1947 به واشنگتن منتقل شد، و در 1949 کنسول سفارت شد و چندی نیز کاردار بود. در سال 1951 به ایران بازگشت، و به عنوان رئیس اداره سوم و بعدا چهارم (نیمکره غربی) منصوب گشت. وی پس از چند ماه اقامت در بغداد در سال 1953 به عنوان کنسول، با سمت وزیر (نفر دوم - م) به واشنگتن بازگشت. در سال 1955 او به وطن احضار شد تا مسئولیت مدیرکلی دفتر امور سیاسی را به عهده بگیرد. اولین پست سفیری او در توکیو از سال 1957 تا 1959 بود.

آرام نخستین بار در سال 1959 در کابینه منوچهر اقبال به وزارت خارجه منصوب شد. وقتی کابینه سقوط کرد، آرام با رتبه سفیری به بغداد رفت و تا سال 1962 در آنجا ماند.

وی در سال 1962، 63 و 64 در سمت وزارت امورخارجه، ریاست هیئت‌های ایرانی در سازمان ملل را برعهده داشت. وی در اجلاس‌های شورای وزیران سنتو در کراچی (1963) و واشنگتن (1964) شرکت نمود. وی همچنین از کشورهای مراکش، یوگسلاوی، پاکستان، کویت، عربستان سعودی و اردن به طور رسمی بازدید کرده است.

وی به نمایندگی ایران در مراسم تدفین رئیس جمهور کندی (1963) و نخست‌وزیر هند لعل بهادر

شصتری (1966) شرکت نمود. آرام در مذاکرات سال 1964 که به امضای قرارداد توسعه و همکاریهای منطقه‌ای بین ایران، پاکستان و ترکیه انجامید، نقش فعالی ایفا کرد. وی شاه را در دیار رسمی‌اش از شوروی در ژوئیه 1965 همراهی نمود.

عباس آرام بندرت از اسم اولش استفاده می‌کند. وی مردی است با لطافت طبع شخصی، و حس بذله‌گویی زیاد ولی ملایمی در کنار رفتار دلپذیرش دارد. وی سالها پیش از همسر انگلیسی خود طلاق گرفت و ظاهرا پس از آن ازدواج نکرده است. آرام در اوت 1965 دچار یک حمله قلبی خفیف شد. او فرانسه، انگلیسی و کمی اردو را علاوه بر زبان مادری خود فارسی، صحبت می‌کند.

21 مارس 1966 - 10/1/45 آرام، غلام‌عباس -2 خیلی محرمانه غلامعباس آرام، سفیر ایران در جمهوری خلق چین غلامعباس آرام در اوایل سال 1972 به سمت سفیر ایران در چین منصوب گردید. وی پس از مدتی حدود پنج سال فعالیت در مقام وزارت امورخارجه، یعنی در ژانویه سال 1967 از این سمت کناره گرفت و به عنوان سفیر ایران در انگلیس شروع به کار نمود. بالاخره در ماه اوت 1969 از سمت سفارت و فعالیت دیپلماتیک بازنشسته شد، تا این که بنا به درخواست شاه و پس از تصویب لایحه‌ای ویژه در مجلس که اجازه می‌داد دیپلماتهای حرفه‌ای 65 سال به بالا نیز می‌توانند بدلخواه شاه به خدمت بپردازند، او هم به خدمت دیپلماتیک فراخوانده شد.

آرام در سال 1906 متولد و پس از اخذ درجه تحصیلی لیسانس از دانشگاه کلکته و ورود به کنسولگری ایران در دهلی‌نو به‌عنوان مترجم، به وزارت امورخارجه پیوست. وی در لندن (1939- 1943) و برن (1946 - 1947) و واشنگتن ابتدا در مقام دبیر اول و بعدها به‌عنوان رایزن سفارت (1947-1951) و بغداد (1953) کار کرده است. در تهران، وی ریاست اداره اروپای غربی و نیمکره غربی وزارت خارجه را عهده‌دار شد و از سال 1955 تا سال 1957 در مقام مدیرکل وزارت خارجه فعال بود.

در توکیو (1957 - 1959)، بغداد (1960- 1962) و لندن وی سفیر ایران بود.

از سال 1959 تا سال 1960 و بار دیگر در پنج کابینه پی در پی که از سال 1962 تا سال 1967 در ایران روی کار آمدند، آرام به‌عنوان وزیر امورخارجه خدمت نموده است. همچنین وی سرپرستی هیئت‌های ایرانی شرکت‌کننده در سازمان ملل و سازمان سنتو را نیز برعهده داشت.

آرام دیپلماتی خوب است و طرف اعتماد شاه می‌باشد. او فردی است با جذابیت و آرامی قابل ملاحظه، لیکن با احساساتی شوخ‌طبعانه و روحیه‌ای دلپذیر. او به زبان فرانسه، انگلیسی و تا حدودی به زبان اردو تکّلم می‌کند و از همسر انگلیسی‌اش جدا شده است .می 1972 - خرداد 1351

منوچهر آگاه

آگاه، منوچهر -1 خیلی محرمانه آگاه، منوچهر 20 سپتامبر 1965 - 29/6/44 دکتر آگاه یکی از نُه پسر زمین‌داری مشهور در منطقه کرمان - رفسنجان است. اکنون در اواسط سی سالگی است، او مدارج عالی تحصیلی در رشته اقتصاد را در انگلستان به پایان رسانده و دارای دکترای اقتصاد است. او به خوبی انگلیسی صحبت می‌کند. او مجرد است.

دکتر آگاه یکی از اقتصاددانان ایرانی است که در سطح بالایی از آموزش می‌باشد. برای سه یا چهار سال تا بهار 1964، او رئیس تحقیق و پژوهش در بانک مرکزی ایران بود. وی کمک کرد تا بخش تحقیقات بانک به بهترین بخش اقتصادی در بین سازمانهای دولتی ایران تبدیل شود. او تعدادی اقتصاددان جوان تحصیل کرده در آمریکا و انگلستان را جذب نمود. در 1964 زمانی که معاون مدیرکل بانک مرکزی، خداداد فرمانفرمائیان، یکی از افراد خود دکتر بهمن آبادیان، را به ریاست بخش تحقیقات و پژوهش منصوب نمود، او استعفا داد.

پس از ترک بانک مرکزی، دکتر آگاه به تدریس اقتصاد و بانکداری در برخی از انستیتوهای آموزشی، منجمله دانشگاه تهران و دانشگاه ملی، پرداخت. او همچنین به بهبود موقعیت ایران در بانک توسعه آسیا کمک نمود و در این ارتباط نماینده ایران در گردهمایی سال 1964 کارشناسان ECAFEدر بانکوک بود و در گردهمایی سالیانه بین بانک‌های آمریکا در آسانسیون پاراگوئه در سال 1965 شرکت نمود. اخیرا او به عنوان عضو هیئت اعزامی ایران در کنفرانس بین‌المللی از ایالات متحده دیدار کرد. در ژوئن 1965 او شغلی را در بانک بین‌المللی پول واشنگتن پذیرفت.

دکتر آگاه علاقه زیادی به امور سیاسی و اقتصادی دارد و در ارتباطات بین‌المللی خوب شناخته شده است. مهربانی و کارآیی وی برای او دوستان زیادی در بین روشنفکران جوان ایران دست و پا نموده است.

پایگاه خانوادگی آگاه در منطقه کرمان قوی و ثروتمند است، پدر وی یکی از سردمداران پسته کاری ایران است. یک شرکت خانوادگی، پسته را به ایالات متحده و اروپا صادر می‌کند.

از جمله حامیان دکتر آگاه در سیستم اداری دکتر رضا مقدم، جانشین مدیرکل سابق بانک مرکزی است که اکنون در بانک بین‌المللی پول در واشنگتن کار می‌کند. از دوستان نزدیک دکتر آگاه، دکتر عبداللّه طاهری یکی از تحصیل‌کرده‌های اقتصاد در ایالات متحده و برادر متولی مسجد گوهرشاد در مشهد را می‌توان نام برد.

دکتر آگاه از نظر سیاسی، میانه‌رو است. او معتقد است که شاه باید سلطنت کند نه حکومت و قدرت باید به دست افراد جوان تحصیل کرده غربی باشد. او معتقد به روش‌های تندروانه در دستیابی به این هدف نیست. طرز برخورد وی بیشتر گویای تمایل او به فرصت‌طلبی است که از مشخصات پدرش می‌باشد.

آگاه، منوچهر -2 خیلی محرمانه منوچهر آگاه - وزیر مشاور در امور اجرایی وزیر آگاه 47 ساله، در ناحیه کرمان - رفسنجان بدنیا آمده و یکی از نه فرزند یک زمین‌دار ثروتمند و

پسته‌کار عمده است. وی در سال 1953 لیسانس و در سال 1959 مدرک فوق‌لیسانس اقتصاد و سیاست خود را از دانشگاه کمبریج دریافت نمود. وی در سال 1959 یک دکترا نیز در رشته اقتصاد از دانشگاه آکسفورد دریافت نمود. به هنگام بازگشت به ایران برای مدت دو سال به عنوان اقتصاددان با بانک مرکزی ایران کار کرد و سپس از سال 1961 تا 1964 مدیر تحقیقات بانک بود. وی کمک کرد تا آن سازمان به صورت بهترین اداره اقتصادی در بین ادارات دولتی ایران درآید و تعدادی از اقتصاددانان جوانی را که در آمریکا و انگلیس تحصیل کرده بودند به بانک جذب نمود. وی در سال 1964 هنگامی که خداداد فرمانفرمائیان، معاون مدیرکل بانک، یکی از افراد خود به نام دکتر بهمن آبادیان را به سمت رئیس اداره تحقیقات منصوب کرد، از سمت خود استعفا داد.

دکتر آگاه پس از ترک بانک مرکزی در دانشگاههای تهران و ملی به تدریس اقتصاد و بانکداری پرداخت. وی به ارتقای موضع ایران در بانک عمران آسیا کمک نمود و در این رابطه نماینده ایران در اجلاسهای تایلند، مکزیکو، سیرالئون، غنا و پاراگوئه بود. وی در سال 1965 سمتی را از طرف وزارت امورخارجه ایران در واشنگتن پذیرفت.

در سال 1968 به عنوان رئیس دانشکده اقتصاد در دانشگاه تهران انتخاب شد و در آنجا برای ارتقای اعتبار دانشگاهی این دانشکده فعالیت نمود و به عنوان نماینده دولت ایران در چندین اجلاس بین‌المللی شرکت نمود. در سال 1973 بار دیگر به خدمات دولتی روی آورد و به عنوان معاون وزیر دارایی مسئول تحقیقات عمران و همکاریهای بین‌المللی گردید. دو سال بعد وی به وزارت کشور منتقل گردید و در آنجا معاون پارلمانی و امور سیاسی وزیر شد. دکتر آگاه رابط چندین کارمند سفارت (اولین آنها تد الیوت در 1965) بود که همگی وی را فردی کتاب خوان، روشنفکر و خوشایند با دیدگاههای سیاسی میانه یافتند.

وی در عین حالی که معتقد است شاه بایستی سلطنت کند نه حکومت و قدرت سیاسی بایستی در اختیار نسل جوان غرب‌گرا گذاشته شود، اما روش‌های افراطی برای دستیابی به این هدف را نمی‌پسندد. دکتر آگاه که یک اقتصاددان کار کرده است نه یک اقتصاددان دانشگاهی، در بین دانشگاهیان شهرت بین‌المللی ندارد. ارتقای دکتر آگاه در مشاغل دولتی بخصوص آخرین ارتقای وی به مشاغل کابینه‌ای را می‌توان به این حقیقت ربط داد که وی برای سالهای متمادی یکی از اعضای «باند» شخصی جمشید آموزگار بوده است.

بخش سیاسی - جی. دبلیو. مارتین 10 اوت 1977 - 19/5/56 آگاه، منوچهر -3 خیلی محرمانه 14 اوت 77 - 23/5/56 منوچهر آگاه - معاون نخست‌وزیر در امور اجرایی دکتر آگاه 47 ساله در منطقه کرمان - رفسنجان متولد شد، یکی از نه پسر مالک ثروتمند و بزرگترین پرورش‌دهنده پسته است، او در سال 1953 فارغ‌التحصیل شد و در 1959 از کمبریج، فوق لیسانس اقتصاد و سیاست گرفت. او در سال 1959 از دانشگاه آکسفورد دکترای اقتصاد گرفت. پس از بازگشت به ایران به‌عنوان یک اقتصاددان به مدت دو سال در بانک مرکزی ایران خدمت کرد و سپس از 1961 تا

1964 رئیس تحقیق و پژوهش بانک بود. بعد از ترک بانک مرکزی، دکتر آگاه در دانشگاه ملی و تهران، اقتصاد و بانکداری را تا سال 1965، که شغلی را در بانک بین‌المللی پول در واشنگتن پذیرفت، تدریس نمود. در سال 1968 به ایران بازگشت او رئیس دانشکده اقتصاد در دانشگاه تهران شد. در مارس 1973، او مجددا به دولت پیوست و معاون وزیر دارایی شد و مسئولیت تحقیق، توسعه و همکاری‌های بین‌المللی را به‌عهده گرفت. دو سال بعد به وزارت کشور منتقل شد و معاون پارلمانی وزیر در امور سیاسی گردید.

آگاه از سالها پیش یکی از اعضای «باند» جمشید آموزگار بوده است.

جمشید آموزگار

آموزگار، جمشید -1 تاریخ: 10 سپتامبر 1958 - 19/6/37 از: سفارت آمریکا در تهران - مرسله شماره 195 به: وزارت امورخارجه، واشنگتن موضوع: گفتگوهایی با وزیرکار، جمشید آموزگار دو یادداشتی که به پیوست می‌آید توسط دبیر دوم سفارت، جی. سی. میکلاس، در رابطه با گفتگوهای اخیرش با جمشید آموزگار تهیه شده است. در زمان گفتگوی اول، جمشید آموزگار معاون وزیر بهداری ایران بود و هنگامی که گفتگوی دوم صورت می‌گرفت، به سمت وزارت کار منصوب شده بود. آموزگار یکی از زرنگ‌ترین، باهوش‌ترین و جاه‌طلب‌ترین مردان ایران به شمار می‌رود. از نظر سیاسی در مسیری گام برمی‌دارد که احتمالاً خواهد توانست از مراحم شاه برخوردار شده و در هر تغییری که در دولت صورت می‌گیرد، نقش قابل ملاحظه‌ای ایفا نماید. آموزگار به ویژه در وزارت امورخارجه آمریکا به عنوان یک نماینده بسیار توانای ایران در نشست‌های کمیسیون اقتصادی پیمان بغداد مشهور شده است.

یادداشت‌های ضمیمه، الف: چندین نگرش محتاطانه در مورد اوضاع سیاسی اخیر و ب: تصویری جالب از نیروهای پنهان و غیر مستقیمی که در تغییرات پست‌های کابینه نقش دارند، را ارائه می‌کند.

احتمالاً آموزگار در گفتگوهای خود یا نیمی از حقایق را و یا حتی کمتر از نیمی از آنها را در مورد تغییرات کابینه و همچنین ارتقای پست خود مطرح می‌نماید.برای سفیر جان دبلیو. باولینگ دبیر اول سفارت ضمایم: طبق آنچه گفته شد.رونوشت به: کنسولگریهای آمریکا در اصفهان، مشهد، تبریز، خرمشهر یادداشت اداری تاریخ: 23 اوت 1958 - 1/6/37 خیلی محرمانه از: جی. سی. میکلاس به: قائم‌مقام هیئت نمایندگی موضوع: گفتگوهایی با معاون وزیر بهداری جمشید آموزگار من تنها مهمانی بودم که در ضیافت ناهار روز 19 اوت، که توسط دکتر آموزگار ترتیب داده شده بود، شرکت داشتم. در خلال این مهمانی ناهار وی فرصت یافت تا در مورد موضوعات بسیار متنوعی که در مورد آنها دیدگاههای مسلطی از خود نشان می‌داد، به بحث بنشیند.

1- سازمان برنامه دکتر آموزگار گفت ابتهاج همسر خوبی را که بیش از بیست سال بود با وی ازدواج کرده بود، از دست داد تا بتواند با فاحشه‌ای معروف ازدواج کند که در پی به چنگ آوردن سهمی از قراردادهای فراوان سازمان برنامه بوده است. دکتر آموزگار به ویژه از مورد کوچصفهانی یاد کرد و گفت که کوچصفهانی حدود دو هفته پیش مدارک مناسبی را برعلیه ابتهاج گردآوری کرده بود و ابتهاج را تهدید نموده بود که هر آنچه را در مورد فعالیت‌های همسر وی می‌داند افشاء خواهد کرد. کوچصفهانی مدعی است که همسر جدید ابتهاج همان فردی است که وی را وادار نمود تا از شرکت لیچفیلد ویتینگ (Litchfield Whiting)تقاضای رشوه نماید. دکتر آموزگار خاطرنشان کرد که وی یکی از مشاوران شرکت لیچفیلد ویتینگ در بعضی از مسائل مهندسی (یعنی حوزه تخصصی وی) می‌باشد.

2- تغییر وزرا دکتر آموزگار اظهار داشت که احتمال دارد وزیر راه وزیرکار به زودی تعویض گردند، زیرا در مورد هر دو نفر آنها به عنوان افرادی کارآمد و لایق قضاوت نمی‌شود. آموزگار گفت که شاه احتمالاً تاکنون بختیار (وزیرکار) را به خاطر این نگهداشته بود که پس از طلاق دادن ملکه ثریا نمی‌خواست با اخراج وزیرکار آن موقع یعنی بختیار این تصور به وجود آید که وی می‌خواهد تمامی خاندان بختیار را کنار بگذارد. دکتر آموزگار گفت که احتمالاً رسوایی بزرگی در رابطه با رشوه‌گیری وزیر کشور از شرکت‌های خارجی و نقشی که وزیر کشور در قضیه معروف به «جاده سوم به شمیران» (که به گفته آموزگار این طرح منتفی است) داشت، علنی گردد و به همین دلایل نیز ممکن است وزیر کشور در کابینه تعویض گردد.

3- نیروهای نظامی ایران دکتر آموزگار گفت که شاه را باید متقاعد نمود که به نیروهای نظامی بیشتری احتیاج ندارد و همچنین شاه باید متقاعد گردد که وجود یک ارتش کوچک و وفادار و خوب آموزش دیده که تنها علت وجودیش حفاظت از شاه در مقابل خطرات داخلی باشد، امری عاقلانه به نظر می‌رسد. آموزگار اظهار داشت که شاه می‌داند که 1) ارتش ایران هر چقدر بزرگ باشد هرگز نخواهد توانست به نوعی دفاع در مقابل تهاجم شوروی دست یازد، و 2) ارتشی در ابعاد بزرگ برای حمایت ایران در مقابل تهاجمات هریک از کشورهای منطقه خاورمیانه نظیر ترکیه ضروری نیست به این دلیل که سازمان ملل ثابت کرده است که در حمایت از کشورها در مقابل تهاجمات خارجی نقش مؤثری ایفا نموده است، و برای نمونه قضیه کانال سوئز را طرح کرد، و 3) یک ارتش بزرگ فقط این امکان را در اختیار مردمی قرار می‌دهد که ممکن است روزی خواهان سرنگونی شاه باشند. وی گفت که کیا، هدایت و بختیار دائما برای ایفای نقش مسلط و کسب قدرت بیشتر در ارتش در حال منازعه و کشمکش هستند. آموزگار در ضمن فکر می‌کرد که مسئله قره‌نی عمدتا توطئه و دوزوکلک بود و قره‌نی که افسری شایسته است در حقیقت قربانی جنگ قدرت داخل ارتش شد. آموزگار می‌گفت که به خاطر وجود این جنگ قدرت در ارتش، باید در انتظار توطئه‌های بیشتری نیز بود. وی می‌گوید که شاه بیش از حد به ارتش برای مشاوره در مورد جنبه‌های مختلف سیاست دولت تکیه می‌کند و بعضی اوقات در حوزه‌هایی این مشاوره صورت می‌گیرد که ارتشی‌ها مطلقا صلاحیت اظهارنظر ندارند.

4- مشاوران غیرنظامی شاه دکتر آموزگار گفت که وی مذاکراتی طولانی با علا وزیر دربار شاه داشته مبنی بر اینکه شاه به مشاوران نظامی تکیه کرده و توجهی در مشاوره با غیرنظامی‌ها از خود نشان نمی‌دهد و این رفتار شاه باعث شده است که انبوهی از مردم تحصیلکرده علیرغم دستاوردهای بعد از بازگشت شاه در سال 1953، هنوز ناراضی باشند. آموزگار قرار بود که در بعدازظهر 20 اوت به حضور شاه رسیده و این نظرات را به اطلاع شاه برساند و تلاش کند که شاه را متقاعد سازد با 4 یا 5 مشاور غیرنظامی در اموری غیر از مسائل نظامی مشورت نماید.

5- برنامه سازمان بین‌المللی ارتباطات دکتر آموزگار احساس می‌کند که برنامه اصل 4 ترومن برای مواجهه با مسائل کشور ایران کاملاً مناسب انتخاب نشده است. او همچنین می‌گوید که این برنامه زیاده از حد وارد جزئیات شده و پروژه‌های بسیاری را تحت پوشش در آورده است، حال آن که بهتر می‌بود که این برنامه تلاش خود را در مورد 5 یا 6 پروژه مشخص مؤثر متمرکز نماید. او با روانشناسی عمومی حاکم بر برنامه سازمان همکاریهای بین‌المللی یعنی افزایش تدریجی سطح زندگی در همه بخشها مخالفتی نداشت. هرچند این فلسفه و نگرش از دیدگاه آموزگار با وضعیت ویژه امروزی ایران تطابق واقع گرایانه‌ای ندارد و این معلول شرایط کلی خاورمیانه و تغییرات سریعی است که در کشورهای مجاور جریان دارد.

اظهار نظر:

به استثنای نفرت آشکار از ابتهاج که هنگام سخن گفتن از وی مشهود بود، در بقیه اوقات گفتگو دکتر آموزگار نقطه نظرات خود را کاملاً متین و به روشی کاملاً بی‌غرضانه و بی‌طرف آرام طرح می‌کرد و در من این احساس را بوجود آورد که وی نسبت به شاه وفادار بوده و در مورد آینده کشورش علاقه‌مند و نگران می‌باشد. دلایل این که چرا وی نظراتش در مورد چنین مسائل متنوعی را با من طرح می‌کند احتمالاً برمی‌گردد به 1) روابط شخصی خوبی که ما با همدیگر داریم، 2) ما را متوجه این نکته گرداند که به همراهی و برخورد وی با شاه، احتمالاً با این امید صورت می‌گیرد که اگر شاه به‌طور مطلوبی واکنش نشان دهد، حمایت آمریکا از خود را درپی خواهد داشت. در آغاز تصور کردم که هدف وی دستیابی به موقعیت شغلی ابتهاج می‌باشد، اما اکنون تصور می‌کنم چیز دیگری مثلاً به دست آوردن شغل وزیر مشاور و یا مثلاً موقعیتی رسمی یا غیر رسمی به‌عنوان مشاور شاه را مدنظر دارد. به این جمع‌بندی رسیدم که وی حمایت قوی علا، وزیر دربار شاه، و حمایت تعدادی از نمایندگان مجلس را با خود دارد. (البته پدر آموزگار نیز سناتور می‌باشد.) طبیعتا دکتر آموزگار مسائل مطروحه را به مثابه حرکتی در جهت کسب قدرت بیشتر طرح نمی‌کرد، اما من قویا مطمئنم که قضیه چیزی غیر از کسب قدرت بیشتر نیست.

باتوجه به اظهارات آموزگار، در صورتی که وی در ایجاد روابط نزدیکتر با شاه و کسب قدرت بیشتر موفق شود در آن صورت من فکر می‌کنم که خیلی دقیق و حساس به روابط خود با ابتهاج و حمایت آشکاری که از شخص ابتهاج می‌کنیم، برخورد نماییم. دور از انتظار نیست اگر گفته شود که ممکن است بتوان با این کار به یک همبستگی واقعی دست یابیم. پایان ضمیمه اول گزارش اداری تاریخ: 30 اوت 1958خیلی محرمانه از: جی. سی. میکلاسبه: قائم‌مقام هیئت نمایندگی موضوع: گفتگو با وزیرکار، جمشید آموزگار و معاون وزارت دارایی، رضا انصاری در 29 اوت، پیرو ملاقاتی که آموزگار در 20 اوت با شاه کرده بود، با آموزگار ملاقاتی داشتم (به یادداشتهای من به تاریخ 23 اوت رجوع کنید) دکتر آموزگار گفت که وی حدود 3 ساعت با شاه ملاقات داشت و درباره شرایط عمومی کشور به

گفتگو پرداخته بودند. آموزگار در این ملاقات صریحا و به طور جدی بعضی از وزرای کابینه را به باد انتقاد گرفته و سیاست‌های آنها را نیز به نقد کشیده بود. آموزگار اظهار می‌داشت که شاه در تمام این مدت با دقت به صحبت‌ها گوش می‌کرد و هیچ‌گونه اعتراضی به انتقاداتی که از جانب وی طرح می‌شد، نداشت. در مورد بعضی از نکات، شاه نظراتی مبهم و غیر صریح ارائه می‌کرد، اما در کلیت به نظر می‌رسید که با این نظر آموزگار که مردم از دولت خشنود نیستند و حرکتی اساسی و سازنده باید صورت گیرد تا این وضعیت را بهبود بخشد، موافق بود.

ظاهرا شاه در هنگام ملاقات هیچ نشانه‌ای از کارهایی که قصد انجام آنها را دارد، از خود بروز نداده بود به استثنای این که در پاسخ به انتقادات آموزگار در مورد ابتهاج، اظهار داشته بود که وی احساس می‌کند که نمی‌تواند ابتهاج را برکنار کند زیرا ممکن است بعدها گفته شود که درست هنگامی که ابتهاج شروع کرده بود تا سازمان برنامه را به مسیر صحیح بیندازد، شاه وی را از کار برکنار کرد. شاه اظهار داشته بود که ترجیح می‌دهد تا پایان برنامه 7 ساله دوم، ابتهاج در سازمان برنامه باقی بماند و تا آن موقع ابتهاج لیاقت با بی‌لیاقتی خود را اثبات خواهند کرد. آموزگار فکر می‌کرد که این تجربه‌ای گران خواهد بود اما در شرایط حاضر باتوجه به اظهارات شاه، آموزگار دیگر قصد نداشت که بر حملات خود علیه ابتهاج ادامه دهد. استنباط می‌کنم که حدود یک هفته طول کشید تا شاه قبل از تصمیم به جایگزینی بختیار توسط آموزگار در مورد نظرات آموزگار فکر کند و با این انتصاب آموزگار بتواند به بعضی از افکار خود جامه عمل بپوشاند. آموزگار می‌گفت هنگامی که اقبال (نخست‌وزیر) تصمیم شاه را به اطلاع وی رساند، همچنین گفته بود که آموزگار باید به حزب ملّیون بپیوندد. آموزگار گفت در آغاز از این امر هراس داشت، ولی بعدا با تفکر بیشتر به این نتیجه رسید که اگر پست جدید را می‌خواهد، احتمالاً چاره‌ای جز پیوستن به این حزب را ندارد. من از آموزگار پرسیدم که اگر اقبال قرار باشد برکنار شود، وضعیت وی چه خواهد شد.

او پاسخ داد که هیچ نگرانی خاصی در این مورد وجود ندارد زیرا که شاه وی را به این پست منصوب کرده و نه اقبال و اگر کماکان شاه از وی راضی باشد جایگاهی هم برای وی در نظر می‌گیرد.در اوایل گفتگوی من و جمشید آموزگار بود که رضا انصاری، معاون وزیر اقتصاد، به جمع ما پیوست و به آموزگار به خاطر پست جدیدش تبریک گفت. به نظر می‌رسد که انصاری عضو «گروهی» است که آموزگار در صحبت‌های خود مکررا را به آن اشاره می‌کرد. این گروه شامل 20 نفر ایرانی جوان می‌باشد که عمدتا در دستگاه دولتی مشغول به کار هستند و تمایل دارند که عناصر فاسد و بی‌کفایت را تصفیه کنند، یعنی وزرا و عناصر رده پایین‌تر دستگاه دولتی که از نظر این گروه ناتوان و فاسد می‌باشند. به هر حال این تصفیه قرار است که به آرامی صورت پذیرد زیرا که آموزگار برای توضیح آن از کلمه تغییرات تدریجی و اصلاح به جای کلمه انقلاب استفاده کرد. این گروه بیادآورنده گروه شبه سیاسی کوچکتر «ایران نوین» است که حدود 4 سال پیش تشکیل شد. همه افراد و یا تقریبا همه آنها اعضای سابق گروه «ایران نوین» بودند. یک محفل کوچکتر متشکل از 6 نفر در درون این گروه قرار دارد که عبارتند از آموزگار، رضا انصاری و پیرنیا از وزارت اقتصاد و دارایی، افشار و میرفخرایی از وزارت امورخارجه و آرام سفیر کنونی ایران در ژاپن.

چنین احساس می‌کنم که آموزگار کم‌وبیش رهبری این گروه را به‌عهده دارد و از آنها به‌عنوان مشاور استفاده می‌کند. در من این احساس مشخص نیز شکل گرفته است که آموزگار، افراد گروه را در جریان فعالیت‌های خود برای کسب قدرت قرار نمی‌دهد. مثلاً وقتی که من و آموزگار داشتیم راجع به ملاقات وی

با شاه صحبت می‌کردیم انصاری وارد شد و بلافاصله آموزگار موضوع بحث را تغییر داد و تا موقعی که انصاری در آنجا حضور داشت، دیگر به ملاقات خود با شاه هیچ اشاره‌ای نکرد.

بخش عمده‌ای از صحبت آموزگار و انصاری به اقداماتی اختصاص داشت که قرار است که آموزگار در پست جدیدش انجام دهد.

از محتوای کلی بحث این طور به نظر می‌رسید که آموزگار قصد دارد در آغاز به کاری شاخص و برجسته یازد تا بتواند توده مردم را سریعا و به نحو مطلوبی تحت تأثیر قرار دهد (بدون طرح آن با شاه).

این امر به توجهی نسبتا درازمدت به پروژه‌های مسکن‌سازی برای کارگران و تعیین احتمالی منابع مالی آن و مناطقی که قرار است این طرح‌ها در آنها اجرا شود، هدایت می‌شد. من نیز این مسئله را طرح کردم که به نظر به من یکی از مهم‌ترین مشکلات اساسی کشور ایران عدم هماهنگی تمامی فعالیت‌های نهادهای رسمی و غیررسمی در رابطه با توسعه اقتصادی کشور می‌باشد که هر دوی آنها تأیید کردند که مطمئنا این یکی از مشکلات آنها می‌باشد و انصاری ادامه داد که هم‌اکنون وزارت دارایی تلاش می‌کند تا فعالیت‌های سرمایه‌گذاری و توسعه وزارتخانه‌های مختلف را از مخارج عمومی دستگاههای اداری مجزا نماید و یک بار که این کار صورت گیرد امکانپذیر خواهد شد که بتوانیم این برنامه‌ها را مطالعه نموده و معین نماییم که در کجا این طرح‌ها متناقض با یکدیگر بوده و کدام یک از آنها از لحاظ اقتصادی درست به نظر می‌رسند.

اظهارنظر:

به نظر من اعتراض به موقع آموزگار نزد شاه با وقوف به این امر که بختیار در حال کنار رفتن است (چون در حقیقت آموزگار یک هفته قبل همین موضوع را نزد من پیش‌بینی کرده بود) جای تعجب دارد. با تأثیری مطلوب که وی بر شاه داشت طبیعی بود که به‌عنوان جانشین بختیار انتخاب گردد. آموزگار تقریبا جاه‌طلبی‌های بی حد و اندازه‌ای دارد و تاکنون به نظر می‌رسد که نقش‌های بی‌نهایت زیرکانه‌ای را بازی کرده تا جاه‌طلبی‌هایش تحقق یابند. من احساس می‌کنم که او نسبت به محدودیتهای خود و موانع بیرونی در جهت رشد و ارتقای سریع (که سرعت این رشد را همه چیز می‌توان نامید غیر از «کند») آگاه باشد و به نظرم می‌رسد که اگر وی این مسیر را ادامه دهد به احتمال زیاد پیشرفت‌های بیشتری خواهد داشت و هیچ شکی ندارم که آموزگار شغل جدید را به‌عنوان وسیله‌ای برای نیل به پیشرفت‌های بعدی در نظر می‌گیرد.

پایان ضمیمه دوم آموزگار، جمشید -2 تاریخ: 20 سپتامبر 1958 - 29/6/37 خیلی محرمانه مرسله سرویس خارجی - مرسله شماره 220 از: سفارت آمریکا - تهران به: وزارت امورخارجه، واشنگتن عطف به: تلگرام سفارت 35 G مورخ 4 سپتامبر 48 و 42 Gمورخ 11 سپتامبر 58 موضوع: اطلاعات بیوگرافیک در مورد وزرای کابینه اطلاعات بیوگرافیک در مورد وزیر جدید کار ایران، دکتر جمشید آموزگار، و وزیر مشاور جدید، دکتر نصرت‌اللّه کاظمی، به شرح زیر است: وزارتخانه از قبل اطلاعات بیوگرافیک کاملی در مورد سومین انتصاب کابینه یعنی سپهبد نادر باتمانقلیچ، وزیرکشور، دریافت کرده است (به گزارش بیوگرافیک سرّی

در مرسله شماره 545 مورخ 8 ژانویه 1957 رجوع کنید.) آموزگار، دکتر جمشید زمان و مکان تولد: تهران 1923 تحصیلات :

تحصیلات ابتدایی و متوسطه در تهران در دانشکده فنی و حقوق دانشگاه تهران تحصیل کرده است.

1947 - 1943: لیسانس و فوق‌لیسانس مهندسی بهداشت و بهداشت عمومی از دانشگاه کرنل 1949 - 1947: دکترای مهندسی هیدورلیک از دانشگاه واشنگتن، سیاتل، واشنگتن.

زبانها:

فارسی، انگلیسی (بسیار عالی)، آلمانی.

مشاغل:

1949: برای یک شرکت آب‌وبرق در کالیفرنیا کار کرده است.

1950: تکنسین و استادیار مهندسی هیدورلیک، دانشگاه کرنل 1951: توسط هیئت اجرایی ایالات متحده (USOM) در ایران استخدام شد. رئیس اداره مهندسی بهداشت و تعاون بهداشت عمومی، وزارت بهداری.

مه 1955: به معاونت بهداشت عمومی وزارت بهداری منصوب شد.

1956: عضو هیئت اعزامی ایران به کمیته اقتصادی پیمان بغداد بود.

مه 1957: رئیس هیئت اعزامی ایران در کمیته اقتصادی پیمان بغداد در کراچی شد.

ژانویه 1958: عضو هیئت اعزامی ایران در اجلاسیه پیمان بغداد در آنکارا بود.

ژوئیه 1958: عضو هیئت اعزامی به شورای وزیران پیمان بغداد در لندن، رئیس کمیته اقتصادی پیمان بغداد در لندن.

اوت 1958: به سمت وزیر کار در کابینه اقبال منصوب شد.

عضویت در سازمانها:

عضو و مشاور شورای مدیران کلوپ تهران.

عضو شاخه تهران سازمان جهانی برادری.

اطلاعات شخصی:

آموزگار فرزند سناتور حبیب‌اللّه آموزگار که نویسنده‌ای فعال در تمامی زمینه‌ها بود، می‌باشد. جمشید سه برادر دارد: جهانگیر و کورس که آنها نیز در ایالات متحده تحصیل کرده‌اند و هوشنگ که در انگلیس تحصیل کرده و هم‌اکنون برای بانک ملی کار می‌کند. آموزگار با یک دختر آلمانی که انگلیسی را به خوبی

تکلم می‌کند، ازدواج کرد. آنها فرزندی ندارند.

آموزگار با 6 فوت قد و اندامی معمولی مانند همه ایرانیان رنگ مو و چشم قهوه‌ای معمولی و به‌طور کلی زیتونی دارد. وی ظاهری آرام، چهره‌ای جذاب و گرم و شخصیتی دلپذیر دارد. وی در مورد هر موضوعی گفتگو می‌کند و همواره تصویری از مردی با افکار روشن و منطقی از خود ارائه می‌دهد. وی بدون تردید یکی از باهوش‌ترین، زیرک‌ترین و جاه‌طلب‌ترین افراد ایرانی می‌باشد. وی حریم خود را حفظ می‌کند و از آن خط‌مشی سیاسی تبعیت می‌کند که احتمالاً وی را قادر سازد از حمایت شاه برخوردار شود و در عین حال در صورت سرنگونی شاه در دولت کودتا قدرت قابل توجهی داشته باشد.

آموزگار در عادات اجتماعی خود نسبتا یک «گرگ تنها» می‌باشد. وی یا او و همسرش معمولاً تنها در رستوران و یا کلوپ تهران مشاهده می‌شوند. به نظر نمی‌رسد وی آن‌طور که معمول سایر ایرانیان است، گروهی از دوستان نزدیک به خود را داشته باشد و ساعات فراغت خود را با آنان بگذارند. جدای از همکاران سیاسی وی که لیست آنها در زیر آمده است، ظاهرا یکی از نزدیکترین دوستان وی علی‌نقی فرمانفرمائیان باشد که یکی از کارمندان سابق وزارت خارجه بوده و در حال حاضر برای سازمان برنامه کار می‌کند.

ملاحظات :

آموزگار برای وزارت خارجه آمریکا شاید به بهترین وجه شناخته شده باشد، زیرا وی رئیس مقتدر کمیته اقتصادی پیمان بغداد بود که اجلاسیه آن امسال در آنکارا برگزار شد. وی در آنجا این موقعیت را داشت تا توانائیهای گسترده خود را در سازماندهی نشان دهد.

آموزگار قطعا طرفدار آمریکا می‌باشد، لیکن در بروز احساسات خود را یک مخالف نشان می‌دهد.

همچنین تصور می‌شود وی یکی از تواناترین افراد ایرانی آموزش دیده در زمینه مهندسی بهداشت است و مدیر آمریکایی سابق PHCO وی را «تنها مهندس بهداشت رقیب در ایران» تصور می‌کرد.

گرایشات :

آموزگار شدیدا منتقد ابوالحسن ابتهاج، مدیر سازمان برنامه و بخصوص همسر وی می‌باشد، زیرا به عقیده آموزگار او از بسیاری از قراردادهایی که سازمان برنامه منعقد می‌کند، سهمی می‌گیرد. وی همچنین خاطرنشان کرده است که احترام کمی برای منوچهر اقبال، نخست‌وزیر ایران، قائل است.

آموزگار معتقد است شاه در مورد تمامی جنبه‌های سیاسی دولت، بیش از حد به مردان نظامی خود برای مشاوره متکی است و تصور می‌کند شاه بایستی چهار تا پنج مشاور غیرنظامی را انتخاب کند تا در مورد تمام موضوعات به غیر از موضوعات نظامی مورد مشورت قرار گیرند.

در رابطه با ارتش ایران، آموزگار معتقد است شاه باید متقاعد شود که به سربازان بیشتر نیاز ندارد، وی عقیده دارد: 1) ارتش ایران هرچقدر بزرگ باشد، هرگز نمی‌تواند امیدوار باشد از کشور در مقابل هجوم شوروی دفاع نماید. 2) سازمان ملل کارآیی خود را در حفاظت از کشورهایی که از خارج مورد هجوم قرار گرفته‌اند به اثبات رسانده است و این نیاز ایران را به یک ارتش بزرگ برای حفاظت در مقابل سایر کشورهای خاورمیانه نظیر ترکیه مرتفع می‌سازد، و 3) یک ارتش بزرگ فقط قدرت را در اختیار کسانی

قرار می‌دهد که ممکن است روزی خواهان سرنگونی شاه شوند.

آموزگار به اعضای سفارت گفته است احساس می‌کند برنامه اصل چهار برای حل مشکلات در ایران کاملاً مناسب نمی‌باشد. وی معتقد است که بهتر می‌باشد برنامه اصل چهار به جای کار بر روی پروژه‌های زیاد و توسعه برنامه‌هایش به صورت جزئی، بر روی 5 یا 6 پروژه خاص با کارآیی بالا متمرکز شود.

فعالیت‌های سیاسی :

آموزگار ظاهرا عضو گروهی شامل 20 ایرانی جوان می‌باشد که اکثر آنها در دستگاه دولتی بوده و حذف فساد و وزرای نالایق و سایر مقامات نالایق دولتی را به‌عنوان هدف خود برگزیده‌اند. این گروه شاخه کوچکی از یک گروه سیاسی به نام «ایران نوین» است که چهار سال قبل تشکیل گردید. تقریبا تمام گروههای فعلی اعضای ایران نوین می‌باشند. در دخل گروه فعلی یک محفل کوچکتر داخلی با 6 عضو وجود دارد: آموزگار، رضا انصاری، معاونت خزانه‌داری در وزارت دارایی، باقر پیرنیا، کفیل معاونت وزارت دارایی که اخیرا به‌عنوان وابسته اقتصادی در ایالات متحده منصوب شده است، امیرخسرو افشارقاسملو، مدیرکل امور سیاسی در وزارت امورخارجه، محمود میرفخرایی، مدیرکل امور اداری در وزارت امورخارجه و عباس آرام، سفیر ایران در توکیو. ظاهرا آموزگار رهبر این گروه می‌باشد و کم‌وبیش سایرین را به‌عنوان مشاور مورد استفاده قرار می‌دهد.

آموزگار، جمشید - 3 زمان: 21 ژوئیه 1959 - 30/4/1338مکان : وزارت کار صورت مذاکرات با دکتر جمشید آموزگار، وزیرکارخیلی محرمانه شرکت‌کنندگان: دکتر آموزگار، وزیرکار، جرج کیو، سفارت آمریکا، رابرت اسکات، سفارت آمریکا، ژوزف سالتزمن، سفارت آمریکا 1- خانه‌سازی دولتی:

آموزگار گفت که وی از جانب نخست‌وزیر به‌عنوان هماهنگ‌کننده کلیه برنامه‌های خانه‌سازی در جریان و یا در دست برنامه‌ریزی از طرف بانکها و سازمانهای مختلف دولتی ایرانی، منصوب شده است.

سازمان وی سازمان ملی مسکن نامیده می‌شود و هدف آن ایجاد توازن در امر خانه‌سازی همگام با منابع ایران است و خواهان آن است که خانه‌ها ارزان قیمت و متناسب با نیازها ساخته شوند. آموزگار سپس شروع به انتقاد از اصل 4 نمود و اظهار داشت که وی در تلاشهایش برای کسب مساعدت و همیاری، مواجه با مسائل بوروکراتیک و عدم تفاهم گردیده است. وی سپس به وام 23 میلیون دلاری آمریکا که چندین سال پیش به ایران داده شده بود و قرار بود سرمایه چندین بانک منجمله بانک رهنی را تشکیل دهد، اشاره کرد. ظاهرا در نتیجه استفاده از منابع مالی دیگر، از این پول آن استفاده‌ای که انتظار می‌رفت به عمل نیامد و براساس گفته آموزگار اینک در حسابی تحت اختیار وزیر دارایی عاطل مانده است. این منابع مالی دیگر از فروش کالاهای آمریکایی توسط تجار و دلالهای داخلی ایجاد شده بودند.

آیا طبق گفته وزیر 60 میلیون تومان در این حساب است. وی می‌خواهد از این پول برای ساختن آپارتمان استفاده نماید. برنامه اولیه او ساختن 1000 واحد در هر سال (5000 واحد در کل) از طریق به

کارگیری این منبع به علاوه دیگر سرمایه‌های داخلی و خارجی بود. براساس گفته آموزگار سازمان بین‌المللی ارتباطات واشنگتن تصمیم گرفته است که وی نمی‌تواند از این منابع به همراه دیگر سرمایه‌های که از طریق شرکت‌های خارجی، یعنی شرکت‌هایی به غیر از شرکت‌های آمریکایی، تأمین شده است برای خانه‌سازی استفاده نماید.

در حالی که آموزگار این سخن را مردود نمی‌شمارد، ولی از این که چرا ما این‌گونه قیود سیاسی را به وامهایمان پیوند می‌زنیم، متعجب است، وی افزود به ویژه این که منافع ما اقتضاء می‌کند مسئله کمبود مسکن که اکنون حادتر شده و به‌طور جدی بر ثبات سیاسی ایران اثر گذاشته است را سروسامانی بدهیم.

وی درخصوص اصل 4، از عدم توانایی برای تصمیم‌گیری به موقع در اینجا انتقاد کرد و اشاره نمود که تا چه حد تناقض در گفته‌های مستشاران اصل 4 وجود دارد، چون به ایرانیان می‌گویند که بایستی به عدم تمرکز روی بیاورند، ولی خودشان درخصوص هر مورد کوچک و بسیار جزئی مجبورند از واشنگتن کسب تکلیف کنند. وی گفت سه هفته طول کشید تا به سؤالی در مورد تورم‌زا بودن یا عدم تورم‌زایی این طرح پاسخ داده شود.

آموزگار گفت که شاخص قیمت‌های بانک ملی نشان‌دهنده این است که سال گذشته اجاره بها 28% افزایش داشته است. او پرسید آیا تنها حفظ وضع نامساعد کنونی نمی‌تواند تورم‌زا باشد؟ او گفت هزینه پروژه که 30 تا 50 میلیون تومان است نمی‌تواند در مقایسه با کل رقم بودجه (6000 میلیون تومان) قابل توجه باشد. او متذکر شد که فقط در تهران به تنهایی 39 هزار کارمند دولت فاقد مسکن وجود دارند که بسیاری از آنان معلمین می‌باشند. اگر این معلمین ناراضی باشند و کودکان ایرانی را در موقعیت فعلی روحی که دارند تعلیم دهند، نتیجه می‌تواند وخیم باشد. او سپس گفت که آقای نایت از سازمان بین‌المللی ارتباطات واشنگتن به تازگی وارد ایران شده و به وی توصیه کرده است که برنامه 250 واحد آپارتمان دو اتاق خوابه را همچنان به پیش ببرد. آموزگار گفت که وی می‌داند توانایی ساخت هزار واحد آپارتمان را در صورتی که دیگران می‌توانند سالیانه چندین برابر آن را در نقاط دیگر بنا کنند، دارد. وی متذکر شد برای خانواده‌های ایرانی با میانگین تعداد 5 تا 8 نفر، آپارتمان‌های دو اتاقه مناسب نیست و گفت که وی آپارتمانهای 4 اتاقه را ترجیح می‌دهد. وزیر فکر می‌کند مشاورین آمریکایی، خصائص فکری ایرانیان را متوجه نیستند و با آن سرعتی که می‌آیند و می‌روند، فرصت بسیار کمی برای مطالعه احوال ایرانیان دارند.

او گفت به آنها گفته است ظرف یک هفته به وی اعلام نمایند که آیا می‌تواند با این پول 1000 واحد را بسازد یا خیر، که در صورت منفی بودن به تأمین وجوهات از طریق منابع دیگر اقدام نماید.

آموزگا عنوان نمود که آنها 50 درصد هزینه‌های پروژه را افزایش داده‌اند، خریداران 20% پیش پرداخت داده‌اند، شاه زمین آن را تأمین کرده است. زمین 10 میلیون تومان قیمت دارد. پروژه شامل 30 مجموعه آپارتمانی می‌باشد که هزینه هر واحد معادل 4000 دلار است، که این مبلغ طی 15 سال و با نرخ بهره 5 در سال و قسط ماهیانه 2000 ریال پرداخت خواهد شد و این رقم معادل 20 تا 25 درصد حقوق خریداران طبقه متوسط است که با 50 اجاره‌ای که هم‌اکنون می‌پردازند قابل قیاس نیست.

2- بازگشت دانشجویان خارج از کشور وزیر اعلام نمود که وی به عنوان هماهنگ‌کننده فعالیت‌های کاریابی برای دانشجویانی که از خارج

باز می‌گردند تعیین شده است. وی گفت که در این رابطه مشکلاتی وجود دارد:

الف - مشکلات خانوادگی: خیلی از دانشجویان همسر خارجی دارند و نمی‌توانند با آداب و رسوم و روش زندگی ایرانی خود بگیرند.

ب - مشکل کافی نبودن ظریفت دانشگاه تهران.

وزیر گفت ظرفیت دانشگاه خیلی پایین است و تدریس از کیفیت خوبی برخوردار نمی‌باشد. مواد درسی به سبک سیستم فرانسوی میل دارند و استادان تعلیم دیده فرانسه هستند. آنان با حسادت در مقابل رخنه نفوذ آمریکائیان مقاومت می‌کند. این افراد دوست ندارند که کسی با قدرت تفکر و اندیشه بهتر به آنان بپیوندد. به گفته وزیر، به طور مثال برادر او که اکنون در کالج اکسیدنتال تدریس می‌نماید، هرگز نمی‌تواند به خاطر این طرز تفکر در دانشگاه تهران تدریس نماید. چیزی که ایران بدان نیاز دارد دانشگاه دیگری است مثلاً دبیرستان البرز که به سبک آمریکایی اداره می‌شود. این امر باعث می‌شود که کلیه دانشجویان مازاد جذب بشوند و تمامی آنها احساس نخواهند کرد که مجبورند برای تحصیل به خارج از کشور بروند و ضمنا باعث افزایش توان علمی تدریس خواهد شد.

ج - گرایشات و مواضع دانشجویان : آموزگار تأکید ورزید که دانشجویان اکثرا از نقطه‌نظر آموزشی آماده کار در ایران نیستند. تمامی آنها می‌خواهند که دکتر یا مهندس باشند. هیچیک میل ندارند که مثلاً حسابدار حرفه‌ای یا موسیقی‌دان بشوند، چون که این عناوین در ایران تداعی لفظی بدی دارند. وی اضافه کرد علاوه بر این وقتی دانشجویان از خارج باز می‌گردند، انتظارات زیادی دارند و در عین حال که حاضر هستند در شرکتی در خارج از کشور کار کنند، ولی تماما انتظار دارند که به مجرد ورود به ایران وزیر شوند.

خیلی از آنان آرزوی مشاغل دولتی را دارند که ممکن است پرستیژ بیشتر و کار کمتری را بطلبد، لیکن حقوق بسیار کمی خواهد داشت. اکثر دانشجویان آن نوع کاری که در بخش خصوصی صنعتی رو به تزاید است و برای کشور منافع زیادی در بردارد را نمی‌پذیرند. وزیر گفت که دانشجویان هنوز وی را به عنوان فردی مطلع از احوالات آنان می‌شناسند. او به آنها توصیه می‌نماید که در بخش خصوصی مشغول شوند. او هرگز از احساسات آنها نسبت به ساواک بهره‌برداری منفی نمی‌نماید، هر چند که آنها گاهگاهی نظریات بسیار افراطی ابراز می‌دارند.

آموزگار سپس در مورد موضوع دیگری گفتگو کرد که زمانی که خود وی از آمریکا بازگشته بود بدانها فکر می‌کرد مبنی بر این که بایستی در ایران آزادی انتخابات، آزادی سیاسی و غیره وجود داشته باشد.

او اضافه کرد که دانشجویان اکثرا متأثر از دمکراسی در آمریکا به ایران باز می‌گردند، لیکن اکثرا نمی‌فهمند که در آمریکا دموکراسی چگونه به اجرا گذارده می‌شود. برای مثال آنها هیچ چیزی راجع به گروههای ذینفع پشت پرده (TAMMANY: نام سازمانی است که مقر آن در نیویورک می‌باشد و به دنبال کسب قدرت سیاسی و اجرایی از طریق اعمال روشهایی است که عمدتا همراه با فساد و پرداخت رشوه و سایر شیوه‌های ارعاب و تحمیل می‌باشند - مترجم) و این که بدون حمایت احزاب و پول آنها یک کاندیدای مستقل و واجد بهترین شرایط هیچ شانسی برای موفقیت ندارد، نمی‌دانند. او اغلب به افرادی که می‌توانند دانشجویان را تحت نفوذ خود قرار دهند می‌گوید که ایران هنوز آماده برای انتخابات آزاد کامل و تمام عیار نمی‌باشد، او در خصوص گفتگو با دانشجویان در مورد این موضوع بسیار ملاحظه‌کار است، زیرا نمی‌خواهد به عنوان افشاءکننده اسرار دولتی شناخته شود.

آموزگار گفت که اگر انتخابات آزادی برگزار شود هیچ فرد مسئولی انتخاب نمی‌شود و فقط آنهایی که از طرف ملاها و بازاریان معرفی می‌شوند، برنده خواهند شد. (تذکر: معلوم نیست که منظور او چپی‌ها یا کمونیست‌ها هستند.) او تأکید نمود که فقط آنهایی که با دو حزب سیاسی شناخته شده و قانونی سروکار دارند، بایستی مجاز به تبلیغات برای انتخابات آینده باشند. او معتقد بود چنانچه احزاب کاندیداهای خوبی را برگزیده و انتخابات کمابیش آزادانه برگزار شود، به عبارتی می‌تواند انتخابات آزاد نامیده شود.

او گفت که این نکته براساس طرح شاه است که البته وی با آن موافقت دارد. او اضافه نمود که این امر به احزاب سیاسی بستگی دارد که امور خود را بتوانند مسئولانه اداره کنند و در نتیجه آن، اعتماد عامه را جلب نمایند. او قبول داشت که زمان حق رأی برای کلیه مردان هنوز فرا نرسیده است و به محض این که در قانون اساسی ذکری از آن به میان آید، امکان لغو آن بدون قلمداد شدن به عنوان اقدامی ارتجاعی میسر نخواهد شد.

وزیر این حقیقت را ابراز داشت که مشاورین امور دانشجویی که در اروپا و آمریکا فعالیت دارند، منتصبین سیاسی شاه هستند که واجد شرایط نبوده و فقط در ارتباط با مشاغل خود خواهان حقوق‌های بالا می‌باشند. آنان شرایط روحی و روانی دانشجویان را درک نمی‌نمایند و فی‌الواقع با اعمال احمقانه‌شان دانشجویان را بیگانه‌تر ساخته و تنفر آنها را نسبت به کشورشان با این نوع نمودها بیشتر می‌سازند. او متذکر شد که در نتیجه این افراد به جای اینکه دانشجویان را ترغیب به بازگشت به کشورشان بنمایند، تأثیر مغایری بر جای خواهند گذاشت. افرادی که شاه منصوب نموده است علیه بهترین منافع او عمل می‌نمایند.

برای مثال، زمانی که صحبت از خنثی‌سازی تبلیغات شوروی و احساسات ضد رژیم مطرح بود، به این مشاورین گفته شد که قدمهایی برای جلب حمایت از شاه بردارند. آنان صرفا به گرد آوردن دانشجویان ایرانی برای صرف چای و ارائه سخنرانی‌های بی‌محتوا اکتفاء نمودند. این امر باعث شد که دانشجویان را نسبت به موضوع سرد نمود و تنفر آنان را تشدید نمایند. آنان احساس می‌کردند که به هوش و درایتشان توهین شده است. این مشاورین می‌بایستی اطلاعاتی در مورد سابقه ذهنی و مشکلات شخصی هر یک از دانشجویان داشته باشند تا در نتیجه آن بتوانند شخصا به آنان دستیابی پیدا کنند و از اعتماد آنها بهره جویند. از این طریق آنها می‌توانند سودمند باشند و در عین حال حمایت دانشجویان را از شاه بیشتر جلب نمایند.

3- پرکردن خلاء بین دانشجویان و دولت :

در گذشته دانشجویان خارج از کشور احساس می‌کردند از جانب دولت نادیده گرفته می‌شوند. شاید آنان مایل بودند پس از فراغت از تحصیل، در ایران مشغول کار شوند، ولی از این که چگونه به این تمایل جامه عمل بپوشانند، دچار آشفتگی و سردرگمی بودند.

آنان نسبت به دولت احساس عدم اطمینان و ضدیت داشتند و از عدم وجود دلبستگی نسبت به کشورشان احساس انزجار می‌نمودند و در پی آن به این نتیجه می‌رسیدند که در خارج از کشور باقی بمانند. آنها این کار را با ازدواج با خارجیان و یافتن شغلی در خارج انجام دادند. اکنون دولت طبق تمایلات شاه مصمم به دست زدن به اقدامی مثبت می‌باشد. برای هریک از دانشجویان پرسش‌نامه‌ای فرستاده می‌شود و وزارت کار بر طبق شرایط دانشجو متعهد می‌گردد او را به کاری بگمارد. هدف کسب

همکاری دانشجو در برنامه توسعه ایران است.

اظهارنظر:

وزیر مدعی است که وی از جانب شاه، که می‌خواهد تا پاییز برنامه خانه‌سازی را به پایان برساند، تحت فشار قرار دارد. پروژه 1000 واحدی اولیه براساس اصل چهار حدود 5 میلیون دلاری هزینه دارد. اصل چهار تصریح دارد که طرح درازمدت در ارتباط با شرکت‌های خارجی با هیچ برنامه یا فهرست بهائی انطباق ندارد. اصل چهار در ابتدا، سخنان غیررسمی آموزگار را مبنی بر این که وی برنامه خانه‌سازی را در 20 ژوئیه مورد بررسی قرار داده است، دریافت داشتند. آنها (کارمندان اصل چهار) ابراز می‌دارند که نظرات وزیر مبنی بر تأخیرات و بوروکراسی، بدون اساس و پایه هستند. آنها تصریح می‌نمایند که با تخصیص منابع برای خانه‌سازی به طور اصولی موافقت به عمل آمده بود، مشروط بر آن که برنامه‌ای برای خانه‌سازی ارائه شود. با قسمتی از برنامه برای احداث خانه‌های سازمانی جهت کارکنان دولت در نواحی چهارده‌گانه شهرداری موافقت شده بود.

آن‌گونه که آموزگار طرح اولیه را ارائه داده بود، قرار بود با تأمین اعتبار 50 درصد از بودجه توسط بانک ملی و پس از انعقاد موافقت‌نامه‌ای در مورد زمین، آقای نایت به ایران بیاید. اکنون این‌طور استنباط می‌شود که بانک ملی با تأمین اعتبار 50 درصد موافقت نکرده و زمین نیز آماده نیست. در حال حاضر دو زمین دیگر برای خانه‌سازی تحت بررسی هستند.

اصل چهار بر این باور است که اگر زمینی یافت شود، 50 درصد مبلغ لازم برای احداث 1000 واحد مسکونی از این وام و مابقی از محل پیش‌پرداخت‌های خریداران به علاوه منابع تخصیص یافته توسط دولت ایران تأمین خواهد شد و هزینه خرید زمین نیز توسط دولت تخصیص خواهد یافت. اصل چهار بر دریافت اطلاعات مرتبط با طرحها، آب، روشنایی و مشخصات سیستم فاضلاب چه به صورت مناقصه یا امانی و کار و نیز جزئیات تأمین مالی و هزینه‌های نگهداری تأکید می‌ورزد. اصل چهار اظهار می‌دارد که با در نظر گرفتن ارقام آموزگار، یک خانه چهار اتاقه 5500 دلار تمام می‌شود که بدین معناست که خریداران می‌بایست تقریبا 50 درصد حقوقشان را برای تأمین هزینه خرید خانه بپردازند. آموزگار به رسم ایرانی عنوان می‌نماید که درخواست برای جزئیات گمراه‌کننده است و البته این اظهار واقعیت ندارد. اصل 4 بنا دارد به آموزگار کمک نماید و به وی یاری دهد تا پروژه هزار واحدی را به نحوی شایسته و عالی به انجام رساند.

آموزگار، جمشید -4 تاریخ: 29 ژوئیه 1959 - 7/5/1338 خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران - مرسله شماره 57به: وزارت امورخارجه، واشنگتن موضوع: صورت مذاکره با جمشید آموزگار بیوگرافی:

دکتر جمشید آموزگار، وزیر کار، فردی بسیار باهوش، بسیار دقیق و بسیار جاه‌طلب می‌باشد.

از زمان عضویت وی در کابینه در سال قبل، به تدریج عناوین و مناصب دیگری علاوه بر وزارت کسب

نموده است. او متخصص اقتصادی اصلی دولت در پیمان بغداد می‌باشد و در کلیه جلسات اخیر آن شرکت داشته و در تعدادی از پروژه‌های اصلی اقتصادی داخلی نیز درگیر بوده است. طبق این مذاکره، وی اکنون نیز در زمینه خانه‌سازی و امور دانشجویان خارج از کشور مسئولیت‌هایی دارد. ستاره بخت او به روشنی در حال طلوع است.

خلاصه مذاکره:

آموزگار گفت که به‌عنوان مسئول کلیه طرحهای عمرانی خانه‌سازی دولتی منصوب گردیده است و اولین هدفش احداث 1000 واحد مسکونی در تهران برای امسال می‌باشد. به هر حال او احساس می‌کند که بوروکراسی اداری اصل چهار به‌طور جدی برایش مانع ایجاد کرده است. آنچه او در نظر دارد این است که می‌خواهد از بودجه‌های برگشتی که مشترکا توسط وزیر اقتصاد و اصل چهار نگهداری می‌شود، استفاده کند.

به هر حال وی تاکنون نتوانسته در مورد اصل چهار این نکته را دریابد که آیا استفاده از این سرمایه برای طرح‌های خانه‌سازی مجاز خواهد بود یا خیر. آموزگار گفت آمریکائیها از درک اهمیت ابعاد سیاسی و اقتصادی کمبود مسکن در ایران عاجزند. آنچه آموزگار به انجام آن امیدوار است ساختن خانه‌هایی با قیمت نسبتا کم ولی دارای فضای کافی برای راضی کردن یک خانواده متوسط کارمندی است. امید او فقط آن است که اصل چهار به نحوی بتواند برای استفاده از پول تصمیم بگیرد.

آموزگار گفت مسئولیت جدید او هماهنگ کردن امور دانشجویان ایرانی خارج از کشور است. مشکل اصلی موجود در این زمینه این است که از یک طرف دانشجویان به علت عدم وجود امکانات کافی در ایران مجبورند برای تحصیلات لازمه به خارج سفر کنند، ولی از طرف دیگر بسیاری از آنها هرگز باز نمی‌گردند. آنها به کشور باز نمی‌گردند زیرا با خارجیان ازدواج کرده‌اند، زیرا به نظر می‌رسد شانس یافتن شغل مناسبی را در ایران ندارند، زیرا احساس می‌کنند دولت ایران دیگر به آنها احتیاجی ندارد و یا بدلیل رهبری کسل‌کننده افراد بی‌شعور سیاسی که به عنوان مشاور دانشجویان خارج از کشور خدمت می‌کنند.

آموزگار امید به اصلاح این مشکلات از طریق برنامه‌ای دارد که اجازه توجه به مسائل فرد فرد دانشجویان، خصوصا با مساعدت دولت در زمینه ایجاد شغل، را می‌دهد.

آموزگار به طور معترضه، نظرش را درباره وضعیت دموکراسی در ایران ارائه داد و به وضوح جریان برنامه‌ریزی شده کنونی مبنی بر اجازه وجود دو حزب کنترل شده را تأیید کرد. و احساس می‌کرد که ایران هنوز برای بیش از این آماده نیست.

درباره پروژه خانه‌سازی توجه به این موضوع لازم است که اصل چهار جهت همکاری آماده است، ولی فقط منتظر یک طرح مدون و مشخص توسط دولت ایران می‌باشد.

برای سفیر چارلز سی. استل رایزن سفارت در امور سیاسی

آموزگار، جمشید - 5 وزارت خارجه، اکتبر 1959 - مهر 1338 سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان جمشید آموزگار دکتر جمشید آموزگار وزیر قبلی کار که از اواخر اکتبر 1959 به وزارت کشاورزی منصوب گردیده، جوانی است با استعداد که به نظر می‌رسد ترقی سریع او در سلسله مراتب رهبری سیاسی ایران شروع شده است. آموزگار که علاوه بر زیرکی، جاه‌طلب نیز می‌باشد؛ مواضع سیاسی خود را اصلاح می‌نماید و راهی را انتخاب می‌کند که او را قادر سازد از علائق شاه (محمدرضا شاه پهلوی - بیوگرافی او را ببینید) بهره‌برداری کرده و همزمان توسط ملی‌گراها به‌عنوان حامی اصلاحات شناخته شود. او طبق گزارش، رهبر گروه کوچکی از ایرانیان جوان است که اکثر آنها در سمت‌های دولتی مشغولند و هدفشان زدودن فساد و بی‌کفایتی در دستگاه دولتی است. از جمله این افراد رضا انصاری، خزانه‌دار و معاون مهم وزیر دارایی؛ غلامعباس آرام، وزیر امورخارجه؛ و امیرخسرو افشار قاسملو، مدیرکل امور سیاسی وزارت امورخارجه (به زندگینامه آنها رجوع کنید) را می‌توان نام برد. این گروه بدون شک به شاه وفادارند و احتمالاً این امر، گروه را در تبادل دیدگاهها دچار محدودیت می‌کند.

آموزگار با اطلاعات وسیع، تیزهوشی و افکار منطقی و توانایی زیاد در سازماندهی، مأمورین آمریکایی را تحت تأثیر قرار داده است. او از تأکید شاه مبنی بر ایجاد ارتش بزرگ و گسترده انتقاد می‌کند و می‌گوید که ایران توانایی تأمین قدرت بزرگی که بتواند از خود در مقابل تجاوز روسیه دفاع کند، ندارد. او به وضوح متقاعد شده است که ثبات و پیشرفت ایران به فعالیت‌های مؤثر سیاسی و برنامه اصلاح اقتصادی بستگی دارد. به همین جهت او از سازمان همکاریهای بین‌المللی انتقاد می‌نماید و اذعان می‌دارد که به جای پرداختن به تعداد محدودی پروژه اصلی خود را به جزئیات مشغول کرده است. آموزگار در ایالات متحده تحصیل کرده و قطعا دوست این کشور می‌باشد. او در سال 1923 (1302) در تهران متولد شد و فرزند حبیب‌اللّه آموزگار سناتور و وزیر سابق فرهنگ می‌باشد. او تحصیلات مقدمات خود را در تهران به پایان رسانید و در دانشکده‌های حقوق و فنی دانشگاه تهران تحصیلاتش را ادامه داد و در سال 1943 به آمریکا آمد و به دانشگاه کرنل راه یافت. او لیسانس و فوق‌لیسانس خود را در رشته بهداشت عمومی و مهندسی پزشکی در دانشگاه کرنل در سال 1947 به پایان رسانید، سپس برای اخذ دکترای مهندسی هیدرولیک (در سال 1949) وارد دانشگاه واشنگتن شد. پس از ترک دانشگاه در سال 1949 برای مدتی با یک شرکت آب و برق (Utilities) در کالیفرنیا کار کرد و در سال 1950 به عنوان دستیار پروفسور مهندسی هیدرولیک به کرنل بازگشت.

در سالهای اخیر او به ایران بازگشته و به استخدام هیئت اجرایی ایالات متحده (USOM) درآمد. پس از ترک USOMبه عنوان مسئول بخش مهندسی پزشکی وارد وزارت بهداری شد و در ماه مه 1955 به سمت معاونت بهداشت عمومی منصوب شد. آموزگار تا سال 1958 که به وزارت کار منصوب شد در این پست باقی ماند، ولی در این مدت فعالیت‌های او در وزارت بهداری محدود نشد. در ژانویه 1956، او یکی از اعضای هیئت ایرانی شرکت‌کننده در کنفرانس اقتصادی در بغداد بود. و در ماه ژوئن همان سال او رهبری گروه کار کمیسیون کنفرانس تهران و در سال 1957، رهبری هیئت شرکت‌کننده از طرف این کشور در کنفرانس کراچی را به عهده داشت. در ژانویه 1958، عضو این هیئت در آنکار برای شرکت در کنفرانس

امضای قرارداد مشترک بود و در ماه ژوئیه همان سال با چنین سمتی به لندن سفر کرد. در کنفرانس لندن به عنوان رهبر کمیسیون اقتصادی که همزمان برگزار شد، فعالیت می‌کرد.

انتصاب آموزگار، به سمت وزارت کار از طرف دولت انعکاس توجه شاه به عدم موفقیت دولت، در کسب پشتیبانی نیروهای کارگری بود. آموزگار با پشتیبانی شاه اقداماتی در جهت ایجاد آسایش فردی و بهبود سطح زندگی کارگران به عمل آورد. او همچنین برای احیای مجدد سندیکای کارگران فراخوانده شده است.

تا اکتبر 1959، نتایج به علت مخالفت مسئولین با تغییرات و رقابتهای سیاسی بین کارگران و تصور شخصی وزارت چندان مطلوب نبود. آموزگار در تلاش خود برای اجرای برنامه‌اش، با بررسی مجدد قوانین اولیه کار، وزارت را بر مبنای ارتباط اداری بیشتر تجدید سازمان نمود و گروهی از همکاران توانا را در اطراف خود گردآورد.

انتصاب او به وزارت کشاورزی در اکتبر 1959 نمایانگر یک ترفیع بارز در ارتقای مشاغل اوست.

وزارت کشاورزی بیشتر از وزارت کار مورد توجه است، زیرا اتکای آن بر صادرات اصلی داخلی ایران و اصلاحات ارضی است. در حالی که وزیر قبل از وی بنا به گزارشی با منوچهر اقبال، نخست‌وزیر، نسبت به برنامه اصلاحات ارضی توافق نداشتند، از آموزگار انتظار می‌رود که برنامه مطلوب شاه و اقبال را فعالانه به اجرا گذارد. آموزگار از بدو ورود به دفتر جدیدش، با طرح گسترش سازمان متبوعش شروع به ایجاد چندین تغییر در وزارتخانه کرد.

جمشید آموزگار که حدود 6 فوت قد دارد فردی ساکت، مؤدب و خوش مشرب و جذاب است. او و همسرش که دختری آلمانی است، ولی انگلیسی حرف می‌زند، به نظر نمی‌رسد که دوستان بسیار نزدیکی داشته باشند و بخواهند برای خودشان نگهدارند. آنها فرزند ندارند. آموزگار علاوه بر فارسی به آلمانی و انگلیسی خیلی خوب صحبت می‌کند.

آموزگار، جمشید -6 آقای شوارتز این مطلب پراکنده نظرات اد ویلت در مورد آموزگار می‌باشد. از جانب خود باید بگویم که آموزگار به نحو فزاینده‌ای به‌عنوان یک فرد جوان با روحیات تهاجمی و متکی به خود شناخته می‌شود که بسیار مشتاق است در زمینه مشاغل سیاسی خود ترقی نماید. اما تصور می‌کنم اِد در مورد این فرد بسیار شتابزده نظر داده است، زیرا آموزگار در حال حاضر تا حد زیادی بخشی از رژیم شده و با آنچه که اِد از وی سراغ داشت، تفاوت کرده است. وی جوانی متفکر و جاه‌طلب می‌باشد که به دنبال راهی جهت ترقی است، اما هنوز تمایل دارد در مورد نظام موضعی منتقدانه بگیرد. لطفا این یادداشت را به من برگردانید.

میگرین مایلز - این نظریات نسبتا پراکنده هستند، زیرا فرصت تنظیم و پاکنویس و حتی یافتن عبارات زیبا را نداشته‌ام. نمی‌دانم در نظرداری با این یادداشت چه بکنی، در هر صورت اختیار با شماست، اسمی از من نیاور.

آموزگار بخصوص از هنگام انتصاب خود به سمت وزارت در سال 1958، چهره‌ای جدید و ناآرام از

شخصیت خود را بروز داده است. بدلیل ارائه چهره‌ای بسیار جاه‌طلب، اشرافی و غیرقابل اعتماد از خود، عملاً تمامی اطرافیان از وی دوری می‌کنند. وی بسیاری از آنهایی را که قبلاً از او به خوبی یاد می‌کردند، از خود بیزار کرده است. در حالی که قبلاً آموزگار به عنوان یک جوان روشنفکر و دارای آینده‌ای خوب مورد احترام بود، هم‌اکنون به وی مانند فردی نگریسته می‌شود که زیرکی چندانی ندارد و خود را به نظام و جاه‌طلبی‌های پدرانه پدر خویش «فروخته» است.

موارد: آموزگار به هنگام انتقال از وزارت کار به وزارت کشاورزی، کنترل خود بر شورای ملی مسکن را حفظ کرد. در این شورا که عملاً تاکنون هیچ اجلاسیه‌ای نداشته، آموزگار شیوه‌های بسیار خوبی به مورد اجرا گذاشته است. به‌عنوان مثال، آموزگار تنها پس از مقدماتی‌ترین مباحث شورا، قراردادی برای یک پروژه ساختمانی منعقد نمود. هیچ مناقصه‌ای اعلام نشد و در حقیقت هیچ یک از اعضای شورا در مورد این که چنین قراردادی منعقد شده است، مطلع نشدند. پس از اتمام اجرای قرارداد، آموزگار خواستار تشکیل شورا گردید. از چنین رفتاری حدس زده می‌شود که آموزگار هدایای پولی فوق‌العاده‌ای از موقعیت خود کسب می‌کند.

سناتور آموزگار ظاهرا جمشید را برای کسب اشتهار، جلب محبت و یا کسب درآمدهای شخصی، تحت فشار قرار می‌دهد. در طی هفته گذشته فرزند دیگر وی یعنی جهانگیر، که یک استاد کارآمد مسائل اقتصادی از کالیفرنیا می‌باشد، تحت حمایت ملّیون برای مجلس بیستم انتخاب گردید. جهانگیر در طول تابستان به ایران سفر کرده بود، دو هفته قبل از انتخاب شدن در شیراز، در سواحل دریای خزر دست به «مبارزه انتخاباتی» زده بود و ظاهرا هیچ تمایلی ندارد که در مجلس مشغول به کار شود و تنها برای دلخوش کردن پدرش اجازه داده است نامش (در لیست کاندیداها - م) ثبت گردد.

از نظر اجتماعی، آموزگار قبلاً به نظر می‌رسید اشتیاق پذیرش وظایف اجتماعی که به عهده معاصران و افرادی نظیر وی است را دارد، در حالی که فعلاً چنین نیست. همسر جهانگیر نسبت به وی بیشتر دیده می‌شود هر چند تنها و بی‌کس است. (وی سابقا گهگاهی به میهمانی شام ما می‌آمد، ولی از زمان تصدی سمت وزارت، حتی سری هم به ما نمی‌زند.) آموزگار نیروی اصلی گروه به اصطلاح ایران نوین می‌باشد. این گروه انجمنی است از افرادی که اکثرا جوان بوده و تحصیلات آمریکایی و گرایشات میانه‌روانه، اما انقلابی (یا اصلاح‌طلب) دارند. جمشید تا زمان دستیابی به وزارت گروه خود را تقویت می‌کرد. سپس دیگر به آن هیچ احتیاجی نداشت و آن را طرد کرد. آن گروه به تدریج از صحنه ناپدید شد و تنها در بین اعضای سابق خود مقداری کینه و عداوت به ارث گذاشت. این افراد خروج ناگهانی آموزگار را نوعی تسلیم تلقی می‌کنند.

در سال 1960 (زمانی که آموزگار به سمت وزیر کشاورزی منصوب شد) یک ایرانی جوان تحصیلکرده در آمریکا که اخیرا از آمریکا برگشته بود، خواستار مشاورت شخص آموزگار شد. آموزگار به وی توصیه کرد که یک شغل دولتی که ظاهرا در آن زمان برای وی میسر بود، به دست آورد. طرف مقابل پاسخ داد که تصور نمی‌کند بتواند با حقوق چنین شغلی زندگی کند و از او پرسید چگونه آموزگار می‌تواند با چنین حقوقی ترتیب ساختن یک خانه را بدهد (کاری که هم‌اکنون انجام می‌دهد.) آموزگار پاسخ داد که وی هنوز ماهیانه 50000 ریال حقوق از اصل چهارم (ترومن - م) دریافت می‌کند. (او دریافت نمی‌کند.) اشتهار آموزگار به این که عامل دست آمریکا در کابینه است، قبلاً ذکر گردید. در این سمت، هم وی و

هم آمریکائیها، حداقل توسط قشر نسبتا بزرگی از جامعه مورد لعن و نفرین قرار می‌گیرند. هیچ تردیدی وجود ندارد که آموزگار چنین اشتهاری را به سود خود و به زیان «آمریکائیها» مورد بهره‌برداری قرار می‌دهد. به‌عنوان مثال، انتصاب وی به وزارت کشاورزی عمدا به این منظور صورت گرفت که زمینه‌های اعلام و اجرای «لایحه اصلاحات ارضی» را که از نظر جهانی هم نامطلوب بود، فراهم شود. بدین ترتیب برچسب لایحه به عنوان یک اقدام آمریکایی قوت گرفت به نحوی که مسئولیت چنین لایحه‌ای (که هرکسی را ناراحت می‌کرد و کاری از پیش نمی‌برد) کاملاً متوجه سفارت آمریکا شد. رفتار اشراف‌منشانه و چاپلوسانه آموزگار به خوبی در خدمت جاه‌طلبی‌های وی قرار گرفت. همراهی مستمر وی با مقامات رده بالای سفارت آمریکا (که در چنین شرایطی بیش از ننگ‌آور می‌باشد) کمک می‌کند تا وی موضع خود را به‌عنوان آلت دست آمریکا حفظ کند، در حالی که اقدامات وی به هیچ‌وجه به گونه‌ای طراحی نشده است تا بر پرستیژ آمریکا بیفزاید و از طرف دیگر اهداف خوب و صدای دولت ایران را به پیش ببرد.

یکی از کارمندان اقتصادی سفارت آمریکا وی را «یکی از بدترین دشمنان ما که سعی می‌کند خود را بهترین دوست ما نشدن دهد»، معرفی می‌کند. من نیز مایل هستم این طرز تلقی را تأیید کنم.

آموزگار، جمشید - 7 خیلی محرمانه صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: بهمن روشن از وزارت‌خارجه، چارلز ان. راسیاس، دبیر دوم زمان: 28 ژانویه 1965 - 8/11/43مکان: منزل آقای راسیاس در طی گفتگوهایمان، آقای روشن مطالب زیر را بیان نمود:

1- شاه امینی را احضار می‌کند: او از یک منبع موثق شنیده است که شاه امینی را فراخوانده است تا در مورد تشکیل احتمالی آتی دولت توسط امینی با وی گفتگو نماید.

ظاهرا امینی گفته است که این کار را مشروط بر موافقت شاه با اجازه انجام دو اقدام، خواهد پذیرفت: الف) به استثنای وزیر جنگ و رئیس ساواک، وزرای تمامی وزارتخانه‌ها را آزادانه انتخاب نماید، ب) انحلال مجلس و برگزاری انتخابات برای ایجاد پیکره مردمی نمایندگان مجلس. همان‌طور که انتظار می‌رفت شاه شرایط امینی را نپذیرفت.

2- دولت هویدا: پیش‌بینی روشن این است که نخست‌وزیر هویدا اجازه خواهد داشت تا پس از نوروز در مصدر کار بماند و دولت جدید احتمالاً تا ماه ژوئیه تشکیل خواهد شد.

3- مدعیان احتمالی بعدی پست نخست‌وزیری: روشن اعتقاد دارد که احتمالاً جمشید آموزگار پس از هویدا نخست‌وزیر خواهد شد. شاه مایل است به تظاهر خود در مورد این که اجازه می‌دهد «افراد جوان» امور را اداره کنند، ادامه دهد.

آموزگار زیرک و توانا و دانشجویی عالی بوده است. او جایگاه مشخصی در بین روشنفکران جوان دارد.

روشن تصور می‌کند آموزگار «عامل سیا باشد، مانند فرزانگان دیگر». چرا؟ زیرا (1) او به وضوح تمام از ملاقات با خارجیان بخصوص آمریکائیها امتناع می‌کند، و (2) آموزگار و پدرش (خانواده آموزگار) نسبتا ناگهانی کاملاً مشهور شدند، بدون اینکه روش مشخصی برای رسیدن به این منظور مشاهده شده

باشد. روشن تصور نمی‌کند آموزگار بتواند یک نخست‌وزیر قوی یا کارآمد بشود و علت آن پایبندی معمول و کنترل اعمال شده از جانب شاه و اینکه او مانند تمام نخست‌وزیران قبلی پایگاه مردمی ندارد، می‌باشد.

4- سفیر ایران در کویت: روشن گفت که تقریبا صددرصد مطمئن است که محمدرضا امیر تیمور، رئیس فعلی اداره اول سیاسی (امور اعراب و ترکیه)، به سفارت ایران در کویت منصوب خواهد شد.

5- پیراسته احتمالاً به بغداد باز نمی‌گردد: روشن می‌گوید هنوز معلوم نیست، ولی به عقیده وی اگر ایران خواستار بهبود روابط با عراق است به نفع ایران نمی‌باشد که پیراسته را به آن کشور بازگرداند. احتمال قوی آن است که عباس آرام به‌عنوان سفیر به بغداد اعزام شود و احمد اقبال (سفیر فعلی ایران در یوگسلاوی و وزیرمختار در رومانی و بلگراد) به جای آرام وزیر امورخارجه شود.

6- عوده کجاست؟ روشن براساس اطلاعات کسب شده از یک منبع معمولاً موثق گفت ساواک رد عوده مصری را گم کرده است. وی اطلاعات بیشتری ندارد.

7- سخنرانی ششم بهمن شاه: به عقیده روشن این سخنرانی از دید اکثر آگاهان سیاسی بسیار ضعیف تلقی شد. روشن متوجه شد که این سخنرانی پس از سوءقصد به منصور ضبط شده بود. شاه پس از آن که مشخص گردید منصور زنده نخواهد بود در رابطه با منصور یک برنامه تلویزیونی کوچک ترتیب داد و این صحنه بعدا در برنامه اصلی گنجانده شد. روشن گفت به استثنای مطلب مربوط به منصور که مکتوب بود، شاه از روی یادداشتهای مختصر صحبت می‌کرد، اما در حین سخنرانی ظاهرا از ارائه مطالب (مکتوب خود - م) منحرف شده بود.

روشن تصور می‌کند این سخنرانی مطالب زیر را در برداشت: (1) شاه هر چند با دقت تمام از هر اشاره‌ای به نام مصدق پرهیز می‌کرد، ولی در عین حال از یک چهره کم اهمیت‌تر مانند فاتح نام برد و تصدیق کرد «که آن پیرمرد هنوز وی را می‌آزارد»، (2) اشاره به اقدامات گذشته انگلیس و روسیه لحن بدی داشت و بی‌ربط بود و حساسیت واقعی شاه در مورد این ادعا که وی آلت دست خارجیان است را نشان می‌داد، (3) تأثیر کلی این سخنرانی مبین گیجی افکار و فقدان استدلال بود و بیشتر حاکی از کشمکش روحی و بدون پیوستگی کارتزی بود تا این که بیانگر افکار متعالی یک رئیس کشور باشد.

روشن گفت در مورد برداشت سایرین نیز بررسی کرده است، زیرا فکر می‌کرد تعصب ضد رژیمی وی بر عکس‌العمل او نسبت به سخنرانی اثر گذاشته باشد. وی گفت اکثر آنهایی که مورد پرسش قرار داده است اصولاً با برداشت وی موافقت داشتند. روشن با گفتن جمله‌ای مبنی بر این که وی تصور می‌کند این سخنرانی بوضوح نشان می‌دهد که شاه ارتباط خود را با حقایق از دست داده است، اظهارات خود را جمع‌بندی کرد.

اظهارنظر:

تعداد کمی از رابطین من اخیرا اظهار کرده‌اند که شاه امینی را دیده است اما در این‌باره از منابع دیگر هیچ مطلبی به دست نیاورده‌ام. روشن معمولاً درباره تحولات وزارت امورخارجه بسیار قابل اعتماد بوده است. امیرتیمور یکی از شایسته‌ترین کارمندان وزارت امورخارجه است و در کویت و همچنین به تصور من در بغداد خدمت کرده است. قسمت سیاسی: چارلز ان. راسیاس

آموزگار، جمشید - 8 از: منبع کنترل شده آمریکایی (CAS) به: رئیس بخش اقتصادی سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان - فقط برای استفاده داخلی تاریخ: 10 فوریه 1965 - 21/11/43 موضوع: مشکلات کسب مجوز تولید دارو مطالب زیر جهت اطلاع شما و هرگونه استفاده‌ای که مایلید در محدوده امنیتی تعیین شده از آن به عمل آورید، می‌باشد. هر گزارشی از این اطلاعات باید کنترل «غیرقابل رؤیت برای بیگانگان» را داشته باشد، ولی نیازی به ذکر (CAS) به‌عنوان منبع نیست.

1- طی دو یا سه هفته اخیر، جمشید آموزگار، وزیر بهداری، چندین مجوز جهت تولید اقلام مختلف دارویی را به شرکت داروپخش که توسط بنیاد شاهنشاهی خدمات اجتماعی و بنیاد پهلوی مشترکا تأسیس گردیده، اعطا نموده است.

سایر شرکت‌های دارویی از جمله شرکت‌های آمریکایی که در تهران هستند مدت یک سال منتظر صدور مجوز مانده‌اند، بدون آنکه وزارت بهداری هیچ عملی در رابطه با صدور مجوز تولید برای آنها انجام داده باشد. وزیر بهداری در سفر اخیر خود به نواحی خراسان تأکید کرد که بیمارستانها و دکترها داروهای مورد نیاز خود را از بخش توزیع و فروش شرکت داروپخش خریداری کنند. شرکت داروپخش با همکاری شرکت انگلیسی (Allen and Hamburys Limited) تأسیس گردید.

2- بیشتر پزشکان و بیمارستانهای تهران استفاده از داروهای ساخت آمریکا را ترجیح می‌دهند، اما از این عمل منع می‌شوند. سپهبد ایادی به دکتر یحیی عدل گفته است که تولیدات شرکت داروپخش نامرغوب هستند. ولیکن او برای خرید از شرکت داروپخش تحت آنچنان فشاری قرار دارد که چاره‌ای جز عمل به آن ندارد. سپهبد ایادی می‌پذیرد که سالهای گذشته برای حق ساخت دارو مزایده انجام گرفته است، ولی اظهار می‌دارد که وی و وزیر بهداری، قدرت مقاومت در مقابل فشار را ندارند و آنها مجبورند تولیدات داروپخش را خریداری نمایند.

3- اکثر دکترهای ایران می‌دانند که محصولات داروپخش در حد استانداردهای آمریکا نیست و اینکه بنیاد پهلوی و بنیاد شاهنشاهی خدمات اجتماعی هستند که مانع خرید محصولات ارزان و بهتر ساخت ایران و آمریکا می‌شوند.

4- (اظهارنظر: منبع اظهار می‌دارد که شایعه‌ای وجود دارد - این مطلب از گزارشی که در بالا به صورت یک حقیقت آمده واضح است - مبنی براینکه اخیرا توسط شرکت داروپخش 4 میلیون تومان به حساب بانکی شاهزاده اشرف واریز شده است.)

آموزگار، جمشید - 9 از: منبع کنترل شده آمریکایی (CAS) به: رئیس بخش سیاسی تاریخ: 31 مارس 1965 - 11/1/44 سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان - فقط برای استفاده داخلی موضوع: اظهارات جمشید آموزگار راجع به دولت و لایحه مالیات مطالب زیر جهت اطلاع شما و هر استفاده‌ای که مایلید در محدوده امنیتی تعیین شده از آن به عمل آورید، می‌باشد. هر گزارشی راجع به این اطلاعات باید کنترل «غیرقابل رؤیت برای بیگانگان» را داشته باشد، ولی نیازی به ذکر CAS به عنوان منبع نیست.

1- جمشید آموزگار وزیر بهداری در تاریخ 24 مارس 1965 اظهار نمود که او می‌خواهد کناره‌گیری کند، اما هنوز نتوانسته است موافقت شاه را جلب نماید. آموزگار گفت که از لایحه مالیات در کابینه انتقاد نموده بود و وزرای کابینه اظهار نمودند که به نظر می‌رسد او اطلاع کمی از لایحه مالیات دارد و او را دست انداختند. آموزگار گفت که او اکنون بر روی لایحه جدیدی کار می‌کند. او از بسیاری از وزرای کابینه انتقاد داشت و گفت که در آینده نزدیک احتمالاً 5 وزیر از جمله آرام، وزیر امورخارجه، تعویض خواهند شد.

2- آموزگار همچنین گفت که شاه از آقای شادمان، شهردار تهران، ناراضی است. شاه او را خیلی از مسئولیت‌های شهرداری از جمله آسفالت خیابانها، کوشش برای کاهش قیمت‌ها، آب و برق و غیره برای تهران دور نگهداشته است. آموزگار براین عقیده بود که شادمان بزودی تغییر خواهد کرد.بخش اقتصادی آموزگار، جمشید - 10 دکتر جمشید آموزگارخیلی محرمانه وزیر بهداری وزیر بهداری در کابینه منصور - 7 مارس 1964 دکتر آموزگار که چند سال قبل در دنیای سیاست پیشرفت شایان توجهی داشت و با انتصاب متوالی به وزارت کار و سپس کشاورزی در دولت منصور این پیشرفت به اوج خود رسید، از شغل مقاطعه‌کاری خصوصی که گفته می‌شود کاملاً موفق بود به مشاغل دولتی بازگشت. وی به جای دکتر طب یک مهندس بهداشت ماهر است. در چند هفته اخیر شایعات و اخباری به گوش ما رسیده است مبنی بر این که آموزگار ممکن است به‌عنوان نخست‌وزیر، جانشین هویدا گردد.

دکتر آموزگار در سال 1923 در تهران در یک خانواده مشهور متولد گردید. پدر وی یک سناتور و وزیر فرهنگ سابق بوده است. وی تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در تهران گذراند و در دانشکده حقوق و فنی دانشگاه تهران به تحصیل ادامه داد. در سال 1943 به ایالات متحده رفت و در دانشگاه کرنل به تحصیل پرداخت و لیسانس و فوق‌لیسانس خود را در بهداشت عمومی و مهندسی بهداشت دریافت نمود.

در سال 1949 دکترای خود را در مهندسی هیدرولیک از دانشگاه واشنگتن در سیاتل دریافت نمود.

وی برای مدت کوتاهی برای یک شرکت آب و برق در کالیفرنیا کار کرد و در سال 1950 به عنوان استادیار و تکنسین مهندسی هیدرولیک به کرنل بازگشت. در سال 1951 به ایران بازگشت و برای مدت کوتاهی در اداره مهندسی هیئت اجرایی ایالات متحده (USOM) (USAID - کمک‌های آمریکا) استخدام شد و سپس

رئیس اداره مهندسی بهداشت و تعاون رفاه عمومی در وزارت بهداری گردید. تا سال 1955 پیشرفت کرد و به سمت معاون زیر بهداری در امر بهداشت عمومی رسید. در سالهای 1956، 1957 و 1958 عضو هیئت اعزامی ایران به اجلاسیه کمیته اقتصادی سنتو بود. وی در این اجلاسیه که در بخشی از آن رئیس هیئت اعزامی بود به صورت خاصی از لحاظ تیزهوشی و قدرت و مدیریت ناظران آمریکا را تحت تأثیر قرار داد.

اوج این مرحله از مشاغل وی در دولت اقبال بود. در سال 1958 به سمت وزیر کار منصوب گردید.

وی با اتکاء بر حمایت شاه، بخصوص در زمینه رفاه اجتماعی، برنامه‌ای را به منظور افزایش استانداردهای زندگی کارگران آغاز نمود. وی همچنین خواستار تشکیل محتاطانه سندیکای کارگران گردید. نتایج آن خیلی درخشان نبود، اما وی توانست قانون کلی را به تصویب مجلس براند. وی وزارتخانه را بر مبنای ارتباط اداری بیشتر تجدید سازمان نمود و در اطراف خود گروهی از همکاران توانا را جمع کرد. انتصاب وی به سمت وزیر کشاورزی در اکتبر 1959 نشانه یک ارتقاء قابل توجه بود. با این حال هنگامی که لایحه اصلاحات اراضی که توسط دولت اقبال ارائه شده بود، توسط مجلس رد شد، استعفا نمود.

سوابق آمریکایی وی تأثیر زیادی بر وی داشته است و او بدون تردید دوست ایالات متحده و حامی اصلاحات خواهد ماند. با این حال بعضی از بدگویان وی ادعا می‌کنند که بیشتر ایده‌آل‌های وی (از بین - م) رفته‌اند و به دلیل جاه‌طلبی‌های مشهور خود، با نظام سازش کرده تا حدی که خود را از طریق روابط عمومی ثروتمند ساخته است. ما هیچ دلیلی مبنی بر صحت این موضوع در دست نداریم.

وی با دختر آلمانی‌الاصل ازدواج کرده است. وی سه برادر دارد به نام کورس، هوشنگ و جهانگیر. نفر آخر وزیرمختار امور اقتصادی در سفارت ایران در واشنگتن می‌باشد.

قسمت سیاسی: چارلز ان: راسیاس 28 آوریل 1965 - 8/2/44 آموزگار، جمشید -11 6 می 1965 - 16/2/44 جمشید آموزگار، وزیر دارایی جمشید آموزگار که در کابینه منوچهر اقبال، نخست‌وزیر قبلی، به ترتیب سمت وزارت کار و وزارت کشاورزی را به‌عهده داشت، با کار در هیئت دولت بیگانه نیست. وی که در دانشگاه کرنل و واشنگتن آموزشهای بهداشت و مهندسی هیدورلیک را دیده است در 7 مارس 1964 در کابینه حسنعلی منصور نخست‌وزیر اسبق، وزیر بهداری گردید. در مورد کار وی در آن وزارتخانه تعابیر مختلفی صورت گرفته است. حامیان وی ادعا می‌کنند که او یک مجری سخت‌کوش بوده، کارها را تا پایان دنبال کرده و نظام اداری خوبی به وزارتخانه آورده است. به‌عنوان مثال، وی با انجام پروژه‌های پر و سروصدایی نظیر ساخت بیمارستان و درمانگاه در کردستان و خوزستان کار خود را پیش برده است. بدگویان وی ادعا می‌کنند که وی فردی انعطاف‌ناپذیر می‌باشد و مسئولیت‌ها را محول نکرده و اقدامات جزئی وزارتخانه را در اختیار گرفته و با بی‌اعتنایی به نظریات پزشکی دکترهای متنفذ با آنان مخالفت می‌نماید. انتقادات نیز با

اعطای اجازه ساخت دارو به داروپخش مرتفع گردید. داروپخش شرکتی است که با بنیاد پهلوی ارتباط دارد و بر یک شرکت داروسازی آمریکایی که تحت مالکیت و مدیریت ایرانی‌ها می‌باشد، ترجیح داده شده است.

شاید وزارت دارایی بدترین جنگل بوروکراسی در ایران باشد، ولی برای پیشرفت واقعی اقتصاد ایران اصلاح آن ضروری است. البته ما هنوز نمی‌دانیم که آیا آموزگار یک وزیر اصلاح‌طلب است یا خیر، اما حدس می‌زنیم تلاش خواهد کرد تا اصلاحاتی را که در زمان تصدی حکومت هویدا بر وزارتخانه شروع شده بود، به پیش ببرد، ما نمی‌توانیم، درباره موفقیت وی در زمینه هر نوع تلاش اصلاح‌طلبانه‌ای که انجام می‌دهد خوش‌بین باشیم.

اولاً، به استثنای مدتی که وی اخیرا رئیس یک کمیته دولتی برای اصلاح مالیاتها بوده است، تجربیات وی در رشته مالی محدود می‌باشد. ثانیا، او خدمات دکتر فرهنگ مهر که یک معاون وزیر توانا است را از دست می‌دهد. توانایی ایجاد اصلاحات در وزارتخانه، مستلزم برآورده شدن دو نیاز اولیه می‌باشند که عبارتند از: دانش علوم مالی و شناختن وزارتخانه و متأسفانه به نظر می‌رسد که آموزگار در مورد اول چیز کمی می‌داند و یک زیردست کلیدی را که در مورد دوم آگاه است، از دست خواهد داد. هویدا به هنگام وزارت، و مهر که از زمان انتصاب هویدا به نخست‌وزیری سرپرست وزارتخانه بوده و سمت‌های بالایی در آنجا داشته است، علیه افراد با سابقه وزارتخانه به پیشرفتهایی دست یافته‌اند. در صورتی که آموزگار بتواند دستیارانی پیدا کند که هم در زمینه مالی و هم درباره امورات وزارتخانه کارآزموده باشند، چنین اقدامات اصلاح‌طلبانه‌ای ممکن است تا چند مدتی ادامه داشته باشند. علاوه بر کمبودهای احتمالی آموزگار به‌عنوان یک دولتمرد، که در بالا به آن اشاره شد، عداوتی که احساس می‌شود هنوز اعضای قدیمی وزارتخانه علیه اقدامات اصلاحی برادرش جهانگیر آموزگار (که در سال 1961 چند ماهی سمت وزارت داشت) دارند، براین مشکل می‌افزاید.

تمایلات آموزگار نسبت به ایالات متحده دوستانه است و با گروههای متجدد که شامل بسیاری از ایرانیان تحصیل کرده در آمریکا می‌باشند، ارتباط دارد. بعضی‌ها می‌گویند وی احساس می‌کند متعهد است که تمایلات آمریکایی خود را به حداقل برساند تا این تصور را که وی مهره آمریکایی است از بین ببرد. ما باتوجه به این مطلب که او نه تنها زبان ما را می‌داند بلکه منظور ما را نیز می‌فهمد، حدس می‌زنیم در زمان تصدی وزارت دارایی روابط خوبی با وی داشته باشیم. اما باتوجه به این که وی می‌خواهد به صورت مهره ما جلوه‌گر نشود، نباید از وی انتظار داشته باشیم در بسیاری از مجادله‌های ما به نفع ما وارد عمل شود.

آموزگار، جمشید -12 تاریخ: 20 اکتبر 1965 - 28/7/1344خیلی محرمانه از: بخش اقتصادی - ال. میلنر دون به: بخش سیاسی - بایگانی بیوگرافیک موضوع: جمشید آموزگار (وزیر بهداری، 65 - 1964) آموزگار بنا به گفته مشاوران سازمان مساعدتهای آمریکا که از نزدیک با او همکاری داشته‌اند، فردی جاه‌طلب، سخت‌کوش، با استعداد و گاهی در برخورد با زیردستانش بی‌رحم است.

برای مثال: در ملاقات با گروهی از پرستاران در حضور مقامات سازمان مساعدتهای آمریکا از استعداد آنها انتقاد نموده و خطاب به همه آنها گفت که بهتر از دوازده سال پیش که با آنها همکاری می‌کرده، نیستند. او به‌عنوان وزیر بهداری، اغلب حتی برای مسئولین بخش‌هایش قابل دسترس نبود. او تمایل چندانی برای هزینه کردن بودجه در محل تخصیص داده شده نشان نمی‌داد و پس از صرف سرمایه برای پروژه‌های مورد توجه‌اش، حقوق پرسنل بیمارستان را برای مدتی پیش از سه ماه به عقب می‌انداخت و حتی از تأمین مالی بیمارستانها عاجز بود.

(براساس گفتگو با سازمان مساعدتهای آمریکا در 1965، ویلیام - اچ. لارکین) آموزگار، جمشید -13 354 - A ، از تهرانمحرمانه زمان: 13 نوامبر 1965 - 22/8/44مکان: وزارت دارایی، تهران صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: عالیجناب دکتر جمشید آموزگار، وزیر دارایی، عالیجناب هارولد.

اف. لیندر، رئیس بانک صادرات و واردات، آقای ویلیام جی. ولک، از بانک صادرات و واردات، آقای رابرت اچ. هارلان، رایزن امور اقتصادی سفارت، آقای تئودور ال. الیوت پسر، دبیر اول سفارت موضوع: اوضاع مالی ایران آقای لیندر با پرسیدن این مطلب که ایران چگونه تمامی اقداماتی را که به تازگی در پیش گرفته است، تأمین مالی خواهد کرد، بحث را شروع نمود.

دکتر آموزگار گفت ایران منابع انسانی و اقلام مورد نیاز برای رشد اقتصادی را در اختیار دارد و به شرط برقراری امنیت، می‌تواند سریع‌تر از همسایگان خود «جهش» نماید. با این حال، ایران به‌طور کلی بسیار کم تحمل است و این کم‌تحملی ریشه مشکلات عظیمی است که ایران با دوستان آمریکایی خود دارد. علاوه بر این در رابطه با کسب راههای تأمین مالی برنامه‌های عمرانی ایران، بزرگترین مشکل همین کم‌تحملی است. اگر قرار باشد ایران از دو درصد نرخ رشد سالیانه راضی باشد، می‌تواند به‌طور کامل بر منابع خود متکی باشد. ولی آنها از نرخ دو درصد راضی نیستند. خواستار شش درصد هستند. این خواسته به این معنی است که ایران برای ده سال آینده به کمک‌های مالی خارجیان نیازمند خواهد بود و پس از آن ایران باید بتواند از نظر مالی بر روی پای خود بایستد، هر چند ممکن است باز هم به کمک‌های فنی نیاز داشته باشد.

دکتر آموزگار ادامه داد و گفت که ظرف چند هفته، دولت قانون مالیاتی جدیدی به مجلس خواهد برد.

این قانون نظام «جامعی» در زمینه مالیات ارائه خواهد داد و انگیزه‌هایی نیز جهت سرمایه‌گذاری به نحوی که موجب شود سرمایه‌ها در ایران باقی بمانند، فراهم خواهد نمود. قرار است کمبود درآمدهای ناشی از تحریک به سرمایه‌گذاری در قانون جدید، از طریق درآمدهای ناشی از طرح جامع تأمین گردد.

آقای وزیر افزود: علاوه بر این به نظر می‌رسد درآمدهای نفتی ایران تا سال 1970 به حدود یک میلیارد دلار افزایش یابد، که بر مبنای تولید سالانه 170 میلیون تن نفت خواهد بود. از این گذشته صادرات در حال افزایش است و باید به رقم 200 میلیون دلار در طول سال جاری برسد. تلاش گسترده‌ای در حال انجام است تا (کالاهایی - م) به شیخ‌نشینان خلیج فارس فروخته شود و ایران با استفاده

از استانداردهای بسته‌بندی و حمل‌ونقل بهتر، لبنانیها را از خلیج(فارس) براند. ایران در حال حاضر نیز مقداری کالاهای ساخته شده را به کشورهای همسایه و کشورهای دیوار آهنین صادر می‌کند.

آقای وزیر گفت جنبه بدبینانه، حسادت دیگران نسبت به موقعیت ایران است. در مقابل چنین حسادتهایی ایران بایستی از خود دفاع کند. وجود ایران بستگی به خوزستان و جزیره خارک دارد و این مناطق و همچنین فرودگاههای اصلی ایران در مقابل حملات بشدت آسیب‌پذیر هستند. این خطر باتوجه به این حقیقت که نخست‌وزیر جدید عراق یک دیوانه می‌باشد، افزایش یافته است اگر وی خشم بگیرد، باید متذکر شد که جنگنده‌های اف - 5 ایران، سرعت جنگنده‌های میگ -21 عراق را ندارند. ایالات متحده نمی‌تواند با سرعت کافی به دفاع از ایران بشتابد و لذا ایران بایستی اقداماتی اتخاذ کند تا خود را حداقل به اندازه همسایگانش قدرتمند نماید. آقای وزیر اضافه کرد که حتی افغانستان از نقطه‌نظر پدافند هوایی نسبت به ایران برتری دارد.

دکتر آموزگار در ادامه گفت هنگامی که از ایالات متحده درخواست کمک می‌نماییم گفته می‌شود ایران کشور ثروتمندی است. کمک‌های آمریکا به حد ناچیزی کاهش یافته است و بنابراین ایران باید تجهیزات نظامی خود را خریداری نماید. این کار به برنامه‌های عمرانی ایران آسیب وارد می‌کند، اما باید انجام شود. چنین اقدامی موازنه بودجه ما را مشکل می‌کند، اما امیدواریم بتوانیم کمربندهای خود را محکم‌تر بسته و با صرفه‌جویی بر هزینه‌های خود نظارت کلی بهتری اعمال نماییم. هزینه‌های غیر ضروری مانند (خرید - م) ماشین‌های دولتی کاهش خواهند یافت.

دکتر آموزگار گفت این مرحله‌ای است که بانک صادرات و IBRD و شاید کلوپ وام‌دهندگان می‌توانند کمک کنند. ایران از مساعدت‌های گذشته بانک صادرات تشکر می‌نماید. ایران گدایی نمی‌کند، پول را پس خواهیم داد. اما اگر قرار باشد ایران به صورت کشوری قوی و آزاد برای زندگی به سبک غربی درآید، ده سال آینده سرنوشت‌ساز خواهد بود.

آقای لیندر اظهار داشت نگرانیها و خوش‌بینی‌هایی دارد. مسئله بزرگ این است که کارهای زیادی در یک زمان در حال انجام هستند، چگونه می‌توان آنها را از نظر مالی تأمین نمود. مسائل‌ی نیز در زمینه نفت وجود دارند که بعضی تصنعی و بعضی مخاطره‌آمیز می‌باشند. حوزه‌های نفتی جدید بسیار بزرگی نظیر ایران در لیبی و الجزایر وجود دارند. آیا با این وجود می‌توان قیمت‌ها را حفظ کرد؟ بنابراین، این هزینه‌های دفاعی جدید هستند که بر موازنه پرداختهای ایران باری را تحمیل می‌کنند.

آقای لیندر گفت بانک (صادرات و واردات - م) امیدوار است بتواند همچنان مفید واقع شود و شاید بیش از آنچه که در گذشته انجام داده است، عمل نماید. اما در مورد آنچه که بانک می‌تواند انجام دهد محدودیتی وجود دارد. علاوه بر این، هدف اصلی بانک پیشبرد تجارت ایالات متحده می‌باشد، لذا تعهدات آن در قبال هر منطقه‌ای باید محدود باشد. با این حال، به طور کلی می‌تواند همچنان برای ایران مفید واقع شود.

دکتر آموزگار گفت که ایرانیان در مورد مسئله بحث می‌کنند که آیا با سرعت بیش از حدی به جلو می‌روند؟ لازم است نسبت به یک طرح توافق داشت. این احتمال وجود دارد که لازم شود بعضی از پروژه‌ها نظیر خانه‌سازی کاهش یابد.

در مورد آنچه به نفت مربوط می‌شود، وزیر شنیده بود که ذخایر لیبی ممکن است آن‌قدرها هم بزرگ نباشند. علاوه براین دولت لیبی درباره افزایش قیمت نفت در چهارچوب اوپک مشغول مذاکره است.

خوشبختانه با کمک لیبیاییها می‌توان سطح قیمت‌ها را حفظ نمود. در عین حال مصرف در حال افزایش است. علاوه بر اینها، ایران به زودی گاز صادر می‌نماید و پروژه خط لوله (انتقال گاز - م) به شوروی ظرف چهار سال هزینه خود را در می‌آورد.

نکته مهمی که دکتر آموزگار برآن تأکید نمود، ثبات سیاسی می‌باشد. ایران در زمره کشورهای غربی محسوب می‌شود و از طریق وابسته کردن اتحاد جماهیر شوروی به گاز ایران در حقیقت به غرب خدمت می‌کند. روسها قبل از شیطنت نسبت به ایران دوبار فکر خواهند کرد.⁽¹⁾در مورد پروژه کارخانه ذوب‌آهن، دکتر آموزگار گفت هزینه ارزی چندانی نخواهد داشت، البته به استثنای اینکه بهای آن با کالاهایی پرداخت می‌شود که ممکن است با ارز نقدی مبادله شوند. در اکثر قراردادهای تهاتری تجاری با ایران، طرف دیگر قرارداد کالاهایی دریافت می‌کند که به هر صورت معمولاً با ارز نقدی به فروش نمی‌رسند. کالاهایی نظیر تنباکوی ارزان، چای نامرغوب و غیره.

دکتر آموزگار در هنگام نتیجه‌گیری گفت ایران اشتباهاتی مرتکب می‌شود، ولی از آنها درس می‌گیرد.

کمال مطلق، غیرممکن است، اما ما حداکثر تلاش خود را خواهیم کرد و از این مهم‌تر روحیه‌ای که از ابتدا شروع کنیم، داریم بیش از حد عجله نخواهیم کرد و نفت خود را واگذار نخواهیم نمود. ما بایستی در وهله اول از منابع خودمان استفاده کنیم و سپس خواستار کمک‌های خارجی شویم. ما در حال ارزیابی مجدد طرح‌ها، چه نظامی و چه اقتصادی و منابع، خود هستیم. ما برای پوشاندن کمبودهای موجود در منابعی که برای اجرای طرح‌ها ضروری هستند، خواستار مساعدت خارجی خواهیم شد.

بخش اقتصادی: تی. ال. الیوت با موافقت و تصدیق: آقای ولک، آقای هارلان آموزگار، جمشید -14 از: سفیر 29 ژانویه 1966 - 9/11/44 اگر دستورالعمل‌هایی که به تازگی دریافت کرده‌ایم به حل معضلات مربوط به برنامه PL - 480(برنامه کمکی آمریکا در فروش غله به کشورهای خارجی) کمک کند، آنگاه نیازی نخواهد بود که مطالبی را از آقای آموزگار با تلگراف دریافت کرده‌ایم، برای شما ارسال داریم. من میل دارم تمام این موضوعات را به شکلی توسط پست هوایی برایتان بفرستم.

حق با شماست که نسبت به طرفداری آموزگار از آمریکا تردید داشته باشید. بنده هم که سابقا او را طرفدار آمریکا می‌دانستم، اشتباه می‌کردم. من به خوبی در جریان هستم که وی عامل و باعث اصلی حذف واژه آمریکا از نام سازمان دانشجویان بازگشته از خارج بود و هم او بود که شاه را نسبت به مسائل واهی نظیر طرح شعار «ایران در چنگ ماست» و مسائل دیگری از این قبیل تحریک نموده است.

اما این قرائن بیشتر از جاه‌طلبی‌های سیاست آمریکا در خاورمیانه حکایت دارند. این مطلب را من به کرات با دانشجویان AUBکه انتقادات به مراتب حادتری نسبت به مسائل‌ی از قبیل فلسطین از ما نموده‌اند گوشزد ساخته‌ام. با این حال آموزگار سالهای زیادی را در آمریکا گذرانده (همینطور برای سازمان مساعدتهای آمریکا کار کرده است) که این امر خواه‌ناخواه بر روند فکری وی تأثیراتی بر جای

گذاشته است که به عقیده من دراز مدت جنبه مثبت خواهد داشت نه جنبه منفی.

ظن من این است که این کینه ضد «آموزگار»ی که شما به دل گرفته‌اید تا حدی معلول شستشوی مغزی می‌باشد که مهدی سمیعی و همدستان او به شما القاء کرده‌اند. طبعا او و آموزگار رقیب یکدیگرند و مسیر ترقی و پیشرفت این دو نیز هراز گاه با هم تصادم و تلاقی‌هایی می‌یابند. سمیعی هم به همان شگردهایی متوسل می‌شود که آموزگار معمولاً برای سوءاستفاده از نارسایی کار آمریکائیان بدان‌ها تمسک می‌جوید.

او نیز هر چند وقت یک بار شاه را تحریک می‌کند که مورد اعمال محدودیت بر میزان سرمایه‌گذاری سرمایه‌ای، به هیچ‌وجه از کوچکترین اقدامات وی نبوده است. اما به نظر من او هم مانند آموزگار اساسا یکی از منابعی می‌باشد که ما روی آن حساب می‌کنیم.

تاریخ: 29 ژانویه 1966 - 9/11/44 خیلی محرمانه از: بخش اقتصادی، رابرت اچ. هارلان به: سفیر موضوع: تلگرام شما در مورد گفتگوهایتان با آموزگار می‌دانم که چنین برخوردی با طرح سفیرکبیر گستاخی است، اما بدلایل زیر ما فکر می‌کنیم که منافع زیادی در این امر باشد که طرح شما به تلگرامی درباره معامله کارخانه ذوب‌آهن و یک تلگرام هوایی در مورد کمک‌های فروش غله به کشورهای خارجی تقسیم شود و اطلاعات دیگری که از آموزگار دریافت شده همراه با موضوعاتی که از منابع دیگر به دست آورده‌ایم، گزارش شود. ضمایم، شامل پیشنهادات ما درباره طرح تلگرام و تلگرام هوایی مورد نظر می‌باشد. دلایل ما اینهاست:

1- کمک‌های فروش غله به کشورهای خارجی: در حال حاضر ما دستورالعمل‌هایی درباره طرح 3 ساله کمک‌های فروش غله به کشورهای خارجی دریافت کرده‌ایم.

2- آنچه که ما از آموزگار می‌دانیم این است که او طرفدار آمریکا نیست (تازه‌ترین بررسی ما را از زندگینامه وی که ضمیمه است مطالعه کنید.) من اولین بار که او را به دلیل اشتهار به طرفدار آمریکا بودن، ملاقات کردم، از برخوردهای ترشرویانه‌اش درباره عدم کارآیی ایالات متحده شگفت‌زده شدم، اما بایگانی غنی زندگینامه‌ها در سفارتخانه، وجود دیدگاههای کاملاً انتقادی و ناساز را در او، طی 4 - 3 ساله اخیر تأیید کرد. او بشدت «طرفدار آموزگار» (طرفدار آمریکا - م) است و شنیده‌ایم در صورتی که فکر کند حمله به ما به نفع شخص وی تمام می‌شود، در انجام آن - در درون دولت - کوچکترین تردیدی نخواهد کرد.

3- هدف بیشتر مطالبی که آموزگار می‌گوید ظاهرا تکذیب نظریات انتقادآمیز از شخص وی است که احتمالاً می‌داند، از مقامات دیگر شنیده‌ایم. برای مثال، بانک مرکزی به کمک صندوق بین‌المللی پول، بانک انگلستان و فدرال رزرو، پیش‌نویس لایحه جدیدی در مورد اصلاح عملیات استقراض داخلی ارائه کرده است. گویا آموزگار به این دلیل که جرئت نمی‌کند اقدامی برعلیه منافع مرسوم و مسلم پنداشته شده وزارتخانه‌اش (که از قوانین فعلی تغذیه می‌کند) به عمل آورد، چند ماه است این پیش‌نویس را مسکوت گذاشته است. بدین ترتیب به نظر می‌رسد انتقادات از او اقدامات دولت در مورد استقراض داخلی در لحظه کنونی، یک رکن اساسی دارد که عبارت از توجیه اعمال خودش می‌باشد. ضمنا آموزگار یک لایحه مربوط به مدرنیزه کردن عملیات بانکی را هم مسکوت گذاشته (ظاهرا به این دلیل که نمی‌خواهد قدرت به

طور مساوی بین وی و رئیس بانک مرکزی تقسیم شود و لایحه جدید چنین امری را مطرح می‌کند) و در مورد اصلاح امور مالیاتی نیز هیچ اقدامی نکرده است و در نتیجه، این امور همچنان در اختیار مقامات رشوه‌بگیری است که سالها زیر دست او کار کرده‌اند.

4- دو نکته درباره «جنون صنعتی شدن» :

الف - آمار و ارقام آموزگار غلط است. سپرده‌ها و ودیعه‌های مدت‌دار بخش خصوصی در بانک‌های ایران مجموعا بالغ بر 550 میلیون دلار است. بنابراین نقطه نظرات وی در مورد قدرت استقراض دولت چندان معقول نیست.

ب - در روزهای اخیر ما اطلاعات زیادی درباره طرح‌های متنوع ساخت لوله در ایران کسب کرده‌ایم.

منجمله بنیاد پهلوی ظاهرا دارد درگیر این پروژه می‌شود. «تام استیو» تحقیقات بیشتری کرده است، ما میل داریم آنچه را که آموزگار در تلگرام هوایی راجع به این موضوع، به شما گفته است مورد استفاده قرار دهیم.

5- در مورد «توهمات مالی»، یک تلگرام هوایی فرستاده‌ایم که ضمیمه است. برای این که موضوع همواره مد نظرمان باشد، مانده‌ایم که آیا از بخشی از اطلاعاتی که آموزگار به شما داده است در تلگرام بعدی استفاده کنیم یا در گزارش اقتصادی دو هفته یک بارمان.

بالاخره، شما احتمالاً به اظهارنظر ضمیمه شده در مورد تلگرام ذوب‌آهن دایر بر اینکه ممکن است اظهارنظرهای آموزگار انعکاس حسادت او نسبت به عالیخانی باشد که توانسته معامله ذوب‌آهن با روس‌ها را به انجام برساند، تمایل دارید. عالیخانی شاید رقیب بالقوه عمده آموزگار در کابینه برای کسب مقام نخست‌وزیری در فرصت بعدی باشد.بخش اقتصادی: تی. ال. الیوت / آر. اچ. هارلان آموزگار، جمشید - 15 تاریخ: 1 فوریه 1966 - 12/11/44خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران، 526 - Aبه: وزارت امورخارجه، واشنگتن موضوع: نقطه‌نظرات وزیر دارایی ایران درباره اوضاع مالی فعلی ایران جمشید آموزگار، وزیر دارایی، در 28 ژانویه تقریبا به‌طور مفصل درباره وضعیت مالی ایران صحبت کرد.

آموزگار با نظر من در مورد این که تمایل فعلی شاه و دولت وی براین است که به تمام معنی از شرّ گزارشات متملقانه در مورد نامحدود بودن عملی ذخایر ایران آسوده شود، موافقت نمود. آموزگار یادآور شد که درآمدهای سال 1965 از محل کنسرسیوم نفتی کمتر از 540 میلیون دلاری بود که دولت ایران حدس می‌زد و فقط به 512 میلیون دلار رسید (بند اول گزارش 504)، زیرا افزایش تولید در سال گذشته به جای رقم رویایی 12 تا 17 درصد فقط به 9 درصد رسید. علی‌رغم این حقیقت، بودجه سال آینده ایران براساس یک درآمد 600 میلیون دلاری از نفت تهیه شده است. آموزگار خاطرنشان نمود که حتی 10 درصد افزایش درآمدها نسبت به سال گذشته، تنها مبلغ 560 میلیون دلار به همراه خواهد داشت، ولی کسی گوش نمی‌دهد.

آموزگار همچنین به صورت کاملاً محرمانه‌ای گفت که وی حتی به اندازه کافی پول ندارد تا عیدی

نوروز کارمندان دولت را در ماه مارس بپردازد. وی یادآور شد که دولت هویدا به‌عنوان یک اقدام سیاسی از طریق کاهش بهای نان، نفت و غیره هزینه‌های زندگی را کاهش داده است، اما تأثیر کلی آن برابر است با از دست رفتن 8 میلیون دلار از درآمدهای دولت. در عین حال آموزگار با یک اقدام غیرمنتظره از طریق اعمال مالیات‌های مستقیم، درآمد دولت را تا 20 میلیون دلار افزایش داد و این عمل سبب شد تا شاه، آموزگار را به‌عنوان بهترین وزیر دارایی که تا به حال داشته است، مورد تمجید قرار دهد.

من به آموزگار اطمینان دادم که ما در تلاشهایش برای ممانعت از مخارج بسیار گسترده در ایران، بخصوص در زمینه‌های نظامی، همراه هستیم. وی نسبت به مسئله آگاهی داشت و در مورد آن سپاسگزاری نمود.

آموزگار همچنین گفت فشاری که وی به عنوان وزیر دارایی احساس می‌کند، آن‌قدر غیرقابل تحمل است که چندین بار استعفای خود را تقدیم کرده است. من گفتم هم وی و هم شرکت‌های نفتی معمولاً بار را به دوش می‌کشند.

اظهارنظر: اگر آموزگار واقعا به نیروهایی در دولت پیوسته باشد که اصرار می‌کنند تا دولت کمربندها را محکم ببندد، یک تحول خشنودکننده می‌باشد و امید به داشتن سال مالی خوبی در سال آینده را افزایش می‌دهد. از طرف دیگر آموزگار مکن است مطلع باشد که ما انتقادات مربوط به سیاست‌های وی و روش اداره وزارت دارایی را از منابع دیگر (در وهله نخست بانک مرکزی) شنیده‌ایم و ممکن است بیان چنین نظریاتی برای من تا حدی برای مقابله با چنین انتقاداتی باشد. تلگرام مرجع زمینه‌هایی در مورد نگرانیهای خاصی که توسط آموزگار مطرح شده است را فراهم می‌نماید.

آرمین اچ. مایر سفیر آمریکا آموزگار، جمشید - 16 تاریخ: 3 فوریه 1966 - 14/11/44خیلی محرمانه از: بخش اقتصادی، رابرت اچ. هارلان یادداشت جهت بایگانی موضوع: تغییرات مجدد کارکنان در وزارت دارایی در مورد 480 - زس (کمک‌های فروش غله به کشورهای خارجی) - نارضایتی از آموزگار آقای احمدعلی رجایی که اخیرا در وزارت دارایی عهده‌دار مشاغل گوناگونی از جمله امور 480 - PL شده است، امروز صبح به من تلفن زد. این گفتگو بسیار غیرعادی بود.

آقای رجایی از عدم پاسخگویی سریع به تعیین وقت ملاقاتمان برای بحث پیرامون برنامه سه ساله جدید 480 - زس عذرخواهی نمود، ولی گفت که وزیر وی را به دنبال کارهای دیگری فرستاده بود و در هر صورت دیروز را در وزارت خارجه گذرانده و انتظار داشته است تا تأییدیه هیئت وزیران را در خصوص انتقال وی به آن وزارتخانه بگیرد.

رجایی چنین ادامه داد که فکر می‌کند کنار آمدن با رئیس جدیدش غیرممکن باشد و به نظر می‌رسد که وی بیشتر متخصصی در زمینه امور بهداشتی باشد تا هر چیز دیگری او اضافه نمود فکر نمی‌کند در این لحظه وزیر در دفترش حضور داشته باشد (او این پاسخ را در جواب به سؤال من درخصوص این که

درخواستم برای دیدار وی فعلاً در چه مرحله‌ای قرار دارد، ارائه نمود) و گفت که این امر به‌طور مکرر اتفاق می‌افتد. چون آموزگار عملاً هیچ معاونی ندارد، تلاش می‌نماید که همه امور را شخصا اداره نماید و هر روز تعهدات زیادی می‌نماید که فردای آن روز همه را از خاطر می‌برد. در هر صورت رجایی تصور می‌کرد که بهترین رویه برای ما ادامه برنامه حل‌وفصل امور به صورت مستقیم با خود وزیر می‌باشد، چون هیچ شخص دیگری در وزارتخانه نیست که در خصوص مسائل مربوط به 480 - زس ما اقدام نماید و فی‌الواقع هیچ فرد مطلع دیگری نیز وجود ندارد.

رجایی گفت که وی از آخرین روز حضورش در محل کار استفاده می‌نماید تا مطمئن شود پرونده‌ای کامل در خصوص موضوع 480 - زس که منعکس‌کننده وضعیت فعلی وقایع است وجود دارد تا هرکس که در جای وی قرار گیرد، بتواند فورا میزان پیشرفت امور را متوجه گردد. او گفت آقای راهداری را که سرپرست غفاری در گروه غله است به‌طور کامل توجیه نموده و این شخص احتمالاً دومین فرد در هرم قدرت است. به هر تقدیر وی اصلاً انگلیسی نمی‌داند. رجایی گفت نمی‌داند که وی در وزارت امورخارجه چه شغلی را خواهد داشت، ولی با ما در تماس خواهد بود و مقام جدید و شماره تلفن خود را به اطلاع من خواهد رسانید.

اظهارنظر: ظاهرا رجایی از دفتر کارش به من تلفن می‌کرد و من تا حدودی از لحن صحبت وی متعجب شدم. من فکر می‌کنم که ممکن است موضوع ناراحت‌کننده‌ای در میان بوده باشد، چون تجربه ما در مدت 3 الی 4 هفته گذشته مبین این است که رجایی زیاد حرف می‌زند ولی در عمل بسیار ضعیف است. بسیار تعجب‌آور بود که مشاهده نمودیم فقط چند روز قبل آموزگار تنها تغییرات پرسنلی را در انتصاب رجایی، این مرد جوان باهوش، برای مساعدت و یاری به خودش به عمل آورد که بسیار جالب توجه به نظر می‌آمد. ترک خدمت رجایی ما را برای جمع‌وجور کردن مسائل مربوط به 480 - زس در وضعیتی مشابه وضعیت حدود چند ماه پیش قرار می‌دهد. متخصصین مسائل 480 - زس در وزارت دارایی یعنی مهر، نجم‌آبادی و به نظر می‌رسد که اکنون رجایی، به سرعت از کارشان کناره گرفتند.

آموزگار، جمشید - 17 21 مارس 1966 - 1/1/45خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان جمشید آموزگار - وزیر دارایی جمشید آموزگار در دوم ماه می 1965 جانشین وزیر قبلی امیرعباس هویدا به‌عنوان وزیر دارایی شد.

او وزیر سخت‌کوشی است که وضعیت اداره سه وزارتخانه کار، کشاورزی و بهداری، که قبلاً در آن کار کرده بود را بهبود بخشید. به هر حال او به دلیل انعطاف‌ناپذیری، امتناع از واگذاری مسئولیت به زیردستان و مقاومت در برابر پذیرش پیشنهاد متخصصین مورد انتقاد قرار گرفته است. او که زیرک، متین و جاه‌طلب است به نظر می‌رسد آینده سیاسی روشنی داشته باشد. اگرچه تکبر و بی‌رحمی‌اش بعضی از مردم را بیزار کرده، اما با قدرتش احترام دیگران را کسب نموده است. او به خاطر تجددطلبی و صداقت فردی و انتقاد از فساد و بی‌کفایتی شهرت یافته است. او اظهار می‌دارد شخصیت مقامات رژیم کنونی را دوست ندارد، ولی خود را مورد اعتماد شاه قرار داده و ممکن است یکی از مطلع‌ترین افراد در صحنه سیاسی باشد.

آموزگار در آمریکا تحصیل کرده است و علاقه‌مند به همکاری صادقانه با ایرانیان تجددگرای

تحصیل‌کرده آمریکا می‌باشد که در واقع بسیاری از آنها دوستان او هستند.

در سال 1960 موقتا پیشرفتش کند شد که یکی از علل آن همکاری نزدیک با آمریکا بود. او در سالهای اخیر در نظر دارد این ارتباط را به حداقل برساند. اگرچه دوست آمریکا است، کوشش می‌کند از هر عملی که باعث شود به عنوان مهره آمریکا قلمداد شود، پرهیز کند. او به‌طور قابل توجهی مفید برای منافع آمریکا نبوده است.

آموزگار در وزارت دارایی با مشکلات عدیده‌ای مواجه است. او در رشته مهندسی تحصیل کرده و تجربه کمی در امور اقتصادی مالی دارد. برادر اقتصاددان او جهانگیر در مدت کوتاه تصدی وزارت دارایی در سال 1962، به دلیل کوشش‌های اصلاح‌طلبانه‌اش، دشمنانی برای خود تراشید. وزارت دارایی احتمالاً بدترین پیچ و خمهای بوروکراسی در دولت را داراست. هویدا و معاونش فرهنگ مهر شروع به یافتن راههایی برای اصلاح کردند، اما مهر همزمان با هویدا وزارتخانه را ترک کرد و آموزگار از داشتن دستیاری با ارزش محروم شد. با این حال، آموزگار قدرتمندانه با حذف مشاورین وزارت در اوت 1965 شروع به زدودن مشکلات کرد.

آموزگار که فرزند سناتور سابق حبیب‌اللّه آموزگار است در سال 1923 میلادی در تهران متولد شد.

پس از تحصیل در رشته‌های حقوق و مهندسی در دانشگاه تهران در سال 1943 عازم آمریکا شد و لیسانس و فوق‌لیسانس خود را در رشته بهداشت عمومی و مهندسی پزشکی از دانشگاه کرنل گرفت و در سال 1949 درجه دکترای مهندسی هیدورلیک خود را از دانشگاه واشنگتن دریافت نمود.

آموزگار به مدت یک سال در دانشگاه کرنل و در سال 1950 برای شرکت آب و برق کالیفرنیا (California Utilities Company) کار کرد و سپس به عنوان متخصص آبهای زیرزمینی به سازمان ملل پیوست. در سال 1951 برای اجرای پروژه سه ماهه سازمان ملل به ایران بازگشت و سپس به پروژه اصل چهار در ایران که به تازگی تشکیل شده بود، به عنوان مسئول بخش مهندسی بهداشت پیوست. در سال 1953 به سمت معاونت مدیر همکاریهای بهداشت عمومی، که پروژه مشترک ایران و آمریکا تحت‌نظر وزارت بهداری بود، منصوب شد.

در سال 1955 به‌عنوان معاون وزارت بهداری برگزیده شد. انتصاب او به دو دلیل لیاقت خودش و جلب پشتیبانی پدرش در مجلس سنا از بعضی برنامه‌های وزارتخانه بود. آموزگار عضو ثابت هیئت‌های شرکت‌کننده در کمیسیون پیمان اقتصادی بغداد بود و در سال 1965 رهبری گروه کار کمیسیون را به‌عهده داشت. روشن‌بینی، حضور قدرتمندانه و نقطه‌نظرهای مترقیانه‌اش برجستگی او را نشان داد. وی همچنین کمیته را در کنفرانس 1958 آنکارا رهبری نمود و در نهمین و یازدهمین کنگره جهانی بهداشت شرکت جست. در 31 اوت 1958، برای اولین بار به‌عنوان وزیرکار به کابینه منوچهر اقبال راه یافت. وی وزارتخانه را که مدتها فاسدترین و بی‌کفایت‌ترین نهاد دولتی بود مجددا سازماندهی کرد، قانون اساسی کار را با اصرار بر تأمین خدمات اجتماعی مورد تجدیدنظر قرارداد و دلگرمی‌هایی برای تشکیل محتاطانه سندیکاهای کارگری داد. او به شرکتش در کنفرانس پیمان بغداد و بعد سنتو ادامه داد و در سال 1959 رهبری هیئت شرکت‌کننده در سازمان جهانی کار در ژنو را به‌عهده داشت.

در هنگام تصدی وزارت کار، آموزگار شروع به درگیر کردن خود در دیگر فعالیت‌ها نمود. وی به‌عنوان متخصص اقتصاد در امور پیمان بغداد، مدیریت طرح خانه‌سازی دولتی و هماهنگ‌کننده امور

دانشجویان ایرانی خارج از کشور عمل کرد و در بسیاری از پروژه‌های بزرگ اقتصادی داخلی شرکت نمود.

در اکتبر 1959 در یک جابجایی در کابینه به سمت وزارت کشاورزی ارتقاء یافت. او این وزارتخانه را نیز مجددا سازماندهی کرد و قبل از خروجش از کابینه در سپتامبر 1960، موفق به تصویب لایحه مهم تقسیم اراضی، که یکی از اولین گامها به سمت اصلاحات ارضی بود، شد. آموزگار اگرچه از نظر سیاستمداران کهنه‌کار، سیاستمداری نوپا تلقی می‌شد، روابط خوبی بین او و اقبال نخست‌وزیر، برقرار شد (که چنین رابطه‌ای با وزیر سابق کشاورزی وجود نداشت) و شهرت خوبی به‌عنوان مدیری کارآ داشت. او در کمیته اجرایی حزب دولتی ملّیون خدمت نمود.

آموزگار در سال 1960 به مهندسی بخش خصوصی بازگشت و به‌عنوان مهندس مشاور تا سال 1964 به کار اشتغال داشت. او هیئت ایرانی شرکت‌کننده در سازمان جهانی کار (ILO) در سال 1961 را رهبری کرد.

در سال 1964 به وزارت بهداری منصوب گردید. وزارت را از نوسازماندهی کرد و قسمت ماشین‌آلات بهداری را بنیان نهاد. در ژانویه 1965 در کنفرانس سازمان بهداشت جهانی در اروپا شرکت جست.

جمشید آموزگار حدودا 6 فوت قد و جثه‌ای متوسط دارد. او مردی ساکت، مؤدب و دارای شخصیتی پسندیده و خوش مشرب است. توانایی صحبت هوشیارانه و منطقی پیرامون تقریبا هر موضوعی را دارد.

وی و همسرش که زنی آلمانی‌الاصل اهل دانزیگ است و به انگلیسی صحبت می‌کند، فرزندی ندارند. آنها زیاد اجتماعی نیستند و معمولاً با هم می‌باشند و تعداد کمی دوست نزدیک دارند. آموزگار عضو و مشاور قانونی هیئت مدیران کلوپ تهران و عضو سازمان جهانی برادری شاخه تهران می‌باشد. وی سه برادر دارد:

جهانگیر که وزیر سابق کابینه بوده و هم‌اکنون به‌عنوان نماینده اقتصادی سفارت ایران در واشنگتن خدمت می‌کند، کورس، معاون وزارت مسکن و شهرسازی و هوشنگ که فارغ‌التحصیل انگلیس و کارمند بانک ملی است. جمشید آموزگار علاوه بر فارسی به زبان آلمانی و انگلیسی به روانی صحبت می‌کند.

آموزگار، جمشید - 18 تاریخ: 24 مارس 1966 - 4/1/45محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان از: سفارت آمریکا، تهران، 646 - Aبه وزارت امورخارجه، واشنگتن موضوع : سخنرانی آموزگار، وزیر دارایی، برای گروه دانشکده ملی جنگ به پیوست یادداشت گزارشی است در مورد بازدید آموزگار وزیر دارایی از گروه دانشکده ملی جنگ به تاریخ 20 مارس 1966.

سخنرانی نسبت به خطی که در هفته‌های اخیر توسط مقامات ایران از شاه به پایین به صورت مکرر دنبال شده بود، لحن وفادارانه‌ای داشت. مضمون اصلی این سخنرانی را می‌توان در این ضرب‌المثل قدیمی ایرانیان که اخیرا در مقاله‌ای در روزنامه پیغام امروز درج شده خلاصه نمود: «به هنگام دوستی از توقعات خود کم کن و برآنچه که می‌توانی ارائه دهی بیفزایی».

باتوجه به اینکه به دکتر آموزگار اطمینان داده شده بود که سخنرانی وی غیررسمی بوده و ضبط نخواهد

شد، مایه امتنان خواهد بود اگر تمامی خوانندگان به این محدودیت توجه داشته و از این سخنرانی وزیر دارایی مطلبی نقل قول نکنند.

برای سفیر رابرت اچ. هارلان رایزن امور اقتصادی سفارت ضمیمه: صورت مذاکرات، 20 مارس 1966 محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان تاریخ: 20 مارس 1966 - 29/12/44مکان: USAFOOM، تهران صورت مذاکرات ایران در درک متحدین خود (عمدتا به معنی سیاست کمک‌های ایالات متحده) موضوع : سخنرانی آموزگار، وزیر دارایی ایران، برای گروه دانشکده ملی جنگ درباره عدم توانایی دکتر جمشید آموزگار، وزیر دارایی ایران، در یک سخنرانی بلیغ ضبط نشده که در عصر 20 مارس 1966 در مقابل 37 نفر از بازدیدکنندگان دانشکده ملی جنگ صورت گرفت، اوضاع فعلی اقتصاد ایران را تشریح نمود. وی بر عدم توانایی ایران در درک متحدین خود، بخصوص سیاستهای ارائه مساعدتهای ایالات متحده بشدت تأکید نمود. به هنگام این کار، صادقانه اظهارات علنی و خصوصی شاه را در هفته‌های اخیر منعکس کرد.

وی سخنان خود را با تشبیه ایران به یک جزیره در خاورمیانه شروع کرد. در حالی که با همسایگان خود مشکلات معمولی دارد، با این وجود تنها می‌باشد.⁽¹⁾ممکن است مذهب مشترکی با همسایگان عرب داشته باشد، ولی آرزوهای آنان عمیقا متفاوت است. آنها اصولاً نسبت به همدیگر مظنون هستند. نسبت به افغانستان، ایران خصوصیات فکری و فرهنگی برتری دارد و افغانها دارای خصوصیات فکری و فرهنگی پایین‌تری هستند. اتحاد جماهیر شوروی، همسایه بزرگ شمالی، دارای یک سیستم دولتی می‌باشد که با سیستم ایران کاملاً ناسازگار است. ترکیه متحد ایران می‌باشد، اما ایران مجبور است برآنچه که ترکیه در ناتو به آن تسلیم می‌شود، نظارت دقیق داشته باشد. ترکها دائما دانشجویان ایرانی در آذربایجان (منطقه‌ای که زبان ترکی به‌طور گسترده رایج است) را اغوا می‌کنند و ایران مجبور است کاملاً مراقب اعمال ترکها در رابطه با دانشجویان ایرانی باشد. از نظر نژادی، ایران مخلوطی از تمام همسایگان خود می‌باشد. با این وجود شاید لازم باشد برای این ضریب هوشی، شکرگزاری کرد (و بنابراین، از تفوق خصوصیات فکری و فرهنگی.) آنها امور را به نحوی اداره کرده‌اند تا در طول هشت سال گذشته به نرخ رشد سریعی دست پیدا کنند و در طی سال اخیر (1344: 20 مارس 1965 تا 21 مارس 1966) رشد تولید ناخالص داخلی به بیش از 10 درصد رسیده است. وی گفت این رقم از طریق کالاهای مصرفی و تولیدی مورد ارزیابی قرار گرفت و با این وجود در هر کدام از روش‌های ارزیابی به رقم 10 درصد رسیدیم. وی اضافه کرد که رشد تولید ناخالص داخلی ایران در طی سه سال گذشته به 32 درصد رسیده است. (تذکر تهیه‌کننده: ما در مورد چگونگی رسیدن به این رقم، هیچ نظری نداریم.)

با اشاره به سیاست کمک‌های اقتصادی ایالات متحده، وی متذکر گردید که معیارهای اصلی امریکایی همواره برای ارائه این کمک‌ها ضروری بوده است. وی با آن مخالفتی نداشت و ارزش‌های اخلاقی و انسانی آن را تأیید نمود و قبول کرد که این کار با شیوه زندگی آمریکایی کاملاً سازگار است، اما سؤال نمود آیا بذل توجه بیش از حد به این معیارها منجر به ایجاد یک متحد قوی خواهد شد یا «نمایشی از دموکراسی» در خارج از ایالات متحده خواهد بود. وی با اشاره به هندوستان به عنوان یک نمونه گفت مشاهده کرده است که این کشور در سالهای اخیر نرخ رشد سالانه‌ای معادل 4 درصد داشته است در صورتی که نرخ رشد جمعیت آن سالانه حدود 5/2 درصد می‌باشد و بنابراین نرخ رشد سالیانه آن به ازای هر نفر برابر 5/1 درصد خواهد شد. درآمد سرانه هند حدود 60 دلار در سال می‌باشد و به این معنی است که درآمد سالانه برای هر نفر حدود 90 سنت افزایش یافته است. باتوجه به این نرخ چند سال طول خواهد کشید تا هند بتواند به درآمد سرانه حداقل 500 دلار برسد؟ این رقمی است که گفته می‌شود کشورهای در حال رشد را از کشورهای پیشرفته مجزا می‌کند. (این درآمد در مقایسه با 1500 دلار درآمد سرانه هر سال در اروپای غربی و 3500 دلار درآمد سرانه در ایالات متحده هیچ حساب می‌شود.) در ایران نرخ رشد به مراتب بیشتر بوده است و همان‌طور که اشاره شد در سالی که تازه به پایان رسید برابر 10 درصد بوده است و دولت ایران در نظر دارد این شتاب را حفظ نماید. بنابراین هرکسی می‌تواند تصور کند ایران مکان خوبی خواهد بود که می‌توان اطمینان داشت کمک‌های آمریکا در راههای تولیدی استفاده می‌شود (مکان خوبی برای به «نمایش گذاشتن دموکراسی»).

اما چه اتفاقی افتاد؟ چند سال پیش تمامی کمک‌های اعطایی ایالات متحده قطع گردید. در حال حاضر حتی وام جدیدی هم وجود ندارد. برای مدتی کالاهای 480 - ز س (کمک‌های فروش غله به کشورهای خارجی) با پرداخت ریال در اختیار ایران قرار می‌گرفت. هم‌اکنون این کار متوقف گردیده است و برای پرداخت آن دلار خواسته می‌شود. جانسون، رئیس جمهور آمریکا، در پیام خود تحت عنوان برنامه «غذا برای آزادی» به جای برنامه «غذا بر صلح»، برنامه جدیدی پیشنهاد نمود و در آن برتمایل ایالات متحده بر فروش هر چه سریعتر کالاهای کشاورزی براساس اصول تجاری اشاره کرد. اما ایالات متحده هنوز به ارائه مواد غذایی اضافه به کشورهایی نظیر هند ادامه می‌دهد. این کشورها حداقل تا این اواخر هیچ تلاش جدی برای افزایش محصولات کشاورزی خود انجام نداده‌اند بلکه به جای آن بر تولیدات صنعتی متمرکز شده‌اند و همواره به ایران پاسخ داده‌اند که «شما درآمدهای نفتی خود را دارید.» وزیر دارایی در ادامه گفت که ایران برای پذیرش این تغییرات آماده است، اما همچنان مصمم است شتاب رشد خود را حفظ نماید. با پذیرش این حقیقت که ایران نمی‌تواند برای همیشه به درآمدهای نفت متکی باشد، باید به سختی تلاش نماید تا سایر منابع خود را گسترش دهد و اقتصادی بسازد که بتواند مستقل از نفت باشد. با این حال هنگامی که به دنبال کمک اقتصادی هستیم، گفته می‌شود «شما درآمدهای نفتی خود را دارید.» اما هنگامی که در صدد افزایش این درآمدهای نفتی، که برای حفظ سرعت انجام کارهای عمرانی ضروری است، برمی‌آئیم، شرکت‌های نفتی غربی (آمریکایی، انگلیسی، آلمانی و سایرین) ظاهرا چنین ضرورتی را نمی‌پذیرند. آنها ظاهرا ترجیح می‌دهند. تولید را در سایر کشورهای خاورمیانه افزایش دهند، کشورهایی که جمعیت قابل توجهی نداشته و 95 - 90 درصد و شاید 99 درصد عایدات آنها صرف هزینه‌های جاری نظیر ماشین‌های بزرگتر و حرم‌سراهای گسترده‌تر می‌شود. برعکس

در ایران، یعنی کشوری که از تمام کشورهای خاورمیانه جمعیت بیشتری دارد، درآمدها برای اهداف توسعه اقتصادی صرف می‌گردند، امسال 75 درصد درآمد نفتی ایران مستقیما به سازمان برنامه می‌رود.

دکتر آموزگار گفت که این سیاست را درک نمی‌کند، سیاستی که از یک طرف به بهانه اینکه ایران درآمدهای خارجی خود را دارد (درآمدهای نفتی)، از ارائه هر نوع مساعدت مالی بیشتر خودداری می‌کند، اما از طرف دیگر احتیاج ایران را به افزایش این درآمدهای نفتی به هیچ‌وجه نمی‌پذیرد. وی گفت می‌داند که دولت ایالات متحده عنوان می‌کند هیچ رابطه‌ای با شرکت‌های نفتی ندارد و نمی‌تواند در مورد رفتارشان به آنها دستوری بدهد، اما اضافه کرد که باید کلمه‌ای جادویی وجود داشته باشد تا دولت بتواند گاهی برای شرکت‌ها زمزمه نماید، زیرا متوجه شده که در سایر کشورهای تولیدکننده نفت افزایش ناگهانی و سریعی در تولید نفت صورت گرفته است که به نظر می‌رسد به نحوی ناشی از تمایلات دولت ایالات متحده باشد.

دکتر آموزگار گفت طی چند سال گذشته، مشکل ایران با ورود عنصر جدید پیچیده‌تر شده است. تا حدود دو سال قبل وی می‌توانست بگوید مشکلات ایران صرفا اقتصادی هستند. حال وی باید بگوید که مشکلات هم اقتصادی و هم دفاعی می‌باشند، زیرا با ساخت تجهیزات توزیع نفت خام در جزیره خارک (یک طرح 250 میلیون دلاری که نیمی از هزینه آن را ایران تقبل کرده است)، ایران یکی از بهترین تجهیزات را در جهان دارد، تجهیزاتی که آسیب‌پذیرترین هم می‌باشند. تجهیزاتی که در حال حاضر ایران در دفاع از آن کاملاً ناتوان است. یک هواپیما می‌تواند جزیره را بمباران کند و تهران تا پس از انجام این کار را از آن مطلع نخواهد شد. یک قایق با چند بسته دینامیت می‌تواند به این تجهیزات نزدیک شود و هیچ ترسی از دستگیری نداشته باشد، زیرا در حال حاضر هیچ ترتیبات پدافندی در اطراف آن مستقر نشده است.

تا این اواخر دوستان آمریکایی ایران از فهمیدن این که تهدیدی یا خطری متوجه (خارک - م) است امتناع می‌ورزیدند، اما اخیرا شاه به وی گفته است که آمریکائیها هم‌اکنون پذیرفته‌اند که چنین خطری وجود دارد و به نظر می‌رسد ایران اجازه خواهد داشت پولهای خود را برای خرید تجهیزات دفاعی مورد نیاز خود مورد استفاده قرار دهد. این موضوع نیز به مقدار زیادی مشکلات وی را به عنوان وزیر دارایی افزایش می‌دهد.

دکتر آموزگار در ادامه گفت ایران از تجربه پاکستان در تابستان گذشته و به هنگام مناقشه هند و پاکستان بسیار متعجب شده است. این مسئله برای پاکستان تجربه تلخی بود که مشاهده کند علیرغم اتحاد با دو گروه مختلف به هنگام بروز مناقشات منطقه‌ای، چنین اتحادی هیچ ارزشی ندارد و این در حالی بود که طرف دیگر این مناقشه به اصطلاح یک کشور «بی‌طرف» بود که برای پیوستن به چنین اتحادیه‌هایی تمایل نداشت. تمامی این جریانات به سادگی نشانگر ضرورت نیاز ایران به تأمین دفاع از خود در مناقشات منطقه‌ای می‌باشد. وزیر دارایی می‌گوید با چنین فشارهای اضافه‌ای بر اقتصاد ایران، اگر قرار باشد هیچ مساعدت مالی دریافت نکند، این کشور ناچار شد جستجو برای یافتن اقلام ارزانتر را شروع نماید، حتی اگر این اقلام از نظر کیفیت به‌طور قابل ملاحظه‌ای نامرغوب باشند. چطور می‌توان در ازای هر تراکتور مسی فرگوسن، مبلغ 5000 دلار نقد پرداخت نمود در حالی که می‌توان 15000 تراکتور رومانیانی را به قیمت 1500 دلار برای هرکدام با یک وام هفت ساله به نرخ بهره 5/2 درصد خریداری

نمود؟ وی گفت چنین پیشنهادی توسط دولت رومانی ارائه شده است. این تراکتورها از طرف رومانی و با تأمین مالی شوروی برای فروش به چین کمونیست تولید شده بود، ولی معامله آن برهم خورده و تراکتورها هم‌اکنون آماده می‌باشند. دکتر آموزگار در ادامه سوالات صریح خود پرسید علیرغم این که می‌داند تراکتورهای رومانیایی به خوبی تراکتورهای به جای یک تراکتور ولی آیا وی به‌عنوان وزیر دارایی می‌تواند از تأیید خرید سه تراکتور آمریکایی نیستند، آن هم با وامهای کم بهره‌خودداری نماید؟ وی گفت ایران به واسطه سیاست‌های غربی، بخصوص سیاست ایالات متحده، به صورت غیرمستقیم مجبور شده است در این زمینه به سمت شرق تغییر جهت دهد. همین ملاحظات در مورد کارخانه ذوب آهن نیز مدنظر قرار گرفتند. وی گفت می‌تواند از جانب دولت ایران و به عقیده خودش از جانب شاه اعلام نماید که آنها (شاه و دولت - م) برای ساخت کارخانه ذوب‌آهن با اکراه به اتحاد جماهیر شوروی روی آورده‌اند. این کار فقط در زمانی صورت گرفت که آمریکائیها، فرانسویها، آلمانیها و سایر غربی‌ها، هر سال علاقه ایران به داشتن یک کارخانه ذوب‌آهن را سرکوب کردند.

دکتر آموزگار در ادامه ادعا کرد که ایران برای اجرای برنامه‌ای عمرانی اقتصادی خود چندین راه جایگزین را پیش‌رو دارد. وی تذکر داد که دولت وی در حقیقت برای سال آتی با شرایط بودجه‌ای سختی مواجه می‌باشد. چنین شرایطی شامل وام 180 میلیون دلاری (توضیح: عملاً 190 میلیون دلاری) برای تأسیسات نفتی فلات قاره ایران که بهار گذشته گرفته شد، نمی‌باشد. این (تأسیسات - م) در سالی که اخیرا خاتمه یافت با شرایط ناگواری مواجه بوده‌اند. یکی راههای جبرانی، کاهش هزینه‌های دولت است. وی از نقطه‌نظر نظام بودجه‌ای سعی کرده است شدیدترین نظم را به کار ببرد. در بودجه سال 1945 به جز مسائل دفاعی، فقط سه درصد افزایش در بودجه عملیاتی دولت وجود داشته است. برای امور دفاعی، افزایش 60 میلیون دلار (توضیح: 21 درصد بیش از سال 1944) اجتناب‌ناپذیر بوده است. بنابراین در این مورد، محل چندانی برای سخت گرفتن به منظور صرفه‌جویی وجود ندارد. تنها محل در بودجه‌های عمرانی می‌باشد و ایران مصمم است سرعت برنامه‌های عمرانی را حفظ نماید. راه دوم عبارتست از افزودن بردرآمدهای نفتی، اشاره به این مطلب وی را به مسئله افزایش درآمدهای نفتی برگرداند، که به نظر می‌رسد به نحو روزافزونی برای پیشرفت آتی ایران حیاتی می‌باشد. آموزگار احتمال قرض گرفتن سرمایه توسط ایران از سایر منابع را به‌طور جدی منتفی دانست.

دکتر آموزگار با لحنی نسبتا مزاج‌گونه، اما حاکی از احساسات قابل ملاحظه‌ای، مساعدت‌های فنی گسترده‌ای را که ایران در اختیار ایالات متحده قرار داده است، تشریح نمود. وی گزارش داد که در حال حاضر تعدادی در حدود یک هزار نفر از پزشکان ایرانی که اکثر آنها تحصیلات مقدماتی خود را در آموزشگاههای ایران گذرانده‌اند، در آمریکا مشغول طبابت می‌باشند. وی گفت ایجاد چنین شرایطی مستلزم دهها هزار دلار سرمایه‌گذاری می‌باشد.

دکتر آموزگار وزیر دارایی ایران در فاصله زمانی سؤال و جواب، در پاسخ به سؤالی درباره نقش بخش خصوصی، به‌طور مفصل درباره تأکیدی که دولتش بر بخش خصوصی دارد صحبت کرد. وی گفت منظورش این نیست که اظهارات خود را نادیده گرفته است و افزود که منظور وی در مورد 10 درصد رشد تولید ناخالص داخلی و رشد بیشتر و کار بیشتر به این معنی نیست که چنین کاری توسط دولت به اجرا درخواهد آمد و در بخش دولتی پیاده خواهد شد. وی سپس مالیاتهای تشویق‌کننده را یادآوری نمود. وی

در مورد این مالیاتها که هم‌اکنون در مورد سرمایه‌گذاریهای بخش خصوصی اعمال می‌شود، به تشریح عوامل تشویق‌کننده مطلوبتری که در قانون مالیاتی وجود دارد، پرداخت و گفت که چنین قانونی را چند هفته قبل تقدیم مجلس کرده است.

دکتر آموزگار در حین سخنرانی خود چندین بار با صدای بلند خندید. وی ادعا کرد که ایران به نقطه جهش اقتصادی رسیده است و اقتصاد ایران همچون یک هواپیمای جت می‌باشد که به انتهای باند پرواز رسیده است و بایستی یا پرواز کند و یا سرنگون شود.

آموزگار، جمشید - 19 تاریخ: 12 ژوئن 1966 - 22/3/45خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان از: چارلز ان. راسیاس، دبیر دوم سفارت به: بایگانی بیوگرافی‌ها موضوع : جمشید آموزگار و انجمن فارغ‌التحصیلان دانشگاههای آمریکا اردشیر مولوی، مهندس پتروشیمی جوان مؤسسه تحقیقاتی شرکت ملی نفت ایران در دانشگاه تهران و عضو فعال حزب مردم، اخیرا به نقل از کورش آموزگار برادر جمشید آموزگار گفت که برادرش خود به فکر تغییر نام این انجمن (AGAU) به نامی گسترده‌تر که فارغ‌التحصیلان مؤسسات غیرآمریکایی را نیز در برگیرد، افتاده است. شاه این موضوع را به جمشید پیشنهاد نکرده بود. عملاً آموزگار می‌خواهد خودش را نزدیک به آمریکائیان نشان ندهد و این احساس می‌شود که شاه چندی قبل به وی فهمانده بود که واقعا سیاست مستقلانه‌تری از آمریکا را دنبال نماید. بنابراین تغییر نام انجام (AGAU) اشاره‌ای برای توجه دادن به عدم وابستگی به آمریکائیان است. در جلسه‌ای که جمشید پیشنهاد تغییر نام انجمن را نمود، با چنان تکبر و نخوتی برخورد کرد که تعدادی از حضار با تعجب غیرقابل باوری گفتند که آیا جمشید واقعا در آمریکا تحصیل نموده، برای این که به نظر می‌رسد رفتار دموکراتیک و مناسب را فراموش کرده است.

مولوی گفت تا جایی که او می‌داند AGAU هنوز به همان صورت هست و شکل یا نامش تغییر نیافته است.

او گفت که بیشتر اعضا از جمله خودش با تغییر نام مخالفند.بخش سیاسی: چارلز ان. راسیاس آموزگار، جمشید - 20 تاریخ: 1 اکتبر 1966 - 9/7/45خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان از: منبع کنترل شده آمریکایی (CAS)به: رئیس بخش اقتصادی موضوع : قبول این مطلب توسط شاه که آموزگار، وزیر دارایی به مسائل مربوط به اختصاص بودجه دفاعی نیز بپردازد مطالب زیر جهت اطلاع شما و هرگونه استفاده‌ای که مایلید در محدوده امنیتی تعیین شده از آن به عمل آورید، می‌باشد. هر گزارشی از این اطلاعات باید کنترل «غیرقابل رؤیت برای بیگانگان» را داشته باشد، ولی نیازی به ذکر CAS به عنوان منبع نیست.

1- طی ملاقات با مسئولان بانک مرکزی در اواخر سپتامبر 1966، شاه با تمجید از عملکرد جمشید آموزگار، وزیر دارایی گفت که وی مخصوصا باید به خاطر نحوه اداره امور مربوط به تخصیص بودجه دفاعی مورد تمجید قرار گیرد. شاه گفت که برای اولین بار در سالهای اخیر، وزارت دارایی منابع مورد نیاز

را به موقع در اختیار وزارت جنگ قرار داده و در واقع این وزارت جنگ است که به خزانه دولت مقروض است.

2- (اظهارنظر: رئیس بانک مرکزی خداداد فرمانفرمائیان در تاریخ 28 سپتامبر اعلام نمود که آموزگار با مسائل مربوط به بودجه وزارت دفاع آنچنان برخورد مؤثری دارد که در حال حاضر خزانه دولت در مورد بخش غیرنظامی دولت 3 میلیارد تومان دیون معوقه دارد (400 میلیون دلار). در نتیجه پروژه‌های عمرانی با کندی پیشرفت کرده و پیمانکاران دولتی نیز دیگر صبر و حوصله‌ای ندارند.) بخش سیاسی آموزگار، جمشید - 21 یادداشت برای بایگانی خیلی محرمانه از: بخش سیاسی - چارلز ان. راسیاس 4 ژانویه 1967 - 14/10/45 موضوع: جمشید آموزگار، وزیر دارایی شاهرخ فیروز یک تاجر، هتلدار و غیره، سه‌شنبه گذشته (31 دسامبر) به من گفت که شنیده به جمشید آموزگار تفهیم شده است که وی یک مقرری 25000 ریالی از جانب سرمایه‌گذاریهای لاجوردی دریافت می‌نماید. همچنین مشهور است که وی مقرری کمتری (10 - 15 هزار ریال) نیز از جانب جعفر شریف‌امامی، رئیس مجلس سنا، دریافت می‌کند.

فیروز که نشان می‌داد به قابلیتهای بالای آموزگار احترام می‌گذارد، گفت اگر چنین گزارشی صحیح باشد، نمی‌تواند درک کند که آموزگار چگونه چنین اشتباهی را مرتکب شده است. وی گفت بدون تردید وزارت دارایی به همراه وزارتخانه‌های آموزش و پرورش و دادگستری از بدترین عملکرد و فاسدترین محیط برخوردار می‌باشند و اقدامات آموزگار برای تجدید بنای آن می‌بایستی قهرمانانه بوده باشد. هر نوع اشاره‌ای به فساد در مورد آموزگار که سعی می‌کند وزیر پر انرژی و اصلاح‌طلبی قلمداد شود، منجر به خرابی و نابودی سیاسی وی می‌گردد. منابع فیروز همچنین گزارش می‌دهند که اگر آموزگار برکنار شود، به احتمال زیاد توسط علی‌نقی عالیخانی، وزیر اقتصاد فعلی جایگزین خواهد شد. این منابع همچنین خاطرنشان می‌کنند که وزارت اقتصاد بار دیگر به هم خواهد ریخت.

فیروز در مورد این که عبدالرضا انصاری از وزارت کشور برکنار و وزیر دارایی شود، اظهار تردید نمود.

آموزگار، جمشید - 22 یادداشت برای بایگانی خیلی محرمانه صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: جمشید آموزگار، وزیر دارایی، دکتر الیزابت ک. هرتز زمان: 31 ژانویه 1967 - 11/11/45 مکان: اقامتگاه سفارت اطریش موضوع: اوضاع مالی ایران به هنگام صرف نهار در اقامتگاه سفارت اطریش، خانم هرتز و زیر دارایی ایران به‌طور اتفاقی در پشت میز کوچکی قرار گرفتند. تا زمانی که سایر افراد پشت میز آنجا را ترک کردند، صحبتها بی‌ربط و بی‌استفاده

بودند، ولی پس از آن آموزگار برای مدتی بیش از نیم ساعت با خانم هرتز باقی ماند و مطالب زیادی رد و بدل شد که خانم هرتز فقط نکات زیر را به یاد دارد:

وزیر دارایی گفت اوضاع مالی ایران بشدت مخاطره‌آمیز می‌باشد. وی سعی کرد که قبل از مسافرت شاه به اطریش این مطلب را به وی بگوید و شاه اظهار تعجب نمود و اظهار تمایل کرد تا پس از مراجعت به صورت مفصل‌تری در این باره گفتگو نمایند. اما آموزگار گفت تمامی اهمیت صحبت وی (برای شاه - م) هنوز مشخص نشده است و علت اصلی آن این است که هویدا نخست‌وزیر ایران دائما به شاه می‌گوید همه چیز مرتب است.

آنچه که منصور در پاییز 1964 انجام داد با توجه به نقطه‌نظرات اقتصادی بود نه با در نظر گرفتن امور سیاسی و روانشناسی. آموزگار گفت، اما از طرف دیگر ممکن است آنچه که هویدا هم‌اکنون انجام می‌دهد در کوتاه مدت سیاستمدارانه و روانشناسانه به نظر آید، ولی از نظر اقتصادی هیچ موضوعیتی ندارد، هویدا تسلیم هر کسی شده است و هرگز به دولت اجازه انتخاب نداده است. دولت خصوصا با این حقیقت مواجه نشده است که یک کشور نمی‌تواند تورم نداشته باشد، رکود نداشته باشد، مالیاتهای بیشتری نگیرد و با این حال بودجه نظامی رو به افزایشی داشته باشد.

آموزگار گفت در طی سالهایی که از مرگ منصور می‌گذرد، وضعیت مالی ایران اساسا دوام آورده است که علت آن موفقیت‌های حاصل از ثروت بادآورده می‌باشد. مرحله اول تنها محصول چنین ثروت بادآورده‌ای بود. آنچه که خصوصا مایه نگرانی آموزگار شده این است که وی ترتیبی داده است تا درآمدهای مالیاتی را 58 درصد افزایش دهد، زیرا وی متوجه صورت حساب‌های نادرست و پرداخت‌های غیرقانونی دیگر شده است، اما از وی انتظار می‌رود همان عملکرد را برای سال آتی داشته باشد، کاری که آموزگار می‌گوید کاملاً غیرممکن است. آموزگار در ارتباط با موافقت‌نامه اخیر کنسرسیوم که خانم هرتز آن را یک ثروت بادآورده دیگر خواند، گفت که این کار بشدت بی‌فایده است. وی گفت منطقه صرف‌نظر شده ارزش کمی دارد و فقط تصور می‌شود تولید واقعی از 12 به 5/12 درصد افزایش یابد ولی این که ایران قادر باشد نفت خام حاصل از کنسرسیوم را بفروشد، قویا مورد تردید است.

در ارتباط با این مسئله آموزگار گفت واقعا مضحک است اگر شخصی فکر کند ایران در شرایطی که مجاز نیست به مشتریان کنسرسیوم یا روسیه نفت بفروشد، بتواند دو میلیون تن نفت خام را به فروش برساند. وی گفت عالیخانی، وزیر اقتصاد ملی، از روی ناامیدی «فرق خود را شکافته» زیرا نتوانسته است برای بیش از 200 هزار و یا حداکثر 300 هزار تن نفت مشتری جلب نماید.

آموزگار مطالب بیشتری گفته بود ولی خانم هرتز بیش از این به خاطر نمی‌آورد. وی گفت چندین بار می‌خواست به سایر میهمانان ملحق شود، ولی آموزگار وی را نگهداشته و اظهار داشته که مطالبش تمام نشده است. آموزگار تا حدی در مورد گرفتن مالیات توضیح داده است. ولی خانم هرتز نتوانسته مطلب را درک نماید. نتیجه سخن آنکه وی گفت حدس می‌زند ظرف یک سال و نیم آینده و احتمالاً زودتر، یک بحران مالی در ایران بروز خواهد کرد. وی به‌گونه‌ای صحبت می‌کرد و قصد داشت مطالب خود را منتقل کند که خانم هرتز آن مکالمه را مانند «جریان آبی از یک سوراخ در سد» توصیف نمود. البته باید افزود که مکالمه صددرصد خودجوش نبوده است، زیرا خانم هرتز دوست دارد در مورد ملاحظات حرفه‌ای مردم سؤالاتی بکند و قبلاً نیز به هنگام صرف نهار مسائل متعددی در مورد امور اقتصادی از آموزگار پرسیده

بود. آموزگار احتمالاً تصور کرده است که خانم هرتز فرد مطلعی درباره این موضوع می‌باشد. به مجرد این که آموزگار سخنان خود را در مواردی که فوقا گزارش شد به اتمام رساند، به اتفاق خانم آموزگار میهمانی را ترک کردند.

آموزگار، جمشید - 23 خیلی محرمانه صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: جمشید آموزگار، وزیر دارایی جان. آرمیتاژ، رایزن سفارت مکان و زمان: منزل ابونصر عضد، 14 دسامبر 1968 - 23/9/47 موضوع: عبدالرضا انصاری، وزیر کشور سابق آموزگار می‌گفت که مشکلات انصاری از اکراه یا قصور او در عزل تعدادی از منصوبینش، منجمله چند مقام پایین‌تر از استاندار، که نامشان در لیست اخراجی‌ها آمده بود، ناشی شده است. آموزگار اظهار می‌کرد که شاه از مجاری امنیتی خودش گزارشاتی مبنی بر خطاهای اداری تعدادی از این مقامات دریافت کرده و انصاری را نیز در جریان نارضایتی خودش از عدم شایستگی این مقامات گذاشته بود. گویا انصاری تا مدت زیادی هنوز به کار آنان نپرداخته بود. آموزگار اشاره کرد که در رساندن خبر اکراه انصاری در عزل این مقامات به شاه، هویدا نقشی داشته است. تعدادی از منصوبین انصاری مشخصا بد هستند، آموزگار (مثل دیگران) به استاندار کرمان، هوشنگ انصاری، که دوست نزدیک انصاری شناخته می‌شود، اشاره و اظهار نظری نیز در مورد ادیب محمدی، معاون پارلمانی وزارتخانه کرد.

آموزگار شک داشت که علت اصلی عزل انصاری انتصابات او (و اختلافاتش با خسروانی در زمینه انتخابات) باشد. او می‌گفت که خلیل طالقانی، مهدی پیراسته (سفیر ایران در بلژیک که فعلاً در تهران به سر می‌برد) و انصاری در منزل طالقانی جمع شده و به این نتیجه رسیده بودند که مسائلی در درون حکومت جریان دارد که ممکن است به تغییر نخست‌وزیر بی‌انجامد و در مورد چگونگی اقدامشان در این قضیه به توافق رسیده بودند.

آموزگار بدون تأکید خاصی از هر سه، به‌عنوان نامزد نخست‌وزیری نام برد. او فکر می‌کرد که این گفتگوها مطمئنا به گوش هویدا رسیده و بدون شک عکس‌العمل او در این مورد عامل مهمی در عزل انصاری بوده است. آموزگار آنچه را که ما از مجاری دیگر شنیده‌ایم، یعنی این که هنوز هیچ پستی برای انصاری در نظر گرفته نشده و این گمان که عدم حمایت از انصاری با گستردگی کنونی حملات دشمنانش علیه وی قوت گرفته است، را تأیید کرد. آموزگار نسبت به شرافت انصاری اظهار اطمینان کرد و گفت که احتمال نمی‌دهد هیچ اتهام جدی به او بچسبد. خود وی چندبار از انصاری خواسته است که اجازه ملاقات با شاه را بگیرد و در مورد خودش با صراحت با وی صحبت کند. انصاری از زمان عزل، بیشتر اوقات خود را در رامسر گذرانده است. آموزگار نسبت به اینکه انصاری خواهد توانست خود را، حداقل در محدوده سیاسی، جمع‌وجور کند خوشبین است و عقیده دارد که او از بسیاری از اعضای فعلی کابینه تواناتر است.

آموزگار فکر می‌کرد که برای آمریکائیان تماس با انصاری در این موقعیت بحرانی مفید نیست. من از وی خواستم سلام و بهترین درودهای ما را به انصاری ابلاغ کند.

آموزگار، جمشید - 24 خیلی محرمانه صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: جمشید آموزگار، وزیر دارایی جان ا. آرمیتاژ، رایزن سفارت مکان و زمان: محل اقامت ابونصر عضد، 14 دسامبر 1968 - 23/9/47 موضوع: وضعیت مالی ایران آموزگار در یک بحث طولانی، مطالب قابل توجهی در مورد وضعیت اقتصاد ایران ایراد نمود. وی احساس می‌کند که وضعیت ذخایر خارجی ایران به شدت روبه وخامت می‌گذارد و دولت نسبت به تعدیل و به حداقل رساندن اثرات «این بحران» هیچ چاره‌ای نیندیشیده است. وی از این گرایش ابراز تأسف نمود که طرحهای اقتصادی را بدون در نظر گرفتن منبع درآمدی برای هزینه‌های غیر مترقبه و پیش‌بینی نشده اجرا می‌کنند و سپس تمامی بار این کار را بر اقداماتی به منظور کسب درآمدهای نفتی بیشتر (که خود وی مجبور است کسب کند) تحمیل می‌نمایند. وی تصور می‌کند ایده نرخ رشد 10 تا 11 درصد چیزی به مثابه آزمایشی برای دولت می‌باشد. دولت نیز شاه را با چنین ایده‌ای تحت تأثیر قرار داده است. وی متذکر شد که در هر صورت مسئله اصلی بر سر دقت اندازه‌گیری رشد است و به ویژه عدم توانایی برای تعیین رقم مناسب معرف افزایش مصرف در روستاها که دو سوم جمعیت را دارند. آموزگار گفت وی و عالیخانی، وزیر اقتصاد، به هنگام بحث درباره این موضوع اختلافات متعددی با یکدیگر دارند. آموزگار معتقد است که باید جریان پول داخلی به سمت بخش خصوصی و بخصوص سازمانهای تحت مالکیت دولت نسبت به گذشته بیشتر کنترل شود و اعمال محدودیت بر واردات کالاهای مصرفی یک نیاز حتمی است. وی یادآوری نمود که از رابطه بین واردات این کالاها و تلاش دولت برای حفظ سطح قیمت‌ها آگاه است، ولی فکر نمی‌کند روند اخیر قابل حفظ باشد.

وی تصور می‌کند درک شاه از حقایق اقتصادی زندگی، تحت تأثیر عدم اطلاع کامل در مورد راههای عملی اقتصادی که در مقابل دارد می‌باشد و حتی آماده است تا برای خریدهای خارجی خود به مقدار ریالهای موجود به دنبال تضمینهایی باشد. وی به شاه پیشنهاد کرده است تا افزایش قابل ملاحظه‌ای بر مالیات افرادی که برای تجارت شخصی و یا تفریحی به خارج می‌روند، صورت گیرد (وی گفت هویدا مخالفت کرده است، زیرا وی از «عدم افزایش قیمتها» یک بت ساخته است و با آنهایی که با چنین افزایشی مخالفند رابطه برقرار کرده است). آموزگار گفت شاه به لزوم پرهیز از افزایش قیمت‌ها اشاره کرد، ولی او (آموزگار - م) تفاوت بین «مالیات» بر موارد رفاهی نظیر مسافرت به خارج و افزایش ناخوشایند قیمت نفت و بنزیک (که در سال 1964 توسط دولت منصور ارائه شد) که مستقیما بر هر خانواده‌ای منجمله خانواده‌های بسیار کم درآمد اثر می‌گذارد، توضیح داد. وی بر لزوم یک بودجه محدود برای سال 1948 و ضرورت ارزیابی هزینه‌های خارجی (وی وانمود کرد که به هزینه‌های نظامی اشاره کرده است) تأکید نمود. آموزگار این عقیده را توضیح داد که هویدا (که به عقیده وی ابتدایی‌ترین برداشتها را نسبت به مسائل اقتصادی و مالی دارد) به سبک معمول خود و با کمک افراد حقه‌باز سعی دارد با این شرایط مقابله نماید.

وی سمیعی را که هم‌اکنون مسئول هزینه‌های «طرح» می‌باشد در مقابل فرمانفرمائیان دستیار قدیمی خود که فعلاً مسئول مدیریت مالی می‌باشد، قرار داده است. آموزگار گفت به شاه اصرار کرده است که باید هر چه سریعتر کاری انجام شود و اضافه کرده است که نمی‌خواهد در مورد پنهان کردن فوریت نیاز به یک

اقدام علاج‌بخش از شاه سلب مسئولیت نماید. طبق اظهارات آموزگار، به نظر رسیده که شاه به طور کلی کمی عقب نشسته، ولی تحت تأثیر بعضی از نکاتی که آموزگار اظهار کرده، قرار نگرفته است. شاه گفته است به مجرد بازگشت، از نخست‌وزیر خواهد خواست کل مسئله را مورد بررسی قرار دهد.

آموزگار، جمشید - 25 تاریخ: 10 آوریل 1969 (عصر) - 21/1/48 خیلی محرمانه مکان: خانه سیروس فرمانفرمائیان صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: آقای جمشید آموزگار، وزیر دارایی جان ا. آرمیتاژ، رایزن سیاسی سفارت موضوع : لیست سیا آموزگار گمان می‌کرد عنصری از فراماسونها در کار فاش ساختن لیست سیا (CIA) دست داشته است.

وی گفت که چندی پیش از او خواسته شده بود به آنها ملحق شود، اما چون نفع ویژه‌ای در این امر نمی‌دیده، امتناع ورزیده بود.

وی خاطرنشان کرد که زاهدی، وزیر امورخارجه، تا حد زیادی از علنی شدن لیست مزبور، مضطرب است و آن را عملی غیرمسئولانه و بدخواهانه می‌داند. زاهدی ظاهرا کوشش‌هایی را که برای کشف منشاء این قضیه صورت می‌گیرد، تشویق می‌کند.

آموزگار گفت که نکته جالب نامهایی است که در هیچ یک از دو لیست (فراماسون یا سیا) نیستند.

آشکارا منظور وی علم بود و صراحتا نظر خود را چنین گفت که علم با مشاهده تضعیف موقعیت هویدا و اطمینان کمتر نسبت به مقام خویش در دربار، برای کسب مقام نخست‌وزیری می‌کوشد. وی مستقیما این نتیجه را نگرفت که مقام درباری علم ممکن است ترکیبی از موقعیت و نفوذی باشد که غالبا با بلندپروازیهای او همساز است، اما براین امر پا می‌فشرد که علم خواهان مقام نخست‌وزیری است. (از آنجایی که از آموزگار آشکارا به‌عنوان نامزد نخست‌وزیری نامبرده شده است، ممکن است که وی هر شخص واقعا با نفوذی را رقیبی برای خود ببیند.) آموزگار، جمشید - 26 تاریخ: 10 آوریل 1969 (عصر) - 21/1/48خیلی محرمانه مکان : منزل سیروس فرمانفرمائیان صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: جمشید آموزگار، وزیر دارایی آقای جان ا. آرمیتاژ، رایزن سیاسی سفارت آمریکا موضوع : کمبود گوشت آموزگار گفت کمبود گوشت قیمت واقعی گوشت را افزایش داده است. وی تصمیم هویدا را در مورد پایین نگهداشتن قیمت گوشت بدون در نظر گرفتن ملاحظات اقتصادی مورد انتقاد قرار داد، زیرا حدس می‌زند که گوشت وارد بازار سیاه خواهد شد. وی گفت مبلغ 78 ریال برای هر کیلو گوشت رقم مناسبی برای روانه کردن گوشت کافی به بازار نیست. گوشت وارداتی از ترکیه به قیمت 84 (یا 86) ریال تمام

می‌شود و بندرت می‌توان آن را به توزیع‌کنندگان فروخت تا به قیمت 78 ریال بفروشند. قیمت واقعی جاری حدود 100 تا 110 ریال می‌باشد و وی توصیه کرده است این قیمت مورد تأیید رسمی قرار گیرد تا بدین ترتیب تأمین گوشت به صورت دائم تضمین گردد.

آموزگار، جمشید - 27 بیوگرافی جمشید آموزگار از : آقای آرمیتاژ27 اوت 1969 - 5/6/48 جمشید آموزگار از سال 1965 در کابینه و از سال 1964 وزیر دارایی بوده است. وی که تحصیلات امریکایی دارد و محصول اصل چهار (اعطای بورس فرهنگی برنامه اصل چهار ترومن - م) می‌باشد، معمولاً به‌عنوان یکی از طرفداران امریکا قلمداد می‌شود، ولی دقیق‌تر است که گفته شود وی شدیدا جاه‌طلب (غالبا از وی به‌عنوان نخست‌وزیر احتمالی بعدی یاد می‌شود) بوده و اقدامات وی در دولت همواره به سود ما نبوده است. وی و همسرش گاهی با خانواده مایر بریج بازی می‌کنند و آموزگار در صورتی که از وی درخواست‌شود، هیچ اکراهی از ملاقات با سفیر امریکا ندارد. با این وجود از نقطه‌نظر سنت قدیمی سیاسی ایران از این‌که به‌عنوان «فرد (تحت کنترل) آمریکا» قلمداد گردد، حساس می‌باشد.

وی دیدگاههای استوار و محکمی داشته و غالبا در مورد مسائل اقتصادی صریح صحبت می‌کند. وی که مجبور است برای برنامه‌های جاه‌طلبانه دیگران پول تهیه کند، برخلاف افرادی که سرشار از خوشبینی نسبت به دورنمای اقتصادی ایران هستند، فردی است که در ارائه یک دیدگاه بدبینانه از دورنمای اقتصادی ایران به ما کمک می‌کند. وی به‌عنوان یکی از اعضای اوپک و وزیر دارایی، به خوبی از مذاکرات نفتی با کنسرسیوم اطلاع دارد و در مواردی برای انتقال ملاحظات واقع‌گرایانه در مورد این مذاکرات به شاه به سفیر امریکا کمک کرده است. همچنین مشهور است که وی به‌طور کلی به صورت نسبتا دوستانه‌ای با شاه صحبت می‌کند.

آموزگار، جمشید - 28 جمشید آموزگار - وزیر داراییخیلی محرمانه آموزگار فرزند سناتور سابق حبیب‌اللّه آموزگار، در سال 1933 در تهران متولد گردید. آموزگار تحصیلات آمریکایی دارد و در رشته مهندسی بهداشت عمومی لیسانس و در رشته مهندسی بهداشت فوق‌لیسانس خود را از دانشگاه کرنل اخذ نمود و در سال 1949 دکترای مهندسی هیدرولیک را از دانشگاه واشنگتن دریافت کرد.

وی در سال 1952 به ایران بازگشت و چند سال در استخدام برنامه اصل چهار ایالات متحده بود. در سال 1955 در وزارت بهداری معاون وزیر گردید. آموزگار به هنگام تصدی معاونت وزارتخانه عضو هیئت‌های اعزامی برای پیمان بغداد و سازمان بهداشت جهانی بود.

آموزگار در سال 1958 به سمت وزیر کار منصوب شد. وی در هنگام تصدی وزارت کار، شروع به درگیر کردن خود در سایر فعالیت‌ها نمود. وی متخصص اقتصادی ایران در مسئله پیمان بغداد، مدیر طرح خانه‌سازی دولتی، هماهنگ‌کننده امور دانشجویان خارج از کشور بوده و همچنین در چند طرح بزرگ

اقتصادی داخلی دست دارد.

در سال 1959 آموزگار به وزارت کشاورزی منصوب گردید و به هنگام اشتغال به این کار وزارتخانه را تجدید سازمان داده و موفق شد قبل از خروجش از هیئت دولت در سپتامبر 1960 لایحه مهم تقسیم اراضی (یکی از اولین گامها به سمت اصلاحات ارضی) را به تصویب برساند.

آموزگار در سال 1960 به شغل مهندسی در بخش خصوصی برگشت و تا سال 1964 به‌عنوان مهندس مشاور کار کرد. وی در مارس 1964 به سمت وزیر بهداری منصوب گردید و وزارتخانه را تجدید سازمان کرد و سپاه بهداشت را تأسیس نمود. در مه 1965 آموزگار به امیرعباس هویدا، که نخست‌وزیر شد، به سمت وزیر دارایی منصوب گردید. هر دو نفر آنها یعنی آموزگار و هویدا از سال 1965 تاکنون مناصب خود را حفظ کرده‌اند. آموزگار به‌عنوان وزیر دارایی مسئول کسب و تأمین درآمدهای دولتی می‌باشد و در اکثر طرحها و مذاکرات مالی درگیر است. وی همچنین سرپرستی نهادی را به عهده دارد که شاید غامض‌ترین پیچیدگی‌های بروکراتیک در دولت ایران در آنجا قرار گرفته باشد، اما توانسته است در تنظیم سازمان وزارتخانه موفقیت‌هایی کسب نماید.

آموزگار همواره به‌عنوان یکی از نخست‌وزیران احتمالی ایران مطرح بوده است و در واقع عده‌ای تصور می‌کنند وی بعد از هویدا نخست‌وزیر خواهد شد. موفقیت آموزگار در مذاکرات نفتی فوریه 1971، اگرچه وی مراقب بود تا تمامی اعتبار را به شاه اختصاص دهد، ولی یقینا در کسب چنین اشتهاری به وی کمک کرده است. آموزگار باهوش بوده، شمرده صحبت می‌کند و جاه‌طلب است. وی طرفدار تجدد است و به صداقت شخصی اشتهار دارد و از فساد و عدم کارایی انتقاد می‌کند. با این وجود انتقادات زیر نیز به آموزگار وارد است: وی انعطاف‌ناپذیر نبوده و از واگذاری اختیارات پرهیز می‌کند و نسبت به پذیرش توصیه متخصصین اکراه دارد و تکبر و بی‌رحمی وی افراد بسیاری را رنجانده است.

آموزگار در محافل بسیاری مشهور به جانبداری از آمریکا می‌باشد و در حقیقت ممکن است به دلیل همین اشتهار به تمایلات امریکایی از کابینه شریف‌امامی در سال 1960 کنار گذاشته شده باشد، اما به نظر می‌رسد در خلال گذشت این سالها، جاه‌طلبی آموزگار بر دوستی وی نسبت به ایالات متحده برتری یافته باشد. عملکرد وی در دولت همواره در جهت منافع آمریکا نبوده است.

آموزگار به زبان آلمانی صحبت می‌کند و انگلیسی را به روانی فارسی تکلم می‌نماید. وی با یک زن انگلیسی زبان آلمانی از دانزیک ازدواج نموده است و فرزندی ندارد. آوریل 1971 - فروردین 1350 آموزگار، جمشید - 29 خیلی محرمانه صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان : عالیجناب جمشید آموزگار، وزیر دارایی داگلاس مک آرتور دوم، سفیر ایالات متحده تاریخ: تهران، 14 فوریه 1972 - 25/11/50 موضوع : جرائم مالیاتی وضع شده برای شرکت‌های امریکایی و غیر امریکایی به دلیل عدم تطبیق با ضوابط دولت ایران در زمینه حفظ سوابق تجاری صبح امروز به هنگام ملاقات خداحافظی با آموزگار، وزیر دارایی ایران، به‌طور خصوصی به وی یادآوری کردم که چندین شرکت امریکایی شاغل در ایران توجه مرا به این نکته جلب کرده‌اند که آنها

براساس یک ارزیابی دلخواه و غیرمنصفانه توسط وزارت دارایی به پرداخت مالیات‌های سنگین محکوم شده‌اند و علت آن نیز عدم تطبیق دقیق آنها با تمامی ضوابط دولت ایران در رابطه با حفظ و نگهداری سوابق تجاری بوده است. در ادامه صحبت افزودم همان‌طور که آموزگار می‌داند حداکثر تلاش خود را به کار برده‌ام تا امریکائیها را به سرمایه‌گذاری در ایران ترغیب نمایم. با این حال شکایات مربوط به ارزیابی نامعقول و بیش از حد مالیاتی به شرکت‌هایی در آمریکا که تصور داشتند در ایران سرمایه‌گذاری کنند، رسیده است و موجب ایجاد روحیه منفی قابل درکی گردیده است. لذا امیدوارم وزارت دارایی به هنگام چنین ارزیابی‌هایی، درخواست‌های غیرمنصفانه و بیش از حد شرکت‌های شاغل در ایران نداشته باشد.

وزیر دارایی گفت از نکاتی که مطرح کرده‌ام، قدردانی می‌نماید. وی گفت مشکل اصلی این است که در گذشته بعضی از شرکت‌ها، احتمالاً راهنمائیهای نادرستی از دوستان و مشاوران ایرانی خود دریافت نموده و تصور کرده‌اند لازم نیست سوابق تجاری خود را مطابق با ضوابط دولت حفظ نمایند و اگر مسئله‌ای بروز کند از طریق شخصی در وزارت دارایی «قابل حل» خواهد بود. در عین حال که ممکن است چنین مطلبی در گذشته درست بوده باشد، ولی موضوعیت «کارچاق‌کنی» تمام شده است و تلاش پیگیری به عمل می‌آید تا تحت رهبری‌های شاهنشاه، به تمام فسادها، کارچاق‌کنی‌ها، پنج‌درصدی‌ها و غیره و... خاتمه داده شود.

آموزگار گفت تا جایی که به آینده مربوط می‌شود، شرکت‌ها لازم نیست مطابق سیستم سال 1932 سوابق خود را بایگانی کنند، بلکه می‌توانند از طریق سیستم کامپیوتر و مشابه آن بایگانی خود را به صورت مدرنتری تشکیل دهند. علاوه بر این، وی گفت به مدیران اجرایی شرکت‌های امریکایی اطمینان می‌دهم که مشکلات خود را با افراد مناسبی در وزارتخانه مطرح نمایند و اگر احساس می‌کنند تصمیمات این مقامات بی‌پایه و غیرمعقول است، می‌توانند مشکل خود را مستقیما با من طرح نمایند و من شخصا پرونده را بررسی خواهم کرد. ابراز قدردانی نموده، گفتم احساس می‌کنم چنین کاری بسیار مناسب می‌باشد.داگلاس مک‌آرتور سفیر آموزگار، جمشید - 30 جمشید آموزگار، وزیر اقتصاد و دارایی سری جمشید آموزگار از 1964 عضو کابینه و از 1965 وزیر اموراقتصادی و دارایی بوده است. او که محصول اصل چهار (برنامه اعطای بورس‌های فرهنگی اصل 4 ترومن - م) می‌باشد در آمریکا تحصیل کرده است، معمولاً به چشم یکی از طرفداران امریکا نگریسته می‌شود؛ با این وجود از این که به‌عنوان «فرد (تحت کنترل) امریکائیان» تلقی شود، حساس می‌باشد.

وی نقطه نظرات استوار و محکمی داشته و غالبا در مورد مسائل اقتصادی صحبت می‌کند. او که مجبور است برای طرح‌های بلندپروازانه دیگران پول تهیه کند، برخلاف افرادی که سرشار از خوشبینی نسبت به دورنمای اقتصادی ایران هستند، فردی است که در ارائه جنبه‌های بدبینانه این چشم انداز، برای ما فرد مفیدی است. به‌عنوان یک عضو اوپک و وزیر دارایی، از نزدیک از مذاکرات مربوط به نفت با کنسرسیوم اطلاع دارد و در مواردی برای انتقال برخی ملاحظات واقع‌گرایانه در مورد این مذاکرات به شاه، برای ما مثمرثمر بوده است. وی این شهرت را هم دارد که به‌طور معمول در گفتگو با شاه، نسبتا صریح است.

آموزگار در مذاکرات اوپک که منجر به انعقاد موافقتنامه تهران در فوریه 1971 شد، نقش قاطعی ایفا کرد. در نتیجه به‌طور قابل ملاحظه‌ای به اعتبار او نزد شاه و افکار عمومی افزوده گشت. در صورتی که شاه بخواهد برای هویدا از کابینه حاضر جانشین بیابد، وی علی‌الظاهر مدعی درجه اول به حساب می‌آید.

آموزگار که افتخار می‌کرد عضو هیچ حزبی نیست در اواخر سال 1971 به حزب ایران نوین پیوست و بدین ترتیب به یکی دیگر از شرایط نخست وزیر شدن تحقیق بخشید.

آموزگار 49 ساله و همسر آلمانی‌الاصلش فرزندی ندارند؛ هردوی آنها به انگلیس سلیس صحبت می‌کنند.می 1972 - اردیبهشت 1351 آموزگار، جمشید - 31 تاریخ: 3 دسامبر 1973 - 12/9/52 محرمانه مطالب استخراجی از یادداشت برای بایگانی از: وزیر مختار - داگلاس هک موضوع : شایعات متفرقه مطالب زیر در میهمانی شب گذشته از میان سخنان چند ایرانی که معمولاً افراد مطلعی هستند، استخراج شده است. به‌عنوان قسمتی از اقدامات ضد فساد شاه و فرامین وی به مقامات اداری مبنی بر اینکه اگر هنوز افرادی در بخش دولت هستند که سرمایه‌گذاریهای شخصی دارند باید خود را کنار بکشند، گفته می‌شود تغییرات زیر در هیئت دولت صورت خواهد گرفت.

آموزگار (وزیر دارایی): هویدا می‌خواهد وی از هیئت دولت کنار برود، زیرا برای وی یک تهدید محسوب می‌شود، اما احتمالاً برای کنار گذاشتن وی به اندازه کافی قدرت ندارد. آموزگار آن‌طور که گفته می‌شود از طریق یک شرکت ساختمانی که با سازمان برنامه ارتباطاتی دارد، هنوز درگیر قضیه مشارکت در بخش خصوصی می‌باشد.

آموزگار، جمشید - 32 جمشید آموزگار، وزیر دارایی خیلی محرمانه عنوان خطاب: آقای وزیر جمشید آموزگار که 50 سال دارد، از سال 1965 وزیر دارایی بوده است. او که چهره برجسته بین‌المللی ایران در زمینه نفت می‌باشد، در ژانویه 1974 به ریاست کنفرانس اوپک انتخاب شد. او باهوش، خوش‌بیان و مذاکره‌گری جذاب و جدی است. او نسبت به ایالات متحده روش دوستانه‌ای دارد لیکن تلاش می‌نماید از اتخاذ موضعی که ممکن است در اثر آن به وی برچسب آمریکایی بودن زده شود، اجتناب ورزد. وی در سال 1972 از اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده دیدار کرد.

آموزگار دارای مدارج تحصیلی در بهداشت عمومی و مهندسی بهداشت از دانشگاه کرنل و یک دکترا در مهندسی هیدرولیک از دانشگاه واشنگتن می‌باشد. وی در مناصب وزارت‌کار، کشاورزی و بهداشت خدمت کرده و در هریک از آن مناصب پویایی، طرفداری از مدرنیزه کردن و تنفر خود را از فساد نشان داده است. وی به داشتن شخصیتی سالم و قدرتمند شهرت دارد.

آموزگار،آرام و خوش برخورد و خونگرم می‌باشد و دارای شخصیت خوشایندی است. او می‌تواند تقریبا در مورد هر موضوعی باهوش و درایت مباحثه نماید. او و همسرش که یک زن آلمانی انگلیسی زبان است، فرزندی ندارند. آنها در شمال تهران زندگی می‌کنند و عضو کلوپ جدید تهران هستند، لیکن به ندرت در مجامع دیده می‌شوند. آموزگار سه برادر معروف دارد: جهانگیر، رایزن اقتصادی سفارت ایران در واشنگتن است، کورس وزیر مسکن است و هوشنگ قبل از نوامبر 1972 رئیس بخش اطلاعات دبیرخانه اوپک بود. آموزگار به زبانهای انگلیسی و آلمانی به خوبی صحبت می‌کند.

18 آوریل 1974 - 29/1/53 آموزگار، جمشید - 33 جمشید آموزگار وزیر کشور و امور خدمات شهریخیلی محرمانه عنوان خطاب: آقای وزیر در 27 آوریل 1974، جمشید آموزگار 50 ساله، وزیر کشور و امور خدمات شهری گردید. وی قبلاً و از سال 1965 سمت وزیر دارایی را عهده‌دار بود. وی از دیرباز از مدیران بین‌المللی صنعت نفت ایران و مذاکره‌گر اصلی آن در اوپک بوده است. در ژانویه 1974 به ریاست کنفرانس اوپک برگزیده شد. آموزگار باهوش، خوش‌بیان و مذاکره‌گری جذاب و جدی است. وی نسبت به آمریکا روش دوستانه‌ای دارد، ولی تلاش می‌نماید از اتخاذ هر موضعی که ممکن است در اثر آن به وی برچسب امریکایی بودن زده شود، اجتناب ورزد. وی در سال 1972 از شوروی و آمریکا بازدید نمود.

آموزگار دارای مدارج تحصیلی در بهداشت عمومی و مهندسی بهداشت از دانشگاه کرنل و دکترای مهندسی هیدورلیک از دانشگاه واشنگتن می‌باشد. وی در مناصب وزارت کار، کشاورزی و بهداشت خدمت کرده و در هر یک از این مناصب پویایی، طرفداری از مدرنیزه کردن و تنفر خود را از فساد نشان داده است. وی به داشتن شخصیتی سالم و قدرتمند شهرت دارد.

آموزگار فردی آرام و خوش برخورد و خونگرم می‌باشد و دارای شخصیتی خوشایند است. او قادر است در مورد هر موضوعی باهوش و درایت مباحثه کند. او و همسرش که یک زن آلمانی‌الاصل انگلیسی زبان است، فرزندی ندارند. آموزگار سه برادر دارد و هر از چند یک بار از هر چهار نفر آنها برای خدمت در امور دولتی دعوت شده و می‌شود. جهانگیر رایزن امور اقتصادی سفارت ایران در واشنگتن است ؛ کورس اخیرا وزیر مسکن شده بود (تا آوریل 1974)؛ و هوشنگ رئیس بخش اطلاعات دبیرخانه اوپک بوده است (تا نوامبر 1973). آموزگار انگلیسی را عالی و آلمانی نیز صحبت می‌کند.

11 اکتبر 1974 - 19/7/53 آموزگار، جمشید - 34 جمشید آموزگارخیلی محرمانه دریافته‌ام که آموزگار تا حدی بیش از آنچه بیوگرافی‌های اداری نشان می‌دهند، حساس‌تر و ملی‌گراتر می‌باشد. متوجه شده‌ام که وی نسبت به هرگونه بی‌اعتنایی شخصی احتمالی بشدت حساس می‌باشد (وی حتی از دیوید راکفلر رنجیده خاطر شده است) و وقتی مسئله‌ای که از نقطه‌نظر احساسات

ملی‌گرایانه وی حساس است، مطرح می‌شود، ممکن است سریعا حالت متعارف خود را از دست بدهد.

گاهی از خود می‌پرسم آیا ممکن است طرفداری وی از امریکا نوعی قیافه گرفتن باشد تا خشم نهانی خود را نسبت به نوعی بی‌اعتنایی که ممکن است در طی دوران تحصیلش در امریکا صورت گرفته باشد، بپوشاند. آموزگار قیافه‌ای تیره دارد و فکر می‌کنم در طول مسافرتهایش در داخل ایالات متحده در مواردی با مشکلات نژادی مواجه بوده است. وی نظیر تمامی وزرای دیگر، خدمتگذار کوشای تمایلات شاه می‌باشد، اما در مواردی که می‌توان درباره مسائلی بحث کرد که شاه هیچ نقطه‌نظری در آن مورد ندارد و یا مسائلی که از اهمیت چندانی برخوردار نیست، وی نامی از شاه نمی‌برد تا بدین ترتیب براهمیت دیدگاههای خود بیفزاید. یکی از این موضوعات مشکل قدیمی اموال مازاد و یا اجاره‌ای می‌باشد که با ایالات متحده درگیری دارد. اگرچه بارها به صورت مورد به مورد برای وی شرح داده شده است، ولی او از پذیرفتن آن امتناع می‌ورزد و مطالب خود را تکرار می‌کند. مطالبی که بارها عدم صحت آن به صورت مستند برای زیردستان و همکاران وی به اثبات آموزگار رسیده است.

همچنین با معشوقه‌اش به تفریح می‌پردازد و تنها چیزی که در مورد آن می‌دانم این است که چنین شخصی وجود دارد و حتی وجود وی برای همسر آموزگار قابل تحمل می‌باشد.

لهفلدت، 18 مارس 1975 - 27/12/53 آموزگار، جمشید - 35 یادداشت برای کاردار12 ژوئن 1975 - 22/3/54 موضوع: مصاحبه آقای رُوان (Rowan) جمشید آموزگار کارل گفت به هنگام مصاحبه با آموزگار، آموزگار به وی گفت منتظر افزایش 20 درصد در قیمت نیز در پاییز امسال باشم.

آموزگار همچنین گفته است که هرکسی را در غرب تشویق کرده است تا ثابت نمایند که ارزش دلار از ابتدای ژانویه 1974 تا سپتامبر 1974 به میزان 30 درصد کاهش نیافته است. وی از این جریان به عنوان نمونه‌ای از وخامت قدرت خرید یک بشکه نفت که بر حسب دلار به فروش می‌رسد، یاد کرد.

سومین نکته اصلی مطرح شده توسط آموزگار در این مصاحبه با رُوان: لحن وی با حالتی چون کینه‌نژادی تغییر یافت ؛ به عبارت دیگر، آموزگار با نگاه به رُوان گفت آیا می‌دانید آنچه که واقعا آنها را نسبت به افزایش بهای نفت و کسب پول از نفت خودمان به‌عنوان یک منبع طبیعی خشمگین می‌سازد، این است که آنها از مشاهده رشد ما و احتمال این که آنها را در موضع ضعیفی در جهان قرار دهیم، بیزار هستند.

طبق اظهارات کارل، آموزگار به اختلافات بین ما، منظور ایرانیان و اعراب، از یک طرف و نژادهای چشم آبی و بور در جهان از طرف دیگر اشاره کرد. مارلین و. رمیک کفیل کارمند روابط عمومی آموزگار، جمشید - 36 جمشید آموزگاروزیر کشور و امور خدمات شهری عنوان خطاب: آقای وزیر جمشید آموزگار که 52 ساله می‌باشد از آوریل 1974 تاکنون وزیر کشور و امور خدمات شهری بوده

است. وی قبل از آن به مدت 9 سال وزیر دارایی بوده است. آموزگار یکی از صاحب‌نظران پیشرو ایران در مورد مسائل بین‌المللی نفت و طرف اصلی مذاکره در سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) می‌باشد. وی در ژانویه 1974 به‌عنوان رئیس کنفرانس اوپک انتخاب گردید و در دوم سپتامبر 1975 در زمینه قیمت نفت در مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی نمود.

آموزگار مدارجی تحصیلی در زمینه بهداشت عمومی و مهندسی بهداشت از دانشگاه کرنل و دکترای مهندسی هیدرولیک از دانشگاه واشنگتن دارد. وی تصدی وزارتخانه‌های کار، کشاورزی و بهداری را عهده‌دار بوده و در هر یک از آنها پویایی و حرکت به سمت مدرنیزاسیون ایجاد کرده است. آموزگار فردی باهوش، خوش‌بیان و مذاکره‌کننده‌ای جذاب و جدی می‌باشد. وی به داشتن شخصیتی سالم و قدرتمند اشتهار دارد. نسبت به ایالات متحده نظرات مساعدی دارد.

آموزگار سه برادر دارد و هرچهار نفر آنها هرازچندگاه برای کار در بخش عمومی دعوت شده و می‌شوند. جهانگیر رایزن امور اقتصادی در سفارت ایران در واشنگتن است ؛ کورس تا این اواخر (تا آوریل 1974) وزیر مسکن بود؛ هوشنگ تا قبل از نوامبر 1973 رئیس بخش اطلاعات دبیرخانه اوپک بوده است. آموزگار در ژوئیه 1975 علاوه بر سمت وزارت و مسئولیت‌های بین‌المللی خود به دبیرکلی دفتر اجرایی حزب رستاخیز ایران (حزب ایران نوین سابق که برای بیش از یک دهه حاکم ایران بوده است) برگزیده شد.

آموزگار فردی آرام و خوش برخورد با شخصیتی خونگرم و خوشایند می‌باشد و می‌تواند در مورد هر موضوعی با درایت گفتگو کند. وی با یک زن آلمانی ازدواج کرده است و فرزندی ندارند. خانواده آموزگار انگلیسی را عالی و به زبان آلمانی نیز صحبت می‌کنند. 18 سپتامبر 1975 - 27/6/54 آموزگار، جمشید - 37 جمشید آموزگار وزیر مشاور در امور حزب رستاخیز ایران (از اکتبر 1976) خیلی محرمانه عنوان خطاب: آقای وزیر برای بیش از یک دهه جمشید آموزگار مناصب بالایی از جمله وزیرکار، کشاورزی، بهداری، دارایی و کشور، در دولت ایران داشته است. وی همزمان با تصدی این مشاغل، مشاور اصلی شاه در امور نفتی و طرف مذاکره از جانب کشور خود در اوپک بوده است. وی به‌عنوان سرپرست هیئت اعزامی به اجلاسیه آتی وزرا در کنفرانس همکاری‌های بین‌المللی اقتصادی، دیدگاههای شاه را درباره موضوعات مطروحه منعکس خواهد نمود.

موضوعات کنفرانس ایران از این به بعد درصدد حفظ قدرت خرید نفت خود از طریق وضع تعرفه (ارتباط دادن قیمت نفت به تورم) نخواهد بود. خود آموزگار معتقد است که تعرفه‌های قیمت نفت که یک هدف غیر عملی و نامناسب می‌باشند و روش خوب، دستیابی به موافقتنامه در مورد فرمولی است که موجبات افزایش تدریجی قیمت نفت را تا رسیدن و یا تساوی با هزینه منابع انرژی جایگزین، فراهم آورد. لذا وی تصور می‌کند تحقیق برای یافتن چنین منابعی یکی از مهم‌ترین نیازهای دو دهه آینده خواهد بود. وی یادآور شد که اگر محرک

اقتصادی کمی در این مورد وجود داشته باشد، چنین تحقیقاتی پیشرفت چندانی نخواهد داشت. به عقیده وی تنها راه ایجاد چنین محرکی، نزدیک کردن قیمت نفت به قیمت چنین (منبع انرژی - م) جایگزینی می‌باشد.

آموزگار معتقد است پیشنهاد UNCTADدر مورد یک صندوق مشترک تأمین مالی خرید موجودی‌های معلق مورد نیاز برای حمایت از قیمت‌های مورد نظر کالاها، به‌طور کلی ایده خوبی است، ولی موجب می‌شود ایران سهمیه تعهدی خود را به صندوق ویژه اوپک قطع نماید. وی پیش‌بینی می‌کند در راه رسیدن به توافق خرید ذخایر معلق، مشکلات بزرگی وجود داشته باشد. به عقیده وی، صندوق مشترک بایستی برای تسهیل مشکلاتی که در اثر تغییر قیمت کالاها ایجاد می‌شود، مورد استفاده قرار گیرد.

آموزگار از پیشنهاد امریکا در مورد صندوق انرژی استقبال می‌کند؛ ولی تکرار می‌نماید هر نوع کمکی از جانب ایران، از محل سهمیه ایران در صندوق ویژه اوپک کسر خواهد شد. در مورد مسئله دیرکرد پرداخت وامها، وی با بخشیدن بدهی‌ها بشدت مخالف است و اظهار می‌دارد که سوابق ناخوشایندی به دنبال خواهد داشت، اما انعطاف نشان داده و در مورد «rollover» و یا «تمدید» آن برای کشورهای پیشرفته که تحت فشار قرار دارند، ایده خوبی دارد، نهایت این که وی با هر تصمیمی که در کنفرانس اتخاذ گردد، همراهی خواهد نمود.

نقش محلی آموزگار در سال 1976 در دومین کنگره حزب رستاخیز ایران (حزب ایران نوین سابق) که برای بیش از یک دهه حزب حاکم ایران بوده است، به سمت دبیرکلی آن انتخاب شد. وی در این سمت بر 1200 همکار حزبی تمام وقت و 300 دفتر مرکز حزبی و 50000 شعبه حزبی نظارت عالیه (حزب حدود 5 میلیون عضو دارد) و در هیئت دولت نیز یک کرسی دارد. با این حال، چنین موقعیتی به وی یک پایگاه سیاسی در صحنه داخلی ایران نداده است ؛ وی این سمت‌ها را در دست دارد، زیرا علاوه براین که شاه وی را انتخاب کرده است وی از اعتماد دستگاه سلطنتی برخوردار است.

اطلاعات شخصی آموزگار که بدعتگزار ایده نتیجه‌گرایی می‌باشد، یکی از تکنوکراتهای بی‌شماری است که شاه برای مدرن کردن ایران مورد استفاده قرار داده است. وی در رشته بهداشت عمومی و مهندسی بهداشت از دانشگاه کرنل مدارکی گرفته و دکترای مهندسی هیدرولیک خود را از دانشگاه واشنگتن دریافت کرده است. آموزگار با 53 سال سن، مرد مرتب، آرام و مؤدب می‌باشد و شخصیتی صمیمی و خوشایند دارد. وی می‌تواند تقریبا درباره هر موضوعی به انگلیسی سلیس و زبان آلمانی با درایت گفتگو کند.

سوابق برجسته 65 - 1964: وزیر بهداری 74 - 1965: وزیر دارایی

76 - 1974: وزیر کشور و امور خدمات شهری اکتبر 1974 تاکنون: وزیر مشاور در امور حزب رستاخیز ایران 16 می1977 - 26/2/56 آموزگار، جمشید - 38 محرمانه صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: جمشید آموزگار، دبیرکل حزب رستاخیز جان دی. استمپل، کارمند سیاسی، پنج رهبر سیاسی جوان آمریکایی که از ایران بازدید می‌نمایند زمان و مکان: یکشنبه، 22 می1977 - 1/3/56، دفتر آقای آموزگار موضوع: سیاست‌های ایران - نقش حزب رستاخیز آموزگار برای تشریح حزب رستاخیز موافقت کرد که 5 رهبر جوان سیاسی آمریکایی را که از ایران دیدار می‌کنند، بپذیرد. موضوع بحث به زندگی سیاسی ایران، فلسفه سیاسی و چشم‌اندازه‌های آینده کشید. آموزگار رک و صریح بود و به سؤالات به خوبی پاسخ گفت. او از خود دانش وسیعی در مورد نحوه عملکرد سیستم احزاب سیاسی ایران نشان داد و توجه پنج رهبر جوان سیاسی بسیار جلب شده بود. در ذیل نقطه‌نظرات جدید یا برجسته‌ای که وی ابراز داشت، می‌آید.

سازمان حزب آموزگار گفت حدود 50000 شعبه حزبی در 468 منطقه تقسیم شده‌اند که در حال حاضر مشغول انتخاب شوراها می‌باشند. آموزگار در رابطه با زمانی که طول خواهد کشید تا کادر مرکزی سازمان حزب تکمیل شود، بسیار بدبین‌تر از هریک از مقامات سطح بالای حزب که قبلاً با پنج رهبر سیاسی جوان ملاقات داشته‌اند، بود. آموزگار تصور می‌کرد که ساختار اولیه در یک سال و نیم آینده روشن خواهد شد، لیکن ماشین حزب برای سه تا چهار سال آینده عمل نخواهد کرد. او و رهبران سیاسی جوان نظریات بسیار منفی در مورد مشکلات ترغیب افراد به عضویت در یک حزب سیاسی ابراز داشتند و عنوان نمودند که در این رابطه سیستم تک حزبی ایران خیلی با سیستم دو حزبی ایالات متحده تفاوت نخواهد داشت.

ارتباط دولت با حزب آموزگار درگیر شدن حزب با دولت از طریق کمیته سیاسی حزب رستاخیز را تشریح نمود. وی در پاسخ به سؤالی توضیح داد که چگونه حزب درگیری فیمابین یک وزیر و مجلس راه حل و فصل می‌نماید.

چنانچه اختلاف شدیدی بین یک وزیر کابینه و مجلس بر سر قوانین پیشنهادی وجود داشته باشد، موضوع به کمیته سیاسی حزب رستاخیز کشانده خواهد شد که تلاش خواهد نمود تا موضوع را حل و فصل نماید. اگر این امر غیرممکن شود، کمیته موضوع را به اطلاع شاه خواهد رساند و توصیه خود را نیز ارائه خواهد کرد.

شاه می‌تواند که یا به وزیر دستور دهد که اقدام نماید، یا او را از کار برکنار نماید و یا تلاش خواهد کرد که به مجلس بقبولاند که اشتباه می‌کند.

تأثیر حزب رستاخیز آموزگار در پاسخ به سؤالی درخصوص تأثیرات حرکت از یک سیستم چند حزبی به سوی یک سیستم تک حزبی گفت که تأثیر اصلی کاهش خصومت‌های سیاسی بوده است، خصوصا در مناطق روستایی که خصومت‌های شخصی در سیستم قدیمی به خصومتهای حزبی تبدیل شده بودند. اعضای حزب مخالف هیچ امیدی به مشارکت در دولت نداشتند، در نتیجه آنها فقط به خاطر نفس مخالفت اقدام به مخالفت می‌کردند. اکنون این‌گونه مخالفت صورت نمی‌گیرد و مسائل شخصی به مسائل حزبی تبدیل نمی‌شوند، چنانکه یک هرم سازمانی وجود دارد که این نوع مباحث را حل و فصل می‌نماید و آن را از سیستم سیاسی خارج می‌سازد.

فلسفه سیاسی آموزگار به آرامی درخصوص امید شاه به اینکه قبل از ترک سلطنت به نفع پسرش، سیاست به صورت نهادی درآید، صحبت کرد. شاه به آموزگار گفته است که حزب رستاخیز حداکثر 10 تا 15 سال فرصت دارد تا کشور را آماده مشارکت در جریان حزب سیاسی به صورت مؤثری بنماید. شاه برای اینکه اجازه دهد ایران به چنگ «افراد حقیر» بیفتد که اصلاً علاقه‌ای به ایران ندارند، هیچ‌گونه قصدی ندارد. بنابراین حزب رستاخیز تلاشی برای استقرار یک چهارچوب آموزشی - عملیاتی برای تعلیم مردم به مشارکت است.

آموزگار گفت تاکنون نتایج نامنظم بوده است، ولی تفهیم یک چنین هدف جاه‌طلبانه‌ای زمان زیادی می‌برد. هنگامی که از آموزگار درخصوص «جناحها» سؤال شد، وی پاسخ داد که این امور مربوط به افراد پیشرفته‌تری می‌باشد که ایده‌هایی برای کمک دادن دارند و گفت که فقط 50000 نفر در دو جناح فعال هستند. او اشاره کرد که جناحها ایده‌هایی برای 22 کمیته حزب رستاخیز ارائه می‌کنند که هریک محدوده زندگی ملی مختلفی را دنبال می‌نمایند و جریان روشنفکری فعلی حزب رستاخیز را هدایت می‌نماید.

آموزگار، جمشید - 39 آقای سولیوان عزیزتهران، 16 اوت 1977 - 25/5/56 برای پیامی که از جانب ونس، وزیر امورخارجه، به من رساندید تشکر می‌کنم. پاسخ آن را از طریق سفارت خود در واشنگتن ارسال نموده‌ام.

در این موقعیت مایلم به احترام تمام از تبریکات محبت‌آمیز شما قدردانی نموده و بهترین آرزوهای خود را برای شادی کارمندانتان و موفقیت در پیشبرد پیوندهای قلبی دوجانبه بین دو کشورمان ابراز نمایم.

دوستدار شما جمشید آموزگار نخست‌وزیر ایران عالیجناب آقای ویلیام اچ. سولیوان سفیر ایالات متحده آمریکا تهران

آموزگار، جمشید - 40 تاریخ: 23 اوت 1977 - 1/6/1356سرّی از: جان سیدلیادداشت برای: سفیر موضوع: نظراتی در مورد شخصیت‌های کابینه نظرات زیر از منبع موثقی که دسترسی خوبی به درون کابینه دارد، دریافت شده است 1- آموزگار، نخست‌وزیر، یک مدیر لایق نیست. برای مثال وی وزارت دارایی را به نحو بدی اداره کرد و بدون توجه به جزئیات یا کارایی حداکثر، تمایل به اجتناب ورزیدن از مشکلات متعارف مدیریت و اداره امور وزارتخانه داشت. زمانی که وی وزیر کشور بود، هرگز با استانداران ملاقات نکرد، که به نحو قابل توجهی چشمگیر بود. در زمان دبیرکلی حزب رستاخیز، وی شخصا دستاورد بسیار کمی داشت. او باهوش و سخنرانی ماهر و از حمایت قوی برخی افراد برخوردار است و از جانب برخی دیگر مورد تنفر شدید واقع است. زیردستان و همتاهای وی یا وی را بسیار تحسین می‌نمایند و یا از وی تنفر دارند. او به هیچ اقدامی که ممکن است خشم شاه را برانگیزد، دست نمی‌زند و تا آنجایی که امکان‌پذیر است به‌طور کامل و بی هیچ‌گونه انتقادی، کمر به خدمت شاه بسته است. او شخصا «خسیس»، گوشه‌گیر و اکثر اوقات مخرب و فرساینده است. وی بدون توجه به سوابق تحصیلی، اصلاً روشنفکر نیست. (نظریه: ممکن است طرفداری منبع ما از انصاری، بشدت نظر وی در مورد آموزگار را تحت تأثیر قرار داده باشد.) آموزگار، جمشید - 41 خیلی محرمانه گزارش بیوگرافیک جمشید آموزگار نخست‌وزیر جدید ایران سپتامبر 1977 - مهر 1356 اطلاعات امنیت ملی افشای بدون مجوز، محکومیت جنایی دارد این گزارش توسط دفتر مراجعات مرکزی تهیه و در مواقع لزوم با سازمان سیا نیز هماهنگ شده است.

اساس این گزارش مبتنی بر گزارش‌های وزارت خارجه که از طریق سفارت آمریکا در تهران ارسال شده است، می‌باشد. سؤالات خود را برای آقای ویلیام چاید کل ارسال نمایید.

خلاصه بیوگرافی جمشید آموزگار که 15 سال از 19 سال گذشته را عضو هیئت وزرای ایران و بیش از یک دهه مشاور اصلی شاه در امور نفتی بوده به عنوان مذاکره‌کننده اصلی کشورش در اوپک به صورت یک شخصیت جهانی درآمده است. در داخل کشورش، وی لیاقت خود را به‌عنوان یک سازمان‌دهنده و همچنین خدمتگزاری سخت‌کوش در قبال رئیس کشورش به نمایش گذاشته است. انتصاب آموزگار که تحصیلات آمریکایی و افکار جدیدی دارد از نظر داخلی و خارجی نشانه هیچ سیاست جدیدی نیست، اما تغییراتی در اولویت‌ها را نشان می‌دهد. این کار نشانگر تمایل شاه به برخورد فعالانه‌تری با مشکلات داخلی (عمدتا اقتصادی)، که در اواسط سالهای 1970 بروز نموده‌اند، می‌باشد. باتوجه به این که آموزگار به تازگی دوره ریاست بر حزب حاکم (و تنها حزب قانونی) ایران را به پایان رسانده، انتصاب وی به نخست‌وزیری تأکیدی است بر تعهدات رسمی اخیر مبنی بر ایجاد یک سیستم سیاسی دموکراتیک‌تر.

تحت صدارت آموزگار که گاهی بی‌رحم و متکبر می‌باشد، ممکن است تغییر روشی نیز در دولت به وجود آید (کابینه وی شامل چندین وزیر مقتدر دیگر بوده و خود نخست‌وزیر نیز ماهیتا فرد سازشکاری نیست).

جمشید آموزگار نخست‌وزیر (از 7 اوت 1977) خیلی محرمانه جمشید آموزگار قبل از اینکه شاه وی را به نخست‌وزیری منصوب نماید به صورت فعالی در چندین پست دولتی خدمت کرده است، اما نقش وی به عنوان مشاور اصلی شاه در امور نفتی و طرف اصلی مذاکره کشور خود در سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) بوده که از وی یک چهره بین‌الملی ساخته است. آموزگار اولین نخست‌وزیر ایران است که در ایالات متحده تحصیل کرده است. وی که شخصی پویا و بدعتگذار ایده نتیجه‌گرایی است، یکی از تعداد بی‌شمار تکنوکراتهایی است که شاه برای مدرن کردن کشور مورد استفاده قرار داده است. شاه از آموزگار انتظار دارد با استفاده از قدرت سازماندهی و دانش اقتصادی خود، حمایت عمومی را برای برنامه‌های سیاسی و اقتصادی داخلی بسیج نماید.

نخست‌وزیر جدید ایران که فردی باهوش و با قدرت تمرکز غیرمعمول می‌باشد، می‌تواند تقریبا درباره هر موضوعی به صورت منطقی و هوشیارانه صحبت کند و غالبا عبارات جدید و غیرمتعارف را به کار می‌برد. وی در آگاهی از ایده‌های کلی و همچنین جزئیات امور از خود مهارت نشان می‌دهد. وی تحصیلات فنی، تسلط بر اطلاعات و توانایی گفتگوی قاطع را درهم آمیخته است، و این کار در کشوری که امورات دولتی نسبتا مبهم و قابل چانه‌زدن هستند کار غیرمعمولی است. وی در دستیابی به هدف خاصی، تقریبا نوعی غرور آمریکایی دارد.

امیرعباس هویدا، نخست‌وزیر برکنار شده (که تقریبا 5/12 سال عهده‌دار این سمت بود)، وزیر دربار شاهنشاهی شده است. وی در چنین سمت مشاوره حساسی، نقشی مهمتر از هر زمان دیگر را ایفا می‌نماید و نفوذ نسبی هویدا و آموزگار، بیش از موقعیت خاص دولتی آنها، به شخصیت و محیط آنها بستگی دارد.

تغییر نخست‌وزیر نشانگر هیچ تغییر اساسی در سیاست‌های ملی یا بین‌المللی نمی‌باشد.

به نظر می‌رسد شاه با انتصاب آموزگار حداقل به سه هدف دست یافته باشد. اولاً، وی توانسته است هویدا را به جای اسداللّه علم، که فرد نامناسبی است، به وزارت دربار شاهنشاهی منصوب نماید. ثانیا، نسبت به انتقادات اخیر در مورد کمبود کالا و نیروی برق به صورت مثبت پاسخ داده است و ثالثا، این تغییر گامی است به سوی متحول کردن نظام سیاسی ایران که شاه در صدد انجام آن بوده است، نظامی که بتواند بدون به مخاطره انداختن سلطنت بعضی از جلوه‌ها و مزایای دموکراسی غربی را تأمین نماید. آموزگار تقریبا 10 ماه تمام به عنوان دبیرکل حزب رستاخیز ایران، یعنی تنها حزب سیاسی کشور، و همچنین به عنوان وزیر مشاور در امور حزب رستاخیز کار کرده است و ارتقاء وی موجب تقویت اظهارات رسمی در زمینه تأکید بر اهمیت حزب رستاخیز می‌باشد.

باقی ماندن وزرای مقتدر نظیر هوشنگ انصاری (وزیر امور اقتصادی و دارایی) در کابینه آموزگار، احتمال بروز اصطکاک در دولت جدید را نشان می‌دهد. آموزگار، برخلاف هویدا که مصالحه‌گر متبحری بود، احتمالاً سعی خواهد کرد همفکران خود را در کابینه تقویت نماید. این کار هنگامی صورت می‌گیرد که وی بخواهد در اصلاح زمینه‌های اقتصادی حساسی چون تلاش برای برچیدن فساد، تجدیدنظر در

ساختار مالیاتی و متحول کردن سرمایه‌های بزرگ از طریق ضوابط مشوقانه دولتی، مداخله نماید. عدم تمایل آشکاری وی به واگذاری اختیارات و پذیرفتن نظر افراد متخصص، می‌تواند روابط نخست‌وزیر جدید و کابینه را پیچیده نماید.

موقعیت در اوپک آموزگار در سال 1965 به سمت وزیر دارایی منصوب گشت و بلافاصله پس از آن در اوپک فعال گردید. وی در آنجا زمینه‌ای ایده‌آل برای بروز ماهیت توانا و سخت‌کوش خود به دست آورد. وی در فوریه 1971 رئیس هیئت مذاکره‌کننده اوپک بود و در این زمان از طریق تهدید به توقیف کشتی‌ها در بنادر، شرکت‌های نفتی را وادار به پذیرش افزایش قابل ملاحظه‌ای در قیمت و عوارض محموله‌های نفتی نمود. در طی سالهای پس از آن، وی به صورت یکی از شاخص‌ترین چهره‌های اوپک که طرفدار افزایش قیمت‌ها می‌باشد، درآمد.

آموزگار به هنگام ایراد سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل در آوریل 1974، از کشورهای صنعتی به دلیل حفظ استانداردهای زندگی خود به قیمت استفاده بیش از حد و به هدر دادن ذخایر زیرزمینی، انتقاد نمود و ادعا کرد که این کشورها نسبت به وضعیت کشورهای روبه رشد بی‌تفاوت هستند، کشورهایی که متحمل اثرات سیاست‌های حفاظتی، تورم، بی‌ثباتی بازار، شرایط نامناسب قراردادهای تجاری و کمک‌های ناچیز می‌باشند. وی شدیدا از افزایش قیمت نفت دفاع نمود و استدلال کرد که کشورهای پیشرفته، قیمت نفت (و سایر مواد خام) را به‌طور عمدی پایین نگه می‌دارند تا استانداردهای بالای زندگی خود را حفظ کنند.

آموزگار در سال 1974، از وزارت دارایی به وزارت کشور و امور خدمات شهری منصوب گردید، ولی اداره مذاکرات نفتی توسط وی برای شاه آن‌قدر خوشایند بود که سبب شد شاه همچنان وی را به‌عنوان مشاور و طرف مذاکره در موضوعات اوپک حفظ نماید. در دسامبر 1975 هنگامی که تروریست‌های عرب وی و چند تن از اعضای دیگر اوپک را در اجلاسیه وین به گروگان گرفتند و تهدید کردند که اگر درخواست‌هایشان عملی نشود آنها را خواهند کشت، امکان داشت زندگی آموزگار به صورت ناگهانی و خشونت‌باری خاتمه یابد. گروگانها پس از 30 ساعت عذاب و سختی آنها را آزاد کردند.

موقعیت در حزب در اکتبر 1976 در کنگره دوم حزب رستاخیز ایران، اعضای حزب آموزگار را به عنوان دبیرکل آن انتخاب نمودند. این سمت علاوه بر این که یک کرسی وزارتی برای وی داشت، سبب شد سرپرستی 1200 عضو تمام وقت حزبی 300 دفتر مرکزی حزب و 50000 شعبه حزبی را عهده‌دار شود. (این حزب 5 میلیون عضو دارد.) با این حال این موقعیت یک پایگاه سیاسی در ایران برای وی به دنبال نداشت، زیرا براثر اعتماد شاه به چنین موقعیتی دست یافت. وی که در نظام حزبی امریکا مطالعه کرده بود، دیدگاههای فعال‌تر و جدیدتری برای حزب رستاخیز ایران مطرح کرد. وی همچنین افراد وفادار به خود را در سمت‌های کلیدی به کار گمارد.

مردی با قدرت سازماندهی جمشید آموزگار فرزند حبیب‌اللّه آموزگار (نویسنده و سیاستمداری که بعدها وزیر کابینه و سناتور شد) در 25 ژوئن 1923 در تهران متولد گردید.

پس از تحصیل در رشته حقوق و مهندسی در دانشگاه تهران در سال 1943 به ایالات متحده رفت. وی از دانشگاه کرنل با بورس اعطایی، در رشته‌های بهداشت عمومی و مهندسی بهداشت مدارکی دریافت نمود و سپس برای یک سال در یک شرکت آب و برق در کالیفرنیا کار کرد. وی در سال 1950 به تدریس در کرنل مشغول شد و برای مدت کوتاهی به عنوان متخصص آبهای زیرزمینی برای سازمان ملل کار کرد.

وی در سال 1951 دکترای مهندسی هیدرولیک خود را از دانشگاه واشنگتن دریافت نمود.

آموزگار در همان سال به ایران بازگشت و برای برنامه اصل چهار ایالات متحده در زمینه همکاریهای بهداشت عمومی که یک پروژه مشترک ایران - آمریکا بود کار کرد. مراودات وی با آمریکائیان و روش‌های آمریکایی وی مشکلاتی برایش بوجود آورد و از آن موقع نسبت به این که فردی طرفدار امریکا قلمداد گردد، حساس بوده است. با این وجود هنوز نسبت به ایالات متحده تمایلات دوستانه‌ای دارد.

آموزگار ترقی خود را از سال 1955 با یک سمت دولتی آغاز نمود. وی در آن زمان معاون وزیر بهداری گردید. با انتصاب به وزارت کار در سال 1958، وزارتخانه را تجدید سازمان داد (وزارتخانه‌ای که مدتها به‌عنوان فاسدترین و کم‌کارترین وزارتخانه دولت شناخته شده بود). وی متن اصلی قانون کار را که بر رفاه اجتماعی تأکید داشت، تهیه نمود و واحدهای کارگری را به طور موقت دلگرم کرد. وی در سال 1959 وزیر کشاورزی شد. (این سمت از نظر اهمیت یک گام به جلو بود.) وی این وزارت‌خانه را نیز تجدید سازمان نمود و در تصویب لایحه تقسیم اراضی کرد (که در زمره اولین اقدامات در جهت اصلاحات ارضی بود) از مجلس فرد مؤثری بود. وی از سوی تعدادی از سیاستمداران قدیمی به‌عنوان فردی تازه به دوران رسیده قلمداد می‌شد.

در سال 1960، شاه کابینه را منحل و آموزگار را اخراج کرد. آموزگار نیز مشغول کار مهندسی عمران گردید. با این وجود 4 سال بعد به دولت بازگشت و این بار به وزارت بهداری منصوب گردید. در طی یک سالی که در این وزارتخانه بود آنجا را تجدید سازمان داده و سپاه بهداشت را تأسیس نمود. در سال 1965 هنگامی که هویدا به جای حسنعلی منصور به نخست‌وزیری منصوب شد، آموزگار نیز جای هویدا را به‌عنوان وزیر دارایی گرفت.

آموزگار علاوه بر مسافرت‌هایی که برای شرکت در مجامع اوپک داشته به نقاط بسیار دیگری به ویژه به‌عنوان وزیر دارایی سفر نموده است. وی چند بار برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل و همچنین شرکت در هیئت وزارتی صندوق بین‌المللی پول و کمیته عمران و بازسازی بانک بین‌المللی به ایالات متحده مسافرت کرده است. وی در سال 1972 به‌طور رسمی به اتحاد جماهیر شوروی مسافرت نمود.

اطلاعات شخصی آموزگار یک دیپلمات آرام، زرنگ، مؤدب با شخصیتی صمیمی و دلپذیر می‌باشد، ولی در عین حال می‌تواند رک، مقتدر، متکبر و بی‌رحم باشد. وی به زمان آلمانی و انگلیسی روان تکلم می‌کند.

نخست‌وزیر (آموزگار - م) ازدواج کرده و لیلی همسرش یک زن آلمانی‌الاصل از دانزیک (گدانسک فعلی

در لهستان) می‌باشد که به زبان انگلیسی صحبت می‌کند. از همسرش به‌عنوان یک زن با سلیقه یاد می‌شود که برای جبران فقدان زیبایی خود، لباسهای خوبی می‌پوشد. خانواده آموزگار که فرزندی ندارند به آرامی در شمال تهران زندگی می‌کنند و در زمره شیک‌پوشان کلوپ تهران محسوب می‌شوند. با این حال از نظر اجتماعی فعال نبوده و معمولاً گوشه‌گیر هستند و دوستان نزدیک اندکی دارند. آموزگار معشوقه‌ای دارد که وجود او توسط همسرش تحمل می‌شود.

آموزگار سه برادر دارد. جهانگیر متولد 1920 و عضو سابق هیئت دولت که از دسامبر 1962 به سمت رایزن امور اقتصادی و سرپرست هیئت اقتصادی ایران در سفارت ایران در واشنگتن کار کرده است.

کورس متولد 1927، یک مهندس عمران که در طی سالهای 1970 تا 1974 وزیر مسکن بوده است.

هوشنگ نیز حداقل از 1969 تا نوامبر 1973 سرپرست اداره اطلاعات دبیرخانه اوپک در وین بوده است.

جهانگیر و کورس از دانشگاههای امریکا درجه دکترا دریافت نموده‌اند. اطلاعات در مورد تحصیلات هوشنگ فعلاً در دسترس نمی‌باشد، ولی وی نیز احتمالاً در امریکا تحصیل کرده است. 19 اوت 1977 آموزگار، جمشید - 42 جمشید آموزگار نخست‌وزیر (از 7 اوت 1977)خیلی محرمانه عنوان خطاب: آقای نخست‌وزیر جمشید آموزگار برای مدت نزدیک به 20 سال مناصب بالای دولتی را تصدی و همزمان با آن مشاور اصلی شاه در امور نفت و طرف مذاکره اصلی از جانب دولت ایران در سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) بوده است. وی از اکتبر 1976 تا اوت 1977 دبیرکل تنها حزب سیاسی ایران، یعنی حزب رستاخیز ایران، بود. این سمت به وی یک کرسی در دولت تحت‌عنوان وزیر مشاور در امور حزب رستاخیز داد. انتصاب وی به نخست‌وزیری از جمله اقداماتی است که شاه در نظر دارد برای دگرگونی سیستم سیاسی ایران انجام دهد، سیستمی که بدون به خطر انداختن نظام سلطنتی، بعضی از مزایا و جنبه‌های دموکراسی غربی را فراهم خواهد نمود. شاه از آموزگار انتظار دارد با استفاده از توانایی سازماندهی و سوابق اقتصادی خود، حمایت جامعه را برای اجرای برنامه‌های سیاسی و اقتصادی داخلی جلب نماید. با این حال این واقعیت که وی دست راست شاه در مسائل مربوط به امور نفت می‌باشد، آموزگار را برای ایالات متحده فرد مهمی کرده است. وی نسبت به امریکا احساس دوستانه‌ای دارد، ولی سعی می‌کند از هر موقعیتی که ممکن است برای وی اشتهار به آمریکایی بودن را همراه داشته باشد، پرهیز نماید. آموزگار در کنفرانس اوپک یک طرف مذاکره زیرک و هوشیار بوده و شخصیتی صریح و قدرتمند نشان داده است. وی در کنفرانس‌های 1971، 1973 و 1974 سمت ریاست داشته است. وی در سال 1975 در یک سخنرانی برای مجمع عمومی سازمان ملل اظهار داشت با تعیین بهای نازل برای مواد خام، نظیر نفت، تعداد کمی از کشورها به منظور تأمین استانداردهای عالی زندگی برای خود، منابع زیرزمینی کشورشان را به نابودی می‌کشانند. وی ادعا کرد که نفت ارزان، شکاف بین کشورهای رو به رشد و توسعه یافته را عمیق‌تر می‌کند. آموزگار یکی از گروگانهایی بود که در اجلاسیه 1975 اوپک در وین توسط اعراب تروریست دستگیر و برای مدت 30 ساعت زندانی شد. وی در اجلاسیه اوپک در دوحه سال 1976: تأکید ایران بر افزایش 15 درصد بهای نفت را منعکس کرد.

معرفی و ویژگیها آموزگار که فردی سخت‌کوش و بدعتگذار ایده نتیجه‌گرایی می‌باشد، یکی از تکنوکراتهای بی‌شماری است که توسط شاه برای مدرن کردن ایران مورد استفاده قرار گرفته است. وی مدارکی در رشته‌های بهداشت عمومی و مهندسی بهداشت از دانشگاه کرنل و دکترای مهندسی هیدرولیک خود را از دانشگاه واشنگتن دریافت نموده است. وی پویایی، تشویق و انتقاد از فساد را با سمت جدید خود به همراه آورده است.

آموزگار با 54 سال سن، مردی مرتب، آرام و مؤدب بوده و شخصیتی صمیمی و خوشایند دارد. وی می‌تواند تقریبا درباره هر موضوعی با درایت صحبت کند. وی در سال 1972 از اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده دیدار نمود. وی در اجلاسیه صندوق بین‌المللی پول و بانک توسعه جهانی (IBRD) در سال 1971 (واشنگتن) و 1973 (نایروبی) شرکت داشت. در سال 1975 به عراق و پرو مسافرت نمود.

آموزگار با یک زن آلمانی ازدواج کرده و فرزندی ندارند. هر دوی آنها انگلیسی را به روانی و زبان آلمانی صحبت می‌کنند. آموزگار سه برادر دارد که آنها نیز مناصب شایسته‌ای در دولت داشته‌اند.

سوابق برجسته 59 - 1958: وزیر کار 60 - 1959: وزیر کشاورزی 64 - 1960: مهندس مشاور 65 - 1964: وزیر بهداری 74- 1965: وزیر دارایی 76 - 1974: وزیر کشور و امور خدمات شهری از اکتبر 1976 تا اوت 1977: وزیر مشاور در امور حزب رستاخیز ایران 7 اوت 1977: تاکنون نخست‌وزیر 19 اکتبر 1977 - 27/7/56 آموزگار، جمشید - 43 خیلی محرمانه مکان: اتاق ناهارخوری اختصاصی نخست‌وزیر زمان: 7 مه 1978 - 17/2/57 صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: عالیجناب جمشید آموزگار، نخست‌وزیر ایران، جک سی - میکلاس، رایزن سفارت امریکا در تهران نخست‌وزیر آموزگار به مناسبت عزیمت قریب‌الوقوع من از ایران، مرا به یک ناهار خصوصی دعوت نمود، پس از گفتگوهای متعارف ابتدایی و تجدید خاطره در مورد مراودات 22 سال گذشته، از وی درخواست نمودم در صورت امکان، خلاصه‌ای از ارزیابی خود را در مورد حکومت نه ماهه‌اش ارائه نماید. آن‌طور که وی می‌گوید یکی از مشکلات اصلی وی به حرکت در آوردن بوروکراسی در ایران می‌باشد. وی گفت هنگامی که در رده‌های پایین‌تر از معاونت‌ها، سیاست‌هایی برای اجرا اتخاذ می‌گردد با تنبلی، بی‌تفاوتی و عدم کارایی بسیار زیاد مواجه می‌شود. نظام بوروکراتیک در قالب خود ساخته‌اش قرار گرفته و به‌طور اتوماتیک عمل می‌کند، ولی حتی حرکت ابتکاری ناچیزی هم از خود بروز نمی‌دهد. وی تصور می‌کند سال‌های بسیاری طول خواهد کشید تا براین کمبودها غلبه کنیم.

من سؤال کردم که وی قصد دارد چه اقدام خاصی انجام دهد. وی گفت محور اصلی تلاش‌هایش ایجاد تغییراتی در ساختار اقتصادی و سازمانی دولت می‌باشد. به این معنی که مثلاً وی در حال زدودن

انحصارات می‌باشد و به‌عنوان نمونه مورد واردکنندگان فولاد را نام برد. وی گفت قبلاً واردات فولاد تحت کنترل سه یا چهار نفر بود که خود آنها نیز از تولیدکنندگان داخلی فولاد بودند و بدین ترتیب با حفاظت از بازار انحصاری خود منافع بسیاری کسب می‌کردند. در حال حاضر، گرچه عوارضی باید به دولت داده شود، ولی هرکسی می‌تواند فولاد وارد کند. این عوارض قابل توجه نیستند، به نحوی که هم‌اکنون حدود 250 مقاطعه‌کار وارد تجارت فولاد شده‌اند و هزینه فولاد برای مصرف‌کننده تا حد یک سوم کاهش یافته است. آموزگار در ادامه گفت تلاش می‌کند تا دولت را از بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی دیگر خارج نماید. وی تصور می‌کند اکثر انحصارات دولتی بیهوده و بیش از حد هزینه در بردارد. وی معتقد است سرمایه‌گذاریهای خصوصی بایستی اکثر فعالیت‌های انحصاری دولت را در دست بگیرند. وی گفت تا جایی که امکان داشته باشد، باید سرمایه‌گذاری آزاد، مشخصه اقتصاد ما را در آینده تشکیل دهد.

آموزگار همچنین گفت تلاش می‌کند ساختار دولت را تغییر دهد و یا حداقل تغییراتی ایجاد کند تا ادارات و سازمانهای مختلف دولتی تا حد ممکن از لحاظ فیزیکی به حوزه فعالیت‌های‌مربوط به خود نزدیکتر شوند. وی گفت به عنوان مثال ترتیبی داده است تا شیلات و محیط زیست از تهران خارج و در منطقه دریای خزر و خلیج فارس مستقر شوند. کار مشابهی نیز در رابطه با جنگلبانی صورت گرفته است.

وی پیشنهاد بسیاری از همکاران خود در هیئت دولت مبنی بر تأسیس یا توسعه واحدهای جدید در تهران را رد کرده و به آنها توصیه نموده است که برای چنین فعالیت‌هایی مکان دیگری در کشور را پیشنهاد نمایند. در رابطه با مسئله بودجه، وی گفت شاه اجازه داده تا به استثنای بودجه نظامی، هر اقدامی لازم است در زمینه بودجه انجام دهد. وی نیز متعاقبا اولویت‌هایی برای هزینه‌ها تعیین کرده و بسیاری از فعالیت‌هایی که ممکن است ضرورت داشته باشند، ولی از نقطه‌نظر نیازهای مردمی فوریتی ندارند، به حالت تعلیق درآمده‌اند. وی بار دیگر با ذکر مثالی گفت طرح تئاتر پیشنهادی در اصفهان به حالت تعلیق درآمده است. مردم اصفهان سالهای گذشته را بدون سالن تئاتر سپری کرده‌اند و حداقل می‌توانند تا پنج سال دیگر نیز بدون چنین ساختمانی به حیات خود ادامه دهند.

سؤال کردم که به عقیده او عناصر مذهبی در این کشور چه نقشی می‌توانند داشته باشند و یا بایستی در آینده اجرا کنند و آیا دولت وی با هیچ یک از رهبران مذهبی در این مورد صحبت کرده است یا خیر. وی گفت دولت عملاً با رهبران مذهبی در تماس می‌باشد، در حقیقت چند تن از این رهبران در طی نوروز با وی ملاقات کرده‌اند و بدون کنایه و صریح برای وی مشخص کرده‌اند که آنها قدرت واقعی در کشور را در اختیار دارند. آموزگار گفت وی نیز در پاسخ گفته که او هم یک مسلمان خوب است (به هنگام ادای این جملات لبخند کوچکی بر لب داشت) و از آیت‌اللّه‌ها پرسیده است که اگر تا این حد قدرتمند می‌باشند چرا بازاریها را مجبور نمی‌کنند تا فعالیت‌های اعتباری خود را بدون ربا انجام دهند. قرآن آنها می‌گوید گرفتن سود برای وام گناه است و در حال حاضر هرکسی می‌داند که نرخ بهره در بازار 25 درصد می‌باشد.

آموزگار در ادامه تذکر داد که آیت‌اللّه‌ها از پیروان خود خواسته‌اند تا به یادبود کشته‌شدگان قم، در خانه مانده و از برپایی جشن‌های بزرگداشت نوروز خودداری کنند. وی نیز به آیت‌اللّه‌ها تذکر داده است که در پاسخ به درخواست آنها بیش از چهار میلیون ایرانی برای گذراندن تعطیلات خود کشور را ترک کرده و یا به منطقه دیگری رفته‌اند. وی نتیجه‌گیری کرد این عقیده که رهبران مذهبی بر بازاریها و توده مردم نفوذ دارند، افسانه بوده و زائیده محافل منزوی دانشگاهی می‌باشد. وی گفت حقیقت این است که وقتی منافع

آیت‌اللّه‌ها با منافع بازاریها در یک جهت می‌باشد، حمایت بازاریها وجود دارد. هنگامی که منافع آنها در یک جهت نباشد، مانند دو موردی که وی یادآوری کرد، عقیده مذهبیون به هیچ گرفته می‌شود.

آموزگار این مطلب که بینوایان بی‌سواد و ناآگاه هنوز تحت تأثیر نفوذ مذهبیون می‌باشند را مسلم دانست. با این حال وی معتقد است هنگامی که بخش اعظم جمعیت کشور باسواد شوند و ببینند که عقاید مذهبیون تا چه حد قدیمی و در رابطه با ایران جدید از دور خارج شده می‌باشد، تغییر خواهند کرد. وی گفت در صورتی که دولت در زمینه تأمین مسکن مناسب، لباس، غذا، تحصیلات و مراقبت‌های پزشکی برای این گروه به موفقیت‌هایی دست یابد، مشکلات سیاسی تا حد قابل اغماضی کاهش خواهند یافت.

محافل روشنفکری و دانشگاهی نیز تا حدی یک اقلیت ناچیز، که از گوشه و کنار نق می‌زنند و هیچ تأثیری بر زندگی سیاسی یا سرنوشت کشور نخواهند داشت، کاهش می‌یابند. به عبارت دیگر، آموزگار این‌گونه القاء کرد که به علیت اقتصاد، راسخی دارد. در مورد شایعاتی که در زمینه تغییرات احتمالی کابینه شنیده بودیم، از وی سؤال کردم. وی گفت تنها تغییری که ممکن است درآینده نزدیکی انجام شود، خسروشاهی وزیر بازرگانی می‌باشد. علت این است که قرار است قانونی به اجرا گذاشته شود که براساس آن از تمامی وزرا و سایر مقامات عالیرتبه دولتی خواسته می‌شود، داراییهای خود را علنی نمایند و در شرایطی که احتمال تقابل این منافع وجود داشته باشد، داراییهای خود را به صورت سپرده نگهدارند. وی گفت خسروشاهی بسیار ثروتمند است و سرمایه‌های بسیاری دارد و مایل نیست براثر اجرای این قانون مانعی در مقابل خود ایجاد کند. وی (خسروشاهی) درخواست کرده است تا استثنا قائل شوند، ولی آموزگار پاسخ داده است دولت به سختی می‌تواند لایحه‌ای را امروز از مجلس بگذارند و بلافاصله در روز بعد برای یک وزیر استثنا قائل شود. بنابراین وی تصور می‌کند که خسروشاهی استعفا خواهد داد. تا جایی که وی می‌داند هیچ یک از وزرای دیگر چنین مشکلی ندارند و آموزگار تصور نمی‌کند به هر دلیل دیگری تغییراتی در کابینه بوجود آید.

در خاتمه از وی پرسیدم به عقیده او، چه مدت طول خواهد کشید تا حکومت وی امور را به آن صورتی که وی مایل است در اختیار بگیرد. وی گفت حداقل چهار سال. اما وی احساس می‌کند که اگر دولت بتواند امور اقتصادی را به نحو معقولی سالم نگهدارد و نیازهای اقتصادی مردم را به صورت قابل قبولی برآورده سازد، فشارهای سیاسی قابل تحمل و کنترل خواهد بود. ظاهرا وی مطمئن است امور به نحوی پیش می‌رود که چنین مطلبی اثبات خواهد شد.

آموزگار جمشید - 44 11 ژوئیه 1978 - 21/4/57 عالیجناب دکتر جمشید آموزگارنخست‌وزیر ایران آقای نخست‌وزیر عزیز از فرصتی که برای ملاقات در طول سفر این جانب به ایران به من دادید، صمیمانه تشکر می‌کنم. لطف شما در پذیرفتن من موجب امتنان است.

کشورهایمان براساس تبادلاتی که از آن بهره‌مند می‌شویم، روابط دوستانه و عمیقی با یکدیگر دارند.

چنین مراوداتی نشانه تداوم تعهد دوجانبه ما در همکاری جهت نیل به صلح و ثبات بین‌المللی می‌باشند.

امیدوارم شما را به زودی ملاقات نمایم.دوستدار شما دیوید دی. نیوسام

جهانگیرآموزگار

تاریخ: 20 ژوئن 1961 - 30/3/40 محرمانه از: بخش اقتصادی، 1535به: وزارت امورخارجه، واشنگتن دکتر جهانگیر آموزگار که به سمت وزیر بازرگانی منصوب شده جانشین پورهمایون می‌شود که اکنون معاون نخست‌وزیر است. آموزگار 38 ساله، برادر جمشید آموزگار، وزیر کار و وزیر کشاورزی سابق می‌باشد. ظاهرا دارای یک درجه دکترا (اقتصاد) از دانشگاه کالیفرنیا است. وی در دانشگاه میشیگان، اکسیدنتال و مدرسه زبان نظامی کالیفرنیا تدریس کرده است. با دریافت یک بورس مطالعاتی از مؤسسه بروکینگز، مدت یک سال و نیم است که در ایران به بررسی مشکلات اقتصادی کشورهای کمتر توسعه یافته مشغول است. همسرش آمریکایی است. در سال 1960 به‌عنوان نماینده مجلس انتخاب شد و عضو حزب ملّیون فارس است. به عنوان فردی طرفدار آمریکا، صادق و توانا معروف است. این‌طور پنداشته شده که وی «منصوب سفارت آمریکا» از طریق سلسله مراتب دولتی است. سفارت آمریکا در تهران معتقد است که نخست‌وزیر، اداره گمرکات را تحت کنترل وزارت بازرگانی درخواهد آورد.

بخش اقتصادی: کلی فورث / دبلیو. اف. لونی آموزگار، جهانگیر - 2 تاریخ: 22 ژوئن 1961 - 1/4/40 خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران - مرسله 687 به: وزارت امورخارجه، واشنگتن موضوع: صورت مذاکرات با جهانگیر آموزگار به پیوست صورت مذاکرات بین ادوارد جی. ویلت کارمند سیاسی این سفارت و جهانگیر آموزگار که جدیدا به سمت وزیر بازرگانی منصوب شده است، می‌آید. برای سفیر استیوارت دبلیو. راکول وزیر - رایزن خیلی محرمانه زمان: 20 ژوئن 1961 - 30/3/40مکان: مراسم تدفین پدر سیروس سمیعی صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: جهانگیر آموزگار، وزیر جدیدالانتصاب وزارت بازرگانی ادوار جی.

ویلت، وابسته سفارت آموزگار این گفتگو را با اظهار این مطلب که از انتصاب خود راضی است، شروع نمود. «امروز فقط به افراد وزارتخانه معرفی شدم، اما فکر می‌کنم خیلی بد نخواهد بود. هنگامی که امینی برای اولین بار به صدارت رسید، خیلی شیفته وی نبودم، ولی با کمی تفکر جدی‌تر به این نتیجه رسیدم که شاید هیچ کس دیگری که بتواند به اندازه او و به خوبی او کار کند، وجود نداشته باشد.

همان‌طور که می‌دانید در دولت‌های شریف‌امامی و اقبال نیز مناصبی به من پیشنهاد شد، اما من نمی‌خواستم با آنها و اطرافیان آنها همکاری داشته باشم. به نظر من اقبال فقط یک احمق ساده می‌باشد و شریف‌امامی زیرک اما ضعیف است. آنها توسط فاسدترین افراد احاطه شده‌اند. حال اگر امینی فقط برای یک ماه در مصدر قدرت بماند، خواهم توانست درآینده با افتخار از همکاری با دولت وی یاد کنم. حتی از نقطه‌نظر تبلیغاتی، اینکه وی به خارج رفته است نیز کاملاً خوب به نظر می‌رسد. در مورد کابینه و سایر

انتصابات وی بسیار خوشوقتم یادآوری کنم در عین حالی که ممکن است سروصداها و یاوه‌سرایی‌هایی وجود داشته باشد، در میان آنان کسی وجود ندارد که به عقیده من به هر صورتی شخصا فرد فاسدی باشد.

ارسنجانی به غیر مسئولانه‌ترین روش صحبت می‌کند، درخشش حماقت‌های کمتری به خرج می‌دهد و فقط سروصدا می‌کند. ولی آنها در هیچ موردی، هیچ کاری در سطح کشور انجام نداده‌اند که به ضرر دولت تمام شود.» «از این که فهمیدم امینی حمایت توده مردم را برای خود کسب کرده است، بسیار خوشحال شدم.

نمی‌دانم که واقعا درست است یا نه، اما به من گفته‌اند که وی هر روز حمایت‌های مردمی بیشتری به دست می‌آورد. علت این امر تا حدی مربوط به انتصابهای بسیار عالی وی می‌باشد. گنجی کار فوق‌العاده‌ای در وزارت راه انجام داده است. یکی از دوستان وکیل من، روز گذشته به من گفت که وی در طول 35 سال تجربه کاری خود هرگز انتصابات فوق‌العاده‌ای که الموتی در دادگستری انجام داده را نداده است. بله، فکر می‌کنم می‌توانم با صداقت تمام بگویم، تقریبا بدون در نظر گرفتن نتیجه کار، هموار قادر خواهم بود با غرور به همکاری خود با چنین افرادی اشاره کنم - - چون هرگز نتوانسته‌ام همکاری با اقبال یا شریف‌امامی یا «کهنه‌کارها» را زیرسیبیلی در کنم. در مورد تمایل به همکاری، کس دیگری به جز طالقانی - هر چند وی را به خوبی نمی‌شناسم - و شاید صالح را نمی‌توانم در نظر بیاورم.» «امینی شخصا مرد خوبی است که اعتماد به‌نفس و تا حد خاصی روحیه فداکاری به وجود می‌آورد هر چند هرگز صمیمی نبوده‌ایم، ولی چندین سال است که وی را می‌شناسم و تاکنون چندین گفتگوی طولانی با وی داشته‌ام. وی صریح، جدی و بی‌ریا می‌باشد. وی تشخیص می‌دهد که کاری به‌عهده دارد و در مورد انجام آن جدی است. اگر موقعیتی در اختیار وی قرار گیرد و بتوان بعضی از حرفهای بیهوده و غیرمسئولانه (از جانب اشخاصی نظیر ارسنجانی و درخشش) را قطع نمود، فکر کنم وی نمونه خوبی از موفقیت را به منصه ظهور بگذارد. امروز به هنگام معارفه من در وزارتخانه، سخنرانی خوبی ایراد کرد که به دلپذیرترین وجه مرا تحت تأثیر قرار داد. مضمون سخنان وی مستحکم و تاجرمآبانه بود. وی بدون استفاده از کلمات تعارف‌آمیز گفت فداکاری از جانب مردم ثروتمند این کشور مورد نیاز بوده و خواهد بود و ضرورت دارد و با در نظر گرفتن دارایی‌های آنها کار چندان بدی نیست و نوعی بیمه محسوب می‌شود که در صورت بروز ناآرامیهایی در آینده جان و اموال آنها را حفظ خواهد نمود. وی گفت وظیفه دولت این است که برای تأمین رفاه کشور و خودشان، مردم را به سمتی هدایت نماید که فداکاری کنند و هیچ تردید ندارد که دولت در انجام چنین کاری موفق نخواهد شد.» «من فکر می‌کنم موضع امینی کاملاً خوب است و تصور می‌کنم وی خواهد توانست کارهای بزرگی را به انجام برساند. در مورد اقدامات مهمی که وی انجام داده است نمی‌توانم موردی را بیابم که تأیید نکنم و فکر می‌کنم چنانچه او امنیت بیشتری بیابد خواهد توانست کارهای به مراتب بیشتری انجام دهد. برخلاف تمام شایعات، باور نمی‌کنم که شاه علیه امینی «توطئه‌چینی» می‌کند. هر چند بایستی تصدیق کنم که شاه در گذشته اقدامات احمقانه بسیاری انجام داده و کاملاً مسئول کشاندن کشور به وضع نابسامان کنونی است، و در عین حال که باور نمی‌کنم شاه «تازه متوجه قضایا شده باشد»، هنوز قبول ندارم که وی ممکن است آن‌قدر احمق باشد که در چنین موقعیتی علیه امنیتی توطئه‌چینی کند. شاید بعد از شش ماه، ولی نه اکنون به این کار اقدام نماید. وی برای این که چیزهای خاصی به دست آورد امینی را منصوب کرده است،

نه حداقل چیزی که مساعدت‌های مالی آمریکا باشد. تا زمانی که وی تمامی اینها، منجمله کمک‌های قابل توجه بیشتری از جانب شما به دست نیاورد و تا زمانی که آنچه را که می‌خواهد از امینی نگیرد، تصور نمی‌کنم علیه امینی اقدام نماید. در عین حالی که هنوز از تمام فعالیت‌های پشت پرده آگاهی نیافته‌ام، تقریبا مطمئن هستم که روابط امینی با شاه، اگرچه مسئله‌ای ظریف و حساس می‌باشد، نسبتا خوب است و امینی چنین احساس را منعکس می‌کند.» «تأیید می‌کنم که بسیاری تصور می‌کنند که امینی قدرت کامل نداشته و از اعتماد کامل شاه نیز برخوردار نمی‌باشد، زیرا «افراد شاه» هنوز کنترل وزارتخانه‌های امورخارجه، دفاع و کشور را در اختیار دارند. اما از یک سو هنوز هیچ تحرک بخصوصی در هیچ یک از این زمینه‌ها صورت نگرفته و از سوی دیگر امینی تعدادی از فرمانداران (استانداران) بعضی از استانها را عوض کرده است و هیچ تردیدی وجود ندارد که از بین انتصابات جدید، حداقل (دکتر شمس‌الدین) جزایری انتخاب شخص امینی برای خراسان بوده است.» «در مورد سرنگونگی قریب‌الوقوع امینی و به دست گرفتن قدرت توسط سرلشکر تیمور بختیار، مطالبی شنیده‌ام. پذیرش چنین سمتی از جانب من نشانه‌ای است که من اهمیت چندانی به این شایعات نمی‌دهم. تعجب می‌کنم که چه کسانی این شایعات را راه می‌اندازند.» «همان‌طور که می‌دانید انتظار چنین انتصابی را نداشتم. واقعا احساس می‌کنم که برای چنین کاری آمادگی ندارم، ولی در عین حال از چنین کاری نیز وحشت نکرده‌ام.» اظهارنظر: در حالی که وی در تعریف از امینی تا حد ستایش از وی مبالغه می‌کند، فکر می‌کنم که این یک گفتگوی دوستانه بود و انتظار چنین سخنانی نیز می‌رفت، زیرا من نزدیک به ده سال است که جهانگیر را می‌شناسم و ما برای مدتهای طولانی در مورد مسائل سیاسی گفتگو کرده‌ایم. خبر داشتم که وی در نظر داشت ایران را به مقصد اروپا ترک نماید و در 17 ژوئن به آمریکا برود. با این حال مطمئنم که انتصاب وی یک اقدام تعجب‌آور بوده است.

آموزگار، جهانگیر - 3 تاریخ: 19 فوریه 1963 - 30/11/41محرمانه از: وزارت امورخارجه، 136 - A به: سفارت آمریکا در تهران موضوع: وضعیت دیپلماتیک و حضور جهانگیر آموزگار از زمان ورود جهانگیر آموزگار به واشنگتن به‌عنوان رئیس هیئت جدیدالتأسیس اقتصادی ایران در اواسط دسامبر 1962 تاکنون، مذاکرات بی‌نتیجه‌ای در مورد تعیین عنوان و وضعیت دیپلماتیک وی صورت گرفته است. آخرین ارزیابی‌های وزارت خارجه در زمینه یافتن یک راه‌حل قابل قبول در یادداشتی که به‌عنوان ضمیمه این تلگراف از L\Aبرای U/PR ارسال شده، گنجانده شده است. مشکل در این است که دولت ایران دکتر آموزگار را به عنوان «سفیر آزاد» مأمور کرده است و این عنوانی است که می‌توان وی را از امتیازات و ویژگیهای خاص یک مسافر، نه وضعیت و مصونیت دیپلماتیک، برخوردار نمود. تنها راهی که می‌توان از طریق آن امتیازات اخیر را به وی داد این است که دکتر آموزگار به‌عنوان عضو سفارت ایران در آمریکا و با تیتر مورد قبولی مانند «وزیر تام‌الاختیار» یا «وزیر مشاور» به صورت

یک کارمند وابسته به سرپرستی آن هیئت دائمی مأمور گردد، اما دکتر آموزگار از پذیرفتن این روش امتناع کرده است، زیرا با موقعیت وی به عنوان وزیر کشور سابق سازگاری ندارد.

طولانی شدن این مذاکرات موجب افزایش بعضی از سردرگمی‌های خاص شده است. مثلاً دکتر آموزگار اخیرا یک تخلف رانندگی جزئی داشته است و سفارت ایران طبق معمول برگ جریمه را برای U/PRارسال کرده تا در مورد آن اقدام شود، اما به دلیل این که دکتر آموزگار موقعیت دیپلماتیک ندارد، مشکل می‌توان چنین مسئله‌ای را حل کرد.

علاوه بر این دکتر آموزگار اخیرا به وزارت خارجه آمریکا اطلاع داده است که توسط یکی از ادارات دولت ایران، که از بردن نام آن خودداری کرد، از وی سؤال شده است که آیا اکراه وزارت خارجه آمریکا در مورد اعطای عنوان دیپلماتیک مناسب به وی نشانه این نیست که دولت آمریکا از انتصاب وی خشنود نمی‌باشد. وزارت امورخارجه آمریکا دکتر آموزگار را مطمئن ساخت که مسئله فقط یک مشکل فنی حقوقی است و چنین منظوری در کار نیست. دکتر آموزگار اظهار داشت که چنین تضمینی را می‌پذیرد، اما کاملاً آشکار است که صبر و تحمل وی به پایان رسیده و تنها به دلیل تلاش مصرانه وی در کنترل خود است که تندخویی ذاتی خود را فرونشانده است، آن تندخویی که برای آن دسته از مقامات آمریکایی که به هنگام تصدی وزارت بازرگانی و سپس دارایی توسط وی با او مراوداتی داشته‌اند، کاملاً شناخته شده می‌باشد.

بردباری دکتر آموزگار در یک مواجهه ظاهرا غیرعادی در روابطش با دولت هنگامی که تلاش می‌کرد موضع قابل توجهی برای خود دست و پا کند، دچار فرسودگی شد.

دکتر آموزگار در موارد متعددی با ادعای اینکه براساس دستورات تهران عمل می‌کند، تلاش کرده است تا مذاکراتی را در مورد امور اقتصادی با وزارتخانه شروع نماید. در مورد یک برنامه جدید PL- 480لازم شد به اطلاع وی برسد که درخواست چنین برنامه‌هایی بایستی در ابتدا توسط دولت ایران و از طریق سفارت آمریکا در تهران به جریان گذاشته شود. در یک مورد دیگر در رابطه با تمایل ایران به عدم تداوم نرخ مبادلات امتیازی که در مورد مبادلات مالی و رسمی آمریکا به کار می‌رفت، دکتر آموزگار وانمود کرد که دولت ایران مایل است وی مذاکرات مربوطه را در واشنگتن دنبال نماید، اما وزارتخانه اطلاع یافت که وزارت دارایی ایران صراحتا بیان داشته که مایل است مذاکره در این مورد را با هیئت نمایندگی ما در تهران انجام دهد. در واکنش نسبت به چنین مواردی از جانب دکتر آموزگار، وزارتخانه مرتبا گیج شده و نمی‌داند که آیا دکتر آموزگار تلاش می‌کند اختیاراتی را به خود نسبت دهد که دولت وی عملاً به او اعطا نکرده است و یا اینکه خود دولت ایران در مورد نوع اقداماتی که می‌خواهد هیئت اقتصادی جدید آن در اینجا انجام دهد، مردد می‌باشد.

خودخواهی‌های شخصی مسلما یکی از مشکلات دکتر آموزگار است، اما در زمینه وضعیت دیپلماتیک وی مشخصا تنها مشکل نمی‌باشد. وزارت خارجه اذعان دارد که در یک بوروکراسی سنتی و مبتنی بر سلسله مراتب نظیر ایران، برای یک وزیر سابق اگر غیرممکن نباشد، بسیار مشکل خواهد بود که یک عنوان تابعه دیپلماتیک را بپذیرد. دکتر آموزگار ممکن است خبر مربوط به تردید تهران در رابطه با تمایل آمریکا نسبت به خود را جعل کرده باشد، اما با در نظر گرفتن شیوه برخورد ایرانیان با این‌گونه مسائل، این خبر ممکن است تا حدی هم موجه باشد.

وزارت خارجه مایل است از دردسرهای بیشتر ناشی از اقدامات خلاف معمول در رابطه با وضعیت دیپلماتیک یا مستقل دکتر آموزگار در اینجا پرهیز نماید. از هر نوع راهنمایی براساس برخورد احتیاط‌آمیز با مقامات عالی‌رتبه دولت ایران که بتوان توسط سفارت به مورد اجرا گذاشته شود، عمیقا تشکر می‌گردد.راسک آموزگار، جهانگیر - 4 جهانگیر آموزگار خیلی محرمانه دکتر آموزگار در سال 1919 متولد شد. عضو خانواده‌ای معروف است و پدرش حبیب، قبلاً سناتور بود. در رشته اقتصاد در دانشگاه کالیفرنیا دکترا گرفت و در همانجا به تدریس در رشته اقتصاد مشغول شد.

آموزگار یکی از اقتصاددانان برجسته ایرانی است، ولی به جای این که عملگرا باشد تئوریسین است. در مواردی با درگیر کردن خود در مسائل جزئی، مسائل و موضوعاتی عمده و مهم را از یاد می‌برد. قدری خودبین است و چنانچه با مخالفت یا دست‌کم گرفتن روبرو شود، عصبانی و آتشین مزاج می‌شود.

همسرش آمریکایی است و به زبان انگلیسی به روانی تکلم می‌کند.

در حین اقامت در آمریکا نامزد شرکت در انتخابات مجلس شد، ولی از مراجعت به ایران امتناع ورزید، در کابینه نخست‌وزیر امینی به تاریخ 20 ژوئن 1961 وزیر بازرگانی شد و در تاریخ 26 مه 1962 و پس از کناره‌گیری بهنیا در اوایل سال 1962 به سمت وزیر دارایی منصوب گردید. پس از سقوط دولت امینی در ژوئیه 1962، آموزگار مدتی بیکار بود تا این که در دسامبر 1962 به عنوان رئیس هیئت جدیدالتأسیس اقتصادی ایران به واشنگتن اعزام شد. در آنجا به کار تماس مستقیم با تعدادی از سازمانهای آمریکایی (بانک صادرات و واردات، وزارت کشاورزی و AID) که درگیر طرح‌هایی در ایران بودند، سرگرم بود.

در گفتگو با دوستان آمریکایی و ایرانی‌اش، آموزگار با صراحت گفته است که شاه به مسائل اقتصادی واقف نمی‌باشد. وی همچنین از حامیان سرسخت نخست‌وزیر امینی است و به نظر می‌رسد که در مخالفت با امینی و گروه اقتصاددانان گمراهش، شاه آموزگار را نیز نادیده نگرفته است. بهترین دوست آموزگار در دولت کنونی علاوه بر برادرش جمشید، منوچهر گودرزی است. با بسیاری از اقتصاددانان حرفه‌ای دولت تماس نزدیک داشته و با مدیر بودجه یعنی مجیدی و معاون رئیس کل بانک مرکزی، فرمانفرمائیان، نیز رابطه‌ای تنگاتنگ دارد.

شاید بتوان گفت که آموزگار به حدی طرفدار آمریکاست که در شرایط سیاسی کنونی به نفع وی نمی‌باشد. همسر آمریکایی‌اش نیز هیچ‌گاه نتوانسته است خود را با شرایط ایران وفق دهد و خود آموزگار نیز متوجه شده که انطباق‌پذیری مجددش با شرایط ایران، ناراحتی‌هایی را برایش فراهم ساخته است.

می‌توان گفت که زیاده از حد به انتقاد از کشورش پرداخته و آمریکا را نیز به خاطر عدم تلاش در حمایت از اشخاص مناسب (امینی و آموزگار)، آن هم در زمان مناسب به باد انتقاد می‌گیرد.

خلاصه این که وی روش برخورد شاه با مسائل اقتصادی را مطلوب نمی‌پندارد و شاه نیز در انتقاد از سیاست‌های اقتصاد نخست‌وزیر امینی، آموزگار را هم از قلم نمی‌اندازد. با این حال، چنانچه امینی، جمشید آموزگار یا منوچهر گودرزی یا رضا انصاری نخست‌وزیر شوند، ممکن است جهانگیر آموزگار نیز

به یک منصب مهم اقتصادی دست پیدا کند. از طرف دیگر به خاطر آمریکایی بودن همسرش، شاید تصمیم بگیرد که در آمریکا اقامت گزیند. اصولاً او یکی از دوستان آمریکا است که همیشه آن را دیده انتقاد می‌نگرد.

تذکر: آموزگار اخیرا کار تألیف کتابی تحت عنوان «کمک فنی در تئوری و عمل، مورد ایران» را به پایان رسانده که توسط انتشارات فردریک ا. پراگر، شماره 111 خیابان چهارم، نیویورک به چاپ رسیده است. هیچ یک از اعضای هیئت نمایندگی USAID در سفارت این کتاب را هنوز نخوانده‌اند، ولی برای دریافت چند نسخه از آن تقاضانامه فرستاده‌اند. ال. ام. دون 13 نوامبر 1965 - 22/8/44 آموزگار، جهانگیر - 5 خیلی محرمانه 22 نوامبر 1965 - 2/9/44، الف - 363 جهانگیر آموزگار - حدودا 46 ساله و وزیرمختار و سرپرست هیئت اقتصادی واشنگتن است. وی دارای درجه دکترای اقتصاد از دانشگاه کالیفرنیا می‌باشد و در آنجا به‌عنوان مدرس اقتصاد نیز کار کرده است. همسر آمریکایی دارد. به هنگام اقامت در آمریکا به‌عنوان یکی از کاندیداهای مبارزه انتخاباتی مجلس ایران تعیین شد، ولی از بازگشت به ایران خودداری نمود. در زمان حکومت امینی در 1961 وزیر اقتصاد وی بود و در 1962 وزیر دارایی شد. پس از سقوط امینی وی برای سرپرستی هیئت اقتصادی جدیدالتأسیس ایران به واشنگتن اعزام شد. آموزگار یک اقتصاددان مترقی ایرانی می‌باشد، اما در مقایسه با برادرش جمشید آموزگار، وزیردارایی فعلی، که سخت‌کوش و عملگرا می‌باشد، یک تئوریسین است.

جهانگیر آموزگار به صراحت در مورد عدم درک شاه از مسائل اقتصادی صحبت می‌کند و به هیئت‌های دارای اختیارات بیشتر معتقد است. وی در سمت رسمی خود بیشتر خرده‌گیر است و مواردی با معطوف کردن توجه خود به موضوعات کوچک، نسبت به موارد مهم سردرگم می‌شود. در حال حاضر آموزگار باتوجه به اکراه و عدم تمایل هم شاه و هم امینی، احتمالاً بسیار آمریکایی‌تر از آن است که در شرایط سیاسی فعلی ایران به اهداف خود برسد، اما ممکن است در یک شرایط سیاسی متفاوت صاحب قدرت و نفوذ باشد.

آموزگار، جهانگیر - 6 تاریخ: 21 فوریه 1973 - 2/12/51 خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا در آتن، 5089 به: وزارت امورخارجه، واشنگتن موضوع: نامزد ایرانی برای صندوق بین‌المللی پول 1- مینایی، مدیر اداره امور امریکایی وزارت امورخارجه، گزارش می‌دهد که محمد یگانه، مدیر اجرایی علی‌البدل کنونی صندوق بین‌المللی پول، از طرف دولت ایران فراخوانده شده تا رئیس بانک مرکزی شود. دولت ایران پیشنهاد می‌کند که جهانگیر آموزگار که به‌عنوان وزیر مختار امور اقتصادی در سفارت ایران در واشنگتن مشغول خدمت است، جانشین او گردد. مینایی خاطرنشان می‌سازد که یگانه نماینده کشورهای غنا، الجزایر، یمن و یونان نیز می‌باشد. دولت ایران میل دارد همچنان عضو هیئت مدیره صندوق بین‌المللی پول باشد و در نظر دارد به جلب حمایت کشورهای فوق بپردازد، چون انتخابات

براساس توافق جمعی صورت خواهد گرفت. مینایی می‌افزاید که قبل از آن، صندوق بین‌المللی پول متوجه خواهد شد که از مشورت با ما در مورد طرز برخورد یونان با قضیه نامزد شدن آموزگار برای این سمت، سود برده است. صندوق بین‌المللی پول تردیدی ندارد که این موضوع از حمایت سایر کشورها برخوردار خواهد شد، ولی معتقد است که شاید دوستی دیرین شاه با کنستانتین، از طرف رژیم یونان به صورت یک نکته منفی علیه نامزد ایران به کار گرفته شود. مینایی می‌خواهد بداند که آیا می‌توانیم در مورد طرز برخورد یونانی‌ها اقدام مؤثری انجام دهیم تا به دولت ایران نیز کمک شده باشد که در تضمین پیروزی آموزگار در انتخابات، از تاکتیک‌های لازم استفاده کند.

2- اقدام مورد تقاضا: چنانچه وزارت‌خارجه و سفارت آمریکا در آتن در مورد طرز برخورد یونان با قضیه نامزدی آموزگار برای احراز این سمت اطلاعاتی ارائه نمایند، موجب امتنان خواهد شد. هک آموزگار، جهانگیر - 7 جهانگیر آموزگار وزیر مختار در امور اقتصادی، سفارت ایران در واشنگتن خیلی محرمانه جهانگیر آموزگار، یکی اقتصادانان برجسته ایران، از دسامبر 1962 در سفارت ایران در واشنگتن عهده‌دار اداره امور اقتصادی بوده است. او دوست دارد که خود را سفیر سیار بداند. آموزگار گاهی سیاست‌های آمریکا را مورد انتقاد قرار می‌دهد، اما اصولاً با این کشور برخوردی دوستانه دارد.

جهانگیر آموزگار در تاریخ 13 ژانویه 1919 در تهران متولد شد. پس از اخذ درجه لیسانس حقوق و ادبیات از دانشگاه تهران، به آمریکا رفت و در دانشکده اقتصاد دانشگاه کالیفرنیا در لوس‌آنجلس دکترا دریافت نمود. چند سالی را نیز در دانشگاه کالیفرنیا و کالج اکسیدنتال لوس‌آنجلس به تدریس پرداخت.

آموزگار در سال 1961 به‌عنوان عضو تحقیقاتی مؤسسه بروکینگز به ایران بازگشت. مدتی بعد در همان سال وزیر بازرگانی شد و از ماه مه تا ژوئیه 1962 وزیر دارایی بود. ظرف سال‌های 1961 و 1962 ریاست شورای عالی شرکت ملی نفت ایران و هیئت مدیره شرکت تجارت خارجی را برعهده داشت.

همچنین در شورای عالی اقتصادی، شورای پول و اعتبار و هیئت مدیره بانک ملی عضویت داشت. وی در ژوئیه 1973 به عنوان مدیر اجرایی صندوق بین‌المللی پول برگزیده شد.

گاهی از اوقات با تمرکز بیش از حد بر روی مسائل جزئی، مسائل مهم را از یاد می‌برد. او خودپسند است و در صورت مواجه شدن با مخالفت یا دست کم گرفتن، عصبانی و آتشین مزاج می‌شود. آموزگار زبان انگلیسی را به روانی صحبت می‌کند. در رشته تحصیلی‌اش کتب و مقالات متعددی را به رشته تألیف در آورده است. آخرین کتاب وی «ایران: توسعه اقتصادی در شرایط دوگانه (1971)» نام دارد. شماره ژوئیه 1973 نشریه Foreign Affairsدر برگیرنده مقاله‌ای از اوست که «داستان نفت: واقعیت‌ها، تخیلات و بازی منصفانه» نام دارد. آموزگار با یک زن آمریکایی ازدواج کرده که الینورروث هورن نام دارد. او سه برادر معروف و مهم دارد که عبارتند از:

جمشید آموزگار، وزیر دارایی؛ کورس آموزگار، وزیر مسکن ؛ هوشنگ آموزگار، رئیس اسبق اداره اطلاعاتی دبیرخانه اوپک تا نوامبر 1973. 3 آوریل 1974 - 14/1/53

آموزگار، جهانگیر - 8 جهانگیر آموزگار وزیر مختار در امور اقتصادی، سفارت ایران، واشنگتن خیلی محرمانه عنوان خطاب: آقای آموزگار جهانگیر آموزگار، 56 ساله، از دسامبر 1962 وزیرمختار امور اقتصادی و رئیس هیئت اقتصادی سفارت ایران در واشنگتن بوده است. اگرچه در تئوری از زیردستان سفیر زاهدی است، ولی در انجام وظایف و عملیات استقلال دارد. آموزگار گاهی به انتقاد از آمریکا می‌پردازد، ولی اصولاً از دوستان آن کشور به شمار می‌رود.

نقطه‌نظرات نویسنده چند کتاب و مقاله در مورد مسائل اقتصادی است. آخرین کتاب وی «ایران: توسعه اقتصادی تحت شرایط دوگانه» (1971) نام دارد. در مقاله‌ای با عنوان «داستان نفت: واقعیت‌ها، تخیلات و بازی منصفانه» (Foreign Affairs، ژوئیه 1973) وی گفته است که عرضه‌کنندگان نفت عامل به وجود آمدن کمبود نیستند و این امر را ناشی از افزایش شدید تقاضا در اروپای غربی، ژاپن و امریکا می‌داند. در همان مقاله قید کرده است که اعضای اوپک می‌دانند که ذخایر نفت بیش از چند دهه دیگر دوام نخواهند داشت، بنابراین یا باید اقتصادهای خود را توسعه داده و متنوع سازند و یا این که در تلاش برای بالا بردن سطح زندگی شکست بخورند.

اطلاعات شخصی دارای درجه فوق‌لیسانس اقتصاد از دانشگاه واشنگتن سیاتل، دکترا از دانشگاه کالیفرنیا لوس‌آنجلس. گاهی اوقات بی‌صبر و حوصله و با تمرکز بیش از حد بر مسائل جزئی و مسائل عمده و مهم را از یاد می‌برد. خودپسند است و یا در برابر مخالفت‌ها یا دست‌کم گرفتن نیز گاهی عصبانی و آتشین مزاج می‌شود. به زبان انگلیسی به روانی تکلم می‌کند. سه برادر دارد که عبارتند از: جمشید، وزیر کشور و امور خدمات شهری و نماینده ایران در اوپک، کورس که اخیرا وزیر مسکن شد (تا سال 1974)؛ و هوشنگ، رئیس اداره اطلاعاتی دبیرخانه اوپک (تا سال 1973). با یک زن آمریکایی زیبا و باهوش ازدواج کرده است.

سوابق شغلی قبل از سال 1961: مدرس، در کالج اکسیدنتال لوس‌آنجلس در دانشگاه کالیفرنیا 1961: پروفسور تحقیقات، مؤسسه بروکینگز، ایران 1962 تاکنون: وزیرمختار در امور اقتصادی و رئیس هیئت اقتصاد ایران در واشنگتن 1973 تاکنون: مدیر اجرایی، صندوق بین‌المللی پول.

13 ژوئیه 1975 - 22/4/54

آموزگار، جهانگیر - 9 تاریخ: 21 نوامبر 1977 - 30/8/56 خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران - 10290 به: وزارت امورخارجه، واشنگتن با اولویت از وزیر مختار برای سفیر سولیوان مراجع: الف) تهران 9221، ب) تهران 9336، ج) تهران 9826 موضوع: برنامه‌ریزی اقتصادی ایران 1- طی یک گفتگوی مفصل و جامع با اینجانب و کارمند اقتصادی در مورد وضعیت و دورنمای اقتصادی جاری و دراز مدت ایران، جهانگیر آموزگار، سفیر ایران در آمریکا، از طرز فکر موجود در محافل دولتی ایران حول و حوش برنامه‌ریزی اقتصادی پرده برداشت. او اخیرا بررسی ویژه به عمل آمده در سازمان برنامه و بودجه را مطالعه نموده و آن را تلاشی در راستای «شناخت بیماری و به منظور دور ساختن ایران از وضعیتی قلمداد نمود که در آن یک جراح قلب ممکن است مجبور شود به علاج بیماری سرطان بشتابد.» وی گفت مقدمات کار فراهم آمده تا گروهی از اعضای بانک جهانی به بررسی اوضاع دراز مدت اقتصادی ایران بپردازند و معتقد است که از همکاری کامل و همه جانبه دولت ایران نیز برخوردار خواهد گردید.

2- در تکمیل و تأیید مفاد آمده در مراجع (الف) و (ب)، آموزگار اظهار داشت که هنوز مشخص نیست که اسناد برنامه‌ریزیهای آتی از چه مشکل و محتوایی برخوردار خواهند شد، ولی می‌داند که قرار نیست مجوزهای چند ساله (یعنی پنج ساله) صادر گردد. آنچه ممکن است در کنار بودجه آتی ظاهر شود، احتمالاً مقدمه‌ای خواهد بود که به تصویب مجلس نیازی نخواهد داشت، ولی اهداف عمرانی را حتما مشخص خواهد نمود.

3- سفیر آموزگار همچنین گفت که همان نحوه برخورد با رهیافت هندوستان یعنی رهیافت «خودکفایی» در رابطه با برنامه‌ریزی اقتصادی در اینجا هم مطلوب واقع شده، یعنی، هدفی به نام نیازهای اساسی انسانی مشخص و برای تحقق هدف مورد نظر، منابع و روش لازم جمع‌بندی و تعیین خواهد گردید.

اظهارنظر: ظاهرا این هم یکی دیگر از روش‌های عنوان کردن «کاهش سطح توقعات» و ایجاد تناسب‌بین توسعه اقتصادی و توان مادی می‌باشد.

4- شرح تفصیلی گفتگو متعاقبا ارسال خواهد گردید. میکلاس آموزگار، جهانگیر - 10 مدیر اجرایی صندوق بین‌المللی پول، نایب رئیس بانک بین‌المللی عمران و توسعه عنوان خطاب: آقای سفیر جهانگیر آموزگار به‌عنوان نماینده اصلی ایران با رتبه سفیری به‌طور عمده هم در صندوق بین‌المللی پول و هم بانک بین‌المللی عمران و توسعه فعالیت دارد. از سال 1969 در سمت نایب رئیس بانک بین‌المللی عمران و توسعه و از ماه اوت 1973 به عنوان مدیر اجرایی صندوق بین‌المللی پول فعالیت داشته است. وی برادر نخست‌وزیر اسبق ایران (از اوت 1977 تا اوت 1978)، جمشید آموزگار است و قبلاً نیز از سال 1962 تا 1976 در سفارت ایران در واشنگتن به عنوان وزیر مختار در امور اقتصادی فعالیت نموده

است.

آموزگار در رشته اقتصاد از دانشگاه واشنگتن سیاتل فوق‌لیسانس و از دانشگاه کالیفرنیای لوس‌آنجلس درجه تخصصی دکترا گرفت. طی سالهای 57 - 1956 مشاور سازمان برنامه ایران بود و طی سال‌های 1960 - 1958 نیز در کالج اکسیدنتال لوس آنجلس و نیز دانشگاه کالیفرنیای لوس‌آنجلس تدریس می‌نمود. در ایران نیز به‌عنوان یکی از اساتید انستیتوی بروکینگز فعالیت داشت تا این که در سال 1961 به سمت وزیر بازرگانی و گمرکات ایران منصوب گردید. قبل از مشغول به کار شدن در سمت فوق‌الذکر در واشنگتن به سال 1962، مدت کوتاهی نیز به عنوان وزیر دارایی فعالیت کرد.

آموزگار مؤلف آثاری است تحت عناوین، «کمک فنی در تئوری و عمل (1966)، تشکیل سرمایه و منابع مالی توسعه (1971)، و ایران: بررسی اقتصادی (1977) ؛ وی همچنین به‌طور مشترک کتاب دیگری را تحت عنوان «ایران: توسعه اقتصادی تحت شرایط دوگانه» (1971) تألیف نموده است.

آموزگار 59 ساله است و به زبانهای فرانسه و انگلیس به روانی تکلم می‌کند. او با یک آمریکایی ازدواج کرده است. 16 اکتبر 1978 - 24/7/57 آموزگار، جهانگیر - 11 خیلی محرمانه جهانگیر آموزگارمدیر اجرایی صندوق بین‌المللی پول و نایب رئیس بانک بین‌المللی عمران و توسعه عنوان خطاب: آقای سفیر جهانگیر آموزگار، برادر نخست‌وزیر اسبق ایران (از اوت 1977 تا اوت 1978) از سال 1962 تا سال 1976 وزیر مختار امور اقتصادی سفارت ایران در واشنگتن بود. قبل از انتصاب به این سمت در سال 1962، وی مدت کوتاهی در سمت وزیر دارایی فعال بود. آموزگار گهگاه از آمریکا انتقاد می‌کند، ولی اصولاً با این کشور برخوردی دوستانه دارد. اگرچه از سال 1973 در صندوق بین‌المللی پول فعالیت داشته است، ولی هنوز هم با تهران روابط کاری بسیار نزدیک و صمیمانه‌ای دارد. او که یک اقتصاددان مجرب است، گاهی با تمرکز بیش از حد نیاز بر مسائل جزئی، موضوعات عمده را نادیده می‌گیرد. وی فردی خودپسند است و چنانچه با مخالفت یا بی‌اعتنایی مواجه شود، عصبانی و آتشین مزاج می‌گردد.

آموزگار معتقد است که تنها راه‌حل مسئله بی‌ثباتی پول جهان، عزم راسخ و هماهنگ قدرت‌های عمده اقتصادی در راستای نیل به سیاست‌های منسجم و بسیط مالی و پولی است که زمینه‌ساز رشد غیر تورم‌زا می‌گردد. او اعتراف می‌کند که این‌گونه هماهنگی موجب از دست رفتن بخشی از حاکمیت ملی خواهد شد، ولی پیش‌بینی می‌کند که در صورت فقدان این تلاش مشترک، بی‌ثباتی پیوسته مانند پول ملی در دوره‌های فلاکت و سختی به جریان می‌افتد. آموزگار، از دانشگاه واشنگتن سیاتل و نیز دانشگاه کالیفرنیای لوس‌آنجلس در رشته اقتصاد به ترتیب لیسانس و دکترا گرفت. از سال 1969 تاکنون نایب رئیس بانک بین‌المللی عمران و توسعه بوده است. کتب ذیل را تحت عناوین، کمک فنی در تئوری و عمل (1966)، تشکیل سرمایه و منابع مالی توسعه (1971)، و ایران: دورنمای اقتصادی (1977) به رشته تألیف در آورده است. او کتاب ایران: توسعه اقتصادی تحت شرایط دوگانه را نیز به صورت مشترک تدوین نموده است (1971). او به زبان فرانسه و انگلیسی تکلم می‌کند. آموزگار 59 ساله است. 19 اکتبر 1978 - 27/7/57

کورس آموزگار

خیلی محرمانه کورس آموزگار، وزیر مسکن کورس آموزگار وزیر مسکن و عمران منصوب در سال 1970، فردی است 45 ساله و برادر جوانتر جمشید آموزگار وزیر دارایی، می‌باشد. کورس دوران تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در تهران گذراند و از دانشکده پلی تکنیک تهران در سال 1954 فارغ‌التحصیل شد. پس از آن وارد دانشگاه واشنگتن شد و در آنجا در رشته مهندسی راه و ساختمان درجه دکتر گرفت؛ برادر دیگر او یعنی جهانگیر سرپرست هیئت اقتصادی در سفارت ایران در واشنگتن می‌باشد.

در سال 1961، او به سمت رئیس دفتر فنی سازمان برنامه و در سال 1964 به سمت معاونت امور اجرایی وزارت مسکن و عمران منصوب گردید. در همان سال وی به‌عنوان یکی از همراهان آیزنهاور به آمریکا سفر کرد. به محض مراجعت به ایران در سال 1965، معاون ارشد وزارت مسکن و عمران شد، و در سال 1967 به عنوان یکی از اعضای هیئت ایرانی به کنفرانس آب برای صلح راه یافت. در سال 1969 او به سمت معاونت وزارت کار و مدیر سرپرست سازمان بیمه‌های اجتماعی درآمد و تا زمانی که به سمت وزیر مسکن و عمران منصوب نشده بود، در آنجا به وظیفه پرداخت.

آموزگار اطلاعات مهندسی و تجارب اداری بسیاری را به وزارت مسکن و عمران وارد کرده است، لیکن اخیرا به دلیل عدم کفایت اداری این وزارتخانه از طرف شاه مورد انتقاد قرار گرفته است. در برخورد با سفارت، وی همیشه مفید واقع شده و از مدتی که در آمریکا گذرانده است اظهار رضایت می‌کند. در همان حال وی فردی متکبر، با حالت تهاجمی، بسیار حساس و «وسواسی» است، بیش از حد نگران حیثیت خود می‌باشد و از پیشرفت و تحرک زیاد در حرفه سیاسی خود دچار اضطراب می‌گردد. تمایل وی به تقویت حرفه سیاسی‌اش گاهی نسبت به احساسات مثبت وی در رابطه با آمریکا ارجحیت یافته است. آموزگار متأهل و به زبان انگلیسی مسلط است.

می1972 - اردیبهشت 1351

رحمت‌اللّه اتابکی

خیلی محرمانه رحمت‌اللّه اتابکی نماینده دائمی ایران در دفتر اروپایی سازمان ملل متحد واقع در ژنو رحمت‌اللّه اتابکی که به عنوان نماینده دائمی ایران در دفتر اروپایی سازمان ملل واقع در ژنو منصوب گردیده، حدود 37 ساله است که در وزارت امورخارجه به کار مشغول می‌باشد. در حرفه‌ای بی‌فروغ و خصوصا فاقد کارآیی، او مدارج ترقی را پشت سرگذارده و علت این امر امتیازهای خاص بوده است نه شایستگی و صلاحیت فردی. به نظر می‌رسد که اصولاً شیفته و مفتون امریکا می‌باشد.

اتابکی، نوه علی‌اصغرخان اتابک، وزیر معروف دوره قاجار و نخست‌وزیر ناصرالدین شاه، در سال 1903 در تهران دیده به جهان گشود. او از دانشکده علوم سیاسی دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل گردید.

ابتدا در سال 1930 وارد وزارت دادگستری شد، ولی یک سال بعد به وزارت‌خارجه پیوست و در کتابخانه و دفتر ثبت و نیز اداره حقوقی به کار پرداخت. در سال 1934 به‌عنوان وابسته به برن اعزام گردید و در سال 1939 به‌عنوان نماینده علی‌البدل در کنفرانس کار اتحادیه ملل شرکت نمود. از سال 1940 تا 1943 ابتدا در اداره کنسولی وزارت‌خارجه و سپس بخش اداری به کار پرداخت. از سال 1943 تا 1948 کنسول ایران در بیروت شد. برای پنج سال بعد، وی در سمت‌های مختلفی در وزارت خارجه (معاون رئیس اداره امنیتی، معاون رئیس بخش اداری، ریاست اداره پنجم سیاسی و مدیرکل امور اداری) کار کرد.

وی در سال 1953 و برای مدتی کوتاه در مقام نماینده دائمی ایران در دفتر اروپایی سازمان ملل متحد در ژنو و نیز سرکنسول ایران فعالیت داشت. در سال 1954، اتابکی رایزن ایران در لبنان و در سال 1956 سفیر ایران در آن کشور شد. در محافل دیپلماتیک و اجتماعی بیروت شایعات بسیاری در مورد او بر سر زبانها بود. بین کنسول سفارت فاضل هندا (FADEL HANDA) و سفیر اختلافی در گرفت (و بنا به اعتقاد ناظران هندا بسیار تواناتر بود). علاوه بر این، اتابکی از رئیس جمهور وقت لبنان کامیل شمعون تا بدان حد حمایت می‌کرد که پس از تغییر دولت آن کشور، خود را کاملاً بی‌دفاع می‌دید. سفیر آمریکا نسبت به توانائیهای اتابکی اعتقاد چندانی نداشت و حتی گمان می‌کرد که وی یکی از جیره‌خواران انگلیس است.

پس از مراجعت به تهران، اتابکی در ژانویه 1959 به عضویت شورای عالی سیاسی درآمد، در کابینه ماه ژوئن منوچهر اقبال وزیر کشور شد و (در حال حاضر) یعنی ماه دسامبر نیز به‌عنوان آجودان غیرنظامی شاه فعال می‌باشد. تنها صلاحیت‌های وی در احراز مقام وزارت کشور عبارت بودند از روابط خوب و تا حدی مرموز وی در دربار شاه. او وزیری کاملاً انعطاف‌پذیر بدون هیچ‌گونه صلاحیت یا استعدادی خاص بود. او (و شخص اقبال) به دلیل سوء مدیریت در انتخابات 1960 مقصر قلمداد شد و دیری نگذشت که به وزارت خارجه بازگشت. از سال 1962 تا سال 1967 هم به‌عنوان سفیر ایران در اطریش و هم به‌عنوان نماینده دائمی ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی فعالیت داشت. بنا به گزارشهای موجود، در وین نیز بین اتابکی و اعضای سفارت ایران مشکلاتی بروز کرده بود.سفیر اتابکی مردی است نسبتا بلند قامت، با گونه‌ای برجسته، پوستی زیتونی رنگ و موهای پر پشت. او با یکی از برادرزاده‌های نخست‌وزیر فقید، فضل‌اللّه زاهدی، ازدواج کرده و لذا با وزیر امورخارجه یعنی اردشیر زاهدی فرزند فضل‌اللّه نسبت دارد.

اتابکی به امریکا، اروپا و خاورمیانه سفر کرده است. او در سال 1966 دچار حمله قلبی شد. علاوه بر زبان مادری یعنی فارسی به زبانهای انگلیسی و فرانسه نیز تکلم می‌کند.ژوئن 1968 - خرداد 1347

احمد احمدی

زمان و مکان: 4 ژانویه 1968 - 14/10/46، محل اقامت سفیر. بدون طبقه‌بندی صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: دکتر احمد احمدی، معاون، وزارت منابع طبیعی ویلیام هلسث، دبیر اول سفارت موضوع: انتصاب احمدی بعدازظهر روز 4 ژانویه، احمدی به‌عنوان معاونت وزیر در امور پارلمانی و معاونت حیات وحش و آبزیان وزارت جدیدالتأسیس منابع طبیعی به حضور شاه معرفی شد. وی گفت وزارت فقط چهار معاون خواهد داشت و در حال حاضر سه تن از آنها تعیین شده‌اند. (همسر احمدی از روی شوخی گفت که «شوهر معاون حیوانات وحشی است».) وقتی از احمدی پرسیدم آماده دیدارهای تبریک‌گویی شده است، گفت: «نه، لطفا هنوز نیایید، صبر کنید تا دفتر و صندلی داشته باشم.» وی گفت اولین مشغله وزارت جدید، یافتن محلی برای کار است. او گفت از چند هفته پیش خبردار بود که برای این شغل مطرح شده است، ولی تا روز معرفی‌اش (4 ژانویه) تأیید از بالا نیامده بود.

احمدی از فارغ‌التحصیلان کرنل است. به نظر می‌رسد مردی بی‌تکبر و چهل ساله باشد. دو دختر دارد، که یکی کلاس ششم و دیگری کلاس چهارم است. استیو استفانید او را به خوبی می‌شناسد، و با ارسال نسخه‌ای از همین یادداشت، از استیو خواسته شده است اطلاعات مفید خود درباره احمدی، منجمله ارزیابی از توان‌های این شخص، بخصوص درباره شغل جدیدش را به ما بدهد.

احتمالاً قابل ذکر است که مری احمدی (همسر احمدی) آمریکایی است و فرزندان آنها در حال حاضر به مدرسه بین‌المللی تهران، یعنی ایران زمین می‌روند و قبل از این هم به مدرسه کامیونیتی (مدرسه آمریکائیها - م) می‌رفتند، که هر دوی این مدارس شیوه تدریس آمریکایی دارند. دکتر احمدی لااقل در سه سال اخیر معاونت مدیریت مؤسسه KWPAمستقر در تهران را به عهده داشته است. او معاون رضا انصاری بود و وحیدی وی را نگهداشت. آر. اچ. هارلان احمدی، احمد - 2 تاریخ: 8 ژوئیه 1968 - 17/4/47 خیلی محرمانه فرم اطلاعات بیوگرافیک نام: احمد احمدی ملیت: ایرانی سمت فعلی: معاون پارلمانی و معاون در امور ماهیگیری و زندگی وحوش در وزارت منابع طبیعی.

تولد: احمدی حدود 40 سال دارد.

تحصیلات: احمدی دکترای خود را در رشته (Agronomy) از دانشگاه کرنل دریافت کرده است.

سوابق: احمدی معاون عبدالرضا انصاری در سازمان آب و برق خوزستان بود.

هنگامی که دکتر وحیدی در سال 1965 به‌عنوان مدیرعامل سازمان آب و برق خوزستان جانشین انصاری شد، احمدی به‌عنوان معاون مدیرعامل مستقر در تهران به کار خود ادامه دارد.

در ژانویه 1968 احمدی به سمت معاون وزیر در وزارتخانه جدید منابع طبیعی منصوب شد. وزیر یعنی مهندس ناصر گلسرخی، برای مدتهای طولانی دوست شخصی احمدی بوده است.

خانواده: احمدی که در رابطه با گرفتن مدرک دکترای خود به مدت 8 سال در ایالات متحده زندگی کرده است با یک تبعه آمریکا به نام ماری ازدواج نمود. وی نیز یکی از فارغ‌التحصیلان کرنل می‌باشد. این دو دارای دو دختر می‌باشند. یکی کلاس ششم و دیگری کلاس چهارم است. این دو که قبلاً به مدرسه آمریکائیها (در تهران - م) می‌رفتند، هم‌اکنون در مدرسه بین‌المللی تهران تحصیل می‌کنند. هر دو مدرسه با اصول تربیتی و آموزشی آمریکایی اداره می‌شوند.

اظهارنظر: احمدی بلافاصله شخص را تحت تأثیر گرایشات و برخوردهای دوستانه و غیررسمی خود قرار می‌دهد. وی شدیدا نسبت به سبک غیر رسمی زندگی آمریکایی علاقمند شده است. وی به دلیل صمیمیت خود و فقدان تجمل و خودخواهی، شخص فوق‌العاده‌ای می‌باشد. وی مانند آمریکائیان با خوشحالی، شوخی در مورد خود را می‌پذیرد، کیفیتی که در مورد ایرانیان نادر است. زبان انگلیسی وی فوق‌العاده عالی است و با اصطلاحات عامیانه و آمریکایی کاملاً آشناست.

وی شخص فوق‌العاده شایسته‌ای است و قبل از انتصاب به سمت معاون مدیرعامل یکی از بهترین تکنسین‌های سازمان آب و برق خوزستان محسوب می‌شد. وی علی‌رغم ظاهر آسان‌گیر خود، سخت‌کوش است که به جای درخواست انجام کار از شخص دیگری، خودش قسمت اعظم کار را انجام می‌دهد.

وی همچنین فردی go - getter بوده و در مورد زیردستانی که فقط وقت گذرانی می‌کنند، بی‌تحمل می‌باشد و خواستار کار با کیفیت است.

وی مأمور کنترل (برنامه - م) در طی دیدار اخیر گروه کشاورزی - تجاری (اوایل 1968) بود که در این رابطه همکاری نزدیکی با آقای ویلیام وارن داشته است. وی نه تنها خودش توجیهات بسیار خوبی برای گروه تدارک دید، بلکه یک برنامه منظم و فشرده‌ای آماده نمود که تمام موارد آن مطابق برنامه به اجرا درآمد و همه چیز دارای کیفیت خوبی بود.

وی در اکتبر 1967 توضیح‌دهنده اصلی در رابطه با دیدار جورج بال، جان مک کلوی و آلفرد هایز از خوزستان بود. اقدامات وی مؤثر بود و نشان داد که وی فردی دقیق است و درک کاملی نسبت به نوع ارائه‌ای که می‌توانست برای مقامات عالیرتبه مالی آمریکا بسیار مفید باشد، دارد.

احمدی یکی از دوستان نزدیک و شخصی دکتر حسن شهمیرزادی، معاون امور شهرداری‌ها در وزارت کشور، می‌باشد. این دو نفر به‌عنوان همکاران انصاری در سازمان آب و برق خوزستان به‌طور بسیار نزدیکی، با یکدیگر کار کردند.

تخصص و تحصیلات احمدی در سمت خود به عنوان معاون وزیر هیچ رابطه‌ای با موضوع وظایف جدید وی ندارد. وی تنها به دلیل توانائیهای مدیریتی خود به این سمت منصوب گردیده است. همان‌طور که وی بارها خاطرنشان کرده در زمان انتصابش هرگز مشغول ماهیگیری و شکار نبوده است.

وی با شوق بسیار کار جدید خود را شروع کرد. وی به ابتکار شخص خود روابط نزدیکی با سفارت آمریکا برقرار نمود و اداره جدید خود را براساس تجربیاتی که در ایالات متحده داشته است، شکل می‌دهد.

احمدی بدون تردید جوانی رو به رشد است. استعدادهای وی موجب ترقی وی در میان مقامات ایرانی خواهد شد. تنها موانعی که ما در حال حاضر از آن مطلع هستیم احتمالاً عبارتند از ظاهر بسیار آمریکا مآبانه و همسر آمریکایی وی و دو دخترش که به سیستم آمریکایی تحصیل می‌کنند.

احمدی، احمد - 3 اوت 1977 - مرداد 1356 خیلی محرمانه احمد احمدی - وزیر کشاورزی و عمران روستایی احمدی یک وزیر 48 ساله است که لیسانس خود را در رشته مهندسی کشاورزی از دانشگاه ایالتی یوتا و فوق‌لیسانس و دکترای خود را در کشاورزی از دانشگاه کرنل دریافت کرده است. وی قبل از بازگشت به ایران، جمعا به مدت بیش از 8 سال در ایالات متحده زندگی کرده است. وی سوابق دولتی خود را به‌عنوان یک متخصص عالیرتبه کشاورزی در وزارت کشاورزی شروع نمود. وی سپس معاون فنی و پس از آن معاون مدیرعامل سازمان آب و برق خوزستان گردید. قبل از ارتقاء به سمت مدیریت، وی یکی از بهترین تکنسین‌های سازمان آب و برق خوزستان محسوب می‌شد.

وی در ژانویه 1968 معاون پارلمانی و معاون ماهیگیری و زندگی وحوش در وزارت جدیدالتأسیس منابع طبیعی گردید. تخصص و تحصیلات وی در این سمت، هیچ رابطه‌ای با موضوع وظایف جدیدش نداشت و صرفا به دلیل توانائیهای مدیریتی‌اش انتخاب شده بود. علاوه براین، وزیر یعنی مهندس ناصر گلسرخی، مدتهای مدید یکی از دوستان شخصی احمدی بوده است.

وی در اکتبر 1971 معاون پارلمانی وزارت کشاورزی شد. با ادغام دو وزارتخانه کشاورزی و منابع طبیعی، وی سمت معاون وزیر را ترک کرده و مدیرعامل کشت و صنعت بین‌المللی شد.

احمدی در مصاحبه‌ای به تاریخ 8 اوت، یعنی یک روز پس از اعلام انتصاب وی به عنوان وزیر کشاورزی و عمران روستایی، گفت توجه اصلی وی به افزایش کلی محصولات کشاورزی و تولید در هر هکتار معطوف خواهد شد. وی اضافه نمود که افزایش مراکز درمانی حیوانات، اصلاح‌نژاد و تشویق بخش خصوصی به بالا بردن تولید گوشت و ماکیان نیز از اولویت‌های برنامه وی است.

دکتر احمدی در طول ده سال گذشته یکی از رابطین کارمندان مختلف سفارت بوده است. از وی به‌عنوان فردی خوش برخورد، غیررسمی در مراودات، صمیمی، شایسته و سخت‌کوش یاد می‌شود. وی به جای حواله دادن کارها، خودش دست به کار می‌شود و در مورد زیردستانی که از خود ابتکار نشان نداده و یا در کارهای خود شایستگی ندارند، کم تحمل می‌باشد. ماری همسر وی آمریکایی و فارغ‌التحصیل کرنل است. آنها دو دختر دارند که هر دو در مدرسه آمریکائیها در تهران تحصیل می‌کنند. احمدی انگلیسی آمریکایی را به روانی تکلم می‌کند.قسمت سیاسی: جی. دبلیو. مارتین

صادق احمدی

صادق احمدی، وزیر دادگستری محرمانه صادق احمدی 50 سال قبل در کرمانشاه بدنیا آمد و در تهران تحصیل کرد، و از دانشگاه تهران در رشته حقوق فارغ‌التحصیل گردید. قبل از احراز مقام وزارت دادگستری، وی دادیار عمومی در استانهای متعدد منجمله تهران بود. وی به‌عنوان نماینده مجلس از کرمانشاه انتخاب شد و در پایان این دوره به سمت معاونت وزیر در وزارت دادگستری در امور برنامه‌ریزی و تحقیقات منصوب گردید. او سپس معاون وزیر در امور پارلمانی شد و در سپتامبر 1971 به‌عنوان وزیر دادگستری معرفی گردید.

وی تاکنون هیچ کار مشخصی در وزارتخانه (یا در سیستم قضایی) انجام نداده است و به‌عنوان یک عضو قوی یا مهم کابینه نگریسته نمی‌شود.

احمدی به زبان فرانسه صحبت می‌کند.می1972 - اردیبهشت 1351

علیقلی اردلان

خیلی محرمانه علیقلی اردلان، وزیر صنایع و معادن: مردی است 56 ساله، دارای دکترای حقوق از دانشگاه برلین، به زبانهای آلمانی، فرانسه، انگلیسی، کردی و نیز فارسی صحبت می‌کند.

او متأهل و دارای دو فرزند است که یکی از آنها در یک مدرسه پسرانه در کنتاکی مشغول تحصیل می‌باشد.

وی بخش اعظم حیات حرفه‌ای‌اش را با وزارت‌خارجه گذرانده که با سمت وابسته در برلین در سال 1924 آغاز شد و با عنوان عضو شورای عالی سیاسی این وزارتخانه، که مرکب از دیپلماتهای ارشدی است که در موقع نیاز به مشورتهای جمعی از آنها کمک خواسته می‌شود، پایان گرفت. از سال 1950 تا سال 1954 وی در نماینده دائم ایران در سازمان ملل بود و در همانجا به سمت آمریکا گرایش بسیار پیدا کرد.

اخیرا نیز نخست‌وزیر او را به سمت وزیر مشاور منصوب کرده و هم‌اکنون نیز وزیر صنایع و معادن است. در گذشته وی با سفارت آمریکا همکاری بسیار داشته و به‌عنوان یک ایرانی درستکار و وطن‌پرست معروف است. در رابطه با کنفرانس بغداد وی می‌تواند یک منبع مفید باشد.

دکتر علیقلی اردلان: از ژوئیه سال 1950، اردلان نماینده دائمی ایران در سازمان ملل بود و در دانشکده علوم سیاسی، دانشگاه تهران و نیز دانشگاه برلین تحصیل کرده است.

از سال 1924 وی خدمت وزارت خارجه ایران بوده و در سفارتخانه‌های ایران در واشنگتن، برلین، لندن، پاریس و آنکارا نیز کار کرده است. زمانی وی معاون وزیرخارجه بود و زمانی نیز بخصوص در فاصله بین دسامبر 1948 تا ژوئیه 1950، سمت جانشین وزیر خارجه را برعهده داشت.

از زمان ورود به سازمان ملل، دکتر اردلان به نمایندگی از جانب کشورش در چند کنفرانس بین‌المللی شرکت جسته است و یکی از امضاءکنندگان پیمان صلح ژاپن در سال 1951 به شمار می‌آید.

او فردی است مطلع، خودش برخورد، همیار و با لیاقت، و برخلاف بسیاری از مقامات ایرانی، همیشه در اقدامات خود قاطعیت داشته و پس از اتخاذ تصمیم مردد نمی‌شود. او با آمریکائیها در کشورش و چه در سازمان ملل روابط دوستانه و صمیمانه‌ای داشته است. 17 اکتبر 1952 - 25/7/31 اردلان، علیقلی -2 تاریخ: 8 مارس 1960 - 17/12/38خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران - مرسله شماره 566 به: وزارت امورخارجه، واشنگتن موضوع: کارمندان جدید سفارت ایران در واشنگتن خلاصه - در اواسط ژانویه 1960، اردشیر زاهدی داماد شاه به‌عنوان سفیر جدید ایران در آمریکا منصوب گردید. برای این انتصاب سه دلیل وجود داشت. اول اینکه شاه در مورد مقالات انتقادی مطبوعات آمریکا در مورد ایران نگران است. دوم، شاه فکر می‌کند گروهی از افراد ضد شاه در حال نفوذ یافتن بر شخصیت‌های معروف آمریکایی و مطبوعات آن می‌باشند. سوم، شاه قصد دارد که تلاش‌های جدی‌تری برای خنثی نمودن شکایات و ادعاهای دانشجویان ایرانی خارج از کشور اعمال نماید.

زاهدی گروه بزرگی از جوانان که اکثرا هم بی‌تجربه هستند را انتخاب نموده تا در واشنگتن به وی بپیوندند.

در واقع اگر این گروه کلیه وظایفی را که عهده‌دار آن شده است بتواند انجام دهد، معجزه خواهد بود.

مطبوعات آزاد آمریکا بدون توجه به اینکه سفیر ایران چه کسی باشد، ناگزیر در مورد اشتباهات و تخطی‌های ایران مطلب خواهند نوشت. ممکن است زاهدی در برخورد و مقابله با تأثیر و کارآیی نیروهای ضد شاه در آمریکا به موفقیت دست پیدا کند، ولی در نیل به اهدافش در مورد دانشجویان دچار مشکل خواهد شد. انتصاب زاهدی مثال دیگری از حکومت فردی و دخالت شاه در جزئیات امور دولتی می‌باشد. انتخاب این گروه نیز مثال خوبی از اتکای ایرانیان به خویشاوندان، دوستان و دوستان دوستان است. به هر صورت اگر شاه توقع چندانی نداشته باشد، اعضای این گروه به لحاظ جوانی آنها و تمایلشان به کار ممکن است به انجام کاری موفق شوند.

سابقه و علل تغییر روزنامه‌های تهران در اواسط ژانویه 1960 اعلام نمودند که علیقلی اردلان، سفیر ایران در واشنگتن و عبدالحسین حمزوی، مدیرکل سرویس اطلاعاتی ایران در نیویورک، برای مأموریت‌های افشا نشده بعدی به تهران فراخوانده شده‌اند. سفیر جدید اردشیر زاهدی داماد شاه خواهد بود.

این تغییر ناگهانی و نیز دیگر تغییرات در پرسنل سفارت ایران در واشنگتن، نشاندهنده اوجگیری عدم اعتماد فزاینده محافل سطح بالای دولت ایران نسبت به کار اردلان و حمزوی می‌باشد. فرض نهفته در پشت این عدم اعتماد این است که ایالات متحده در رابطه با موقعیت ایران در دنیا نقش پر اهمیتی را به عهده دارد و بنابراین این سفارت ایران در واشنگتن از اهمیت والایی برای کشور و رژیم شاه برخوردار است. سه علت و دلیل که با تحولات ماههای اخیر بر اهمیتشان افزوده گشت، منجر به اخذ تصمیم در مورد انتصاب زاهدی و افراد جدید دیگر در سفارت ایران در واشنگتن گردید.

1- مطبوعات آمریکا:

قسمت اعظم این مطلب در مرسله شماره 529 مورخ 23 فوریه 1960 سفارت به‌طور کامل تشریح شده است. شاه همیشه در محکوم نمودن مقالات انتقادی مطبوعات خارجی در مورد کشورش سریع عمل نموده است. باتوجه به موضع برتر و مسلط شاه در رژیمی که نسبت به آینده خود نامطمئن است و از حقارت کشور در مقابل ملل توسعه یافته کاملاً آگاه می‌باشد، رفتار او تا حدودی قابل درک است، هر چند که عکس‌العمل‌های او اغلب افراطی بوده‌اند. او و دوست وی اکثرا نسبت به مقالات مطبوعات آمریکا در مورد ایران شکایت داشته‌اند و اغلب اوقات آنان را مورد حمله قرار داده‌اند.

اخیرا شاه از بابت برنامه تلویزیونی ادوارد مورو در مورد ایران و مقاله روزنامه کریستین ساینس مانیتور در مورد تماسهای گزارش شده آمریکا با رهبران مخالف ایران خشمگین شده است. افراد مطلع در تهران تصور می‌کنند مورد اول بود که باعث برکناری اردلان و حمزوی شد. آنچه که باعث این‌گونه رفتار شاه می‌شود در عدم توانایی او و همکارانش در درک آزادی مطبوعات آمریکایی و فرضیه سنتی ایرانیان، که مسائل به هر دلیلی همیشه می‌توانند به دلخواه قدرتمندان حل شوند، نهفته است. اکثر ایرانیان، منجمله آنهایی که در تشکیلات زاهدی هستند، معتقدند که اگر دولت ایالات متحده بخواهد می‌تواند اقداماتی

انجام دهد که این مقالات ضد ایرانی در مطبوعات آمریکا را خنثی نمایند. زمانی که دولت آمریکا دست به این اقدامات نمی‌زند، سوظن‌های آنان مبنی براینکه ایالات متحده از وضعیت ایران راضی نیست را تأیید می‌کند و این موضعی است که اردشیر زاهدی قصد به تصحیح آن دارد.

2- نیروهای ضد شاه:

علت دوم که به‌طور آشکار با علت اول مرتبط است، تصورات در تهران از این امر است که در آمریکا افراد خاصی وجود دارند که به‌طور فزاینده‌ای در متقاعد نمودن افکار عمومی ایالات متحده به‌طور اعم و مطبوعات آن به‌طور اخص در مورد دیدگاههایشان از جنایت‌های دولت شاه، موفق بوده‌اند. چهره‌های معروفی که اغلب توسط ایرانیان از آنها نام برده می‌شود عبارتند از: برادران قشقایی، دکتر علی شایگان، پروفسور نصراللّه سیف‌پور فاطمی، ویلیام او. داگلاس قاضی دیوان عالی، جان او. ویلی سفیر سابق آمریکا در ایران، جرالد اِف. دوهر کارمند سیاسی سابق سفارت آمریکا در تهران.

شاه به درستی تشخیص داده است که به جز مبادرت به مصادره زمین‌های قشقایی و در نتیجه محدود نمودن یکی از منابع درآمد آنها، کار بسیار کمی در ایران می‌تواند در جهت کاهش تأثیر و کارآیی مسلم این افراد انجام دهد. بنابراین به نظر می‌رسد که وی امیدوار است که افرادش در واشنگتن با مطلبی متقاعدکننده بتوانند با دستگاه اداری آمریکا و مطبوعات آن در وهله اول به توافق برسند و براین افراد پیشی گیرند.

3- دانشجویان ایرانی خارج از کشور:

نکته اصلی این مشکل این است که ایران به خدمات هزاران دانشجوی ایرانی که در خارج به تحصیلات عالیه اشتغال دارند، نیازمند است، ولی برخی از این دانشجویان که اکثرا برجسته‌ترین و بهترین آنها هم هستند، زمانی که از آزادی غربی، تجملات و فرصت‌ها و موقعیت‌های آن برخوردار شدند، دیگر باز نمی‌گردند. سال گذشته وظیفه رسیدگی به برخی از مشکلات ظاهری و بی‌اهمیت دانشجویان به زاهدی واگذار شد و بنابراین به نظر می‌رسد که شاه این‌طور تصور می‌کند که زاهدی به اضافه گروه جدیدی از مشاورین جوان، همان افرادی هستند که می‌توانند دانشجویان را خوشحال‌تر نمایند.

امکان آن نیز هست که دلیل چهارمی برای این انتصاب وجود داشته باشد و آن این است که شاه تصور می‌کند زاهدی از سلف خویش در کسب کمک اقتصادی و نظامی بیشتری برای ایران موفق‌تر باشد.

اردلان، علیقلی - 3 تاریخ: 8 مارس 1961 - 14/5/1340خیلی محرمانه از: کنسولگری آمریکا در خرمشهر، 1 - 8به: وزارت امورخارجه جهت اطلاع: سفارت آمریکا در تهران و مسکو دکتر علیقلی اردلان، نماینده ویژه رئیس هیئت مدیره شرکت ملی نفت ایران، هنگام بازگشتش از تهران به من تلفن زد تا مرا از نیت دولت ایران برای انتصاب وی به عنوان سفیر در اتحاد جماهیر شوروی مطلع گرداند. زمانی که من برای عرض تبریک به دیدن وی رفتم، او با من در مورد نظرات شخصی خودش

در رابطه با سیاست ایران نسبت به اتحاد جماهیر شوروی گفتگو کرد.

دکتر اردلان به خاطر می‌آورد که در خلال تصدی وی در وزارت امورخارجه (1958 - 1955)، روابط ایران با شوروی براساس دوستی و صمیمیت قرار داشت. او معتقد بود که سیاست آشکار و صریح وی نسبت به آنها به این موقعیت کمک نمود. دکتر اردلان موضع خود را نسبت به روسها با عنوان «منطقی در تمام موضوعات و در عین حال همراه با اعتقاد سخت به «اصول» توصیف نمود. او معتقد است که ایران با تحریک روسها چیزی به دست نمی‌آورد و نیز با تمایل به مذاکره با آنان چیزی از دست نمی‌دهد، البته مشروط برآنکه این امر باعث فدا کردن اصول آزادی و مساوات نگردد. به عقیده وی ایران قیمت سنگین یک سیاست تهاجمی نسبت به همسایه بزرگ و قدرتمندش را نمی‌تواند بپردازد. دکتر اردلان یادآوری کرد که وقتی وی وزیر امورخارجه بود، استفاده از پوسترهای تبلیغاتی ضد روسی توسط سرویس اطلاعاتی ایالات متحده در تهران را اجازه نمی‌داد. او گفت که برای هندرسون، سفیر آمریکا در تهران، این‌طور توضیح داده بود که یادآوری خطرات روسیه کمونیست به ایرانیان بدین نحو ضرورتی ندارد. خود آنان هم اکنون از آن خطرات کاملاً آگاه هستند. او خاطرنشان ساخت که وی همیشه مواظب بوده تا سفرای آمریکا و انگلیس را از تحولات در سیاست ایران نسبت به شوروی مطلع نگاه دارد. دکتر ارلان اشاره کرد که وی کاملاً از جزئیات سیاست فعلی ایران نسبت به شوروی آگاه نیست، ولی با این حال در مورد گزارشات اخیر در مطبوعات تهران در تلافی حملات تبلیغاتی رادیو مسکو به ایران و نیز رادیو صدای ملی که یک رادیوی ناراحت است. رادیو تهران مخفی است، شروع به یک جنگ رادیویی نموده است. او احساس می‌کرد که این امر فقط جو جنگ سرد را وسعت می‌بخشد و هیچ بهبودی در روابط ایران و شوروی به وجود نمی‌آورد. دکتر اردلان اظهار داشت که وی هیچ وقت در شوروی نبوده است و بنابراین از همکارانش در وزارت خارجه و نیز دیگران در این خصوص که چگونه می‌شود به بهترین نحو و از نقطه‌نظر روانی به روسها نزدیک شد، تحقیق خواهد نمود. یک مطلب فرعی جالب توجه که مستقیما با این موضوع ارتباطی نداشت، نظریه دکتر اردلان در مورد خستگی مفرط دکتر امینی بود که اردلان در ملاقات با او در 31 ژوئیه متوجه آن شده بود. او اظهار نمود که اتاق انتظار امینی از افراد پُر بود و میز او با کاغذها و پرونده‌ها انباشته شده بود و در عین حال خود نخست‌وزیر پاکتها را باز می‌کرد. در خلال گفتگوهایشان، دکتر امینی اشاره کرده بود که با این که دکتر اردلان در پاسخ به فراخواندن وی از ایالات متحده و جایگزینی او کاری برایش انجام نداده، ولیکن او (امینی) در مقابل کار خوبی برایش (اردلان) انجام می‌دهد. دکتر اردلان همیشه شجاعانه اظهار داشته بود که فراخوانی امینی در حقیقت از طرف شاه بوده است و نه او.

اظهارنظر: دکتر اردلان آشکارا از انتصاب خود خشنود و از این که او را از رده خارج نکرده‌اند، آسوده به نظر می‌رسید. چنانچه تجربه او در شوروی وی را تغییر ندهد، احتمالاً وی طرفدار سیاست نرمش و بدون تحریک ایران نسبت به شوروی می‌باشد. با این وجود من معتقدم که موضع طرفدار غرب وی کاملاً تأیید شده و می‌توان به‌طور کلی روی او برای حمایت از سیاست‌های غرب حساب کرد. او امیدوار است که در مسکو با همقطاران آمریکایی و انگلیسی خود روابطی نزدیک، ولی محتاطانه داشته باشد.ماسترون

اردلان، علیقلی - 4 20 سپتامبر 1961 - 29/6/40خیلی محرمانه سفارت آمریکا، تهران - مرسله شماره 141 اطلاعات بیوگرافی راجع به دکتر علیقلی اردلان سفیر تعیین شده در اتحاد جماهیر شوروی دکتر علیقلی اردلان، سفیر جدید ایران در اتحاد جماهیر شوروی، قرار است هفته آینده به سوی مسکو حرکت نماید. به پیوست یک نسخه از جریده‌ای است که نظریات دکتر اردلان را در مورد مناسبات بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی منعکس نموده، نظریاتی که قسمت اعظم آن تکرار همان مطالبی است که به کنسول آمریکا در خرمشهر اظهار نموده است (گزارش شده به مسکو، 1 - Aخرمشهر مورخ 5 اوت 1961). همچنین به پیوست یک برگ مشخصات دکتر اردلان، تهیه شده در سال 1950، زمانی که دکتر اردلان نماینده دائمی در سازمان ملل متحده بوده است، ارسال می‌گردد. سایر موارد این گزارش فعالیت‌های وی را تا به امروز تکمیل می‌نماید.

دکتر اردلان به عنوان نماینده ایران در سازمان ملل متحد از اوت 1950 تا آوریل 1955 خدمت نمود.

از زمان بازگشت به ایران، او عضو شورای عالی سیاسی در وزارت امورخارجه شد، که گروهی از دیپلمات‌های ارشد هستند که به‌عنوان شورای مشورتی سیاسی برای وزیر امورخارجه عمل می‌کنند.

کمی بعد از این انتصاب، او «وزیر بدون عنوان» شد، و بعدا در 1955 وزیر صنایع و معادن در کابینه حسین علا گردید. در دسامبر 1955، اردلان به سمت وزیر امورخارجه عبداللّه انتظام از ایران، روحیه وزارتخانه را تضعیف نموده و بر نارضایتی شاه و نخست‌وزیر افزوده بود. برای بهبود این وضعیت، در 27 دسامبر 1955، غیبت طولانی وزیر امورخارجه منصوب شد. او یک وزیر امورخارجه قوی نبود، و هر چند مجری سیاست خارجی شاه بود، تأثیری در تعیین خط‌مشی و سیاست نداشت. در آوریل 1957، او مجددا در دولت منوچهر اقبال وزیر امورخارجه شد. در مارس 1958 پس از برکناری سفیر علی امینی، او سفیر در ایالات متحده آمریکا شد و در 22 می1958 اعتبارنامه خود را تقدیم کرد.

دکتر اردلان حدود دو سال در واشنگتن خدمت نمود، در بین مقامات آمریکایی حسن شهرتی به عنوان فردی کارآ، سخت کار که به وضوح متمایل به غرب است، به دست آورد. در اواسط ژانویه 1960 و پس از این که شاه اعتماد خود را به قابلیت وی برای مقابله با مسئله بحران فزاینده جرائد آمریکایی و دانشجویان ناراضی ایران از دست داد، وی به تهران احضار شد. ممکن است گفته شود که این مسائل به سختی ممکن است توسط سفیر ایران حل شود، همان‌گونه که نفر بعد از دکتر اردلان با آن مواجه شد. پس از احضار وی، دکتر اردلان نماینده ویژه شرکت ملی نفت ایران در خرمشهر شد، که در این پست تا این اواخر که به سفارت در مسکو منصوب گردید، باقی ماند. می‌توان انتظار داشت دکتر اردلان در برخورد با اتحاد جماهیر شوروی، به‌طور استوار در جهت منافع ایران و سیاست خارجی ایران عمل کند، در حالی که نهایت سعی خود را خواهد نمود تا از هرگونه برخورد تحریک‌آمیز بی‌فایده با اتحاد جماهیر شوروی اجتناب نماید. او به مقامات آمریکایی گفته است مبارزه تبلیغاتی فعلی شوروی برعلیه شاه به مناسبات ایران - شوروی لطمه خواهد زد و بایستی متوقف شود، بعدا گفت که او برنامه‌ریزی نموده که به رهبران شوروی (از جمله خروشچف) این مطلب را بگوید. مسلما او در دست روسها نرمش کمتری از نفر قبلی، عبدالحسین مسعود - انصاری خواهد داشت. نامبرده بدین دلیل به تهران احضار شد که بیش از حد

تمایلات طرفداری از روسیه داشته است.

اگر گذشته بتواند معیار آینده باشد، دکتر اردلان تمایل خواهد داشت که با همتاهای انگلیسی و آمریکایی خود در مسکو همکاری نزدیک داشته باشد.⁽¹⁾از طرف سفیر هاری اچ. شوارتز رایزن سیاسی سفارت ضمائم: (فقط برای سفارت آمریکا در مسکو) 1- بریده جریده در مورد اظهارات اردلان در رابطه با مناسبات ایران، شوروی.

2- اطلاعات بیوگرافیک خیلی محرمانه اطلاعات بیوگرافیک دکتر علیقلی اردلان اطلاعات فردی: وی فرزند ابوالحسن‌خان (فخرالملک) رئیس طایفه کرد اردلان و فرماندار سنندج می‌باشد که در سال 1899 متولد شد. او برادر امان‌اللّه اردلان استاندار فارس و وزیر اسبق داخله و همچنین برادر ناصرقلی اردلان وکیل مجلس و عباسقلی اردلان وابسته اقتصادی سفارت ایران در واشنگتن می‌باشد.

تحصیلات: دکترای حقوق از دانشگاه برلین.

زبانهایی که تکلم می‌کند: آلمانی، فرانسه، انگلیسی، فارسی، کردی وضعیت تأهل: متأهل و صاحب دو فرزند مشاغل:

1927 - 1924:در سن 25 سالگی به‌عنوان وابسته سفارت ایران در برلین وارد خدمت وزارت امورخارجه شد.

1930 - 1927: مشاغل مختلف دیگر در وزارت امورخارجه در تهران.

1932 - 1931: دادستان کل دادگاه ویژه کارمندان دولت - تهران.

1933 - 1932: عضو ارشد اداره‌کل امور اقتصادی وزارت امورخارجه.

1935 - 1933: دبیر دوم هیئت نمایندگی ایران در واشنگتن.

1936: رئیس دبیرخانه وزارت امورخارجه.

1937 - 1936: دبیر اول هیئت نمایندگی ایران در پاریس.

1940 - 1937: رایزن هیئت نمایندگی ایران در پاریس.

1941: بازرس و مسئول اداره سوم سیاسی وزارت امورخارجه - تهران.

1942: کنسول سفارت ایران در آنکارا.

1946 - 1943: وزیرمختار - آنکارا.

1947: عضو هیئت نمایندگی سازمان ملل در امور فلسطینی‌ها.

دسامبر 1948 تا 1949: معاونت سیاسی وزارت امورخارجه.

26 فوریه 1950: سرپرست وزارت امورخارجه.

26 ژوئیه 1950: به سمت نماینده دائمی ایران در سازمان منصوب شد.

نظریات:

از زمانی که دکتر اردلان وارد خدمت وزارت امورخارجه در تهران شد، سفارت روابط فوق‌العاده نزدیک و دوستانه‌ای با وی داشته است. وی در تمام احوال نسبت به درخواست‌های آمریکا برای همکاری و مشاوره در دادن اطلاعات به سفارتخانه و نیز همکاری در اتمام برنامه‌ها و طرح‌های سفارت کوشا بوده است.

او به عنوان معاونت وزارت امورخارجه قابلیت‌های خود را با کارآئی و سخت‌کوشی نشان داد.

هرچند اقدامات او با بوروکراسی سنگین و عریض و طویل وزارت خارجه به کُندی می‌گرایید، ولی به نحو خیره‌کننده‌ای قادر بود در مورد مشکلات و مسائل بسیاری که سفارت به وی عرضه داشته بود، اقدام سریع اعمال نماید. از نظر اجتماعی هم او و هم همسرش هر دو صحبت و مکالمه به چندین زبان، خوب و قابل تحمل هستند. تسلط دکتر اردلان به فرانسه، آلمانی و انگلیسی از استاندارد بالایی برخوردار است.

به‌طور خلاصه نظرات سیاسی وی منعکس‌کننده میهن‌پرستی او و تمایلش به کار در جهت توسعه ایران است. در خلال پنج سال گذشته وی به خوبی با رزم‌آرا نخست‌وزیر همکاری کرده است، ولی گزارش شده است که از قبول یک پست در کابینه امتناع ورزیده و اظهار نموده است که بدلایل خستگی و بیماری، پستی در خارج از کشور می‌خواهد.

اردلان، علیقلی - 5 علیقلی اردلان وزیر دربار شاهنشاهی (از سپتامبر 1978) خیلی محرمانه پس از اخراج امیرعباس هویدا به‌عنوان وزیر دربار و ظاهرا در پاسخ به خواست رهبران مذهبی مبنی بر اخراج اعضای فرقه بهائی (که اکثر مسلمانان آنان را کافر می‌دانند) از دولت، علیقلی اردلان یکی از کارمندان سالخورده وزارت‌خارجه جانشین وی شد. (هویدا فردی مسلمان است، لیکن پدرش با بهائی‌ها رابطه داشت و همین امر برای سرنگونی پسرش کافی بود.) اردلان برای رهبران مذهبی قابل قبول‌تر است، یکی از فرزندان وی به نام منوچهر با دختر سیدحسن امامی، امام جمعه تهران (روحانی مسلمان برجسته)، ازدواج کرده است.

اردلان در مقام وزارت دربار خود را با اداره خاندان شاه و نیز تشریفات مرتبط با دربار مشغول می‌دارد. وی و ستادش اغلب اوقات برای آوردن و بردن پیام به خاندان سلطنتی مورد استفاده قرار می‌گیرند. وزیر دربار هر روز با شاه ملاقات کرده و فردی است که در ابتدا به او رجوع می‌شود. به دلیل نزدیکی وی با شاه و توان وی در فراهم کردن زمینه‌های انتصاب برای اشخاصی که خارج از محفل داخلی هستند، می‌توان گفت که وی راه دسترسی به تاج و تخت را تا حدود زیادی تحت کنترل دارد.

در تمام طول خدمتش، اردلان با مقامات آمریکایی روابط حسنه‌ای داشت است. از نظر آنها نیز، وی دیپلماتی ذیصلاح و شایسته است. برخلاف بسیاری از دیگر مقامات ایرانی، او همیشه در اقدامات خویش قاطع بود و در همه حال درخواست‌های کمک و مشورت آنان را مورد ملاحظه قرار می‌داده است. به عنوان سفیر در واشنگتن (60 - 1958) مورد احترام همه مقامات آمریکایی بود، او و خانم اردلان همیشه

در ضیافت‌های اجتماعی برجسته بودند.

سوابق زندگی و کاری:

علیقلی اردلان در سال 1899 در تهران و در خانواده‌ای کرد، ثروتمند و مشهور به دنیا آمد. در نتیجه شهرنشینی رابطه بین این خانواده و اکراد و میزان نفوذ آنها از بین رفته است. اردلان در دانشگاه تهران در رشته حقوق لیسانس دریافت نمود و از دانشگاه فردریک ویلهلم در برلین نیز به دریافت درجه دکترا در حقوق نائل آمد.

پس از ورود به وزارت خارجه در سال 1924، او در چند مقام در داخل و خارج از کشور خدمت کرد که عبارتند از: برلین (27 - 1924)، وزارت خارجه (30 - 1927)، دادستان کل دادگاه بویژه کارمندان (32 - 1931)، عضو برجسته اداره اقتصادی (33 - 1932)، دبیر دوم سفارت ایران در واشنگتن (35 - 1933)، رئیس دبیرخانه (1936) دبیر اول و کنسول سفارت ایران در پاریس (40 - 1937، 37 - 1936) و رئیس اداره سوم سیاسی (1941). او در سالهای 47 - 1942 در آنکارا نیز سمت کنسول و وزیرمختار را عهده‌دار بود. از سال 1948 تا 1950 نیز به‌عنوان معاون سیاسی وزیر امورخارجه خدمت کرد و پس از آن به‌عنوان نماینده دائمی ایران رهسپار سازمان ملل گردید. در بازگشت به ایران در آوریل 1955، به عضویت شورای عالی سیاسی وزارت‌خارجه متشکل از گروهی دیپلمات که به‌عنوان هیئت مشاور عمل می‌کنند، درآمد.

در اکتبر 1955، اردلان وارد کابینه حسین علا به‌عنوان وزیر مشاور گردید و در نوامبر به‌عنوان وزیر صنایع و معادن و در دسامبر به‌عنوان وزیر امورخارجه خدمت کرد. در آوریل 1957 نیز در کابینه منوچهر اقبال به همان سمت منصوب گردید. پس از فراخوانده شدن ناگهانی علی امینی که به‌عنوان سفیر در آمریکا به سر می‌برد، اردلان در می 1958 جای وی را گرفت. (امینی عامل برکناری خود را اردلان می‌دانست، و او نیز آن را تکذیب می‌کرد). اردلان نیز در سال 1960 فراخوانده شد و جای او را اردشیر زاهدی گرفت، چون شاه گمان می‌کرد که وی در برخورد با دانشجویان ایرانی در آمریکا بیشتر مؤثر واقع خواهد شد.

اردلان مدت کوتاهی را به‌عنوان نماینده ویژه شرکت ملی نفت ایران در خرمشهر فعالیت کرد، ولی سپس به‌عنوان سفیر ایران در شوروی در سالهای 63 - 1961 و سفیر ایران در آلمان غربی در سالهای 65 - 1963 به صحنه دیپلماسی بازگشت. قبل از انتصاب به وزارت دربار، از سال 1967 ریاست مؤسسه ارتباطات جمعی تهران را عهده‌دار بود و به صورت غیر رسمی در ضیافت‌ها و مراسم مربوط به وزارت‌خارجه نیز شرکت می‌نمود.

اطلاعات شخصی :

اردلان به زبان‌های انگلیسی، فرانسه و آلمانی، کردی و ترکی به خوبی تکلّم می‌کند. همسرش مهری نیز به زبان انگلیسی صحبت می‌کند. فرزند اردلان، منوچهر، مشاور سفارت ایران در واشنگتن بود و پس از آن به سرکنسولگری ایران در سانفراسیسکو منتقل گردید. سیروس فرزند جوان آنها نیز در دانشگاه آکسفورد در رشته اقتصاد بین‌المللی تحصیل کرده است.

خانواده :

وزیر دارایی 7 برادر و یک خواهر دارد. همه برادرانش در دولت به مقامات بالایی رسیدند: امان‌اللّه یکی از وزرای کابینه، استاندار، معاون رئیس مجلس (مجلس نمایندگان) و در نهایت سفیر ایران در خارج بود؛ عباسقلی، خزانه‌دار وزارت دارایی، مشاور اقتصادی هیئت نمایندگی ایران در سازمان ملل و معاون وزیر دارایی بود؛ ناصرقلی نماینده مجلس بود؛ محمدعلی و محمدحسن نیز در وزارت دارایی و غلامرضا و رضاقلی نیز در وزارت کشور کار می‌کردند. خواهر اردلان نیز همسر عبداللّه مستوفی، استاندار پیشین و مادر باقر مستوفی، رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت پتروشیمی ملی ایران می‌باشد.

29 سپتامبر 1978 - 7/7/57

غلامرضا ازهاری

سازمان اطلاعات دفاعی ایالات متحده آمریکااطلاعات بیوگرافیک ارتشبد غلامرضا ازهاری اوت 1971 - مرداد 1350خیلی محرمانه (طبقه‌بندی نشده) نام: ارتشبد غلامرضا ازهاری (طبقه‌بندی نشده) شغل: ریاست ستاد بزرگ ارتشتاران از تاریخ 20 ژوئیه 1971 (خیلی محرمانه / غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) خصوصیات روحی :

ازهاری یک افسر پیاده‌نظام با صلاحیت، شایسته و پر تحرک بوده و از شهرت شغلی بسیار خوبی برخوردار است و سخت مورد علاقه افسران زیر دست خود می‌باشد. وی تمرکز قدرت ارتش را در سال 1963 قبول نداشت چرا که معتقد بود این امر سدّ راه پیشرفت ارتش شده و از گسترش و رشد استعداد و توان رهبری می‌کاهد. او استعفای خویش را در اعتراض به این مسئله تسلیم کرد. اما شاه، بدلیل آن که به افسرانی نظیر ازهاری در ارتش برای از میان برداشتن موانع و برطرف کردن نقایص و کمبودهای سیستم احتیاج داشت، از قبول آن امتناع کرد. با این وجود در سال 1966 به‌عنوان شخصی که تمایلات تمرکز قدرت دارد و مسئولیت فردی زیادی برای خویش قائل است و برای انجام یک کار، سلسله مراتب و تشریفات اداری را زیر پا می‌گذارد، قلمداد شد. او خواهان رهنمودهای مستشاران نظامی آمریکا در ایران بوده و به نظر می‌رسد که فعالانه در صدد حل و فصل منازعات موجود در واحدهای خویش می‌باشد، ضمن این که فرمانده ارتش یکم در فاصله سالهای 1964 تا 1967 نیز بوده است. در آوریل 1964 به عنوان فرمانده «مانور دلاور» (مانور مشترک ارتش ایران و آمریکا، تحت رهبری پیمان منطقه‌ای «سنتو») و به جهت اجرای عالی برنامه مورد ستایش مستشاران آمریکایی قرار گرفت. در سمت نماینده دائم نظامی ایران در «سنتو» در آنکارای ترکیه خدمت کرد و قبل از دستیابی به مقام فعلی‌اش، معاونت ریاست ستاد بزرگ ارتشتاران را برعهده داشت. در سال 1950 وارد دانشکده دژبانی آمریکا در فورث گوردون جورجیا شد و در سال 1953 - 1954 «دانشکده فرماندهی و ستاد» ارتش در فورث لون ورث کانزاس را گذراند.

(خیلی محرمانه / غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) گرایشات سیاسی:

الف - در صحنه بین‌المللی: علی‌رغم تمایل دوستانه‌ای که نسبت به ایالات متحده آمریکا دارد، از انتقاد کردن نسبت به آمریکا، زمانی که معتقد باشد چنین عملی مجاز است، تردید نمی‌کند. وی با مستشاران نظامی آمریکا در ایران تشریک مساعی داشته و در سال 1961 گفته است که اعتقاد دارد مستشاران جهت کمک به نیروهای مسلح ایران برای مدت کمی به کار گمارده شده‌اند و تلاش‌هایشان چنانچه باید ثمربخش نبوده است. ازهاری دوست سپهبد «چیانگ وی‌کو» پسر «ژنرال چیانگ کای چک» (رئیس جمهور چین در سال 1949) از زمانی که هر دوی آنها در دانشکده فورث لون ورث در سال 1954 - 1953 حضور داشتند، بوده و به این ارتباط ادامه داده است.

ب - در صحنه داخلی: شدیدا وطن‌پرست و حامی سرسخت سلطنت ایران و محمدرضا شاه پهلوی (شاه ایران از سال 1941) و مورد اعتماد وی می‌باشد.

(خیلی محرمانه / غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) اطلاعاتی راجع به زندگی شخصی ازهاری:

(طبقه‌بندی نشده) تاریخ و محل تولد: 1909، شیراز (طبقه‌بندی نشده) مشخصات افراد خانواده: در سال 1951 همسر اولش را طلاق داده است. همسر فعلی او عفت شجاع‌الاسدی (ازهاری) است. ازهاری مسلمان و اساسا پایبند به فامیل و اعضای خانواده‌اش می‌باشد. سه یا احتمالاً چهار فرزند دختر دارد به نامهای: گلنار ازهاری (سیمپسون) که در سال 1940 متولد شد و در شیراز تحصیل طب کرده و در سال 1956 تحت حمایت و سرپرستی سازمان ملل وارد دانشگاه ریچموند ویرجینیا شد، در ریچموند با دکتری ازدواج کرد (قبل از سال 1968)؛ رعنا ازهاری که در سال 1942 متولد شد؛ لیلا ازهاری که در سال 1948 تولد یافت ؛ و احتمالاً فرزند چهارمی هم دارد. (خیلی محرمانه / غیر قابل رویت برای خارجیان) مشخصات فردی:

ازهاری تنومند است و 5 فوت و 8 اینچ قد و 190 پوند وزن دارد. موهایش خاکستری تیره و چشمهای مشکی دارد و به علت داشتن بیماری «فتوفوبیا» (ناراحتی از نور زیاد) عینک رنگی به چشم می‌زند.

ظاهری تیره و گندمگون و آراسته دارد که مبیّن فردی نظامی به تمام معناست. قاطع، با معلومات و با صلاحیت و شایسته است. در حد متعادل سیگار می‌کشد و مشروب می‌نوشد و تا حدی پرخور است.

فردی خونگرم، خوش مشرب و مهربان است و علاقه زیاد به فامیل و خانواده‌اش دارد. ساده زندگی می‌کند و ظاهرا از مزایای شغلی استفاده چندانی نمی‌برد. ماهیگیری را دوست دارد.

زبان: تسلط کامل به فارسی دارد، انگلیسی را روان و سلیس صحبت می‌کند و فرانسه را به خوبی می‌داند. (طبقه‌بندی نشده) مذهب: مسلمان علامت مشخصه: معلوم نیست.

تحصیلات غیرنظامی: ازهاری مدرسه ابتدایی «نمازی» و مدرسه متوسطه «سلطانیه» را که هر دوی آنها در شیراز واقعند، طی کرده است. وی فارغ‌التحصیل دبیرستان «شاپور» شیراز است.

سوابق شغلی و خدمتی: 1935-1933: دانشجوی دانشکده افسری و در 23 سپتامبر 1935 به درجه ستوان دومی رسید.

1936 - 1935: فرمانده دسته دوم، گروهان هفتم، هنگ پنجم «نادری» از لشکر دوم. سپتامبر 1935 تا مارس 1936.

1936: فرمانده دسته یکم، گروهان یکم، هنگ پنجم «نادری» از لشکر دوم، مارس و نوامبر 1936.

1937 - 1936: فرمانده دسته یکم، گروهان یکم، هنگ پنجم «نادری» از لشکر دوم ؛ نوامبر 1936 تامه 1937. در مارس 1937 به درجه «ستوان یکمی» نائل شد.

1938 - 1937: فرمانده گروهان هفتم، هنگ پنجم «نادری» از لشکر دوم؛ مه 1937 تا مارس 1938.

1939 - 1938: فرمانده گروهان چهارم، هنگ پیاده نظام «سلحشور»، لشکر هفتم «فارس»؛ مارس 1938 تا سپتامبر 1939.

1942 - 1939: فرمانده گردان دوم، هنگ 12 پیاده «سلحشور»، لشکر هفتم «فارس»؛ سپتامبر 1939 تا ژوئیه 1942. در مارس 1941 به درجه سروانی ارتقاء یافت.

1943 - 1942: فرمانده گردان دوم، هنگ پانزدهم پیاده «سلحشور»، لشکر هفتم «فارسی» ژوئیه 1942 تا مارس 1943.

1944 - 1943: فرمانده گردان دوم، پایگاه تیپ هفدهم، لشکر ششم جنوب «جهرم»؛ مارس 1943 تا مه 1944.

1945 - 1944: رئیس ستاد تیپ شانزدهم کازرون؛ مه 1944 تا فوریه 1945.

1945: بازرس شعبه ششم اداره نظام وظیفه در فوریه و اوت. در مارس 1945 به درجه سرگردی مفتخر گردید.

1947 - 1945: در بخش چهارم دژبان مرکز مشغول به کار شد؛ اوت 1945 تا مارس 1947.

1947 - 1944: رئیس ستاد تیپ شانزدهم کازرون ؛ مه 1944 تا فوریه 1945.

1945: بازرس شعبه ششم اداره نظام وظیفه در فوریه و اوت. در مارس 1945 به درجه سرگردی مفتخر گردید.

1948 - 1947: ریاست زندان دژبان مرکز، مارس 1947 تا مارس 1948. در مارس 1948 به سرهنگ دومی ارتقاء درجه یافت.

1950 - 1948: ریاست ستاد تیپ دژبان تهران، مارس 1948 تا 1950. دانشجوی دوره عالی دژبان در دانشکده دژبانی امریکا در فورث گوردون جورجیا در سال 1950 بود.

1950: رئیس زندان قرارگاه مرکزی دژبان.

1953: دانشجوی دانشکده ستاد و فرماندهی تهران.

1954 - 1953: دانشجوی دانشکده ستاد و فرماندهی ارتش آمریکا در «فورث لون ورث کانزاس» 1954: افسر فرمانده شعبه آموزش و عملیات دانشگاه جنگ، تهران.

1956: ریاست شعبه آموزش دانشگاه جنگ، تهران و در سپتامبر 1956 به درجه سرتیپی ارتقاء یافت.

1958 - 1957: معاون پرسنلی نیروی زمینی شاهنشاهی ایران ؛ از 26 اوت 1957.

1959 - 1958: فرمانده لشکر یازدهم پیاده کرمان و در 24 سپتامبر 1959 به درجه سرلشکری مفتخر شد.

1960: در سمت فرماندهی دانشگاه جنگ تهران.

1960: رئیس ستاد نیروی زمینی شاهنشاهی ایران.

1961: آجودان نظامی افتخاری شاه 1963: در 23 سپتامبر 1963 به درجه سپهبدی رسید.

1967: 1964: فرمانده ارتش یکم و دانشجوی دوره مکاتبه‌ای کالج صنعتی نیروهای مسلح، در فورث لسلی جی. مک‌نایر، واشنگتن دی سی، که در سال 1964 به دریافت دیپلم نائل شد.

1970 - 1967: نماینده دائم نظامی ایران و رئیس گروه نمایندگان دائم نظامی در پیمان منطقه‌ای «سنتو» در آنکارای ترکیه، سپتامبر 1970 - 1967، و (میهمان) سفر توجیهی برای اعضای سنتو در عرشه ناو هواپیمابر آمریکایی فرانکلین روزولت (12 تا 13 ژانویه 1968) و ناو ایندیپندنت (8 تا 9 ژانویه 1969).

1971 - 1970: جانشین ریاست ستاد بزرگ ارتشتاران، تهران. از حداقل اوت 1970 تا 20 ژوئیه 1971.

از 1971 تاکنون: ریاست ستاد بزرگ ارتشتاران از 20 ژوئیه 1971. در 20 ژوئیه 1971 به درجه ارتشبدی مفتخر گردید.

ازهاری، غلامرضا - 2 6 دسامبر 1975 - 15/9/54شورای بازرگانی ایران و ایالات متحده آمریکا عالیجناب ارتشبد غلامرضا ازهاری نخست‌وزیر ایران تهران - ایران عالیجناب :

شورای (مشترک) بازرگانی ایران و ایالات متحده آمریکا، گروهی از تجار عمده برجسته ایرانی و آمریکایی هستند که در سال 1975 بنا به درخواست دولت‌های دو کشور برای مشخص کردن موانع و مشکلات موجود بر سر راه همکاریهای گسترده اقتصادی بین دو کشور و نشان دادن راههایی که می‌توانست براین موانع و محظورات فایق آید، به وجود آمد. در مقام ریاست بخش آمریکایی شورا، مفتخرم که نتایج جلسه را به جنابعالی گزارش دهم.

جلسه برگزار شد، به‌طوری که توانستیم پیشرفتهای کمیسیونهای اجرائی شورا در سال گذشته را در جهت مشخص کردن و نشان دادن راه‌حل مسائلی که مانع توسعه روابط اقتصادی بین ایران و ایالات متحده آمریکا می‌شد، مرور و بررسی کنیم. همچنین در مورد پیشرفت‌های اخیر کشور شما و چگونگی تأثیر آن بر محیط‌های تجاری و راجع به نقشی که این شورا می‌تواند در تضمین ادامه همکاری بازرگانی بین کشورهایمان و ثبات اقتصادی کشور ایران ایفا کند، گفتگو به‌عمل آمد.

بیانیه پیوست نتایج جلسه را به‌طور خلاصه بیان می‌دارد. اعضای شورا حمایت قاطع خویش را از تلاش‌های دولت شما در انجام و تکمیل راههایی که اقتصادی ملی شما را تثبیت کند، اعلام داشتند و گروه ما امیدوار است که به همکاری فعال خود با اعضای جامعه تجاری شما که تا به حال شورا مشخص کرده است، ادامه دهد. هیئتی از اعضای کمیسیون اجراییِ آمریکایی شورا در نظر دارد که در اوایل ماه فوریه از ایران دیدار کند و با اعضای ایران شورا و مقامات رسمی بالای دولت در مورد اینکه چگونه شورا می‌تواند در تحقق اهدافتان مشارکت داشته و شما را یاری نماید، گفتگو و تبادل‌نظر کند و اینجانب از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می‌کنم.

همان‌طور که گزارش نشان می‌دهد، (مساعی) جامعه تجاری آمریکا صرف حفظ ثباتِ اقتصادیِ ایران و ایفای نقش فعال در پیشرفت‌های آینده کشورتان می‌گردد. ارادتمند: «هنرهای هاپ نیک»

ازهاری، غلامرضا - 3 15 مارس 1976 - 24/12/54 ارتشبد غلامرضا ازهاری رئیس ستاد مشترک بزرگ ارتشتاران تهران، ایران ارتشبد ازهاری عزیز: محترما به اطلاع می‌رساند اخیرا مطالب بسیاری در مورد سفر هیئتی از کنگره و بازدید از پایگاههای نیروی دریایی شاهنشاهی ایران دریافت کرده‌ام.

تمامی هیئت، تحت تأثیر گستردگی پایگاهها کیفیت بالای تجهیزات آنها قرار گرفته‌اند و به‌طور طبیعی در مورد کاهش شدت کارهای ساختمانی در آنها ابراز نگرانی نموده‌اند. دریادار نصراللّه موقری، فرمانده وقت نیروی دریایی شاهنشاهی ایران در خرمشهر، کاپیتان فره‌چورلو در بوشهر و خسرو آزادی در بندرعباس، افرادی هستند که به پاس خدمات خوبشان قابل قدردانی می‌باشند. تمامی مراحل بازدید به صورت مرتب و خوب برگزار شد، که انعکاسی است از اعتبار بالای دولت ایران و نیروی دریایی شاهنشاهی ایران. من از اقدامات نیروی دریایی شاهنشاهی ایران مفتخر هستم و عمیقا از تلاش آنها در برگزاری موفقیت‌آمیز این بازدید قدردانی می‌نمایم.

دوستدار شما پاول سی - بوید آدمیرال نیروی دریایی ایالات متحده ازهاری، غلامرضا - 4 غلامرضا ازهاری رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران (از ژوئیه 1971) عنوان: ارتشبد ازهاری ارتشبد غلامرضا ازهاری سمت بالایی در ارتش ایران به‌عنوان رئیس ستاد کل بزرگ ارتشتاران دارد که در رهبری نیروهای مسلح به شاه، فرمانده کل قوا، کمک می‌کند. شایعاتی که از اوایل سال 1974 مبنی بر کناره‌گیری وی رواج داشته، هنوز جامه عمل نپوشیده است. وی به خاطر شایستگی شخصی و شجاعت اخلاقیش مورد احترام بوده، ولی از نظر پویایی و سازندگی فرد قابل توجهی نمی‌باشد. به‌عنوان میهن‌پرستی متعصب، وی از طرفداران پروپاقرص شاه است.

در دوران خدمت، ازهاری ریاست هیئت‌های اعزامی به کشورهای مختلف را برعهده داشته و در خرید تجهیزات نظامی شرکت داشته است. وی تلاش می‌کند که پست‌های مهم را به افسرانی که در شعب برنامه‌ریزی، ارتباطات و الکترونیک مجرب هستند بسپارد. ازهاری مرد صریح و واقع‌بینی است و با مقامات آمریکا همکاری می‌نماید و در صورتی که احساس کند به سیاست آمریکا انتقاد وارد است در بیان آن لحظه‌ای تأمل نمی‌کند. ازهاری در شیراز متولد و در سال 1935 از دانشکده افسری ایران فارغ‌التحصیل شده است. وی همچنین فارغ‌التحصیل دانشکده فرماندهی و ستاد آمریکا است. در دهه 1960 وی به ترتیب رئیس ستاد نیروهای زمینی، آجودان نظامی شاه، فرمانده ارتش یکم و نماینده دائمی ارتش در پیمان سنتو بوده است. ازهاری در 1969 بازنشسته شد ولی بعد از مدت کوتاهی مجددا به کار فراخوانده شد و معاون ستاد کل بزرگ ارتشتاران شد و تا ترفیع مقام فعلیش در آنجا باقی ماند.تیمسار ازهاری حدود 70 سال سن دارد و شخص خونگرم و مهربانی است. وی که به بیماری فتوفوبیا مبتلاست، عینک دودی به چشم می‌زند. او زیاد غذا می‌خورد و در مصرف مشروبات و سیگار میانه‌رو است. ازهاری

به دو زبان انگلیسی و فرانسوی صحبت می‌کند. وی دو بار ازدواج کرده و سه دختر دارد.

22 اوت 1977 - 31/5/56 ازهاری، غلامرضا - 5 فوریه 1978 - بهمن 1356 خیلی محرمانه زندگینامه ارتشبد غلامرضا ازهاری سازمان اطلاعات دفاعی ایالات متحده آمریکا ( U)⁽¹⁾نام: ارتشبد غلامرضا ازهاری - ارتشی (پیاده‌نظام) اسم مستعار: غلام ازهاری ( U) موقعیت: ریاست فرماندهی ستاد بزرگ ارتشتاران، از 20 ژوئیه 1971.

(⁽²⁾C/NOFORN) خصوصیات روحی: مورد احترام به خاطر شایستگی شغلی، اعتماد و شجاعت اخلاقی‌اش. وی در طول هفت سال گذشته ریاست و فرماندهی ستاد بزرگ ارتشتاران شجاعت را به‌عهده داشته است. ازهاری، بی‌گفتگو، ناتمام توان به‌عنوان رئیس فرماندهی ستاد بزرگ شده بود تا محمدرضاشاه پهلوی، فرماندهی کل قوا (از سال 1941) را که بدون دیدن مراحل نظامی به این سمت رسیده بود یاری و مدد دهد. هر از گاهی گزارشاتی مبنی بر تصمیم ازهاری برای بازنشستگی می‌رسد. (او در سال 1978، 69 ساله می‌شود.) (C/NOFORN) سیاسی: یار پر قدرت شاه، اولین و پیشروترین ملی‌گرای ایرانی. دوستدار غرب و همکار نزدیک مستشاران نظامی آمریکایی. در 1964، مستشاران آمریکایی وی را به دلیل فرماندهی بسیار عالیش در مانور «دلاور» که یک مانور نظامی مشترک بین ایران و آمریکا بود و زیر نظر «سازمان پیمان منطقه‌ای - سنتو» صورت گرفت، تشویق نمودند.

(C/NOFORN) شغلی: او دوران اولیه تحصیل را در شیراز گذراند و در 1935 فارغ‌التحصیل دانشکده نظام تهران شد. به‌عنوان افسر جزء پیاده‌نظام، از 1935 تا 1945 که به دژبان رفت، خدمت کرد. در 1948، به فرماندهی تیپ دژبان تهران منصوب شد. در 1950، شاگرد دانشکده دژبانی نیروی زمینی آمریکا، «فورث گوردون» در جورجیا شد و در 1954، از دانشکده فرماندهی و ستاد نیروی زمینی آمریکا( «فورث لیون ورث» در کانزاس) فارغ‌التحصیل گشت. در 1955، عضو هیئت امنای دانشکده جنگ تهران و در 1956، جانشین فرماندهی اداری شد. شغل‌های حساس بعدی وی شامل: فرمانده لشگر 11 پیاده نظام (59 - 1958)، ریاست دانشکده جنگ (1960)، فرماندهی نیروی زمینی ارتش ایران (64 - 1960)، فرماندهی ارتش اول و همزمان فرماندهی کل نیروها در مانور «دلاور» سنتو از آوریل سال 1964 تا 1967 می‌باشد. ازهاری نمایندگی دائم نظامی کشورش و ریاست گروه نمایندگان دائم در سازمان پیمان منطقه‌ای - سنتو (ترکیه، آنکارا) را در سالهای 70 - 1967 به‌عهده داشت. سپس جانشین رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران و از ژوئیه 1971 رئیس فرماندهی ستاد بزرگ ارتشتاران شد. ترفیعات وی به ترتیب عبارتند از 1956 سرتیپ، 1959 سرلشکر، 1963 سپهبد و 1971 ارتشبد.

اطلاعات شخصی: متولد 1909 شیراز - ایران. دارای روحیه عالی نظامی، سرسخت و لجوج، با موهای جو گندمی و چشمان سیاه (به دلیل ناراحتی از نور (فتوفوبیا)، از عینک دودی استفاده می‌کند.) افسر فعال و شایسته، خوش مشرب و خونگرم و به زندگی خانوادگی شدیدا پایبند است. گهگاهی سیگار می‌کشد و مشروب می‌نوشد. از ماهیگیری لذت می‌برد. در 1951، از همسرش جدا شده و به تازگی با عفت ازدواج کرده است. سه دخترش عبارتند از: گلنار (که در ریچموند - ویرجینیا زندگی می‌کند)، رعنا و لیلا. وی به زبانهای فارسی و انگلیسی مسلط می‌باشد و فرانسه را به خوبی صحبت می‌کند.

تهیه شده توسط: موریل سی - ریدیک ازهاری، غلامرضا - 6 تاریخ: 30 اکتبر 1978 - 8/8/57سرّی از: سفارت آمریکا در تهران، مایلز گرین، بخش نظامی سیاسی به: بایگانی موضوع: دیدار دونکن معاون وزارت دفاع، از 23 لغایت 26 اکتبر 1978.

آنچه در زیر می‌آید یادداشت‌های پراکنده‌ای است در مورد دیدار آقای دونکن. این مطالب هر چند از طریق مخابرات عادی گزارش نشده‌اند، ولی تذکر آنها خالی از لطف نخواهد بود.

دیدار با ارتشبد ازهاری: ازهاری اظهار داشت که ارتش ایران این روزها وقتی زیادی را صرف بررسی اوضاع افغانستان می‌کند. علیرغم آنچه سیاستمداران به ارتش می‌گویند، ارتش تصور می‌کند که رژیم افغانستان یک رژیم کمونیستی است. ازهاری گفت که چنانچه افغانستان بخواهد به روش چکسلواکی، خود را از بند شوروی آزاد نماید، وی اطمینان دارد عکس‌العمل شوروی همان‌طور که در برابر چکها شاهد بودیم، حمله به افغانستان خواهد بود. پاکستان «مرحله دوم» حرکت شوروی به افغانستان خواهد بود. چنانچه پاکستان تضعیف شود، انعکاس آن در بلوچستان ایران فوری است. شاه قصد دارد آنچنان آزادی به مردم ایران بدهد که در آمریکا هرگز وجود نداشته است. آیا دولت آمریکا مذاکرات کنگره را مستقیما از تلویزیون پخش می‌کند؟ بسیاری از مخالفت‌هایی که با دولت می‌شود سطحی است. احترام مستمر مردم به نیروهای مسلح مثال خوبی از این حقیقت است، هر چند برخی گروهها این روزها تبلیغاتی علیه آن به راه انداخته‌اند. ازهاری نظرات مساعد بسیاری در مورد آنچه که وی کرارا از آن به‌عنوان «قراردادهای واترگیت» یاد می‌کرد، (یعنی قراردادهای «کمپ دیوید») بیان داشت. وی روابط حسنه ایران و عراق را یادآوری کرد. وی تصور می‌کرد عاقلانه خواهد بود که اعراب با اسرائیل به توافق برسند، زیرا آنها واقعا نمی‌دانند چگونه بجنگند. کشورهای عرب خلیج‌فارس در واقع حائز توجه نیستند. تنها چیزی که اعراب خلیج دارند نفت است، والا نه جمعیتی دارند، نه صنعتی و نه قدرت نظامی. ازهاری به‌طور گذرا اشاره کرد که به ایرانیان بطور تاکتیکی آزادیهای بیش از اندازه‌ای داده می‌شود. ازهاری نیاز ایران را به تجهیزاتی جهت کنترل ازدحام توضیح داد و گفت که نمی‌داند چگونه «دستگاه اداری واشنگتن» توانسته درخواست ایران را برای خرید چنین تجهیزاتی برگرداند. وی اظهار داشت که فروش هواپیمای جنگی به ایران در حالی که تجهیزات ضد اغتشاش داده نمی‌شود، هیچ مفهومی ندارد.

ارتشبد ربیعی: فرمانده نیروی هوایی در مدت شش ساعتی که در بیست‌وپنجم اکتبر از آقای دونکن پذیرایی کرد، میزبان سخاوتمندی بود. ظاهرا وی حتی هدایت هواپیمای شخصی‌اش که جهت سفر به

اصفهان در اختیار آقای دونکن قرار داده بود را به‌عهده گرفت. ربیعی نقطه‌نظرات سیاسی خود را محرمانه برای آقای دونکن صریحا بیان کرد، یعنی خطر مهلکی که رودرروی ایران است و باید با اقدامی خشن و حتی اگر لازم باشد توسط ارتش به آن پایان داده شود. در گردشی که در پایگاه خاتمی داشتیم و ربیعی مدت زیادی با سربازان و همافران همراهش صحبت کرد، معلوم شد که وی نیز شخص برجسته‌ای است.

به نظر می‌رسد که روابط متقابل فردی وی به‌طور استثنایی گرم و صمیمی است.

دیدار از پایگاهها: ایرانیان از دیدارهای ما از پایگاه خاتمی، مرکز آموزش‌های نیروی هوایی و پایگاه تدین به خوبی استقبال کردند. میهمانی آقای دونکن کلاً تحت‌تأثیر عملیات پایگاه، نظافت و سازماندهی در تمام پایگاهها و وسائل مدرنی که در هرکدام از آنها وجود داشت، قرار گرفت. یکی از افسران آمریکایی گروه اظهار داشت که نیروی هوایی آمریکا بسیار مایل است که پایگاهی همچون پایگاه خاتمی داشته باشد.

تیمسار سرتیپ بیژن انور: انور که به تازگی معاون ستاد تاکتیکی نیروی هوایی شده است یکی از میزبانان ما در شیراز بود. در دو گفتگوی طولانی که در طی روز با وی داشتم، در برابر جوانی که نسبتا درجه پایینی داشت به‌طور نمایانی در صحبتش صریح و روراست بود. (در طی هر دو گفتگو همسر آمریکایی وی با ما بود). سرلشکر انور آشکارا به نیروی هوایی شاهنشاهی به‌عنوان صاحب مقامی که دائما در حال ترقی است، بسیار مباهات می‌کند. وی اظهار داشت که مردم ایران به زودی از آزادیهای بیشتری برخوردار خواهند شد. مردم هنوز آمادگی ندارند تا آزادی کامل احراز نمایند، آنان به مدیریت از بالا نیاز دارند. وی اظهار داشت که ارتشبد ربیعی در جلسات ماهانه خود با افسران ارشد نیروی هوایی سراسر کشور نه تنها امور مربوط به نیروی هوایی را بلکه اوضاع سیاسی داخلی کشور را هم مورد بحث و مذاکره قرار می‌دهد.

در چنین شرایطی، انور اظهار داشت که نیروی مسلح در هر موردی که پیش بیاید از فرامین شاه اطاعت خواهند کرد. سرلشکر انور از سیاست حقوق بشر آمریکا انتقاد نمود.

ازهاری، غلامرضا - 7 سازمان اطلاعات مرکزی ایالات متحده آمریکا (سیا) خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان غلامرضا ازهاری نخست‌وزیر ؛ رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران عنوان: آقای نخست‌وزیر در روز 6 نوامبر 1978، در تلاشی به منظور پایان بخشیدن به ده ماه آشوب‌های فزاینده مذهبی، اغتشاشات دانشجویی و کارگری (و یک روز پس از شدیدترین آشوب و بلوا ظرف 15 سال اخیر در تهران)، شاه، ارتشبد غلامرضا ازهاری را به نخست‌وزیری برگزید. ازهاری، که از سال 1971 رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران بوده است، نخست‌وزیری است که وظیفه‌اش استقرار مجدد نظم، پایان بخشیدن به اعتصابات موجود و دست زدن به اقداماتی است تا شاه در پرتو آن بتواند جانشینی انتخاب کند که قادر باشد رهبران مذهبی و مخالفان سیاسی را به شرکت در یک دولت ائتلافی متقاعد سازد.

پنج تن از 23 وزیر کابینه ازهاری، که همگی توسط خودش انتخاب شده‌اند، نظامی هستند. مشکل او هماهنگ کردن اقدامات گروهی مرکب از تکنوکراتها و افسران عالیرتبه ارتش است که به جز ارتشبد رضا عظیمی، وزیر جنگ همگی فاقد تجربه در زمینه مسئولیت‌های محوله هستند. به‌عنوان رئیس ستاد بزرگ

ارتشتاران (شاه فرمانده کل قوا است)، ازهاری پستی هم‌ردیف رئیس ستاد مشترک در ایالات متحده را اشغال کرده است. از جنبه تئوریک او مسئولیت برنامه‌ریزی و هماهنگی امور را دارد، اما او اغلب رسیدگی به امور فرماندهان را نادیده گرفته و مانند شاه، شیوه کنترل مستقیم را اجرا کرده است. او به خاطر شایستگی شغلی، درستکاری و شجاعت اخلاقی مورد احترام است. با احساسات شدید وطن‌پرستی، او یکی از حامیان سرسخت شاه و از مهره‌های خانواده سلطنتی است. او شاید از متفکرترین و جدی‌ترین ارتشبدهای شاه باشد و اعتقاد و پایبندی وی به اسلام مزیتی برای مذاکره با مخالفین مذهبی است.

تیمسار در مقام نخست‌وزیری ازهاری در اولین نطقی که به‌عنوان نخست‌وزیر خطاب به ملت ایراد کرد، استقرار مجدد نظام را هدف عاجل و فوری اعلام کرد. او از مخالفان دولت خواست که برای صلح و رفع اختلافات تلاش کنند، و سپس قول داد که با فساد مبارزه کرده و «امنیت اقتصادی، اجتماعی و روانی» را برای تمام ایرانیان مجددا برقرار نماید. وی در سراسر نطق خود قول داد که ایران را براساس قوانین اسلام و مذاکره با شخصیت‌های مذهبی اداره نماید. وی ضمن تظاهر به داشتن نظر مساعد نسبت به اقدامات ضد خارجی، این هرج و مرج‌ها را ناشی از «تبلیغات بیگانگان و اجانب» قلمداد کرد. ازهاری هرگونه آشوب جدید داخلی را با شدت عمل بیشتر از آنچه سلف خود جعفر شریف‌امامی انجام داد (در طول دو ماه صدارت شریف‌امامی، وی نه موفق به برقراری نظم و پایان بخشیدن به اعتصابها شد و نه در جلب حمایت مخالفین پیروز بود)، سرکوب خواهد کرد. دادگاههای نظامی به فعالیت‌های ضد رژیم و موارد نقض حکومت نظامی رسیدگی خواهند کرد. سانسور مطبوعات شدید خواهد بود. ازهاری با جلوگیری از گسترش اتفاقات ناگوار، چنانچه موفق شود ایرانیان را متقاعد گرداند که هدف دولت جدید به راستی برقراری نظم است و حمایت آنان را جلب کند و راه را برای انتخابات عمومی هموار سازد، حداقل سه ماه و شاید کمی بیشتر در این پست باقی خواهد ماند. پس از معرفی نخست‌وزیر جدید، چنانچه شاه تصمیم به بازنشسته کردن او نگیرد، او به صورت تمام وقت به شغل قبلی خود، یعنی ریاست ستاد بزرگ ارتشتاران، بازخواهد گشت. (از سال 1974 شایعه بازنشستگی او بر سر زبانها بوده است).

مبارزه علیه فساد در برنامه ازهاری، دستگیری و محاکمه بیش از صدتن از مقامات بلندپایه که قبلاً در مشاغل مهم دولتی بوده و یا اکنون مشغول به کار هستند، من‌جمله امیرعباس هویدا نخست‌وزیر سابق (نخست‌وزیر در سالهای 77 - 1965) به اتهام فساد و یا اعمال غیرقانونی، گنجانده شده است.

حتی خانواده سلطنتی نیز از این امر مستثنی نیستند. دو کمیسیون جداگانه جهت رسیدگی به اموال خانواده سلطنتی و بنیاد پهلوی تشکیل شده است. بنیاد پهلوی متشکل از یک بنگاه خیریه و صندوق امانی خانواده سلطنتی است. بنیاد پهلوی که با ثروت شخصی شاه فعالیت می‌کند، درآمدهای حاصل از سهام در تجارت‌های کلان، کارهای کشاورزی و صنعتی در ایران و خارج را جهت مشارکت در شماری از خدمات اجتماعی که شاه به آنها علاقمند است، به مصرف می‌رساند. مدتها است که بنیاد به اتهام مبادرت به معاملات مشکوک آماج حملات منتقدان ایرانی قرار گرفته است. در گذشته ارتش کاملاً حافظ نظام ایران

بوده است، نظامی که در آن شاه می‌توانست از یکی از افراد بخواهد که نخست‌وزیر شود، و همچنین می‌توانست از نخست‌وزیر بخواهد که کناره‌گیری کند بدون این که از امتناع وی واهمه‌ای داشته باشد. در شرایط حاضر، تحت فشار شدید تمایل ظاهری شاه به قربانی کردن نوکران سرسپرده‌اش چون هویدا و بسیاری دیگر، و موافقت موقت در مورد رسیدگی به اموال خود و خانواده‌اش این امکان را به‌وجود آورده است که ازهاری به صورت فردی اصلاح‌طلب در ارتش جلوه کند و نفوذ بیشتری در اداره حکومت نسبت به رؤسای قبلی ستاد بزرگ ارتشتاران داشته باشد.

روابط با ایالات متحده به علت وجود متخصصان نظامی و صنعتی و جنگ‌افزارهای پیچیده و تجهیزات نظامی، ایران به ایالات متحده وابسته است، بنابراین ازهاری بدون شک سیاست دوستی شاه با ایالات متحده را ادامه خواهد داد. او دوره‌هایی را در این کشور گذرانده و در مقام رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران، سیاست او دوستانه و همراه با تشریک مساعی بوده است. وی همواره خواهان راهنمایی مستشاران نظامی آمریکا بوده است، اما در مواقعی که معتقد باشد به آمریکا انتقاد وارد است، لحظه‌ای در این کار درنگ نمی‌کند.

سوابق شغلی غلامرضا ازهاری در شیراز متولد شده است. پس از فارغ‌التحصیل شدن از دانشکده افسری در سال 1935، دو سال فرمانده دسته و یک سال نیز فرمانده گروهان در هنگ پنجم «نادری» بود. در سال 1938 او فرمانده گروهان در هنگ پیاده سلحشور، لشکر هفتم، و در فاصله سال‌های 43 - 1939 فرمانده گردان در هنگ مذکور شد. پس از انجام وظیفه در پست فرماندهی گردان در لشکر ششم، ازهاری به اولین پست ریاست در ستاد تیپ شانزدهم «کازرون» در لشکر ششم، دست یافت. سپس به‌عنوان بازرس مأموریت کوتاهی در اداره نظام‌وظیفه داشت و پس از آن به دژبان مرکز انتقال یافت. در سال 1947 رئیس زندان دژبان مرکز شد. در سال 1948 رئیس ستاد تیپ دژبان تهران در سال 1950 رئیس زندان قرارگاههای دژبان مرکز شد. ازهاری در سال 1950 به دانشکده دژبانی آمریکا در فورث گوردون، جورجیا وارد شد و دانشکده فرماندهی و ستاد ارتش در فورث لیون ورث کانزاس را در سالهای 54 - 1953 گذراند.

از سال 1954 که ازهاری رئیس شعبه آموزش و عملیات دانشگاه جنگ شد، ترفیع درجه‌اش آغاز گردید. با ترفیع به درجه سرتیپی در سال 1956، وی در سال 1957 معاون پرسنلی نیروی زمینی شاهنشاهی و در سال 1958 فرمانده لشکر یازدهم پیاده نظام شد. در سال 1959 به سرلشکری ارتقاء یافت و در سال 1960 مدت کوتاهی در پست فرماندهی دانشگاه جنگ خدمت کرد. وی در اواخر آن سال رئیس ستاد نیروی زمینی شاهنشاهی شد. در سال 1963 به درجه سپهبدی رسید و در سالهای 67 - 1964 فرمانده ارتش یکم و در سالهای 69 - 1967 نماینده دائم نظامی ایران در پیمان سنتو بود. در سال 1964 دیپلم دوره مکاتبه‌ای را از کالج صنعتی نیروهای مسلح در فورث مک‌نایر واشنگتن دریافت کرد.

او در خلال بازدید توجیهی برای اعضای سنتو در سال 1968، میهمان ناو هواپیمابر فرانکلین روزولت و در سال 1969 میهمان ناو هواپیمابر ایندیپندنت بود. به دلایل نامشخصی، در سال 1969 شاه ازهاری را بازنشسته کرد، اما اندکی پس از آن او را به فعالیت مجدد بازگردانده و به معاونت ستاد بزرگ ارتشتاران

منصوب کرد. او در این پست تا رسیدن به درجه ارتشبدی و ریاست ستاد بزرگ ارتشتاران در سال 1971، خدمت کرد. به استثنای مسافرتهایش در رابطه با مأموریت‌های سنتو، ازهاری زیاد مسافرت نمی‌کرد. او در سال 1973 از اردن، در سال 1974 از مصر، در سال 1976 از هند، در سال 1977 از جمهوری عربی یمن و در فوریه 1978 از عراق دیدن کرد.

اطلاعات شخصی نخست‌وزیر، حدودا 69 ساله و تنومند است و ظاهری آراسته دارد. او مردی موقر، خونگرم، خوش‌مشرب و صمیمی است، شمرده سخن می‌گوید و همیشه بی‌آلایش است. او پرخور است و در حد متعادل سیگار می‌کشد و مشروب می‌نوشد. به علت ناراحتی از نور، او عینک دودی به چشم می‌زند. از ماهیگیری لذت می‌برد. ازهاری ساده زندگی می‌کند و ظاهرا از مزایای شغلی خود استفاده نمی‌نماید. او انگلیسی را روان فرانسه را خوب صحبت می‌کند. ازهاری دوبار ازدواج کرده است. اولین ازدواجش با طلاق در سال 1951 پایان یافت. همسر کنونی‌اش، عفت‌الملوک شجاع‌الاسدی است و اساسا پایبند به فامیل و خانواده خود می‌باشد. ازهاری مردی فامیل دوست است. وی سه دختر دارد، گلنار ازهاری (سیمیسون) که با دکتری ازدواج کرده و در ریچموند، ویرجینیا زندگی می‌کند، رعنا ازهاری و لیلا ازهاری. 27 نوامبر 1978 - 6/9/57 ازهاری، غلامرضا - 8 تاریخ: 6 ژانویه 1979 - 16/10/57 خیلی محرمانه از: مرکز عملیات دریایی، واشنگتن 6320 به: دفتر وابسته دفاعی در تهران، ایران موضوع: معالجه پزشکی مورد نیاز ارتشبد غلامرضا ازهاری 1- (خیلی محرمانه) طبق مرجع (الف) و با موافقت وزارت امورخارجه (مرجع ب)، ارتشبد غلامرضا ازهاری برای معالجه در مرکز پزشکی ملی نیروی دریایی در تبسدا طبق مرجع (ج) به عنوان یک فرد منتخب از طرف وزیر نیروی دریایی معرفی شده است.

2- (بدون طبقه‌بندی) رفت‌وآمد به مرکز معالجات آمریکا و خرج معالجات پزشکی با خود بیمار و یا دولت ایران می‌باشد.

3- (خیلی محرمانه) برای سفارت آمریکا در تهران: 1) اطمینان حاصل کنید که وضع ارتشبد ازهاری برای سفر مناسب باشد. 2) به ارتشبد ازهاری بگویید که اگر جراحی لازم باشد، احتمالاً باید مدتی صبر کند.

4- (خیلی محرمانه) لازم است که سفارت آمریکا در ایران، رئیس عملیات دریایی را از تمام برنامه‌های سفر، وقتی آماده شدند، مطلع سازد پرونده‌های پزشکی به زبان انگلیسی، باید همراه مریض باشند. در 31 دسامبر 1985 از طبقه‌بندی خارج می‌شود

صفی اصفیا

14 سپتامبر 1959 - 23/6/38 اطلاعات بیوگرافیک محرمانه نام: صفی اصفیا ملیت: ایرانی شغل فعلی: مشاور مدیرعامل سازمان برنامه تاریخ تولد محل: 1916 در تهران تحصیلات: ابتدایی و متوسطه، تهران، مدرک دانشگاهی در مهندسی و زمین‌شناسی، 1938، پاریس.

زبان: فارسی، (عالی)، انگلیسی (خوب).

خانواده: اصفیا ازدواج کرده است.

مشاغل:

1938: به تهران بازگشت و مدت کمی در اداره معادن خدمت کرد.

1939: سال خدمت نظام وظیفه.

1940: معاون مدیر یک مدرسه خصوصی در تهران.

1949 تاکنون: استادیار و متعاقبا استاد زمین‌شناسی در دانشکده فنی دانشگاه تهران، اصفیا این کار را همواره گاهی به‌عنوان استاد تمام وقت و گاهی نیم‌وقت داشته است.

50- 1946: مشاور بخش زمین‌شناسی اداره آبیاری وزارت کشاورزی.

55 - 1946: درگیر با تعدادی پروژه‌های ساختمانی خصوصی 1955: مشاور و سپس معاون رئیس سازمان برنامه.

1958: دریافت نشان لژیون دونور از وزیر خارجه فرانسه در پاریس.

1959: علاوه بر سایر مسئولیت‌ها، سرپرست اسمی سد کرج.

ملاحظات:

اصفیا یکی از رؤسای قابل، ولی نه خارق‌العاده، در سازمان برنامه است. موضع وی بین یک فرد متخصص فنی خالص و یک سیاستمدار نوسان دارد. او به هر حال علاقه چندانی برای رسیدن به جایگاه سیاسی بالاتری از خودشان نداده است.

منابع: پرسنل سفارت و مدارک بایگانی.

اصفیا، صفی - 2 سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان - فقط استفاده داخلی تاریخ: 24 فوریه 1964 - 5/12/42جهت اطلاع: رئیس بخش سیاسی از: منبع کنترل شده آمریکایی (CAS) به: رئیس بخش اقتصادی موضوع: منافع مالی نخست‌وزیر علم در پروژه‌های دولتی مطالب زیر جهت اطلاع شما و هرگونه استفاده‌ای که مایلید از آن در محدوده تعیین شده به عمل آورید، می‌باشد. هر گزارشی از این اطلاعات از جانب شما باید قید «غیرقابل رؤیت برای بیگانگان» را داشته

باشد، ولی نیاز به ذکر CASبه‌عنوان منبع نیست. این اطلاعات از یک منبع معمولاً موثق که یکی از مقامات عالی‌رتبه سازمان برنامه است، می‌باشد.

دکتر صفی اصفیا، مدیرعامل سازمان برنامه، در اواسط فوریه گفت که نخست‌وزیر علم شخصا در تعدادی از طرح‌هایی که اکنون توسط دولت تحت بررسی است، سهیم است و وی از این طریق پول خوبی به دست می‌آورد. اصفیا گفت زمانی که علم نخست‌وزیر شد، دچار مشکل مالی بود و اکنون ثروتمند است.

اصفیا اظهار داشت که وزرای مختلفی در اولین جلسه ملاقات با نمایندگان سازمان برنامه با بیشتر طرح‌هایی که علم بر آنها پافشاری کرده و سازمان برنامه درباره آنها مورد مشورت قرار گرفته است، مخالفت کرده بودند، در صورتی که سازمان برنامه در آن جلسه مواضع بی‌طرفی اتخاذ نموده بود. اصفیا به مسئولین سازمان برنامه گفت که در جلسه دوم، این وزرا موضع خود را در قبال طرح‌هایی که مورد حمایت علم بود، تغییر داده و طرفدار طرح‌های علم شده بودند. اصفیا به زیردستان خود اخطار کرد که این موضوع را با هیچ‌کس مطرح نکنند، که در غیر این صورت دچار مشکلی واقعی می‌شوند.

اصفیا، صفی - 3 صفی اصفیا مدیرعامل سازمان برنامه سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان صفی اصفیا، زمین‌شناس و مهندس، از سال 1961 مدیرعامل سازمان برنامه بوده است. در ژوئیه 1962، زیر نظر اسداللّه علم به معاونت نخست‌وزیر در سازمان برنامه رسید.

این انتصاب بلافاصله پس از یک درگیری شدید بین سازمان برنامه و وزارت دادگستری انجام شد.

اصفیا اظهار داشت که سازمان وی به علت نگرانی مستمر از نظارت و دخالت دائمی وزارت دادگستری احتمالاً قادر به کار کردن نبوده است. او همچنین از دخالت دائمی وزارت دادگستری احتمالاً قادر به کار کردن نبوده است. او همچنین از دخالت بعضی از دیگر اعضای کابینه شکایت نمود. ورود اصفیا به کابینه علم او را در موضع بهتری برای مقابله با این وزرا قرارداد. وقتی در سپتامبر 1962 برنامه سوم اعلام شد، این برنامه بر عدم تمرکز در بعضی از پروژه‌ها و ارائه آن به بعضی از وزارتخانه‌ها برای اجرا اشاره داشت.

این پیشنهاد، بدین جهت برنامه‌ریزی شده بود که بودجه بالای سازمان برنامه را قطع کند و وزرای حسود را راحت نماید و این امکان را به اصفیا بدهد که کابینه را رها ساخته و به انجام مسئولیت‌های خود به عنوان مدیرعامل بپردازد. اصفیا متخصص بسیار توانایی است که همیشه مورد احترام دولت، کارمندان سازمان برنامه و پیمانکاران خارجی بوده است. او به کارآیی و توانایی مشهور است، ولی سیاستمداری متخصص نیست. او بیشتر در امور اجرایی سازمان برنامه کار کرده تا تعیین سیاست‌های آن. در مذاکرات ایران - روسیه در تابستان 1963، او مسئول مذاکرات در رابطه با ترتیبات مالی پروژه‌های مشترک خاص شامل سدهای ارس و اترک بود. او همچنین توسط شاه برای مذاکرات، ترجیحا با ایالات متحده، در زمینه ساختن یک کارخانه ذوب آهن گماشته شده است.

اصفیا در سال 1916 در تهران متولد شد. در سال 1932 برای تحصیل به اروپا رفت، و در سال 1938 از انستیتو پلی‌تکنیک پاریس فارغ‌التحصیل شد. در بازگشت به ایران یک سال در اداره معادن کار کرد. در سال 1939 تا 1940 خدمت نظام خود را انجام داد. در سال 1940 معاون مدیر یک مدرسه خصوصی شد، و در 1942 به عنوان استادیار به دانشگاه تهران پیوست. او عملاً به درجه استادی ارتقاء یافت و به‌طور

متناوب در دانشکده مهندسی (جایی که وی کرسی معدن دارد) تاکنون که آخرین شغل خود را دارد، تدریس می‌نماید. در سال 1946 تا 1950 مشاور قسمت زمین‌شناسی اداره آبیاری در وزارت کشاورزی شد. پروژه‌های ساختمانی خصوصی متعددی بین سالهای 1946 و 1955 انجام داد. در خلال این سالها جایزه‌ای برای طرحش در مورد لوله‌کشی آب تهران و مطالعاتش در زمینه خطوط تراز منابع آبهای زیر زمینی تهران، که به حفر یک چاه آرتزین در قسمت نارمک انجامید، کسب کرد. او به‌عنوان مشاور توسط عبدالحسین ابتهاج به سازمان برنامه رفت، بعد از مدیریت آن در سال 1955، متعاقبا قائم‌مقام سازمان گردید. او در این پست تا ماه می 1961 باقی ماند. علاوه بر سایر مسئولیت‌هایش، در سال 1959 به‌عنوان مدیر سد کرج خدمت نمود، در این مدت مطالعات اولیه زمین‌شناسی سد و نظارت بر ساختمان آن را به‌عهده داشت. در سال 1960 به‌عنوان رئیس بررسی‌های زمین‌شناسی خدمت نمود. در اوت 1962 به‌عنوان رئیس هیئت مدیره شرکت خطوط هوایی ملی ایران انتخاب شد. در نوامبر 1963 ریاست هیئت اعزامی به فرانسه برای اعتبار لازم جهت توسعه صنایع شیمیایی را به‌عهده داشت.

در سال 1958 مفتخر به دریافت لژین دونور (نشان افتخاری که دولت فرانسه در ازای خدمات لشکری یا کشوری برجسته می‌دهد - م) از وزارت امورخارجه فرانسه شد. او علاوه بر زبان فارسی به انگلیسی و فرانسه عالی صحبت می‌کند. او ازدواج کرده است. 2 آوریل 1964 - 13/1/43 اصفیا، صفی - 4 محرمانه زمان: 9 نوامبر 1965 - 18/8/44مکان: سازمان برنامه - تهران صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: عالیجناب صفی اصفیا، مدیرکل سازمان برنامه دکتر رسول بختیار، مدیر هماهنگی مساعدت‌های خارجی، سازمان برنامه جناب آقای هارولد اف. لیندر، رئیس بانک صادرات - واردات آقای ویلیام جی - ولک، بانک صادرات - واردات جناب آقای هوارد ال. پارسونز، مدیر برنامه مساعدتها به ایران آقای رابرت اف. هارلن، رایزن اقتصادی آقای تئودور ال. الیوت پسر، دبیر اول سفارت موضوع: طرح‌های کنونی و آتی بانک صادرات و واردات در ایران آقای لیندر متذکر شد که در مورد طرح‌های جدیدی که احتمالاً در آینده توسط بانک مورد بررسی قرار می‌گیرد، مطالبی را شنیده بود. وی اظهار امیدواری کرد که زمان‌بندی و مرحله‌ای کردن آنها امکان‌پذیر باشد. آقای اصفیا در مورد مساعدت‌های بانک درگذشته تشکر کرده و اظهار امیدواری نمود که دومین وام مربوط به نیروی برق هر چه زودتر به نتیجه برسد.

نیروی برق:

آقای لیندر تصور می‌کرد امکان دارد اقدامات مربوط به دومین وام نیروی برق نسبتا سریع به نتیجه برسد، اما از نقطه‌نظر وزارت آب و برق، هنوز بایستی مشکلات مهندسی و به موازات آن مسئله مدیریت مشاورین حل گردد.

آقای لیندر مسئله آینده 68 میلیون دلار بانک را که برای برنامه‌های نیروی برق در دسترس می‌باشند،

مطرح نمود. آقای اصفیا در پاسخ گفت در حال حاضر هیچ پروژه‌ای در نظر نمی‌باشد، اما به‌طور کلی فقط واحدهای بزرگ تولید برق از ایالات متحده خریداری خواهند شد و دولت هم‌اکنون بر سیستم انتقال و توزیع، که عمدتا از اروپا تهیه می‌شود، متمرکز شده است. وی در مورد این که ظرف دو سال آینده، درخواست‌های جدیدی برای تجهیزات تولید برق به بانک داده شود، اظهار تردید نمود.

پتروشیمی:

آقای ولک پرسید آیا ایران به استفاده از 68 میلیون دلار باقیمانده در سایر زمینه‌ها علاقه‌ای دارد یا خیر. آقای اصفیا پاسخ داد که چنین تمایلی وجود دارد، بخصوص در رابطه با قراردادی که اخیرا برای یک پروژه صد میلیون دلاری پتروشیمی با شرکت شیمیایی آلید امضا شده است. احتمالاً بعضی از تجهیزات مورد نیاز در این پروژه از ایالات متحده خواهد آمد و ارائه درخواستی به بانک کاملاً محتمل می‌باشد.

آقای لیندر گفت بانک از بررسی چنین درخواستی خشنود خواهد شد، اما باتوجه به فقدان خصوصیات (این درخواست - م) وی نمی‌تواند در حال حاضر مطلب بیشتری بگوید. وی گفت کارمندان شرکت شیمیایی آلید در کشور هستند و می‌توانند به بانک مراجعه کنند و آنها افراد خوبی هستند. وی از اینکه این یک طرح مشترک 50/50 می‌باشد اظهار خشنودی کرد، زیرا تمام عناصر یک پروب که از نقطه‌نظر بانک مناسب است را دارا می‌باشد. علاوه براین، افراد بی. اف. گودریچ نیز در کشور بوده و درباره پروژه پتروشیمیایی دیگری در ایران به بانک مراجعه کرده‌اند.

آقای اصفیا یادآور شد که دولت وی تفاهم‌نامه‌ای با بی. اف. گودریچ امضا نموده است. آقای لیندر در اظهارنظر خود گفت بانک مسلما مایل است تا جایی که امکان دارد تجهیزات آمریکایی را در چنین پروژه‌هایی ببیند، اما بانک در گذشته نیز به اتفاق اروپایی‌ها تأمین مالی پروژه‌هایی را به‌عهده گرفته است و کاملاً امکان دارد که بار دیگر چنین کاری صورت دهد. آقای اصفیا گفت سازمان برنامه گزارش مهندسین مشاور در مورد مجتمع پتروشیمیایی که توسط ایران طراحی می‌شود را به بانک خواهد داد.

سیاست‌های صادرات و واردات:

آقای لیندر در یک مورد اظهار نگرانی نمود و آن این که در یک آن بیش از حد از بانک توقع نداشته باشند. بانک می‌خواهد کارهای بیشتری در ایران صورت دهد، اما مایل است این کار تدریجا صورت پذیرد. مثلاً اگر استفاده از سرمایه‌ای که برای نیروی برق در دسترس است، به تعویق بیفتد و این سرمایه به کار دیگری زده شود، این امکان وجود دارد که بعدا به پروژه‌های نیروی برق باز گردیم.

ارتباطات راه دور:

آقای اصفیا گفت پروژه چهار میلیون دلاری (Multiplex) ارتباطات راه دور در شرف راه‌اندازی می‌باشد. دکتر بختیار خاطرنشان نمود که پاسخ‌های سازمان برنامه به سؤالات فنی بانک بایستی ظرف سه روز آماده شوند. آقای اصفیا در پاسخ به سؤال آقای لیندر گفت تأمین‌کننده آن شرکت کالینز خواهد بود. وی متذکر شد که تجهیزات مخابراتی پیچیده برای ارتباطات داخلی می‌باشند و آقای پارسونز نظر همه را به مشکل ارتباط دادن با سیستم ناوبری هوایی سنتو که با مساعدت و کمک‌های مالی آمریکا

ساخته شده است، جلب کرد.

حفظ و نگهداری بزرگ راهها:

آقای ولک در مورد برنامه حفظ و نگهداری بزرگ راهها سؤال نمود. آقای اصفیا گفت تجهیزات بیشتری مورد نیاز خواهند بود و دکتر بختیار گفت ظرف هفته آینده درخواستی بالغ بر 13 میلیون دلار آماده می‌شود تا تسلیم بانک گردد. دکتر بختیار همچنین گفت که سازمان برنامه پس از اتمام وام فعلی و تا قبل از به جریان افتادن وام جدید، به تأمین هزینه گروه اداره جاده‌های عمومی ادامه خواهد داد و آقای اصفیا نیز این مطلب را تأیید نمود.

راه‌آهن:

آقای اصفیا گفت دولت توسعه 1000 کیلومتر از راه‌آهن ایران را در رابطه با پروژه ذوب‌آهن در منطقه اصفهان در نظر گرفته است. ایران ممکن است ظرف دو یا سه سال به لوکوموتیوهای جدیدی نیاز داشته باشد، اما در حال حاضر مشخص نیست که چند عدد مورد نیاز خواهد بود.

اصفیا، صفی - 5 صفی اصفیا معاون نخست‌وزیر در امور اقتصادی و توسعه سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان صفی اصفیا در 24 نوامبر 1968 در شغل معاون نخست‌وزیر در امور توسعه و اقتصاد که به تازگی ابداع شده است، منصوب گردید. وی زمین‌شناس و مهندس آموزش دیده‌ای است که از سال 1961 مدیرعامل سازمان برنامه بوده است. وی به‌عنوان یک متخصص با کارآیی سطح بالا نگریسته می‌شود و بعضی او را هدایت‌کننده اقتصاد ایران می‌دانند. به هر حال در سازمان برنامه او نیازمند قاطعیت اداری و پویایی برخی از اسلاف خود بود و خود را بیشتر در کارهای اجرایی درگیر نمود تا تعیین و تنظیم سیاست. اصفیا بیش از اندازه مورد اعتماد شاه است، و شاه اعتماد خود را به وی با حمایت و پشتیبانی مداوم از وی نشان داده است. ایجاد یک شغل جدید برای اصفیا در کابینه مورد توجه همه جرائد قرار گرفت تا تأکیدات و اهمیتی که از سوی شاه به توسعه اقتصادی معطوف است را مشخص نمایند.

اصفیا در سال 1916 در تهران متولد شد، او در سال 1932 جهت تحصیلات به اروپا رفت. در سال 1938 از انستیتو پلی‌تکنیک پاریس فارغ‌التحصیل شد. پس از بازگشت به ایران برای مدت یک سال در اداره معادن کار کرد. از سال 1939 تا 1940 خدمت نظام وظیفه خود را انجام داد. او در سال 1940 معاون مدیر مدرسه خصوصی شد. و در سال 1942 به عنوان استادیار در دانشگاه تهران خدمت نمود. او به درجه استادی ارتقاء یافت و به‌طور متناوب در دانشکده مهندسی دانشگاه (جایی که وی کرسی معدن دارد)، تاکنون که آخرین شغل خود را دارد، تدریس نمود. از سال 1946 تا 1950 به‌عنوان مشاور در بخش زمین‌شناسی اداره آبیاری وزارت کشاورزی مشغول به کار بود، از 1946 تا 1955 روی بسیار از پروژه‌های ساختمانی خصوصی کار کرد. در مدت این سالها او جایزه مخصوص را برای طراحی لوله‌کشی آب تهران و مطالعات مربوط به خطوط تراز منابع آب‌های زیر زمینی در تهران کسب کرد که منجر به حفر یک چاه آرتزین در قسمت نارمک گردید.

به‌عنوان مشاور توسط عبدالحسن ابتهاج به سازمان برنامه برده شد، بعد از مدیریت آن، در سال 1955 اصفیا متعاقبا قائم‌مقام و مدیرعامل گردید. او تا ماه می سال 1961 در این شغل باقی ماند و در آن سال مدیرعامل شد. در ژوئیه 1962، زیر نظر اسداللّه علم، معاون نخست‌وزیر و رئیس سازمان برنامه گردید.

این انتصاب بلافاصله پس از یک درگیری شدید بین وزارت دادگستری و سازمان برنامه، صورت گرفت.

وقتی در سپتامبر 1962، برنامه سوم ارائه شد، این برنامه به عدم تمرکز بعضی از پروژه‌های خاص سازمان برنامه و واگذاری آنها به وزارتخانه‌های مختلف جهت اجرا اشاره داشت. این پیشنهاد، که هدف آن کاهش بودجه هنگفت سازمان برنامه و آرام کردن وزرای حسود بود، این امکان را به اصفیا داد که کابینه را رها سازد و به وظایف خود به‌عنوان مدیرعامل سازمان برنامه بپردازد.

علاوه بر سایر مسئولیت‌هایش، اصفیا به‌عنوان مدیر سد کرج در سال 1959 خدمت نمود، بررسی‌های اولیه زمین‌شناسی سد را آماده نمود و بر ساختمان آن نظارت کرد. او در سال 1960 به‌عنوان رئیس بررسی‌های زمین‌شناسی خدمت نمود. در اوت 1962 به‌عنوان رئیس هیئت مدیره شرکت هواپیمایی ملی ایران که جدیدالتأسیس بود مشغول خدمت شد.

اصفیا در هیئت‌های مهم اقتصادی در فرانسه، پاکستان، روسیه (آخرین آن در 1967)، ایالات متحده، مراکش و رومانی شرکت نموده است. از می تا ژوئن 1966 او در سفر شاه به یوگسلاوی، رومانی و مراکش وی را همراهی نمود.

اصفیا در سال 1958 نشان لژیون دونور فرانسه را دریافت نمود. او علاوه بر زبان فارسی به زبان انگلیسی و فرانسه عالی صحبت می‌کند. به عقیده مأمورین ایالات متحده دسترسی به وی سخت است و برای شرکت در فعالیت‌های گسترده اجتماعی خجالتی و کناره‌گیر است. او ازدواج کرده است. گزارش شده که خواهر اصفیا با رحمت‌اللّه جزنی، یکی از اعضای قبلی حزب توده (کمونیست)، ازدواج کرده است.

دسامبر 1968 - آذر 47 اصفیا، صفی - 6 محرمانه صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: آقای نارسی فیروز، پیمانکار ایرانی جان ا. آرمیتاژ، مشاور سفارت زمان و مکان: 5 مه 1969 - 15/2/48، محل اقامت آقای اسکات موضوع: اصفیا و طرح‌های اقتصادی شوروی فیروز گفت که صفی اصفیا در دوران تصدی ریاست سازمان برنامه از شاه خواسته بود تا شروع طرح‌های اقتصادی شوروی (کارخانه ذوب‌آهن و نورد) را برای مدت یک سال به تعویق اندازد تا از وقوع رکودهای اقتصادی نامطلوب در اقتصاد ایران اجتناب شود. شاه در جواب گفته بود که او به روس‌ها تعهد قطعی داده است و نمی‌تواند آن را تغییر دهد و این طرح‌ها باید طبق برنامه مشخص شده به مرحله اجرا درآیند.

اصفیا، صفی - 7 صفی اصفیا، وزیر کشور خیلی محرمانه صفی اصفیا، وزیر کشور و معاون نخست‌وزیر در امور اقتصادی، در سال 1916 متولد گشته است. در سال 1968 پس از هفت سال و نیم به‌عنوان مدیرعامل سازمان برنامه، او سمت کنونی را عهده‌دار شد. یکی از علل این تغییر سمت، پاسخ به درخواست او مبنی بر کاستن از میزان مسئولیت‌های سنگین وی و علت دیگر آن عدم توانایی او در انجام این مسئولیت‌ها بود. او خسته و از نظر مزاجی در وضع خوبی نبود، لیکن یا میل نداشت و یا نمی‌توانست قدرت را در اختیار دیگری بگذارد، بنابراین آخرین سال خدمت وی در سازمان برنامه مصادف بود با مخارج بیش از حد و عدم کنترل لازم بر بودجه. مقام کنونی اصفیا بیشتر اسمی است و برای وی قدرتی به همراه ندارد، چون با وجود این که عقاید و نظریاتش احترام همه را بر می‌انگیزد، ولی وی نتوانسته است نظریات خود را در برابر عقاید دیگر افراد برجسته وزارتخانه‌اش به کرسی بنشاند.

اصفیا که زمین‌شناس و مهندس است و از انستیتو پلی تکنیک پاریس مدرک تحصیلی اخذ کرده و مدتی نیز در دانشگاه تهران تدریس نموده، یک تکنسین بسیار ذیصلاح است، لیکن بیشتر یک تکنوکرات است تا یک سیاستمدار. باوجود کناره‌گیری از فعالیت‌های اجتماعی در عین حال وی یکی از افرادی در سازمان برنامه بود که حتما می‌بایست ملاقات شود، وی یکی از سخت‌ترین افراد در دولت جهت ملاقات بود. چون او 55 ساله است، بنابراین تا چند سال دیگر نیز باید منتظر بروز استعدادهای قابل ملاحظه وی بود، ولی پس از ترک مشکوک سازمان برنامه، معلوم نیست که این استعدادها بتواند مورد استفاده واقع شود، در واقع خود او میل دارد شغل آرامتری داشته باشد. دکتر اصفیا فرانسه را عالی و انگلیسی را در حد قابل قبولی خوب صحبت می‌کند. او متأهل است. می1972 - خرداد 1351 اصفیا، صفی - 8 صفی اصفیا خیلی محرمانه دکتر اصفیا فردی بسیار دقیق، محترم پرکار است که در مقایسه با یک مدیر اداری، سیاستمدار بهتری است. در بسیاری از مشکلات سازمان برنامه قدیمی، ظاهرا ردپایی از عدم تمایل وی به تصمیم‌گیری قاطعانه وجود دارد. به هر حال، برای اجتناب از هرگونه مخالفتی، او به‌گونه‌ای عمل کرده است که در موقعیت فعلی‌اش روی پای خود بایستد. او از نظر سلامتی در وضعیت بدی قرار دارد، در سال 1974 دچار سکته قلبی شدیدی شد و این شک وجود داشت که وی هرگز قادر به بازگشت به کار نخواهد بود.

نخست‌وزیر از اصفیا برای جدا کردن منافع و مصالح متزاحم در مورد مقامات، از جمله ادعاهای مربوط به فساد، استفاده می‌کند. چند تن از بازرگانان آمریکایی در جریان وضعیت‌های بسیار مهم و پیچیده قبلی به وی مراجعه نموده بودند تا قضاوت وی در مورد آن موضوعات را دریابند، ولی وی کسی نیست که بتوان انتظار داشت راه جدیدی را بدون دستور صریح از بالا نشان دهد.

لهفلدت 18 مارس 1975 - 27/12/53

اصفیا، صفی - 9 تاریخ: 3 می 1977 - 13/2/56خیلی محرمانه از: بخش اقتصادی - راجرسی - بروین به: بخش سیاسی - خانم جوآنا مارتین موضوع: اطلاعات بیوگرافیک در مورد هادی هدایتی و صفی اصفیا بخش E/C عملاً هیچ کاری با هدایتی ندارد و بنابراین مطلبی برای افزودن به مطالب بیوگرافیک موجود وی ندارد.

اما در مورد اصفیا، پاراگرف اول مورد استفاده است اما پاراگرف دوم در زیر را به جای آنچه که داریم، توصیه می‌کنم.

«اصفیا یک زمین‌شناس و مهندسی است که مدرک خود را از انستیتو پلی‌تکنیک پاریس دریافت کرده و در رشته مهندسی در دانشگاه تهران تحصیل نموده است. اصفیا که یک تکنسین شایسته و بیشتر یک تکنوکرات است تا سیاستمدار، در طی سالهای متمادی گذشته، به تمام معنا به بازی گرفته نشده است.

سفارتخانه هیچ سیاست یا تصمیم‌گیری از دولت طی چند سال گذشته سراغ ندارد که ردی از اصفیا در آن بتوان دید. اگر چه وی از فعالیت‌های اجتماعی اکراه دارد و از آن پرهیز می‌کند، اما در عین حال فردی است که در سازمان برنامه مراجعه به او ضروری است و سخت‌کوش‌ترین مردی است که می‌توان در دولت پیدا کرد. در یک یا دو مورد که سفارت به دنبال پا در میانی اصفیا در مسائلی که در سطح وزارتخانه دچار اشکال شده بود، برآمد، مشخص شد که بیشترین کاری که می‌تواند یا مایل است انجام دهد، شناسایی چیزی است که سفارت از قبل می‌دانست یک مشکل است. وی عملاً به هنگام اقدام جهت حل آن مشکل، فردی غیر کارآ بوده است. وی سازمان برنامه و بودجه را بنا به دلایل مبهمی ترک نمود و در این که توانائیهای اداری وی، بعد از آنچه که ممکن است حداقل یک حمله قلبی خطرناک باشد، بار دیگر مورد بهره‌برداری قرار گیرد، تردید فراوانی به چشم می‌خورد. دکتر اصفیا فرانسوی را به روانی و انگلیسی را در حد قابل قبولی خوب صحبت می‌کند. وی متأهل می‌باشد.» اصفیا، صفی - 10 خیلی محرمانه صفی اصفیا وزیر مشاور در امور اقتصادی (از اوت 1977) عنوان خطاب: آقای وزیر صفی اصفیا، یک زمین‌شناس و مهندس قابل، از دو دهه قبل از احراز سمت اخیر خود در برنامه‌ریزی طرح‌های توسعه کشورش شرکت داشته است. او در سال 1955 به سازمان برنامه (که اکنون سازمان برنامه و بودجه گفته می‌شود) پیوست و به‌عنوان مدیرعامل آن از سال 1961 تا زمانی که معاون نخست‌وزیر در امور توسعه و اقتصاد شد، یعنی سال 1968، در همان سمت باقی ماند. اختیارات و مسئولیت‌های وی در این شغل مشخص نیستند.

اصفیا فردی محترم و سخت‌کوش است و برای تجار و مقامات ایالات متحده سودمند بوده است. او کاملاً مورد اعتماد شاه و وزیر دربار امیرعباس هویدا، نخست‌وزیر سابق است. در 1975 یکی از مقامات آمریکایی گفت که اصفیا سیاستمدار بهتری در مقایسه با یک مدیر اداری است و بدون دستور صریح از

سوی مقامات بالاتر خود، پیشقدم نمی‌شود. بسیاری از مشکلات سازمان برنامه در عدم تمایل وی به اخذ تصمیم نهفته است. شاید به علت آموزش‌های اولیه‌اش، او به وجوه تخصصی پروژه‌ها بیشتر از وجوه سیاسی و اقتصادی آنها علاقمند است.

اصفیا در تهران متولد شد. در سال 1938 از انستیتو پلی‌تکنیک پاریس در مهندسی و زمین‌شناسی فارغ‌التحصیل گردید. در بازگشت به ایران، به درجه استادی در دانشگاه تهران ارتقاء یافت و به طور متناوب در آنجا تدریس نمود. او در بسیاری از هیئت‌های مهم اقتصادی خارج از کشور بوده است.

دسترسی به اصفیا که حدود 61 سال سن دارد، مشکل است و از اجتماعات بزرگ کناره‌گیری می‌کند.

او در اواخر سال 1973 دچار سکته قلبی شد. ازدواج کرده است و به زبان فرانسه در حد عالی و انگلیسی صحبت می‌کند.15 سپتامبر 1977 - 24/6/56 اصفیا، صفی - 11 تاریخ: 10 ژانویه 1978 - 20/10/56 خیلی محرمانه از: کلاید دی. تیلور به: بخش سیاسی - بایگانی بیوگرافیک موضوع: صفی اصفیا، وزیر مشاور در امور اقتصادی آقای هاری رودی از جنرال الکتریک در 9 ژانویه گزارش نموده است که وزیر اصفیا، علاوه بر عنوان اعلام شده‌اش، معاون نخست‌وزیر با مسئولیت در مورد پروژه‌های توسعه‌ای مهم است. براساس تجربه جنرال الکتریک در سه سال گذشته، وزیر اصفیا از کارمندان سازمان برنامه و بودجه برای پشتیبانی استفاده کرده و بر یک اساس انتصابی (توسط نخست‌وزیر) کار می‌کند و انرژی زیادی در مسائلی که او خودش را درگیر می‌کند صرف می‌نماید.

آقای رودی گفت که بنا به آگاهی‌های جنرال الکتریک، وزیر اصفیا در حل مشکلات و پیشرفت کار در پروژه‌های توسعه‌ای مهم متعددی کمک کرده به ویژه، در حل مسئله پروژه Landsatoجنرال الکتریک کمک کرد که تا راه‌اندازی سه سال طول کشید. آقای رودی گفت، به نظر می‌رسد وزیر ترجیح می‌دهد براساس اطلاعات تهیه شده توسط گروههای مورد علاقه‌اش کار کند تا این که به‌طور رو در رو با مسائل مواجه شود. کتاب توجیهی که برای دو سفیر تهیه شده است، گزارش می‌دهد که سفارت دست وزیر اصفیا را برای سالهای طولانی در هیچ چیزی ندیده است. بنابراین گزارش آقای رودی چراغ جدیدی را در مورد نقش وی روشن و توجه ما را به وی جلب می‌نماید. به‌عنوان یک عضو شورای عالی اقتصاد، او قطعا به اکثر ملزومات در اتخاذ خط مشی‌های مهم اقتصادی دسترسی دارد.

از یک رابط موثق گزارش شده که قبل از انتصاب هوشنگ انصاری به مدیریت عامل و رئیس هیئت مدیره شرکت ملی نفت ایران در 30 نوامبر، از اصفیا برای این شغل دعوت شد، ولی او به علت کسالت آن را نپذیرفت. در صورت صحت، این امر به‌طور ضمنی می‌تواند نشانه‌ای از درجه بالاتر مقام و موقعیتی باشد که از این پس باید برای وی قائل شویم.

باری چوبین، یک مقام در شرکت ملی نفت ایران، اضافه نمود که اصفیا کاندیدای نخست‌وزیر، آموزگار، برای پست شرکت ملی نفت ایران بود. او افزود که اصفیا از نوع افراد «پشت صحنه» است و از اعتماد شاه و نخست‌وزیر سابق، هویدا، و آموزگار برخوردار می‌باشد.

اکبر اعتماد

تاریخ: 16 آوریل 1970 - 27/1/49محرمانه اداره امور علمی و فنی بین‌المللی یادداشت جهت بایگانی از: SCI/AE - رابرت سی. لیایماتینن موضوع: دکتر اکبر اعتماد مدیر سازمان برنامه‌ریزی علوم و آموزشی عالی ایران و رئیس سازمان انرژی اتمی ایران در طول اقامت دکتر اعتماد در واشنگتن، در ایام ذیل با وی گفتگوهای غیر رسمی داشتم :

1- عصر یکشنبه، 22 مارس پس از ورود به واشنگتن در هتل دوپون پلازا.

2- عصر روز جمعه، 27 مارس، در جورج تاون با هم غذا صرف کردیم. (محیط و «شخصیت یا ویژگی» جورج تاون دکتر اعتماد را کاملاً مجذوب ساخته و از قدم زدن در آنجا هم ظاهرا خیلی لذت می‌برد).

3- عصر روز جمعه، 10 آوریل، (بنا به پیشنهاد او) از موزه علوم و تکنولوژی و موزه تاریخ طبیعی Smithsonianبازدید کرد. هر دو مورد برای اعتماد بسیار جالب بود. بعد از آن من میزبان شدم و غذا را باهم صرف نمودیم. پیرامون موضوعاتی چند در ارتباط با ایران صحبت کردیم که ممکن است جالب توجه باشد. آنچه در ذیل می‌آید، نقطه‌نظرات و اظهارات شخص اعتماد می‌باشد.

1- در مورد نخست‌وزیر :

نخست وزیر هویدا در آینده نزدیک احتمالاً برکنار خواهد شد. او شش سال در مقام نخست‌وزیر خدمت کرده، یعنی بیش از هر نخست‌وزیر ایرانی دیگر و ظاهرا این کار او را خسته کرده است. اعتماد تصور می‌کند که بعد از آن هویدا ممکن است ریاست شرکت ملی نفت ایران را عهده گردد. احتمالاً بعد از هویدا، دکتر آموزگار یعنی وزیر دارایی کنونی، برای احراز مقام نخست‌وزیری نامزد خواهد شد. اعتماد می‌گوید، آموزگار نیز مانند هویدا یک نخست‌وزیر عالی خواهد بود.

2- در مورد سازمان برنامه:

رئیس اسبق سازمان یعنی آقای اصفیا هنوز هم فردی متنفذ است (بنا به گفته اعتماد، اصفیا بعد از شاه و نخست‌وزیر، سومین مرد پر قدرت می‌باشد). اصفیا یک «تکنسین بسیار خوب است» و در سالهای اخیر توأم با توسعه اقتصادی کشور، استعداد و مهارت‌های وی مورد نیاز می‌باشد. به هر حال اکنون که ایران (بخاطر هزینه‌های سرسام‌آور مربوط به پروژهای صنعتی) دچار مشکلات مالی شده، بیش از هر چیز به شخصی نیاز است که دارای سوابق تجارتی و بانکداری باشد. به همین علت است که رئیس کنونی سازمان برنامه یعنی آقای سمیعی توسط شاه به عنوان جانشین اصفیا برگزیده شده است.

3- در مورد وزارت علوم و آموزش عالی:

از نظر اعتماد، وزیر علوم آموزش عالی آقای رهنما بسیار قابل احترام است (هر چند که بنا به گفته خود او، غالبا اختلاف سلیقه دارند). بهترین مسئله این وزارتخانه یافتن کارمندانی ذیصلاح و واجد شرایط

است. اعتماد می‌گوید، معمولاً روزی ده نفر از دوستان و سایر مقامات عالی‌رتبه دولتی به او تلفن زده و سعی می‌کنند او را متقاعد سازند که اعضای خانواده یا بستگان آنها را استخدام نماید. یکی از پروژه‌هایی که او سعی در قبولاندن آن دارد و مخالفت بسیار زیادی را نیز برانگیخته، همان طرح کاستن از دوره دبیرستان به میزان یک سال است. بنا به اعتقاد او، بین آخرین سال دبیرستان و نخستین سال دانشگاه آن‌قدر دوباره کاری می‌شود و مسائل مشترک وجود دارد، که به این نتیجه رسیده است که یک سال از زندگی دانش‌آموزان ایرانی هدر می‌رود. با این وصف، او کاملاً اطمینان دارد که می‌تواند اصلاحات آموزشی مورد نظر خود را به کرسی بنشاند.

4- در مورد مجلس:

تعاریف و سخنان اعتماد در مورد مجلس چندان مثبت نبود. با این وجود، پیش‌بینی می‌کرد که به زودی به یک نیروی سیاسی بسیار مهم‌تر در صحنه ایران تبدیل خواهد شد. به نظر او، اعضای مجلس در حال حاضر فقط کارشکنی می‌کنند. اعتماد می‌گوید که چندین بار از او دعوت شده تا در کمیته‌های مجلس حضور یابد، ولی هر بار او یا نپذیرفته و یا از شخص دیگری خواسته تا به نمایندگی از جانب او این کار را انجام دهد. به‌عنوان معاون وزیر علوم، آن‌قدر کار دارد که نمی‌تواند وقت اضافی برای فعالیت‌های حاشیه‌ای از قبیل بحث‌های غیر سازنده با اعضای مجلس داشته باشد.

5- در مورد انرژی اتمی در ایران :

اعتماد می‌گوید که ده سال دیگر طول خواهد کشید تا ایران نسبت به وجود یک نیروگاه هسته‌ای احساس نیاز کند.

6- در مورد سفارت ایران در واشنگتن :

دکتر اعتماد با سفیر افشار که خیلی خوب او را می‌شناسد، دو بار ملاقات کرده است (هر دوی آنها در زمینه مسائل مربوط به سازمان بین‌المللی انرژی اتمی به نمایندگی از طرف ایران حضور داشته‌اند). اعتماد می‌گوید در اولین دیدار، سفیر افشار حال خوشی نداشت و ظاهرا زخم معده دارد، ولی در دیدار دوم سفیر وضع بهتری داشت. اعتماد اظهار داشت که تصور می‌کند افراد ایرانی سفارت به این نتیجه رسیده‌اند که در دوره بعد از اعطای کمک‌ها، آمریکا ایران را نادیده گرفته و فراموش کرده است. ایران هنوز هم به وام‌های عظیم بانکی و کمک‌های فنی و نظامی محتاج است.

بالاخره در رابطه با سفرش به آمریکا، واضح است که وی از این دیدار لذت بسیار برده و آن را سودمند می‌داند. او با حرارت و اشتیاق در مورد تجاربش در اداره ملی استانداردها، مؤسسه تحقیقاتی کارولینای شمالی، آزمایشگاه ملی Oak Ridge در تنسی صحبت کرد. فقط در یک مورد با مشکلی مواجه شده بود که آن هم با راننده‌های تاکسی نیویورک بود، و در این‌باره هم با خنده و شوخی صحبت کرد. گذراندن یک شبانگاه در سیرک مادیسون گاردن اسکوایر، بنا به گفته خودش بسیار «هیجان‌بخش» بود و تلخی تجربه او با رانندگان تاکسی‌ها را کاملاً از بین برده بود.

اعتماد، از واشنگتن به پایگاه کیپ کندی رفت تا پرتاب آپولوی 13 را نظاره کند. در حال حاضر

اعتماد به کالیفرنیا رفته تا از چند محل از جمله دانشگاه برکلی بازدید نماید. کمیته اعطای این‌گونه مأموریت‌ها در تهران تردید نداشته باشد که در انتخاب و حمایت از دکتر اعتماد برای این سفر علمی، تصمیمات بسیار بجا و بایسته‌ای اتخاذ کرده است.

اعتماد، اکبر - 2 اکبر اعتماد رئیس سازمان انرژی اتمی ایران (از آوریل 1974) از همان بدو تأسیس، اکبر اعتماد به‌عنوان رئیس سازمان انرژی اتمی، مسئولیت برنامه انرژی اتمی ایران را عهده‌دار بوده است. علاوه بر این، وی رئیس دانشگاه فرانسوی زبان بوعلی‌سینا در همدان، و استاد فیزیک دانشگاه تهران می‌باشد.

اعتماد به مدت 8 سال در کشورهای سوئیس و فرانسه مطالعه و کار کرد. از مدرسه پلی‌تکنیک دانشگاه لوزان در رشته فیزیک رآکتور به اخذ دکترا و از انستیتو ملی علوم و فنون هسته‌ای در ساکلی فرانسه در رشته مهندسی هسته‌ای به اخذ یک درجه تحصیلی دیگر نایل آمد.

در حین اقامت در سوئیس، برای شرکت Brown Boveri و Baden در شهر بادن به‌عنوان مهندس و به‌عنوان فیزیکدان در مؤسسه تحقیقات رآکتوری اتمی Wurenlingen کار می‌کرد. پس از مراجعت به ایران در سال 1965، رئیس دفتر انرژی اتمی سازمان برنامه شد. در سال 1969 به‌طور همزمان به‌عنوان معاون وزیر در تحقیقات علمی وزارت علوم و آموزش عالی و مدیر مؤسسه تحقیقات آموزشی و علمی فعالیت آغاز نمود.

اعتماد 48 ساله، سه بار به آمریکا و بخش اعظم نقاط اروپا، هند، اسرائیل، تایلند، استرالیا، ژاپن، چین و شوروی سفر کرده است. او فرانسه و انگلیسی را عالی و آلمانی را خوب صحبت می‌کند. اعتماد در رشته خود مقالات متعددی را منتشر نموده است. او متأهل است و یک فرزند دارد.

12 سپتامبر 1978 - 21/6/57

امیرخسرو افشارقاسملو

خیلی محرمانه امیرخسرو افشار قاسملو وزیر امورخارجه (اوت 1978) عنوان خطاب: آقای وزیر امیرخسرو افشار قاسملو (معروف به افشار) در تاریخ 6 نوامبر 1978 در کابینه تشکیل شده از سوی نخست‌وزیر غلامرضا ازهاری ابقاء گردید.

افشار یک دیپلمات حرفه‌ای است که در سالهای 1967 تا 1969 به‌عنوان معاون وزیر خارجه و از سال 1969 تا 1974 به‌عنوان سفیر ایران در انگلستان فعالیت داشته است.

وی سپس ظاهرا با عنوان معاون وزیر به وزارت دربار سلطنتی مأمور گردید، ولی به جز ایجاد تسهیلات در برنامه بعضی از دیدارها، ظاهرا کار دیگری نداشت. معلوم نیست که به چه دلیل شاه او را به عنوان وزیرخارجه برگزیده است، ظاهر امر حکایت از این دارد که او در مقایسه با عباسعلی خلعتبری که با مهارت تمام و از سال 1971 به بعد آن مقام را در اختیار داشت، صلاحیت و شایستگی چندانی ندارد.

زمانی که معاون وزیر خارجه بود، سفارت آمریکا به راحتی به افشار دسترسی داشت و از کمک‌های وی برخوردار می‌شد.

مشاغل و زندگی اولیه پس از فارغ‌التحصیل شدن از دانشگاه تهران در رشته اقتصاد، افشار به دانشگاه ژنو رفت و در سال 1940 در رشته اقتصاد و علوم اجتماعی یک مدرک تحصیلی و چندی بعد دکترای اقتصاد گرفت. با ورود به وزارت امورخارجه در سال 1941، چند سالی را در ادارات مختلف آن به کار پرداخت.

در سال 1946، دبیر دوم هیئت نمایندگی دائمی ایران در سازمان ملل شد و بعدها به ترتیب به‌عنوان دبیر اول در واشنگتن و رایزن هیئت نمایندگی ایران در سازمان ملل فعالیت نمود.

در سال 1949 به عنوان رئیس اداره سازمانها و مجامع بین‌المللی به وزارت امورخارجه بازگشت. بین سالهای 1951 - 1950 رایزن سفارت ایران در واشنگتن شد.

در سال 1951 قائم مقام رئیس اداره سوم سیاسی (اروپای غربی) وزارت‌خارجه و در سال 1952 رئیس اداره بازرسی آن وزارتخانه گردید.

همان سال به‌عنوان رایزن سفارت ایران در لندن منصوب شده بود، ولی به خاطر قطع روابط دیپلماتیک حاصل از ملی شدن شرکت نفت انگلستان و ایران، مجبور شد به ایران بازگردد. مدت کوتاهی نیز به‌عنوان رئیس اداره چهارم سیاسی (امریکا) در سال 1953 خدمت نمود.

پس از برقراری مجدد روابط دیپلماتیک ایران و انگلیس در سال 1954، افشار به‌عنوان کاردار سفارت و بعدها به‌عنوان سفیر منصوب گردید.

در سال 1957 افشار به تهران بازگشت و مدیرکل امور سیاسی وزارت امورخارجه شد. وی قبل از آن که معاون وزیر خارجه شود، به عنوان معاون وزیر در امور سیاسی و پارلمانی (1960 تا 1961)، سفیر ایران در آلمان غربی (1961 تا 1963)، سفیر ایران در فرانسه (1963 تا 1965)، و عضو شورای عالی وزارت امورخارجه فعالیت نمود.

اطلاعات شخصی افشار که حدودا 61 ساله است، فردی است نسبتا تنومند و فربه. او بسیار خوش اخلاق و خوش برخورد است و گاهی اوقات نیز با تکبر و غرور با انسان برخورد می‌کند. در اظهارنظرها روحیه‌ای مثبت دارد و به زبانهای انگلیسی (با لهجه انگلیسی‌ها) و فرانسوی تکلم می‌کند. آقای وزیر متأهل است و دارای یک فرزند پسر می‌باشد.28 نوامبر 1978 - 7/9/57

منوچهر اقبال

سرّی غیرقابل انتشار برای بیگانگان منوچهر اقبال رئیس شرکت ملی نفت ایران منوچهر اقبال نخست‌وزیر سابق (60 - 1957)، در نوامبر سال 1963 به ریاست هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران منصوب گردید. این انتصاب موجبات بازگشت او را پس از دو سال و نیم، که در حالت نیمه‌رسوایی و بی‌آبرویی در خارج کشور به سر می‌برد، فراهم نمود. اقبال آماج انتقادات و اهانت‌های سختی قرار گرفت که از انتخابات مجلس در سال 1960، یعنی زمانی که وی متصدی مقام نخست‌وزیری بود و به واسطه مسائل مربوط به همین انتخابات هم از مقام صدارت خلع شد، منشاء می‌گرفت.

او سابقه و تجربه قبلی در امور مربوط به نفت نداشت، ولی به او چشم مدیری کارآ و فردی معتمد و درستکار نگریسته می‌شد. او فرد سخت‌کوشی است و برخورد ضعیفش در مقام نخست‌وزیری را نباید به عدم تلاش وی نسبت داد. او را هرگز نمی‌توان رهبر خواند چرا که با پذیرش نخست‌وزیری یعنی به رسمیت شناختن نقش درجه دوم در صحنه سیاسی کشور و با چاپلوسی‌های آشکار در مقابل شاه، به حیثیت و پرستیژ سیاسی گذشته‌اش لطمات جدی وارد کرده است. برنامه اقتصادی او اندکی قرین موفقیت بود و موجب شد که برخلاف معمول سالهای 1957 تا 1960، سالهای پرباری باشد. انتصاب اخیر وی به ریاست این شرکت عظیم دولتی، می‌تواند به جامعه بازرگانی ایرانی اطمینان مجدد بخشیده و باعث تحکیم و ثبات رژیم گردد. او به شدت ضد کمونیست است و در سال 1948 لایحه‌ای درخصوص غیرقانونی کردن حزب (کمونیست) توده تقدیم مجلس نمود.

اقبال در سال 1908 در یک خانواده متنفذ در خراسان متولد شد. پدرش نماینده دوره چهارم مجلس بود. منوچهر در دانشگاه مونتپلیر (Montpellier) فرانسه تحصیل کرد و مدرک خودش را در رشته دکترای طب در سال 1933 از همین دانشگاه دریافت کرد.

یک سال دیگر نیز در دانشگاه پاریس به پژوهش پرداخت و سپس راهی ایران شد و در بیمارستان نظامی مشهد با عنوان افسر پزشک مشغول کار گردید و به ریاست اداره بهداری مشهد دست یافت. در سال 1936 در بیمارستان رازی تهران در امور مربوط به بیماریهای مسری تخصص گرفت و در سال 1938، استاد طب و آسیب‌شناسی در دانشگاه تهران شد. وی از اوت 1944 تا 1950 در ده کابینه متوالی عهده‌دار سمت وزارت بود. غالبا وزیر بهداشت و درمان بود، ولی تصدی وزارت پست و تلگراف، آموزش و پرورش، راه و ترابری و وزارت کشور را هم برعهده داشته است. از 1950 تا 1951 استاندار آذربایجان بود، ولی توسط محمد مصدق مجبور به استعفا گشت و برای یک سال به پاریس رفت. در سال 1953 به سمت حرفه‌ای خویش در دانشگاه تهران بازگشت. در مارس 1954 به مجلس سنا راه یافت و چندی بعد به ریاست دانشگاه تهران منصوب گردید. او در اواخر سال 1955 از فرانسه و بریتانیا دیدار کرد و در فوریه 1956 بورسیه لیدر (Leader Grant) را جهت دیدار از نهادهای آموزشی امریکا دریافت داشت. در ژوئن 1956 به وزارت دربار منصوب گردید و با حفظ سمت ریاست دانشگاه، کرسی نمایندگی مجلس سنا را رها نمود.

در آوریل 1957، اقبال جانشین حسین علا، که دوست قدیمی و مشاور شاه بود، گشت و تصدی مقام

نخست‌وزیری را عهده‌دار شد. هر چند در بدو امر به شخصیتی قوی، پر تلاش و شدیدا مخالف فساد شهرت و آوازه داشت، ولی به علت فقدان ابتکار و درایت در دوران تصدیش، حمایت‌های مردمی از وی سلب گردید. او مرد پرنخوتی است و سمت و موقعیت او نیز بر غرورش می‌افزاید. او تمام اوامر و برنامه‌های شاه را مو به مو و مطیعانه اجرا کرد، ولی نتوانست شور و اشتیاق و حمایت مردمی را برای پیشبرد و اجرای این برنامه‌ها برانگیزد. علی‌رغم موانعی که بر سر راهش قرار داشت، منجمله خصومت‌های مقامات متنفذی چون اسداللّه علم، توانست سمت نخست‌وزیری را بیش از همکاران سابقش حفظ نماید، چون واقعا مشکل بود بتوان جانشینی سخت‌کوش، درستکار و مطیع همچون خودش یافت. انتخابات مجلس در سال 1960 موجب قیامی مردمی گشت و شاه تصمیم گرفت که در یک اقدام برای حفظ ظاهر، اقبال را از مقام نخست‌وزیری خلع نماید. سپس برای انتخابات بعدی فراخوانده شد و اقبال به عنوان رئیس حزب ملّیون دولت به مجلس راه یافت. در آوریل 1961، اقبال به تصدی سفارت ایران در انگلستان منصوب گردید. سپس حکم انتصابش لغو شد و به پاریس رفت و در آنجا اقامت گزید. تا سال 1963 در دانشگاه سوربن به تدریس پرداخت و پس از آن به نمایندگی دائمی ایران در یونسکو با سمت سفیری گمارده شد.

اقبال مردی چهارشانه، بلندقامت با چشمانی مشکی و موهای مجعد است. طبق اخبار و گزارشات، او پس از برکناری از مقام نخست‌وزیری بسیار پیر و سالخورده به نظر می‌رسد. وی شیک‌پوش و در برابر زنان ضعیف‌النفس است. اما به هر حال تاکنون در این رابطه رسوایی به بار نیاورده است. وی وقتی احساس کند که مورد توجه اطرافیان قرار گرفته، آدم جذابی است، در غیر این صورت بی‌ادب و گستاخ می‌باشد.

چنانچه از ظاهر او برمی‌آید شخصی است که نسبت به مسائل فلسفی و مذهبی بی‌تفاوت بوده ولی به اصلاحات اجتماعی، تعلیم و تربیت، رأی‌گیری و آزادی زنان بسیار علاقمند است. اقبال مدالهای افتخار و نشانه‌های فراوانی منجمله دکترای افتخاری حقوق از کالج Lafayette، (دکترای افتخاری از دانشگاه پنسیلوانیا) در 1956 و درجه دکتری از دانشگاه پاریس در 1959 دریافت داشته است. او در چندین نهاد آموزشی و پزشکی نظیر آکادمی پزشکی فرانسه عضویت دارد. او علاوه بر فارسی، فرانسه را عالی و مقداری هم انگلیسی تکلم می‌کند.

در 1933 اقبال با یک زن فرانسوی ازدواج کرد. آنها دارای 3 فرزند هستند. در موقع ازدواج همسرش اعتقاد به مکتب کاتولیک را رها نمود و مسلمان شیعه مذهب گردید، ولی به هر حال 2 دختر وی در حال حاضر کاتولیک‌های پروپاقرصی هستند. در سال 1957 دختر اولش به صومعه راهبان در پاریس وارد شد. دختر دومش مونیکو (Monique) 28 ساله است و در سال 1967 به عنوان متخصص زبان در سرویس اطلاعات امریکا در تهران مشغول کار شد. او از لحاظ فکری مستقل است، تاکنون بسیار مسافرت کرده و با قرارها و مراوداتی که با نظامیان امریکایی برقرار نموده، موجبات رنجش پدرش را فراهم ساخته است.

از 5 برادر اقبال، سه نفر آنها در ایران معروفند؛ علی، حقوقدان و نماینده سابق مجلس ؛ عبدالوهاب شهردار سابق مشهد؛ و احمد در وزارت امورخارجه و خسرو اقبال برادر ناتنی منوچهر، بازرگانی است که سیاست‌های رادیکال او منجر به این گردید که در سال 1940 توسط انگلسیی‌ها در کشور تحت‌الحفظ

محصور بماند. 27 آوریل 1964 - 7/2/43 اقبال، منوچهر - 2 سرّی منوچهر اقبال مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران منوچهر اقبال از سال 1963 رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران، که معروفترین و مهمترین شرکت ملی است و منافع خارجی بسیار گسترده دارد، می‌باشد. به استثنای یک دوران تیره کوتاه در سالهای 62 - 1961، اقبال همیشه، یعنی از اولین سمتی که در سال 1944 در کابینه به دست آورد و دیگر مناصبی که بعدها کسب کرد، فردی برجسته در دستگاه دولتی ایران بوده است. وی در سالهای 60 - 1957 نخست‌وزیر بود و به علت رسوایی‌های انتخاباتی در همان سال از مقام خود کناره گرفت.

وی فردی خوش‌تیپ است و اگر بخواهد می‌تواند جذاب نیز باشد. بی‌نهایت خودبین و در انظار عموم خودستا است. او احتمالاً بزرگی شأن و مقام خود را مدیون اعتماد شاه به وفاداری و درستکاری خود می‌داند تا استعداد و توانائیهایش. دارای گرایشات غربی است و گهگاه ارتباط زیادی برقرار می‌کند. در زمینه مسائل نفتی میل دارد از دردسرهای ایجاد شده توسط کنسرسیوم اجتناب نماید و سعی دارد نظریاتی را که ممکن است سبب بروز برخورد شود به شاه نرساند و شرکت‌های نفتی نیز او را در زمانی که «حقایق» خوشایند نبوده‌اند، فردی که بتواند با شاه به خوبی ارتباط برقرار کند، نیافته‌اند.

اقبال با یک زن فرانسوی ازدواج کرده است و این زوج دارای سه دختر بزرگ هستند. در گفتگوهای رسمی وی به زبان فرانسه صحبت می‌کند. انگلیسی وی ضعیف است و گفتگو به زبان انگلیسی با وی ممکن است موجب بروز سوءتفاهم بشود. می 1972 - خرداد 1351 اقبال، منوچهر - 3 خیلی محرمانه منوچهر اقبال رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران دکتر منوچهر اقبال 66 سال دارد و از سال 1963 ریاست هیئت مدیره و مدیریت عامل شرکت ملی نفت ایران، یکی از بزرگترین شرکت‌های دولتی ایران، را برعهده داشته است. او پزشک مجربی است، ولی سالها پیش از طبابت دست کشید تا به هیجانات زندگی دولتی روی آورد. او بیش از 60 پست و مقام در دولت و بخش خصوصی داشته است، پس از دریافت دکترا در طب از دانشگاه مونتپلیر فرانسه راهی ایران شد و به طبابت و تدریس علوم پزشکی پرداخت. از 1944 تا 1950 در ده دولت متوالی وی عهده‌دار مقام وزارت بوده و در خلال 6 سال بعد سمت‌های گوناگون و متنوعی نظیر استاندار، استاد، سناتور، رئیس دانشگاه و وزیر کابینه داشته است. اقبال از 1957 تا 1960 نخست‌وزیر بود. سپس او مورد غضب قرار گرفت و به سمتی در خارج از کشور منصوب گردید. سرانجام به کشور بازگشت تا عهده‌دار سمت فعلی‌اش شود.اقبال شیک‌پوش و در برابر زنان ضعیف‌النفس است. هنگامی که احساس کند مورد توجه اطرافیان قرار دارد آدم جذابی است، در غیر این صورت فردی بی‌ادب و گستاخ می‌باشد.

او در سالهای 1956، 1965، 1970 و 1972 از امریکا و در سالهای 1964 و 1971 از شوروی و در

سالهای 1972 و 1973 از چین و در سال 1973 از ژاپن دیدار کرده است. اقبال مدالهای افتخار و نشانهای بی‌شماری در خارج دریافت داشته است و به اصلاحات در زمینه تعلیم و تربیت و آزادی زنان علاقمند است. او و همسر فرانسویش دارای سه دختر هستند. اقبال فرانسه را به روانی تکلم می‌کند، ولی انگلسیی وی ضعیف است.15 آوریل 1975 - 26/1/54 اقبال، منوچهر - 4 آوریل 1977 - فروردین 1356 سرّی منوچهر اقبال مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران منوچهر اقبال از سال 1963 رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران بوده است. وی در سال 1909 در خراسان متولد گردید و پس از پایان تحصیلات ابتدایی و متوسطه در تهران، وارد دانشکده پاریس شد و در آنجا در سال 1933 با درجه تحصیلی دکترای طب فارغ‌التحصیل گشت. او اساسا سیاستمدار است و در سال 1943 به‌طور تمام وقت وارد کارهای دولتی شد. از آن پس چند سمت بسیار مهم را عهده‌دار شده است. وی به‌عنوان وزیر (50 - 1943) در پنج وزارتخانه کار کرد. سپس در سال 1953 به مجلس سنا راه یافت و در سال 1961 نماینده مجلس گردید، بعدها در سال 1956 بسمت وزیر دربار منصوب شد و از سال 1957 تا سال 1960 نیز سمت نخست‌وزیری را عهده‌دار گردید.

برخلاف دیگر مقامات شرکت نفت، اقبال در امور نفتی تبحری ندارد و علت انتصاب او نیز تنها صداقت و وفاداری او نسبت به شاه است. به‌عنوان یک سیاستمدار محافظه‌کار، هیچ‌گاه میل ندارد آمار و ارقام و یا استدلالهایی که با مذاق شاه خوش نمی‌آید، نزد وی مطرح کند. به طور کلی غرب‌گراست، اگر بخواهد می‌تواند خوش برخورد باشد و به تبلیغات توجه چندانی ندارد.

اقبال با یک زن فرانسوی ازدواج کرده و سه دختر بزرگ دارند. در مکالمات رسمی وی یا میل دارد از زبان فرانسه و یا از یک مترجم فارسی استفاده کند، هر چند درک مطلب او به انگلیسی خوب و صحبت کردن وی به انگلیسی نسبتا مناسب است.

امیرحسین امیرپرویز

خیلی محرمانه مکان و زمان: دفتر استانداری، کرمانشاه، 13 مارس 1978 - 22/12/56، اقامتگاه استاندار کرمانشاه، 14 مارس 1978 صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: امیرحسین امیرپرویز، استاندار استان کرمانشاه مایکل جی. مترینکو، کنسول امریکا در تبریز موضوع: شورش‌های تبریز و مسائل متفرقه تذکر: امیرپرویز از سال 1975 استاندار استان کرمانشاه می‌باشد و پیش از آن به‌عنوان معاون وزیر کشاورزی و همچنین استاندار استانهای همدان و لرستان مشغول خدمت بوده است. امیرپرویز تحصیلات خود را در ایالات متحده انجام داده و انگلیسی را به خوبی تکلم می‌کند (هرچند که مذاکرات ما به فارسی برگزار شدند). او مؤدب و مهربان و دارای طبع بسیار شوخ می‌باشد و علاقه وافر به امور بین‌المللی دارد و برخلاف آداب و رسوم سنتی ایران، از یک سگ بزرگ در خانه به عنوان یک حیوان خانگی نگهداری می‌کند.

طی دیدار من در دفترش و ضمن یک جلسه طولانی ناهار خصوصی در روز بعد از آن امیرپرویز به تفصیل به شورش‌های شهری و وقایع امنیتی اخیر در تبریز (موطن خودش) پرداخت.

استاندار با خانواده خود (منجمله چند روحانی محلی) و دوستانش در تبریز تماس دارد و امکان «تحریکات خارجی یا مارکسیستی» را رد کرده و ادعا نمود تا آنجایی که می‌شود گفت ریشه‌های ناآرامی ماهیت مذهبی داشته‌اند. وی گفت در تعدادی از منازل تبریز نوارهای کاست آیت‌اللّه شریعتمداری و آیت‌اللّه خمینی کشف شده بودند که در آنها دعوت به برگزاری تظاهرات شده بود. وی پیش‌بینی کرد مشکلی از همین نوع دوباره در سایر شهرهای ایران روی دهد. بنا به اظهار استاندار؟ در رفتار با این دو رهبر مذهبی و به‌طور کلی احساس مذهبی در ایران مرتکب اشتباهات فاحشی شده بود که توهین‌هایی که اخیرا در روزنامه اطلاعات نثار رهبران مذهبی گردید، چنان تند و بی‌پروا بودند که امکان بخشش آن برای شیعیان متدین وجود نداشت. استاندار گفت که تعجب می‌کند که تا به حال شعب روزنامه اطلاعات در ایران هدف حمله قرار نگرفته‌اند و وقوع آن را در آینده پیش‌بینی کرد. استاندار گفت که مردم مذهبی ایران احساس می‌کنند که دولت به اسلام پشت پا زده و این اتهام چیزی است که رژیم نمی‌تواند بدون ایجاد تغییر تقریبا غیرممکن در خط مشی و طرح‌های خود با آن مقابله کند. همچنین این اتهامی است که موج دردسر مستمر را در آینده بالا خواهد برد. استاندار ادامه داد که دلیل دیگر دردسر در آینده در حزب سیاسی رستاخیز نهفته است و ادعا کرد که مردم ایران از آن «تنفر» دارند، (تذکر: وسائل ساختمان مرکزی حزب در شورش تبریز بیرون ریخته شد.) و ساختمانهای حزب همچنان هدف واقع خواهند شد. استاندار گفت حمله شورشیان تبریز به حزب رستاخیز از لحاظ مفهوم ضمنی آن بیشترین اهمیت را دارا بود، زیرا به وضوح نشان داد که این حزب نه تنها مورد قبول مردم قرار نگرفته، بلکه به صورت یک سمبل «مورد تنفر» نیز درآمده بود.

اظهارات متفرقه :

درباره نخست‌وزیر آموزگار (یکی از دوستان خوب امیرپرویز) - او در امور اقتصادی و بین‌المللی فرد کاملاً قابلی است اما مدتها است که هرگونه مسئولیت یا علاقه واقعی به امور داخلی ایران را کنار گذاشته است، با این تصور که شاه هم‌اکنون در این امور به حد کافی مشاور دارد. بنا به قول استاندار، این طرز فکر آموزگار نهایتا او را به دردسر خواهد انداخت.

درباره تیمسار اسکندر آزموده (استاندار پیشین آذربایجان شرقی) - در درجه اول او هیچ‌گاه نمی‌بایست یک استاندار می‌شد و حتی قبل از شورش‌های تبریز بسیاری از مقامات دولتی را وادار به ترک نمود. معاشرت با وی مشکل بود و حتی به زبان فارسی درک منظور او آسان نبود. (این جمله ضمن بیان یک داستان طولانی درباره آزموده در یک ملاقات در تهران گفته شد).

درباره دلیل عدم رضایت شهربانو از تبریز - (تذکر: علیرغم نسب تبریزی خانواده دیبا، عموما تصور می‌شود که او (شهربانو) از شهر و ساکنان آن بدش می‌آید و ظاهرا استاندار تبریزی‌الاصل نیز همین‌طور فکر می‌کند) در سال 1909 طی قیام تبریز به طرفداری از قانون اساسی، پدر بزرگ شهربانو به نام نظام‌العلماء یک ملا و زمیندار شهر بود. در آن زمان تنها منبع ارتباطی و مرکز دائمی مورد توجه عوام در تبریز اداره تلگراف بود که با تهران و دولت مرکزی ارتباط داشت. یک روز پیامی رسید که در آن اعلام شده بود که رژیم قاجار فقط «نظامنامه» (یعنی «قوانین فرعی» به جای خود قانون اساسی) را تأیید کرده و متصدی تلگراف این خبر ناگوار را برای حاضران در اتاق شلوغ و پر سروصدا بلند خواند، مردم اشتباها حرف او را این‌طور فهمیدند که شاه قاجار نظام‌العلماء را تأیید می‌کند. در سروصدا و شلوغی احساسات جمعیت که از پیش تحریک شده بود، زیادتر شده و به صورت یک دسته خشمگین در آمدند و به منزل این شخص حمله نموده آن را آتش زدند و پدر بزرگ شهربانو را واداشتند که با خانواده خود از شهر فرار کرده و به تهران برود.

درباره تیمسار جعفر شفقت، استاندار جدید آذربایجان شرقی - او مردم خوب و شایسته‌ای است که با یک گروه مذهبی مهم تبریز پیوندهای عالی دارد. امیرپرویز خبر یافته بود که خود او قرار است به‌عنوان استاندار به تبریز فرستاده شود، اما بعد شاه با این فکر که یک فرد نظامی ضروری‌تر خواهد بود، تغییر نظر داد. درباره طرح‌ریزی شهری و «خواست مردم» - اکثریت تقاضاهایی که افراد در استان کرمانشاه به استاندار تسلیم می‌کنند (او به‌طور هفتگی ملاقاتهای آزادی دارد که ضمن آن به تمام تقاضاها از هر نوع که باشند گوش فرا می‌دهد) به گرفتن زمین محل سکونت یک مشکل عظیم است و دارای استعداد دردسرتراشی برای آینده نیز می‌باشد. وی ضمن یک تلاش برای تسریع توسعه شهر، بنگاه مشاور عمرانی که قبلاً در کرمانشاه کار می‌کرد و مرکزش در تهران بود را تعطیل کرد و می‌گفت که این شرکت صرفا مانع پیشرفت بوده و بر سر راه مردم مانع می‌تراشیده، علاوه برآن که قبل از اتخاذ تصمیمات کند و ملال‌آور خود، تقاضای رشوه‌های بالا می‌نموده است.

نتیجه‌گیری:

استاندار امیرپرویز یک ناظر باهوش در خصوص وقایع ایران است و از پیوندهای اداری خوبی در تهران و ارتباطهای نزدیکی با همشهریانش در تبریز برخوردار است. اظهارات بی‌پرده او درباره احساس

بیگانگی که بخش بزرگی از مردم ایران نسبت به دولت مرکزی و حزب رستاخیز دارند، همراه با نتیجه‌گیری‌های بدبینانه او درباره ادامه مشکل ناشی از دلایل مذهبی که بدفعات در سایر مکالماتی که با وی در مورد شورش‌های تبریز داشته‌ام، تکرار شده‌اند، مرا به یک پیش‌بینی تأسفبار، می‌رساند که با در نظر داشتن ساخت طبقه زیر متوسط و محافظه‌کارانه پلیس محلی، ژاندارمری و جمع کثیری مشمولان خدمت وظیفه ارتش، تا چه حدی از موفقیت می‌توان از این گروهها در تلاش‌های آینده جهت سرکوب شورشیان استفاده کرد؟ اگر استاندار درست گفته باشد و مردم واقعا احساس کنند که رژیم «به اسلام پشت‌پا زده است»، منطقی به نظر می‌رسد که همان احساس را همان گروههای پلیس و ارتش که وجودشان برای سرکوب اغتشاشات لازم است، داشته باشند. با داشتن نیروی پلیس و نظامیان ضد شورش سرکوب یک تظاهرات دانشجویی نسبتا ساده است، لیکن در این که واکنش آتی سربازان وظیفه و پلیس زمانی که رودروی گروهی قرار گیرند که ممکن است خود را از آن بدانند، چه خواهد بود، تردید وجود دارد.

ام. جی. مترینکو 15 مارس 1978 - 24/12/56 امیرپرویز، امیرحسین - 2 تاریخ: 5 سپتامبر 1978 - 14/6/57خیلی محرمانه از: سفارت امریکا، تهران 8418 اطلاعات بیوگرافیک در مورد وزرای جدید عبارتند از:

2- امیرحسین امیرپرویز، وزیر کشاورزی امیرپرویز، متولد 1922، یک فرد با تجربه در امور کشاورزی است. وی در رشته مطالعات کشاورزی از دانشگاه کرج فارغ‌التحصیل شد و در رشته اقتصاد کشاورزی مدرک بالاتری از مینه‌سوتا دریافت کرد و در پوردو (Purdue) نیز تحصیل نمود. وی در سال 1946 به وزارت کشاورزی پیوست و تا ارتقاء به سمت معاونت وزیر در سال 1967، سمت‌های مختلفی را به‌عهده داشت. وی در سمت استاندار لرستان و همدان در سالهای 75 - 1974 کار کرد و از دسامبر 1975 استاندار کرمانشاهان شد. امیرپرویز پیشرو و باهوش است و ثابت شده که برای کنسولگری امریکا در تبریز فرد بسیار مفیدی بوده است. وی متأهل بوده⁽¹⁾و دو فرزند دارد. یک دختر که هم‌اکنون در OF WIGHT ISLEدرس می‌خواند و یک پسر که در دبیرستانی در تهران است. وی به زبان انگلیسی و فرانسه صحبت می‌کند.

امیرپرویز، امیرحسین - 3 خیلی محرمانه امیرحسین امیرپرویز وزیر کشاورزی و توسعه روستایی (از اوت 1978) عنوان خطاب: آقای وزیر امیرحسین امیرپرویز، وزیر کشاورزی و توسعه روستایی در کابینه جعفر شریف‌امامی بود، و همین پست را در کابینه ارتشبد غلامرضا ازهاری که در نوامبر 1978 تشکیل شد، حفظ کرد. وی فردی که

باهوش، پر حرارت و مصمم است، شهرتی را به‌عنوان یک متخصص در اصلاحات ارضی کسب کرده است. روحیه امیرپرویز نه خشن است و نه گستاخ، اما او کاملاً قادر است که قاطعانه عمل کند و از به کارگیری مسئولیت و قدرت کامل خود امتناع نخواهد ورزید، او حامی پروپاقرص شاه است. امیرپرویز علاقه بسیاری به ایالات متحده دارد و امریکائیها را به‌عنوان مردم امریکا (به سبب امریکایی بودنشان) و به‌عنوان همکار دوست دارد. وی در تماسهایش با مقامات امریکایی صمیمی و دوستانه بوده است.

امیرپرویز لیسانس خود را در رشته کشاورزی از دانشکده کرج گرفت و در رشته اقتصاد کشاورزی در دانشگاه مینه‌سوتا در سال 1956، تحصیلات بعدی خود را به انجام رسانید. در 1946 وارد دستگاه دولتی شد و در پست‌های رئیس سازمان تعاونی کشاورزی، مدیرعامل اداره گسترش ماشین‌آلات کشاورزی و معاون اجرایی وزارت کشاورزی خدمت کرد. او در سالهای 73 - 1967 معاون وزیر کشاورزی بود. در سال 1973 به سمت استاندار استان لرستان، در 1974 استاندار همدان و در 1975 به سمت استاندار کرمانشاهان منصوب شد.

آقای وزیر 54 ساله است، به اعتدال می‌نوشد و به خارج سفر می‌کند. مسافرتهایی به ایالات متحده و اروپا کرده است. امیرپرویز انگلیسی را خوب و فرانسوی و ترکی را نسبتا خوب صحبت می‌کند. او ازدواج کرده است و یک دختر و یک پسر دارد. همسرش یا در امریکا یا در انگلیس تحصیل کرده و انگلیسی را عالی تکلم می‌کند. 28 نوامبر 1978 - 7/9/57

محمدرضا امین

محمدرضا امین، رئیس دانشگاه صنعتی آریامهر خیلی محرمانه محمدرضا امین، رئیس دانشگاه صنعتی آریامهر، به‌عنوان آموزش دیده‌ترین و فعالترین رئیس دانشگاه در ایران توصیف شده است. وی در سال 1927 در اصفهان در یک خانواده ثروتمند و برجسته متولد شد. وی در رشته فیزیک اتمی در دانشگاه برکلی موفق به اخذ درجه دکترا گردید و جهت تدریس در دانشگاه تهران در سال 1954 به ایران بازگشت. پس از انزجار از صحنه آکادمیک به اصفهان رفت و به کار در شرکت‌های خانوادگی، بخصوص کارخانه سیمان اصفهان پرداخت.

در سال 1960 امین به بانک توسعه صنایع و معادن ایران پیوست. کمی بعد مدیرعامل آنجا شد.

در سال 1968 شاه از وی خواست که ریاست دانشگاه آریامهر را که تنها حامی آن فقط شاه است، بپذیرد.

امین از جریانهای پاکسازی رؤسای دانشگاهها جان سالم به در برده و آریامهر را به صورت دانشگاهی برگزیده و حرفه‌ای در آورده است.

امین زبان انگلیسی را بدون عیب صحبت می‌کند و یا یک امریکایی ازدواج کرده است. وی دارای دو فرزند است.می 1972 - اردیبهشت 1351 امین، محمدرضا - 2 محمدرضا امین وزیر صنایع و معادن (از اوت 1977) خیلی محرمانه محمدرضا امین که یک تکنوکرات بسیار شایسته و ذیصلاح است، یکی از محدود وزرایی است که در کابینه موقت نخست‌وزیر، غلامرضا ازهاری، که در 6 نوامبر 1978 تشکیل شد، ابقا گردید.

امین سرمایه‌گذاری بخش خصوصی را در صنعت ترغیب نموده و به دنبال دستیابی به سرمایه‌گذاری خارجی در ایران، بخصوص در رشته‌های نیازمند به تکنولوژی بوده است. در عین حال که فردی عملگراست، او یک روشنفکر غیرعادی ایرانی است و از شهرت و شخصیت بسیار خوبی نیز برخوردار می‌باشد. مهمترین ضعف امین، بی‌صبری وی در رابطه با سیاست است آن هم وقتی که به نظر برسد سیاست مانع از پیشرفت اقتصادی می‌باشد.

همین بی‌صبری، پذیرش روند بده و بستان سیاسی در صحنه اقتصاد را برای او بسیار سخت و دشوار می‌سازد. امین از خانواده‌ای ثروتمند و متنفذ است. وی در سالهای 1945 تا 1954 در دانشگاه کالیفرنیای برکلی تحصیل نموده و در رشته فیزیک به اخذ درجه دکترا نائل آمده است.

بین سالهای 1954 تا 1960 اوقات خود را بین کار در کارخانه خانوادگی سیمان و فعالیت به عنوان معاون اداره فنی بانک توسعه صنایع و معادن تقسیم کرد. از سال 1960 تا 1964 وی مدیریت عامل کارخانه خانوادگی سیمان را برعهده گرفت و ظرف چهار سال بعد به عنوان قائم‌مقام بانک توسعه صنایع و معادن فعالیت نمود. در سال 1968 به ریاست دانشگاه فنی آریامهر برگزیده شد و در همان جا ثابت کرد که فعال‌ترین و پرتحرک‌ترین رئیس دانشگاه ایران می‌باشد. او مدیرعامل صنایع ملی فولاد ایران از سال 1973 بود تا این که در سال 1977 وارد کابینه شد.

وزیر که حدودا 52 ساله است، همسری امریکایی و دو فرزند دارد. وی به زبان انگلیسی به روانی تکلم می‌کند.8 نوامبر 1978 - 17/8/57

علی امینی

3 دسامبر 1951 - 12/9/30خیلی محرمانه دکتر علی امینی اطلاعات بیوگرافیک تکمیلی - در تکمیل اطلاعات بیوگرافیک سفارت مورخ آوریل 1950 سوابق شغلی اول دسامبر 1951: به سمت وزیر اقتصاد ملی منصوب شد.

ملاحظات:

پست (وزارت - م) اقتصاد ملی برای مدتها خالی بوده است، ولی زمانی که زیرک‌زاده، معاون وزارتخانه و کفیل وزیر، برای شرکت در انتخابات مجلس استعفا داد، یک انتصاب جدید ضرورت یافت.

دکتر امینی که طی چند ماه گذشته در اداره دخانیات شاغل بوده، متناوبا در وزارتخانه‌های اقتصاد ملی و دارایی خدمت کرده است و یکی از افراد با کفایت در این سمت جدید محسوب می‌شود. علاوه بر این وی یکی از خویشاوندان (سببی) و از معتمدان دکتر مصدق بوده و وی احتمالاً احساس می‌کند که می‌تواند بر روی وفاداری و خدمات مؤثر امینی حساب کند.پریش امینی، علی - 2 ملاحظات:

دکتر علی امینی عضو یکی از ثروتمندترین خانواده‌های ایرانی است. او فرزند فخرالدوله، یکی از برجسته‌ترین زنان ایران است و با ازدواج خود با خانواده‌های متنفذ نفیسی و قوام فامیل شده است. علی امینی مورد اعتماد نخست‌وزیر، احمد قوام بود ولی مانند بسیاری از سیاستمداران ایرانی پس از برکناری قوام جایگاه سیاسی خود را به سمت دربار تغییر داد. دکتر امینی در ذکاوت، شایستگی و توانایی و قابلیت مسئولیت‌پذیری معروف است. او از موقعیت‌های رسمی خود برای افزایش ثروت خانواده‌اش استفاده کرده است. نمونه‌ای از این موارد لغو دستور وزیر اقتصاد ملی قبل از وی مبنی بر این که هیچ اتومبیل لوکسی در واردات امسال نباید وجود داشته باشد، و افزایش 50 درصد در واردات اتومبیل نسبت به سال قبل بود. این دستور کمک بزرگی به برادر وی، محمد امینی، بود که یکی از مدیرعاملان بزرگترین شرکت اتومبیل در ایران می‌باشد. امینی کوتاه قد، سیه‌چرده با چهره مشخص و دندان و بینی برجسته می‌باشد. او دوست‌داشتنی، خوش‌برخورد و خوش صحبت است.

امینی، علی - 3 تاریخ: 22 ژانویه 1955 - 2/11/33سرّی صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: جی. تی. فیرنلی، دبیراول سفارت انگلیس نورمن بی. هاناه، دبیر دوم سفارت موضوعات: 1- افزایش شایعاتی مبنی بر نامزدی دکتر علی امینی برای نخست‌وزیری 2- اشاعه شایعات مبنی بر مخالفت انگلیس با امینی، انتظام و ابتهاج 3- ادعاهای زاهدی در مورد حمایت آمریکا از موضوعات مبهم و بی‌اساس 4- قدرت مخالفت در مجلس 5- تبلیغات کردهای کمونیست 6- کنسولگری انگلیس در خرمشهر 1- افزایش شایعات مبنی بر نامزدی دکتر علی امینی برای نخست‌وزیری:

آقای فیرنلی بیان داشت که در دو هفته اخیر او و (یا) دستیار ایرانی‌اش حداقل در چهار مورد به گفتگو با دوستان دکتر علی امینی، وزیر دارایی کشانیده شده‌اند. در یک مورد این اشخاص از محسنات و کار مهم دکتر امینی صحبت کرده و نام او را به عنوان یک جانشین مطلوب برای ارتشبد زاهدی مطرح کردند.

اعتقاد آقای فیرنلی براین بود که این افراد با اطلاع و تصویب دکتر امینی اقدام می‌کردند. او معتقد است که امینی در دولت فعلی کم‌کم احساس ناراحتی می‌کند. در حالی که امینی با امانتداری به شغل خود مشغول است، فیرنلی معتقد است که او حمایت سیاسی کاملی از رژیم زاهدی به عمل نمی‌آورد.

اظهارنظر: من از دو منبع دیگر شنیده‌ام که امینی یا دوستانش نامزدی او را با ادعای حمایت آمریکا تقویت می‌کنند. طبق گزارش، موضع امینی این است که برای حل مناقشه نفت اعتباری کسب کند و بر همین اساس آمریکائیها دریابند که اگر به خاطر او نبود، دولت مدتها پیش سقوط کرده بود.

2- اشاعه شایعاتی مبنی بر مخالفت انگلیس با امینی، انتظام و ابتهاج، مدیر سازمان برنامه:

آقای فیرنلی بیان داشت که در گوشه و کنار تهران داستانی در حال شکل‌گیری است که بریتانیا از دولت حمایت می‌کند، اما مخالف وزیر دارایی ؛ انتظام، وزیر امورخارجه؛ و ابوالحسن ابتهاج، مدیر هفت ساله سازمان برنامه است. او گفت مطمئن است که این شایعه عمدا از جانب کسی پخش شده است که در جهت منافع انگلیس عمل نمی‌کند، اما نسبت به هویت و انگیزه‌های احتمالی این شایعه‌افکن اطمینان نداشت. او با این گمان که شاید کسی با این اعمال درصدد بی‌اعتبار کردن انگلیس برای بهبود اوضاع ایران باشد، اعلام خطر نمود. از آنجا که امینی، انتظام و ابتهاج به‌طور گسترده‌ای به‌عنوان «بهترین عناصر» دولت حاضر مدنظر هستند، آقای فیرنلی معتقد است که این شایعه می‌خواهد چهره بریتانیا را به عنوان حامی همه‌جانبه دولت زاهدی و حلقه همکاران سیاسی‌اش در دولت مخدوش نماید.

وقتی آقای فیرنلی از من خواست در صورتی که این داستان را شنیده‌ام، از پخش آن جلوگیری کنم، من گفتم هنوز این داستان را نشنیده‌ام و توضیح دادم که اگر بشنوم سعی خواهم کرد تا سابقه و گذشته آن را بدانم. او ادامه داد که اگر بعضی از ایرانیها این داستان را به من تذکر دهند، او خوشحال می‌شود اگر من در جواب بگویم که دوستی در سفارت انگلیس به من گفته است که از وجود چنین شایعه‌ای با خبر است و بالاخص اظهار داشته که دروغ است.

3- ادعاهای زاهدی در مورد حمایت آمریکا از مسائل مبهم و بی‌اساس :

گویا آقای فیرنلی پیشاپیش برای تلافی این خدمتی که انجام داده‌ام، داوطلب شد تا قضیه‌ای را در رابطه با سفارت آمریکا گزارش دهد. او احساس کرد که این داستان مسئله‌ای را روشن می‌کند که احتمالاً ما می‌خواهیم با دقت زیاد آن را مد نظر قرار دهیم.

او گفت: اخیرا از یکی از مقامات برجسته شنیده است که وقتی از زاهدی خواسته شد تا برای حمایت از انتخاب منوچهر ایرانی در مجلس به‌عنوان نماینده لار توضیح دهد، نخست‌وزیر شانه‌هایش را بالا انداخت و جواب داد که «آمریکائیها او را می‌خواهند». فیرنلی بلافاصله افزود که او برای یک لحظه باور نکرد که سفارت آمریکا کوچکترین علاقه‌ای به انتخاب یک نمونه مشکوکی همچون ایرانی داشته باشد.

معهذا او اعتراف کرد که متقاعد شده که زاهدی این مطلب را اظهار داشته است. او سپس به توضیح این مسئله پرداخت و گفت این اولین باری نیست که زاهدی بعضی از اقدامات خود را به برآوردن تمایلات و خواسته‌های آمریکائیها نسبت داده است. او ادعا کرد که نخست‌وزیر زمانی که احساس می‌کند در دفاع از اقدامات خود در تنگنا گیر کرده است، معمولاً به این وسیله متوسل می‌شود. آقای فیرنلی به ما پیشنهاد انجام هیچ اقدامی را نداد، اما معتقد بود که این مسئله به حدی جدی است که ایجاب می‌نماید مورد ملاحظه و توجه قرار گیرد.

او اشاره کرد که سفیر انگلیس قبلاً این مورد خاص را به کاردار آمریکا تذکر داده است. اما ادعا می‌کرد با مسئولیت خودش این موضوع را مجددا با من مطرح کرده است تا مسئله را به طور عمومی‌تری به‌عنوان یک عادت نخست‌وزیر به این که اشتباهات خودش را به حساب ایالات متحده می‌گذارد، مطرح گردد.

من قول دادم که نظرات آقای فیرنلی را به گوش آقای رونتری برسانم، اما گفتم که من خصوصا از این مطلب ناراحت نیستم، زیرا از آنجایی که ما دولت ایران حمایت زیادی کرده‌ایم و کمک مالی فراوانی در اختیار آن قرار داده‌ایم، احتمالاً به‌طور مسلم در ذهن مردم، ایالات متحده با دولت ایران یکی دانسته خواهد شد.

اظهارنظر: در شگفتم که چرا آقای فیرنلی مناسب می‌دید که تا این گزارش را این‌قدر مهم جلوه دهد.

البته ممکن است که او صرفا تلاش می‌کند تا با مطلع کردن ما از قضایایی که مربوط به ما می‌شود، کار مناسب و خوبی انجام دهد. اما از آنجایی که سفیر انگلیس قبلاً این موضوع را به اطلاع آقای رونتری رسانده است، من نمی‌توانم این احتمال را رد کنم که عمل فیرنلی در تکرار این موضوع و بعد بزرگتر کردن آن، با اطلاع و تصویب خود سفیر انجام شده است. می‌توان تصور کرد که این اقدام تلاشی در جهت تحت تأثیر قرار دادن موقعیت ما نسبت به دولت ایران است یا شاید فیرنلی فکر می‌کند که ما قضایایی را که مربوط به انگلیس است شنیده‌ایم یا خواهیم شنید، و این تلاش در جهت حذف نتیجه این قضایا است.

این واقعه در قالب طرحی است که من حتی قبل از آن که مذاکراتم را با فیرنلی شروع کنم، شاهد گسترش آن بوده‌ام. او در هر ملاقات شایعاتی را نقل می‌کرد که در رابطه با ادعای مداخله آمریکا یا انگلیس در امور ایران بود (نگاه کنید به موضوع 2 بالا). به این منظور او معمولاً در فرصت‌هایی این موضوع را مطرح می‌کند که برای جلوگیری ایرانیان از تلاش در جهت بهره‌برداری از اختلافات دروغین میان انگلیس و ایالات متحده نیاز به همکاری نزدیکتر میان ما و مشارکت اطلاعاتی است. او بر نمونه‌هایی تأکید کرده است که بنا بر ادعای خودش جلوی شایعات مربوط به ایالات متحده را گرفته است. او از تلاش‌های خود

در این مورد که به ایرانیان تأکید می‌کند میان سفارت‌های آمریکا و انگلیس نزدیکترین همکاری وجود دارد و هیچ اختلافی در دیدگاهها نیست، صحبت می‌کند. ممکن است تمام این (مسئله) به سادگی صرفا بخشی از تلاش انگلیس برای حفظ وحدت آمریکا - انگلیس باشد. به عبارت دیگر آقای فیرنلی بیش از اندازه روی تمایلش به همکاری اصرار می‌کند تا آن را نزد من کاملاً موجه و حق به جانب جلوه دهد.

4- اوج‌گیری مخالفت در مجلس:

ما بروز مخالفت‌هایی را در مجلس تذکر دادیم و موافق هستیم تا زمانی که این (مخالفت) هنوز به مرحله خطرناکی نرسیده است، مورد توجه و مراقبت باشد. ما با این موافقیم که در آینده نزدیک بحث جزء به جزء در مورد محدوده‌های احتمالی که ممکن است در این قضیه بروز کند، داشته باشیم.

5- تبلیغات کردهای کمونیست :

قبلاً من به آقای فیرنلی ترجمه شماره‌های اخیر روزنامه کردستان را که روزنامه مخفی کمونیستی به زبان کردی است، قرض داده بودم. من گفته بودم که شماره سپتامبر 1954، یادداشت متفاوت و احتمالاً مهمی را چاپ کرده که در آن برخلاف شماره‌های قبلی، تقریبا به‌طور کامل به تبلیغات فتنه‌انگیزی برای اتحاد و استقلال بخش‌هایی از کردستان در ایران، ترکیه و عراق اختصاص یافته بود. شماره‌های قبلی (این روزنامه) هیچ مطلبی در این مورد نداشت و تنها خط استاندارد کمونیسم را از حزب توده در تهران دنبال می‌کرد. آقای فیرنلی با این که چنین مطلب اختلاف مهمی است، موافق بود و فکر می‌کرد که مراقبتی را می‌طلبد، اما بیان داشت موضعی که توسط این شماره خاص گرفته شده ممکن است گویای این واقعیت باشد که این (شماره) یک شماره یادبود به پاس نیل به استقلال کردستان در 1946 بوده است. احساس وی این بود که بعد از دیدن چند شماره اخیر نمی‌توان نتیجه‌گیری کرد که تغییر مشخصی در موضع (روزنامه) روی داده است.

6- کنسولگری انگلیس در خرمشهر:

آقای فیرنلی گفت امید می‌رود که کنسولگری جدید انگلیس در خرمشهر در ماه آینده گشایش یابد. او گفت که وزارت‌خارجه، کنسول جدید را معرفی کرده، اما او به این علت که وزارت‌خارجه هنوز انتصاب او را اعلام نکرده است، از افشای نام او خودداری کرد. او تصور می‌کرد که به مجرد افتتاح دفتر خرمشهر، آنها برای بازگشایی کنسولگری در تبریز اقدام خواهند نمود.

امینی، علی - 4 تاریخ: 1 مارس 1955 - 10/12/33 محرمانه از: رئیس USOM، ایران به: آقای دبلیو. ام. رونتری، وزیرمختار موضوع: حملات علیه دکتر امینی، وزیر دارایی سومین حمله به دکتر علی امینی، وزیر دارایی را دریافت نموده‌ام که برای شما ارسال می‌نمایم.

ویلیام وارنر

جناب آقای دکتر امینی با حزب توده ائتلاف کرده است هنگامی که دکتر امینی به وزارت دارایی منصوب گردید، عوامل وی شایع نمودند که وزیر دارایی براساس توصیه آمریکائیان تعیین شده است. او شخصا در مجلس اظهار داشت:

«من داوطلب مقام وزارت دارایی نبودم، ولی جناب آقای نخست‌وزیر این شغل را به من پیشنهاد نمودند.» در بسیاری موقعیت‌های دیگر، هر بار که موضع وی به علت قبول توصیه‌ها و به کار گماردن دزدان، تضعیف می‌گردید، مأمورین وی که به صورت جاسوس در وزارت دارایی پراکنده هستند، شایع می‌نمودند که به علت منافع آمریکائیان در ادامه کار دکتر امینی، برکناری وی غیرممکن است. حال که آمریکائیان مطمئن شده‌اند امینی واسطه‌گری (دلالی) را پیش گرفته است و از فعالیت وی در ارتباط با خرید شکر از کوبا، همچنین مبادلات ارزهای خارجی مطلع شده‌اند، خود را با شرایط وفق داده است، او نقش جدیدی را انتخاب نموده است. ظاهرا او سعی دارد به آمریکائیان این احساس را القاء نماید که جوانان تحصیل کرده و دانشگاه دیده در وزارتخانه‌ها، بخصوص در وزارت دارایی، خواهان وی هستند. بنابراین، به منظور گردآوری کارمندان جوان تحصیل کرده به دور خودش، با استفاده از موقعیت باشگاه مهرگان و گرد آمدن جوانان حزب توده، از آنها خواسته است با سخنرانی و گفتگو و سایر امکاناتی که در اختیار دارند به آمریکائیان بفهمانند که جوانان طرفدار وی هستند. در این ارتباط آقای درخشش را فریب داد و در مجلس راجع به کارمندان دولت صحبت نمود، در حالی که او این واقعیت را فراموش کرده است که ماشین حساس سیاستمداران، از گروههای فعال سیاسی در کشور ما، کاملاً آگاه هستند. در نتیجه دکتر امینی باید بداند که او کاملاً مورد تنفر جوانان میهن‌پرست و شاهدوست کشور ما است، و آنها در شرایط مناسب ماسک وی را از چهره‌اش کنار خواهند زد، و چهره واقعی وی را آشکار خواهند ساخت.

امینی، علی - 5 تلگرام 790 سفارت، مورخ 16 نوامبر 1955 - 25/8/34 خیلی محرمانه انتصابات سیاسی ایران در واشنگتن، ایالات متحده و جاکارتا همان‌گونه که در تلگرام مرجع گزارش شد، دکتر علی امینی توسط دولت ایران به‌عنوان سفیر در ایالات متحده منصوب شده است. دکتر امینی در حال حاضر وزیر دادگستری است، اما به‌عنوان سخنگوی غیررسمی دولت در امور مالیه بین‌المللی شناخته شده است. فقدان او برای کابینه ضایعه قابل ملاحظه‌ای است چرا که او بدون شک قدرتمندترین وزیر در یک کابینه ضعیف است.

به نظر می‌رسد که او به این جهت به واشنگتن فرستاده شده است که احتمالاً به‌عنوان یک فرد کاملاً آگاه به موقعیت مالی ایران، می‌تواند کمک مؤثری به دولت ایالات متحده در درک وضعیت فعلی ایران باشد.

اگرچه سفارت قبلاً بیوگرافی کامل دکتر امینی را به وزارتخانه گزارش کرده است، (با این وجود) اظهارات سفیر چاپین، آقای کلارک گریگوری مدیر OMI، و آقای پیتون‌کر رایزن بازرگانی سفارت، که تمامی آنها در ماههای اخیر به کرات فرصتی برای بحث با او داشته‌اند، باید به درستی مورد استفاده مسئولین وزارتخانه قرار گیرد. نقطه‌نظرات آنها در ضمیمه پیوست شماره 1 این نامه خلاصه شده است.

نصراللّه انتظام برادر وزیرخارجه و سفیر فعلی ایران در واشنگتن، به نیویورک منتقل خواهد شد تا

نماینده دائمی ایران در سازمان ملل متحد شود. دولت از عملکرد انتظام در واشنگتن ناراضی بوده و احساس می‌کرده که او وقت زیادی را صرف امور سازمان ملل نموده و به حد کافی برای حفظ روابط نزدیک و دوستانه با دولتی که در آنجا (به سفارت) منصوب شده، فعالیت نمی‌کرده است.

پیوست: اطلاعاتی پیرامون دکتر علی امینی، نامزد سفارت ایران در ایالات متحده دکتر امینی یکی از مقامات بسیار با ارزش دولت ایران است. او از وضعیت جاری مالی ایران به خوبی اطلاع دارد و فرد آگاهی است. در مه 1955 از وزارت دارایی به وزارت دادگستری منتقل و بنابراین از جریان فعالیت‌های مالی دولتی دور شد. به همین دلیل او کم و بیش بر OMI و سفارت تکیه کرد تا اطلاعات دقیق و تازه‌ای به دست آورد، همچنین تلاش می‌شد تا او (نسبت به مسائل) با اطلاع باشد. او یکی از معدود مقامات ایرانی است که نسبت به کمبودهای دولت ایران در زمینه فعالیت‌های مالی بطور دقیق اطلاع دارد. وی اقداماتی را که باید در جهت تنظیم دارایی‌های کشور اتخاذ شود، می‌داند و مایل است تا این مشکلات را مستقیما مورد بحث قرار دهد.

دکتر امینی اطلاعاتی را که به او منتقل می‌شود، چه خوب باشد یا بد خواهد پذیرفت و انتظار می‌رود که آن را گزارش کند. با این حال در بعضی مواقع ممکن است گزارشات او تحت‌تأثیر این عمل سنتی ایرانیان در پوشاندن اخبار بد قرار گیرد. به‌عنوان یک تذکر احتیاطی (باید در نظر داشت) که اطلاعات او ممکن است همیشه دقیق نباشد و براین اساس اظهارات او باید به خوبی بررسی شود. اعتقاد براین است که گزارش او مؤثر و بدون گزاف دقیق خواهد بود و پیشنهادات سازنده‌ای را مطرح خواهد نمود، خصوصا اگر مطالب آن از جانب مسئولین وزارت امورخارجه مورد تأکید واقع شود.

اگر چه شهرت امینی در بین سیاستمداران داخلی شاید عالی نباشد، اما ما هیچ مدرکی دال بر فساد شخصی او نداریم و به نظر می‌رسد که به‌طور معقولی درستکار باشد.

ما معتقدیم که آقای امینی در واشنگتن به‌عنوان سفیر بیشتر از بودن در تهران مؤثر خواهد بود، وی در تهران به دو دلیل نفوذش از جانب شاه محدود شده است: 1- او وابسته به خاندان سلطنتی سابق یعنی قاجار است، 2- او خود را به شیوه چاپلوسانه‌ای که به نظر می‌رسد کار بسیاری از مشاوران و افراد مورد علاقه شاه باشد، به او نزدیک نکرده است. امینی مایل است عقاید خود را دوستانه و صریح بیان کند. در حالی که مجامع سیاسی از جاه‌طلبی‌های بی‌حد و حصر او، خصوصا شایعه دندان تیز کردن او برای پست نخست‌وزیری، انتقاد می‌کند به نظر می‌آید دو دلیل فوق‌الذکر مانع نامزدی او را برای این پست می‌شوند.

اگر چه انگلیسی امینی در صحبت‌های تجاری کافی و مناسب است، اما او ترجیح می‌دهد از طریق مترجم و به فارسی تکلم کند، ولیکن هنگامی که صحبت گرم می‌شود ممکن است از انگلیسی استفاده کند. فرانسه او به قدری کافی برای بحث‌های فنی روان است و در غیر این موارد از مترجم کمک می‌گیرد.

امینی، علی - 6 تاریخ: 28 فوریه 1959 - 9/12/37 خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران - مرسله شماره 604 به: وزارت امورخارجه، واشنگتن موضوع: گفتگو با علی امینی در 24 فوریه 1959، مأمور گزارشگر با علی امینی، سفیر سابق ایران در ایالات متحده دیدار کرد. این دیدار به درخواست مأمور گزارشگر جهت مذاکره پیرامون چند مورد خصوصی با امینی صورت گرفت.

البته قسمت عمده گفتگو صرف بحث پیرامون امور ملی ایران و نیز امور بین‌المللی به‌طور کلی شد.

امینی گفت که از مذاکرات اخیر ایران - شوروی بسیار متعجب شده است. شاه غیر از یک گروه کوچک مشاوران و مسئولین دولت به هیچ کس دیگری نگفته که در این مذاکرات درگیر بوده است. احساس امینی این بود که چنین اقدامی یک اشتباه بسیار جدی از جانب شاه و بزرگترین اشتباه سیاست خارجی ایران در سالهای اخیر بوده است. امینی نمی‌دانست که چه کسی انجام چنین مذاکراتی را به شاه پیشنهاد کرده است، اما حدس می‌زد که ژنرال‌های اطراف شاه که می‌خواستند بر سر مقدار کمک نظامی با آمریکا معامله کنند، جزء مشاورین بوده‌اند. او گفت وقتی که از آمریکا برگشت به شاه گفته بود که رئیس جمهور در رابطه با کمک خارجی وضعیت بسیار مشکلی دارد و افکار عمومی در آمریکا آن‌گونه که در کنگره بیان می‌شود، باید مورد ملاحظه قرار گیرد. سپس امینی گفت که به شاه پیشنهاد کرده بود تا صبور باشد و تلاشی برای فشار آوردن در این مورد انجام ندهد. او به شاه اطمینان داده بود که سفارت (امریکا در اینجا با شیوه بسیار مناسبی موقعیت ایران را بیان می‌کند، اما در موارد مشخصی رئیس جمهور نمی‌تواند کاری انجام دهد.

امینی بیان داشت که این مذاکرات ایران را به خطر بسیار نزدیک و وضعیت را خیلی بد کرده بود، اما اکنون وضعیت به مراتب بهتر است. او اظهار داشت که شاه مرد بسیار باهوشی است و این مسائل را می‌داند، تنها توضیحی که امینی داشت این بود که با شاه با مشاوره اشتباه شده است. ولی به هر حال امینی نتوانست یا نخواست که این مشاوران را معرفی کند.

امینی سپس در مورد استعفای ابتهاج گفت که این یک اقدام عجولانه‌ای بوده است و اگرچه کار کردن با ابتهاج مشکل بود، اما او فکر نمی‌کند که شاه برکناری ابتهاج کار خوبی کرده باشد. امینی با اقبال و ابتهاج به این امید که آنها نصیحت‌پذیر باشند، صحبت کرده بود، اما موفقیتی نداشت. او گفت که هنوز زود است تا بدانیم انتظار چه تحولاتی در تشکیلات سازمان برنامه از سوی دولت می‌رود، اما فکر نمی‌کرد که تغییرات تندی به‌وقوع بپیوندد، به هرحال ممکن است تأکید بیشتری بر طرح‌های کوتاه مدت بشود.

دکتر امینی گفت از زمان مراجعتش تحت تأثیر پیشرفت اقتصادی ایران قرار گرفته است، اما وضعیت سیاسی خوب نیست. او گفت که دولت باید برای ایجاد اعتماد و اطمینان میان مردم از هیچ کوششی دریغ نکند. باید اصلاحات واقعی در خود دولت صورت بگیرد. به او گفته شده بود که وزرای مختلفی با استفاده از کمک‌های اصل چهار اصلاح شده‌اند، اما او در وزارت دارایی به نسبت گذشته آشفتگی بیشتری را دیده بود. ظاهرا مردم نمی‌دانند به کجا می‌روند و تغییرات که به صورت روزانه صورت می‌گیرد، باعث بی‌ثباتی و عدم امنیت در خدمات شهری می‌شود.

باید به شاه این مسئله تفهیم شود که موقعیت او از جانب طبقات بالا و متوسطی که وجودشان وابسته به سلطنت است، مورد تهدید قرار نمی‌گیرد، با این حال او باید تلاش کند تا جاذبه خود را میان این طبقات

بسط داده و نارضایتی آنان را دریابد. امینی بیان داشت که تمایلات طبقات پایین‌تر بسیار ساده است و شامل برق‌رسانی، آسفالت جاده‌ها، آب شهری و خواسته‌های دیگری می‌شود که به راحتی می‌توان به آنها پاسخ داد. با این وجود باید آزادی سیاسی بیشتری به آنها داده شود. شاه نباید از اعطای این آزادی بیم داشته باشد. امینی گفت که ظاهرا مشاورین شاه به او می‌گویند که در صورت اعطای آزادی به تحصیلکردگان ممکن است سلطنت وی را دچار مخاطره کنند. امینی اظهار داشت در حال حاضر خطر قیامی از جانب حزب توده وجود ندارد و اگر شاه آزادیهایی را به مردم بدهد، با این کار موقعیت خود را تقویت می‌کند.

امینی سؤال کرد که آیا سفارت هیچ اطلاعی از سفر مک میلان به مسکو دارد، و می‌خواست بداند که آیا شایعات مبنی بر احتمال امضای یک قرارداد عدم تجاوز میان غرب و اتحاد شوروی صحت دارد یا نه.

مأمور گزارشگر به امینی گفت که اطلاع تازه‌ای در سفارت موجود نیست، اما مطمئن است که هیچ معامله‌ای با اتحاد شوروی انجام نمی‌گیرد، مگر اینکه این معامله مشمول تفاهم جامع بین تمامی کشورهای ذینفع باشد.

سپس امینی درباره وضعیت خاورمیانه بحث کرد و گفت نظرش این است که وضعیت خاورمیانه رو به بهبود است. اعراب شروع به درک خطر کمونیزم کرده‌اند و این یک تحول بسیار مهم است. اعراب باید از بازی با مسئله اسرائیل دست بردارند و در عوض برای رسیدن به سازش و توافق‌هایی تلاش کنند. اگر آنها این کار را انجام می‌دادند از حمایت گسترده آمریکا برخوردار می‌شدند. متأسفانه اعراب نمی‌دانند که چگونه در مورد حسن‌نیتی که در آمریکا نسبت به آنها وجود دارد، سرمایه‌گذاری کنند.

باید برای تغییر تفکر خاورمیانه کاری صورت پذیرد. آنچه که لازم است تخیل و اشتیاق است. به خاطر همین مسئله بود که او طرح خود را برای استفاده از مازاد درآمد نفت خاورمیانه جهت توسعه اقتصادی این منطقه در هوستون، تگزاس، ارائه کرده بود. شاید این تفکر خام و زودرس بوده است.

مردم خاورمیانه نباید در جهت جدا کردن آمریکائیها و انگلیسی‌ها تلاش کنند، زیرا که منفعت آنها در اتحاد این دو قدرت برعلیه خطر روسیه است. تفکر معامله میان قدرت‌های درجه یک نیز باید به کنار گذاشته شود، چرا که این‌گونه اقدامات دیگر قابل اجرا نیستند.

وقتی از امینی سؤال شد که چه طرح‌هایی برای ورود مجدد به خدمت در دولت دارد، گفت که در حال حاضر هیچ طرحی ندارد. او ترجیح می‌داد که استراحت کند و به مطالعه بپردازد، همچنین ببیند که دولت در توسعه برنامه‌هایش چگونه عمل می‌کند.

مأمور گزارشگر بعد از تعارفات معمول، کار شخصی خود را به پایان رسانده و محل را ترک کرد.

اظهارنظر: افسر گزارشگر امینی را گوینده‌ای باهوش و جالب دریافت. او به راحتی صحبت می‌کرد و نکته‌سنج بود. نشانی از شکیبایی و وسعت فکر داشت، مردی که می‌توانست به کشور خودش مانند سایر ممالک با وارستگی و بی‌طرفی بنگرد. امینی به خاطر جاه‌طلبی بیش از حد و مهارتی که در معامله با دیگران برای رسیدن به اهدافش دارد، مشهور است. باتوجه به رژیم فعلی باید درآینده حرفهای امینی را شنید. در حقیقت حتی اگر این رژیم عوض شود، به نظر می‌رسد که امینی از آن اشخاصی باشد که تقریبا تحت هر شرایطی باقی می‌ماند. از طرف سفیر جان دبلیو. باولینگ دبیر اول سفارت

امینی، علی - 7 تاریخ: 14 می 1959 - 24/2/38 خیلی محرمانه علی امینی (برپایه گزارش بیوگرافی علی امینی در آوریل 1950، گزارشهای تکمیلی دسامبر 1951 و 10 سپتامبر 1952 و مرسله‌های مختلف و سوابق بیوگرافیک) امینی از سمت سفیر ایران در ایالات متحده در مارس 1958 برکنار شد. دلیل رسمی ارائه شده برای این برکناری، اظهارات غیرمسئولانه وی در واشنگتن بود که در آنها امینی پیشنهاد کرده بود کشورهای دارای نفت خاورمیانه، سرمایه‌هایشان را با کشورهای فقیرتر همسایه تقسیم کنند. همچنین گفته می‌شود که وی 30000 دلار از پول سفارت را بدون اجازه تهران خرج کرده است. به هر حال، علت اصلی برکناری امینی، بدون شک درگیر شدن امینی در امر قره‌نی و سعی در کاهش قدرت شاه بوده است.

امینی در ماه آوریل به ایران بازگشت، ولی دوبار ایران را به قصد اروپا به مدت چند ماه ترک گفت. در آنجا وی با شاه که برای بازدید به اروپا رفته بود، ملاقات کرد و اوضاع نهایتا آرام شد. و به امینی اجازه بازگشت دائم به ایران در نوامبر 1958 داده شد.

همان‌طور که برای چندین سال وجود داشته، امینی یکی از دو سه نفر مطرح برای احراز پست نخست‌وزیری بوده است. او به هیچ یک از دو حزب سیاسی رسمی نپیوسته است، ولی گفته می‌شود بسیاری از اعضای حزب مردم وابسته به امینی هستند. همچنین بنا به گزارش وی غالبا با امیراسداللّه علم و ابوالحسن ابتهاج جلساتی دارد. با این حال امینی باید از افراد ضعیفی چون علم و دیگر کسانی که احتمال نخست‌وزیرشدنشان می‌رود، متمایز گردد، زیرا امینی یکی از سه یا چهار مرد واقعا توانا و قابل ایران می‌باشد. هر چند به وی اجازه بازگشت به ایران داده شده است، ولی اجازه ورود به زندگی سیاسی فعال را ندارد و انتخابش به‌عنوان نخست‌وزیر، نشانه چرخشی عمده در تلاش شاه است که می‌خواهد دولت توسط کابینه‌ای ضعیف اداره شود.

امینی، علی - 8 تاریخ: 27 ژوئیه 1959 - 5/5/38خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران - مرسله شماره 54 به: وزارت امورخارجه، واشنگتن موضوع: مصاحبه مطبوعاتی با علی امینی به پیوست ترجمه و خلاصه نظریات علی امینی می‌آید که از مصاحبه مطبوعاتی با وی در محل اقامت جو مازندی، نماینده یونایتدپرس اینترنشنال در تهران، به تاریخ 5 ژوئیه 1959، استخراج گردیده است.

این نکات از دو جهت ویژه جالب توجه و مهم هستند. اولاً در کشوری که کلیه انتخابات مهم دولتی توسط شخص شاه انجام می‌گیرد، این طرز فکر که شخصی خودش را واجد شرایط نخست‌وزیری اعلام نماید، عملی متهورانه است. البته، به‌طور معمول اظهارات خصوصی توسط رهبران سیاسی مطرح می‌شوند، ولی احتمالاً آخرین باری که شخصی به‌طور آشکار چنین منظور را مطرح نمود، در زمستان و بهار 1953 بود که ارتشبد زاهدی گفت کاندید مقام نخست‌وزیری بعد از دکتر مصدق است. نتیجه این اظهار زاهدی این بود که بیش از دو ماه در زندان به سر برد. به‌طور قطع نتایج اظهارات امینی به زندان منجر نخواهد شد، ولی اظهارات به همان میزان شجاعانه است.

دومین ویژگی این اظهارات مربوط است به طرح‌های شخصی امینی. پس از برکناری وی از سفارت ایران در واشنگتن در اوایل 1958، ظاهرا به علت دست داشتن در فعالیت‌های قره‌نی، بالاخره به امینی اجازه داده شد که به تهران بازگردد، ولی فقط به این شرط که وی نباید مجددا در فعالیت‌های سیاسی ایران شرکت نماید. به هر حال حداقل از شش ماه قبل او به آرامی فعالیت‌های خود را بخصوص در تماس‌های اجتماعی با رهبران گروههای مختلف سیاسی و شرکت در مجالس و محافل مذهبی بیشتر نموده است. با این مصاحبه مطبوعاتی، ظاهرا او اکنون آشکارا منع فعالیت‌های سیاسی را شکسته و خود را به‌عنوان کاندید نخست‌وزیری بعد از اقبال مطرح ساخته است. احتمالاً این اظهارات با تأیید ضمنی شاه صورت گرفته است، ولی این مورد مشکوکی است. امینی دقیقا چنان از آن نوع رهبران قوی، پر تحرک و مستقلی است که در مقام نخست‌وزیری، تحت احکام شخصی شاه، به سختی خواهد توانست خدمت نماید.

ترجمه و خلاصه اظهارات علی امینی در منزل جو مازندی، نماینده آسوشیتدپرس اینترنشنال، در تهران، در تاریخ 5 ژوئیه 1959:

«اگر من نخست‌وزیر شوم، اولین گام من تنبیه بدکاران (افرادی که مسئول اتلاف پول‌های دولت هستند و حقوق مردم را به نفع خود بر می‌دارند)، خواهد بود.» «از زمانی که بچه بودم، تنها آرزوی من این بود که نخست‌وزیر شوم. علیرغم مخالفت‌های خانواده‌ام، من همواره سعی کرده‌ام که به هدف نهایی خود دست یابم. در صورتی که شاه موافق باشد که من نخست‌وزیر شوم، من آماده خواهم بود.» با بازگشت به بحث در مورد فساد، امینی گفت «مطمئنا من اقدامات لازم برای انجام اصلاحات در کشور را انجام خواهم داد.» یکی از خبرنگاران به‌طور اخص از امینی پرسید: او در مورد این واقعیت که بسیاری از نزدیکان وی در حلقه بالای دولتی هستند که او از آن صحبت می‌کند، چه خواهد کرد؟ «من به شما قول می‌دهم که اولین گروهی که تنبیه خواهند شد، همان افراد مشخص هستند. در یک جمع خانوادگی، یکی از افراد فامیل از من پرسید اگر نخست‌وزیر شوم چه شغلی به وی خواهم داد، من به او گفتم اگر بدنام و بی‌اعتبار نبودی، ممکن بود راجع به این مورد فکر کنم.» «من متأسفم که در این روزها همه می‌خواهند نخست‌وزیر شوند، ولی هیچ یک از آنان به مسئولیت‌هایی که بردوش مردی که در آن دفتر می‌نشیند، فکر نمی‌کنند. زمانی که من رئیس گمرکات بودم در 24 ساعت خواب نداشتم. زمانی که به عنوان سفیر در ایالات متحده انتخاب شدم تا یک ماه همان احساس ناراحتی در من وجود داشت، زیرا به سبب طرح‌ها و اصلاحاتی که در مغزم وجود داشت آرام نداشتم.» امینی تذکر داد که «هر فرد ایرانی واجد شرایط، طبق قانون اساسی این حق را دارد که نخست‌وزیر شود.» او گفت، «هریک از شما می‌توانید نخست‌وزیر شوید.» در پاسخ به سؤالی دیگر، امینی گفت «من هنوز معتقدم که دستاوردهای نفت خاورمیانه باید به نسبت جمعیت و سطح منطقه بین کشورهای منطقه تقسیم گردد. ایران بدون تردید از این امر بهره خواهد برد.

روزی خواهد رسید که یک برنامه اقتصادی متحد برای کشورهای خاورمیانه مورد نیاز خواهد بود.

درصد معینی از درآمدهای نفتی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورهای منطقه که فاقد نفت هستند،

ذخیره خواهد شد. اظهارات قبلی من در این مورد بد تعبیر شده بودند. من گفتم درصد نه همه درآمدهای نفتی.» برحسب تصادف دلیل رسمی این که امینی از مقام سفارت در واشنگتن برکنار گردید، اظهارات وی در این مورد بود که کشورهای ثروتمند نفتی خاورمیانه بایستی سرمایه‌های خود را با همسایگان فقیرتر خود شریک شوند. در حال حاضر وی نه فقط خود را درگیر مسائل سیاسی نموده است، بلکه همان موردی را که به‌طور رسمی علت برکناری وی اعلام شده بود، مطرح کرده است.

از طرف سفیر چارلز. استل رایزن سیاسی سفارت امینی، علی - 9 وزارت خارجه، اکتبر 1959 - آبان 1338 سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان امینی، علی (دکتر) دکتر علی امینی، از وزرای پیشین کابینه، از ژانویه 1956 تا مارس 1958 به‌عنوان سفیر ایران در ایالات متحده مشغول به کار بود. پایان مأموریت او زمانی بود که با اظهارات غیرمجاز عمومی، از محدوده اختیارات سفیری خود تجاوز نمود و سپس بلافاصله فراخوانده شد. از زمان بازگشت به ایران هیچ مقام رسمی نداشته است و حداقل به صورت موقت اعتماد و علاقه محمدرضا پهلوی را (نسبت به خود) از دست داده است (نگاه کنید به بیوگرافی)، با این وجود او هنوز به عنوان یکی از مهمترین چهره‌های سیاسی در ایران مورد توجه است. اقدام تأدیبی برعلیه امینی همزمان با افشای توطئه‌ای به رهبری سرلشکر ولی‌اللّه قره‌نی، معاون رئیس ستاد مشترک و حمایت عناصر مختلفی از طبقه متوسط شهری برای سرنگونی دولت بود. از آنجا که توطئه‌گران به کرات از امینی به‌عنوان عضو بالقوه‌ای از دولتی که نقشه پایه‌گذاری آن را داشتند، نام برده بودند، چنین به نظر می‌رسید که احضار او حداقل تا اندازه‌ای به خاطر این بوده که او یا در این توطئه دخالت داشته یا توطئه مطابق با اهداف او بوده است. امینی به محض بازگشت به ایران، ظاهرا رضایت شاه را در این مورد جلب نمود که او با توطئه‌گران همکاری و همراهی نمی‌کرده است، معهذا در این تردید است که آیا او کاملاً توانسته باشد شاه را نسبت به عقیده‌اش در این مورد که شاه نباید به تدریج از دستگاه سیاسی کشور کنار گذاشته شود و قدرتش محدود گردد، متقاعد سازد. بخشی از رفتار کنونی شاه نیز ممکن است براساس عدم اعتماد او نسبت به روابط فامیلی نزدیک امینی با خانواده سلطنتی گذشته یعنی قاجار، و ضعف و سستی امینی در پذیرش حالت معمولی چاپلوسی نسبت به شاه باشد. به طور کلی امینی فردی بسیار باهوش شناخته شده است، یک سیاستمدار زیرک و مجری لایقی که اشتیاق خود را برای پذیرفتن مسئولیت و انجام کارها نشان داده است. قبل از مأموریت او در واشنگتن، این ویژگیها به اضافه سابقه حقوقی و اقتصادی قابل توجه او باعث شده بود تا در میان کسانی که به‌عنوان نخست‌وزیر احتمالی آینده مطرح می‌شوند، قرار گیرد. در کنار حالت کنونی غیردوستانه شاه، این حقیقت نیز مطرح است که گفته شده است امینی از موقعیت رسمی خود در گذشته جهت افزایش ثروت خود و خانواده‌اش استفاده کرده است. او مرد بسیار ثروتمندی است، اما ادعا شده است که به هر چقدر که بتواند به دست آورد، نیاز دارد تا از عهده سلیقه‌های همسرش برآید. مشهور شده که خانم امینی ثروت هنگفتی را در قمار باخته و مجبور به پرداخت 000/000/20 میلیون فرانک به صورت جواهر به یک مرد معتبر ایتالیایی شده است. علی امینی در حدود سال 1905 در تهران متولد شد. او پسر فخرالدوله یکی از شاهزادگان

سلسله قاجار که در آن زمان حکومت می‌کردند بود. او همچون بسیاری از ایرانیان هم‌طبقه‌اش در فرانسه تحصیل کرد و در سال 1932 دکترای خود را در رشته حقوق از دانشگاه پاریس گرفت. امینی شغل خود را با یک دوران نسبتا کوتاه خدمت در مشاغل قضایی شروع کرد و بعد از آن از طریق مشاغلی که مسئولیت بالاتری در رابطه با اداره گمرک و مالیه داشت، رشد کرد. در سال 1942، معاون وزیر دارایی شد و در همان سال به سمت معاون نخست‌وزیر، احمد قوام، منصوب گردید. در سال 1945 عضو شورای عالی اقتصاد ایران و سال بعد دبیر آن شورا شد. در سال 1947 به مجلس پانزدهم راه یافت و دو سال بعد رئیس کمیسیون کنترل ارز خارجی گردید. دکتر امینی در آوریل 1950 اولین منصب را در کابینه پذیرفت و از آن زمان در کابینه چهار نخست‌وزیر پست وزارت را به عهده داشته است. او از آوریل تا ژوئن 1950 در دولت علی منصور و از دسامبر 1951 تا ژوئیه 1952 در کابینه دکتر محمد مصدق (نگاه کنید به بیوگرافی) وزیر اقتصاد ملی بود. در ماه ژوئیه (سال 1952) وی در وقفه کوتاه آن رژیم (رژیم مصدق) با مخالفین مصدق همکاری کرد و بعدا به عنوان دشمن مصدق مورد توجه قرار گرفت. نتیجتا به‌طور سیاسی در دولت ارتشبد فضل‌اللّه زاهدی (نگاه کنید به بیوگرافی) که در اوت 1953 تشکیل شد به عنوان وزیر دارایی پذیرفته شد، همچنین در کابینه حسین علا (نگاه کنید به بیوگرافی) که در آوریل 1955 جانشین دولت زاهدی گردید، همین پست را داشت. در 1954 دکتر امینی در حالی که وزیر دارایی بود به‌عنوان رئیس هیئت ایرانی مذاکره کننده در بحثی که از ملی کردن شرکت نفت ایران و انگلیس پیش آمده بود، شرکت کرد. کسانی که از این برنامه ناراضی بودند به این خاطر از امینی انتقاد کرده‌اند، اما در کل او بر شهرت خود در این مذاکرات افزود. در 22 مه 1955 در تقسیم مجدد پست‌های کابینه، امینی وزیر دادگستری شد. او در آن مقام ماند و به‌عنوان نوعی مشاور ارشد در امور اقتصادی سطح بالا تا زمانی که به‌عنوان سفیر در ایالات متحده منصوب شد، به فعالیت ادامه داد.

دکتر امینی در دوران تصدی نمایندگی ایران در ایالات متحده، توجه مسئولین آمریکایی را که با آنها سرو کار داشت، جلب کرد. او به‌عنوان یک متخصص در امورمالی و اقتصادی ایران قادر بود تا به‌طور قابل توجهی در مذاکراتی که بین دو کشور صورت می‌گرفت، مشارکت داشته باشد.

در 13 فوریه، 1958، امینی در واشنگتن به خبرنگاران گفت که اگر کشورهای خاورمیانه تولیدکننده نفت، منافع خود را میان تمام کشورهای خاورمیانه تقسیم کنند، «باعث از بین رفتن فقر موجود و نتیجتا فراوانی و وفور در منطقه می‌شود.» در 4 مارس 1958 وزیر امورخارجه علیقلی اردلان (نگاه کنید به بیوگرافی) به مجلس اطلاع داد که امینی به خاطر عدم مشورت با وزارت خارجه قبل از ایراد یک سخنرانی مهم، به مرکز احضار شده است. اگرچه به این مطلب نیز اعتراف شد که امینی در این سخنرانی نقطه نظرات خودش را بیان کرده است. هنگامی که امینی به ایران بازگشت یک مصاحبه دوستانه با شاه داشت، و وزیر دادگستری حسین علا (نگاه کنید به بیوگرافی) به سفارت ایالات متحده اطلاع داد که امینی در توطئه اخیر قره‌نی که برملا شد، نقشی نداشته است. امینی از هنگام مراجعتش در صحنه سیاست فعال نبوده است. همسر دکتر امینی، دختر حسن وثوق نخست‌وزیر سابق و برادرزاده (یا خواهرزاده) مرحوم احمد قوام‌السلطنه، زمین‌دار ثروتمند و نخست‌وزیر چهار دوره، می‌باشد. امینی یک پسر دارد که حدود سال 1936 متولد شده است. گفته می‌شود که امینی آدم خوش مشرب، شوخ‌طبع و سرگرم‌کننده و ناطق باهوشی است. او به روانی به فرانسه تکلم می‌کند و انگلیسی‌اش در حد قابل قبولی خوب است.

امینی، علی - 10 تاریخ: 30 ژانویه 1961 - 10/11/39 خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران - مرسله شماره 414به: وزارت امورخارجه، واشنگتن موضوع: مذاکره با دکتر علی امینی پیوست، یادداشت مذاکرات با دکتر علی امینی، سفیر سابق ایران در ایالات متحده می‌باشد.

دکتر امینی به هیچ‌وجه سعی در پنهان کردن علاقه شدید خود به نخست‌وزیری ندارد. همزمان با آن، این مسئله همان‌گونه که چندین بار قبلاً نیز گفته است، روشن می‌سازد که تحت چه شرایطی او نخست‌وزیری را قبول خواهد نمود. بخصوص او می‌خواهد که شاه «سلطنت نماید» نه «حکومت»، او می‌خواهد که قدرت حقیقی دولت در اختیار مسئولیت نخست‌وزیری، برای مثال، خودش، قرار می‌گیرد.

به عقیده دکتر امینی وضعیتی سیاسی ایران در اصل به‌علت پافشاری شاه در اداره دولت توسط شخص خودش و به دلیل تداوم فساد و ارتشاء در کلیه سطوح دولتی از وزارت دربار به پایین رو به وخامت می‌رود. دکتر امینی بر این عقیده است که در حال حاضر که سیستم اداری کندی در واشنگتن برقرار گردیده، زمان آن فرا رسیده است تا دوستان ایران، بالاخص ایالات متحده و انگلستان به‌طور جدی به شاه تفهیم نمایند که ملت (کشور) در چه جهتی حرکت می‌نماید.

دکتر امینی کاملاً مطمئن است که بدون پیشرفت و اصلاحات مؤثر، کشور (ملت) به سوی اغتشاش و از هم پاشیدگی حرکت می‌کند. مانند سایر سیاستمداران ایرانی، دکتر امینی وقتی به مرحله پیشنهاد نوع اصلاحات مورد نظر و چگونگی انجام عملی آنها می‌رسد، به شدت ضعیف می‌شود.

در مصاحبه مطبوعاتی اخیر با هفته‌نامه‌های فارسی زبان، دکتر امینی، در بعضی از زمینه‌هایی که قبلاً برای مأمور گزارشگر ذکر نموده بود، مجددا صحبت کرد. به نقل از وی گفته می‌شود که ایران شاهد تحولاتی در جهت سیاست خارجی آمریکا مبنی بر توسعه بیشتر دمکراسی در سراسر جهان خواهد بود. او گفت که ایران نمی‌تواند منتظر بماند تا ببیند ایالات متحده چه جهتی اتخاذ خواهد نمود، بلکه بایستی در راه اصلاحات داخلی خود به گونه‌ای حرکت کند که در موضع بهتری قرار گیرد.

برای سفیر هاری اچ. شوارتز رایزن سیاسی سفارت خیلی محرمانه زمان: 23 ژانویه 1961 (1 بعدازظهر) - 3/11/39مکان: منزل دکتر امینی صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: دکتر علی امینی، سفیر قبلی ایران در ایالات متحده فرانکلین جی.کرافورد، دبیر دوم سفارت موضوع: مذاکره با دکتر علی امینی در یک مذاکراه دو ساعته، دکتر امینی نظریاتی راجع به موضوعات مربوط به سیاست داخلی ایران و روابط ایران با ایالات متحده اظهار داشته که خلاصه آن بشرح زیر است:

1- انتخابات :

انتخابات فعلی بهتر از انتخابات تابستان گذشته نیست. او تلگرافهای زیادی از مناطق مختلف کشور

در مورد کارهای غیرقانونی در انتخابات دریافت داشته است. به‌طور گسترده‌ای عقیده براین است که فقط افرادی که توسط مقامات خیلی بالا تأیید شده باشند، انتخاب می‌شود. در چنین وضعی هیچ‌گونه آزادی در انتخابات وجود ندارد.

برخلاف دستورات قبلی شاه در مورد تشکیل یک حزب لیبرال به منظور جذب نیروهای جوان، دکتر امینی این ایده را تأیید نمی‌کند. دلیل وی این است که برای ایجاد هرگونه تشکیلات معنی‌داری از این قبیل، لازم است فضایی برای آزادی بیان وجود داشته باشد. چنین اجتماعی مسلما توسط ساواک تحت‌پوشش کامل قرار خواهد گرفت، که بلافاصله هر چه مخالفت شاه گفته شود، گزارش خواهند نمود. به سادگی مشخص است که تحت چنین شرایطی بحث در امور سیاسی غیرممکن است. به همین دلیل دکتر امینی از نامزد شدن در این انتخابات خودداری نموده است. در چنین شرایطی درگیر فعالیت‌های سیاسی شدن نه فقط بی‌فایده و بی‌معنی خواهد بود، بلکه به حسن شهرت شخص وی نیز لطمه خواهد زد.

دکتر امینی اضافه نمود، صرفنظر از آنچه در تابستان گذشته در مورد آزادی انتخابات گفته بود، آزادی واقعی انتخابات نظیر آنچه در ایالات متحده و انگلستان وجود دارد، در ایران عملاً غیرممکن است.

بسیاری از مواردی که در تابستان گذشته اظهار داشته، صحبت‌های معمولی سیاستمداران است. از سوی دیگر، او گفت می‌تواند این تصمیم شاه را درک کند که مانع انتخاب اعضای حزب توده و طرفداران مصدق که در گذشته به صورت فعال به شاه و کشور خیانت کرده‌اند، گردد. ولی بسیار کسان دیگری نیز هستند که داخل این گروهها نیستند و می‌توانند نمایندگان خوبی باشند. او نمی‌تواند پافشاری شاه را در معرفی نام فرد فرد کسانی که باید انتخاب شوند، درک نماید. چه لطمه‌ای به شاه خواهد خورد، اگر بین کسانی که اسمشان در لیست فوق‌الذکر نیست، یک نوع برخورد و مقابله آزاد وجود داشته باشد؟ 2- شاه:

دکتر امینی شاه را شخص بسیار آگاه و بسیار باهوش، ولی بالاخص متزلزل و بدون اعتماد به نفس تشریح نمود. او گفت سعی بسیاری کرده تا شاه را قانع نماید که او باید سلطنت کند نه حکومت، و این که باید خود را از مسیر فعالیت‌های دولت دور نگهدارد تا به اشتباهات اجتناب‌ناپذیر دولت که موجب ایجاد بحران و انتقادات می‌گردد، آلوده نشود. او گفت که شاه مخصوصا وقتی او این مطالب را اظهار می‌نماید با وی مخالفتی ندارد، ولی احساس دکتر امینی این است که بلافاصله پس از این که تحت فشارها و نفوذهای معموله قرار می‌گیرد، همه آنها را فراموش می‌کند. شاه به هیچ‌کس اعتماد ندارد، و به نظر دکتر امینی این امر با در نظر گرفتن شخصیت کسانی که او را در دربار احاطه نموده‌اند، قابل درک است. او به طور کلی آنها را افرادی دون‌مایه و کسانی که بدنبال منافع شخصی هستند، توصیف می‌کند.

دکتر امینی گفت، شاه ظاهرا متقاعد شده است که شایعات سال 1953 در مورد شرکت امینی در فعالیت‌های ضد شاه، غیرواقعی بوده است. به هر حال شاه دیگر این مورد را مطرح نکرده است. دکتر امینی گفت: «من فکر می‌کنم شاه به شخص من علاقمند است، ولی او مرا به‌عنوان نخست‌وزیر دوست ندارد.» 3- وضعیت کلی ایران:

دکتر امینی معتقد است و با قدرت عقاید خود را در این مورد بیان می‌نماید که وضعیت کلی کشور

بسیار نامساعد است. مجموعه نارضایتی‌های انتخابات دوره بیستم مجلس که اکنون بار دیگر تکرار شده است، فساد شدید حاکم در دربار و ادارات دولتی، از دست رفتن پرستیژ شاه و خانواده‌اش به علت مسئول شناخته شدن در نارسائی‌های اداری دولت، وضع تاریک و ناامیدکننده فعلی را به وجود آورده‌اند.

مردم انتظار دارند بهبودی در نحوه اجرای کارها توسط دولتشان و تقلیل در فساد را مشاهده کنند. در عین حال، این که بسیاری از مردم، بخصوص جوانان تحصیل کرده، برای نوعی دمکراسی و حق ایفاء نقش در حیات سیاسی کشورشان، پافشاری می‌کنند امری سرّی و پوشیده نیست. هیچ امکان و راه‌حل قابل قبول دیگری غیر از قانون اساسی شاهنشاهی و شخص شاه فعلی وجود ندارد. در حقیقت هر کوششی برای از بین بردن آنها، اوضاع را بدتر خواهد نمود. در ضمن نمی‌توان اجازه داد که اوضاع به حدی خراب شود که نوعی انفجار یا خشونت، غیرقابل اجتناب باشد. این موضوع باید به‌گونه‌ای به شاه تفهیم شود و سعی شود نوعی آزادی به مردم،به ویژه به جوانان داده شود، به اقدامات یک جانبه و اعمال فشار ساواک باید خاتمه داده شود، و از همه مهمتر جهت حرکت دولت را باید به سوی داشتن وزرایی مسئول تغییر داد.

این بدین معنی نیست که شاه باید قدرت‌زدایی شود. او تسلط کاملی بر تمام ارتش خواهد داشت و این حق را خواهد داشت که نخست‌وزیر را انتخاب نماید. شاه شخصا می‌تواند نیروی پر قدرتی در هر دولت ممکنه باشد، و پیشنهادات و توصیه‌های وی اطاعت خواهند شد. ولی به‌منظور حفظ موضوع شخصی وی لازم است که مسائل را در متن هدایت نماید نه این که به‌طور کامل و مشخص و در انظار مردم وارد عمل گردد.

دکتر امینی احساس می‌کند این زمان مناسبی است که کاری و اقدامی برای کل وضعیت انجام شود.

طبیعتا ایران مواضعی که دولت کندی در قبال این کشور اتخاذ خواهد کرد را مد نظر خواهد داشت.

اشخاصی که در مسند کارها هستند، نگرانند که ممکن است تغییراتی انجام شود که منافع آنها را به خطر بیندازد. از سوی دیگر، کسانی که در جبهه مخالف هستند به‌طور عظیم و بدون دلیل امیدوارند تغییراتی در جهت برقراری دمکراسی و آزادی انجام شوند. دکتر امینی معتقد است برای آمریکا مفید است که صراحتا موضع خود را نسبت به شاه به وی بگوید. ایالات متحده همچنین باید برای شاه روشن سازد که معتقد است خطرات مهلکی برای شاه و کشور ایران در روش و راهی که کشور هدایت می‌شود، وجود دارند.

اصلاحات مؤثر و تقلیل فساد باید آغاز شوند و ادامه یابند. دکتر امینی گفت هیچ توصیه خاصی در مورد چگونگی انجام اقدام ایالات متحده ندارد، ولی شاید آمریکائیان و سفیر انگلستان بتوانند متفقا به شاه بخشی از مسائل را که دکتر امینی احساس می‌کند باید شاه بداند به وی برسانند. به‌عنوان توصیه‌های خاص که باید شاه گفته شود، دکتر امینی موردی برای گفتن نداشت.

4- نخست‌وزیر:

دکتر اقبال در دوران نخست‌وزیریش دفتر نخست‌وزیری را کاملاً بی‌اعتبار و بی‌ارزش کرد، زیرا بارها در اظهارات عمومی اعلام نمود که مسئول نیست و فقط اوامر شاه را اجرا می‌نماید. نخست‌وزیر کنونی تا این حد به‌طور عمومی چنین اظهاراتی نکرده است، ولی با روشی که به کار می‌برد، به نوعی به همه فهمانده است که صاحب اختیار خود نیست. دکتر امینی گفت که آقای شریف‌امامی در بحث پیرامون انتخابات فعلی، به وی گفته بود، که او - شریف‌امامی - فقط یک منشی بوده است و هیچ‌گاه این موقعیت را نداشته است که مسیر حوادث را تغییر دهد.

در طول بحث دکتر امینی به‌طور مستقیم نگفت که مایل است نخست‌وزیر بشود، ولی به‌طور غیر مستقیم کاملاً این مسئله را روشن ساخت. در بعضی از مواقع، دکتر امینی، ضمن صحبت‌هایش فراموش می‌کرد که فردی عادی است و به‌طور ناخودآگاه از نظر روانی خود را در منصب نخست‌وزیری می‌دید و از موضع قدرت واقعی صحبت می‌کرد. سپس به خاطر می‌آورد که این فقط یک فرضیه است و آن‌گاه سعی می‌نمود با جملات بعدی آن را توجیه نماید، جملاتی مانند «منظور من این است که اگر قرار بود من اقدامی در این‌باره انجام دهم، من این کار را این‌طور انجام می‌دادم...» 5- موضع آمریکا در ایران:

دکتر امینی احساس می‌کند از پرستیژ آمریکا در ایران نسبت به اوج آن در پایان جنگ دوم جهانی کاسته شده است. به هر حال او این مسئله را بالاخص به صورت یک فاجعه نمی‌بیند، ولی توصیه می‌کند که ایالات متحده برای بهتر کردن موضع خود باید اقداماتی انجام دهد.

او گفت: اولاً، ایالات متحده می‌تواند کمک‌های اقتصادی خود را به‌طور مؤثر در زمینه‌هایی متمرکز نماید که برای مردم مشهودتر باشد. ثانیا، او فکر می‌کرد که تقلیل تعداد آمریکائیان در ایران نمی‌تواند چیز بدی باشد.

6- جبهه ملی:

دکتر امینی به اختصار، ولی نه به صورت تحقیرآمیز در مورد فعالیت‌های جبهه ملی صحبت کرد. او گفت: طبیعی است که مردم از هر موقعیتی و فرصتی برای بیان مخالفت‌های خود با وضع موجود استفاده می‌کنند. او گفت که باشگاه جبهه ملی، واقع در فخرآباد مجاور منزل وی، قسمتی از املاک مادر وی بوده است، ولی مشخص نبود که آیا خود وی آن را به جبهه ملی اجاره داده است یا نه.

امینی، علی - 11 تاریخ: 16 می 1961 - 26/3/40 سرّی به: وزارت امورخارجه، واشنگتن موضوع: کابینه امینی خلاصه و اظهارنظرهای کلی :

کابینه دکتر امینی، برخلاف پیشینیانش، اصولاً وسیله‌ای برای تحقق خواسته‌های نخست‌وزیر هستند تا تمایلات شاه. این کابینه به‌طور عمده از مردانی تشکیل شده است که دارای وابستگی سیاسی، اقتصادی یا خانوادگی با نخست‌وزیر هستند و در اصول مدیون وی می‌باشند و می‌توان انتظار داشت که خواسته‌های وی را انجام دهند. این گروه نه از نظر تأیید ملی و نه قابلیت‌های آزموده شده آنان، گروه فوق‌العاده‌ای نیست. در واقع نه حمایت چپ را دارد و نه راست را، زیرا موضع پذیرفته شده همه افراد گروه کاملاً مشخص است.

سایه حزب توده بر سر چهار نفر از اعضای آن گسترده شده است. یکی از آنان دارای سوابق سوء ثبت شده است و در مورد سه نفر دیگر عقیده این است که در اقدامات قره‌نی دست داشته‌اند. بنابراین، انتصابات

امینی، (احتمالاً به استثنای وزیر فرهنگ)، یک دسته‌بندی سیاسی نیست و به تنهایی نمی‌توانند قدرت لازم برای حفظ دولت را تأمین نمایند. به هر حال آنچه به‌طور مشهود مورد نظر امینی می‌باشد، گروهی است که بتواند با آنها کار کند و به آنها اطمینان داشته باشد، کسانی که منظورشان بحث در مورد سیاست نباشد، ولی بتوانند در حد امکان به‌طور مؤثر عمل نمایند و دستورات را اجرا کنند.

براساس این استانداردها ممکن است کابینه جدید در خورد مسئولیتهایش باشد. صرفنظر از این که آنها به‌طور کلی خدمتگذاران نخست‌وزیر هستند، چهار نفر آنها یعنی وزرای امورخارجه، کشور، جنگ و بازرگانی از کابینه قبلی آمده‌اند. سه نفر اول در زمره وزرایی محسوب می‌شوند. که تعیین آنها معمولاً در حیطه اختیارات شاه می‌باشد و ممکن است هنوز این روال حفظ شده باشد. به هر حال شنیده شده است که وزیر کشور، سرلشکر صادق امیر عزیزی، و وزیر جنگ سرلشگر علی‌اصغر نقدی، به دلیل مخالفت با فساد استعفا داده بودند و این ممکن است دلیلی باشد برای امینی که آنها را نگهدارد (برابر گزارشات موثق، نقدی در دولت قبلی، پس از این که ملاحظه نمود کوشش‌ها برای پیشرفت ارتش رو به کندی گذاشته‌اند، سه بار استعفا داده بود.) علی‌اصغر پورهمایون، معاون نخست‌وزیر در امور اقتصادی، نیز به‌گونه‌ای مرد مطیع و انعطاف‌پذیری است و دارای دو خاصیت صداقت (شرافت) به‌علاوه قابلیت مذاکره و مقابله با مقامات است، دو خاصیتی که او را در قدرت نگه می‌دارد. حسین قدس نخعی در مدت دو ماهی که وزیر امورخارجه بود، جالب توجه نبود و به‌طور عموم عقیده براین است که او جز وسیله‌ای در دست شاه نیست. ترس او می‌تواند عامل اتصالی در ارتباط قدرت بین امینی و شاه باشد.

نخست‌وزیر:

دکتر علی امینی به‌طور کامل در گزارشات قبلی به وزارتخانه توصیف شده است، در اینجا فقط اظهارنظرهای مختصری در مورد طبیعت فعالیت‌های سیاسی وی و عوامل مربوط به آنچه موجب انتخاب وزرا گردیده است، ذکر می‌کردند. در مارس 1958 به دلیل اظهارنظریات علنی خارج از حوزه اختیارات قانونی خود از سفارت در ایالات متحده فراخوانده شد. برکناری وی در حقیقت نتیجه عدم اعتماد شاه به وی به علت شایعات مکرر در مورد شرکت وی در فعالیت‌های سپهبد قره‌نی برای سرنگون ساختن دولت بوده است. دولت معتقد شده بود که در کنار سایر مسائل، قره‌نی با انتصاب امینی به مقام وزیر دارایی، کلیه دارایی‌های دولت را در اختیار وی می‌گذاشت. هر چند درجه و میزان شرکت واقعی امینی در این تحرکات و فعالیت‌ها روشن نیست، بدون تردید قره‌نی از نام وی استعفا نموده و بدین وسیله عده‌ای از دنباله‌روهای خود را به کار گرفته بود. سه نفر از این گروه، حسن ارسنجانی، غلامعلی فریور و عطااللّه خسروانی، در کابینه جدید دیده می‌شوند.

طبیعت اصلاح‌طلبی در برنامه قره‌نی، به‌صورت پلی بین ارتش و محافظه‌کاران از یک سو و طرفداران مصدق از سوی دیگر، عمل می‌نماید. احتیاج امینی در حال حاضر به این نوع همگامی ممکن است او را به سوی استفاده از شهرت عمومی قره‌نی کشیده و موجب به کارگیری وی در کابینه شده باشد.

امینی سیاستمدار ماهری است که در موقعیت‌های مختلف با مجموعه‌های سیاسی متفاوتی نظیر احمد قوام‌السلطنه، دربار پهلوی و مصدق همکاری کرده است. او دارای یک ماشین سیاسی آزادی در ایران است، که عمدتا براساس وفاداری‌های شخصی به خودش پایه‌گذاری شده و در بین گروههای متفاوت

مانند جمعیت آزادی با جهت‌گیریهای سوسیالیستی (تعدادی از اعضای آن اکنون وزیران کابینه هستند) سازماندهی شده است. با وجود این که امینی هیچ‌گاه عضو رسمی حزبی نبوده است، معهذا روابط نزدیکی با بسیاری از اعضای حزب مردم دارد. در ماههای اخیر او سعی بسیاری نموده است تا ارتباط خود را با جبهه ملی مستحکم سازد.

وزیر کشاورزی :

دکتر حسن ارسنجانی، با تجربه قلیلی در زمینه کشاورزی و با سابقه زیاد در گروه مخالف تندروی رژیم، احتمالاً مخالفت‌ترین فرد منصوب امینی است. واضح به نظر می‌رسد که او فقط به یک دلیل منصوب شده است: اجرای دقیق و عمیق برنامه اصلاحات ارضی. به‌عنوان ناشر روزنامه چپی دریا، ارسنجانی در سال 1946 اولین ایرانی بود که به‌طور جدی مسئله تقسیم اراضی وسیع دولتی به دهقانان را مطرح نمود.

این نظریات موجب گردید که یکی از مالکان در مجلس پانزدهم اعتبارنامه وی را به‌عنوان نماینده از لاهیجان تأیید نکند. ارسنجانی به سختی تلاش نمود تا عدم تمایل خود مبنی بر به عهده گرفتن شغل وزارت را بقبولاند، و زمانی این مسئولیت را پذیرفت که امینی به وی قول داد دست وی در اجرای تقسیم اراضی بازخواهد بود.

مانند سایر اعضای کابینه، ارسنجانی وابستگی‌های مالی و سیاسی نزدیکی با امینی دارد. اطلاعات گسترده‌ای وی از مسائل حقوقی مربوط به نفت (این اطلاعات به حدی گسترده بود که در سالهای دهه 50 به حسن نفتی مشهور بود)، او را برای امینی در مذاکراتش با انگلیس بی‌نهایت با ارزش ساخت. در سال 1958، ارسنجانی به تشکیلات قره‌نی که بخش اعظم ماشین سیاسی قوام بود، پیوست و احتمالاً این اقدام بدین سبب بود که ارسنجانی مطمئن شده بود امینی به عنوان نخست‌وزیر مطرح است. او دستگیر و برای مدت کوتاهی به علت نقشی که در فعالیت کوتاه مدت قره‌نی برای در اختیار گرفتن قدرت شاه به عهده داشت، زندانی شد. گزارش شده که ارسنجانی بابت خانه‌اش در شمیران به امینی بدهکار است.

در یک مصاحبه مطبوعاتی با ستاره تهران در 10 می، ارسنجانی برنامه‌های خود را برای اصلاحات ارضی بشرح زیر تشریح نمود: «من طرح‌هایی برای کشاورزی دارم که البته خیلی‌ها را ناراضی خواهد نمود... من معتقدم که دلیل اکثر مشکلات داخلی ایران مالکان اراضی وسیع هستند. کلیه عوامل دیگر، نظیر سیستم بد انتخاباتی و سیستم بد مالیاتی از این مسئله اساسی سرچشمه می‌گیرند..... هنگامی که در بانک کشاورزی تهران در سال 1319 (1940) کار می‌کردم، برای اولین بار شرکت‌های تعاونی را تشکیل دادم.

از آنجا دریافتم که این تعاونی‌ها بهترین وسیله برای ایجاد و حفظ خرده‌مالکان هستند...

پس از آن من طرحی را تهیه کرده‌ام که براساس آن املاک وسیع باید به قطعات کوچک تقسیم شوند...

اجرای آن نیازی به قوانین جدید ندارد، جزئیات آن را پس از شروع به کار در دفتر خود، اعلام خواهم نمود.» در یک سخنرانی دیگر برای مقامات وزارتخانه در 9 می، ارسنجانی اظهار داشت مسئولیت موفقیت یا شکست هر طرحی به عهده تکنسین‌ها است. او گفت: شخصا یک متخصص فنی نیست و به منظور نظارت و سرپرستی فعالیت‌های اداری وزارتخانه منصوب شده است. او اضافه نمود که اگر کسی را برای وزارتخانه نامناسب ببیند، آن فرد کنار گذاشته خواهد شد و بقیه به کار خود ادامه خواهند داد.

ارسنجانی در سال 1918 در تهران متولد شد و تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در پایتخت گذراند. او دارای دانشنامه دکترا در حقوق و علوم سیاسی از دانشگاه تهران است. در سال 1945 با همکاری ابوالقاسم امینی و ملک‌الشعرای بهار، حزب آزادی را پایه‌گذاری نمود. یکی از شاخه‌های این حزب بعدها به حزب توده پیوست، در آن زمان ارسنجانی شاخه راست حزب را به حزب دمکرات قوام متصل نمود.

ارسنجانی به زبانهای فرانسه، کمی روسی و انگلیسی صحبت می‌کند.

وزیر دادگستری:

نورالدین الموتی را خدمتگذار فرمانبر علی امینی توصیف کرده‌اند، و در حقیقت میزان بدهکاریهای مالی وی به امینی و پشتیبانی دائمی وی از طرح‌های سیاسی امینی نشانگر این هستند که وضعیت نمی‌تواند چیز دیگری باشد. گفته می‌شود الموتی، به عنوان مباشر مالی وثوق‌الدوله، پدر زن امینی توانسته است در طی سالیان متمادی، بین 3 تا 4 میلیون تومان تحت‌عنوان حق‌الزحمه مشروع خود، برداشت نماید. الموتی همراه با محمد درخشش یکی از دو نفر اعضای تأیید شده قبلی حزب توده در کابینه است.

در ژوئن 1945 او دبیر حزب توده بود، در ژانویه 1947 گزارش شد که از اعضای کمیته مرکزی است.

خیلی زود پس از آن تاریخ از حزب توده برید و در 1957 به عضویت جمعیت آزادی درآمد. (بدین ترتیب به حامیان امینی نظیر منوچهر تیمورتاش، ارسلان خلعتبری و دکتر محمد شاکر پیوست). گفته می‌شود که الموتی نسبتا فرد شرافتمندی است، اگر چه به نوعی ترسو و بزدل است.

در یک کنفرانس مطبوعاتی که دو روز بعد از وزیر شدنش انجام شد، الموتی قول داد که اقدامات وسیعی را جهت مبارزه با فساد، نه فقط در دادگستری بلکه در سایر وزارتخانه‌ها نیز آغاز خواهد کرد. او همچنین گفت که اقداماتی انجام خواهد داد تا پرونده‌های معوقه فعلی را که در انتظار دادگاه هستند به جریان اندازد.

الموتی ضمن اشاره به این که حقوق فعلی مسئولین دادگستری نسبت به مسئولیت‌هایشان کافی نیست، قول داد که در حد ظرفیت بودجه، حقوق آنان را افزایش دهد. او گفت که سال گذشته ثابت شد که قوانین انتخابات غیر عملی و منسوخ هستند، و بایستی قبل از این که انتخابات واقعی و صحیح انجام شود، بازنگری و یا به کلی تعویض شوند. این کار باید از طریق ارائه لایحه توسط دولت و سپس تأیید مجلس به صورت قانون انجام شود.

الموتی 55 ساله است و به زبان عربی و فرانسه صحبت می‌کند. از خانواده مذهبی است. او تحصیلات مذهبی خود را در تهران به پایان رسانده است.

از سال 1932 او قاضی بوده و در وزارت دادگستری خدمت نموده و مدتی نیز در دیوان عالی بوده است. طبق گزارش، در دیوان عالی وی مسئول تنظیم قوانین و مقررات تخلفات اداری کارمندان دولت بوده است. او در مشاغل رئیس دیوان داوری و معاون دیوان قضایی خدمت کرده است. بنا به اظهار مسعود هدایت، معاون وزیر، انتظار می‌رود الموتی، شهاب فردوس را به عنوان معاون وزیر در امور مجلس معرفی نماید. (شهاب فردوس یکی از اعضای هیئت مدیره جمعیت آزادی است.)

وزیر دارایی:

عبدالحسین بهنیا این وجه تمایز را دارد که عضوی از کابینه امینی است که سوابقی از اتهامات اصولی در مورد فساد و خلافکاری در مدت خدمتش دارد. سالهای خدمت وی در وزارت دارایی، شاهد رشوه‌گری مکرر وی در تنظیم اسناد دارایی تجار بوده‌اند. در 1942 او متهم به اختلاس گردید و از شغل رئیس کمیسیون کنترل ارزهای خارجی برکنار گردید. اتهام وی این بود که در مدت کمبود در سطح کشور از انگلستان شکر خریده است و به بهای گزاف به دولت فروخته است. صرفنظر از ماهیت فاسد خدمتی وی، بهنیا توسط مسئولین اقتصادی آمریکایی فردی سریع‌الانتقال، پویا و نسبتا باسواد در امور اقتصادی توصیف شده بود. قبل از برکناری وی از دارایی، با وجود این که بعضی‌ها وی را فردی می‌دانند که زود تصمیم می‌گیرد و احساساتی است، به وضوح زیردستانش خیلی به وی علاقه‌مند بودند. نظر ایرانیان در مورد بهنیا معمولاً این است که به‌عنوان وزیر، وی روش صبر و انتظار در پیش خواهد گرفت. به هر حال تعدادی از جوانترها، تحصیل کرده‌های آمریکا در سازمان برنامه، به انتصاب بهنیا با سوابق سوءاستفاده و اختلاس در سمت وزارت دارایی که در وضع بسیار بحرانی می‌باشد، با شک و تردید می‌نگرند. آنها معتقدند خواه بهنیا شخصا فرد فاسدی باشد یا نباشد، و به فرض شایستگی وی در زمینه مسائل مالی، چنین شهرتی دست و پای وی را برای هر نوع اقدامی در مورد فساد خواهد بست. یک اظهارنظر قوی و مهم در مخالفت با چنین دیدگاهی، توسط ابراهیم کاشانی، مدیر بانک مرکزی، که شدیدا تحت تأثیر شیوه برخورد بهنیا با کارش قرار گرفته، عنوان شده است. به گفته کاشانی، وزیر جدید به شدت از طرح ایجاد ثبات حمایت و در مورد روش‌های کاهش شدید در بودجه صحبت می‌نماید. در مورد یکی از جنبه‌های شخصیتی بهنیا، توافقی کلی وجود دارد و آن این که وی فردی بسیار قدرتمند و غالبا لجوج است و اگر در مورد چیزی تصمیم خود را گرفته باشد، هیچ مخالفتی را تحمل نخواهد کرد.

بهنیا در سال 1901 در تهران متولد شد و تحصیلات عالی خود را در رشته اقتصاد در پاریس به پایان رساند و در سال 1924 فارغ‌التحصیل شد. در سال 1931 وارد وزارت دارایی گردید و به‌عنوان منشی خصوصی مشاور اقتصاد، علی‌اکبر داور، شروع به کار نمود. در 10 سال بعد بهنیا مشاغل مختلفی را از جمله جانشین ریاست مرکز مدیریت به‌عهده داشت. در سال 1948 معاون وزیر شد و در بهار 1950 به مدت دو ماه معاون امینی (که وزیر اقتصادی ملی در کابینه علی منصور بود) در امور مجلس بود. دو سال بعد بهنیا مدیرعامل شرکت‌های معاملاتی ایران شد و متهم به این گردید که مبادلات با شوروی را تحت کنترل نگهداشته است. سه سال بعد رئیس بانک اعتبارات ایران شد. در این شغل گفته شده که معاملات نزدیک مالی با احمد شفیق، شوهر سابق اشرف داشته است.

جانشین نخست‌وزیر و وزیر خارجه:

هادی اشتری دارای سوابق خدمتی بسیار طولانی است و با 71 سال سن یکی از خدمتگذاران محترم کشور است. او مشهور به شرافت و صداقت و همچنین سابقه خوب در توانایی اجرایی است. چندین بار استاندار و آخرین بار استاندار استان تهران، همچنین مدیرکل انحصارات دخانیات و مدیرکل دیوان محاسبات کشور در وزارت دارایی بوده است. با این وجود اشتری شاید به‌عنوان نویسنده و روشنفکر به دلیل انتشار مقالات انتقادی ادبی متعدد بیشتر مشهور است. او از یک خانواده سرشناس می‌باشد و

تحصیلات خود را به روش سنتی ایرانی در مکتب‌خانه و به صورت درس خصوصی گذرانده است. گفته می‌شود که به خوبی انگلیسی صحبت می‌کند.

اشتری قبلاً عضو حزب عامیون (AMIUN) بود که اکنون منحل شده است. این حزب گروهی متشکل از مردان مسنی (مانند سید تقی‌زاده و ابراهیم حکیمی) بود که محور تفکراتی آن مانند زمینه‌های فکری اعضایش بر اصول غربی (و بالاخص انگلستان) دمکراسی و پارلمانی استوار بود.

وزیر کار:

عطاءاللّه خسروانی، کارمند دولت از سال 1941، ظاهرا از خود دارای طرز تفکر مستقلی نیست که خود را به سرنوشت حسن ارسنجانی پیوند زده است. هر چند در بیشتر جنبه‌ها فرد ضعیفی است، اما با دقت زیاد ارسنجانی را در کلیه فعالیت‌های سیاسی اخیر دنبال کرد. وی همچنین در فعالیت‌های قره‌نی دست داشت و توسط پلیس بازجویی شد، ولی زندانی نشد. او عضو جمعیت آزادی نیز بوده است.

خسروانی به مراحل بالای وزارت کار در سال 1951 رسید، برابر گزارشات به علت این که او دنباله‌روهای خاصی نداشت، بنابراین به صورت وسیله مورد علاقه وزیر، جمشید آموزگار درآمد. به هر حال طی دو سال گذشته به‌عنوان معاون دائمی وزیر و پس از آن به‌عنوان مدیر بیمه‌های اجتماعی کار خوبی ارائه نمود. وی به تدریج برخی از حقوق‌های گزاف در سازمان بیمه را حذف نمود و دو درمانگاه درجه یک که از درمانگاههای درجه اول خاورمیانه محسوب می‌شوند، ساخت. بعضی‌ها تصور می‌کنند که خسروانی بهائی باشد، در این صورت انتصاب وی، نقض ماده 58 متمم قانون اساسی است که تصریح می‌کند وزرای کابینه بایستی مسلمان باشند.

خسروانی در فرانسه و بلژیک تحصیل کرده و مدرک خود را در رشته علوم اجتماعی از دانشگاه بلژیک دریافت نموده است. وی مدیریت اجرایی و معاونت مدیرکل سازمان بیمه‌های اجتماعی کارگران در وزارت کار را به‌عهده داشته است. وی در می 1959 با سمت معاون دائمی، جانشین پرویز خوانساری شد و در سپتامبر 1960 به مقام معاون پارلمانی ارتقا یافت. همسر وی فرانسوی است.

وزیر پست، تلگراف و تلفن:

هوشنگ سمیعی، دارای سوابق خدمتی طولانی در وزارت پ. ت. ت. می‌باشد. برابر گزارشات برای سالهای متمادی عملاً او وزارتخانه را اداره می‌کرده است. گفته می‌شود او علاقه بسیار کمی به سیاست‌های ایران دارد. در زمان اقبال وقتی به وی پیشنهاد وزارت داده شد، نپذیرفت و اظهار داشت صحیح نیست حسن شهرت خود را خراب کند. برابر گزارشات او همکاری با امینی را فقط به‌علت دوستی شخصی با وی قبول نموده است. به‌عنوان یک متخصص و کارمند خدمتگذار کابینه، سمیعی در سطح بالایی به «شرافت» مشهور است. او ریاست گروه اعزامی به ایالات متحده در 1959 را به عهده داشت و در همه جهات بشدت طرفدار غرب است.

سمیعی در سال 1909 در رشت متولد شد. مدرسه ابتدایی و متوسطه را در تهران گذراند و در پاریس و انگلستان در رشته مهندسی برق فارغ‌التحصیل شد. در سال 1935، دو سال پس از ورود به وزارت پ. ت.

ت. او استاد مهندسی برق در دانشگاه تهران شد و تا سال 1947 به همین نحو خدمت نمود. سه سال بعد

سمیعی به علت اختلافاتی که با وزیر، جلال‌الدین تهرانی، داشت از کار برکنار شد. او در اکتبر 1950 با عنوان معاون فنی مجددا به کار مشغول شد. به‌عنوان سرپرست در نشست‌های وزرای سنتو، او در بسیاری از کنفرانس‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، نمایندگی ایران را به‌عهده داشت. در واقع هم‌اکنون او در شانزدهمین کنفرانس بین‌المللی ارتباطات جمعی در ژنو شرکت نموده و انتظار می‌رود تا پایان کنفرانس یعنی 20 می در آنجا باقی بماند.

وی فرزند یک خانواده ثروتمند گیلانی است. سمیعی ازدواج نموده و دارای یک دختر است که در انگلستان تحصیل می‌کند و دو پسر جوانتر که در تهران به مدرسه می‌روند. او به روانی به زبانهای فرانسه و انگلیسی صحبت می‌کند.

وزیر صنایع و معادن :

از بین انتصابات امینی، غلامعلی فریور مشکل‌ترین فرد از جهت دست‌بندی کردن و تعیین وضعیت است. او باهوش، سخت‌گیر و خطرناک و در کلیه جهات غیرقابل پیش‌بینی است. به‌عنوان نماینده مجلس چهارهم بعد از جنگ، او خط توده را با بعضی تغییرات در سطحی که بعدها به عنوان دشمن آنها مشهور به «کاندید بلشویک حزب توده» شد، دنبال می‌کرد. به هر حال او در هر دو نقش به قدری خوب بازی کرده که هیچ کس حتی همسرش (بنا به اظهارات یک روزنامه) نمی‌داند واقعا او در کدام طرف است. وقتی نیروهای روسیه در سال 1946 آذربایجان را ترک کردند، فریور سعی کرد حزب ایران و حزب توده را یکی کند. او متهم شده بود که جاسوس انگلستان است و برای حزب کمونیست فرانسه کار می‌کند. او از مصدق پشتیبانی کرد، و در یک مصاحبه مطبوعاتی در اکتبر 1951، اظهار داشت که ایران باید بازار نفت را هم توسط جاسوسان انگلیسی و هم بانک بین‌المللی حفظ نماید. به‌طور دقیق نمی‌توان گفت چه چیزی فریور را به امینی متصل کرده است. شایع شده بود که او باتوجه به ارتباطات امینی در اروپا جهت اجتناب از سانسور و ارسال آنها برای قره‌نی در تهران، رابط بین امینی و قره‌نی در سال 1958 بوده است. باید تأکید نمود که اطلاعات سفارت از فریور ناقص و در بسیاری موارد با هم متضاد هستند. آنچه مطمئنا می‌توان اظهار داشت این است که او به عنوان بازیگری که نقشی بسیار عمیق بازی می‌کند، مشهور است.

فریور در سال 1906 در تهران متولد شد. او تحصیلات متوسط خود را در انستیتو پلی‌تکنیک تهران را به پایان رساند و در سال 1928 جهت ادامه تحصیلاتش به اروپا رفت. پس از فارغ‌التحصیل شدن از دانشگاه گرنوبل، جهت کارورزی به پاریس در... (ناخوانا) رفت و آن را در سال 1935 به پایان رساند. از زمانی که به ایران بازگشت او سمت‌های مدیر اداره مستقل برق تهران، مدیر قسمت فولاد ایران، مشاور وزیر بازرگانی، مدیرکل کارخانجات سنگ معدنی را عهده‌دار بوده است. فریور در سال 1952 به‌عنوان وابسته تجاری و بازرگانی ایران در آلمان غربی انتخاب شد و همزمان با آن سعی کرد در انتخابات مجلس هفدهم شرکت کند (موفق نبود). اخیرا به‌عنوان رئیس هیئت مدیره بانک رهنی ایرانیان مشغول به کار شده است و در ساعات بیکاری در دانشکده مهندسی دانشگاه تهران تدریس می‌نماید.

وزیر بهداشت:

دکتر عبدالحسین طبا، در سه سال گذشته مدیر دفتر مدیترانه شرقی سازمان بهداشت جهانی بود. از

طریق ازدواج با امینی فامیل شده است و همسر وی دختر دوم وثوق‌الدوله است. او سابقه خدمت زیادی در برنامه‌های بهداشتی ایران داشته و به عنوان یک مدیر قابل و شرافتمند شناخته شده است. نظریات سیاسی وی برای سفارت شناخته شده نیستند.

در سال 1911 در خراسان متولد شد. تحصیلات ابتدایی را در مشهد گذراند و سپس در کالج ثروت در تهران ادامه تحصیل داد. وی به مدت 7 سال در رشته پزشکی در دانشگاه بیرمنگام تحصیل کرد و عضو انجمن سلطنتی جراحان شد و در سال 1937 به تهران بازگشت. برای خدمت سربازی به مدت 4 سال به عنوان پزشک با AIOC کار کرد. در سال 1942 خدمت سربازی وی به اتمام رسید و به‌عنوان متخصص جراح در راه‌آهن سراسری ایران شروع به کار نمود. در سال 1949 به سمت رئیس قسمت جراحی راه‌آهن منصوب شد. از ژوئیه 1945 تا فوریه 1952، طبا نماینده نائین در مجلس پانزدهم و شانزدهم بود. در این مدت او موقعیت خود را در راه‌آهن سراسری حفظ نمود. در ژوئن 1952 به سرپرستی هیئت اعزامی ایرانی در کنفرانس بهداشت جهانی در نیویورک منصوب شد. طبا در ژوئیه 1952 به‌عنوان معاون مدیر دفتر منطقه‌ای سازمان بهداشت جهانی در الکساندریا مشغول به کار شد و این سمت را تا اکتبر 1957 حفظ نمود و در آن تاریخ مدیر آن قسمت گردید.

وزیر راه:

جمال گنجی، یکی از کاندیداهای ناموفق مجلس بیستم از نیشابور، مشهور است که فردی توانا، شریف و خدمتگزار مردم است. به استثنای عضویت در حزب مردم، وی شهرت زیادی به واسطه دخالت در فعالیت‌های سیاسی ندارد. گفته می‌شود که او مرد آرام و مؤدبی است.

گنجی از یک خانواده مشهور و خوشنام خراسان است. در سال 1911 در نیشابور به دنیا آمد. او مدرسه ابتدایی و متوسطه را در ایران گذراند و تحصیلات خود را در بروکسل ادامه داد. در پایان آن به دانشگاه ژنو رفت و در رشته مهندسی ساختمان فارغ‌التحصیل شد. پس از بازگشت به تهران به استخدام وزارت راه درآمد و به سمت معاون دائمی رسید و فقط در زمان وزارت ولی انصاری استعفا داد. او در سال 1957 به حزب مردم پیوست، در سال 1960 گنجی به‌عنوان رئیس دفتر مرکزی حزب مردم انتخاب شد.

او به زبانهای فرانسه و انگلیسی صحبت می‌کند.

وزیر فرهنگ:

محمد درخشش، رهبری و سازماندهی اعتصابات معلمان را در سراسر کشور به عهده داشت و موجب به قدرت رسیدن امینی شد. واضح بود که او انتخاب شده تا به معلمان ثابت کند و نشان دهد که دولت فعلی دولت کار است. او در انتخاب این شغل خیلی کُند بود. احتمالاً او عقیده داشت که همکاری وی با دولت امینی می‌تواند مقدار زیادی از پشتیبانی جناح چپ را در بین معلمان کاهش دهد و یا شاید منتظر بود تا پول لازم برای افزایش حقوق معلمان تأمین شود (که شد.) به هر حال گزارش شده که درخشش به امینی گفته است این شغل را فقط با این شرط می‌پذیرد که پس از سه ماه استعفای وی پذیرفته شود.

درخشش سابقه تاریخی در فعالیت‌های سوسیالیستی ایرانیان دارد و در حقیقت تنها عضو کابینه امینی است که در بین طبقه متوسط تحصیل کرده ایران مشهور به مخالفت با رژیم است. در اوایل دهه 40 او با

کریم سنجابی در تشکیل هسته اولیه حزب ایران همکاری داشت که بعدها نیروهایش را به توده ملحق کرد. با همکاری کمونیست‌ها، درخشش سپس جمعیت معلمان فارغ‌التحصیل دانشگاه را تشکیل داد که اعضای اصلی آن کمونیست بودند. فشار توده در سال 1952 موجب گردید که این جمعیت به دو جناح راست و چپ تقسیم شود. طبق گزارشات موثق، درخشش از این زمان حزب را ترک نمود. در سال 1954، کاندید مجلس پانزدهم شد و یک دوره طولانی همکاری بین درخشش و کریم ملکی از نیروی سوم آغاز گردید. هر دو نفر آنها با مخالفت حزب توده مواجه بودند. درخشش پس از اینکه برای منوچهر اقبال قسم خورد که قبلاً توده‌ای بود ولی دیگر کمونیست نیست، در مجلس شانزدهم انتخاب شد. او گفت به دستور کمیته مرکزی حزب توده با اخراج معلمان توسط اقبال مخالفت کرده است. اقبال این اطلاعات را به شاه منعکس نمود، شاه به او گفت می‌دانسته درخشش در ارتباط با کمونیست‌ها بوده است، و همچنین می‌داند که متعاقبا از آنها جدا شده است و برای اطلاعات ارتش ایران کار می‌کند. در سال 1957 به منظور کوشش برای انتخاب شدن در مجلس نوزدهم، درخشش به محمدجعفر بهبهانی پیوست که گروه مستقل را تشکیل داده بود و از نزدیک با امینی ارتباط داشت. او به هر حال انتخاب نشد.

به عنوان معاون رئیس کمیته آموزش مجلس هیجدهم، با پافشاری زیاد برای حقوق معلمان جنگید و شهرتی در رهبری موارد آکادمیک به دست آورد که هنوز آن را حفظ کرده است. او به‌طور رسمی و عملی رئیس باشگاه مهرگان است که تنها باشگاه و سازمان معلمان مدارس ابتدایی و متوسطه در ایران است. او معلم تاریخ و جغرافی در مدارس تهران و مدتی نیز مدیر اداره دانشجویان ایرانی خارج از کشور در وزارت فرهنگ بوده است. در بوروکراسی حاکم بر وزارتخانه به نظر می‌رسد که او تجربه کافی ندارد و از قابلیت مدیریت کمی برخوردار است. همان‌گونه که انتظار می‌رفت، قدیمی‌ترها از جمله معاون وزیر کریم فاطمی و ولی‌اللّه نفیسی از هم‌اکنون استعفا داده‌اند. درخشش که 46 سال دارد در تهران متولد شده و تحصیلات مقدماتی خود را در مدرسه فارابی به پایان رسانده و دوره دبیرستان را در مدرسه علمیه گذرانده است. او از دانشکده تربیت معلم در سال 1938 فارغ‌التحصیل شد. درخشش ازدواج کرده است ولی فرزند ندارد.

همسر وی که برای صدای آمریکا و کنسول انگلیس کار کرده است، به خوبی به زبان انگلیسی صحبت می‌کند، ولی خودش فقط فارسی حرف می‌زند.

مشاغل فروعی کابینه:

امینی حداقل در حال حاضر تغییری در مسئولین دفاتر و ادارات نخست‌وزیری نداده است. سه محل مهم عبارتند از: معاون نخست‌وزیر در امور امنیت و اطلاعات، معاون نخست‌وزیر در امور جرائد و وسائل ارتباط جمعی و رئیس دفتر نخست‌وزیر که هنوز به ترتیب توسط سرلشکر حسن پاکروان، قدرت‌اللّه معینیان و مسعود فروغی اداره می‌شوند.

دکتر صفی اصفیا، مدیر سازمان طرح و برنامه، مستقیما در مقابل نخست‌وزیر مسئول است، ولی عنوان وزیر را ندارد. در مورد اصفیا در گذشته به وزارتخانه گزارش ارسال نموده‌ایم و به زودی گزارش جدیدی خواهیم فرستاد. وزارت گمرکات و انحصارات زیر نظر وزیر دارایی تغییر محل داده است. گزارش شده است که مسئولیت‌های آنها بعدا به وزارتخانه‌های کشاورزی و دارایی ارجاع خواهد شد.

از طرف سفیر رایزن امور سیاسی هنری اچ. شوارتز

امینی، علی - 12 10 ژوئن 1961 - 19/4/40خیلی محرمانه سابقه روی کارآمدن دولت امینی وضعیت سیاسی ایران، از انتخابات مجلس در تابستان سال 1960 و سپس انتخابات جدید در ژانویه و فوریه 1961 پیوسته و به سرعت رو به وخامت می‌رفت. کوهی از انتقادات نسبت به دخالت آشکار دولت و دستکاری در انتخابات وجود داشت. در سراسر ایران، به‌طور محسوس، نظریات عمومی مردم بر این بود که مجلس دست‌چین شده و انتخاباتی تقلبی به مردم تحمیل شده است.

مجلس بیستم در اوایل مارس تشکیل شد. همزمان با آن کابینه جعفر شریف‌امامی، نخست‌وزیر، ترمیم گردید. عدم رضایت سیاسی در انجام انتخابات، رشد نگرانی نسبت به افزایش قیمت‌ها و وضعیت اقتصادی به‌طور کلی غیرقابل قبول و پیدایش یک گروه مخالف باهوش در دوره انتخابات زمستان (جبهه ملی) موجب گردید که بی‌ثباتی سیاسی کشور مورد توجه واقع شود. برکناری چندین تیمسار که در اذهان عمومی آلوده به فساد بودند غافلگیرانه و خوش‌آیند بود، ولی این به سختی می‌توانست جوابگوی اصلاحات مهم مورد نیاز در سیستم سیاسی باشد.

در مجلس به‌طور غیر عادی موجی از انتقادات و نارضایتی‌ها (با محتوایی مملو از نفرت از بیگانه) وجود داشت که در اصول بیشتر متوجه سازمان برنامه و شرکت ملی نفت ایران و وزارت دارایی بود. بعضی از این انتقادات مسلما انعکاس عدم رضایت عمومی از فساد و نارسایی‌هایی در عملکرد دولت بود. برخی از این موارد، احتمالاً و باتوجه به کنترل موجود بر نمایندگان مجلس، به وضوح به نظر می‌رسید انعکاس تمایل بعضی از نمایندگان فرصت‌طلب مجلس برای ذکر نامشان در روزنامه‌ها باشد. این تمایل به‌طور طبیعی با انعطاف‌پذیری عمومی دولت در سانسور مطبوعات تشویق گردید.

حدود نارضایتی‌ها در اوایل ماه می با اعتصاب معلمان به اوج خود رسید. تظاهرات در ارتباط با اعتصاب معلمان در 2 می منجر به کشته شدن یک آموزگار توسط پلیس گردید. در مدت سه روز بعد از آن تظاهرات سازماندهی شده بود (نظیر آن از زمان مصدق به بعد در تهران دیده نشده بود)، دولت شریف‌امامی عدم قابلیت خود را در مواجهه با وضعیت ناامنی و یا ارائه هرگونه رهبریت سیاسی مردم نشان داد. این درهم پاشیدگی غیرمنتظره، وضعیتی به وجود آورد که شاه را عمیقا وحشت‌زده ساخت و او را به این فکر انداخت که دکتر علی امینی شاید تنها سیاستمدار محافظه‌کار غیرنظامی باشد که به اندازه کافی توانا و باهوش است و می‌تواند در محدوده چهارچوبه فعلی سلطنتی، مسئولیت نخست‌وزیری را با موفقیت به‌عهده گیرد.

وضعیت سیاسی ایران در زمان روی کارآمدن دولت امینی را می‌توان بشرح زیر توصیف نمود: در هشت سال بعد از دولت مصدق، شاه به‌طور فزاینده‌ای در جهت‌دهی سیاسی کشور فعال شد. او این کار را از طریق روش سیاسی سؤال‌ناپذیر خود و به کمک طبیعت کج‌اندیشش در به بازی گرفتن یک سیاستمدار برعلیه دیگران یا در مقابل هم قرار دادن همه آنها انجام داد به نحوی که از همه آنها استفاده نماید و در عین حال هیچ‌گاه یک شخصیت سیاسی توانا و منفرد نتواند رشد کند و ظاهر شود. این سیاست موجب گردید که شاه و سلطنت به‌طور روزافزونی با سوءاستفاده، فساد و عدم کارآیی عمومی دولت همراه شناخته شوند. ایرانیان در ماههای اخیر بیشتر تمایل پیدا کرده‌اند که شخص شاه را مقصر هر چیز غلطی بدانند و

سرزنش کنند. وضعیت به نقطه‌ای رسیده بود که می‌توان گفت هیچ شخص آگاه و مسئولی وجود نداشت که کوچکترین اعتمادی به قابلیت و مرکزیت دولت ایران داشته باشد. این عدم اعتماد الزاما بدین معنی نیست که انقلابی به همراه دارد و این امر (عدم وقوع انقلاب) بخشی ناشی از عدم سازماندهی مخالفین و بخشی به علت مهارت شاه در انجام اقدامات نیمه‌کاره اصلاحی است. ولی سرخوردگی نسبت به امور کشور و دولت به اندازه کافی ریشه‌دوانده بود که کشور را برای تغییر برانگیزد. اعتصاب معلمان و مرگ یک آموزگار آغازگر این تغییرات بود.

شخصیت و پیشینه امینی، نخست‌وزیر دکتر علی امینی، نوه مظفرالدین شاه، از سلسله قاجاریه است که از 1896 تا 1906 در ایران سلطنت کرد. خانواده او در مرتبه یکم خانواده‌های مشهور به هزار فامیل است. او شخصا ثروت بی‌حدی دارد، و پیشینه وی و ارتباطات خانوادگیش موجب گردیده است که به‌عنوان فردی از خانواده‌های ثروتمند حاکم تلقی شود که از دیدگاه مردم آلوده به فساد و موجب ویرانی و از بین رفتن کشور هستند.

دکتر امینی، دکترای حقوق را از دانشگاه پاریس در سال 1932 گرفت. از آن زمان و در آغاز با ورود به وزارتخانه‌های دارایی و دادگستری، او خود را تقریبا وقف خدمات دولتی نموده است. او به‌عنوان وزیر اقتصاد ملی در یکی از کابینه‌های اولیه مصدق خدمت نمود، ولی خیلی زودتر از سقوط نهایی مصدق، همکاری خود را با وی قطع نمود. در کابینه زاهدی که بعد از مصدق تشکیل شد، امینی وزیر دارایی بود و ریاست مذاکرات ایران با کنسرسیوم را در تقریر قراردادهای نفتی به‌عهده داشت. او در کابینه حسین علا که در سال 1955 تشکیل گردید نیز همچنان وزیر دارایی بود و سپس وزیر دادگستری شد. در دسامبر 1955 سفیر ایران در واشنگتن گردید و در این شغل تا مارس 1958 باقی ماند.

در مدت سالهای خدمت در دولت، دکتر امینی به هوش و ذکاوت، انرژی و شم خوب سیاسی و اقتصادی، مشهور گردید. شهرت وی به شرافت و درستکاری گاهی زیر سؤال رفته است، ولی عموما این‌گونه قلمداد می‌شود که او بیشتر از آن ثروتمند است که نیازی به دزدی و بی‌شرافتی داشته باشد. در مذاکرات نفتی، به‌عنوان یک طرفه معامله سرسخت شناخته شده است. انتقادات چندی به دلیل نقش وی در قرارداد نفت بر وی وارد بوده و هست. این‌گونه انتقادات معمولاً از جانب کسانی وارد می‌شود که به‌طور غریزی احساس می‌کنند هرگونه توافق با یک خارجی، الزاما زیانی به دنبال دارد. در موازنه نهایی، به هر حال قرارداد نفتی موجب بیشتر شدن حسن شهرت قبلی وی گردید.

دلیل برکناری وی از سفارت واشنگتن در 1958 از دیدگاه عمومی ناشی از ارتباط وی با فعالیت‌های قره‌نی بوده است. این مورد یک قیام ضد شاه بود که توسط سرلشگر قره‌نی و تعدادی چهره‌های غیرنظامی و نظامی دیگر سازماندهی شده بود. نام امینی به‌عنوان نخست‌وزیر دولت سایه توسط کودتاچیان مطرح بود. میزان دخالت وی، اگر دخالتی داشت، هرگز به‌طور قطعی و دقیق مشخص نشد. دلیل رسمی فراخواندن وی از واشنگتن اظهارات وی در مورد سیاست نفتی بود که بدون اجازه دولت بیان داشته بود.

در سالهای 1958 تا 1960 که دکتر امینی هیچ‌گونه فعالیت سیاسی خصوصی با عمومی نداشت، هرگز اشتیاق خود را به نخست‌وزیر شدن پنهان نکرد. در انتخابات تابستان 1960، و در زمان نخست‌وزیر اقبال، او یک گروه کاندیداهای مستقل از تهران تشکیل داد و دست به تبلیغات شدید و تندی در میان مردم

زد. امینی انتخاب نشد. او ادعا نمود که انتخاب نشدن وی خود دلیل عدم آزادی در انتخابات است. در این دوران، امینی شدیدا تلاش کرد و با مقداری موفقیت تصوری عمومی از خود به‌عنوان قهرمان آزادی و مخالف واقعی وضع موجود ارائه داد.

در انتخابات ژانویه - فوریه 1961، دکتر امینی از هر فعالیتی سرباز زد و می‌گفت دلیلی ندارد که حسن شهرت خود را در یک دزدی همگانی خراب کند.

به‌طور عمومی عقیده براین است که شاه به امینی اعتماد ندارد و او را شخصی می‌داند که می‌خواهد نخست‌وزیری مستقل باشد و حاضر است دست به هر کاری بزند تا قدرت شاه را تقلیل دهد. امینی اظهار داشته است که او شاه را راضی کرده در جایگاه سلطنت باقی بماند، ولی نقش بیشتری براساس قانون اساسی به‌عهده بگیرد و کار دولت را، حداقل در انظار عمومی به نخست‌وزیر و هیئت دولتی محول نماید که در مقابل یک مجلس که با انتخابات آزاد روی کار می‌آید، مسئول باشد.

امینی فردی باهوش و صمیمی با ذهنی فعال است و مسائل اقتصادی و سیاسی را به خوبی درک می‌کند. در مذاکره وی فردی معقول و منطقی است و مانند اغلب سیاستمداران ایرانی که معمولاً ریای مؤدبانه‌ای نشان می‌دهند، نیست.

او فرانسه را عالی و انگلیسی را در سطحی بالاتر از حد متوسط صحبت می‌کند.

درجه اهمیت و برنامه دولت امینی:

در دولت امینی، فقط شخص دکتر امینی است که می‌توان گفت وجهه‌ای سیاسی ملی دارد، هر چند فاقد حزب، تشکیلات یا طرفداران سیاسی بسیار زیاد می‌باشد. در کابینه او چهار وزیر از کابینه قبلی وجود دارند: وزیر امورخارجه، وزیر کشور، وزیر جنگ و وزیر بدون عنوان امور اقتصادی. ادامه کار وزرای جنگ و کشور منعکس‌کننده پافشاری شاه در کنترل دستگاههای ارتش و نیروهای انتظامی است. علاوه براین هر دو نفر آنها از حسن شهرت برخوردارند و غیر محتمل است که امینی از وجود آنها ناخرسند باشد.

دو نفر دیگری که باقی مانده‌اند مسئله چندانی ندارند. سایر وزرای کابینه همگی منتخب شخص امینی هستند و تغییر قابل ملاحظه‌ای نسبت به وزرای کابینه قبلی که همگی توسط شاه انتخاب شده بودند و در مقابل شخص وی نیز مسئول بودند، دارند. تعدادی از این منتخبین را می‌توان متخصص توصیف نمود.

انتخاب سه نفر دیگر آنها می‌توان دلایل سیاسی داشته باشد. محمد درخشش، وزیر فرهنگ، رهبر اعتصابات معلمان بود که موجب سقوط دولت شریف‌امامی شد. حسن ارسنجانی وزیر کشاورزی، سخنگوی دولت است و ثابت نموده که قابلیت بخصوصی در سخنرانی‌های عمومی در زمینه اصلاحات ارضی دارد. نورالدین الموتی، وزیر دادگستری، فردی شرافتمند ولی به‌گونه‌ای فاقد کارآیی است. الموتی نیز مانند ارسنجانی روابط تنگاتنگ سیاسی با امینی دارد. هر سه نفر درخشش ارسنجانی و الموتی، سوابق سیاسی چپی دارند. درخشش و الموتی زمانی عضو حزب توده بوده‌اند.

دولت امینی برنامه پانزده ماده‌ای را ارائه نموده که نکات اصلی آن بشرح زیر است:

1- اقدامات فوری به منظور حصول به وضعیت مالی سالم.

2- مبارزه عمیق و عملی با فساد و علنی کردن خوب این موارد.

3- اصلاحات ارضی

4- اقدامات لازم برای بهبود شرایط در دهات و در بین طبقات کارگری شهری از طریق بهبود وضع آموزشی و تسهیلات بهداشت عمومی، اجرای قانون کار، غیر متمرکز کردن دولت و واگذاری اختیارات بیشتر به مناطق در اجرای کارهایشان، و غیره.

این تعجب‌آور نیست که کابینه امینی تأکید زیادی بر بهبود آموزش دارد، زیرا اعتصابات معلمان انگیزه و عامل روی کار آمدن این کابینه بود. صحبت‌ها در مورد توسعه اقتصادی و سازمان برنامه باتوجه به این که در برنامه وجود ندارند، چشمگیر هستند.

مسائل سیاسی اصلی دولت امینی:

سیاست امینی بیش از هر چیز به یک پایگاه گسترده پشتیبانی مردمی نیاز دارد. طی یک ماهی که شروع به کار نموده، علاقمندی زیادی در مردم ایجاد کرده است، ولی به علت نداشتن حزب سیاسی یا تشکیلات یا پیروان زیاد او هنوز هیچ‌کاری در گسترش این پشتیبانی عمیق انجام نداده است.

گروههای بسیار قوی یا پر قدرتی که امینی باید با آنها درگیر شود شاه، ارتش، جبهه ملی (شامل بسیاری افراد غیر عضو ولی هوادار آن در طبقات متوسط) و زمین‌داران و تجار سنتی هستند.

به‌طور عمومی این‌گونه برداشت شده که رسیدن امینی به قدرت همراه با دادن امتیازات مهم و جدی از سوی شاه به وی بوده است. امینی از مدتها قبل اصرار می‌کرد که برای نخست‌وزیر شدن، نیاز به استقلال عمل دارد. در اوایل ماه می وضعیت به قدری حاد بود که شاه مجبور شد اختیارات بیشتری از هر نخست‌وزیر دیگر، از زمان مصدق به بعد، به وی بدهد.

این‌گونه تصور می‌شد که پس از مرتفع شدن ترس اولیه شاه، او به نحوه عمل معمولی خود یعنی تحریک، تفرقه و حکومت بازخواهد گشت تا حداکثر اختیارات خود را اعمال نماید. هیچ نشانه‌ای در دست نیست که شاه اختیارات خود را به امینی تفویض کرده باشد (او به‌طور اخص کنترل نیروهای مسلح را در دست خواهد داشت)، ولی سفارت اشاراتی از شاه و نخست‌وزیر مشاهده کرده که نوعی همزیستی مسالمت‌آمیز بین شاه و امینی به وجود آمده و به امینی قدرتی گسترده ولی نه نامحدود داده شده است. در حال حاضر به نظر می‌رسد مناسبات قدرت بین شاه و نخست‌وزیر به نحوی رضایت‌بخش حل شده و برای امینی فضای تنفسی ایجاد گردیده است تا اهداف اعلام شده خود را به پایان برساند.

فعلاً، امینی پشتیبانی محکمی برای خود در ارتش ایجاد نکرده است. از سوی دیگر، واکنش قوی نیز برعلیه وی دیده نشده است. بازداشت پنج نفر ژنرال‌های ارشد ارتش در اواسط ماه می و شایعات بازنشستگی 300 نفر دیگر از افسران عالیرتبه، نوعی ناراحتی در داخل ارتش به وجود آورده و اندیشه یک کودتای دست راستی را در ارتش زنده کرده است. مناسبات نخست‌وزیر با ارتش احتمالاً در نهایت بستگی به حمایتی خواهد داشت که شاه از وی به عمل خواهد آورد، زیرا هنوز وفاداری شخصی گسترده‌ای نسبت به شاه در میان افسران رده بالای نیروها وجود دارد.

مبارزه امینی با فساد و بی‌لیاقتی و تلاش چشمگیر وی در محدود کردن شاه در نقشی مطابق قانون اساسی، در حد زیادی نظریات جبهه ملی را برآورده کرده است. مهمترین مورد اختلاف بین وی و جبهه ملی مسئله انتخابات مجلس خواهد بود که برابر قانون اساسی باید در 9 ژوئن انجام شود. جبهه ملی برای اثبات غیرقانونی بودن و عدم توانایی دولت، سرمایه سیاسی زیادی صرف کرده است. واضح است که

جبهه ملی اصولاً مایل است خودش به قدرت برسد و با خوشحالی به مسئله انتخابات ضربه زده است. در 8 ژوئن طی تلاشی واضح در پاسخ به اعتراضات جبهه ملی، دولت امینی اعلام نمود که به منظور انجام انتخابات جدید از مقام سلطنت درخواست صدور مجوز شده است. این اظهارات به‌طور موقت دولت امینی را از فشار جبهه ملی نجات داد، ولی پیش‌بینی می‌شود که جبهه ملی به دولت فشار بیاورد تا اجازه انتخابات را صادر نماید.

برای یک دوره طولانی به نظر می‌رسد احتمالی کمی وجود داشته باشد که جبهه ملی و امینی به دیدگاههای مشترک برسند. هر وسیله‌ای برای جبهه ملی در جهت تخریب مورد استفاده قرار خواهد گرفت. امینی از طرف خودش شانس زیادی دارد که پشتیبانی بسیاری از عوامل ناخشنود و ناراضی طبقه متوسط که فقط برای مخالفت با وضعیت موجود، هوادار جبهه ملی بودند را به دست آورد.

به‌عنوان یک اصلاح‌گر محافظه‌کار، امینی به‌طور بالقوه جاذبه زیادی برای طبقات محافظه‌کار، هم مالکین و هم تجار، دارد. البته ناخشنودی از اجرای برنامه اصلاحات ارضی، در برخورد مالکین سنت‌گرا مؤثر خواهد بود، ولی در میان این طبقه به‌طور کاملاً گسترده‌ای این تشخیص وجود دارد که باید اقدامی در جهت پاکسازی دولت انجام شود.

خطری که برای امینی در این گروه طرفدار طبیعی وی وجود دارد، تمایل «صبر و انتظار» ایرانیان است.

این احتمال وجود دارد که گروه زیادی از این طبقه تا زمانی که اطمینان داشته باشند امینی موفق می‌شود، از وی پیروی کند. به منظور سازماندهی پشتیبانی این گروه امینی نیاز به عمل بیشتر از حرف دارد.

سر لوحه مسائل سیاسی، بحران اقتصادی است که در جای دیگر راجع به آن بحث شده است. در جبهه (مبارزه با) فساد، امینی 13 نفر مسئولین نظامی و غیرنظامی را زندانی کرده است. بازپرسی‌ها در مورد فساد و دزدی ادامه دارد و در این رابطه، طبق گزارشات، تعداد بسیار زیادی از مسئولین رده‌های پایین‌تر از کار برکنار یا منتقل شده‌اند. طبقه متوسط بحران‌زده ایران برای خون فریاد می‌زند (خون می‌خواهد - م) و دیدگاه عمومی نسبت به اعدام بعضی از مقامات فاسد و دزد چندان منفی نیست. پافشاری آشکار امینی بر بررسی قانونی این موارد، موجب گردیده است که پشتیبانی مردمی را به‌علت عدم مشخص بودن نتیجه امر، از دست بدهد.

به هر حال به‌طور کلی جنگ ضد فساد و انحلال مجلس بیستم، که تقریبا در تمام جهان به‌عنوان (مجلسی) فاسد شناخته بود، به اندازه کافی علاقه و امیدواری نسبت به دولت امینی ایجاد کرده است.

موضوع اصلاحات ارضی یک مورد بسیار بسیار پیچیده است، و انتظار می‌رود اجرای برنامه ارائه شده اصلاحات ارضی بیش از حد پر خرج باشد و ممکن است همچنین افت زیادی در تولیدات کشاورزی ایجاد نماید. هر چند شکی نیست که دهقانان بدون زمین، آرزومندند وضعیت زندگی نه چندان خوب آنها در غیاب مالک بهبود یابد، به نظر می‌رسد برنامه اصلاحات ارضی اولین عمل سمبلیک اصلاحی برای خشنودی روشنفکران شهرنشینی باشد که اصلاحات ارضی را شرط اساسی پیشرفت می‌دانند. وزیر کشاورزی مطالعات لازم برای چگونگی اجرای عملیات مربوط به اصلاحات ارضی را انجام می‌دهد، ولی نکته سوال‌برانگیز این است که آیا این برنامه افراطی خوش‌آیند و ممکن خواهد بود.

چشم‌انداز آینده:

تصور این که دولت امینی از هر دیدگاهی در آینده موفقیت آسانی خواهد داشت، احمقانه است. مسائل ارتباط سیاسی امینی با شاه، ارتش و مردم به قدری پیچیده‌اند که حتی یک لحظه آرامش هم برای وی باقی نخواهند گذاشت. علاوه بر این، در مدت بحران‌های مالی لازم است پشتیبانی‌های سیاسی در حد قابل توجه و پر مفهومی توسعه یابند. به علت هوشیاری و اعتماد به نفس و به علت تمایلات گسترده در سراسر کشور برای اصلاحات سیاسی، امینی اگر بتواند به‌گونه‌ای، برخلاف گفته‌های مخالفین توازن کارهای خود را تا زمانی که اصلاحات مثبت به‌طور مؤثری جامه عمل بپوشند، تنظیم نماید، شانس‌های موفقیتی نیز دارد.

مسلما هیچ‌کس دیگری در افق دید وجود ندارد که بتوان امیدوار بود در چهارچوب سیستم دست راستی سلطنتی، موفق به انجام کاری باشد. آلترناتیو قابل ارائه برای اصلاحات تکاملی نوع دکتر امینی می‌تواند یا یک دولت دیکتاتوری دست راستی نظامی باشد یا دولتی ملی‌گرا. از یک دیکتاتوری نظامی دست‌راستی می‌توان انتظار حفظ امنیت یا شاید کمی پاکسازی را داشت، ولی عقبگردی شدید در پیشرفت اندکی که در جهت توسعه قانونگذاری سیاسی در ایران شده است را به همراه خود خواهد داشت. می‌توان انتظار داشت که مخالفین طبقه متوسط خود را سازماندهی کنند تا بر چنین دولتی عملاً فائق آیند. از سوی دیگر چشم‌انداز یک دولت میل‌گرا نیز مأیوس‌کننده است. رهبریت فعلی جبهه ملی در داخل خود بر یک اساس شخصی تجزیه شده است و در حدی نیست که به‌عنوان یک دولت بتوان روی آنها حساب نمود.

چنین دولتی احتمالاً موجب آشفتگی، نیوترالیسم (بی‌جهتی و خنثی بودن - م) و در نهایت تهدید قطعی غلبه کمونیزم خواهد بود. در حالی که امینی و دولت وی بسیار از کمال و اصلاح دور هستند و خیلی از شانس موفقیت کامل فاصله دارند، در حال حاضر بهترین امید برای پیشرفتی امن و مؤثر در جهت ثبات سیاسی در ایران به نظر می‌رسند.

امینی، علی - 13 تاریخ: 13 دسامبر 1961 - 22/9/40 خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران - مرسله شماره 286 به: کلیه کنسولگریهای آمریکا در ایران گفتگو با نخست‌وزیر امینی: به پیوست صورت مذاکرات بین نخست‌وزیر علی امینی و کارمند سفارت می‌آید. علاوه بر انعکاس اعتماد مداوم امینی به موقعیتش به‌عنوان نخست‌وزیر، این مذاکره بررسی مفیدی از مسائل مهم و حل نشده به دست می‌دهد. در مورد فعالیت مخالفین دست راستی دولت، نظیر رشیدیانها و محمدجعفر بهبهانی (به بندهای 2 و 9 صورت مذاکره مراجعه شود) این نکته قابل توجه است که باتوجه به شخصیت شاه، محتمل نیست که شاه هرگز به صورت کاملاً واضح به این افراد بگوید که بایستی تحرکات سیاسی خود را متوقف سازند. چنین کاری شاه را در موضعی قرار خواهد داد که نمی‌تواند تاکتیک‌های مورد علاقه سیاسی خود مانند در دست گرفتن و بازی کردن با عناصر متفاوتی که صحنه ایران را می‌سازند، را به کار برد.

از سوی سفیر هاری اچ. شوارتز رایزن امور سیاسی سفارت

خیلی محرمانه زمان و مکان: 5 دسامبر 1961، منزل دکتر امینی صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: دکتر علی امینی، نخست‌وزیر سرهنگ گراتیان یاتسویچ، وابسته.

نکات مهم زیر در حین مذاکره مطرح شد:

1- به گفته دکتر امینی، انشعابات در رهبریت جبهه ملی به‌طور عمده عامل شکت جبهه ملی در برگزاری تظاهرات ضد دولتی گردید که ابتدا برای 5 دسامبر برنامه‌ریزی شده بود. اختلاف بین میانه‌روها و عوامل تندرو بهترین فرصت است و از آن باید برای کاهش مخالفین برنامه‌های دولت استفاده نمود.

همچنین موضع قوی و علنی اتخاذ شده دولت در مقابل تظاهرات غیرقانونی نقشی در تقلیل هواداری از تظاهرات بازی کرد. همچنین نشانه‌هایی حاکی از وجود بعضی از گروهها در جبهه ملی وجود دارد که از وجوه سازنده برنامه دولت استقبال می‌کنند و در عین حال ممکن است تشخیص داده باشند که آلترناتیوهای نامطلوبتری، نظیر دولتی تحت امر یک چهره قوی نظامی، امکان مطرح شدن داشته باشند.

2- با وجود این که تلاش‌هایی توسط گروههای دارای منافع خاص، نظیر گروه بهبهانی و رشیدیانها، صورت گرفت تا دولت را بی‌اعتبار سازند و مخالفین را تحریک کنند، بازاریان پاسخی به تحریکات نشان ندادند و هیچ علامتی دال بر وجود هرگونه علاقه‌مندی آنان برای شرکت در اعتصابات و تظاهرات 5 دسامبر و هر زمان دیگر، دیده نشد. فعالیت‌های رشیدیانها خیلی محدودند و نیازی نیست که آنها جدی گرفته شوند.

3- در رابطه با تظاهراتی که قرار است روز 7 دسامبر در دانشگاه انجام شود، دکتر امینی رئیس دانشگاه تهران، دکتر فرهاد، را مطلع نموده است که نظم و ترتیب باید حفظ شود. اگر دانشگاه مایل است آزادی خود را حفظ نماید، باید نظم را در داخل تسهیلات خود برقرار سازد، در غیر این صورت مسئولین وارد خواهند شد و کنترل را در دست خواهند گرفت و عاقبت این که به دلیل دخالت مأمورین از خارج، چهره سنتی آزادی در دانشگاه مخدوش خواهد شد. دولت اجازه هیچ‌گونه تظاهرات به دانشجویان در خارج از دانشگاه را نخواهد داد. دکتر فرهاد، که سعی کرده از این مورد پرهیز نماید در نهایت تشخیص داده است که همکاران دانشگاهی وی باید به نحوی خود را درگیر کنترل فعالیت‌های دانشجویان کنند و نمی‌توانند کنار بایستند و از این طریق دست نخورده بمانند. به هر حال، هر چند دانشجویان مقاومت می‌کنند و از خط ملایم جبهه ملی ناراضی هستند، هیچ مشکلی در 7 دسامبر ایجاد نخواهد شد.

4- ساواک و پلیس ملی همکاری و درایت بیشتری در برخورد با مسئله جبهه ملی و فعالیت‌های دانشجویان برعلیه دولت از خود نشان می‌دهند. به‌منظور اجتناب از کشته شدن افراد و گروهها توسط یکدیگر، آنها استفاده از سلاح‌های گرم توسط مأمورین را ممنوع نموده‌اند.

5 - امینی به نشانه‌های آشکار تأیید عمومی از برنامه دولت خود، دل بسته است. او احساس اطمینان می‌کند که اقدامات ضد فساد می‌روند تا نتیجه دهند، بدین نحو که هم بر مقامات اثر گذاشته و هم عکس‌العمل مساعدی در بین مردم داشته است. حتی دستگیری ابتهاج مفید بود، زیرا این احساس را به وجود آورده است که از هیچ‌کس در مقابل قانون حمایت مخصوصی به عمل نمی‌آید. ابتهاج بدون تردید قوانین و مقررات زیادی را زیر پا گذاشته است. درباره سایر موارد، چرخها برای ارتشبد (سرلشکر) کیا به چرخش در آمده‌اند و دادگاه به زودی تشکیل خواهد شد. متهمین شیلات به زودی مورد بازجویی قرار

خواهند گرفت و کلیه مقصرین تنبیه خواهند شد.

6- وزیر دربار، علا که به علت پیر شدن حالت بچه‌گانه‌ای دارد، چندین بار به امینی تلفن کرده که در وزارت دادگستری برای وی پرونده‌سازی کرده‌اند. او ترسیده است که عوامل «کمونیست» در وزارت دادگستری به حرکت درآیند تا وی را دستگیر نمایند. امینی مجددا به وی اطمینان داده است که چنین پرونده‌ای تهیه نشده است.

7- در مورد گزارشات نفوذ توده در وزارت دادگستری، امینی در این مورد مذاکرات مفصلی با الموتی وزیر دادگستری و سرلشکر پاکروان داشته است، او احساس اطمینان می‌کند که نه فقط چنین نفوذی وجود ندارد بلکه همه‌گونه پیش‌بینی لازم به عمل آمده تا از چنین نفوذی جلوگیری شود. مردی به نام مبشری، که درگیر هدایت بازپرسی‌ها است، گفته می‌شود که عضو حزب توده است، زیرا یکی از اقوام وی به نام مبشری که چند سال پیش اعدام شده، یکی از افسران کمونیست ارتش بوده است.

8- در مورد امکان کوشش‌های چپی‌ها در وزارت دادگستری، بخصوص به منظور بی‌اعتبار کردن اقدامات کارخانه‌ها و پیمانکاران و مشاورین و متخصصین آمریکایی، امینی اظهار داشت خوشحال است که چنین خطری وجود ندارد. یکی از مسائلی که این وزارتخانه با آن مواجه است، کمبود پرسنل واجد شرایط برای انجام بازپرسی در موارد تخصصی و علاقه افراد بی صلاحیت به مورد سؤال قرار دادن بی‌مورد بازپرسان می‌باشد.

همه‌گونه کوشش به عمل آمده است تا از این نوع کارها جلوگیری شود. علاوه بر این، امینی فهرستی از مسائل مورد علاقه آمریکائیان در دست دارد و احساس می‌کند که می‌تواند وضع را کنترل نماید. به‌عنوان مثال او علائم مشخصی نشان داد که در جریان حساب‌ها و یا حساب‌های مشترک، خلیل طالقانی و مهندس ابتهاج (برادر ابوالحسن ابتهاج) در ارتباط با بعضی از معاملات خارجی، می‌باشند. او به سادگی از کنار این اطلاعات به عنوان فاقد اهمیت خاص، گذشت. عملاً خارجیان بخش خصوصی که در حال حاضر بیش از همه مورد ظن هستند، شرکت‌های فرانسوی می‌باشند؛ در این مورد به نظر می‌رسد مدارکی دال بر فسادی واقعی وجود داشته باشد که ممکن است موردی برای محاکمه فراهم آورد.

9- من از امینی در مورد اظهارات جاری که گفته می‌شود فرمانی که شاه به وی داده یک فرمان حقیقی نیست و بیشتر یک صورت مذاکرات شفاهی است، زیرا امضا ندارد، سؤال کردم. او گفت که از این شایعات بی‌اطلاع است و آنها را بی‌اساس خواند. او اضافه نمود که همچنان پشتیبانی و حمایت کامل شاه را دریافت می‌کند، ولی شاه نوسان می‌کند و دوره‌های عدم اطمینانی دارد که موضوعات را پیچیده می‌کنند.

علاوه بر این، باعث تأسف است که شاه دائما توسط افراد غیر موجهی احاطه شده است که اطرافیان وی را تشکیل می‌دهند و مصاحبه وی در ساعات بیکاری هستند. او احساس می‌کند که برای مثال شاه برای افرادی نظیر اسداللّه رشیدیان به وضوح روشن نساخته است که فعالیت‌های اخیر وی برعلیه دولت غیرقابل تحمل است و باید متوقف گردد.

10- امینی احساس می‌کند که می‌توان اقدامی جهت پاکسازی دولت انجام داد، ولی دربار را نمی‌شود پاکسازی نمود. وزیر دربار، علا پیر و فاقد کارآئی است. شاه در فکر جایگزینی برای وی است، ولی کسی را پیدا نمی‌کند. علم بیش از حد خدمتگذار بی‌چون و چرای شاه است و به قدری به وی احترام می‌گذارد که قادر نیست چیزی را اصلاح کند. بایستی کسی را پیرتر و پخته‌تر پیدا نمود که شاه به‌طور اتوماتیک برای

وی احترام بیشتری قائل باشد.

11- امینی برای حفظ کابینه فعلی خود، به استثنای وزیر کشاورزی، ارسنجانی، که مشکل می‌توان وی را کنترل نمود در حال برنامه‌ریزی است. برنامه اصلاحات کشاورزی به فردی پویا، شجاع و علاقمند نیاز دارد که به نظر می‌رسد ارسنجانی تنها فردی است که می‌تواند فشار کافی برای این کار وارد آورد. به هر حال او ضررهای زیادی نیز وارد می‌کند که ممکن است قابلیت‌های خوب وی را تحت‌الشعاع قرار دهند.

12- تلاش ویژه‌ای برای تسخیر مغزهای جوان مملکت باید صورت گیرد و آنها را در مسیر صحیح و پیشرفت از طریق کار سخت و وطن‌پرستی حقیقی قرار دهد. دهها نفر از جوانان به اسرائیل اعزام خواهند شد تا به مدت کافی در آنجا کار و زندگی کنند تا دید صحیح را به دست آورند و سپس به عنوان رهبران در ایران خدمت کنند. همزمان با آن امید می‌رود یک مبارزه تبلیغاتی ضد کمونیستی صورت گیرد که به دولت نسبت داده نخواهد شد و بنابراین جاذبه بیشتری خواهد داشت. امینی امیدوار است که سرویس اطلاعات ایالات متحده بتواند در این مورد کمک نماید.

امینی، علی - 14 تاریخ: 3 ژانویه 1962 - 13/10/40خیلی محرمانه - نامه هوایی شماره 174 - A از: سفارت آمریکا، تهران به: وزارت امورخارجه نخست‌وزیر در یک گفتگو با من در تاریخ 27 دسامبر، وضعیت دولت خود در داخل مملکت را مورد بحث قرار داد. او مدعی بود که برنامه‌های کُند، ولی ثابت و پیوسته می‌روند تا اعتماد عمومی را به خود جلب نمایند، ولی گفت از نظر ایرانیان بدبین و شکاک افراطی این کاری طولانی و مشکل بود که ناشی از رفتار بد و فساد در دولت‌های بیست ساله گذشته است. امینی گفت که محکومیت متهمین در دادگاه شیلات یک بمب سیاسی بوده است. بسیاری از مردم حتی اعضای جبهه ملی، تبریکات و پشتیبانی خود را از وی اعلام داشته‌اند و این که محکومیت‌ها باید ادامه داشته باشند. در میان دانشجویان نیز به تدریج جوّ بهتری نسبت به نخست‌وزیر به وجود می‌آید. او توسط دولت، تسهیلاتی در نزدیکی دانشگاه ایجاد کرده که در آنجا به دانشجویان غذای ارزان ارائه می‌شود و تسهیلات مطالعه و استراحت وجود دارد و از آن به‌عنوان عاملی تعدیل‌کننده در برخورد دانشجویان با دولت استفاده می‌شود. نخست‌وزیر تشخیص داده که به هر حال، زمان بسیار زیادی طول خواهد کشید تا به ایرانیان شکاک ثابت شود که این دولت مانند دولت‌های گذشته نیست. نخست‌وزیر اظهار داشت که او همچنان به تلاش خود جهت قانع ساختن شاه ادامه می‌دهد مبنی بر این که اعلیحضرت باید خود را فقط در آن‌گونه فعالیت‌هایی که سازنده هستند درگیر نماید و مواردی که خوش‌آیند نیستند یا احتمال موفقیت آنها نمی‌رود را در حوزه مسئولیت‌های دولتی باقی بگذارد. او گفت، موفقیت‌هایی در این زمینه داشته است، و هفته آینده شاه از دفتر سازمان برنامه بازدید خواهد کرد و رسما برنامه توسعه سوم را که دولت تنظیم نموده است، تصویب خواهد نمود.

من از نخست‌وزیر در مورد تلگرام تبریک اخیر ارتشبد بختیار به نخست‌وزیر نهرو در مورد تصرف Uoaپرسیدم. دکتر امینی اظهار داشت که ارتشبد بدون اطلاع یا اجازه از او یا شاه این پیام را مخابره کرده است و این از مانورهای بختیار برای بدست آوردن طرفدار در داخل کشور جهت کاندید شدنش برای نخست‌وزیری می‌باشد.راکول

امینی، علی - 15 تاریخ: 3 ژانویه 1962 - 13/10/40 خیلی محرمانه - نامه هوایی شماره 177 - A از: سفارت آمریکا، تهران به: وزارت امورخارجه بنا به درخواست نخست‌وزیر، در ساعت 4 بعدازظهر روز 27 دسامبر، با دکتر امینی ملاقات نمودم.

ملاقات دو ساعت به طول کشید و منظور آقای نخست‌وزیر از این ملاقات، اعلام توجه عمیق شاه و شخص وی به دولت ایالات متحده در مورد عدم دریافت پاسخ واشنگتن در زمینه کمک نظامی آینده به ایران، بود.

دکتر امینی اظهار داشت که ناخشنودی شاه از این وضع، اخیرا با شایعاتی که از «سیاستمداران نیوترالیست سبک قدیم» که متأسفانه این روزها خیلی با اعلیحضرت ملاقات می‌نمایند شنیده است، مضاعف گردیده است. یکی از این شایعات این است که تردید دولت ایالات متحده در مورد کمک نظامی به ایران ناشی از قصد آمریکا در دستیابی به یک توافق با روسیه شوروی در مورد اصول «منطقه نفوذ» می‌باشد. شایعه دیگر این است که ایالات متحده به حدی از کیفیت و سازماندهی نیروهای مسلح ایران ناخرسند است که حاضر نیست بیشتر از این روی آن سرمایه‌گذاری نماید. نخست‌وزیر گفت که شاه، در شرایط روحی فعلی افسردگی و نامتعادلش، بیش از حد لازم به این‌گونه شایعات اهمیت می‌دهد. تا همواره از درک این که چرا ایالات متحده به ترکیه بیشتر از ایران کمک‌های نظامی می‌دهد، عاجز مانده است.

من گفتم این عقیده که ایالات متحده در نظر دارد به توافق‌هایی، از نوعی که دکتر امینی به آن اشاره کرد، با اتحاد جماهیر شوروی برسد، به قدری دور از ذهن است که من از توجه شخص باهوشی مانند شاه به این‌گونه شایعات متأسف شدم. تا آنجا که من می‌دانم، دولت ایالات متحده ایراد بخصوصی در ارتباط با نیروهای مسلح ایران ندارد. سفارت به تازگی آگاه شده است که موضوع کمک‌های نظامی به ایران در حال حاضر در سطح بالای دولت ایالات متحده مورد بحث و توجه قرار گرفته است و ارسال این کمک‌ها طبق طرحی برای پنج سال آینده می‌تواند نشانه قانع‌کننده‌ای باشد مبنی بر این که دولت ایالات متحده کماکان علاقمند به کمک‌های نظامی به این کشور است. ما در سفارت نمی‌دانیم که نتیجه این بررسی‌ها چه خواهد بود، ولی امیدواریم که تصمیم نهایی در چندین هفته آینده مشخص شود.

سپس من اشاره کردم که امیدوارم تصمیم موافق در مورد PL - 480 و واگذاری 20 میلیون دلار به ایران به زودی اعلام گردد و این خود دلیلی است بر تأیید تداوم علاقه ما به پشتیبانی از ایران. من به وی گفتم که نخست‌وزیر از یک چیز می‌تواند کاملاً مطمئن باشد، و آن این‌گونه مذاکرات مقامات دولت ایران از یک چیز می‌تواند کاملاً مطمئن باشد، و آن که این‌گونه مذاکرات مقامات دولت ایران و ذکر این نکته که ایالات متحده به ایران کم‌توجه یا بی‌توجه است، اثر و برداشت بسیار بدی در واشنگتن دارد. طی ده سال گذشته ما نزدیک به یک میلیارد دلار در زمینه‌های مختلف و در زمانی که ما مسئولیت‌های زیادی در سطح جهانی داشته و مشکلاتی که با منابع خود داریم، برای شما تأمین نموده‌ایم، این کمک با قدردانی بسیار اندک مقامات ایرانی روبرو بود و به گونه‌ای عمل می‌کنند که گویا ایران آنچه از ما دریافت داشته چیزی نبوده است جز «آشغال سفره‌های» ما. نخست‌وزیر اعلام نمود که او به‌طور مداوم سعی می‌کند شاه و سایر مقامات دولتی ایران را به تداوم علاقه‌مندی ایالات متحده برای کمک به ایران، متقاعد سازد. در این مورد او به‌طور دائم به دست و دل‌بازی ایالات متحده در گذشته و این که بدون کمک ایالات متحده در بحران

اخیر اقتصادی، کشور ممکن بود سقوط نماید، تأکید نمود. به هر حال امینی، احساس می‌کند که شاه علاقه خاصی به کمک و مشاوره نظامی بخصوص در مورد کمیت و کیفیت مواد آن دارد. او معتقد است که شاه از کاهش میزان تجهیزات نظامی همزمان با بهبود اصولی کیفیت این تجهیزات استقبال خواهد نمود.

من به نخست‌وزیر گفتم، در حالی که اقدامات ما نشانگر تشخیص لزوم تداوم کمک به ایران در هر دو زمینه نظامی و اقتصادی است، لیکن برای دولت ایران نباید شکی در مورد این واقعیت وجود داشته باشد که در فلسفه جدید حکومتی آمریکا به‌طور قابل ملاحظه‌ای ارجحیت کمک‌های اقتصادی بیشتر از نظامی است. من شکی ندارم که در سالهای آینده تأکید در برنامه ایران هر چه بیشتر و بیشتر به سوی کمک اقتصادی معطوف خواهد شد. برای مثال هر چند ما قصد داریم به کمک‌های خود در زمینه تجهیزات و آموزش ادامه دهیم، معتقدیم نیازهای بودجه‌ای نظامی ایران در آینده باید از منابع ایرانی تأمین شود.

نخست‌وزیر در تئوری با این نظریه موافق بود، ولی گفت در شرایط بحرانی فعلی مشکل است که بتوانیم از منابع خود ایران بیش از چیزی برداشت کنیم. برای مثال، تضییقات در مورد حقوق گمرکی واردات که یک پشتوانه مهم جدیدی است، حذف شد و دولت مجبور گردید فعالیت‌های سازندگی را به‌طور جدی متوقف سازد. همچنین در زمینه‌های تجاری و کاری نیز فعالیت خیلی کمی انجام شده است. وقتی من امکان درآمدهای بیشتر از زمین را خاطرنشان نمودم، نخست‌وزیر اظهار تردید نمود که این بتواند منبع درآمد مهمی باشد. سایر موارد مورد بحث در نامه هوایی جداگانه‌ای ارسال خواهد شد. راکول امینی، علی - 16 9 فوریه 1962 - 18/12/40خیلی محرمانه مبارزه ضد فساد دولت امینی یکی از نکات بسیار مشخص برنامه اصلاحات اعلام شده توسط دولت امینی، مبارزه برعلیه فساد بود.

طبق اظهارات مقامات آگاه و برجسته ایرانی، سوءاستفاده از بیت‌المال و اعتماد مردم در سالهای قبل از روی‌کار آمدن دولت امینی تا حد چپاول ملی افزایش یافته است. به علت واکنش عمیق مردم در مورد این اقدامات، دولت امینی قول داده است که اقدامات شدیدی برای کاهش فساد انجام خواهد داد، برحسب گستردگی وسیع این برنامه سیاسی مردمی بیش از هر چیز به منظور حفظ پشتیبانی مردمی، اصلاحات دامنه‌دارتری می‌تواند انجام گیرد. اولین گام در این مبارزه، دستگیری چهار تن از امرای مشهور ارتش بود، دو نفر از آنها وزیران کابینه قبلی و هر چهار نفر آنها در انظار عمومی مشهور به فساد و اهل رشوه بودند.

وعده‌های امینی و وزیر دادگستری وی، الموتی، اغراق‌آمیز بودند، و بدون تعجب، در حدی که مردم انتظار داشتند به انجام نرسید. الموتی بخصوص با این اظهارات که «افشاگری‌های باورنکردنی» به‌عنوان نتایج بازپرسی‌ها در زمینه روش‌های فساد به زودی اعلام خواهد شد، مسئله را داغ‌تر کرد. خیلی دیر، و زمانی که اشتیاق و هواداری مردمی از بین رفته بود، یکی از این امرا به‌عنوان رئیس شرکت شیلات و تعدادی از همکارانش در سپتامبر محاکمه شدند. دادگاه به کندی پیش رفت و به نظر می‌رسید اصولاً بر امور پیش پا افتاده و مبتذل، هر چند غیر شرافتمدانه، فعالیت‌های کارمندان شرکت شیلات متمرکز شده است. به هر حال، دادگاه در دسامبر پایان یافت و این امیر ارتش و پنج نفر از دستیارانش به جریمه سنگین نقدی و زندان محکوم شدند. این مورد فعلاً تحت تجدیدنظر است.

وزارت دادگستری پرونده‌های دیگری در دست دارد. ولی مبارزه برعلیه فساد تاکنون فقط محکومیت‌های شیلات و محکومیت دیگر مقامات دون‌پایه را به همراه داشته است.

صرفنظر از تأخیر زیاد و نتایج واقعی محدود تاکنون، جای تردید نیست که مبارزه ضد فساد دولت امینی نتایج مشهود و سودمندی داشته است. این امر را می‌توان در اعتقاد بسیاری از ایرانیان به این که فساد در حد گذشته در مقامات بالای دولت امینی وجود ندارد، مشاهده نمود. محکومیت در یک مورد مهم و احتمالاً موردی که اهمیت بیشتری دارد، تا آینده نامعلومی میزانی از ترس را در بوروکراسی فاسد که تا حدی خود مولد فساد است، ایجاد می‌نماید. بدون کوچکترین شکی محکومیت‌های بیشتر به علت فساد، از نظر سیاسی به نفع دولت امینی خواهد بود، حتی اگر فرصت‌های طلایی به دلیل تأخیرهای زیاد و بدبینی شدیدی که صحنه ایران را فرا گرفته است، از دست بروند به هر حال، محکومیت بعدی افراد مهم به راحتی حاصل نخواهد شد. دولت امینی باید با موارد بسیار جدی و پیچیده‌ای درگیر شود، بخصوص وزیران کابینه قبلی که مصونیت قانونی دارند. حتی در جمع‌بندی مختصر کوشش‌های دولت امینی در مبارزه با فساد بایستی دو مسئله مهم مورد توجه قرار گیرد: 1) بازداشت ابوالحسن ابتهاج، رئیس سازمان برنامه قبلی؛ و 2) این ادعا که وزیر دادگستری، الموتی، وزارت دادگستری را به کمونیست‌ها وصل کرده است.

مورد ابتهاج، منظره اصلاحات دولت امینی را تیره ساخته است. باوجود این که مشخص است دستگیری او به علت معاملات غیرقانونی بین سازمان برنامه و خدمات توسعه خوزستان بوده است، ادعانامه‌ای بر علیه ابتهاج بایستی تهیه شود. کنفرانس مطبوعاتی اخیر الموتی در مورد ابتهاج، نه فقط قانونی بودن این بازداشت را مشکوک‌تر ساخت، بلکه این نظریه عمومی را که دستگیری ابتهاج بیشتر سیاسی بود تا قانونی، قویتر نمود. در تهران عقیده بر این است که ابتهاج به علت انتقاداتی که در سالهای گذشته از شاه نموده، زندانی شده است. مقامات امنیتی اذعان دارند که مطمئنا، الموتی که سابقا کمونیست بوده، کمونیست‌ها و چپی‌های شناخته شده را وارد وزارت دادگستری نکرده است. به هر حال، سابقه کمونیستی الموتی و بعضی از همکاران وی، موجب زیاد شدن انتقادات بخصوص از سوی محافظه‌کاران که منافع آنها بیشتر به خطر افتاده، گردیده است. در این راستا گفته می‌شود که کل دستگاه وزارت دادگستری در دست کمونیست‌ها است و بازجویی‌هایی در حال انجام در جهت منافع آینده کمونیست‌ها خواهد بود. بسیاری از این انتقادات در ایران معمولی هستند. به هر حال پخش شدن چنین شایعاتی، جمع‌آوری مدارک فساد را بسیار مشکل کرده و سعی در ایجاد عدم اعتماد به الموتی، حتی در بین آنهایی که تصدیق می‌کنند این کوشش‌ها برای متوقف ساختن مبارزه با فساد است، نموده است.

امینی، علی - 17 دکتر علی امینی (نخست‌وزیر سابق) سرّی همسر علی امینی، بتول امینی خواهر علی وثوق است که در سالهای 62 - 1961 معاون وی (علی امینی) بوده است. شایعاتی در مورد درگیری‌های غیر آبرومندانه شغلی، خانم امینی، وثوق و احمد نامدار (معاون امینی در امور دبیرخانه) را در بر می‌گیرد.

امینی، علی - 18 تاریخ: 29 آوریل 1963 - 9/2/44 خیلی محرمانه گروه رابط نظامی - هیئت مستشاری نظامی آمریکا در ایران یادداشت برای: عالیجناب جولیوس سی. هُلمز - سفیر آمریکا در تهران، ایران موضوع : نظرات دکتر امینی 1- (خیلی محرمانه) عطف به مذاکرات ما در شنبه 27 آوریل 1963. خلاصه جمع‌بندی نظرات دکتر علی امینی، نخست‌وزیر سابق ایران، در 26 آوریل 1963 بشرح زیر می‌باشند. تمام موارد مذکور در زیر، نظرات دکتر امینی هستند.

الف - ابعاد و بودجه نیروهای نظامی ایران باید تقلیل یابند. کشور نمی‌تواند این مخارج را تحمل کند.

نیاز زیادی به پول در جاهای دیگر برای توسعه اقتصادی کشور، آموزش مردم، تسهیلات بهداشتی و سایر کمک‌ها به مردم وجود دارد. من بارها به شاه گفته‌ام که نمی‌تواند از جای دیگری درآمد داشته باشد (مالیات‌ها)، ولی برای حفظ اقتصاد بایستی آنچه در دست دارد جمع‌آوری نماید و مخارج دولتی را تقلیل دهد.

ب - ایران در وضع بسیار بدی قرار دارد.

(1) هزینه زندگی تا 30 افزایش یافته است. کسب و کار در سطح پایینی است. تجارت در کشور راکد است. هیچ سرمایه‌گذار خارجی عاقل سرمایه خود را در شرایط فعلی در ایران سرمایه‌گذاری نمی‌کند.

وضعیت محصولات به‌طور عمومی بد خواهند شد و کشور با کمبود مواد غذایی مواجه خواهد شد.

(2) اصلاحات ارضی موضوع جدیدی نیست، ما زمان بسیاری در مورد آن صحبت و برنامه‌ریزی کرده‌ایم. اجرای آن باید تدریجی باشد تا مؤثر افتد، ولی اکنون خیلی عجولانه و با برنامه‌ریزی نسنجیده اجراء می‌شود. وقتی من بر سر کار بودم ارسنجانی را در سطح قابل قبول نگهداشتم، ولی پس از رفتن من او لجام گسیخته شد. اشتباه بزرگ، گرفتن زمین از خرده مالکین بود. آنها عملاً طبقه متوسط را تشکیل می‌دهند. با تقسیم زمین‌های خرده مالکین آنها مانند بسیاری از افراد طبقه متوسط ما و همراه با آنها کشور، لطمه خوردند. بسیاری از افسران ارتش و سایر نیروهای امنیتی از خرده مالکین بودند و آنها با این حرکات بیمارگونه بسیار ناخشنود گردیدند.

(3) با مشکلات جنوب خیلی بد برخورد شد. این مردم بیش از آنچه خشمگین باشند، گرسنه هستند.

آنها می‌بینند وسائل زندگیشان از بین رفته یا برده شده است و شدیدا نگران آینده‌شان هستند. کشتن آنها، گماردن نیروهای نظامی بر سر آنها، اشتباه محض است. به جای کشتن آنها، باید با آنها صحبت کرد و کمکشان نمود.

(4) تابستان آینده زمان بحرانی برای ایران خواهد بود. خوشبختانه ایرانیان کندتر به جنبش و حرکت در می‌آیند، صبورتر از اعراب و سایر ملل این منطقه از جهان هستند، در غیر این صورت ما خیلی زودتر با دردسر روبرو می‌شدیم. صبر مردم به هر حال تمام شود و می‌توان انتظار وقوع دردسر را داشت. من معتقد نیستم که انقلابی سازماندهی خواهد شد، زیرا باور ندارم که مقاومتی در برابر دولت سازماندهی شده باشد. به حال، اگر مشکلات زود برطرف نشوند، ناآرامی‌هایی بوجود خواهند آمد. مردم به خودی خود به حرکت درخواهند آمد و در آن حال کمونیست‌ها امکانات را بررسی خواهند کرد. حزب توده اکنون

ضعیف و فاقد تشکیلات است، ولی روسیه پیش‌دستی خواهد کرد و از هر موقعیتی برای تسریع و تقویت اغتشاش استفاده خواهد نمود.

(5) این اشتباه است که انتظار داشته باشیم خود را در میان یک ارتش و نیروی امنیتی قوی احاطه کنیم و وضعیت و مشکلات مردم را فراموش نماییم و فکر کنیم که ارتش از ما حفاظت می‌نماید و ما را در قدرت نگه می‌دارد. ارتش از مردم و قسمتی از مردم است.

افسران و درجه‌داران خانواده‌هایی در دهات دارند و آنها به زودی رنج مردم را احساس خواهند نمود.

آنها از چیزی که به مردمشان آسیب رسانده، حمایت نخواهند کرد و ضربات و صدمات ناشی از اشتباهات مکرر بسیار زود احساس خواهند شد. در حال حاضر نارضایتی‌های زیادی در ارتش وجود دارند.

ج - در پاسخ به این سؤال که او فکر می‌کند، چه باید کرد دکتر امینی گفت:

«مردم باید با شاه صحبت کنند، او حرف آنها را بشنود و متقاعد شود که هیچ چیز آن‌طور که باید باشد، نیست. اشتباهات زیادی مرتکب شده‌اند و این اشتباهات باید با مردم در میان گذاشته شوند و اصلاح گردند. من نمی‌توانم این را درک کنم، او باهوش است، ولی از مواجه با واقعیت‌ها خودداری می‌کند، او در این موارد مانند یک کودک عمل می‌نماید. البته او به هرکسی به شدت مشکوک است. تبعید پدرش و تجربه وی با مصدق، اثر خود را بر وی باقی گذاشته‌اند و به هیچ‌کس اعتماد ندارد. او بشدت از مصدق سرخورده است و هرگز بر این فائق نیامده است. من زمانی که نخست‌وزیر بودم با او سه بار در هفته و هر بار ساعتها حرف زده‌ام، ولی او گوش شنوا نداشت و نصحیت‌پذیر نبود. سفیر شاه و سایر سفرای غربی به خاطر خیرخواهی قلبی برای مملکت بایستی وضع مشکلی فعلی را به وی تفهیم نمایند، او را وادار نمایند که بعضی از اشتباهات صورت گرفته را برای مردم بازگو نماید و به آنها قول دهد که اصلاحات لازم به عمل خواهند آمد. این کار ساده‌ای نیست، زیرا شاه معتقد است که مقام سلطنت نمی‌تواند به کارهای غلط اقرار نماید و از اذعان به اشتباه خیلی وحشت دارد. او باید قانع شود که نباید شخصا در کارهای روزانه دولت دخالت نماید. او نباید راجع به ملاها، رؤسای ایلات و خرده مالکین بدگویی نماید. این کار به شخصیت وی لطمه می‌زند و مردم به خاطر هر کار اشتباهی او را مورد سرزنش قرار می‌دهند. او همچنین با مردم در روزنامه‌ها صداقت نداشته است و آنها خیلی زود این مسئله را فهمیده‌اند و اعتماد خود را به وی از دست داده‌اند. هر خبر بدی خیلی زود منتشر می‌شود و پس از تأیید صحت آن، مورد قبول قرار می‌گیرد. اگر شاه حرفی برخلاف حقیقت بیان کند، یا روزنامه‌های وی بنویسند، این کار به موقعیت شخصی وی و دولت او لطمه می‌زند. تعداد کمی از اطرافیان شاه، حقیقت را اگر ناخوش‌آیند باشد، به وی می‌گویند، زیرا آنها می‌دانند که او نمی‌خواهد آنها را بشنود. احتمالاً خیلی از حقایق را از وی پوشانده‌اند، ولی او به اندازه کافی می‌فهمد که بداند چه می‌گذرد. به هر حال، او با دربار بسیار فاسدی احاطه شده است و در بسیاری مواقع حقیقت را نمی‌داند.» د - وقتی از او سؤال شد اگر سفیر با شاه صحبت کند، او فکر می‌کند پس از آن چه باید انجام شود، امینی گفت: «آن گاه شاید باید تحت فشار قرار گیرد تا قدرت کافی به نخست‌وزیر بدهد، هر نخست‌وزیری، مهم نیست چه کسی باشد، لازم است برای کمک به کشور قدرت کافی داشته باشد. برای من مهم نیست که این شخص علم باشد، یا علم دیگری یا من و یا هر شخص دیگر. نخست‌وزیر باید کنترل کابینه خود، پلیس و نیروهای امنیتی را در دست داشته باشد. اگر نداشته باشد فقط یک «اسم» است و نمی‌تواند کشور را

بگرداند، زیرا عواملی را که تحت کنترل ندارد رسما وی را قبول ندارند. آنگاه نخست‌وزیر بایستی یک جو واقعا جدی به وجود آورد تا بتواند کشور را روی پای خود بازگرداند. دولت باید فسادناپذیر و صادق باشد. این بخصوص برای این قسمت از جهان لازم است، زیرا کشور ما اصولاً فقیر است و نمی‌تواند با فساد پایدار بماند. ایران نمی‌تواند با دور ریختن منابع و سرمایه‌های خود پابرجا باقی بماند. این تنها چیز خوبی بود که دولت مصدق داشت. هیچ چیز خوب دیگری نداشت جز این که مصدق صداقت و شرف داشت و دولتش عاری از دزدی و فساد بود. مردم قدر این مسئله را می‌دانند و به آن متصل می‌شوند. این تنها دلیلی بود که دولت مصدق آن مدت که به طول انجامید، دوام آورد. اگر لازم باشد شاه و نوعی دمکراسی در ایران وجود داشته باشند، لازم است شاه قانع شود که باید سلطنت کند نه حکومت. او باید متقاعد شود که یک نخست‌وزیر شرافتمند، قابل اعتماد و کارآ انتخاب نماید و سپس به وی قدرت لازم را بدهد تا بتواند دولت را اداره کند. شاه باید بپذیرد که باید به پیشنهادات مردم خوش‌نیت گوش بدهد. آقای گراس (Gross) یک وکیل وال استریت، اخیرا به من گفت که شاه می‌خواسته او را متقاعد سازد که همه چیز در کشور خیلی خوب پیش می‌رود و گراس گفت وقتی سعی کردم نقاط ضعف را به شاه بفهمانم، او نمی‌خواست هیچ یک از آنها را بداند. من به شما می‌گویم، من هرگز این مرد (شاه) را درک نمی‌کنم، او هیچ چیز اشتباه را نمی‌پذیرد و هیچ توصیه خوب را قبول نمی‌کند. بایستی به شاه تفهیم شود که «بعضی از این شرایط بدی که در کشور وجود دارند به نفع غرب و یا ایران نیستند و بایستی تغییر نمایند.» ه - وقتی از وی سؤال شد موارد فوق چطور با انتخاباتی که برای کشور برنامه‌ریزی شده جور در می‌آیند، امینی پاسخ داد: «این یک بحث طولانی است. انتخاباتی در کار نخواهد بود. چگونه ممکن است انتخابات انجام شوند. شاه نمی‌تواند اجازه انجام انتخابات را بدهد و نمی‌تواند اجازه دهد مجلسی با هر قدرتی تشکیل شود. این غیرممکن است و من باور نمی‌کنم که در زمانی به این زودی‌ها انتخابات انجام شود.» 2- (خیلی محرمانه). مسائل فوق‌الذکر با آقای آلن کانوی و سرهنگ پوستون در محل مورد بحث قرار گرفته‌اند، ولی با شخص دیگری خارج از ایران در مورد آن بحث نشده یا گزارش نگردیده است.

وودسون فاکس سرهنگ دوم IAS رئیس گروه امینی، علی - 19 تاریخ: 3 سپتامبر 1963 -12/6/42خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان از: سفارت آمریکا، تهران، 147 - Aبه: وزارت امورخارجه موضوع: «ماجرای امینی» قبل از شروع، خاتمه یافت نخست وزیر علم، اخیرا به من گفت که «ماجرای امینی» پایان یافته است - موردی که برعلیه همسر نخست‌وزیر سابق، علی امینی و به‌طور غیرمستقیم علیه خود وی، مطرح بود دیگر از طرف مقامات پی‌گیری نخواهد شد. به نظر می‌رسد دادخواست سوءاستفاده مالی و خلافکاری که توسط برادران اسداللّه و سیف‌اللّه 1 یدیان، 4رشیدیان برعلیه امینی مطرح شده بود، پس از زندانی شدن آنها در فوریه 1972 در ارتباط با اغتشاشات دانشگاه، مسکوت مانده است.

بنا به اظهار نخست‌وزیر، پرونده برعلیه خانم امینی، بی‌مفهوم تشخیص داده شده است. واقعیت این

است که وقتی او ملک خود را به علیقلی کیانی (که وی بعدها در یک مورد سوءاستفاده متهم گردید) فروخت، خانم امینی دو برگ چک دریافت نمود، یکی به منظور دریافت نرخ واقعی و دیگری به صورت «امانی»، نخست‌وزیر گفت این کار با زیر پا گذاشتن قانون فاصله دارد. (این رسم در اینجا وجود دارد که برای پرداخت مالیات براساس معامله، قیمت واقعی نوشته نمی‌شود)، قراردادی که بعدها کیانی با دولت امینی منعقد نمود با این مورد ارتباطی ندارد. این اطلاعات به صورت خصوصی به من داده شده است - به بیان دیگر، از نظر عموم امینی هنوز در ابهام است. این برای علم و شاید برای شاه بهتر باشد، زیرا هنوز خیلی صحبت‌ها در مورد بازگشت امینی به سیاست وجود دارد که تصور می‌شود قادر است مخالفین را در حالی که با دقت برنامه اصلاحات شاه را به پیش می‌برند، آرام نگهدارد.

نمی‌دانیم چرا اعتقاد براین است که امینی قادر به انجام چنین کاری می‌باشد، ولی این یک واقعیت است که بعضی از رهبران جبهه ملی از به قدرت رسیدن خودشان ناامید شده‌اند و اکنون در این فکر هستند که بعد از علم دولتی با تمایلات دمکراسی بیشتری روی کارآید که آنها را قادر سازد با آن همکاری نمایند.

کاربرد آن شاید این باشد که چون امینی کمتر دست‌پرورده شاه است، قادر خواهد بود کشور را حداقل تا حدودی در جهت قانون اساسی مشروطه سلطنتی حرکت دهد. همچنین نخست‌وزیر به من گفت که یک ملاقات خصوصی با امینی داشته و این که بنا به درخواست وی، او ملاقاتی را بین شاه و امینی ترتیب داده است که در آن امینی خواهش کرده است مورد مزبور فراموش شود. به گفته یک منبع کنترل شده آمریکایی معمولاً موثق، فراموش شدن مورد (حداقل برای مدت زمانی) نتیجه فرمانی بود که شاه شخصا متعاقب این ملاقات صادر کرده بود.

همان منبع اشاره می‌کند که تصور می‌رود اجازه کشیده شدن مورد مزبور به روزنامه‌ها ناشی از یک سوءتفاهم بود، زیرا نظر شاه این بود که این مورد را به صورت تهدیدی برعلیه امینی به اتهام فساد نگهدارد تا امینی از درگیر شدن در هرگونه فعالیت سیاسی که دولت را در مدت مبارزات انتخاباتی جاری متوحش سازد، پرهیز نماید. جی. سی. هُلمز امینی، علی - 20 تاریخ: 1 اکتبر 1963 - 9/7/42خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران، 209 - Aبه: وزارت امورخارجه، واشنگتن مرجع: سفارت 147 - A، مورخ 3 سپتامبر 1963 موضوع: «ماجرای امینی» دور دیگری آغاز شد در آخرین نامه هوایی، (147- A) در این موضوع گزارش شد که «ماجرای امینی» قبل از شروع خاتمه یافت. تا آنجا که این ماجرا مربوط می‌شود به پرونده‌ای که دولت برعلیه همسر نخست‌وزیر سابق تهیه کرده بود، به نظر می‌رسد که مورد بسته شده باشد. در این مدت درگیری بین امینی و رژیم شکل‌گیری به خود گرفته است.

در 10 سپتامبر دکتر امینی بیانیه‌ای منتشر نمود که در آن انتخابات مجلس را محکوم نمود، به کمبود آزادی اعتراض کرد، دستکاری در لیست کاندیداهای مجلس و سایر موارد نقض آزادی را ذکر نمود.

بیانیه توسط امینی و نورالدین الموتی، محمد درخشش و غلامعلی فریور امضاء شده بود که بترتیب وزیر

دادگستری، آموزش و پرورش و معادن در کابینه برکنار شده امینی بودند.

طبق اظهار درخشش، روز بعد سرلشکر پاکروان، رئیس ساواک، جلسه‌ای در منزل درخشش با امینی برگزار نمود، که در آن سعی کرد امینی را از فعالیت‌های بیشتر مخالف بر حذر دارد. هر دو نفر امینی و درخشش در دلائل خود در مخالفت با انتخابات پافشاری نمودند. دریافت عکس‌العمل دولت مدت زمان زیادی طول نکشید. چهار روز بعد دو قاضی از دیوان عالی، دادخواستی به دیوان عالی کیفر ارائه نمودند که در آن ادعا شده بود، الموتی در مدتی که وزیر دادگستری بود، برخلاف قانون اساسی عمل نموده است.

موضوع مربوط می‌شود به انحلال تعدادی از دادگاههای تهران و استانها و تشکیل دادگاههای جدید به جای آنها توسط الموتی.

دیوان عالی تأیید نمود که اقدامات الموتی خارج از حدود قانون بوده است. در مدت چند ساعت، معاون دادستان تهران ادعانامه رسمی بر علیه الموتی به اتهام اعمال خلاف قانون اساسی را ارائه نمود. او به مواد 81 و 82 قانون اساسی، که هیچ قاضی رسمی را نمی‌توان از پست خود عزل نمود مگر این که تخلف وی توسط مقامات تعیین شده تأیید شود، اشاره نموده است.

دادستان در ادعانامه خود اظهار داشته است که کلیه وزرای کابینه مسئولیت مشترک دارند و سایر وزرای کابینه امینی نیز در اتهام الموتی شریک هستند، دستگیری و اجرای حکم شامل «مسئولیت مشترک» خواهد بود.

اگر تاکنون شکی وجود داشت که دولت می‌خواهد امینی را مانند الموتی خراب کند، نخست‌وزیر علم در 16 سپتامبر، در یک سخنرانی عمومی به مناسبت گشایش یک مدرسه ملی در تهران، با حمله امینی و نخست‌وزیریش، کاملاً این شک را برطرف کرد.

روزنامه انگلیسی زبان «Echo OF Iran»، پیش‌بینی کرده است که حملات به دکتر امینی تا تشکیل مجلس جدید ادامه خواهد یافت.

هیچ صحبت رسمی در مورد اتهامات علیه الموتی و هیچ سندی برعلیه امینی ارائه نشده‌اند. شک زیادی وجود دارد که تا زمانی که مجلس جدید تغییرات لازم را در قانون به عمل آورد و به دولت اجازه دهد که مسئولیت مشترک وزرای کابینه را از اجرای فعالیت‌های وظایف داخلی وزارتخانه‌ها متمایز سازد، اقدامی قانونی انجام شود. بدین دلیل الموتی و امینی هنوز آزاد هستند.

امینی از سوی خوش هیچ اظهارنظر جدیدی در مورد انتخابات اخیر نکرده است. ما می‌دانیم که او مصاحبه‌هایی با خبرنگاران روزنامه‌های خارجی که در مدت انتخابات به تهران آمده بودند، انجام داده است، ولی تاکنون ما در مورد این مصاحبه‌ها در روزنامه‌های خارجی مطلبی ندیده‌ایم. در حال حاضر زمزمه‌های سیاسی در تهران انتشار یافته است مبنی بر این که دولت به طور جدی مقرر نموده که امینی در دادگاه اعتبار خود را از دست بدهد، و سیاستمداران تهران پیش‌بینی می‌کنند این کار به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شده است که نشان دهند دولت امینی که این همه تبلیغات عمومی برای مبارزه با فساد می‌کرد، خودش در حقیقت در عمق فساد بوده است. از طرف سفیر رایزن امور سیاسی سفارت مارتین اف - هرتز

امینی، علی - 21 گزارش اطلاعاتی خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان شماره گزارش: 6313 NITتاریخ ارسال گزارش: 7 اکتبر 1963 - 15/7/42 تاریخ و محل جمع‌آوری اطلاعات: 27 سپتامبر 1963 - تهران، ایران منبع: مقام عالیرتبه وزارت دادگستری (F) با تماسهای خوب در محافل سیاسی موضوع: اتهام کلاهبرداری برعلیه همسر نخست‌وزیر سابق، علی امینی اظهارنظر حوزه: اطلاعات زیر در مورد ادعانامه وزارت دادگستری برعلیه خانم بتول امینی به اتهام کلاهبرداری، می‌تواند از آن جهت که یکی دیگر از اتهامات برعلیه افراد نزدیک به نخست‌وزیر سابق، علی امینی است، قابل توجه باشد.

1- زمانی که علی امینی نخست‌وزیر بود، همسر وی، خانم بتول امینی، هزاران متر مربع زمین در الهیه را به شرکت سیوند فروخت. طرف معامله کیانی، رئیس یا مدیر داخلی شرکت بود. کیانی اکنون توسط دادگاه عالی فرجام در ارتباط با بهای ساختن ساختمانهای سامی (یا سمیعی) محکوم شده است. مدرک فروش، بهای کمتری را از آنچه خانم امینی دریافت داشته است، نشان می‌دهد، بنابراین خانم امینی مالیات و حق ثبت کمتری داده است. این معامله قبل از تاریخ اتهام شرکت سیوند که در ارتباط با بهای ساختن ساختمان اسامی (یا سمیعی) است، انجام شده بود.

2- این مورد به اداره بازرسی کل ارجاع گردید. پس از بررسی... (ناخوانا - م)، احمد چابک (یا چوبک) از این اداره خانم امینی را متهم به کلاهبرداری نموده است. مورد به دفتر دادستانی تهران ارسال گردید. از طریق وزارت امور خارجه، از خانم امینی خواسته شده در دادگاه شرکت کند.

پرونده فعلاً مختومه است.

امینی، علی - 22 خیلی محرمانه زمان: 10 اکتبر 1963 - 18/7/42مکان: منزل نورالدین شریف - کارمند محلی صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: جناب آقای علی امینی، نخست‌وزیر سابق جناب آقای غلامعلی فریور، وزیر سابق صنایع و معادن ویلیام گرین میلر، دبیر دوم سفارت موضوع : مذاکره با دکتر علی امینی مقدمه:

در دو ساعت و نیم مذاکره، دکتر علی امینی به‌طور مفصل در مورد علت مخالفتش با رژیم، تلاش‌هایش برای تشکیل یک حزب ائتلافی مخالف و برنامه‌هایش توضیح داد و اشخاصی را نام برد که اگر امکانش به وی داده شود در دولت به کار گرفته خواهند شد. دکتر امینی همچنین اشتباهات گذشته‌اش، دلایلی که موجب سقوط دولت او گردیدند و مواضعش نسبت به ایالات متحده را مورد بحث قرار داد.

1- چرا امینی مخالف رژیم شده است دکتر امینی گفت که او بیشترین ستایشگر شاه در مبارزات تبلیغاتی بوده است. امینی گفت، شاه با

دروغگویی مکررش حتی دمکراسی‌های غربی که تبلیغات و تجارب جنگ جهانی دوم به آنها الگوی «دروغ بزرگ» را آموخت، فریب داده است. امینی اضافه کرد «ولی، ده هزار بیانیه در مورد پیشرفت، نمی‌تواند انحطاط و رکود را به سعادت و ترقی روزافزون تبدیل نماید. این امر نمی‌تواند پوشش قرون وسطایی که شاه خود را با آن احاطه نموده است، تغییر دهد.» آنچه شاه «اصلاحات خودش» نامیده است، برنامه امینی بود و دولت وی آن را آغاز نموده بود، ولی انگیزه شاه به دست آوردن محبوبیت و تقویت امنیت شخصی خودش می‌باشد. ایران، ملت، مرحله دوم از مشغله‌های او هستند. غرور شاه به قدری زیاد است که هیچ‌کس جرئت گفتن حقیقت را به وی ندارد. امینی گفت که به شاه در مورد خطر بیش از اندازه قابلیت‌های فساد در وزارتخانه‌ها هشدار داده است، که دقیقا همان چیزی است که در اصلاحات ارضی اتفاق افتاده است. امینی پرسید «آیا تعاونی‌ها کار می‌کنند؟»، «آیا شما باور می‌کنید که یک وزارتخانه جدا شده از نیروی محرکه‌اش ارسنجانی و سپس فلج شده به واسطه انتقال مسئول اصلاحات ارضی ان به مجلس، می‌تواند 50000 تعاونی را در دهات ایران اداره کند؟» امینی ادامه داد که در مخالفت با رژیم شاه پابرجا است، زیرا شاه اقدام به انهدام سد مقاومت و پایداری ایرانیان، طبقه بورژوا، نموده است. «برنامه اصلاحات ارضی شاه که من آغازگر آن بودم و تصمیم داشتم آن را به کندی و در حدود قابلیت‌ها و امکانات ماشین اداری خودمان پیش ببرم، با نیروی غیرقابل کنترلی به حرکت درآمده است.» امینی تأیید نمود که سیستم زمینداری قدیمی ورشکسته بود، ولی اظهار داشت که آلترناتیوی عملی و کارآ بایستی جایگزین آن می‌شد. «وضعیت فعلی اصلاحات ارضی به کدام سو می‌رود؟ آیا دولت می‌داند چه می‌خواهد؟ مزارع اشتراکی کمونیستی؟ یک طبقه متوسط جدید کوچک؟ آیا می‌خواهد نفوذ مذهب را از بین ببرد؟ آیا کمک تحصیل‌کرده‌ها را می‌خواهد؟» امینی اظهار داشت خواهی نخواهی، سیاست‌های فعلی شاه در جهت برخورد و مقابله با گروههای زیر است، زیرا آنها جرأت کرده‌اند که با خواسته‌اش مخالفت کنند و این ایده را مطرح نموده‌اند که آنها نیز ممکن است نقطه‌نظرهایی راجع به اصلاحات داشته باشند که قابل توجه و ملاحظه هستند.

روحانیت:

امینی قبول داشت که عقب‌ماندگی و فساد زیادی در میان طبقه روحانیت وجود دارد، ولی متقاعد شده بود که راهپیمایی و اغتشاشات ماه محرم اثبات نمود احساسات مذهبی در ایران بسیار عمیق است. امینی احساس می‌کرد ضروری بود که روحانیت از طریق آموزش اصلاح شوند و از نفوذ آنان جهت سوق دادن ایران به سوی دنیای مدرن استفاده گردد. گذشته از همه چیز، در دهاتی که بیش از 75 درصد از کشور را تشکیل داده‌اند، هیچ نفوذی بیشتر از نفوذ روحانیت نیست. اقدام شاه در انهدام مذهب بزرگترین خطر است. از بین بردن نفوذ مذهب، مستقیما موجب حضور کمونیسم خواهد شد.

بازاریان و جماعت کاسب:

امینی فکر می‌کند که واقعیت قابل توجه در مجلس بیست‌ویکم این است که هیچ نماینده مهم مورد توجه بازاریان و کسبه در آن وجود ندارد. از دیدگاه امینی مجلس بیست و یکم فقط یک قسمت الحاقی رژیم است. «آن نشانگر علائق مردم نیست، آن فقط مصالح و منافع رژیم است.» «علیرغم اظهارات

باورنکردنی دوست من نخست‌وزیر علم مبنی بر این که در ایران بیکاری وجود ندارد و وضع کسب و کار نیز در حال رشد است، برای هرکسی که بخواهد توجهی بکند، روشن است که کسب و کار در شرایط بدی است.» امینی ادامه داد دلائل آن روشن هستند. سرمایه‌گذاریهای مردم روند پیش‌بینی شده در برنامه سوم را نداشته است. سرمایه‌گذاریهای مزبور به طور گسترده‌ای در ارتش انجام شده‌اند. به‌علت کثرت بیکاری، کارگران نمی‌توانند از بازار جنس بخرند. «اغتشاشات محرم، حکومت نظامی، اصلاحات انجام شده نظیر برنامه مضحک تقسیم سود و انتخابات تقلبی به زحمت ممکن است در جامعه کسبه ایجاد اعتماد نماید و آنها را در این جهت سوق دهد که فکر کنند موقعیت خوبی برای سرمایه‌گذاری پیش آمده است.» امینی معتقد بود که ایران دو سال از اهداف اقتصادی برنامه‌ریزی شده عقب مانده و این بیشتر به خاطر مدیران ضعیف سازمان برنامه است که از سوی شاه انتخاب شده‌اند. امینی اظهار داشت که بهنیا به برنامه‌ریزی عقیده‌ای ندارد و اصفیا یک متخصص است که قابلیت مدیریت یا تفکر دراز مدت را ندارد. ایران سرمایه‌های خوبی برای مدیریت در میان جوانان تحصیل‌کرده‌اش دارد. عقیده امینی این بود که «شاه از قدرت دادن به آنها می‌ترسد. من قبلاً آنها را بر سر قدرت آوردم و یک بار دیگر نیز این کار را خواهم کرد.» روشنفکران:

تقریبا همه طبقه تحصیلکرده مخالف شاه هستند. تعداد معدودی از رهبران روشنفکرنما نظیر حسنعلی منصور وجود دارند که بعضی از افراد روشن را در شرکت ملی نفت ایران و بعضی از وزارتخانه‌ها قانع کرده‌اند که راه رسیدن به قدرت فعلاً قبول کنترل عمومی شاه است بدین امید که او بتدریج قدرت را به آنان تفویض خواهد نمود. نحوه برخورد شاه با حسنعلی منصور کاملاً مشخص می‌نماید که شاه چگونه در مورد افکار مستقل فکر می‌کند. شاه با نیاوردن روشنفکران در ادارات دولتی، کشور را از یکی از بزرگترین دارایی‌هایش محروم کرده است. طبقه تحصیلکرده عمدتا در زمینه‌های اساسی با شاه مخالفت می‌کنند.

آنها معتقدند راههایی که شاه برای رسیدن به اصلاحاتش انتخاب کرده است، به درستی تصور نشده‌اند.

آنها معتقدند و واقعا معتقدند که استعداد لازم برای تحقق بخشیدن مؤثر این اصلاحات را دارند.

روحانی، بازاری و روشنفکران قلب بورژوازی هستند. به دلیل این که او (شاه) این طبقات را بیگانه کرده است. نمی‌تواند برای مدتی طولانی دوام بیاورد. تا کی او می‌تواند روی وفاداری ارتش حساب کند؟ خاورمیانه پر است از نمونه‌های به دست گرفتن قدرت توسط نیروهای نظامی به اصطلاح «وفادار».

سیاست‌های شاه، اگر ادامه پیدا کند، به نابودی بورژوازی یعنی منبع اصلی رهبران ایران و سنگر میانه‌روی منجر خواهد شد.

2- تلاش برای تشکیل یک ائتلاف امینی گفت او به‌طور آشکار با رهبران روحانی، بازاری و تجار و رهبران گروههای مختلف روشنفکر جهت تشکیل یک ائتلاف، که قدرت لازم را برای وادار کردن شاه به رها نمودن قدرت داشته باشد، ملاقات کرده است. وی گفت برای سالهای متمادی او با ملاهای عمده ملاقات داشته و اخیرا به‌طور شخصی یا از طریق واسطه با آیت‌اللّه‌های بانفوذ منجمله خمینی تماس داشته است.

امینی گفت او نفوذ قابل توجهی در میان بازاریان و جامعه تجار دارد. آنها در مورد وضعیت تجارت

دولتی نگران و در فشار هستند و بخشی از این کسادی و تنزل را مربوط به سیاست‌های اعمالی من در دوران تصدی نخست‌وزیری می‌دانند. وظیفه من این است که آنها را قانع کنم که برنامه تثبیت من باعث این کسادی و تنزل نشده بلکه در حقیقت باعث کمتر شدن آن گردیده است، و این وظیفه مشکلی می‌باشد. شاه مرا منشاء عدم اعتماد خوانده است. من تصور می‌کنم که کشتن بیش از هزار نفر توسط او، عملی جهت دمیدن روح اعتماد نیست. تجار از جهتگری برنامه‌های شاه هراسان و متوحش شده‌اند و اگر بتوانم نشان دهم که پیروان سرشناس به اندازه کافی دارم، آنها از ائتلاف من حمایت خواهند کرد.

اگر ائتلاف من به قدرت برسد، برنامه‌ریزان جوان می‌توانند به خدمات دولتی بازگردند (برنامه‌ریزان جوان) از هر گروه سیاسی خواهند بود. علیرغم این روشهای مختلف سیاسی، آنها برای شروع برنامه توسعه‌ای معقول به سازمان برنامه و وزارتخانه‌ها خواهند آمد. یک برنامه توسعه فقط به خوبی تفکرات آنهایی است که برنامه‌ها را می‌ریزند و به کارآیی کسانی که برای اجرای آن تعیین می‌شوند. بهترین مغزها و بهترین مجریان، دولت را ترک کرده و یا فاقد قدرت گردیده‌اند. ایران به این افراد محتاج است.

افراد زیادی در جبهه ملی هستند و حداقل نسل جوانتر در تلاش من برای کشاندن آنها به ائتلاف ابراز همدردی می‌کنند. من به دلیل شرکتم در انعقاد موافقتنامه نفت از جانب آنها مورد حمله قرار گرفته‌ام، ولی من می‌گویم که این بهترین قراردادی بود که تحت شرایط آن زمان می‌شد منعقد نمود. آنها به علت فرصت‌طلبی به من حمله کردند. جواب من این بود فرصت‌های کمی پیش می‌آیند که بشود به‌طور مؤثر با شاه مخالفت کرد و این بهترین منفعت برای آنها است که در طرف کسی باشند که بتواند از هر شانسی که وجود دارد استفاده نماید. من پشتیبانی جبهه ملی را دوست دارم، و من فکر می‌کنم که می‌شود روی روشنفکران جوانتر حساب کرد. حداقل مطمئن هستم که جبهه ملی با من مخالفت نخواهد کرد.

3- برنامه امینی و بعضی از افرادی که او در موقعیت‌های کلیدی خواهد گمارد امینی گفت که سعی می‌کند برنامه حداقلی برای رجوع به این گروههای مختلف تنظیم کند. امینی گفت او پافشاری نموده است که سیاست خارجی و قراردادهای نفتی را تا زمانی که مسائل اصلی، که عمدتا اقتصادی هستند، حل نشده‌اند باید به همین ترتیب و فرمول فعلی عمل شود. امینی گفت که برنامه او طرح‌های برنامه‌ریزی شده منطقی را مانند آنچه در برنامه سوم بود، در لیست اولویت‌ها قرار می‌دهد. او گفت که مهندس غلامعلی فریور را به عنوان رئیس سازمان برنامه منصوب خواهد کرد (فریور که در جلسه حضور داشت، تأیید نمود که خیلی علاقمند به این شغل است و احساس می‌کند که می‌تواند سازمان برنامه را مجددا کارآ سازد.) امینی گفت که خداداد فرمانفرمائیان را در سازمان برنامه یا وزارت دارایی وارد دولت خواهد کرد. امینی گفت که برای تقلیل هزینه‌های ارتش فشار خواهد آورد، و خاطرنشان ساخت که دولت وی در (حل) این مسئله درمانده بود. «ایران نسبتا منابع زیادی دارد، ولی آن میزان از هزینه‌های نظامی که شاه بر آن اصرار داشت، به توسعه عمومی ایران لطمه زده است. نیاز نظامی ایران خیلی کمتر از وضعیت فعلی است. شاه به هیچ یک از این نیروهای ارتشی به غیر از گارد شاهنشاهی و چتربازان اعتماد ندارد. در این صورت چه نیازی به تشکیل یک ارتش عظیم است؟» امینی گفت: که برنامه او بر طرح‌های توسعه، آموزش معلمان مورد لزوم و ساختن مدارس در حدی که نیاز ایران به زنان و مردان تحصیلکرده را برآورده نماید، مترکز خواهد بود. امینی گفت بودجه وزارت بهداری را افزایش خواهد داد تا بتواند

خدمات پزشکی بهتری در ایران، بخصوص در دهات ارائه نماید. امینی گفت که او اولویت بالایی برای برنامه اصلاحات ارضی در نظر خواهد گرفت. «صرفنظر از آموزش پرسنل قابل و مسئول، باید مطالعه و بررسی زیادی انجام شود تا به نتیجه برسد.» امینی گفت برای وزارت دادگستری، بار دیگر الموتی را منصوب خواهد کرد. «من به او (المومتی - م) گفته‌ام که اشتباهش لگدپرانی در جهات مختلف بود. او وزیر شرافتمند و قابلی بود و من دوست دارم یک بار دیگر او در کابینه‌ام باشد.» برای پست‌های دیگر کابینه، امینی افراد معتمدی در نظر داشت، «ولی من هنوز به تصمیم نهایی نرسیده‌ام.» آنچه مهم است این است که بر حداقل برنامه با هم به توافق برسیم. امینی گفت: «در نظر دارد در خلال ماه آینده برنامه خود را منتشر نماید و در آن زمان است که او خواهد توانست بگوید آیا ائتلافی ممکن خواهد بود یا نه.» 4- اشتباهات گذشته و دلایل سقوط دولت وی دکتر امینی با حالتی طنز ولی محکم گفت بزرگترین اشتباه وی این بوده که زیادی حرف زده است، ولی امیدوار بود که سایر قابلیت‌های وی نقطه ضعف حرف زدن را بپوشانند. امینی گفت او در باور این که شاه از وی کاملاً پشتیبانی می‌کند، اشتباه کرده بود. او گفت شاه «از لحظه‌ای که من به دفتر رسیدم، رودست زدن به من را شروع کرد. او برنامه‌ریزی نمود که یک نفر در دفتر من مواظب حرکات من باشد. هرگونه محبوبیت و وجهه‌ای که من داشتم به نظر می‌رسید دلواپسی او را بیشتر می‌کند، بخصوص ارتباطات حسنه‌ای که من با مقاومت دولت ایالات متحده داشتم.» امینی اظهار داشت، این یک اشتباه کشنده بود که من کنترل کامل بر بودجه منجمله بودجه نظامی را نخواسته بودم. این بیشتر از هر عامل دیگری موجب سقوط من بود. من نمی‌توانستم هزینه‌های نظامی را کم کنم لذا تنها راه چاره کم کردن بودجه عمرانی با کمک گرفتن از یک منبع خارجی مانند دولت ایالات متحده بود. با توجه به عدم کمک از جانب ایالات متحده، من به راستی نتوانستم آنچه را که بعد از من علم به راحتی انجام داد، یعنی کاهش شدید بودجه عمرانی را انجام دهم. من کاملاً قبول دارم که در بعضی برخوردها، نظیر موضع من در اغتشاشات دانشگاه، اشتباهات تاکتیکی جدی کرده‌ام، ولی مطمئن هستم که دیگر چنین اشتباهاتی مرتکب نخواهم شد.

5- روش و نظریه امینی راجع به ایالات متحده امینی گفت که او معتقد است که ایران باید روی ایالات متحده برای امنیت خارجی و به‌عنوان یک منبع اقتصادی و کمک فنی حساب کند. نیاز به کمک‌های مالی و فنی به تدریج با توسعه و کم کردن هزینه‌های نظامی تقلیل خواهند یافت.

امینی گفت: «زمانی که به قدرت رسید انتظار هیچ‌گونه کمک مالی از دولت ایالت متحده نداشت، ولی احساس اطمینان می‌کرد که ایالات متحده، از سیاست‌های وی، و اگر به هدف خود که جایگزین کردن رژیم دیکتاتور فعلی با یک دولت ائتلافی است برسد، از وی پشتیبانی خواهد نمود.»

امینی، علی - 23 تاریخ گزارش: 15 اکتبر 1963 - 23/7/42 خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان تاریخ و محل (جمع‌آوری) اطلاعات: 10 تا 23 سپتامبر 1963 - تهران، ایران گزارش اطلاعاتی منبع: پارگراف 1: یک مقام امینی ایران (B) با تماس‌هایی در بین گروههای سیاسی دست راستی و حزب زحمتکشان پارگراف 2: یک مقام دولتی ایران موضوع: 1- کوششهای گروههای مخالف برای تشکیل جبهه‌ای واحد 2- تماسهای سیاسی علی امینی 1- عناصر مختلف سعی می‌کنند اختلافات خود را حل و فصل نمایند و یک جبهه واحد مخالف تشکیل‌دهند. در 23 سپتامبر تماس‌های محرمانه‌ای بین نیروهای نخست‌وزیر دکتر علی امینی، دکتر مظفر بقائی رئیس حزب زحمتکشان، ملاها و احتمالاً عناصری از جبهه ملی برقرار گردیده است. شانسی منطقی وجود دارد که اتحاد انجام شود، زیرا کلیه گروههای مخالف به علت ناتوانی در مخالفت با رژیم، مأیوس و سرخورده شده‌اند. بقایی معتقد است که قدرت نیروهای مذهبی خیلی زیاد و قابل ملاحظه است، ولی برای آیت‌اللّه‌ها درگیر شدن در امور سیاسی و رهبری وقت تلف کردن (بیهوده) است، بقایی معتقد است که او و امینی می‌توانند رهبری جبهه مخالف را به‌عهده داشته باشند.

(نظریه منبع: باوجود این که هیچ طرح حقیقی در مورد چگونگی فعالیت جبهه مخالف در صورت تشکیل، وجود ندارد، احتمالاً هدف اولیه برکناری شاه و برقراری یک حکومت با علی امینی به جای شاه و بقایی به‌عنوان نخست‌وزیر است.) 2- در 10 سپتامبر یک دوست نزدیک به دکتر امینی گفت که اخیرا او با دکتر بقایی همکاری سیاسی را آغاز نموده است. در حدود 19 سپتامبر گروهی از اعضای حزب مردم، از بین آنها محمود سنجابی و رضا قره‌گوزلو، با امینی ملاقات و در موارد ممکنه همکاری او با بقایی مذاکره کرده‌اند. سنجابی نیز دوست نزدیک امینی است. محمدعبداللّه گرجی یک کاندید ناموفق در انتخابات، گفت با وجود اختلافاتی که با امینی دارد، مجبور بود با امینی همکاری نماید، زیرا از نتایج انتخابات ناراضی بود. امینی اخیرا سعی نمود با آیت‌اللّه سیدکاظم شریعتمداری، هادی میلانی، شهاب‌الدین مرعشی نجفی، احمد خوانساری و میرسیّد محمد بهبهانی و از طریق آنها با آیت‌اللّه روح‌اللّه موسوی خمینی تماس بگیرد. (اظهارنظر مقام ایرانی: تا 19 سپتامبر امینی موفق به تماس با آیت‌اللّه‌ها نشده بود).

3- (اظهارنظر محلی: به 3626 - NIT از یک منبع دیگر راجع به فعالیت‌های سیاسی امینی و نظریاتش راجع به گروههای مخالف مراجعه شود.)

امینی، علی - 24 گزارش اطلاعاتی خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان تاریخ گزارش: 15 اکتبر 1963 - 23/7/42 تاریخ و محل (جمع‌آوری) اطلاعات: 25 سپتامبر 1963 - تهران، ایران منبع: یک تاجر غربی (F)، از ایرج امینی پسر دکتر امینی.

ارزیابی محتوا: پاراگراف 2 تا 5 (نظریات ایرج امینی به‌طور دقیق گزارش شده‌اند) موضوع: فعالیت‌های دکتر امینی و دیدگاهها در مورد گروههای مخالف 1- نخست‌وزیر سابق، دکتر علی امینی سعی می‌کند نیروهای مختلف مخالف را متحد نماید.

نقطه‌ضعف بزرگ شخصی وی این است که آن‌قدر بی‌رحم نیست که به دست‌بندیهای مختلف در یک یا چهارچوبه موزون شده فشار بیاورد. امینی و سایر افراد نظیر وی بر روی این امر متمرکز شده‌اند که برنامه‌ای را برای کارهای خود تنظیم نمایند که تمام ایرانیان آن را قبول داشته باشند. تا چنین برنامه‌ای تنظیم شود، تلاش ناچیزی برای متحد کردن جناح‌های مخالف مختلف به عمل خواهد آمد، زیرا آنها در شرایط فعلی همکاری نخواهند کرد.

2- امینی می‌خواهد شاه را به‌عنوان سمبل رهبریت حفظ نماید، ولی فقط همین و نه بیش از این، او معتقد است که نخست‌وزیر باید مقتدر باشد، و اگر او اشتباهی بکند، می‌توان او را بدون وارد آمدن لطمه‌ای بر حیثیت و وجهه شاه کنار گذاشت. این‌طور که فعلاً مشاهده می‌شود، شاه خود را در جریان مستقیم اعمال دولت قرار داده است و فقط اوست که می‌تواند مسئول کلیه اشتباهات باشد.

3- ملتی نظیر آنچه شاه سعی می‌کند خلق نماید، که ملتی است پایه‌گذاری شده بر دهقانان و کارگران، فقط می‌تواند منابع سنتی رهبریت را از بین ببرد. دهقانان و کارگران ستون‌های رژیم‌های کمونیستی هستند و این (کمونیسم) چیزی است که اگر شاه کنترل کشور را در مدت زمان لازم برای تغییرات از دست بدهد، عاقبت بدان خواهد رسید.

4- عمق مخالفت فعلی مذهبیون، مورد قبول مقامات یا ناظران خارجی نیست. مخالفین مذهبی متحد نسیتند و ملاها به‌طور مستقل فعالیت می‌کنند. فعالیت مستقل ولی مکرر و مداوم ملاها، بیشتر موجب فرو ریختن سمبل شاه و دولتش می‌گردد. کار آنها این است که سلسله مراتب روحانیت مذهبی را بازسازی یا تقویت نمایند تا جایی که بتواند به‌طور مؤثر مخالفت مذهبی را در کانال‌هایی هماهنگ و هدایت نماید که قابلیت و توانایی فعالیت‌های مثبت مخالفت را داشته باشند.

5- جبهه ملی، که زمانی یک قدرت در ایران بود، دیگر یک نیروی مخالف موثر نیست. رهبران آن شجاعت خود را از دست داده‌اند (قلب خود را از دست داده‌اند) و مغزها و شکیبایی لازم را برای مقابله با اقداماتی که رژیم برعلیه آن تدارک می‌بیند، جایگزین نکرده‌اند. مظفر بقایی، رهبر حزب زحمکتشان خارج از کرمان قدرتی به حساب نمی‌آید.

امینی علی - 25 خیلی محرمانه زمان: 24 اکتبر 1963 - 2/8/48مکان: اقامتگاه سیروس غنی، معاون بانک توسعه و معدن صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: علی امینی، نخست‌وزیر سابق مارتین اف. هرتز، رایزن سفارت موضوع: نقشه امینی برای آینده در یک میهمانی در منزل غنی، من و امینی برای حدود یک ساعت در کتابخانه نشسته بودیم و در طی این مدت، وی دیدگاهها و نقشه‌های خود را دقیقا به همان نحوی که میلر گفته بود، با یک استثناء به تفصیل شرح داد. هنگامی که از امینی پرسیدم باتوجه به «برنامه حداقل» وی چرا، تاکنون با جبهه ملی به سازش نرسیده است، وی پاسخ داد که علت آن براساس اختلاف در زمینه سیاسی سیاست خارجی است. و گفت دو اختلاف در این زمینه وجود دارد. یکی به مسئله بی‌طرف مربوط است و دیگری در رابطه با نفت می‌باشد. تلاش برای عوض کردن بحث و برگرداندن آن به این دو مشکل بی‌نتیجه بود. تنها توضیحی که آقای امینی در مورد این دو مشکل ارائه داد این بود که جبهه ملی متحد و یک پارچه نبوده و در رابطه با مسئله بی‌طرفی سردرگم می‌باشد و اختلاف در مورد سیاست نفتی نیز «اساسا به گذشته مربوط است» (مثلاً انتقاد جبهه ملی از موافقت‌نامه نفتی که در هنگام صدارت امینی منعقد گردید.

امینی، علی - 26 تاریخ: 28 اکتبر 1963 - 6/8/42 خیلی محرمانه از : سفارت آمریکا، تهران 254- Aبه : وزارت امورخارجه، واشنگتن مرجع: 147 - A، مورخ 3 سپتامبر 1963 - تلگرام‌شماره 257 سفارت، مورخ 12 سپتامبر 1963 موضوع: تلاش‌های نخست‌وزیر سابق، امینی برای تشکیل یک ائتلاف باوجود اینکه غیر متحمل است شاه در آینده نزدیک امینی را به‌عنوان نخست‌وزیر احتمالی در نظر داشته باشد، رفتار وی مانند این است که سرگرم مبارزه برای احراز شغل مزبور است. صرفنظر از این واقعیت که فعالیت‌های سیاسی وی به شدت برای شاه و دولت ناخوشایند است، و این حقیقت که پرونده دادگاه را مانند «شمشیر دموکلس» بالای سر امینی نگهداشته‌اند.

(نامه هوایی سفارت 147 - A، 3 سپتامبر 1963) کمی قبل از انتخابات سپتامبر همان‌گونه که در تلگرام 257 - 12 سپتامبر 1963 گزارش شد، امینی اعلامیه‌ای در اعتراض به سیاست‌های اعمال فشار دولت و عدم امکان انتخابات آزاد منتشر نمود، که موجب گردید دولت به طور غیرمستقیم به وی پاسخ دهد. نخست‌وزیر علم در اظهاراتش به‌طور سربسته و ظریف به خاطرات زمان امینی در مورد آزادی انتخابات و سایر موارد حمله کرد. بیانیه منتشر شده امینی در 10 سپتامبر پیوست 1 می‌باشد. اخیرا امینی به‌طور فعالی درگیر کوششی شده تا بین گروههای سیاسی ائتلاف ایجاد نماید و آنها را به دور خود جمع نماید و با رهبران مذهبی، نمایندگان بازاریان و کسبه، طرفداران خود از طبقه ملاکین و اعضای کابینه قبلی خود و سایر روشنفکران ملاقات نموده است تا در مورد آنچه او یک «برنامه حداقل» می‌نامد، کار کنند. او در مورد این فعالیت‌ها و خطوط اصلی برنامه‌اش با

مأمور سفارت بحث کرده است. (صورت مذاکرات به‌طور مفصل در پیوست 2 آمده است). او همچنین به‌طور آزاد با خبرگان روزنامه‌های غربی و نمایندگان سایر سفارتخانه‌های غربی، ملاقات نموده است.

لازم به ذکر نیست که مقامات امنیتی ایران با دقت و توجه زیاد فعالیت‌های وی را دنبال می‌کنند.

به هر حال، امینی هنوز با رهبران جبهه ملی به توافق نرسیده است، باوجود این که می‌دانیم بسیاری از آنان هوادار وی هستند و به وی به‌عنوان یک رهبر محافظه‌کار که قابلیت فراهم آوردن نیروهای سیاسی وسیع و قابل ملاحظه‌ای را دارد، احترام می‌گذارند. امینی در مذاکراتش با جبهه ملی در مورد سیاست خارجی به‌طور عمده و موارد بی‌طرفی و مسئله تجدیدنظر در قراردادهای نفتی، با مخالفت زیاد و به‌عنوان سد غیرقابل عبور، مواجه شده است. (به صورت مذاکرات پیوست 3 مراجعه شود).

در مذاکراتش با مأمور سفارت، امینی تأکید خاصی در دیدگاهش راجع به این موضوع داشت که سیاست‌های فعلی شاه می‌رود تا آنچه او به‌عنوان «سنگر میانه‌روی» یعنی طبقه بورژوا می‌بیند، نابود کند.

او این طبقه را شامل گروههای زیر توصیف نمود: روحانیون، بازاریان، کسبه و روشنفکران. اینها گروههایی هستند که او در حال حاضر کوشش‌هایش را برآنها متمرکز نموده است. به‌عنوان عنصر برجسته «برنامه حداقل» خود، امینی معتقد است که باید هزینه‌های نظامی را قطع نمود و هزینه‌های عمرانی را با در نظر گرفتن اولویت برای طرح‌های کشاورزی و خدمات اجتماعی افزایش داد. او مصّر است که پیمان‌های خارجی منطقه‌ای و قراردادهای نفتی را باید حفظ نمود تا مسائل اقتصادی ایران حل شوند. همزمان با آن، او اظهار می‌دارد که به نفع ایران است که همپیمانی محکم خود را به ایالات متحده حفظ نماید. او در نظر داشت آن نوع دولتی را احتمالاً هدایت کند که به جای سیاستمداران پیر، به‌طور عمده از جوانان و تکنسین‌های خوب آموزش دیده (تکنوکراتها) تشکیل شده باشد. در 12 اکتبر، مجلس ختمی در یکی از مساجد تهران به یادبود ارتشبد بهرام امینی، عموی علی امینی برگزار گردید. انبوه جمعیت به‌طور غیرعادی بیش از انتظار در مراسم حضور یافتند. عقیده بر این است که این به خاطر شخص علی امینی بوده است. شایعاتی مبنی بر این که شرکت‌کنندگان در مجلس، که برخی از مقامات دولتی را نیز شامل می‌شوند، به‌طور کلی ضد رژیم هستند، وجود دارد. تا چه مقدار دیگر امینی اجازه خواهد داشت که به مخالفت رژیم ادامه دهد، هنوز مشخص نیست. از طرف مارتین اف. هرتز رایزن سیاسی سفارت امینی، علی - 27 خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان تاریخ: 5 دسامبر 1963 - 14/9/42 از : منبع کنترل شده آمریکایی (CAS)به : رئیس بخش سیاسی موضوع: جلوگیری از خروج دکتر امینی از تهران بدون اجازه دولت مطالب زیر جهت اطلاع شما و هرگونه استفاده‌ای که شما می‌خواهید در محدوده امنیتی تعیین شده از آن به عمل آورید، می‌باشد. در هرگونه گزارشی از سوی شما در مورد این اطلاعات، نیازی به ذکر CAS به‌عنوان منبع نیست. منبع یک ایرانی با نفوذ است (B).

در خلال ماه نوامبر، وزیر دادگستری امضاء شخصی دکتر امینی را گرفته است که اجازه ندارد تهران را بدون اجازه این وزارتخانه تا وقتی کلیه موارد پرونده علیه وی تکمیل شود، ترک کند. فعلاً غیر متحمل است که دکتر امینی بتواند اجازه خروج از شاه یا وزیر دادگستری برای سفر به اروپا بگیرد.

متعاقب مذاکره دکتر امینی با دادستان عمومی در دسامبر، پرونده وی در حال حاضر به نخست‌وزیر ارجاع شده است تا نسبت به تنظیم و اقدامات بعدی آن تصمیم‌گیری شود.

امینی، علی - 28 سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان - فقط برای استفاده داخلی از: منبع کنترل شده آمریکایی (CAS) به: رئیس بخش سیاسی تاریخ: 31 دسامبر 1963 - 10/10/42 موضوع: اظهارات امینی در مورد رسیدگی وزارت دادگستری و تصرف اسناد این گزارش برای اطلاع شما است. اگر مایلید از این اطلاعات در هر گزارشی استفاده‌ای به عمل آورید، لطفا CASهماهنگ نمایید. منبع یک افسر اطلاعاتی ایران است (C). این گزارش در 24 نوامبر 1963 به جامعه اطلاعاتی ایران رسیده است. هر چند تاریخ اطلاعات گذاشته است، ولی به علت این که اخیرا ترجمه شده، ممکن است هنوز قابل توجه باشد.

1- دکتر وکیل‌زاده، قاضی دادگاه وزارت دادگستری، در 24 نوامبر گفت که پرونده علی امینی و نورالدین الموتی فاقد اسناد یا شواهد قابل اهمیت است. او گفت پس از این که آنها با وی در دفترش ملاقات کنند و به چند سؤال پاسخ دهند، آزاد خواهند شد.

2- دکتر امینی به دوستانش گفت که وقتی برای ارائه کیفر خواست در مورد دستگیری غیرقانونی سه نفر از افسران ارتش (سرلشکر علوی مقدم، سرلشکر کیا و سپهبد ضرغام) به دفتر وکیل‌زاده احضار شود، او (امینی) حقیقت را به وی خواهد گفت. امینی گفت در صورتی که در این مورد به دادگاه کشانده شود، من مطالب لازم را مطرح خواهم نمود و اسنادی را که در وزارت دادگستری وجود داشته و هم‌اکنون نیز نزد الموتی هستند، به دادگاه ارائه خواهم کرد. امینی گفت اگر لازم باشد این اسناد را فتوکپی خواهد کرد و بین مردم توزیع خواهد نمود.

امینی، علی - 29 تاریخ: 9 ژانویه 1964 - 19/10/42 سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان - فقط استفاده داخلی از: منبع کنترل شده آمریکایی (CAS) به: رئیس بخش سیاسی موضوع : ارتباط دکتر امینی با مقامات ایالات متحده مطالب زیر جهت اطلاع شما و هرگونه استفاده‌ای که شما مایل باشید در محدوده امنیتی تعیین شده از آن به عمل آورید، می‌باشد. هرگونه گزارشی از سوی شما در مورد این اطلاعات باید با رعایت قید «غیرقابل رؤیت برای خارجیان» همراه باشد، ولی نیازی به ذکر CAS به عنوان منبع نیست. گزارش از یکی از مقامات ایرانی دریافت شده و تاریخ آن 21 دسامبر 1963 است.

یکی از دوستان دکتر علی امینی گفته است که امینی اخیرا یک نامه تبریک برای رئیس جمهور، جانسون فرستاده و پاسخ آن به صورت خیلی سرّی به دست وی رسیده است. همان دوست گفته است که سفارت ایالات متحده در تهران کاملاً از این موضوع مطلع است و زمانی که جانسون به ریاست جمهوری رسیده است، سفارت روابط صمیمانه با دکتر امینی برقرار کرده است.

امینی، علی - 30 تاریخ: 18 مارس 1964 - 27/12/42 سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان - فقط استفاده داخلی از: منبع کنترل شده آمریکایی (CAS) به: رئیس بخش سیاسی موضوع : ملاقات علی امینی با شاه مطالب زیر جهت اطلاع شما و هرگونه استفاده‌ای که شما مایل باشید در محدوده امنیتی تعیین شده از آن به عمل آورید، می‌باشد. هرگونه گزارشی از این اطلاعات توسط شما بایستی با رعایت طبقه‌بندی «غیرقابل رؤیت برای بیگانگان» همراه باشد و نیازی به ذکر CAS به عنوان منبع نیست.

1- نخست‌وزیر سابق، علی امینی در مذاکره با یکی از سیاستمداران قبلی که با وی بوده است، اظهار داشت که با شاه در تاریخ 14 مارس ملاقات نموده و شاه از امینی خواسته است که در پیشبرد برنامه‌های اصلاحاتی کمک نماید. امینی اظهار داشته که شاه عصبانی بوده است و به شدت از سیاستمداران غارتگر و دزد که مانع اجرای «انقلاب سفید» شده‌اند، ناراحت بود.

امینی، علی - 31 سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان - علی امینی نخست وزیر اسبق ایران ایران در جریان 14 ماه نخست‌وزیری علی امینی (مه 1961 تا ژوئیه 1962) به‌طور رسمی برنامه اصلاحاتی را آغاز کرد که تا امروز هم آن را دنبال می‌کند. امینی این امتیاز را داشت که تنها نخست‌وزیر بعد از محمد مصدق بود که تا حدی واقعی بدون دخالت سلطنت (شاه) عمل می‌کرد. او وظیفه خطیر اصلاحات اخلاقی، اقتصادی و بودجه‌ای را بدون حمایت کسی از خودش به جز حمایت شاه (که این حمایت نیز مبهم و نامطمئن بود) به‌عهده گرفت. او به میزان غیرقابل انتظاری به ویژه در سه زمینه مبارزه با فساد، اصلاحات ارضی و تثبیت اقتصاد کار انجام داد. به هر حال، در ژوئیه 1962 تأثیرات ترکیب شده ناشی از بحران بودجه‌ای و مالی، نابسامانیهای داخلی مربوط به تعویق انتخابات و خستگی زیاد شخصی، امینی را از پای درآورد و استعفا داد. در ژانویه 1963، وی پس از یک سفر کوتاه به ژنو به تهران بازگشت. او به این نتیجه رسیده بود که دولت به زودی دچار بحران خواهد و شد و او مورد نیاز خواهد بود. وقتی او خودش را در دولت، فردی ناخواسته یافت، مجددا شروع به برقراری تماس با روحانیون و جبهه ملی نمود. وی بشدت تحت مراقبت نیروهای امنیتی بود. در می 1964 ایران را ظاهرا جهت درمان به مقصد اروپا ترک کرد. وی از جانب دولت و مطبوعات مورد حمله قرار گرفته بود (همکاران و متحدینش در طول مدت نخست‌وزیری و تا حدی خود امینی متهم به فساد شده بودند.) به هر جهت تاکنون هیچ یک از این اتهامات اثبات نشده است. چند ماه قبل و بعد از انتخابات سپتامبر 1963 مجلس، امینی سعی داشت یک ائتلاف چند جانبه از گروههای سیاسی مختلف، به غیر از جبهه ملی که با آن بر سر نفت و سیاست خارجی به توافق نرسیده بود، تشکیل دهد. طرح او شامل کاهش بودجه نظامی، افزایش هزینه‌های عمرانی (بخصوص در برنامه‌های کشاورزی و اجتماعی)، حفظ سیاست‌های خارجی و نفتی فعلی، تداوم همپیمانی با آمریکا و بکارگیری نیروهای جوان و تکنسین‌های آموزش دیده به جای سیاستمداران کهنه‌کار در دولت می‌شد.

علی امینی متولد ژوئن 1907 (در اسناد دیگر 1902 و 1905 هم ذکر شده است. - م) متولد در تهران

می‌باشد. پدرش یکی از بزرگترین ملاکان ایران و مادرش دختر یکی از پادشاهان سلسله قاجار بود. او در سال 1925 جهت تحصیل در رشته حقوق به دانشگاه گرنوبل (Grenoble) فرانسه رفت و بعدها دکترای حقوق و علوم اقتصادی خود را از دانشگاه پاریس اخذ نمود. در سال 1931 به ایران بازگشت و در چندین پست قضایی مشغول کار شد. وی بتدریج سمت‌هایی با مسئولیت‌های بالا در اداره گمرکات و مالی به دست آورد و در سال 1947 به‌عنوان نماینده مجلس انتخاب گردید. او در سال 1950 به اولین انتخاب کابینه‌ای خود در کابینه علی رزم‌آرا رسید. قبل از تشکیل کابینه خود، عضو چهار کابینه بود. امینی همچنین از سال 1950 تا 1951 وزیر اقتصادی، از سال 1953 تا 1955 وزیر دارائی و در سال 1955 وزیر دادگستری بود. در دسامبر 1955 به عنوان سفیر ایران در واشنگتن منصوب شد. وی هر چند مورد احترام مقامات آمریکایی بود و در بحث‌های اقتصادی میان دو کشور شرکت می‌جست، با این حال در سال 1958 به دلیل اظهارنظر غیرسیاسی در مورد سیاست‌های نفتی خاورمیانه طی یک کنفرانس مطبوعاتی به ایران فراخوانده شد.

وقتی امینی در 5 می 1961 نخست‌وزیر شد، ایران درگیر بحران‌های حاد سیاسی بود که از سال 1953 آغاز شده بود. انتخابات مجلس که در تابستان سال 1960 با درستکاری و تقلب برگزار شده بود، لغو گردید، دولت جدید روی کار آمد و انتخابات انجام شد. مجلس جدید بسیار غیرمردمی بود و اغتشاش همچنان ادامه داشت. امینی با روی کار آمدنش، مجلس را منحل نمود، برنامه پاکسازی را اعلام و بسیاری از مقامات نظامی و دولتی را به جرم فساد دستگیر کرد. روی کار آمدن او، اصلاحات زیادی را در پی داشت.

به هر حال او مرتکب دو اشتباه عمده در محاسبات خود گردید. مسئولان کارآمد و علاقمند را سرکار نگذاشت، و سعی در نادیده گرفتن مخارج بیش از حد پیشنهاد شده نسبت به درآمدها را داشت. وقتی استعفا داد، ابتدا آمریکا را به علت عدم مساعدت کافی مقصر قلمداد نمود، لیکن پس از 24 ساعت از حمله‌اش به آمریکا عذرخواهی کرد. با این وجود، وی کماکان احساس می‌کرد که محلی برای به دست آوردن پول باید وجود داشته باشد.

امینی دارای قد و اندامی متوسط است. موی سرش نرم و خاکستری و دارای بینی برجسته، چشمانی درشت و لبخندی شیطنت‌آمیز است. وی شوخ‌طبع و در صحبت کردن زیرک و نکته‌سنج می‌باشد. او عضو یکی از خانواده‌های ملاک کشورش است و با یکی از خانواده‌های برجسته ایران پیوند سببی دارد.

علیرغم حمله‌های اخیرش به امریکا فرد صادقی است، لیکن همسرش در چند معامله پنهانی و فساد مالی دست داشته است.

امینی و همسرش بتول، در ویلایی در تهران زندگی می‌کنند. آنها دارای یک فرزند به نام فریدون، متولد 1936، می‌باشند که در یک شرکت نفتی کار می‌کند. در ژوئن 1961، یک کودک سرراهی را به فرزندی پذیرفتند که نامش را خداداد گذاشتند. امینی علاوه بر فارسی، فرانسه را عالی و انگلیسی را خوب صحبت می‌کند. 4 می1964 - 14/2/43

امینی، علی - 32 سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان - فقط استفاده داخلی از: منبع کنترل شده آمریکایی (CAS) به: رئیس بخش سیاسی تاریخ: 5 می 1964 - 15/2/43 موضوع: نقشه‌های دکتر امینی مطالب زیر جهت اطلاع شما و هرگونه استفاده‌ای که شما مایلید از آن در محدوده امنیتی تعیین شده به عمل آورید، می‌باشد. هرگونه گزارشی از این اطلاعات باید قید «غیرقابل رؤیت برای بیگانگان» را داشته باشد، اما نیاز به ذکر CAS به‌عنوان منبع نیست.

منبع معمولاً قابل اعتماد است.

1- شرفیابی نخست‌وزیر اسبق، دکتر علی امینی، نزد شاه بنا به درخواست امینی به منظور جلب رضایت شاه جهت ترک ایران صورت گرفت. شاه موافقت خود را با این درخواست اعلام نمود. دکتر امینی اکنون قصد دارد تهران را در تاریخ 8 می با هواپیما به مقصد ژنو ترک نماید و به همسرش که قبلاً به آنجا رفته است، ملحق شود. امینی در آینده نزدیک قصد بازگشت به ایران را ندارد.

2- احتمال دارد نخست‌وزیر منصور که از اقوام سببی دکتر امینی است، اولاً به منظور ترتیب ملاقات امینی و شاه و ثانیا جهت توصیه به شاه برای موافقت با درخواست امینی جهت ترک ایران، از طرف امینی با شاه صحبت کرده باشد (همسر امینی خاله (یا عمه) همسر منصور است.) 3- (اظهارنظر: حدود 12 روز پیش به‌طور شفاهی به شما گزارش کردیم که امینی درخواست ملاقات با شاه را جهت کسب اجازه ترک ایران نموده بود. منظور امینی از ترک ایران در ایام محرم این بود که انتظار می‌رفت. در این ماه اغتشاشاتی به وجود آید و او نمی‌خواست خود را درگیر آن مشکلات کند. امینی قصد نداشت هدف اصلی خود را از ترک ایران، به شاه بگوید.) امینی، علی - 33 تاریخ: 6 می 1964 - 16/2/43 خیلی محرمانه از: بخش سیاسی - آقای دانیل او. نیوبری به: بخش سیاسی - جی - پی - لورنس موضوع: مذاکره با دکتر اعتبار در مورد خروج دکتر امینی دیروز عصر من با دکتر عبدالحسین اعتبار در منزلش ملاقات کردم تا در مورد دلائلی که در پس پیشنهاد خروج دکتر امینی از ایران وجود دارد، مذاکره کنم. به‌طور اتفاقی، بعدازظهر روز قبل، دکتر اعتبار با غلامعلی فریور همکار نزدیک دکتر امینی ملاقات نموده و همه ماجرا را از وی شنیده بود. جزئیات آن‌گونه که دکتر اعتبار به من گفت به شرح زیر هستند: دکتر امینی برای مدتی سعی داشته است شاه را برای این که قانعش کند به امینی اجازه تشکیل یک دولت جدید را بدهد، ببیند، براساس گفته فریور، امینی معتقد است که مجموعه فعلی تحریکات مذهبی و تبلیغات عربی، تهدید جدی برای رژیم به وجود آورده‌اند و بنابراین شاه می‌تواند برای انتصاب وی به نخست‌وزیری تحت فشار باشد. بهر حال، تنها بهانه‌ای که امینی برای درخواست ملاقات با شاه داشت، این بود که می‌خواهد اجازه خروج از کشور را بگیرد. (در پاسخ سؤال من، دکتر اعتبار گفت که امینی به علت فعالیت‌های سیاسی قبلی، بدون تردید قبل از کسب مجوز

خروج از کشور، به چنین اجازه‌ای نیاز داشت.) به هر صورت به دکتر امینی وقت ملاقات داده شد و به راحتی اجازه خروج را از شاه گرفت، ولی هیچ موفقیتی در جهت هدف اصلی خود کسب ننمود. دکتر اعتبار اظهار داشت که علاقه و هدف امینی هر چه بوده است، به نظر می‌رسد احتمالاً پس از چند ماه اگر به وی اجازه داده شود، به ایران باز خواهد گشت.

این برای من واضح بود که دکتر اعتبار تمایلی نداشت نام وی به خروج دکتر امینی ربط داده شود. او توضیح داد با وجود این که دکتر امینی را به‌طور اتفاقی در منزل یکی از دوستانش دیده است، آنها از نظر سیاسی به یکدیگر نزدیک نیستند. تنها توافق سیاسی که بین آنها بوجود آمده است مربوط می‌شود به روزهای آخر دولت علم، که با یکدیگر قرار گذاشتند اگر از هرکدام خواسته شود دولتی تشکیل دهند، برای دیگری شغلی در کابینه در نظر بگیرند.

دکتر اعتبار موضوعات دیگری را نیز در طول مذاکره پیش کشید. از آن جمله خطر افزایش حضور فرانسه؛ بازگشت تهدیدآمیز انجمن آفریقا - آسیایی برای فعال کردن سیاستها؛ حمله به تبلیغات ضد ایرانی ناصر از طریق انتشار مقالاتی در روزنامه‌های فارسی، فرانسه و انگلیسی زبان ؛ کاهش حوادث ضدآمریکایی شدید در دوران حکومت امینی و اگر منصور همچنان نشان دهد که با آمریکائیان همدست است، احتمال می‌رود که این احساسات مجددا بروز نماید؛ محبوبیت فعلی یک کتاب در ایران به نام اقتصاد سیاسی در سیاست خارجی آمریکا که توسط انتشارات ویلسون در سال 1955 چاپ شده است و با دقت قابل ملاحظه‌ای وضعیت سیاسی فعلی در ایران را پیش‌بینی کرده است.منبع حفظ شود امینی، علی - 34 تاریخ: 8 می 1964 - 18/2/43خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران، 1012به: وزارت امورخارجه، واشنگتن علی امینی نخست‌وزیر اسبق ایران، امروز ایران را به مقصد ایتالیا و سوئیس ترک نمود که ظاهرا یک دوره تبعید موقت است.

منصور، نخست‌وزیر ایران، به من گفت که تصمیم گرفته شد امینی به علت نادیده گرفتن دستور عدم تماس با اعتبار (دکتر) و احتمالاً آرامش و همچنین برقرار کردن تماسهای مسئله‌دار با ملاها، «برای معالجه پزشکی» به خارج فرستاده شود. (امینی در واقع بشدت در حال برقراری ارتباط با ناراضیان سیاسی مختلف بوده است.) امینی اکنون دارد پوششی کاملاً متفاوت برای سفرش درست می‌کند. او به دوستانش می‌گوید که عقایدش را مورد اوضاع کشور برای شاه روشن ساخته بود (او در 30 آوریل با شاه ملاقاتی داشت) و این که او درخواست قبلی‌اش مبنی بر اجازه رفتن به خارج را اکنون پیش کشیده بود تا تقصیر هرگونه حادثه‌ای که در محرم پیش آید، به گردن او نیفتد.

ما نمی‌دانیم شاه هفته پیش به امینی چه گفت اما می‌دانیم ساواک در چند ماه گذشته دستور گرفته بود امینی را وادار کند که داوطلبانه به خارج رود. یقینا شاه بایستی خوشحال باشد که امینی ابتکار عمل رسمی را به دست گرفته است، گرچه درخواست امینی به‌طور غیر رسمی به او ابلاغ شده بود.

حقیقت هر چه باشد، واضح است که شاه می‌خواهد امینی آبرومندانه ایران را ترک کند. مطبوعات

به‌طور خلاصه در 6 و 7 مهر سفر امینی را جهت معالجه پزشکی نقل کردند و جشن خداحافظی در 6 مهر، 400 میهمان را به خود جذب نمود، گرچه هیچ یک از اعضای دولت فعلی در آن حضور نداشتند.

امینی به واسطه استعدادش، حالت وفاداری نسبت به شاه را به‌طور صحیحی حفظ می‌کند، و در عین حال به دوستانش اعلام می‌دارد که معتقد است می‌تواند دولت را بهتر از منصور اداره کند.

در مجموع عزیمت امینی بدون خشونت و تندی صورت گرفته و شاه ممکن است بعد از مدتی که اوضاع آرام شود به او اجازه بازگشت دهد.هلمز امینی، علی - 35 تاریخ: 9 می 1964 - 19/2/43 خیلی محرمانه از: ویلیام او. مولر به: آقای دانیل او. نیوبری موضوع: عزیمت امینی بعدازظهر، پنج‌شنبه، 7 می، خداداد فرمانفرمائیان و سیروس غنی با امینی دیدار داشتند. سیروس غنی مرا به شرح زیر در جریان خلاصه آن دیدار قرار داد:

1- دلایل عزیمت سیروس غنی گفت که او و خداداد از امینی پرسیدند چرا در این زمان می‌خواهد ایران را ترک کند. طبق اظهارات غنی، نکات اصلی در پاسخ او به قرار زیر هستند:

الف)- او تبعید نشده است. او شنیده بود که چند تن از جمله نخست‌وزیر منصور گفته‌اند که شاه او را مجبور به ترک کشور کرده است. امینی قویا این مسئله را تکذیب نمود.

ب)- امینی گفت او فکر می‌کند به نفع اوست که در ایام محرم ایران را ترک کند، زیرا او خیلی درگیر می‌شد. امینی گفت مادرش مسجد فخرالدوله (یکی از بزرگترین مساجد ایران) را ساخته بود و حالا او که پسر ارشد خانواده است، در رابطه با مسجد مسئول است. در طی ماه محرم مرسوم است شبها روضه‌خوانی برگزار گردد. به دلیل موقعیت او، تمام روحانیون بزرگ به آن مسجد می‌آیند و در عوض انتظار می‌رود او نیز با تمام آنها دیدار داشته باشد. امینی گفت این مسئله او را بیش از حد با ملاها درگیر می‌کند.

ج)- تعدادی از روحانیون نزد او آمده بودند و از وی خواسته بودند از خمینی حمایت کند و برای مخالفت با رژیم به حزبی بپیوندد. امینی مایل به انجام این کار نیست و به شاه هم این مطلب را گفته است. او همچنین به شاه گفته است که هر چند روابط نزدیکی با روحانیون دارد، ولی در مواضعشان نسبت به برنامه اصلاحات دولت با آنها شریک نیست.

د)- امینی گفت او موقعیت تشکیل یک ائتلاف را هنگام مشکلات ایجاد شده در طول محرم ارزیابی کرده و این نتیجه رسیده است که آشوبها به آن حد نمی‌رسد که چنین فرصتی دست دهد. امینی گفت نیروهای امنیتی دولت آماده‌اند و توانایی کنترل هر آشوبی را دارند.

ه)- امینی فکر می‌کند با ترک ایران در این زمان در میان مردم محبوبیت کسب خواهد کرد و پس از محرم مجددا مراجعت خواهد نمود و در ملاء عام ظاهر خواهد شد.

2- موضوع اصلی ملاقات امینی با شاه طبق اظهارات غنی، امینی گفته که شاه ملاقات را با این سؤال آغاز کرده است که چرا وی از برنامه اصلاحات حمایت نمی‌کند؟ امینی جواب داد که وی همیشه از اصلاحات شاه حمایت کرده است و در حقیقت طبق خواسته شاه، حمایت از آنها را شروع نموده بود. بعد امینی علت مخالفت شاه با نخست‌وزیری‌اش را سؤال کرد. شاه گفت: به علت سیاست‌های اقتصادی وی. امینی گفت: سیاستش این است که اقتصاد را سامان بخشد، دولت را کارآمدتر کند و جلوی سوءاستفاده را بگیرد و نیز سرمایه‌گذاریهای بخش خصوصی را تقویت نماید. امینی گفت مطمئنا شاه با این طرح‌ها مخالفتی ندارد.

شاه در جواب گفت نه، منظورم افزایش حقوق معلمان به دنبال اعتصابات آنها می‌باشد. امینی گفت از نظر سیاسی این امری اجتناب‌ناپذیر بود. بعد شاه مسئله روابط امینی با روحانیون را پیش کشید. امینی گفت با واژهایی به شاه جواب داد که برای او تعهدی ایجاد نکند. شاه در مورد حزب دمکراتیک اسلامی که به امینی نسبت داده شده بود، پرسید و امینی گفت دخالتی در آن نداشته است. بعد شاه و امینی در مورد مسائل امنیتی صحبت کردند. براساس اظهارات امینی، شاه اطمینان داده بود که نیروهای امنیتی‌اش نسبت به هر زمان دیگر، کارآمدتر و بهتر تحت فرمان او هستند. بعد صحبت به زمانی کشیده شد که امینی روی کارآمد.

در پایان دوره تصدی شریف‌امامی، تیمسار تیمور بختیار دانشجویان و خوش باورها را تحریک نمود و به اعتصابات کشانید و بختیار کنترل مؤثر پلیس و ژاندارمری را در دست داشت. به نظر می‌رسید بختیار پیروز شود، شاه نمی‌توانست در آن شرایط برای مقابله تجهیز قوا کند. سفارت آمریکا و انگلیس از شاه خواستند که در آخرین لحظات امینی را سرکار آورد. بالاخره شاه در این قسمت از مذاکرات گفت که دیگر هیچ‌گاه نبایستی این قضایا تکرار شود.

بعد شاه از امینی پرسید آیا امینی از موفقیت برنامه سپاه دانش و تأثیر زیادی که این برنامه روی سایر ملل «حتی ملل اروپایی» گذارده بود، آگاه است. این ایده آنچنان که شاه ابراز می‌داشت، ایران را در آستانه جدیدی قرار می‌داد و در حال به ثمر رسیدن بود.

شاه نظر امینی را در مورد دولت منصور پرسید. امینی جواب داد که فکر می‌کند افراد جوان و کارآمدی نیز وجود دارند. شاه با گفتن این که علاقمند به برخی از ایده‌های جدید که ارزش پیگیری دارند، می‌باشد، اظهار موافقت کرد. صحبت با بحث پیرامون زیباییهای «مانتیکاتینی» و آبهای آن به پایان رسید. امینی به غنی و فرمانفرمائیان گفت که هرگز شاه را با این اعتماد به نفس و اطمینان ندیده بودم، شاه با اظهار این مطلب که برنامه‌های اصلاحاتی تأثیر به سزایی داشته و موفقت‌آمیز بوده است، خود را فریب می‌داد.

امینی، علی - 36 تاریخ: 20 می 1964 - 30/2/43 خیلی محرمانه از: بخش سیاسی - جی. پی. لورنس به: بخش سیاسی - آقای مارتین اف. هرتز مراجع: الف - 147 سفارت مورخ 3 سپتامبر 1963، الف - 209 سفارت مورخ 1 اکتبر 1963 موضوع: برداشتهائی پیرامون عزیمت امینی هرچند که عزیمت امینی به قصد اروپا، هیچ‌گونه عواقب چشمگیر سیاسی ندارد، با این حال روشنگر سیاست‌های ایرانی و برخورد شاه با کسانی که قدرت سیاسی دارند، می‌باشد. حقیقت روشن است: امینی

با اراده خودش ایران را ترک کرد (هرچند اگر کمترین دلجویی از وی شده بود، در ایران می‌ماند) و شاه از رفتنش خوشحال بود. در این وضعیت نخست‌وزیر گفت در شهر اعلام کنید که امینی را اخراج کردند. در عین حال عزیمت امینی به خودی خود اتفاق کوچکی بود، در پشت پرده این واقعه، جاه‌طلبی‌ها و حسادت‌های شخصی و مانورهای پیچیده سیاسی نهفته بود.

تاکتیکهای شاه دکتر امینی در ژانویه 1963 به هنگام انتخابات و رفراندوم ملی به ایران مراجعت نمود. نتیجه‌گیری واضح او این بود که اوضاع دارد از کنترل خارج می‌شود و تنها اوست که می‌تواند به این وضع، به شیوه‌ای که به سختی ممکن است شاه را خسته سازد، سروسامان دهد. وی همچنین وضعیت را بسیار بد تعبیر می‌کرد.

پس از مراجعتش، شاه طی ملاقاتی اوضاع را برایش تشریح نمود. طبق اظهارات امینی به یکی از دوستانش، شاه ابتدا به نرمی گفت که دقیقا نمی‌داند چرا امینی مجددا به ایران بازگشته است. پس از آنکه بحث را عوض کرد، گفت به نظر می‌رسد خانم امینی سوءاستفاده‌های زیادی کرده است و از امینی پرسید آیا در قضیه ذیربط است. گرچه تهدید کاملاً آشکار بود، ولی امینی ایران را ترک نکرد. اتهام رشوه‌خواری و سوءاستفاده خانم امینی، حمله امینی به دولت به خاطر انتخابات مجلس و اقدامات تلافی‌جویانه دولت با شروع محاکمه الموتی، وزیر اسبق دادگستری، همگی در تلگرامهای قبلی به‌طور مشروح آمده‌اند.

بدون تردید شاه دریافته است که امینی پایگاهی ندارد و لذا راهی جز همکاری با نظام ندارد. تاکتیک شاه در برخورد با این‌گونه سیاستمداران، عدم برخورد صریح می‌باشد و همیشه ابتکار عمل را در دست خودش نگاه می‌دارد. به‌عنوان نمونه، امینی چند بار درخواست ملاقات با شاه را کرده بود، ولی شاه تا شش ماه درخواست او را به تأخیر می‌انداخت. یک بار وقتی شاه با علم جهت تعطیلات به ساحل دریای خزر رفته بودند، به علم گفت امینی می‌تواند او را ملاقات کند، امینی از قبول ملاقات خودداری نمود، زیرا مسافرت به شمال برای صحبت با شاه ممکن بود به استقلال ظاهری که او با دقت پرورانده بود، لطمه بزند.

سرانجام ملاقات در زمانی که اهداف شاه اقتضاء می‌کرد و زمانی که شاه دریافت اخراج امینی از کشور به راحتی عملی می‌باشد، صورت گرفت.

شاه همین تاکتیک را در قبال سایر سیاستمداران جاه‌طلب که فعالیت‌هایشان اندکی خارج از چهارچوبه پذیرفته شده است، به کار برده است. حدود یک سال است که عبدالحسین ابتکار، رهبر انجمن آفریقا - آسیا سعی داشته است با شاه ملاقات نماید؛ درست مثل امینی، در طول این مدت ساواک به خوبی او را تحت تعقیب قرار داده است. محمد درخشش، وزیر سابق فرهنگ، نیز از جمله کسانی بود که شاه می‌خواست با ملاطفت از کشور خارج شود و به او پیشنهاد یک سمت آسوده در سفارتخانه شد. به هر حال، مورد امینی فرق می‌کرد، زیرا شاه خیلی از او خوشش نمی‌آمد. شاه به کرات در مذاکراتش با ایرانی‌ها و خارجی‌ها، عملکرد امینی در مدت صدارتش را بی ارزش قلمداد کرده است. مثلاً در صحبت با مدیر آمریکایی خدمات منطقه‌ای، ادوارد رایان، شاه با لحن شدیدی در واکنش به اشاره تمجیدآمیز رایان از برنامه‌های امینی گفته بود که «آن برنامه‌های من بودند.» به نظر می‌رسد حسادت و سوءظن شاه نسبت به امینی طی دو سال گذشته افزایش یافته و شانس روی کارآمدن امینی حتی از ماه می سال 1961 هم کمتر شده است.

تاکتیک‌های دکتر امینی گرچه شخصیت امینی منحصر به فرد است، اما نحوه عمل سیاسی او همچون بسیاری از سیاستمداران خوب ایرانی است. به طور خلاصه، تا جایی که از نظر انسانی امکانپذیر باشد، افراد هرچه بیشتری را با هر نوع تمایلات سیاسی مختلف مورد ملاحظه قرار داده و در نهایت نوعی ائتلاف تشکیل می‌دهند. این مسئله رؤیای همیشگی مصالحه‌جویان بزرگی چون اعتبار و جلال عبده بوده است. از آنجایی که ایرانیها دوست دارند با دیگران در مورد سیاست سخن بگویند، معمولاً این امکان وجود دارد که تصویری از حرکت‌های بعدی کار از طریق دنبال کردن تماس‌های یکی با عناصر میانه‌روی گروههای سیاسی گوناگون دیگر به دست آورد. در حالی که جناح راست جبهه ملی، هدفی مطلوب است، همیشه این احتمال وجود دارد که میانجی‌ها با هم ائتلاف کنند. مثلاً امینی و اعتبار قرار گذاشته بودند هرکدام نخست‌وزیر شدند، دیگری را در کابینه جای دهند. با این وجود هیچ یک از این تماسها نمی‌تواند اختلاف منافع موجود میان روحانیون، روشنفکران جوان لیبرال و مالکان محافظه‌کار را حال نماید.

همان‌طور که در بالا اشاره شد، این نوع فعالیت سیاسی در چهارچوب وفاداری به رژیم انجام می‌شود.

با این حال، شاه در طی چند سال گذشته کمتر مایل بوده است که وی را تحمل نماید. شاه تا زمانی که چیزی به جز حرف زدن نباشد، آزادیهایی اعطا کرده، اما در توسل به اقدام علیه کسانی (مانند سرلشکر تیمور بختیار) که یک تهدید واقعی به شمار می‌روند، تردید نکرده است. دلیل عزیمت امینی به خارج هر چه می‌خواهد باشد، ولی به نظر می‌رسد وی به این مرز جدایی نزدیک شده باشد.

امینی، علی - 37 تاریخ: 25 می 1964 - 4/4/43 خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران به: وزارت امورخارجه مرجع: تلگرام 1012 سفارت موضوع: «تبعید موقت» امینی، نخست‌وزیر اسبق ایران ایرج امینی، فرزند علی امینی نخست‌وزیر پیشین، در مذاکره اخیر، گزارش مبنی بر این که به پدرش دستور ترک ایران داده شده بود را «کاملاً بی‌اساس» خواند. او گفت عزیمت امینی تماما به ابتکار خود او بوده است و منصور، نخست‌وزیر، با تلاش جهت القای این تصور که نخست‌وزیر پیشین، ایران را بدان جهت ترک کرده که حکومت از او خواسته است برود، مرتکب خطای بزرگی شده است، زیرا کذب چنین نسبتی در آینده بسیار نزدیک ثابت خواهد شد و آن هنگامی خواهد بود که پدر او به تهران باز گردد.

ایرج امینی گفت در واقع پدر او تنها بدین جهت با شاه دیدن کرده بود تا یقین حاصل کند که هیچ‌گونه منع قانونی در مورد عزیمت وی وجود نخواهد داشت. (باید متذکر شد که در این رابطه اقدامات قانونی جاری شده یا بالقوه چندی علیه نخست‌وزیر به عمل آمده که در گزارشهای الف - 115 و 147 و 209 سفارت به اطلاع رسیده است.) فرزند امینی گفت که هیچ‌کس به پدر او اشاره‌ای مبنی بر کسب تکلیف برای بازگشت به تهران نکرده است. در واقع امینی قصد داشت در اوایل ماه ژوئن به ایران بازگردد، ولی بازگشت خود را به ماه ژوئیه موکول کرده است تا بتواند تعطیلات را به اتفاق پسر و عروسش در اروپا بگذارند. ایرج امینی گفت هنگامی که امینی باز گردد مردم خواهند دانست درباره این نسبت‌ها که پدر او به نوعی تبعید

شده است، چه فکر کنند (ایرج امینی هیچ‌گونه اشاره‌ای به تمایل پدرش برای این که در طول ماه محرم از ایران دور باشد تا مبادا تحولات ناگواری به وی نسبت داده شود، نکرد ولی آنچه او گفت با این توضیح نمی‌تواند تطبیق داشته باشد.)از طرف سفیر مارتین اف. هرتز رایزن سفارت امینی، علی - 38 تاریخ: 26 اوت 1964 - 4/5/43 سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان - فقط استفاده داخلی از: منبع کنترل شده آمریکایی (CAS) به: رئیس بخش سیاسی موضوع: ترس امینی از محاکمه در صورت مراجعت به ایران مطالب زیر جهت اطلاع شما و هرگونه استفاده‌ای که شما مایلید از آن در محدوده امنیتی تعیین شده به عمل آورید، می‌باشد. هرگونه گزارشی از جانب شما در مورد این اطلاعات باید قید «غیرقابل رؤیت برای بیگانگان» را داشته باشد، ولی نیازی به ذکر CAS به عنوان منبع نیست. منبع یک کارمند عالیرتبه وزارت دادگستری است (C) که در محافل سیاسی تماسهای خوبی دارد.

1- در اوت 1964، علی امینی، نخست‌وزیر، نامه‌ای به محمود محمودی در تهران نوشت و از او خواست در چهارچوب قوانین وزارت دادگستری، تحقیقاتی در مورد وضعیت پرونده‌ای که علیه او در دادگاه انتظامی کارمندان دولت تهیه شده است، بنماید. محمودی از طریق یک کارمند وزارت دادگستری دریافت که پرونده حاوی اتهامات واهی و بی‌اساس علیه امینی است مبنی بر صدور مصوبه‌های غیرقانونی از سوی کابینه در غیاب مجلس که هنوز هم جاری می‌باشد. (اظهارنظر: بسیاری از این مصوبه‌ها که از سوی امینی و سپس علم، نخست‌وزیر، صادر شده، بعدا از تصویب مجلس گذشته است.) 2- بعضی از قضات دادگاه انتظامی کارمندان دولت در اوایل سال جاری، در این پرونده تجدیدنظر کرده و آن را بی‌اساس تشخیص داده و رأی داده‌اند که پرونده مختومه اعلام شود. با این وجود، دادستان کل دادگاه انتظامی کارمندان ظاهرا به دستور مقامات مافوق، پیشنهاد مختومه کردن پرونده را رد کرد.

(اظهارنظر: از آنجایی که محمودی نتوانسته بود در این مورد به امینی خبر خوبی بدهد، احتمال نمی‌رود که امینی به زودی به ایران بازگردد.) امینی، علی - 39 تاریخ: 16 سپتامبر 1964 - 25/6/43 خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان از: چارلز ان. راسیاس به: آقای مارتین اف. هرتز موضوع: از سرگیری اعمال فشار بر علی امینی امروز آقای آبتین در مجلس سنا به من گفت که وی در روزنامه‌های چاپ شده در شب گذشته، گزارش مختصری مبنی بر این که کیفر خواستی علیه نورالدین الموتی، وزیر دادگستری کابینه امینی، تنظیم خواهد شد، دیده بود. آبتین گفت به نظر وی این تهدیدی مبدل (تغییر قیافه داده) علیه امینی بود که هنوز آشکار نشده است و هر لحظه می‌توان نشان داده شود. طوری که آبتین این امر را می‌بیند، امینی هدف اصلی است، اما شاه در اقدام علیه وی مردد است، زیرا از واکنش احتمالی ایالات متحده نگران می‌باشد.

اظهارنظر: آبتین اگر مأمور ساواک نباشد، که من تصور می‌کنم باشد، یقینا در آن سازمان ارتباطات

خوبی دارد. من به این نتیجه رسیدم که اطلاعات او در مورد ماجرای الموتی و امینی تنها مبتنی بر گزارش روزنامه‌ها نبوده است. چارلز ان. راسیاس امینی، علی - 40 گزارش اطلاعاتی خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان تاریخ (ارسال) گزارش: 19 سپتامبر 1964 - 28/6/43 شماره گزارش: 6535 - NIT تاریخ و محل (جمع‌آوری) اطلاعات: 12 سپتامبر 1964 - تهران، ایران منبع: یک کارمند عالیرتبه وزارت دادگستری (C) با تماسهای خوب در محافل سیاسی که با امینی صحبت کرده است. ارزیابی محتویات: ممکن است حقیقت داشته باشد.

موضوع: فعالیت‌ها و دیدگاههای جاری علی امینی، نخست‌وزیر سابق 1- علی امینی، نخست‌وزیر سابق که در 5 سپتامبر 1964 پس از یک غیبت سه ماهه از ژنو بازگشت، در روز 12 سپتامبر گفت فعلاً از کلیه فعالیت‌های سیای دست کشیده است. او گفت: بهترین راه برای این که وی در صحنه سیاسی باقی بماند این است که کاری نکند، زیرا دشمنانش احتمالاً آن را به عنوان نشانه‌ای بر سوءنیت او نسبت به دولت، به شاه گزارش می‌دهند. امینی برای تقویت این نقطه‌نظر، از شاه به خاطر عقل و درایتش در طراحی برنامه اصلاحاتی تمجید کرد.

2- امینی خاطرنشان ساخت که می‌داند وزارت دادگستری پرونده‌هایی علیه همسرش و علیقلی کیانی، که هنگام نخست‌وزیری امینی از همسرش زمین خریده، و بشارت (اسم کوچک نامعلوم)، از همکاران سابق و شریک تجاری وی، تهیه کرده است. او گفت این پرونده‌ها برای آن تهیه شده است که اگر او دولت را مورد حمله قرار دهد، بالای سر او نگهدارند.

3- امینی ضمن اظهارنظر درباره اوضاع کنونی گفت: دولت منصور نتوانسته اصلاحات بزرگی را که توسط شاه آغاز شده است به مورد اجرا بگذارد و اوضاع اقتصادی کشور به سرعت به یک مرحله بحرانی می‌رسد. امینی پیش‌بینی کرد که اگر بلافاصله تدابیری برای متوقف کردن فرار سرمایه‌ها و فراهم کردن معاش جهت صدها هزار بیکار اتخاذ نشوند، حرکتی ناگهانی و انقلابی رخ خواهد داد. امینی گفت اگر شاه بحران را به موقع تشخیص دهد، در آن هنگام به خاطر خواهد آورد که امینی ترسی از اتخاذ تدابیر فاقد محبوبیت عمومی ولی ضروری برای تحکیم اقتصاد، نداشت.

4- با اشاره به مناسبات ایران، امینی گفت بعضی از مشاوران شاه با اعمال فشار بر او جهت برقراری روابط نزدیکتر با اتحاد جماهیر شوروی به او خیانت کرده‌اند. امینی پیش‌بینی می‌کند که پذیرش کمک‌های فنی شوروی و دادن اجازه برای تماس شوروی‌ها با ایرانیان در مناطقی که فقر عمومی زمینه مساعدی جهت تبلیغات شوروی فراهم می‌کند، عواقب وخیمی در پی داشته باشد. در عین حال، امینی ایالات متحده را به نداشتن خط‌مشی در قبال ایران و دیگر نقاط جهان متهم کرد. او موضوع ویتنام را به عنوان موردی دال برعدم شایستگی و تزلزل آمریکائیان ذکر کرد و همچنین از ایالات متحده به دلیل فرستادن یک ژنرال به‌عنوان سفیر در زمانی که ظرافت‌کاریهای سیاسی بیش از هر چیز دیگری از سفیر انتظار می‌رود، مورد انتقاد قرارداد. امینی گفت به‌طور کلی ایالات متحده دشمن بدی برای هر کشور و دوست بدتری برای آنها است.

5- امینی نسبت به تمایل ضد دولتی دانشجویان ایران در اروپا نگرانی عمیقی ابراز داشت و گفت حزب توده کنترل مؤثر نهضت دانشجویان را به دست گرفته است. وی گفت عواملی از جمهوری متحده عربی و غنا، تماس‌هایی با رهبران و دانشجویان برقرار کرده‌اند و وعده‌هایی مبنی بر پشتیبانی از آنها علیه رژیم شاه داده‌اند. در برابر این فعالیت دولت هنوز هم روشی نظری «بچه‌ها همیشه بچه خواهند بود»، اتخاذ کرده است.

6- امینی پس از بازگشت خود هنوز شاه را ندیده است. از جمله کسانی که از او دیدن کرده‌اند، نورالدین الموتی، وزیر سابق دادگستری، محمد درخشش وزیر سابق آموزش و پرورش و اسداللّه مبشری از کارمندان دادستانی دیوان عالی کشور می‌باشند.

(اظهارنظر حوزه مأموریت: به موجب گزارش مطبوعات، در تاریخ 16 سپتامبر شورای وزیران نظر داده است که اتهامات علیه الموتی دارای آنچنان ماهیتی است که می‌توان آن را تحت پیگرد قانونی قرار داد و پرونده برای تصمیم نهایی به شورای وزیران ارجاع شده است.) امینی، علی - 41 تاریخ: 23 سپتامبر 1964 - 1/7/43 سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان - فقط استفاده داخلی از: منبع کنترل شده آمریکایی (CAS) به: رئیس بخش سیاسی موضوع: طرح‌های حکومت برای حمله به علی امینی مطالب زیر جهت اطلاع شما و هرگونه استفاده‌ای که مایلید از آن در محدوده امنیتی تعیین شده به عمل می‌آورید، می‌باشد. هرگونه گزارشی توسط شما از این اطلاعات باید قید «غیرقابل رؤیت برای بیگانگان» را داشته باشد، ولی لزومی به ذکر CAS به عنوان منبع نمی‌باشد. منبع یکی ایرانی با نفوذ (B) با تماسهای خوب در میان مقامات دولتی و محافل مطبوعاتی است.

1- حرکتی که توسط شاه علیه نورالدین الموتی، وزیر سابق دادگستری، شروع شده است، بخشی از اقدامات اولیه علیه علی امینی، نخست‌وزیر سابق، می‌باشد چون آنها به‌طور مشترک مسئول اقدامات انجام شده توسط الموتی بودند. از آنجایی که الموتی فردی اصولی است و امینی و او دوستان نزدیکی هستند، مسلم است که الموتی سعی نخواهد کرد امینی را درگیر کند، ولی شاه قصد دارد با این حرکت امینی را درگیر و متنبه سازد. تعدادی موارد تعیین تکلیف نشده در پرونده تهیه شده علیه امینی وجود دارند و هرگونه گام خطایی از سوی امینی می‌تواند موجب مطرح شدن یک دعوای قانونی علیه وی بشود.

2- حرکت شاه علیه امینی در جهت تقویت دولت منصور خواهد بود، زیرا وی به کنار زدن امینی به‌عنوان مدعی پست نخست‌وزیری کمک خواهد کرد و به مردم نشان خواهد داد که شاه پشتیبان منصور است.

3- (اظهارنظر: به 6535 NIT که از منبع دیگری اخذ شده مراجعه کنید. در آن گزارش گفته شده که پیگرد قانونی الموتی به‌منظور حمله علیه امینی صورت گرفته است.)

امینی، علی - 42 خیلی محرمانه زمان و مکان: 28 ژانویه 1965 - 8/11/43 منزل آقای راسیاس صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: بهمن روشن، وزارت امورخارجه چارلز ان. راسیاس، دبیر دوم در طول مذاکراتمان، آقای روشن مطالب زیر را اظهار داشت:

1- شاه با امینی ملاقات کرد: او از یک منبع موثق شنیده بود که شاه، دکتر امینی را برای بحث درباره امکان تشکیل یک کابینه در آینده نزدیک، فراخوانده بود. طبق گزارش، امینی گفته بود مشروط بر این که شاه اجازه انجام دو کار را بدهد، او موافقت خواهد کرد: الف) به جز وزیر جنگ و رئیس ساواک کلیه وزرای خود را شخصا و آزادانه انتخاب نماید، و ب) مجلس را منحل کرده و زمینه انتخاب مجلسی را متشکل از نمایندگان مردمی فراهم کند. همان‌طور که انتظار می‌رفت، شاه شرایط امینی را نپذیرفت.

2- حکومت هویدا: برآورد «روشن» این است که هویدا، نخست‌وزیر اجازه خواهد داشت که تا بعد از ایام نوروز به کار خود ادامه دهد و احتمالاً یک دولت جدید تا ماه ژوئن تشکیل خواهد شد.

3- مدعیان احتمالی برای نخست‌وزیری آینده: روشن معتقد است که جمشید آموزگار نخست‌وزیر بعد از هویدا می‌باشد. شاه می‌خواهد که تظاهر به دادن امکان به «افراد جوان» برای اداره امور را همچنان ادامه دهد. آموزگار باهوش و با استعداد است و دانشجوی برجسته‌ای بود. او در میان روشنفکران جوان، جایگاه خاصی دارد. روشن معتقد است که آموزگار «مانند دیگر فرزانگان مأمور سیا است» چرا؟ برای این که 1) او به نحوی آشکار از ملاقات با خارجی‌ها و بویژه آمریکائیها پرهیز می‌کند، و 2) آموزگار و پدرش (حبیب‌اللّه آموزگار) به‌طور ناگهانی و بدون هرگونه ابزار مشهود برای ثروتمند شدن به رفاه و ثروت رسیده‌اند. روشن معتقد است که آموزگار به دلیل دخالت‌ها و کنترل مستقیم شاه، نخست‌وزیری کارآ و نیرومند نخواهد بود و همچنین مانند سایر نخست‌وزیران قبلی، پایگاه مردمی نخواهد داشت.

4- سفیر ایران در کویت: روشن گفت که او تقریبا صددرصد مطمئن است که محمدرضا امیرتیمور که اکنون رئیس اداره اول سیاسی (اداره امور کشورهای عربی و ترکیه) است، به سفارت ایران در کویت منصوب خواهد شد.

5 - پیراسته احتمالاً به بغداد باز نخواهد گشت: روشن گفت که هنوز معلوم نیست، ولی به قضاوت وی، اگر ایران بخواهد روابط خود با عراق را بهبود بخشد، به نفع ایران نخواهد بود که پیراسته به عراق بازگردد.

احتمال قوی وجود دارد که عباس آرام به عنوان سفیر به بغداد فرستاده شود و احمد اقبال (سفیر کنونی ایران در یوگسلاوی و وزیرمختار ایران در کشورهای رومانی و بلغارستان) به جای آرام، وزیر امورخارجه شود.

6- عوده (OWDAH) کجاست؟ بر طبق اطلاعات یک منبع موثق، روشن گفت که ساواک رّد عوده، فراری مصری، را گم کرده است. روشن جزئیات بیشتری در این مورد نداشت.

7- نطق شاه در ششم بهمن: طبق اظهارات روشن، به نظر بسیاری از آگاهان سیاسی ایران، این نطق بسیار ضعیف بود. این نطق طولانی، پراکنده و خسته‌کننده بود. روشن دریافته بود که این نطق پس از انجام سوءقصد علیه منصور ضبط شده بوده است. هنگامی که مسلم شد منصور زنده نخواهد ماند، شاه یک برنامه کوتاه تلویزیونی انجام داده و در آن به منصور اشاره کرده بود. این برنامه سپس ویراستاری شده و به

نوار ضبط اصلی وصل شده بود. روشن گفت که به غیر از اعلامیه مربوط به منصور که حذف شده بود، شاه براساس یادداشتهای مختصری که در دست داشت، صحبت می‌کرد ولی در لحظه ایراد نطق ظاهرا این مطالب را به صورت پراکنده مطرح می‌ساخت. روشن معتقد بود که این نطق آشکارکننده مطالب زیر بود:

الف) - با اجتناب کامل از ذکر نام مصدق و در عین حال اشاره به یک چهره کم اهمیت‌تری مانند فاتح، شاه ثابت کرد که «این پیرمرد هنوز هم مزاحم است»؛ ب )- اشاره به اقدامات گذشته انگلیسها و روسها با سلیقه بد و نامربوط تهیه شده بود و حساسیت واقعی شاه را به این اتهام که او سرسپرده بیگانگان است، آشکار می‌کرد؛ ج - تأثیر کلی این نطق، بیانگر سردرگمی فکری و فقدان اعتقاد بود. این نطق بیشتر شبیه بحث‌های آزاد روان تحلیلی بود تا یک سخنرانی متفکرانه توسط یک رئیس کشور. روشن گفت که وی برای درک عقیده دیگران با آنها صحبت کرد، زیرا فکر می‌کرد که تعصبات ضد رژیمی وی، واکنش او نسبت به سخنرانی را متأثر و منفی کرده است. او گفت: بیشتر کسانی که او با آنها صحبت کرد، با عقیده وی موافق بودند. روشن عقیده خود را نسبت به سخنرانی با گفتن این که این سخنرانی به وضوح نشان می‌دهد که شاه از درک لمس واقعیت‌ها دور شده است، خلاصه کرد.

اظهارنظر: بعضی از رابطین من، اخیرا گفته‌اند که شاه امینی را دیده است، ولی من در این مورد از سایر منابع چیزی نشنیده‌ام. روشن در مورد تحولات جاری در وزارت امورخارجه معمولاً قابل اعتماد است.

امیرتیمور یکی از واجد صلاحیت‌ترین مأمورین وزارت امورخارجه ایران است و در کویت نیز خدمت کرده است.

امینی، علی - 43 خیلی محرمانه زمان و مکان: 13 فوریه 1965 - 24/11/43، اقامتگاه غنی صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: علی امینی، نخست‌وزیر اسبق مارتین اف. هرتز، رایزن سفارت موضوع: سیاست‌ها و چشم‌اندازهای امینی، آن‌طور که خود او می‌بیند دکتر امینی در وضعیت روحی بسیار عالی قرار داشت، لبریز از شوق، بلندپروازی و اعتماد به نفس. او هنوز نمی‌داند که آیا شاه بار دیگر از وی خواهد خواست تا کابینه تشکیل دهد، ولی تحت تأثیر اشاراتی قرار گرفته است که این روزها شنیده می‌شود مبنی بر این که وی تنها فرد واجد صلاحیت برای تشکیل ائتلاف وحدت ملی است. یکی از اولین چیزهایی که در جریان مکالمه پیش آمد و بسیاری از میهمانان دیگر در زمانهای مختلف در آن شرکت جستند، این بود که جبهه ملی (آنچه که از آن باقی مانده است) در حال تشویق وی و اعتراف به اشتباهش در عدم حمایت از وی، زمانی که او آخرین بار بر مسند قدرت بود، می‌باشد. امینی گفت: تماسهای او با جبهه ملی به‌طور عمده از طریق «نمایندگان دانشجویان» صورت می‌گیرد، و به دکتر فریدون مهدوی که وی نیز در این ضیافت حضور داشت، گاهی به‌عنوان نوعی روشنفکر که امینی می‌تواند روی حمایتش حساب کند، اشاره می‌شد. امینی همچنین یک بار به هدایت‌اللّه متین دفتری به‌عنوان یک طرف تماس ملی‌گرا اشاره کرد. در عین حال امینی این نکته را پنهان نمی‌کرد که بین او و آن دسته از عناصر تندرو که مهدوی به آن اشاره می‌کرد، اختلاف‌نظرهای سیاسی وجود دارد.

امینی به توافقی که او با عبده در تشکیل یک دولت کرده بود و وجود یک فهرست توافق شده کابینه اشاره نکرد (در نتیجه تلاش‌های چوک راسیاس، ما قبلاً این فهرست را از عبده دریافت کرده‌ایم.) امینی گفت که او قول‌های حمایت زیادی از عناصر مذهبی، چه آخوندها و چه بازاریان دریافت کرده است و این که او می‌تواند روی پشتیبانی بازرگانان و روشنفکران جهت برنامه و نه شخص خودش حساب کند. این اظهارات بلافاصله با اعتراض عبدالعلی فرمانفرمائیان (شرکت نفت پارس)، که در جلسه حضور داشت، روبرو شد. فرمانفرمائیان پرسید چگونه دولتی که با چنین عناصری از چپ تا راست تشکیل شده است، می‌تواند برنامه‌ای را اجرا کند. امینی که نسبت به مخاطبش، گاهی به فارسی و گاهی به فرانسه و انگلیسی صحبت می‌کرد، در پاسخ یک سخنرانی ایراد کرد که نتوانست عبدالعلی فرمانفرمائیان را متقاعد سازد و او مدام می‌پرسید که چگونه ممکن است عناصر نامتجانس سیاسی را در صورتی که نتوان آراء و عقایدشان را به هم نزدیک ساخت، با یکدیگر به کار گرفت.

امینی جداگانه برای من در مورد روش تشکیلات ائتلاف خود، بشرح زیر مطالبی گفت:

او نمی‌خواهد درباره شخصیت‌ها بحث کند، بلکه می‌خواهد نکات عمده برنامه را مورد بحث قرار دهد. «بطور طبیعی هرکس با همه چیز موافق نیست»، ولی او به افرادی که به وی مراجعه می‌کنند، گفته است «اگر آنها 100 را می‌خواهند، ولی فقط می‌توانند به 10 برسند، باید بگویند که 100 را می‌خواهند ولی فعلاً به 10 رضایت می‌دهند، به جای این که بگویند تا زمانی که به 100 نرسند همکاری نخواهند کرد.» (به عبارت دیگر او در مورد یک برنامه کوتاه مدت صحبت می‌کند.) از او پرسیدم که آیا اختلافات بر سر سیاست خارجی بین او و ملی‌گراها، که قبلاً با من در میان گذاشته بود، حل شده است. او گفت نپذیرفت که به سادگی در مورد بی‌طرفی و مسئله نفت بحث کند. وی گفت این مسائل اهمیت فوری ندارند. علاوه بر این، سیاست خارجی در خلاء اتخاذ نمی‌شود و اغلب توسط صدها نفر در طول زمان تعیین می‌گردد.

بی‌طرفی یک شعار بی‌معنی است، ولی در یک دوره زمانی برخی تعدیلها ممکن است صورت بگیرد.

بعدا به هنگام عصر، بحث به مدت عمر یک دولت ائتلافی (این واژه را من به کار برده‌ام، نه آنها) کشیده شد.

در این زمینه خداداد فرمانفرمائیان بیش از دیگران تواضع به خرج می‌داد و در عین حال بی‌احترامی نیز کرد، زیرا وی گفت دکتر علی امینی حقیقتا نماینده این رژیم است (با تمام گرایشهایش برای سازش و طبق مقتضیات زمان عمل کردن) خواه از جهت ترساندن مردم یا خواه رضای آنها در دراز مدت. او اظهار عقیده کرد که اگر امینی بتواند ظرف دو سال بهبودی تقریبی در اوضاع اقتصادی ایجاد کند و حتی اگر بتواند اوضاع سیاسی را اندکی تکان دهد، نیروهای دیگری تا آن زمان سر برخواهند آورد که مشتاق و یا قادر خواهند بود به یاری وی بشتابند. به نحوی عجیب، به نظر نمی‌رسید این نوع بحث و فرمول‌بندی، امینی را برنجاند. ظاهرا وی خود را واجد صلاحیت برای ایجاد تغییر می‌بیند و از داشتن چنین نقشی راضی خواهد شد.

در مورد افکار عمومی صحبت زیادی شد، ولی در یک مورد امینی اعتقاد راسخ داشت که دادن آزادی کامل بیان در چنین موقعیتی غیرقابل تصور است. این امر فقط به هرج و مرج خواهد انجامید. از سوی دیگر او احساس می‌کرد آزادی تدریجی مطلوب خواهد بود، زیرا تا مردم احساس نکنند که نظراتشان به دولت منتقل نمی‌شود، نمی‌توان اعتماد آنها را به دست آورد. به همین ترتیب، او مخالف انتخابات کاملاً آزاد است، ولی با انتخاباتی که مثلاً در نتیجه آن جبهه ملی بتواند کاندیداهایی از جانب خود برای شهرها

معرفی کند، موافق است. چون در مورد شهرستانها، می‌توان کاندیداهای مناسبی پیدا کرد و کشاورزان می‌توانند آنها را انتخاب کنند. امینی در مورد این موضوعات چنان بحث می‌کرد که گویی این موضوع کمترین نگرانی وی بود. به نظر می‌رسید وی می‌خواهد بگوید انتخابات در ایران هرگز آزاد نبوده است، ولی می‌توان درباره نوع مجلسی که تشکیل خواهد شد، توافق کرد و تقریبا هر نوع ترکیب دیگری، اصلاحی بر وضع کنونی خواهد بود که هرکس آن را یک ترکیب و وضعیت دروغین و ساختگی تلقی می‌کند. امینی گفت هرگز از وی خواسته نشده است تا ایران را ترک کند. هنگامی که وی سال گذشته کشور را ترک کرد، از شاه کسب اجازه نموده بود. معالجه و درمان در مونتکاتینی برایش بسیار مفید بوده است.

وی اکنون در سلامتی کامل به سر می‌برد، ولی اخیرا بد می‌خوابیده است. ترور منصور، ذره‌ای او را خوشحال نکرده بود، زیرا او معتقد است که جوّ خشونت برای هر دولتی بد است و از جمله دولت ائتلافی آینده. او همچنین فکر می‌کند که ترور منصور شانس روی کار آمدن و دعوت وی به نخست‌وزیری توسط شاه را افزایش نداده است. مسئله‌ای که ممکن است دعوت شاه از وی را به دنبال داشته باشد، فروپاشی اقتصاد است که علیرغم درآمد نفتی (و تا اندازه‌ای به علت همین درآمد)، به زودی تورم شدیدی به وجود خواهد آمد. فریدون مهدوی گفت که شاه ممکن است قبل از این که دریابد یک تغییر ریشه‌ای اجتناب‌ناپذیر است، مجبور شود چند دولت از نوع دولت کنونی را تغییر دهد.

از زمانی که اینجا آمده‌ام، یعنی از یک سال و نیم قبل، این چهارمین باری است که امینی را می‌دیدم.

یکی از مناسبت‌ها، صرف شام با حضور کارمندان و مناسبت‌های دیگر کم و بیش شبیه همین مناسبت اخیر بود که افراد و شرکت‌کنندگان در مکالمه و گفتگوها جابجا می‌شدند، ولی گاه به گاه جمعیتی در اطراف امینی تشکیل می‌شد. هر چند من نمی‌توانستم پاسخ‌های امینی را به زبان فارسی با تمام جزئیاتش دنبال کنم (او بسیار تند صحبت می‌کند و واژه‌های بسیاری به کار می‌برد که کتب مؤسسه مطالعات خارجی به نظر نمی‌آید این واژه‌ها را در برداشته باشند)، بار دیگر روشن شد که وی قادر است با سخنانش دیگران را تحت‌تأثیر قرار دهد. او به نظر می‌رسد قریحه حاضر جوابی و تمایل به لطیفه‌های نیش‌دار دارد و تأثیری که در انسان برجا می‌گذارد، تأثیر یک «مبارز سرحال» است. بسیار با احترام با وی رفتار می‌شد و تنها بلند شدن اندک صدای او کافی بود که سایر مکالمات در اتاق متوقف شود. چند تن از میهمانان می‌خواستند در مورد مایر، سفیر امریکا، اطلاعاتی کسب کنند. من این موضوع را روشن کردم که دلیلی ندارد تصور کنند که تغییر سفیران، تغییری در سیاست آمریکا نسبت به ایران به وجود خواهد آورد.

روز بعد، یعنی 14 فوریه، عبدالعلی فرمانفرمائیان، میهمان ضیافت شام در خانه من بود و من از او پرسیدم دلیل این همه سروصدایی که او شب قبل با سؤالهای خود برپا کرده بود، چیست. او گفت آن قضیه بدان دلیل بود که وی همواره چنین سؤالی را تکرار می‌کند که «دولت آقای امینی چه تفاوتی با دیگر دولتهایی که ما داشته‌ایم، دارد»؟ آیا توانایی و اعتبار وی هنوز متکی به یک فرد (شاه - م) نیست و آیا هنوز به جای این که در برابر مردم مسئول باشد باید در برابر آن مرد (شاه - م) مسئول باشد؟ و چه عاملی باعث می‌شود که او تصور کند جامعه بازرگانان که هنوز هم او را به خاطر رکود اقتصادی سرزنش می‌کنند، از روی کارآمدن او با شور و هیجان استقبال خواهند کرد؟ او این سؤالها را البته مؤدبانه‌تر عنوان می‌کرد، ولی فریادهای خشماگینی که این سؤالها در سیروس غنی و خداداد فرمانفرمائیان برانگیخت، نشان می‌داد که درست به هدف خورده‌اند.

امینی، علی - 44 تاریخ: 24 فوریه 1965 - 5/12/43سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان - فقط استفاده داخلی از: منبع آمریکایی کنترل شده (CAS)به: رئیس بخش سیاسی موضوع: فعالیت‌های علی امینی، نخست‌وزیر پیشین مراتب زیر جهت اطلاع شما و هرگونه استفاده‌ای که شما مایلید در محدوده امنیتی تعیین شده از آن به عمل آورید، می‌باشد. هرگونه گزارشی از این اطلاعات از طرف شما باید قید «غیرقابل رؤیت برای بیگانگان» را داشته باشد، ولی لازم نیست CAS به‌عنوان منبع ذکر شود.

1- یک منبع قابل اعتماد، روز 30 ژانویه 1965 گزارش داد که جلال عبده با علی امینی، نخست‌وزیر پیشین، پیمان دوستی و همکاری سیاسی بسته است و عبده در مقابل پشتیبانی از امینی، سمتی در کابینه امینی، هنگام تشکیل کابینه‌اش به دست خواهد آورد. عبده به منبع گفت که امینی از پشتیبانی جبهه ملی برخوردار است.

2- منبع از آن زمان به بعد، فعالیت‌های علی امینی، نخست‌وزیر پیشین، را زیر نظر گرفته و متوجه شده است که امینی مدعی است از پشتیبانی کنسرسیوم نفتی برخوردار است، و این که هویدا موقتی است و فقط برای مدت کوتاهی نخست‌وزیر خواهد بود، و امینی با شاه دیدار کرده، بدون این که ذکر کند این دیدار چه زمانی رخ داده است و این که جبهه ملی از امینی به‌عنوان نخست‌وزیر پشتیبانی می‌کند. منبع موضوع را با عده‌ای از رهبران شناخته شده جبهه ملی کنترل کرده و متوجه شده است که جبهه ملی به هیچ وجه فعالیت ندارد و این که جبهه ملی از امینی حمایت نمی‌کند.

3- اعلامیه دکتر شمس‌الدین امیرعلایی، عضو شورای مرکزی جبهه ملی، که در آن گفته شده است جبهه ملی در پشتیبانی از هیچ‌کدام از نامزدهای نخست‌وزیری فعالیتی ندارد، منعکس‌کننده روش و موضع جبهه ملی است. امیر علائی از مصدق، نخست‌وزیر اسبق، به دلیل مضمحل کردن جبهه ملی و عدم فعالیت آن در حال حاضر، «سپاسگزاری» کرده و اعلام داشته است اگر به خاطر مصدق نبود، جبهه ملی در هنگام ترور منصور، نخست‌وزیر، از نظر سیاسی فعال می‌بود و به همین دلیل به طور قطع جبهه ملی مقصر شناخته می‌شد و او (امیر علائی) در حال حاضر در زندان به سر می‌برد.

امینی، علی - 45 تاریخ: 11 مارس 1946 - 20/12/43 سرّی از: منبع کنترل شده آمریکایی (CAS) به: رئیس بخش سیاسی موضوع: 1- فعالیتهای نخست‌وزیر سابق، علی امینی 2- بیانیه سیاسی محمد درخشش مطالب زیر جهت اطلاع شما و هرگونه استفاده‌ای که شما مایلید از آن در محدوده امنیتی تعیین شده به عمل آورید، می‌باشد. هرگونه گزارشی از این اطلاعات از جانب شما باید قید «غیرقابل رؤیت برای بیگانگان» را داشته باشد، ولی نیاز به ذکر CAS به‌عنوان منبع نیست.

1- در مدت دو ماه اخیر، نخست‌وزیر سابق، دکتر علی امینی با رهبران بسیاری از گروههای مخالف در ایران از جمله جبهه ملی و باشگاه مهرگان در تماس بوده است. در این ملاقات‌ها امینی به‌طور خصوصی اظهار داشته است که از پشتیبانی نیرومندی برخوردار است، و با این اظهار سعی در القای این مطلب به

شنونده داشته که یا او از سوی شاه به‌عنوان نخست‌وزیر آینده انتخاب شده است و یا اینکه توسط یک قدرت بزرگ خارجی حمایت می‌شود. امینی از اینکه برنامه خود را برای کشور به‌طور دقیق مطرح کند، خودداری کرده است و کاملاً واضح است که او می‌خواهد حداکثر فضای مانور را برای جذب گروههای گسترده مختلفی از ملاها گرفته تا سوسیالیست‌ها، برای خود ایجاد نماید.

2- امینی در مورد کابینه خود آینده خود با رهبران گروههای مخالف بحث نموده است، هر چند به نظر می‌رسد اولویت‌های متعدد کابینه را به‌طوری مطرح می‌کند که خوش‌آیند برای شنونده باشد. در پاره‌ای بحث‌ها با محمد درخشش، امینی شنیده است که درخشش بهای حمایت خود را پستی در حد معاون نخست‌وزیر و یک یا چند پست وزارتی، بخصوص وزارت کشور، تعیین کرده است. درخشش به امینی گفت هر دو شخصا نخواهند پذیرفت که به وزارت فرهنگ باز گردند.

3- در محافل سیاسی مخالف، اکنون گفته می‌شود که امینی از اقبال بهتر، از قدس نخعی به مراتب بهتر و از خسروانی خیلی بهتر است. به نظر نمی‌رسد که امینی از این برداشت به گونه‌ای چپگرایانه دلخور شده باشد. اظهارنظر: هیچ نشانه‌ای مبنی بر اینکه شاه تصمیم گرفته باشد امینی را به‌عنوان نخست‌وزیر انتخاب نماید، وجود ندارد. بازی‌های سیاسی فوق پدیده‌های فصلی هستند که معمولاً به دنبال شایعات تغییرات در دولت به جریان می‌افتند.

4- قبل از بازگشت اخیر امینی به پشت صحنه سیاست، درخشش یک بیانیه ده ماده‌ای سیاسی و یک برنامه توسعه تهیه نموده بود و در نظر داشت آنها را بدین امید که در زمره نخست‌وزیران احتمالی قرار گیرد، منتشر نماید. موقعیت امینی در جذب جناح‌هایی از جبهه ملی که درخشش روی توان آنها حساب می‌کرد، موجب گردید که درخشش در جاه‌طلبی‌های خود تجدیدنظر کند و از انتشار بیانیه سیاسی خود صرفنظر نماید.

5 - خلاصه بیانیه ده ماده‌ای درخشش به شرح زیر است:

الف - دولتی که بخواهد در ایران کارهای مثبتی انجام دهد باید دارای پایگاه گسترده و دولتی واقعا ملی باشد.

ب - هیچ ملتی، آزادی سیاسی خود را بدون فداکاری و ایثار به دست نیاورده است. این در مورد ایران نیز صادق است.

ج - شالوده دموکراسی، برابری اقتصادی و تأمین حداقل استاندارد زندگی است.

د - وحدت بایستی کلید اصلی نیل به آزادی بیشتر باشد، بایستی به یک احساس مشترک سیاسی رسید و اختلافات کوچکتر را کنار گذاشت.

ه - موضع دولت در مقابل ملت بایستی توسط قانون تعیین شود. حکومت باید براساس قانون باشد و قانون نبایستی بازیچه دست حکمرانان گردد.

و - ایران مواد و منابع انسانی لازم برای تأمین زندگی خود را دارد. وضعیت عدم توسعه کنونی ایران ناشی از این واقعیت است که به مردم اجازه رشد و توسعه داده نشده است.

ز - مشکلات اصلی که ایران با آن مواجه است سیاسی و اجتماعی هستند، نه اقتصادی، مسئله اصلی این است که اقلیت حاکم خشنودند که خود را در تجملات غرق کنند و حمایت خارجی را برای امنیت خودشان خریداری نمایید.

ح - حکام قلابی برای نشان دادن توهمانشان، نظیر اصلاحات به دستاویزهای مختلفی متمسک شده‌اند و حتی شنیده شده است که به روشنفکران برای تبلیغ کارهای خوب تصور شده خودشان پول می‌دهند، هیچ‌کس با این تبلیغات فریب نمی‌خورد.

ط - فساد به دنبال فساد می‌آید. یک دولت پاک و ملی رفتاری اخلاقی به ملت القاء می‌نماید.

ی - درآمدهای ملی و بالاخص درآمدهای نفتی، بایستی مصروف توسعه و صنعتی شدن کشور گردند.

ک - اصلاحات، برای اینکه مؤثر باشند بایستی در تمام ابعاد صورت گیرند. اصلاح هریک از شئونات کشور با نادیده گرفتن شئونات دیگر امکان‌پذیر نیست. این امر مستلزم یک تلاش همه‌گیر و متحد و یک برنامه کامل است.

امینی، علی - 46 تاریخ: 31 مارس 1965 - 11/11/44 سرّی غیرقابل رؤیت برای بیگانگان - فقط استفاده داخلی از: منبع کنترل شده آمریکایی (CAS) به: رئیس بخش سیاسی موضوع: اظهارنظر در مورد حضور مردم در تشییع جنازه نورالدین الموتی مطالب زیر جهت اطلاع شما و هرگونه استفاده‌ای که شما مایلید از آن در محدوده امنیتی تعیین شده به عمل آورید، می‌باشد. هرگونه گزارشی از این اطلاعات از جانب شما باید قید «غیرقابل رؤیت برای بیگانگان» را داشته باشد، ولی لزومی به ذکر CAS به عنوان منبع نیست. منبع معمولاً مورد اعتماد است.

1- طبق اظهار جو (خداداد) فرمانفرمائیان، جمعیتی که در مراسم تشییع جنازه نورالدین الموتی، وزیر دادگستری سابق، حضور داشتند بیش از جمعیتی بود که در مراسم تشییع جنازه منصور، نخست‌وزیر سابق، شرکت کرده بودند. فرمانفرمائیان اظهار داشت که جمعیت «بسیار زیاد و تشریفات بسیار بیشتر از تشریفات مراسم تشییع جنازه منصور» بود. علی امینی نخست‌وزیر اسبق، که او نیز در این مراسم شرکت داشت، گفته است که حضور جمعیت برای تشییع جنازه الموتی به‌عنوان احترام برای خود او بود. بیشتر ملی‌گراها با اندیشه اظهار مخالفت با شاه در این مراسم حاضر شده بودند.

2- در مراسم سلام نوروزی، باقر عاملی، وزیر دادگستری به شاه گزارش داد که وزارت دادگستری تحت رهبری اعلیحضرت همایونی وظایف خطیری را انجام داده و این که وزارت دادگستری نسبت به شاه وفادار است. شاه در پاسخ گفت که وزارت دادگستری پر از خائنانی است که در مراسم تشییع جنازه یک خائن، که منظورش الموتی بود، شرکت جستند و سپس شاه محل را ترک کرد.

3- شاه در مراسم سلام نوروز، ضمن صحبت با سناتورها اظهار داشت که ما به آنهایی که حدود سه سال قبل با اظهارات احمقانه خودشان اقتصاد کشور را به نابودی کشاندند، نشان دادیم که از طریق انقلاب سفید ما چه موفقیت‌هایی می‌تواند نصیب ما شود.

(اظهارنظر: روزنامه کیهان اینترنشنال در تاریخ 27 مارس 1965 اعلام داشت «اعلیحضرت گفت که خسارت بی‌سابقه‌ای که سال قبل به اقتصاد ملی ما وارد شد، جبران شده و اکنون علائم قطعی تجدید فعالیت در این زمینه به چشم می‌خورد.» به نظر می‌رسد این حمله متوجه علی امینی، نخست‌وزیر سابق باشد و بسیاری از اشخاص را متقاعد ساخته است که امینی شانس چندانی برای بازگشت به سمت نخست‌وزیری ندارد. حتی اعضای دربار در بحث در مورد حملات شاه علیه الموتی، که فرد مرده‌ای است،

این حملات شاه را مورد انتقاد قرار داده‌اند و آن را با رفتار بزرگوارانه جمال عبدالناصر، که اجازه داد ملک فاروق پادشاه سابق مصر در مصر مدفون شود، مقایسه کرده‌اند.

امینی، علی - 47 سرّی غیرقابل رؤیت برای بیگانگان - فقط استفاده داخلی از: منبع کنترل شده آمریکایی (CAS)به: رئیس بخش سیاسی تاریخ: 7 ژوئن 1965 - 17/3/44 موضوع: اظهارنظرهای وزیر دادگستری در مورد علی امینی نخست‌وزیر سابق مطالب زیر جهت اطلاع شما و هرگونه استفاده‌ای که شما مایلید از آن در محدوده امنیتی تعیین شده به عمل آورید، می‌باشد. هرگونه گزارشی از این اطلاعات توسط شما باید قید «غیرقابل رؤیت برای بیگانگان» را داشته باشد، ولی لزومی به ذکر CAS به عنوان منبع نیست.

1- نجفی (اسم اول نامعلوم)، دادستان دادگاه مستخدمین کشوری، در 25 می 1965 گفت که دکتر علی امینی نخست‌وزیر سابق در 22 می در مورد عدم پرداخت مالیات زمینی در سلیمانیه جنوب تهران توسط همسرش مورد بازپرسی قرار گرفته است. به ادعای شهرداری، همسر امینی مبلغ کل مالیات بر ارث این زمین را پرداخت نکرده است و همچنین ادعا می‌شود زمانی که دکتر امینی نخست‌وزیر بوده از نفوذ خود در دولت جهت کاهش مبلغ مالیاتی که به این زمین تعلق می‌گرفته، سوءاستفاده کرده است.

2- نجفی اعلام داشت که او به وزیر دادگستری اطلاع داده بود براساس مدارکی که در دست است، هیچ‌گونه ادعای مالیاتی یا مورد دیگری نمی‌توان علیه شخص دکتر امینی اقامه نمود. معذالک وزیر دادگستری اظهار داشت که روشی باید یافت شود که از طریق آن بتوان امینی را تهدید کرد و مانع درگیر شدن وی در فعالیت سیاسی شد. این اقدامات جهت تحت فشار قرار دادن امینی باتوجه به مورد مالیات همسرش به‌گونه‌ای است که وی نتواند بدون مجوز خاص از حوزه قضایی تهران خارج شود.

امینی، علی - 48 خیلی محرمانه زمان و مکان: 12 اکتبر 1966 - 20/7/45، محل اقامت سماکیس صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: آقای رحمت‌اللّه مقدم، سازمان خواروبار و کشاورزی سازمان ملل لاری دبلیو. سماکیس، دبیر دوم سفارت موضوع: دکتر امینی، نخست‌وزیر اسبق خواستار تشکیل یک گروه سیاسی شد در طول یک سری مذاکرات کلی بر سر اوضاع سیاسی داخلی ایران، آقای مقدم گفت که روز قبل با امینی، نخست‌وزیر اسبق، صحبت کرده و از وی خواسته است امکان تشکیل یک گروه سیاسی را که بتواند اجازه شرکت در انتخابات عموی سال 1967 را داشته باشد، مورد بررسی قرار دهد. آقای مقدم گفت که او در اصرار به امینی در این راستا تنها نیست و اضافه نمود که سایر دوستان و همکاران نخست‌وزیر سابق، از جمله چند تن از پیروان رهبر حزب سوسیالیست، حسین ملکی، تشکیل یک گروه سیاسی به رهبری امینی را پیشنهاد کرده بودند.

آقای مقدم (که خودش هوادار جبهه ملی است) توضیح داد که اشخاص مختلفی که در گذشته از نظر

سیاسی فعال بوده‌اند، اکنون سعی دارند دور امینی را بگیرند، زیرا به استقلال فکری و شخصیتی او احترام می‌گذارند. مقدم اضافه نمود آنهایی که دور امینی جمع شده‌اند، امیدوارند که اجازه حرکت سیاسی به امینی داده شود، چرا که شاه به امینی در این خصوص که با او مخالفت نمی‌کند یا کاری نمی‌کند که باعث شود کنترل اوضاع از دستش خارج شود، اعتماد دارد. مقدم همچنین اشاره نمود که هیچ یک از یک اطرافیان امینی، هیچ‌گونه فعالیت سیاسی را بدون رضایت قبلی شاه انجام نخواهند داد. از مقدم در مورد موضع امینی نسبت به درخواست دوستانش پرسیدم. مقدم در پاسخ گفت: امینی در صحبت با دیگران نسبت به این مسئله ابراز تمایل نموده است، اما به شرط آن که شاه فعالیت سیاسی او را تأیید کند.

اظهارنظر: گرچه مقدم گفت که سایرین از امینی خواسته‌اند که دست به کار شود، بعید نیست که خود امینی تصمیم گرفته باشد این حرفها زده شود تا در انتخابات سال آینده هر نقشی را که شاه برای امینی مناسب ببیند، بازی کند. با این وجود، بسیار بعید به نظر می‌رسد که شاه با تشکیل یک حزب سیاسی به رهبری امینی موافقت نماید و به نظر می‌رسد که خوشبینی ابراز شده از جانب اطرافیان امینی، صرفا براساس خیالهای واهی بوده باشد. البته جالب توجه است که کسانی که تکلیفشان در رژیم فعلی معلوم نیست، به نظر می‌رسد آماده و در واقع مشتاق هستند که به هر نحوی با شاه کنار بیایند، حتی اگر در بهترین حالت، ترتیباتی برای حداقل فعالیت سیاسی آنها در یک تشکیلات کاملاً کنترل شده بوجود آید.

امینی، علی - 49 خیلی محرمانه زمان و مکان: 18 فوریه 1968 - 29/11/46، محل اقامت آرمیتاژ صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: شاهرخ فیروز، بازرگان ایرانی جان ا. آرمیتاژ، رایزن سفارت موضوع: سرنوشت سیاسی دکتر علی امینی فیروز کم حرف است و در کلی گوییهایش اغلب زمینه قبلی اصولی ندارد. بنابراین آنچه او می‌گوید معمولاً به‌عنوان شایعات و اخبار عمومی مورد توجه می‌باشند. بدیهی است که فیروز یکی از تحسین‌کنندگان دکتر امینی، نخست‌وزیر اسبق، می‌باشد که روی بازگشت امینی به جرگه سیاسی حساب می‌کند و ممکن است تا حدی مورد اعتماد وی باشد. فیروز اصرار دارد که محافل مذهبی خیلی از اوضاع فعلی ناراحتند و کلیه سطوح روحانیون ایران با آیت‌اللّه خمینی (اکنون در نجف است)، که از حمایت گسترده روحانیون مسلمان برخوردار است، در تماس می‌باشند و این که این روحانیون حامی امینی هستند. وقتی به او گفتم که تصور نمی‌رود امینی آینده سیاسی درخشانی داشته باشد، مگر این که اوضاع خیلی به هم ریخته شود، فیروز گفت اوضاع دارد بد می‌شود. صحبت اندکی که وی در مورد مشکلات اقتصادی کرد، محتوایی نداشت، اما ادعا نمود که مردم دارند از حضور شوروی در ایران نگران می‌شوند.

(فیروز خودش شدیدا ضد شوروی و ضد روسی است). او به ویژه نسبت به وزیر اقتصاد، علینقی عالیخانی و دارودسته‌اش مظنون بود. او همچنین به‌طور اهانت‌آمیزی در مورد هویدا نخست‌وزیر صحبت کرد و گفت اخیرا وقتی شاه از بعضی کارهایی که وی انجام داده، اظهار نارضایتی کرده بود، او استعفا داده بود.

جالب اینجاست که فیروز، وزیر دارایی جمشید آموزگار را از «خودمان» تلقی می‌کند. او مایل بود که وزیر کشور، عبدالرضا انصاری، را به‌عنوان فردی که در جهت‌گیریهای سیاسی‌اش مردد و دودل است، رد

کند. (میل دارم چنین نتیجه بگیرم که انصاری از این که اجازه دهد وی را با امینی یکی و همدست بدانند، اجتناب می‌کند.) فیروز ادعا نمود که با وجود این دولت زمانی که مشکلات نفتی حاد شود، بایستی امینی را فرا خواند. فیروز تصور می‌کند که رضا فلاح، چهره کلیدی در مذاکرات خط میانه خواهد بود. او فلاح را بسیار باهوش خواند، اما ادعا کرد که وابسته شرکت نفت انگلیس می‌باشد. فیروز گفت هزینه برآورد شده خط لوله گاز به آستارا اکنون به هفتصد میلیون دلار رسیده است.

امینی، علی - 50 خیلی محرمانه زمان و مکان: 29 فوریه 1968 - 9/12/46، کلوپ تهران صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: دکتر علی رشتی، کمیته روابط خارجی مجلس آقای جان ا. آرمیتاژ، رایزن سفارت موضوع: دکتر علی امینی و نخست‌وزیر هویدا دکتر رشتی تازه از یک جلسه مجلس بازگشته بود که در آن هویدا به مدت پنج دقیقه، نطق شدیداللحنی علیه علی امینی، نخست‌وزیر اسبق، ایراد کرده بود. هویدا با یک نطق از پیش تهیه شده آمده بود که بنا به گفته رشتی، «بوضوح به تأیید» شاه رسیده بود و سؤال یکی از نمایندگان (حزب) پان ایرانیست در رابطه با درآمدهای نفتی را بهانه‌ای برای ایراد نطق قرار داده بود. هویدا طبق معمول با حاشیه رفتن گفت که شرکت‌های نفتی قصد دارند دولت‌هایشان را وادار به اعمال فشار به ایران کنند و امینی حاضر به تمکین در برابر منافع خارجیان شده است.

رشتی اظهار عقیده نموده که هویدا به تدریج از کارش خسته می‌شود و موقعیت او در دولت و در نتیجه رابطه‌اش با شاه دارد تضعیف می‌گردد. او احساس می‌کرد که هویدا کنترل کابینه را به خوبی در دست ندارد و لذا اختلاف میان اعضای کابینه پر اهمیت‌تر می‌گردد. وقتی من گفتم به نظر نمی‌رسد جانشینان احتمالی هویدا در کابینه، تلاش خاصی جهت تحکیم موقعیتشان با کنار زدن هویدا انجام دهند، رشتی موافقت نمود. لیکن گفت موقعیت حزبی هویدا به دلیل امتناع از به دست گرفتن سمت دبیرکلی حزب تضعیف شده بود و بسیاری فکر کردند که تا اواخر تابستان برکنار خواهد شد. رشتی گفت که اگر شاه او را چه قبل یا بعد از انتخابات برکنار کند، حرکت زیرکانه‌ای نکرده است، ولی زمان فعلی، فرصت نامناسبی نیست. به هر حال او فکر نمی‌کند هویدا تا قبل از نوروز برکنار شود. او نسبت به این نظریه که شاه از ایجاد تغییر در نخست‌وزیری در حال حاضر امتناع می‌ورزد، آن هم در زمانی که به نظر می‌رسید امینی دولت را تحت فشار قرار داده است، اشکال داشت. او گفت شاه می‌تواند خیلی راحت بگوید که پیشنهاد امینی را قبول ندارد، ولی تغییر مناسب دیگری می‌خواهد صورت دهد.

او در رابطه با ضعف هویدا در کنترل کابینه، گفت هویدا وزیر فرهنگ را احتمالاً با ملاحظه و طبق توصیه شاه در کابینه گنجانده بود، زیرا او از افراد هویدا نیست، یعنی هویدا را به شاه ترجیح نمی‌دهد.

اختلاف میان آنها گاهی بسیار حاد بوده است. وقتی هویدا نتوانست هدایتی را کنار بگذارد، وزارتخانه جدید علوم و آموزش عالی را تأسیس نمود و بدین ترتیب بخش از قدرت هدایتی و نیز کنترل او بر آموزش عالی از میان رفت. رشتی گفت هویدا در تمام مدت کابینه را با ضعف اداره نموده بود، اما بخشی از

مشکلات جاری ناشی از بالا رفتن توقعاتی می‌شود که دولت در کوتاه مدت قادر به حل آنها نیست. به نظر می‌رسید رشتی فراتر از مسائل پیش پا افتاده به انتظارات کلی اشاره می‌نمود که مربوط به افزایش درآمدها و منافع دولت می‌شد.

رشتی گفت که هزینه‌های روبه افزایش نظامی قابل پذیرش شده‌اند و نسبت به سالهای قبل اعتراض کمتری را به دنبال دارند. او این مسئله را به احساس عمومی در رابطه با دارا بودن قدرت دفاعی بیشتر در خلیج فارس نسبت داد. او گفت اعضای مجلس هنوز این مسئله را مطرح می‌کنند که افزایش هزینه‌های نظامی صرفا به آنها ابلاغ شد و هیچ بحثی در مورد آنها صورت نگرفت. رشتی اضافه نمود که در میان اعضای مجلس، برخی تصورات وجود دارد که هزینه‌های نظامی در طول برنامه چهارم باید در زمره هزینه‌های توسعه‌ای طرح شده، منظور گردند. او گفت به‌عنوان مثال خودش دریافته که وزارت راه طی گزارشی اعلام کرده بود که تعدادی از طرح‌های مهم راه ممکن است لازم باشد در صورت افزایش هزینه‌های نظامی به تعویق بیفتند. یکی از این راهها، راهی بود که برای حوزه انتخابیه‌اش، مدتها مورد علاقه مستقیم وی بود. رشتی گفت او به وزیر راه گفته بود که اهمیت خاصی برای این راه قائل است و چنانچه احداث آن به تعویق بیفتد، آماده است آن را به عرض شاه برساند. شالچیان به او اطمینان خاطر داده بود که طرح منتفی نخواهد شد. بعدها، اصفیاء رئیس سازمان برنامه و بودجه، در تماس با رشتی تأکید کرد که طرح عملی نخواهد شد. رشتی به طور ضمنی اظهار کرد که سایر اعضای مجلس نیز به همین نحو نگران بودند. رشتی در پایان گفت که حملات دولت به امینی ممکن است دوباره از امینی، مصدق دیگری بسازد و به نظر می‌رسد او تنها کسی باشد که از طرح‌ها و سیاست‌های شاه انتقاد جدی می‌کند.

امینی، علی 51 خیلی محرمانه تاریخ: 2 مارس 1968 - 11/12/46 از: سفارت آمریکا، تهران الف - 459 به: وزارت امورخارجه موضوع: حمله عمومی علیه علی امینی، نخست‌وزیر اسبق خلاصه: مفهوم حمله عمومی جاری به امینی توسط هویدا و مطبوعات ایران کاملاً مشخص نیست. ما عقیده داریم شاه از عدم حمایت آمریکا از موضع ایران در قبال خلیج فارس و مذاکرات کنسرسیوم نفتی بیم دارد. و در حال بستن و ترمیم شکافها و روزنه‌های سیاسی خود است، چون وی احتمالاً با تصمیمات مشکل در مورد آنها و در مورد روابط خارجی‌اش با آمریکا و شوروی مواجه می‌شود. امینی احتمالاً به‌عنوان بزرگترین منتقد سیاسی سیاست‌های شاه وارد میدان خواهد شد، اما اگر شاه بتواند او را یکی از خدمتگزاران شرکت‌های نفتی معرفی کند، ممکن است از نفوذ فعلی‌اش کاسته شود. احتمال دارد دولت هویدا تغییر کند، اما در شرایط فعلی ما شک داریم که این امر قریب‌الوقوع باشد، مگر این که ناآرامیهای کنونی دانشجویی بدتر شود.

مقدمه: امینی نخست‌وزیر اسبق (62 - 1961)، برجسته‌ترین منتقد داخلی سیاسی شاه و دولت ایران است. تا مدتی تاکتیک شاه این بود که با کوچک شمردن امینی و نادیده گرفتن وی و محدود ساختن فعالیت‌هایش، با امینی کنار بیاید. از 18 فوریه، این تاکتیک عوض شد و امینی مورد حمله عمومی هویدا و بخش مهمی از مطبوعات ایران قرار گرفت. در 26 فوریه اعلام شد که شورای بزرگان دریافته است که در

بدو امر مواردی برای تعقیب قانونی امینی وجود دارد. از آنجایی که نظرات امینی مدتها است که شناخته شده و اعلام گردیده‌اند، به نظر می‌رسد طرح دولت و سیاست اقتصادی داخلی با روندی رضایت‌بخش به پیش می‌رود و به نظر نمی‌آید که هیچ گروه سیاسی جهت حمایت از امینی شکل گرفته باشد، مسئله سیاسی این است که چرا شاه و دولت در این زمان تصمیم گرفته‌اند امینی را جدی‌تر بگیرند و علیه او اقدام کنند.

مجهولات زیادی در معادله وجود دارند، ولی برخی عناصر مؤثر یا مرتبط با این روند به نظر می‌رسد به شرح زیر باشند:

1- نقطه نظرات امینی: امینی از مدیریت اقتصادی کشور انتقاد می‌کند، لیکن این انتقادات اگر هم ربطی به حملات کنونی داشته باشد، بسیار اندک است. امینی همچنین از این دیدگاه حمایت می‌کند که مقاصد و اغراض شوروی در خاورمیانه، خلیج فارس و ایران مظنون هستند و در صورت توسعه حضور شوروی در ایران، خطرات زیادی ایران را تهدید خواهد کرد. او چنین اظهار عقیده می‌کند که نفوذ شوروی در ایران و احتمالاً خلیج فارس، به زودی با منافع آمریکا برخورد خواهد کرد و شاه بایستی سیاست‌های خارجی‌اش را تغییر دهد. بنابراین شاه مجبور خواهد شد امینی را دعوت به کار کند و مشی امینی از این نظر با منافع آمریکا هماهنگ خواهد بود و آمریکا به حکم عقل تمایل به حمایت و کار با او خواهد داشت.

2- فعالیت‌های امینی: ما قادر نبوده‌ایم بوضوح دریابیم که آیا امینی دیدگاههایش را در ابعاد وسیعتر منتشر می‌کند و آنها را به اقدامات کنونی شاه و مشکلات و مسائل قبل از حمله هویدا مرتبط می‌سازد یا نه.

مایلیم این‌گونه باور کنیم که احتمالاً وی این کار را بیشتر به‌عنوان هشداری به شاه در خصوص این که مخالفت موجود به روابط نزدیک‌تر با اتحاد شوروی مربوط است، انجام می‌دهد تا این که توقع انتصابش به نخست‌وزیری را داشته باشد. به هر حال یکی، از افراد مورد اعتماد امینی به ما گفت که امینی اظهار داشته است شاه قبل از عزیمتش به اروپا در 10 فوریه، حمله به امینی را تأیید نموده است.

3- سایر فعالیت‌های سیاسی: هر چند تهران مملو از شایعات قبل از سال نو در مورد تغییر دولت بوده است، لیکن ما فعالیت‌های تشدید شده‌ای از جانب چهره‌های سیاسی فعلی ایران که به حد کافی شایستگی جانشین شدن هویدا را داشته باشند، مشاهده نکرده‌ایم. اختلافاتی در کابینه از قبل وجود داشته و هنوز ادامه دارد، اما برای ما روشن نشده است که آیا این اختلافات زیاد شده یا بر روی مسائل مهمتر و فوریتر متمرکز شده‌اند این نگرانی وجود دارد که مخارج نظامی مانع از اجرای برخی پروژه‌های عمرانی خواهد شد، لیکن این هزینه‌ها (نظامی) به‌طور کلی در مقایسه با سال قبل، کم و بیش توجیه‌پذیرتر شده‌اند و تاکنون موردی از لغو پروژه‌های عمرانی مشاهده نگردیده است.

4- غیبت شاه: شاه در جریان حمله امینی، به اروپا رفته و غایب بوده است. گزارش فعالیت‌های امینی و شایعات مربوط به درگیر بودن آمریکائیها در این رابطه، بدون تردید توسط دولت و احتمالاً از طریق دفتر نخست‌وزیری به شاه داده شده است. این نیز محتمل به نظر می‌رسد که هویدا مواردی از اقدام علیه امینی را توصیه کرده باشد. قضاوت در مورد جنبه‌های اصلی حمله علیه امینی، عزم سیاسی کافی جهت اخذ

تصمیم مقتضی توسط شاه را برای ما روشن می‌کند.

5- مسئله نفت: بعد از بحث‌های طولانی، هنوز فاصله بین نیازهای اظهار شده شاه به درآمدهای نفتی و موضع کنسرسیوم، زیاد است و به نظر می‌رسد زمان تصمیم‌گیری نزدیک می‌شود. اگر کنسرسیوم با درخواست شاه موافقت نکند (و تمام شواهد حاکی از آن است که موافقت نمی‌کند)، خطر انجام اقدامات یک‌جانبه وجود دارد.

6- خلیج فارس: لغو دیدار شاه با ملک فیصل و اقدامات نیروی دریایی علیه سکوی نفتی آرامکو، شاید برخی امتیازات ملی‌گرایانه برای او به ارمغان آورده باشد، ولی در محافل آگاه سیاسی از اقدامات وی انتقاد شده است. شاه اکنون به نظر می‌رسد به وضوح خواستار مذاکره‌ای سازنده با فیصل باشد، اما مواجه با برخی مشکلات بحث‌انگیز در رابطه با آینده سیاسی بحرین و مسائل اقتصادی مهم خط میانی و ترتیبات لازم برای دفاع از خلیج فارس می‌باشد. تصمیمات او می‌تواند راه را برای انتقاد داخلی و خارجی از وی بگشاید و احتمالاً خواهد گشود.

7- شوروی: برخی از جنبه‌های روابط ایران و شوروی، بخصوص ذوب‌آهن و به‌طور مشکوک‌تر بعضی از خریدهای تسلیحاتی، غرور و هواداری بسیاری از ایرانیان را برانگیخته است. معهذا در برخی از محافل، به ویژه نسل محافظه‌کارتر قدیمی، نسبت به تغییر سریع روابط و خصوصا حضور کارکنان و مستشاران بی‌شمار روسی در ایران و وابستگی‌های اقتصادی احتمالی ایران به شوروی، اعلام خطر شده است. دیدار کاسگین، نخست‌وزیر شوروی، درآینده نزدیک، این نگرانی‌ها را تشدید کرده و بیم گسترش روابط را افزایش داده است.

8- موضع آمریکا: توجه زیادی در محل به شایعاتی در این موارد شده که آمریکا: (الف) با امینی در ارتباط بوده و از او حمایت می‌کند؛ (ب) طرفدار شرکت‌های نفتی در مذاکراتشان با دولت می‌باشد؛ (ج) از عربستان سعودی و شرکت‌های نفتی آمریکایی در برابر ایران در شمال خلیج فارس حمایت می‌کند. شاه و دولت به نظر می‌رسد به این شایعات توجه کرده باشند. این شایعات کم و بیش در حملات هویدا به امینی منعکس شده است و در بخش بررسی اخبار (در بولتن Echo of Iran) به‌طور ضمنی آمده است که هویدا قبل از انتشار این مطالب، از آنها مطلع بوده است. هنوز یک شایعه بدتر وجود دارد و آن این که آمریکا در سال 1953 شاه را به تاج و تخت برگرداند تا ثبات و منافع آمریکا در منطقه را حفظ کند، حالا اگر شاه این نقش را به خوبی ایفا نکند، آمریکا او را برکنار خواهد کرد.

9- نارآمیهای دانشجویی: از ماه نوامبر، اعتصابها و تظاهرات دانشجویی چندی در مؤسسه‌های متعدد دانشگاهی در تهران، اصفهان و شیراز وجود داشته است. دانشجویان در تشییع جنازه تختی، کشتی‌گیر پهلوان، شرکت گسترده داشتند و به آن جنبه سیاسی بخشیدند. هنوز فعالیت‌های دانشجویی ادامه دارد و تعدادی از دانشجویان بازداشت شده‌اند و طبق گزارشهای واصله قرار است دانشجویان دانشگاه تهران در

سالگرد مرگ مصدق (5 مارس)، تظاهرات کنند. این که فعالیت‌های دانشجویی انگیزه مستقیم سیاسی دارد یا نه، مشخص نیست، لیکن ظاهرا رژیم را عصبانی کرده است.

10- خواسته‌های معلمان: توسعه دبیرستانها، خواسته‌های معلمان را از تقاضای آنها مبنی بر افزایش حقوق که به آنها وعده داده شده، فراتر برده است. برخی ناآرامیها در دانشکده تربیت معلم در تهران ادامه دارد و به دولت فشار می‌آورند که به وعده‌های خود وفا کند.

نتیجه‌گیریها: پاسخ به همه سؤالهای نهفته در حمله علیه امینی، ذهنی و نظری هستند، در واقع بسیاری از حقایق ناشناخته‌اند ولیکن ممکن نیست شناخته شوند، زیرا آنها اغلب بستگی به اظهاراتی دارند که توسط ایرانیان، چه در حیطه قدرت و خارج از آن، با اهمیت سیاسی «آنچه آنها در تهران می‌گویند»، ایراد می‌شوند. البته در جایی که بحث سیاسی در مورد مسائل با اهمیت به طور عمومی صورت نمی‌گیرد و در جایی که گروههای سیاسی به‌طور واقعی وجود ندارند و در جایی که اقدام سیاسی براساس «آنچه آنها می‌گویند» اتخاذ می‌شود، این ممکن است تنها مبنای قابل دسترس برای قضاوت باشد. اظهاراتی که در ذیل می‌آیند، باتوجه به این تنگناها ارائه می‌شوند:

1- شاه احتمالاً با تحریک هویدا بر علیه امینی اقدام کرده تا روزنه‌های سیاسی خود را ترمیم کند، زیرا وی مواجه با تصمیمات حساس مؤثر بر نقش ایران در خلیج فارس، درآمدهای نفتی هنگفت و احتمالاً روابط با ایالات متحده و اتحاد شوروی می‌باشد.

2- شاه از موضع آمریکا در مورد مسائل خلیج فارس و مذاکره با کنسرسیوم نگران است و شاید این نگرانی تردیدهایی را در مورد شایعات فعالیت‌های سیاسی آمریکا در ایران در ذهن او پدید آورده باشد.

3- حمله به امینی، پذیرش پیشنهادات کنسرسیوم را که به مراتب کمتر از تقاضا و خواسته‌های ایران است، برای دولت ایران مشکل‌تر می‌سازد.

4- موضع سیاسی اساسا قوی شاه، به نحو قابل توجهی تحت تأثیر حمله به امینی قرار نگرفته است.

5- گرچه به نظر می‌رسد دولت ایران با مشکلاتش برخوردی بهتر از دولت‌های قبلی دارد، ولی دولت و هویدا کمتر از آنچه ما فکر می‌کردیم به موقعیت خود اعتماد دارند. این عصبانیت و حمله تاکتیکی که هویدا علیه امینی در پیش گرفته است، احتمال تغییر دولت را زیاد می‌کند. به هر حال، ما تصور نمی‌کنیم این تغییر فوری صورت بگیرد، مگر این که ناآرامیهای جاری دانشجویی یا مسئله جدید دیگری، شدت بیشتری یابد.

6- شاه زمینه سیاسی خوبی را برای حمله به امینی، به‌عنوان خدمتگذار منافع شرکت‌های نفتی به دست آورد. اگر اظهارات شاه مورد پذیرش قرار گیرد، نفوذ بالقوه سیاسی امینی می‌تواند نقصان یابد. ما مطمئن نیستیم که اتهامات وارده از طرف شاه تا چه حد مورد قبول خواهد بود.

7- احتمالاً امینی به‌عنوان یکی از مخالفان مهم سیاست‌های شاه، محترم شمرده می‌شود ولی این که مسئله تا چه حد درآینده اهمیت دارد، بستگی به تغییرات مهمی خواهد داشت که شاه احساس می‌کند باید در سیاست‌هایش داده شود.

8- مردم احتمالاً توجه زیادی به دیدار کاسگین با شاه مبذول خواهند نمود و شاه ممکن است بدین

علت محتاطانه‌تر عمل نماید. مایر امینی، علی - 52 برای اطلاع شما شماره 613 3 مارس 1968 - 12/12/46 مسئله دکتر امینی شایعات مربوط به نگرانی حکومت از فعالیت‌های زیرزمینی دکتر امینی سرانجام منجر به آن شد که امینی سوی یک بازپرس احضار شود. (رجوع شود به شماره 612، 25 فوریه 1968) در تاریخ 25 فوریه یک هیئت منصفه به اتفاق آراء رأی داد که برای تعقیب قانونی نخست‌وزیر پیشین، شواهد و مدارک کافی وجود دارد. امینی در تاریخ 28 فوریه نزد بازپرس حضور یافت و پس از 3 ساعت بازپرسی به قید وجه‌الضمان به مبلغ 100 میلیون ریال (12 میلیون دلار) مرخص شد، مشروط بر این که از قلمرو قانونی دادگاه تهران خارج نشود. این گزارش مشتمل بر سابقه امینی می‌باشد و عللی را که منجر به تحول جاری شده است، تشریح خواهد کرد. این گزارش شامل چهار قسمت زیر است:

1- بیوگرافی مختصر.

2- فعالیت اخیر.

3- فعالیت جاری.

4- واکنش نسبت به دکتر امینی.

1- بیوگرافی مختصر علی امینی پسر چهارم (از هفت فرزند) محسن‌خان امین‌الملک و فخرالدوله است. پدر او فرزند یک صدراعظم به نام امین‌الدوله و مادر او دختر مظفرالدین شاه بوده است.

علی امینی در سال 1905 در تهران متولد شد. در سال 1926 برای تحصیل حقوق به پاریس رفت و درجه دکترا در حقوق و اقتصاد دریافت کرد و در سال 1931 به ایران بازگشت. هنگامی که در پاریس بود به‌عنوان گزارشگر روزنامه اطلاعات نیز فعالیت می‌نمود.

پس از بازگشت به تهران، امینی به استخدام وزارت دادگستری درآمد. در سال 1933 او با دختر وثوق‌الدوله، نخست‌وزیر معروف و برادر قوام‌السلطنه یک نخست‌وزیر دیگر، ازدواج کرد. بدین ترتیب خانواده امینی کاملاً اشرافی است.

در سال 1935 به وزارت دارایی انتقال یافت و به تدریج در مناصب دولتی ارتقاء یافت تا این که در سال 1942 از سوی قوام‌السلطنه به معاونت نخست‌وزیری رسید. در سال 1944 او خود را کاندید نمایندگی مجلس نمود، ولی موفق به کسب آرای لازم نشد. در سال 1947 او بار دیگر در این زمینه تلاش کرد و نماینده اول تهران در آن دوره مجلس شد. در سال 1950 او در کابینه علی منصور به وزارت اقتصاد منصوب گشت و بعدا همین سمت را در کابینه دکتر مصدق به دست آورد. در 19 اوت سال 1953 او زیر دارایی در کابینه سپهبد زاهدی بود (و در همین سمت موافقتنامه نفت را با کنسرسیوم امضا کرد.) در یکی از جلسات مجلس هنگامی که به خاطر به اصطلاح موافقتنامه، امینی مورد حمله قرار گرفت، اعتراف کرد که این «یک موافقتنامه ایده‌آل نبوده، بلکه بهترین موافقتنامه ممکن در شرایط حاکم بوده

است».

در سال 1957 امینی سفیر ایران در واشنگتن شد، ولی یک سال بعد به ایران احضار شد، زیرا - براساس شایعات - او پیشنهادی در سازمان ملل متحد بدون تصویب حکومت ایران ارائه داده بود. تا انتخابات تابستان 1960، امینی فعالیتی نداشت ولی از آن پس برای انتخاب شدن در مجلس فعالیت کرد و به عنوان رهبر مخالفان حزب ملّیون دکتر اقبال وارد مجلس شد. او کابینه دکتر اقبال را به شدت مورد انتقاد قرار می‌داد. دکتر امینی هنگامی که انتخابات در همان سال باطل شد، یک پیروزی سیاسی به دست آورد، ولی در سال بعد کمتر فعالیت داشت.

2- فعالیت اخیر دکتر امینی در روز 5 می 1961 به دنبال استعفای مهندس شریف‌امامی در همان روز، به علت اعتصاب و تظاهرات معلمان که منجر به قتل یک معلم شد، به نخست‌وزیری منصوب گردید. دکتر امینی همچنین فرمان همایونی را درباره انحلال مجلس که در آن زمان تحت سلطه حزب ملّیون دکتر اقبال بود و حزب مردم در گروه مخالف آن قرار داشت، به دست آورد. در این فرمان گفته شده بود که مجلس مانع اصلاحات ارضی است. بدین ترتیب امینی بدون مجلس حکمرانی کرد و بنابراین از طریق مصوبه قانونی قدرت قابل ملاحظه‌ای در دست داشت.

دولت امینی مشحون از حوادث مهم و بزرگ بود از جمله:

1- دستگیری و بازداشت عده‌ای از امرای ارتش و سایر اشخاص بانفوذ به اتهام فساد.

2- به راه انداختن اصلاحات ارضی از طریق دکتر حسن ارسنجانی وزیر کشاورزی خود.

3- حرکت در جهت افزایش حقوق معلمان به ابتکار درخشش، وزیر آموزش و پرورش.

4- برنامه مهم ریاضت اقتصادی، به دنبال اعلان دولت مبنی بر این که کشور عملاً در لبه ورشکستگی قرار گرفته است. (امینی مدعی بود که تنها انتصاب «به موقع» وی کشور را از ورشکستگی نجات داده بود).

دکتر امینی به همه اسلاف خود حمله نمود و به‌طور ناموفقی تلاش کرد آنچه که از جبهه ملی باقی مانده بود به سوی خود جلب کند. هر چند امینی خود از زمینداران بزرگ بود، مبارزه علیه زمینداران در جریان حکومت او به راه افتاد. در ابتدا در زمینه سیاست خارجی، دکتر امینی از حمایت جرائد غربی و به ویژه مطبوعات آمریکا برخوردار بود. مناسبات با آمریکائیها گرمتر شد، در حالی که مناسبات با شوروی به سردی گرایید. والتر لیپمن (مفسر معروف سیاسی امریکا) گفت که اصلاحات امینی درست به موقع آغاز شد. روزنامه نیویورک، هرالد تربیون در تاریخ 18 مه 1961 چنین نوشت: «شکست امینی یک انقلاب را به دنبال خواهد داشت. این آخرین فرصت است...» سالزبورگر در تاریخ 25 ژوئیه در روزنامه نیویورک تایمز نوشت که دکتر امینی برای زدودن فساد، 5 سال وقت لازم خواهد داشت.

در حالی که روزنامه دیلی تلگراف، چاپ لندن، موافقت داشت، نشریه اقتصادی «اکونومیست» هشدار داد که دکتر امینی خصومت صاحبان قدرت را در ایران برانگیخته و ممکن است علیه او قیام کنند. روزنامه فیگارو چاپ پاریس عملاً همین مطالب را تکرار کرد.

در ماه اکتبر، مخالفت هم از جناح چپ و هم از جناح راست‌نمایان شد و تنها یک نامه تشویقی از شاهنشاه آنها را به سکوت وادار کرد. به غیر از زمینداران بزرگ و سایر عناصر دست راستی، بقایای جبهه

ملی و توده، نیروهایی که در زیر ذکر می‌شوند با او مخالف بودند:

1- دکتر اقبال که متهم به تقلب در انتخابات تابستان و سهل‌انگاری در دریافت 500 میلیون ریال مالیات از نوشابه‌های غیرالکلی بود.

2- سرلشکر علوی‌مقدم، رئیس سابق شهربانی و وزیر سابق کشور، متهم به اختلاس پولهای شرکت اتوبوسرانی.

3- ژنرال علوی‌کیا، رئیس سابق ضد اطلاعات ارتش، متهم به سوءاستفاده از قدرت و امکانات اداری خود.

4- سرلشکر ضرغام، وزیر سابق دارایی و گمرک، متهم به اختلاس 750 میلیون ریال.

5- سرلشکر نفیسی، رئیس سابق شرکت دولتی شیلات، متهم به انجام معاملات مشکوک در مورد فروش خاویار.

6- سرلشکر آجودانی، رئیس سابق اداره برق تهران، متهم به اختلاس 14 میلیون ریال هنگام ساختن ایستگاه برق آلستوم.

7- ابوالحسن ابتهاج، رئیس سابق سازمان برنامه، متهم به حیف و میل و سوءاستفاده از پولهای توسعه و عمران.

8- فرج‌اللّه فرود، شهردار سابق تهران، متهم به فساد.

9- سرلشکر ولی انصاری، وزیر سابق راه متهم به فساد در ارتباط با خرید لکوموتیوها از آمریکا.

عده‌ای حدود 12 نفر از کارمندان ارشد دولتی نیز به اتهام فساد تحت تعقیب قرار گرفته بودند. به موازات همه اینها، نخست‌وزیر به برنامه ریاضت خویش ادامه می‌داد. او واردات را کاهش داد و با سیاست «درهای باز» دکتر اقبال درباره واردات مخالفت کرد. سیاست او یک نوع رکود اقتصادی به وجود آورد که نظیر آن طی ده‌ها سال سابقه نداشت.

موضوع اصلی کار او بیماریهای اقتصادی کشور و ورشکستگی تقریبی بود. روز 19 ژوئن 1962 او گفت:

«وضع ارزی ما چنان بود که هیچ کشور خارجی به پول رایج ما اعتماد نداشت. بانک مرکزی بابت واردات مبلغ 5 میلیون دلار (در هفته) می‌پرداخت، در صورتی که ذخایر ارزی ما فقط برای دو هفته کفایت می‌کرد. من این خطر را برطرف کرده و اوضاع را بهبود دادم...».

معذالک درست روز بعد او ناگهان استعفا داد و کسری بودجه و دوستان آمریکایی خود را که به کمک او نشتافتند، مورد سرزنش قرار داد. بدین ترتیب حکومت او بنحو ناگهانی پایان یافت. در زمانی که زمام امور را به عهده داشت، مناسبات او با دربار شاهنشاهی سرد شده بود. بعدا شاه او را به خاطر ترسیم یک تصویر شوم از اقتصاد کشور و اغراق در فساد دستگاههای دولتی مورد انتقاد قرار داد.

3- فعالیت جاری دکتر امینی به‌طوری که گزارش شده، فعالیت‌های سیاسی خود را در هفته‌های اخیر از سر گرفته است.

به‌طوری که گفته می‌شود او با بعضی از ایرانیان و بیگانگان تماس گرفته و از قرار معلوم نگرانی خود را درباره مشی سیاسی و اقتصادی ایران ابراز داشته است. استدلال او براساس گزارش به قرار زیر است :

در پشت این نمای درخشان تبلیغات دولتی، اوضاع در ایران کاملاً جدی و وخیم است. سرکوبی روحانیون تعادل ایدئولوژیک در این کشور را برهم زده است و بعضی از روحانیون با نفوذ و ملاها به سوی عناصر دست‌چپی جهت همکاری گرایش پیدا کرده‌اند. از میان رفتن جبهه ملی یک خلاء سیاسی و ایدئولوژیک به وجود آورده است که ممکن است مردم را به طرف افکار دست‌چپی و طرفدار توده سوق دهد.

پذیرفتن وام‌هایی با مقیاس بزرگ، اعتبارها و همکاری اقتصادی با اتحاد جماهیر شوروی و سایر کشورهای بلوک شوروی، ایران را از لحاظ اقتصادی بیشتر به اتحاد شوروی متکی ساخته است. تمام این امور در زمانی اتفاق می‌افتد که انگلیس از شرق کانال سوئز خود را کنار می‌کشد و ایالات متحده آمریکا در ویتنام درگیر شده است. علاوه براین، افزایش مداوم مالیات، به آتشی که در حال حاضر در زیر خاکستر است، دامن می‌زند.

با چنین استدلالی او اشاره کرد که بعضی از اشخاصی که به دربار شاهنشاهی دسترسی دارند، باید «خطرات» را به شاهنشاه گزارش دهند تا «قبل از این که خیلی دیر شود، اوضاع را به حال عادی بازگردانند.» حتی گزارش شده که وی دیداری خصوصی با شاه داشته، هرچند این خبر از سوی خود او تأیید نشده است. در پاسخ به این پرسش که مقصود از «عادی شدن» اوضاع چیست، او گفته است:

استعفای هویدا به‌عنوان نخست‌وزیر، انحلال مجلس و حزب ایران نوین، تجدیدنظر در سیاست اقتصادی و خارجی کشور و سرانجام لغو برنامه چهارم عمرانی.

4- واکنش در برابر دکتر امینی حکومت با متهم کردن دکتر امینی به تماس‌های مشکوک با خارجیان و آلت دست شرکت‌های خارجی نفتی بودن در مخالفت با سیاست خارجی ملی و مستقل ایران، نسبت به او عکس‌العمل نشان داده است.

سیاستمداران نسل جدید که به‌طور عمده از اعضای احزاب ایران نوین و مردم و پان‌ایرانیست هستند، همگی با دکتر امینی مخالفند و او را آخرین محافظ قدیمی مکتب قوام‌السلطنه می‌شناسند. همچنین بسیاری از اشخاص بانفوذ ولو پیر، با دکتر امینی مخالفند و از آن بیم دارند که بازگشت او ممکن است باعث از سرگیری پی‌گیریهای قانونی و مبارزات ضد فساد شود. بعضی از ناظران معتقدند هدف اصلی خود دکتر امینی نیست، بلکه هدف بعضی از قدرت‌های غربی و شرکت‌های نفتی مربوط به آنها می‌باشد. این ناظران می‌گویند که حکومت با ضربه زدن به امینی می‌خواهد به این قدرت‌ها نشان دهد که ایران مصمم است سیاست مستقل خود و همکاری اقتصادی نزدیک با همه کشورها را ادامه دهد و در عین حال به شرکت‌های خارجی نفتی هشدار دهد که از مخالفت عصیانگرانه خود نسبت به تقاضاهای ایران و حتی اخلال در تلاش ایران برای فروش نفت به کشورهای خارجی، دست بردارند.

حکومت برای نیل به همه این مقاصد، به شورای بزرگان که هر چند در ژوئیه سال 1964 تأسیس شده، ولی تاکنون هرگز برای حل مسئله‌ای از آن استمداد نشده، توسل جسته است. البته همه اشخاص بانفوذ، پس از سقوط امینی در پاییز سال 1962، که به زندان افتاده و یا تحت تعقیب قانون قرار گرفته بودند، آزاد شدند و حتی یکی از آنها سناتور شد. همه آنها مدعی بودند که بی‌گناهند و دو نفر از آنها یعنی سرلشگر

علوی‌مقدم و سرلشگر علوی‌کیا ادعانامه‌هایی علیه دکتر امینی نیز صادر کردند. هرچند اشخاصی هستند که معتقدند دکتر امینی قبل از این که به دقت متوجه اطرافش باشد دست به اقدامی نمی‌زند، اما شواهدی در دست است که قصد اخیر او برای نخست‌وزیر شدن، اگر واقعا چنین غرضی در میان باشد، مطلقا شانسی برای موفقیت ندارد و همچنین شانسی برای این که استدلالهای او جدی تلقی شوند، وجود ندارد، زیرا حکومت هویدا صرفا از یک سیاست ملی که به وسیله شاهنشاه تعیین شده است پیروی می‌کند و اعلیحضرت اعلام داشته است که ایران از این سیاست حتی یک گام هم عقب نخواهد نشست.

امینی، علی - 53 خیلی محرمانه زمان و مکان: 4 مارس 1968 - 13/12/46، محل اقامت دکتر حسن علوی صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: آقای شاهرخ فیروز، بازرگان ایرانی آقای رابرت اسکات، معاون ویژه در امور MAP آقای جان ا. آرمیتاژ، رایزن سفارت موضوع: دکتر علی امینی و شورویها فیروز گفت که از او خواسته شده بود علیه علی امینی شهادت دهد. کسانی که مسئله را پیگیری می‌کردند به فیروز یادآوری کرده بودند که در سال 1961، امینی پست داده شده به وی در کابینه را نداده بود و پیشنهاد کردند که به خاطر این تحقیر، وی می‌تواند از خود اعاده حیثیت کند. فیروز پرسید شاه در مورد شخصیت وی چه نظری دارد و در صورتی که او با امینی در بیفتد، چه فایده‌ای خواهد داشت. فیروز از همکاری امتناع ورزید. به عقیده من او نگران است از این که مبادا خود او تحت پیگرد قرار گیرد یا حتی بازداشت شود.

فیروز گفت مذاکره بر سر جزئیات کارخانه ذوب آهن اصفهان که توسط شوروی ساخته شده، با مشکلاتی مواجه گردیده و تاریخ مراسم کلنگ زدن آن به تعویق افتاده است. او نگفت تاریخ مراسم برای چه روزی به تعویق افتاده است.

فیروز گفت که اعضای مطبوعات ایران دستور دارند که در مراسم روز نیروهای مسلح شوروی شرکت نکنند. (او اضافه نمود که اکنون مطبوعات دستور دارند به نحوی مثبت در مورد فعالیت‌ها و موقعیت ایالات متحده در ویتنام مطلب بنویسند. ما قبلاً گزارش کرده بودیم که این‌گونه دستورات صادر شده است.) امینی، علی - 54 خیلی محرمانه تاریخ: 9 مارس 1968 - 18/12/46 از: بخش سیاسی، جان ا. آرمیتاژ جهت: بایگانی موضوع: علی امینی آقای اسکات گزارش داد که چند وقت قبل از 20 فوریه، علی امینی در فرودگاه مهرآباد بود که برخی از دوستانش وی را بر سر دست بلند کرده و اعلام داشته بود که امینی رهبر واقعی ایران است. امینی بعد از

آن در فرودگاه بود و مجددا این کار چند بار تکرار گردید. گزارش جریان به گوش شاه رسید و حملات جاری علیه امینی تشدید شد.

تذکر: شاه ایران را به قصد گذرانیدن تعطیلات در اروپا در 10 فوریه 1968 ترک گفت.

امینی، علی - 55 محرمانه زمان و مکان: 12 مارس 1968 - 21/12/46 - سورن شرکت‌کنندگان: احمد قریشی، استاد دانشگاه ملی ویلیام ا. هلسث، دبیر اول سفارت موضوع: امینی قریشی شنیده بود که دولت نگران تصمیم دو ماه پیش خود در مورد آزاد بودن ملاقات با امینی در خانه‌اش شده است. از زمانی که این کار صورت گرفته بود، هر روز صدها نفر از امینی در خانه‌اش دیدن کرده بودند.

امینی، علی - 56 خیلی محرمانه نوامبر 1968 - آبان 1347 برنامه اقتصادی امینی که توسط ر. مقدم به ال. دبلیو. سماکیس داده شده است.

عوامل ایجادکننده مشکلات اقتصادی 1- بالا رفتن هزینه زندگی و ایجاد فاصله زیاد بین درآمدهای قشرهای مختلف مردم.

2- بوروکراسی، ارتشاء و سردرگمی در ادارات.

3- فقدان مقامات ذیصلاح جهت مراجعه مردم و در میان گذاشتن مشکلاتشان با آنها که بتوانند نظریات مردم را به سازمانهای ذیربط تحمیل نمایند.

4- مداخله سازمانهای بی‌کفایت در امور مردم.

5- فقدان اعتماد مردم به دولت در زمینه‌هایی که مسائل اقتصادی و اجتماعی مدنظر است.

6- فقدان اظهار عقیده در حد لازم.

7- عدم هماهنگی میان سازمانهای دولتی که مشکلات عدیده‌ای را برای مردم پدید می‌آورند.

8- فقدان برنامه جهت نیازهای کشور و دربر گرفتن طرحهای اقتصادی.

چه باید کرد؟ 1- مالی:

الف - به حداقل رساندن هزینه‌ها، متأسفانه هزینه زیادی صرف تجملات می‌شود.

ب - پرداخت حقوق کارمندان دولت متناسب با مسئولیت‌هایی که آنها پذیرفته‌اند، توقف تبعض و تحرک بخشیدن به کارمندان در جهت عمل.

ج - برداشتن حتی‌الامکان بار مالیاتی از دوش طبقه مولد ثروت و اتخاذ آنچنان سیاست‌های مالی که واحدهای تولیدی از نظر مالی خودکفا شوند.

د- تجدیدنظر در شرح وظایف ادارات دولتی، ادغام ادارات بی‌مورد، افزایش کارآیی و صرفه‌جویی در مصرف.

ه- کاهش هزینه‌های نظامی و خریدهای تسلیحاتی، چرا که این قبیل تجهیزات در زمینه‌های به کار می‌روند که مولد نیستند و مانع از رشد اقتصادی کشور می‌گردند. هیچ خطری از ماوراء مرزها ایران را تهدید نمی‌کند. لیکن اگر توجهی به وضعیت اقتصادی نشود مشکلاتی همچون بی‌کاری، فقر و نارضایتی عمومی ثبات سیاسی را تهدید خواهند کرد و در نتیجه منجر به «فشار ناگهانی» می‌گردند.

2- اقتصادی :

الف - تثبیت سیاست‌های اقتصادی دولت در جهت جلب اعتماد سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی (در حال حاضر اعتمادی به سیاست اقتصادی دولت وجود ندارد.) ب - مساعدت و توجه به کشاورزی و سروسامان دادن به اصلاحات ارضی به‌گونه‌ای که کشاورزان خرده مالک بتوانند از نظر اقتصادی بخش‌های کوچک کشاورزی خود را اداره کنند. همچنین ایجاد مراکز آموزشی جهت بالا بردن سطح دانش کشاورزان و بنابراین قادر ساختن آنها به حل مشکلاتشان. تثبیت نرخ تولیدات کشاورزی و سیاست‌های بازار به نحوی که بین عرضه و تقاضا بدون دخالت مستقیم بخش دولتی تعادل برقرار گردد. تشکیل تعاونی برای آینده کشاورزی ایران نقش حیاتی دارد. تعاونیها بایستی به معنی واقعی کلمه ایجاد شوند تا از کشاورزان حمایت کنند و نیازهایشان را برآورده سازند و محصولاتشان را به فروش برسانند. آفات نباتی باید به طور جدی کنترل شوند. احیای کشاورزی مهمترین عامل ثبات اقتصادی است و تلاش در این راستا منجر به اقتصاد با ثبات و سالم می‌گردد.

ج - تلاش زیادی باید در جهت آبیاری به عمل آید. آب در کشاورزی و صنعت نقش حیاتی دارد و برای نیازهای مردم شهرنشین نیز ضروری است. از نقطه‌نظر اقتصادی و فنی، فعالیت‌های مربوط به آبیاری، کشاورزان را در طول ماههای بیکاری مشغول کرده و آنها را از مهاجرت به شهرها باز خواهد داشت. این‌گونه فعالیت‌ها همچنین می‌تواند شغل‌های فنی جدید دائمی در روستاها ایجاد نماید و کشاورزان را در زمان بیکاری مشغول نگاه خواهد داشت و درآمد آنها را افزایش خواهد داد و در نتیجه اقتصاد روستا را توسعه خواهد بخشید. استفاده از آبهای زیرزمینی و نظارت بر منابع آبی موجود کشور از مهمترین مسائل است.

د - زیربنای صنعت کشور به رسیدگی بیشتری نیاز دارد. ایجاد صنایع «نمایشی» و یا به منظور حفظ «پرستیژ» بایستی متوقف شوند. از هزینه‌های هنگفت که فاقد بازدهی کافی و بهره مناسب باشند، حتی اگر ظاهرا به ضرر سرمایه‌گذاران خارجی هستند، بایستی اجتناب شود. صنایعی که قادر به پیشرفت هستند و دارای درآمد کمی می‌باشند، بایستی توسعه یابند. به صنایعی که از مواد موجود در کشور استفاده می‌کنند در مقایسه با صنایعی که از نظر مواد اولیه به کشورهای خارجی وابسته هستند، باید اولویت داده شود.

همان‌گونه که قبلاً گفته شد بایستی در روستاها ایجاد کار نمود تا روستائیان برای کار به شهر مهاجرت نکنند.

ه - یک برنامه به معنای واقعی کلمه جهت اجرای موارد فوق لازم است. بنابراین سازمانهای برنامه‌ریزی بایستی مستقل از هر فشار سیاسی و شخصی بتوانند عمل کنند تا نیازهای کشور و اهداف آن

را به ترتیب و اولویت طبقه‌بندی کرده و براساس نیازهای مالی، ارز خارجی و امکان ایجاد آن در کشور طرح‌ریزی نمایند و متعاقبا باید یک طرح چند ساله به‌طور هماهنگ ایجاد نمود. این طرح بایستی بدون وقفه و به‌طور کامل انجام شود. یک سازمان هماهنگ‌کننده بایستی ایجاد شود تا بر اجرای طرح نظارت کند و مانع اتلاف وقت و درگیری بین سازمانهای مختلف شود. یکی از مشکلاتی که در دفاتر دولتی در حال حاضر تجربه شده است، فقدان هماهنگی و مسئولیت در قبال یکدیگر است. سازمانهای دولتی باید در برابر نخست‌وزیر پاسخگو باشند و نخست‌وزیر باید قادر باشد به‌گونه‌ای عمل کند که هیچ یک از وزارتخانه‌ها نتوانند تصمیمات دولت را نادیده انگارند. هر وزیری که تصمیم دولت یا طرح‌های آن را نادیده انگاشت، بایستی برکنار شود.

و - کل درآمد دولت از هر منبعی چه ارز خارجی باشد یا پول رایج کشور، بایستی به خزانه کل برود.

هیچ سازمانی حتی اگر طبق قانون تجارت اداره می‌شود، نباید بیش از بودجه‌ای که به آن تخصیص داده شده است، خرج کند. سازمانهای خاصی نظیر شرکت نفت، آزادی عمل بسیار دارند و اصراف زیاد می‌کنند و هزینه‌تراشیهای غیر ضروری می‌کنند و تعهداتی را می‌پذیرند که به اجرای آن فکر نمی‌نمایند.

این مسئله می‌تواند به هرج و مرج در دفاتر و سازمانهای دولتی منجر شود و به این دلیل است که دولت با مشکلات هزینه روبروست. امور مالی متعادل از طریق تمرکز درآمد و هزینه حاصل می‌شود که هیچ مشکلی در امور جاری سازمانها پدید نخواهد آورد.

اوضاع سیاسی و اقتصادی مسئله را طولانی و پیچیده می‌کند، لذا من به یک نکته می‌پردازم. من نمی‌خواهم بگویم دمکراسی و آزادی همچون دمکراسی و آزادی غربی رایج در آمریکا یا ممالک بزرگ اروپا بایستی در کشور باشد، لیکن عقیده دارم که نمی‌شود بدون مقدار کمی آزادی فاصله بین مردم و دولت را از بین برد. شاید افراد خاصی راست می‌گویند که انتخابات آزاد در شرایط فعلی عملی نیست، اما این دلیل نمی‌شود که نمایندگان را از میان کسانی انتخاب کرد که فقط مطیع هستند و کوچکترین ایده‌ای از خود درباره جامعه ندارند - قانونهایی که در مجلس تصویب می‌شوند انتظار می‌رود به اجراء درآیند. به نظر می‌رسد امکان آن وجود داشته باشد که بدون دخالت نابجا و با شرکت مردم، مجلسی به وجود آورد که با دولت در تحقق بخشیدن اهداف ملی همکاری واقعی داشته باشد. هیچ‌گونه اصلاحاتی بدون آزادی، هر چند محدود و نسبی، ممکن نیست. انتظار نمی‌رود دولت در حالی که از اعتماد مردم برخوردار نیست و هیچ اقدامی جهت جلب رضایت مردم انجام نمی‌دهد، بتواند اهداف ملی را تحقق بخشد. فاصله ایجاد شده بین مردم و دولت بقدر زیادی شده است که هر اتفاقی می‌تواند رخ بدهد. قدرت و فشار نمی‌تواند متضمن ثبات برای همیشه باشد. زمان آن فرارسیده است که از فشار جهت جلوگیری از بروز یک فاجعه، کاسته شود.

خلیج فارس از نقطه‌نظر سیاست خارجی :

خلیج فارس یکی از راههای آبی مهم می‌باشد و لذا از اهمیت زیادی برای ایران برخوردار است. اکثر نقاط جنوب ایران می‌توانند منابع عظیم درآمد را، نه تنها از نقطه‌نظر ذخایر نفتی بلکه از نقطه‌نظر ماهیگیری، برای ایران تشکیل دهند. نفت فلات قاره نیز اهمیت زیادی دارد.

امنیت خلیج‌فارس و حفظ ارتباطات با دریای آزاد، از نظر سیاسی و استراتژیکی حیاتی می‌باشد. لذا

ایران بایستی سیاستی روشن و واقع‌بینانه را جهت حفظ منافع سیاسی و اقتصادیش در خلیج فارس دنبال کند. از طرف دیگر از آنجایی که کویت، عراق، عربستان سعودی و شیخ‌نشینهای خلیج فارس نیز در این منطقه دارای منافع سیاسی و اقتصادی می‌باشند، سیاست ایران بایستی براساس حسن‌تفاهم و همکاری با این کشورها استوار باشد. ایران کشوری مسلمان است، اما هیچ فصل مشترکی با کشورهای یادشده از نقطه‌نظر نژاد زبان و حتی مذهب ندارد. متأسفانه هیچ اقدام اساسی از طرف ایران تا به حال جهت جلب کشورهای عربی صورت نگرفته و مداخله عوامل دیپلماتیک اخیرا فاصله میان ایران و ممالک عربی را زیاد کرده است. بنابراین جهت برطرف نمودن سوءتفاهم میان ایران و ممالک عربی، بخصوص آنهایی که در خلیج فارس دارای منافعی باشند، دولت ایران بایستی به وضوح اعلام کند که هیچ‌گاه جهت حل اختلافات به خشونت متوسل نمی‌شود، بلکه هرگونه اختلافی از طریق سازمان ملل و راههای مسالمت‌آمیز حل خواهند شد.

از نقطه‌نظر حقوقی و تاریخی براساس شواهد موجود، ادعا در مورد بحرین ممکن است از این به بعد غیر متداول باشد، ولی این مسئله را می‌توان در چهارچوب کلی مشکلات خلیج‌فارس حل کرد.

برخی از جزایر نزدیک سواحل ایران غیرمسکونی هستند، ولی اگر به تصرف قدرت‌های دیگری در آیند، می‌توانند امنیت سواحل ایران را به مخاطره اندازند. این جزایر بایستی قانونا به ایران واگذار شوند. در صورت بروز هرگونه اختلافی در مورد این جزایر فلات قاره‌ای که ممکن است دارای ذخایر نفتی باشند، به نظر می‌رسد که می‌تواند مسئله مزبور را جداگانه مورد بحث قرار داد. به هر حال کلیه اختلافات و مناقشات را می‌توان حل کرد بشرطی که در چهارچوب کلی مدنظر قرار گیرند و با کشورهای مذکور تفاهم ایجاد شوند و گامهایی در جهت جلب اعتماد آنها برداشته شوند. از نقطه‌نظر سیاست ایران در خلیج فارس نکات زیرقابل توجه است:

1- ممالک عربی بایستی این اطمینان را داشته باشند که ایران تنها از منافع قانونی خودش در خلیج فارس حفاظت می‌کند و قصد گسترش نفوذ خود در این منطقه را ندارد.

2- ایران بایستی اختلافاتش را با کشورهای ذینفع در خلیج فارس در یک چهارچوب کلی و از طریق مسالمت‌آمیز حل نماید.

3- ایران بایستی با ممالک عربی در حفظ منافع قانونی آنها در خاورمیانه همکاری نماید.

4- ایران بایستی جهت همکاری اقتصادی و فرهنگی با ممالک عربی به‌طور کلی و عربستان سعودی، کویت و عراق به‌طور خاص طرح‌های درازمدت داشته باشد و این طرح‌ها را بایستی صادقانه به مورد اجرا بگذارد.

در پایان بایستی اضافه نمود که نارضایتی عمومی و فقر در خوزستان و سایر مناطق جنوبی کشور راه را برای تحریک و خرابکاری هموار می‌سازد و متأسفانه هیچ اقدام اساسی تا به حال در این رابطه صورت نگرفته است. اگر دولت می‌خواهد پایگاه مردمی داشته باشد و از حمایت مردم مناطق جنوب هنگام مذاکره با ممالک عربی برخوردار باشد، بایستی اقدامی جدی صورت بگیرد.

امینی، علی - 57 خیلی محرمانه تاریخ: 12 ژوئیه 1969 - 21/4/48 از: منبع آمریکایی کنترل شده (CAS) به: بخش سیاسی موضوع: علی امینی، نخست‌وزیر اسبق ایران اطلاعات زیر از یک منبع مورد وثوق، جهت اطلاع و استفاده شما می‌باشد و لزومی به ذکر CAS به‌عنوان منبع نیست.

اخیرا علی امینی، نخست‌وزیر اسبق ایران، از شاه کسب اجازه نموده بود تا تعطیلات چهار ماهه‌ای را در اروپا و در کنار خانواده‌اش که در سوئیس به سر می‌برند، بگذارند. شاه ضمن موافقت با این تعطیلات، از امینی خواست که تعطیلات خود را از چهار ماه به دو ماه کاهش دهد.

برخلاف روال عادی سفر به خارج، که درخواست‌کننده شخصا برای توضیح دلایل سفرش در وزارت دربار حاضر می‌شود، وزیر دربار، علم، به یک مقام ارشد آن وزارت دستور داد تا از امینی در منزلش جهت روشن کردن برنامه سفر او (امینی) به خارج کشور، وقت بگیرد. در اظهارنظر راجع به این دستور، علم گفت که دولت باید حسن‌نیت و حمایت خود را از امینی نشان دهد، زیرا «کسی نمی‌تواند بگوید چه زمانی خدمات وی ممکن است مورد نیاز باشد.» یک منبع موثق دیگر گفت که دو شایعه در مورد عزیمت امینی وجود دارد:

الف - این که وی توسط شاه برای خنثی کردن فعالیت‌های بختیار فرستاده می‌شود.

ب - این که وی برای پست نخست‌وزیری در نظر گرفته شده است.

ما هیچ اطلاعاتی دال بر تأیید این شایعات در دست نداریم.

امینی، علی - 58 محرمانه صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: آقای پرویز رائین، خبرنگار آسوشیتدپرس چارلز مک کاسکیل، سفارت آمریکا جان اچ. روز، سفارت آمریکا زمان و مکان: 10 ژانویه 1970 - 20/10/48 رستوران سفارت موضوع: نقش دکتر امینی در مذاکرات ایران و عراق رائین گفت چند ماه پیش دکتر علی امینی نخست‌وزیر اسبق، طی نامه‌ای به شاه پیشنهاد کرده بود که در مذاکرات بین ایران و عراق کمک‌هایش را ارائه نماید. دولت از دادن سمت رسمی به وی خودداری کرد، اما پیشنهاد وی به عنوان یک میانجی غیررسمی را پذیرفت. وقتی چند ماه پیش امینی ظاهرا به قصد دیدار همسرش به سوئیس رفت، یکی از اهداف اصلی وی تماس با دولت عراق از طریق سفیر آن کشور در سوئیس بود که امینی او را می‌شناخت.

رائین گفت چند روز قبل شنیده است که دکتر امینی جهت ادامه بحثها به بغداد رفته است.

امینی، علی - 59 تاریخ: 4 اکتبر 1978 - 12/7/57 خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان از: دفتر وابسته سیاسی - جک اچ. شلنبرگریادداشت جهت: بایگانی موضوع: نخست‌وزیر اسبق، علی امینی در روزهای اخیر نام دکتر علی امینی، نخست‌وزیر اسبق در مقالات و مباحث مختلف بر سر زبان افتاده است. دکتر رضا امینی، مشاور دفتر وابسته سیاسی ما، به من گفت که که هفته پیش امینی (نسبتی با رضا ندارد) خواست که صحبتی با او در منزل رضا داشته باشد. اینها دوستان قدیمی هستند. طبق اظهارات رضا، امینی به دنبال آن است که از طریق یک کانال با نفوذ در سفارت آمریکا انتقادات و نظریات خود را از اوضاع امروز ایران عنوان کند. امینی هیچ وابستگی ندارد، نه به دولت ایران تعهدی دارد و نه رابطه خاصی با گروههای مخالف دارد. به هر حال بنا به گفته رضا او از اعتماد چهره‌های سیاسی و مذهبی مخالف شاه برخوردار است. امینی ادعا می‌کند که سعی کرده است این اعتقادش را به شاه منتقل کند که باید بلافاصله به نفع یک شورای نیابت سلطنت به ریاست فرح که شامل یک فرمانده از نیروهای مسلح می‌شود، کنار رود.

(ارتشبد جم، سفیر فعلی ایران در اسپانیا، به علت شهرتش به عنوان یک سرباز واقعی و امتناعش از تیراندازی به سوی تظاهرکنندگان در چند سال قبل، احتمالاً فرد مورد نظر خواهد بود.) شورای نیابت سلطنت، قانون اساسی ایران را اعمال خواهد کرد و اداره امور روزمره و جاری به نخست‌وزیر و کابینه وی محول خواهد شد. یک فرستاده بلندپایه بایستی نزد خمینی فرستاده شود و در مورد بازگشت او به ایران مشروط بر آن که روند نوگرایانه کشور را به عقب نکشد، مذاکره کند. در همین زمان دولت شریف‌امامی باید منحل شود و دولت جدیدی متشکل از افراد قابل قبول برای اکثریت مجلس شورا یا سنا تشکیل گردد.

چند روز بعد من و رضا با دکتر شاهپور زندنیا، نویسنده اقتصادی روزنامه رستاخیز و مشاور مخصوص وزیر اطلاعات (و جهانگردی) جدید، ملاقات داشتیم. همین‌طور که او و رضا در مورد فتح با بهای احتمالی با خمینی با یکدیگر بحث می‌کردند، نظر زندنیا این بود که فقط علی امینی می‌تواند هم در اینجا و هم نزد آیت‌اللّه از اعتبار لازم جهت انجام چنین مأموریتی برخوردار باشد. آنها اتفاق‌نظر داشتند که باتوجه به نفرت دیرینه شاه نسبت به امینی (او از خانواده سلطنتی قاجار است)، صحه گذاردن بر چنین طرحی از سوی شاه کاملاً غیر محتمل خواهد بود، هرچند آن از نظر تاکتیکی به نفع شاه باشد. اگر خمینی، امینی را نپذیرد، احترام خمینی افت می‌کند، و اگر او شرایط امینی را بپذیرد و ناآرامی ادامه پیدا کند، امینی خواهد بود که شکست می‌خورد، نه شاه.

در صحبت اولیه‌اش با رضا، امینی گفت از این حقیقت که هیچ خبرنگار آمریکایی تلاش نکرده بود با وی در مورد اوضاع جاری مصاحبه کند، سخت در شگفت بود، هر چند خبرنگاران اروپای غربی مشتاق ملاقات با او بودند. او حدس می‌زند آنها او را به چشم یک مأمور «سیا» می‌بینند.

عبداللّه انتظام

انتظام، عبداللّه - 1 اطلاعات بیوگرافیک تکمیلی عبداللّه انتظامخیلی محرمانه 6 آوریل 1951 - 17/1/1330 در تکمیل اطلاعات بیوگرافیک جاری سفارت به تاریخ 21 مارس 1931، گزارش 1929 مورخ 2 ژوئیه 1938 سفارت و گزارش اطلاعات بیوگرافیک تکمیلی 14 مارس 1951 سفارت.

سمت: 5 آوریل 1951، وزیر امورخارجه در کابینه علا........

ملاحظات: عبداللّه انتظام که تمام عمر خود را در وزارت امورخارجه گذرانیده، برادر نصراللّه انتظام است که در سازمان ملل می‌باشد. خانواده‌اش یکی از مورد احترام‌ترین خانواده‌ها در ایران هستند، به‌طور کلی عالی‌ترین فرد برای احراز سمت وزیر خارجه تلقی می‌گردد. اگرچه غیبت طولانی وی از صحنه داخلی کشور به خاطر فعالیت در پست‌های خارجی باعث شده است که نسبت به مشکلات داخلی برداشت صحیحی نداشته باشد، ولی تحصیلات عالی و روش و شخصیت محترمانه وی و احترامی که تقریبا همه برای وی قائلند، او را به مناسب‌ترین فرد جهت هدایت امر روابط بین‌المللی تبدیل ساخته است.

اتخاذ مواضعی در هواداری از آمریکا، از طرف دکتر انتظام دور از انتظار نیست، چرا که در خود آمریکا همراه علا به‌عنوان سفیر، فعالیت نموده و علاوه براین همسرش (که او را طلاق داده) نیز آمریکایی است.

در یکی از مراجعات اتفاقی به ایران، انتظام رئیس بخش مربوط به امور امریکا در وزارت خارجه بود.

مناسبات بین او و سفارت امریکا در تهران همیشه دوستانه بوده است.پریش انتظام، عبداللّه - 2 22 سپتامبر 1953 - 31/6/32خیلی محرمانه وزارت امورخارجه - دفتر کتابخانه‌ها و گردآوری اطلاعات بخش اطلاعات بیوگرافیک خلاصه بیوگرافیک - شماره 193 محدود - اطلاعات امنیتی عبداللّه انتظام به وزارت امورخارجه ایران منصوب شد عبداللّه انتظام در کابینه سپهبد زاهدی در 20 سپتامبر 1953 به سمت وزیر امورخارجه منصوب گردید. او که از دیرباز در وزارت امورخارجه اشتغال داشته، در اروپا و آمریکا نیز در سمت‌های دیپلماتیک خدمت کرده و در جامعه ملل نماینده کشورش بوده و گاهی نیز در ادارات مختلف وزارت خارجه در تهران به کار پرداخته است.

مهم‌ترین جنبه منفی انتظام به‌عنوان وزیرخارجه عبارت است از فقدان تجربه وسیع وی در رابطه با کشورش، حقیقتی که مشکلات داخلی و روند فکری موجود در ایران را برای وی قابل درک و فهم نمی‌سازد. مضافا اینکه وی فاقد پایگاه مردمی و سیاسی است، البته به استثنای حسین علا، که انتظام برای سالها تحت‌الحمایه وی بوده است. از طرف دیگر تماس وی با فرهنگ‌های مختلف و جوهای سیاسی گوناگون او را از چنان دیدگاه وسیعی برخوردار ساخته است که در برخورد با امور و مسائل بین‌المللی واقع‌گرا باشد. به عبارت دیگر در عین حال که از اصل ملی شدن نفت هواداری می‌کرد، در سال 1951 اعلام داشت که وزارت امورخارجه باید بر مبنای واقعیات با بریتانیا به تفاهم دست یابد. او تمایل و گرایش

ایرانی‌ها به ملی‌گرایی را اساس اندیشه و اقدام سیاسی تلقی کرده و معتقد است که برخلاف سالهای اخیر، باید با آگاهی بیشتر به افکار عمومی جهت بخشید. در همین خصوص وی اظهار داشته است که جلب اعتماد و احترام مردم نسبت به دولت، از طریق برقراری مناسبات حسنه با مطبوعات، شرط اصلی بازآموزی عمومی در راستای ریشه‌کن ساختن ترس و نفرت از بیگانگان و حل و فصل مسئله نفت می‌باشد. ادامه فعالیت یا سقوط وی احتمالاً بستگی به موفقیت و یا عدم موفقیت همین سیاست خواهد داشت.

انتظام در عین حال که از امریکا به خاطر مسائل کم اهمیت انتقاد می‌کند، ولی چون حدود پنج سال در این کشور زندگی کرده است، اصولاً نسبت به آمریکا در ایران اظهار همدردی می‌نماید. او از توسعه‌طلبی شوروی منزجر است و به مقاصد آن کشور به دیده سوءظن و تردید می‌نگرد. انتظام، نخست‌وزیر رزم‌آرا را مورد انتقاد قرارداد و معتقد بود که در مقابل شوروی از سیاست مسالمت‌آمیز استفاده می‌کند و در سال 1951 مصدق را «عوامفریبی خطرناک» خواند. انتظام همیشه به دربار نزدیک بوده است و از دوستان نزدیک شاهزاده اشرف به حساب می‌آید.

انتظام در سال 1897 در تهران متولد شد. برادرش نصراللّه انتظام، سالهاست که به‌عنوان رئیس هیئت نمایندگی ایران در سازمان ملل و به‌عنوان سفیر کنونی ایران در آمریکا سرشناس می‌باشد. عبداللّه در سال 1924 با یک امریکایی ازدواج نمود، ولی بعدها از او جدا شد. دخترش که یک شهروند امریکایی است با یکی از افسران ارتش امریکا ازدواج کرده است. انتظام اصولاً فردی است خود تحصیلکرده و فقط از دبیرستان ایرانی فارغ‌التحصیل شده است. علاوه بر زبان فارسی، او فرانسه و انگلیسی را عالی و آلمانی را خوب تکلم می‌کند.

پس از ورود به وزارت امورخارجه در سال 1918، انتظام عهده‌دار پست‌های دیپلماتیک در لاهه، ورشو، برن، پراگ، ژنو و واشنگتن گردید، که آخرین سمت وی ریاست هیئت نمایندگی ایرانی اعزامی به آلمان غربی بود. در سال 1932، دبیرکل هیئت ایرانی در جامعه ملل شد. در سال 1934 دولت ایران به او مأموریت داد تا آژانس‌های خبری مختلف دنیا از قبیل رویتر لندن و DNB برلین را مطالعه نماید، که بعد از کار کردن با دفتر اطلاعات و اخبار جامعه ملل در پاریس به تهران بازگشت و آژانس خبری دولتی را تأسیس نمود. حسین علا در سال 1951، او را به سمت وزیرخارجه منصوب کرد، ولی قبل از شروع به کار در آن سمت کابینه علا سقوط نمود. اخیرا نیز به‌عنوان مشاور وزیر خارجه فعالیت داشته است.

انتظام مردی دوست داشتنی است، ولی به هیچ‌کس نزدیک نمی‌شود. او فردی تودار است، گوشه‌نشینی را بر ورود در اجتماعات ترجیح می‌دهد و از افکار و اندیشه‌های فلسفی لذت می‌برد. در مذاکرات، او صراحت لهجه و برخوردهای مستقیم را تأیید می‌نماید و نسبت به مصالحه‌های واقعگرایانه با حسن‌ظن برخورد می‌کند.

انتظام، عبداللّه - 3 خیلی محرمانه 29 سپتامبر 1953 - 7/7/32 اطلاعات بیوگرافیک تکمیلی عبداللّه انتظام در تکمیل اطلاعات بیوگرافیک مورخ 21 مارس 1931، گزارش 1929 مورخ 2 ژوئیه 1938 و

گزارش‌های تکمیلی سفارت به تاریخ‌های 14 مارس و 6 آوریل 1951.

مشاغل:

28 آوریل 1951 - سقوط کابینه علا، انتظام هنوز به مقام خاصی نرسیده بود. در دوران رژیم مصدق، وی مشاور وزیر امورخارجه بود، ولی فاطمی یعنی وزیرخارجه وقت هیچ‌گاه با وی مشورتی نمی‌کرد.

21 سپتامبر 1953 - نخست‌وزیر زاهدی، او را به سمت وزیر امورخارجه منصوب می‌نماید.

اظهارات :

انتظام، سلطنت‌طلب و هوادار امریکا، توسط نخست‌وزیر زاهدی، پس از یک دوره طولانی توأم با تردید و دو دلی در مورد انتخابات فردی مناسب برای تصدی امور وزارت‌خارجه، به این سمت منصوب گردید. یک گزارش موثق حاکی از آن است که نصراللّه، برادر عبداللّه، نخستین فردی بود که احراز این پست به وی شدیدا توصیه شده بود، ولی او برای این که بتواند به‌عنوان سفیر ایران به آمریکا برود و سرپرستی هیئت ایرانی در سازمان ملل را برعهده گیرد، از پذیرش پست وزارت‌خارجه امتناع ورزید. سپس شاه از زاهدی خواست که عبداللّه را برگزیند، در حالی که بسیاری از دوستان نخست‌وزیر نیز او را تحت فشار قرار داده بودند که علی سهیلی را به عنوان وزیرخارجه انتخاب نماید.

با انتصاب عبداللّه فردی توانا، متشخص و خوش اعتبار به مقام وزارت خارجه رسید. او می‌تواند مقداری از شهرت از دست رفته این وزارتخانه در زمان فاطمی را اعاده کند. انتظام همیشه با مقامات سفارت همکاری داشته است و تا زمانی که او وزیر خارجه باشد، مناسبات بین وزارت خارجه و سفارت صمیمانه خواهد بود. ملون انتظام، عبداللّه - 4 اکتبر 1959 - مهر 1338 سرّی - غیرقابل رویت برای بیگانگان وزارت امورخارجه عبداللّه انتظام عبداللّه انتظام، رئیس هیئت مدیره شرکت ملی نفت ایران از سال 1957 تاکنون، که زمانی وزیر امورخارجه کشور نیز بوده است، یکی از دیپلمات‌های مجرب سابق است که برای تحقق بخشیدن به بلندپروازیهای خود بیش از آنکه به صنعت نفت چشم دوخته باشد، به صحنه سیاسی نظر دارد. اگرچه در سمت کنونی فردی فعال به نظر می‌رسد، ولی درک فنی وی از امور نفتی محدود است و می‌گویند در توسعه سیاست‌های شرکت ملی نفت ایران نقش رهبری چندانی را ایفا نمی‌کند. از انتظام بارها و بارها به‌عنوان نامزد احتمالی برای پست نخست‌وزیری یاد کرده‌اند، در حالی که چهره‌ای چند شناخته شده نیست و در میان سیاستمداران تهرانی از حمایت شخصی چندانی برخوردار نمی‌باشد. می‌گویند او با دربار رابطه‌ای تنگاتنگ دارد و در گذشته هم ظاهرا از دوستان مورد عنایت شاهزاده خانم اشرف پهلوی بوده است. (به بیوگرافی وی مراجعه شود). علاوه بر این او را یکی از اشخاص تحت‌الحمایه وزیر دربار کنونی یعنی حسین علا قلمداد می‌کنند. به‌عنوان وزیر امورخارجه در کابینه فضل‌اللّه زاهدی از سال 1953 تا سال

1955، انتظام، عاری از تشریفات زائد به طرزی مؤثر کار کرد و به صورت فردی با فرهنگ و با توانایی قابل ملاحظه سفارتخانه‌های مستقر در تهران را تحت تأثیر قرار داد. برعکس، در کابینه بعدی که به ریاست علا روی کارآمد، او در نتیجه غیبت‌های طولانی و مداوم در اروپا و ظاهرا بنا به عللی چون بیماری، از پذیرفتن همان پست تقریبا طفره رفت. شایعات نسبتا قوی حکایت از این دارند که رابطه او با یک زن جوان ترک، دارای ملیت مراکشی و مقیم پاریس، علت اصلی دور بودن یا غیبت او از صحنه تهران بوده است.

علیرغم انتقادهای عبداللّه انتظام از امریکا بر سر مسائل جزئی، او اصولاً از سیاست امریکا و اهداف آن در ایران حمایت می‌نماید. علت این تفاهم و هواداری وی از آمریکا را، حداقل می‌توان به روابط خانوادگی و تماسهای دائم وی با امریکا مربوط دانست. در سال 1924، و طی یک اشتغال به خدمت پنج ساله در واشنگتن، با یک دختر امریکایی ازدواج کرد که بعدها از او طلاق گرفت. دختر آنها تبعه امریکاست، و با یک افسر ارتش امریکا ازدواج کرده است. برادر عبداللّه یعنی نصراللّه، که اکنون سفیر ایران در فرانسه است، دو بار به‌عنوان سفیر ایران در امریکا خدمت کرده است و مدت هشت سال نیز ریاست هیئت ایرانی در سازمان ملل را عهده‌دار بود. بین عبداللّه انتظام و سفارت امریکا در تهران رابطه‌ای دوستانه برقرار بوده و به‌عنوان یک منبع اطلاعاتی همیشه مورد استفاده مقامات آمریکایی واقع شده است. او در همه حال مخالفت خویش را نسبت به سیاست‌ها و منافع شوروی در ایران ابراز داشته است.

انتظام، شخصی است آرام و موقر و به ندرت با کسی از در صمیمیت وارد می‌شود. ظاهرا از مجالس و گردهمایی‌های اجتماعی خوشش نمی‌آید و بیشتر به انزوای فلسفی یا تمرکز بر سرگرمی‌اش یعنی کار بر روی چوب یا حکاکی علاقه دارد. در مذاکرات صراحت و برخورد مستقیم را تأیید می‌کند و معمولاً با مصالحه‌های واقعگرایانه باز برخورد می‌نماید.

عبداللّه انتظام در تاریخ 26 مارس 1897 در تهران بدنیا آمد. وی اصولاً فردی خود تحصیلکرده است و فقط دوره دبیرستان را در ایران گذرانده است. پس از ورود به وزارت‌خارجه در سال 1918، قسمت اعظم عمر خود را در مأموریت‌های خارجی صرف کرده است. در سال 1921، به‌عنوان دبیر سوم سفارت ایران در واشنگتن فرستاده شود و تا سال 1926 یعنی زمان بازگشت به وزارت خارجه در امریکا ماند.

ظاهرا علت بازگشت وی این بود که شدیدا بدهکار شده بود و قادر به پرداخت دیون خود در امریکا نبود.

در سال 1931 به ورشو فرستاده شد و دو سال بعد به جامعه ملل مأمور گردید. کار بعدی انتظام در سال 1934 این بود که بخش اطلاعات جامعه ملل و سرویس خبری اروپایی یعنی خبرگزاری رویتر لندن، خبرگزاری HAVAS در پاریس و خبرگزاری آلمان در برلین، را مورد بررسی و مطالعه قرار دهد. در خاتمه این مأموریت به تهران بازگشت و آژانس خبری دولتی را تشکیل داد. ظرف چند سال بعد به پراگ، ژنو، برن و مجددا به تهران سفر کرد. در سال 1942، به عنوان کاردار به سفارت ایران در ژنو پیوست و در تمام طول جنگ جهانی دوم در آن قسمت باقی ماند. در سال 1946، انتظام وزیر مختار ایران در آلمان شد و در بُن و اشتوتگارت مقیم گردید. تا آوریل 1951 در آن سمت باقی ماند و سپس در کابینه حسین علا به سمت وزیر امورخارجه منصوب گردید، ولی قبل از تصدی امور وزارت خارجه، کابینه مزبور سقوط کرد و او مجددا به آلمان اعزام شد تا اینکه به‌عنوان رئیس تشریفات وزارت دربار مجددا به ایران فراخوانده شد.

در سال 1952 به‌عنوان مشاور وزیر امورخارجه منصوب گردید.

در سپتامبر 1953، پس از سقوط رژیم محمد مصدق، انتظام در کابینه زاهدی به‌عنوان وزیر امور خارجه برگزیده شد و در آوریل 1955، در کابینه حسین علا مجددا به همان سمت رسید. غیبت طولانی انتظام در پاریس باعث شد که اداره امور وزارت‌خارجه به دست بی‌کفایت معاون وی مصطفی سمیعی بیفتد، و در زمینه خط مشی وزارتخانه نیز نخست‌وزیر تام‌الاختیار و تصمیم گیرنده باشد. انتظام در دسامبر 1955 از وزارت خارجه برکنار شد، و در عوض به معاونت نخست‌وزیر رسید وزیر مشاور در بهار سال 1957 و در این پست دوگانه، انتظام به تونس و مراکش به نیابت از جانب شاه (محمدرضا شاه پهلوی) سفر نمود. کمی پس از مراجعت به تهران، کابینه علا سقوط کرد، و در دولت جدید منوچهر اقبال هیچ پستی به انتظام داده نشد. شاه در می 1957، انتظام را به مقام کنونی‌اش یعنی رئیس هیئت مدیره شرکت ملی نفت ایران منصوب نمود.

بعد از جدا شدن از همسر امریکایی‌اش، انتظام ازدواج نکرد. او فرانسه و انگلیسی را عالی و آلمانی را خوب صحبت می‌کند.

انتظام، عبداللّه - 5 تاریخ: 7 سپتامبر 1966 - 16/6/45 سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان از: بخش سیاسی - چارلز ان. راسیاس توسط: بخش سیاسی - ویلیام ا. هلسثبه: وزیر مختار موضوع: یادداشت ضمیمه منبع اطلاعات در یادداشت ضمیمه، عزیزاللّه شیبانی صالح، یک افسر جوان ساواک است. من عزیز را مدت نزدیک به یک سال است که ندیده بودم. امروز صبح وی به من تلفن کرد و خواست که فوری وی را خارج از سفارت ببینم. حدود ساعت 30/10 او را نبش کوچه امیرکبیر و خیابان تخت‌جمشید ملاقات کردم. ما با ماشین وی حدود یک بلوک پشت آپارتمانهای سفارت تا شرکت MOUZ، که وی توضیح داد توسط یک دوست اداره می‌شود، رانندگی کردیم. یک ساعت با هم صحبت کردیم و وی اطلاعات بیشتری به من داد که به‌طور جداگانه گزارش می‌کنم.

عزیز فرزند تیمسار بازنشسته کاظم شیبانی صالح و برادرزاده جهانشاه، اللهیار و علی پاشا صالح می‌باشد. او با دختر مرحوم سرلشکر رزم‌آرا ازدواج کرده است. او حدودا 30 ساله و از نظر سیاسی جاه‌طلب است. وی می‌خواست کاندید مجلس از شهر کاشان شود ولی رد شد. CAS(منبع کنترل شده امریکایی) پرونده‌ای از وی دارد و آنها ظاهرا او را بی‌تجربه و پرت و شاید Provacateur می‌دانند. اما من هرگز مناسبتی نداشته‌ام که چنین برداشتی کنم. در هیچ موردی وی را فردی پرت و بی‌تجربه نیافته‌ام. او گفت بدین دلیل قبل از این با من تماس نگرفته است که ارتشبد نصیری دستور داده بود که افسرانش حق هیچ‌گونه تماسی را با خارجیان مگر در حیطه وظایفشان ندارند. وی همچنین گفت به علت انتقادی که از خط‌مشی‌های دولت ایران و ساواک کرده است، که به نظر وی منجر به مصالحه بر سر منافع و مصالح ایران گردید، نصیری وی را در «محدودیت» قرار داده بود. (این موضوع جداگانه گزارش می‌شود.) شیبانی در گذشته یک منبع دقیق اطلاعات بوده است.

به‌عنوان مثال، او فوری به من تلفن کرد و گزارش دقیقی در مورد ترور منصور به من داد. او در تماسهایم با درخشش در بیش از یک سال گذشته و این که من تحت‌نظر ساواک هستم، به من هشدار داد.

در نوامبر 1964، عزیز به من گفت که از ریاکاری دولت ایران در روابطش با ایالات متحده، ناراحت است. او گفت به عقیده وی، شاه سیاست همکاری با روسها را دنبال می‌کند، در حالی که به ما (امریکا) اطمینان می‌دهد که چنین عمل نمی‌کند.

هنگامی که عزیز مرا سوار کرد، کمی دستپاچه بود و در یک لحظه ماشین را به یک کوچه بن‌بست راند.

من فکر نمی‌کنم او تحت دستور اقدام می‌کرد تا ما را گیج کند. تصور نمی‌کنم که وی راجع به موضوعی نظیر مسئله شاه و انتظام، که CASمی‌تواند دیر یا زود صحت و سقم آن را تأیید کند، دروغ گفته باشد.راسیاس انتظام، عبداللّه - 6 تاریخ: 7 سپتامبر 1966 - 16/6/45 سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان از: بخش سیاسی - ویلیام ا. هلسثبه: آقای تاچر، وزیر مختار موضوع: دو یادداشت از چاک راسیاس در رابطه با پیشنهاد پست نخست‌وزیری به عبداللّه انتظام، به پیوست می‌باشد در دو یادداشت پیوست از چاک راسیاس گزارش شده است که گویا شاه تصدی امور نخست‌وزیری را به عبداللّه انتظام پیشنهاد کرده است. بنا به این گزارش، شاه از انتظام خواسته است که نسبت به درخواست خویش مبنی بر برخورداری از آزادی عمل کافی در صورت پذیرش آن سمت، تجدیدنظر نموده و پس از مراجعت شاه پیرامون موضوع به بحث بنشینند.

منبع این گزارش یکی از افسران جوان ساواک است که چاک، او را به مدت یک سال ندیده بود، ولی همین جوان اخیرا خواستار ملاقات فوری با وی گردیده است. اگرچه احتمال نوعی خرابکاری، توطئه برای این که ما را نیز درگیر سازند وجود دارد، ولی من هم با چاک هم عقیده‌ام که این افسر جوان عضو ساواک طبق دستور کسی و یا براساس یک طرح قبلی با وی دیدار نداشته است.

در عین حال، گزارش کردن این مطلب به وزارت خارجه ضرورتی ندارد. ممکن است بتوان ظرف چند روز آینده اطلاعات بیشتری در این زمینه کسب کرد. به هر حال، پیشنهاد فوق‌الذکر تا مراجعت شاه از سفر اروپای شرقی‌اش مسکوت خواهد ماند. بخش سیاسی: ویلیام هلسث انتظام، عبداللّه - 7 یادداشت سرّی تاریخ: 7 سپتامبر 1966 - 16/6/45 از: بخش سیاسی - چارلز ان. راسیاس جهت: بایگانی موضوع: شاه به عبداللّه انتظام پیشنهاد نخست‌وزیری داده است به گفته یک منبع معمولاً موثق، شاه در صبح روز یکم سپتامبر ملاقاتی با عبداللّه انتظام، مدیرعامل سابق شرکت ملی نفت ایران، در کاخ سعدآباد داشته است. منبع گزارش داد که شاه یک روز قبل به انتظام خبر داده بود که می‌خواهد وی را در روز یکم سپتامبر، قبل از سفرش به بلغارستان، لهستان و مجارستان ملاقات کند. منبع انتظام را در ساعت 30/6 به محل رساند و انتظام حدود ساعت 05/8 صحبتش را با شاه تمام کرد.

منبع به من گفت، انتظام به وی گفته بود که شاه از او (انتظام) پرسید آیا وی تمایل به نخست‌وزیر شدن

دارد. بنا به گزارش، انتظام جواب داد «فقط در صورتی که در انتخاب وزرای خودم آزاد باشم و قبل از به اجرا در آوردن مسائل سیاسی در مورد آن موضوعات با اعلیحضرت گفتگو کنم.» انتظام به شاه گفت با روش اخیر در سیاست ایران که به شدت روابط ایران را با غرب خراب کرده است و به بهبود مستمر اقتصاد ایران ضربه وارد کرده بود، مخالف است. بنا به گزارش، انتظام به شاه گفت وی از این که سازمان برنامه و بودجه اخیرا نتوانسته بود حقوق کارمندانش را بپردازد و مجبور شده بود 800000 تومان از بانک مرکزی وام بگیرد، هراسان شده است. انتظام به شاه گفت تلاش وی جهت پیروی شدید از سیاست روابط نزدیکتر با کشورهای کمونیست، اشتباه می‌باشد. به‌عنوان، نتیجه، انتظام اظهار داشت «غرب اعتماد خود را نسبت به شما از دست داده، در حالی که در همان زمان کشورهای کمونیستی نسبت به اغراض شما مشکوک و بدگمان هستند.» به نظر او منافع ایران در غرب نهفته است و هر چند ایران بایستی برای رفتار بهتر از سوی غرب با آنها چانه بزند، نباید هیچ بی‌احترامی نسبت به غرب نظیر آنچه در رابطه با تسلیحات و مذاکرات نفتی به واسطه اظهارات علنی به نظر انتظام غیرعاقلانه و تحریک‌کننده شاه، اتفاق افتاد صورت گیرد.

صحبتها نتیجه‌ای نداشت، زیرا شاه به حرفهای انتظام گوش داد، ولی موافق دادن آزادی عمل به وی نبود. شاه به او گفت که در خلال عدم حضور وی (شاه) در ایران فکر کند و پس از بازگشت وی از لهستان برای بحث در مورد آن، با هم ملاقات خواهند کرد.

منبع، که ظاهرا از بستگان انتظام است، گفت می‌خواهد سفارت راجع به این موضوع مطلع باشد و او امیدوار است سفارت به هر طریقی که عاقلانه می‌پندارند، از انتظام حمایت کند. جواب دادم که مطمئنا این اطلاعات جالب را به مقامات بالاتر خود در سفارت گزارش خواهم کرد. به هر حال، وی بایستی درک کند که سفارت حمایت از وی حتی از این که به نظر برسد که سفارت برای شخص بخصوصی و برای هر منصب رسمی فعالیت می‌کند را مناسب نمی‌داند. چنین مسئله‌ای دقیقا یک مسئله داخلی برای دولت و مردم ایران است. منبع در پاسخ گفت که وی موضع و نگرانی در مورد آداب دیپلماتیک را می‌داند، اما منظور وی آن است که اگر موضوع انتظام به عنوان نخست‌وزیر احتمالی مطرح شد، ما با اظهارات مساعد از وی حمایت کنیم، البته در صورتی که ما واقعا معتقد باشیم (چنانچه او احساس می‌کرد که ما واقعا معتقدیم) انتظام دوست ایالات متحده است و علاقمند به بهبود روابط بین دو ملت می‌باشد. او گفت «شما نمی‌توانید تشخیص دهید که رژیم در سال گذشته تا چه حد دیکتاتور شده است. انتظام به‌عنوان یک فرد مستقل اما وزیری وفادار، کار زیادی برای از بین بردن دیکتاتوری انجام خواهد داد.» اظهارنظر:

دلیلی در دست ندارم که راجع به گزارش اصلی منبع شک کنم. انتصاب انتظام مطمئنا قابل درک است، هرچند «استقلال» وی در برابر شاه ممکن است شانس او را مختل کند. انتظام صالح مقام، سابقه و شخصیت است. وی به دربار و بخصوص اشرف نزدیک می‌باشد. وی دوست مسلم غرب است. بنا به گزارش هویدا به علت دسیسه‌های وزرای دیگر به ویژه عالیخانی و آموزگار از کار برکنار شده است و ما گزارشی مبنی بر این که وی می‌خواهد از کشور خارج شود، دریافت داشته‌ایم. جایگزینی هویدا توسط انتظام، خفتی برای هویدا نخواهد بود، زیرا انتظام مربی مرحوم حسنعلی منصور و امیرعباس هویدا بود، زمانی که منصور و هویدا تحت‌نظر سرکنسول انتظام در اشتوتگارت به عنوان دستیار کنسول کار

می‌کردند. معامله تسلیحات با شوروی ظاهرا با شکست مواجه شده و هزینه‌های اقتصادی معاملات با شوروی تازه مورد توجه و درک شاه قرار گرفته است، پشتوانه‌های ارزی پایین است و به نظر می‌رسد همه به وضوح نگران انفجار و ترکیدن اقتصاد ملتهب و نابسامان می‌باشند. شاه همچنین ظاهرا شروع به تشخیص این امر نموده که سیاست وی مبنی بر ساختن پلهای (ارتباطی) با شرق، شاید پلهای ارتباطی با غرب را خراب کرده است و این که وی در راستای منافع ایران و شخص خودش بایستی مطمئن شود که این خرابی‌ها اصلاح می‌شوند. انتظام به خاطر هواداریش از غرب مشهور است. انتصاب وی توسط شاه این احساس را در زمینه تمایل شاه مبنی بر برقراری مجدد روابط استوار با ایالات متحده و انگلستان، که ظاهرا احساس می‌شود ممکن است سست شده باشد، به وجود می‌آورد. بدون توجه به اطمینان‌هایی که ما به وی دادیم، شاه احتمالاً احساس می‌کند «گناهکار» است. از طرفی، اگر ایران می‌رود که دچار مشکل اقتصادی شود، تنها منبع قابل اعتماد برای کمک، نیروهای غربی، به ویژه امریکا است. کمونیست‌ها بسیار محتمل است که خواهان دامن زدن به چنین مشکلاتی در راستای منافع خودشان باشند. البته محتمل است که این‌گونه وارد گفتگو شدن با من همراه این «اطلاعات»، تحریکی توسط دولت ایران باشد یا تلاشی باشد از جانب عناصری خاص جهت «کسب حمایت»، اما مایلم این امر را یک احتمال به حساب آورم.

بیشتر آنچه در بالا گفته شد، البته از روی حدس می‌باشد، اما باتوجه به سوابق و زمینه ایرانیها غیر محتمل نمی‌باشد. من بار دیگر تصریح می‌کنم که ما نباید نفوذ یا تأثیرگذاری خودمان را دست کم بگیریم.

نفوذ ما در صورتی که قوی و سالم نگهداشته شود، عمدتا به صورت یک اصل اخلاقی باقی می‌ماند که هرکس بشدت آن را به کاری می‌گیرد. چارلز ان. راسیاس انتظام، عبداللّه - 8 عبداللّه انتظام مقام دولتی سابق خیلی محرمانه عنوان خطاب: آقای انتظام عبداللّه انتظام، که اکنون 81 ساله می‌باشد، از اواخر دهه 1960 در امور دولتی فعال نبوده است. قبل از آن مشاغل زیادی به‌عنوان دیپلمات داشته و از 55 - 1953 وزیر امورخارجه بوده است. وی همچنین به‌عنوان معاون نخست‌وزیر و وزیر بدون عنوان (وزیر مشاور - م) 57 - 1955 و رئیس هیئت مدیره شرکت ملی نفت ایران (63 - 1957) خدمت کرده است. (طبقه‌بندی نشده) به‌علت این که بیشتر تجارب وی در امور بین‌المللی بود، انتظام فاقد معلومات مورد نیاز برای توسعه یک خط‌مشی سودمند نفتی برای ایران بوده و در شرکت ملی نفت ایران کارآیی نداشت. با این وجود، وی سوابق بسیار خوبی در امورخارجه دارد. در سمت وزیرخارجه، انتظام دیگران را به عنوان فردی با فرهنگ بالا، بسیار مطلع و با توانایی فوق‌العاده در امور بین‌المللی که کارش را به‌طور مؤثر و به دور از جنجال انجام می‌داد، تحت تأثیر قرار داد. او اغلب به عنوان نامزد نخست‌وزیری مطرح بوده، ولی هرگز نخست‌وزیر نبوده است. (خیلی محرمانه) انتظام هرگز ابایی در انتقاد از ایالات متحده در مسائل جزئی نداشته است، ولی معتقد است که هوادار سیاست اصلی امریکا و اهداف آن در ایران می‌باشد. حداقل بخشی از درک و هواداری وی در قبال امریکا، ناشی از رابطه خانوادگی و تماس با امریکائیان می‌باشد. در 1924 طی یک مأموریت شغلی در

واشنگتن با یک زن امریکایی ازدواج کرد که بعدها او را طلاق داد. دخترشان یک شهروند ایالات متحده است. در گذشته انتظام خشم خود را از توسعه‌طلبی شوروی و سوءظن نسبت به مقاصد شوروی در ایران ابراز داشته است. او همیشه به دربار نزدیک بوده و در 1951 رئیس تشریفات بوده است. (خیلی محرمانه) انتظام انگلیسی و فرانسه را عالی و آلمانی را خوب تکلم می‌کند.

(طبقه‌بندی نشده) 8 دسامبر 1978 - 17/9/57

عبدالرضا انصاری

سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان عبدالرضا انصاری وزیر کشور وزیر کشور از 11 ژوئیه 1966، عبدالرضا انصاری، تحصیل کرده آمریکا، طرفدار غرب و فردی بسیار لایق است. باوجود آراستگی و رفتار دیپلماتیک و ظاهر بچگانه، فریبنده و لیبرال او نباید این حقیقت کتمان بماند که وی مدیری پر کار و سیاستمداری طرفدار توسعه روابط است که بیش از هر چیز می‌خواهد از ایران، کشوری مدرن بسازد.

انصاری در سال 1923، دو ماه پس از این که پدرش که یک سرهنگ ارتش بود و در عملیاتی علیه اکراد کشته شد، بدنیا آمد. مادر وی مجددا ازدواج کرد و از شوهر جدیدش دو پسر دیگر دارد. او در دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران حضور یافت و از دانشکده حقوق آن دانشگاه فارغ‌التحصیل شد. در 21 سالگی وارد وزارت کار شد. وی در سال 1950 از دانشگاه ایالتی یوتا در اوگان، فوق‌لیسانس اقتصاد گرفت و در 1951 در دانشگاه کالیفرنیا در لوس‌آنجلس در رشته اقتصاد ادامه تحصیل داد. در سالهای اولیه خدمتش، او به عنوان فردی با کفایت در زمینه اقتصاد و دارایی، کارآ، با شرافت و دارای ایده‌های فراوان برای توسعه و پیشرفت ساختار مالی کشورش شناخته شد. پس از مراجعتش از آمریکا در سال 1952، به‌عنوان دستیار مخصوص سرپرست اصل چهار (ترومن - م)، به جای اردشیر زاهدی (وزیر فعلی امورخارجه) منصوب شد و در سال 1954 نماینده شخصی رئیس ایرانی صندوق تنخواه صنعتی ایران و آمریکا گردید.

در سال 1957، انصاری معاون خلیل طالقانی، وزیر کشور و در 1958 معاون وزیر دارایی و رئیس خزانه‌داری کل شد. وی یکی از مؤسسین حزب ملّیون (ناسیونالیست) در سال 1958 بود. در سال بعد او معاون رئیس شورای عالی امور مالی شد. انصاری در سال 1960 برای مدت کوتاهی وزیر کار و سپس مدیرعامل سازمان آب و برق خوزستان گردید.

در سال 1964، وی با حفظ سمت در سازمان آب و برق خوزستان، استاندار خوزستان شد. در هر دو مسئولیت او کارنامه روشنی از موفقیت از خود نشان داد. تقریبا تمامی جنبه‌های زندگی در خوزستان در مدت استانداری وی پیشرفت داشت.

انصاری قد بلند، خوش قیافه و معمولاً مؤدب، ملاحظه‌کار و دوست داشتنی است. او از امریکایی بودن خود لذت می‌برد و با تعدادی از مقامات آمریکایی در تهران صمیمی بوده است. وی در سال 1956 ازدواج کرده است و فرزندی ندارد. همسر او بسیار کم انگلیسی و خود وی فارسی و به خوبی انگلیسی صحبت می‌کند. انصاری عضو کمیته اجرایی حزب ایران نوین است. 19 مارس 1968 - 28/12/46

هوشنگ انصاری

تاریخ: 23 آوریل 1962 - 3/2/41 خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران، 270 - A به: وزارت امورخارجه موضوع: معاون جدید وزیر بازرگانی منصوب شد (بدون طبقه‌بندی) نخست‌وزیر انتصاب معاون وزیر در وزارت بازرگانی را تصویب نمود. دکتر حیدرعلی غفاری، عضو هیئت رئیسه شرکت ترابری خارجی دولت ایران شده است. هوشنگ انصاری، که زمانی رایزن اقتصادی در سفارت ایران در ترکیه بوده است، به جای دکتر غفاری منصوب گردید.

(خیلی محرمانه) اظهارنظر: سفارت از این تغییرات ناخشنود است. این احساسی است که بسیاری از دپیلماتهای اروپای غربی در تهران دارند. دکتر غفاری که یک مقام عالیرتبه به مدت بیش از بیست سال در این وزارتخانه بود، به علت همبستگی، کارآیی و محبتی که در بین بسیاری از تجار ایرانی داشت، مورد احترام زیادی بود. علاوه براین یکی از نزدیکترین و سودمندترین رابطین سفارت بوده است.

استعفای دکتر غفاری، که مورد قبول وزیر بازرگانی جهانگیر آموزگار واقع شد، ناشی از تنش فزاینده و مناسبات شخصی وزیر و معاون وزیر بود. در ماههای اخیر، وزیر به طور فزاینده‌ای یا با غفاری مخالفت می‌کرد یا به علل سیاسی از دلجویی وی خودداری می‌نمود. مقررات واردات سالیانه که اخیرا انتشار یافت، دارای نقاط ضعف زیادی بود که مورد انتقاد شدید جرائد، شورای عالی بازرگانی، مقامات عالیرتبه بانک مرکزی ایران و سازمان برنامه و تعداد زیادی از وزرای کابینه قرار گرفت. صرفنظر از توجیهات غفاری، وزیر به نحو مشهودی به هیچ یک از این مقامات (یا تعداد کمی از آنها) و اعضای کابینه پاسخ نداد.

برداشتن غفاری، به هر حال وجهه وزیر را حفظ کرد.

دکتر غفاری شخصا به مأمور سفارت گفت هر چند او پیشدستی می‌کرد، ولی طبق مقررات ممکن بود بدشانسی بیاورد، او نخواسته بود که پای نخست‌وزیر و مقامات کابینه را که با وی دوست هستند به میان بکشد، زیرا او ترجیح می‌دهد که سوابق خدمتی وی به جای او سخن بگویند، و به هر حال وضعیت به نقطه‌ای رسیده است که او نمی‌تواند با وزیر کنونی کار کند.

معاون وزیر جدید، آقای انصاری به نظر می‌رسد که جوان باهوش و فعالی باشد، و در یک ملاقات دوستانه با مقامات سفارت، علاقه زیادی به همکاری نزدیک با سفارت نشان داد. به هر حال او سالهای زیادی خارج از ایران بوده است، از جمله دوازده سال در ژاپن، و به نظر می‌رسد زمان زیادی نیاز باشد تا او کاملاً بر ارتباطات کاری خود با اجتماعات تجاری و سیستم اداری مسلط شود.

انصاری، هوشنگ - 2 25 سپتامبر 1964 - 3/7/43 خیلی محرمانه احتمالاً توسط تام استیو نوشته شده است.

بیوگرافی هوشنگ انصاری⁽¹⁾وی با حدود 40 تا 45 سال سن، فردی است کوتاه، مقاوم، با ظاهری نسبتا کوچک و زرنگ، زیرک، باهوش و سخت‌کوش. سیگار نمی‌کشد و اگر مشروب بنوشد بسیار اندک می‌باشد. در طول یا قبل از جنگ

جهانی دوم به‌عنوان نماینده جعفر اخوان، تاجر واردات و صادرات منسوجات در آن زمان (و در حال حاضر مالک شرکت‌های سهامی جیپ) بود. پس از آن اخوان او را برای اداره دفتر صادرات و واردات توکیو به آنجا فرستاد. طبق گفته اخوان، انصاری که تحصیلاتی بیش از دوره متوسطه ندارد، به نظر می‌رسید که به خوبی کار می‌کند، اما هنگامی که اخوان برای بازرسی به توکیو رفت، متوجه شد که انصاری با دست‌کاری در مدارک پول زیادی برای خودش دست و پا کرده است و بنابراین اخوان وی را از کار اخراج نمود. اخوان دست به کار اقدامات قانونی علیه انصاری شد که ممکن است هنوز در جریان باشد. (با این حال هم هوشنگ انصاری و هم برادرش در حال حاضر مالک کارخانه مجهز اتومبیل رامبلر هستند که آنها می‌توانند فقط آن را از اخوان خریده یا به دست آورده باشند.)انصاری پس از ترک کار اخوان در ژاپن ماند و دولت ایران که در حال باز کردن سفارت خود در ژاپن بعد از جنگ بود، او را به‌عنوان رایزن بازرگانی استخدام کرد. او برای چندین سال در توکیو ماند و متعاقبا تا سطح رایزن اقتصادی یا تجاری سفارت با مسئولیت‌های منطقه‌ای ارتقا یافت. وی در سال 1962 به تهران فرا خوانده شد و به سمت معاون بازرگانی خارجی وزارت بازرگانی منصوب گردید. وی با تغییر دولت وزارتخانه را ترک کرد و به تجارت آزاد پرداخت و مدیر کارخانه نساجی فخر شد. (خانواده رشیدیان در این کارخانه سهم اصلی را دارند.) این کارخانه تقریبا به‌طور کامل به ماشین آلات ژاپنی مجهز شده است. به نظر می‌رسد که این کار را بسیار عالی انجام داده و حداقل طبق برآوردهای خودش، برنامه سازنده خوبی داشته است که بسیاری از کارگران از آن سود برده‌اند. معاون وی برادر کوچکترش به نام «باری» می‌باشد که تحصیلکرده آمریکا است و چند سال در آنجا اقامت داشته است. هوشنگ انصاری یک همسر ژاپنی بسیار زیبا دارد که از زمان بازگشت انصاری به ایران از نظر سلامتی وضع خوبی نداشته است و از سردرد میگرن مداوم رنج می‌برد. به نظر می‌رسد او که به ندرت برای برنامه‌های اجتماعی از منزل خارج می‌شود. هوشنگ تصور می‌کند که سردرد وی ممکن است ناشی از ارتفاعات باشد، زیرا او در طول مسافرت به توکیو یا مناطق دیگر خوب بوده است. انصاری و یا همسرش اقوامی (والدین؟) در سانفراسیسکو دارند. در طی سفر اخیر انصاری به آفریقا، که وی با رده سفیری سرپرستی یک هیئت «حسن نیت» ایرانی را به عهده داشت، همسر وی در توکیو بود و از پارگی آپاندیس خود رنج می‌برد و در شرایطی رو به موت شده بود. وی چهار هفته در بیمارستان بستری بود. او هنوز در توکیو است و به نظر می‌رسد رو به بهبود باشد. اگر انصاری پیشنهاد سرپرستی یک هیئت دیگر به خاور دور را که شامل ژاپن نیز می‌شود بپذیرد، همسرش با او به تهران بازمی‌گردد و در غیر این صورت به تنهایی به تهران باز خواهد گشت. ظاهرا ستاره اقبال هوشنگ انصاری ظرف دو یا سه سال گذشته رو به صعود بوده است. ظاهرا اطمینان شاه را را جلب کرده و در چندین سمت نسبتا مهم خدمت کرده است. هنگامی که سال گذشته یا حدود آن شورای صنایع به ریاست شریف‌امامی تشکیل گردید، وی معاون رئیس آن شد. وی در اوایل امسال هنگامی که آقای خسروشاهی به ریاست برگزیده شد، معاون رئیس اتاق بازرگانی تهران شد و در این سمت به‌طور جدی کار و تلاش می‌کرد. در واقع به نظر می‌رسد که وی در هر کاری شدیدا تلاش می‌کند و مطمئنا به هنگام تصدی معاونت وزیر بازرگانی ساعت‌های متمادی مشغول به کار بوده است. وی ظاهرا دوستان و آشنایان زیادی دارد. حداقل در زمانی وی از افراد بسیار نزدیک به حبیب ثابت، بوده است. (در آن زمان اخوان گزارش داد که ثابت، انصاری را فریب می‌دهد تا بتواند حمایت وی را برای درخواست مونتاژ فولکس واگن کسب کند. که این

کار لطمه بسیاری به فعالیت‌های کارخانه جیپ رامبلر اخوان می‌زند.) انصاری فرد باحیایی نیست و ادعا می‌کند که افراد بسیاری در داخل و خارج از دولت برای مشاوره به دنبال وی هستند. وی مدعی است که عالیخانی همان روزی که به سمت وزیر اقتصاد منصوب شد، برای مشاوره به وی مراجعه کرد و عالیخانی عملاً وی را به عنوان معاون عالیرتبه خود انتخاب نمود (البته این مطلب از طریق دولت ایران نیز به وزارت‌خارجه اطلاع داده شده است)، اما وی این سمت را نپذیرفته است، زیرا تازه شغل مدیریت کارخانه فخر را پذیرفته بود و می‌خواست بعضی از تغییراتی را که در آنجا شروع کرده بود به پایان برساند. وی می‌گوید که شاه نیز از او خواسته است تا به‌عنوان معاون وزیر به وزارت خارجه برود، اما او به همان دلیل عذرخواهی کرده است. ظاهرا وی روابط خوبی با احمد ضیائی دارد. نامبرده هم‌اکنون دارای همان سمت معاونت در وزارت اقتصاد است که خود انصاری زمانی آن را به‌عهده داشت. او همچنین مدعی است که از عالیخانی خواسته است تا حیدر غفاری را (که قبلاً موقعیت خود وی داشته است) در سمتی به‌عنوان مشاور عالیرتبه وزارتخانه منصوب نماید.

اگرچه انصاری هرگز از روش خود دست برنداشته است تا از منافع بازرگانی آمریکا حمایت کند (و اگر چنین کاری کرده، از منافع بازرگانی ژاپن حمایت کرده است)، با این حال وی در ظاهر بیشتر طرفدار آمریکا تلقی می‌شود تا ضد آمریکایی. وی اهمیتی نمی‌دهد که اگر زیاد از حد نباشد، کمی چاپلوسی کند.

وی به توانائیهای خود کاملاً ایمان دارد و برای اقداماتی که به هر جهت صورت می‌دهد، مورد تشویق قرار می‌گیرد. وی حداقل در محافل خصوصی در مورد انتقاد از همکاران خود بسیار صریح می‌باشد.

به نظر می‌رسد که وی از زمان کناره‌گیری از مشاغل دولتی در سال گذشته، تمایل دارد که رابطه‌ای با دولت آمریکا داشته باشد و برای حفظ آشنایی با من روش گذشته خود را تغییر داده است.⁽¹⁾زمانی وی به صراحت به من گفت که تصور می‌کند یک وزیر امورخارجه خوبی خواهد بود.

انصاری، هوشنگ - 3 تاریخ: 27 ژوئیه 1966 - 5/5/45 سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان تاریخ و محل جمع‌آوری اطلاعات: 26 ژوئیه 1966 - تهران، ایران موضوع: تغییر سیاست ایجاد شده توسط هوشنگ انصاری، وزیر جدید اطلاعات منبع: یک عضو پارلمان ایران می‌باشد که از سابق مورد اعتماد شاه بوده است و دسترسی منظم به شاه، مقامات عالیرتبه دولت و ناشران روزنامه‌ها دارد. بیشتر گزارشهای او از اوایل1950 دقیق بوده است. او اطلاعات را در ضمن یک گفتگو با هوشنگ انصاری که روز دهم ژوئیه 1966 به جای سرلشکر حسن پاکروان به‌عنوان وزیر اطلاعات منصوب شده بود، به دست آورد.

1- هوشنگ انصاری در تاریخ 25 ژوئیه 1966 اظهار داشت که یکی از اولین اقداماتش به‌عنوان وزیر، دستور به رادیو ایران مبنی بر عدم پخش اظهارات کمونیستی در گزارشات خبری‌اش بوده است. به‌طور مشخص او گفت دستور داده است که پوشش خبری اخبار رسیده از هانوی راجع به پیشرفتهای ویتنام باید مختصر باشد و اظهارات مفسرین سیاسی خارجی از این به بعد نبایستی گزارش شود، زیرا آنها میل به بی‌طرفی یا حتی چپ‌گرایی پیدا کرده‌اند. به نظر انصاری، پاکروان بیش از حد رادیو ایران را در پخش

گزارشات خبری از ویتنام شمالی آزاد گذاشته است. در نتیجه باعث شده است که خبرگزاری ایران به‌طور عام به صورت یک نمونه بد جلوه‌گر شود.

2- انصاری اضافه کرد که او هنوز در موقعیتی نیست که بتواند به خبرگزاری ایران جهت بدهد. زیرا سستی پاکروان، باعث شده است نخست‌وزیر امیرعباس هویدا و سازمان امنیت و اطلاعات کشور (ساواک) حقوق طبیعی وزارتخانه در این زمینه را به خود اختصاص دهند. انصاری گفت که او اول بایستی کنترل بر خبرگزاری را در دستهای خویش بگیرد و این فقط پس از اینکه تغییرات پرسنلی و تشکیلاتی در داخل وزارتخانه صورت پذیرد، می‌تواند عملی باشد. او گفت که انصاری که به‌طور مشخص و بسیار قوی به سرمقالات شدیدا ضد غرب روزنامه پیغام امروز اشاره کرده است.

انصاری، هوشنگ - 4 خیلی محرمانه آقای انصاری مردی صریح و کمی شوخ طبع است. بنابراین در شرایط آرام می‌تواند کاملاً خوشایند باشد. احتمالاً وی از شهرت خود به‌عنوان فردی لایق، لذت می‌برد. ظاهرا از این تصور که وی نماینده جوان و فعال نسل جدید ایران است و دارای هوشیاری غربی و مدیریت خوب می‌باشد، احساس غرور کرده و کاری جز تحقیر مفت‌خورها و از کار افتاده‌ها ندارد. آقای انصاری ظرف چند روز پس از تصدی سمت وزارت اطلاعات در اوت 1966 به یکی از ملاقات‌کنندگان آمریکایی گفت که تصمیم دارد تمامی امور را مجددا سازماندهی کند. وی گفت وزارتخانه کاملاً به هم ریخته بوده و مدیریت بسیار نامناسبی توسط سلف او یعنی تیمسار پاکروان بر آن اعمال شده است. او در مورد جزئیات طرح سازماندهی مجدد خود به‌طور ماهرانه‌ای توضیح داد.

یک هفته قبل از اعلام انتصاب وی به عنوان سفیر ایران در واشنگتن در ماه مه 1967، او به همان آمریکایی گفت که به اهداف خود جهت سازماندهی مجدد دست یافته است. وی گفت معاونین جدیدش با کفایت و متخصص هستند، او از شر بسیاری از پرسنل غیر مفید خلاص شده بود. او بسیاری از نشریات تکراری و عموما مدیحه‌سرا را تعطیل نمود و تعداد نشریاتی را که توسط وزارتخانه‌های مختلف و به منظور تعریف از وزرای خود دائر شده بودند را کاهش داد. وی برنامه‌ریزی‌های رادیو را در راستای (برنامه‌های - م) عملی مورد تجدیدنظر قرار داد. تلویزیون نیز به خوبی اداره می‌شود.

در واقع وی بیشتر آنچه را ادعا می‌کرد، البته نه همه آنها را انجام داده است. اکثر کارهای رادیو توسط یک متخصص مجرب آمریکایی که از طریق سپاه خدمات اجرایی بین‌المللی به وزارتخانه مأمور شده بود، انجام گرفت، ولی آقای انصاری به وی مجوز اقدام و انجام تغییرات را داده بود. در بعضی از ادعاهای دیگر وی مبالغه شده (او جنگ بر سر کنترل تلویزیون دولتی ایران را به خواهر زاده مادر ملکه، که مخالفی نسبتا قدرتمند است واگذار کرد)، اما این حقیقت وجود دارد که وی در طی حدود 9 ماه، تغییرات مؤثری در قسمتی از نظام اداری ایران به وجود آورد. ال. جی - هال

انصاری، هوشنگ - 5 هوشنگ انصاری سفیر در ایالات متحده خیلی محرمانه هوشنگ انصاری، که در ماه مه 1967 به سمت سفیر در واشنگتن منصوب گردید، فردی است مهاجم و کارآ و مبتکر که تماس‌های خوب با محافل تجاری دولتی ایران دارد. در مدت خدمت اخیر خود به عنوان وزیر اطلاعات، انصاری سیاست فعال‌تری نسبت به اسلاف خود در رابطه با اطلاعات در پیش گرفت و قسمت بیشتری از مسئولیت سرپرستی جرائد را نسبت به سازمان اطلاعات و امنیت کشور (ساواک) به‌عهده گرفت. با وجود این که مطبوعات جدیدی را نپروراند، در اجرای قوانین مربوطه نیز سختگیر و خشن نبود. در مارس 1967 او اجازه داد یک برنامه رادیویی که توسط یک نماینده مخالف دولت در مجلس و برعلیه شخص وی تهیه شده بود پخش شود. وی به‌طور موفقیت‌آمیزی آن اتهامات را رد کرد.

انصاری بیشترین مدت عمر خود را خارج کشور به‌عنوان تاجر و سپس دیپلمات گذرانده است. او در جهت‌گیری‌های سیاسی، طرفدار غرب است.

انصاری در 1928 متولد شد. او در انگلستان، ایالات متحده و ژاپن تحصیل کرد و دارای MA(معادل فوق لیسانس) اقتصاد است. در طول جنگ جهانی دوم او در لندن برای یک شرکت ایرانی واردات - صادرات پارچه کار می‌کرد و سپس به‌عنوان نماینده شرکت به توکیو رفت. در پایان جنگ او به‌عنوان وابسته مطبوعاتی، وابسته تجاری و بالاخره وابسته اقتصادی در سفارت ایران در توکیو به خدمت دولت ایران درآمد. بعد از 12 سال که در ژاپن بود، او در آوریل 1962، به تهران بازگشت و معاون وزیر در وزارت بازرگانی شد. او رئیس هیئت ایرانی در مذاکرات مربوط به قراردادهای بازرگانی با لهستان و اتحاد جماهیر شوروی بود. در 1962، متعاقب اختلاف سیاسی با وزیر وقت، استعفا داد و مدیرعامل کارخانجات پارچه‌بافی فخر شد که مالکیت آن شخصی (خصوصی) است. که در سال 1963 وقتی اتاق بازرگانی تهران تشکیل شد، او جانشین رئیس آن گردید. در ماه ژوئن 1965، او سفیر در پاکستان و در ژانویه 1962 و در ژانویه 1966 همزمان سفیر در سیلان شد. انصاری یکی از اعضای اصلی حزب ایران نوین است که تحت نظر دولت می‌باشد. در اوت - سپتامبر 1964 او ریاست هیئت چهار نفره اعزامی به آفریقای شرقی را برای بررسی امکانات بازرگانی به عهده داشت، که نتیجه آن استقبال و تمایل جهت تشکیل سفارتخانه‌های دائمی ایران در منطقه بود. از کارائی عالی وی به عنوان سفیر در پاکستان با اهدای مدال هلال به انصاری که بالاترین مدال غیرنظامی پاکستان است، در ژوئیه 1966، قدردانی به عمل آمد.

در همان زمان به تهران بازگشت و وزیر اطلاعات شد.انصاری به زبان‌های انگلیسی و فرانسه علاوه بر فارسی صحبت می‌کند. او با همسر اول خود که یک ژاپنی بود متارکه نمود و در سال 1965 با مریم پناهی، منشی خصوصی عباس آرام وزیر امورخارجه، ازدواج کرد. آنها دو فرزند دارند، یک دختر که در 1966 متولد شد و یک پسر که در ژوئیه 1967 در واشنگتن متولد گردید. انصاری دوبار در سال 1967 برای معالجه «دیسک کمر» به لندن رفت.

رئوس مطالب پیشنهادی در مذاکرات - اشتیاق وی در مورد مناسبات ایران - آمریکا در اوایل انتصاب وی در واشنگتن. خدمت اخیر وی در پاکستان عقاید وی در مورد آینده رادیو و تلویزیون در ایران، که حاصل شغل اخیر وی به‌عنوان وزیر اطلاعات است.

انصاری، هوشنگ - 6 خیلی محرمانه 16 می 1367 - 26/2/46 هوشنگ انصاری سفیر ایران در ایالات متحده امروز خوشبخت‌ترین زن در تهران، خانم فرنگیس پناهی، زیرا دختر وی مریم می‌رود تا در جایی مستقر شود که فرنگیس آرزو داشت در تمام مدت خدمت همسرش به آن برسد، یعنی همسر سفیر ایران در ایالات متحده. مادر زن سفیر هوشنگ انصاری (39 ساله) تصمیم دارد به زودی برای کمک به دختر خود جهت استقرار در سفارت به واشنگتن برود. فرنگیس پناهی برای مدت زیادی دوست عباس آرام وزیر امورخارجه بود، و سفیر انصاری پیشرفت شغلی خود را در صحنه دیپلماسی ایران تا حد زیادی مدیون آرام است. مریم پناهی قبل از ازدواج با انصاری، منشی خصوصی آرام بود، و انصاری قبل از ورود به مشاغل دیپلماتیک، در توکیو به کار تجارت اشتغال داشت که آرام در آنجا سفیر ایران بود.

در ضمن، پناهی و انصاری تنها ایرانیانی هستند که انتهای نام خود را به سبک انگلیسی با (Y) مشخص می‌کنند. (معمولاً ایرانیانی که آخر نام خانوادگیشان به «ی» ختم می‌شود در انگلیسی آن را (I) می‌نویسند مثل امینی AMINI یا مجیدی MADGIDI و غیره، ولی انصاری ,PANAHY, ANASSARYظاهرا به جای (I) از (Y) استفاده می‌کرده‌اند. - م) یکی دیگر از قرائن ممکنه این است که آرام یکی از معدود مقامات عالیرتبه ایرانی است که فاقد تحصیلات دانشگاهی می‌باشد، نظر به این که انصاری خود را مرد خود ساخته‌ای می‌داند، بحث بسیاری وجود دارد که آیا او اصولاً از دانشگاه فارغ‌التحصیل شده است یا نه.) از سابقه تحصیل هوشنگ انصاری در صحبت‌ها و بیوگرافی‌های تنظیم شده درباره وی خیلی سریع رد شده‌اند. یکی از این بیوگرافیها ذکر کرده که او در انگلستان و ایالات متحده تحصیل نموده و درجه MA (معادل فوق‌لیسانس) در اقتصاد گرفته است. دیگری ذکر نموده که او مرد خود ساخته‌ای است و راه خود را از طریق اقتصاد باز نموده، MS (فوق لیسانس) در اقتصاد گرفته و قبل از ورود به مشاغل عمومی در سال 1954، سرمایه شخصی زیادی به دست آورده است. (صریح‌ترین اطلاعاتی که توانسته‌ایم در این زمینه کسب کنیم از خانم انصاری بوده است. وی می‌گوید «شوهر وی تحصیلات اولیه خود را در انگلستان گذرانده، در گوشه‌ای از ایالات متحده به دانشگاه رفته و MA خود را از ژاپن گرفته است.») این غیر معمول نیست که در ایران تحصیلات خارجی خود را بیش از حد واقع ذکر نمایند.

تردیدی وجود ندارد که انصاری در مدت 12 سال تجارت خود در ژاپن، موفقیت کاملی داشته است.

او در سال 1954 وابسته مطبوعاتی سفارت ایران در توکیو شد، همزمان با فعالیت‌های تجاری خود، و در سال 1959 (بنا به توصیه آرام) رایزن اقتصادی گردید. در سال 1960 یا 1961 پس از بازگشت به ایران، مدتی مدیر کارخانه پارچه بافی نمازی بود. در سال 1962 او به معاونت فنی وزیر در وزارت بازرگانی منصوب گردید. در 1965 او به عنوان سفیر سیار به آفریقا سفر نمود و گزارش وی در سطح بالایی مورد قبول و تصویب شاه قرار گرفت. کمی قبل از این که در سال 1965 سفیر ایران در پاکستان شود، با همسر ژاپنی خود متارکه نمود و با مریم پناهی منشی خصوصی آرام ازدواج کرد.

انصاری به‌عنوان سفیر ایران در پاکستان موفقیت زیادی کسب نمود. او نقش مهمی در بحران هند - پاکستان در اواخر 1965 ایفا کرد. وی با همتای آمریکایی خود در تماس بود و گاهی فراتر از روابط

دیپلماسی، ابتکاراتی از خود به خرج می‌داد. شکی نیست که پیام‌های وی و زرنگی معمول و فعالیت وی در آن مدت بحرانی شاه را شدیدا تحت تأثیر قرار داده است. پس از بازگشت به تهران در سال 1966 او به جای سرلشکر حسن پاکروان وزیر اطلاعات (INFORMATION) شد و پاکروان به جای وی به کراچی رفت. به‌عنوان وزیر اطلاعات به‌گونه‌ای آزادی در کنترل جرائد به وجود آورد، از خدمات یک متخصص آمریکایی در بازسازی رادیوی دولتی استفاده نمود، وزارتخانه را از کارمندان بلااستفاده پاکسازی کرد، بسیاری از نشریات تکراری بیش از حد متملقانه را حذف نمود و مقداری وسائل که توسط سایر وزارتخانه‌ها برای خدمت شخصی در اختیار وزارت اطلاعات قرار گرفته بودند را باز گرداند. ما او را فردی همکاری کننده، فعال و حساس و معمولاً صادق، ولی خودپسند و سودجو یافته‌ایم. او به‌طور گسترده‌ای به عنوان فردی طرفدار آمریکا شناخته شده است، که ضرورتا در موقعیت فعلی ممکن است به این صورت عمل نکند، ممکن است احساس کند که لازم است برخلاف سابقه خود عمل نماید تا نشان دهد توسط دولت ایالات متحده جذب نشده است.

با توجه به سابقه وی به‌عنوان وابسته مطبوعاتی، وزارت اطلاعات و عموما به صورت مردی عجول انتظار می‌رود که انصاری توجه و فرصت‌های زیاد خوبی در زمینه روابط عمومی در واشنگتن به دست آورد. دشمنان سیاسی وی (معمولاً افرادی که از ترقی سریع وی ناخرسند هستند) احساس می‌کنند که او کارآیی و شعور لازم را جهت حل موفقیت‌آمیز مسئله‌پردوز و کلک درگیری دانشجویان ایرانی در ایالات متحده از خود نشان نخواهد داد. انصاری در مارس 1967 که اموال دولتی را اختلاس کرد، به اشتباه روی مجلس حساب کرده بود. او بسرعت توسط نخست‌وزیر حمایت شد و مدعی تحت فشار قرار گرفت تا ادعای خود را پس گیرد.

روزنامه فرمان در آن زمان نوشت «انصاری مردی نیست که به پول بودجه خیلی محرمانه نیاز داشته باشد. همه می‌دانیم او قبل از این که وزیر شود ثروتمند بوده است.» انصاری، هوشنگ - 7 سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان هوشنگ انصاری سفیر ایران در ایالات متحده⁽¹⁾هوشنگ انصاری در 25 می 1967، اعتبارنامه خود را به عنوان سفیر ایران در ایالات متحده تقدیم کرد. او فردی مهاجم، کارآ و مبتکر است که تماس‌های گسترده‌ای با محافل تجاری و دولتی دارد که در طول مدت خدمت خود به‌عنوان دیپلمات و تاجر ایجاد نموده است. با سابقه‌ای حدود یک دهه در ژاپن در هر دو شغل، او به‌عنوان یکی از هدایت‌کنندگان مقامات اعزامی به خاور دور محسوب می‌شود. انصاری از سال 1965 تا 1966 سفیر در پاکستان و از سال 1966 تا انتصاب وی در واشنگتن، وزیر اطلاعات بوده است. از نظر تمایلات سیاسی وی طرفدار غرب و آمریکا است.

انصاری در سال 1928 در ایران متولد شد. در خلال جنگ جهانی دوم به انگلستان رفت، و برای یک شرکت ایرانی واردات - صادرات پارچه کار می‌کرد. سابقه تحصیلاتی انصاری روشن نیست، براساس اظهارات یک منبع او در انگلستان و ایالات متحده تحصیل کرد و MA در اقتصاد گرفته است. براساس

منبع دیگری او مرد خودساخته‌ای است که در دانشگاه تحصیل کرده و MS در اقتصاد گرفته و قبل از ورود به مشاغل دولتی، سرمایه زیادی برای خود کسب نموده است. طبق گفته همسرش، او تحصیل اولیه خود را در انگلستان گذرانده و در گوشه‌ای از ایالات متحده به دانشگاه رفته و MA از ژاپن گرفته است. (این غیر معمول نیست که در ایران میزان تحصیلات خارجی خود را بیش از حد واقع ذکر نمایند.) در سال 1954 او به‌عنوان وابسته مطبوعاتی در سفارت توکیو و سپس به‌عنوان رایزن و وابسته اقتصادی خدمت کرد.

در بازگشت به تهران در 1960 یا 1961، انصاری مدتی مسئولیت کارخانه پارچه‌بافی نمازی را به عهده داشت، در سال 1962 معاون فنی وزیر در وزارت بازرگانی شد. او رئیس هیئت ایرانی در مذاکرات مربوط به قراردادهای بازرگانی با لهستان و اتحاد جماهیر شوروی بود و در شورای هواپیمایی غیرنظامی، شورای سرمایه‌گذاری‌های خارجی و رئیس بانک اعتبارات صنعتی ایران - آمریکا خدمت کرد. در ژوئیه 1962 پس از یک اختلاف سیاسی با وزیر استعفا داد و مدیرعامل کارخانجات خصوصی بافندگی فخر گردید. در سال 1963 او به عنوان جانشین رئیس اتاق بازرگانی تهران انتخاب شد.

انصاری یکی از بنیانگذاران حزب ایران نوین در دسامبر 1963 بود. در اوت 1964 به عنوان سفیر سیار ایران به شرق و غرب آفریقا سفر نمود و یک هیئت چهار نفره را برای بررسی امکانات بازرگانی سرپرستی کرد که نتیجه آن استقبال و تمایل جهت ایجاد سفارت‌خانه‌های دائمی در منطقه بود. در ژوئن 1965 سفیر در پاکستان و همزمان سفیر در سیلان در 1966 شد. در این شغل انصاری موفقیت زیادی داشت. او نقش مهمی در بحران هند - پاکستان ایفا نمود. تماس خود را با همتای آمریکائیش حفظ نمود، ولی گاهی فراتر از روابط دیپلماسی، ابتکارات شخصی به خرج می‌داد. فعالیت‌ها و زرنگی و هوش وی شاه را تحت‌تأثیر قرار داد. در پایان خدمتش بالاترین مدال غیرنظامی پاکستان، «مدال هلال» را دریافت نمود. به‌عنوان وزیر اطلاعات در کنترل جرائد تا حدی آزادی برقرار کرد، از یک آمریکایی برای سازماندهی مجدد رادیو دولتی استفاده نمود، وزارتخانه را از کارکنان بلااستفاده پاکسازی نمود، بسیاری از نشریات تکراری و بیش از حد متملقانه را حذف کرد. او فردی همکاری کننده و معمولاً صادق ولی خودپسند است.

زمانی که در ژاپن بود، انصاری با یک زن ژاپنی ازدواج نمود، ولی آنها حدود سال 1965 متارکه نمودند. سپس او با مریم پناهی ازدواج کرد. مادر وی دوست دیرینه عباس آرام، وزیر امورخارجه قبل و سفیر فعلی در انگلستان است و سفیر انصاری پیشرفت در صحنه دیپلماسی خود را در حد زیادی به آرام مدیون است. مریم پناهی، قبل از ازدواج با انصاری منشی خصوصی آرام بود و در آن زمان آرام سفیر در ترکیه بود و انصاری در آنجا تجارت می‌کرد. خانم انصاری، عضو یک خانواده سرشناس با سوابق طولانی و قدیمی خدمت به دولت است. انصاری دو فرزند دارد. یکی در 1966 متولد شد و دیگری، یک پسر، در ژوئیه 1967. انصاری دو بار در لندن مورد معالجه «دیسک» قرار گرفته است. او ترجیح می‌دهد نام فامیلی خود را ANSARY هجی نماید.20 مارس 1968 - 29/12/46

انصاری، هوشنگ - 8 خیلی محرمانه زمان و مکان: 19 نوامبر 1968 - 28/8/47، دفتر آقای آرمیتاژ صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: رضا امینی، آژانس اطلاعات ایالات متحده (Usis) جان. ا، آرمیتاژ، رایزن سفارت موضوع: سفیر هوشنگ انصاری امینی گفت بنا به پیشنهاد جمشید اخوان، که یک تاجر ایرانی است، با وی ملاقات کرده است. امینی پیشنهاد اخوان را برای رفتن به دفتر وی رد نموده و او را در یک محل دیگر به‌طور خصوصی ملاقات کرده است. اخوان گفت شایعات مربوط به امکان انتصاب انصاری به‌عنوان نخست‌وزیر به اندازه کافی برای وی جدی شده است که بخواهد بعضی مطالب خاص را برای سفارت روشن سازد. او نگران این بود که دستیابی انصاری به سمت نخست‌وزیری ممکن است او را در موقعیت بهتری قرار دهد.

اخوان گفت که انصاری حدود 16 سال قبل برای او در توکیو، ژاپن کار می‌کرده است. انصاری پس از کشف اختلاسی بالغ بر دو میلیون ریال از کار اخراج شد. به دنبال آن وزارت دادگستری دعوا را تا جایی پیش برد که یک حکم جلب برای دستگیری انصاری صادر کرد. وی یک نسخه کپی از آن حکم را به امینی داد. اخوان گفت پیگیری هنگامی متوقف شد که تعدادی از افراد با نفوذ به نفع انصاری پا درمیانی کردند.

امینی گفت اخوان می‌خواست پرونده‌ای به قطر سه اینچ را که مؤید گفته‌های وی می‌باشد، به امینی بسپارد. امینی آن اوراق را نپذیرفت و برای اخوان توضیح داد که برای آنها شایسته یا مناسب نمی‌باشد که چنین مطالبی تحویل سفارت گردد. همکار ژاپنی من در اینجا (اوتی) یک بار به من گفت که انصاری در طول اقامت طولانی خود در توکیو اعتبار جالب توجهی داشته است.⁽¹⁾انصاری، هوشنگ - 9 تاریخ: 25 ژانویه 1369 - 5/11/47 سرّی از: بخش سیاسی - جان ا. آرمیتاژ به: بایگانیها موضوع: انصاری در اواخر خرداد اسداللّه علم به سفیر گفت که شاه از انصاری در رابطه با برخی بی‌کفایتی‌های اجرایی، ناراضی است. علم راجع به این احتمال که گزارشهای داده شده به شاه به شکل معینی تنظیم شده‌اند، چیزی مشخص نکرد. سفیر میر (meyer) فکر می‌کند که ممکن است از معروفیت انصاری در نزدیکی به آمریکائیها، برعلیه او استفاده شده باشد و به علم گفت که به ما مربوط نیست که چه افرادی برای چه شغل‌هایی در دولت ایران انتخاب می‌شوند، ولی ما به خوشنامی علاقمندیم و از این که مانند افراد فاسد با ما برخورد شود، متنفریم. او پرسید که می‌توان کاری برای صالح و انصاری انجام داد. علم گفت در مورد صالح کارها در حال انجام شدن است، ولی در مورد انصاری و قبل از انتصاب وی به زمان بیشتری نیاز می‌باشد.

علم گفت که وقتی وی سمیعی را به‌عنوان مدیرکل بانک مرکزی انتخاب کرده بود، خداداد

فرمانفرمائیان را نیز به‌عنوان معاونش معرفی نموده بود. در این زمان برخی افراد کابینه فریاد زدند که فرمانفرمائیان یک آمریکایی خالص و درجه یک است. علم مذاکره را با گفتن این که او سمیعی را می‌خواسته و اگر سمیعی، فرمانفرمائیان را به‌عنوان معاونش می‌خواهد، او را به دست خواهد آورد، پایان داد.

انصاری، هوشنگ - 10 17 اوت 1969 - 5/6/48 از آقای جان آرمیتاژسرّی بیوگرافی - هوشنگ انصاری هوشنگ انصاری که تا اوت امسال سفیر ایران در ایالات متحده بود، وزیر جدید اقتصاد می‌باشد. او در واشنگتن به خوبی به ایران خدمت کرد. گرچه وی در تطبیق خود با سلیقه‌های وزارت خارجه (ایران) بیش از حد آزاد بوده است، اما با برقراری ارتباطات کلیدی در واشنگتن در رابطه با ایران کار خوبی انجام داده است. (بعنوان نمونه همسر وی اولین زنی بود که به دیدار خانم اگنو رفت و خانواده انصاری با لیندا بیرد و جانسون راب به بازی بریج پرداختند) ما معتقدیم که اطلاعات دست اول او از صنایع و علوم آمریکا وی را به صورت گیراترین فرد برای سرمایه‌گذاری آمریکائیها و پیشنهاددهندگان بازرگانی در آورده و هر چند این برداشت بر شواهد صریحی استوار نیست، ما نبایستی از تماس‌های مستقیم‌تر بین بعضی از شرکت‌ها و انصاری متعجب شویم.

وی در واشنگتن آزادانه با وزارت‌خارجه ارتباط برقرار می‌کرد تا معمولاً بر بعضی از نکات مورد علاقه خاص شاه تأکید قابل توجهی بنماید. وی که فردی زیرک، پر انرژی، مصمم و مشتاق راضی نگهداشتن رئیس خود می‌باشد، به‌طور قریب به یقین جاه‌طلبی‌های سیاسی بیشتری راجع به آن چیزهایی دارد که براساس شایعات رایج در تهران، شاه نسبت به آنها تمایلی ندارد و بدون شک رهبری او از محل کار جدیدش، آن جاه‌طلبی‌ها را در ذهن نقش می‌بندد. باتوجه به این محدودیت‌ها، انتظار داریم وی در رابطه با سفارت و تجار آمریکایی آماده ارائه همکاری باشد.

انصاری، هوشنگ - 11 تاریخ: 20 سپتامبر 1969 - 19/6/48 سرّی از: منبع کنترل شده آمریکایی (CAS) یادداشت برای: بخش‌های سیاسی و اقتصادی موضوع: محتوای گزارش هوشنگ انصاری، وزیر اقتصاد، به شاه اطلاعات زیر از یک منبع موثق جهت اطلاع و بهره‌برداری شما می‌باشد و لازم نیست به CASاشاره شود:

1- در اواخر اوت هوشنگ انصاری، وزیر جدید اقتصاد در مورد شرایط حاکم بر وزارت اقتصاد گزارشی به شاه تقدیم نمود. انصاری در این گزارش از برنامه‌ها و اقدامات متعدد علینقی عالیخانی، وزیر سابق به شدت انتقاد نمود. انصاری به‌طور خاصی به افزایش سریع مالیات بر واردات اتومبیلهای ساخت خارج اشاره نمود، زیرا به گفته وی این کار سود بی حدی نصیب مونتاژکاران و فروشندگان ایرانی ماشینها خواهد نمود. انصاری این انتقادات را با گزارشات مستند از شایعاتی مبنی بر اینکه شاه یک سوم از این

عایدات جدید وثوق‌العاده را دریافت می‌دارد و اردشیر زاهدی وزیر خارجه ایران بقیه موجودی را، همراه نمود.

2- انصاری همچنین به تندی از جنبه‌های گوناگون موافقت‌نامه‌های مبادلاتی کنونی با کشورهای بلوک (شرق) انتقاد کرد. وی به‌عنوان نمونه اظهار داشت در فروش اخیر اتوبوسهای ایرانی به رومانی، ایران برای قطعات اصلی این اتوبوسها، که مونتاژ ایران است، ارز نقدی پرداخت نموده، ولی در ازای این اتوبوسها، ماشین‌آلاتی را دریافت کرده است که می‌توان با ارز صرف شده برای اتوبوسها، همان ماشین آلات را مستقیما خریداری نمود.

3- وی همچنین ادعا نمود که 10 درصد (تذکر: عملاً 20 درصد) افزایش بر عوارض واردات مواد خام شیمیایی و داروسازی، واردات ضروری برای مجتمع‌های صنعتی ایران و افزایش مشابهی در تعرفه‌های واردات میلگرد و فولاد، تأثیرات تورم‌زایی بر هزینه کالاهای ساخت ایران داشته است. وی در عین حال شدیدا از تعرفه‌های تقریبا ناچیز وارداتی که کاملاً جنبه تجملاتی دارند، انتقاد نمود.

4- انصاری از کیفیت نامرغوب گوشت‌های منجمد بلغاری نیز انتقاد نمود. وی ادعا نمود که هم قصابان محلی و هم مشتریان آنها شدیدا از کیفیت فرآورده‌های گوشتی بلغاری که از طریق کانال‌های دولتی ایران تحویل می‌گیرند، ناراضی هستند.

5 - انصاری این حقیقت را نیز خاطرنشان نمود که مقدمات نمایشگاه آسیایی، بسیار از برنامه عقبتر است و کاملاً احتمال دارد که ضرب‌الاجل تکمیل این کار توسط ایران، حداقل چند روز و شاید زمان بیشتری به تعویق بیفتد. وی این مشکل را به سردرگمی و کمبود قاطعیت در وزارت اقتصاد تا قبل از انتصاب وی به وزارت، نسبت داد.

(اظهارنظر ایستگاه: انتقادات انصاری هر قدر هم صحیح باشند، بسیاری از آنها نتیجه خودخواهی آشکار وی می‌باشند.) انصاری، هوشنگ - 12 محرمانه تاریخ: 20 نوامبر 1969 - 29/8/48 یادداشت برای بایگانی موضوع: اسکود نیکولس آقای گیلدنر مطالب زیر را از مذاکرات اسکود نیکولس، عضو عادی تیم بازرسی و سرویس اطلاعات متحده در تهران گزارش نمود. علم در مصاحبه‌اش با نیکولس گفته بود که سرویس اطلاعات ایالات متحده، در ایران خوب عمل کرده است و تا زمانی که در امور داخلی ایران مداخله نداشته باشد، به اقدامات خود ادامه می‌دهد. وی داوطلبانه نظرات مساعدی در مورد برنامه فرهنگی سرویس اطلاعات ایالات متحده، برنامه آموزش زبان انگلیسی و مساعدت‌های این سرویس به دانشگاههای ایران ابراز نمود. علم روابط ایران و آمریکا را «بسیار عالی» توصیف کرد.

نیکولس گزارش داد که کیم روزولت این نکته را برای علم تشریح کرد که 9 درصد نرخ بهره‌ای که اخیرا توسط بانک مرکزی اعلام شده است، به سرمایه‌گذاریهای بخش خصوصی ایران لطمه وارد خواهد ساخت.

هوشنگ انصاری وزیر اقتصاد به نیکولس گفت که وی فعالانه در پی افراد خوبی است که از قبل می‌شناخته تا در وزارت اقتصاد به کار مشغول شوند. انصاری همچنین به قانون جدیدی اشاره کرد که «کنترل صنایع ملی شده را به جای بانک مرکزی در اختیار او می‌گذارد». (این حرف تا حدی مبهم است، زیرا بانک مرکزی در حال حاضر کنترل صنایع ملی شده ایران را درست ندارد، اما ممکن است نشانه این باشد که انصاری در نظر دارد تمام صنایع ملی شده را باهم تحت اختیار وزارت اقتصاد در آورد).آرمیتاژ انصاری، هوشنگ - 13 هوشنگ انصاری - وزیر اقتصاد خیلی محرمانه انصاری در سال 1928 در ایران متولد شد. در خلال جنگ جهانی دوم او به انگلستان رفت و برای یک شرکت ایرانی واردات - صادرات پارچه کار کرد و تحصیلات دانشگاهی خود را ادامه داد. او در سال 1950 به‌عنوان نماینده شرکت به توکیو اعزام شد و ظاهرا در آنجا تحصیلات خود را تکمیل کرد و درجه MA در اقتصاد گرفت. (همچنین گزارش شده که مدتی در ایالات متحده تحصیل کرده است.) تا سال 1954 او ثروت شخصی قابل ملاحظه‌ای حاصل نمود. او سپس به‌عنوان وابسته مطبوعاتی سفارت در توکیو به خدمت دولت درآمد و پس از آن رایزن و وابسته بازرگانی و اقتصادی شد. در آوریل 1962 به تهران بازگشت و معاون وزیر بازرگانی گردید. او رئیس هیئت ایرانی در مذاکرات مربوط به قراردادهای تجاری با لهستان و اتحاد جماهیر شوروی بود، و در شورای هواپیمایی غیرنظامی، شورای سرمایه‌گذاری خارجی و جانشین رئیس بانک اعتبارات صنعتی و سرمایه‌گذاری ایران - آمریکا خدمت کرد. در ژوئیه 1962 از وزارتخانه پس از یک اختلاف سیاسی با وزیر استعفا داد و مدیرعامل کارخانجات خصوصی پارچه بافی فخر گردید. او به‌عنوان جانشین رئیس اتاق بازرگانی که در سال 1963 تشکیل گردید.

انتخاب شد.

انصاری یکی از بنیانگذاران حزب ایران نوین (حزب حاکم فعلی) بود که در دسامبر 1963، تأسیس گردید.

در اوت 1964 او سفیر سیار و رئیس یک هیئت چهار نفره در شرق آفریقا شد تا امکانات بازرگانی را بررسی نماید که نتیجه آن استقبال و تمایل در ایجاد سفارتخانه‌های دائمی ایران در منطقه بود. در ژوئن 1965 او سفیر ایران در پاکستان شد و در ژانویه 1966 همزمان سفیر در سیلان گردید.

از ژوئیه 1966 تا می 1967 به عنوان وزیر اطلاعات خدمت نمود. در مدت تصدی و در این شغل، وی تلویزیون ملی جدید ایران (سومین کانال تهران) را به کار انداخت، ایستگاههای رادیویی را مجددا برنامه‌ریزی نمود و در ارائه و پوشش جدید آن جنبه اضطراری و حرفه‌ای بودن را در آن بیشتر تزریق نمود.

در ماه می 1967، انصاری به عنوان سفیر ایران در ایالات متحده منصوب گردید که تا ژوئیه 1969 در آنجا خدمت نمود. در مدت اقامت در واشنگتن او به‌طور فعالی سعی می‌کرد ایران را به‌عنوان منطقه با ثبات در خاورمیانه معرفی نماید که امتیازاتی برای سرمایه‌گذاری بخش خصوصی آمریکا فراهم می‌کند. در ژوئیه 1969، انصاری در پست فعلی خود، وزیر اقتصاد، منصوب گردید، طی این دو سال اخیر انصاری به طور فعال درگیر ارتقاء صنایع صادراتی، بخصوص صادرات غیر نفتی و غیر سنتی (صادرات سنتی

عبارتند از: قالی، خشکبار، میوه خشک، پوست و غیره) بوده است. در نهایت او قرارداد دو جانبه با روسیه و اروپای شرقی را امضا نمود که شامل صادرات اتومبیل‌های ساخت ایران، وسائل مصرف خانگی و سایر نیازهای مصرفی این کشورها می‌شود. انصاری دهه 1970 را به‌طور عمومی «دهه صادرات» اعلام نمود و در حالی که به خودی خود مخالف و دشمن سرمایه‌گذاریهای بخش خصوصی خارجی، که برای ایجاد صنایع زیربنایی وارداتی لازم است، نمی‌باشد، وی در اعمال فشار جدی به سرمایه‌گذاری خارجی بخش خصوصی جهت ایجاد صنایعی با جهت‌گیری صادراتی مانند صنایع زیر بنایی وارداتی مؤثر بوده است.

انصاری صمیمی، صادق و قابل دسترسی برای مقامات سفارت بوده است. او طرفدار آمریکا محسوب می‌شود، ولی در جو جدید، سعی کرده است که گذشته خود را تعدیل کند تا تعادل دیدگاهش در روابط ایران با شرق و غرب را ثابت نماید. انصاری مهاجم، کارآ، مبتکر و خیلی سخت کار است. او مرد متواضعی نیست، به‌گونه‌ای هدیه‌هایی قبول می‌کند و تعارفات را می‌پذیرد و آن را به‌عنوان یک واقعیت اتفاقی می‌داند.

در سال 1965 انصاری با همسر اول خود متارکه نمود و با مریم پناهی ازدواج کرد که عضوی از یک خانواده برجسته ایرانی و با سوابق خدمت دولتی عالی است. انصاری دو فرزند کوچک دارد. انصاری به انگلیسی، فرانسه و ژاپنی و همچنین فارسی صحبت می‌کند. آوریل 1971 - فروردین 1350 انصاری، هوشنگ - 14 خیلی محرمانه تاریخ: 5 دسامبر 1972 - 15/10/51 از: وزیر مختار به: بخش سیاسی - آقای اسکودرو موضوع: انصاری وزیر اقتصاد دو شب پیش حسین سلطانی از وزارت اقتصاد که به زودی به عنوان بورسیه آیزنهاور عازم آمریکا می‌شود مطالب زیر را هر استفاده‌ای که ممکن داشته باشد، در مورد رئیس خود یعنی انصاری به من داد:

سلطانی گفت انصاری بسیار باهوش است و برخلاف بسیاری از وزرای کابینه، آماده شنیدن نصایح می‌باشد. وی جلسات هفتگی با کارمندان تشکیل می‌دهد و حاضرین را که عمدتا از رده‌های مختلف اداری وزارتخانه هستند به ارائه نظراتشان تشویق می‌کند. وی (به سخنان دیگران - م) گوش می‌کند، و فکری باز دارد و می‌توان وی را به تغییر عقیده یا تصمیم‌گیریهایش ترغیب نمود. من استنباط می‌کنم که سلطانی، انصاری را یک رئیس خوب می‌داند، پدیده‌ای که در این نظام غیر معمول است.هک انصاری، هوشنگ - 15 محرمانه تاریخ: 3 دسامبر 1973 - 13/10/52 از: وزیر مختار، داگلاس هک استخراج شده از یادداشت برای بایگانی موضوع: شایعات مختلف مطالب زیر به هنگام صرف شام در شب گذشته از چندین ایرانی که معمولاً افراد مطلعی هستند، به دست آمده است.

به‌عنوان قسمتی از اقدامات ضد فساد شاه و دستورات وی خطاب به دولتمردان مبنی بر این که در

صورت باقی ماندن در مشاغل دولتی باید از داراییهای شخصی خود محروم بماند، صحبت‌های بیشتری در زمینه تغییرات مجدد کابینه به شرح زیر به گوش می‌رسد:

انصاری: وی به زودی استعفا خواهد داد، زیرا سرمایه‌گذاریهای بسیاری در خارج دارد و ترجیح می‌دهد به جای ماندن در دولت به آنها رسیدگی کند.

انصاری، هوشنگ - 16 هوشنگ انصاری وزیر اقتصاد خیلی محرمانه عنوان خطاب: آقای وزیر هوشنگ انصاری، 45 ساله، یک دیپلمات سابق که ارتباطات گسترده‌ای در زمینه تجارت و دولت دارد، در سال 1969 وزیر اقتصاد شد. وی یکی از بنیانگذاران حزب حاکم ایران نوین بود. وی به دلیل اقامت و داشتن روابط نزدیک با ژاپن به‌عنوان یکی از خبرگان مسلم مسائل خاور دور تلقی می‌گردد.

انصاری که از سال 1967 تا 1969 سفیر ایران در ایالات متحده بود، طرفدار آمریکا می‌باشد.

وزیر در سال 1972 سرپرستی یک هیئت بازرگانی را به اتحاد شوروی به‌عهده داشت. وی در سال 1973 از ایالات متحده، جمهوری خلق چین، آلمان غربی، انگلیس، ژاپن، پاکستان و یوگسلاوی دیدار کرده است. در ژانویه 1974 به هندوستان و در 12 آوریل برای یک دیدار 4 روزه به قاهره رفت.

انصاری در انگلیس، ایالات متحده و ژاپن تحصیل کرده است و دارای لیسانس اقتصاد می‌باشد. وی به‌عنوان کارمند وزارت خارجه شش سال در توکیو بود. انصاری در طی سالهای آخر دهه 1950 و اول دهه 1960 دو بار به عنوان مدیر کارخانه نساجی کار کرده است. وی در اوایل دهه 1960 به عنوان معاون فنی وزیر در وزارت بازرگانی نیز کار کرده و سپس سفیر سیار ایران در شرق و غرب آفریقا شده است. وی در سال 56 - 1955 سفیر ایران در پاکستان و از سال 1966 تا 1967 وزیر اطلاعات ایران بوده است.

انصاری مهاجم، لایق و اندیشمند است. در سمت وزارت اطلاعات، وی فردی صمیمی و همکاری‌کننده، اما خودبین توصیف شده است. وی متأهل و دارای دختری متولد 1966 و پسری متولد 1967 می‌باشد. انصاری‌ها به انگلیسی، فرانسه و ژاپنی صحبت می‌کنند. 17 آوریل 1974 - 28/1/53 انصاری، هوشنگ - 17 تاریخ: 4 دسامبر 1974 - 13/9/53خیلی محرمانه - توزیع محدود از: سفارت آمریکا، بن 18744به: وزارت امورخارجه، واشنگتن رونوشت به: سفارت آمریکا، تهران موضوع: بازدید وزیر اقتصاد و دارایی ایران، انصاری 1- وزیر اقتصاد و دارایی ایران، انصاری، اوایل این هفته از بن بازدید کرد و علاوه بر ملاقات با وزیر خارجه، گنشر و وزیر دارایی، فردریکز، به مدت یک ساعت و 45 دقیقه با نخست‌وزیر اشمیت ملاقات نمود. تمرکز اصلی مذاکرات با اشمیت بحث تولیدکننده و مصرف‌کننده بود.

2- براساس اظهارات یکی از مقامات نخست‌وزیری که در خلال بحث حضور داشت، اشمیت نکات زیر را به انصاری اظهار داشت. پیشنهاد ژیسکارد برای او تا حدی اعتبار دارد، ولی باید قبلاً با سایر

احزاب ذینفع مشورت نماید.

بدون تردید لازم است یک کنفرانس انجام شود که حتما باید قبل از اواسط سال باشد. کنفرانس باید در 2 یا 3 مرحله انجام گیرد (امروز جرائد به کنفرانس نوع CSCEاشاره کردند) کنفرانس باید رسمی باشد و تجار و بانکداران را شامل شود. وزرای خارجه نمی‌توانند موضوع را درک کنند و وزرای اقتصاد و دارایی به اندازه کافی در صحنه بین‌المللی پوشش و نفوذ ندارند.

در پاسخ به نظریات اشمیت، انصاری از اظهارنظر در مورد این که چه کسانی ناظر بر جلسه خواهند بود و چه کسانی در آن شرکت می‌کنند، خودداری نمود.

3- اشمیت اظهار داشت که جهت ایجاد یک چهارچوبه مطمئن برای کنفرانسی موفقیت‌آمیز، نیاز به جو آرامتری است و اشاره نمود که اوپک باید با کم کردن نااطمینانی‌ها نسبت به نوسانات بهای نفت، بر آن غالب آید. انصاری با آن موافقت نمود و اضافه کرد اگر اوپک نظر ایران را در مورد فقط یک بهای ثابت می‌پذیرفت، تا حد زیادی از این عدم اطمینان کاسته می‌شد. نخست‌وزیر با گفتن این که قیمت‌گذاری فقط مشکلات موجود را پیچیده می‌کند، پاسخ داد.

4- در مورد سایر موارد بحث، اشمیت وضعیت بدبینی معمول خود را نسبت به وضعیت اقتصادی جهان نشان داد و انصاری در حالی که با وی موافق بود، اظهار داشت که تولیدکنندگان نفت مقصر نیستند.

انصاری یک دعوتنامه کتبی برای بازدید از تهران به اشمیت ارائه نمود. اشمیت کلیت آن را قبول نمود، ولی تاریخ آن مشخص نشد. (منبع ما گفت که مسافرت زودتر از تابستان آینده انجام نخواهد شد.) انصاری، هوشنگ - 18 هوشنگ انصاری خیلی محرمانه بیوگرافی رسمی انصاری، اظهار عقیده مناسبی در مورد وی است. به هر حال اظهارنظرهای متعددی می‌تواند به آن اضافه شود. او مرد بسیار کوتاه قدی است که می‌خواهد در سیاست جایگاه بلندی داشته باشد. عقیده رایج در شهر این است که وی ثروت خود را در توکیو اندوخته است، ولی من این تصور را نداشتم که در آن زمان وی در خدمت وزارت امورخارجه بوده است. همسر اول وی ژاپنی بود، ولی او را طلاق داده است، زیرا این همبستگی از نظر سیاسی برای او مناسب نبوده است.

شایع است که او دارای اعتبار و شهرت خوبی در توکیو نیست. من تصور نمی‌کنم که خانم فعلی وی زبان ژاپنی بداند، زیرا به تازگی با هم ازدواج کرده‌اند. مریم در ایالات متحده تحصیل کرده است و پدرش سفیر در واشنگتن شد، ولی قبل از این که به سفارتخانه برسد، فوت نمود. مادرش هر سه فرزند خود را برای تحصیل به واشنگتن آورد.

به نظر من قدرت اصلی انصاری در توانایی او در انتخاب جوانان روشن و کاری به‌عنوان همکاران خود است. مانند آموزگار، نمی‌توان به ظاهر طرفدار آمریکا بودن وی به طور جدی در مذاکرات تکیه نمود. او یک ملی‌گرا و خدمتگذار علاقمند شده است که طبق شایعات آرزوی او رسیدن به نخست‌وزیری می‌باشد.

به هر حال، از دیدگاه بسیاری از اعیان و اشراف قدیمی او فرد نادرستی است و از پایگاه اشرافی خانواده انصاری بهره‌ای نبرده است. او برادری به نام سیروس دارد که در واشنگتن زندگی می‌کند. او یک

شهروند آمریکایی و حقوقدان است و حداقل برای یک بار عضو هیئت مدیره یک دانشگاه آمریکایی بوده است.

شواهدی در دست است که انصاری از این برادر خود جهت کسب سود استفاده می‌کند تا دست خود در در معاملاتی که شخصا نمی‌تواند در آنها دخالت داشته باشد، باز نگه دارد.

18 مارس 1976 - 27/12/53 انصاری، هوشنگ - 19 وزیر اقتصاد و دارایی خیلی محرمانه عنوان خطاب: آقای وزیر هوشنگ انصاری، یک دیپلمات سابق که روابط گسترده‌ای در امور تجاری و دولتی دارد، در 27 آوریل 1974 به سمت وزیر در وزارتخانه جدیدالتأسیس اقتصاد و دارایی منصوب شد. وی قبلاً از سال 1969 تاکنون وزیر اقتصاد بوده است. انصاری با حدود 46 سال سن، یکی از مهمترین دولتمردان ایران می‌باشد و ممکن است نهایتا به نخست‌وزیری برسد. وی به عنوان وزیر اقتصاد و دارایی کل نظام اقتصادی ایران را تحت کنترل خود خواهد داشت.

مرد خود ساخته وی قبل از ورود به مشاغل دولتی، تحصیلات خود را به پایان رساند (لیسانس اقتصاد از ژاپن) و در نساجی، فولاد و کالاهای ساخته شده دارایی‌هایی به هم زد. وی بیشتر وجهه یک تاجر را دارد تا یک بوروکرات و به عنوان یک ملی‌گرا معروف است. او یکی از بینانگذاران حزب ایران نوین (1963) (حزب رستاخیز فعلی) می‌باشد که بیش از یک دهه بر کشور حکومت کرده است. وی یکی از مقامات هدایت‌کننده ایران در امور خاور دور می‌باشد. او سرپرستی هیئت اعزامی ایران به واشنگتن را در اجلاسیه کمیسیون مشترک ایران و آمریکا در فوریه 1975 به عهده داشت.

اطلاعات شخصی وی یک مقام مهاجم، خیالاتی، کارآمد و قدرتمند می‌باشد. او همچنین متکبر، گمراه و تا حدی خودپسند عنوان شده است. به هنگام مذاکره با در نظر گرفتن جزئیات بی‌ربط به موضوع اصلی، با مهارت تمام طرف مقابل را به موضع دفاعی می‌کشاند. وی فرزند یک بانکدار است، با مریم پناهی ازدواج نموده است و دارای یک دختر متولد 1966 و یک پسر متولد 1967 می‌باشد. وزیر و همسرش به زبان انگلیسی، فرانسه و ژاپنی صحبت می‌کنند.

سوابق خدمتی برجسته قبل از 1954: خبرنگار، سرویس اخبار بین‌المللی 60 - 1954: وابسته مطبوعاتی، تجاری و اقتصادی سفارت ایران در توکیو.

62- 1960: یک کارخانه نساجی را در ایران اداره می‌کرد.

آوریل - ژوئیه 1962: معاون فنی وزیر بازرگانی (به دلیل اختلاف در خط مشی با وزیر استعفا داد.) ژوئیه 1962 - 1964: مدیرعامل شرکت منسوجات فخر.

اوت 1964 - 1965: سفیر سیار در غرب و شرق آفریقا.

66 - 1965: سفیر ایران در پاکستان و متعاقبا سریلانکا (1966) 67: 1966: وزیر اطلاعات 69 - 1967: سفیر ایران در ایالات متحده 74 - 1969: وزیر اقتصاد امروز - 1974: وزیر اقتصاد و دارایی 23 ژوئیه 1975 - 1/6/54 انصاری، هوشنگ - 20 هوشنگ انصاری، وزیر امور اقتصادی و دارایی خیلی محرمانه هوشنگ انصاری در سال 1928 متولد شد. در خلال جنگ جهانی دوم، تحصیل در رشته اقتصاد در انگلیس را به پایان رسانید. در سال 1950 توسط شرکت وادارت - صادرات به توکیو فرستاد شد و 4 سال بعد به عنوان وابسته مطبوعاتی سفارت ایران در توکیو وارد کادر دولتی ایران گردید، بعد از آن به‌عنوان وابسته اقتصادی و تجاری (در همان سفارت) خدمت کرد. در سال 1962 به تهران بازگشت تا معاون وزیر بازرگانی گردد. (او همچنین ادعا می‌کند که مدرک دکترا را از یک دانشگاه ژاپنی اخذ کرده، اما طبق اطلاعات ما هیچ‌کس تاکنون آن مدرک را ندیده است.) انصاری هنگامی که حزب ایران نوین در سال 1963 تشکیل شد، یکی از بنیانگذاران این حزب بود.

در اواسط دهه 60 او سفیر ایران در پاکستان و سیلان بود. در سال 1966 به سمت وزیر اطلاعات منصوب شد. در مه سال 1967 سفیر ایران در ایالات متحده شد و تا سال 1969 که برای تصدی شغل فعلی‌اش به ایران بازگشت، در واشنگتن ماند.

انصاری صمیمی، دوستانه و قابل دسترسی برای مقامات سفارت بوده است. او جاه‌طلب، مهاجم و خیالاتی است و بسیار سخت کار می‌کند، بعضی مواقع تمایل دارد تا در مورد اهمیت خودش مبالغه کند.

هنگامی که در ایالات متحده سفیر بود، آزادانه با وزارتخارجه آمریکا تماس می‌گرفت که این کار معمولاً در جهت یادآوری مؤکد بعضی از نکات مورد توجه خاص شاه بوده است.

او مشتاق است تا رضایت رئیس خود را جلب کند و تقریبا به‌طور مسلم جاه‌طلبی‌های سیاسی وسیع‌تری در مورد چیزهایی دارد که براساس شایعات تهران، شاه چندان تمایلی به آن ندارد.

بدون تردید انصاری در بین همقطاران خود در کابینه ایران فرد ممتازی می‌باشد. وی که فردی جاه‌طلب، مهاجم و خیالاتی است، در زمینه‌های زیر کارهای بسیار زیادی به‌عهده دارد: سرمایه‌گذاریهای ایران در خارج، همکاریهای مشترک، رئیس ایرانی کمیسیون مشترک ایران و آمریکا، هماهنگ‌کننده مبادلات نفتی و عضو افتخاری سایر نهادهای مهم مسئول سیاستگذاری. وی خودپسند است، اما در حد افراط وی در مذاکره با شرکت‌های خارجی (حداقل با دو شرکت آمریکایی) کاملاً گستاخ می‌باشد اما مکن است یک تاکتیک خوبی در مذاکرات باشد. وی قبل از پیوستن به سفارت ایران در توکیو به‌عنوان نمایندگی چندین شرکت صنعتی ایرانی (مانند مونتاژ جیپ اخوان تهران) به صورت یکی از میلیونرهای

توکیو درآمده بود. ارزیابی اهمیت انصاری در صحنه ایران امروز مشکل می‌باشد. تنها در مورد مهمی که ما نسبت به آن اطلاعات کمی داریم، نقش حساسی است که به نظر می‌رسد انصاری در تهیه تسلیحات داشته باشد.

انصاری همسر اول خود را (یک ژاپنی) در سال 1965 طلاق و سپس با مریم پناهی از یک خانواده مشهور ایرانی با ارتباطات عالی دولتی ازدواج نمود. آنها دو فرزند کوچک دارند. انصاری به خوبی به زبانهای انگلیسی، فرانسه، ژاپنی صحبت می‌کند.

در سال 1977 مجددا در کابینه آموزگار به کار گمارده شد.⁽¹⁾آوریل 1977 - فروردین 1356 انصاری، هوشنگ - 21 بدون طبقه‌بندی زمان و مکان: سفارت آمریکا، 6 نوامبر 1977 - 15/8/56 صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: فیروز همایون، تاجر ایرانی راجرسی. بروین، سفارت آمریکا، تهران موضوع: ملاقات وزیر هوشنگ انصاری با تجار ایرانی کمیسیون مشترک بازرگانی ایران و آمریکا فیروز همایون یکی از دو نیم جین تجار ایرانی است که ظرف چند روز آینده به ژنو خواهد رفت تا با اعضای آمریکایی کمیسیون مشترک بازرگانی ایران و آمریکا ملاقات کند.

تجار ایرانی روز 4 نوامبر، 5/2 ساعت با هوشنگ انصاری، وزیر دارایی ملاقات کردند تا به تعبیری راهنمایی‌های لازم برای ملاقاتشان با اعضای آمریکایی کمیته اجرایی کمیسیون مشترک بازرگانی ایران و آمریکا دریافت دارند. همایون یکی دو روز قبل به سفارت آمد تا نظریات جداگانه‌ای از کلاید تیلور و من راجع به تفکر ما از چگونگی عرضه تجارت آمریکا در صحنه ایران به دست آورد. من سه زمینه را که گروه ایرانی ممکن است علاقمند به در میان گذاشتن با انصاری باشد را پیشنهاد کردم. پس از این ملاقات، همایون گزارش زیر را به من داد.

کنترل قیمت:

انصاری اصولاً موافق است که روش کنترل قیمت، و در واقع مفهوم کنترل به خودی خود یک عامل باز دارنده سرمایه‌گذاری خارجی در ایران است. بنابراین، او عقیده ندارد که با ارائه کردن واقعیات سیاسی بتواند کار زیادی راجع به این انجام دهد. او نیز احساس می‌کند که نهایتا کنترل قیمت بایستی از بین برود.

انصاری به تجار ایرانی گفت که دولت سالانه بیش از 50000 تقاضا جهت ازدیاد قیمت دریافت می‌کند، و تاکنون سالانه فقط به حدود 500 مورد از اینها پاسخ داده می‌شود. انصاری به تجار گفت: همانطور که آنها خوب می‌دانند قبل از آنکه مقامات کنترل قیمت به مرحله‌ای برسند که نسبت به یک درخواست بخصوص اقدامی بکنند، تولیدکننده غالبا به خط تولید دیگری وارد شده است (همایون تأکید کرد که این جریان در واقع راجع به خود او، هنگامی که انتظار حکم کنترل قیمت را می‌کشید، صورت گرفته است.) در موارد بسیاری یک تولید جدید حتی اگر کمی با تولیدات ابتدایی که در درخواست ازدیاد قیمت مطرح شده است، فرق داشته باشد، از کنترل قیمت مستثنی است، یا تولیدکننده به آسانی از درخواست جدید به مقامات

کنترل قیمت چشم‌پوشی می‌کند. انصاری فکر می‌کند که برای بسیاری از تجار ایرانی، کنترل قیمت در واقع یک چیز بی‌معنی است. همایون گفت که هیچ مخالفت واقعی با آنچه که انصاری در مورد این موضوع گفت، ابراز نشد.

توافقهای کسب مجوز (LICENSING) و حق امتیاز (ROYALTY) همایون گفت او این نکته را عنوان کرد که عموما دولت ایران اجازه می‌دهد که حداکثر 3 درصد به‌عنوان حق امتیاز به یک تولیدکننده خارجی توسط بسیاری از تجار ایرانی پرداخت شود و اظهار داشت که برای بعضی از بازرگانان خارجی، که مایل به ورود در موافقت‌های «انتقال تکنولوژی» با شرکت‌های ایرانی هستند، 3 درصد در حقیقت غیرواقعی است، به بیانی بسیار کم است. انصاری جواب داد که نرخ حق امتیاز در یک توافق کسب مجوز همیشه بستگی به مذاکرات دارد و رقمی بیش از 3 درصد امکان‌پذیر است. انصاری گفت که دولت کلیه اختیاراتش راجع به حقوق مخترع، حق انحصار و حق امتیازها را مجددا بررسی می‌کند. انصاری این ایده را ارائه داد که در آینده ایران در رابطه با کوشش جهت کاهش استفاده غیرمجاز از ابداعات و اختراعات خارجیان، مورد احترام بیشتر خارجیان قرار می‌گیرد.

حداکثر برابری مجاز برای خارجیان در معاملات مشترک همایون گفت که انصاری در مورد این موضوع کوتاه نمی‌آمد، یعنی هیچ استثنایی در قوانین دولت ایران در مورد سقف برابری برای خارجیان در معاملات مشترک نخواهد بود. 35 درصد برای تکنولوژی بالا، بیشترین رقمی است که اجازه داده شد. سقف‌های پایین‌تر برای تولیدات دارای تکنولوژی پایین‌تر در نظر گرفته شد. همایون مکررا گفت که انصاری در ارتباط با مسئله برابری سقف‌ها بسیار سر سخت بود.

انصاری، هوشنگ - 22 محرمانه تاریخ: 1 دسامبر 1977 - 10/8/56 از: سفارت آمریکا، تهران 10640 به: وزارت امورخارجه، واشنگتن موضوع: مصاحبه انصاری و موضوعات متفرقه 1- این مصاحبه قبلاً توسط روزنامه یومیه ایرانی رستاخیز، قبل از انتصاب هوشنگ انصاری به ریاست شرکت ملی نفت ایران، با وی انجام شده است. هوشنگ انصاری در این مصاحبه گفته است که اغتشاشات و سایر خشونت‌ها نمی‌تواند آزادی سیاسی را در ایران متوقف سازد. به هر حال انصاری همچنین گفته است که خشونت با خشونت روبرو می‌شود و در پاسخ به یک سؤال، اظهار نموده که پیشرفت در شرایط فعلی فقط با یک حزب میسر است - - «گفتن این که ایران می‌تواند آزادی سیاسی را فقط در شرایطی به دست آورد که خود را با سیستم سیاسی اروپا وفق دهد، همان قدر عجیب است که بگوییم مسلمانان فقط زمانی می‌توانند کاملاً مذهبی شوند که خود را با قوانین کلیسای کاتولیک وفق دهند». در مورد پاسخگویی، حداقل به صورت نیمه رسمی به سؤالات موجود در نامه‌های اخیر ناراضیان، انصاری گفته است که فعلاً آزادی و بحث‌های اساسی در مورد شکل و محتوای آزادی سیاسی، زود است - - «پیشرفت‌های اجتماعی و سیاسی کشور در موقعیتی قرار دارد که بایستی به موازنه عادلانه‌ای بین رفاه

مادی و نیازهای سیاسی و فرهنگی برسد.» «دو جناح حزب رستاخیز، امکان گسترده‌ای برای تبادل نظریات بدون دخالت گروههای فشار و نفوذ افراد غیرمسئول به وجود آورده است.» بنا به عقیده انصاری، بدین ترتیب ایران می‌تواند از مزایای نظام چند حزبی برخوردار باشد، در عین حالی که از بسیاری از معایب آن اجتناب کرده است. در انتقاد از خشونتهای اخیر در دانشگاه، انصاری گفته است مشکوک است که همه آنها دانشجو بوده باشند و گفته است حتی اگر کسانی که در تظاهرات خارج و داخل کشور شرکت کرده‌اند، همگی دانشجو باشند، فقط اقلیت بسیار کمی در مقابل سیصد هزار دانشجوی دانشگاهی ایران هستند. مرسله مورخ اول دسامبر سفارت، مصاحبه اول را که در هر دو روزنامه انگلیسی زبان منتشر شده بود، در بردارد.

2- اظهارنظر: با وجود این که این اولین اظهارات «رسمی» در مورد ناآرامیهای اخیر بوده است، نباید به آن بیش از حد اهمیت داد. برداشت عمومی ما این است که ناآرامیهای اخیر و اقدام پلیس، عکس‌العملهای متفاوت متعددی در بین مقامات و گروههای نخبه مختلف، داشته است، و دولت ایران و نخبگان تجددگرا، کاملاً با حرکات فعلی دولت موافق نیستند و به همین نحو موافق نیستند که واکنش دولت در آینده در مقابله با وقایعی که ممکن است اتفاق بیفتد، مشابه برخورد اخیر باشد.

3- مرسله شماره الف - 176 سفارت، ترجمه هفت‌نامه مربوط به ناراضیان و اعلامیه‌های صادره از گروههای متعدد که در مدت اخیر فعال بوده‌اند را، دربر می‌گیرد. این نامه‌ها همچنین حاوی اسامی ناراضیانی که احساس می‌کنند آماده‌اند تا به جبهه مخالفین دولت بپیوندند، می‌باشند. INR/OIL/B بدون شک مایل است این اسامی را با اسامی ناراضیان فعال در سی سال گذشته، مقایسه نماید، چون کنترل اولیه سفارت نشان می‌دهد که بین فعالین تحرکات اخیر و کسانی که جبهه ملی و سایر گروهها را پشتیبانی می‌کردند، نظیر احزاب کوچک سیاسی که قبل از مارس سال 1975 وجود داشتند، اسامی مشترک وجود دارد.

4- شاه از موقعیت مراسم سلام روز مذهبی شیعه، عید غدیر خم و روز انتخاب امام اول شیعیان (حضرت - م) علی (ع)، استفاده نمود و تذکر داد که «مذهب واقعی، نه مارکسیسم اسلامی، یکی از ستونهایی است که می‌تواند قوام جامعه را حفظ نماید...» و تأکید مجدد بر این که این کلمات را برای اولین بار در سفرش به مشهد در بهار گذشته به کار برده بود. شاه به نخست‌وزیر اسبق، علی امینی، اشاره نمود که اظهار داشته بود امیدوار است که سرمشق گرفتن از امام علی در سطح گسترده‌ای بتواند روحیه ملت ایران را در رویارویی با جهان از متلاشی شدن نجات دهد. سولیوان انصاری، هوشنگ - 23 محرمانه تاریخ: 5 دسامبر 1977 - 14/8/56 از: سفارت آمریکا - تهران 10694 به: وزارت امورخارجه - واشنگتن موضوع: دیدار هوشنگ انصاری از واشنگتن 1- هوشنگ انصاری که به تازگی به ریاست شرکت ملی نفت ایران منصوب گردیده است، اول و دوم دسامبر همزمان با روزهای آخر هفته ایرانی، تهران را به مقصد واشنگتن ترک گفت. منابع شرکت ملی نفت ایران به ما گفتند که سفر قبل از انتصاب انصاری در شرکت ملی نفت ایران برنامه‌ریزی شده است و رابطه‌ای

با نفت ندارد. بنابر گفته منابع ما انصاری از 5 لغایت 9 دسامبر در واشنگتن خواهد بود و پس از آن به ایران مراجعت خواهد نمود.

2- هر چند از علت سفر انصاری اطلاع چندانی نداریم، این امکان وجود دارد که با مسئولیت انصاری، در اداره سرمایه‌گذاری‌های ایران و شاه از طریق خرید و گرو گرفتن سهام، که او با برادرش سیروس شریک است ارتباط داشته باشد. منابع آگاه محلی معتقدند که انصاری با وجود انتقالش از وزارت امور اقتصادی و دارایی به شرکت ملی نفت ایران، مسئولیت اداره این سرمایه‌گذاری‌های را حفظ خواهد کرد.

انصاری، هوشنگ - 24 هوشنگ انصاری رئیس شرکت ملی نفت ایران (از نوامبر 1977) خیلی محرمانه عنوان خطاب: آقای انصاری زمانی که مسائل جدی کمبود و تورم در اواخر 1977، نیاز به اصلاحات اقتصادی را ایجاب نمود، شاه هوشنگ انصاری را از وزارت امور اقتصادی و دارایی برداشت و در ریاست شرکت ملی نفت ایران گماشت. طی هشت سالی (77 - 1969) که انصاری کنترل ماشین اقتصادی ایران را در دست داشت، قدرت زیادی در سیاست‌های دولت اعمال نمود.

او به شاه نزدیک است. براساس گزارش، در حالی که وی عضو کابینه بود، امور مربوط به سرمایه‌گذاریهای شخصی شاه در کشورهای بیگانه را اداره می‌کرد و ناظرین مطلع معتقدند که در پست جدید نیز این مسئولیت را انجام می‌دهد.

انصاری فردی مهاجم، مبتکر و ساعی است. شخصا تکنوکراتی برجسته است و بویژه در انتخاب جوانان روشن به عنوان همکاران خود خوب عمل می‌کند. در مذاکرات، وی در آغاز اطمینان حاصل می‌کند که حقایق و ارقام هر موضوعی که مورد بحث است را می‌داند، و خصوصا وی عادت دارد طرف مقابل را در موضع دفاعی قرار دهد. وی فردی خودپسند است و در به کارگیری عاقلانه تملق و چاپلوسی آمادگی دارد.

به‌عنوان رئیس شرکت ملی نفت ایران، انصاری بزرگترین شرکت را در ایران اداره می‌نماید. وی می‌خواهد شرکت ملی نفت ایران را از یک شرکت سنتی صدور نفت به یک نیروی عمده در توسعه صنایع ایران تبدیل کند. در جهت تجدید ساختار هدایت شرکت، وی هم‌اکنون مسئولین جدیدی را در اکثر سطوح بالا منصوب نموده است.

انصاری حدود 50 سال دارد و به زبانهای انگلیسی، فرانسه و ژاپنی صحبت می‌کند. وی متأهل است.

خانم انصاری 36 سال دارد و 11 سال او عمرش را در ایالات متحده گذرانده است. انصاری یک پسر و یک دختر دارد. 18 اکتبر 1978 - 26/7/57

غلامعلی اویسی

اکتبر 1967 - مهر 1346 خیلی محرمانه اطلاعات بیوگرافیک سپهبد غلامعلی اویسی ( U⁽¹⁾) نام: سپهبد غلامعلی اویسی، نیروی زمینی (U) شغل: فرماندهی کل، ژاندارمری شاهنشاهی ایران، از اکتبر 1965 ( C⁽²⁾) ویژگیها: افسری وفادار که از حدود چهار سال قبل آجودان مخصوص شاه بوده است. باهوش است و به پیشنهادات و توصیه‌های سازنده با رغبت پاسخ می‌دهد. در برخورد با همکاران قاطع است.

خواهان تکامل و بهسازی است و عقاید و اصول دمکراتیک شدیدی را از خود نشان می‌دهد. به عنوان فرماندهی گارد شاهنشاهی، به خوبی از موارد و مسائل آن آگاه است. عضو یک خانواده بزرگ با تعداد زیادی برادر است که همگی کارمند دولت هستند.

(C) سیاست: بین‌المللی؛ طرفدار آمریکا؛ بی‌نهایت دوستانه مؤدب در برخوردهایش با نمایندگان ایالات متحده. در سال 1958 از ایالات متحده بازدید نموده است.

داخلی: با تمام وجود وفادار به شاه است.

(U) تولد: 1918، قم، ایران.

خانواده: همسر، شرافت اویسی. سه فرزند: محمدرضا متولد 1938؛ فرشته 1940؛ علی‌رضا 1948.

پسر بزرگش دانشجوی دانشگاه تهران است.

(U) خصوصیات: قد متوسط، لاغر اندام، لاغرتر از حد معمول به نظر می‌رسد، ولی از سلامتی کامل برخوردار است، کاملاً خوش برخورد و گرم است.

(U) زبان‌ها: زبان مادری فارسی، فرانسه به روانی، انگلیسی خوب.

(U) وضعیت خدمتی:

1936 فارغ‌التحصیل دبیرستان نظام تهران.

1938 فارغ‌التحصیل دانشکده افسری، تهران رسته پیاده. فرمانده دسته، گردان سوم توپخانه، لشگر یکم تهران.

1939 جانشین فرمانده گردان هفتم، هنگ سیزدهم، لشکر ششم فارس.

1940 جانشین فرمانده گردان یکم، هنگ سیزدهم، لشکر ششم فارس.

1941 فرمانده گردان هفتم، هنگ دهم، سپاه چهارم.

1943 فرمانده گردان پنجم، پیاده نظام رضاپور، لشگر دوم تهران. جانشین فرمانده، دژبان لشگر دوم.

1944 فرمانده مدرسه توپخانه افسران، لشگر دوم، تهران.

1950 رئیس بازرسی، دژبان، تهران، رئیس رکن 4 دژبان مرکز، تهران.

1951 فارغ‌التحصیل دانشکده فرماندهی و ستاد، تهران.

1952 فرمانده هنگ 52 تیپ، دژبان، 1 فوریه. فرمانده تیپ 16 پیاده، لشگر ششم فرمانده هنگ سوم

پیاده، لشگر یکم پیاده، تهران.

1954 23 سپتامبر، ارتقاء به درجه سرهنگی، عضو دادگاه ویژه نظامی برای محاکمه افسران کمونیست.

1958 23 سپتامبر، ارتقاء به درجه سرتیپی، آموزش جهت‌یابی و نظارت در فورث مایر، ویرجینیا؛ دانشکده و فرماندهی و ستاد در فورث لیون ورث کانزاس.

1960 فرمانده گارد شاهنشاهی، 29 اکتبر 1960. آجودان افتخاری شاه در 1961. ارتقاء به سرلشگری، 23 سپتامبر 1962.

1965 (حال حاضر) در 23 سپتامبر 65 به درجه سپهبدی ارتقاء یافته است.

فرماندهی کل ژاندارمری شاهنشاهی از اکتبر 1965.

اویسی، غلامعلی - 2 سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان غلامعلی اویسی فرماندهی کل، ژاندارمری شاهنشاهی ایران (ژاشا) سپهبد غلامعلی اویسی در اکتبر سال 1965 به فرماندهی کل ژاشا برگزیده شد. او افسری وفادار، باهوش و فروتن است که به نظر می‌رسد علاقه وی به مسائل سیاسی، جنبی و حاشیه‌ای باشد. او دارای حافظه خیلی خوب و سریع و کاملاً خوش برخورد و آرام است. در مدت فرماندهیش در لشگر گارد (65 - 1960) آن را از یک واحد اسمی ابتدایی به یک نیروی رزمی با آمادگی زیادی تبدیل نمود. طرفدار غرب و با ایالات متحده دوست است، او خیلی خوب با مشاوران نظامی ایالات متحده همکاری کرده است و با رغبت به نظریات و توصیه‌های آنها پاسخ داده و انتقادات سازنده را پذیرفته است. در صورت ضرورت، بسرعت تصمیم صحیح را اتخاذ می‌نماید. در برخورد با همکاران قاطع است، او رهبری و فرماندهی را با قدرت اعمال می‌نماید، خواهان تکامل و بهسازی است و در برخوردار با زیردستانش عقاید و اصول دمکراتیک منشانه‌ای از خود نشان می‌دهد. او علاقه‌مند است که بداند تحت فرماندهی وی چه می‌گذرد.

اویسی در 1918 در قم متولد شد. او عضو خانواده‌ای با تعداد زیادی برادر است که طبق گزارش اکثر آنها در خدمت دولت و در مقامات متفاوتی هستند. در سال 1936 او از دبیرستان نظام تهران و در سال 1938 از دانشکده افسری ایران با درجه ستوان دوم پیاده فارغ‌التحصیل شد. (شاه در همان زمان دوره دانشکده را می‌گذراند.) از 1938 تا 1939 او فرمانده گردان در هنگ سوم (بهادر) در لشگر یکم (تهران) بود و از 1939 تا 1940 او در سمت فرمانده گردان هفتم هنگ سیزدهم از لشکر ششم (فارس) خدمت کرد. در سال 1940، فرماندهی گردان هفتم از هنگ دهم سپاه چهارم به وی واگذار شد. از سال 1943 تا 1950 اویسی در لشگر دوم (تهران) به‌عنوان فرمانده گردان پنجم از هنگ رضاپور (1943)، جانشین فرماندهی تیپ دژبان (44 - 1943) و فرمانده مدرسه پیاده افسران (50 - 1944) خدمت نمود. در سال 1950 او به‌عنوان رئیس اداره بازرسی و سپس اداره چهارم دژبان تهران خدمت نمود. یک سال بعد او از دانشکده فرماندهی و ستاد در تهران فارغ‌التحصیل شد. از سال 1952 تا 1953 او با موفقیت در گردان 52 تیپ دژبان تهران، گردان 16 (کازرون) در لشگر ششم و گردان سوم (که قبلاً در آن فرمانده گروهان بود) در لشگر یک تهران خدمت کرد. در سال 1954 به درجه سرهنگی ارتقاء یافت و به عنوان عضو دادگاه نظامی ویژه محاکمه افسران حزب توده (کمونیست) خدمت نمود.

از سال 1955 که رئیس ستاد لشگر گارد گردید، ترقی مدارج وی شتاب قابل ملاحظه‌ای یافت. در 1958 او به درجه سرتیپی ارتقاء یافت. در همان سال برای آموزش پیشرفته به فورث مایر ویرجینیا رفت و دانشکده فرماندهی و ستاد را در فورث لیون ورث کانزاس گذراند. در سال 1960 او به فرماندهی لشگر گارد ارتقاء درجه یافت و در سال 1961 آجودان افتخاری شاه شد. در سال 1962 او به درجه سرلشگری رسید. او در سپتامبر 1965 به درجه سپهبدی رسید و یک ماه بعد فرماندهی کل ژاشا را به عهده گرفت.

قد تیمسار اویسی پنج فوت و هفت اینچ و لاغر اندام است. از نظر فیزیکی کاملاً در وضعیت مناسبی است. شکارچی خوبی است، او در مسابقات تیراندازی شرکت می‌کند و امتیازات زیادی کسب می‌نماید.

او و همسرش شرافت، دارای سه فرزند بزرگ ؛ دو پسر، محمدرضا و علی‌رضا، و یک دختر، فرشته هستند.

اویسی مسلمان است. علاوه بر زبان مادریش فارسی. به خوبی انگلیسی و به روانی فرانسه صحبت می‌کند.3 آوریل 1968 - 14/1/47 اویسی، غلامعلی - 3 25 ژوئن 1968 - 4/4/47 خیلی محرمانه سپهبد غلامعلی اویسی فرماندهی کل ژاندارمری شاهنشاهی ایران تاریخ تولد: 1981، قم.

تحصیلات:

1936 فارغ‌التحصیل، دبیرستان نظام.

1938 فارغ‌التحصیل، دانشکده افسری.

1951 فارغ‌التحصیل، دانشکده فرماندهی و ستاد، تهران.

1959 آموزش جهت‌یابی و نظارت، فورث مایر، ویرجینیا.

1959 دانشکده فرماندهی و ستاد، فورث لیون ورث، کانزاس.

مشاغل:

39- 1938 فرمانده دسته، گردان سوم پیاده.لشگر یکم، تهران 40- 1939 بجای فرمانده، گروهان هفتم گردان سیزدهم، لشگر ششم، فارس.

41- 1940 به جای فرمانده گروهان یکم، گردان سیزدهم، لشگر ششم، فارس.

43- 1941 فرمانده گروهان پنجم، گردان پیاده نظام رضاپور، لشگر دوم تهران. جانشین فرمانده، تیپ دژبان لشگر دوم.

50 - 1944 فرمانده مدرسه پیاده افسری، لشگر دوم، تهران.

51 - 1950 رئیس اداره بازرسی، تیپ دژبان، تهران. رئیس رکن 4، دژبان، تهران 54 - 1952 فرمانده گردان 52، دژبان، تهران. فرماندهی گردان 16 پیاده، لشکر هفتم پیاده و فرمانده گردان سوم پیاده، لشگر یکم پیاده، تهران.

23 سپتامبر 1954 ارتقاء به درجه سرهنگی.

55 - 1954 عضو دادگاه ویژه محاکمه افسران کمونیست.

58 - 1955 رئیس ستاد، گارد شاهنشاهی، تهران.

60 - 1958 در 23 سپتامبر 58، ارتقاء به درجه سرتیپی.

59 - 1958 گذراندن دوره‌ها در ایالات متحده.

65 - 1960 فرماندهی گارد شاهنشاهی، تهران.

65 - 1961 آجوان افتخاری شاه.

23 - سپتامبر 1962 ارتقاء به درجه سرلشگری.

23 سپتامبر 1965 ارتقاء به درجه سپهبدی.

اکتبر 1965 (حال حاضر) فرماندهی کل ژاندارمری شاهنشاهی ایران.

زبان‌ها:

فارسی، فرانسه (به روانی)، انگلیسی (عالی).

مدالها و تشویق‌ها:

سپهبد اویسی تشویق‌ها و مدال‌های بسیاری دارد از جمله:

مدال لیاقت (درجه 2 و 3 - نوع 1).

مدال افتخار (درجه 1 و 2 و 3).

مدال 28 مرداد (درجه 2).

مدال تیراندازی ماهر (درجه 1 و 2 و 3).

مدال تاج (درجه 3).

مدال همایون (درجه 3).

مدال سپاس (درجه 2 و درجه 1).

مدال پاس (درجه 3).

مدل کوشش (درجه 1 و 2).

مدال خدمت (درجه 2).

مدال دانش او همچنین دارای مدالهایی از ایتالیا، آلمان، هلند (صلیب کماندو)، نروژ، انگلستان، لبنان، اتیوپی و تونس است.

اطلاعات شخصی:

سپهبد اویسی از خانواده‌ای پر جمعیت با تعداد زیادی برادر است که بیشترین آنها کارمند دولت هستند.

اویسی ازدواج نموده (نام همسرش شرافت) و دارای دو پسر و یک دختر است. پسر بزرگش محمدرضا، 30 سال دارد و دانشجوی دانشگاه تهران است. پسر جوانتر، علی‌رضا، 22 ساله است و در سال 1967 برای تحصیل به ایالات متحده آمده است. دختر وی فرشته 28 ساله است. اویسی سوارکاری

عالی، تیراندازی ماهر و شکارچی قابلی است.

اظهارنظرها:

به‌عنوان فرماندهی کل ژاندارمری، او شاه را به دفعات مکرر ملاقات می‌کرد و کاملاً آگاه به امور مربوط به گارد محسوب می‌گردید. با وجود این، گزارش شده بود که زیاد با محیط دربار جور نشده است.

به‌عنوان یک سرباز و افسری وفادار، کمتر به ایفای نقش یک درباری علاقمند بود و بیشتر سعی در ساختن لشگر خود به صورت یک سازمان نظامی قادر به انجام وظائف محوله، داشته است.

اویسی باهوش، با حافظه و فکری صحیح و سریع است. او به توصیه‌ها و مشاوره‌های سازنده با رغبت کامل پاسخ می‌دهد. او خواهان تکامل و بهسازی و در برخورد با همکارانش قاطع است. او همواره مورد احترام پرسنل از تمام درجات بوده است. او همچنین احساس قوی از عقاید و اصول دمکراتیک از خود نشان می‌دهد. او در موضوعات سیاسی تمایل بخصوص نشان نداده است. تمام اطلاعات نشان می‌دهند که او از این که سرباز خوبی باشد، خشنود است. افسران ارتش ایالات متحده او را یکی از برجسته‌ترین تیمسارهای ایرانی می‌دانند که قادر است هر شغلی را در سطح نیروهای مسلح شاهنشاهی ایران به‌عهده بگیرد. او طرفدار غرب و نسبت به ایالات متحده صمیمی است. عقیده بر این است که وی کاملاً به شاه وفادار است. تماس‌های رسمی ایالات متحده با اویسی همواره کاملاً خشنودکننده بوده است.

اویسی در سال 59 - 1958 از ایالات متحده بازدید کرده است.

اویسی، غلامعلی - 4 سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان غلامعلی اویسی فرماندهی کل، نیروهای زمینی شاهنشاهی ایران در 19 نوامبر 1972، ارتشبد غلامعلی اویسی که از سال 1965 فرماندهی کل ژاندارمری شاهنشاهی ایران را به‌عهده داشت، به فرماندهی کل نیروهای زمینی شاهنشاهی ایران برگزیده شد. اویسی از روابط بسیار نزدیک با شاه برخوردار است.

یک سال قبل شایعاتی مبنی بر تعویض اویسی از فرماندهی ژاندارمری وجود داشته است، ولی اکثر آنها پیش‌بینی می‌کردند که بازنشسته می‌شود. انتصاب مجدد وی به‌عنوان فرماندهی نیروهای زمینی کاملاً غافلگیرکننده بود. اویسی در مدرنیزه کردن و سازماندهی ژاندارمری کاری بسیار عالی انجام داد، ولی انجام همان کار در نیروهای زمینی که سه برابر ژاندارمری است، آزمایش واقعی از قابلیت‌های وی خواهد بود. وی افسری است که تکنیک‌های فرماندهی مدرن را می‌داند و بالاخص در مورد آموزش و تجدید نیرو علاقمند است.

اویسی متمایل به غرب و نسبت به ایالات متحده صمیمی است. او با مشاورین نظامی ایالات متحده خوب همکاری کرده و به پیشنهادات و توصیه‌های آنها با رغبت پاسخ داده و اغلب انتقادات سازنده را پذیرفته است. او در زمان لازم بسرعت تصمیم صحیح را اتخاذ می‌نماید. افسران ارتش ایالات متحده اویسی را یکی از برجسته‌ترین تیمساران در نیروهای مسلح ایران می‌دانند.

زندگی قبلی و مراحل خدمتی:

غلامعلی اویسی در سال 1918 در قم متولد شد. او عضوی از یک خانواده پر جمعیت با تعداد زیادی برادر است، که بسیاری از آنان در خدمت دولت در مشاغل مختلف هستند. اویسی در سال 1936 از دبیرستان نظام تهران و در سال 1938 از دانشکده افسری ایران به‌عنوان ستوان دوم پیاده، فارغ‌التحصیل گردید. (شاه در همان زمان دانشکده را می‌گذراند) از سال 1938 تا 1950 اویسی در مشاغل فرمانده دسته در لشگر یکم (39 - 1938)، به جای فرمانده گروهان در لشگر ششم (40 - 1939)، فرمانده گروهان در لشگر دوم (43 - 1940)، جانشین فرمانده هنگ دژبان و فرمانده مدرسه افسران، لشگر دوم، خدمت کرده است. در سال 1950 اویسی اولین شغل ستادی خود را ابتدا به عنوان رئیس بازرسی دژبان و سپس به‌عنوان رئیس رکن 4 (لجستیک) اداره دژبان به دست آورد. پس از گذراندن دانشکده فرماندهی و ستاد در تهران در سال 1952، او فرماندهی گردان 52 هنگ دژبان را به‌عهده گرفت. پس از آن فرماندهی گردان‌های شانزدهم و سوم را داشت. در سال 1954 به درجه سرهنگی رسید و به عنوان عضو دادگاه ویژه محاکمه افسران توده‌ای (کمونیست) خدمت کرد.

ترقی مدارج اویسی، از زمانی که در سال 1955 به ریاست ستاد گارد منصوب شد، شتاب قابل ملاحظه‌ای یافت. در سال 1958 به درجه سرتیپی ارتقاء یافت. در همان سال برای آموزش پیشرفته به فورث مایر، ویرجینیا رفت و دانشکده فرماندهی و ستاد را در فورث لیون ورث، کانزاس گذراند. در سال 1960 به ایران بازگشت و به فرماندهی لشگر گارد شاهنشاهی برگزیده شد. شغلی که تا سال 1965 ادامه داد. او لشگر را از یک سازمان ابتدایی تشریفاتی به یک نیروی آموزش دیده و آماده رزم در سطح بالا تبدیل نمود. نشانه‌ای از اینکه اویسی حمایت شاه را حاصل نموده است، این بود که در سال 1961 به عنوان آجودان مخصوص شاه برگزیده شد. در سال 1962 به درجه سرلشگری ارتقاء یافت. در سپتامبر 1965 به درجه سپهبدی رسید و یک ماه بعد به فرماندهی کل ژاندارمری برگزیده شد. در سال 1966 او در زمره کمیته عالی اطلاعات درآمد. اویسی در ژوئن سال 1969 به درجه ارتشبدی ارتقاء یافت.

علاوه بر آموزش در ایالات متحده در سال 1958، اویسی در سال 1971 برای معالجه همسرش که مبتلا به LEUKEMIA بود، به این کشور آمد. در همین احوال همسرش در آمریکا فوت نمود.

اطلاعات شخصی:

اویسی یک افسر وفادار، باهوش، سخت‌کوش و متواضع است. اویسی دارای حافظه‌ای قوی و سریع‌الانتقال است، خوش برخورد و آرام و متین می‌باشد و در برخورد با همکارانش قاطع و در اجرای وظایف خواهان تکامل و بهسازی است، در برخورد با زیردستانش، عقاید و اصول دمکراتیک منشانه‌ای از خود نشان می‌دهد. تیمسار دارای 5 فوت و 7 اینچ قد، لاغر اندام و از نظر فیزیکی سالم است. او سوارکاری عالی و شکارچی ماهری است. تیراندازی با تجربه است که اغلب در مسابقات تیراندازی با تفنگ شرکت می‌کند. او به طور عالی انگلیسی و به روانی فرانسوی صحبت می‌کند. اویسی دو پسر دارد، محمدرضا و علی‌رضا و یک دختر، فرشته، که با فریدون امیر اصلانی در فوریه 1973 ازدواج نمود.

28 سپتامبر 1973 - 6/7/52

اویسی، غلامعلی - 5 خیلی محرمانه تاریخ: 11 فوریه 1975 - 22/11/54 از: وزارت دفاع، واشنگتن به: دفتر وابسته دفاعی ایالات متحده، تهران، ایران موضوع: پیشنهاد بازدید از ایالات متحده توسط ارتشبد غلامعلی اویسی فرماندهی کل نیروهای زمینی شاهنشاهی ایران 1- (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) اظهارنظر شما و سفیر ایالات متحده در مورد بررسی انجام دعوت از ارتشبد اویسی جهت بازدید از ایالات متحده برای مدتی حدود 10 روز در زمانی بین 10 تا 19 ژوئن 1975 مورد نیاز است.

2- (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) هرگونه نظریات اضافی توسط هیئت بررسی مسائل کشوری راجع به مطلوب بودن و امکان‌پذیری اعطای مدال لیاقت، درجه فرمانده به ارتشبد اویسی نیز مورد نیاز است. پیشنهادات باید به نحوی صورت گیرند که هیچ‌کس را درگیر در اقداماتی نکند که امکان داشته باشد دولت ایالات متحده را تا انجام آخرین مراحل ارسال دعوت‌نامه، در وضعیت ناخوشایندی قرار دهد. در حال حاضر از این دعوت‌نامه نباید با هیچ یک از ایرانیان صحبت شود.

3- (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) یک بار دیگر FOL جهت اطلاع شما تکرار می‌شود:

الف - دعوت از شخصی اصلی، همسر و دو نفر از افسران ستاد بر حسب انتخاب خودش است.

ب - بایستی از دولت ایران خواسته شود که وسیله مسافرت رفت و برگشت گروه را تأمین نماید.

استفاده از هواپیماهای ایالات متحده مجاز نیست و خدماتی ارائه نخواهد شد.

ج - کلیه مخارج اصلی (غذاها، هزینه هتل، میهمانی‌های رسمی و غیره) توسط وزارت دفاع پرداخت خواهد شد.

د - افسر همراه ایالات متحده، گروه را در فرودگاه ورودی ملاقات خواهد نمود و در تمام مدت گردش همراه آنها خواهد بود.

4- (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) ما مایلیم یک دعوت دیگر ASAP را نیز به عمل آوریم. بنابراین علاقمندیم نظریات شما را راجع به امکانات برنامه‌ریزی بازدید و تاریخ آن 19 فوریه 75 داشته باشیم. باتوجه به دو بازدید قبلی ارتشبد اویسی، امید می‌رود که این محدوده زمانی بیشتر قابل قبول باشد.

5 - (بدون طبقه‌بندی) این پیام نباید به بیگانگان ارائه شود.

اویسی، غلامعلی - 6 اطلاعات بیوگرافیک ارتشبد اویسی خیلی محرمانه اویسی، دوست شخصی و دیرینه شاه، یکی از مورد اعتمادترین فرماندهان نظامی او است. افسران مستشاری در بیشتر توصیف‌های خود به‌طور مکرر او را «کاملاً وفادار» توصیف می‌نمایند. من همچنین راجع به وی از مشاورین ایالات متحده شنیده‌ام که او را به‌عنوان فردی کاملاً تابع قانون و شدیدا منضبط توصیف می‌کنند. افسران ارشد آمریکایی معمولاً روابطی نزدیک یا صمیمانه با اویسی ندارند. او به‌گونه‌ای

در تماس‌های شخصی و خصوصی سرد است. اویسی علاقه بسیاری دارد که نیروی زمینی را روی پای خود نگهدارد و بدون کمک و پشتیبانی ایالات متحده در حد ممکن آن را گسترش دهد. یکی از اقوام اویسی در یکی از رسوایی‌های اخیر نیروی زمینی درگیر بوده است. به هر حال، من هرگز اتهامی برعلیه شخص وی نشنیده‌ام. بخش سیاسی: ه پرشت 18 اوت 1976 - 27/5/55 اویسی، غلامعلی - 7 خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان غلامعلی اویسی فرماندهی کل نیروهای زمینی شاهنشاهی ایران، فرمانده حکومت نظامی در 8 سپتامبر 1978، بعد از یک راهپیمایی 100000 نفره و تظاهرات در تهران، دولت شریف‌امامی (نخست‌وزیر) اعلام نمود در آن شهر و 11 شهر دیگر حکومت نظامی برقرار خواهد شد. ارتشبد غلامعلی اویسی، فرماندهی کل (ن. ز. ش. ایران)، به فرماندهی حکومت نظامی برگزیده شد. در این مقام او مسئول برقراری نظم و اعمال منع عبور و مرور از 9 شب تا 5 صبح شده بود که تقریبا کاری غیرممکن بود. در 6 نوامبر پس از اینکه دولت شریف‌امامی سقوط کرد و ارتشبد غلامرضا ازهاری نخست‌وزیر شد، ارتشبد اویسی مسئول وزارت کار و امور اجتماعی گردید ولی به وی عنوان وزیر داده نشد. به هر حال، در 11 نوامبر یک وزیر کار منصوب گردید، و اویسی توانست توجه خود را بر سایر مسئولیت‌هایش متمرکز سازد. اویسی که تا سال 1972 فرماندهی کل ژاندارمری شاهنشاهی ایران را به‌عهده داشت، از ارتباط بسیار نزدیکی با شاه برخوردار است. او باهوش، قوی و فرماندهی مورد احترام است و تکنیک‌های مدرن فرماندهان را درک می‌کند و بالاخص به تجدید نیرو و آموزش اهمیت زیادی می‌دهد. او کارهای گروهی را اداره می‌کند و به وضوح از خودنمایی و تبلیغ برای خود اکراه دارد.

تیمسار متمایل به غرب و نسبت به ایالات متحده صمیمی است. او با مشاوران نظامی آمریکایی خیلی خوب همکاری نموده و به توصیه‌ها و پیشنهادات آنها با رغبت پاسخ داده و اغلب انتقادات سازنده را پذیرفته است. او در زمان لازم بسرعت تصمیم صحیح را اتخاذ می‌نماید. افسران ارتش ایالات متحده، اویسی را یکی از برجسته‌ترین تیمساران در نیروهای مسلح ایران می‌دانند.

مراحل خدمتی:

غلامعلی اویسی در شهر مقدس قم، ایران در 1918 متولد شد. در سال 1938 از دانشکده افسری ایران فارغ‌التحصیل شد. و در آنجا همکلاسی شاه بود. از سال 1938 تا 1950 اویسی با موفقیت به‌عنوان فرمانده دسته و جانشین فرمانده گروهان در لشگر ششم (41 - 1939) و فرمانده گروهان در لشگر دوم (43 - 1941) و جانشین فرماندهی هنگ دژبان (44 - 1943) و فرماندهی مدرسه افسران لشگر دوم (50 - 1944) خدمت نمود. در سال 1950 اویسی اولین شغل ستادی خود را ابتدا به‌عنوان ریاست بازرسی دژبان و سپس به‌عنوان ریاست رکن 4 (لجستیک) اداره دژبان به‌عهده گرفت. پس از گذراندن دوره دانشکده فرماندهی و ستاد عمومی در تهران در سال 1952، او فرماندهی گردان 52 از هنگ دژبان را به‌عهده گرفت. پس از آن فرماندهی هنگ‌های 16 و سوم را داشت.

در اوایل دهه 1950 اویسی در یک دادگاه ویژه نظامی برای محاکمه افسران توده‌ای (کمونیست) که در

سال 1953 قصد سرنگونی شاه را داشتند، شرکت نمود. پس از آن مراحل شغلی و خدمتی او بسرعت رو به ترقی نهاد. در سال 1955 او رئیس ستاد لشگر گارد شد و در سال 1958 به درجه سرتیپی ارتقاء یافت. در همان سال به ایالات متحده آمد و آموزش‌های پیشرفته را در فورث مایر، ویرجینیا و دانشکده فرماندهی و ستاد عمومی را در فورث لیون ورث، کانزاس گذراند.

در سال 1960 پس از بازگشت به ایران، اویسی تا فرماندهی کل لشگر گارد ارتقاء یافت که تا سال 1965 در همان محل خدمت نمود. او این لشگر را از یک سازمان تشریفاتی ابتدایی به یک لشگر آموزش دیده در حد بالا و با آمادگی رزمی کامل در سال 1961 تبدیل نمود، در همان سال آجودان مخصوص شاه شد. در سال 1962 به درجه سرلشگری رسید و در سال 1965 به درجه سپهبدی. او در سال 1972 فرماندهی کل ژاندارمری «ش. ا.» را به عهده گرفت که مسئول امنیت مناطق غیر شهری ایران است. در مدت هفت سال خدمت در ژاندارمری اویسی کار شایسته‌ای در جهت گسترش و مدرنیزه کردن آن انجام داد. او شهرتی در سخت‌کوشی، سرپرستی خشک و بازخواست‌کننده و یک افسر قابل اعتماد بدست آورد.

(در سال 1969 به درجه ارتشبدی رسید.) اطلاعات شخصی :

اویسی دارای حافظه‌ای قوی و سریع‌الانتقال است، خوش برخورد و آرام و متین می‌باشد. در موارد نظامی خوب تحصیل نموده و اطلاعات خوبی دارد. مشهور است به این که از آنچه تحت فرماندهیش می‌گذرد، به خوبی آگاه است. او قدری خودپسند است، ولی ادب وی کم و بیش آن را می‌پوشاند. اویسی نسبت به سایر افسران و هم درجه‌هایش در حد قابل توجهی دیندارتر و مسلمان‌تر است. او وقت ناهار را برای نماز خواندن صرف می‌کند و قوانین حلال و حرام غذایی را اجرا می‌نماید. با جثه‌ای کوچک و از نظر فیزیکی سالم، تیمسار اسب سواری قابل و شکارچی ماهری است. یک تیرانداز با تجربه است و اغلب در مسابقات تیراندازی شرکت می‌کند. او انگلیسی را عالی و فرانسه را به روانی صحبت می‌کند.

همسر اول اویسی در سال 1971 فوت نمود. همسر دوم وی شراره سرمد، یک زن جوان باهوش و دلربا است. پدر وی سرلشگر مصطفی سرمد، در سال 1974 به علت سوءاستفاده و فساد بازنشسته شد.

اویسی دارای دو پسر، محمدرضا و علی‌رضا و یک دختر، فرشته، از همسر اول خود است، و یک پسر از همسر دوم دارد. او دارای برادران متعددی است که اکثر آنها برای دولت کار می‌کنند.

15 نوامبر 1978 - 24/8/57

محمد باهری

محمد باهری، معاون نخست‌وزیر سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان سوابق: باهری از یک خانواده متوسط است. او حدود چهل و پنج سال قبل در شیراز متولد شد. مدرسه ابتدایی و متوسطه را در شیراز به پایان رساند، و از دانشکده حقوق دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد.

متعاقبا در پاریس به تحصیل ادامه داد و از دانشگاه سوربن دکترای حقوق گرفت. پس از بازگشت به ایران، او به وکالت پرداخت و با حمایت علم استاد دانشگاه شد.

شخصیت: باهری بسیار جاه‌طلب است و به‌عنوان فرصت‌طلبی ریاکار شناخته شده است. او نسبتا سخنران خوبی است.

فعالیت‌های سیاسی: فعالیت‌های سیاسی باهری بلافاصله پس از فارغ‌التحصیل شدن از دانشگاه تهران آغاز گشت. پس از فعالیت‌های کمی در شیراز، وی همراه با افراد مشکوکی نظیر رسول پرویزی و JALAFAابطحی، همگی دوستان نزدیک و اعضای حزب معروف توده (کمونیست)، به حزب توده ایران پیوست و مدارج ترقی را در آن پیمود. کمی پس از آن، با کمک پرویزی و سایرین باهری خزانه‌دار حزب توده شاخه شیراز شد.

در مدت سرکوبی حزب توده در سال 1946، او اموال توده را ضبط و کنترل نمود و حدود 500000 ریال (حدود 4000 دلار) آن را به شخصی به نام بهبهانی (با خانواده روحانی بهبهانی مشهور ربطی ندارد) سپرد. با بهره حاصله از این پول، باهری به اروپا رفت و تحصیلات خود را به پایان رساند.

گفته می‌شود که در مدت فعالیت باهری و پرویزی در حزب توده، آنها دوستان نزدیک پدر زن علم بوده‌اند. پس از بازگشت به ایران، باهری ارتباطات نزدیکی با علم برقرار نمود و از آن زمان تاکنون به وی نزدیک بوده است. باهری نقش فعالی در تشکیل حزب مردم داشت و مدتی مسائل کارگری حزب را انجام می‌داد. به‌علت شخصیت بسیار خودخواه و علی‌رغم حمایت علم، باهری گروه مخالفی در حزب برای خود ایجاد نموده است.

پرویزی و باهری در حزب مردم همچنان به صورت چپی عمل می‌کنند و خود را جناح چپ حزب می‌دادنند. در خلال اولین انتخابات مجلس بیستم، باهری کاندید ناموفقی از حزب مردم تهران بود.

همچنین باهری از کسانی بود که پس از استعفای علم از رهبری حزب، حزب را ترک نمود.

باهری، محمد - 2 خیلی محرمانه زمان و مکان: 13 اوت 1963 - 22/5/42، دفتر وزیر دادگستری صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: وزیر دادگستری، باهری سرگرد جان جی، لاورین، رئیس بخش حقوقی مستشاری نظامی آقای جان. ا. آرمیتاژ آقای مهرجان (اسم اول نامعلوم)، مترجم محلی بخش حقوقی سابقه :

در ملاقات روز 11 اوت، نخست‌وزیر، سفیر را از یک تصمیم در سطح کابینه مبنی بر این که تقبل معافیت دیپلماتیک طبق مفاد قرارداد دو جانبه کمک‌های ایالات متحده (USAID) برای پرسنل نظامی

USAIDغیرعملی است، مطلع نمود. نخست‌وزیر به حساسیت ایرانیان در قبال قراردادهای بین‌المللی که «کاپیتولاسیون» را اعمال می‌کنند، اشاره نمود و گفت: از چنین قراردادی نمی‌توان به‌طور موفقیت‌آمیز در مجلس دفاع کرد. با وجود این، نخست‌وزیر گفت که دولت ایران آماده است تا قراردادی را با مواد کلی در مورد نحوه برخورد با تخلفات جنایی پرسنل نظامی در ایران، مورد مذاکره قرار دهد.

جمله‌بندی بایستی کلی باشد تا در صورتی که مورد حمله عمومی قرار گرفت، بشود از آن دفاع کرد، ولی قرارداد دقیق‌تر را می‌توان به نوعی با وزارت دادگستری منعقد نمود. بدین منظور نخست‌وزیر به وزیر دادگستری ایران دستور داد با نماینده سفارت در ساعت 11 روز 13 اوت ملاقات نماید. این یادداشت مفاد مذکور در این جلسه را در بردارد.

من سابقه مسئله وضعیت قضایی پرسنل نظامی ایالات متحده در ایران را برای وزیر توضیح دادم:

براساس دستورالعمل‌های دولت ایالات متحده، سفارت از مدتی قبل سعی کرده است به توافقنامه‌ای در مورد وضعیت پرسنل نظامی خود دست یابد. یکی از مواردی که شدیدا مورد توجه کنگره است، عدم وجود چنین قراردادی می‌باشد و همه ساله در آنجا (کنگره) فریادها هم در مورد قراردادهای وضعیت نیروها و هم در مورد میزان علاقمندی و اهمیت دادن به برنامه‌های کمک‌های نظامی بلند است. وزارت دفاع دولت ایالات متحده در این نگرانی با کنگره شریک هستند و بخصوص آگاهند از این که قراردادهای وضعیت نیروها برای همه کشورهایی که مستشاران نظامی در آنها مستقر هستند، به استثنای عربستان سعودی و ایران، وجود دارد. من سپس به آگاهی و ارزیابی سفیر از تصمیم کابینه اشاره نمودم و گفتم که علاقمندیم روشن شود که چه نوع قرارداد یا قراردادهایی را دولت ایران برای متعهد شدن، آماده نموده است. در این لحظه و در انتهای جلسه مشخص نمودم که شخصا مقام تصمیم گیرنده از سوی دولت ایالات متحده برای هرگونه قراردادی نیستم و فقط برای روشن شدن مسئله مورد مذاکره، در وزارتخانه هستم.

وزیر آگاهی خود از تصمیم کابینه را اظهار داشت و گفت آماده است تا برای روشن شدن موضوع همکاری نماید. من به قرارداد با پاکستان در مورد وضعیت نیروها اشاره نمودم، با ذکر این مطلب که بخش قضایی شامل دو قسمت است. قسمت اول به مواردی مربوط می‌شود که قضاوت در مورد آنها، باید به ایالات متحده ارجاع داده شود. قسمت دوم مربوط به محاکمات در مواردی است که پاکستان حق قضاوت را در اختیار دارد. بعضی از مواد قسمت دوم به مشکلات دادرسی که اکنون در ایران با آن مواجه هستند، مربوط می‌شود و بنابراین قرارداد با پاکستان ممکن است بتواند تا حدی در صحبت‌های ما مورد استفاده قرار گیرد. سپس من مسئله بازداشت و حفظ متهم را تذکر دادم و اشاره به مواردی نمودم که متهم هفته‌ها و حتی ماهها بدون صدور قرار در زندان می‌ماند. من در این رابطه به مواد قرارداد ایالات متحده - پاکستان اشاره کردم که بازداشت و زندانی کردن متهم به ایالات متحده واگذار گردیده است و ایالات متحده متهم را برای بازپرسی و دادگاه در اختیار مقامات محلی قرار می‌دهد. از وزیر پرسیدم آیا دولت ایران می‌تواند چنین شرایط یا تصریحی را بپذیرد.

وزیر روش‌های قضایی ایران را با تفضیلاتی توضیح داد. او پیشنهاد کرد که چنین شرطی (بازداشت متهم توسط آمریکا - م) ممکن است برای دوران پس از بازجویی قابل قبول باشد، ولی در طول بازجویی متهم باید «به‌طور انفرادی» نگهداری شود. او گفت که زمان بازجویی معمولاً بیش از 24 ساعت نیست، ولی ممکن است تا سه روز هم به‌طول انجامد. من مشخص کردم که مسئله زندانی کردن بدون مشورت با

وکیل مدافع و قرار اتهام یکی از موارد اصلی مورد توجه دولت ایالات متحده و کنگره است و پرسیدم (1) آیا متهم می‌تواند اجازه داشته باشد تا با یکی از نمایندگان قسمت سرگرد لاورین در این مدت تماس بگیرد، و (2) آیا وزیر آمادگی دارد که تضمین کند زمان «زندانی شدن انفرادی» به منظور بازجویی 24 ساعت بیشتر نشود؟ وزیر با هر سؤال موافقت کرد، ولی اظهار داشت که به عقیده وی بایستی روی هر دو موضوع کار شود. من بطور ویژه به فرضیه خودمان اشاره کردم که مسئله زندانی شدن متهم نباید با صدور قرار بازداشت تداخل پیدا کند، زیرا دولت ایالات متحده مسئولیت تحویل دادن متهم را به‌عهده می‌گیرد و در این زمینه به نظر نمی‌رسد که وزیر مشکلی داشته باشد.

سپس ما در مورد تأخیرهای قبل از تشکیل دادگاه (محاکمه) و محاکم کیفری مذاکره کردیم. پرسیدم آیا وزارت می‌تواند تشکیل دادگاه و صدور حکم در مورد یک متهم را در محدوده زمانی سه ماهه انجام دهد، و یا مواد قرارداد با پاکستان که در آن تأیید شده است که اجرای رأی دادگاه لازم نیست در ایران باشد، قابل قبول خواهد بود. وزیر اظهار داشت در نظر دارد روند قضایی در ایران را تسریع نماید، ولی از تعیین یک زمان ثابت و قطعی برای برگزاری دادگاه خودداری نمود. او همچنین فکر می‌کرد که توافقنامه‌ای در مورد پیگرد در خارج، نیاز به تبصره‌ای در قانون ایران دارد. او تأکید نمود که آماده است در هر موردی از طریق دفتر دادستانی کل به دادگاه توصیه نماید که روندهای تشکیل دادگاه را سریعتر انجام دهند.

من در مورد مشکل آیین‌های دادرسی و محاکمه‌ای که در آن برای متهم امکان دسترسی به مترجم وجود نداشته باشد، صحبت کردم و پرسیدم اگر ممکن باشد موافقت شود که متهم یک مترجم با نظر خودش انتخاب نماید. وزیر گفت این کار را می‌توان بدین شکل انجام داد که مترجمی از مستشاری با تأیید دادستانی تعیین شود تا بتواند همراه با هر متهمی از پرسنل مستشاری در دادگاه شرکت نماید.

من گفتم که یک نقطه متمرکز در وزارت دادگستری باید وجود داشته باشد که قسمت حقوقی مستشاری با سفارت بتواند برای کسب مقررات قراردادهایی که اجرا می‌شوند، به آنجا رجوع کند و یا کمک‌هایی در کسب و تسهیل روش‌های حقیقی محاکمه تهیه ببیند. وزیر موافقت نمود که دفتر دادستانی کل بهترین محل برای این منظور خواهد بود و او آماده است که به این اداره دستور دهد. در این مورد اقدام نمایند.

به دعوت وزیر، آقای GHAT، یکی از قضات دادگاه کیفری تهران که اکنون رئیس کارگزینی وزارت دادگستری است، به گروه ما اضافه شد. وزیر تأکید نمود که آماده است «تا حد ممکن برای وی»، هرکاری برای حصول یک قرارداد مناسب انجام دهد. او گفت به زودی یک گردهمایی از اعضای وزارتخانه تشکیل می‌شود تا پاسخ سؤالاتی را که مطرح شده است، تهیه نمایند و براساس تصمیمات آن جلسه، آقای GHAT با من تماس خواهد گرفت.

آقای وزیر پرسید چرا مسئله به سادگی به این صورت حل نمی‌شود که پرسنل نظامی در فهرست افراد دیپلماتیک منظور شوند. من گفتم که این مسئله از طرف ما هم تقریبا به دولت ایران پیشنهاد شد، ولی درک ما این است که برای دولت ایران قابل قبول نیست.

من یک نسخه از قرارداد ایالات متحده - پاکستان را با تغییرات لازم در موارد مناسب، به آقای وزیر دادم و مجددا تأکید کردم که این یک پیشنهاد رسمی نیست و این که این صحبت‌ها جهت پیدا کردن و کشف امکانات مختلف بدون هیچ‌گونه نظریه رسمی از جانب دولت ایالات متحده صورت گرفته است.

باهری، محمد - 3 محمد باهری، وزیر دادگستری و معاون نخست‌وزیر سابق، دوست قدیمی و همگام سیاسی نخست‌وزیر است و علم را در تشکیل و اداره حزب مردم یاری می‌دهد. او در فرانسه تحصیل کرده و وکیل و استاد دانشگاه تهران بوده است. در سال 46 - 1945 طبق گزارش، وی عضو حزب توده بوده است. در اولین انتخابات مجلس بیستم او کاندیدای ناموفق حزب مردم از تهران بود. اولین فعالیت باهری به‌عنوان وزیر، سازماندهی مجدد اداره حقوقی مناطق غیر شهری با هدف برقراری صلح و عدالت در همه روستاها به‌منظور حل منازعات کشاورزی بود.

یکی از مقامات وزارتخانه به مأمور سفارت گفته است که احتمالاً باهری به بازی نمایشی دادگاههای ضد فساد ادامه خواهد داد. در اولین مصاحبه مطبوعاتی خود، او منکر شد که تصمیم دارد وزارت دادگستری را از هم بپاشد (آن‌گونه که راجع به او شایع شده بود)، ولی تأکید نمود که نیاز به قوانین واضح‌تر و کارآتر وجود دارد. باهری احتمالاً نسبت به خوشبین بهتر خواهد بود، زیرا فقدان قدرت اجرایی او (خوشبین)، وزارتخانه را تقریبا راکد کرده است (فلج کرده است).

اطلاعات بیوگرافی:

در 30 نوامبر 1966، به‌عنوان معاون نخست‌وزیر در امور اجتماعی وزارت دادگستری به شاه معرفی شد.

دکتر محمد باهری در 1916 در شیراز متولد شد و در آنجا دبستان و دبیرستان را به پایان رساند. در سال 1941 از دانشگاه تهران در رشته حقوق فوق‌لیسانس گرفت و در سال 1954 از سوربن دکترای حقوق دریافت کرد. باهری، وکیل و استاد دانشگاه تهران بوده است، گزارش شده که در سالهای 46 - 1945 عضو حزب توده بوده است. یک دوست قدیمی و همکار نزدیک سیاسی علم است. باهری در فعالیت‌های خود برای وکالت مجلس بیستم به‌عنوان کاندید حزب مردم از تهران، ناموفق بود. وقتی علم نخست‌وزیر شد، باهری در 1962 معاون نخست‌وزیر و در 1963 وزیر دادگستری شد. او به زبان فرانسه و انگلیسی صحبت می‌کند.

باهری، محمد - 4 تاریخ: 12 اوت 1969 - 21/5/48 محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران 3191 به: وزارت خارجه، واشنگتن، با اولویت 1- معاون وزیر دربار، دکتر محمد باهری، برنامه‌ریزی نموده است که از 23 اوت به دیدن برادرش دکتر جواد باهری (آدرس: سنچری درایو 3764، کامپیل، کالیفرنیا 95008، تلفن 3785745 - 408) برود. در این برنامه، از 25 اوت یک معاینه پزشکی کامل، گنجانیده شده و در طی سه هفته وقت آزاد پس از آن، درخواست کمک‌های تسهیلاتی برای برنامه روزانه در منطقه سانفرانسیسکو و سن‌خوزه شده است که از حدود 28 اوت آغاز می‌شود. همچنین هماهنگی‌های محلی با برادرش که بتواند توصیه و رزرو و تسهیلات پزشکی لازم برای یک معاینه پزشکی کامل بخصوص برای کاردیوواسکولار (CARDIOVASCULAR) را در حدود 25 اوت فراهم آورد، کمک بسیاری خواهد بود.

2- باهری وزیر سابق دادگستری، استاد با سابقه حقوق در دانشگاه تهران، رهبر فعالیت‌های جوانان و براساس شایعات، کاندیدای ریاست دانشگاه تهران است. به‌عنوان یک کمونیست سابق و مخالف شدید کمونیست‌ها در دهه 40 شناخته شده است. دارای برنامه‌های فشرده در دو زمینه است: الف) اداره دانشگاه با هماهنگی وسیع در سطح دولت و تکیه بر روشهای شناسایی ارزشها که وی با حمایت وزارت دربار در ایران به خوبی از عهده آن برمی‌آید. ب) اداره دادگستری، تأکید خاص روی مدیریت زندان (PENOLOGY) و جرم‌شناسی اجتماعی (CRIMINOLOGY). برنامه تفضیلی کامل به دنبال ارسال خواهد شد.

3- برنامه مساعدت‌های آمریکا تسهیلاتی با اولویت بالا را برای باهری معرفی نماید و تعیین محل کند. درخواست می‌شود در صورت ضرورت برای پوشش نسبی آژانس در سانفرانسیسکو در تبادل ارز تسهیلاتی فراهم نمایید. انگلیسی باهری ضعیف است، ولی فرانسه را خیلی خوب می‌داند. خانم برادرش که فرانسه را خوب می‌داند، به‌عنوان مترجم مجانی مایل است با وی باشد. RPT یا PERDIEM یا مسافرت نیاز نیست. کنترل اسم و اطلاعات بیوگرافیک در حال تهیه هستند.

باهری، محمد - 5 تاریخ: 14 اوت 1969 - 23/5/48 محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران 358 Aبه: وزارت امورخارجه، واشنگتن موضوع: مسافرت دکتر محمد باهری به ایالات متحده درخواست می‌شود برای باهری، معاون وزیر دربار و یک ایرانی برجسته، در طول 23 اوت الی 23 سپتامبر مساعدت‌های مؤثری فراهم شود. تذکر مختصر (شما - م) تأیید می‌شود، اما برای اهمیت این بازدیدکننده و اثر بالقوه‌ای که به‌عنوان یک بازدیدکننده بازگشته از آمریکا برجای می‌گذارد، تأکید می‌کنیم. ایستگاه مایل است در صورت لزوم برای تأمین هزینه‌های برنامه‌ریزی، مساعدت مالی نسبی را فراهم آورد، ولی درخواست (هزینه - م) روزانه یا مسافرتی نمی‌شود.

دکتر محمد باهری، معاون وزیر دربار، وزیر سابق دادگستری، استاد حقوق در دانشگاه تهران و یکی از ایرانیان سرشناس در زمینه فعالیت‌های جوانان، برای مدت حدود یک ماه از 23 اوت به دیدار برادرش در کالیفرنیا خواهد رفت.

این نمایندگی یک درخواست رسمی از طرف دکتر باهری در مورد برنامه‌ریزی برای (مسافرت به - م) سانفرانسیسکو و سان‌خوزه در کالیفرنیا دریافت کرده است. در این فرصت هیئت نمایندگی خشنود خواهد شد که با حداقل هزینه برای دولت آمریکا، سفر دکتر باهری را برنامه‌ریزی نماید، زیرا وی از جمله افراد بانفوذ ایران محسوب می‌شود و نیز آموزش‌های فرانسوی وی سبب شده است که او نسبت به ایالات متحده بی‌اطلاع باشد. شاید حقیقت مربوط به عضویت سابق وی در حزب کمونیسم و تغییر جهت‌های مشهور وی در سالهای 1940 باشد که احتمالاً در نادیده انگاشتن واقعیت‌های آمریکا توسط وی تأثیر گذاشته باشند. بنابراین هیئت نمایندگی دکتر باهری را برای کسب مساعدت‌های لازم در طول یک برنامه سه هفته‌ای در ناحیه سانفرانسیسکو و سان‌خوزه معرفی می‌نماید.

هیئت نمایندگی ضمن اذعان این که وقت کم است، یادآور می‌شود که مسافرت دکتر باهری باتوجه به

اهمیت وی دارای بالاترین اولویت می‌باشد. اهمیت وی مربوط به حوزه‌ای است که وی در آن فعال است و تأثیر بالقوه‌ای که یک تجربه خوب در ایالات متحده بر افراد رده بالای رژیم خواهد داشت. بنابراین درخواست می‌کنیم، حتی به قیمت تعیین برنامه‌ای جهت تبادل ارزی برای هزینه‌های آژانس، تلاش ویژه‌ای جهت برنامه‌ریزی سفر دکتر باهری صورت پذیرد با این حال خواستار هزینه سفر یا هزینه روزانه نیستیم.

دکتر باهری در نظر دارد در اوایل بعدازظهر 22 اوت از طریق شرکت ایرفرانس به لوس‌آنجلس برود و از آنجا مستقیما به سمت سان‌خوزه پرواز نماید. وی با برادرش دکتر جواد باهری زندگی خواهد کرد. دکتر جواد باهری یک مهندس است و ساکن شماره 3764 سنچری‌درایو در (کامپیل) کالیفرنیا 95008 می‌باشد (تلفن 5745 - 378 - 408). وی مایل است یک برنامه چک‌آپ پزشکی دقیق را فراهم نماید که از روز دوشنبه 25 اوت شروع می‌کند و شاید حدودا تا سه روز طول بکشد. وی معمولاً به دلیل ناراحتی چربی خون، تحت رژیم غذایی شدید به سر می‌برد و از یک برنامه فعالیت فیزیکی سخت، منجمله کوهنوردی روزانه، تبعیت می‌کند. (وی پرسید آیا در حیطه وظایف سفارت این مورد وجود دارد که بتواند یک کلینیک مناسبی جهت انجام کلیه آزمایشهای لازم معرفی کند یا نه. در عین حالی که به وی اطمینان داده شد که چنین کاری عملی نیست، اما در صورتی که قرار باشد برنامه‌ریزی زمانی هماهنگ شود، شاید امکان داشته باشد که سازمان برنامه‌ریز محلی بتواند با هماهنگی برادرش تضمین نماید که ترتیبات پزشکی مورد نظر صورت بگیرد.) دکتر باهری حساب کرد که اگر شانس بیاورد، تا چهارشنبه 27 اوت آزمایشات پزشکی را به پایان خواهد رساند و از روز 28 اوت آماده است تا برنامه روزانه خود را شروع کند. وی مشخص کرده که مایل است هفته‌ای پنج روز به سختی کار کند و هر روز عصر به منزل برادرش در کامپیل باز گردد. وی یادآوری نمود که همسر برادرش، که یک آمریکایی است، فرانسه را به روانی تکلم می‌کند (خود دکتر باهری در زبان فرانسه مهارت دارد، ولی انگلیسی را ضعیف می‌داند) و داوطلب شده است تا در تمام طول این برنامه به صورت مترجم همراه وی باشد.

دکتر باهری در ایران به‌عنوان یک کمونیست سابق که در سالهای 1940، حزب کمونیست را ترک کرده و از آن به بعد ضد کمونیست سرسخت شده است کاملاً مشهور می‌باشد. وی هم‌اکنون معاون وزیر دربار می‌باشد. وی وزیر دادگستری بود و برای مدتهای طولانی نقش یک فرد پیشرو و در زمینه مشکلات جوانان ایران را داشته است. وی در حال حاضر رئیس سازمان شاهنشاهی در امور یاری و حفاظت از دانش‌آموزان می‌باشد. وی استاد حقوق و متخصص جرم‌شناسی در دانشگاه تهران است. مرتبا در مورد وی شایع می‌شود که یکی از کاندیداهای قوی برای تصدی سمت ریاست دانشگاه در آینده خواهد بود.

وزارت دربار در حال حاضر مشغول فعالیت در زمینه‌های مختلف و جدید می‌باشد که بعضی از آنها در حوزه کاری دکتر باهری قرار دارد. به نظر می‌رسد این وزارتخانه وظایفی بیش از یک وزارتخانه دولتی برای اهداف تحقیق و بازرسی برعهده می‌گیرد. بدین ترتیب اداره (دفتر) دکتر باهری در زمینه‌های تحقیقات اجتماعی و ارتقاء حقوق بشر دست به کار خواهد شد و اینها در حقیقت مواردی است که دفتر وی برای انجام آن صلاحیت ندارد. وی در موارد متعددی علاقه وزارتخانه خود را به رفع و رجوع مشکل اعتبارنامه‌های دانشگاهی، به صورتی خاص بیان کرده است. ناظران آگاه معتقدند چنین کاری یک فاجعه

می‌باشد. پیشنهادات زیر در رابطه با برنامه (سفر وی - م)، از تمایلات شخصی وی که برای کارمند CAO بیان داشته، از تجزیه و تحلیل فعالیت‌های احتمالی آتی وی در ایران، و از مروری بر نقاط ضعف و قوت طرح‌های دکتر باهری در رابطه با تحولات (توسعه) ایران، ناشی شده است. ما تردید داریم که مواجهه با شیوه زندگی آمریکایی توسط برادر وی و همسر برادرش خانم دکتر باهری به خوبی و با موفقیت صورت پذیرد. این پیشنهادات با هدف طراحی یک مسافرت مفید و سازنده برای دکتر باهری صورت می‌گیرد.

مسافرتی که نحوه مشارکت وی در تحولات ایران و به دنبال آن روابط ایران و آمریکا را شکل می‌دهد.

اولین زمینه‌ای که دکتر باهری نسبت به آن ابراز علاقه نموده است، مدیریت دانشگاه می‌باشد. بسیار محتمل است که دکتر باهری که برای مدتها استاد حقوق بوده است، روزی رئیس دانشگاهی در ایران شود.

البته این احتمال و شاید این خطر وجود دارد که وی از اسلاف خود تبعیت نماید و کار اعتبارنامه‌های دانشگاهی را به اداره فعلی خود بسپارد.

بنابراین پیشنهاد می‌شود در برنامه، دکتر باهری از کالج ایالتی سان‌خوزه که معرف یک مؤسسه عمومی در کالیفرنیا است و دانشگاه استانفورد که معرف یک مؤسسه خصوصی است و دفتر ریاست برکلی وابسته به سیستم (آموزشی - م) کالیفرنیا بازدید نماید تا در آنجا با روش هماهنگی دانشگاههای مختلف در ایالت که غالبا به عنوان MASTER- PLAN معروف است، آشنا شود. توصیه می‌شود که به دلیل نزدیکی مکانی، تمرکز بیشتری بر کالج ایالتی سان‌خوزه وجود داشته باشد. بخصوص تأکید می‌شود که وی از اداره محلی اعتبارنامه‌های شمال کالیفرنیا، در هر جایی که قرار دارد، بازدید نماید و در صورت امکان مجاز باشد پیشرفت کاری یکی از اعتبارنامه‌ها را مشاهده کند یا حداقل دستورالعمل‌هایی که برای این کار مورد استفاده قرار می‌گیرد را ارزیابی نماید. امیدواریم که دکتر باهری پیچیدگی‌های فرایند اعتبارنامه‌ها را آن قدر درک نماید که طرح خود را برای استفاده از این سرویس حیاتی در ایران دنبال نکند. بایستی براین حقیقت که ارزیابی اعتبارنامه‌های دانشگاهی توسط سازمانهای داوطلب صورت می‌گیرد و یک امر مشاوره‌ای است و در هر حال یک وظیفه اداری نمی‌باشد، به صورت خاصی تأکید شود.

اگرچه در این موقع از سال کار مشکلی خواهد بود، ولی اگر دکتر باهری بتواند با نظام مدارس عمومی نیز آشنا شود، مفید خواهد بود. هر چند دکتر باهری خواستار برنامه‌ای برای آشنایی با مدارس متوسطه نیست، ولی بایستی در مورد مرتبه‌ای که یک دانشگاه معتبر در زمینه نظام آموزشی متوسطه قابل پیش‌بینی به آن وابسته است، آگاهی پیدا کند.

نیاز دوم موردنظر در برنامه (سفر - م) دکتر باهری از سوابق حقوقی وی ناشی شده است. وی به‌عنوان یک استاد حقوق که در زمینه جرم‌شناسی و کیفرشناسی متخصص است به نظام‌اداری دادگستری در ایالات متحده علاقمند می‌باشد. وی مایل است شاهد یک محاکمه حضوری، ترجیحا یک محاکمه جنایی باشد. وی مایل است نظام کیفری ما را شاید از طریق بازدید از یک زندان، ارزیابی نماید. وی بسیار مشتاق است نظام آموزشی (بازآموزی - م) و روش استخلاص زندانیان را که خیلی عجیب می‌پندارد، کاملاً درک نماید. هیچ چیزی بیش از تصدی یک پست کلیدی در دانشکده حقوق در دانشگاه تهران برای باهری ارزش ندارد و این که هیئت نمایندگی در طی سالیان متمادی با اجرای یک برنامه صبورانه تلاش کرده است تا در افکار این مؤسسه آموزشی حقوقی که دارای نظام فرانسوی می‌باشد، روح تازه‌ای که در ایده‌های آموزشی آنگلوساکسون وجود دارد، بدمد. از برخی جهات می‌توان گفت که دکتر باهری، فردی

است که تغییر جهت می‌دهد و به همین لحاظ تعدادی از اعضای جوانتر دانشکده به هر دلیلی مایلند از وی تبعیت کنند. بسیار جالب توجه خواهد بود اگر بتوان در زمینه روشهای حقوقی عام، درسهای مختصری برای وی ارائه کرد. در این رابطه دکتر پیرکانس، معاون مرکز بین‌المللی حقوقی در نیویورک، احتمالاً می‌تواند برنامه آموزشی مناسبی را در زمینه‌هایی که بتواند دکتر باهری را نیز پوشش دهد، ارائه نماید.

اطلاعات بیوگرافی وی ضمیمه می‌باشد. یک استعلام نیز در جریان است. تاچر پیوست: بیوگرافی دکتر باهری بدون طبقه‌بندی: 358 - A نام کامل: باهری، محمدمکان و زمان تولد: شیراز 1917 تابعیت: ایرانی منزل یا آدرس دائمی: تهران - خیابان ویلا - خیابان بیرجند - پلاک 9 آموزشهای دانشگاهی: دارای درجه دکترای حقوق از پاریس شرح موقعیت فعلی: معاون وزیر دربار، استاد حقوق دانشگاه تهران، رئیس سازمان شاهنشاهی مساعدت و حفاظت از دانش‌آموزان.

شرح پست‌های مهمی که در گذشته داشته است: وزیر دادگستری عضویت در سازمانهای حرفه‌ای: عضو نیست تألیفات: حقوق کیفری عام (به زبان فارسی)، اتونومی خشونت (به زبان فرانسه) مسافرت‌های خارجی: اروپای غربی - قبلاً به آمریکا سفر نکرده است.

دامنه آگاهی از زبانهای خارجی: انگلیسی متوسط، فرانسه خوب باهری، محمد - 6 تاریخ: 21 فوریه 1970 - 2/12/48سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان از: منبع کنترل شده آمریکایی (CAS)به: بخش سیاسی موضوع: کشمکش بین وزیرآموزش عالی با معاون وزیر در امور اجتماعی وزارت دربار اطلاعات زیر که از یک منبع موثق کسب شده جهت اطلاع و استفاده شما می‌باشد و نیاز به ذکر CAS نیست.

یک کشمکش بالقوه بین مجید رهنما، وزیر آموزش عالی و پژوهش‌های علمی، و دکتر محمد باهری معاون امور اجتماعی وزارت دربار، وجود دارد، زیرا رهنما احساس می‌کند کنترل رو به افزایش باهری به حیطه مسئولیت‌های وزارتخانه‌اش کشیده شده است. ظاهرا با تصویب اسداللّه علم، وزیر دربار که به‌طور ضمنی موافقت شاه نیز در آن نشان داده شده است، باهری حدود 20 تن از فارغ‌التحصیلان جوان ایرانی در خارج را استخدام کرده است تا درباره پژوهش‌های علمی و مشکل انتشارات در ایران، روشهای بهبود آموزش معلمین تا سطح دانشگاهی، بازرسی از دانشگاههای ایران و تجهیزات تحقیقاتی و سایر برنامه‌های مربوط به تحقیقات و آموزش عالی در ایران کار کنند. هنگامی که باهری در تابستان 1969 از اقدامات سیاسی خود در مورد طرحش مبنی بر جایزه دادن به دانشجویان ممتازی که به تأیید عمومی رسیده باشند، طرحی که رهنما با موفقیت با آن مخالفت کرده بود، دست کشید، رهنما بلافاصله برای بدست‌گیری اختیارات و اعتبار باهری اقدام نمود. اما این تلاش‌ها یا شکست خورد و یا بسیار ناموفق بود،

زیرا باهری ظاهرا خود را تحت حمایت شاه حفظ کرده است. یک نشانه آشکار از چنین وضعی این حقیقت است که وی در واقع توانسته است بودجه کافی برای استخدام معاونین و کار اداری خود، اجاره محل اضافی و پرداخت هزینه‌های گزاف مسافرت و حق مأموریت گروهش به دست آورد، در حالی که سایر ادارات دولتی دچار کمبود بودجه هستند. رهنما تا حدی به دلیل اینکه می‌خواهد از شغل فعلی خود کناره‌گیری کند و تا حدی به دلیل اینکه نمی‌داند که آیا می‌تواند تاخت و تاز باهری در عرصه امتیازات وزارتخانه خود را متوقف کند یا نه، هیچ تلاشی برای مداخله در حرکت باهری در زمینه تحقیقات و آموزش عالی انجام نمی‌دهد. با این حال اگر وی در نظر داشته باشد در سمت فعلی خود باقی بماند و اگر بخواهد وزارتخانه‌اش کنترل مؤثری بر فعالیت‌های مندرج در شرح وظایفش داشته باشد، انجام چنین اقداماتی ضروری به نظر می‌رسد.

باهری، محمد - 7 تاریخ: 23 اوت 1977 - 1/6/56 سرّی 1- ارتباطات قبلی محمد باهری، دبیرکل حزب رستاخیز ملت ایران، با حزب توده کاملاً شناخته شده هستند. وقتی باهری دبیرکل حزب شد، افراد کلیدی در جرائد را به یک گردهمایی فراخواند و به آنان گفت که الف) رستاخیز یک حزب سیاسی واقعی نیست؛ ب) هیچ‌گونه حمایتی در بین توده مردم ندارد؛ و ج) هیچ تأثیری در راهی که ایران می‌پیماید، ندارد. او گفت به هر حال این خواسته شاه است که حزب حضور مهمتری داشته باشد و بنابراین او برای رسیدن به این هدف کار خواهد نمود و باید از همه خواهش کرد همکاری نمایند تا شاه عصبانی نشود. باهری مردی خوش‌بیان، مهاجم و خطیب است و احتمالاً خواهد توانست آثار حیات را در رستاخیز نمایان سازد. در انجام آن، او بدون شک به آموزگار و شرکت (احتمالاً شرکت ملی نفت ایران - م) حمله خواهد نمود. اگر وی با شاه برخوردی نداشته باشد، بدون تردید به قدرت خواهد رسید.

باهری، محمد - 8 تاریخ: 30 اوت 1977 - 8/6/56 خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران 7754 به: وزارت امورخارجه، واشنگتن موضوع: باهری به دبیرکلی رستاخیز ارتقاء یافت شروع بخش بدون طبقه‌بندی 1- اخبار جدید و پشت جلد نشریات، خبر از فعالیت‌های محمد باهری، در نقش فعال‌تری به‌عنوان دبیرکل حزب رستاخیز می‌دهند. در 27 اوت در اولین سخنرانی عمومی مهم خود به عنوان دبیرکل حزب برای گروهی از مسئولین و اعضای کابینه و حزب، باهری اهداف حزب رستاخیز ملت ایران را تشریح نمود. او گفت که اهداف حزب رستاخیز در نهایت سیاسی هستند نه اداری. مسئولیت‌های حزب رستاخیز ملت ایران عبارتند از: الف) خدمت به‌عنوان «وسیله‌ای دقیق، مورد اعتماد و سریع» برای ارائه و انعکاس خواسته‌های مردم به شاه؛ و ب) «درک مشکلات سیاسی در اجرای اصول انقلاب و سایر برنامه‌های دولت و اقدام براین اساس» ؛ اعضای حزب بایستی افزایش یابند و بخشهای حزب باید به‌عنوان مراکز بحث در

مورد توسعه ملی به کار گرفته شوند. مهمترین وظایف ایران عبارتند از صنعتی شدن، ایجاد تکنولوژی ملی و از بین بردن سوءاستفاده و فساد. واکنش نشریات در 29 اوت به نحوی قابل پیش‌بینی، ستودن اظهارات باهری بود.

2- گام بعدی باهری، کسب حمایت بازار تهران بود که در 28 اوت اظهار داشت حزب مسائل بازار را مدنظر گرفته است و نقش مهم آن را در تجارت و سایر فعالیت‌های بازرگانی منظور می‌دارد.

3- در 30 اوت باهری در صحنه مجلس حضور یافت و به اصرار زیاد از نمایندگان استانها خواست که در بازگشت به محلهای انتخاباتی خود در این هفته، حمایت از حزب را تشویق کنند. پایان بخش بدون طبقه‌بندی.

آغاز بخش خیلی محرمانه 4- اظهارنظر: منبع موثقی گزارش داده است که باهری به‌طور خصوصی در مورد توانائیهای حزب رستاخیز ملت ایران مشکوک است، ولی تشخیص می‌دهد که شاه اولویت تشکیل پایگاه حزب سیاسی را در اینجا تعیین کرده است. بدین دلیل می‌توان انتظار داشت که او شدیدا برای حزب رستاخیز ملت ایران مبارزه نماید. شخصیت وی در سابق به‌عنوان فردی جاه‌طلب، فرصت‌طلب و وفادار به شاه توصیف شده است. اگر او موفق شود موتور حزب را روشن نماید، او به قدرتی بیش از آنچه از ابتدا تصور می‌رفت، خواهد رسید.سولیوان باهری، محمد - 9 اداری - رسمی خیلی محرمانه تاریخ: 30 می 1978 - 9/3/57 آقای ویلیام چایدکل وزارت امورخارجه - INR/OIL/B - واشنگتن بیل عزیز:

از نامه مورخ 27 مارس شما متشکرم که در آن سیستم اصلاح شده INR/OIL/Bرا تشریح کرده‌اید.

پس از مشورت با اعضای مختلف تیم کشوری توافق شد که گزارشات تهیه شده INR، باید حتی‌الامکان نام آموزگار را هجی درست منعکس کنند. شاید ما در این فاصله بتوانیم هجی «غیر استاندارد» را به کار بریم ولی باید در جهت تصحیح آن حرکت نماییم.

حق با شماست که وزیر دربار عضو کابینه نیست. اکنون که آموزگار، نخست‌وزیر است، وزیر مشاور در امور مجلس، هلاکو رامبد خواهد بود (خلاصه بیوگرافی قبلاً ارسال شده است.) در آغاز محل حزبی در داخل کابینه به‌گونه‌ای بود که مشاغل بالای کابینه به حزب داده می‌شد. برای رئیس قبلی حزب، باهری، اطلاعات اخیر ما این است که او بلندپروازیهای خود را به مشاورت مخصوص وزیر دربار محدود نموده است. این شغل یک مهر درآمد است و او از انظار مردم دور نگه می‌دارد. (در این مقوله، نصیر عصار شغل مشابهی به‌عنوان مشاور وزیر امورخارجه دارد. هر دو مقام مزبور به واسطه اظهارات عمومی، مشهور و برجسته شده بودند که این امر مغایر با سیاست رسمی دولت ایران بوده است.) ما در انتظار دریافت یک نسخه از بیوگرافی شخصیت‌های مهم، به محض آماده شدن، هستیم.

امیدوارم مطالب مذکور مورد استفاده بیشتر در طرح باشد.

ارادتمند جوانا دبلیو. مارتین مسئول هماهنگی بیوگرافی‌ها

آقاخان بختیار

تاریخ: 18 آوریل 1957 - 29/1/36 سرّی - فقط استفاده رسمی، خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران - مرسله شماره 953 به: وزارت امورخارجه، واشنگتن موضوع: بیوگرافی اعضای کابینه جدید آغاز بخش سرّی - سوابق شغلی اعضای کابینه جدید با یکدیگر فرق دارند:

سه بانکدار، سه کارمند دولت، دو تیمسار و یک دکتر. به هر حال شواهدی موجود است که بسیاری از روش‌های آنها قبلاً رد شده است. در حال حاضر سه نفر آنها - تیمسار حسن اخوی، وزیر کشاورزی ؛ مصطفی تجدد، وزیر بازرگانی؛ و دکتر فتح‌اللّه جلالی، وزیر کشور (داخله) برادران هم «لژ» منوچهر اقبال، نخست‌وزیر، در لژ ماسیون که یک سازمان فرانسوی تقریبا غیرفعال است، ولی گزارش شده که سالهای قبل توسط یکی از اعضای سازمان اطلاعاتی انگلستان اداره می‌شده است. علاوه بر این اقبال، جلالی و دکتر عبدالحسین راجی، وزیر بهداشت همگی تحت حمایت و دوستان نزدیک نخست‌وزیر سابق قوام بوده‌اند. گزارش شده است که دو نفر نظامی یعنی تیمسار اخوی و تیمسار علی‌اکبر ضرغام، وزیر انحصارات و گمرکات، هر دو پیرو تیمسار (بازنشسته) حسن ارفع هستند که تصور می‌شود از مدتها قبل، با تشویق انگلیس، آرزوی نخست‌وزیر شدن را دارد.

دو نفر بانکدار در کابینه جدید یعنی تجدد و علی‌اصغر ناصر، وزیر دارایی هر دو در هیئت مدیره اتاق بازرگانی تهران باهم کار کرده‌اند. آنها در گذشته بر سر اداره بانک اختلاف داشته‌اند. چهار نفر از وزرای جدید، اخوی، دکتر راجی، آقاخان بختیار، وزیر کار، و جعفر شریف‌امامی، وزیر صنایع و معادن در بین ایرانیان مشهور به طرفداری از انگلستان هستند. تجدد شهرت دارد که طرفدار آلمان است (با وجود این که سفیر آلمان اخیرا عدم علاقه خود را نسبت به او اظهار داشته است) و جلالی با آلمانی‌ها معاملاتی را انجام داده است.

از بین اعضای جدید کابینه، فقط یک عضو، شریف‌امامی، دارای تجربه در کابینه قبلی است. او همچنین تنها عضوی است که قبلاً سناتور بوده است. سه نفر از آنها قبلاً معاون وزیر بوده‌اند، بختیار، تجدد و دکتر راجی. همه وزرای جدید نسبتا جوان هستند و همگی بین 1901 تا 1911 متولد شده است. به استثنای دو نفر نظامی یعنی اخوی و ضرغام، وزرای جدید در اروپا تحصیل کرده‌اند. بیشترین آنان انگلیسی صحبت می‌کنند. پایان بخش سرّی .

شروع بخش خیلی محرمانه وزیرکار: آقاخان بختیار تاریخ و محل تولد: 1911، اصفهان تحصیلات: تحصیلات ابتدایی در اصفهان تحصیلات متوسطه در تهران کالج آمریکایی در تهران علوم اقتصادی و بانکداری در دانشگاه لندن سوابق شغلی: 1946 مدیر شرکت حمل و نقل تجاری (TRATICO).

49 - 1947 نماینده مجلس دوره پانزدهم از شهرکرد.

ژوئیه 1951 به ریاست بانک کشاورزی منصوب شد.

اوت 1952 استعفا از بانک کشاورزی.

پاییز 1952 ترک ایران به مقصد انگلستان.

بهار 1953 بازگشت به ایران.

اکتبر 1953 آوریل 1957 توسط دولت به رئیس و مدیرعامل هیئت مدیره بانک رهنی ایران منصوب شد.

آوریل 1957 وزیر کار، کابینه اقبال.

زبان: فارسی، انگلیسی (عالی).

اطلاعات شخصی: خانواده و دوستان: بختیار پسر غلامحسین خان بختیار (سردار محتشم) است که دوبار در زمان قاجاریه وزیر جنگ بوده است و قویا با انگلستان مخالف است. او خان بختیاری است که چهار همسر، ده پسر و تعدادی دختر (اطلاعی در دست نیست) دارد. یکی از برادران آقاخان یعنی مجید، یکی از دوستان خانواده سلطنتی است. برادر دیگر وی، جمشید منشی ملکه است. سومی، حمید، که در انگلستان تحصیل کرده است، زمانی فرماندار چهارمحال بود و در حال حاضر نماینده اهواز در مجلس نوزدهم است. حمید همبازی مهدی باتمانقلیچ، برادر تیمسار باتمانقلیچ، در تأتر سلطنتی است و همچنین در سازمان ROOTESدر تهران و شرکت ایران - غرب دست دارد. برادر چهارم، یحیی‌خان همچنین در انگلستان تحصیل کرده و دوست آمریکائیان است و اوقات خود را در دهات متعلق به خود می‌گذارند و اظهار می‌دارد که آنجا خواهد ماند تا وضعیت آنها را بهبود بخشد. برادر پنجم، سعید، نیز در دهات بختیاری باقی مانده است. یکی از دوستان و پسر عموهای این خانواده، علی‌اصغر خانبختیاری است.

آقاخان نیز پسر عموی ثانوی ملکه است.

شخصیت و وضعیت ظاهری: آقاخان، قد بلند، باریک، خوشرو و با موهای کمرنگ و چشمان آبی است، که به‌عنوان فردی جنتلمن در سطح بالا با قابلیت قابل توجه توصیف شده است. او آرام صحبت می‌کند و رفتار انگلیسی دارد. آقاخان بیماری چشم دارد و چندین بار برای معالجه به سوئیس رفته است.

او ورزشکار است و به خوبی تنیس بازی می‌کند. معمولاً همبازی تنیس وی شاه، عموی ملکه، خانم باقر پیرنیا، همسر معاون وزیر دارایی و قهرمان سابق تنیس خانم‌های ایران، هستند.

ملاحظات :

بختیار با وجودی که عضو مجلس پانزدهم بوده است، به علت بیماری از شرکت در مجلس شانزدهم خودداری نمود. به هر حال، برای مجلس هفدهم فعالیت نمود، ولی موفق نشد.

دلیل آن ممکن است عدم محبوبیت وی نزد جبهه ملی باشد. او در کل طرفدار غرب و بالاخص طرفدار انگلستان می‌باشد. براساس یک گزارش موثق، کمی پس از انتصاب وی به وزارت کار، او کارمندان وزارتخانه را جمع کرده و اظهار داشته است به علت اینکه درگیر مدیریت عاملی بانک رهنی است، در روز فقط دو یا سه ساعت در وزارتخانه خواهد بود و کارها را به معاونین وزیر واگذار نموده است. پایان بخش خیلی محرمانه منبع: کارکنان سفارت

بختیار، آقاخان - 2 آقاخان بختیار خیلی محرمانه بختیار، وزیر کار، دارای دو فرزند است، دختر وی که 21 سال دارد اخیرا از انگلستان بازگشته است.

او تحصیلات متوسطه را در یک دبیرستان کوچک در جنوب انگلستان گذراند و در لندن تحصیلات کالج را به پایان رساند. پسر وی که 25 سال دارد اخیرا برای ادامه تحصیل به انگلستان اعزام شده است. همسر بختیار با قدی حدود 5 فوت و 8 اینچ و موهای مشکی، تقریبا چاق است. او (همسر بختیار) ادعا می‌کند دوستان آمریکایی بسیاری دارد از جمله کی براکن که در کوچ ایل شرکت نموده است و باب پارک که در حال حاضر در لندن است. او همچنین می‌گوید عموزاده‌ای در ایالات متحده دارد و هر چند تاکنون به آمریکا نرفته است، به زودی می‌خواهد به آنجا برود. او نسبت به شوهرش که کاملاً به انگلیسی مسلط است، کمتر انگلیسی می‌داند. اخیرا مأمور گزارش‌نویسی در مورد مسائل کار و کارگری در سفارت سعی کرد بختیار را در دفترش در بانک رهنی ملاقات نماید. حدود 20 دقیقه وی را معطل کردند و سپس در یک زمان از قبل تعیین شده به سردی با وی ملاقات شد. از سوی دیگر همکار وی در سفارت انگلیس، بختیار را دو تا سه بار در هفته ملاقات می‌کند و اظهار می‌دارد که با وی خیلی دوست است. در مذاکراتش با مسئولین این سفارت، مأمور گزارش‌نویسی در مورد امور کار و کارگری در سفارت انگلیس، READ، این ذهنیت را ایجاد کرده است که بختیار بالاخص طرفدار آمریکا نیست. یک شب وقتی مقام گزارش‌کننده به شوخی به افول بختیار، عموزاده آقاخان، گفت او (زن) فکر نمی‌کند آقاخان آمریکائیان را دوست داشته باشد، افول که اخیرا از ایالات متحده بازگشته و یک شهروند آمریکایی است، متعجب شد. چندین هفته بعد، در کلوپ تهران - افول بختیار به مقام گزارش‌کننده نزدیک شد و گفت: او اظهارات وی (زن) را در مورد آقاخان به خاطر می‌آورد و بلافاصله پس از دیدن عموزاده خود به او گفته است اکنون که او یک شهروند امریکایی است حتما او دیگر علاقه‌ای به دیدن پسر عمومی خود ندارد. بنا به اظهار افول، آقاخان پاسخ داد که همیشه از دیدن عموزاده خود خوشحال می‌شود، هر چند اکنون او یک شهروند آمریکایی شده است. افول آنگاه به مسئول گزارش‌کننده گفته است که آقاخان در آن شب در کلوپ تهران حضور دارد. کمی بعد از آن آقاخان، هر چند بوضوح مریض به نظر می‌رسید، و همسرش حدود 20 دقیقه با مسئول گزارش‌کننده ملاقات نمودند. به نظر می‌رسد همه این ماجرا برای اثبات این بوده که مسئول گزارش‌کننده مطمئن شود که او واقعا آمریکائیان را دوست دارد.

آقاخان بختیار، وزیر کار - آقاخان بختیار فرزند سردار محتشم در سال 1291 در اصفهان متولد شد.

او در اصفهان مدرسه ابتدایی را گذراند و در کالج اصفهان و سپس در کالج تهران تحصیلات خود را به پایان رساند. در سال 1309 به لندن رفت تا در کمبریج علوم اقتصاد را تحصیل نماید. در 1315 به تهران مراجعت نمود. ابتدا او در بانک ملی و سپس در بانک رهنی مشغول شد. در بانک رهنی ابتدا وی بازرس بود و سپس به ریاست اداره اعتبارات درآمد و در مجلس پانزدهم به‌عنوان نماینده شهرکرد انتخاب شد.

در مدت دولت دکتر مصدق، او مدیر بانک کشاورزی شد و به‌علت حادثه‌ای که برای چشمانش رخ داد، استعفا کرد و مدیر بانک رهنی شد و به مدت سه سال در این سمت ماند، و در کابینه فعلی به‌عنوان وزیر کار منصوب گردید.

بختیار، آقاخان - 3 تاریخ: 3 نوامبر 1967 - 12/8/46 محرمانه از: وزارت امورخارجه به: سفارت آمریکا، تهران موضوع: مذاکرات با روبرت فلین از استاندار اویل ایندیانا (SOIND) آقای فلین امروز ظاهرا فقط به منظور آگاه نمودن من از بازدید آقاخان بختیار از ایالات متحده در اکتبر، تماس گرفت.

آقاخان حدود 13 اکتبر وارد نیویورک شد. دعوت و پذیرایی از وی توسط شرکت نفتی صورت گرفت و پس از گذراندن یک شب در یک کلوپ شبانه در نیویورک، به واشنگتن آمد و با سویرینگن ریاست SOIND، درست بعد از صحبت سویرینگن با وزیرخارجه، ملاقات نمود (15 اکتبر؟) سویرینگن ظاهرا در زمان تاجگذاری مهمان شاه بوده است. به هر حال، فلین بختیار را در همه جا چرخاند - خانواده یزدان‌پناه برای وی مهمانی دادند و غیره - او خیلی کنجکاو بود ببیند دمکراسی چگونه عمل می‌کند. او از سان لوئیز دیدن نمود، برای شکار با تعدادی افراد شرکت به غرب رفتند، و 5 روز در لوس‌آنجلس گذراند. در زمان ترک ایالات متحده بختیار دوست بزرگ ایالات متحده شده بود و اظهار داشت که او هرگز نمی‌دانسته است که آمریکائیان این قدر دوستانه و صمیمی هستند. براساس اظهار فلین، او همچنین گفت خشنود خواهد شد که هر کاری بتواند برای SOINDانجام دهد. آقاخان نخواست که با مقامات وزارت امورخارجه دیدار رسمی داشته باشد، هر چند با سفیر انصاری ناهار صرف نمود. من مطمئن نیستم که این مورد تأیید باشد، ولی به هر حال او ما را کاملاً در جریان امور قرار داد. من از وی تشکر نمودم که وارد کار شده است و گفتم ما همیشه خوشحال می‌شویم که او را ملاقات نماییم.

بختیار، آقاخان - 4 6 ژوئیه 1968 - 15/4/47 خیلی محرمانه اطلاعات بیوگرافیک نام: آقاخان بختیار ملیت: ایرانی شغل فعلی: عضو هیئت مدیره شرکت ملی نفت ایران تاریخ و محل تولد: 1911 یا 1912، اصفهان تحصیلات: دبیرستان، تهران - کالج، تهران - دانشگاه، لندن - اقتصاد سوابق شغلی:

1946 شرکت حمل و نقل تجارتی 49 - 1947 عضو مجلس پانزدهم از شهرکرد 53 - 1951 مدیر بانک کشاورزی 53 - 1952 مسافرت به انگلستان 57 - 1954 مدیر اجرایی بانک رهنی 58 - 1957 وزیر کار، کابینه اقبال

60 - 1957 رئیس بانک رهنی 60 - 1958 مشاور امور اجرایی، شرکت ملی نفت ایران 1960 عضو هیئت مدیره، شرکت ملی نفت ایران زبان: فارسی و انگلیسی اطلاعات شخصی:

آقاخان بختیار، پسر غلامحسین بختیار که دوبار در زمان قاجاریه وزیر جنگ بوده و یک خان مقتدر و ضد انگلیسی است، می‌باشد.

آقاخان چهار برادر دارد: مجید - حمید - سعید و جمشید که آخری در ایالات متحده تحصیل کرده است. بختیار ازدواج نموده است و دو فرزند دارد. یک دختر 31 ساله و یک پسر 22 ساله. هر دو در انگلستان تحصیل نموده‌اند.

بختیار از ریاست بانک کشاورزی به علت بیماری و مشکلاتی که با حکومت مصدق داشت، استعفا داد. بیماری وی ناشی از جراحت چشم وی است که برای او یک منبع مشکلات دائمی شده است. بختیار در 1953 کاندید مجلس هفدهم شد، ولی به علت مخالفت وی با جبهه ملی انتخاب نشد. در مدت خدمت خود به عنوان وزیر کار، او ریاست هیئت مدیره بانک رهنی را همچنان به عهده داشت، که بیشترین سعی و کار خود را در آنجا انجام داده است.

آقاخان بختیار مردی زیبا با موهای کمرنگ و چشمان آبی است و رفتار آقامنشانه‌ای دارد.

در زمانی که ثریا ملکه بود، او به ویژه به دربار نزدیک بود و با شاه تنیس‌بازی می‌کرد. در آن زمان برادر وی جمشید منشی ملکه بود.

بختیار یکی از مدیران شرکت ملی نفت ایران است که سفارت با وی کمتر تماس داشته است. در سمت وزیر کار، به‌عنوان فردی با کارآئی خاص شناخته نشد. در نوامبر 1967 او به ایالات متحده مسافرت نمود و با اعضای شرکت‌های نفتی آمریکا ملاقات نمود. او از مسافرتش بسیار مسرور بود و برابر گزارشات از رفتار دوستانه آمریکائیان خیلی تعجب کرده بود. این اطلاعات برخلاف گزارشات قبلی است که بختیار را به‌طور کلی نسبت به ایالات متحده و آمریکائیان نسبتا «سرد» توصیف نموده بود.

بختیار به‌عنوان فردی هوادار انگلستان مطرح است.

کریم‌پاشا بهادری

کریم پاشا بهادری رئیس دفتر ملکه خیلی محرمانه عنوان خطاب: آقای بهادری کریم پاشا بهادری از اوت 1968 رئیس دفتر ملکه بوده است. او مدیری توانا است و قبلاً سه سال مشاور مخصوص امیرعباس هویدا، نخست‌وزیر، بوده است. او طرفدار آمریکا می‌باشد.

بهادری در آذربایجان متولد شده است و حدود 47 سال دارد. پس از اتمام تحصیل در دانشگاه حقوق تهران، او در دانشگاه نیویورک ادامه تحصیل داد و از دانشگاه کالیفرنیا دکترا در رشته علوم سیاسی و اداری گرفت. در سال 1946 وارد دولت شد و قبل از اینکه منشی خصوصی نخست‌وزیر، حسنعلی منصور، در سال 1963 شود، مشاغل اداری مختلفی را به‌عهده داشت. او در سال 1973، شاه را در سفر به آمریکا همراهی نمود. بهادری باهوش، زرنگ، صمیمی، ولی مغرور و پر کبکبه، خوش صحبت و سخنران قابلی است. او یکی اعضای هیئت امنای دانشگاه تبریز می‌باشد. او به فرانسه و انگلیسی صحبت می‌کند.

در نوامبر 1968 او با شهلا وهاب‌زاده ازدواج کرد که ملکه زیبایی قبلی بود. 6 می 1975 - 6/2/54 بهادری، کریم پاشا - 2 تاریخ: 6 ژوئیه 1979 - 15/4/58 رونوشت به: سفارت آمریکا، تهران از: سفارت آمریکا، برن 3867 به: وزارت امورخارجه، واشنگتن موضوع: دیدگاه مشاور (کریم پاشا بهادری) 1- کریم پاشا بهادری، متولد 28 نوامبر 1926، یکی از مقامات عالیرتبه سابق در ایران، در 3 ژوئیه با کنسولگری تماس گرفت تا در مورد امکان مسافرتش به آمریکا پرس‌وجو نماید. بهادری گفت وی برای مدت نه سال رئیس دفتر ویژه فرح و پس از آن یک سال وزیر اطلاعات و جهانگردی هویدا بوده است.

هنگامی که آموزگار به نخست‌وزیری رسید، بهادری به‌عنوان یک مشاور عالیرتبه و آجودان غیرنظامی شاه به دربار بازگشت و این مقام را تا آخرین روزهای عمر رژیم پهلوی حفظ کرده بود.

2- بهادری در نظر دارد مجددا به همسر و فرزندانش که به‌طور موقت در کان (فرانسه - م) اقامت دارند، بپیوندد. وی امیدوار است در آینده نزدیکی به آمریکا مسافرت نماید و صراحتا ابراز می‌کند که به یافتن یک محل اقامت دائمی نیازمند می‌باشد، اما هنوز کشوری را برای اقامت انتخاب نکرده است. وی دارای یک پاسپورت دیپلماتیک است که مدت اعتبار آن گذشته است و ادعا می‌کند (احتمالاً صحیح است) که هیچ کدام از کنسولگری‌های ایران برای وی پاسپورت جدید صادر نخواهند کرد. کنسولگری پذیرفت که در مورد بازگشت به نیس از وزارت‌خارجه استفسار نماید.

3- اظهارنظر: بهادری به هیچ‌وجه صاحب نفوذ نمی‌باشد، اما احتمالاً خواستار بها دادن به روابط گذشته‌اش با دولت آمریکا می‌باشد، او در رابطه با غلبه بر بند (ب) 214 قانون INA دچار مشکلاتی خواهد شد و بنابراین در کسب ویزای غیر مهاجرتی نیز با سختی‌هایی مواجه خواهد گردید، مگر این که نظرات وی در مورد این که موقعیت او به عنوان یکی از وابستگان خانواده سلطنتی موجب بروز رفتار ناهنجار در مورد وی خواهد شد، صحیح باشد. درخواست می‌شود کنسولگری در نیس را راهنمایی نمایید.وارنر

منوچهر بهرون

منوچهر بهرون وزیر مسکن و شهرسازی (از 16 نوامبر 1978) خیلی محرمانه عنوان خطاب: آقای وزیر منوچهر بهرون یک تکنوکرات با تجربه، به جای تیمسار امیرحسن ربیعی، وزیر مسکن و شهرسازی شد. ربیعی در حالی که فرماندهی نیروی هوایی شاهنشاهی ایران را به عهده دارد، از 6 نوامبر 1968 در کابینه ازهاری سرپرستی وزارتخانه را (بدون داشتن عنوان وزیر) به‌عهده گرفته بود. بهرون با ناخوشایندترین مشکل عمومی، یعنی کمبود مسکن، مواجه خواهد بود.

بهرون از دانشگاه تهران فوق‌لیسانس و از دانشگاه گنوبل (GENOBLE) فرانسه مدرک دکترای علوم را در سال 1955 دریافت نمود. او مشاغل مختلفی را به‌عهده داشته است: مهندس شرکت ملی نفت ایران (64 - 1961)، مدیرکل برنامه‌ریزی در وزارت مسکن (65 - 1964)، عضو هیئت مدیره و مدیر اجرایی سازمان مسکن (71 - 1969). در سال 1971 او معاون وزیر در امور اداری و مالی وزارت مسکن شد و سپس در انتهای سال به معاون وزیر در امور اداری و پارلمانی در همان وزارتخانه تغییر شغل داد. او در همان شغل بود تا وارد کابینه شد.

بهرون حدود 51 سال دارد، انگلیسی و فرانسه صحبت می‌کند و متأهل است. همسر وی مهناز امیرسلیمانی است. 28 نوامبر 1978 - 7/9/57

عبدالحسین بهنیا

پعبدلحسین بهنیا وزیر دارایی سابق سرّی عبدالحسین بهنیا در اکتبر 1963 به وزارت دارایی برگزیده شد. پس از انتخابات مشخص شد که وی نمی‌تواند با مجلس کار کند. او یک اقتصاددان محافظه‌کار قدیمی است و طرفدار سیاست‌های مالی محدود و بسته (یک ساله و کوتاه مدت - م) و مخالف اصل برنامه‌ریزی جامع اقتصادی می‌باشد. از زمان انتصاب، وی درگیر مذاکرات بین سازمانهای کشورهای تولیدکننده نفت (اوپک) و شرکت‌های نفتی بود.

در ژانویه 1964، او به ریاست کمیته ویژه نفت در زمینه موضوعات مذاکرات اوپک منصوب شد.

بهنیا به‌عنوان فردی فوق‌العاده قوی و اغلب سرسخت و لجوج شناخته شده است که وقتی تصمیمی اتخاذ می‌نماید، دیگر زیربار هیچ مخالفتی نمی‌رود. به‌عنوان وزیر دارایی، او در مورد مسائل اقتصادی ایران هم با شرکت ملی نفت ایران و هم با بانک مرکزی درگیر شد. به عنوان یک مقام قدیمی وزارت دارایی، او توانایی فنی و آگاهی کاملی از مسائل اقتصادی (مالی) کسب کرده است. باوجود این، تئوریهای وی اغلب ضعیف و از نظر اقتصادی درخشان نیستند. وی سیاستمداری باهوش است و به خوبی برای خود شهرت یک مدیر پر طاقت را به دست آورده است.

در سال 1961، در دوره نخست‌وزیری علی امینی، که بهنیا برای اولین بار وزیر دارایی شد، در پشت سر خود شهرت زیادی به نادرستی داشت. او بارها متهم به رشوه‌گیری از تجار شده و در سال 1952، به جرم اخذ رشوه از وزارتخانه اخراج گردیده بود. به هر حال، تا سال 1961، او ظاهرا تا حدی ساخته شده بود و یک بانکدار مشهور تهران اقداماتی به عمل آورد تا بهنیا به شغل خود باز گردد. او به ویژه در نظر داشت که بهنیا موافق یک برنامه تثبیتی و قطع شدید بودجه‌ها است. بهنیا در ژانویه 1962 در رابطه با سیاست کنترل بودجه از کابینه امینی استعفا داد، پس از آن که امینی به علت مشکلات مالی مجبور به استعفا گردید، بهنیا مجددا به وزارت دارایی در کابینه جایگزین امینی، یعنی کابینه اسداللّه علم، در ژوئیه 1962 برگزیده شد.

بهنیا در 1901 در تهران متولد شد. او تحصیلات عالی خود را در مدرسه اقتصاد پاریس در 1924 به پایان رساند. در سال 1931 پس از پایان خدمت نظام وظیفه، به عنوان منشی مخصوص مشاور اقتصادی وارد وزارت دارایی شد. در مدت 18 سال بعد، او در مشاغل مختلفی در وزارتخانه از جمله پنج مدیریت کل، خدمت نمود. او در سال 1948 معاون وزیر شد و در سال 1949 که امینی وزیر اقتصاد بود، بهنیا به عنوان معاون پارلمانی او عمل کرد. در سال 1950 او رئیس هیئت مدیره کمیسیون کنترل ارز خارجی شد و در اکتبر همان سال ریاست شرکت‌های تجاری ایران در معاملات با اتحاد جماهیر شوروی را به عهده گرفت. او در سال 1952 از وزارت دارایی اخراج گردید. از سال 1958 تا 1961، بهنیا مدیر بانک اعتبارات ایران بود. گزارش شده است که در این شغل وی معاملات نزدیکی با احمد شفیق، شوهر سابق اشرف، داشته است.

در 1958 و 1959 بهنیا، نماینده ایران در گردهمایی کمیته مشورتی یونسکو بود. به‌عنوان وزیر دارایی، او رهبری گروه اعزامی به گردهمایی بانک بین‌المللی پول و بانک عمران و توسعه بین‌المللی را در واشنگتن در 1962 و 1963 به‌عهده داشت. در گردهمایی 1962، او اظهار داشت که بانک بین‌المللی همکاری نمی‌کند و برنامه‌های اقتصادی و مالی آن بیش از حد قابل انتقاد است. در سال 1962، او در

مذاکرات نفتی پاریس شرکت کرد و در 1963 برنامه‌ریزی شد که وی ریاست هیئتی به عراق را برای بحث در مورد مسائل نفتی به عهده بگیرد.

بهنیا را فردی فعال، سریع و تا حدی فرصت‌طلب توصیف می‌کنند. ایرانیان او را پر مدعا یافته‌اند. او به صورتی بی‌ربط و نامربوط حرف می‌زند و می‌نویسد و اغلب از وقایع و حقایق برای بیان عقاید خود استفاده می‌کند. او حداقل یک برادر دارد، عزیزاللّه، که وی نیز از مقامات وزارت دارایی است و در زمان وزارت عبدالحسین، مدیرکل امور اداری بود. در سال 1949، گفته شده بود که بهنیا انگلیسی صحبت نمی‌کند، تصور می‌شود او علاوه بر فارسی به فرانسه نیز صحبت می‌کند. در حال حاضر از زندگی خصوصی وی هیچ اطلاعی در دست نیست. 11 می 1964 - 21/2/43

فرخ‌رو پارسا

فرخ‌رو پارسا وزیر آموزش و پرورش خیلی محرمانه در اکتبر 1968 یکی از رهبران زنان ایران، فرخ‌رو پارسا به وزارت آموزش و پرورش منصوب گردید.

او قبلاً از می 1965 به عنوان معاون وزیر در وزارت آموزش و پرورش خدمت نموده بود. اولین زن خارج از خانواده سلطنتی است که تا این سطح بالا در دولت رسیده است. انتصاب اولین زن در کابینه، منعکس‌کننده ترقی وضعیت زنان در ایران و توجه روزافزون کشور به سیستم آموزشی است. وزیر جدید در مدارس دخترانه تهران 20 سال تدریس نموده و در گردهمائیهای متعدد بین‌المللی در موارد آموزشی و وضعیت زنان شرکت نموده است. به عنوان ریاست کمیته آموزشی شورای عالی جمعیت زنان، او در بالا بردن آموزش زنان فعال و عمیقا در مبارزه فرهنگی ملی درگیر بوده است. وی باهوش، سخت‌کوش و جاه‌طلب، و با دامنه گسترده‌ای از تماس‌ها (از جمله، خواهر دوقلوی شاه، شاهزاده اشرف) می‌باشد. او به مدت زیادی عضو شورای عالی جمعیت زنان و یک عضو مؤسس حزب حاکم ایران‌نوین بوده است. در دسامبر 1966، او مجددا در کمیته اجرایی حزب انتخاب گردید. در سپتامبر 1963 به نمایندگی مجلس انتخاب شد، ولی از کرسی خود استعفا داد تا پست خود را در وزارت آموزش و پرورش تقبل نماید.

فرخ‌رو پارسا در سال 1922 در قم، جایی که مادرش یکی از رهبران مبارزه برای حق رأی زنان، به علت نوشتن مقاله‌ای در مورد حقوق زنان تبعید شده بود، متولد شد. فرخ‌رو در تهران تحصیل کرد و از دانشگاه تهران با مدارج پیشرفته در رشته‌های بهداشت کودکان و ادبیات فارغ‌التحصیل شد. با وجود این که درجه دکترا (MD) دارد، ولی هیچ‌گاه طبابت نکرده، زیرا ترجیح داده است، تدریس نماید.

او از سال 1958 تا 1963 مدیر دبیرستان دخترانه رضاشاه کبیر بوده است. در حدود سال 1960 او همچنین مدیر دروس و رئیس دفتر دانشگاه ملی جدید بود. پارسا به‌عنوان رئیس جمعیت زنان آموزگار و فدراسیون جمعیت زنان خدمت کرده است. او در سمینارهایی در مورد حقوق زنان در اتحاد جماهیر شوروی (1963)، یونان (1958)، آلمان غربی و ایتالیا شرکت نموده است. در سال 1960 در پی دعوت آموزشی اداره اطلاعات آمریکا (USIS) او از ایالات متحده بازدید کرد و در سال 1964 او با یک گروه زنان از انگلستان دیدار نمود. او در نوامبر 1965 هیئت اعزامی ایران را به کنفرانس یونسکو (ECAFE)در بانکوک سرپرستی نمود، و به عنوان نایب رئیس کمیسیون کیفیت و محتوای آموزشی در کنفرانس انتخاب شد. در 1966 او، نخست‌وزیر امیرعباس هویدا را در یک بازدید از رومانی همراهی نمود.

پارسا همسر سرلشگر احمد شیرین سخن است، ولی او با یک ژست زنانه نام خانوادگی خود را حفظ نموده است. شوهرش رئیس سازمان تدارک وزارت جنگ است. آنها دارای یک پسر، حمید (متولد 1949) و سه دختر ناهید (متولد 1950)، مهشید (متولد 1954) و نوید (متولد 1958) هستند. وزیر علاوه بر زبان مادری فارسی به فرانسه و انگلیسی صحبت می‌کند. دسامبر 1968 - آذر 1347 پارسا، فرخ‌رو - 2 خانم فرخ‌رو پارسا، وزیر آموزش و پرورش خیلی محرمانه خانم فرخ‌رو پارسا، تنها و اولین زن منصوب به سمت وزارت در ایران در سال 1918 متولد و تمام دوران تحصیلات خود را در ایران گذرانید. او در رشته طب تحصیل کرد و در بهداشت کودکان از دانشگاه

تهران دکترا دریافت نمود. پس از پیوستن به وزارت آموزش و پرورش به عنوان معلم، مدیر یک مدرسه شد، و بعد از آن مدیر دبیرستان رضاشاه کبیر، که یکی از دبیرستانهای بزرگ دخترانه تهران بود، گردید. در سال 1961، از طریق بورس معلمین برنامه فولبرایت به آمریکا رفت و بنا به گفته بسیاری تجربه چندان خوبی را به همراه نداشت. وی که از زمان تأسیس حزب ایران نوین در آن فعال بود، در کمیته‌های عالیه آن نیز کار کرد. در زمان آخرین وزیر، وی معاون وزیر در امور پارلمانی گردید. سپس در سال 1968 او به سمت وزارت منصوب گشت و اولین وزیر از طبقات پایین اجتماع بود. در تصدی دشوارترین وزارتخانه با انبوهی از پرسنل کم درآمد و کم صلاحیت که حدود 20% بودجه ملی را مصرف می‌کند، خانم پارسا بسیار قوی اراده و شاید مستبد است و مردد است که اختیارات را به چه کسی تفویض نماید.

با این وصف، او صادقانه میل دارد سطح آموزش و پرورش را در کشور بالا برد. یکی از نشانه‌های امیدوارکننده اتکای شدید وی به یکی از معاونین خود که تحصیلکرده آمریکاست و امور تحقیق و برنامه‌ریزی را برعهده گرفته است و تنها شخص منصوب وی در سطح معاونت است، می‌باشد. رابط دست‌چین وی با سفارت از دوستان بسیار صمیمی او و یکی از زنان آموزش دیده AID(برنامه مساعدتهای آمریکا) و طرفدار آمریکاست. علاوه بر انجام وظایف حرفه‌ای، دکتر پارسا در چند سازمان مختلف زنان ایران نیز فعال است که مهمترین آنها جامعه ایرانی زنان دانشگاهی می‌باشد. دکتر پارسا، که انگلیسی صحبت می‌کند، با یک تیمسار بازنشسته ارتش ازدواج کرده است و چهار فرزند دارد.

می 1972 - اردیبهشت 51

مصطفی پایدار

مصطفی پایدار وزیر مشاور در امور اجرایی خیلی محرمانه عنوان خطاب: آقای وزیر در 16 نوامبر 1978، مصطفی پایدار همان سمت معاون نخست‌وزیر در امور اجرایی را در کابینه ازهاری به دست آورد که در دولت قبل نیز آن را به‌عهده داشت. در ورود به کابینه، پایدار اظهار داشت که او جهت منافع مردم کار خواهد نمود، تأکید نمود که وزیر مشاور در امور اجرایی پس از این به جای سخنگوی دولت کار نخواهد کرد. این اظهارات نشانگر آن است که پایدار سعی دارد خود را کاملاً از منوچهر آزمون بلندپرواز، نفر قبل از خود که در اوایل نوامبر دستگیر شد، جدا سازد.

اطلاعات در مورد تحصیلات و مشاغل اولیه پایدار در حال حاضر در دست نیست. وی ظاهرا تمام مدت خدمت خود را در وزارت دادگستری گذرانده است. او در سال 1954 دادستان عمومی آبادان بود.

پایدار مدیرکل بازجویی در سال 1973 تا 1975 و معاون وزیر در امور امنیتی و آموزشی در 77 - 1975 بوده است. او از سال 1977 تا زمان ورود به کابینه، دادیار استان مرکزی بوده است.

پایدار حدود 50 سال سن دارد. 29 نوامبر 1978 - 8/9/57

منوچهر پرتو

منوچهر پرتو وزیر دادگستری خیلی محرمانه منوچهر پرتو در یک ترمیم کابینه در 24 نوامبر 1968 به جای جواد صدر، وزیر دادگستری شد. پرتو یک کارمند علاقمند و سخت‌کوش، و دارای تجربه کافی برای انجام وظایف محوله است، ولی او با وظیفه سنگین هدایت یکی از عقب افتاده‌ترین وزارتخانه‌های ایران روبرو می‌باشد.

منوچهر پرتو در سال 1924 متولد شد. وی پسر یک سرهنگ بازنشسته ارتش است (اکنون فوت کرده است). پرتو مدرسه ابتدایی و متوسطه را در تهران گذراند. بلافاصله پس از پایان دانشکده حقوق تهران وارد وزارت دادگستری شد. در مدت خدمت طولانی خود در وزارتخانه او در استانها و تهران خدمت نمود. او در مشاغل بازجویی، بازپرس کل دولتی، معاون در دفتر نخست‌وزیر، دادیار، رئیس اداره رسیدگی به شکایات کارمندان دولت، دادیار دادگاه کارمندان و دستیار قاضی دادگاه عالی، خدمت کرده است. از ماه می 1966 تا انتصاب در شغل جدید او معاون وزیر در امور پارلمانی بوده است.

پرتو ازدواج نموده، ولی از همسر خود جدا شده است و دارای یک برادر و دو خواهر است. در سال 1956 او به ایالات متحده آمد تا برای یک سال سیستم قضایی آمریکا را مطالعه نماید. در سال 1963 او در یک سمینار حقوقی در استرالیا، نمایندگی ایران را به عهده داشت. سیگار برگ Dutch - Masters می‌کشد. او علاوه بر زبان مادری فارسی، فرانسه را به روانی و کمی انگلیسی صحبت می‌کند.

اکتبر 1969 - مهر 48

مهرداد پهلبد

مهرداد پهلبدوزیر فرهنگ و هنر سرّی - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان مهرداد پهلبد در 6 دسامبر 1946، اولین وزیر فرهنگ و هنر شد. او از سال 1950 اداره هنرهای زیبا در وزارت آموزش را اداره می‌کرد. در سال 1961 این اداره به دفتر نخست‌وزیری انتقال یافت و پهلبد عنوان معاون نخست‌وزیر را گرفت. به‌عنوان شوهر خواهر مورد علاقه شاه، شاهزاده شمس، او از استقلال قابل ملاحظه‌ای برخوردار است. یکی از پروژه‌های مهم وی برقرار نمودن یک مرکز سمعی بصری بوده است. او تصویب شاه را در مورد این پروژه با مطرح کردن این که از آن به‌عنوان مرکز روابط عمومی داخلی از سوی شاه استفاده می‌شود، کسب نمود.

این امکان وجود دارد که پهلبد از طریق همسرش در پاره‌ای موارد بر شاه نفوذ داشته باشد. به هر حال، به‌طور کلی، او سعی می‌کند خود را از سیاست‌ها و دسایس وزارت دربار کنار نگهدارد. پهلبد سالهای زیادی را در کالیفرنیا گذرانده و شدیدا طرفدار آمریکا و ضد روسیه است، با وجود این دیدگاههای سیاسی خود را آشکار نکرده است. او متواضع، وفادار و همچنین با کفایت و لایق شناخته شده است.

پهلبد حدود سال 1900 متولد شد. او فرزند یکی از خوانین ایل بختیاری است که زمانی در ارتش با درجه سرهنگی خدمت نموده است. مهرداد در کالیفرنیا به دانشگاه رفته است، ولی مدرک آرشیتکت را از سوئیس اخذ نموده است. در سال 1946 با شاهزاده شمس که برخلاف تمایل شاه از شوهر جدا شده بود، ازدواج نمود. این ازدواج پهلبد را وادار نمود که از ارتباطات قبیله‌ای خود، از جمله نام خانوادگیش (مین باشیان)، جدا شود.

او و همسرش به دفعات به اروپا و آمریکا سفر کرده‌اند. پهلبد علاوه بر فارسی، به خوبی فرانسه، کمی ایتالیایی و به روانی انگلیسی را با لهجه آمریکایی صحبت می‌کند. او حداقل یک برادر، سرلشگر فتح‌اللّه مین‌باشیان، دارد.19 آوریل 1965 - 30/1/44 پهلبد، مهرداد - 2 مهرداد پهلبد وزیر فرهنگ و هنر خیلی محرمانه مهرداد پهلبد از زمان انتصاب به پست وزارت در سال 1964، وزیر فرهنگ و هنر بوده است. قبلاً نیز سرپرستی اداره هنرهای زیبا را در سال 1961 عهده‌دار بود. وی که برادر تیمسار مین‌باشیان است، پس از ازدواج با شاهزاده شمس، که همسر قبلی‌اش فریدون جم رئیس فرماندهی عالی ستاد بود و هم‌اکنون سفیر ایران در اسپانیا است، نام پهلبد (هدیه به خاندان پهلوی) را برگزید. مشکل است که وی تحسینی را برانگیزد. در عین این که مردی شرور نیست، و از جذابیت خاصی نیز برخوردار نمی‌باشد، ولی فردی کم‌سواد، احمق و چرند است. بدتر از همه این که وی خود را در میان مشاورین رعب‌آوری محصور کرده است.

گرچه گاهی گزارش می‌شود که وی در کنسرواتوار موزیک تهران و یک دانشگاه نامعلوم در کالیفرنیا و سوئیس تحصیل کرده است، سوابق تحصیل وی بسیار مبهم است، با وجود این او به زبان فرانسه و انگلیسی با لهجه آمریکایی صحبت می‌کند. تاریخ تولد وی نیز مبهم است، گویا حدود 70 سال داشته باشد.

وزارت فرهنگ و هنر از حمایت عناصر خلاق، جوان و فعال جامعه ایرانی برخوردار نمی‌باشد، و همه

آن را به چشم یک لطیفه غم‌انگیز می‌نگرند. لیکن به خاطر روابط پهلبد در دربار، چاپلوسی‌ها، انتقامجویی‌های گهگاهش، هنوز هم ترس همگان را بر می‌انگیزد. او قدرت زیادی دارد، به‌طور مثال سانسور تمام فیلم‌های وارداتی یا ساخته شده در ایران و کتب منتشره در کشور به دست او انجام می‌شود.

علاوه بر این او کنترل حفاریهای باستانی و نیز کنترل موزه اسف‌انگیز (ایران باستان) را برعهده دارد.

می 1972 - اردیبهشت 1351

رستم پیراسته

تاریخ: 9 ژانویه 1979 - 19/10/57 خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، لندن 392 به: وزارت امورخارجه، واشنگتن موضوع: وزیر جدید امور اقتصادی 1- یکی از مقامات بانک چیس مانهاتان به سفارتخانه تلفن نمود و از دکتر رستم پیراسته، که گزارش شده وزیر جدید امور اقتصادی و دارایی ایران است، بسیار تعریف نمود. براساس اظهارات منبع، پیراسته یکی از معاونین ارشد چیس مانهاتان در نیویورک و همچنین عضو ستاد ارشد برنامه‌ریزی آن بوده است.

او مدارک تحصیلی بالایی از دانشگاههای آمریکا دارد و چیس را ترک نمود تا رئیس بانک بین‌المللی ایران شود (35 درصد آن متعلق به چیس است). گزارش شده است که پیراسته مرد بسیار با کفایتی است.

منبع چیس در اینجا ذکر نموده که این واقعیت که از او نام برده شده است، به خودی خود نشانگر توسعه و ترقی ایرانیان است.

پیراسته، رستم - 2 تاریخ: 9 می 1979 - 12/2/58 خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران 4555 به: وزارت امورخاجه واشنگتن دی. سی - فوری موضوع: دستگیری بانکداران ایرانی 1- (تمام متن محرمانه است).

2- دکتر رستم پیراسته، رئیس سابق (و هنوز قانونی) بانک بین‌المللی ایران (همکار مشترک بانک چیس مانهاتان)، و وزیر امور اقتصادی و دارایی زمان بختیار، در اول ماه مه دستگیر شد و در مسجد فرح شمالی بازداشت است. او توانسته تلفن‌های زیادی بزند، از جمله تلفنی به مقامی از بانک چیس مانهاتان زد که وی هم به دفتر بانک در نیویورک هشدار داد. پیراسته از اداره محلی بانک تقاضا کرد که در رابطه با این موضوع میانجی‌گری کند و با معاون مدیر بانک مرکزی ایران دکتر گرجستانی تماس بگیرد. پیراسته اظهار نگرانی کرد که دستگیری او انگیزه‌ای خواهد بود تا در آینده خرابکاران انقلابی در بانک بین‌المللی سروصدا راه بیندازند. کارمندان چیس مانهاتان از مکالمات قبلی که باهم داشتیم به محدودیت‌های ما پی برده‌اند و تقاضای دخالت نکرده‌اند، بلکه برعکس به دلیل اینکه هر اظهارنظری در مورد این قضیه از طرف سفارت می‌تواند منجر به وخیم‌تر شدن اوضاع شود، از عدم مداخله ما قدردانی کردند.

3- پیراسته از قرار معلوم بعد از مدتی مخفی بودن (تلگراف مرجع) به یک خیاط و یک شکارچی سطح پایین تلفن زد و مخفی‌گاه خود را اطلاع داد و از آنها دعوت کرد که به دیدن او بروند. آن خیاط با گفتن این که از دفاع پیراسته سخت تحت تأثیر قرار گرفته است و با افزودن این که «شما مرد بزرگی هستید» تماس را قطع کرد. این جریان یک هفته قبل از آن بود که وی توسط دیگران دستگیر شود.

4- بانکداران متعددی گزارش داده‌اند که مهدی سمیعی (تلگراف مرجع)، مدیر سابق بانک توسعه کشاورزی بعد از یک بازجویی مختصر آزاد شده است. گزارش شده است که یکی از مقامات عالی بانک توسعه کشاورزی با خمینی ملاقات کرده است. او که پسر عموی سمیعی بوده، قضیه سمیعی را طرح کرده و گفته است که او مرد خوبی است و از فساد مبری است و این که توسط همکارانش دعوت به کار شده است.

مرتضی شیخ‌الاسلامی که سابقا عضو هیئت مدیره بانک تعاون کشاورزی ایران بود، به‌عنوان مدیر جدید باقی می‌ماند.

5- هیچ تغییری در سایر دستگیری‌هایی که در تلگرام مرجع گفته شده است، وجود ندارد. گزارش می‌شود که علینقی فرمانفرمائیان در وضع بدی به سر می‌برد و در انفرادی است. ناس

منوچهر تسلیمی

تاریخ: 15 می 1967 - 25/2/46 خیلی محرمانه از: سفارت آمریکا، تهران 4516 به: وزارت امورخارجه موضوع: اطلاعات بیوگرافیک - م. تسلیمی 1- منوچهر تسلیمی قبلاً استاد تاریخ صنعتی در دانشگاه تهران بود. در 1965، او همچنین مشاور وزیر دارایی در رابطه با مؤسسه جدیدالتأسیس استانداردها و پژوهشهای صنعتی ایران بود و در آنجا او در سطح بالایی مورد احترام و اعتماد وزیر و ریاست مؤسسه بود.

2- بدنبال آن وی به‌عنوان معاون وزیر در اوت 1966 به وزارت اطلاعات رفت، شغلی که توسط وزیر جدیدا منصوب شده اطلاعات، هوشنگ انصاری برای آن انتخاب شده بود. (انصاری این هفته به‌عنوان سفیر در واشنگتن منصوب گردید). عقیده بر این است که او به علت قابلیتش به‌عنوان مدیر و مجری سالم برای اصلاحاتی که توسط انصاری مطرح گردیده، انتخاب شده بود.

3- مقامات سفارت USAID (کمک‌های ایالات متحده) که تسلیمی را می‌شناسند او در مراتب بالا به‌عنوان مرد عمل که خوب فکر می‌کند، قلمداد می‌نمایند. او سابقه عالی برای کار در زمینه استانداردها دارد.

4- طبق بایگانی ویزاهای ما، منوچهر تسلیمی در 13 ژوئن 1923 در تهران متولد شده (احتمالاً همین شخص) و برای سالهای متمادی نام خود را برای مهاجرت به ایالات متحده ثبت نموده است. به نامه دوره‌ای ارسال نشده جهت ثبت نام، در تاریخ 7 مارس 1966 پاسخ داده نشد و تسلیمی در ژوئن 1966 از لیست انتظار حذف گردید. مایر تسلیمی، منوچهر - 2 زمان و مکان: 9 فوریه 1971 - 20/11/49، منزل کنسول، تبریز خیلی محرمانه شرکت‌کنندگان: دکتر منوچهر تسلیمی، رئیس دانشگاه تبریز والتر جی. رمزی. کنسول آمریکا موضوع: ناآرامیهای دانشجویان در دانشگاه تبریز بعد از ناهار و در حالی که روبروی بخاری نشسته بودیم، رئیس دانشگاه مطالب زیر را مطرح نمود:

تبریز آخرین دانشگاه استانی بود که در دسامبر وارد اعتصابات شد و ممکن است اولین دانشگاهی باشد که مجددا باز خواهد شد. البته ناآرامیها در محوطه دانشگاه چندان تداوم نیافت و دانشگاه در حال حاضر به‌طور معمولی به کار خود ادامه می‌دهد و در واقع هیچ چیز تغییر نکرده است. او گفت که دانشجویان هنوز ناراضی هستند و وی مطمئن نیست که امسال را بدون اعتصابات پشت سر بگذارند.

مسئله اساسی او به‌عنوان ریاست دانشگاه، فقدان برنامه مرتبط و منسجم در زمینه آموزش‌های عالی در ایران و عدم کامل وجود یک خط‌مشی دولتی برای مقابله با دانشجویان ناراضی است. زمانی که دانشگاه تهران بسته بود و او به دلایل متعدد اعتصاب دانشجویانش را پیش‌بینی می‌کرد، نتوانست هیچ‌گونه توصیه قابل قبولی از تهران دریافت نماید و تهران نپذیرفت که او با روش خودش دانشجویان را اداره نماید. او دستورات ضد و نقیضی از نخست‌وزیر، وزیر آموزش عالی و دیگران دریافت کرد. وقتی پرسیدم مگر نکته عمده در دستورات وی «سرپوش گذاشتن بر مشکلات» نبود، تسلیمی با افزودن این

مطلب که هیچ ایده‌ای برای یافتن راه‌حل جهت مشکلات دانشجویان ارائه نشده، موافقت کرد.

او گفت که نمی‌تواند اقلیت کوچک دانشجویان را که بسیاری از آنها تحت تأثیر دکترین چین کمونیست هستند، کنترل نماید و همانها خط و نشان کشیده بودند که دانشگاه را منحل می‌کنند. در مدت اعتصاب، پلیس وارد دانشگاه شد و 17 دانشجو را دستگیر نمود. این کار با تشخیص و تحریک خود وی انجام شد، هر چند از قبل به وی گفته نشده بود که چه کسانی دستگیر خواهند شد. پس از اقدام، او بسیاری از دستگیریها را تأیید نمود. او گفت با نهایت تعجب، پس از سه روز، بسیاری از دانشجویان دستگیر شده در محوطه دانشگاه دیده شدند. او نمی‌توانست بفهمد چرا به آنها اجازه بازگشت داده شده بود و او نمی‌توانست آنها را بیرون کند. اگر وی نتواند حرف نهایی را در مورد این که چه کسی باید در کلاس حاضر شود، بزند وی نمی‌تواند بفهمد که چگونه می‌توان انتظار داشت که نظم را در دانشگاه حفظ نماید.

تسلیمی گفت که وی علاقه‌ای به ادامه کار در دانشگاه تبریز ندارد و کار دانشگاهی دیگری را نمی‌خواهد. وی می‌خواهد بازنشسته شود و به بخش صنایع خصوصی برود. وقتی از او سؤال کردم کسی را به‌عنوان کاندید شغل خود می‌شناسد، پاسخ داد خیلی‌ها هستند، ولی فقط نام استاندار آذربایجان‌غربی، غلامرضا کیانپور، را به‌عنوان یک جایگزین مناسب ذکر نمود.

اظهارنظر: لحن اظهارات ریاست دانشگاه و ظاهر فیزیکی وی، شایعات جاری اینجا مبنی بر این که مشکلات داخل دانشگاه در امسال او را خسته کرده است و می‌خواهد کنار برود را تأیید می‌کند. او کاملاً خسته و مریض به نظر می‌رسد.

نظرات وی در مورد دانشجویانی که در دانشگاه دستگیر شده بودند، نشان می‌دهند که اختلاف‌نظر چندانی در داخل شورای امنیت تبریز، زمانی که اقدامات خشونت‌آمیز در مقابل دانشجویان توصیه شده بودند، وجود نداشته است. تسلیمی نمی‌توانست یا نمی‌خواست توضیح بدهد که چرا دانشجویان مشخصی به زور از دانشگاه برده شدند، هر چند خطر مشخص ایجاد تشنج بیشتر در بین دانشجویان وجود داشت و فقط پس از چند روز به آنها اجازه بازگشت داده شد. البته او به وضوح این عمل را محکوم کرد و آن را مانع اصلی برای خود در آرام‌سازی دانشگاه قلمداد نمود.

تسلیمی، منوچهر - 3 زمان و مکان: 9 دسامبر 1975 - 18/9/54، دفتر آقای تسلیمی صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: آقای منوچهر تسلیمی، رئیس سازمان گسترش و نوسازی صنایع (IDRO) آقای راجرسی. بروین، رایزن اقتصادی، سفارت آمریکا، تهران خانم لانج شرمرهرن، کارمند بخش اقتصادی، سفارت آمریکا، تهران موضوع: کمیسیون مشترک آمریکا و ایران - نظرات منوچهر تسلیمی رئیس IDRO در مورد همکاری انستیتوی آهن و فولاد آمریکا با IDRO سوابق بیوگرافیک منوچهر تسلیمی که اکنون 52 سال دارد، مردی لاغر اندام و کم مو است که برخی اوقات روش غیر جاذب وی، مهارتهای اثبات شده او به عنوان یک مدیر را زیر سؤال می‌برد. او لیسانس و فوق لیسانس در رشته مهندسی مکانیک و دکترا در متالورژی (از انگلستان) دارد. وی سالها رئیس دانشگاه تبریز بود. در

دو سه سال اخیر، وی رئیس (شغلی که به‌طور رسمی در حد مدیرعاملی است) سازمان گسترش و نوسازی صنایع (IDRO)، که یک سازمان کاملاً دولتی درگیر در فعالیت‌های ساخت و تولید ماشین‌های مختلف در ایران می‌باشد، بوده است. به ویژه از زمان تشکیل کمیسیون مشترک و ترقی فاحش تجارت در تهران، سفارت از نزدیک با IDROو ریاست آن کار کرده است. تسلیمی از شوخی و مزاح بدش می‌آید.

همکاری انستیتو آهن و فولاد آمریکا با IDRO رایزن اقتصادی، بروین و خانم شرمرهرن توضیح دادند که طرف آمریکایی در کمیسیون مشترک ایران و آمریکا عقیده دارد که نشانه‌های زیادی دال بر فعالیت‌های افزایش یافته بخش خصوصی در ایران وجود دارند. در این اواخر، تعدادی از شرکت‌های تجاری در آمریکا، علاقه خود را برای اعزام گروههایی جهت بررسی امکانات افزایش همکاریهای بخش خصوصی با ایرانیان، ابراز نموده‌اند. مهم‌ترین این شرکت‌های تجاری، انستیتوی فولاد و آهن آمریکا بود که تعداد بسیاری متخصص و کارشناس فنی در زمینه‌های آهن و فولاد در اختیار دارد. تصور می‌شد که یک تیم چهار یا پنج نفره بتوانند زمینه‌هایی در بخش آهن و فولاد ایران و آمریکا بیابند که تکنولوژی آمریکا شاید بتواند نقش مفیدی در آنجا ایفا نماید. در پاسخ به دکتر تسلیمی، مأمور سفارت گفت که انستیتو یک مؤسسه خصوصی است، نه یک سازمان دولتی ایالات متحده، ولی دکتر تسلیمی می‌تواند مطمئن باشد که این مؤسسه از پشتوانه دولت ایالات متحده در انجام بررسی‌های فنی در ایران برخوردار خواهد بود.

دکتر تسلیمی اظهار داشت که در اصول ؛ او موافق همکاری با انستیتوی آهن و فولاد است. به هر حال، از آنجا که پیشنهاد فعالیت‌های یک کمیسیون مشترک بوده است، لذا موافقت انصاری وزیر امور اقتصادی و دارایی، باید اخذ گردد. پس از آن، انصاری بایستی تأییدیه سازمان برنامه و بودجه را بگیرد تا محل بودجه مخارج کاری تیم را تأمین نماید. متعاقب آن در مذاکرات، او اشاره نمود که سازمان گسترش و نوسازی صنایع تاکنون شش قرارداد مهندسی مشترک با کارخانجات آلمان و اطریش با هدف شناسایی امکانات ساخت و تولید در ایران بسته است. آخرین آنها قرارداد IDRO/ Voest Alpine (از اطریش) (IVA)، به صورت 51% و 49% است که خدمات گسترده متنوع مهندسی هم برای بخشی عمومی و هم بخش خصوص کارخانجات ایران ارائه خواهد نمود. دکتر تسلیمی پیشنهاد نمود که یک قرارداد مشترک مشابه می‌تواند برای بررسی انستیتوی آهن و فولاد آمریکا در ایران منعقد شود.

دکتر تسلیمی به برخی موارد مهم اشاره کرد که جهت ممانعت از «پیچیده و بغرنج شدن» کار انستیتو در ایران، از طریق وارد کردن شرکت ملی صنایع فولاد ایران در حوزه کار انستیتو، لازم است. به وضوح وی نمی‌خواهد که در صورت به جریان افتادن و پیشرفت پیشنهاد، شرکت ملی صنایع فولاد ایران با IDRO برخورد داشته باشد. موافقت شد که سفارت نامه‌ای به وزیر، انصاری بنویسد و پیشنهاد را توضیح دهد و موافقت وی را با فعالیت‌های کمیسیون مشترک ایران و آمریکا درخواست نماید.

اروپای شرقی سعی در رشوه دادن به مقامات IDROدارد.

وقتی صحبت به زمینه‌های دیگر کشیده شد، دکتر تسلیمی با زرنگی گفت که برخی از کشورهای اروپای شرقی (که نام آنها را ذکر نکرد) اخیرا سعی کرده‌اند به مقامات IDRO رشوه بدهند. او گفت بعضی

از زیردستان وی در این مورد با وی صحبت کرده‌اند و به‌طور کامل از این که توسط اروپایی‌ها (نامبرده نشد) پیشنهاد رشوه شده است، ناراضی بودند.

قطع بودجه سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران آقای تسلیمی گفت که سال گذشته حدود 800 میلیون ریال در بودجه وی برای نصب تسهیلات ابریشم‌بافی در شمال ایران منظور شده است. وقتی وی از سازمان برنامه و بودجه این پول را درخواست کرده بود، به وی گفته شد که مبلغ آن به 400 میلیون ریال تقلیل یافته است. پس از آن، کاهش‌های مکرر در بودجه این طرح بخصوص انجام شد و اکنون به وی گفته شده است که حداقل برای امسال نباید انتظار بیش از 20 میلیون ریال را داشته باشد. در کل، بودجه IDRO18% کاهش یافته است که آقای تسلیمی به وضوح وضعیت امور را بسیار ناامیدکننده می‌دید.

تسلیمی، منوچهر - 4 9 فوریه 1967 - 20/11/54 خیلی محرمانه 1- اطلاعات بیوگرافی موجود در انتصابات جدید وزراء بشرح زیر است:

الف - منوچهر تسلیمی، وزیر بازرگانی، در 23 ژوئیه 1923 در تهران متولد شد. فوق‌لیسانس مهندسی مکانیک از دانشکده فنی دانشگاه تهران در سال 1946؛ تحصیل در انستیتو تکنولوژی در سال 1946، بدون اخذ مدرک؛ فوق لیسانس در تاریخ فلسفه علوم در 1952 از دانشگاه لندن؛ دکترا در تاریخ و فلسفه علوم در 1954 از لندن. خدمت خود را به‌عنوان مشاور مدیر آموزش در برنامه اصل چهار (ترومن - م) در رشت آغاز نمود، سپس مشاغل مختلف اداری آموزشی و دانشگاهی را به‌عهده داشت. او معاون وزیر در امور تحصیلات حرفه‌ای (هنرستانی) در وزارت آموزش و پرورش، مشاور وزیر در امور اقتصادی و سپس معاون وزیر اطلاعات، قبل از انتصاب به ریاست دانشگاه تبریز در اواخر دهه 1960، شد. در ژوئن 1972، او مدیرعامل (رئیس) سازمان گسترش و نوسازی صنایع گردید.

تسلیمی به آرامی صحبت می‌کند، از شوخی و مزاح بدش می‌آید و مورد احترام بسیاری از ایرانیان می‌باشد. او رابط مهم و مفید سفارت بخصوص در مورد فعالیت‌های کمیسیون مشترک ایران و آمریکا بوده است. تسلیمی طی دوران کوتاهی که به‌عنوان مشاور در مؤسسه استانداردهای صنعتی در وزارت دارایی، همکار نزدیک هوشنگ انصاری بود، در بین معاونین وی، به‌عنوان مدیری لایق شناخته شد. در 1949 و در زمان دانشجویی برای مدت کوتاهی به حزب توده (کمونیست) پیوست. او سالهای متمادی توسط دولت ایران کاملاً تأیید شده است. انتظار می‌رود که در سمت وزیر، او کاری درجه یک ارائه نماید. تنها مورد احتیاط در این جریان، کمبود تجربه عملی در کارهای تجاری و بازرگانی است. وزیر سابق، مهدوی، که در مبارزه با گرانفروشی و کنترل قیمت‌ها که توسط این وزارتخانه به جریان افتاد، علاقه شخصی و قابل درکی دارد، به‌طور خصوصی به سفیر گفت که احتمالاً تسلیمی نخواهد توانست همان نفوذ و کنترل را در این زمینه به کار برد، زیرا او فاقد تجربه در امور بازرگانی است. تسلیمی یک مسلمان شیعه است و با یک زن انگلیسی ازدواج نموده است. آنها سه پسر 16 و 14 و 9 ساله دارند.

تسلیمی، منوچهر - 5 منوچهر تسلیمی، وزیر بازرگانی خیلی محرمانه منوچهر تسلیمی، وزیر بازرگانی در زمان دانشجوئیش عضو حزب توده (کمونیست) بوده، ولی در سالهای قبل به‌طور کامل توسط دولت ایران تأیید گردیده است. از آن زمان، او راه صعودی را از نردبان بوروکراسی پیموده است. در سالهای اخیر، او به‌عنوان رئیس سازمان گسترش و نوسازی صنایع و ریاست دانشگاه تبریز خدمت می‌نمود. انتصاب وی در شغل وزارت بازرگانی در فوریه 1976 اعلام شد. او یک رابط مهم و مفید برای سفارت در طی سالهای متمادی، بخصوص در مورد فعالیت‌های کمیسیون مشترک ایالات متحده - ایران بوده است. تسلیمی طرفدار امریکا است و همواره نسبت به سفارت هوادار و کمک‌کننده بوده است. به‌عنوان وزیر بازرگانی او اغلب مسافرت می‌کند، بخصوص به اروپای شرقی، تا ایران را در گردهمایی‌های مختلف اقتصادی معرفی نماید.

تسلیمی دارای لیسانس و فوق لیسانس در مهندسی مکانیک و دکترا در] متالوژی⁽¹⁾] است، او در دانشگاه تهران، انستیتو تکنولوژی کیس (Case) در کلیولند و دانشگاه لندن تحصیل نموده است. انگلیسی وی عالی و فرانسه‌اش متوسط است. او با یک زن انگلیسی ازدواج نموده و دارای سه پسر است. جوانترین آنها (10 ساله) است که او مایل است در مدرسه آمریکایی تهران یا مدرسه جامعه (آمریکائیهای تهران) نام‌نویسی نماید.می 1977 - اردیبهشت 1356

همایون جابرانصاری

همایون جابر انصاری وزیر مسکن و شهرسازی عنوان خطاب: آقای وزیر همایون جابر انصاری، 47 ساله از آوریل 1974 وزیر مسکن و شهرسازی بوده است. او قبلاً از سال 1973 به عنوان رئیس شرکت مخابرات ایران (TCI) خدمت نموده بود. شرکت مخابرات ایران یک شرکت دولتی است که برای ایجاد تسهیلات مخابراتی بر یک اساس تجاری سازماندهی شده است.

آقای وزیر می‌گوید که ایران چندان دچار بحران مسکن نیست، ولی اظهار می‌دارد که پیشرفت سریع اقتصادی و افزایش سریع درآمد سرانه موجب افزایش درخواست‌های مسکن مدرن شده‌اند. در یک مذاکره با رئیس اتاق بازرگانی ایران - آمریکا در تهران در ژانویه 1976، انصاری به اعضای آمریکایی، پیشنهاد برقراری یک گروه کاری مشترک با همتاهای ایرانی را نمود که صنعت خانه‌سازی را در ایران بهبود بخشند.

انصاری در اصفهان متولد شد، و در سال 1964 از دانشگاه نبراسکا فوق لیسانس زمین‌شناسی گرفت.

انصاری در سال 1957 به‌عنوان زمین‌شناس اکتشافی به شرکت ملی نفت ایران پیوست، بعدها به وزارت دارایی منتقل شد و در آنجا مدیرکل امور نفتی گردید. در سال 1967 او رئیس شرکت تلفن ایران شد.

انصاری به ایالات متحده و اروپای غربی سفر کرده است. او به زبان انگلیسی صحبت می‌کند.

20 می 1976 - 30/2/55 جابر انصاری، همایون - 2 همایون جابر انصاری، وزیر مسکن و شهرسازی محرمانه همایون جابر انصاری، 47 ساله از آوریل 1974، وزیر مسکن و شهرسازی بوده است. او قبلاً از سال 1973 به‌عنوان شرکت مخابرات ایران خدمت کرده بود. شرکت مخابرات ایران یک شرکت دولتی است که برای ایجاد تسهیلات مخابراتی بر یک اساس تجاری سازماندهی شده است. انصاری بوروکرات تربیت شده است، ولی به موفقیت وی به‌عنوان وزیر مسکن و شهرسازی، به‌علت فقدان بودجه لازم برای طرح‌های شهرسازی، لطمه خورده است. اگر تبلیغات جدید را باور کنیم، ممکن است این وضعیت بهتر شود. وزارتخانه توسط معاون وزیر، سیمونیان (SIMONIAN) اداره می‌شود که برای چهار وزیر آخر کار کرده است و کنترل کاملی بر وزارتخانه دارد.

انصاری در اصفهان متولد شد. او در سال 1964 از دانشگاه نبراسکا فوق لیسانس زمین‌شناسی گرفت. انصاری در سال 1957 به‌عنوان زمین‌شناس اکتشافی به شرکت ملی نفت ایران پیوست. متعاقبا او به وزارت دارایی منتقل شد. که در آنجا مدیرکل امور نفتی گردید. در سال 1967 او رئیس شرکت مخابرات ایران شد. انصاری به ایالات متحده و اروپای غربی سفر کرده است. او به زبان انگلیسی صحبت می‌کند. می 1977 - اردیبهشت 1356

فریدون جم

خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان فریدون جم سفیر سابق ایران در اسپانیا عنوان خطاب: آقای سفیر تا سال 1971، تیمسار جم یکی از رده بالاترین افسران نیروهای مسلح شاهنشاهی ایران بود. او باهوش، با کفایت و به‌طور گسترده‌ای مورد احترام است. وی دارای یک سابقه خدمتی درخشان می‌باشد که در اوج انتصابات وی، ریاست ستاد بزرگ ارتشتاران در سال 71 - 1969 قرار دارد. در چنین موضعی او دستیار فرماندهی کل (شاه) در جهت‌دهی و هماهنگی جامع نیروهای مسلح بود. از سال 1971 تا اواخر 1977، او به‌عنوان سفیر در اسپانیا خدمت کرد. از فعالیت‌های وی در سال گذشته اطلاعی در دست نیست. او برکنار شده تا احتمالاً جایگزین وزیر جنگ، تیمسار عظیمی، شود. همان‌گونه که در مورد سلف نخست‌وزیر، غلامرضا ازهاری به‌عنوان ریاست ستاد بزرگ ارتشتاران عمل شود، او ممکن است چنین نقشی را در حوادث آتی ایفاء نماید.

یک افسر ارتش به‌عنوان یک افسر، جم آگاهی استثنایی از تاکتیکها و تکنیکهای نظامی دارد. او هم در سطوح آموزشی هم دانشگاهی، در سطح بسیار عالی تحصیل کرده است. او آگاهی خوبی از نیازهای نیروهای مسلح دارد و عقاید خود را به‌طور قانع‌کننده‌ای بیان داشته است. در هر شغلی از اختیارات به‌طور معقول استفاده نموده و نشان داده که علاقمند به قبول مسئولیت است. زمانی که جم رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران بود، شاه ترجیح می‌داد (همان‌گونه که همیشه ترجیح می‌دهد) که با فرد فرد فرماندهان به‌طور مستقیم مذاکره نماید و عملاً جم را نادیده می‌گرفت و او از این امر عصبانی و دلسرد شد.

جم، علیرغم اختلافاتش با شاه، در طی سالها دوست نزدیک و شخصی شاه بود و همواره از احترام و اعتماد شاه برخوردار بوده است. او بشدت ضد کمونیست است و با نفوذ کمونیسم در کشورهای مجاور ایران شدیدا مخالفت نموده است. جم نسبت به ایالات متحده صمیمی بوده اظهار داشته است که این کشور، ایران را در سالهای 46 - 1941 که شوروی استان آذربایجان را اشغال کرده بود، از سلطه شوروی نجات داده است.

سوابق خدمتی:

فریدون جم در 29 آوریل 1914 در تهران متولد شد. او پسر سناتور محمود جم است. وی آموزشهای ابتدایی و متوسطه خود را در تهران و پاریس گذراند. وی آموزش‌های نظامی را در فرانسه (آکادمی نظامی سن‌سیر، 36 - 1934)، و در ایالات متحده (ABERDEEN - PROVING - GROUNDS، 48 - 1947)، و در انگلستان (دانشکده فرماندهی ستاد انگلستان، 1949) دیده است. او در سال 1937 به ارتش پیوست. از جمله مشاغل وی عبارتند از: فرماندهی، دانشکده افسری ایران (62 - 1959)؛ جانشین فرماندهی، ارتش یکم (63 - 1962)؛ رئیس، توسعه فرماندهی رزمی (65 - 1964)؛ فرماندهی، ارتش دوم (66 - 1965)؛ جانشین ریاست ستاد بزرگ ارتشتاران (69 - 1966). او در سال 1969 در حین انجام

مسئولیت ریاست ستاد بزرگ ارتشتاران به درجه ارتشبدی نایل شد.

اطلاعات شخصی :

جم مشهور به پاکی و شرافت است. او را مردی در نهایت پایبند به اصول می‌دانند. او دارای ظاهر فیزیکی قابل توجهی است، ولی گزارش شده است که چشمان وی ضعیف هستند. جم سابقا با خواهر شاه، شمس ازدواج کرده بود. او و همسر دومش، فیروزه، دارای یک پسر به نام کرمان هستند.

جم به زبان انگلیسی و فرانسه به روانی صحبت می‌کند. 8 دسامبر 1978 - 17/9/57

عبدالعلی جهانشاهی

دکتر عبدالعلی جهانشاهی، رئیس بانک مرکزی خیلی محرمانه جهانشاهی که در خانواده‌ای برجسته متولد شده بود، از دانشکده حقوق دانشگاه تهران فارغ‌التحصیل شد و بعدها در دانشگاه پاریس دکترای اقتصاد گرفت. جهانشاهی به دنبال مطالعات خود در فرانسه، مانند پدرش در دادگاههای جنحه و فرجام به‌عنوان قاضی خدمت کرد. لیکن وی از زندگی قضایی منزجر گردید و پس از آن به‌عنوان مربی و استادیار حقوق و استاد اقتصاد در دانشگاه تهران فعالیت نمود، و مدت کوتاهی نیز به‌عنوان وزیر آموزش و پرورش در کابینه منصور در سال 1965 خدمت کرد، در سالهای 67 - 1966 به ریاست دانشگاه تهران منصوب گردید. وی در سال 1971 به مقام کنونی خود منصوب شد.

جهانشاهی مدتی در زمینه بانکداری و مدتی نیز در زمینه امور مالی کار کرده است. وی از بورسیه AID(کمک‌های آمریکا) در سالهای 59 - 1958 جهت خدمت در بخش آمار درآمد ملی وزارت بازرگانی استفاده کرد و در اوایل سالهای 1960 به‌عنوان معاون رئیس بانک مرکزی برگزیده شد.

جهانشاهی مدتی نیز سرپرستی کمیسیون مالیات ایران را به‌عهده داشت، اخیرا به‌عنوان سرپرست اجرایی علی‌البدل بانک عمران و توسعه بین‌المللی عمل کرد.

دکتر جهانشاهی بسیار سخت‌کوش است، لیکن عدم توانایی ظاهری وی در تفویض اختیارات در سال 1964، زمانی که وزیر آموزش و پرورش بود، منجر به حمله قبلی شد. جهانشاهی که قدری محافظه‌کار و تودار و عصبی است، از موقعیت مستحکمی در محافل حاکمه ایران برخوردار است (بسیاری از اقوام نزدیک وی دارای مقامات و پست‌های عالی در حکومت ایران هستند.) انتخابات جهانشاهی به‌عنوان رئیس بانک مرکزی را می‌توان با قابل اعتماد بودن وی از نظر سیاسی و مقبولیت وی در محافل ذی نفوذ ایران مرتبط دانست. جهانشاهی برخلاف اعقاب خود قادر نیست به‌عنوان رئیس بانک مرکزی نقش قاطعی را ایفاء و ممکن است همین امر یکی از عوام مهم انتصاب وی باشد.

جهانشاهی متأهل است و دارای یک فرزند دختر می‌باشد و به زبان فرانسه و انگلیسی به خوبی تکلم می‌کند. می 1972 - اردیبهشت 1351 جهانشاهی - عبدالعلی - 2 عبدالعلی جهانشاهی سفیر در جوامع اروپایی خیلی محرمانه عنوان خطاب: آقای سفیر از اوت 1973 عبدالعلی جهانشاهی، حدودا 52 ساله، با عنوان سفیر تام‌الاختیار امور اقتصادی، سفیر در جوامع اروپایی بوده است. او تا سال 1971 به‌عنوان مدیرکل بانک مرکزی ایران خدمت نمود. در آن شغل او خوشنام و کارمند قابل انعطافی بود.

جهانشاهی دارای دکترای حقوق از دانشگاه پاریس است. از سال 1946 تا 1957 در وزارت دادگستری خدمت نمود. در سال 1957 او استاد حقوق دانشگاه تهران بود، و از سال 1957 تا 1960 در بانک ملی کار کرد. در مدت 63 - 1962 جهانشاهی معاون مدیرکل بانک مرکزی ایران بود و در سال 1964، وزیر آموزش و پرورش و در سال 1965 رئیس دانشگاه ملی گردید. در سال 1966 او جایگزین

مدیر اجرایی بانک توسعه و بازسازی بین‌المللی شد.

جهانشاهی به اروپای غربی و ایالات متحده مسافرت کرده است. در اوایل سال 1973 او دچار یک حمله قلبی خفیف شد و برای معالجه به اروپا رفت. او به زبان فرانسه و انگلیسی صحبت می‌کند.

22 مارس 1976 - 2/1/55

پرویز حکمت

پرویز حکمت وزیر نیرومحرمانه پرویز حکمت در آخرین ترمیم کابینه در فوریه 1977، وزیر نیرو شد. حکمت 42 ساله دارای فوق لیسانس مهندسی از دانشگاه کالیفرنیای جنوبی است. در سال 1962 او به سازمان برنامه و بودجه پیوست و دارای مسئولیت‌های مختلفی از جمله معاونت مدیر کمیته آبیاری و سدسازی در سال 1967، بود. در سال 1971 به مدیریت اداره مزبور ارتقاء یافت. آخرین شغل وی که از اکتبر 1973 به آن مشغول است، معاون وزیر در امور فنی در سازمان برنامه و بودجه می‌باشد. او به زبان انگلیسی صحبت می‌کند.

به‌عنوان وزیر در سازمان برنامه و بودجه، حکمت برای مقامات سفارت قابل دسترسی بود، ولی به‌طور قابل ملاحظه‌ای در موردی که خودش مسئول بود، مؤثر و یا مفید واقع نشد، برای مثال، درخواست تأییدیه کارخانجات خارجی و مقررات اجرایی. شاید حکمت فکر می‌کرد این که خارج از حوزه وظایف وی در سازمان برنامه و بودجه به‌عنوان رئیس بخش ارتباط با مذاکره‌کنندگان باشد.

آوریل 1977 - فروردین 56

عطاءاللّه خسروانی

عطاءاللّه خسروانی وزیر کشور سرّی عطاءاللّه خسروانی در یک ترمیم کابینه در تاریخ 24 نوامبر 1968، وزیر شد. او قبلاً وزیرکار و امور اجتماعی بود (از می1961). در فوریه 1965، خسروانی به جای حسنعلی منصور (که ترور شد)، دبیرکل حزب حاکم ایران‌نوین گردید.

با وجود این که از بنیانگذاران حزب مزبور نبود، گزارش شده است که برحسب خواسته شاه بلافاصله پس از تشکیل حزب مزبور در دسامبر 1963، به آن پیوست و در کمیته اجرایی آن مشغول به کار گردید.

در می 1964، زمانی که امیرعباس هویدا از جانشینی دبیرکل استعفا داد، خسروانی جایگزین وی شد. او در می 1967 به‌عنوان دبیرکل، مجددا انتخاب گردید.

تغییر محل خسروانی از وزارت کار به وزارت کشور و اظهارات وی در موضع جدید حاکی از این است که شوراهای دائمی شهر برای انتخابات باید برحسب تغییرات روش انتخابات از بین بروند و مشخص می‌سازد که او رهبری خود را در حزب مستحکم‌تر خواهد ساخت و سعی خواهد کرد از وزارتخانه خود برای تقویت حزب در استانها استفاده نماید. هر چند هنوز کمی نفوذ در وزارت کار خواهد داشت، خط مستقیم حامیان وفادار وی در وزارت کار، که در مدت هفت سال وزارت وی تقویت و تحکیم شده بود، قطع شده است. بخشی از قدرت وی در حزب عمدتا از حمایت دیگر قدرتها ناشی می‌شود که به واسطه داشتن کنترل انحصاری بر وزارتخانه و توانایی‌اش به‌عنوان وزیر در به حرکت در آوردن امور در جهت اجرای اوامر حزب در انتخابات و SPONTANEOUS - RALLIESبه دست آورد. هر چند منصب جدید خسروانی، در ظاهر به نظر می‌رسد که موضع او را در حزب تحکیم نموده باشد، بیشتر محتمل است که از ریشه آن را قطع کرده باشد.

هیچ دوستی بین هویدا و خسروانی وجود نداشته است، و شکاف قدیمی ایجاد شده در حزب بین «روشنفکران» (اعضای کانون ترقی سابق) و جناح خسروانی، به نظر می‌رسد که با گرداندن حزب توسط خسروانی به پایان رسیده است. نخست‌وزیر ممکن است با تغییر محل خسروانی از وزارت کار به وزارت کشور و خارج کردن انصاری از کابینه، از نفوذ دو مخالف خود کاسته باشد.

خسروانی به عنوان وزیر کار به‌طور ویژه‌ای کارآیی نداشت. او اصول قانون کار را به اجراء در نیاورد و بعضی از مقامات او را مانعی در مقابل هر برنامه واقعگرایانه و با ارزش که وضع کار را بهبود بخشد، می‌دانند. در داخل وزارتخانه‌اش، او هر قسمت را کاملاً می‌شناسد و نفوذ کاملی بر کلیه تصمیماتی که بر وزارتخانه اثر می‌گذراند، اعمال می‌کند. برنامه سهیم شدن کارگران در سود کارخانه، که در سال 1962 به‌عنوان اصل ششم برنامه اصلاحات اعلام شد، هنوز هیچ‌گونه منافع واقعی برای کارگران در برنداشته است. وی شخص ماهری در استفاده از آن کلیشه است، او دوست ندارد که وارد مسائل جزئی شود.

عطاءاللّه خسروانی، حدود 1916 در یک خانواده مشهور به شاهدوستی متولد شد. او در فرانسه و بلژیک تحصیل کرده، و از دانشگاه لیژ (LIEGE) مدرک فوق‌لیسانس در علوم اجتماعی دریافت داشته است. در 1941 وارد خدمت دولت شد، و در حدود سال 1946 به وزارت کار منتقل گردید. در 1958 او به معاونت مدیر و مدیریت هیئت کنترل سازمان بیمه‌های اجتماعی کارگران ارتقاء یافت که خود در ایجاد آن کمک کرده بود. او در 1959 به‌عنوان معاون دائمی وزیر در وزارتخانه منصوب گردید، که به‌طور عمده از این امر

ناشی می‌شد که وی از هیچ سیاست خاصی پیروی نمی‌کرد و بدین ترتیب وسیله دلخواهی برای جمشید آموزگار، وزیر کار وقت بود. همزمان با این شغل او مدیرکل سازمان بیمه اجتماعی کارگران نیز بود، شغلی که وی شخصا به آن وابسته است. او ظاهرا، با قطع پاره‌ای حقوق‌های خیلی زیاد در سازمان و ساختن دو درمانگاه درجه یک، که در خاورمیانه بهترین هستند، بازی خوبی به اجرا گذاشت. او در سال 1960 معاون وزیر در امور پارلمانی شد. خسروانی در اولین کابینه علی امینی در 1961 به‌عنوان وزیر کار وارد کابینه شد و این منصب را در کابینه دوم امینی، کابینه امیراسداللّه علم، کابینه منصور و هر دو کابینه امیرعباس هویدا حفظ نموده است.

در زمانی که برای بار اول خسروانی وزیر کار شد، اعتقاد براین بود که وی پیرو حسن ارسنجانی، وزیر کشاورزی وقت بوده است. او در توطئه قره‌نی (ولی‌اللّه قره‌نی که در سال 1958 به علت برنامه‌ریزی توطئه علیه شاه زندانی شد) شرکت داشت و توسط پلیس تحت بازجویی قرار گرفت، ولی زندانی نشد. او زمانی عضو جمعیت آزادی بود. خسروانی در کلیه موفقیت‌های ارسنجانی بدنبال وی بود و از شانس خوب وی بهره‌برداری نمود. او در جریان سقوط ارسنجانی در سال 1963 جان سالم بدر برد به هر حال، در حال حاضر وی بخت خود را با دولت جدید می‌آزماید. در ژوئیه 1968 خسروانی برای شورای جدیدالتأسیس اصلاحات اداری معرفی شد.

خسروانی دارای سه برادر است، همه آنها در ارتش یا دولت خدمت می‌نمایند. او با یک زن فرانسوی ازدواج نموده است و یک پسر دارد. اعتقاد براین است که پسر وی عقب افتاده است. خسروانی نماینده ایران در تعدادی از کنفرانس‌های بین‌المللی کار بوده است، او علاوه بر زبان مادری فارسی، فرانسه را عالی و کمی انگلیسی صحبت می‌کند. او در باشگاه فرانسه تهران فعال و به سفارت فرانسه خیلی نزدیک است. دسامبر 1968 - آذر 1347

کاظم خسروشاهی

کاظم خسروشاهی وزیر بازرگانی خیلی محرمانه دکتر خسروشاهی، 55 ساله، هیچ‌گونه سابقه‌ای در خدمات دولتی ندارد. او از دانشگاه تهران دکترای اقتصاد گرفته و بیش از سی سال به تجارت در ایران مشغول بوده است. تا زمان انتصاب وی در کابینه در 7 اوت 1977، او رئیس گروه صنعتی KBS بود که لوازم آرایش، مواد دارویی، حشره‌کش‌ها و مواد غذایی تولید می‌کرد. او همچنین عضو هیئت مدیره اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و اخیرا رئیس جمعیت مدیریت ایران بود. او به اروپا و ایالات متحده سفر کرده است و انگلیسی را عالی صحبت می‌کند.

رابطین سفارت، خسروشاهی را با کفایت، سخت‌کوش و پیشرو یافته‌اند. او شخصا از آزادی تجارت بین ایران و ایالات متحده حمایت می‌کند. انتخاب وی در شغل وزارت با استقبال شایان مقامات بازرگانی مواجه گردیده است. در روز پس از انتصاب، وزیر خسروشاهی در یک مصاحبه مطبوعاتی اظهار داشت که سیاست‌های جدید که رشد ثابت اقتصادی را تضمین می‌کنند، به زودی اعلام خواهند شد.

10 اوت 1977 - 19/5/56 خسروشاهی، کاظم - 2 کاظم خسروشاهی وزیر بازرگانی (از اوت 1977) خیلی محرمانه عنوان خطاب: آقای وزیر کاظم خسروشاهی، با کفایت و سخت‌کوش، دوست نزدیک نخست‌وزیر، جمشید آموزگار است.

خسروشاهی سوابق خدمت دولتی ندارد و بیش از 30 سال است که به تجارت مشغول می‌باشد. موقعی که وزیر شد، کلیه شش معاون خود را تغییر داد و درگیر کشمکش با کمیسیون خدمت شهری شد. بنا به اظهار یک مقام ایرانی، در حال حاضر وزارتخانه به‌طور قابل توجهی با از هم‌پاشیدگی سازمانی روبرو است.

خسروشاهی که به شدت از محدودیت‌های بورکراتیک لطمه خورده، تاکنون دوبار استعفا داده است.

خسروشاهی با اعتقاد شدید به سیستم آزاد جهانی، می‌خواهد بخش خصوصی را بیشتر در امور بازرگانی و پروژه‌های توسعه دولت درگیر نماید. او در پی کاهش مقررات دولتی و کنترل تجارت است، ولی با تکروی نیز مخالف است، هر چند او اذعان دارد که مشکل می‌توان آنها را از میان برداشت. او حامی آزادی تجارت بین کشورش و ایالات متحده است.

خسروشاهی از دانشگاه تهران دکترای اقتصاد دریافت داشته است. تا زمان انتصاب وی در کابینه، او ریاست گروه صنعتی KBS را به عهده داشت که تولیدکننده لوازم آرایش، مواد دارویی، حشره‌کش و مواد غذایی است. او در هیئت مدیره اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و ریاست انجمن مدیریت ایران خدمت کرده است. خسروشاهی، حدود 56 ساله، به اروپا و ایالات متحده سفر نموده است. او انگلیسی را به روانی صحبت می‌کند.11 ژوئیه 1978 - 20/4/57

عباسعلی خلعتبری

عباسعلی خلعتبری، وزیر امورخارجه خیلی محرمانه خلعتبری که در سپتامبر 1971 به‌عنوان وزیر امورخارجه منصوب شد، قبلاً در سمت‌های معاون وزیرخارجه و معاون سیاسی وزیر خدمت کرده است (مشاغل رده 2 و 3 در وزارت‌خارجه).

خلعتبری، 52 ساله، دارای دکترای حقوق از دانشگاه پاریس، جایی که در علوم سیاسی نیز کار کرده است، می‌باشد.

خلعتبری از 1942 در برن، ورشو، واشنگتن و پاریس به‌عنوان دیپلمات کار کرده و به‌عنوان دبیرکل پر سابقه سنتو (67 - 1961) شهرت فراوانی کسب کرده اما به واسطه فعالیت‌ها و قضاوت‌های محدود آن سازمان هم آزرده و هم کمی سرخورده شده است.

از زمانی که وی وزیر خارجه شده، برای ما به سهولت در همه اوقات قابل دسترسی بوده است. او به‌عنوان فردی جدی، آرام و دیپلماتی محترم از نسل قدیم شناخته شده است. علاوه بر عضویت در حزب ایران نوین، وی دوست قدیمی شخصی هویدا است. هر چند برای پرسنل وزارتخارجه محبوب است، ولی بسیاری احساس می‌کنند که کارآیی و نفوذ وزارتخانه از زمان تصدی وی در آنجا رو به کاهش نهاده است.

خلعتبری ازدواج کرده است و چهار فرزند دارد. او و همسرش، فرانسه و انگلیسی صحبت می‌کنند.

می 1972 - اردیبهشت 1351 خعلتبری، عباسعلی - 2 وزیر امورخارجه (از سپتامبر 1971) خیلی محرمانه عنوان خطاب: آقای وزیر به‌عنوان یکی از با کفایت‌ترین و با تجربه‌ترین مقامات ایرانی، عباسعلی خلعتبری متخصصی خونسرد و درستکار است و این احساس را ایجاد می‌نماید که بیشتر یک مجری دقیق سیاست است تا یک بدعتگذار در سیاست. او در انظار عمومی به‌طور مؤثری نقش بازی می‌کند و در برابر سؤالات سخت، به سهولت خود را نمی‌بازد. به هر حال، در داخل کابینه او گاهی با همکاران خود، مشکلاتی دارد. به علت اینکه او عضو محافل داخلی تهران نیست و به علت طبیعت فردگرای ارتباطات قدرت در ایران، او در پاره‌ای مواقع از وزرایی که دارای ارتباطات قوی و خوبی هستند و خود را درگیر سیاست‌ها و هدایت سیاست‌های خارجی، بدون توجه به وزیر امورخارجه، می‌کنند، نادیده گرفته می‌شود. با وجود این سابقه خدمت طولانی وی، نشانگر این است که مورد حمایت و اعتماد شاه است، و اصل مسئله همین موضوع است. خلعتبری نسبت به ایالات متحده صمیمی است و همواره در دسترس بوده و ارتباطات خوبی با مقامات آمریکایی داشته است.

دبیرکل سنتو:

به‌عنوان دبیرکل سنتو در خلال سالهای 67 - 1961، خلعتبری خود را کفایت، وظیفه‌شناس و هماهنگ‌کننده‌ای مؤدب نشان داده است. او گاهی زیردستان خود را براساس بستگی‌های فامیلی و موقعیت اجتماعی آنها انتخاب می‌نماید، ولی او روحیه دبیرخانه سنتو را نسبت به وضعیت پائینی که در

ابتدا داشت، بالاتر برده است. او سعی کرد یک ظاهر بی‌طرفی را در اجرای وظایفش حفظ کند، ولی گفته شد که بدون تردید تحت نفوذ دیدگاههای دولت خودش بوده است. او به‌گونه‌ای کار کرد که موارد مربوط به سنتو را در قالب نیازهای سیاست خارجی ایران گسترش دهد.

دبیرکلی سنتو به‌طور سنتی بین ایران، ترکیه و پاکستان چرخشی است، به هر حال در سال 1964، شورای وزیران سنتو رأی داد که خلعتبری یک دوره دیگر در این شغل باقی بماند.

سوابق خدمتی:

خلعتبری دکترای حقوق از دانشگاه پاریس دارد. از سال 1942 وارد خدمات دیپلماتیک شده و به‌عنوان سفیر در لهستان، معاون وزیر در امور سیاسی در وزارت امورخارجه و معاون وزارت امورخارجه کار کرده است. او شاه را در سفر به اتحاد جماهیر شوروی در سال 1972، به ایالات متحده در 1973 و 1975 و 1977 همراهی نموده است.

اطلاعات شخصی:

خلعتبری، جدی، آرام و خوش صحبت و در وزارت امورخارجه مورد علاقه و احترام است. وی به مطالعه و اسب‌سواری علاقه دارد. او کتاب Lirow et le pacte orientale را نوشته است. خلعتبری حدود 66 سال دارد، فرانسه و انگلیسی را خوب صحبت می‌کند. او و همسر جذابش، منظر اصفیا، دارای سه دختر و یک پسر هستند. خانم خلعتبری به فرانسه و انگلیسی خیلی خوب تکلم می‌کند.

1 اوت 1978 - 10/5/57

محمد درخشش

تاریخ: 12 فوریه 1962 - 23/11/40 خیلی محرمانه از: سفارت امریکا، تهران - مرسله شماره 371 مذاکره با وزیر فرهنگ، درخشش در این مرسله، صورت مذاکرات بین وزیر فرهنگ، محمد درخشش و کارمند سفارت ارسال می‌گردد.

از طرف سفیر: هاری اچ. شوارتز رایزن سیاسی سفارت پیوست: صورت مذاکرات رونوشت به: کلیه کنسولگریهای آمریکا در ایران خیلی محرمانه صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: محمد درخشش، وزیر فرهنگ جرج کیو، وابسته سفارت زمان: 3 ژانویه 1962 - 13/10/40 وزیر فرهنگ درخشش خود را در مقام وزارت فرهنگ به وضوح مطمئن‌تر از شش ماه قبل احساس می‌کند.

صرفنظر از این واقعیت که وزیر، مشکلات متعددی دارد، او احساس می‌کند که پشتیبانی معلمین را دارد که از هر چیزی مهمتر است. درخشش احساس می‌کند که مدیریت و رهبری که وی در خلال تظاهرات معلمان از خود نشان داد، ثابت نموده است که او می‌تواند به خوبی کنترل آموزگاران را در دست داشته باشد. براساس گفته درخشش، بحران زمانی آغاز شد که دولت پیشنهادات خود را به آموزگاران ارائه نمود. اکثریت آموزگاران نمی‌خواستند آن را بپذیرند، به هر حال، درخشش با خاطرنشان کردن این موضوع که دولت به حد کافی به خواسته‌های آنها پاسخ داده بود تا آنها را برای بهسازی وزارت فرهنگ قادر سازد، بر قبول آن توسط فرهنگیان پافشاری نمود.

درخشش دارای مشکلات فرساینده جاری متعدد است. ابتدا مبارز با بی‌سوادی است که علیرغم شروع خوب آن با مشکل روبرو گردید، زیرا بودجه‌ای برای آن وجود ندارد. درخشش احساس می‌کند که این خیلی بدشانسی است، زیرا برنامه نیاز به هزینه خیلی گزافی ندارد. ولی احتمالاً مشکل اصلی درخشش در کمبود نگران‌کننده متخصصین اداری و سازماندهی در سطح وزارتخانه است. گسترش فوق‌العاده آموزشی ایران نیاز غیر قابل اجتناب و بیش از حدی به متخصصین اداری که در جریان امور باشند، دارد، ولی در حال حاضر، وزیر نه دارای پرسنل باتجربه و نه امکانات آموزش دادن به آنها است.

دانشگاه تهران درخشش اظهار داشت که دانشگاه تهران در وضع بسیار بدی است. بسیاری از استادان درجه بالا فاقد صلاحیت هستند. به هر حال، درخشش قدرت زیادی ندارد که بتواند شخصا با این مشکل مبارزه نماید، زیرا بسیاری از استادان به دلایلی غیر از کارآیی تخصصی و حرفه‌ای به کار گرفته شده‌اند. درخشش اظهار داشت که فقدان رهبریت خود و خدمتگزار در میان استادان دانشگاه تهران، موجب گردیده است که دانشجویان در جای دیگری به دنبال رهبریت بگردند و در نتیجه، آنها به صورت مهره‌های (پیاده شطرنج)

سیاسی درآیند.

دانشگاه شیراز درخشش صادقانه نگران دانشگاه است. او گفت که این هم مورد دیگری است که او شخصا روی آن کنترل کمی دارد، زیرا کل پروژه در دست حسین علا است، مردی که در غباری از کهولت و پیری گم شده است. درخشش معتقد است که اگر قرار باشد دانشگاه پیشرفت نماید، اداره آن باید در دست یک گروه پرتوان خارجی باشد. دانشگاه پنسیلوانیا می‌رود که دانشگاه را اداره نماید، ولی درخشش معتقد است آنها کاملاً آزاد نخواهند بود آن‌گونه که لازم بدانند دانشگاه را اداره کنند، و نتیجه آن این خواهد بود که اعمال نفوذهای خارجی شانس موفق شدن دانشگاه را به تعویق می‌اندازند.

برنامه وزیر جدید فرهنگ درخشش برنامه جدید فرهنگی خود که کوشش‌های وزارتخانه در جهت آنها متمرکز خواهند بود را مشخص نمود. درخشش احساس می‌کند که افزایش زیاد فعلی دانشجویان دانشکده‌ها ارزش واقعی برای ایران ندارد. درخشش امیدوار است که تعداد دانشجویان را کم کند، بخصوص خارج کشور، و تعداد زیادی مدارس حرفه‌ای (هنرستان) بسازد، زیرا ایران در حال حاضر به تکنسین‌های آموزش دیده بیش از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی نیاز دارد. بنا به عقیده درخشش، بعد از اینکه دانش‌آموزی مدرسه ابتدایی را به پایان رساند، باید تصمیم گرفته شود که آیا او به هنرستان اعزام شود و یا اینکه تحصیلات رسمی (سمت دانشگاهی) را ادامه دهد. همزمان با آن درخشش، فقط به بهترین دانش‌آموزان اجازه ورود به دانشگاه را خواهد داد و آنها نیز اکثرا در ایران به تحصیلات خود ادامه خواهند داد. (تذکر: درخشش به‌طور اخص نسبت به تعداد دانشجویان ایرانی رو به افزایش که در دانشگاههای خارج تحصیل می‌نمایند، حساس است. بخصوص که تعداد زیادی از آنان افراد شایسته‌ای نیستند و تحصیل آنها در خارج کشور موجب مصرف شدید ذخایر ارزی کشور می‌شود. به‌طور ایده‌آل، درخشش مایل است دانشجویان دانشگاههای خارج کشور را به فارغ‌التحصیلان دانشگاههای داخل کشور محدود نماید. به‌طور واقع‌بینانه، درخشش اذعان دارد که اجرای چنین برنامه‌ای به زمان نیاز دارد، ولی او در نظر دارد که برای اجرای آن فشار لازم را اعمال نماید.) مشاورین اصل چهار و برنامه فولبرایت در بحث راجع به مشاورین آموزشی اصل چهار، مأمور گزارشگر به این نتیجه‌گیری قطعی رسید که درخشش هیچ‌گونه تماسی با آنها ندارد و یا تماس کمی با آنها دارد. مأمور گزارشگر وی را تشویق نمود که ایده‌های خود را با مشاورین در میان بگذارد و مسئله را با آنها مورد بحث قرار دهد، مأمور گزارشگر داوطلب شد که در صورت احساس نیاز درخشش، به وی کمک نماید. در مورد استادان فولبرایت، درخشش تا حدی طولانی صحبت نمود. در بحث راجع به این استادان، درخشش رقم «بیست» را یا رقمی حدود آن را برای نیازهای مشابه اظهار نمود که فقط برای تهران ترجیح می‌دهد. صرفنظر از استثنائات قابل توجه (استادان فولبرایت در دانشکده طب)، درخشش ایده پایینی از برنامه به عنوان یک کلیت دارد.

او احساس می‌کند که برنامه به‌طور ناصحیح جهت‌دهی شده است. به جای بیست نفر استاد متوسط که کار کمی انجام دهند، درخشش به سه یا چهار گرداننده امور اداری علاقمند است که نیاز تأسف‌بار وزارت فرهنگ هستند. علاوه بر این، بیست نفر از فولبرایت در تهران، برای وزارت فرهنگ حدود شصت هزار ریال در ماه به‌طور متوسط هزینه در برخواهند داشت، درخشش ممکن است مقدار بیشتری پول به تعداد کمتری پرداخت نماید، ولی به افرادی مناسب‌تر.

عقاید سیاسی عقاید سیاسی درخشش به آخرین گفتگو با مأمور گزارشگر، تا حدی تغییر یافته‌اند. او هنوز توجه زیادی به نوعی سازماندهی سیاسی دارد که به‌عنوان مبنا و پایه برای حفظ آزادی و مبارزه انتخاباتی کاندیداها به کار گرفته شود، ولی او مطمئن نیست که احزاب سیاسی پاسخ مناسبی برای آن باشند.

درخشش احساس می‌کند که شاخه قانونی دولت باید در مقابل نمایندگان مناطق مختلف کشور مسئول باشد، نه فقط مجری، آن‌گونه که در گذشته بوده‌اند.

درخشش کم و بیش مغلوب تفحص ناپذیری دولت ایالات متحده شده که برای وی صورت یک معما را پیدا کرده است. ایالات متحده مطمئن است که نظام وی بهترین نظام دولتی است، ولی برای صدور این نظام هیچ تمایلی ندارد. درخشش احساس می‌کند که ما باید کوشش‌هایی برای استقرار دولت‌هایی از نوع دولت خود در سایر کشورها، به عمل آوریم.

درخشش، محمد - 2 وزیر فرهنگ سرّی محمد درخشش، کسی که اعتصاب گسترده معلمان سراسر کشور که موجب به قدرت رسیدن امینی گردید، را سازماندهی و اجرا نمود، به وضوح در جهت نظم‌دهی و آرام‌سازی آموزگاران حرکت کرده و نشان داده است که دولت فعلی به معنی دولت کار است. او در قبول سمت کُند بود. او احتمالاً معتقد بوده است که وحدت با دولت امینی ممکن است حمایت آموزگاران جناح چپ را از وی از بین ببرد، یا اینکه منتظر بوده است تا مطمئن شود پول لازم برای زیاد کردن حقوق آموزگاران وجود دارد (که دارد). به هر حال، به‌طور موثق گزارش شده که درخشش به امینی گفته است فقط در صورتی وزارت را قبول می‌کند که بتواند پس از سه ماه استعفا دهد.

درخشش دارای سوابق شرکت در فعالیت‌های سوسیالیستی ایران است و در حقیقت تنها عضو کابینه امینی است که شهرت ملی در بین مخالفین تحصیل‌کرده طبقه متوسط رژیم دارد. در اوایل دهه 40 او با کریم سنجابی در تشکیل هسته حزب ایران همکاری نمود، و متعاقبا به نیروهای حزب توده پیوست. با کمک کمونیست‌ها، درخشش خیلی زود توانست انجمن معلمان دانشگاه دیده را سازمان دهد، که اعضای اصلی آن کمونیست‌ها بودند. فشار توده در 1952، موجب ایجاد دو جناح دست راستی و دست چپی در انجمن شد. از این مقطع است که گفته می‌شود درخشش حزب را ترک نموده است. در سال 1954 به‌عنوان کاندیدای مجلس هیجدهم، تاریخی طولانی از همکاری بین درخشش و خلیل ملکی به‌عنوان «نیروی سوم» شروع شد. در آن موقع هر دو نفر آنها، مخالف حزب توده بودند و هنوز هستند. درخشش پس از

ادای سوگند در مقابل منوچهر اقبال مبنی بر اینکه قبلاً کمونیست بوده است، ولی دیگر کمونیست نیست، در انتخابات مجلس هیجدهم، انتخاب شد. او گفت که با فشار اقبال بر معلمان برای عدم اجرای دستورات کمیته مرکزی حزب توده مخالف بوده است. اقبال این اطلاعات را برای شاه بازگو نمود، او گفت که از ارتباط درخشش با کمونیست‌ها اطلاع داشته است، ولی این را نیز می‌دانسته که او از حزب استعفا داده است و برای اطلاعات ارتش ایران خدمت می‌کند.

در سال 1957 برای ورود به مجلس نوزدهم، درخشش با گروه سیدجعفر بهبهانی به‌عنوان کاندیداهای مستقل همکاری نمود، ولی به هر حال انتخاب نشد.

به‌عنوان نایب رئیس کمیته فرهنگی مجلس هیجدهم، درخشش به‌طور چشمگیری برای احقاق حقوق معلمان مبارزه نمود و شهرت زیادی در رهبری موارد دانشگاهی کسب کرد که تا امروز آن را حفظ نموده است. او ریاست اسمی و حقیقی باشگاه مهرگان را به‌عهده دارد، که تنها سازمان مهم معلمین مدارس ابتدایی و متوسطه در ایران است. او معلم تاریخ و جغرافیا در مدارس تهران بوده است، و برای مدتی نیز در وزارت فرهنگ ریاست اداره دانشجویان ایرانی خارج کشور را به‌عهده داشته است. باوجود این، در بوروکراسی داخل وزارتخانه، تصور براین است که او فاقد تجربه و کارآیی اداری است، و همان‌گونه که ممکن بود انتظار رود، بعضی از قدیمی‌ها، شامل معاونین وزیر، کریم فاطمی و حبیب‌اللّه نفیسی هم‌اکنون اقدام به استعفا نموده‌اند.

درخشش که 46 سال دارد، در تهران متولد شد و تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه فارابی و تحصیلات متوسطه را در دبیرستان علمیه به پایان رساند. او در سال 1938 از دانشکده تربیت معلم فارغ‌التحصیل گردید. درخشش ازدواج کرده است، ولی فرزند ندارد. همسر وی که برای صدای آمریکا و کنسولگری انگلیس کار کرده است، انگلیسی را عالی صحبت می‌کند. او شخصا فقط فارسی صحبت می‌کند.⁽¹⁾درخشش، محمد - 3 7 می 1963 - 17/2/42سرّی صورت مذاکرات محمد درخشش 1- درخشش در مورد وقایع باشگاه مهرگان، روز سه‌شنبه گذشته به‌طور مفصل صحبت نمود. درخشش اظهار نمود که دو روز قبل از گردهمایی برنامه‌ریزی شده، یک سروان پلیس در ساعت 2230 شب در باشگاه مهرگان با درخشش ملاقات نمود و از وی خواست که گردهمایی باشگاه مهرگان را لغو نماید.

درخشش به وی گفت که خوشحال می‌شود اگر این را به صورت دستور کتبی امضا و به وی مسترد نماید تا آن را در بین معلمان منتشر نماید. سروان پلیس از این کار خودداری نمود و درخشش به وی گفت که بدون دستور کتبی، گردهمایی صورت خواهد گرفت. سروان آنگاه باشگاه را ترک نمود. کمی بعد از آن، سرهنگ مولوی با درخشش مذاکره نمود و به او گفت که اگر او سعی کند گردهمایی باشگاه مهرگان برگزار شود، دولت مانع آن خواهد شد.

2- درخشش اظهار داشت در روز گردهمایی برای بزرگداشت خانعلی، تقریبا 95 درصد از معلمان

تهران در نزدیکی باشگاه مهرگان حاضر بودند. درخشش اظهار داشت که وقتی پلیس از دو طرف خیابان لاله‌زارنو حمله نمود، تنها عاملی که باعث شد تعداد بیشتری مجروح نگردند، این بود که مغازه‌داران معلمان را به داخل مغازهای خود آورند و سپس درهای مغازه‌ها را بستند و بدین ترتیب از وارد شدن ضربه‌های زیادی به سر آنها جلوگیری نمودند. درخشش اظهار داشت که بین 20 تا 30 نفر (تخمین آن مشکل است، زیرا غیر از معلمان کسان دیگری نیز حضور داشتند) نیاز به مداوای پزشکی داشتند. فقط یک نفر به‌طور جدی مضروب گردید که در بیمارستان ویلا بستری است. کلیه کسانی که بازداشت شده بودند آزاد شده‌اند، ولی همگی قبل از آزادی بشدت کتک خورده‌اند، تا این موضوع درس خوبی باشد برای سایر آموزگاران. آنها در حال حاضر در بیمارستان هستند.

بنا به عقیده درخشش این یک اشتباه جدی بود، زیرا معلمان را به‌طور جدی با یکدیگر متحد نمود.

درخشش اظهار داشت که پاکروان ماهیت کاملاً احمقانه این عمل پلیس را تشخیص داده است. او به دفعات با درخشش مذاکره کرده و عملاً از درخشش درخواست نموده است که فعالیت بیشتری انجام ندهد.

3- درخشش اظهار داشت که معلمان به‌طور دیوانه‌واری مبارزه می‌کنند. آنها احساس می‌نمایند که یک طبقه مورد احترام جامعه هستند و دولت بایستی از عملی که انجام داده است، معذرت‌خواهی کند.

درخشش گفت که باشگاه مهرگان طی اولتیماتومی یک معذرت‌خواهی عمومی را تا روز یکشنبه خواسته است. اگر این اولتیماتوم اجرا نشود، معلمان از انجام امتحانات آخر سال تحصیلی خودداری خواهند نمود. درخشش اضافه نمود که در گردهمایی دیروز باشگاه مهرگان، یکی از کسانی که بشدت کتک خورده بود، به نام اسکوئی، پیشنهاد نمود که باتوم‌های چوبی خریداری و در باشگاه مهرگان برای مقابله با حملات احتمالی آینده پلیس به گردهمائیهای بعدی باشگاه نگهداری شوند.

4- درخشش اظهار داشت که باشگاه مهرگان در وضع بسیار خوب مالی است و این ناشی از ذخیره اضطراری است که در دو سال گذشته آنها با یکدیگر جمع کرده‌اند. کلیه هزینه‌های پزشکی ناشی از شلوغی‌های سه‌شنبه گذشته از صندوق پرداخت شده است. علاوه براین هر معلمی که به‌علت شرکت در فعالیت‌های باشگاه از شغل خود برکنار شود، حقوق کامل خود را از محل ذخیره اضطراری باشگاه دریافت می‌نماید. حقوق تعداد قابل ملاحظه‌ای از معلمان برای مدتی حدود 11 ماه، از این محل تاکنون پرداخت شده است. درخشش احساس می‌کند که باشگاه مهرگان به‌صورت یکی از قدرتمندترین سازمانهای سیاسی غیر نظامی موجود درخواهد آمد. باشگاه مهرگان هم‌اکنون دانشکده تربیت معلم را کنترل می‌کند. او اضافه نمود که هدف آنها کنترل مؤثر بر دانشگاه است.

آینده جبهه ملی، معلمان و شاگردان را بیشتر و بیشتر متوجه باشگاه مهرگان نموده است. واکنش دولت این است که حتی‌الامکان فعالیت‌های بیشتری را در ارتش جذب نماید. او سپاه دانش را به‌عنوان مثال ذکر کرد.

5 - درخشش اظهار داشت که محرم زمان اوج ناآرامی خواهد بود، مقامات مذهبی برنامه‌ریزی کرده‌اند که در ماه محرم بشدت به دولت حمله نمایند و از نظر تئوری دولت بیشتری اکراه را برای انجام اقدامی در این ماه برعلیه مقامات مذهبی خواهد داشت.

6- زمانی که...وارد شد، درخشش مشغول بحث در مورد اعلامیه تهیه شده در رابطه با وقایع سه‌شنبه

گذشته با موسوی (اسم کوچک نامعلوم) بود. در پاسخ به یک سؤال، درخشش گفت باشگاه امیدوار است تسهیلات چاپ مخصوص خودش را در آینده نزدیک داشته باشد.

7- درخشش مطالب زیادی را در مورد امینی نگفت،... احساس می‌کند که درخشش در تصورات خود، خود را به‌عنوان نخست‌وزیر می‌داند. بنا به گفته درخشش، شاه به نقطه بدون بازگشت رسیده است و باید برود. کار کردن با وی غیرممکن است و او احساس می‌کند که به‌عنوان یک طبقه، معلمان از این که وسیله‌ای در سرنگونی وی باشند، از احترام عمومی بهره‌مند خواهند شد، او احساس می‌کند که وظیفه وی در حال حاضر این است که معلمان و طبقه متوسط ایرانی‌ها را متقاعد نماید که بدون ترس از مداخله خارجی می‌توانند به حرکت خود ادامه دهند.

درخشش، محمد - 4 زمان و مکان: دوشنبه، 10 ژوئن 1963 - 2/3/42، منزل آقای درخششخیلی محرمانه صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: آقای محمد درخشش، وزیر سابق فرهنگ سی. ان. راسیاس، دبیر دوم سفارت اظهارنظر:

من درخشش را تاکنون حدود شش دفعه در جلسات درس متقابل انگلیسی - فارسی دیده‌ام. در جریان این نشست‌ها وی به‌طور آشکار از بحث راجع به مسائل سیاسی اکراه داشت و من نیز به اکراه وی احترام می‌گذاشتم. امروز در مدت یک ساعت نشست، وقتی راجع به مسائل هفته گذشته و شایعه اعتصاب فردا صحبت کردم، او با جدیت پاسخ داد. من آمادگی وی را برای ارائه پاسخ می‌توانم با اطمینان زیاد به حساب اعتماد فزاینده وی به خودم و همچنین شادمانی و نشاط وی نسبت به این روز بخصوص، منظور کنم. وی با من به‌عنوان کسی که در موضوعی درگیر شده که وی را تحریک کرده است و به مبارزه می‌خواند، برخورد نمود. (در طول هر نشستی که با وی داشته‌ام، بین سه تا شش دفعه با وی تماس تلفنی گرفته می‌شد و در ساعت 18 خانه وی را ترک می‌کردم، افراد زیادی به خانه‌اش می‌آمدند.) 1- خشونت در هفته گذشته. بروز خشونت، نتیجه نارضایتی دراز مدت عناصر مختلف جامعه از بیکاری، بالا بودن سطح هزینه زندگی، تبلیغات بیش از حد و ریاکارانه دولت و فقدان حکومتی که قانونگذاری آن با نمایندگان ملت باشد، بود. تحریکات ملاها و بخصوص دستگیری آیت‌اللّه خمینی، جرقه‌ای بود که این جعبه ناریه را منفجر کرد.

2- عناصری از جبهه ملی در بروز خشونت‌ها دخیل بودند. این عناصر اعضای سطح پایین و متوسط جبهه ملی هستند که حتی متوسط مسئولین کاملاً شناخته شده نیستند، ولی نمایندگی از کلیه عناصر جامعه را دربر می‌گیرند. از این مردم می‌توان انتظار داشت که هر چه فعالتر در ناآرامیهایی که پیش می‌آیند، به ویژه در مبارزات مقاومت منفی نظیر اعتصاباتی که برای فردا برنامه‌ریزی شده است، شرکت جویند.

همچنین عناصر جوانتر جبهه ملی در تمام طبقات جامعه شامل کارمندان دولت و ارتش سازماندهی شده‌اند.

3- اعتصاب انجام خواهد شد و حداقل 50 درصد در کل تهران و حدود صددرصد در بازار مؤثر خواهد بود. در مورد بروز خشونت و درگیری وی مطمئن نبود.

4- هر چند سربازان از دستور دولت در تیراندازی به تظاهرکنندگان اطاعت نمودند، هیچ تضمینی وجود ندارد که آنها بار دیگر آن عمل را تکرار کنند. در مورد وفاداری ارتش نمی‌توان تضمینی قائل شد و این در چند هفته آینده کامل آزمایش خواهد شد.

5- این شایعه که آیت‌اللّه حکیم، برعلیه دولت و به نفع خمینی، اعلام جهاد نموده است، صحت دارد.

6- اصرار دولت براین که عبدالناصر، مخارج ایجاد دردسر را تأمین نموده است، حقیقت ندارد. این بخشی از برنامه دولت بود که به مردم القاء نماید که بعضی از ملاهای مخالف دولت با دریافت و قبول رشوه از خارجیها، خائن هستند. تأخیر دولت در ارائه «مدارک و شواهد» خیانت، ناشی از عدم توانایی و عدم تصمیم‌گیری در ساختن یک داستان قابل قبول در این مورد است.

7- آیت‌اللّه خمینی در هفته گذشته در رابطه با تعداد مقلدینش از مرتبه ششم یا هفتم به مرتبه اول جهش نموده است. او به‌طور ضمنی بزرگترین رهبر اسلامی شیعه شده است. او از حمایت مسلمانان شیعه در هندوستان و پاکستان و همچنین عراق برخوردار گردیده است. خمینی به‌عنوان یک رهبر مذهبی شرافتمند و عمیقا قابل اعتماد و همچنین یک روشنفکر با افکار مترقی شناخته شده است. خمینی در زمره آن گروه ملاهایی است که دوراندیش (دورنگر) هستند و آنها مخالف اصلاحات ارضی یا حق رأی زنان نیستند، هر چند در حال حاضر آنها با انتخاب خانمها در دفاتر سیاسی مخالفت می‌کند. آنها همچنین احساس می‌کنند که دولت و شاه بیش از حد نفوذ خارجی هستند و در اصلاح اقتصادی برای بالا بردن استاندارد سطح زندگی ناموفق بوده‌اند. در ضمن بسیاری از مردم، شاید به استثنای دهقانان بیسواد، از دیکتاتوری خسته و بیزار شده‌اند و مایلند تا حدی از دمکراسی برخوردار شوند.

8- دکتر علی امینی به خمینی احترام می‌گذارد و از وی مانند سایر ملاهای مترقی پشتیبانی نموده است. غیر محتمل نیست که امینی برای تشکیل دولت جدید در هفته‌های آینده مجددا فراخواند شود. یک دولت جدید متشکل از مردانی که مایل به مقاومت در مقابل شاه باشند، باید تشکیل شود تا از تألمات و نارضایتی‌های عمومی بکاهد. اگر لازم باشد که بی ثباتی فعلی ایران پایان داده شود و اقتصاد قدرت بیابد، فقط یک دولت نیرومند می‌تواند به‌طور مناسب برنامه‌ریزی نماید و انتخابات مناسبی را که بطور مطلق ضروری است، برگزار نماید.

9- درخشش معتقد است که نهاد سلطنت (شاه) باید حفظ شود، ولی اعلیحضرت باید یک پله پایین بیاید و از این پس سلطانی قانونی در چهارچوب قانون اساسی باشد.

شاه 22 سال امکان داشته است که خود را بشناساند و همچنین ممکن است کماکان از اعتماد بعضی خارجیان برخوردار باشد، ولی او دیگر نمی‌تواند اکثریت مردم ایران را تحمیق نماید.

10- درخشش اظهارنظرهای مختصری راجع به شخصیت‌های زیر ارائه داد:

ارسنجانی، شخص کثیف و بی‌بند و بار و بد سابقه و شارلاتانی است که اگر در مدت ناآرامیها در تهران بود، به‌طور قطع کشته می‌شد. ارسنجانی باهوش و پر تحرک، ولی غیرقابل اعتماد و عوامفریب است.

ارتشبد ریاحی، شخصی است که وی فقط تعریف او را شنیده است، او در زمینه بسیار مشکلی به خوبی کار می‌کند، بدون این که مانند ارسنجانی سروصدای زیاد راه بیندازد.

معینیان، مدیر سخت‌کوش و قابلی است که می‌تواند جهت اجرای مؤثر کار، قابل اعتماد باشد. مردی که به‌طور مشهود فاقد جاه‌طلبی‌ها و انگیزه‌های سیاسی است.

بهنیا، یک مرد تاجر با فکری محدود و بسته.

عالیخانی، یک بچه کوچک در جنگل.

سایر اعضای کابینه اکثرا شبیه به هم و چسبیده به علم در رأس خط هستند.

درخشش، محمد - 5 خیلی محرمانه زمان: 15 ژوئن 1963 - 25/3/42 مکان: منزل آقای درخشش صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: آقای محمد درخشش، وزیر سابق فرهنگ سی. ان. راسیاس، دبیر دوم موضوع: نظریه محمد درخشش در مدت درس زبان فارسی امروز، آقای درخشش نظریات زیر را ابراز نمود:

1- آقای حسن پاکروان، رئیس ساواک شخص شرافتمند خوبی است که شجاعت این را دارد که به اشتباهات خود اقرار نماید. بسیاری از ایرانیان که با پاکروان برخورد داشته‌اند، نه تنها به خاطر وی در انجام یک مسئولیت بسیار مشکل، بلکه همچنین برای متمدن بودن، تواضع و صداقتش به وی احترام می‌گذارند.

2- «ژست و تظاهر» دولت به این که اغتشاشات اخیر ناشی از یک برنامه سرّی برای سرنگونی رژیم ایران توسط عبدالناصر بود، فقط یک «نمایش» است. ناصر باهوش‌تر از آن است که برای یک چنین برنامه «خطرناکی» سرمایه‌گذاری نماید. وقتی نارضایتی‌ها در داخل در آن حدی وجود دارند که موجب طغیان خشونت بشوند، نیازی به هیچگونه دخالت خارجی برای ایجاد تظاهرات ضد دولتی وجود ندارد.

3- نیروی «باشگاه مهرگان» (انجمن معلمان مدارس ابتدایی و متوسطه به ریاست درخشش) 70000 است و با وجود این که فعلاً از نظر سیاسی فعال نیستند، می‌توانند کادری بسیار قوی و نفر منظم برای تشکیل یک گروه فعال سیاسی باشند (این نکته در آخر مذاکرات ما در حالی که او مرا تا دم در مشایعت می‌کرد، مطرح گردید. با ذکر این جمله درخشش لبخند غرورآمیزی می‌زد. من امیدوارم در این مورد بعدها با وی صحبت کنیم.) درخشش، محمد - 6 صورت مذاکراتخیلی محرمانه از: بخش سیاسی - سی. ان. راسیاس به: پرونده بیوگرافیک موضوع: مذاکرات با محمد درخشش، 24 ژوئن 1963 - 3/4/42 اظهارنظر:

مطالب زیر از یادداشتهای برداشته شده در مذکرات من و آقای درخشش در 24 ژوئن 1963، استخراج شده است. به منظور رعایت اختصار، متن زیر ترجمه آزادی از ملاحظات وی با ضمیر اول شخص می‌باشد.

1- انتخابات: شایعاتی مبنی بر برگزاری انتخابات در شهریور ماه وجود دارند (23 اوت - 22 سپتامبر)،

ولی من چندان به آن مطمئن نیستم. دولت به وضوح مردد است. چیزی که شما باید مطمئن باشید این است که اگر انتخابات انجام شود، کاملاً دستکاری شده و فرمایشی خواهد بود. هم‌اکنون لیست کاندیداهای موافق رژیم و مستقل مجلس تعیین شده‌اند و دولت سعی می‌کند به نحوی اسامی را از دو لیست انتخاب نماید که انتخاب «آزاد» نشان داده شوند. اگر انتصاب مناسب در زمان مقتضی صورت نگیرند، انتخابات به تعویق خواهد افتاد.

دهقانان در این انتخابات مانند گذشته مثل گوسفند شرکت می‌کنند. آنها را بر کامیونها بار می‌کند و به محل رأی‌گیری می‌آورند و به آنها گفته می‌شود که به چه کسی رأی بدهند.

2- برنامه‌های او: هر چند برخی از مردم سعی می‌کنند که من چنین کاری بکنم (شرکت در انتخابات - م)، من نمی‌توانم. در حال حاضر، هیچ دلیل نمی‌بینم که در چنین «انتخاباتی»، اگر انجام شود، شرکت نمایم. از من خواسته شد که در دولت علم شرکت نمایم، ولی من از همگام شدن با چنین افرادی خودداری نمودم و هر مقام و سمتی را با احترامی که من ممکن است در بین معلمان و سایر مردم تحصیلکرده و پیشرفته مملکت داشته باشم، مقایسه می‌کنم.

3- کابینه علم: اگر اعلیحضرت واقعا پیشرفت مردم خود و تجدد و دمکراسی ایران را می‌خواست، مسلما آن را با انتخاب دولت علم نشان نداد. برای مثال به پیراسته نگاه کنید؛ او یک فرد بی همه چیز نادرستی است که حداقل چهار نفر را برای حفظ منافع خود به قتل رسانده است. معینیان (کسی که قبلاً درخشش وی را بی علاقه به سیاست، ولی مدیری قابل توصیف نموده بود) نمونه یک انسان «بله قربان‌گوی» بی مسلک است.

4- اصلاحات ارضی: تیمسار ریاحی سعی می‌کند کار خوبی را با پیشبرد برنامه اصلاحات ارضی، همان‌گونه که از قبل طرح‌ریزی شده بود، انجام دهد؛ این بدین معنی است که او کار خوبی را تحت فشار یک برنامه بد انجام می‌دهد. اصلاحات ارضی، به هر حال خوب پیش نمی‌رود. تبلیغات دولت در مورد اصلاحات ارضی قابل هضم نیستند. تلاش جهت تقسیم مایملک زمینداران بزرگ، در باتلاق‌گیر کرده است. (آیا املاک علم در بیرجند تقسیم شده بودند؟ نه، زیرا او روی چاههای آب املاک خود موتورهای ارزان و کوچک قرار داد و املاکش به‌عنوان کشاورزی مکانیزه، از تقسیم اراضی مستثنی گردیدند.) به‌طور دائم بین مالکین و دهقانان برخورد وجود دارد. همچنین، در مناطقی که زمین بین کشاورزان تقسیم شده است، درگیری ناشی از عدم سازماندهی بین خود آنها به منظور تقسیم آب و غیره وجود دارد. علاوه بر این، دولت بودجه کافی برای آن در نظر نگرفته و با توجه کافی و افراد متخصص و مناسب به این برنامه اختصاص نداده است. بنابراین دهقانان نیز مانند مالکان ناراضی هستند. در مورد کل برنامه خوب فکر نشده است.

5 - منابع انسانی و دمکراسی: افرادی هوشیار، با نظم و انضباط و از خود گذشته در ایران هستند که قادرند با دولتی که مورد اعتماد مردم باشد، همکاری نمایند. چنین دولتی به یک دوره زمانی معقول نیاز خواهد

داشت تا فرآیند هدایت کلیه مردم به سمت دمکراسی را به انجام برساند. ما در حال حاضر فاقد دمکراسی هستیم و هر چند فراگیری راههای دمکراسی نیاز به زمان دارد، باید آن را آغاز نماییم. سایر کشورهایی که در مقایسه با ایران، حتی در اموری که مربوط به منابع مواد اولیه و نیروی انسانی می‌شود، کمتر توسعه یافته‌اند، به پیشرفت‌هایی در فراگیری راههای دمکراتیک زندگی نائل آمده‌اند. این که خیلی‌ها می‌گویند ایرانیان قادر نیستند با هم کار کنند تا یک برنامه دمکراتیک را توسعه دهند، باور نکنید. رژیم فعلی اگر واقعا هم بخواهد، نمی‌تواند روش‌های دمکراتیک را اعمال نماید. او حتی امتیازات دیکتاتوری نوع کمونیستی و فاشیستی، نظیر ایدئولوژی، از خود گذشتگی، نظم و انضباط و برنامه‌ای برای بهزیستی اکثریت مردم را ندارند.

6- تبلیغات کمونیستی: من اخیرا متوجه شده‌ام که رادیوی روسیه اظهارات به نفع رژیم را افزایش داده است. من احساس می‌کنم سیاست اتحاد جماهیر شوروی با دو هدف فعال شده است:

الف) آنها امیدوارند ارتباطات نزدیکتر اقتصادی و فرهنگی با ایران داشته باشد؛ ب) مهمتر از آن، آنها منافع نهایی خود را در راستای رژیم فعلی پیش‌بینی می‌کنند، زیرا این رژیم صادق نیست و از نظر اندیشه‌ای و اجرایی فوق‌العاده ضعیف می‌باشد که این امور به رشد نارضایتی در جامعه ایرانی و بیشتر شدن احتمال سرنگونی ناگهانی و غیر منتظره منجر می‌شود. این امر به یک گروه خوب سازمان یافته (نظیر توده)، امکان عملیات سیاسی را برای دستیابی به قدرت و کشور می‌دهد.

از این نقطه‌نظر است که برای آنها تشویق کردن شاه به سیاست‌های خود مغلوب‌ساز و مخربش معنی می‌دهد. هر چند مردم ایران به روسها و کمونیست‌های محلی اعتماد ندارند، آنها به ایستگاههای رادیوهای مخفی کمونیستی و ناصر گوش می‌دهند و بسیاری از مطالبی که آنها می‌گویند را باور می‌کنند.

درک چرایی این قضیه مشکل نیست.

درخشش، محمد - 7 زمان و مکان: 15 اوت 1963 - 24/5/45، منزل آقای درخششخیلی محرمانه صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: محمد درخشش، وزیر فرهنگ سابق چارلز. ان. راسیاس، دبیر دوم سفارت در مدت حدود یک ساعت مذاکره، آقای درخشش مطالب زیر اظهار داشت:

تا زمانی که روشن باشد که انتخابات آزاد نخواهد بود، من کاندید نخواهم شد. به هر حال، انتخابات آینده بیش از هر انتخاباتی در گذشته کنترل شده خواهد بود و مردم این را می‌دانند.

2- دهقانان و کارگران توسط دولت سازماندهی می‌شوند و مانند گوسفند برای نام‌نویسی و رأی دادن و تظاهرات جمع خواهند شد. بدین ترتیب، در انتخابات قبلی توسط اربابها به دهقانان گفته می‌شد که چگونه رأی بدهند و حالا توسط دولت به آنها گفته می‌شود که در این به اصطلاح انتخابات به چه کسانی رأی بدهند. من گزارشهای بسیاری از دهات دریافت داشته‌ام که مسئولین رأی‌گیری آرای سفید را نگه می‌دارند، تا دولت به آنها (مسئولین) بگوید که اسم (اسامی) چه کسانی را باید روی آن‌ها بنویسند.

3- هر چند دولت می‌تواند روستائیان (دهقانان) را جمع کند، بسیاری از کارگران و کلیه کارکنان دولتی

را گسیل نماید، بیشتر مردم در شهرها، بخصوص در تهران در انتخابات رأی نمی‌دهند.

4- من به کلیه 70000 نفر آموزگاران عضو باشگاه مهرگان، به استثنای افرادی که وضعیت شغلی، آنها را در معرض فشار دولت قرار می‌دهد، دستور داده‌ام که انتخابات را تحریم کنند. همچنین احتمالاً ممکن است حدود 1000 نفر خائن وجود داشته باشند.

5 - نام‌نویسی برای انتخابات که مشکل و سخت گرفته شده بود، به وضوح نشان می‌دهد که بیشتر مردم احساس می‌کنند رأی آنان به هیچ‌وجه مورد توجه قرار نخواهد گرفت. بیشتر مردم بی‌تفاوت و بدبین هستند. در 10 روز اول رأی‌گیری، کمتر از 1000 نفر در تهران رأی داده‌اند. من تقریبا از 65 درصد از مراکز رأی‌گیری (اغلب ساختمانهای مدارس هستند)، گزارش روزانه دریافت می‌کنم.

6- اعلامیه اخیر حکومت نظامی در مورد این که افرادی که مایلند گردهمایی داشته باشند، کافی است فقط آن را اعلام نمایند، یک کلک است. به هیچ جناح آزاد و گروه مخالفی اجازه گردهمایی داده نخواهد شد.

7- غیر از اعضای شناخته شده باشگاه مهرگان، که تعداد آنها به 70000 نفر می‌رسد، «اعضای» ناشناس دیگری هم هستند که می‌توانند در ساواک نفوذ نمایند و تغییرات و تحرکات بخصوصی که در دولت انجام می‌شوند را اطلاع دهند. به هر حال من باید اذعان کنم که بسیاری چیزها در مورد برنامه‌های دولت و مانورهای آن وجود دارند که من از آنها بی‌خبر هستم.

8- آقای گرجی یک متملق، فرصت‌طلب و نوکر مآبی است که برای تسکین جاه‌طلبی و دستیابی به آرزوهایش حاضر است دست به هر جنایتی بزند.

9- حسن ارسنجانی به‌طور غیر مترقبه در 13 اوت، حدود 5 دقیقه پس از این که شما رفتید، با من تماس گرفت. از آنجا که چند نفر از آموزگاران که برای دیدن من با وقت قبلی آمده بودند، حضور داشتند، وقت زیادی برای صحبت باهم نداشتیم. او فقط به من گفت که به تهران بازگشته است تا از شاه بخواهد که نام وی را در لیست کاندیداهای تأیید شده، قرار دهد. او به من نگفت که پاسخ شاه چه بوده است. به هر حال در هفته آینده که او از سفر کوتاهی به ساحل دریای خزر باز می‌گردد، باهم ناهار خواهیم خورد و من شما را از جریان مذاکراتمان، اگر مطلب مهمی وجود داشته باشد، مطلع خواهم نمود. (وقتی من به درخشش یادآوری کردم که وی همیشه در مورد ارسنجانی بدگویی می‌کرده و من تعجب کرده‌ام که چگونه ارسنجانی به دیدن وی می‌آید، درخشش بلافاصله توضیح داد که اگر چه بین او و ارسنجانی، اختلاف‌نظرهایی در بسیاری از موارد وجود دارد، بخصوص در زمینه سیاست و همچنین نحوه انجام اصلاحات ارضی، معهذا آنها دوستان خوبی هستند. بالاخره ما هر دو در یک کابینه خدمت کرده‌ایم).

10- من علاقه‌ای به بیرون رفتن و تماشای نمایشنامه‌ای که توسط دولت کارگردانی شده است، ندارم و اجباری هم به انجام آن ندارم. دوستان مرا به‌طور کامل در جریان وقایع در همه نقاط قرار می‌دهند. به هر حال هیچ استفاده‌ای ندارد که به دیدن نمایشنامه‌ای بروید که نویسنده آن را می‌شناسید و هنرپیشه‌های بد آن را شما از قبل دیده‌اید.

11- اگر انتخابات آزاد بودند، حدود 100 کرسی مجلس متعلق به آموزگاران عضو باشگاه مهرگان بودند.

اظهارنظر: به نظر من درخشش بیشتر در دنبال کردن فعالیت‌های دولت قبل از انتخابات فعال است. او

اظهار می‌دارد ک هیچ چیز در مورد آنچه ممکن است سایر گروههای مخالف احتمالی انجام دهند، نمی‌داند.

درخشش، محمد - 8 خیلی محرمانه زمان: 19 سپتامبر 1963 - 18/6/42مکان: منزل آقای درخشش صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: محمد درخشش، وزیر سابق آموزش و پرورش سی. ان. راسیاس. دبیر دوم سفارت آقای درخشش به‌طور محرمانه گفته است که او و علی امینی متن بیانیه‌ای را در اعتراض به انتخابات تهیه کرده‌اند که فردا منتشر خواهد شد. او گفت مهندس غلامعلی فریور (وزیر قبلی صنایع و معادن دولت امینی) و نورالدین الموتی (وزیر سابق دادگستری) محتوای متن را تأیید نموده و او نیز یکی از امضاءکنندگان بیانیه است.

به‌طور خلاصه، بیانیه کلیه مردم دوستدار آزادی را دعوت به تمرکز نیروهای خود از طریق تشکیل یک جبهه برای حفظ آزادی اجتماعی و فردی و به منظور ایجاد یک جو مناسب جهت انتخابات نموده است. امضاءکنندگان اعلام نموده‌اند که بدون لغو حکومت نظامی، آزادی زندانیان سیاسی و برداشتن محدودیت‌های اجتماعات مذهبی و اجتماعی، نمی‌توان انتخابات را انجام داد. مردم تحریک شده‌اند که فریاد اعتراض خود را برعلیه دخالت دولت در انتخابات، برای حفظ آزادی بیان، حق انتخاب نمایندگان، بلند کنند و جهان را از کوشش‌هایشان مطلع سازند.

آن‌گاه درخشش دو نسخه از بیانیه را به من داد و خواهش کرد که تا بعد از ساعت 8 صبح روز 10 سپتامبر هیچ اقدامی در مورد آن انجام ندهم. او گفت که انتشار بیانیه صبح زود روز دهم انجام خواهد شد.

حدود 20000 نسخه ابتدا منتشر می‌شوند و 30000 نسخه دیگر چاپ شده تا اگر لازم بود و یا نیاز به بیانیه‌های بیشتری بود، منتشر شوند. توزیع‌کنندگان اصلی معلمان خواهند بود که عضو انجمن معلمان درخشش (باشگاه مهرگان) هستند. بیانیه‌ها (به طور رایگان) در دو چاپخانه مختلف چاپ شده‌اند، او احساس می‌کند که مأمورین دولتی از محل چاپخانه‌ها بی‌اطلاع هستند. وقتی من اظهار داشتم که من روزنامه‌ای را دیده‌ام که اظهار داشته است امینی و درخشش در نظر داشته‌اند بیانیه‌ای را انتشار دهند، ولی دولت آن را توقیف نمود، درخشش گفت که این روزنامه فقط حدس زده است. او گفت نسخه‌های چاپ شده بیانیه را فقط 30 دقیقه قبل از ورود من دریافت داشته است. درخشش گفت از آنجا «ما داریم وارد حمله می‌شویم» او نمی‌تواند مرا برای حداقل 4 تا 5 روز بعد برای جلسه درس ملاقات نماید. او گفت اگر هر خبری لازم باشد من داده شود و یا برای این که چه روزی کلاس درسمان را از سر خواهیم گرفت، توسط همسرش با من تماس خواهد گرفت.

او لباس مناسبی را برای شرکت در یک گردهمایی پوشیده بود که حدود ساعت 30:18 شرکت کند و به نظر می‌رسید برای مواجهه با آنچه خودش «ورود به حمله» می‌گفت، کاملاً هیجان زده و علاقمند است.

او حال و هوای مردی را داشت که تصمیم مهمی را اتخاذ نموده است و اکنون با اعصاب آرام و راحت می‌رود تا آن را انجام دهد.

درخشش، محمد - 9 خیلی محرمانه زمان: 16 سپتامبر 1963 - 25/6/42مکان: منزل آقای درخشش صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: محمد درخشش، وزیر فرهنگ چارلز. ان. راسیاس، دبیر دوم سفارت خانم درخشش در ساعت 9 از کیوسک تلفن عمومی به من تلفن کرد و سؤال کرد آیا می‌توانم برای ساعت 10 شوهر وی را ملاقات نمایم، من موافقت کردم.

درخشش به وضوح کمی خسته و شاید ملول به نظر می‌رسید، ولی با من با آرامش مذاکره نمود.

موضوعات اصلی مورد بحث در مذاکره ما بشرح زیر بودند:

1- تجمع آیت‌اللّه‌ها در ساعت 16 امروز در مسجد شاه: ملاها دعوت به تعطیل بازار را نکرده‌اند؛ این ممکن است نقشه ساواک بوده باشد. از تجمع در مسجد شاه، احتمالاً توسط دولت جلوگیری به عمل خواهد آمد و اگر لازم باشد با شدت عمل برخورد خواهد شد. هر چند رهبران جبهه ملی احساس کردند که هرگونه تظاهرات بزرگ خطر از دست دادن زندگی جوانان را خواهد داشت و از چنین دعوتی برخورداری نمودند، او شخصا مطمئن نبود که تعدادی از اعضای جوانتر جبهه ملی، بخصوص آنها که در دانشگاه هستند، به این عدم دعوت جبهه ملی وقعی بنهند.

2- ملاقات‌ها با علی امینی و حسن پاکروان: در بعدازظهر پنجشنبه (10 سپتامبر) بعد از این که «بیانیه امینی» توزیع گردید، حسن پاکروان، رئیس ساواک با درخشش در خانه‌اش ملاقات نمود و مطالب زیر را مطرح کرد. 1) خود را از هرگونه فعالیت‌های مخالف جدا کند، و 2) امینی را قانع نماید که از هرگونه فعالیت مخالف خودداری نماید، زیرا این فعالیت‌ها برای امنیت و آرامش کشور خطرناک هستند. درخشش گفت که وی جواب داد به مخالفت با «رژیم بی‌نهایت نامطلوب»، به هر وسیله که شرافتمندانه بداند، ادامه خواهد داد و پاکروان می‌تواند خودش نزد امینی برود و به وی بگوید. پاکروان آنگاه پرسید که آیا درخشش می‌تواند از امینی درخواست نماید که با هر دوی آنها ملاقات کند، درخشش موافقت نمود. ملاقات روز سه‌شنبه (11 سپتامبر) موقع نهار صورت گرفت.

امینی با درخواست پاکروان مبنی بر کنار کشیدن، مخالفت کرد و به «لیست کاندیداهای دولت» حمله نمود. پاکروان اذعان داشت که آن لیست خیلی ضعیف بود و او شخصا هیچ دخالتی در تهیه آن نداشته است، او با احساسات اظهار داشت که او از کل این ماجرا (انتخابات) ناراحت است و می‌خواهد خود را از این مسئله خلاص نماید، ولی اجازه این کار را ندارد. او گفت که امیدوار است بعد از انتخابات برای معالجه به اروپا برود. امینی و درخشش تأکید و تکرار کردند که موضع آنها مخالفت با انتخابات خواهد بود، با هر روشی که خودشان صلاح بدانند.

3- موضع درخشش در قبال امینی: موضع درخشش در قبال امینی برای من زمانی روشن شد که من از وی نظر او را نسبت به حمله دولت به الموتی و همین‌طور اظهارات دیروز علم که یک حمله واضح به امینی بود، پرسیدم. درخشش پاسخ داد 1) حمله دولت به الموتی و امینی نشانگر «نادانی» و بی‌لیاقتی دولت است و

این اظهارات فقط برای تبلیغات در مقابل مخالفین است، ولی 2) حمله (توسط علم و غیره) به امینی در عدم انجام انتخابات در مدت نخست‌وزیری امینی صحیح است. او توضیح داد که چندین بار به امینی فشار آورده است که انتخابات را انجام دهد، ولی امینی از قبول لزوم آن یا مناسب بودن آن سرباز زد. او همچنین احساس می‌کند که امینی در پاره‌ای از اظهارات خود در مورد فساد و غیره، صادق نیست. او گفت که حتی اخیرا به امینی گفته است که وضعیت فعلی امور به‌طور اولیه ناشی از قصور وی بود، زیرا وی از اقدام قاطعانه و جدی در دنبال کردن یک برنامه اصلاحی کوتاهی نموده بود و فرصت طلایی وی برای مشاهده پیشرفت کشورش از دست رفته بود. درخشش خود را از امینی دلخور نشان نداد. او گفت که فقط با وحدت نیروهای متمایل به دموکراسی، این امید وجود خواهد داشت که شرایط بهتر شود.

4- او در کجا قرار دارد: درخشش گفت او از این که شانس مخالفت با رژیم از طریق روش‌های غیر خشونت‌آمیز وجود داشته باشد، بسیار مأیوس است و او در نظر دارد به هر طریقی که بتواند به مخالفت خود ادامه دهد. او تأکید کرد که به همکاری خود با امینی ادامه خواهد داد، زیرا از قرار معلوم او (امینی) درس خود را آموخته است و هنوز در حد بالایی مورد احترام بسیاری از مردم است. او گفت که توسط علم، وزارت فرهنگ و حتی یک پست سفارت به وی پیشنهاد شده، ولی او از پذیرفتن آن خودداری نموده است. او گفت که هرگز یک کمونیست و حتی عضو جبهه ملی نبوده است، ولی رژیم با وی مخالف است. او برای چند لحظه متحیر بود که چرا، آنگاه وی به سؤال خود جواب داد، اگر انتخابات آزاد بود، او حداقل 100 کرسی مجلس را برای باشگاه مهرگان به دست می‌آورد. اینها افراد شناخته شده‌ای هستند که مردم برای آنها احترام قائلند. مردان تحصیلکرده و عاقلی که برای منافع ملی کشور کار می‌کنند نه برای بزرگنمایی خودشان. واضح است که اعلیحضرت از تشکیلات وی می‌ترسد، زیرا تنها سازمانی است که اعتبار بالقوه سیاسی دارد و اعلیحضرت همچنین می‌داند که نمی‌تواند او را «دست‌آموز» کند.

(زمانی که او این اظهارات را می‌نمود، از فرصت استفاده کردم و گفتم که) شنیده بودم زمانی او یک عضو حزب توده بوده است. او به آرامی آن را رد کرد و گفت که رسول پرویزی، باهری (وزیر دادگستری)، تفضّلی و بعضی دیگر که کاندیداهای رسمی هستند، اعضای توده بوده‌اند. همچنین گفتم من شایعاتی شنیده بودم که او برای ساواک کار می‌کند و این که وی امینی را در انتشار اعلامیه مخالفت آمیزش فریفته بود، بنحوی که دولت توانست پس از آن برعلیه امینی وارد عمل شود. درخشش ابتدا کمی جا خورد، ولی بعد لبخندی زد، مثل اینکه بگوید «شما واقعا این چرندیات را باور کرده‌اید؟، ولی او آن را نفی نکرد.) 5 - تعجب از سیاست ایالات متحده در پشتیبانی از شاه: شاید با انعکاس ناخشنودی و عدم رضایت خود، درخشش تعجب و ناباوری خود را از اینکه چگونه دولت ایالات متحده به پشتیبانی از شاه با چنین «رژیم مستبدی» ادامه می‌دهد، اظهار داشت. (او هرگز از شاه بعنوان دیکتاتور یاد نمی‌کند و توضیح می‌دهد که دیکتاتور معمولاً قاطع و دارای یک نوع برنامه‌ریزی است به جای این که صرفا جهت حفظ خود در قدرت مردمش را فریب دهد.) او آنچه را قبلاً بارها برای من گفته بود تکرار نمود: شاه از صمیم قلب علاقه‌ای به پیشرفت کشور خود، بخصوص در توسعه نهادهای دمکراتیک ندارد، ولی به جای آن محرک اصلی وی خودخواهی و وسوسه باقی ماندن در قدرت است. شاه واقعا نگران نیست که پس از خروج وی از صحنه

چه بر سر ایران خواهد آمد. وی سپس پرسید، چگونه ایالات متحده از چنین رهبری پشتیبانی می‌کند که سیاست‌هایش جز بدبختی و نارضایتی بیشتر برای مردم ایران به بار نخواهد آورد. من بطور خلاصه خطوط کلی مواضع خود را نسبت به رژیم برای وی توضیح دادم و گفتم که ما نمی‌توانیم در امور داخلی ایران مداخله نمائیم. درخشش با موضع ما از این دیدگاه که باور اصلی ما براین است که شاه یک حاکم پیشرو و خوش نیت است و یک برنامه اصلاحاتی را آغاز نموده است، موافقت نمود. درخشش تأکید نمود که او قبول ندارد که شاه پیشرو و یا خوش نیت است و یا طرح‌های دراز مدت او ایران را به سوی دمکراسی سوق می‌دهد. درخشش متعجب است که ما این همه به شاه و تصمیمات وی اعتماد داریم. او اصرار داشت که مردم تحصیلکرده ایران از شاه متنفر هستند و نارضایتی آنها از رژیم به ایالات متحده منتقل خواهد شد.

او پرسید چرا رژیمی که اعلام می‌دارد این‌قدر مردمی است، از یک انتخابات آزاد می‌ترسد؟ اگر از واکنش مالکین و کمونیست‌ها می‌ترسند، چرا لیستی از افراد «بی‌صلاحیت» منتشر نمی‌کنند و سپس انتخابات را برای سایرین آزاد نمی‌گذارند؟ هیچ‌کس با به اصطلاح برنامه شش ماده‌ای اصلاحات مخالف نیست، جز اینکه خیلی از ماها معتقدیم که این یک کابوس وحشتناک بخصوص برای دهقانان است و دولت نه تمایل و نه توان اجرای این برنامه را دارد. حقیقت این است که رژیم می‌خواهد خود را نگهدارد و نمی‌تواند هیچ‌گونه مخالفت مسئول و شجاعانه را تحمل نماید. این رژیم نه تمایل و نه شجاعت برقراری دمکراسی در این کشور را دارد و این مسئله به‌طور کامل از نقطه نظرات آن معلوم است. اگر رژیم واقعا نهادهای دمکراتیک را تشویق کند، قدرتش از بین می‌رود شاه یا باید به حکومتی مطابق قانون اساسی تن دهد یا سرنگون شود. با کنار رفتن شاه از صحنه (او به هر حال جاودانی نیست)، ایالات متحده در چه وضعیتی قرار خواهد گرفت؟ حتی اگر برای چند سال آینده او باقی بماند، در پیشبرد برنامه اصلاحی خود، به ویژه اصلاحات ارضی، موفق نخواهد بود، زیرا او بیش از حد درآمدهای ملی را صرف تشکیلات ارتش می‌کند که تنها دلیل وجودی آن، حمایت از شاه و حفظ وی در قدرت است. هیچ‌کس نیروهای نظامی ما را در مقابل حملات خارجی، به‌طور جدی بازدارنده تلقی نمی‌کند. نه، ارتش فقط برای کنترل ایرانیان است، همان‌گونه که در ژوئن گذشته، وحشیانه آن را نشان داد. ایالات متحده باید تشخیص دهد که تنها کشوری نیست که در آن مردم می‌توانند آزادانه زندگی کنند و جامعه و فرهنگ خود را توسعه دهند. مشکلات جاری شما در ویتنام آنچه در اینجا دیر یا زود با آن مواجه خواهید شد، دور نیستند. این واقعا تأسف‌آور است که ایالات متحده این همه زمینهای خوب در ایران داشته و از بین رفته است.

6- اظهارنظرهای متفرقه: «سپاه دانش» دولتی و سایر سیاست‌های به اصطلاح مترقی یا سیاست‌های اصلاحات فرهنگی نظیر فعالیت‌های جهانشاه صالح در دانشگاه تهران، همگی در جهت محدود کردن فرهنگ هستند. درخشش به صالح به عنوان فردی که فقط به درد پاسبان شدن می‌خورد، اشاره کرد و این که به اصطلاح اصلاحات، به‌طور اساسی ناشی از خواست اعلیحضرت به خلاص کردن دانشگاه از تهدیدات سیاسی افراد، هم دانشجویان و هم اساتید، می‌باشد. مابقی آن برای روسفیدی در مقابل آمریکائیان است. او گفت که نحوه آموزش‌های عالی در دانشگاهها و نحوه آموزش در دبیرستانها به وضوح نشان می‌دهد که هدف رژیم به جای زیاد کردن تعداد افراد باسواد و تحصیلکرده در ایران، کاهش آنها می‌باشد به‌طور کاملاً واقع‌گرایانه، از دید این رژیم، جامعه تحصیلکرده، آگاه‌تر و ناراضی‌تر است و

بنابراین جامعه خطرناکتری است. وقتی به درخشش تذکر دادم که در سفر اخیرم به گیلان، یک سپاهی دانش را در دهکده‌ای دیدم که پیشرفت قانع‌کننده‌ای داشت و مورد احترام دهاتیها بود، او گفت که احتمالاً یک «قطعه نمایشی» بوده است و این که به هر حال، این «سربازان» نمی‌توانند یک شغل آموزشی را واقعا مؤثر انجام دهند. آنها فقط در جهت آموزش دادن به رهبران روستا و احیانا چند کودک که بتوانند بخوانند، تحرکاتی خواهند داشت، ولی به‌طور بنیادی برنامه آبکی است و از نظر کمی و کیفی کافی نیست. اگر شاه واقعا به آموزش توده‌ای و فراگیر علاقمند بود، می‌توانست مقداری از بودجه ارتش را بگیرد و آن را از طریق وزارت فرهنگ، به یک برنامه آموزشی مؤثر اختصاص دهد. چون این‌گونه است، به برنامه آموزشی و اهدافی که من در زمان وزارتم با کمک یونسکو تهیه کردم، نه تنها دست نیافتند، بلکه در واقع آن را به‌طور جدی پس زدند. (در یک لحظه او به وزیر فرهنگ، خانلری، به‌عنوان یک معتاد حشیشی اشاره کرد).

درخشش قبلاً در مذاکراتمان تذکر داده بود که وقتی امینی به وی گفته است از یک ایرانی که در سفارت آمریکا خدمت می‌کند، شنیده است که او (درخشش) با آمریکائیان همکاری می‌کند و حتی به یکی از مأموران سفارت قبلاً یک کپی از «اعلامیه امینی» را داده است (در 10 سپتامبر توزیع شد) حسابی دستپاچه شده بود. درخشش به صورتی دوستانه تأکید کرد که نمی‌خواهد هیچ مورد سیاسی را که با من درباره آن بحث می‌کند، جایی پخش شود. من او را مطمئن ساختم که در اعتماد وی خیانت نکرده‌ام و در مورد اعلامیه امینی و همچنین تماسهایم با وی و این که اعلامیه‌ای از وی دریافت داشته‌ام، با کارمندان ایرانی سفارت صحبتی نکرده‌ام. من او را مطمئن ساختم که در مورد گفتگوهایم با وی فقط با مقامات سفارت که در بخش سیاسی خدمت می‌کنند، مذاکره نموده‌ام. او اظهار داشت، درک می‌کند که من مجبورم هر مذاکره مهمی را که با وی داشته‌ام، گزارش نمایم، ولی امیدوار بود که من آنها را فقط با مقامات «مطمئن و قابل اعتماد» در میان بگذارم. من نتوانستم منظور وی از ضمیمه کردن کلمه مهم به این مذاکرات را دریابم.

درخشش، محمد - 10 خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان زمان و مکان: 28 سپتامبر 1963 - 6/7/42 منزل آقای درخشش صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: محمد درخشش، وزیر سابق فرهنگ چارلز ان. راسیاس، دبیر دوم سفارت اظهارنظر:

من یک نسخه از سخنرانی سفیر هلمز (به فارسی) در مورد «موافقت حکمران» را به درخشش دارم. او از من تشکر کرد و گفت آن را مطالعه خواهد نمود و در آینده راجع به آن با من بحث خواهد کرد.

او سر حال بود و اتاق نشیمن وی به‌طور غیر معمول مملو از روزنامه‌ها، مجلات، نشریات و تعداد زیادی کتابهای مربوط به اصلاحات ارضی و بانکداری و امور مالی بود. روی یک میز چای‌خوری، مجلات زیادی از نشریات اطلاعات قرار داشت. بعد از مقدمه کوتاهی او اظهار داشت که درس انگلیسی خود را برای امروز مرور نکرده است، لذا ما مذاکراتمان را به فارسی ادامه دادیم.

1- خبرچین علی امینی در سفارت در پاسخ به سؤال من، درخشش گفت او از علی امینی پرسیده است که کارمند ایرانی سفارت که علی امینی را در جریان همکاری وی (درخشش) با آمریکائیها قرار داده چه کسی بوده است؟ علی امینی در پاسخ گفته متأسف است، او نمی‌تواند اسم شخص را بگوید. وقتی درخشش مجددا از وی پرسیده بود، او جواب داده که کورش شهباز نبوده است.

2- وضعیت جاری: سرخوردگیها، نارضایتی‌ها در خلال مذاکراتمان، درخشش اظهار داشت که جو سیاسی پس از «انتخابات» به قدری تأسف‌بار (اسف‌انگیز) است که حتی وزراء و بوروکراتهای مقام بالا از ناراحتی و بی‌قراری عمیق رنج می‌برند. او گفت در طول هفته گذشته، چند نفر از وزرای کابینه به‌طور خصوصی به وی گفته‌اند که دولت در وضعیت «مغشوشی» است که هیچ‌کس نمی‌داند به کدام جهت سوق داده می‌شود. رئیس دیوان عالی قضایی، اسکویی و چند قاضی دیگر به وی گفته‌اند وزارت دادگستری در رقت‌انگیزترین وضعیتش از آغاز تاکنون می‌باشد. یک مدیرکل در وزارت فرهنگ متأسف بود که تسهیلات مناسب برای مدارس در تهران وجود ندارند، زیرا هیچ برنامه‌ای از قبل برای تأمین فضای کافی (که تازه در فکر اجاره آن افتاده‌اند) و معلم برای مدارس آمادگی کودکان شش ساله، به تصویب نرسیده است. یک مقام وزارت کار برای جمله‌بندی پیش‌نویس دستورالعملی که سعی بر تشریح چگونگی به کار گرفتن طرح مشارکت در 20 درصد سود را دارد، به دیدن من آمده و گفته است که وزارت کار به‌طور جنون آسایی در حال تغییر است. درخشش پرسید چگونه می‌توان قبول کرد دولتی که مقامات بالای آن در لحظات ارزیابی صادقانه به سرخوردگیها، نارضایتی‌ها و ناخوشنودی‌هایشان از مسیری که امور در آن حرکت می‌کنند، اقرار می‌نمایند، بازدهی خوبی داشته باشد.

درخشش، توجه مرا به اطلاعات (روزنامه) امروز جلب نمود که دولت اعلام نموده است از این پس از چای وارداتی مالیات گرفته نخواهد شد. او گفت که این مسئله موجب واردات چای خارجی خواهد شد و درآمد هزاران چای کار را در گیلان و مازندران از بین خواهد برد. وقتی از وی پرسیدم چرا دولت مالیات را از چای وارداتی لغو نموده است، گفت بدون شک بین صادرکنندگان چای خارجی، واردکنندگان محلی چای و وزارت اقتصاد یک تبانی صورت گرفته است. او پرسید «آیا این دولتی است که معتقد است باید وضع زندگی دهقانان فقیر بهتر شود؟» او مجددا به تیترهای روزنامه بازگشت که نخست‌وزیر علم گفته است که دولت به زودی مقررات و کنترلهای جدید دولت بر تجارت و صنایع را به تصویب خواهد رساند. او سپس پرسید «آیا این راهی است که اعتماد اقتصاد را جلب نماید؟» در آخرین فوریه یا مارس، یک کنفرانس اقتصادی به منظور فرموله کردن دستورالعمل‌های دولتی تشکیل شد تا تجار، سرمایه‌گذاران و غیره بتوانند برنامه‌های خود را تنظیم نمایند. آیا رژیم در پیگیری بعضی از پیشنهادات خوب کنفرانس مزبور هیچ کاری انجام داده است؟ نه، حکمفرمایان هرج و مرج‌طلب و افراد فاسد، تا آن‌جا که می‌توانند در حال پر کردن جیب‌هایشان هستند.

در این حال، ماشین تبلیغاتی دروغ‌هایی در مورد مبارزه با فساد بیرون می‌ریزد. چه نمایش مضحکی! و بسیاری از خارجی‌ها ادعا می‌کنند که نمی‌توانند همه اینها را ببینند! آنها فقط «شاه خوب» را می‌بینند که

شجاعانه انقلابی را برای کمک به مردم خودش آغاز کرده است. چه مهملاتی! شاه خوب 20 سال وقت داشته است که کارهای خوب برای مردم خود انجام دهد و همه آنچه انجام داده است بیرون ریختن چند قطره و دروغ‌های بسیاری بوده است که بتواند تاج و تخت خود را چند صباحی بیشتر حفظ نماید. آیا این مطلقا شرم‌آور نیست؟ ایران چه بدبخت است، یک کشور فقط با 20 میلیون نفر جمعیت، با سرمایه‌های زیاد کشاورزی، منابع معدنی دست نخورده و یک درآمد سالیانه 400 میلیون دلاری فقط از نفت، همچنان با وابستگی به کمک‌های خارجی ادامه می‌دهد. این همه پولهای کمک‌های خارجی کجا رفته است؟ کجا می‌رود؟ آیا غیر از یک ارتش چه چیز دیگری برای نشان دادن به دست آورده‌ایم که تنها منظور و هدف واقعی آن تسلط بر مردم ایران است و... البته آن سدهای قابل ملاحظه‌ای، نظیر سفید رود، جایی ساخته شده است که سطح آب منطقه به قدری زیاد است که سیستم سنتی قناتها به خوبی می‌تواند آب مناسب را برای منطقه تأمین نماید. همین مطلب برای سد دز نیز صادق است، که حتی از نظر هزینه اقتصادی نیز مقرون به صرفه نبود، 170000 ریال برای هر لیتر آب، در حالی که یک سیستم قنات خوب توسعه یافته، همین مقدار آب را با هزینه فقط 4200 ریال برای هر لیتر مکعب تأمین می‌کند. اینها فقط نمونه‌های کوچکی از هدر دادن جنایتکارانه منابع توسط رژیمی است که بیش از بیست سال فرصت داشته است که نشان دهد چقدر کارهای خوب می‌توانست برای کشور انجام دهد. کارهای رژیم شرم‌آور و ریاکارانه است زیرا انگیزه‌های اولیه آن از استانداردهای زندگی و از شخصیت ملی واقعی کشور بر نخاسته است، بلکه فقط برای حفظ یک رژیم Parisitic و افراد بی‌شخصیتی که خود را به آن بند کرده‌اند، بوده است. البته برخی نوگرائیها انجام شده است، ولی این هم در دنیای امروز با ارتباطات بین‌المللی آسان و بالا رفتن توقعات، غیرقابل اجتناب بوده است. همچنین رژیم برای مقاصد مناسبی خیلی سریع عمل کرده و دلیل آن جلوگیری از شکل گرفتن محرومیت‌ها و فشارهای غیرقابل مقاومت بوده، و البته به جهت حفظ وجهه خارجی رژیم و دادن چیزی یا تظاهر به دادن بعضی چیزها به مردم نیز بوده است. برنامه به اصطلاح «اصلاحات ارضی مثال خوبی در این زمینه است».

3- یک سازمان جدید در اواخر مذاکراتمان درخشش در پاسخ به اظهارنظر من که گفتم او بیشتر در یک حالت سستی و به وضوح درگیر مطالعه و ملاقات با مردم بوده است، گفت که «برای یک مرد بدون شغل» در واقع او خیلی فعال بوده است. او اظهار داشت که مشغول مطالعه موضوعات مختلفی در محدوده‌ای از امور مالی و بانکداری تا مهندسی، اقتصاد و سازمانهای سیاسی بوده است. او توضیح داد که می‌خواهد آگاهی خود را هر چه ممکن باشد، در زمینه نکات اصلی موارد مختلفی که برای یک ملت از اهمیت چشمگیری برخوردار هستند و برای هر گروه یا سازمانی که بخواهد به‌طور مؤثر مخالفت کند، لازم می‌باشند، بالا ببرد. (او اظهار داشت که در مطالعات خود متوجه شده که ایران خیلی بیش از آنچه که او اخیرا تصور می‌کرده، در اصطلاحات ارضی عقب افتاده است). او گفت عضو سازمانی است که درگیر پیشبرد یک برنامه مطالعاتی سازماندهی شده در مورد موضوعات مختلف، شامل منافع ملی ایران، می‌باشد. این گروه به تازگی به‌طور مخفی سازماندهی شده و از طبقات مختلفی تشکیل گردیده است، ولی اکثریت آنها از طبقه روشنفکر هستند. هر گروه بنحوی در هسته‌هایی سازمان یافته که مطالعه ویژه‌ای را که برای هر گروه

تخصیص یافته است، انجام دهد. در هر وزارتخانه دولتی یک هسته (مطالعاتی) وجود دارد. به دلایل حفاظتی، هر هسته از اعضای هسته‌های دیگر بی‌اطلاع هستند. او احساس می‌کرد که ساواک هنوز از این گروهها مطلع نیست و حتی اگر هم مطلع بشود، چه می‌تواند بکند. «تمام آنچه ما انجام می‌دهیم، مطالعه است و آنها نمی‌توانند ما را بدین خاطر بازداشت کنند.» من از درخشش پرسیدم منظور از این سازمان چیست و او بلافاصله پاسخ داد که گروه باید خود را به‌گونه‌ای آماده کند که در چهارچوبه زمینه‌های تخصصی خود، بتواند برنامه‌های کاملاً بررسی شده‌ای را در زمانی که شانس لازم برای شرکت گروه در یک انتخابات آزاد فراهم آید، تهیه نماید. در این مرحله گروه هیچ برنامه‌ای برای یک مبارزه مؤثر مخالف ندارد. او گفت امیدواریم در موضعی قرار گیریم که بتوانیم در زمانی که شرایط مناسب باشد، برنامه‌ای به مردم ارائه نماید. بالاخره شاه یک انسان است و نمی‌تواند تا ابد زنده باشد. در پاسخ مجدد به من، درخشش گفت که گروه فقط یک ماه قبل به‌طور واقعی سازماندهی و فعال شده (در جستجوی یک برنامه با اهداف مطالعاتی)، هر چند فعالیت اولیه سازماندهی از حدود هفت ماه قبل آغاز گردیده است. وی گفت گروه بدین سبب اسمی برای خود ندارد و در این لحظه نمی‌تواند نام هیچ یک از سایر اعضا را به من بدهد.

وی گفت به هر حال، علی امینی یکی از اعضا نیست و در سازمان هیچ ملا یا فردی نظامی وجود ندارد.

اکثریت اعضا مردانی در دهه سنی 30 و 40 سالگی می‌باشند. متعاقب آن به من گفت که گروه دارای یک کمیته مرکزی در رأس است که او نفر اول از بین افراد همطراز می‌باشد، فقط به دلیل این که او پایه‌گذار این ایده و آغازکننده شکل‌گیری آن بوده است.

در حالی که آنجا را ترک می‌کردم، درخشش از من خواست که در مورد آنچه بحث و صحبت کرده است، فقط با آمریکائیانی که مورد اعتمادم هستند، صحبت کنم، ولی به هیچ‌وجه با هیچ ایرانی آن را در میان نگذارم.

درخشش، محمد - 11 خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان زمان: 1 اکتبر 1963 - 9/7/42 مکان: منزل آقای درخشش صورت مذاکرات شرکت‌کنندگان: محمد درخشش، وزیر سابق فرهنگ چارلز ان. راسیاس، دبیر دوم سفارت 1- احتمال تظاهرات در این یکشنبه (6 اکتبر) اظهار داشتم که شنیده‌ام برنامه‌ریزی نهایی صورت گرفته است تا نوعی تظاهرات مشترک برعلیه دولت توسط عوامل مختلف مخالف در یکشنبه بعد که مجلس جلسه خواهد داشت، انجام شود. درخشش اظهار داشت که او هم در این مورد چیزهایی شنیده است، ولی تصور می‌کند بیشتر حرف است. او به افرادی که از وی در مورد شرکت در آن پرسیده بودند، نصیحت کرده بود که در شرایط فعلی خیلی احمقانه است.

2- رشد ضد آمریکاگرایی در بین روشنفکران درخشش آن‌گاه به من گفت که شب گذشته (دوشنبه، 30 سپتامبر) در یک میهمانی شرکت نموده که رئوس مطالب مورد بحث در آن زمینه سیاست خارجی آمریکا بوده است. علاوه بر درخشش، پنج نفر از

استادان دانشگاه که درخشش آنها را «روشنفکران نیرومند واقعی» و «نه کهنه‌پرستهای قدیمی» توصیف می‌کرد، در آن شرکت داشتند. او گفت در نهایت خود را مدافع سیاست ایالات متحده در ایران یافت. او انتقادات اصلی در مذاکرات استادان را بشرح زیر تشریح نمود:

(1) سیاست ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی نسبت به ایران اصولاً یکسان است، برای مثال، هر دو دولت ترجیح می‌دهند که دیکتاتوری تداوم داشته باشد. بنابراین، ایالات متحده نمی‌تواند مورد اعتماد باشد و هیچ گروهی با افکار دمکراتیک نمی‌تواند انتظار کمک از آن بخش را داشته باشد.

(2) ایالات متحده رژیم‌های دیکتاتوری را در تمام دنیا، بخصوص در آسیا، پشتیبانی نموده است.

ایالات متحده (همانند اتحاد جماهیر شوروی) ترجیح می‌دهد یک رژیم دیکتاتور را پشتیبانی نماید، زیرا معامله با یک دیکتاتوری خیلی ساده‌تر از معامله با یک دولت دمکراتیک است که عوامل متعدد تصمیم‌گیری و احتمالاً برخورد منافع در آن وجود دارند.

(3) مدت 10 سال گذشته دیکتاتوری شاه منحرف‌تر و مطمئنا قوی‌تر شده است (همه با کمک‌های آمریکا.) در مدت اغتشاشات ماه ژوئن، تانک‌ها و سایر سلاح‌های آمریکایی بودند که برعلیه شرکت‌کنندگان به کار رفتند. (استادان شباهت این قضیه را با استفاده از تانک‌های روسی در فائق آمدن بر مبارزین آزادی مجارستان در 1956، یادآوری کردند).

درخشش گفت او سعی کرد با تذکر این نکته که باور نمی‌کند ایالات متحده مایل است در ایران دیکتاتوری ادامه یابد، مخالفت نماید. به هر حال، او مجبور شده اقرار نماید که سیاست آمریکا در ایران اشتباه بوده است. به بیان دیگر، ایالات متحده تمایلات خوبی داشت، ولی برای رسیدن به اهداف دمکراتیکش در ایران، مسیر درستی را نپیموده است. درخشش اذعان نمود که بحث‌های او در مقابل اظهارات استادان گیرایی نداشت، زیرا آن‌ها می‌گفتند که اگر ایالات متحده می‌خواست در ایران دمکراسی برقرار گردد، 10 سال برای جامه عمل پوشاندن به آن وقت داشته است. به جای آن رژیم دیکتاتوری بیشتر نفوذ نموده و خشن‌تر شده است و اتفاقات ژوئن گذشته اثبات این مدعا است. استادان اصرار داشتند که آمریکا (مانند انگلستان)، قبل از هر چیز به حفظ درآمدهای خود از منابع نفتی ایران و حفظ موقعیت استراتژیک ایران علاقمند است. دولت آمریکا باور دارد که این خواسته با پشتیبانی و تقویت رژیم کنونی راحت‌تر حاصل می‌شود.

درخشش کاملاً صادقانه اقرار نمود که در سعی خود برای دفاع از سیاست ایالات متحده در ایران موفق نبوده است. او همچنین اذعان نمود که هر چند هنوز احساس می‌کند ایالات متحده مایل است ایران به سوی دمکراسی حرکت کند، مطمئن نیست که آمریکا بر این عقیده باقی خواهد ماند. او گفت واقعیت این است که «شما آمریکائیان در باور خود به اهداف خوب شاه باقی می‌مانید. و واقعیت این است که روزی می‌رسد که هر دوی ما باید با واقعیت روبرو شویم. سیاست ایالات متحده، نیات آن هرچه باشد، بایستی نتایج آن مورد قضاوت قرار گیرد.» 3- رشد سازمان کمونیستی در یک مقطع درخشش گفت کلیه شواهدی که او از آنها مطلع گردیده، حاکی از آن است که حزب توده تشکیلات خود را بازسازی نموده است. او گفت اخیرا اعلامیه‌ای را که از طرف حزب توده منتشر شده

بود، دیده است. همچنین او گزارش‌هایی از اشخاصی که او آنان را قابل اطمینان می‌دانست، دریافت داشته است مبنی بر اینکه هسته‌های حزب توده در دانشگاه تهران بیشتر فعال شده‌اند، ولی تظاهر می‌کنند که از اعضای جبهه ملی هستند.

درخشش گفت حزب توده اخیرا به قدری گستاخ شده است که نمایندگانی نزد وی فرستاده و پیشنهاد کار در امور مشترک به وی داده‌اند و او را دلخوش کرده‌اند که اگر او با آنها همکاری نماید، می‌تواند «یک دیکتاتور واقعی» بشود. درخشش اضافه نمود، «چند سال قبل حزب توده به من حمله کرد و اگر فکر می‌کردند به نفعشان بود، مرا می‌کشتند. حال آنها به قدری تغییر رنگ داده‌اند که چنین پیشنهادی را می‌کنند».

اظهارنظر: درخشش به وضوح از همیشه گرفتارتر است. در یکی دو هفته اخیر، او به جلسات متعددی رفته است و در خانه خود نیز تعداد زیادی ملاقات‌کننده داشته است. همسر وی از علائم اضطراب و دلواپسی رنج می‌برد و دکتر وی گفته است که باید ایران را ترک کند و برای مدتی در محیط خود تغییر ایجاد نماید. واضح است که درخشش درگیر فعالیت‌های احتمالاً خطرناک است و به‌طور طبیعی همسر وی نیز کاملاً تحت تأثیر آن قرار دارد.

هنگامی که من در خانه وی بودم، آقای رشیدیان برای ملاقات وی آمد و منتظر ماند تا ما صحبت را تمام کردیم. او همچنین با تلفن با آقای اسکویی صحبت کرد. وقتی آنجا را ترک نمودم دو ماشین پر (اکثرا مردان جوان) منتظر بودند تا درخشش را به یک جلسه در قلهک ببرند.

درخشش، محمد - 12 تاریخ: 2 اکتبر 1963 - 10/7/42 از: چارلز ان. راسیاس به: پرونده بیوگرافیک موضوع : مذاکره 1 ژوئیه 1963 - محمد درخشش اظهارنظر: مطالب زیر از یادداشتهای برداشته شده در مذاکرات من با آقای درخشش در 1 ژوئیه 1963، استخراج گردیده است. ملاحظات وی با ترجمه آزاد و با ضمیر اول شخص در زیر ارائه شده‌اند.

1- کاندیداهای انتخابات: بسیاری از به اصطلاح کاندیداهای جوانتر، چهره‌های ناشناس خواهند بود، ولی همه آنها دارای یک مشخصه مشترک هستند: همه آنها «بله قربان‌گو» خواهند بود. به عقیده من یک پیرمرد فاقد مسلک و مرام و فاسد، رقت‌بار است، ولی هیچ چیز بدتر از یک جوان فاسد نیست.

2- طرحها: من قصد شرکت در این به اصطلاح انتخابات را ندارم.

3- روزنامه‌ها: روزنامه‌های ایران نه تنها سانسور می‌شوند، بلکه بسیاری از آنها متعهد و مسئول نیستند.

هیچ‌کس نمی‌تواند مطالبی را که آنها می‌نویسند، باور نماید.

4- اعلیحضرت: بسیاری از روشنفکران و ایرانیان متعهد می‌دانند که انگیزه اولیه «اصلاحات» اعلیحضرت

نفع شخصی وی در حفظ تاج و تختش به هر قیمت می‌باشد.

5 - پروفسور پفاف (Pfaff) و سیستم تک حزبی: من راجع به پروفسور پفاف چیزی نشنیده‌ام، ولی می‌توانم بگویم با این تز شما که به‌طور خلاصه شرح دادید، موافقم. ایران باید برای حداکثر حدود شاید 5 سال، فقط یک حزب در قدرت داشته باشد تا دموکراسی بتواند مستقر گردد. به هر حال، نکته مهم این است که این حزب چگونه تشکیل شود و قدرت را در دست بگیرد. من معتقدم که این حزب باید حزبی باشد که اکثریت آرا را در یک انتخابات آزاد، که همه گروهها اجازه مبارزه داشته باشند و برنامه‌ها و کاندیداهای خود را به مردم ارائه نمایند، به دست آورد. وقتی حزب اکثریت انتخاب شد یک دوره زمانی کافی، شاید 2 تا 4 سال بر سر کار خواهد بود تا برنامه خود را روشن سازد و به جریان بیندازد. باید ماندگاری و ثبات کافی در وزارتخانه‌ها وجود داشته باشد، نه مثل تجربه معمول در ایران که هر شش ماه تا یک سال کابینه تغییر می‌نماید. مخالفین باید اجازه داشته باشند که از دولت انتقاد نمایند و بایستی آزادی کامل مطبوعات وجود داشته باشد. بنابراین آنچه در یک سیستم تک حزبی مورد نظر من است، این است که بایستی به حزب برنده اکثریت آراء در یک انتخابات آزاد اجازه داده شود در یک مدت زمان کافی، بدون روبرو بودن با خطر سقوط آنی، حکومت نماید. شاید مخالفین، اگر غیرمسئول باشند، باید محدود گردند.

6- دیکتاتوری: ما در حقیقت در ایران دیکتاتوری نداریم. همان‌گونه که در مورد دیکتاتوری توضیح دادم، آن دولتی است که توسط فردی منظم، قاطع و از نظر ایدئولوژیکی وابسته به یک سیستم ارزش‌ها و کسی که صادقانه و به‌طور مؤثر برای آسایش و رفاه اکثریت مردم کشور خود کار می‌کند، اداره می‌شود. ایران و عربستان سعودی به عقیده من، از این دیدگاه، دیکتاتوری نیستند. این کشورها توسط افراد کاملاً خودکامه‌ای اداره می‌شوند که اصولاً علاقمند به اعمال قدرت برای منافع شخصی و پر کردن جیب خودشان هستند.

یادداشت بیوگرافیک: من در مجلس انتخاب نشدم. من منصوب شدم. من در آن زمان مرد جوان و علاقمندی بودم که مایل بودم در موضعی قرار گیرم که بتوانم حرف خود را بزنم و سخنانم شنیده شوند. من به یاد دارم که با یکی از دوستان برای جلسه حمایت به نزد قوام‌السلطنه رفتیم و من از تعظیم‌ها و تعملق‌گویی‌ها و دست‌بوسی‌ها بشدت ناراحت شدم.

درخشش، محمد - 13 خیلی محرمانه تاریخ: 2 اکتبر 1963 - 10/7/42 از: چارلز ان. راسیاس به: پرونده بیوگرافیک موضوع : محمد درخشش - دیدگاهها راجع به موضوعات متفاوت، 15 ژوئیه 1963 اظهارنظر: مطالب زیر، اظهارات آقای درخشش در مذاکره با مأمور گزارشگر در 15 ژوئیه 1963 می‌باشد. یادداشتهای مذاکره بعد از خاتمه آن تهیه شده بود، اما به علت فشار و تراکم موضوعات با اولویت بالاتر، قبل از این تاریخ تدوین نشده بود. (جهت رعایت اختصار، سؤالات و اظهارنظرهای من حذف

شده‌اند).

سپاه دانش کوشش مضحک و ریاکارانه رژیم در نمایش علاقه خود به آموزش دادن به توده مردم بی‌سواد است. چرا ارتش برای این منظور مورد استفاده قرار گرفت؟ چرا از آموزگاران bonafideکه آموزش، سابقه و علاقه به آموختن دارند، برای آموزش به توده‌ها استفاده نشد؟ براساس گزارشاتی که من تقریبا به‌طور روزانه از آموزگاران در سراسر کشور دریافت می‌کنم، سپاهیان دانش هر نوع مشکلی ایجاد می‌کنند؛ برای مثال، آنها به زن‌ها تجاوز کرده و روستائیانی را که به خودنمائیهای زیاد آنها (سپاهیان دانش) اعتراض کنند، کتک می‌زنند. در بسیاری موارد ژاندارمری باید برای ممانعت از بروز خشونت جدی دخالت نماید. در دماوند، سرپرست وزارت فرهنگ، پس از اینکه گزارشی به وزارتخانه در تهران فرستاد مبنی بر این که سپاهیان دانش مشکل انضباطی دارند، و این که هیچ پیشرفتی در آموزش روستائیان انجام نشده است، زیرا معلمان کارآئی لازم را ندارند و غیره، آتش زده شد. البته رژیم تبلیغ می‌کند و از «جلسات کلاس درس» فیلم نشان می‌دهد و سعی دارد نشان دهد که برنامه سپاه دانش خیلی خوب سازماندهی شده است و این به اصطلاح آموزگاران، آموزش دیده و علاقمند هستند.

زمانی که من در وزارتخانه بودم یک برنامه 5 ساله تهیه شد که در پایان سال اول 8000 آموزگار جدید تأمین می‌شدند و تعداد آنها سالیانه به 10000 می‌رسید که در انتهای 5 سال حدود 50000 آموزگار به رقم موجود فعلی یعنی 70000 اضافه می‌شد. به هر حال، اکنون برای من کاملاً واضح است که رژیم واقعا مایل نیست تعداد آموزگاران را در حد لازم برای آموزش توده‌ها گسترش دهد، زیرا از واکنش‌های سیاسی مردم باسواد وحشت دارد. رژیم قاطعانه تصمیم گرفته است که به این برنامه باسواد کردن ادامه دهد. همان‌گونه که در مورد برنامه اصلاحات ارضی عمل می‌کند. دولت می‌خواهد که روستائیان ناآگاه باقی بمانند. ملت باسواد و بهتر آموزش دیده به این راحتی قابل کنترل برای دولت نیستند.

هزینه لازم برای سپاه دانش از بودجه وزارت فرهنگ گرفته شده است، اگرچه سازمان مزبور در حد بسیار گسترده‌ای توسط ارتش اداره می‌شود و برای مقاصد شبه نظامی نظیر شبکه اطلاعاتی برای اداره دوم و ساواک به کار گرفته می‌شود.

ما در ایران نیاز عمیقی به ترقی و آزادی «واقعی» داریم. در واقع پیشرفت بدون آزادی مفهوم واقعی ندارد. چه تأثیری برای مردم دارد اگر خیابان‌های آنها آسفالت شده باشد، ولی آنها آزاد نباشند مطابق میل خود زندگی نمایند. اگر یک دموکراسی واقعی در ایران وجود داشته باشد ملت پیشرفت خواهند کرد. اگر مردم در حرف زدن و فکر کردن آزاد بودند و بدون ترس در مورد ایده‌های مترقی بحث می‌کردند، ترقی مادی را هم داشتیم. این احمقانه است تصور کنیم پیشرفت مادی این قدر مهم است. کشورهای کمونیستی از نظر مادی پیشرفت کرده‌اند، ولی آیا آنها آزاد هستند؟ آیا اگر مردم آنها آزاد بودند، آنها پیشرفت سریعتر و با مفهوم‌تری نداشتند؟ «چه کسی واقعا آزادتر است و امتیاز بیشتری دارد، بعضی شیوخ خلیج‌فارس که ممکن است تا 5 کادیلاک داشته باشند، یا شما با شورلت خودتان؟ نه، من باور ندارم که پیشرفت مادی بتواند انسان را ارضاء نماید. انسانی که آرزو دارد آزاد باشد تا زندگی خود را به بهترین وجهی که بتواند بگذارند. برای پیشرفت واقعی باید آزادی وجود داشته باشد.»

درخشش، محمد - 14 خیلی محرمانه زمان: 4 نوامبر مکان: منزل آقای درخشش شرکت‌کنندگان: آقای محمد درخشش، وزیر سابق فرهنگ چارلز ان. راسیاس، دبیر دوم سفارت موضوع : کودتای ویتنام در خلال مذاکرات ما به زبان فارسی، آقای درخشش از من پرسید در مورد تحولات ویتنام چه فکر می‌کنم. من پاسخ دادم که شخصا احساس می‌کنم که وضعیت هنوز روشن نیست و این که ذکر نمودم Messrs Diem و Nhu کشته شده‌اند. من گفتم فکر می‌کنم هنوز خیلی زود است که بگوییم رژیم جدید در مقایسه با رژیم Diem واقعا یک بهبود قابل توجه باشد.

درخشش اظهار نمود که فکر می‌کند کودتا چیز خوبی بوده که در آن یک رژیم غیرمردمی و دیکتاتوری سرنگون شده است. در مورد Diemو Nhu مرگ آنها انتظار می‌رفت، زیرا در هر سرنگونی خشونت‌آمیز رژیم‌ها تقریبا لازم است. این راه مطمئن برای از میان بردن هرگونه امکان بازگشت به قدرت از طریق حامیان وفادارتر یا حامیان بالقوه فرماندار، بخصوص در بین نظامیان، می‌باشد. کشتن سران رژیم در کودتاهای سراسر دنیا بیش از اینکه یک استثناء باشد، به صورت قانون درآمده است. او معتقد است اکنون که یک رژیم بیشتر مردمی بدنبال Diemدر ویتنام جنوبی بر سرکار آمده است، ویتنامی‌ها به‌طور مؤثر با ویت‌هاین (Viet Hihn) خواهند جنگید و این که نیروهای کمونیست به‌طور جدی بواسطه تصفیه‌ها و تغییر دیدگاههای جنوب تضعیف شده‌اند.

درخشش ادامه داد که او در تردیدهای من نسبت به رژیم جدید ویتنام با من شریک نیست. او همچنین احساس می‌کرد زمان آن فرا رسیده است که ایالات متحده از رژیم‌هایی با پایگاه مردمی در دنیا از جمله ایران حمایت کند.

هرچند وی به‌طور علنی نگفت که ایالات متحده هم‌اکنون یک کودتای کنترل شده را انجام داده است، او به‌طور قطعی این مفهوم را با گفتن این که ایالات متحده علائم مستقیم یا غیر مستقیمی را در هفته گذشته از طریق اظهارات عمومی‌اش داده است، رساند.

در ارتباط با ایران او هیچ چیز جدیدی نگفت. او گله می‌کرد که در ایران آزادی واقعی وجود ندارد و گروههای بزرگ نیز اجازه ندارند باهم ملاقات داشته باشند یا در مورد موضوعات سیاسی یا دیگر موضوعات جدال برانگیز باهم بحث کنند. وقتی من پرسیدم آیا با پایان حکومت نظامی مردم می‌توانند به صورت گروهی تجمع داشته باشند، او پاسخ داد که باشگاه مهرگان او هنوز اجازه برقراری گردهمایی‌های بزرگ را ندارد. در ضمن، بلافاصله بعد از پایان حکومت نظامی در تهران (6 اکتبر) او در خانه خود یک گردهمایی با شرکت 30 نفر تشکیل داد. با این وجود، این گردهمایی به قدری توجه ساواک را به خود جلب کرده بود که او تصمیم گرفته است گروهها در دسته‌های 5 یا 6 نفری باهم ملاقات کنند و تصمیمات و دستورات را به سایر دسته‌ها منعکس کنند و غیره.