گزیده کتاب شناسی امام رضا علیه السلام

مشخصات کتاب

سر شناسه: ربانی، هادی، 1342

عنوان و نام پدید آور : گزیده کتاب شناسی امام رضا علیه السَّلَامُ/ هادی ربانی؛ [به سفارش] اداره تدوین متون معاونت فرهنگی و ارتباطات موسسه علمی - فرهنگی دار الحدیث .

مشخصات نشر : قم موسسه علمی - فرهنگی دار الحدیث ،سازمان چاپ و نشر، 1393

مشخصات ظاهری :108 ص

فروست : کتاب شناسی امام رضا علیه السَّلَامُ؛ 25

شابک : 978-964-493-796-5

وضعیت فهرست نویسی: فيپا

موضوع : علی بن موسی (علیه السَّلَامُ)، امام هشتم، 2153 . 203 ق - کتاب شناسی

شناسه افزوده : موسسه علمی - فرهنگی دار الحديث. اداره تدوين متون

شناسه افزوده : موسسه علمی - فرهنگی دار الحديث. معاونت فرهنگی و ارتباطات

شناسه افزوده : موسسه علمی - فرهنگی دار الحديث. سازمان چاپ و نشر

رده بندی کنگره : 1393 4 گ 2 ر /9/Z546

رده بندی دیویی : 016/297957

شماره کتاب شناسی ملی : 3579765

سازمان چاپ و نشر

گزیدۀ کتاب شناسی امام رضا علیه السَّلَامُ

اداره تدوین متون معاونت فرهنگی و ارتباطات مؤسسه علمی - فرهنگی دارالحدیث نویسنده: هادی ربانی مدیر تولید مصطفی پور نجاتی مدیر هنری حسن فرزانگان طراح جلد: حسین ونکی فراهانی صفحه آرا: علی اکبری باز خوان علی نقی نگران چاپ: اول / تابستان 93 شمارگان: 1000 جلد قیمت: 4500 تومان

دفتر مرکزی: قم، میدان شهدا، خیابان معلم، پلاک 125 تلفن: 37740523 - 025

دور نگار: 37740571 - 025 صندوق پستی: 37185/4468

نمایشگاه دائمی علوم حدیث: قم، خیابان معلم تلفن: 37740545 - 025

darolhadith .ir darolhadith .20@gmail.com

کلیه حقوق چاپ و نشر برای ناشر محفوظ است.

خیراندیش دیجیتالی: انجمن مددکاری امام زمان (عج) اصفهان

ویراستار کتاب: خانم زهرا اصغری

اشاره

گزیدۀ کتاب شناسی امام رضا علیه السَّلَامُ

هادی ربّانی

سر شناسه: ربانی، هادی، 1342

عنوان و نام پدید آور : گزیده کتاب شناسی امام رضا علیه السَّلَامُ/ هادی ربانی؛ [به سفارش] اداره تدوین متون معاونت فرهنگی و ارتباطات موسسه علمی - فرهنگی دار الحدیث .

مشخصات نشر : قم موسسه علمی - فرهنگی دار الحدیث ،سازمان چاپ و نشر، 1393

مشخصات ظاهری :108 ص

فروست : کتاب شناسی امام رضا علیه السَّلَامُ؛ 25

شابک : 978-964-493-796-5

وضعیت فهرست نویسی: فيپا

موضوع : علی بن موسی (علیه السَّلَامُ)، امام هشتم، 2153 . 203 ق - کتاب شناسی

شناسه افزوده : موسسه علمی - فرهنگی دار الحديث. اداره تدوين متون

شناسه افزوده : موسسه علمی - فرهنگی دار الحديث. معاونت فرهنگی و ارتباطات

شناسه افزوده : موسسه علمی - فرهنگی دار الحديث. سازمان چاپ و نشر

رده بندی کنگره : 1393 4 گ 2 ر /9/Z546

رده بندی دیویی : 016/297957

شماره کتاب شناسی ملی : 3579765

سازمان چاپ و نشر

گزیدۀ کتاب شناسی امام رضا علیه السَّلَامُ

اداره تدوین متون معاونت فرهنگی و ارتباطات مؤسسه علمی - فرهنگی دارالحدیث نویسنده: هادی ربانی مدیر تولید مصطفی پور نجاتی مدیر هنری حسن فرزانگان طراح جلد: حسین ونکی فراهانی صفحه آرا: علی اکبری باز خوان علی نقی نگران چاپ: اول / تابستان 93 شمارگان: 1000 جلد قیمت: 4500 تومان

دفتر مرکزی: قم، میدان شهدا، خیابان معلم، پلاک 125 تلفن: 37740523 - 025

دور نگار: 37740571 - 025 صندوق پستی: 37185/4468

نمایشگاه دائمی علوم حدیث: قم، خیابان معلم تلفن: 37740545 - 025

darolhadith .ir darolhadith .20@gmail.com

کلیه حقوق چاپ و نشر برای ناشر محفوظ است.

خیراندیش دیجیتالی: انجمن مددکاری امام زمان (عج) اصفهان

ویراستار کتاب: خانم زهرا اصغری

فهرست مطالب

مقدمه...11

نمایه ها...101

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرحیم

تلاش در جهت شناساندن و ارتباط با الگوهای راستینی چون امام رضا علیه السَّلَامُ، وظیفۀ تمام علاقه مندان به اندیشۀ حق مدارانه شیعه است. از دیر باز تا کنون آثار متعددی در شخصیت شناسی و مطالب مرتبط با هر یک از معصومان منتشر شده است اما ارادت شیعیان - و به ویژه ایرانیان - همواره سبب شده است که هر ساله حوزۀ نشر شاهد رخ نمایی آثار جدیدی در این زمینه ها باشد.

در این میان آثاری که با محوریت امام رضا علیه السَّلَامُ سامان می یابد از شمارگان بیش تری برخوردار است.

معاونت فرهنگی مؤسسه دارالحدیث پس از درنگی در این گونه آثار و آسیب شناسی آن ها، دریافت شد که - گذشته از تعدادی اندک - بیش تر منشورات فارسی مرتبط با امام هشتم دچار آسیب هایی چون «برخورداری از شیوه های سُنّتی، گستردگی صفحات و یا مجلدات، نداشتن خاستگاه علمی، بی بهرگی از صنایع هنری و عدم جامعیت» است. بر این اساس در راستای همایش

ملی حدیث رضوی در سال 1392 که رسالت عمومی سازی اندیشه های آن امام همام را نیز عهده دار بود، تصمیم به خلق مجموعه ای جدید از آثار مرتبط با امام رضا علیه السَّلَامُ گرفت.

پنج ویژگی «بهره گیری از منابع معتبر»، «گزیده گویی»، «بهره مندی از صنایع هنری»، «تنوع» و «قابل استفاده بودن برای سلیقه های گوناگون» از نکاتی است که مجموعۀ حاضر را از آثار مشابه ممتاز می سازد.

شش کتاب مجموعه حاضر عبارت از:

از نویسندگان ارجمندی که در پیدایش آثار موجود کمر همت بستند صمیمانه سپاس گزاریم و امیدواریم مجموعۀ فعلی بتواند به دانش خوانندگان بیفزاید و رضایت ایشان را فراهم سازد.

معاونت فرهنگی و ارتباطات

مقدمه

کتاب شناسی ها، از نخستین منابعی به شمار می روند که برای شناخت منابع مورد نیاز در هر موضعی باید به سراغ آن ها رفت. از طریق کتاب شناسی ها، به آسانی می توان به مشخصات آثار و منابع موضوع مورد نظر دست یافت . شناخت و دسترسی آسان به پژوهش هایی که پیشینیان در زمینه های گوناگون به پژوهش و بررسی آن ها پرداخته اند، از به هرز رفتن فرصت ها پیش گیری می کند؛ به خصوص اگر کتاب شناسی به صورت موضوعی فراهم آمده باشد، مخاطب را بهتر به مقصد می رساند.

در عصری که ما زندگی می کنیم، از آن به عصر انفجار اطلاعات یاد می کنند. با گسترش و توسعه ای که در انتشار اطلاعات فراهم آمده، روزانه در هر زمینه ای، منابع فراوانی در حال تولید است. حجم اطلاعات تولید شده در موضوعات خاص نیز از گستردگی فراوانی برخوردار است.

تهیه و تدوین کتاب شناسی های موضوعی به صورت جامع و کامل، برای پژوهش گران و متخصصان فن، کاری است لازم.

اما از آن جا که این مجموعه برای مخاطبان عمومی فراهم آمده است، از این رو عنوان «گزیده» بر آن نهاده شد. در این کتاب شناسی که خود در ذیل دوازده موضوع تنظیم شده، گزیده ای از منابعی که به کار مخاطبان عمومی می آید معرفی شده است. منابع معرفی شده، گزارشی کوتاه از محتوای آن ها می آید و گاه فقط مشخصات کتاب شناختی ارائه می شود.

منابع شناسانده شده در ذیل موضوعاتی که نیاز های مخاطبان را بر آورده سازد، قرار گرفته است. از این طریق علاقه مندان می توانند متناسب با نیاز های خود آسان تر به آثار مورد نیاز خود دست یابند. از همین رو معرفی منابع در دوازده بخش آمده است. به چگونگی چینش منابع در هر قسمت، در آغاز آن بخش اشاره رفته است. هم چنین افزون بر کتاب ها، بخشی نیز به معرفی «نرم افزار ها» اختصاص یافته است. نیز در قسمتی «کتاب خانۀ تخصصی امام رضا علیه السَّلَامُ » معرفی شده است. با خدماتی که این کتاب خانه به پژوهش گران و علاقه مندان ارائه می کند، آشنایی با این کتاب خانۀ نیز می تواند بخشی از نیاز های مخاطبان را برآورده کند، کسانی که نیاز به آشنایی با منابع بیش تری دربارۀ امام رضا علیه السَّلَامُ هستند، می توانند با مراجعه به بخش «کتاب شناسی ها»، از طریق این آثار به منابع بیش تر و مورد نیاز خود دست یابند.

اهتمام نگارنده بر این بوده تا در هر بخش، منابعی معرفی شود که در موضوع خود از اعتبار بیش تری برخوردار است. البته ممکن است به جهت عدم دسترسی به همۀ آثار مرتبط، گاه

ملاک انتخاب با منابع معرفی شده منطبق نباشد. منابعی در این کتاب شناسی شناسانده شده است که تا پاییز 1392 انتشار یافته است. در بخش پایانی کتاب نیز نمایه هایی فراهم آمده است تا از این طریق بتوان با سهولت بیش تر به منابع مورد نظر دست یافت.

در تهیۀ این مجموعه، بیش ترین استفاده را از کتاب خانۀ تخصصی امام رضا علیه السَّلَامُ در قم داشته ام. در همین جا بر خود لازم می دانم از دوست دانشورم آقای محسن صادقی، مدیر کوشای این کتاب خانه که با هزینۀ شخصی کتاب خانه را تأسیس و تجهیز کرده است و با روی گشاده به علاقه مندان مشاوره و خدمات ارائه می کند، سپاس گذاری نمایم. پیگیری های دوست فاضلم آقای مصطفی پور نجاتی نیز در سامان یافتن این کتاب شناسی نقش ویژه ای داشته است. امید است این مجموعه بتواند زمینۀ مطالعه دربارۀ حضرت علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ را برای عموم علاقه مندان آن حضرت فراهم آورد.

هادی ربانی

زندگی عمومی (از ولادت تا شهادت)

اشاره

دربارۀ زندگانی امام رضا علیه السَّلَامُ (از ولادت تا شهادت) کتاب های بسیاری نگارش یافته است. در این بخش، از میان این منابع دوازده کتاب به ترتیب الفبای عنوان معرفی می شود:

1. امام رضا علیه السَّلَامُ.

محمد رضا ناجی، دفتر پژوهش های فرهنگی، چاپ اول، 1387، خشتی، 124 ص.

این نوشتار در شمار مجموعۀ «از ایران چه می دانم؟» قرار دارد و از هشت فصل تشکیل یافته است: 1. امامت هشتمین امام؛ 2. قدم گاه امام در ایران؛ 3. ولایت عهدی امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ 4. شهادت امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ 5.امام رضا علیه السَّلَامُ و آموزه های دینی؛ 6. شخصیت سیاسی، شیوۀ زندگی و سلوک دینی؛ 7. آثار مکتوب امام و امام در آیینۀ شعر و ادب؛ 8. مرقد مطهر امام در ایران.

2. امام علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ منادی توحید و امامت.

پژوهش: گروه تاریخ اسلام بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی، نگارش محمد جواد معینی

و احمد ترابی، مشهد: بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی، چاپ دوم، 1379، وزیری، 208 ص.

عناوین اصلی کتاب چنین است: اجمالی از زندگانی امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ امامت علی بن موسی علیه السَّلَامُ ؛ شخصیت معنوی امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ شخصیت اخلاقی امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ شخصیت علمی امام رضا علیه السَّلَامُ؛ زندگانی سیاسی امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ خط مشی امام رضا علیه السَّلَامُ در برابر حکومت ها؛ سفر تاریخی امام رضا علیه السَّلَامُ از مدینه به مرو؛ عهد نامه ولایت عهدی؛ شهادت امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ گذری بر ساحل معارف رضوی.

3. پژوهشی دقیق در زندگانی امام علی بن موسى الرضا علیه السَّلَامُ .

محمد باقر شريف القرشی، ترجمۀ سید محمد صالحی، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ اول، 1382، وزیری، 2ج، 576 ص + 624 ص.

این اثر یکی از جامع ترین پژوهش ها در حوزه زندگانی امام رضا علیه السَّلَامُ است. کتاب در هفده بخش اصلی سامان یافته است. عناوین اصلی جلد نخست عبارت اند از: 1. کودک بزرگ؛ 2. صفات امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ 3. اثرات فضایل امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ 4. تحت حمایت پدر؛ 5. مناظرات و بحث های امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ 6. تألیفات امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ 7. بحث عقیدتی؛ 8. دربارهٔ قرآن کریم؛ 9. علم فقه.

عناوین اصلی جلد دوم چنین است: 10. علم احکام و غیر آن؛ 11. مجموعۀ سخنان حکمت آمیز؛ 12. اصحاب و راویان احادیث امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ 13. عصر امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ 14. در زمان رشید و امین و مأمون؛ 15. امام رضا علیه السَّلَامُ و ولایت عهدی؛ 16. کار های امام رضا علیه السَّلَامُ در خراسان؛ 17. سرانجام کار.

4. ثامن الائمه حضرت امام رضا علیه السَّلَامُ.

گروه مؤلفان (سید منذر حکیم با همکاری سید شهاب الدین حسینی) ترجمه سید حسین اسلامی اردکانی، قم: مجمع جهانی اهل بیت علیهم السَّلَامُ ، چاپ اول، 1385، وزیری، 372 ص.

کتاب، در مجموعۀ پیشوایان هدایت (عنوان دهم)، تدوین شده از سوی مجمع جهانی اهل بیت علیهم السَّلَامُ قرار دارد و از چهار قسمت اصلی تشکیل شده است و هر قسمت از چند بخش تشکیل می شود: عناوین بخش ها چنین است: قسمت اول: 1. امام رضا علیه السَّلَامُ در یک نگاه، تأثیر پذیری از شخصیت امام رضا علیه السَّلَامُ ، 3. پرتوی از شخصیت امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ قسمت دوم: 1. پرورش امام رضا علیه السَّلَامُ ، 2. مراحل زندگی امام رضا علیه السَّلَامُ ، 3. امام رضا علیه السَّلَامُ در کنار پدر؛ قسمت سوم: 1. امام رضا علیه السَّلَامُ و محنت های امام کاظم علیه السَّلَامُ ، .2 جلوه های انحراف در عصر امام رضا علیه السَّلَامُ ، 3. نقش امام رضا علیه السَّلَامُ پیش از ولایت عهدی؛ قسمت چهارم:

5. حضرت رضا علیه السَّلَامُ مظهر رحمت.

سید محمد ضیاء آبادی، تهران: مؤسسه بنیاد خيريِّه الزهرا (علیها السَّلَامُ)، چاپ اول، 1391، پالتویی، 168 ص.

کتاب در چهار گفتار اصلی سامان یافته است و هر گفتار از موضوعات ریز تری برخوردار است. عناوین گفتار های اصلی کتاب عبارت اند از: 1. اصل امامت و ضرورت امام شناسی؛ 2. حرکت امام رضا علیه السَّلَامُ از مدینه به طوس و ... ؛ 3. آثار و برکات زیارت؛ 4. حیات برزخی.

6. رضای خدا:

پژوهشی جامع در حیات علمی و عملی حضرت رضا علیه السَّلَامُ . محمد ابراهیم سراج، تهران: مؤسسه انتشارات نبوی، چاپ اول ،1388، وزیری، 477 ص.

کتاب در هفت فصل تدوین یافته است. هر فصل نیز از موضوعات خرد تری برخوردار است. عناوین فصل های هفت گانۀ کتاب عبارت اند از: 1. دربارۀ حضرت رضا علیه السَّلَامُ (نگاهی اجمالی به زندگی حضرت علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ ، سیری در سیرۀ امام رضا علیه السَّلَامُ ، بیان بخش هایی از معجزات آن حضرت، ذکر بخش هایی از کرامات آن حضرت)؛ 2. اصول دین در بیان امام

رضا علیه السَّلَامُ (توحید، نبوّت، معاد، عدل، امامت)؛ 3. فروع دین در بیان امام رضا علیه السَّلَامُ (نماز، روزه، خمس، زکات، حج، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر، تولّی و تبرّی)؛ 4. مجموعه ای دیگر از نکات مهم اعتقادی، اخلاقی و عرفانی؛ 5. منتخبی از دعا ها و مناجات های امام رضا علیه السَّلَامُ (دعا عاملی مهم در کنار سلسلۀ علت ها، کیفیت بیان و ادب تقاضا از خدا)؛ 6. شمّه ای از اشعار امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ 7. مروری بر راهنمایی های طبّی و بهداشتی امام رضا علیه السَّلَامُ (پیش گیری اصل اساسی در طب اسلامی، اشاره ای به این گروه از احکام).

7. زندگانی امام علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ و سخنان آن بزرگ وار در علوم مختلف.

محمد صادق هاشمی، تهران: مرکز فرهنگی انتشاراتی منیر، چاپ اول، 1383، رقعی، 232ص. کتاب مشتمل بر نه باب و یک خاتمه است. در باب نخست، از تولد و نام گذاری امام رضا علیه السَّلَامُ و اخبار وارده دربارهٔ مادر آن حضرت سخن می رود. باب دوم، نصوصی را در بر دارد که بر امامت امام وارد شده است. باب سوم به معجزات و کرامات آن حضرت اختصاص دارد. در باب چهارم، از فضایل و مناقب و اخلاق و رفتار امام سخن می رود. باب پنجم، در بیان احادیثی است که از آن حضرت دربارۀ توحید و امامت، معرفت و عصمت و علایم امام، بیان ایمان و تزویج حضرت

زهرا علیها السَّلَامُ نقل شده است. باب ششم، به سخنان امام در متون مختلف اختصاص دارد. در باب هفتم از مناظرات آن حضرت با مأمون و علمای یهود و نصارا سخن می رود. باب هشتم، در رفتار مأمون با امام و قبول ولایت عهدی است. باب نهم، به بیان شهادت و فرزندان آن حضرت اختصاص دارد. در خاتمه نیز از بیان ثواب زیارت آن حضرت و استجابت دعا نزد قبر مبارکش و بیان برخی از معجزات امام که نسبت به زوّارش ظاهر شده است، سخن می رود.

8. سرگذشت و شهادت هشتمین امام شیعیان امام رضا علیه السَّلَامُ.

على غفوری. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1353، رقعی، 92 ص.

کتاب در چهار بخش سامان یافته است: در بخش نخست گزارش کوتاهی از زندگانی امام رضا علیه السَّلَامُ می آید. بخش دوم، مقدمات دعوت آن حضرت را به ایران بررسی می کند. در بخش سوم، از ولایت عهدی الزامی تا رحلت آن حضرت سخن می گوید. بخش چهارم به چهارده گفتار از تعالیم امام اختصاص دارد.

9. علی بن موسی علیه السَّلَامُ ، امام رضا علیه السَّلَامُ.

مرضیه محمد زاده، قم: دلیل ما، چاپ اول، 1385 ،وزیری، 817 ص.

کتاب از چهار فصل اصلی تشکیل شده است: فصل اول نگاهی گذرا به حکومت امویان از ظهور تا سقوط و سپس شکل گیری و تأسیس حکومت عباسیان و

مواجهۀ امامان معصوم علیهم السَّلَامُ با حکومت عباسیان دارد. فصل دوم، بررسی زندگی امام رضا علیه السَّلَامُ را از بعد تاریخی در بر دارد و زندگانی آن حضرت را از تولد تا شهادت در بر می گیرد. فصل سوم، زندگی امام را از منظر علمی می کاود و به بررسی جایگاه فکری و معرفتی حضرت در مواجهه با دوران پر آشوب رشد مباحث کلامی و مکاتب فلسفی و تقابل امام با این مکاتب می پردازد. در فصل چهارم، اشعار منسوب به آن حضرت و نمونه هایی از سروده های شاعران عرب زبان و پارسی گوی در مدح و رثای آن امام آمده است. گفتنی است کتاب با مقدمۀ دکتر محمود مهدوی دامغانی منتشر شده است.

10. مهر ولایت از آسمان ایران: نگرشی بر زندگانی و ابعاد شخصیتی حضرت رضا علیه السَّلَامُ .

علی کریمی جهرمی، قم: راسخون، چاپ اول، 1385، وزیری، 237 ص.

کتاب از ده بخش اصلی تشکیل شده است. عناوین اصلی آن عبارت اند از: جنبه های شخصی حضرت رضا علیه السَّلَامُ ؛ عرفان و عبادت حضرت رضا علیه السَّلَامُ ؛ 3. اخلاق کریمۀ حضرت رضا علیه السَّلَامُ ؛ 4. میراث جاویدان حضرت رضا علیه السَّلَامُ ؛ 5. توسل به حضرت رضا علیه السَّلَامُ و کرامات آن حضرت؛ 6. خطوط انحرافی عقیدتی در عصر حضرت رضا علیه السَّلَامُ 7. سفر حضرت رضا علیه السَّلَامُ به ایران؛ 8. جریان ولایت عهدی حضرت رضا علیه السَّلَامُ ؛ 9. شهادت حضرت رضا علیه السَّلَامُ ؛ 10. زیارت حضرت رضا علیه السَّلَامُ .

11. نگاهی گذرا بر زندگانی امام رضا علیه السَّلَامُ.

سید عبدالرّزاق مقدّم، ترجمۀ مرتضی دهقان، تهران: شرکت انتشارات میقات، چاپ اول، 1370، وزیری، 179 ص.

کتاب از دو بخش تشکیل شده است. عناوین اصلی بخش اول چنین است: ولادت حضرت رضا علیه السَّلَامُ ؛ تعیین و تنصيص امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ معجزات امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ فضائل امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ اخلاق امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ پند ها و اندرز های امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ هارون و امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ متن پیمان؛ نوشته امام؛ شهادت امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ شهادت با زهر ؛ فرزندان امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ مدایح و مراثی.

بخش دوم کتاب را اشعار مرحوم ابوالقاسم علی مدد کنی (متخلص به قطره) در وصف امام رضا علیه السَّلَامُ تشکیل می دهد. این اشعار، گزیده ای از اشعار ناظم است که در قالب های گوناگون شعری سروده شده است.

12. نگاهی بر زندگی امام رضا علیه السَّلَامُ .

محمد محمدی اشتهاردی، تهران: نشر مطهر، چاپ اول، 1387، رقعی، 144 ص.

کتاب در چهار بخش تنظیم یافته است که عناوین اصلی آن چنین است: 1. امام رضا علیه السَّلَامُ در عصر پدر و آغاز امامت؛ 2. امام رضا علیه السَّلَامُ در مدینه پس از امامت؛ 3. امام رضا علیه السَّلَامُ در خراسان و موضع گیری های ایشان دربارهٔ حکومت؛ 4. نمونه هایی از گفتار و رفتار امام رضا علیه السَّلَامُ .

سیره

اشاره

در موضوع سیرِۀ ائمه علیهم السَّلَامُ نسبت به دیگر حوزه های زندگی آنان نگاشته های کمتری در دست است؛ در حالی که این دست نوشته ها برای اقشار مختلف مردم در عصر حاضر می تواند برای انتخاب الگوی رفتاری در زندگی بسیار سودمند واقع شود. از میان آثار دربارهٔ سیرۀ امام رضا علیه السَّلَامُ، پنج کتاب به ترتیب الفبای عنوان معرفی می شود:

1. پاره ای از بهشت (سیرۀ رضوی) : از غربت مظلومانه تا شهادت غریبانه.

محسن غفاری، تهران: پیام آزادی، چاپ اول، 1381، رقعی، 400 ص.

در این کتاب، سیره و منش امام رضا علیه السَّلَامُ و مواعظ و راهنمایی و ارشادات عملی آن حضرت برای سعادت و نیک بختی جامعۀ بشری با شرح و بیان لازم نگاشته شده است. کتاب در سیزده فصل سامان یافته است که عناوین اصلی آن چنین است: 1. زیارت نامه؛ 2. مكتب معرفت؛ 3. منش حسنه؛ 4. سرشت زیبا؛ 5. طینت پلید؛ 6. عقل سلیم؛ 7. مشق زندگی؛ 8. شیعۀ راستین؛ 9. مدیحه سرایی؛

2. رفتار های اخلاقی و اجتماعی امام رضا علیه السَّلَامُ .

محمد على چنارانی؛ مشهد: عروج اندیشه، چاپ اول، 1383، رقعی، 150 ص.

کتاب از شش بخش و هر بخش از چند فصل تشکیل شده که عناوین فصل های کتاب چنین است: بخش اول: 1. ویژگی های جامعه در زمان امام رضا علیه السَّلَامُ ، 2. محبت نسبت به مردم، 3. رفتار با زیر دستان؛ بخش دوم: 1. کرامت و حقوق انسان از دیدگاه امام رضا علیه السَّلَامُ ، 2. عفو و گذشت، 3. تقوای امام، 4. زهد و پارسایی؛ بخش سوم: 1. بهداشت و نظافت، 2. استفاده از عطر، 3. مهمان نوازی؛ بخش چهارم: 1. رفتار در منزل، 2. فرش و لوازم منزل؛ بخش پنجم: 1. شیوه های ارشادی امام رضا علیه السَّلَامُ ، 2. موضع گیری امام در مقابل بستگان فاسد؛ بخش شش: 1. فعالیت های اقتصادی امام رضا علیه السَّلَامُ .

3. سیرۀ امام رضا علیه السَّلَامُ .

امیر مهدی حکیمی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1382، رقعی، 80 ص.

کتاب، گوشه ای از روش زندگی فردی و اجتماعی امام رضا علیه السَّلَامُ را با استفاده از احادیث به منظور شناساندن سیرۀ آن حضرت به جوانان و نو جوانان در شانزده فصل تنظیم کرده است که عناوین آن عبارت اند از:

4.سیرۀ امام رضا علیه السَّلَامُ .

محمد صالحی، مرکز مطالعات و تحقیقات حوزهٔ نمایندگی ولی فقیه در جهاد کشاورزی، قم: دارالهدی، چاپ دوم، 1384، رقعی، 319 ص.

کتاب در قالب بیست درس تنظیم یافته است و در پایان هر درس چکیدۀ درس و چند پرسش آمده است. عناوین اصلی درس ها چنین است: درس 1 و 2. تاریخ زندگی امام رضا علیه السَّلَامُ؛ درس 3. نجمه خاتون، مادر امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ درس 4. برادران امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ درس 5. خواهران حضرت رضا علیه السَّلَامُ ؛ درس 6. فضیلت های امام رضا علیه السَّلَامُ به روایت اهل سنت؛ درس 7 و 8. سیرۀ عبادی؛ درس 9. راز و نیاز های حضرت رضا علیه السَّلَامُ ؛ درس 10. سیرۀ اخلاق اجتماعی (مردم داری)؛ درس 11. سیرۀ علمی امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ درس 12 و 13. آگاهی بخشی؛ درس 14. آگاهی بخشی: افشا گری و روشن گری؛ درس 15. آگاهی بخشی: سند ولیعهدی؛ درس 16. آگاهی بخشی: آثار مکتوب؛

درس 17 و 18. سیرۀ امام در تفسیر قرآن؛ درس 19. آثار بر جای مانده در مسیر امام از مدینه تا مرو؛ درس 20. نگاهی به سیرۀ حضرت رضا علیه السَّلَامُ دربارهٔ طبیعت، محیط زیست و کشاورزی.

5.مهارت های زندگی در سیرۀ رضوی.

محمد رضا شرفی، مشهد: مؤسسۀ انتشاراتی قدس رضوی، چاپ سوم، خشتی، 152ص.

در این کتاب، اندیشه و سیرهٔ علمی و عملی امام رضا علیه السَّلَامُ در عرصه هایی چون «مهارت های ذهنی - شناختی»، «مهارت های ارتباطی -اجتماعی» و «مهارت های خانوادگی - تربیتی» بررسی می شود. رهنمود های امام رضا علیه السَّلَامُ در کتاب به دو دسته تقسیم می گردد: برخی به گونه ای مستقیم به موضوع مهارت های زندگی می پردازد و برخی دیگر بازتابندۀ نگاه کلی و جامع آن حضرت است و می توان با رویکردی تعمیمی آن را به موضوع مهارت های زندگی پیوند داد.

کتاب در شش بخش اصلی سامان یافته است و هر بخش از فصل هایی تشکیل می شود. عناوین اصلی بخش های شش گانۀ کتاب عبارت اند از: 1. مفاهیم و کلیات؛ 2. مهارت های ذهنی - شناختی؛ 3. مهارت های ارتباطی -اجتماعی؛ 4. مهارت های خانوادگی؛ 5. راه های موفقیت در زندگی؛ 6. مهارت های تربیتی

(فرزند پروری).در بخش پایانی کتاب، سه نمایه آمده است: 1. نمایهٔ موضوعی احادیث رضوی؛ 2. نمایۀ رجال احادیث رضوی؛ 3. نمایۀ اصطلاحات مهارت های زندگی.

تحلیل و نظریه پردازی

اشاره

در زمینۀ بررسی و تحلیل زندگانی و اندیشه های امام رضا علیه السَّلَامُ ، کتاب های بسیاری نگاشته شده است. از میان کتاب های یاد شده، شش اثر که از اهمیت بیش تری برخوردار است به ترتیب الفبای عنوان معرفی می شود:

1. بررسی تحلیلی ولایت عهدی حضرت رضا علیه السَّلَامُ .

علی موحدی ساوجی، تهران: سهاره، چاپ اول، 1390، رقعی، 348 ص.

کتاب در نه بخش سامان یافته است که عناوین اصلی آن چنین است: 1. مختصری از تاریخ زندگی حضرت رضا علیه السَّلَامُ ؛ 2. بررسی اوضاع فرهنگی و سیاسی عصر امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ 3. سر گذشت ولایت عهدی؛ 4. نظریاتی پیرامون هدف مأمون؛ 5. بحثی عقلی و حقوقی پیرامون ولایت عهدی حضرت امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ 6. پاسخ امام رضا علیه السَّلَامُ به اعتراضات؛ 7. نگاهی به اسناد تاریخی؛ 8. شهادت غریبانه؛ 9. برگی از معارف الهی به بیان امام رضا علیه السَّلَامُ .

2. تحلیلی از زندگانی امام رضا علیه السَّلَامُ.

محمد جواد فضل الله، ترجمۀ سید محمد صادق عارف، مشهد: بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی، چاپ هفتم، 1382، وزیری، 288 ص.

نویسنده در کتاب، به بررسی جریان های فکری و سیاسی عصر امام رضا علیه السَّلَامُ پرداخته است. کتاب در دو بخش اصلی سامان یافته است. بخش نخست، «زندگانی امام هشتم علیه السَّلَامُ از نظر تاریخی» نام دارد. عناوین اصلی این بخش چنین است: ویژگی ها و صفات؛ امام رضا علیه السَّلَامُ و واقفیان؛ امام رضا علیه السَّلَامُ خلفا؛ ولایت عهدی؛ موقعیت امام رضا علیه السَّلَامُ در بر کناری فضل بن سهل؛ پایان فاجعه؛ امام علیه السَّلَامُ و شورش های علويان.

بخش دوم کتاب، «زندگانی امام رضا علیه السَّلَامُ از نظر فکری» نام دارد. عناوین اصلی این بخش عبارت اند از: تألیفات؛ مناظرات امام علیه السَّلَامُ ؛ اعتقادات؛ تفسیر؛ فقه و احکام؛ برخی از احادیث جالب امام علیه السَّلَامُ ؛ پیمان ولایت عهدی.

3. زندگانی سیاسی امام رضا علیه السَّلَامُ.

سید جعفر مرتضی عاملی، ترجمه: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعۀ مدرسین حوزة علميۀ قم، مشهد: کنگرۀ جهانی حضرت رضا علیه السَّلَامُ ، چاپ اول، 1365، وزیری، 462 ص.

این اثر ترجمه ای است از کتاب «الْحَيَاةُ السياسية للامام الرِّضَا علیه السَّلَامُ» که به مناسبت کنگرۀ جهانی امام

رضا علیه السَّلَامُ به فارسی ترجمه شده است. کتاب از چهار بخش اصلی تشکیل شده است: بخش نخست، بررسی حکومت عباسیان را بر عهده دارد. در بخش دوم، از بیعت و مسبب های آن سخن می رود؛ بخش سوم، به بررسی دربارۀ خلافت و جایگاه امام رضا علیه السَّلَامُ در قبال آن اختصاص دارد. بخش چهارم، به بررسی نقشه های مأمون در این مسئله می پردازد. چکیدۀ کتاب، با این مشخصات منتشر شده است:

زندگی سیاسی هشتمین امام (متن فشرده). جعفر مرتضی حسینی، ترجمۀ سید خلیل خلیلیان، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ ششم، 1368، رقعی، 222 ص.

کتاب در چهار بخش اصلی سامان یافته است و هر بخش از عناوین فرعی تری برخوردار است. عناوین اصلی کتاب عبارت اند از: 1. مقدمات رویداد (نهضت دولت عباسی، منبع خطر برای عباسیان، سیاست ضد علوی عباسیان، سیاست عباسی در برابر مردم، شکست سیاست ضد علوی)؛ 2. شرایط و علل بیعت (شخصیت امام رضا علیه السَّلَامُ ، مأمون کیست؟، آرزو های مأمون و رنج هایش، شرایط و علل)؛ 3. تشریح موضع امام (پیشنهاد خلافت و امتناع امام، پذیرفتن ولی عهدی با تهدید؛ پیشنهاد خلافت تا چه حد جدی بود؟، موضع گیری امام، برنامۀ امام)؛ 4. چهار پرده از رویداد

(برخی از اقدام های مأمون، پیرامون در گذشت امام علیه السَّلَامُ ).

4.سیرۀ سیاسی امام رضا علیه السَّلَامُ و تحلیل مسئله ولایت عهدی.

علی کارخانه، قم: مؤسسه بوستان کتاب، چاپ اول، 1392، وزیری، 304 ص.

درک و فهم صحیح از سیرۀ سیاسی امام رضا علیه السَّلَامُ مستلزم توجه به دو مسئله اساسی است: 1. آشنایی اجمالی با شرایط اجتماعی -سیاسی عصر امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ 2. نقش و جایگاه امامت در اندیشۀ سیاسی امامت. کتاب برای بر رسی این دو مسئله اساسی در شش فصل تنظیم یافته است و هر فصل، موضوعات جزئی تری در بر دارد. عناوین اصلی فصل های کتاب چنین است: 1. کلیات و چار چوب نظری (اصطلاحات و مفاهیم؛ چار چوب نظری)؛ 2. سیرۀ سیاسی امام رضا علیه السَّلَامُ در برخورد با گروه های انقلابی (امام رضا علیه السَّلَامُ و قیام ابو السرايا -ابن طباطبا، امام رضا علیه السَّلَامُ و قیام زید بن موسی، امام رضا علیه السَّلَامُ و قیام محمد بن جعفر صادق)؛ 3. سیرۀ سیاسی امام رضا علیه السَّلَامُ این در برخورد با رهبران فرقه ها و ادیان (مأمون و مناظرات، امام رضا علیه السَّلَامُ و مناظرات)؛ 4. سیرۀ سیاسی امام رضا علیه السَّلَامُ برخورد با فرقه های اسلامی (امام رضا علیه السَّلَامُ و گروه های زنادقه، امام رضا علیه السَّلَامُ و برخورد با گروه های شیعی)؛ 5. سیرهٔ سیاسی امام رضا علیه السَّلَامُ در

برخورد با خلفای عباسی (هارون الرشید، محمد امین، عبدالله مأمون)؛ 6. سیرۀ سیاسی امام رضا علیه السَّلَامُ در بر خورد با مسئله ولایت عهدی (مأمون و مسئله ولایت عهدی امام رضا علیه السَّلَامُ و مسئله ولایت عهدی، اهداف مأمون از طرح مسئله ولایت عهدی، سیرۀ سیاسی امام رضا علیه السَّلَامُ در مواجهه با مسئلهٔ ولایت عهدی).

5.قرآن حکیم از منظر امام رضا علیه السَّلَامُ.

عبدالله جوادی آملی، ترجمۀ زینب کربلایی، قم: اسرا، چاپ چهارم، 1382، وزیری، 374 ص.

در مقدمۀ کتاب، از موضوع کتاب و دلیل نگارش آن سخن رفته است. سپس در ذیل عنوان «بوستان: آشنایی با حقیقت قرآن». از قرآن علمی و قرآن عینی و اشتراک آن ها و امتناع فرق و افتراق آن ها بحث می کند. پس از آن متن اصلی کتاب قرار دارد که از چهار بخش با عنوان «بهشت» تشکیل شده است. در «بهشت اول»، از راه معرفت، شرایط معرفت و موانع معرفت قرآن سخن می رود. در «بهشت دوم»، فرق میان تدبّر در قرآن و استنطاق قرآن و مباحث مرتبط بر رسی می شود. «بهشت سوم»، به بحث تشویق و ترغیب قرآن به تحقیق و طرد پندار و آرزو می پردازد. در «بهشت چهارم» به طرق قرآن در جهت تحصیل معرفت صحیح و نجات از گم راهی می پردازد؛ هم چون

تشویق به برهان عقلی و هم چنین شهود قلبی و اجتناب از قیاس و همی و تمثّل شیطانی.

6.نقش امام رضا علیه السَّلَامُ در حدیث شیعه.

صغری محبی پور، تهران: شرکت چاپ و نشر بین الملل، چاپ اول، 1388، رقعی، 198 ص.

در عصر مأمون عباسی مجال مناسبی برای نشر حقایق دین در اختیار امام رضا علیه السَّلَامُ قرار گرفت و موجب رشد حدیث شیعه شد. امام رضا علیه السَّلَامُ به عنوان رهبر شیعه در این زمینه کوشش فراوانی انجام داد؛ به طوری که در این زمان تدوین و دسته بندی حدیث در حوزه های شیعه محور قرار گرفت. اگر دورۀ امام محمد باقر علیه السَّلَامُ و امام صادق علیه السَّلَامُ را دورۀ تدوین مکتب جعفری و صدور حدیث شیعه بدانیم، دوران امام رضا علیه السَّلَامُ را باید دورۀ رشد این دوران دانست؛ زیرا حدیث از حالت استتار خارج شد و روایات غلات بر رسی شد و پاک سازی در حدیث شیعه اتفاق افتاد. در این كتاب، مؤلف می کوشد تا این دورۀ پاک سازی تصنیف حدیث را بکاود و نقش امام رضا علیه السَّلَامُ را به عنوان امام هشتم نشان دهد.

کتاب در شش فصل سامان یافته است که عناوین آن چنین است: 1. سیری کوتاه در زندگی امام رضا علیه السَّلَامُ 2. فعالیت های فرهنگی امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ 3. اصحاب و راویان امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ 4. نگرش علم

الحدیثی امام رضا علیه السَّلَامُ : 5. گونه های حدیثی امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ 6. تألیفات منسوب به امام و مجموعه های روایی.

سخنان

اشاره

تا کنون نویسندگان مختلفی اقدام به گرد آوری سخنان امام رضا علیه السَّلَامُ کرده اند. در این بخش سه مجموعه که حاوی سخنان آن حضرت است به ترتیب الفای عنوان کتاب معرفی می شود:

1. اخبار و آثار امام رضا علیه السَّلَامُ .

عزیز الله عطاردی، تهران: عطارد، چاپ اول، 1388، وزیری، 2 جلد، 1190 ص.

این مجموعه، ترجمۀ کتاب «مسند الامام رضا علیه السَّلَامُ » است که مترجم خود اهتمام به گرد آوری و تدوین آن داشته است. در مقدمات کتاب، مطالبی دربارهٔ زندگانی آن حضرت، سیره و مکارم اخلاقی، دعوت مأمون از حضرت، حوادث از مدینه تا خراسان، مذاکرات امام با مأمون دربارۀ خلافت و ولایت عهدی، شهادت حضرت، فرزندان و فضیلت زیارت و کرامات و خوارق عادات در کنار قبر حضرت آمده است. در ادامه، حدود 2450 حدیث از امام رضا علیه السَّلَامُ در ذیل موضوعات گوناگون آمده است. برخی از این موضوعات عبارت اند از: عقل

و علم و فضیلت کسب دانش؛ حالات پیامبران الهی و زندگی و خصوصیات آن ها؛ امامت و خلافت و خصوصیات امام بر حق و معصوم از اهل بیت علیهم السَّلَامُ ؛ فضائل اخلاقی و خصال پسندیده و نا پسند؛ آداب و مواعظ؛ تفسیر قرآن و معانی آیات شریفه و ... . گفتنی است مؤلف در مقدمه می گوید ترجمۀ کامل احادیث متن عربی را نیاورده است.

بخش پایانی کتاب نیز اختصاص دارد به آستان قدس رضوی. عناوین پاره ای از موضوعات این بخش چنین است: مرقد مطهر حضرت رضا علیه السَّلَامُ ؛ قبّه هارونیه؛ باغ سناباد مشهد رضا علیه السَّلَامُ ؛ اماکن متبرکۀ رضوی؛ سرداب مطهّر؛ صندوق مطهّر؛ سنگ قبر مطهّر؛ ضریح مطهّر؛ و ... .

2. فراز هایی از سخنان امام رضا علیه السَّلَامُ .

محمد حکیمی، مشهد: بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی، چاپ اول، 87-1391، رقعی، 5 ج.

از این اثر تا کنون پنج دفتر منتشر شده است. هر دفتر گزیده ای از سخنان امام رضا علیه السَّلَامُ را در بر دارد که در قالب چهل موضوع اخلاقی و اعتقادی تنظیم شده است. نویسنده پس از آوردن متن حدیث و ترجمۀ آن، به شرح نکات مهم آن می پردازد.

3. متن و ترجمۀ کتاب شریف عیون اخبار الرضا علیه السَّلَامُ .

محمد بن على بن الحسين بن بابویه قمی، ترجمه و تحقیق: محمد

رحمتی شهر رضا، قم: پیام علمدار و صبح پیروزی، چاپ اول، 1390، وزیری، 2ج، 302 ص + 334 ص + سی و دو. در این کتاب، شیخ صدوق روایت هایی دربارۀ امام رضا علیه السَّلَامُ و احادیثی که از آن حضرت روایت شده گرد آوری کرده است. کتاب در 69 باب تنظیم یافته است. عناوین برخی از این باب ها چنین است: روایات دربارۀ توحید؛ مناظرۀ حضرت رضا علیه السَّلَامُ در حضور مأمون با اهل ادیان دربارهٔ توحید؛ نشانه های امام؛ صفات امام و امامت و فضل مقام امام؛ دربارۀ ایمان؛ اخبار نادر در موضوعات مختلف؛ دربارهٔ صفات پیامبر صلی اله علیه وَ آلِهِ؛ علت احکام از زبان امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ نوشتۀ حضرت رضا علیه السَّلَامُ به مأمون دربارۀ اسلام ناب و احکام آن؛ سبب پذیرش ولایت عهدی مأمون از سوی حضرت رضا علیه السَّلَامُ و... .

آثار مشتمل

اشاره

برخی از کتاب ها، قسمتی از آن ها به زندگانی امام رضا علیه السَّلَامُ اختصاص دارد. نظر به اهمیت پاره ای از این منابع، ده اثر از میان آن ها انتخاب شد و به ترتیب الفبای عنوان معرفی می شود:

1. اعلام الوَرى بأعلام الهُدى: زندگانی چهارده معصوم علیهم السَّلَامُ :

شیخ ابو علی فضل بن حسن طبرسی، ترجمۀ محمد حسین ساکت، تهران: اساطیر، چاپ اول، 1388، وزیری، ص 565 - 611.

باب هفتم کتاب با عنوان «امام علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ» به آن حضرت اختصاص یافته است. مطالب این بخش در هفت فصل ارائه شده است که عناوین اصلی آن ها چنین است: 1. زاد روز، سالیان زندگی و هنگام در گذشت؛ 2. نص هایی که بر امامت امام رضا علیه السَّلَامُ دلالت دارد؛ 3. نشانه هایی از معجزه های امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ 4. از ویژگی ها و منقب ها و منش های بزرگ وارانه؛ 5. گزیده ای از گزاره های امام رضا علیه السَّلَامُ با مأمون؛ 6. سبب در گذشت امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ 7. فرزندان امام رضا علیه السَّلَامُ .

السلام

2. پیشوایان معصوم علیه السَّلَامُ :

زندگی نامۀ چهارده معصوم علیه السَّلَامُ . سید محسن خرازی و سایر هیئت تحریریۀ موسسۀ در راه حق قم: مسجد مقدس جمکران، چاپ سوم، 1390، وزیری، ص 395 - 432.

بخشی از کتاب با عنوان «پیشوای هشتم: حضرت علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ »، به آن حضرت اختصاص دارد. عناوین اصلی این قسمت عبارت اند از: ولادت ثامن الحجج؛ امامت امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ اخلاق و رفتار امام رضا علیه السَّلَامُ؛ موضع گیری امام در برابر دستگاه خلافت؛ ولایت عهدی امام رضا علیه السَّلَامُ؛ از مدینه تا مرو؛ پیشنهاد مأمون؛ اقامۀ نماز عید؛ بحث و مناظره؛ شهادت امام؛ چند گفتار از امام رضا علیه السَّلَامُ پاسخ امام به چند پرسش.

3. جلاء العيون: تاریخ چهارده معصوم علیهم السَّلَامُ .

علامۀ مجلسی، قم: سرو، چاپ سوم، 1375، وزیری، ص 923 - 955.

باب دهم کتاب با عنوان «در بیان تاریخ احوال زبدۀ اصفیا و امام اتقیا و پناه قربا و شهید زهر جفا، امام هشتم حضرت ابوالحسن علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ »، به زندگانی امام رضا علیه السَّلَامُ اختصاص دارد. مطالب این بخش در سه فصل بیان شده است که عناوین آن چنین است: 1. بیان تاریخ ولادت و نسب و اسم و کنیت و لقب آن حضرت است؛ 2. در بیان خبر دادن آن جناب و پدران آن بزرگ وار آن حضرت به شهادت؛ 3. در بیان کیفیّت شهادت آن حضرت است.

4. حیات فکری و سیاسی امامان شیعه علیهم السَّلَامُ.

رسول جعفریان، تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ اول، 1371، وزیری، ج2، ص 63 - 106.

قسمتی از کتاب با عنوان «امام رضا علیه السَّلَامُ»، به آن حضرت اختصاص دارد. عناوین اصلی آن چنین است: ولایت عهدی امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ عکس العمل امام علیه السَّلَامُ ؛ روابط امام رضا علیه السَّلَامُ با مأمون از آغاز ولایت عهدی تا شهادت؛ شهادت امام؛ امام در برابر تبلیغات عباسیان عليه علویان؛ امام رضا علیه السَّلَامُ و مسائل کلامی؛ امام رضا علیه السَّلَامُ و ایران.

5. راه راستان: زندگانی چهارده معصوم علیهم السَّلَامُ .

دايرة المعارف تشیع، تهران: نشر سعید محبّی، چاپ اول، 1376، وزیری، ص 325 - 340.

فصل دهم کتاب با عنوان «امام رضا» به بر رسی ابعاد زندگانی آن حضرت اختصاص دارد. فصل های چهارده گانۀ کتاب قبلاً در قالب مدخل های «دایرة المعارف تشیع» منتشر شده است و اینک در این مجموعه گرد آمده است. مدخل امام رضا علیه السَّلَامُ ، نوشتۀ مشترک دکتر عباس زر یاب خوبی و دکتر مشایخ فریدونی است که با دیدی تاریخ نگارانه و به ایجاز نگاشته شده است.

6. زندگانی تحلیلی پیشوایان ما:

ائمه دوازده گانه. عادل ادیب، ترجمۀ اسدلله مبشری، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ ششم، 1366، رقعی، ص 221 - 245.

بخشی از کتاب با عنوان «امام علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ»، به زندگانی آن حضرت اختصاص دارد.

عناوین اصلی طرح شده در این قسمت عبارت اند از: امام رضا علیه السَّلَامُ و قیام های علویان؛ محبوبیت امام و همدلی تودۀ مردم با وی؛ امام فعالیت های علنی را رهبری می فرمود؛ امام و مطالبۀ زمام داری؛ انگیزه های مأمون رویاروی امام علیه السَّلَامُ ؛ چرا امام خلافت را نپذیرفت؟.

7. سیره پیشوایان: نگرشی بر زندگانی اجتماعی، سیاسی و فرهنگی امامان معصوم علیهم السَّلَامُ .

مهدی پیشوایی، قم: مؤسسه تحقیقاتی و تعلیماتی امام صادق علیه السَّلَامُ ، چاپ یازدهم، 1379، وزیری، ص 465 - 526.

بخشی از کتاب با عنوان «امام علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ» به آن حضرت اختصاص دارد. عناوین اصلی این قسمت عبارت اند از: امام رضا علیه السَّلَامُ در عصر هارون؛ امین و مأمون: تفاوت ها و تضاد ها؛ چرا مأمون می خواست خلافت را به امام علیه السَّلَامُ واگذارد؛ مواضع منفی امام علیه السَّلَامُ در برابر امواج فکری بیگانه؛ مناظرات امام با پیروان ادیان و مکاتب.

8. سیره معصومان علیهم السَّلَامُ : گزیده ای از سخنان و گوشه هایی از زندگانی چهارده معصوم علیهم السَّلَامُ .

محمود استعلامی، تحقیق و نگارش: عباس قاسمیان، قم؛ مؤسسه امام خمینی (رحمه الله)، چاپ دوم، 1380، وزیری، ص 289 - 311.

بخشی از کتاب با عنوان «امام رضا علیه السَّلَامُ معصوم دهم» به آن حضرت اختصاص دارد. عناوین اصلی این قسمت چنین است: ولادت؛ امام ثامن الحجج؛ گوشه هایی از صفات و ویژگی های علی بن موسی؛ ولایت عهدی امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ واکنش امام در مقابل مسئله ولایت عهدی؛ شهادت امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ سخنانی از امام رضا علیه السَّلَامُ ؛ حديث سلسلة الذهب؛ امام و امامت از دید گاه امام رضا علیه السَّلَامُ .

9. مجموعه سیرۀ عملی اهل بیت علیه السَّلَامُ.

سید کاظم ارفع، تهران: موسسۀ تحقیقاتی و انتشاراتی فیض کاشانی، چاپ اول، 1373، رقعی، ج 2، ص 1 - 68.

بخشی از کتاب با عنوان «حضرت امام علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ»، به آن حضرت اختصاص دارد. عناوین اصلی این قسمت چنین است: چگونگی ولادت؛ سیرۀ عملی امام علیه السَّلَامُ ؛ از مدینه تا خراسان؛ مناظرات امام علیه السَّلَامُ ؛ شاگردان ممتاز امام علیه السَّلَامُ ؛ كلمات حکمت آمیز امام علیه السَّلَامُ ؛ رسالهٔ جوامع الشریعه؛ نفاق مأمون و شهادت امام علیه السَّلَامُ .

10. منتهی الآمال.

شیخ عباس قمی، قم: هجرت، چاپ هشتم، 1373، وزیری، ج 2، ص 453 - 567.

باب دهم کتاب با عنوان «در تاریخ امام ثامن ابوالحسن علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ»، به زندگانی امام رضا علیه السَّلَامُ اختصاص دارد. مطالب این بخش در هفت بخش ارائه

شده است که عناوین آن ها چنین است: 1. در ولادت و اسم و لقب و کنیت آن حضرت؛ 2. در مختصری در مناقب و مکارم و اخلاق حضرت رضا علیه السَّلَامُ ؛ 3. در دلائل و معجزات حضرت رضا علیه السَّلَامُ ؛ 4. در مختصری از کلمات حکمت آمیز و برخی از اشعار حضرت رضا علیه السَّلَامُ 5. در بیان رفتن حضرت رضا علیه السَّلَامُ از مدینه به مرو؛ 6. در اخبار حضرت رضا علیه السَّلَامُ به شهادت خود؛ 7. در ذکر چند نفر از اعاظم اصحاب حضرت رضا علیه السَّلَامُ ؛

مجموعه مقالات

اشاره

در سال های اخیر دربارهٔ امام رضا علیه السَّلَامُ مجموعه مقاله های فراوانی منتشر شده است؛ به خصوص با بر گزاری جشنواره های رضوی در این سال ها، بر تعداد این مجموعه ها افزوده شده است. در این بخش، شش مجموعه مقاله دربارۀ امام رضا علیه السَّلَامُ انتخاب شده است که همراه با عناوین مقالات و پدید آورندگان شان معرفی می شوند

1. نگین ایران: پژوهش هایی علمی دربارۀ امام علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ.

به کوشش میرزا محمد کاظمینی، قم: صحیفه خرد با هم کاری بنیاد فرهنگی ریحانة الرسول، چاپ اوّل، 1389، وزیری، 2ج، 586 ص + 638ص.

آن چه در این مجموعه فراهم آمده است، به نظر گرد آورنده، گزیده ای از بهترین مقالات پژوهشی دربارۀ زمانه، زندگی، کار نامه و مقام علمی امام رضا علیه السَّلَامُ است. در این دو جلد، سی مقاله گرد آمده است.

برخی از مقالات، از میان مجموعه ها و مطبوعات گزینش شده است و برخی دیگر، برشی است از یک كتاب. اغلب به فارسی نوشته شده و بعضی دیگر به فارسی بر گردانده شده است. فهرست عناوین و نویسندگان مقالات عبارت اند از:

جلد اوّل: 1. روشنایی چشم ما، محمد باقر مجلسی؛ 2. از ولادت تا شهادت، شیخ عباس قمی؛ 3. حیات سیاسی امام رضا علیه السَّلَامُ ، سید علی خامنه ای؛ 4. شناخت نامه امام رضا علیه السَّلَامُ ، عباس زر یاب خوئی و محمد حسین مشایخ فریدنی؛ 5. هشتمین پیشوای شیعه، سید جعفر شهیدی؛ 6. پیشوای هشتم، مهدی پیشوایی؛ 7. حیات فکری و سیاسی امام رضا علیه السَّلَامُ، رسول جعفریان؛ 8. شخصیت علمی و معارف امام رضا علیه السَّلَامُ، گروه تاریخ بنیاد پژوهش های اسلامی؛ 9. از ولایت عهدی تا شهادت انقلابی، سید محمد مرتضوی؛ 10. فرصت ولایت عهدی امام رضا علیه السَّلَامُ در نشر معارف اسلامی، محمد تقی فلسفی؛ 11. مراسم بیعت ولایت عهدی امام رضا علیه السَّلَامُ، ترجمۀ محمد تقدمی صابری؛ 12. قرآن حکیم از منظر امام رضا علیه السَّلَامُ، عبد الله جوادی آملی.

جلد دوم: 13. کتابی در زندگانی حضرت رضا علیه السَّلَامُ، محمد رضا حکیمی؛ 14. مهارت های زندگی در سیرۀ رضوی، محمد رضا شرفی؛ 15. حیات

طیبه در روایات امام رضا علیه السَّلَامُ، محسن کتاب چی؛ 16. جایگاه تفکر در نزد علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ، میرزا محمد کاظمینی؛ 17. امام رضا علیه السَّلَامُ و زمان شناسی، فرزانۀ نیکو برش؛ 18. سیرۀ اخلاقی و تربیتی امام رضا علیه السَّلَامُ، سید محمد باقر حجتی؛ 19. پرتوی از فروغ دانش حضرت رضا علیه السَّلَامُ، محمد مهدی رکنی؛ 20. تجلی علوم اهل بیت علیهم السَّلَامُ در مناظرات امام رضا علیه السَّلَامُ، سید جواد مصطفوی؛ 21. امام رضا علیه السَّلَامُ و واقفیان و خلفا، محمد جواد فضل الله، ترجمه سید محمد صادق عارف؛ 22. امام رضا علیه السَّلَامُ و مأمون، محمد سهیل طقوش، ترجمۀ حجت الله جودکی؛ 23. امام رضا علیه السَّلَامُ و جنبش های مکتبی، محمد تقی مدرسی، ترجمۀ حمید رضا آژیر؛ 24. شیعه در عصر امام رضا علیه السَّلَامُ، محمد حسین مظفر، ترجمۀ سید محمد باقر حجتی؛ 25. شرایط و علل بیعت امام رضا علیه السَّلَامُ، جعفر مرتضی عاملی، ترجمۀ سید خلیل خلیلیان؛ 26. گزارش سفر امام رضا علیه السَّلَامُ به ایران، محمد رضا انصاری؛ 27. فضیلت زیارت امام رضا علیه السَّلَامُ، فرج الله نادری؛ 28. گزارش شهادت امام رضا علیه السَّلَامُ، محمد رضا

انصاری؛ 29. اربعین رضوی: فراز هایی از سخنان امام رضا علیه السَّلَامُ، محمد حکیمی؛ 30. شناخت نامۀ آستان قدس رضوی، پرویز ور جاوند.

2. مجموعه آثار نخستین کنگره جهانی حضرت رضا علیه السَّلَامُ.

مشهد: کنگره جهانی حضرت رضا علیه السَّلَامُ، چاپ اوّل، 1365، وزیری، 638 ص.

کتاب حاضر، مجموعه مقالات نخستین کنگرۀ جهانی حضرت رضا علیه السَّلَامُ را در بر دارد که فهرست آن چنین است: گزارشی کوتاه در مورد کنگره جهانی حضرت رضا علیه السَّلَامُ؛ سخنرانی حجت الاسلام والمسلمين عباس واعظ طبسی نمایندۀ محترم امام در خراسان و تولیت آستان قدس رضوی؛ پیام حجت الاسلام والمسلمین سید علی خامنه ای ریاست جمهوری ایران؛ سخنرانی حجت الاسلام والمسلمین هاشمی رفسنجانی ریاست محترم مجلس شورای اسلامی؛ سخنرانی آیت الله جوادی آملی؛ سخنرانی آیت الله جنتی ریاست کنگره؛ سخنرانی حجت الاسلام والمسلمین امامی کاشانی؛ ترجمه و شرح خطبه توحیّدیه، حسن مصطفوی؛ امامت عامه و خاصه، حسن مصطفوی؛ تجلی علوم اهل بیت در مناظرات امام رضا علیه السَّلَامُ، سید جواد مصطفوی؛ تحقیقی پیرامون كتاب فقه الرضا علیه السَّلَامُ، رضا استادی؛ فرصت ولایت عهدی امام رضا علیه السَّلَامُ در نشر معارف اسلامی، محمد تقی فلسفی؛ جنبه های اخلاقی و سیرۀ عملی حضرت رضا علیه السَّلَامُ، سید هاشم رسولی محلاتی؛ مروری بر پایه ای از سیرت و رهنمود های اخلاقی و تربیتی

حضرت رضا علیه السَّلَامُ، سید محمد باقر حجتی؛ مُسنَدُ الإمام الرضا علیه السَّلَامُ، رضا استادی؛ زیارت، محمد مهدی رکنی؛ ستایش و سوگ امام رضا علیه السَّلَامُ در شعر، سید جعفر شهیدی.

3. مجموعه آثار دومین کنگرۀ جهانی حضرت رضا علیه السَّلَامُ.

مشهد: کنگرۀ جهانی حضرت رضا علیه السَّلَامُ، چاپ اول، 68 - 1366، وزیری، 3 ج، 590 ص + 632 ص + 437 ص.

دومین کنگرۀ جهانی حضرت رضا علیه السَّلَامُ در 28 تیر 1365 در آستان قدس رضوی بر گزار شد. در مجموعه مقالات سه جلدی این همایش، نزدیک به سی مقاله و سخنرانی ارائه شده است.

عناوین اصلی مطالب جلد نخست عبارت اند از: خیر مقدم نمایندۀ محترم امام و تولیت قدس رضوی حجت الاسلام و المسلمين واعظ طبسی؛ 2. عنصر مبارزه در زندگی ائمه علیهم السَّلَامُ، سخنرانی ریاست محترم جمهوری اسلامی ایران حجة الاسلام و المسلمين سید علی خامنه ای؛ 3. سخنرانی حضرت آیت الله خز علی؛ 4. خراسان در آستانۀ سفر حضرت علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ، سخنرانی دکتر علی ولایتی؛ 5. شرایط خاص زمان امام على بن موسى الرضا علیه السَّلَامُ، سخنرانی حجت الاسلام و المسلمین سید محمد موسوی خوئینی ها؛ 6. سخنرانی نخست وزیر محترم جمهوری اسلامی ایران، آقای میر حسین موسوی؛

عناوین اصلی مطالب جلد دوم بدین شرح است: 1. شناخت امام و عصمت امام، حجت الاسلام و المسلمین استاد جعفر سبحانی؛ 2. حدود ولایت معصوم علیه السَّلَامُ، حجت الاسلام و المسلمین سید حسن طاهری خرم آبادی؛ 3. نگهبانی از دین و بر رسی احادیث مخالف، آیت الله ابراهیم امینی؛ 4. علم امام، حجت الاسلام و المسلمین ابوطالب تجلیل؛

عناوین اصلی مطالب جلد سوم چنین است: 1. مفهوم سیره و نقد و بر رسی سیره نویسی: گزارش راجع به سیره نویسان، حجت الاسلام و المسلمین دکتر سید محمد باقر حجتی؛ 2. ویژگی های شخصیت حضرت رضا علیه السَّلَامُ ، علی شریعت مداری؛ 3. برخورد های تربیتی امام رضا علیه السَّلَامُ، حجت الاسلام جواد محدثی؛ 4. سکوت از دید گاه امام رضا علیه السَّلَامُ، حجت الاسلام غلام رضا اکبری؛ 5. تجزیه و تحلیل متن حکم ولایت عهدی، حجت الاسلام و المسلمین محمد تقی فلسفی؛ 6. سیاست و مصداق الهی و شیطانی آن، حجت الاسلام علی عسگری؛ 7. شعر و اثر آن در اجتماع و نظر اسلام دربارۀ آن، دکتر سید جعفر شهیدی؛ 8. اشعار حکمت آمیز منسوب به حضرت رضا علیه السَّلَامُ، حجت الاسلام غلام رضا اکبری؛ 9. سروده های شعرای شرکت کننده در کنگره در وصف امام رضا علیه السَّلَامُ.

4. جستاری در ادعیۀ رضویه با تکیه بر الصحيفة الجامعة.

تأليف جمعی از نویسندگان، به اهتمام مرتضی سلمان نژاد، دبیر

علمی: مهدی ایزدی، تهران: دانشگاه امام صادق علیه السَّلَامُ، چاپ اول، 1391، وزیری، 724 ص.

یکی از مهم ترین منابعی که آموزه های اصیل اهل بيت علیهم السَّلَامُ را در خود جای داده است، ادعیۀ مأثوره از ایشان است. نمونه ای از این منابع، «الصحيفة الرضوية» است که حاوی دعا های منقول از امام رضا علیه السَّلَامُ است. مجموعه مقالات گرد آمده در این مجموعه حاصل پژوهشی جمعی از اساتید رشتۀ الهیات و معارف اسلامی است در جهت معرفی ابعاد گوناگون این کتاب.

در این مجموعه، 25 مقاله گرد آمده است که عبارت اند از: 1. اعتبار سنجی منابع و اسناد ادعیۀ رضوی در کتاب الصحيفة الرضوية الجامعة، مهدى غلام علی؛ 2. تحلیل محتوای ادعیه رضویه، محمد جانی پور و عباس تقویان؛ 3. صحیفۀ سجادیه و صحیفۀ رضویه در آیینۀ تطبیق، محمود کریمی و حسین مهدوی منش؛ 4. مفهوم زیارت و جای گاه آن در فرهنگ اسلامی، حامد خانی (فرهنگ مهر وش)؛ 5. ادیان و فرق در صحیفهٔ رضویه، عباس اشرفی و یحیی میر حسینی؛ 6. وحدت امت با محوریت سنت نبوی در ادعیۀ رضوی، احمد پاکت چی؛ 7. معارف توحیدی در صحیفۀ رضویه و زیارت امام رضا علیه السَّلَامُ، رضا محمد زاده؛ 8. معاد در صحیفۀ رضویه، عباس

مصلائی پور یزدی ؛ 9. امامت در الصحيفة الرضوية الجامعة، مهدی ایزدی؛ 10. فضایل و رذایل معرفت شناختی به روایات رضوی، رضا اکبری؛ 11. کاربرد آیات قرآن کریم در ادعیۀ صحیفۀ رضویه، محسن قاسم پور و علی مهمان نواز؛ 12. جای گاه و فلسفۀ زیارت قبور در آیات و روایات، مجید معارف و طاهرۀ ملایی؛ 13. گونه شناسی توسل در الصحيفة الرضويه الجامعة، حسین علی سعدی؛ 14. معنا شناسی مفهوم «فرج» در ادعیۀ ابی الحسن الرضا علیه السَّلَامُ مبتنی بر متن صحيفة الرضوية الجامعة، مهدی سپهری؛ 15. باز تاب شرایط سیاسی - اجتماعی در ادعیۀ رضویه، محمد رضا احمدی طباطبایی و یحیی میر حسینی؛ 16. تخلق به اخلاق الهی در ادعیۀ صحيفة الرضوية الجامعة، مهدی مطیع و زهرا کریمی؛ 17. جلوه های «امامت» در ادعیۀ حضرت علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ، زهرۀ اخوان مقدم؛ 18. گونه شناسی صلوات در ادعیۀ الصحيفة الرضوية الجامعة، مهدی ایزدی و مرتضی سلمان نژاد؛ 19. زیبا شناسی ادعیۀ صحیفۀ رضویه از منظر علم بدیع، سید عدنان لاجوردی؛ 20. سبک شناسی ادعیۀ صحیفۀ رضویه، محمد رضا اسلامی و على خالقی و مهدی شادمان؛ 21. بر رسی مبانی قرآنی حوزه در کتاب الصحيفة الرضوية الجامعة، بی بی زینب

حسینی؛ 22. جستاری بر صور خیال در ادعیه و اذکار

رضوی، ابراهیم فلاح؛ 23. روابط بین متنی قرآن کریم با دعا های الصحيفة الرضوية الجامعة، سميه حسن علیان؛ 24. جایگاه توسل از نگاه امام رضا علیه السَّلَامُ در كتاب الصحيفة الرضوية الجامعة، ابوالفضل علی شاهی قلعه جوقی و اسحاق کریمی؛ 25. تحلیل متنی دعای هفتم صحیفۀ رضویه، پریسا عطایی نظری.

5. سلسة الذهب: مجموعه مقالات همایش علمی -پژوهشی حديث سلسلة الذهب.

به کوشش جان سکندری. مشهد: بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ اول، 1392، وزیری، 302 ص.

همایش «حديث سلسلة الذهب» روز شنبه هجدهم آبان ماه 1387 در تالار شیخ طوسی بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی بر گزار شده است. در این مجموعه دوازده مقاله گرد آمده که عناوین اصلی آن ها چنین است: 1. بررسی متنی و سندى حديث سلسلة الذهب، محمد واعظ زاده خراسانی؛ 2. باز نمایی سلسلة الذهب در نگارش ها و تحلیل ها، محمد حسن پاک دامن؛ 3. پژوهشی در رجال حديث سلسلة الذهب، نوروز علی حاجی آبادی؛ 4. تحلیلی بر حديث سلسلة الذهب، محمد زارعی امین؛ 5. ابن راهوَیه مروزی راوی حدیث سلسلة الذهب، محمد جواد هوشیار حاجیان یزدی؛ 6. باز خوانی مبانی رستگاری و نجات در حديث سلسلة الذهب، روح الله زینلی؛ 7. تحلیل

جملۀ «شُرُوطِهَا وَ أَنَا مِنْ شُرُوطِهَا»، اکرم مرادی و گلی حجت فر؛ 8. علمای نیشابور در آستانۀ ورود امام رضا علیه السَّلَامُ از تاریخ حاکم، اسماعیل رضایی برجکی؛ 9. واکاوی زمان و محل حضور امام رضا علیه السَّلَامُ در نیشابور، جلیل عرفان منش؛ 10. تأملی در زمان و جای حضور امام رضا علیه السَّلَامُ در نیشابور، سید حسن حسینی؛ 11. زمینه ها و علل استقبال مردم خراسان از امام رضا علیه السَّلَامُ، اعظم رحمت آبادی؛ 12. حديث سلسلة الذهب به روایت هنر و ادبیات، کاظم کامران شرف شاهی.

6. امام رضا علیه السَّلَامُ در آیینۀ قرآن و عترت: مجموعه مقالات دومین همایش علمی پژوهشی.

تهران: انصاری و کرمانشاه: شیفتگان، چاپ اول، 1389، وزیری، 519 ص.

این مجموعه مقاله به مناسبت ششمین جشنواره فرهنگی هنری امام رضا علیه السَّلَامُ از سوی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کرمانشاه در آبان ماه 1387 فراهم آمده است. دوازده مقاله در این مجموعه گرد آمده است که عناوین آن ها چنین است: 1. جهت گیری سیاسی و حکومتی امام رضا علیه السَّلَامُ، عبدالرضا احمدی اتویی؛ 2. تأثیر وکالت در ادامۀ حیات تشیع با تأكید بر دوران امام هشتم علیه السَّلَامُ، زهرا بستگانی؛ 3. امام رضا علیه السَّلَامُ در احادیث و کتیبه های دورۀ صفوی حرم مطهر رضوی، سید هاشم حسینی؛

4.نو آوری های امام رضا علیه السَّلَامُ در جهت گیری های سیاسی و حکومتی، امان الله شفایی؛ 5. زیارت امام رضا علیه السَّلَامُ و توسل به آن حضرت نزد مردم و بزرگان اهل سنت، محمد محسن طبسی؛ 6. نو اندیشی امام رضا علیه السَّلَامُ در شیوه های مناظره، مهر نوش غلامی؛ 7. امام رضا علیه السَّلَامُ و فلسفه امامت، عزت الله فرشاد فر؛ 8. بررسی میزان انطباق سیرهٔ رضوی علیه السَّلَامُ با فرهنگ ایرانی از دیدگاه جامعه شناسی دین، کامبیز ملائی و فاطمۀ میرزا غفاری؛ 9. آیات قرآنی در فقه رضوانی، سید مهدی نریمانی زمان آبادی؛ 10. بررسی سیرۀ اخلاق فردی و اجتماعی امام رضا علیه السَّلَامُ در آیینۀ قرآن و روایات، ایمان ویسی مال میری و نوشین ارشادی؛ 11. روش شناسی تفسیر امام رضا علیه السَّلَامُ، الهۀ هادیان رسنانی؛ 12. مقایسۀ تحلیلی حرکت امام رضا علیه السَّلَامُ از مدینه تا مرو با حرکت امام حسین علیه السَّلَامُ از مدینه تا کربلا، ليلا یعقوبی .

امام رضا علیه السَّلَامُ در آثار اهل سنت

اشاره

در این بخش، دو کتاب منتشر شده دربارۀ امام رضا علیه السَّلَامُ از نگاه اهل سنت معرفی می شود:

1. امام رضا علیه السَّلَامُ به روایت اهل سنت: زندگی، شخصیت، روایت، امامت، ولایت عهدی، کرامت، زیارت.

محمد محسن طبسی، قم: دلیل ما، چاپ دوم، 1389، وزیری، 372 ص.

کتاب در هفت دفتر سامان یافته است: دفتر اول به زندگانی آن حضرت اختصاص دارد. در این بخش، نسبت، دودمان، کنیه، القاب پدر و مادر امام رضا علیه السَّلَامُ، تاریخ و محل ولادت، شهادت امام و دید گاه اهل سنت دربارۀ شهادت و فرزندان امام آمده است.

دفتر دوم با عنوان «شخصیت»، شامل سخنان معاصران امام رضا علیه السَّلَامُ و بزرگان علمای اهل سنت از قرن دوم هجری تا قرن حاضر دربارهٔ ابعاد شخصیتی امام رضا علیه السَّلَامُ است.

در دفتر سوم با عنوان «روایت»، جریان تاریخی ورود امام رضا علیه السَّلَامُ به نیشابور و استقبال بی نظیر مردم و علمای اهل سنت از ایشان، مدارک حدیث سلسلة الذهب از امام رضا علیه السَّلَامُ بررسی می شود.

دفتر چهارم با عنوان «امامت»، به بررسی کاربرد واژهٔ «امام» در سخنان عالمان اهل سنت از قرن هفتم تا قرن حاضر و نصوص دال بر امامت امام رضا علیه السَّلَامُ در كتب آن ها اختصاص دارد.

در دفتر پنجم با عنوان «ولایت عهدی»، جریان ولایت عهدی تحمیلی بر امام رضا علیه السَّلَامُ از جانب مأمون و پاسخ به مجموعه ای از پرسش های اساسی دربارهٔ ولایت عهدی امام علیه السَّلَامُ بررسی شده است.

دفتر ششم با عنوان «کرامت»، به بررسی دیدگاه عالمان اهل سنت دربارۀ کرامات و مناقب امام رضا علیه السَّلَامُ، کرامات و معجزات امام رضا علیه السَّلَامُ، قبل از ولادت تا شهادت اختصاص دارد.

دفتر پایانی و هفتم با عنوان «زیارت»، شامل فضیلت زیارت قبر امام رضا علیه السَّلَامُ و تأکید بر آن از زبان پیامبر صلی اللَّهِ علیه وَ آلِهِ، امام کاظم علیه السَّلَامُ، امام جواد علیه السَّلَامُ و امام هادی علیه السَّلَامُ، و مشهد الرضا و تاریخچۀ ساخت بار گاه بر قبر امام رضا علیه السَّلَامُ و توسلات بزرگان اهل سنت به این بقعه از قرن سوم تا قرن حاضر است.

2. امام رضا علیه السَّلَامُ در آثار دانشمندان اهل سنت.

محمد رضا عطایی، مشهد: به نشر، چاپ اول، 1388، رقعی، 256 ص.

در این اثر، دید گاه مفسران، محدثان، و مورخان اهل سنت در محبت به امام رضا علیه السَّلَامُ گرد آوری شده است. در آغاز از زندگانی آن حضرت و ولایت عهدی مأمون سخن می رود. در ادامه چگونگی شهادت امام بررسی می شود. سپس روایاتی که اهل سنت از امام رضا علیه السَّلَامُ نقل کرده اند، بیان می گردد. در پایان نیز نمونه ای از مدایح و مراثی برای آن حضرت ارائه می شود.

امام رضا علیه السَّلَامُ در شعر فارسی

اشاره

تا کنون بیش از سی کتاب مستقل که اختصاص به اشعار رضوی دارد، منتشر شده است. در این بخش پنج اثر کامل تر و مفصل تر نسبت به دیگر مجموعه ها معرفی می شود:

1. آئینهٔ رجاء: شامل آثار شاعران دربارۀ امام رضا علیه السَّلَامُ.

به کوشش عباس مشفق کاشانی و محمود شاه رخی (جذبه)، قم: شرکت چاپ و انتشارات اسوه، چاپ دوم، 1375، وزیری، 728 ص.

اشعار ارائه شده در این مجموعه، منتخبی است از آثار شاعران از دیر باز تا کنون که به ترتیب الفبای نام شعرا تنظیم یافته است.

2. خورشید خراسان: تاریخ جامع شعر حضرت امام رضا علیه السَّلَامُ.

امیر اسماعیل آذر، بوشهر: اداره کل فرهنگ و ارشاد استان بوشهر، چاپ اول 1387، وزیری، 3 ج.

جلد نخست این مجموعه به اشعار قدما اختصاص دارد که به ترتیب تاریخی تنظیم یافته است. جلد دوم، به اشعار معاصران اختصاص

دارد که به ترتیب الفبای نام شاعران مرتب شده است. جلد سوم نیز به نمایۀ ابیات جلد اول و دوم اختصاص دارد.

3. مدایح رضوی در شعر فارسی.

احمد احمدی بیرجندی و سید علی نقوی زاده، مشهد: بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی، چاپ سوم، 1377، وزیری، 326 ص.

در این مجموعه، آثار شعری 72 تن از شاعران گذشته و معاصر همراه با شرح حال آن ها به ترتیب زمانی آمده است.

4. کتیبۀ خورشید: سروده هایی بدیع برای کتیبه های حرم.

به کوشش محمد جواد غفور زاده (شفق)، مشهد: بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی، چاپ اول، 1381، وزیری، 272 ص.

این مجموعه، به گفته گرد آورنده، اشعاری است از مدایح و فضایل رضوی که قرار است پس از خوش نویسی، به صورت کتیبه در آمده و به دست هنرمندان بر صفحهٔ روشن سنگ های مرمر حاشیۀ دار لولاية ودار الإجابة حرم مطهر امام رضا علیه السَّلَامُ نقش ببندد. کتاب در پنج فصل سامان یافته است:

5.سرود هشتم: تجلی حضرت علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ در شعر شاعران ایرانی.

تألیف و گردآوری: سعید خو محمدی

خیر آبادی و سعید نوریان، اردبیل: اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان اردبیل، چاپ اول، وزیری، 396 ص. اشعار بر گزیدهٔ 114 شاعر، به ترتیب الفبای نام شاعران در این مجموعه آمده است. در پایان کتاب نیز مجموعه ای از دل نوشته ها برای «ولادت» و «شهادت» امام رضا علیه السَّلَامُ را فراهم آمده است.

آثار ویژۀ کودکان و نو جوانان

اشاره

در زمینۀ «کودک و نوجوان» دربارۀ امام رضا علیه السَّلَامُ آثار فراوانی تولید شده است. از میان این منابع، 24 کتاب در حوزهٔ «کودک» و دوازده کتاب در حوزهٔ «نو جوان» انتخاب شده است که مشخصات کتاب شناختی آن ها بر اساس الفبای عنوان آثار در ذیل می آید:

یک. کودک

نظم و نثر: مهدی وحیدی صدر، قم؛ براق، چاپ دوم، 1386، خشتی، 12 ص، مصور، رنگی.

دو. نوجوان

نشریات

اشاره

تاکنون فقط یک نشریه به صورت تخصصی در حوزه های گوناگون موضوعی دربارۀ امام رضا علیه السَّلَامُ منتشر شده است که در ادامه معرفی آن خواهد آمد. البته بیشتر نشریۀ «زائر» که به صورت ماهانه و در قطع رحلی با رویکرد ترویجی منتشر می شود. بیش تر نوشته های آن - اعم از مقاله، گفت و گو و اطلاع رسانی - به امام رضا علیه السَّلَامُ و آستان قدس رضوی اختصاص دارد. هم چنین هفته نامه ای به نام «حرم» با هدف اطلاع رسانی در قطع روز نامه از سوی آستان قدس رضوی منتشر می شود.

فرهنگ رضوی

این نشریه به صورت فصل نامه و با صاحب امتیازی بنیاد بین المللی فرهنگی هنری امام رضا علیه السَّلَامُ و مدیر مسئولی سید جواد جعفری احمد آبادی و سر دبیری جلال درخشه در قطع وزیری منتشر می شود. شمارۀ نخست آن در بهار 1392 با این مقالات منتشر شده است: سیرۀ سیاسی امام رضا علیه السَّلَامُ در برخورد با حکومت جور، جلال درخشه و سید مهدی حسینی فائق؛ کارکرد

تمدن سازانۀ هجرت امام رضا علیه السَّلَامُ، محمد هادی همایون؛ دیدگاه امام رضا علیه السَّلَامُ دربارۀ حقوق اهل بیت و وظایف مردم در قبال امامان، محمد رضا جواهری؛ وا کاوی اصول و گونه های اعجاز در سیرۀ امام رضا علیه السَّلَامُ، محمود کریمی و ابوالفضل کاظمی و محسن دیمه کار؛ نقش حضور امام رضا علیه السَّلَامُ گسترش تحولات فرهنگی و آزاد اندیشی مرو، امیر اکبری؛ مبانی و روش تفسیر رضوی، مهدی ایزدی.شمارهٔ دوم در تابستان 1392 با این مقالات انتشار یافته است: تحلیل گفتمان مناظره های امام رضا علیه السَّلَامُ، حسن مجیدی؛ امامت و موضوع تمدن اسلامی (سیری تحلیلی از حضرت ابراهیم علیه السَّلَامُ تا حضرت رضا علیه السَّلَامُ )، ابوالفضل خوش منش، فرهنگ رضوی و جامعۀ آرمانی، علی سروری مجد؛ تحلیلی بر چرایی اصرار مأمون و انکار امام رضا علیه السَّلَامُ در ماجرای ولایت عهدی، سید عبد الکریم حسن پور؛ نقش رزق حلال در استحکام نهاد خانواده در سیره و سخن امام رضا علیه السَّلَامُ؛ مؤلفه های سلامت و بهداشت روان خانواده در روایت های رضوی.

این نشریه تصمیم دارد پس از انتشار سه شماره، اقدام به دریافت مجوز علمی - پژوهشی نماید و مقالات آن در سطح نشریات علمی - پژوهشی منتشر شود.

کتاب شناسی ها

اشاره

در این بخش، هفت مأخذ شناسی معرفی می شود. برخی از این آثار به معرفی کتاب ها دربارۀ امام رضا علیه السَّلَامُ اختصاص دارد و پاره ای نیز معرفی مقالات را بر عهده دارد. هم چنین بعضی از آن ها به صورت کتاب مستقل منتشر شده است و برخی نیز بخشی از کتابی بوده است که به دلیل اهمیت آن ها در این قسمت معرفی شده اند. ترتیب معرفی این آثار جامعیت و اهمیت آن ها است.

1. کتاب شناسی امام رضا علیه السَّلَامُ.

سلمان حبیبی، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی (به نشر)، چاپ اول، 1392، وزیری، 422 ص. در این فهرست، 504 اثر دربارۀ امام رضا علیه السَّلَامُ به صورت توصیفی در ذیل پانزده موضوع معرفی شده است. این موضوعات عبارت اند از: 1. تاریخ زندگی امام رضا علیه السَّلَامُ؛ 2. سیرۀ عبادی، اخلاقی و رفتاری، اجتماعی و سیاسی و اقتصادی امام رضا علیه السَّلَامُ 3. سخنان، احادیث و مواعظ امام رضا علیه السَّلَامُ؛ 4. اندیشه های معرفتی، کلامی، فقهی امام رضا علیه السَّلَامُ و ... ؛ 5. اندیشه های طبی و پزشکی امام رضا علیه السَّلَامُ؛

هم چنین در بخش پایانی کتاب ذیل عنوان «فهرست برخی آثار دیگر پیرامون امام رضا علیه السَّلَامُ»، مشخصات کتاب شناختی 586 اثر به ترتیب الفبای عنوان آمده است.

2. کتاب نامۀ امام رضا علیه السَّلَامُ.

على اكبر الهی خراسانی، مشهد: کنگرۀ جهانی حضرت رضا علیه السَّلَامُ، چاپ اول، 1363، پالتویی، 216 ص.

این کتاب شناسی، نخستین مأخذ شناسی تدوین شده در این موضوع است. در مجموع، مشخصات 693 عنوان مأخذ به ترتیب الفبای عنوان معرفی شده است.

کتاب شناسی در دو قسمت اصلی چاپی و خطی تنظیم یافته است. قسمت چاپی خود در چهار بخش سامان یافته است: 1. کتاب های مستقل دربارۀ امام رضا علیه السَّلَامُ؛ 2. کتاب های مشتمل دربارۀ امام رضا علیه السَّلَامُ؛ 3. آثار دربارهٔ تاریخ، جغرافیا، حوادث خراسان و ویژگی های آستان قدس رضوی؛ 4. مقالات مرتبط با موضوع کتاب شناسی. معرفی کتاب ها در هر بخش، با آثار عربی آغاز و در ادامه منابع فارسی معرفی می گردد.

3. مقاله نامۀ امام رضا علیه السَّلَامُ.

به کوشش طاهرۀ مهاجر زاده، مشهد: سازمان کتاب خانه ها، موزه ها و مرکز اسناد قدس رضوی، چاپ اول، 1387، وزیری، 2ج، 837 ص.

در مجموع این دو جلد مقاله نامه، مشخصات کتاب شناختی 6274 مقاله از نشریات و مجموعه ها در ذیل این موضوعات اصلی به ترتیب نام پدید آورنده در هر بخش ارائه شده است: جلد اول: زندگی نامه؛ فضایل و مناقب؛ سخنان و فرمایشات؛ کرامات؛ آثار منسوب؛ امام رضا علیه السَّلَامُ آیینۀ ادبیات؛ امام رضا علیه السَّلَامُ در آینۀ هنر؛ جنبه های متفرقه.

جلد دوم: حرم مطهر؛ زیارت. هم چنین در ادامۀ جلد دوم، این فهارس و ضمایم آمده است: فهرست منابع و مآخذ؛ گزیدۀ اخبار (در این بخش، مشخصات کتاب شناختی 307 منبع که حاوی اخبار مرتبط با آستان قدس رضوی در روز نامه ها آمده دست)؛ فهرست عنوان نشریات ادواری؛ نمایۀ نام پدید آورندگان.

4. کتاب شناخت امام رضا علیه السَّلَامُ:

آثار انتشار یافتۀ آستان قدس رضوی (1348 -1390). به کوشش رمضان علی ایزانلو و علی جان سکندری، مشهد: بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی، چاپ اول، 1392، رقعی، 180 ص.

در این کتاب شناسی، آثار انتشار یافتۀ مؤسسات وابسته آستان قدس رضوی تا پایان سال 1390 دربارۀ امام

رضا علیه السَّلَامُ، زیارت و حرم شناسی معرفی شده است. در این فهرست، کتاب ها بر اساس الفبای عنوان تنظیم یافته است و مشخصات کتاب شناختی از هر اثر ارائه شده است. کتاب در دو بخش اصلی تنظیم یافته است: در بخش نخست، کتاب های فارسی در دو قسمت «بزرگ سال و کودک و نو جوان» معرفی شده اند. در بخش دوم، سایر کتاب های منتشر شده به زبان های دیگر آمده است. نمایۀ عنوان، نمایۀ پدید آورندگان، نمایۀ ناشران، کتاب های بر گزیده و کتاب نامه به روایت آمار، از بخش های پایانی کتاب است.

5. کتاب شناسی اهل بیت علیهم السَّلَامُ.

ناصرالدین انصاری قمی، قم: مؤسسۀ بوستان کتاب، چاپ اول، 1388، وزیری، ص 263-307.

بخشی از کتاب به معرفی آثار مرتبط با امام رضا علیه السَّلَامُ اختصاص دارد. کتاب ها به ترتیب الفبای عنوان تنظیم یافته اند و از هر اثر مشخصات کتاب شناختی ارائه می شود. معرفی آثار در شش بخش تنظیم یافته است که عبارت اند از: 1. کتاب های چاپی عربی: 63 عنوان؛ 2. کتاب های چاپی فارسی: 126 عنوان؛ 3. کتاب های اردو (خطی و چاپی) : 11 عنوان؛ .4 کتاب های خطی عربی: 63 عنوان؛ 5. کتاب های خطی فارسی: 34 عنوان؛ 6. کتاب هایی در مورد تاریخ و جغرافیای مشهد و آستان قدس رضوی: 29 عنوان.

گفتنی است چاپ دیگری از این کتاب، با عنوان «کتاب نامۀ ائمه اطهار علیهم السَّلَامُ» در سال 1378 از سوی مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیۀ قم منتشر شده است.

6. معجم ما كتب عن الرسول و اهل بيت صلوات الله عليهم.

عبد الجبار الرفاعی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، 1371، وزیری، ج 8، ص 421-528.

بخشی از جلد هشتم این مجموعۀ دوازده جلدی، به معرفی کتاب های فارسی و عربی دربارۀ امام رضا علیه السَّلَامُ اختصاص دارد. مشخصات کتاب شناختی حدود سی صد عنوان کتاب به ترتیب الفبای عنوان در این بخش شناسانده شده است.

7. چکیده نامۀ مقالات خراسان.

حمیرا رئیسیان، مشهد: سازمان کتاب خانه ها، موزه ها و مرکز اسناد قدس رضوی، چاپ اول، 1386، وزیری، ص 213-233.

در بخشی از این فهرست با عنوان «مشاهیر» در ذیل نخستین مدخل با عنوان «علی بن موسی علیه السَّلَامُ، امام هشتم، 203-153 ق»، چکیدۀ 47 مقاله به ترتیب الفبای پدید آورنده معرفی شده است. در آغاز، مشخصات کتاب شناختی مقالات می آید و در ذیل آن چکیده ای از هر مقاله ارائه می شود.

آستان قدس رضوی

اشاره

تا کنون کتاب های مختلفی دربارهٔ آستان قدس رضوی و فعالیت های انجام شده از سوی این آستان نگاشته شده است. از میان این آثار، پنج کتاب که از جامعیت بیش تری برخوردار است و حوزه های گوناگون مرتبط با آستان قدس رضوی را پوشش می دهد، به ترتیب الفبای عنوان معرفی می شود.

1. آستان قدس رضوی:

دیروز و امروز. مشهد: آستان قدس رضوی، 1386، وزیری، 228 ص، مصور، رنگی.

کتاب در هفت فصل تنظیم یافته است و هر فصل از موضوعات خرد تری تشکیل می شود. عناوین اصلی فصل ها چنین است: 1. زندگانی حضرت علی بن موسی الرضا (صلوات خاصۀ حضرت رضا علیه السَّلَامُ، حدیث سلسلة الذهب، زندگانی حضرت علی بن موسى الرضا علیه السَّلَامُ؛ 2. جغرافیای تاریخی خراسان و مشهد (نوقان و سناباد، نقشۀ راه های قدیم خراسان)؛ 3. تاریخ آستان قدس (وضع حرم در دوره های مختلف تاریخی، آستان قدس و جهان گردان)؛

2. تاریخ آستان قدس رضوی.

عزیز الله عطاردی، تهران: عطارد، چاپ دوم، 1386، وزیری، 2ج، 866 ص، مصور، رنگی.

مؤلف در مقدمه می گوید برای تألیف این کتاب، نخست همۀ اسناد و مدارک تاریخی را که در قرن های مختلف تألیف شده بررسی کرده است. سپس همۀ کتیبه ها و نوشته های حرم مطهر، رواق ها، صحن ها، و بیوتات متبرکه را به دقت مطالعه کرده است. هم چنین با مدیران و مسئولان اماکن متبرکه و سازمان های فرهنگی، بهداشتی، درمانی، ساختمانی، کشاورزی، امدادی، خدمات صنایع و کار خانجات به گفت وگو نشسته و اطلاعات لازم و مورد نیاز کتاب را گرد آورده است.

در آغاز کتاب، نخست از اوضاع خراسان تا شهادت امام رضا علیه السَّلَامُ سخن می رود، در ادامه مطالب مرتبط با آستان قدس رضوی در هشت بخش اصلی ارائه می شود. هر بخش نیز از زیر مجموعه هایی برخوردار است. عناوین اصلی بخش ها عبارت اند از:

3. راهنما یا تاریخ و توصیف دربار ولایت مدار رضوی علیه السَّلَامُ.

به اهتمام على مؤتمن، مشهد: آستان قدس رضوی، 1348، وزیری، 486 ص، مصور، رنگی.

مؤلف در مقدمۀ کتاب می گوید آن چه دربارۀ اوضاع گذشته و سوابق تاریخی متعلقات آستان قدس در این مجموعه نقل شده است، مأخوذ از مدارک و اسنادی است که آثار و قرائن موجوده نیز بر صحت آن ها دلات دارد و آن چه دربارۀ وضعیت حاضر آستان آمده، افزون مطالعۀ مدارک و سوابق مرتبط و ملاحظۀ عین آثار، همراه با اطلاعات و مشاهدات گرد آورنده است که بیش از چهل سال در مشاغل مهم و حساس آستان قدس خدمت گزاری کرده است.

عناوین اصلی کتاب عبارت اند از: خراسان؛ طوس؛ مشهد؛ حضرت رضا علیه السَّلَامُ؛ ابنیه و عمارات مبارکات آستان قدس؛ تولیت آستان قدس و نایب التولیه ها؛ تاریخ شروع زیارت و آمار زوار مرقد مطهر؛ شمع و چراغ؛ تشکیلات اداری و سازمان آستان قدس؛ آیین نامۀ سازمان آستان قدس؛ سازمان آستان قدس؛ تشریفات دربار رضوی و وظایف خدمت گزاران؛ القاب و مناصب و مشاغل سابق در آستان؛ دفتر خانۀ آستان؛ دارایی آستان قدس و طرز اداره نمودن آن ها؛ موقوفات پهلوی اول و دوم؛ خزانه و موزۀ آستان قدس؛ جمع و خرج امور مالی و طرز حسابداری آستان قدس؛ طرز بهره برداری از املاک مزروعی؛ استخر کوه سنگی و نهر گوناباد؛ مؤسسات فرهنگی در آستان قدس؛ مؤسستات بهداشتی در آستان قدس؛ مهمان سرای آستان قدس؛ نوان خانۀ آستان قدس؛ دفن شدگان در روضۀ رضویه؛ مقابر و مزارات خارج از عمارت آستان قدس؛ ملحقات.

4. فرهنگ خراسان، بخش طوس: مشهد مقدّس، نوقان، طابران، تبادکان و رادکان.

عزیز الله عطاردی، تهران: عطارد، چاپ اوّل، 1381، 7 ج.

مؤلف می گوید برای گرد آوری اطلاعات مندرج در این مجموعۀ هفت جلدی، صد ها کتاب چاپی و خطی را در طول سال ها بررسی کرده است. هم چنین اسناد و

مدارک علمی، تاریخی و فرهنگی را مطالعه کرده و با رجال علم و اهل فضل به گفت وگو نشسته است. از آثار باستانی و مزارات و ناحیهٔ طوس در دشت و کوهستان دیدن کرده و نوشته های موجود را یاد داشت کرده است.

کتاب از دو بخش اصلی تشکیل شده است. در بخش نخست، از سوابق تاریخی، اوضاع جغرافیایی و فرهنگی، بناء شهر مشهد مقدس، اماکن متبرکه، مساجد، مدارس، دانشگاه ها، کتاب خانه ها، کشاورزی، دامداری، صنعت، تجارت، بهداشت و درمان، هنر و صنایع، سازمان های خدماتی سخن می رود. مطالب مرتبط با موضوعات یاد شده در جلد اول و دوم این مجموعه، در ذیل 64 موضوع آمده است.

بخش دوم این مجموعه هفت جلدی که از جلد سوم تا هفتم را در بر می گیرد، به شرح حال علما، دانشمندان و رجال ناحیه طوس اختصاص دارد. در این بخش، شرح حال 2152 تن به ترتیب الفبای نام كوچك آمده است. شرح حال ها با نام «آقا بابك» آغاز و با « یونس اردبیلی» پایان می یابد. این زندگی نامه ها با چند سطر آغاز می شود و گاه تا چند صفحه همراه با انتخاب عناوین فرعی در ذیل مدخل اصلی ادامه می یابد.

مؤلّف در مقدّمه کتاب به معیار های گزینش مدخل های شرح حال ها در کتاب اشاره کرده است. این معیار ها عبارت اند از:

5. مشاهیر مدفون در حرم رضوی.

زیر نظر غلام رضا جلالی، پژوهش گران: ابراهیم زنگنه، اسماعیل رضایی، محمّد جواد هوشیار، رسول سعیدی زاده، علی جان سکندری، سیّد حسن حسینی و مجتبی الهی خراسانی، مشهد: بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی، چاپ دوم، 1386، وزیری، 5 ج.

شرح حال 921 تن از عالمان دینی، شعرا، هنرمندان، دانشوران، صاحب منصبان، واقفان آستان قدس رضوی، رجال سیاسی، اجتماعی و نظامی مدفون در حرم رضوی در هزاره گذشته، به ترتیب الفبای شهرت آنان، در این مجموعه در ذیل چهار عنوان اصلی که هر جلد به یکی از آن ها اختصاص دارد، تنظیم یافته است. نام نویسنده هر مدخل که یکی از پژوهش گران کتاب است، در انتهای مدخل آمده است.

جلد اوّل: عالمان دینی. در این جلد، شرح حال 456 تن آمده است که با نام «آخوندیان - علی 1316 - 1395 ه ق» آغاز و با «یزدی بافقی - سیّد محمّد امین ( - 1340 ش) پایان می یابد.

جلد دوم: شعرا، هنرمندان، دانشوران. در این جلد، شرح حال 174 تن آمده است که با نام «آذر حقیقی - غلام رضا (1280 -1358 ه ق) آغاز و با ( يوسفى - غلام حسین (1306 -1369 ش)» پایان می یابد.

جلد سوم: صاحب منصبان و واقفان آستان قدس رضوی. در این جلد، شرح حال 128 تن آمده است که با نام «آشتیانی - میرزا ابراهیم ( - 1353 ش)» آغاز و با «دولابی، مهدی (1281 -1381 ش)» پایان می یابد.

جلد چهارم: رجال سیاسی، اجتماعی و نظامی. در این جلد شرح حال 173 تن آمده است که با نام «اردو بادی - ابو تراب بیگ (173 - بعد از 985 ق)» آغاز و با نام «یزدی -محمّد ابراهیم ( -بعد از 1312 ق) پایان می یابد.

جلد پنجم: با عنوان «اعلام و اسناد» به نمایه اشخاص، مکان ها و اسناد و تصاویر اختصاص دارد. گزیده جلد نخست این مجموعه، با این مشخّصات منتشر شده است: گزیده مشاهیر مدفون در حرم رضوی. ابراهیم زنگنه، جلد اوّل: عالمان دینی. با

هم کاری و ویراستاری علمی غلام رضا جلالی، مشهد: بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی، چاپ هفتم، 1387، پالتویی، 128 ص.

نرم افزار ها

اشاره

در سال های اخیر نرم افزار های فراوانی درباره امام رضا علیه السَّلَامُ تولید شده است. هر یک از این نرم افزار ها از قابلیت های متفاوتی برخوردار است. در این بخش هشت نرم افزار که از جامعیت بیش تری برخوردار است معرفی می شود. نرم افزار نخست که کتاب خانه ای است جامع دربارۀ امام رضا علیه السَّلَامُ با توضیحات بیش تری ارائه شده است. ترتیب معرفی نرم افزار های بعدی جامعیت و اهمیت آن ها است.

1. شمس الشموس: كتاب خانه امام رضا علیه السَّلَامُ

اشاره

نرم افزار «شمس الشموس: کتاب خانه حضرت امام رضا علیه السَّلَامُ»، هفتمین نرم افزار از سلسله نرم افزار های کتاب خانۀ معصومان علیهم السَّلَامُ است که از سوی مرکز تحقیقات رایانه ای حوزه علمیه اصفهان در سال 1389 تولید شده است. این نرم افزار که کامل ترین نرم افزار در نوع خود است، دارای سه بخش اصلی

«امکانات پژوهشی»، «امکانات تبلیغی» و «امکانات کاربردی» است و هر بخش، از قسمت های متنوعی برخوردار است:

یک. امکانات پژوهشی

این بخش دارای پنج قسمت است:

مقاله

دو. امكانات تبليغى

این بخش دارای دو قسمت است:

سه. امکانات کار بردی

این بخش دارای پنج قسمت است:

2. کتاب خانۀ تخصصی امام رضا علیه السَّلَامُ

این نرم افزار با هم کاری جشنوارۀ بین المللی امام رضا علیه السَّلَامُ و مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی تولید شده است. محتوای اصلی آن، 116 عنوان کتاب در 489 جلد به زبان فارسی و عربی مرتبط با امام رضا علیه السَّلَامُ است.

3. فروغ ولایت: دانش نامۀ امام رضا علیه السَّلَامُ

این نرم افزار از سوی بنیاد پژوهش های آستان قدس رضوی تولید شده است. محتوای آن را محور هایی با این موضوعات تشکیل می دهد: زندگی نامه؛ شجره نامه؛ سخنان با مدایح؛ معاصران؛ جهان اسلام در عصر امام علیه السَّلَامُ؛ مشهد؛ آستان قدس رضوی؛ حرم.

4. در حریم طوس

مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولی عصر (عَجَّلَ اللَّهُ تعالی فَرْجَهُ الشریف) در قم این نرم افزار را تولید کرده است. محتوای محور های اصلی آن چنین است: کتاب خانۀ دیجیتال با بیش از چهار صد عنوان موضوع و نزدیک به پانصد مقاله؛ بانک پرسش و پاسخ پیرامون مسائل شخصیتی، اجتماعی و سیاسی امام رضا علیه السَّلَامُ؛ مجموعه ای از مناظرات امام رضا علیه السَّلَامُ با مأمون، فقها و علمای نامدار زمان؛ 100 حکایت متنی و صوتی دربارهٔ زندگی سیاسی، اجتماعی و شخصی امام رضا علیه السَّلَامُ؛ معرفی بیش از پانصد کتاب به زبان های مختلف دربارۀ حضرت؛ 200 قطعه شعر و نثر ادبی به صورت متن، صوت و تصویر؛ گالری متنوعی از تصاویر؛ صد ها قطعه فایل صوتی و تصویری شامل ادعیه، مولودی ها، سرود ها، مدیحه سرایی و مرثیه خوانی به همراه قطعاتی از فیلم ولایت عشق.

5. مهر هشتم: نرم افزار جامع امام رضا علیه السَّلَامُ

این نرم افزار از سوی شرکت نرم افزاری صافات تولید شده است و این محور های موضوعی را در بردارد: زندگی نامه؛ پرسش و پاسخ؛ کتاب خانه (17 جلد کتاب)؛ احادیث؛ مناظرات؛ حکایات؛ کرامات؛ معرفی کتاب ها (95 کتاب)؛ اشعار؛ گالری تصاویر؛ مداحی و مولودی؛ داستان؛ حرم مطهر؛ سخنرانی؛ زیارت؛ قطعات تصویری.

6. امام رضا علیه السَّلَامُ

این نرم افزار را مؤسسۀ تبیان تولید کرده است و این موضوعات را در بر می گیرد: زندگی نامۀ امام رضا علیه السَّلَامُ؛ 20 داستان مصور به همراه صدا؛ زیارت نامۀ امام رضا علیه السَّلَامُ و چند دعای منتخب؛ اشعار بر گزیده؛ احادیث امام رضا علیه السَّلَامُ به همراه صدا و ترجمه؛ مرثیه و مولودی دربارۀ امام رضا علیه السَّلَامُ؛ پرسش و پاسخ از زندگانی حضرت؛ معرفی بخش های گوناگون حرم امام رضا علیه السَّلَامُ؛ کتاب شناسی.

7. حکایت آفتاب

این نرم افزار نماهنگی است که اشاره دارد به گوشه ای از سیرۀ علمی و عملی امام رضا علیه السَّلَامُ هشت روایت و نماهنگ پابوس. نرم افزار از سوی معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی آستان قدس رضوی تولید شده است.

8. زيارت مجازى حرم مطهر حضرت رضا علیه السَّلَامُ

این نرم افزار عظیم ترین زیارت مجازی جهان به دو زبان فارسی و انگلیسی در بر دارد و از سوی اداره کل روابط عمومی آستان قدس رضوی تولید شده است.

کتاب خانۀ تخصصی امام رضا علیه السَّلَامُ

معرفی این کتاب خانه از این رو در انتهای کتاب شناسی قرار گرفت که منابع مرتبط با موضوع کتاب شناسی به صورت مجموعه در یک جا گرد آمده است. هم چنین امکان دسترسی آسان به منابع کتاب خانه و بهره گیری از خدمات آن برای پژوهش گران و عموم علاقه مندان فراهم است.

این کتاب خانه در سال 1389 در شهر قم تأسیس شده است. مؤسسان آن آقایان عبد الحسین طالعی، محمد مجتهدی و محسن صادقی هستند و مدیریت آن بر عهدۀ آقای محسن صادقی است. هزینه های کتاب خانه را مدیر کوشای آن آقای محسن صادقی بر عهده دارد.

هدف از شکل گیری کتاب خانۀ تخصصی امام رضا علیه السَّلَامُ، افزون بر گرد آوری و طبقه بندی و ارائه خدمات کلیۀ منابع مرتبط با حضرت رضا علیه السَّلَامُ، عرضۀ آثار دربارهٔ آن حضرت در قالب های گوناگون - هم چون کتاب، نشریه و لوح فشرده- و ایجاد پایگاه در اینترنت، ارائه مشاوره به اشخاص و مراکز در سطوح مختلف و ترویج فرهنگ رضوی در عرصه های مختلف است.

منابع گرد آوری شده در کتاب خانه بالغ بر سه هزار عنوان است که به تفکیک نوع آن چنین است:

منابع گرد آوری شده در کتاب خانه، ذیل این موضوعات طبقه بندی شده است: زندگی نامه؛ سیره؛ سخنان؛ مناظرات؛ صحيفة الرضا علیه السَّلَامُ؛ آداب زیارت؛ نصوص زیارت؛ مجموعه مقالات؛ دانش نامه ها و فرهنگ ها؛ امام رضا علیه السَّلَامُ در شعر فارسی و عربی؛ متون ادبی؛ تصاویر و آثار هنری؛ سفر نامه ها؛ جغرافیای خراسان؛ تاریخ آستان قدس رضوی؛ کتاب شناسی؛ کودک و نو جوان؛ پایان نامه ها؛ نسخه های عکسی؛ نرم افزار ها.

گفتنی است بخش دیگری از منابع کتاب خانه را آثار مرتبط به خواهران و برادران و فرزندان امام رضا علیه السَّلَامُ تشکیل می دهد. در این حوزه نیز تا حد امکان منابع مرتبط گرد آوری شده است. از همین رو منابعی دربارۀ حضرت معصومه علیها السَّلَامُ، شاه چراغ و سایر امام زادگان و نیز آثار مربوط به خراسان و تاریخ و جغرافیای آن و بزرگان آن دیار نیز تهیه شده است.

کتاب خانه وب لاگی دارد با نام: آسمان هشتم (lib.emamreza . blogfa .com). در این وب لاگ که در آیندۀ نزدیک تبدیل به سایت خواهد شد، تا کنون بیش از 850 مطلب متنوع منتشر شده است. مطالب ارائه شده در وب لاگ، این حوزه ها را در بر می گیرد:

هم چنین کتاب خانه انتشار ده جلد کتاب را در دستور کار دارد که بیش تر آن ها تصحیح متون بر جای ماندۀ گذشتگان است. برخی از این آثار مراحل نهایی آماده سازی و نشر را طی می کند.

خدمات کتاب خانه به عموم پژوهش گران و علاقه مندان ارائه می شود و تا کنون مراکزی که در حوزهٔ فرهنگ رضوی فعالیت دارند - اعم از تولید نرم افزار، بر گزاری جشنواره و ... - مشمول بهره مندی از خدمات این کتاب خانه بوده اند.

نشانی: قم: خیابان فاطمی (دور شهر) - کوچۀ 13 پلاک 195-کتاب خانۀ تخصصی امام رضا علیه السَّلَامُ.

تلفکس: 37730685-025

lib. samen@gmail.com

نمایه ها

فهرست کتاب ها

اخبار و آثار امام رضا علیه السَّلَامُ...37

اعلام الوَرى بأعلام الهُدى...41

امام رضا علیه السَّلَامُ...15

امام علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ منادی توحید و امامت...15

بررسی تحلیلی ولایت عهدی حضرت رضا علیه السَّلَامُ...29

پاره ای از بهشت (سیرۀ رضوی)...23

پژوهشی دقیق در زندگانی امام...16

پیشوایان معصوم علیهم السَّلَامُ...42

تحلیلی از زندگانی امام رضا علیه السَّلَامُ...30

ثامن الائمه حضرت امام رضا علیه السَّلَامُ...17

جلاء العیون: تاریخ چهارده معصوم علیه السَّلَامُ...42

حضرت رضا علیه السَّلَامُ مظهر رحمت...18

حیات فکری و سیاسی امامان شیعه علیهم السَّلَامُ...43

راه راستان: زندگانی چهار ده معصوم علیهم السَّلَامُ...43

رضای خدا...18

رفتار های اخلاقی و اجتماعی امام رضا علیه السَّلَامُ...24

زندگانی امام علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ...19

زندگانی تحلیلی پیشوایان ما: ائمه دوازده گانه...43

زندگانی سیاسی امام رضا علیه السَّلَامُ...30

سر گذشت و شهادت هشتمین امام...20

سیرۀ امام رضا علیه السَّلَامُ...25.24

سیرۀ پیشوایان: نگرشی بر زندگانی...44

سیرۀ سیاسی امام رضا علیه السَّلَامُ و تحلیل...32

سیرۀ معصومان علیهم السَّلَامُ: گزیده ای از سخنان...44

علی بن موسی علیه السَّلَامُ، امام رضا علیه السَّلَامُ...20

فراز هایی از سخنان امام رضا علیه السَّلَامُ...38

قرآن حکیم از منظر امام رضا علیه السَّلَامُ...33

متن و ترجمۀ کتاب شریف عیون اخبار الرضا علیه السَّلَامُ...38

مجموعۀ سیرۀ عملی اهل بیت علیهم السَّلَامُ منتهى الأمال...45

مهارت های زندگی در سیرۀ رضوی...26

مهر ولایت از آسمان ایران...21

نقش امام رضا در حدیث شیعه...34

نگاهی بر زندگی امام رضا علیه السَّلَامُ...22

نگاهی گذرا بر زندگانی امام رضا علیه السَّلَامُ...22

فهرست مقالات

ابن راهوَيه مروزی راوی حديث سلسلة الذهب...56

اختیارات ولی فقیه...53

ادیان و فرق در صحیفۀ رضویه...54

اربعین رضوی: فراز هایی از سخنان امام رضا علیه السَّلَامُ...49

از ولادت تا شهادت...48

از ولایت عهدی تا شهادت انقلابی...48

اشعار حکمت آمیز منسوب به حضرت رضا علیه السَّلَامُ...53

اعتبار سنجی منابع و اسناد ادعیۀ رضوی...54

امام رضا علیه السَّلَامُ در احادیث و کتیبه های...57

امام رضا علیه السَّلَامُ و جنبش های مکتبی...49

امام رضا علیه السَّلَامُ و زمان شناسی...49

امام رضا علیه السَّلَامُ و فلسفۀ امامت...58

امام رضا علیه السَّلَامُ و مأمون...49

امام رضا علیه السَّلَامُ و واقفیان و خلفا...49

امام هشتم علیه السَّلَامُ و بررسی احادیث صعب آن...53

روشنایی چشم ما...48

زمینه ها و علل استقبال مردم خراسان از امام رضا علیه السَّلَامُ...57

زیارت...51

زیارت امام رضا علیه السَّلَامُ و توسل به آن حضرت...58

زیبا شناسی ادعیۀ صحیفۀ رضویه از منظر علم بدیع...55

سبک شناسی ادعیۀ صحیفۀ رضویه...55

ستایش و سوگ امام رضا علیه السَّلَامُ در شعر...51

سخنرانی آیت الله جوادی آملی...50

سخنرانی حجت الاسلام و المسلمین امامی کاشانی...50

سخنرانی حجت الاسلام و المسلمين هاشمی...50

سخنرانی حضرت آیت الله خز علی...51

سخنرانی نخست وزیر محترم جمهوری اسلامی ایران...51

سروده های شعرای شرکت کننده در کنگره...53

سکوت از دیدگاه امام رضا علیه السَّلَامُ...53

سیاست و مصداق الهی و شیطانی آن...53

سیره اخلاقی و تربیتی امام رضا علیه السَّلَامُ...49

شخصیت علمی و معارف امام رضا...48

شرایط خاص زمان امام علی بن موسی الرضا علیه السَّلَامُ...51

شرایط و علل بیعت امام رضا علیه السَّلَامُ...49

شعر و اثر آن در اجتماع و نظر اسلام دربارهٔ آن...53

شناخت امام و عصمت امام...52

شناخت نامه امام رضا علیه السَّلَامُ...48

شناخت نامه آستان قدس رضوی...49

شیعه در عصر امام رضا علیه السَّلَامُ...49

صحیفۀ سجادیه و صحیفۀ رضویه در آیینۀ تطبیق...54

علم امام...52

علمای نیشابور در آستانۀ ورود...57

عنصر مبارزه در زندگی ائمه علیه السَّلَامُ...51

فرصت ولایت عهدی امام رضا علیه السَّلَامُ...50.48

فضایل و رذایل معرفت شناختی به روایات رضوی...55

فضیلت زیارت امام رضا علیه السَّلَامُ...49

قرآن حکیم از منظر امام رضا...48

کتابی در زندگانی حضرت رضا علیه السَّلَامُ...48

کاربرد آیات قرآن کریم در ادعیۀ صحیفۀ رضویه...55

گزارش سفر امام رضا علیه السَّلَامُ به ایران...49

گزارش شهادت امام رضا علیه السَّلَامُ...49

گزارشی کوتاه در مورد کنگره جهانی حضرت رضا...50

گونه شناسی توسل در الصحيفة الرضويه الجامعة...55

گونه شناسی صلوات در ادعیۀ...55

مراسم بیعت ولایت عهدی امام رضا علیه السَّلَامُ...48

مروری بر پایه ای از سیرت و رهنمود های...51

مُسنَدُ الإمام الرضا علیه السلام...51

معاد در صحیفۀ رضویه...54

معارف توحیدی در صحیفۀ رضویه...54

معنا شناسی مفهوم «فرج» در ادعیۀ...55

مفهوم زیارت و جای گاه آن در فرهنگ اسلامی...54

مفهوم سیره و نقد و بررسی سیره نویسی...53

مقایسۀ تحلیلی حرکت امام رضا علیه السَّلَامُ از مدینه...58

مناظرات تاریخی امام علی بن موسی الرضا علیه السلام...52

مهارت های زندگی در سیرۀ رضوی...48

نگهبانی از دین و بررسی احادیث مخالف...52

نهضت ترجمه و نشر علوم بیگانه...52

نو اندیشی امام رضا علیه السَّلَامُ در شیوه های مناظره...58

نو آوری های امام رضا علیه السَّلَامُ در جهت گیری های...58

هشتمین پیشوای شیعه...48

واقفیه و حضرت رضا علیه السَّلَامُ...52

وا کاوی زمان و محل حضور امام رضا علیه السَّلَامُ در نیشابور...57

وحدت امت با محوریت سنت نبوی در ادعیۀ رضوی...54

ولایت غیر فقیه در زمان غیبت (عدول وفاق مؤمنين)...53

ویژگی های شخصیت حضرت رضا علیه السَّلَامُ...53