آیا یمانی اهدای الرایات است؟ بررسی سند محتوا و نسخه های حدیث اهدای الرایات

مشخصات کتاب

سرشناسه : مجتهد سیستانی، سیدمهدی، 1365 -

عنوان قراردادی : احادیث خاص (اهدای الرایات) . فارسی - عربی *Hadiths, Special (Ahday al-rayat) . Persian - Arabic

عنوان و نام پدیدآور : آیا یمانی اهدای الرایات است؟: بررسی سند، محتوا و نسخه های حدیث اهدای الرایات/ سیدمهدی مجتهدسیستانی.

مشخصات نشر : قم: انتشارات اسماعیلیان،1400.

مشخصات ظاهری : 94ص.؛5/14×5/21س م.

فروست : نقد جریان الحسن؛10.

شابک : 978-622-7001-80-8

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : عربی-فارسی.

یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.

موضوع : احادیث خاص (اهدای الرایات) -- نقد و تفسیر *Hadiths, Special (Ahday al-rayat)-- Criticism and interpretation

موضوع : مهدویت -- مدعیان Mahdism -- *Claimers

رده بندی کنگره : BP145

رده بندی دیویی : 297/218

شماره کتابشناسی ملی : 8442032

اطلاعات رکورد کتابشناسی : فیپا

خیراندیش دیجیتالی: کانون فرهنگی اندیشه اصفهان

ویراستار کتاب: شهناز محققیان

اشاره

آیا یمانی اهدی الرعایات است؟

(بررسی سند محتوا و نسخه های حدیث أهدى الرايات)

نقد جریان احمد الحسن (10)

سید مهدی مجتهد سیستانی

نام کتاب: آیا یمانی اهدی الرعایات است؟

نام نویسنده: سید مهدی مجتهد سیستانی

ناشر:

شمارگان:

نوبت چاپ:

لیتوگرافی:

چاپ:

آدرس و تلفن و سامانه الکترونیک

فهرست

فهرست...6

مقدمه...11

بخش فارسی...13

متن حدیث:...14

ترجمه:...19

بررسی سند:...25

شرح حدیث:...27

الف) شرح هُردی:...27

(1) معنای «هُردی» چیست؟...28

(2) هُردی آسمانی یا زمینی؟...30

(3) مشرق کجاست؟...34

(4) روز یا شب؟...34

(5) آیا هُردی علامت است؟...35

ب) زمان صیحه:...37

ج) مفاد و صفات صيحه:...38

د) در صیحه شک نکنید:...40

ه) دو صيحه:...42

و) سال یا سال هایی سخت:...42

ز) امر جدید، کتاب جدید:...44

ح) اختلاف بنی عباس:...45

ط) خراسانی و سفیانی:...46

خراسانی کیست؟...50

یمانی همان خراسانی است؟!...51

خراسانی و هلاکو!...53

ی) شاهد حدیث:...53

ک) کاسه سفال:...69

ل) زوال و زوال:...70

م) سنگدل و بی اصل و نسب:...70

بخش عربی...75

المقدمة...76

نص الحديث:...78

سند الحديث:...83

شرح الحديث:...85

الف) شرح الْهُرْدِىِّ:...85

(1) ما معنى «الْهُرْدِي»؟...86

(2) الهُردى سماوى أو أرضى؟...88

(3) أين المشرق؟...91

(4) الليل أم النهار؟...91

(5) هل الهردى علامة؟...92

ب) زمان الصيحة:...93

ج) مفاد و صفات الصيحة:...96

د) لا تشكوا في الصيحة:...96

ه) هنا صيحتان:...97

و) سنة أو سنين شديدة:...98

ز) أمر جديد، كتاب جديد:...99

ح) إختلاف بني العباس:...100

ط) الخراساني و السفياني:...101

من الخراساني؟...104

هل الخراساني هو اليماني؟!...105

الخراسانی و هولاکو:...106

ی) شاهد الحديث:...107

ک) قصع الفخار:...119

ل) زوال و زوال:...120

م) عبد عنيف حامل أصله:...121

مقدمه

بِسْمِ اللّه ِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

وَ الْحَمْدَ لِلهِ رَبُّ الْعَالَمِينَ وَ صل الله عَلَي سَيِّدُنا وَ نَبِيُّنَا مُحَمَّدٍ و آله الطَيِّبينَ وَ الطَّاهِرِينَ لا سيما بَقِيَّةُ اَللَّهِ فِي اَلاَرِضِينَ رُوحِي وَ اَرْوَاحَ الْعَالِمِينَ لِتُرَابِ مَقْدَمِهِ الْفِدَاءُ و اللَعْنُ الدائِمُ عَلى أعْدائِهِمْ أجْمَعينَ مِنَ الْآنَ إلى قِيامِ يَوْمِ الدين. احمد بصری، مدعی دروغین یمانی، با تمسک به فقراتی از حدیث موسوم به أهدى الرايات، چنین ادعا کند که یمانی - که خروجش یکی از علائم محتوم ظهور معرفی شده - دارای عصمت و مقام امامت و فرستاده حضرت مهدی علیه السلام است و هر کس به او ایمان نیاورده و با وی همراهی ننماید کافر و اهل جهنم خواهد بود.

ما در این نوشتار کوتاه به واکاوی سند، محتوا و نسخه های این حدیث پرداخته ایم تا روشن کنیم هر آن چه او در این زمینه ادعا نموده دروغی بیش نیست زیرا نه تنها سند این حدیث نا معتبر و غیر قابل اعتماد است که محتوایش نیز متفاوت از آن چیزی است که وی ادعا می نماید.

من این نوشتار را در دو بخش فارسی و عربی قرار دادم تا هموطنان عرب زبان نیز از آن بهره ببرند.

و الحمد لله رب العالمين

سید مهدی مجتهد سیستانی

چهارم رمضان 1400 شمسی

بخش فارسی

اشاره

متن حدیث:

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ اِبْنُ عُقْدَهَ قَالَ حَدَّثَنِی أَحْمَدُ بْنُ یُوسُفَ بْنِ یَعْقُوبَ أَبُو اَلْحَسَنِ اَلْجُعْفِیُّ مِنْ کِتَابِهِ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِیلُ بْنُ مِهْرَانَ عَنِ اَلْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أأَبِی حَمْزَهَ عَنْ أَبِیهِ وَ وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ علیه السلام أَنَّهُ قَالَ : إِذَا رَأَيْتُمْ نَاراً مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ شِبْهَ الْهُرْدِيِّ الْعَظِيمِ تَطْلُعُ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ أَوْ سَبْعَةً فَتَوَقَّعُوا فَرَجَ آلِ مُحَمَّدٍ علیهم السلام ⁽¹إِنْ شَاءَ الله عزوجل ان اللّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ). ثُمَّ قَالَ: الصَّيْحَةُ لَا تَكُونُ إِلَّا فِي شَهْرِ رَمَضَانَ لِأَنَّ شَهْرَ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ وَالصَّيْحَةُ فِيهِ هِيَ صَيْحَةُ جَبْرَئِيلَ عَ إِلَى هَذَا الْخَلْقِ.

ثُمَّ قَالَ: یُنَادِی مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ بِاسْمِ الْقَائِمِ علیه السلام فَیَسْمَعُ مَنْ بِالمَشْرِقِ وَمَنْ بِالمَغْرِبِ، لَا یَبْقَی رَاقِدٌ إِلَّا اسْتَیْقَظَ، وَلَا قَائِمٌ إِلَّا قَعَدَ، وَلَا قَاعِدٌ إِلَّا

قَامَ عَلَى رجْلَيْهِ فَزَعاً مِنْ ذَلِكَ الصَّوْتِ ، فَرَحِمَ اللهُ مَن اعْتَبَرَ بِذَلِكَ ⁽¹⁾الصَّوْتِ فَأَجَابَ، فَإِنَّ الصَّوْتَ اَلْأَوَّلَ هُوَ صَوْتُ جَبْرَئِيلَ الرُّوحِ الْأَمِين علیه السلام.

ثُمَّ قَالَ علیه السلام: يَكُونُ الصَّوْتُ فِي شَهْر رَمَضَانَ فِي لَيْلَةِ جُمُعَةٍ لَيْلَةِ ثَلَاثٍ وَ عِشْرِينَ، فَلَا تَشُكُوا فِي ذَلِكَ وَاسْمَعُوا وَأَطِيعُوا، وَفِي آخِر النَّهَارِ صَوْتُ المَلْعُونِ إِبْلِيسَ اللَّعِين يُنَادِي: "أَلَا إِنَّ فُلاناً قُتِلَ مَظْلُوماً"، لِيُشَكِّكَ النَّاسَ و يُفتِنَهُم، فَكَمْ فِي ذَلِكَ اليَوْمِ مِنْ شَاكٍّ مُتَحَيِّرٍ قَدْ هَوَى فِي اَلنَّارِ، فَإِذَا سَمِعْتُمُ اَلصَّوْتَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ فَلَا تَشُكُّوا فِيهِ أَنَّهُ صَوْتُ جَبْرَئِيلَ، وَ عَلَامَةُ ذَلِكَ أَنَّهُ يُنَادِي بِاسْمِ القَائِمِ وَاِسْمِ أَبِيهِ (عليهما السلام) حَتَّى تَسْمَعَهُ العَذْرَاءُ فِي خِدْرِهَا فَتُحَرِّضُ أَبَاهَا وَأَخَاهَا عَلَى الخُرُوجِ.

وَ قَالَ: لَا بُدَّ مِنْ هَذَيْنِ اَلصَّوْتَيْنِ قَبْلَ خُرُوجِ القَائِمِ (عليه السلام): صَوْتٍ مِنَ اَلسَّمَاءِ وَ هُوَ صَوْتُ جَبْرَئِيلَ بِاسْمِ صَاحِبِ هَذَا الأَمْرِ وَاِسْمِ أَبِيهِ، وَاَلصَّوْتِ اَلثَّانِي مِنَ الأَرْضِ ⁽²⁾وَ هُوَ صَوْتُ إِبْلِيسَ اَللَّعِينِ يُنَادِي بِاسْمِ

فُلَانٍ أَنَّهُ قُتِلَ مَظْلُوماً، يُرِيدُ بِذَلِكَ الفِتْنَةَ، فَاتَّبِعُوا اَلصَّوْتَ الأَوَّلَ وَإِيَّاكُمْ وَالأَخِيرَ أَنْ تُفْتَنُوا بِهِ.

وَ قَالَ علیه السلام: لَا يَقُومُ الْقَائِمُ علیه السلام إِلَّا عَلَى خَوْفٍ سَدِيدٍ [شَدِيدِ] مِنَ النَّاسِ وَ زَلَازِلَ وَ فِتْنَهٍ وَ بَلَاءٍ یُصِیبُ النَّاسَ وَ طَاعُونٍ قَبْلَ ذَلِکَ وَ سَیْفٍ قَاطِعٍ بَیْنَ الْعَرَبِ وَ اخْتِلَافٍ شَدِیدٍ بَیْنَ النَّاسِ وَ تَشْتِیتٍ فِی دِینِهِمْ وَ تَغْیِیرٍ فِی حَالِهِمْ حَتَّی یَتَمَنَّی الْمُتَمَنِّی الْمَوْتَ صَبَاحاً وَ مَسَاءً مِنْ عِظَمِ مَا یَرَی مِنْ کَلَبِ النَّاسِ وَ أَکْلِ بَعْضِهِمْ بَعْضاً فَخُرُوجُهُ علیه السلام إِذَا خَرَجَ یَکُونُ عِنْدَ الْیَأْسِ وَ الْقُنُوطِ مِنْ أَنْ یَرَوْا فَرَجاً فَیَا طُوبَی لِمَنْ أَدْرَکَهُ وَ کَانَ مِنْ أَنْصَارِهِ وَ الْوَیْلُ کُلُّ الْوَیْلِ لِمَنْ نَاوَاهُ وَ خَالَفَهُ وَ خَالَفَ أَمْرَهُ وَ کَانَ مِنْ أَعْدَائِهِ.

وَ قَالَ علیه السلام: إِذَا خَرَجَ يَقُومُ بِأَمْرِ جَدِيدٍ وَكِتَابِ جَدِيدٍ وَ سُنَّةِ جَدِيدَة وَ قَضَاءِ جَدِيدٍ عَلَى الْعَرَبِ شَدِيدٌ، وَ لَيْسَ شَأْنُهُ إِلَّا الْقَتْلَ لَا يَسْتَبْقِي أحداً وَ لَا تَأْخُذُهُ فِي اللَّهِ لَوْمَةُ لَائِم.

ثُمَّ قَالَ علیه السلام: إِذَا اِخْتَلَفَ بَنُو فُلاَنٍ فِیمَا بَیْنَهُمْ فَعِنْدَ ذَلِکَ فَانْتَظِرُوا اَلْفَرَجَ وَ لَیْسَ فَرَجُکُمْ إِلاَّ فِی اِخْتِلاَفِ بَنِی فُلاَنٍ فَإِذَا اِخْتَلَفُوا فَتَوَقَّعُوا اَلصَّیْحَهَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ بِخُرُوجِ اَلْقَائِمِ إِنَّ اَللّهَ یَفْعَلُ ما یَشاءُ وَ لَنْ یَخْرُجَ اَلْقَائِمُ وَ لاَ تَرَوْنَ مَا تُحِبُّونَ حَتَّی یَخْتَلِفَ بَنُو فُلاَنٍ فِیمَا بَیْنَهُمْ

فَإِذَا کَانَ ذَلِکَ ⁽¹⁾طَمِعَ اَلنَّاسُ فِیهِمْ وَ اِخْتَلَفَتِ اَلْکَلِمَهُ وَ خَرَجَ اَلسُّفْیَانِیُّ.

وَ قَالَ لاَ بُدَّ لِبَنِی فُلاَنٍ أَنْ یَمْلِکُوا فَإِذَا مَلَکُوا ثُمَّ اِخْتَلَفُوا تَفَرَّقَ کُلُّهُمْ وَ تَشَتَّتَ أَمْرُهُمْ حَتَّی یَخْرُجَ عَلَیْهِمُ اَلْخُرَاسَانِیُّ وَ اَلسُّفْیَانِیُّ هَذَا مِنَ اَلْمَشْرِقِ وَ هَذَا مِنَ اَلْمَغْرِبِ یَسْتَبِقَانِ إِلَی اَلْکُوفَهِ کَفَرَسَیْ رِهَانٍ ⁽²⁾هَذَا مِنْ هُنَا وَ هَذَا مِنْ هُنَا حَتَّی یَکُونَ هَلاَکُ بَنِی فُلاَنٍ عَلَی أَیْدِیهِمَا أَمَا إِنَّهُمَا لاَ یُبْقُونَ مِنْهُمْ أَحَداً.

ثُمَّ قَالَ علیه السلام: خُرُوجُ اَلسُّفْیَانِیِّ وَ اَلْیَمَانِیِّ وَ اَلْخُرَاسَانِیِّ فِی سَنَهٍ وَاحِدَهٍ وَ فِی شَهْرٍ وَاحِدٍ فِی یَوْمٍ وَاحِدٍ وَ نِظَامٍ کَنِظَامِ اَلْخَرَزِ ⁽³⁾یَتْبَعُ بَعْضُهُ بَعْضاً فَیَکُونُ اَلْبَأْسُ مِنْ کُلِّ وَجْهٍ وَیْلٌ لِمَنْ نَاوَاهُمْ وَ لَیْسَ فِی اَلرَّایَاتِ أَهْدَی مِنْ رَایَهِ اَلْیَمَانِیِّ هِیَ رَایَهُ هُدًی لِأَنَّهُ یَدْعُو إِلَی صَاحِبِکُمْ فَإِذَا خَرَجَ اَلْیَمَانِیُّ حَرَّمَ بَیْعَ اَلسِّلاَحِ عَلَی اَلنَّاسِ وَ کُلِّ مُسْلِمٍ وَ إِذَا خَرَجَ اَلْیَمَانِیُّ فَانْهَضْ إِلَیْهِ فَإِنَّ رَایَتَهُ رَایَهُ هُدًی وَ لاَ یَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ یَلْتَوِیَ

عَلَيْهِ ⁽¹⁾فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَهُوَ مِنْ أهل النار لِأَنَّهُ يَدْعُو إِلَى الْحَقِّ وَ إلى طَرِيقِ مُسْتَقِيمٍ.

ثُمَّ قَالَ لِي: إِنَّ ذَهَابَ مُلْکِ بَنِی فُلاَنٍ کَقِصَعِ اَلْفَخَّارِ وَ کَرَجُلٍ ⁽²⁾کَانَتْ فِی یَدِهِ فَخَّارَهٌ وَ هُوَ یَمْشِی إِذْ سَقَطَتْ مِنْ یَدِهِ وَ هُوَ سَاهٍ عَنْهَا فَانْکَسَرَتْ فَقَالَ حِینَ سَقَطَتْ هَاهْ شِبْهَ اَلْفَزَعِ فَذَهَابُ مُلْکِهِمْ هَکَذَا أَغْفَلُ مَا کَانُوا عَنْ ذَهَابِهِ.

وَقَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام عَلَی مِنْبَرِ اَلْکُوفَهِ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ ذِکْرُهُ قَدَّرَ فِیمَا قَدَّرَ وَ قَضَی وَ حَتَمَ بِأَنَّهُ کَائِنٌ لاَ بُدَّ مِنْهُ أَنَّهُ یَأْخُذُ بَنِی أُمَیَّهَ بِالسَّیْفِ جَهْرَهً وَ أَنَّهُ یَأْخُذُ بَنِی فُلاَنٍ بَغْتَهً. ⁽³⁾

وَ قَالَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ لاَ بُدَّ مِنْ رَحًی تَطْحَنُ فَإِذَا قَامَتْ عَلَی قُطْبِهَا وَ ثَبَتَتْ عَلَی سَاقِهَا بَعَثَ اَللَّهُ عَلَیْهَا عَبْداً عَنِیفاً ⁽⁴⁾خَامِلاً أَصْلُهُ یَکُونُ اَلنَّصْرُ مَعَهُ

أَصْحَابُهُ اَلطَّوِیلَهُ شُعُورُهُمْ أَصْحَابُ اَلسِّبَالِ ⁽¹⁾سُودٌ ثِیَابُهُمْ أَصْحَابُ رَایَاتٍ سُودٍ وَیْلٌ لِمَنْ نَاوَاهُمْ یَقْتُلُونَهُمْ هَرْجاً وَ اَللَّهِ لَکَأَنِّی أَنْظُرُ إِلَیْهِمْ وَ إِلَی أَفْعَالِهِمْ وَ مَا یَلْقَی اَلْفُجَّارُ مِنْهُمْ وَ اَلْأَعْرَابُ اَلْجُفَاهُ یُسَلِّطُهُمُ اَللَّهُ عَلَیْهِمْ بِلاَ رَحْمَهٍ فَیَقْتُلُونَهُمْ هَرْجاً عَلَی مَدِینَتِهِمْ بِشَاطِئِ اَلْفُرَاتِ اَلْبَرِّیَّهِ وَ اَلْبَحْرِیَّهِ جَزَاءً بِمَا عَمِلُوا "وَ مٰا رَبُّکَ بِظَلاّٰمٍ لِلْعَبِیدِ"﴾. ⁽²⁾

ترجمه:

امام باقر علیه السلام هنگامی که آتشی از طرف مشرق شبیه هردی عظیم (رنگ زرد و سرخ) مشاهده کردید که سه یا هفت روز طلوع کرد، پس ان شاء الله عزّ و جلّ چشم به راه فرج آل محمد عليهم السلام باشید، که خداوند عزیز و حکیم است.

سپس گفت: صیحه جز در ماه رمضان نخواهد بود زیرا ماه رمضان ماه خداست، و آن صیحه که در آن است همان صیحه جبرئيل عليه السلام به این خلق می باشد.

سپس گفت: ندا کننده ای از آسمان به نام قائم عليه السلام ندا می دهد و هر که در مشرق و مغرب است می شنود، هیچ خوابیده ای نمی ماند مگر این که بیدار می شود و هیچ ایستاده ای نمی ماند مگر این که می نشیند، و هیچ نشسته ای نیست مگر این که از وحشت آن صدا بر دو پای خویش بر می خیزد، پس خداوند هر که را بدان صدا توجه نموده و پاسخ گوید مورد رحمت قرار دهد که نخستین صدا آوای جبرئيل روح الأمين عليه السلام است.

سپس فرمود: آن صدا در ماه رمضان در شب جمعه شب بیست و سوم است، پس در آن تردید نکنید و بشنوید و اطاعت کنید، و در پایان روز آواز ابلیس ملعون است که ندا می دهد: "بدانید فلانی مظلومانه کشته شد"، تا مردم را دچار شک و فتنه کند. پس چه بسیارند افراد شک کننده سرگردان در آن روز که در آتش سرنگون خواهند شد، پس اگر صدا را در ماه رمضان شنیدید در این که آن صدای جبرئیل است تردید نکنید و نشانه آن اینست که او به نام قائم و اسم پدرش ندا می دهد تا آن جا که دختر در پس پرده

خویش آن را می شنود و پدر و برادر خود را بر خروج تشویق می کند.

و گفت: ناگزیر قبل از خروج قائم علیه السلام اين دو صدا برخواهد خاست صدایی از آسمان و آن آوای جبرئیل به نام صاحب این امر و نام پدرش است و صدای دوم از زمین می باشد، و آن آوای ابلیس لعین است که ندا می کند به نام فلانی که او مظلومانه کشته شد و مرادش از آن ایجاد فتنه است، پس صدای نخستین را پیروی کنید و بپرهیزید از صدای دوم که بدان دچار گرفتاری شوید.

و فرمود: قائم علیه السلام قیام نمی کند مگر در حال ترس سخت از مردم و زلزله ها و فتنه و بلایی که مردم را فرا می گیرد و پیش از آن طاعون و شمشیری برنده در میان عرب، و اختلاف سخت بین مردم و پراکندگی در دینشان و دگرگونی در وضعشان تا جایی که آرزو کننده از شدت آن چه از هاری مردم و دریدن یکدیگر مشاهده می کند، شبانه روز آرزوی مرگ می نماید و خروج آن حضرت به هنگامی که خروج می کند همزمان با یأس و نا امیدی مردم از این که فرجی ببینند است، پس خوشا به حال آن کس که او را در می یابد و از یاران اوست، و وای همه وای بر

کسی که با او دشمنی ورزد و مخالفت کند و از فرمان او تخلف نموده و از دشمنان وی باشد.

و فرمود: هنگامی که او خروج کند با امری جدید و کتابی جدید و سنتی جدید و قضاوتی جدید قیام خواهد کرد، بر عرب شدید است و او را کاری جز کشتار (نابکاران) نباشد، احدی (از دشمنان که از عناد و مخالفت دست بر نمی دارند) را باقی نمی گذارد و در راه خدا سرزنش هیچ ملامت کننده ای او را تحت تأثیر قرار نمی دهد.

سپس فرمود: زمانی که بنی فلان میان خودشان به اختلاف افتند پس در آن هنگام منتظر فرج باشید و فرج شما پدید نمی آید مگر در اختلاف بنی فلان چون آنان اختلاف نمودند منتظر صیحه در ماه رمضان و خروج قائم علیه السلام باشید، خداوند هر چه بخواهد انجام می دهد و هرگز قائم خروج نمی کند و شما آن چه دوست می دارید را نخواهید دید تا این که بنی فلان در میان خویش اختلاف کنند، پس چون چنین شد مردم درباره ایشان به طمع افتند و اختلاف کلمه روی دهد و سفیانی خروج نماید.

و گفت: ناگزیر باید بنی فلان به حکومت برسند، چون به حکومت رسیدند و سپس به اختلاف پرداختند حکومت آنان دچار

از هم پاشیدگی و کارشان دستخوش پراکندگی گردد تا این که خراسانی و سفیانی بر ایشان خروج کنند، این از مشرق و آن از مغرب در حالی که در رسیدن به کوفه بر یکدیگر پیشی می گیرند همچون دو اسب مسابقه این از این سو و آن دیگری از آن سو تا این که نابودی بنی فلان به دست های ایشان صورت گیرد، به راستی که ایشان احدی از آنان را باقی نخواهند گذاشت.

سپس فرمود: خروج سفیانی و یمانی و خراسانی در یک سال و یک ماه و یک روز واقع خواهد شد ترتیبی مانند نظام یک رشته (تسبیح) یکی پشت سر دیگری؛ پس بلا از هر سو خواهد بود، وای بر کسی که با آنان دشمنی کند؛ و در میان این پرچم ها راهنماتر از پرچم یمانی نیست همو پرچم هدایت است چون به صاحب شما دعوت می کند، و هنگامی که یمانی خروج نماید فروش سلاح را دعوت می کند.

بر مردم و هر مسلمانی حرام می کند و چون یمانی خروج کرد به سوی او بشتاب زیرا پرچم او پرچم پرچم هدایت است، برای هیچ مسلمانی روا نباشد با وی مقابله نماید، و هر کس چنین کند او از اهل آتش است زیرا وی به سوی حق و راه مستقیم دعوت می کند.

سپس به من گفت: یقیناً از دست رفتن حکومت بنی فلان مانند شکستن کاسه سفالین و همچون مردی است که در دستش کاسه ای سفالین هست و دارد راه میرود که ناگهان در حالی که از کاسه غافل است از دستش بیفتد و بشکند و او هنگامی که کاسه می افتد بگوید: هع، شبیه ناله از ترس؛ از بین رفتن حکومت آنان چنین است که به کلی از زوال آن غافل باشند.

و امير المومنين عليه السلام بر منبر کوفه فرمود: خدای عزّ و جل ذکره در آن چه مقدّر نموده و حکم کرده و محتوم داشته که رخ دهد و گریزی از آن نباشد مقدر فرموده که بنی امیه را آشکارا با شمشیر فرو گیرد و بنی فلان را ناگهانی از بین ببرد.

و فرمود: ناگزیر باید آسیابی به گردش در آید (و خرد کند) و چون بر محورش برپا و بر پایه اش استوار گشت خداوند بنده ای بی گذشت و سنگدل و بی اصل و نسب را مبعوث کند که پیروزی با اوست، موهای اصحابش بلند و صاحب سبیل اند، لباس های شان سیاه است، صاحبان پرچم های سیاه اند، وای بر کسی که با ایشان دشمنی ورزد که بی ملاحظه آن ها را . ملاحظه آن ها را می کشند، به خدا سوگند گویی به آنان و کارهای شان و به آن چه بدکاران شان و ستمگران عرب از ناحیه ایشان می بینند می نگرم. خداوند آنان را در حالی که

هیچ رحمی ندارند بر ایشان چیره گرداند، و آن ها ایشان را بر شهرهای خودشان در کنار فرات - شهرهای بیابانی و ساحلی- بدون ملاحظه بکشند به سزای آن چه کرده اند، و پروردگار تو به بندگانش ستمکار نیست".

بررسی سند

السند (1): ضعيف.

أحمد إبن عقدة: زيدى جارودى ثقة، أحمد بن يوسف: مجهول، إسماعيل بن مهران: إمامى ثقة، الحسن بن على البطائني: واقفى ضعيف متهم بالكذب، على بن أبي حمزة: واقفي ضعيف و لكن يمكن قبول نقله مع الشواهد، أبو بصير: إمامى ثقة.

السند (2): ضعيف.

أحمد إبن عقدة: زيدى جارودى ثقة، أحمد بن يوسف: مجهول، إسماعيل بن مهران: إمامى ثقة، الحسن بن على البطائني واقفى ضعيف متهم بالكذب، وهيب واقفى ثقة، أبو بصير: إمامي ثقة.

سند این روایت ضعیف است و ظاهراً یک حدیث نیست بلکه چندین حدیث است که به خاطر یکی بودن سندشان یا علت

دیگری که ما نمی دانیم به هم چسبانده شده اند. و دلیل ما بر این سخن چند نکته است:

الف) تكرار لفظ «و فرمود» که ظهور در مستقل بودن این کلام از کلام قبلی دارد.

ب) تكرار لفظ «سپس فرمود» در جایی که مضمون آن با مضمون کلام قبلی یکی می باشد چون معنا ندارد امام عليه السلام مطلبی بفرمایند و پشت سرش دوباره همان مطلب را بیان کنند.

ج) ثبت بعضی از این فقرات به صورت حدیث مستقل در ابواب مختلف این کتاب، زیرا مرحوم نعمانی اهل تقطيع احاديث نبوده است.

البته نکته ای در این میان وجود دارد و آن این که: در فقرات حدیث مورد بحث گاهی بعد از لفظ «فرمود» "ع" که علامت اختصارى عليه السلام است ذکر شده و گاهی ذکر نشده و این به ذهن می رساند: جایی که "ع" ندارد کلام امام معصوم نیست بلکه کلام راوی یعنی بطائنی می باشد برای همین من هر جا "ع" بود را «فرمود» ترجمه کردم و هر جا "ع" نبود را «گفت» ترجمه نمودم.

حاصل سخن این که: هر جمله ای ابتدا به لفظ «وَ قال ع» شده یا ابتدا به «ثُمَّ قَالَ ع» گشته و مضمونش با جمله قبلش یکی است

حدیثی جدا از حدیث قبلش می باشد که چون نمی دانیم سندش همان سندی است که در ابتدای روایت ذکر شده یا نه، محتمل الارسال است، مگر این که مرحوم نعمانی همان را با سند در جای دیگر ثبت کرده باشد. همچنین هر فقره ای که بدون "ع" است اصل حدیث بودن آن روشن نیست مگر این که مرحوم نعمانی آن را در جای دیگری با سند از امام معصوم ثبت کرده باشد.

شرح حدیث:

اشاره

جملات این حدیث مشتمل بر مطالبی است که باید مورد بررسی قرار گیرند:

الف) شرح هُردی:

اشاره

«هنگامی که آتشی از طرف مشرق شبیه هردی عظیم (رنگ زرد و سرخ) مشاهده کردید که سه یا هفت روز طلوع کرد، پس إن شاء الله عز و جل چشم به راه فرج آل محمد عليهم السلام باشيد، که خداوند عزیز و حکیم است».

در این فقره چند نکته هست:

(1) معنای «هُردی» چیست؟

هُردی به لباسی می گویند که با "هُرد" رنگ شده که یا به معنای زعفران ⁽¹⁾یا زردچوبه است، ⁽²⁾یا به معنای خاک قرمز و یا ریشه های زرد رنگی است که با آن پارچه را رنگ می زنند، ⁽³⁾و خلاصه: یعنی زرد آتشی یا بگو: زرد آمیخته با سرخی.

ولی به هر حال من لفظ «هردی» را در هیچ حدیث دیگری نیافتم همچنان که مرحوم نعمانی عین همین متن را با همین دو سند از امام صادق علیه السلام ثبت نموده که کلاً فاقد لفظ مذکور است ⁽⁴⁾و احتمالاً همین روایت دوم صحیح می باشد چون روایت اول، "عظیم" را صفت برای "هردی" قرار داده: «الْهُدِي الْعَظِيمِ» در حالی که روایت دوم آن را صفت برای آتش قرار داده: «نَاراً عَظِيمَةً» و همین درست است زیرا آن چه عظیم می باشد آتش است نه هردی.

همچنان که ثبت اهل سنت نیز کلاً فاقد این لفظ می باشد؛ ⁽¹⁾البته در نسخه "بحار الأنوار" و "إثبات الهداة": «الْهَرَوى» ثبت شده ⁽²⁾و شاید مراد از آن لباس های هروی است و آن آتش در بزرگی و سفیدی به آن ها تشبیه شده است. ⁽³⁾

همچنان که مرحوم طبرسی همین روایت را به صورت مرسل از علاء بن رزین از محمد بن مسلم از امام پنجم یا ششم عليهما السلام این گونه روایت کرده: زمانی که دیدید آتشی مانند مُرد عظیم سه یا هفت روز طلوع می کند - شک از طرف علاء می باشد - منتظر فرج آل محمد باشید که خداوند عزیز و حکیم است»؛ ⁽⁴⁾و شاید مراد از "مُرد عظیم"، صخره عظیم باشد. ⁽⁵⁾

و نیز سید نیلی همین روایت را از حسن بن محبوب از محمد بن مسلم از امام باقر يا صادق عليهما السلام این گونه نقل نموده:

زمانی که دیدید آتشی مانند هَوَده سه یا هفت روز طلوع می کند-

شک از طرف راوی می باشد - منتظر فرج آل محمد باشید که خداوند عزیز و حکیم است»؛ ⁽¹⁾و هَوَده یعنی کوهان شتر. ⁽²⁾

و با این تفصیل لفظی که در حدیث به کار رفته روشن نبوده و ثابت نیست که مرادش بیان رنگ آن آتش است یا شکل و هیئتش.

(2) هُردی آسمانی یا زمینی؟

آیا این آتش، نشانه ای آسمانی است یا نشانه یا حادثه ای زمینی؟ و به عبارت دیگر آیا در آسمان پدیدار می شود یا از روی زمین پخش می گردد؟ خیلی روشن نیست چون از یک طرف این آتش به این توصیف شده که «از جانب مشرق» است و این به ذهن می رساند که روی زمین خواهد بود همچنین آن چه از کلمه "آتش" فهمیده می شود اینست که جایی از زمین مشتعل شود چون در آسمان که آتش رخ نمی دهد و از طرف دیگر به این توصیف شده که «طلوع می کند» و این ظهور در رخدادش در آسمان دارد.

یکی از نویسندگان در این باره نگاشته: «این آتش آتش نفت عربستان و غیر عربستان است که بدون کوچک ترین شکی از چاه

های نفتی شعله ور می شود. و دیده شدن آن برای کسانی که از آن منطقه دور هستند در صفحه تلویزیون یا در روزنامه ها و یا صفحات مجازی خواهد بود تا دیده شدنش برای همه اهل زمین معنا پیدا کند». ⁽¹⁾

و من نمی دانم چگونه می توان این گونه با جرأت گفت: معنای عبارت حدیث، «بدون کوچکترین شکی» همین است؟! با این که در حدیث تصریحی نشده که همه اهل زمین آن آتش را خواهند دید بلکه با توجه به نظائر خطاب های ائمه علیهم السلام در مثل عبارت «دیدید»، ظاهراً ساکنان منطقه عربستان یا عراق مراد است نه هند و چین و اروپا و شرق و غرب.

و به همین خاطر، یکی از محققان می گوید: «احتمال دارد که این آتش ناشی از آتشفشانی طبیعی و یا انفجار بزرگ مواد نفتی باشد». ⁽²⁾2

نیز یکی از محققین نگاشته:

«آیا این آتش از معجزات آسمانی است یا سبب رخدادش بشر است؟ به ذهن این می رسد که مسببش بشر باشد چون در روایات چنین تعبیر نشده که آن آیه یا معجزه است». ⁽¹⁾

این در حالیست که در روایت دوم با همین دو سند از شخص نعمانی تصریح شده که این آتش علامتی در آسمان می باشد:

«زمانی که علامتی در آسمان دیدید: آتشی بزرگ از جانب مشرق چند شب طلوع کرد در آن هنگام فرج مردم خواهد بود و آن اندکی قبل از قائم می باشد». ⁽²⁾

همچنان که از امام صادق علیه السلام روایت شده: «قبل از قیام قائم مردم به واسطه آتشی که در آسمان ظاهر می شود از گناهان خود ترسانده می شوند». ⁽³⁾

بله در مقابل این دو حدیث روایت بدون سندی در قرن ثبت شده که «علی علیه السلام فرمود: زمانی که آتش در عربستان

شما افتاد و آب در نجف شما جاری شد منتظر ظهور قائم تان باشید». ⁽¹⁾

و ظاهراً مرادش از «علی علیه السلام» حضرت سجاد علیه السلام است چون نجف در زمان امیر المومنین علیه السلام شناخته شده نبود، همچنان که در همان مصدر از امام سجاد عليه السلام روایت شده: «زمانی که سیل و باران نجف شما را فرا گرفت و آتش در سنگ و ریگ آشکار شد و تاتار مالک بغداد گشت منتظر ظهور قائم منتظر باشید». ⁽²⁾

ولی به هر حال دلیلی بر یکی بودن این آتش با آن آتش وجود ندارد تا این حدیث بدون سند با حدیث دوم نعمانی و روایت امام صادق عليه السلام معارض باشد. مگر این که گفته شود: آن چه از تعبیر دو روایت: «پس منتظر فرج یا ظهور باشید» بدست می آید علامت بودن آن آتش می باشد و از آن جا که آن آتش طوری معرفی نشده که با آتش دیگری اشتباه گرفته نشود امکان ندارد.

آتش ها متعدد باشند، بنا بر این یک آتش بیشتر نیست که علامت نزدیک بودن ظهور می باشد.

و در هر صورت، این آتش غیر از آن آتشی است که طبق روایات از علائم رخداد قیامت شمرده شده، ⁽¹⁾زیرا دو روایت نعمانی تصریح می کنند: زمانی که این آتش را دیدید «پس منتظر فرج آل محمد باشید» نه منتظر رخداد قیامت.

(3) مشرق کجاست؟

منظور از «از جانب مشرق» کجاست؟ اگر آن آتش در آسمان ظاهر شود که مراد از مشرق روشن است اما اگر در زمین شعله ورگردد آن چه به ذهن می رسد اینست که منظور منطقه عربستان می باشد.

(4) روز یا شب؟

مقصود از «سه یا هفت روز» چیست؟ آیا این تشکیک توسط امام علیه السلام به خاطر احتمال بداء مطرح شده؟ یا تردیدی از جانب راوی است؟ صریح روایت طبرسی و سید نیلی گزینه دوم

بود. و جالب این که حدیث دوم نعمانی کلاً فاقد این عبارت بوده و گفته: «چند شب» و مقید کردن آن آتش به شب برای اینست که چون در آسمان می باشد در شب کاملاً دیده می شود.

(5) آیا هُردی علامت است؟

مراد از «پس منتظر فرج آل محمد باشید» ⁽¹⁾چیست؟ آیا مراد اینست که آن ،آتش اندکی قبل از رخداد ظهور واقع می شود یا این که در طول زمان غیبت رخ خواهد داد؟ صریح حدیث دوم نعمانی اینست که «و آن اندکی قبل از قائم می باشد» ولی یکی از محققان می گوید:

«حدیث دوم تاکید کرده که این آتش اندکی قبل از آمدن قائم اتفاق می افتد که می رساند زمان تحققش نزدیک به زمان رخداد ظهور است و این دلالتش واضح تر از دلالت روایت اول است که امر به منتظر فرج بودن کرده اما دو نکته مرا از التزام به این که این آتش از علامات متصل به ظهور است باز می دارد: یکی این که این آتش در روایات جزء علامات ظهور شمرده نشده و تصریح هم

نشده که حکمت آن رخ دادن ظهور یا مقدمه آنست، و دوم این که حدیث اول بر رخداد حوادث زیادی بعد از طلوع این آتش دلالت دارد که مدت بعضی از آن ها طولانی است مثل گرفتار شدن مردم عراق به ترسی که آرامشی با آن نخواهند داشت، چون این ترس مربوط به یک روز و یک سال نیست بلکه ترسی دائمی است که آرام و قرار را از آن ها می گیرد». ⁽¹⁾

این در حالیست که شما دانستید عبارات مورد بحث، یک حدیث نیست بلکه چندین حدیث است که به هم چسبانده شده، لذا فقره مورد بحث حدیثی مستقل می باشد که بر «رخداد حوادث زیادی بعد از طلوع این آتش دلالت» ندارد، همچنان که حدیث دوم را دیدید که تصریح می کرد: این آتش «علامتی در آسمان» است و تصریح کرد: «آن اندکی قبل از قائم می باشد».

ب) زمان صیحه:

«سپس گفت: صیحه جز در ماه رمضان نخواهد بود زیرا ماه رمضان ماه خداست، و آن صیحه که در آن است همان صیحه جبرئیل علیه السلام به این خلق می باشد».

و این کلام همان گونه که می بینید خالی از علامت "ع" هست که گفتیم احتمالاً جزء كلام امام علیه السلام نیست و مویدش در این جا فقره ای است که می گوید: «زیرا ماه رمضان ماه خداست» چون با این که تعداد روایات صیحه و وقوعش در ماه رمضان جداً زیاد است اما همگی خالی از این تعلیل می باشند، هر چند این تعلیل به خودیِ خود زیباست.

و به هر حال، صیحه یکی از علائم پنجگانه حتمی در مورد ظهور بلکه مهمترین و عظیم ترین آن هاست و این «همان است که گاهی در احادیث تعبیر به نداء شده و گاهی صیحه آسمانی، و گاهی صوت و گاهی وحشت یا غیر این ها»، ⁽¹⁾و این صیحه اوصافی دارد که در این کلام دو تایش بیان شده: «در ماه رمضان» است و «همان صیحه جبرئيل عليه السلام به این خلق می باشد»،

همچنان که نعمانی به سند دیگری روایت کرده «از علی بن ابی حمزه از ابو بصیر از امام صادق علیه السلام و آن صیحه جبرئیل است». ⁽¹⁾

ج) مفاد و صفات صیحه:

«سپس گفت: ندا کننده ای از آسمان به نام قائم علیه السلام ندا می دهد و هر که در مشرق و مغرب است می شنود، هیچ خوابیده ای نمی ماند مگر این که بیدار می شود و هیچ ایستاده ای نمی ماند مگر این که می نشیند و هیچ نشسته ای نیست مگر این که از وحشت آن صدا بر دو پای خویش بر می خیزد، پس خداوند هر که را بدان صدا توجه نموده و پاسخ گوید مورد رحمت قرار دهد که نخستین صدا آوای جبرئیل روح الأمين عليه السلام است».

و مضمون این جمله نزدیک به معنای جمله قبلی است و معنی ندارد امام عليه السلام ابتدا بفرمایند: «همان صیحه جبرئیل.. می باشد» سپس بگویند «ندا کننده ای از آسمان به نام قائم عليه السلام ندا می دهد ...»، در نتیجه این حدیثی مستقل از جمله قبلش می باشد. ولی این جمله فاقد لفظ "ع" است و احتمال دارد از کلام

راوی باشد نه سخن امام معصوم، و مویدش در این جا اینست که من فقره «فَرَحِمَ اللَّهُ مَنِ اعْتَبَرَ إِلخ» را در هیچ حدیث دیگری نیافتم.

بله شیخ طوسی همین حدیث را بدون «فَرَحِمَ اللَّهُ ...» به سند معتبر از فضل بن شاذان «از این محبوب از ابو ایوب از محمد بن مسلم روایت کرده است ⁽¹⁾، اما همان گونه که مشاهده می کنید سخن محمد بن مسلم هم به معصوم نسبت داده نشده، و البته همین سند را سید نیلی این گونه ثبت نموده است «... محمد بن مسلم از امام صادق عليه السلام». ⁽²⁾

همچنان که قطب راوندی همین مضمون را بدون سند از امام كاظم عليه السلام نقل نموده است. ⁽³⁾

و به هر حال، این کلام مشتمل بر بیان اوصافی از آن صداست که عبارتند از: «از آسمان» «به نام قائم علیه السلام است» و آن را «هر که در مشرق و مغرب است می شنود» و همه مردم «از آن صدا» می ترسند و این که آن «نخستین صدا» می باشد که به زودی

توضیحش می آید و همه این ها درست بوده و در روایات فراوان بیان شده است.

د) در صیحه شک نکنید:

«سپس فرمود: آن صدا در ماه رمضان در شب جمعه شب بیست و سوم است پس در آن تردید نکنید و بشنوید و اطاعت کنید و در پایان روز آواز ابلیس ملعون است که ندا می دهد: «بدانید فلانی مظلومانه کشته شد» تا مردم را دچار شک و فتنه کند. پس چه بسیارند افراد شک کننده سرگردان در آن روز که در آتش سرنگون خواهند شد پس اگر صدا را در ماه رمضان شنیدید در این که آن صدای جبرئیل است تردید نکنید، و نشانه آن اینست که او به نام قائم و اسم پدرش ندا می دهد تا آن جا که دختر در پس پرده خویش آن را می شنود و پدر و برادر خود را بر خروج تشویق می کند».

و این، تکرار مضمون دو جمله قبلی است که وجهی نداشته تکرار شود پس ظاهراً این نیز حدیثی مستقل از ما قبلش هست، و در آن صفاتی برای صیحه بیان شده این که «در شب جمعه شب بیست و سوم» از «ماه رمضان» «به نام قائم و اسم پدرش» است و

بعدش «آواز ابلیس ملعون» «در پایان روز» خواهد بود که «ندا می دهد: "بدانید فلانی مظلومانه کشته شد"» و مرادش از فلانی، خلیفه سوم می باشد که در روایات دیگر تصریح شده است. ⁽¹⁾

همچنین در این فقره، دو بار امر شده که در صیحه شک نکنید: «پس در آن تردید نکنید و بشنوید و اطاعت کنید ... در این که آن صدای جبرئیل است تردید نکنید». و ظاهراً شکی به هنگام صیحه اول که از طرف جبرئیل است رخ نمی دهد چون این صیحه علامت شناخت قائم عليه السلام است پس امکان ندارد مشتبه شود و به همین خاطر امام علیه السلام می فرمایند: «تا آن جا که دختر در پس پرده خویش آن را می شنود و پدر و برادر خود را بر خروج تشویق می کند»، بلکه شک در زمان صدای دوم که از جانب ابلیس داده می شود رخ خواهد داد آن هم برای کسی که یا ولایت

ائمه علیهم السلام را قبول نداشته و یا در ولایتش خالص نبوده است.

ه) دو صیحه:

«و گفت: ناگزیر قبل از خروج قائم عليه السلام اين دو صدا برخواهد خاست: صدایی از آسمان و آن آوای جبرئیل به نام صاحب این امر و نام پدرش است و صدای دوم از زمین می باشد، و آن آوای ابلیس لعین است که ندا می کند به نام فلانی که او مظلومانه کشته شد و مرادش از آن ایجاد فتنه است، پس صدای نخستین را پیروی کنید و بپرهیزید از صدای دوم که بدان دچار گرفتاری شوید».

این جمله نیز فاقد لفظ "ع" هست اما مضمونش طبق روايات فراوان ثابت می باشد نیز مضمونش نزدیک به محتوای جمله قبل است پس حدیثی جدا از حدیث قبلی می باشد، و در آن این بیان شده که: «صدای دوم از زمین می باشد».

و) سال یا سال هایی سخت:

و فرمود: قائم علیه السلام قیام نمی کند مگر در حال ترس سخت از مردم و زلزله ها و فتنه و بلایی که مردم را فرا می گیرد و پیش از آن طاعون و شمشیری برنده در میان عرب، و اختلاف سخت بین مردم، و پراکندگی در دینشان و دگرگونی در وضعشان

تا جایی که آرزو کننده از شدت آن چه از هاری مردم و دریدن یکدیگر مشاهده می کند، شبانه روز آرزوی مرگ می نماید، و خروج آن حضرت به هنگامی که خروج می کند همزمان با یأس و نا امیدی مردم از این که فرجی ببینند است، پس خوشا به حال آن کس که او را در می یابد و از یاران اوست و وای همه وای بر کسی که با او دشمنی ورزد و مخالفت کند و از فرمان او تخلف نموده و از دشمنان وی باشد».

ظاهراً این هم جمله مستقلی از ما قبل خودش هست به همان دلیلی که بیان شد و موید بلکه دلیلش در این جا اینست که مرحوم نعمانی عین همین متن را با اختلافی خیلی جزئی در باب سیزدهم حدیث (22) از همان حسن بن علی بطائنی از همان امام باقر علیه السلام ثبت نموده است.

فقط در آن ثبت، بعد از «خَوْفِ شَدِيدِ» «مِنَ النَّاسِ» ندارد لذا ظاهراً این خود مردم هستند که در ترس به سر می برند نه این که قائم علیه السلام از مردم در هراس باشد.

همچنین عبارت آن ثبت این گونه است: «اخْتِلَاف شَدِيدِ بَيْنَ النَّاسِ» نه «اخْتِلَافِ شَدِيدِ فِي النَّاسِ» و همین صحیح تر است؛ نیز

آن ثبت فاقد فقره «مِنْ أَنْ يَرَوْا فَرَجاً» بعد از «الْيَأْسِ وَ الْقُنُوطِ» و فاقد فقره «لِمَن نَاوَاهُ» می باشد.

بگذریم؛ منظور از عبارت «هاری مردم و دریدن یکدیگر» بیماری هاری نیست که سگی دیوانه وار مردم را گاز می گیرد و آن ها هم هار شده و بقیه را گاز می گیرند، بلکه این یک اصطلاح برای جایی است که هر فردی فقط نفع خودش را در نظر می گیرد و خودش را در همه چیز بر دیگران مقدم می دارد.

ز) امر جدید کتاب جدید:

«و فرمود: هنگامی که او خروج کند با امری جدید و کتابی جدید و سنتی جدید و قضاوتی جدید قیام خواهد کرد، بر عرب شدید است و او را کاری جز کشتار (نابکاران) نباشد، احدی (از دشمنان که از عناد و مخالفت دست بر نمی دارند) را باقی نمی گذارد و در راه خدا سرزنش هیچ ملامت کننده ای او را تحت تأثیر قرار نمی دهد».

این عبارت، ادامه همان حدیث (22) در باب سیزدهم است، فقط آن ثبت فاقد کلمه «کتاب جدید» بود و به جای «احدی را باقی نمی گذارد» داشت: «توبه احدی را نمی پذیرد» و معنای باقی

نگذاشتن احدی اینست که احدی از مجرمان ستیزه گر که دست از خباثت و دشمنی بر نمی دارند را باقی نمی گذارد و همه شان را می کشد نه این که زندانی کند.

و همین متن را شیخ نعمانی در همان باب، حدیث (19) نیز ثبت نموده بود و ما در آن جا توضیح دادیم که مرادش از «امر جدید و کتاب جدید» دستور جدید است مبنی بر ترک تقیه و کشیدن شمشیر تا حصول پیروزی کامل بر همه جهان و مقصودش از «قضاوتی جدید» حکم کردن ایشان به روش حضرت داود عليه السلام است که در روایات بیان شده است.

ح) اختلاف بنی عباس

«سپس فرمود: زمانی که بنی فلان میان خودشان به اختلاف افتند پس در آن هنگام منتظر فرج باشید، و فرج شما پدید نمی آید مگر در اختلاف بنی فلان چون آنان اختلاف نمودند منتظر صیحه در ماه رمضان و خروج قائم عليه السلام باشید خداوند هر چه بخواهد انجام می دهد و هرگز قائم خروج نمی کند و شما آن چه دوست دارید را نخواهید دید تا این که بنی فلان در میان

خویش اختلاف کنند، پس چون چنین شد مردم درباره ایشان به طمع افتند و اختلاف کلمه روی دهد و سفیانی خروج نماید».

این نیز حدیث مستقلی از ما قبلش هست و ذلیش را مرحوم کلینی به سند صحیح از امام صادق علیه السلام نقل نموده، ⁽¹⁾و در آن به حتمی بودن اختلاف بنی فلان یعنی بنی عباس ⁽²⁾اشاره شده لَنْ يَخْرُجَ الْقَائِمُ وَ لَا تَرَوْنَ مَا تُحِبُّونَ حَتَّى يَخْتَلِفَ بَنُو فُلَانِ که این اختلاف قبل از رخداد صیحه: فَإِذَا اخْتَلَفُوا فَتَوَقَعُوا الصَّيْحَةَ و نيز قبل از خروج سفیانی است: فَإِذَا كَانَ كَذَلِكَ ... خَرَجَ السُّفْيَانِيُّ.

ط) خراسانی و سفیانی

اشاره

«و گفت: ناگزیر باید بنی فلان به حکومت برسند، چون به حکومت رسیدند و سپس به اختلاف پرداختند حکومت آنان دچار از هم پاشیدگی و کارشان دستخوش پراکندگی گردد تا این که خراسانی و سفیانی بر ایشان خروج کنند، این از مشرق و آن از مغرب در حالی که در رسیدن به کوفه بر یکدیگر پیشی می گیرند

همچون دو اسب مسابقه، این از این سو و آن دیگری از آن سو تا این که نابودی بنی فلان به دست های ایشان صورت گیرد، به راستی که ایشان احدی از آنان را باقی نخواهند گذاشت».

این نیز حدیث یا کلامی مستقل از جملات قبلش است به همان توضیحی که گذشت بلکه خود مرحوم نعمانی همین کلام را در همین باب از همین حسن بطائنی به طریقش از همان امام باقر علیه السلام این گونه نقل نموده که می رساند این قسمت یک حدیث جداگانه و مستقل است: لَا بُدَّ أَنْ يَمْلِكَ بَنُو الْعَبَّاسِ فَإِذَا مَلَكُوا وَ اخْتَلَفُوا وَ تَشَتَّتَ أَمْرُهُمْ خَرَجَ عَلَيْهِمُ الْخُرَاسَانِيُّ وَ السُّفْيَانِيُّ هَذَا مِنَ الْمَشْرِقِ وَ هَذَا مِنَ الْمَغْرِبِ يَسْتَبِقَانِ إِلَى الْكُوفَةِ كَفَرَسَىٰ رِهَانِ هَذَا مِنْ هَاهُنَا وَ هَذَا مِنْ هَاهُنَا حَتَّى يَكُونَ هَلَاكُهُمْ عَلَى أَيْدِيهِمَا: أَمَا إِنَّهُمَا لَا يُبْقُونَ مِنْهُمْ أَحَداً أَبَداً. ⁽¹⁾

و همین نسخه دوم صحیح است چون نسخه مورد بحث می گوید: «فَإِذَا مَلَكُوا ثُمَّ اخْتَلَفُوا تَفَرَّقَ مُلْكُهُمْ وَ تَشَتَّتَ أَمْرَهُمْ» در

حالی که تفرق ملک قبل از تشتت امر معنا ندارد ⁽¹⁾اما آن نسخه نسخه کلاً فاقد این فقره است، و من نیز این تعبیر را در هیچ حدیث دیگری نیافتم. نیز این نسخه می گوید: «حَتَّى يَكُونَ هَلَاكُ بَنِي فُلَانٍ» و فصیح آن بود که لفظ «بَنِی فَلَان» را تکرار نکند و به جای آن ضمیر به کار ببرد همچنان که آن نسخه این گونه است: «حَتَّى يَكُونَ هَلَاكُهُمْ» نیز این نسخه می گوید: «إِنَّهُمْ لَا يُبْقُونَ مِنْهُمْ» در حالی که ضمیر به خراسانی و سفیانی می خورد و باید مثنی بیاید نه جمع، که اتفاقاً در آن نسخه مثنی آمده است: «إِنَّهُمَا لَا يُبْقُونَ يبقون مِنهُم». ⁽²⁾

لذا طبق نسخه صحیح تر دانسته می شود مراد از «بَنِی فُلَانِ» در این نسخه مورد بحث همان «بَنُو الْعَبَّاس» در آن نسخه می باشد، و این در چندین حدیث تصریح شده است.

و به هر حال، ظاهر این حدیث می رساند که خروج سفیانی نه برای دفع یورش سفیانی است بلکه آن دو با هم «در رسیدن به

کوفه بر یکدیگر پیشی می گیرند همچون دو اسب مسابقه» تا بنی عباس را نابود کنند همچنان که ظاهرش اینست که خود سفیانی به سمت کوفه می تازد در حالی که هر دو مطلب مخالف چیزی است که در احادیث معتبر بیان شده. از جمله مرحوم نعمانی به طرق متعدد معتبر نقل نموده: «و سفیانی سپاهی به تعداد هفتاد هزار نفر به کوفه روانه می کند که اهل کوفه را می کشند و به دار می آویزند و اسیر می کنند. و در همین حال ناگهان پرچم هایی از جانب خراسان روی می آورند و با شتاب مسیر را طی می کنند و چند نفر از اصحاب قائم همراه آنانند». ⁽¹⁾

و این حدیث معتبر تصریح می کند که پیشتازان به کوفه، لشکری از جانب سفیانی هستند نه خود او، و نیز تصریح می کند: در همان حال که لشکر او «اهل کوفه را می کشند و به دار می آویزند و اسیر می کنند» «در همین حال ناگهان پرچم هایی از جانب خراسان روی می آورند و با شتاب مسیر را طی می کنند»، و شکی نیست که مراد از «پرچم هایی از جانب خراسان» همان خراسانی

مذکور در این جاست، و روشن است که تاختن آن ها با آن سرعت به سمت کوفه، برای دفع لشکر سفیانی از عراق است.

همچنان که این حدیث معتبر برای ما روشن می سازد در سخن امام علیه السلام که فرمودند: «همچون دو اسب مسابقه» انداز اسلوب مبالغه در بیان نزدیک بودن زمان خروج آن دو استفاده شده است نه معنای حقیقی آن، چون به تصریح این حدیث معتبر، لشکر سفیانی به کوفه می رسند و شروع به غارت و کشتار و به صلیب کشیدن می کنند و «در همین حال ناگهان پرچم هایی از جانب خراسان روی می آورند» و همین فقره این توهم را باطل می کند که خراسانی و لشکر سفیانی در ابتدا با هم در نابود کردن بنی عباس اتفاق می کنند و پس از شکست آن ها، با هم به اختلاف افتاده و خراسانی لشکر سفیانی را از عراق می راند.

خراسانی کیست؟

بگذریم؛ خراسانی کیست؟ آیا او همان سید حسنی است؟ اصلاً آیا او سید است؟ آیا او همان شعیب بن صالح می باشد؟ نیز منظور از خراسان کجاست؟ استان خراسان کل کشور ایران و یا افغانستان؟

هیچ دلیل معتبری مبنی بر وحدت شخصیت حسنی با خراسانی بلکه حتی سید بودن وی نداریم، همچنان که هیچ دلیل معتبری بر این که او همان شعیب بن صالح است وجود ندارد بلکه اصلاً خود شعیب بن صالح نیز دلیل معتبری ندارد از طرفی شواهدی در روایات هست که می رساند منظور از خراسان همان افغانستان می باشد؛ و تفصیل مطلب موکول به جای خودش است.

نیز باید دانست که منظور از «الْمَشرق» در این جا، منطقه خراسان است همچنان که لفظ «خراسانی» بر آن دلالت دارد چون «خراسانی» اسم منسوب به منطقه خراسان می باشد که در این جا اشاره به مبدء خروج او دارد نه این که فامیل او باشد و به این لقب شناخته گردد؛ همچنان که مقصود از «مغرب» منطقه شام هست چون در غرب عراق می باشد و به همین در احادیث فراوان تصریح شده است.

یمانی همان خراسانی است؟

خوب است در این جا به توهم کسی تذکر دهیم که گمان کرده خراسانی همان یمانی مذکور در روایات است، چون این حدیث گفته: «خراسانی و سفیانی ... همچون دو اسب مسابقه» اند و

حدیث دیگری گفته: «یمانی و سفیانی همچون دو اسب مسابقه اند»، ⁽¹⁾و چنین نتیجه گرفته که یمانی همان خراسانی است!

و این کلام بسیار عجیبی است چون خود همین حدیث، خراسانی و سفیانی و یمانی را سه نفر شمرده نه دو نفر، بلکه حدیث دیگری صریحاً خراسانی و یمانی را مانند دو اسب مسابقه توصیف نموده، در جایی که سفیانی به عراق لشکر کشیده: «و خروج سفیانی ... و او 130 هزار نفر به کوفه می فرستد که در منطقه روحاء و فارق نزول می کنند و از آن جا 60 هزار نفر راه می پیمایند تا این که در کوفه فرود می آیند ... که ناگهان لشکر یمانی و خراسانی روی می آورند آن دو از هم پیشی می گیرند گویی دو اسب مسابقه اند». ⁽²⁾

غیر از این که در روایات متعدد تصریح شده که خروج یمانی از يمن یا صنعاست بلکه اصلاً لفظ «یمانی» اسم منسوب به یمن می باشد و وجهی ندارد که مردی خراسانی، یمانی نامیده شود مگر با توجیهات دور از ذهن.

خراسانی و هلاکو!

همچنین کسی گمان کرده: مراد از این خراسانی که بنی عباس را نابود می کند هلاکوخان است لذا در حیص و بيص افتاده که: پس سفیانی مقارن او کیست؟ و دیگری بدین گونه کمکش نموده که: مقصودِ چنین احادیثی خبر دادن از حوادثی است که در طول زمان غیبت رخ خواهد داد نه بیان علامت های ظهور قائم علیه السلام.

در حالی که صریح بعضی روایات اینست که نابودی بنی عباس علامتی از علامت های ظهور می باشد ⁽¹⁾همچنان که صریح برخی روایات اینست که مراد از بنی عباس، نه آن حکومتی است که در قرن های اول اسلامی تشکیل شده بلکه حکومتی است که در آخر الزمان به آن ها باز می گردد. ⁽²⁾

ی) شاهد حدیث

اشاره

«سپس فرمود: خروج سفیانی و یمانی و خراسانی در یک سال و یک ماه و یک روز واقع خواهد شد ترتیبی مانند نظام یک رشته

(تسبیح) یکی پشت سر دیگری؛ پس بلا از هر سو خواهد بود، وای بر کسی که با آنان دشمنی کند؛ و در میان این پرچم ها راهنماتر از پرچم یمانی نیست همو پرچم هدایت است چون به صاحب شما دعوت می کند، و هنگامی که یمانی خروج نماید فروش سلاح را بر مردم و هر مسلمانی حرام می کند و چون یمانی خروج کرد به سوی او بشتاب زیرا پرچم او پرچم هدایت است، برای هیچ مسلمانی روا نباشد با وی مقابله نماید، و هر کس چنین کند او از اهل آتش است، زیرا وی به سوی حق و راه مستقیم دعوت می کند».

ما نمی دانیم این فقره حدیث جداگانه ای است چون مضمون ابتدایش در روایت دیگری آمده است یا ادامه حدیث قبلی است چون از نظر معنی با آن در ارتباط می باشد.

و به هر حال این عبارت مشتمل بر مطالبی است:

1) یک سال یک ماه، یک روز

«سپس فرمود: خروج سفیانی و یمانی و خراسانی در یک سال و یک ماه و یک روز واقع خواهد شد ترتیبی مانند نظام یک رشته

(تسبیح) یکی پشت سر دیگری؛ پس بلا از هر سو خواهد بود، وای بر کسی که با آنان دشمنی کند».

نکته ها:

الف) این مضمون تنها در دو حدیث دیگر آمده است، یکی توسط شیخ طوسی این گونه نقل شده: «و از او از سیف بن عمیره از بکر بن محمد ازدی از امام صادق علیه السلام که فرمود: خروج این سه: خراسانی و سفیانی و یمانی در سال واحد در ماه واحد در روز واحد خواهد بود و در این پرچم ها پرچمی راهنماتر از پرچم یمانی نیست چون او به حق هدایت می کند». ⁽¹⁾

و این سند به ظاهرش مرسل است چون مرجع ضمیر «او» فضل بن شاذان می باشد که هیچ حدیثی بی واسطه از سيف نقل نمی کند، و این که گفته شده مرجع ضمیر در خود کتاب فضل، ابن ابی عمیر می باشد، نزد من ثابت نیست، چون ما خودِ کتاب فضل را به صورت مسند نداریم، و آن چه در کتاب "مختصر كفاية المهتدی" از کتاب فضل نقل شده ⁽²⁾حجیت ندارد زیرا نویسنده آن

کتاب طریقی به کتاب فضل نداشته، و هر چند ما روایات صحیح السند این کتاب را با تسامح صحیح می دانیم ولی صحت این سند نزد ما ثابت نشده چون ظاهر کتاب غیبت طوسی، اینست که این سند مرسل است، همچنان که ظاهر كتاب "إثبات الهداة" كه از رونوشت کتاب فضل نقل نموده نیز همین می باشد. ⁽¹⁾

و حدیث دوم روایتی است که در کتاب "کفاية المهتدى" ثبت شده:

«شیخ جلیل فضل بن شاذان بن خليل طيب خليل طيب الله مرقده گوید: حدیث کرد ما را محمد بن ابی عمیر رضی الله عنه، گفت: حدیث کرد ما را جمیل بن دراج گفت حدیث کرد ما را زراره بن اعین از امام صادق عليه السلام ... در این هنگام سمرقندی با پرچم های سیاه از خراسان علیه آن ها خروج می کند و سفیانی از وادی یابس از شام خروج می نماید ... و خروج او با خروج یمانی از یمن با پرچم های سفید در روز واحد و ماه واحد و سال واحد است، سپس سفیانی لشکرهایی به اطراف می فرستد سپس قصد یمانی را می کند و یمانی برای دفع شر او قیام می نماید و بعد از جنگ های

متعدد و کشتارهای شدید سفیانی فرار می کند، و یمانی او را تعقیب می نماید و جنگ و فرار سفیانی زیاد می شود تا این که یمانی در پایان کار او و پسرش را میان اسرا می یابد و آن دو را تکه تکه می کند سپس یمانی سی سال در حکومت خود آسوده از دشمنان به سر می برد و بعد پادشاهی را به فرزندش سعید می سپارد و به مکه پناه می برد و منتظر قائم می ماند تا وفات می کند و فرزندش بعد از وفات پدرش در مُلک و سلطنتش قریب به چهل سال باقی می ماند و آن دو به دعای قائم ما علیه السلام به دنيا رجعت می کنند؛ زراره گوید: از ایشان درباره مدت پادشاهی سفیانی پرسیدم فرمود: تا بیست سال طول می کشد». ⁽¹⁾

و این خبر منحصراً در كتاب "كفاية المهتدی" از کتاب فضل بن شاذان نقل شده که نویسندهاش طریقی به آن کتاب نداشته، و ما هر چند احادیث صحیح السند آن را با تسامح صحیح می دانیم اما این خبر به واسطه اشتمالش بر مطالب شاذ و مخالف روایات معتبر یا مطالبی که در هیچ حدیث دیگری ذکر نشده قابل پذیرش نیست، مثل این که حکومت سفیانی را «تا بیست سال» دانسته یا پادشاه

شدن یمانی و پسرش به مدت هفتاد سال و وفات آن دو قبل از ظهور قائم عليه السلام و رجعت آن دو به دنیا به دعای آن حضرت را مطرح نموده است.

و با این توضیح، روشن شد که همزمان بودن خروج سفیانی و خراسانی و یمانی به سند معتبری ثابت نشده غیر از این که در خود این حدیث تصریح شده: خروج آن ها «ترتیبی مانند نظام یک رشته (تسبیح) یکی پشت سر دیگری» است و این با همزمانی خروج حتی در روز سازگار نیست.

این را نیز باید دانست که مراد از خروج سفیانی در این حدیث، خروج دوم اوست چون در روایتی، یمانی «شکننده چشم های او» ⁽¹⁾معرفی شده، در حالی که سفیانی در خروج اولش غالب می شود نه مغلوب، و در خروج سومش هم که لشکرش به زمین فرو می روند، در نتیجه شکسته شدن چشم او در خروج دوم که به عراق می باشد رخ خواهد داد و همین در روایات گفته شده است.

ب) سفیانی ظهوری ندارد بلکه آن چه برای او در احادیث ذکر شده فقط خروج است همان گونه که ما در جای خود توضیح دادیم

و گفتیم مراد از ظهور او در بعضی روایات، غلبه پیدا کردن وی بر مناطق پنجگانه شام است و ظهور در آن روایات یعنی پیروزی و غلبه. اما باید دانست که سفیانی سه خروج دارد خروجی در شام برای تصاحب پادشاهی آن، خروجی به عراق برای قتل و غارت و صلیب کشیدن، و خروجی به مدینه برای کشتن حضرت مهدی علیه السلام که این ها در روایات معتبر و متعدد بیان شده است.

ج) «پس بلا از هر سو خواهد بود وای بر کسی که با آنان دشمنی کند»، و این فقره به جهت داشتن "فای تفریح: پس" ظاهر در این است که بلا ناشی از هر سه شخصیت است هم خراسانی هم سفیانی و هم یمانی پس هر سه انسانهای بدی هستند، و برای همین درباره هر سه ی آن ها با استفاده از یک تعبیر گفته: «وای بر کسی که با آن ها دشمنی کند»، از طرفی عین همین تعبیر در مورد قائم موعود عليه السلام وارد شده: «وای بر کسی که با او دشمنی کند» ⁽¹⁾که به ذهن نزدیک می کند: هر سه آن ها حتی سفیانی انسان های خوبی هستند!!!

و به هر حال، به ذهن من وجه درستی نمی رسد که چرا هر سه را یک کاسه کرده و با یک تعبیر از آن ها یاد نموده؛ البته در فقره بعدی تصریح کرده که یمانی بر هدایت است بلکه راهنماترین است لذا می توان آن فقره را به عنوان مخصص یمانی از بین آن سه تلقی کرد که خیلی به دل نمی نشیند.

2) أهدى الرايات:

و در میان این پرچم ها راهنماتر از پرچم یمانی نیست، آن پرچم هدایت است چون به صاحب شما دعوت می کند» و "ال" در «الرايَاتِ: این «پرچم ها» برای عهد است نه استغراق لذا مرادش این نیست که هدایتگری را از همه پرچم ها در طول دوره غیبت نفی کند بلکه منظورش همین پرچم های سه گانه است و می گوید: از بین سه پرچم خراسانی و سفیانی و یمانی «راهنماتر از پرچم یمانی نیست». اما این تعبیر تنها در دو حدیث آمده، یکی همین حدیث مورد بحث و دیگری همان حدیث کتاب فضل که گفتیم سندش در ظاهر مرسل است. و کسی از کلمه «أهْدَى» – که اسم تفضيل می باشد - چنین استفاده کرده که سفیانی و خراسانی نیز بر هدایت هستند لکن یمانی

راهنماترین است و چون این نتیجه قطعاً باطل می باشد نتیجه گرفته که این حدیث باطل است ولی سخن او صحیح نیست چون اسم تفضیل گاهی در معنای تعیین به کار می رود مثل سخن خدای متعال: أ فَمَنْ يَهْدِى إِلَى الْحَقِ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أُمَّنْ لا يَهِدِّى إِلَّا أَنْ يُهدی، ⁽¹⁾و نیز گاهی در تفضیل عرفی استفاده می شود نه تفضیل حقیقی، مثل سخن یوسف علیه السلام که گفت: «رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَیَّ مِمّا یَدْعُونَنِی إِلَیْهِ». ⁽²⁾

و ما شاهدی در خود حدیث داریم که می رساند مرادش از اسم تفضیل معنای تفضیلی نبوده، چون بلا فاصله می گوید: «همو پرچم هدایت است چون ...» و این بر حصر هدایت در پرچم او دلالت دارد نه هدایت کنندگی بیشتر، همچنان که شاهدی از بیرون حدیث داریم و آن این که قطعاً سفیانی بر طریق ضلالت است.

در نتیجه، طبق این حدیث، سفیانی بر هدایت نیست اما از روایات به دست می اید که خراسانی بر هدایت است بلکه هدایت کننده ترین هموست: چون به طرق متعددِ معتبر روایت شده:

«ناگهان پرچم هایی از جانب خراسان روی می آورند و با شتاب مسیر را طی می کنند و چند نفر از اصحاب قائم همراه آنانند». ⁽¹⁾

و آیا ممکن است کسی که با او «چند نفر از اصحاب قائم همراه» اند هدایت کننده ترین نباشد؟ شاید شما بگویید: علت این که یمانی راهنماترین معرفی شده در خود حدیث بیان گشته که «چون به صاحب شما دعوت می کند» اما مگر خراسانی به غیر صاحب ما دعوت می کند؟ خوب در این صورت چگونه با او «چند نفر از اصحاب قائم همراه» اند؟!

و با توجه به همه این نکات، نزد من ثابت نیست که پرچم یمانی راهنماترین پرچم ها باشد و این که کتابی با همین اسم به چاپ رسیده وجهی ندارد.

3) تحریم فروش سلاح:

«و هنگامی که یمانی خروج نماید فروش سلاح را بر مردم و هر مسلمانی حرام می کند»، زیرا فروش سلاح به متجاوزان در زمانی که بین آن ها و مسلمانان جنگ می باشد حرام است، و این می

رساند که یمانی صاحب مرجعیت بزرگی در اسلام و حکومت قدرتمندی در میان مردم است که می تواند شرعاً و قانوناً «فروش سلاح را بر مردم و هر مسلمانی حرام» کند، ولی این نسبت به احدی از شیعیان قابل تصور نیست چون هیچ شخصیت شیعه ای بين طوایف مسلمین بلکه بین همه مردم چنین جایگاهی ندارد. و برای همین بعضی این فقره را این گونه خوانده اند: «حَرَمَ بَيْعُ السَّلَاحِ: فروش سلاح حرام می شود» که نه دلیلی بر آن هست و نه معنایی دارد، چون فروش سلاح در زمان ما فقط از طریق دولت ها صورت می پذیرد نه اشخاص لذا حرام بودن فروش بدون حرام کردن شرعی از طرف مرجعیت یا ممنوعیت قانونی توسط صاحب حکومت، هیچ اثری ندارد.

غیر از این که تحریم فروش سلاح در زمان ما اصلاً معنی ندارد، زیرا سلاح در همه سرزمین ها یافت می شود و خریدنش هم از هر جایی امکان پذیر است بلکه اصلاً ملت های اسلامی در زمان ما، خریداران سلاح هستند نه فروشندگان سلاح، بلکه اصلاً کشورهای غیر اسلامی از کشورهای اسلامی سلاح نمی خرند؛ و به هر حال من این تعبیر را در هیچ حدیث دیگری نیافتم.

ذکر این نکته هم خالی از لطف نیست که بعضی منحرفان از راه حقّ به این فقره تمسک کرده اند تا اثبات کنند یمانی دارای منصبی الهی است و الا چگونه بر او جایز است فروش سلاح را بر همه مردم تحریم کند؟!

و خود را به غفلت زده اند که راوی این حدیث یک هفت امامی کذاب است و مضمون حدیثش هم در هیچ روایت دیگری نیامده، پس چگونه می توان با چنین حدیثی برای یمانی منصب الهی ساخت؟ غیر از این که حرام کردن چیزی تلازمی با منصب الهی داشتن ندارد و مقام مرجعیت در این باره کفایت می کند بماند که عدد ائمه و اوصیا و خلفای این امت منحصر در دوازده نفر است و نه کم می شوند و نه زیاد و مقامی غیر از این سه وجود ندارد تا این متوهمان آن را به یمانی هدیه دهند.

4) پرچم هدایت:

«و چون یمانی خروج کرد به سوی او بشتاب زیرا پرچم او پرچم هدایت است» و بعضی از این فقره برداشت کرده اند که هجرت به سمت یمانی و پیوستن به او واجب است، غافل از آن که فعل امر گاهی برای برداشتن نهی سابق یا غیر سابق به کار می رود

نه بيان وجوب، مثل این دو سخن خدای متعال: «و چون از احرام بیرون آمدید صید کنید» ⁽¹⁾و: «پس چون نماز جمعه تمام شد در زمین پخش شوید»، ⁽²⁾برای همین از امیر المومنین علیه السلام در مورد این دو آیه روایت شده: «پس چون از احرام در آمد هر کس خواست صید کند و هر کس خواست صید نکند» و: «پس هر کس خواست پخش شود و هر کس خواست در مسجد بنشیند، بنشیند». ⁽³⁾

و نهی در بحث ما، همان روایاتی است که از همراهی کردن با هر کسی که قبل از قائم علیه السلام قیام کند نهی کرده است، بنا بر این بر فرضی که این فقره از امام علیه السلام صادر شده باشد در مقام برداشتن نهی گذشته بوده نه بیان وجوب حرکت به سمت یمانی و اصلاً چگونه رفتن به سمت یمانی واجب بوده در حالی که این مطلب را جز یک کذاب واقفی هیچ کس نقل نکرده است؟! و اگر واقعاً واجب بود حتماً ائمه عليهم السلام بر آن تاکید می کردند تا این وجوب نزد طایفه شیعه جا بیفتد.

این در حالیست که در بعضی روایات معتبر از خود امام باقر عليه السلام امر به عدم همراهی با هر کسی شده تا وقتی که صیحه شنیده شود: «ملازم زمین باش و دست و پایی تکان مده تا علامت هایی را ببینی که من برایت بیان می کنم ... و ندا دهنده ای از آسمان ندا می دهد». ⁽¹⁾

و همچنین روایتی که مرحوم نعمانی با سند همین حدیث مورد بحث نقل نموده: «پس پلاس خانه تان باشید و تا وقتی ما به زمین چسبیده ایم به زمین بچسبید و چون حرکت کننده ما حرکت نمود به سوی او بشتابید اگر چه بر دست و زانو به خدا سوگند گویی هم اکنون به او می نگرم که میان رکن و مقام به کتابی جدید از مردم بیعت می گیرد». ⁽²⁾

در نتیجه اگر این حدیث معتبر و غیر آن با فقره مورد بحث معارض نباشد لا اقل مفسّر آنست و روشن می کند مرادش از امر به حرکت به سوی یمانی بیان جواز آن بوده نه وجوب.

این را نیز باید دانست که در این فقره برای امر به حرکت به سوی یمانی علتی ذکر شده و آن این که «زیرا پرچم او پرچم هدایت است» در حالی که ما ثابت کردیم پرچم خراسانی هم پرچم هدایت بلکه هدایت کننده ترین است، بنا بر این اگر رفتن به سمت یمانی واجب باشد رفتن به سمت خراسانی هم واجب بلکه واجب تر است در حالیکه چنین نیست و رفتن به سمت او هم مثل یمانی تنها جایز می باشد به خاطر توضیحی که گذشت.

5) حرمت مخالفت

«برای هیچ مسلمانی روا نباشد با وی مقابله نماید و هر کس چنین کند او از اهل آتش است زیرا وی به سوی حق و راه مستقیم دعوت می کند».

بعضی فرقه های باطل به این فقره برای اثبات عصمت یمانی و امامت او تمسک کرده اند با این ادعا که از این فقره به دست آید اطاعت از یمانی به صورت مطلق واجب است و هر کس با او مخالفت کند «از اهل آتش است» همچنین «وی به سوی حق و راه مستقیم دعوت می کند» و این صفت کسی است که حجت خدا در میان جهانیان باشد!

ولی این برداشت از بیخ باطل است زیرا:

اولاً عصمت ملازم اینست که هم موافقت با فرد مستقلاً واجب باشد و هم مخالفت با او مستقلاً حرام، در حالی که معنای فقره «روا نباشد با وی مقابله نماید» این نیست که موافقت و همراهی با یمانی واجب است بلکه فقط همینقدر می رساند که مخالفت با او حرام می باشد و این تلازمی با عصمت ندارد، در نتیجه کسی که نه با لشکر یمانی همراهی کند و نه با او به مخالف برخیزد از اهل آتش نخواهد بود.

ثانیاً هر کسی حجت خدا هست باید «به سوی حق و راه مستقیم دعوت» کند اما تلازمی ندارد که هر کسی «به سوی حق و راه مستقیم دعوت» کرد حجت خدای متعال باشد، و به عبارت علمی: رابطه دعوت به حقّ و طریق مستقیم با این که فرد دعوت کننده حجت خدا باشد رابطه عموم و خصوص مطلق است.

ثالثاً در این جا علت جزای آتش در صورت مخالفت با یمانی بیان شده و آن این که او «به سوی حق و راه مستقیم دعوت می کند» در نتیجه جزای آتش مربوط به خود یمانی نیست بلکه مربوط به دعوت او به سوی حقّ است همچنان که رسول خدا صلى الله

علیه و آله هر کسی را که از لشکر اسامه تخلف ورزد لعن نمودند ⁽¹⁾و این مجازات لعن مربوط به خود اسامه نبود.

ک) کاسه سفال:

«سپس به من گفت: یقیناً از دست رفتن حکومت بنی فلان مانند شکستن کاسه سفالین و همچون مردی است که در دستش کاسه ای سفالین هست و دارد راه می رود که ناگهان در حالی که از کاسه غافل است از دستش بیفتد و بشکند و او هنگامی که کاسه می افتد بگوید: هع، شبیه ناله از ترس؛ از بین رفتن حکومت آنان چنین است که به کلی از زوال آن غافل باشند».

و این فقره خالی از لفظ «ع» هست و احتمال دارد از کلام راوی باشد نه امام، و مویدش اینست که چنین تعابیری در هیچ روایت دیگری وجود ندارد.

ل) زوال و زوال:

«و امير المومنين عليه السلام بر منبر کوفه فرمود: خدای عزّ و جلّ ذکره در آن چه مقدّر نموده و حکم کرده و محتوم داشته که رخ دهد و گریزی از آن نباشد مقدر فرموده که بنی امیه را آشکارا با شمشیر فرو گیرد و بنی فلان را ناگهانی از بین ببرد». ⁽¹⁾

ما نمی دانیم این کلام امام باقر علیه السلام است یا نقلی از خود راوی، که اگر دو می باشد حدیث کلاً مرسل و بدون سند می باشد. و به هر حال این کلامی جدا و مستقل از جملات قبلی است به همان دلیلی که گذشت و البته آن چه از امام صادق عليه السلام روایت شده دقیقاً بر عکس این جاست: «بنی امیه را ناگهانی از بین ببرد و بنی عباس را آشکارا با شمشیر فرو گیرد». ⁽²⁾

م) سنگدل و بی اصل و نسب:

«و فرمود: ناگزیر باید آسیابی به گردش در آید (و خرد کند) و چون بر محورش برپا و بر پایه اش استوار گشت خداوند بنده ای

بی گذشت و سنگدل و بی اصل و نسب را مبعوث کند که پیروزی با اوست، موهای اصحابش بلند و صاحب سبیل اند، لباس های شان سیاه است، صاحبان پرچم های سیاه اند، وای بر کسی که با ایشان دشمنی ورزد که بی ملاحظه آن ها را می کشند، به خدا سوگند گویی به آنان و کارهای شان و به آن چه بدکاران شان و ستمگران عرب از ناحیه ایشان می بینند می نگرم، خداوند آنان را در حالی که هیچ رحمی ندارند بر ایشان چیره گرداند، و آن ها ایشان را بر شهرهای خودشان در کنار فرات - شهرهای بیابانی و ساحلی - بدون ملاحظه بکشند به سزای آن چه کرده اند، و پروردگار تو به بندگانش ستمکار نیست"».

این حدیثی مستقل از ما قبلش هست و من تعابیری که در آن به کار رفته را در هیچ حدیث دیگری نیافتم الا این مقدار از ابتدایش را «اما بعد ناگزیر باید آسیابی از روی گمراهی به گردش در آید (و خرد کند) و چون گردید بر محورش استوار گردد». ⁽¹⁾

و بعضی فرقه های باطل به این فقره چنگ زده اند تا اثبات کنند قائمی قبل از قائم خواهد آمد چون توصیف این فرد به این که

مبعوث از طرف خداست: «بَعَثَ اللَّهُ» دلالت بر این دارد که او حجت خدا می باشد همچنان که توصیف «پیروزی با اوست» در احادیث متعدد در وصف قائم موعود عليه السلام وارد شده پس روشن می شود این بنده بی اصل و نسب همان قائم موعود است و چون حضرت مهدی علیه السلام مجهول النسب نیست ثابت می شود این فرد قائمی غیر از امام زمان علیه السلام می باشد!

ولی هر دو مقدمه آن ها باطل است چون «بَعَثَ اللَّهُ» به معنی مبعوث از جانب خدا نیست چون همین تعبیر در قرآن درباره بخت نصر کافر هم آمده: «فَإِذا جاءَ وَعْدُ أُولاهُما بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِباداً لَنا أولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ فَجَاسُوا خِلالَ الدِّيارِ وَكَانَ وَعْداً مَفْعُولاً». ⁽¹⁾

همچنان که صرف توصیف «پیروزی با اوست» دلالتی بر یکی بودن شخصیت این شخص با شخص قائم موعود عليه السلام ندارد و کم نبوده اند قیام هایی که توام با پیروزی بوده اند.

و الحمد لله رب العالمين

اللهم عجل لولیک الفرج

بخش عربی

اشاره

المقدمة

بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله رب العالمين وصلى الله على سيدنا و نبینا محمد و آله الطيبين الطاهرين لا سيما بقية الله في الأرضين روحي و و أرواح العالمين لتراب مقدمه الفداء و اللعن الدائم على أعدائهم أجمعين من الآن إلى قيام يوم الدين.

إن أحمد البصرى المدعى لليمانية كذباً، إدعى متمسكاً بفقرة من الحديث الموسوم ب- «أهدى الرايات» أن اليماني - الذي ذُكر خروجه من العلائم المحتومة للظهور - معصوم و له مقام الإمامة و هو رسول الإمام المهدى عليه السلام و من لا يومن به و لا يصاحبه كافر و هو من أهل النار.

و نحن فى هذا المختصر حققنا حول سند هذا الحديث و مفاده و نُسخه حتى نبيّن لكم أنّ كل ما إدعاه ليس إلا كذباً، حيث إنّ سند هذا الحديث ضعيف غير قابل للإعتماد و مفاده أيضاً لا يستقيم مع دعواه.

و الحمد لله رب العالمين

السيد مهدی مجتهد السيستاني

4 رمضان 1400 الشمسية

نص الحديث

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ابْنُ عُقْدَةَ قَالَ حَدَّتَنِي أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ يَعْقُوبَ أَبُو الْحَسَنِ الْجُعْفِيُّ مِنْ كِتَابِهِ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مِهْرَانَ قَالَ حَدَّتَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ بْن أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِيهِ وَ وُهَيْبٍ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ ع أَنَّهُ قَالَ: إِذَا رَأَيْتُمْ نَاراً مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ شِبْهَ الْهُرْدِي الْعَظِيمِ تَطْلُعُ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ أَوْ سبْعَةٌ فَتَوَقَعُوا فَرَجَ آلِ مُحَمَّدِ علیهم السلام ⁽¹إِنْ شَاءَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ.)

ثُمَّ قَالَ: الصَّيْحَةُ لَا تَكُونُ إِلَّا فِى شَهْرٍ رَمَضَانَ لِأَنَّ شَهْرَ رَمَضَانَ اللَّهِ، وَالصَّيْحَةُ فِيهِ هِيَ صَيْحَةُ جَبْرَئِيلَ علیه السلام إِلَى هَذَا الْخَلْقِ.ثُمَّ قَالَ: يُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ بِاسْمِ الْقَائِمِ علیه السلام فَيَسْمَعُ مَنْ بِالْمَشْرِقِ وَ مَنْ بِالْمَغْرِبِ لَا يَبْقَى رَاقِدٌ إِلَّا اسْتَيْقَظَ وَ لَا قَائِمٌ إِنَّا قَعَدَ وَ لَا قَاعِدٌ إِلّا قَامَ عَلَى رِجْلَيْهِ فَزِعاً مِنْ ذَلِكَ الصَّوْتِ. فَرَحِمَ اللَّهُ مَنِ اعْتَبَرَ بِذَلِكَ ⁽¹الصَّوْتِ فَأَجَابَ، فَإِنَّ الصَّوْتَ الْأَوَّلَ هُوَ صَوْتُ جَبْرَئِيلَ الرُّوحِ الْأَمِينِ علیه السلام.)ثُمَّ قَالَ علیه السلام: يَكُونُ الصَّوْتُ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ فِي لَيْلَةٍ جُمُعَةٍ لَيْلَةٍ ثَلَاثٍ وَ عِشْرِينَ فَلَا تَشُكُوا فِي ذَلِكَ وَ اسْمَعُوا وَ أَطِيعُوا، وَ فِي آخِرِ النَّهَارِ صَوْتُ الْمَلْعُونِ إبْلِيسَ يُنَادِى: "أَلَا إِنَّ فَلَانَا قُتِلَ مَظْلُوماً" لِيُشَكِّكَ النَّاسَ وَ يَفْتِنَهُمْ، فَكَمْ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ مِنْ شَاكٍّ مُتَحَيِّرٍ قَدْ هَوَى فِي النَّارِ، فَإِذَا سَمِعْتُمُ الصَّوْتَ فِي شَهْرٍ رَمَضَانَ فَلَا تَشُكُوا فِيهِ أَنَّهُ صَوْتُ جَبْرَئِيلَ وَ عَلَامَهُ ذَلِكَ أَنَّهُ يُنَادِي بِاسْمِ الْقَائِمِ وَ اسْمِ أَبِيهِ حَتَّى تَسْمَعَهُ الْعَدْرَاءُ فِى خِدْرِهَا فَتُحَرِّضُ أَبَاهَا وَ أَخَاهَا عَلَى الخُرُوجِ.

وَ قَالَ: لَا بُدَّ مِنْ هَذَيْنِ الصَّوْتَيْنِ قَبْلَ خُرُوجِ الْقَائِمِ علیه السلام: صَوْتِ مِنَ السَّمَاءِ وَ هُوَ صَوْتُ جَبْرَئِيلَ بِاسْمِ صَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ وَ اسْمِ أَبِيهِ وَ الصَّوْتِ الثَّانِي مِنَ الْأَرْضِ ⁽¹وَ هُوَ صَوْتُ إِبْلِيسَ اللَّعِينِ يُنَادِي بِاسْمِ فُلَانِ أَنَّهُ قُتِلَ مَظْلُوماً، يُرِيدُ بِذَلِكَ الْفِتْنَةَ فَاتَّبِعُوا الصَّوْتَ الْأَوَّلَ وَ إِيَّاكُمْ وَ الْأَخِيرَ أن تفتنوا بهِ.)وَ قَالَ علیه السلام: لَا يَقُومُ الْقَائِمُ علیه السلام إِلَّا عَلَى خَوْفٍ سَدِيدٍ [شَدِيدٍ] مِنَ النَّاسِ وَ زَلَازِلَ وَ فِتْنَة وَ بَلَاءِ يُصِيبُ النَّاسَ وَ طَاعُونِ قَبْلَ ذَلِكَ وَ سَيْفِ قاطِع بَيْنَ الْعَرَبِ وَ اخْتِلَافِ شَدِيدٍ فِي النَّاسِ وَ تَشَتَّتِ فِي دِينِهِمْ وَ تَغَيرِ مِنْ حَالِهِمْ حَتَّى يَتَمَنَّى الْمُتَمَنِّى الْمَوْتَ صَبَاحاً وَ مَسَاءً مِنْ عِظَمِ مَا يَرَى مِنْ كَلَب النَّاسِ وَ أَكُل بَعْضِهِمْ بَعْضاً، فَخُرُوجُهُ إِذَا خَرَجَ عِنْدَ الْيَأْس وَ الْقُنُوطِ مِنْ أَنْ يَرَوْا فَرَجاً، فَيَا طُوبَى لِمَنْ أَدْرَكَهُ وَكَانَ مِنْ أَنْصَارِهِ وَ الْوَيْلُ كُلُّ الْوَيْلِ لِمَنْ نَاوَاهُ وَ خَالَفَهُ وَ خَالَفَ أَمْرَهُ وَ كَانَ مِنْ أعدائه.وَ قَالَ علیه السلام: إِذَا خَرَجَ يَقُومُ بِأَمْرِ جَدِيدِ وَ كِتَابٍ جَدِيدٍ وَ سُنَّةِ جَدِيدَة وَ قَضَاءِ جَدِيدٍ عَلَى الْعَرَب شَدِيدٌ، وَ لَيْسَ شَأْنُهُ إِنَّا الْقَتْلَ لَا يَسْتَبْقِى أحَداً وَ لَا تَأْخُذُهُ فِي اللَّهِ لَوْمَةُ لَائِم.

ثُمَّ قَالَ علیه السلام: إِذَا اخْتَلَفَ بَنُو فُلَانِ فِيمَا بَيْنَهُمْ فَعِنْدَ ذَلِكَ فَانْتَظِرُوا الْفَرَجَ وَ لَيْسَ فَرَجُكُمْ إِلَّا فِي اخْتِلَافِ بَنِي فُلَانٍ، فَإِذَا اخْتَلَفُوا فَتَوَقَعُوا الصَّيْحَةَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ وَ خُرُوجَ الْقَائِمِ عِ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ، وَ لَنْ يَخْرُجَ الْقَائِمُ وَ لَا تَرَوْنَ مَا تُحِبُّونَ حَتَّى يَخْتَلِفَ بَنُو فُلَانِ فِيمَا بَيْنَهُمْ فَإِذَا كَانَ كَذَلِكَ ⁽¹طَمَعَ النَّاسُ فِيهِمْ وَ اخْتَلَفَتِ الْكَلِمَةُ وَ خَرَجَ السُّفْيَانِي.)وَ قَالَ: لَا بُدَّ لِبَنِي فَلَان مِنْ أَنْ يَمْلِكُوا فَإِذَا مَلَكُوا ثُمَّ اخْتَلَفُوا تَفَرَّقَ مُلْكُهُمْ وَ تَشَتَّتَ أَمْرُهُمْ حَتَّى يَخْرُجَ عَلَيْهِمُ الْخُرَاسَانِيُّ وَ السُّفْيَانِيُّ هَذَا مِنَ الْمَشْرِقِ وَ هَذَا مِنَ الْمَغْرِب يَسْتَبقَان إِلَى الْكُوفَة كَفَرَسَى رهَانٍ ⁽²هَذَا مِنْ هُنَا وَ هَذَا مِنْ هُنَا حَتَّى يَكُونَ هَلَاكُ بَنِي فُلَانِ عَلَى أَيْدِيهِمَا؛ أمَا إِنَّهُمْ لَا يُبْقُونَ مِنْهُمْ أَحَداً.)ثُمَّ قَالَ علیه السلام: خَرُوجُ السُّفْيَانِي وَ الْيَمَانِيِّ وَ الْخُرَاسَانِي فِي سَنَةَ وَاحِدَة فِي شَهْرٍ وَاحِدٍ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ نِظَامٌ كَنِظَامِ الْخَرَةِ ⁽³يَتْبَعُ بَعْضُهُ بَعْضاً فَيَكُونُ الْبَأْسُ مِنْ كُلِّ وَجْهِ، وَيْلٌ لِمَنْ نَاوَاهُمْ، وَ لَيْسَ فِي الرَّايَاتِ رَايَةٌ)

أَهْدَى مِنْ رَايَةِ الْيَمَانِي هِيَ رَايَةُ هُدًى لِأَنَّهُ يَدْعُو إِلَى صَاحِبِكُمْ فَإِذَا خرَجَ الْيَمَانِيُّ حَرَّمَ بَيْعَ السَّلَاحِ عَلَى النَّاسِ وَكُلِّ مُسْلِمٍ وَ إِذَا خَرَجَ الْيَمَانِيُّ فَانْهَضَ إِلَيْهِ فَإِنَّ رَايَتَهُ رَايَةُ هُدًى وَ لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَلْتَوِيَ عَلَيْهِ ⁽¹فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَهُوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ لِأَنَّهُ يَدْعُو إِلَى الْحَقِّ وَ إِلَى طَرِيقِ مُسْتَقِيمٍ.)ثُمَّ قَالَ لِي: إِنَّ ذَهَابَ مُلْكِ بَنِي فُلَانٍ كَقِصَعِ الْفَخَّارِ وَ كَرَجُلٍ ⁽²كَانَتْ فِي يَدِهِ فَخَارَةٌ وَ هُوَ يَمْشِي إِذْ سَقَطَتْ مِنْ يَدِهِ وَ هُوَ سَاهِ عَنْهَا فَانْكَسَرَتْ فَقَالَ حِينَ سَقَطَتْ: "هَاهُ" شِبْهَ الْفَزَعِ فَذَهَابُ مُلْكِهِمْ هَكَذَا، أَغْفَلَ مَا كَانُوا عَنْ ذَهَابِهِ.)وَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام عَلَى مِنْبَرِ الْكُوفَة: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ ذِكْرُهُ قَدَّرَ فِيمَا قَدَّرَ وَ قَضَى وَ حَتَمَ بِأَنَّهُ كَائِن لَا بُدَّ مِنْهُ أَنَّهُ يَأخُذُ بني أمية بالسَّيْف جَهْرَةً وَ أَنَّهُ يَأْخُذُ بَنِي فُلان بغتةً. ⁽³)

وَ قَالَ علیه السلام: لَا بُدَّ مِنْ رَحَى تَطْحَنُ فَإِذَا قَامَتْ عَلَى قُطْبهَا وَ ثَبَتَتْ عَلَى سَاقِهَا بَعَثَ اللَّهُ عَلَيْهَا عَبْداً عَنِيفاً ⁽¹خَامِلَا أَصْلُهُ يَكُونُ النَّصْرُ مَعَهُ، أصْحَابُهُ الطَّوِيلَةُ شُعُورُهُمْ، أَصْحَابُ السَّبَال، ⁽²⁾سُودٌ ثِيَابُهُمْ، أَصْحَابُ رَايَاتِ سُودٍ، وَيْلٌ لِمَنْ نَاوَاهُمْ يَقْتُلُونَهُمْ هَرْجاً، وَ اللَّهِ لَكَانِّى أَنْظُرُ إِلَيْهِمْ وَ إِلَى أَفْعَالِهِمْ وَ مَا يَلْقَى الْفُجَّارُ مِنْهُمْ وَ الْأَعْرَابُ الْجُفَاةُ، يُسَلِّطُهُمُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ بِلَا رَحْمَةٍ فَيَقْتُلُونَهُمْ هَرْجاً عَلَى مَدِينَتِهِمْ بِشَاطِئِ الْفُرَاتِ الْبَرِيَّةِ و الْبَحْريَّة جَزَاءً بمَا عَمِلُوا "وَ ما رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ").

سند الحديث:

السند (1): ضعيف.

أحمد إبن عقدة زيدى جارودى ثقة، أحمد بن يوسف: مجهول، إسماعيل بن مهران: إمامى ثقة الحسن بن على البطائني: واقفى

ضعيف متهم بالكذب، على بن أبي حمزة: واقفى ضعيف و لكن يمكن قبول نقله مع الشواهد، أبو بصير: إمامى ثقة.

السند (2): ضعيف.

أحمد إبن عقدة: زيدى جارودى ثقة، أحمد بن يوسف: مجهول، إسماعيل بن مهران: إمامى ثقة، الحسن بن على البطائني واقفى ضعيف متهم بالكذب وهيب واقفى ثقة، أبو بصير: إمامي ثقة.

المحتوى: الظاهر من تكرار «وَ قَالَ» أن هذا الكلام أحاديث متعددة التصقت لوحدة سندها أو لأمر آخر لا نعلمه، بل الأمر هكذا حتى فيما تكرر لفظ «ثُمَّ قَالَ» و إتحد مضمونه مع ما سبقه، و يويده أن النعمانى رحمه الله أثبت بعض هذه الفقرات في الأبواب المختلفة بعنوان حديث مستقل و ليس من سيرته تقطيع الأحاديث. هذا و لكن وجود «ع» - و هي علامة إختصارية ل-«عليه السلام» - بعد «قَالَ» في بعض المواضع و عدم وجودها فى بعض آخر يقرب إلى الذهن أن الجمل المفقودة للفظ «ع» من كلام الراوى أعنى البطائني لا الإمام عليه السلام.

و على هذا فكل جملة إبتدأت بلفظ «وَ قَالَ ع » أو «ثُمَّ قَالَ ع» و إتحد مضمونها مع ما سبقها، فهى حديث مستقل عما قبلها و حيث لا نعلم أن سندها هو نفس السند الذي ذكر في أوّل الحديث أو لا

فهى محتملة الإرسال، إلا أن أثبتها النعماني مع سندها في مكان آخر. كما أن كل جملة إبتدأت بلفظة «قَالَ» فاقدةً للفظ «ع» يحتمل فيها أن لا تكون حديثاً أصلاً إلا أن أثبتها الشيخ النعماني عن إمام في مكان آخر.

شرح الحديث:

اشاره

و بعد هذا فنقول: إن هذه الجملات مشتملة على مطالب یجب أن نحقق حول معانيها:

الف) شرح الهُردى

اشاره

إذا رأيْتُمْ نَاراً مِنْ قبل المشرق شيبة الْهُرْدِي الْعَظِيمِ تَطْلُعُ ثَلَاثَةَ أيام أوْ سَبْعَةً فَتَوَكَّعُوا فَرَجَ آل مُحَمَّدِ علیهم السلام ⁽¹إِنْ شَاءَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ الله عزيزٌ حكيمٌ) فيها نكات:

(1) ما معنى «الْهُرْدِي»؟

الهردى الثوب المصبوغ بالهرد و هو إما الكركم بمعنى زعفران ⁽¹⁾أو نبت أصفر يطحن و يستعمل في الطعام، ⁽²⁾و إما طين أحمر، و إما عروق أصفر يصبغ بها ⁽³⁾، يعنى ناراً يشبه الهردى من حيث اللون تكون تكون أصفر يميل إلى أحمر.

و كيف كان فلم أجد لفظ «الْهُرْدِي» في أيّ حديث آخر كما أنه غير موجود رأساً فيما رواه النعماني بنفس هذين السندين عن الإمام الصادق عليه السلام و سيأتي، و لعله هو الصحيح حيث إنّ هذه الرواية جعلت صفة العظيم للهردى: «الْهُرْدِئَ الْعَظِيمِ» و لكن الرواية الثانية جعلها صفة للنار: «نَاراً عَظِيمَة» و هو الصحيح لأنّ العظيم هو النار لا الهردى.

و أيضاً نسخة أهل السنة خالية عن لفظ «الْهُرْدِي» رأساً، ⁽⁴⁾هذا و في نسختى "بحار الأنوار" و "إثبات الهداة": «الْهَرَوى»، ⁽⁵⁾«و لعل المراد بالهروى الثياب الهروية شبّهت بها في عظمها و بياضها». ⁽⁶⁾

كما روى الطبرسى نفس الحديث مرسلاً عن العلاء بن رزين، عن محمد بن مسلم عن أحدهما عليهما السلام هكذا: «إذا رأيتم ناراً من المشرق كهيئة المرد العظيم يطلع ثلاثة أيام أو سبعة – الشك من العلاء- فتوقعوا فرج آل محمد، إن الله عزيز كريم»؛ ⁽¹⁾و لعل المراد ب-"المرد العظيم" الصخرة العظيمة. ⁽²⁾

و أيضاً رواه السيد النيلي عن الحسن بن محبوب، عن محمد، عن أحدهما عليهما السلام هكذا «إذا رأيتم ناراً كهيئة الهودة تطلع ثلاثة أيام أو سبعة أيام- بالشك من الراوى- فتوقّعوا فرج آل محمد إنّ الله عزیز حكيم»؛ ⁽³⁾و الهودة بالتحريك سنام الإبل. ⁽⁴⁾

و على هذا فلم يثبت ما هو لفظ الحديث و أنّ مراده بيان لون تلك النار أو هيئتها.

(2) الهردى سماوى أو أرضى؟

هل تكون تلك النار آية سماوية أو آية أم حادثة أرضية، أى أنها تظهر فى السماء أو تنتشر على الأرض؟ فمن جهة وُصفت بأنها «مِنْ قِبَل الْمَشْرق» و هذا يقرب إلى الذهن أنها على الأرض، كما أنّ المتفاهم أن تحرق بالنار قطعة من الأرض فإن السماء لا تحدث فيها نار، و من جهة وصفت بأنها «تَطْلُعُ» و هذا يظهر في أنها في السماء.

قال بعض المولفين: «هذه هي نار نفط الحجاز و غير الحجاز من أمكنة منابع النفط بلا أدنى ريب. و قد تكون رؤيتها على شاشة التلفزيون غالباً لمن كان بعيداً عن منطقتها لتتسنى الرؤية لأهل الأرض، و قد تكون بسائر وسائل الإعلام كالجرائد والصحف و غيرها». ⁽¹⁾

و لا أعلم كيف يكون هذا الإجتراء بالقول بأنّ تفسير عبارة الحديث «بلا أدنى ريب» هكذا؟! أنه لا تصريح في الحديث بأنّ مع المراد رؤية جميع أهل الأرض، بل الظاهر طبقاً لما ورد من خطابات الأئمة عليهم السلام في مثل «رَأَيْتُمْ» أن المراد سكان منطقة الحجاز أو العراق لا الهند والصين و الروم و الشرق و الغرب.

و لهذا قال بعض المحققين: «يحتمل أن تكون هذه النار بركاناً

طبيعياً، أو حريقاً نفطياً كبيراً». ⁽¹⁾

و قال بعض المحققين:

«هل إنّ هذه النار من المعاجز السماوية، أو هي من صنع البشر و تدبيرهم؟

الجواب: أنها من صنع البشر على ما يبدو، لعدم التعبير في الأخبار بأنها آية أو معجزة». ⁽²⁾

هذا و لكن المصرح فى الرواية الثانية للنعماني أنّ هذه النار علامة في السماء:

«إِذَا رَأَيْتُمْ عَلَامَةً فِي السَّمَاءِ نَاراً عَظِيمَةٌ مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ تَطْلُعُ لَيَالِيَ فَعِنْدَهَا فَرَجُ النَّاسِ وَ هِيَ قُدَّامَ الْقَائِمِ علیه السلام بِقَلِيل»؛ ⁽³⁾كما روى عن الإمام الصادق عليه السلام: «يُزْجَرُ النَّاسُ قَبْلَ قِيَامِ الْقَائِمِ علیه السلام عَنْ مَعَاصِيهِمْ بِنَارٍ تَظْهَرُ فِي السَّمَاءِ وَ حُمْرَة تُجَلِّلُ السَّمَاءَ». ⁽⁴⁾

نعم في مقابلهما ما روى من دون سند في القرن التاسع «أن علياً علیه السلام قال: إذا وقعت النار فى حجازكم و جرى الماء بنجفكم فتوقعوا ظهور قائمكم». ⁽¹⁾

و الظاهر أنّ المراد من «علياً ع» هو الإمام السجاد عليه السلام حيث إنّ نجف لا يُعرف فى زمن أمير المومنين عليه السلام، كما روى في نفس المصدر عن الإمام السجاد عليه السلام: «إذا ملأ هذا نجفكم السيل و المطر و ظهرت النار فى الحجارة و المدر و ملكت بغداد التتر فتوقعوا ظهور القائم المنتظر». ⁽²⁾

و على أيّ حال لا دليل على وحدة هذه النار مع تلك النار حتى تعارض هذه المرسلة مع الرواية الثانية للنعماني و رواية الإمام الصادق عليه السلام، إلا أن يقال: إن الظاهر من تعبير «فَتَوَقَّعُوا» الظهورَ أو الفرج في الحديثين، هو كون تلك النار علامة للظهور و حيث لم تحدد النار بحيث لا تشتبه مع غيرها لا يمكن أن تكون متعددة، إذاً فهناك نار واحدة تكون علامة قبيل الظهور.

و كيف كان فهى غير النار التي روى أنها تظهر في عدن أنها من علامات القيامة، ⁽¹⁾حيث صرحت روايتا النعماني: «إِذَا رَأَيْتُمْ» هذه النار «فَتَوَقَعُوا فَرَجَ آلِ مُحَمَّدِ علیهم السلام» لا القيامة.

(3) أين المشرق؟

ما المراد من «مِنْ قِبَلِ الْمَشْرق»؟ لو تظهر النار في السماء فمعنى المشرق معلوم، أما لو تظهر في الأرض فما يختلج بالبال أنّ المراد منطقة الحجاز.

(4) الليل أم النهار؟

ما المراد من «ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ أَوْ سَبْعَةً»؟ هل التشكيك من الإمام عليه السلام للبداء؟ أو هو ترديد من الراوى؟ صريح ما رواه الطبرسي و السيد النيلى الثانى و الجدير أنّ الرواية الثانية خالية رأساً من هذا التحديد و تقول: «تَطْلُعُ لَيَالِي»، و قيدها بالليالي لأنها في السماء و هي في الليل ترى جلية.

(5) هل الهردى علامة؟

ما المراد من «فَتَوَقَعُوا فَرَجَ آلِ مُحَمَّدِ علیهم السلام»؟ ⁽¹⁾هل المراد أنها قبيل الظهور بقليل أم المراد أنها وقعت فى طول زمن الغيبة؟ صرحت الرواية الثانية بأنها «هِيَ قُدَّامَ الْقَائِمِ ع بِقَلِيل» و لكن: قال بعض المحققين.

«هذه الرواية أكدت أنّ هذا الحدث يكون قدام القائم بقليل، مما يدل على قرب زمان تحققها من زمان ظهوره بأكثر مما تدل عليه رواية الأمر بتوقع الفرج. و الذي يصرفني عن إلتزام كونها من العلامات المتاخمة على ظهوره عليه السلام أمران: أحدهما عدم عدّها من علامات ظهوره عليه السلام في الأخبار، و لا التصريح بأنّ الحكمة فيها هى الظهور أو التمهيد له، و الأمر الآخر: دلالة هذا الخبر على وقوع حوادث كثيرة بعد طلوع النار تطول مدة بعضها و هو شمول أهل العراق خوف لا يكون لهم معه قرار، فليس هو خوف يوم واحد و لا سنة، بل هو خوف دائم لا يكون لهم معه قرار». ⁽²⁾

مع أنك عرفت أن هذا ليس حديثاً واحداً بل هو أحاديث متعددة التصقت، إذاً فلا تدل هذه الفقرة المستقلة عما بعدها «على وقوع

حوادث كثيرة بعد طلوع النار»، كما رأيت تصريح الرواية الثانية بأنّ هذه النار تكون «عَلَامَةً فِي السَّمَاءِ» و التصريح بأنها «هِيَ قُدَّامَ الْقَائِمِ علیه السلام بقليلٍ».

ب) زمان الصيحه

«ثُمَّ قَالَ: الصَّيْحَةُ لَا تَكُونُ إِلَّا فِي شَهْرٍ رَمَضَانَ لِأَنَّ شَهْرَ رَمَضَانَ شهْرُ اللهِ، وَالصَّيْحَةُ فِيهِ هِيَ صَيْحَةُ جَبْرَئِيلَ علیه السلام إِلَى هَذَا الْخَلْقِ».

و هذا الكلام كما ترى فاقد للفظ "ع"، و قلنا إنه يحتمل أن لا يكون من الإمام عليه السلام و تويده هنا فقرة «لِأَنَّ شَهْرَ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ» حيث إن ما ورد فى الصيحة و وقوعها في شهر رمضان مع كثرته جداً كله خال عن هذا التعليل و إن كان التعليل المذكور في نفسه حسناً.

ثم إنّ الصيحة من العلائم الخمسة المحتومة للظهور بل هي أهمها و أعظمها و «هى التى جاء التعبير عنها في الأحاديث مرة بالنداء و أخرى بالصيحة من السماء، أو الصوت أو الفزعة، أو غيرها من الألفاظ»، ⁽¹⁾و لها أوصاف ذكرت فى هذا الكلام ثنتان منها و هما:

كونها «فِي شَهْرِ رَمَضَانَ» و «هِيَ صَيْحَةُ جَبْرَئِيلَ علیه السلام إِلَى هَذَا الْخَلْقِ» كما روى النعماني بسند آخر «عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام ... وَهِيَ صَيْحَةُ جَبْرَئِيلَ علیه السلام». ⁽¹⁾

ج) مفاد و صفات الصيحة

«ثُمَّ قَالَ: يُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ بِاسْمِ الْقَائِمِ علیه السلام فَيَسْمَعُ مَنْ بالْمَشْرِقِ وَ مَنْ بِالْمَغْرِبِ لَا يَبْقَى رَاقِدْ إِلَّا اسْتَيْقَظَ وَلَا قَائِمٌ إِنَّا فَعَدَ وَلَا قَاعِدٌ إِلَّا قَامَ عَلَى رِجْلَيْهِ فَزِعاً مِنْ ذَلِكَ الصَّوْتِ. فَرَحِمَ اللَّهُ مَنِ اعْتَبَرَ بِذَلِكَ ⁽²⁾الصَّوْتِ فَأَجَابَ فَإِنَّ الصَّوْتَ الْأَوَّلَ هُوَ صَوْتُ جَبْرَئِيلَ الرُّوحِ الأمين علیه السلام»

و مضمون هذه الجملة قريب من الجملة السابقة و لا معنى أن يقول الإمام عليه السلام: «... هِىَ صَيْحَةُ جَبْرَئِيلَ» «ثُمَّ قَالَ: يُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ بِاسْمِ الْقَائِمِ ...». إذاً فهذا حديث مستقل عما قبله. و لكنه فاقد للفظ "ع" المحتمل أنه من كلام الراوى لا الإمام المعصوم، و يويده هنا أنه لم أجد فقرة «فَرَحِمَ اللَّهُ مَنِ اعْتَبَرَ إِلخ» في أَيِّ

حديث آخر. نعم روى الشيخ الطوسى نفس الحديث فاقداً ل-«فَرَحِمَ اللَّهُ ...» بسند معتبر عن الفضل «عَن ابْن مَحْبُوب عَنْ أَبِي أَيُّوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: يُنَادِي مُنَادِ مِنَ السَّمَاءِ بِاسْمِ الْقَائِمِ علیه السلام فَيَسْمَعُ مَا بَيْنَ الْمَشرق إِلَى الْمَغرب فَلَا يَبْقَى رَاقِدٌ إِنَّا قَامَ وَلَا قَائِمٌ إِنَّا قَعَدَ وَ لَا قَاعِدٌ إِلَّا قَامَ عَلَى رِجْلَيْهِ مِنْ ذَلِكَ الصَّوْتِ وَ هُوَ صَوْتُ جَبْرَئِيلَ الرُّوحِ الأمين». ⁽¹⁾

و هذا الكلام أيضاً كما ترى لم يُسند إلى المعصوم، و لكن الذي أثبته السيد النيلي «... عن محمد بن مسلم، عن أبي عبد الله عليه السلام، قال: ينادى ...». ⁽²⁾

كما رواه القطب مرسلاً عن الإمام الكاظم عليه السلام هكذا: «إنَّ الْقَائِمَ يُنَادَى بِاسْمِهِ لَيْلَةَ ثَلَاثِ وَ عِشْرِينَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ يَقُومُ يَوْمَ عَاشُورَاءَ فَلَا يَبْقَى رَاقِدٌ إِلَّا قَامَ وَ لَا قَائِمٌ إِلَّا فَعَدَ وَلَا قَاعِدٌ إِنَّا قَامَ عَلَى رِجْلَيْهِ مِنْ ذَلِكَ الصَّوْتِ وَ هُوَ صَوْتُ جَبْرَئِيلَ». ⁽³⁾

و كيف كان فهذا الكلام مشتمل على ذكر أوصاف للصوت و هي أنه «مِنَ السَّمَاءِ» و أنه «باسْمِ الْقَائِمِ عِ» و أَنه «يَسْمَعُ مَنْ بِالْمَشْرِقِ وَ

مَنْ بِالْمَغْرِب» و أنه يفزع كل الناس «مِنْ ذَلِكَ الصَّوْتِ» و أنه هو «الصَّوْتَ الْأَوَّلَ» و سيأتى إيضاحه، وكل هذه المعاني صحيحة وردت في روايات كثيرة.

د) لا تشكوا في الصيحة

«ثُمَّ قَالَ علیه السلام: يَكُونُ الصَّوْتُ فِي شَهْرٍ رَمَضَانَ فِي لَيْلَةٍ جُمُعَة لَيْلَة ثَلَاثِ وَ عِشْرِينَ فَلَا تَشُكُوا فِي ذَلِكَ وَ اسْمَعُوا وَ أَطِيعُوا، وَ فِي آخِرِ النَّهَارِ صَوْتُ الْمَلْعُون إِبْلِيسَ يُنَادِى: "ألا إِنَّ فُلاناً قُتِلَ مَظْلُوماً" لِيُشَكِّكَ النَّاسَ وَ يَفْتِنَهُمْ، فَكَمْ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ مِنْ شَاكٍّ مُتَحَيِّرٍ قَدْ هَوَى فِي النَّار، فَإِذَا سَمِعْتُمُ الصَّوْتَ فِي شَهْرٍ رَمَضَانَ فَلَا تَشُكُوا فِيهِ أَنَّهُ صَوْتُ جَبْرَئِيلَ وَ عَلَامَهُ ذَلِكَ أَنَّهُ يُنَادِي بِاسْمِ الْقَائِمِ وَ اسْمِ أَبِيهِ حَتَّى تَسْمَعَهُ الْعَدْرَاءُ فِي خِدْرِهَا فَتُحَرِّضُ أَبَاهَا وَ أَخَاهَا عَلَى الخروج».

و هذا تكرار مضمون الجملتين السابقتين و لا معنى لتكراره فالظاهر أنّ هذا أيضاً حديث مستقل عما قبله، و ذكر فيه صفات للصيحة وهي أنها «في ليلة لَيْلَة جُمُعَة لَيْلَة ثَلَاثِ وَ عِشْرِينَ» من «شَهْرٍ رَمَضَانَ» و أنها «بِاسْمِ الْقَائِمِ وَ اسْمِ أَبِيهِ» و أنها ملحوقة ب-«صَوْتُ الْمَلْعُون إِبْلِيس» «فِي آخِرِ النَّهَارِ» «يُنَادِي: "أَلَا إِنَّ فَلَانَا قُتِلَ

مَظْلُوماً "» و المراد بالفلان الخليفة الثالث كما صرح به في روايات أخرى. ⁽¹⁾

و أيضاً فيه الأمر بعدم الشك في الصيحة مرتين: «فَلَا تَسُكُوا فِي ذَلِكَ وَاسْمَعُوا وَ َأطِيعُوا ... فَلَا تَشُكُوا فِيهِ أَنَّهُ صَوْتُ جَبْرَئِيلَ». و الظاهر أنه لم يحدث شك عند الصيحة الأولى من جبرئيل حيث إنها علامة إلهية لمعرفة القائم عليه السلام و لا يمكن أن يكون العلامة في نفسها مشتبهة و لذا قال عليه السلام: «حَتَّى تَسْمَعَهُ الْعَدْرَاءُ فِي خِدْرِهَا فَتُحَرِّضُ أَبَاهَا وَ أَخَاهَا عَلَى الْخُرُوج»، بل الشك يحدث عند الصوت الثانى الذى هو من إبليس لمن لا يتولى الأئمة عليهم السلام أو لا يكون خالصاً في ولايته.

ه) هنا صيحتان:

«وَ قَالَ: لَا بُدَّ مِنْ هَذَيْنِ الصَّوْتَيْنِ قَبْلَ خُرُوجِ الْقَائِمِ علیه السلام صَوْتِ مِنَ السَّمَاءِ وَ هُوَ صَوْتُ جَبْرَئِيلَ بِاسْمِ صَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ وَ اسْمِ أَبِيهِ وَ الصَّوْتِ الثَّانِي مِنَ الْأَرْضِ ⁽²⁾وَ هُوَ صَوْتُ إِبْلِيسَ اللَّعِينِ يُنَادِى بِاسْمِ

فُلَان أَنَّهُ قُتِلَ مَظْلُوماً، يُرِيدُ بِذَلِكَ الْفِتْنَةَ فَاتَّبِعُوا الصَّوْتَ الْأَوَّلَ وَ إِيَّاكُمْ وَ الْأَخِيرَ أَن تفتنوا بهِ».

و هذه الجملة فاقدة للفظ "ع" و لكن مضمونها ثابت في الروايات الكثيرة، كما أنّ مضمونها قريب من سابقتها إذا فهذه أيضاً مستقلة عما قبلها، و ذكر فيها أنّ «الصَّوْتِ الثَّانِي مِنَ الْأَرْضِ».

و) سنة أو سنين شديدة

«وَ قَالَ علیه السلام: لَا يَقُومُ الْقَائِمُ علیه السلام إِنَّا عَلَى خَوْفِ سَدِيدٍ [شَدِيدٍ] ⁽¹⁾مِنَ النَّاسِ وَ زَلَازِلَ وَ فِتْنَةٌ وَ بَلَاءِ يُصِيبُ النَّاسَ وَ طَاعُونِ قَبْلَ ذَلِكَ وَ سَيْفَ قَاطِع بَيْنَ الْعَرَبِ وَ اخْتِلَافِ شَدِيدٍ فِي النَّاسِ وَ تَشَتُتِ فِي دِينِهِمْ وَ تَغَيرِ مِنْ حَالِهِمْ حَتَّى يَتَمَنَّى الْمُتَمَنِّى الْمَوْتَ صَبَاحاً وَ مَسَاءً مِنْ عِظَمِ مَا يَرَى مِنْ كَلَبِ النَّاسِ وَ أَكْلِ بَعْضِهِمْ بَعْضاً، فَخُرُوجُهُ إِذَا خَرَجَ عِنْدَ الْيَأْس وَ الْقُنوطِ مِنْ أَنْ يَرَوْا فَرَجاً فَيَا طُوبَى لِمَنْ أَدْرَكَهُ وَ كَانَ من أنصَارِهِ وَ الْوَيْلُ كُلُّ الْوَيْلِ لِمَنْ نَاوَاهُ وَ خَالَفَهُ وَ خَالَفَ أَمْرَهُ وَكَانَ منْ أَعْدَائِه.

و الظاهر أنها أيضاً جملة مستقلة عما قبلها لما مر، و يويده هنا بل يدل عليه أن النعمانى أثبت عين هذا المتن في الباب الثالث عشر الحديث (22) بإختلاف يسير عن نفس الحسن بن على البطائني بطريقه عن نفس الإمام الباقر عليه السلام. و ليس فيه «مِنَ النَّاس» بعد كلمة «خَوْفِ شَدِيدِ» فالظاهر أنّ الخوف في الناس لا في القائم عليه السلام من الناس، و عبارته هكذا: «اخْتِلَافِ شَدِيدٍ بَيْنَ النَّاسِ» لا «اخْتِلَافِ شَدِيدٍ فِى النَّاس» و هي الأصح، فاقداً لفقرة «من أنْ يَرَوْا فَرَجاً» بعد «الْيَأْس وَ الْقُنُوطِ» و أيضاً فاقداً لفقرة «لِمَنْ نَاوَاهُ».

ثم ليس المراد من «كَلَبِ النَّاسِ وَ أَكْلِ بَعْضِهِمْ بَعْضاً» داء - كما قيل - يشبه الجنون يأخذ الكلب فتعض الناس، فتكلب الناس أيضاً، بل هذا إصطلاح فيما لا يرى كل شخص إلا نفعه خاصة و يقدّم نفسه على غيره في كل شيء.

ز) أمر جدید، کتاب جدید:

«وَ قَالَ علیه السلام: إِذَا خَرَجَ يَقُومُ بِأَمْرِ جَدِيدٍ وَ كِتَابٍ جَدِيدٍ وَ سُنَّةِ جَدِيدَة وَ قَضَاءِ جَدِيدٍ عَلَى الْعَرَب شَدِيدٌ وَ لَيْسَ شَأْنُهُ إِلَّا الْقَتْلَ لَا يستبقى أحداً وَلَا تَأْخُذُهُ فِي اللَّهِ لَوْمَةُ لَائِم».

هذا من تتمة الحديث (22) من الباب الثالث عشر بنفس اللفظ فاقداً للفظة «كتاب جديد» و فيه: «لَا يَسْتَتِيبُ أَحَداً» بدل «لَا يَسْتَبْقِى أحَداً» و معناه لا يُبقى أحداً من المجرمين المعاندين الذين لم يرتدعوا عن العناد والعداء فيقتلهم و لا يحبسهم.

و أيضاً رواه النعمانى فى الباب الثالث عشر الحديث (19) عن نفس أبي بصير واجداً للفظة «كتاب جَدِيدِ» فاقداً للفظة «سُنَّة جديدة» و فيه أيضاً «لَا يَسْتَتِيبُ أَحَداً».

و قد أوضحنا في محله: أن المراد من «أمْرِ جَدِيدٍ وَ كِتاب جديد» الدستور الجديد و هو ترك التقية و وضع السيف حتى يحصل الظفر بالكل في الكل و المراد من «قَضَاءِ جَدِيدِ» قضاؤه بسيرة داود عليه السلام كما في الروايات.

ح) إختلاف بني العباس:

«ثُمَّ قَالَ علیه السلام: إذَا اخْتَلَفَ بَنُو فُلان فِيمَا بَيْنَهُمْ فَعِنْدَ ذَلِكَ فَانتَظِرُوا الْفَرَجَ وَلَيْسَ فَرَجُكُمْ إِلَّا فِي اخْتِلَافِ بَنِي فَلَانٍ، فَإِذَا اخْتَلَفُوا فَتَوَكَّعُوا الصَّيْحَةَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ وَ خُرُوجَ الْقَائِمِ عِ إِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ مَا يَشَاءُ، وَ لَنْ يَخْرُجَ الْقَائِمُ وَ لَا تَرَوْنَ مَا تُحِبُّونَ حَتَّى يَخْتَلِفَ بَنُو فُلَانِ فِيمَا بَيْنَهُمْ

فَإِذَا كَانَ كَذَلِكَ ⁽¹طَمَعَ النَّاسُ فِيهِمْ وَ اخْتَلَفَتِ الْكَلِمَةُ وَ خَرَجَ السُّفْيَانِيُّ). هذا أيضاً حديث مستقل عما قبله و روی ذيله الكليني بسند صحيح: عَنْ أَبي عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام قَالَ: لَا تَرَوْنَ مَا تُحِبُّونَ حَتَّى يَخْتَلِفَ بَنُو فُلَانِ فِيمَا بَيْنَهُمْ فَإِذَا اخْتَلَفُوا طَمِعَ النَّاسُ وَ تَفَرَّقَتِ الْكَلِمَةُ وَ خَرَجَ السُّفْيَانِيُّ ⁽²⁾

و فيه إشارة إلى حتمية إختلاف بنى فلان يعني بني العباس: ⁽³⁾«لَنْ يَخْرُجَ الْقَائِمُ وَ لَا تَرَوْنَ مَا تُحِبُّونَ حَتَّى يَخْتَلِفَ بَنُو فَلَان» و ذلك قبل الصيحة: «فَإِذَا اخْتَلَفُوا فَتَوَقَعُوا الصَّيْحَةَ» و أيضاً قبل خروج السفياني: «فَإِذَا كَانَ كَذَلِكَ ... خَرَجَ السُّفْيَانِيُّ».

ط) الخراسانی و السفیانی

اشاره

«وَ قَالَ: لَا بُدَّ لِبَنِي فُلَانِ مِنْ أَنْ يَمْلِكُوا فَإِذَا مَلَكُوا ثُمَّ اخْتَلَفُوا تَفَرَّقَ مُلْكُهُمْ وَ تَشَتَّتَ أَمْرُهُمْ حَتَّى يَخْرُجَ عَلَيْهِمُ الْخُرَاسَانِيُّ وَ السُّفْيَانِي هَذَا من الْمَشْرِقِ وَ هَذَا مِنَ الْمَغْرِبِ يَسْتَبقَانِ إِلَى الْكُوفَة

كَفَرَسَى رِهَانِ هَذَا مِنْ هُنَا وَ هَذَا مِنْ هُنَا حَتَّى يَكُونَ هَلَكَ بَنِي فُلَانِ عَلَى أَيْدِيهِمَا، أَمَا إِنَّهُمْ لَا يُبْقُونَ مِنْهُمْ أَحَداً».

هذا أيضاً حديث أو كلام مستقل عما قبله لما مر، و يويده هنا أنّ صدره تكرار لصدر الجملة السابقة، بل يدل عليه أن نفس النعماني أثبته فيما يأتى فى هذا الباب عن نفس الحسن بن على البطائني بطريقه عن نفس الإمام الباقر عليه السلام هكذا: «لَا بُدَّ أَنْ يَمْلِكَ بَنُو الْعَبَّاس فَإِذَا مَلَكُوا وَ اخْتَلَفُوا وَ تَشَتَّتَ أَمْرُهُمْ خَرَجَ عَلَيْهِمُ الْخُرَاسَانِيُّ وَ السُّفْيَانِيُّ هَذَا مِنَ الْمَشْرِقِ وَ هَذَا مِنَ الْمَغْرِبِ يَسْتَبَقَانِ إِلَى الْكُوفَة كَفَرَسَىٰ رِهَانِ هَذَا مِنْ هَاهُنَا وَ هَذَا مِنْ هَاهُنَا حَتَّى يَكُونَ هَلَاكُهُمْ عَلَى أيْدِيهِمَا أمَا إِنَّهُمَا لَا يُبْقُونَ مِنْهُمْ أَحَداً أَبَداً». ⁽¹⁾

و تلك النسخة أصح من هذه، حيث إنّ هذه النسخة تقول: «فَإِذَا مَلَكُوا ثُمَّ اخْتَلَفُوا تَفَرَّقَ مُلْكُهُمْ وَ تَشَتَّتَ أَمْرُهُمْ» و لا معنى لتفرق الملك قبل تشتت الأمر ⁽²⁾و تلک النسخة خالية عنها رأساً و لم هذا التعبير في أي حديث آخر. و أيضاً تقول: «حَتَّى يَكُونَ هَلَاكِ بَنِي فُلان» و الفصيح أن لا تكرر الإسم الظاهر و تبدله بالضمير كما

في تلك النسخة: «حَتَّى يَكُونَ هَلَاكُهُمْ». و أيضاً تقول: «إِنَّهُمْ لَا يُبْقُونَ مِنْهُمْ» مع أنّ الضمير الأول راجع إلى الخراساني و السفياني فيلزم أن يكون على صيغة التثنية كما في تلك النسخة: «إِنَّهُمَا لَا يُبْقُونَ مِنْهُمْ». ⁽¹⁾

و طبقاً للنسخة الأصح يُعلم أنّ المراد من «بَنِي فُلَانِ» في هذه النسخة هو «بَنُو الْعَبَّاس» في تلك النسخة، كما هو المصرح في أحاديث شتى.

و على أيّ حال فظاهر هذا الحديث أن خروج الخراساني ليس لدفع السفياني بل هما يَسْتَبقَانِ إِلَى الْكُوفَةِ كَفَرَسَى رِهَانِ» ليهلكوا بني العباس، كما أنه ظاهر فى أن نفس السفياني يستبق إلى الكوفة، و لكن كلاهما مخالف لما فى الأحاديث المعتبرة. فقد روى النعماني عِدَّتُهُمْ بعدة طرق معتبرة «وَ يَبْعَثُ السُّفْيَانِيُّ جَيْشاً إِلَى الْكُوفَة و سَبْعُونَ أَلفاً فَيُصِيبُونَ مِنْ أهْل الْكُوفَة قَتْلًا وَ صُلْباً وَ سَبْياً فَبَيْنَا هُمْ كَذلِكَ إِذْ أَقْبَلَتْ رَايَاتٌ مِنْ قِبَل خُرَاسَانَ وَ تَطوى الْمَنَازِلَ طَيّاً حَدِيناً وَ مَعَهُمْ نَفَرٌ مِنْ أَصْحَابِ الْقَائِمِ». ⁽²⁾

فهذا الحديث المعتبر صرح بأنّ من إستبق إلى الكوفة هم جيش السفياني لا نفسه، و أيضاً صرح بأنه بينا أنّ جيشه «يُصِيبُونَ مِنْ أَهْل الْكُوفَةِ قَتْلًا وَ صُلْباً وَ سَبْيا» «إِذْ أَقْبَلَتْ رَايَاتٌ مِنْ قِبَلِ خُرَاسَانَ وَ تَطْوِي الْمَنَازِلَ طَيّاً حَثِيثاً» و لا شك في كون المراد من «رَايَاتٌ مِنْ قِبَل خُرَاسَانَ» هو الخراساني المذكور هنا، و ظاهر أن إقبالهم بتلك السرعة لدفع جيش السفياني عن العراق.

كما يوضّح لنا أنّ قوله عليه السلام فيهما: «يَسْتَبقَانِ إِلَى الْكُوفَة رِهانٍ» على سبيل المبالغة في قرب زمانهما لا على حقيقة المعنى، فإنّ صريحه أن جيش السفياني يصلون إلى الكوفة و يشرعون في النهب و القتل و الصلب و «بَيْنَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ أَقْبَلَتْ رَايَاتٌ مِنْ قِبَل خُرَاسَانَ» و نفس هذا يبطل الوهم بأنّ الخراساني و جيش السفياني إجتمعا في هلاك بني العباس ثم إختلافا فيهزم الخراساني جيش السفياني.

من الخراساني؟

ثم إنه من الخراساني؟ أ هو السيد الحسني؟ أم هو سيد أصلاً؟ أو هو شعيب بن صالح؟ و أيضاً ما المراد من خراسان؟ أ هو بلد خراسان؟ أم المراد بلاد فرس؟ أو هو منطقة أفغان؟

لا دليل معتبر على أنه حسنی أو على أنه سید كما لا دليل معتبر على أنه شعيب بن صالح بل قلنا في محله إنه لا دليل معتبر يُثبت أصل شعيب بن صالح، كما أن في الروايات شواهد تدل على كون المراد من خراسان هو منطقة الأفغان و التفصيل موكول إلى محله.

و أيضاً المراد من «الْمَشْرِقِ» هنا منطقة خراسان كما يدل عليه لفظ «الْخُرَاسَانِى» لأنه إسم منسوب إلى خراسان مشير هنا إلى مبدء خروجه لا أنه عَلَم لشخص؛ كما أن المقصود من «الْمَغْرب» منطقة الشام حيث يكون الشام في غرب العراق، و هو المصرح في أحاديث كثيرة.

هل الخراساني هو اليماني؟!

و ينبغي التنبيه هنا على بطلان ما توهم بعض من لا خبرة له من أن الخراساني هنا هو اليماني المذكور فى الروايات، حيث إن هذا «الْخُرَاسَانِيُّ وَ السُّفْيَانِيُّ ... كَفَرَسَى رِهَان» و قال حديث آخر: «الْيَمَانِيُّ وَ السُّفْيَانِيُّ كَفَرَسَى رِهَانِ»، ⁽¹⁾فينتج أن اليماني هو نفس الخراساني.

الحديث صرح:

و هذا كلام عجيب جداً حيث إنّ نفس الحديث عدّ الخراساني و السفياني و اليماني ثلاثة رجال لا إثنين، بل صريح حديث آخر أنّ الخراساني غير اليماني و هما يستبقان: «وَ خُرُوجُ السُّفْيَانِي ... وَ يَبْعَثُ مِائَةً وَ ثَلَاثِينَ أَلفاً إِلَى الْكُوفَة وَ يَنْزَلُونَ الرَّوْحَاءَ وَ الْفَارِقَ فَيَسِيرُ مِنْهَا سِتُّونَ الْفاً حَتَّى يَنزِلُوا الْكُوفَة ... يَسُوقُهَا رَجُلٌ مِنْ آلِ مُحَمَّد... إِذْ أَقْبَلَتْ خَيْلُ الْيَمَانِيِّ وَ الْخُرَاسَانِي يَسْتَبَقَانِ كَأَنَّهُمَا فرسى رهان». ⁽¹⁾

غير أنه صرح في أخبار متعددة بأنّ خروج اليماني من اليمن أو الصنعاء، بل لفظ اليماني إسم منسوب إلى اليمن و لا وجه أن يسمّى رجل خراسانی یمانياً إلا بالتأويلات البعيدة.

الخراسانی و هولاکو:

كما توهم بعض أنّ المراد من الخراسانی المهلک لبنی العباس هو هلاکوخان فوقع في حيص و بيص في تعيين المراد من السفياني، و أعانه قائل بأن مفاد هذه الأخبار إخبار بالحوادث التي تحدث في طول الغيبة و ليس المراد منها علامات ظهور القائم عليه السلام.

مع أنّ صريح بعض الأخبار أنّ هلاك بني العباس علامة من علامات الظهور، ⁽¹⁾كما أنّ صريح بعضها عدم كون المراد من ملک بنی العباس ملكهم في القرون الإسلامية الأولى بل ملكهم الذي يتجدد في آخر الزمان. ⁽²⁾

ی) شاهد الحدیث:

اشاره

ثُمَّ قَالَ علیه السلام: خُرُوجُ السُّفْيَانِي وَ الْيَمَانِيِّ وَ الْخُرَاسَانِيِّ فِي سَنَة وَاحِدَةٍ فِي شَهْرٍ وَاحِدٍ فِي يَوْمِ وَاحِدٍ نِظَامٌ كَنِظَامِ الْخَرَزِ يَتْبَعُ بَعْضُهُ بَعْضاً فَيَكُونُ الْبَأْسُ مِنْ كُلِّ وَجْهِ، وَيْلٌ لِمَنْ نَاوَاهُمْ، وَ لَيْسَ فِي الرَّايَاتِ رَايَةٌ أَهْدَى مِنْ رَايَة الْيَمَانِيُّ هِيَ رَايَةُ هُدًى لِأَنَّهُ يَدْعُو إِلَى صَاحِبِكُمْ فَإِذَا خَرَجَ الْيَمَانِيُّ حَرَّمَ بَيْعَ السَّلَاحِ عَلَى النَّاسِ وَكُلِّ مُسْلِمٍ وَإِذَا خَرَجَ الْيَمَانِيُّ فَانْهَضَ إِلَيْهِ فَإِنَّ رَايَتَهُ رَايَةٌ هُدًى وَ لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أن يَلْتَوى عَلَيْهِ فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَهُوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ لِأَنَّهُ يَدْعُو إِلَى الْحَقِّ و لی طَریقٍ مُسْتَقِیم.

لا نعلم أنّ هذه الفقرة حديث مستقل حيث ورد مضمون صدره في رواية أخرى، أم تتمة لما قبله حيث إرتبط به. و على أيّ حال هى مشتملة على مطالب:

1) سنه واحده شهر واحد، يوم واحد:

خُرُوجُ السُّفْيَانِيِّ وَ الْيَمَانِيِّ وَ الْخُرَاسَانِي فِي سَنَةِ وَاحِدَةٍ فِي شَهْرِ وَاحِدٍ فِي يَوْمِ وَاحِدٍ نِظَامُ كَنِظَامِ الْخَرَةِ يَتْبَعُ بَعْضُهُ بَعْضاً فَيَكُونَ الْبَاسُ مِن كُلِّ وَجْهِ، وَيْلٌ لِمَنْ نَاوَاهُمْ».

و هنا تنبيهات:

الف) لم يرد هذا المضمون إلا في حديثين آخرين أحدهما عن الشيخ الطوسى هكذا: «وَ عَنْهُ عَنْ سَيْفِ بْن عَمِيرَةَ عَنْ بَكْرِ بْن مُحَمَّدٍ الْأَرْدِي عَنْ أَبي عَبْدِ اللهِ ع قَالَ: خُرُوجُ الثَّلَالَةِ الْخُرَاسَانِي وَالسُّفْيَانِي وَ الْيَمَانِي فِي سَنَةِ وَاحِدَةٍ فِي شَهْرٍ وَاحِدٍ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ وَ لَيْسَ فِيهَا رَايَةٌ بأَهْدَى مِنْ رَايَةَ الْيَمَانِي يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ». ⁽¹⁾

و هذا السند بظاهره مرسل حيث إنّ مرجع الضمير في «عَنْهُ» راجع إلى الفضل بن شاذان و هو لا يروى عن السيف مباشرة، و ما

قيل من أنّ مرجع الضمير في نفس كتاب الفضل هو إبن أبي عمير لم يثبت عندى، حيث لا يوجد لدينا كتاب الفضل مسنداً، و ما نقل في "مختصر كفاية المهتدى" عن كتاب الفضل ⁽¹⁾لا يكون حجة حيث إنّ صاحب الكفاية لا طريق له إلى كتاب الفضل و نحن و إن تسامحنا في تصحيح ما رواه بسند صحيح لكنه لا يثبت عندنا صحة هذا السند لظاهر ما يكون فى ثبت كتاب الغيبة من الإرسال، كما هو كذلك في كتاب إثبات الهداة" عن كتاب الفضل. ⁽²⁾

و الآخر ما رواه في "كفاية المهتدى":

«قال الشيخ الجليل الفضل بن شاذان بن الخليل طيّب الله مرقده: حدّثنا محمد بن أبى عمیر رضی الله عنه، قال: حدثنا جميل بن درّاج، قال: حدّثنا زرارة بن أعين، عن أبي عبد الله عليه السلام، قال: قال عليه السّلام ... إذ يخرج عليهم السمرقندى من خراسان مع الرايات السود و السفياني من الوادى اليابس من أودية الشام، ... و قد يكون خروجه و خروج اليماني من اليمن مع الرايات البيض في يوم واحد، و شهر واحد، و سنة واحدة، ... ثم يبعث السفياني جيوشاً

إلى الأطراف، ... ثمّ يقصد اليماني فينهض اليماني لدفع شرّه، فينهزم السفياني بعد محاربات عديدة و مقاتلات شديدة، فيتّبعه اليماني فتكثر الحروب و هزيمة السفياني، فيجده اليماني في آخر الأمر مع إبنه في الأسارى، فيقطعهما إربا إرباً، ثم يعيش في سلطنة فارغاً من الأعداء، ثلاثون سنة، ثمّ يفوّض الملك بإبنه السعيد، و يأوى مكة، و ينتظر ظهور قائمنا حتى يتوفى، فيبقى إبنه بعد وفات أبيه في ملكه و سلطانه قريباً من أربعين سنة و هما يرجعان إلى الدنيا بدعاء قائمنا عليه السلام، قال زرارة فسألته عن مدة ملك السفياني، قال عليه السلام تمد إلى عشرين سنة». ⁽¹⁾

و هذا الخبر منحصر نقله فى "كفاية المهتدى" عن كتاب الفضل الذى لا طريق له إليه، و نحن و إن تسامحنا في تصحيح ما يصح فيه إلا أنّ هذا الخبر مشتمل على شواذ مخالفة لما روى بسند معتبر کمدة ملك السفياني إلى عشرين سنة»، أو لم يذكر في أي حديث آخر کملک الیمانى ثم ملك إبنه سبعون سنة و وفاتهما قبل ظهور القائم عليه السلام و رجعتهما بدعائه عليه السلام.

و على هذا لا تثبت وحدة زمن خروج السفياني و اليماني و الخراساني بسند معتمد غير أن المصرح في نفس الحديث كون خروجها «نِظَامٌ كَنِظَامِ الْخَرَزِ يَتْبَعُ بَعْضُهُ بَعْضاً» و هذا لا يجمع مع وحدة الزمان حتى في اليوم.

ثم إنّ المراد من خروج السفياني هنا، هو خروجه الثاني لأنّ اليماني عُرف بأنه «كَاسِرُ عَيْنَيْهِ»، ⁽¹⁾مع أن السفياني لا يُغلب في خروجه الأول و خسف بجيشه في خروجه الثالث، إذا فكسر عيينه يقع في خروجه الثاني إلى العراق و هكذا طبقاً للأخبار.

ب) إنه لا ظهور للسفياني بل المذكور له في الأحاديث هو خروجه، كما حققناه في محله و قلنا إنّ المراد من ظهوره في بعض الأخبار هو غلبته على مناطق الشام و الظهور هناك بمعنى الظفر و الغلبة. و لكن ليُعلم أنّ للسفياني ثلاثة خروج: خروج في الشام لتصاحب ملكه، خروج إلى العراق للقتل والنهب و الصلب، و خروج إلى المدينة لقتل المهدى عليه السلام، و هذا مصرح في الأخبار المعتبرة المتعددة.

ج) «فَيَكُونُ الْبَأْسُ مِنْ كُلِّ وَجْهِ، وَيْلٌ لِمَنْ نَاوَاهُمْ»، و هذه الفقرة لمكان الفاء ظاهرة فى أنّ البأس ناش من كل هذه الثلاثة: الخراساني و السفياني و اليماني فكلهم أشرار و لذا قال فيهم: «وَيْلٌ لِمَنْ نَاوَاهُمْ»، و لكن نفس هذا التعبير ورد فى القائم الموعود عليه السلام: «وَيْلٌ لِمَنْ نَاوَاهُ» ⁽¹⁾فيشعر إلى أنّ كلهم حتى السفياني أخيار!!!

و على أيّ حال لا أجد فى بالى وجهاً صحيحاً في وحدة التعبير عن هولاء الثلاثة؛ هذا و لكن الفقرة اللاحقة صرحت بأن اليماني على هدى بل يكون أهدى فيمكن جعلها مخصصة لليماني من بينهم و لا يخلو عن تكلف.

2) أهدى الرايات:

«وَ لَيْسَ فِي الرَّيَاتِ رَايَةٌ أَهْدَى مِنْ رَايَةِ الْيَمَانِي، هِيَ رَايَةٌ هُدًى لِأَنَّهُ يَدْعُو إِلَى صَاحِبكُمْ»، و "ال" في «الرَّايَاتِ» هنا للعهد لا للإستغراق، إذاً فليس مراده نفى الهداية عن جميع الرايات في طول زمن الغيبة بل المراد رايات هولاء الثلاثة فليس من بين رايات الخراساني و السفياني و اليماني «رَايَةٌ أَهْدَى مِنْ رَايَة الْيَمَانِي». و

لكن لا يرد هذا التعبير إلا فى حديثين أحدهما هذا و الآخر ما في غيبة الطوسي عن كتاب الفضل الذي قلنا ظاهر سنده أنه مرسل.

و قد إستفاد بعض عن كلمة «أهْدَى» - و هو صيغة إسم التفضيل - أن السفياني و الخراساني أيضاً على هدى و لكن اليماني أهدى، و حيث كانت هذه النتيجة باطلة على القطع ينتج أنّ الحديث باطل. و لكن هذا الكلام غير صحيح لأنّ أفعل التفضيل قد تكون تفضيلية و قد يكون تعيينية كما في قوله تعالى: «أ فَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لا يَهدِّى إِلَّا أَنْ يُهْدى»، ⁽¹⁾و أيضاً قد تستعمل في التفضيل العرفي لا الحقيقى كما في قوله تعالى: «رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ». ⁽²⁾

و هنا قرينة متصلة على عدم كون المراد منها معنى التفضيلية لأنه قال من دون فصل: «هِيَ رَايَةُ هُدًى» و هذا دال على حصر الهدى فيه، كما توجد قرينة منفصلة عليه و هو أن المقطوع كون السفياني على الضلال.

إذاً فالسفياني لا يكون على الهدى، و لكن المستفاد من الروايات أنّ الخراساني على هدى بل يكون أهدى، حيث روى بطرق معتبرة: «إِذْ أَقْبَلَتْ رَايَاتٌ مِنْ قِبَلِ خُرَاسَانَ وَ تَطْوِي الْمَنَازِلَ طَيَّا حَثِيثًا وَ مَعَهُمْ نَفَرٍ مِنْ أَصْحَاب الْقَائِم». ⁽¹⁾

و هل يمكن من يكون معه «نَفَرَ مِنْ أَصْحَابِ الْقَائِمِ» أن لا يكون أهدى؟! و لعلك تقول: إن كون اليماني أهدى معلل في الحديث المبحوث عنه ب-«لِأَنَّهُ يَدْعُو إِلَى صَاحِبِكُمْ»، و لكن الخراساني هل يدعو إلى غير صاحبنا؟ إذاً فكيف يكون معه «نَفَرٌ مِنْ أصْحَاب الْقَائِمِ»؟!

و على هذا فلا يثبت عندى أن اليماني هو أهدى الرايات و لا وجه لتسمية بعض الكتب بهذا العنوان.

3) تحريم بيع السلاح

«فَإِذَا خَرَجَ الْيَمَانِيُّ حَرَّمَ بَيْعَ السَّلَاحِ عَلَى النَّاسِ وَ كُلِّ مُسْلِمٍ» حيث إن بيع السلاح عند حرب المسلمين مع الطغاة حرام من الطغاة، هذا يدل على أن اليماني صاحب مرجعية عظيمة في الإسلام و حكومة قوية في الناس حتى يتمكن من أن «يحرم بَيْعَ السَّلَاحِ عَلَى

النَّاسِ وَ كُلِّ مُسْلِمٍ» شرعاً و قانوناً، و لكنه غير متصور بالنسبة إلى لأنه لا يكون لأحدهم هكذا المقام بين الناس أجمعين بل أيّ شيعي حتى بين طوائف المسلمين. و لهذا قرأ بعض هذه الفقرة هكذا: «حَرُمَ بَيْعُ السَّلَاح»، و لا دليل عليه بل لا معنى له، حيث إنّ بيع السلاح في زماننا لا يكون إلا دولياً فلا أثر للحرمة من دون تحريم من حافظ شرع أو مالک ملک

غير أنّ تحريم بيع السلاح لا معنى له في زماننا، حيث إنّ السلاح يوجد في أىّ بلاد و يمكن شراءه عن أىّ بلاد، بل الملل الإسلامية في زمننا هم شراء السلاح لا بياعه بل لا يشرى غير المسلمين عن المسلمين سلاحاً؛ و على أي حال فلم أجد هذا التعبير في أى حديث آخر.

ثم إنّ بعض المنحرفين عن جادة الحقّ تمسک بهذه الفقرة لإثبات أنّ لليمانى منصباً إلهياً و إلا فكيف يجوز له أنّ يحرّم بيع السلاح على جميع الناس؟!

و قد تغافل عن أنّ راوى هذا الحديث واقفی کذاب و مضمونه منفرد كما مر ، فكيف يمكن إثبات المنصب له بهكذا الحديث؟! غير أنّ التحريم لا يلازم المنصب الإلهى بل يكفي فيه مقام المرجعية، على أن عدد الأئمة و الأوصياء و الخلفاء منحصر في إثنى عشر

لا يزيدون ولا ينقصون و لا مقام غيرها حتى أعطاه هذا المتوهم إلى اليماني.

4) رایه هدی:

«وَ إِذَا خَرَجَ الْيَمَانِيُّ فَانْهَضَ إِلَيْهِ فَإِنَّ رَايَتَهُ رَايَةٌ هُدًى»، و قد إستفاد بعض من هذه الفقرة وجوب النهوض إلى اليماني و غفل عن أن الأمر قد يستعمل في مقام رفع الحظر السابق كقوله تعالى: «وَ إذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا» ⁽¹⁾أو غير السابق كقوله تعالى: «فَإِذا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ»، ⁽²⁾و لذا روى عن أمير المومنين عليه السلام في هاتين الآيتين: «فَإِذَا أَحَلَّ فَمَنْ شَاءَ اصْطَادَ وَ مَنْ شَاءَ تَرَكَ لَمْ يَصْطَدْ» و: «فَمَنْ شَاءَ انْتَشَرَ وَ مَنْ شَاءَ أَنْ يَقْعُدَ فِي الْمَسْجِدِ قَعَدَ». ⁽³⁾

و الحظر هنا ما ورد فى عدم النهوض إلى كل من قام قبل القائم عليه السلام، إذاً فهذه الفقرة على فرض صدورها عن الإمام عليه السلام فى مقام رفع الحظر السابق لا بيان وجوب النهوض إلى اليماني. و كيف يجب النهوض إليه مع أنه لم يروه إلا واقفى كذاب؟!

و لو وجب لأكد الأئمة عليهم السلام عليه حتى يستقر هذا الوجوب عند الشيعة.

هذا و قد ورد في بعض الأخبار المعتبرة عن نفس الإمام الباقر عليه السلام الأمر بالقعود إلى أن تُسمع الصيحة: «الْزَمِ الْأَرْضَ وَ لَا تُحَرِّكْ يَداً وَ لَا رِجْلًا حَتَّى تَرَى عَلَامَاتِ أَذْكُرُهَا لَكَ - إِنْ أَدْرَكْتَهَا - أوَّلُهَا اخْتِلَافُ بَنِي الْعَبَّاسِ - وَ مَا أَرَاكَ تُدْرِكُ ذَلِكَ وَ لَكِنْ حَدَّتْ بِهِ مَنْ بَعْدِي عَنِّى - وَ مُنَادٍ يُنَادِى مِنَ السَّمَاءِ». ⁽¹⁾

و أيضاً ما رواه النعماني بنفس سند الحديث المبحوث عنه: فَكُونُوا أَحْلَاسَ بُيُوتِكُمْ وَ الْبدُوا مَا الْبَدْنَا فَإِذَا تَحَرَّكَ مُتَحَرَّكُنَا فَاسْعَوْا إِلَيْهِ وَ لَوْ حَبْوا وَ اللَّهِ لَكَانِّى أَنْظُرُ إِلَيْهِ بَيْنَ الرُّكْنِ وَ الْمَقَامِ يُبَايِعُ النَّاسَ». ⁽²⁾

إذاً فلولا نجعل هذه المعتبرة و غيرها معارضة لهذه الفقرة فهى على الأقل مفسرة لها بأنّ الأمر بالنهوض إليه في مقام بيان الجواز لا الوجوب.

ثم إنّ الأمر بالنهوض إليه معلل هنا بأنّ «رَايَتَهُ رَايَةٌ هُدًى» و قد أثبتنا أنّ راية الخراساني أيضاً راية هدى بل أهدى، و على هذا فالنهوض إلى الخراساني أيضاً واجب بل أوجب، و ليس كذلك بل النهوض إليه أيضاً جائز كما في اليماني.

5) حرمة المخالفة:

«وَ لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَلْتَوِيَ عَلَيْهِ ⁽¹⁾فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَهُوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ لِأَنَّهُ يَدْعُو إِلَى الْحَقِّ وَ إِلَى طَرِيق مستقيم».

و قد تمسک بعض الفرق المنحرفة بها فى إثبات عصمة اليماني إمامته بدعوى أن المستفاد منها كون طاعة اليماني واجبة على الإطلاق و من خالفه «فَهُوَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ» و أيضاً أنه «يَدْعُو إِلَى الْحَقِّ وَ إِلَى طَرِيقٍ مُسْتَقِيمٍ» و هذا صفة حجة الله في العالمين!

و لكن هذا باطل رأساً حيث:

أولاً إنّ العصمة تلازم وجوب الموافقة مستقلاً و حرمة المخالفة مستقلاً و لا يكون معنى «لَا يَحِلُّ أَنْ يَلْتَوى عَلَيْهِ» وجوب الموافقة

بل معناه حرمة المخالفة فقط، و هذا لا يلازم العصمة، إذا فمن لا يصاحب جند اليماني و لا يخالفه لا يكون «مِنْ أَهْل النَّارِ».

ثانياً إن كل حجة الله يلزم أن «يَدْعُو إِلَى الْحَقِّ وَ إِلَى طَرِيقِ مُسْتَقِيمٍ». لكن لا يلزم أن كل من «يَدْعُو إِلَى الْحَقِّ وَ إِلَى طَرِيق مُسْتَقِيم» أن يكون حجة الله تعالى، و بعبارة منطقية: إنّ رابطة الدعوة إلى الحق و الطريق المستقيم مع كون الداعي حجة الله عموم و خصوص مطلق.

ثالثاً إنّ جزاء النار لمخالفة اليمانى معلل بكونه «يَدْعُو إِلَى الْحَقِّ وَ إِلى طَرِيقِ مُسْتَقِيمٍ» إذا فجزاء النار لا يرتبط بنفس اليماني بل هو مرتبط بدعوته إلى الحقّ، كما لعن رسول الله صلى الله عليه و آله من تخلف عن جيش أسامة ⁽¹⁾و لم و لم يكن جزاء لعنه مرتبطاً بنفس أسامة.

ک) قصع الفخار:

«ثُمَّ قَالَ لِي: إِنَّ ذَهَابَ مُلْكِ بَنِي فُلَانِ كَقِصَعِ الْفَخَّارِ وَ كَرَجُلٍ ⁽²⁾كَانَتْ فِي يَدِهِ فَخَارَةٌ وَ هُوَ يَمْشِي إِذْ سَقَطَتْ مِنْ يَدِهِ وَ هُوَ سَاهِ عَنْهَا

فَانْكَسَرَتْ فَقَالَ حِينَ سَقَطَتْ: "هَاهْ" شِبْهَ الْفَزَعِ فَذَهَابُ مُلْكِهِمْ هَكَذَا، أَغْفَلَ مَا كَانُوا عَنْ ذَهَابِهِ».

و هذه الفقرة خالية عن لفظ «ع » بعد «قَالَ» فهل تكون من كلام الراوى؟ و يويده أنه لم توجد هذه التعابير في أي حديث آخر.

ل) زوال و زوال:

وَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ علیه السلام عَلَى مِنْبَرِ الْكُوفَة: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ ذِكْرُهُ قَدَّرَ فِيمَا قَدَّرَ وَ قَضَى وَ حَتَمَ بِأَنَّهُ كَائِنْ لَا بُدَّ مِنْهُ أَنَّهُ يَأْخُذُ بَنِي أُمَيَّةَ بالسَّيْفِ جَهْرَةً وَ أَنَّهُ يَأْخُذُ بَنِي فَلَان بَغْتَةً. لا نعلم أنّ هذا الكلام من الإمام الباقر عليه السلام أم من الراوى، و لو كان الثاني فالحديث مرسل بلا سند أصلاً، و على أي حال فهو کلام مستقل عما قبله لما مر. و العجيب أن ما روى عن الإمام الصادق عليه السلام على عكس ذلك: «أخذ بني أمية بغتة، و يؤخذ بني العباس جهرة». ⁽¹⁾

م) عبد عنيف خامل أصله:

وَ قَالَ علیه السلام: لَا بُدَّ مِنْ رَحَى تَطْحَنُ فَإِذَا قَامَتْ عَلَى قُطْبُهَا وَ ثَبَتَتْ عَلَى سَاقِهَا بَعَثَ اللَّهُ عَلَيْهَا عَبْداً عَنِيفاً ⁽¹خَامِلًا أَصْلُهُ يَكُونُ النَّصْرُ مَعَهُ، أصْحَابُهُ الطَّوِيلَةُ شُعُورُهُمْ أَصْحَابُ السَّبَال ⁽²⁾، سُودٌ ثِيَابُهُمْ، أَصْحَابُ رَايَاتِ سُودٍ، وَيْلٌ لِمَنْ نَاوَاهُمْ يَقْتُلُونَهُمْ هَرْجاً، وَاللَّهِ لَكَانِّى أَنْظُرُ إِلَيْهِمْ وَ إِلَى أَفْعَالِهِمْ وَ مَا يَلْقَى الْفُجَّارُ مِنْهُمْ وَ الْأَعْرَابُ الْجُفَاةُ يُسَلِّطُهُمُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ بِلَا رَحْمَةٍ فَيَقْتُلُونَهُمْ هَرْجاً عَلَى مَدِينَتِهِمْ بِشَاطِئِ الْفُرَاتِ الْبَرِّيَّةِ و الْبَحْرِيَّة جَزَاءً بِمَا عَمِلُوا وَ ما رَبُّكَ بظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ). هذا حديث مستقل عما قبله و لم أجد تعابيره في أيّ حديث آخر إلا هذا المقدار منه: «أمَّا بَعْدُ فَإِنَّهُ لَا بُدَّ مِنْ رَحَى تَطْحَنُ ضَلَالَةٌ فَإذَا طَعَنَتْ قَامَتْ عَلَى قُطبها». ⁽³⁾

و قد إستدل بعض الفرق الباطلة بهذه الفقرة لإثبات قائم قبل القائم و يقول: إن توصيفه بأنه مبعوث من الله: «بَعَثَ اللَّهُ» دليل على أنه حجة الله كما أن توصيف «يَكُونُ النَّصْرُ مَعَهُ» ورد في أحاديث متعددة في وصف القائم الموعود فينقدح أنّ هذا العبد الخامل أصله هو القائم الموعود و حيث إنّ الإمام المهدى عليه السلام لم يكن خاملاً ثبت أنّ هذا القائم غير الإمام المهدى عليه السلام!

و لكن كلتا المقدمتان باطلتان حيث لا يكون «بَعَثَ اللَّهُ» بمعنى أنه مبعوث من جانب الله و قد ورد هذا التعبير في القرآن في بخت نصر الكافر: «فَإِذا جاءَ وَعْدُ أُولاهُما بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِباداً لَنا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ فَجَاسُوا خِلالَ الدِّيار وَ كانَ وَعْداً مَفْعُولاً». ⁽¹⁾

كما أنّ صرف التوصيف بأن «يَكُونُ النَّصْرُ مَعَهُ» لا يدل على وحدة هذا الشخص مع القائم الموعود عليه السلام.

وكم من خارج كان النصر معه في تاريخ الإسلام.

و الحمد لله رب العالمين

اللهم عجل لولیک الفرج