فهرست نسخ خطّی کتابخانه ملّی ایران جلد 46
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه: کتابخانه ملی ایران
عنوان و نام پديدآور: فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی ایران/ فراهمآورنده جعفر طباطبایی یزدی... [و ديگران].
مشخصات نشر: تهران: کتابخانه ملی ایران. 1365-
مشخصات ظاهری: ج
شابک: دوره: 0-047-446-964-978
جلد46: 4-544-446-964-978
يادداشت: ص. ع. به انگلیسی: .National Library of Iran. A catalogue of the manuscripts in the national library of Iran
يادداشت: جلدهایی از کتاب حاضر عنوان «فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران» و «فهرست نسخه های خطی کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران» نیز منتشر شده است.
يادداشت: چاپ اول جلد نخست از کتاب حاضر در سال 1343 تحت عنوان «فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی» توسط وزارت فرهنگ و هنر منتشر شده است.
یادداشت: کتابخانه ملی ایران از سال 1369 به کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران و از سال 1381 به سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران تغییر نام یافته است.
يادداشت: ج. 46. (چاپ اول: 1397) (فیپا)
مندرجات: ج. 46. از شماره 16301تا 16600/ تألیف جعفر طباطبایی یزدی
موضوع: نسخه های خطی فارسی- فهرست ها
موضوع: نسخه های خطی عربی- فهرست ها
موضوع: نسخه های خطی- ایران- تهران- فهرست ها
شناسه افزوده: انوار، سیدعبد الله، 1303- ، گردآورنده
شناسه افزوده: کتابخانه ملی ایران
شناسه افزوده: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران
رده بندی کنگره: 1365 2 ک 72م/ Z6621
رده بندی دیویی: 011/31
شماره کتابشناسی ملی: 11-65م
فهرست نسخ خطی
سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران
جلد 46
از شماره 16301تا16600
تألیف جعفر طباطبایی یزدی
بانظارت
معاونت کتابخانه ملی
اداره کل کتاب های خطی و نادر
سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران
1397
فهرست نویسی پیش از انتشار کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران
سرشناسه: کتابخانه ملی ایران
عنوان و نام پديدآور: فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی ایران/ فراهمآورنده عبد الله انوار... [و ديگران].
مشخصات نشر: تهران: کتابخانه ملی ایران. 1365-
مشخصات ظاهری: ج
شابک: دوره: 0-047-446-964-978
جلد46: 4-544-446-964-978
يادداشت: ص. ع. به انگلیسی: .National Library of Iran. A catalogue of the manuscripts in the national library of Iran
يادداشت: جلدهایی از کتاب حاضر عنوان «فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران» و «فهرست نسخه های خطی کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران» نیز منتشر شده است.
يادداشت: چاپ اول جلد نخست از کتاب حاضر در سال 1343 تحت عنوان «فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی» توسط وزارت فرهنگ و هنر منتشر شده است.
یادداشت: کتابخانه ملی ایران از سال 1369 به کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران و از سال 1381 به سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران تغییر نام یافته است.
يادداشت: ج. 46. (چاپ اول: 1397) (فیپا)
مندرجات: ج. 46. از شماره 16301تا 16600/ تألیف جعفر طباطبایی یزدی
موضوع: نسخه های خطی فارسی- فهرست ها
موضوع: نسخه های خطی عربی- فهرست ها
موضوع: نسخه های خطی- ایران- تهران- فهرست ها
شناسه افزوده: انوار، سیدعبد الله، 1303- ، گردآورنده
شناسه افزوده: کتابخانه ملی ایران
شناسه افزوده: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران
رده بندی کنگره: 1365 2 ک 72م/ Z6621
رده بندی دیویی: 011/31
شماره کتابشناسی ملی: 11-65م
شابک: 4-544-446-964-978
فهرست نسخ خطی سازمان اسناد کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران (جلد 46)
تأليف: جعفر طباطبایی یزدی
ناشر: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران
شمارگان: 500 نسخه/ چاپ اول 1397
چاپ و صحافی: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران
مهدی ادیبی
ناظر فنی: پرویز بختیاری
صفحه آرایی: پروین دالوند
بها: 600000 ریال
نشانی: تهران، بزرگراه شهید حقانی (غرب به شرق)، بعد از ایستگاه مترو، بلوار کتابخانه ملی
تلفن فروشگاه: 81623315
دورنگار: 81623301
وب گاه: www.nlai.ir
پست الکترونیک: publication@nlai.ir
خیراندیش دیجیتالی: کانون فرهنگی اندیشه اصفهان
ویراستار کتاب: حدیثه کریمی
فهرست نسخ خطی
سازمان اسناد و کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران
به نام آن که جان را فکرت آموخت
الحمد لله الذي انزل على عبده الكتاب و لم يجعل له عوجا
نسخه های خطی آینه تمام نمای پیشینه فرهنگی یک ملّت است. دست نوشت های برجای مانده از پیشینیان ایران اسلامی خود دلیل محکمی بر برخورداری این مرز و بوم زرخیز از هویت درخشان و غنی فرهنگی است. بزرگانی چون: فارابی، ابن سینا، خوارزمی، خیام، ابو ریحان بیرونی، رازی و صدها اندیشمند دیگر ایرانی که چون ستارگانی در آسمان دانش بشری می درخشند و از افتخارات جامعه ما به شمار می آیند. نادره هایی که گنجینه های ستبری از معارف بشری را در دست نوشت های خود برای همگان به یادگار گذاشتند. اما بدیهی است که نخستین گام در مسیر بهره برداری از این ذخایر گران بها شناسایی آن ها در قالب فهرست های نسخ خطی است.
فهرست نویسان نسخه های خطی در ایران از سال 1305ش، گام در مسیر تدوین فهرست ها گذارده اند. هر فهرست نویس با تکیه بر تجربه و دانش خود در زمینه نسخه شناسی و کتاب شناسی، به تدوین فهرست خود پرداخته است. به همین دلیل چگونگی و شیوه تدوین در این فهرست ها یکسان نیست.
کتابخانه ملی در مقام کتابخانه مادر، از جمله نخستین کتابخانه هایی بود که اقدام به انتشار فهرست مدون و استانداردی از مجموعه نسخ دستنویس خود کرد. این اقدام ارزشمند با رهنمودهای زنده یادان ایرج افشار، مجتبی مینوی، محمد معین و همت دکتر مهدی محقق آغاز شد و با پشتکار عالمانه استاد سید عبد الله انوار در نگارش نخستین فهارس نسخ خطی، لباس نشر پوشید و با تلاش دیگر فهرست نگاران ادامه یافت.
با بازنگری شیوه های پیشین و با رویکرد جدی به روش های نوین ارائه اطلاعات و فهرست نگاری، کاربرگه جدیدی طراحی شد و فهرست نسخه های این کتابخانه از جلّد پانزده به بعد بر اساس آن تدوین گردید که به طور طبیعی با شیوه معمول تفاوت داشت و از این رو با نگاه انتقادی شماری از فهرست نگاران روبرو شد.
امید است با استفاده از نظرات و انتقادات مفید و سازنده استادان و با همفکری و تبادل نظر متخصصان حوزه های فهرست نویسی و اطلاع رسانی بتوان در یافتن شیوه علمی در فهرست نویسی نسخه های خطی گام های مؤثّرتری برداشت.
و الحمد لله الذي ارسل الينا رسو لا حامل كتاب و كتابه ام الكتاب و السلام على من اتبع سبيله و كتابه
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران
اداره کل کتاب های خطی و نادر
بسم الله الرحمن الرحيم
آن چه در برابر دیدگان شما قرار دارد، مجلّد 46 فهرست نسخه های خطی کتابخانه ملی ایران است که پس از سال ها اینک به زیور طبع آراسته می شود.
شماری از نسخه های معرفی شده در این فهرست متعلق به مجموعه شخصی روان شاد حجة الاسلام و المسلمین سید محمد جزائری شوشتری است که پیش از این در تملّک سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی قرار داشته و پس از ادغام این سازمان با کتابخانه ملی در سال 1379ش. در اختیار سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران قرار گرفته است. همچنین در این فهرست برخی نسخه های کهن و نفیس و از جمله کهن ترین نسخه خطی کتابخانه ملی معرفی شده است.
روش فهرست نویسی در این مجلد علاوه بر رعایت سنت متعارف فهرست نویسی، همچون تنظیم مطالب در دو بخش کتاب شناسی و نسخه شناسی و رعایت ایجاز و اختصار و پرهیز از اطاله کلام و موارد متعارف دیگر، پیروی از شیوه نوین کتابخانه ملی در نگارش فهرست همچون مستندسازی اعلام و موضوع ها استفاده شده است.
در بخش کتاب شناسی، عنوان هر کتاب با استناد به متن کتاب و یا مراجعه به منابع انتخاب شد. مستند نام مؤلفان در قسمت سرشناسه و برخی اعلام و اسامی مرتبط در قسمت شناسه افزوده بر اساس مستند مشاهیر نوشته شده و موضوع نسخه ها نیز بر اساس سرعنوان های موضوعی کتابخانه ملی ثبت شده است. هر کتاب تنها يك بار معرفی شده و کتاب های مکرر به نخستین شماره همان کتاب در فهرست، ارجاع داده شده است. از آن جا که کتابخانه همچنان در مسیر رسیدن به شیوه واحد و استاندارد فهرست نویسی است، از این رو مطالبی که در معرفی نسخه ها آمده علی رغم میل باطنی نگارنده گاه طو لانی است.
در بخش نسخه شناسی، اعداد مربوط به ابعاد نسخه، به میلی متر است. عدد پس از تعداد سطر، ابعاد متن یا همان اندازه سطور نسخه است. حرف «ر» نشانه صفحه رو و حرف «پ» نشانه پشت آن است.
شماره رکورد، شماره اختصاصی منابع و مواد کتابخانه ملی در بانک اطلاعات رسا است. شماره پیشین، اشاره به شماره مالکان قبلی نسخه دارد.
نظر به این که غلط های املایی قابل توجهی عمدتاً توسط كاتبان غیر مسلط به زبان عربی و بیش تر در انجامه آنان راه یافته تا آن جا که امکان داشت از بکار بردن عبارت [كذا] پرهیز کردیم و برای حفظ امانت، غلط های صریح به حال خود رها کردیم.
در پایان بر خود لازم می دانم از ریاست محترم سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران سرکار خانم دکتر اشرف بروجردی، معاونت محترم کتابخانه ملی جناب آقای دکتر غلامرضا امیرخانی و مدیر کل محترم اداره کتاب های خطی و نادر جناب آقای علی اوجبی تشکر و قدردانی نمایم.
بدیهی است علی رغم سعی و تلاش نگارنده، کاستی هایی نیز به چشم تیزبین پژوهشگران این حوزه آید که یادآوری آن ها بر کمال اثر حاضر خواهد افزود.
سید جعفر طباطبائی یزدی
طباطبائی کربلائی، علی بن محمّد علی، 1161-1231ق.
حديقة المؤمنين/ على بن محمّد علی طباطبائی حائری؛ نویسنده متن: نجم الدین جعفر بن حسن معروف به محقق حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی آمیخته با متن بر المختصر النافع محقق حلی در گذشته سال 676ق. است. شارح شرح مفصّل دیگری نیز بر المختصر النافع به نام ریاض المسائل دارد. و برای تمییز بین این دو شرح، حديقة المؤمنين را شرح صغیر و دیگری را شرح کبیر می گویند. عباراتی در این شرح دیده می شود که عیناً در ریاض المسائل آمده است. به همین جهت این شرح را برگرفته و کوتاه شده ریاض المسائل دانسته اند. مؤلّف این شرح را در دو مجلّد تنظیم نموده و در روز چهارشنبه شانزدهم جمادی الثانیه 1204 ق. در کربلا به انجام رسانده است. این تاریخ در الذریعة ششم جمادی الثانیه یاد شده است که با توجه به این که در غالب نسخه ها این تاریخ مطابق نسخه ما شانزدهم جمادی الثانیه آمده احتمال می رود در انجامه نسخه آقابزرگ بعد از کلمه (السادس) کلمه (عشر) توسط کاتب افتاده یا اشتباه چاپی باشد.
این کتاب توسّط انتشارات کتابخانه آیه الله مرعشی نجفی در قم در سال 1409ق. با تصحیح سید مهدی رجائی در سه مجلّد به چاپ رسیده است.
نسخه مورد گفتگو شامل هر دو مجلد این شرح است و از آغاز چند برگی افتادگی دارد. این نسخه در زمان مؤلّف نوشته شده و اجازه ای به خط او به ملا حسن قائنی مورخ 1227ق. بين مجلد اول و دوم نسخه دیده می شود.
آغاز موجود: الاجماع و على الأشهر فى الثانى و كذا قال الثلاثة فى موت الفرس و البقره...
انجام:... حائزاً بذلك منّى شكراً جميلاً و من الله تعالى أجراً جزيلاً.
انجامه مؤلّف: و فرغ من تسويده مؤلّفه المفتقر إلى رحمة ربّه الغنى على بن محمّد على الطباطبائي ليلة الأربعاء و هي السادسة عشر من شهر جمادى الثاني [كذا] سنة ألف و مائتين و أربعة من الهجرة النبوية فى حائر الحسينية على صاحبها ألف صلاة و تحية.
انجامه كاتب: قد و فّقنى الله لتسويد هذه النسخة الشريفة يوم الجمعة العاشر من الثلث الثالث من الشهر الأوّل من السنة السادسة من العشر الثاني من المائة الثالثة من الألف الثانى فى حائر الحسينية إلاّ قليلاً منه على صاحبها ألف سلام و تحية و أنا الأقل إبن زين العابدين حسین الموسوی البهبهاني مسكناً و مولداً غفر الله لهما و لوالديهما بحرمة محمّد و آله الطاهرين.
منابع: ريحانة الأدب 2: 428؛ الذریعة 6: 389 و 14: 360؛ دانشگاه 5: 1939؛ فیضیه 1: 98
خط: نسخ متوسط، کاتب: حسین بن زین العابدین موسوی بهبهانی، تاریخ کتابت: 30 محرم 1216ق. محل کتابت: عراق: کربلا؛ امتیاز: نسخه در زمان مؤلّف نوشته شده است؛ حواشی: حاشیه هایی از مؤلّف با نشان (منه دام ظله) دارد. یادداشت ها: اجازه صاحب ریاض به ملا حسن قائنی مورخ سال 1227ق. بقلم مجیز و مهر خشتی نیمه پاک شده او بین مجلد اول و دوم دیده می شود، تاریخ و لادت مورخ 1227 و نام بعضی از مشایخ ثقه الاسلام کلینی در صفحه آخر نوشته شده است؛ آرایه ها: عناوین با شنگرف، بر روی عبارات متن اصلی با شنگرف خط کشی شده؛ مهرها: مهر خشتی نیمه خوانای مؤلف که در آن «لا اله الا الله الملك الحق المبین» خوانده می شود بین مجلد اول و دوم، مهر خشتی که در آن «الله محمّد علي حسن» خوانده می شود در صفحه آخر؛ آسیب ها: جلد آسیب دیده، دو برگ اول به جلد چسبیده و تلف شده؛ آثار آبدیدگی در برگ های آخر نسخه دیده می شود. کاغذ فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی ساده، آستر کاغذ فرنگی
404 برگ، 21سطر، اندازه متن 100×155؛ قطع: 150×210
عنوان های دیگر: شرح المختصر النافع؛ الشرح الصغير
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 7ق-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفرى-- قرن 13ق. 3. محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق. النافع فى مختصر الشرايع-- نقد و تفسیر
شماره رکورد: 2120154
ابن طاوس، علی بن موسی، 589-664ق.
مهج الدعوات و منهج العنایات/ رضی الدین علی بن موسی حلی معروف به سید ابن طاووس
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در دعاها و تعقیبات نماز و حرزها و حجب و مانند آن است. سید ابن طاووس در سعد السعود از آن یاد کرده است. تاریخ انجام آن بر اساس نسخه ما در روز جمعه هفتم جمادی الاولی سال 664ق. می باشد (برگ 153) ولی به گفته صاحب الذریعه این تاریخ در بعضی نسخه های آن روز جمعه هفتم جمادی الاولی 662ق. آمده است. از تاریخ انجام این اثر و یاد کردن آن در سعد السعود که در سال 651ق. تألیف شده چنین به نظر می رسد که ساخت این اثر بر خلاف دیگر تألیفات سید ابن طاووس بیش از ده سال به درازا کشیده است.
این اثر در بمبئی و در سال 1318ق. در ایران چاپ سنگی شده و پس از آن بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است. محمد تقی بن علی نقی طبسی آن را به فارسی ترجمه کرده که بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است. در روضات الجنات از ترجمه فارسی آن توسط علی بن محمّد بن اسد الله اصفهانی یاد شده است.
آغاز موجود: يقول سیدنا و مو لانا رضی الدین... أبو القاسم على بن موسى... إنّ من العجب أن يبلغ طلب الدنيا بالعبد...
انجام:... و هذا آخر ما أردناه من كتاب مهج الدعوات و منهج العنايات و الحمد لله أوّلاً... في يوم الجمعة السابع جميدى فى سنة أربع و ستّين و ستمائة من الهجرة.
انجامه: فى يوم الأربعاء الثامن و العشرين شهر جمادى الأوّل [كذا] كتاب مستطاب مهج الدعوات تمام شد من يد أقل الكتّاب ابن المرحوم عبد النبي الأحقر أسد الله 1296.
منابع: الذريعة 23: 287؛ کتابخانه ابن طاووس 85، سعد السعود 175، روضات الجنات 4: 213؛ أعيان الشيعة 8: 363
خط: نسخ متوسط، کاتب: اسدالله بن عبد النبی، تاریخ کتابت: چهارشنبه 28 جمادی الاولی سال 1296ق. آرایه ها سرعنوان ها به سرخی است؛ یادداشت ها: بر برگ اول دعای منسوب به مقاتل بن سلیمان نوشته شده؛ برگ های 2 تا 8 سفید، صفحات 153پ-155پ اذکار و اورادی است منقول از مؤلّف، برگ 195 تا آخر سفید؛ در آخر کتاب (برگ
1ر-154پ (193برگ)؛ سطر: 14؛ اندازه متن: 80×180؛ قطع: 155×215
موضوع: 1. دعاها
شماره رکورد: 1060000
ابن طاوس، علی بن موسی، 589-664ق.
المجتنى من الدعاء المجتبى/ رضی الدین علی بن موسی بن طاووس حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: یکی از کتاب های ادعیه سید ابن طاووس است که ظاهراً از تألیفات متأخر اوست. دعاهای آن را از کتاب هایی چون دفع الهموم و الاحزان و قمع الغموم و الاشجان از داود بن احمد نعمانی و بعض سیر الائمه و الأمالي شيخ مفيد و المستغيثين خلف بن عبد الملك بن مسعود و دیگر کتاب ها نقل کرده است. نام کتاب در این نسخه المجتنى من الدعاء المختبی آمده است.
شخصی گمنام این کتاب را به فارسی ترجمه کرده است. نسخه ای از این ترجمه در کتابخانه آیه الله مرعشی در قم در اولین رساله مجموعه ای از قرن یازدهم هجری قمری به شماره 12402 نگهداری می شود. این کتاب بارها چاپ شده است، از چاپ های آن می توان به چاپ بمبئی در سال 1317ق.، چاپ ایران به همراه مهج الدعوات در سال 1323ق. نام برد؛ همچنین در سال های اخیر توسط دارالذخائر الاسلامیه در قم در سال 1411ق. و توسط بنیاد پژوهش های اسلامی در مشهد در سال 1413ق. با تصحیح صفاء الدین بصری چاپ و منتشر شده است.
آغاز: يقول مو لانا السعيد المرحوم... أحمد الله جلّ جلاله بحسب ما يهديني إليه و يقوّينى عليه... بعد فانّي وجدت دعوات لطيفة ومهمّات شريفة و قد سمّيتها بالمجتبى من الدعاء المجتبى...
انجام موجود: فانفعني بطبّك و داو دائي بدوائك يا رحيم فانه إذا قال ذلك صرفت عنه ضره عافيته منه.
منابع: روضات الجنات 4: 330؛ كشف الحجب 487؛ کتابخانه ابن طاووس 90؛ أعيان الشيعة 8: 262؛ الذریعة 1:20
تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق.
155پ-193پ (193برگ)؛ 14سطر؛ اندازه متن: 80×130؛ قطع: 155×215
عنوان های دیگر: المجتبی من الدعاء المجتبى
موضوع: 1. دعاها
شماره رکورد: 2120176
بحرانی، علی بن حسن، -1340ق.
أنوار البدرين في ترجمة البحرين و علماء البحرين/ على بن حسن بن علی بن سلیمان بلادی بحرانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی درباره بحرین و شرح حال دانشمندان آن دیار و معرفی آثار آنان است. این اثر در یک مقدّمه و سه باب و یک خاتمه تنظیم یافته و در دهم جمادی الثانيه سال 1327ق. به انجام رسیده است. ترجمه فارسی عناوین مقدمه و ابواب آن چنین است:
مقدّمه درباره بحرین و معرفی شهرهای آن است.
باب یکم: در شرح حال علمای بحرین که همان (اوال) است.
باب دوم: در شرح حال علمای قطیف که همان (خط) است.
باب سوم: در شرح حال علمای احساء که همان (هجر) است.
خاتمه: در ذکر چهل حدیث از پیامبر اکرم در فضیلت أهل بیت علیهم السلام به روایت أهل سنت.
نسخه مورد گفتگو ارزشمند و عمدتاً به قلم مؤلّف نوشته شده و در جاهایی پسرش شیخ حسین او را در کتابت یاری کرده است. البته یک برگ آن ظاهراً توسط شخص دیگری نوشته شده، بدین شرح: کتاب از صفحه 10پ آغاز می شود و تا نیمه برگ 78 به خط مؤلّف است. از نیمه دیگر برگ 78 تا برگ 133 به قلمی دیگر و گویا به خط فرزند مؤلّف «حسین» نوشته شده است. از برگ 133پ تا 163پ که پایان باب دوم
کتاب است مجدّداً بخط مؤلّف است و در حدود سال 1325ق. نوشته شده است. برگ های 164 تا 180 مجددا به همان خط دیگری (ظاهراً حسین فرزند مؤلّف) و از برگ 180 تا یک برگ مانده به آخر کتاب به خط مؤلّف نوشته شده است. و آخرین برگ نسخه الحاقی بنظر می رسد. در آخرین صفحه نسخه که آخر کتاب نیز هست آمده: (و قد تشرّف بتحرير تمامه تراب أقدامه قنّه الأذل الأحقر حسين و فّقهما الله المراضيه و جعل مستقبل حالهما خيراً من ماضيه بمحمّد و آله المعصومين صلوات الله و سلامه عليهم أجمعين... آمين رب العالمین) البته این مطلب با برخی از آن چه یاد کردیم مغایرت دارد. مگر آن که احتمال دهیم عبارت (تحریر تمامه) سهوا بجای (تحریر اتمامه) نوشته شده باشد. این نسخه را مرحوم شیخ آقابزرگ تهرانی دیده و در الذریعة از آن یاد کرده و آن را به خط مؤلّف دانسته است. ولی نام کتاب در الذریعه با عنوان أنوار البدرين و مطلع النيرين فى تراجم علماء الاحساء و القطيف و البحرین یاد شده و به همین نام نیز به چاپ رسیده است. شاید این نام در بعضی از نسخه های آن چنین آمده باشدّ ولی در نسخه حاضر خود مؤلّف، هم در دیباچه و هم در وقفنامه نام کتاب را به صورتی که یاد کردیم نوشته است.
این کتاب در چاپخانه النعمان در نجف با تصحیح محمّد علی بن محمّد رضا طبسی در سال 1377ق. و 1380ق. به چاپ رسید، و در سال 1407ق. کتابخانه آیةالله مرعشی در قم آن را از روی چاپ نجف افست کرده است.
آغاز: الحمد لله الذي بعث محمّداً المصطفى صلّى الله عليه و آله رحمة للعالمين و أرسله بشيراً و نذيراً...
انجام:... أن يختم لنا و لاخواننا المؤمنين بأحسن عُقبى و ختام... و الحمد لله رب العالمين.
انجامه: و قد تشرّف بتحرير تمامه تراب أقدامه قنّه الأذل الأحقر حسين و فّقهما الله... آمين رب العالمين.
منابع: أعيان الشيعة 8: 185؛ الذريعة 2: 420؛ معجم المطبوعات النجفية 99
خط: نسخ و رقعی، کاتب: مؤلّف و حسین (ظاهراً فرزند او)، تاریخ کتابت: دهم جمادی الثانيه 1327ق. امتیاز: نسخه بقلم مؤلّف و پسرش شیخ حسین است. نسخه در اختیار سید حسن صدر عاملی در گذشته 1354ق. از مراجع شیعه و علمای بزرگ عهد خود بوده و حاشیه هایی نیز به خط وی در بعضی صفحات این نسخه دیده می شود. آرایه ها: ساده؛ حواشی: حاشیه هایی از فرزند مؤلّف (ظاهراً شیخ حسین) و حاشیه هایی پراکنده به خط
سید حسن صدر عاملی از مراجع شیعه و علمای بزرگ در گذشته 1354ق. دارد. یادداشت ها: یادداشتی در معرفی مؤلّف بخط فرزندش در برگ 3، صورت وقفنامه کتاب به خط مؤلّف مورخ سال 1330ق. و در آن نسخه را برای استفاده عموم وقف نموده و در اختیار فرزندش «حسین» قرار داده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج عنابی ضربی مجدول.
205برگ؛ سطرها متغیر، اندازه متن: 95×160؛ قطع: 155×210
عنوان های دیگر: انوار البدرين و مطلع النيرين
موضوع: 1. شیعه-- کشورهای اسلامی-- سرگذشتنامه؛ 2. مجتهدان و علما-- بحرین-- سرگذشتنامه؛ 3. مجتهدان و علما-- عربستان-- قطیف-- سرگذشتانمه؛ 4. مجتهدان و علما-- عربستان-- احساء-- سرگذشتنامه
شماره رکورد: 2120234
مجلسی، محمّد باقر بن محمّد تقى، 1037-1111ق.
زاد المعاد/ محمّد باقر بن محمد تقی مجلسی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: اثری معروف از علاّمه مجلسی در دعاهای سال، در چهارده باب و یک خاتمه به نام سلطان حسین صفوی؛ بگفته شیخ آقا بزرگ تهرانی علامه مجلسی حاشیه های زیادی به کتاب افزوده که در برخی نسخه های خطی آن وجود دارد و در چاپ های کتاب نیامده. عبد الله بن صالح سماهیجی بحرانی در گذشته 1135ق. این کتاب را به عربی ترجمه کرده و آن را ذخيرة العباد نام نهاده، همچنین عدّة العباد في تعریب زادالمعاد نام ترجمه عربی دیگری از این کتاب است که توسط سید محمّد حسین موسوی بوشهری معروف به بحرانی در گذشته 1355ق. صورت گرفته است. این اثر بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است.
آغاز: الحمد لله الذي جعل العبادة وسيلة لنيل السعادة...
انجام:... منتفع گردد در حال حیات یا بعد از وفات این شکسته به دعای رحمت و مغفرت این مستحق دعا را یاد کند.
انجامه: و ختم بفضل الله سبحانه و تأييده في شهر الله المعظّم شهر رمضان من سنة سبع و مائة و ألف من الهجرة المقدسة على يد مؤلّفه الراجي رحمة ربّه الكريم...
الأطهرين الأقدمين و لعنة الله على أعدائهم أجمعين.
منابع: الذريعة 12: 11 و 10: 16 و 15: 230؛ كشف الحجب 302؛ إيضاح المكنون 1: 607؛ دانشگاه 16: 465
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: قرن 12ق. آرایه ها: صفحه آغاز دارای سرلوح و کتیبه مذهّب و مرصّع، حاشیه های تشعیری زرین در صفحات افتتاح، صفحات مجدول به شنگرف و زر و مشکی و آبی، بر روی سرعنوان ها خط سرخ کشیده شده، ترجمه فارسی دعاها زیر سطور به قلم نستعلیق خوش نوشته شده است. یادداشت ها: فهرست ابواب کتاب در یک جدول در برگ 1 و 2، یادداشت تولد میرزا شریف احمد در بیست و سوم صفر 1147ق. به خط پدرش محمّد صالح الشريف به فارسی در برگ 2؛ آسیب ها: جلد آسیب دیده، شیرازه گسسته، آثار آبدیدگی در بسیاری از صفحات دیده می شود. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای تیره، جدول زرین.
289برگ، 19سطر، اندازه متن: 90×170؛ قطع: 145×225
موضوع: 1. دعاها؛ 2. اعمال السنة؛ زیارت نامه ها
شماره رکورد: 1060051
کاظمی، اسدالله بن اسماعیل، -1273ق.
اللؤلؤ المسجور في معنى الطهور من شبهات بعض الجمهور/ اسدالله بن اسماعیل کاظمی دزفولی
زبان: عربی
معرفی کتاب: مؤلّف از فقها و مجتهدین بزرگ عصر خود و شاگرد و داماد شیخ جعفر کاشف الغطا و استاد شیخ انصاری است. آثار متعدد و ارزشمندی به ویژه در اصول فقه از وی بجا مانده است. رساله مورد معرفی یکی از آن ها است که آن را در رد بر حنفی های اهل سنت که ظهور را مبالغه در طهارت می دانند و نه مطهریت ساخته، و در بیست و چهارم ذیقعده 1216ق. به انجام رسانده است. نظر به گفته مؤلّف در دیباچه: (هذه رسالة لامعة السطور مرفوعة الستور...) به آن لامعه السطور نیز گفته اند. به گفته شیخ آقابزرگ تهرانی این نام وصفی است بر رساله، نه اسم علمیّت.
آغاز: الحمد لله الذى أنزل من السماء ماءً طهوراً...
انجام:... و طهّر قلبك بالتقوى و اليقين عند طهارة جوارحك بالماء.
انجامه مؤلّف: و قد فرغ المؤلّف من تسويد هذه الرسالة بيده الجانية في اليوم الرابع و العشرين من شهر ذي القعدة الحرام من شهور سنة مائتين و ستّة عشر بعد الألف الهجرية... يا أرحم الراحمين و أكرم الأكرمين.
انجامه کاتب: و فرغت لله الحمد من كتابته لمخدومي الأوحد السيد عبد الصمد وفّقه الله... في يوم الخميس العاشر من شهر شوّال سنة إثنان و سبعين و مائتين بعد الألف و أنا الجاني محمّد بن أحمد الموسوي غفر الله له. این نسخه را کاتب برای شخصی به نام عبد الصمد که از او با احترام یاد کرده نوشته و نظر به این که نسخه در تملک بعضی از افراد خاندان جزائری شوشتری بوده و اخیراً نیز در اختیار مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری قرار داشته و یادداشتی بقلم او در آن دیده می شود، به نظر می رسد که منظور از عبد الصمد، عبد الصمد بن احمد بن محمّد بن طيب جزائری شوشتری درگذشته 1337ق. صاحب کتاب فصل الخطاب است که از علمای زمان خود بوده و جد سید محمّد جزائری مذکور است باشد.
منابع: الكرام البررة 1: 122؛ الذريعة 18: 384 و 270
خط: نسخ متوسط، كاتب: محمّد بن أحمد موسوی، تاریخ کتابت: پنجشنبه دهم شوال 1272ق.، محل کتابت: مسجد حسین؛ حواشی: دارای حاشیه های پراکنده است. یادداشت ها: نسخه جزو کتاب های مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری بوده و بر روی صفحه عنوان یادداشتی به خط او مورخ اول جمادي الثانيه 1373ق. مبنی بر این که این نسخه از عموی خود سید جلال به او رسیده است دیده می شود. یادداشت تملک وی بر روی برگ دوم مورخ 28 محرم 1373ق. نیز وجود دارد. این نسخه را کاتب برای شخصی به نام عبد الصمد که از او با احترام یاد کرده نوشته است. نظر به این که نسخه در تملک بعضی از افراد خاندان جزائری شوشتری بوده و اخیراً نیز در اختیار مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری قرار داشته، به نظر می رسد که منظور از عبد الصمد، عبد الصمد بن احمد بن محمّد بن طیب جزائری شوشتری در گذشته 1337ق. صاحب کتاب فصل الخطاب است که از علمای زمان خود، و جدّ سید محمّد جزائری مذکور است باشد. آسیب ها: شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوائی، روکش تیماج قرمز، عطف تیماج قهوه ای روشن.
1ر-47ر (307برگ)؛ 17سطر؛ اندازه متن: 100×150؛ قطع: 155×215
عنوان های دیگر: لامعة السطور
موضوع: 1. طهارت (فقه)-- دفاعیه ها و ردیه ها؛ طهارت (فقه اهل اسنت)-- دفاعیه ها و ردیه ها
شماره رکورد: 2120695
بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118-1205ق.
حاشية على معالم الاصول/ محمّد باقر بن محمّد أكمل معروف به وحید بهبهانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: درباره معالم الاصول بنگرید به شماره بازیابی 16353/1 در همین فهرست.
وحید بهبهانی این حاشیه را برای فرزندش عبد الحسین ساخته است. شیخ آقابزرگ تهرانی به نقل از بعضی از علما می نویسد: بهبهانی که همواه به تدریس معالم الاصول اشتغال داشته بیست بار این کتاب را تدریس نموده و هر بار حاشیه جدیدی بر معالم الاصول می ساخته و این حاشیه آخرین حاشیه او بر معالم بلکه آخرین تألیف بهبهانی به شمار می رود. این حاشیه به همراه رساله های دیگری از مؤلّف بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.
آغاز: الحمد لله الذي شرح صدورنا بأنوار معرفة معالم الدين... فيقول راجي عفو ربّه الغافر ابن محمّد أكمل محمّد باقر إنّه سألني الولد العزيز بل الركن الحريز عبد الحسين... حين قرائته عليّ كتاب معالم الدين...
انجام:... في الذي مثل الموقت ليس كل وجهه واضح...
انجامه: تمّت الحمد لله رب العالمين في يوم الخميس الثامن عشر من شهر شعبان المعظم سنة الثمانين و المائتين بعد الألف بيد الجاني محمّد بن أحمد الموسوي غفر له ولوالديه و وفّقه لما يحب.
منابع: روضات الجنات 1: 124؛ الفوائد الرضوية 404؛ معجم رجال الحدیث 15: 320؛ مصفّى المقال 86؛ الكرام البررة 1: 171؛ كشف الحجب 189؛ هدية العارفین 2: 350؛ الذریعة 6: 205؛ مشار عربی 296
تاریخ کتابت: پنجشنبه 18 شعبان 1280ق.
47پ-137ر (307برگ)؛ سطر: 17؛ اندازه متن: 100×150؛ قطع: 155×215
عنوان های دیگر: تعلیقه على معالم الاصول
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 13ق؛ 2. ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین، 959-1011ق. معالم الاصول-- نقد و تفسیر
شماره رکورد: 2120714
جزائری، نعمت الله بن عبد الله، 1050-1112ق.
منبع الحياة في حجّية قول المجتهدين من الأموات/ سید نعمه الله جزائری
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در احکام اجتهاد و تقلید است؛ در آن به دو بحث فقهی در این موضوع پرداخته شده، بحث ادامه تقلید از مجتهدین فوت شده و دیگری درباره این که انسان یا باید مجتهد باشد یا مقلد؛ مؤلّف آن را در دو اصل تنظیم نموده و در مدرسه خود در شوشتر در روز دوشنبه ششم جمادی الثانیه سال 1100ق. به انجام رسانده است. این رساله در سال 1348ق. به چاپ رسیده است.
آغاز: الحمد لله الذي رفع قواعد الشريعة المصطفوية بعلماء أهل البيت عليهم السلام...
انجام:... ليرفع هذا النزاع من البين و يوقع الصلح بين الفريقين.
انجامه: قال هذه الأحرف بلسانه و حرّرها ببنانه مؤلّفها المذنب... نعمة الله الحسيني الجزائري... و كان الفراغ منها يوم الاثنين سادس جمادى الثانية سنة المائه بعد الألف في دارالمؤمنين شوشتر في مدرستنا الواقعة بجوار مسجدها الجامع حامدا لله... صلوات الله عليهم أجمعين.
منابع: إيضاح المكنون 2: 566؛ أعیان الشیعة 10: 226؛ الذریعة 22: 358
خط: نسخ جلی، تاریخ کتابت: 1274ق.
137پ-255ر (307برگ)؛ 14سطر، اندازه متن: 90×155؛ قطع: 155×215
عنوان های دیگر: منبع الحياة في جواز التقليد من الأموات
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 12ق؛ 2. اجتهاد و تقلید
شماره رکورد: 2120735
انصاری، مرتضی بن محمّد امین، 1214-1281ق.
رضاعیه/ مرتضی بن محمّد امین انصاری
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در احکام رضا علیه السلام (شیردهی) است. نامی از رساله و مؤلّف در آن نیامده، ولی پس از جستجو معلوم شد که رساله رضاعیه شیخ انصاری قدس سره است. این نسخه چهارمین و آخرین رساله مجموعه است، یادداشتی به عربی در صفحه اول مجموعه به قلم مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری در معرفی مجموعه دیده می شود، وی موفّق به شناسائی مؤلّف نشده ولی در معرفی کاتب می نویسد: (بخط المرحوم العالم الورع جدي من طرف الام و والد السيد جلال المذكور، السيد محمّد حسين الموسوي المتوفى سنة 1336 نجل العلاّمة الأوحد الحاج السيد عبد الصمد الجزائري... و أنا الأقل محمّد الموسوي الجزائري عفي عنه، سلخ ج 2 سنة 1373). شرح حال كاتب در نقباء البشر (1: 596) آمده؛ وی دانشمند و اهل فضل بوده، در 1273ق. زاده شده و نزد پدر و دیگر علمای روزگار خود دانش فراگرفته و چندین کتاب به خط خود نوشته، و در زمان حیات پدرش در سال 1336ق. در گذشته است.
این رساله همراه با ملحقات طهارت شیخ انصاری به چاپ رسیده، در سال های اخیر نیز به همراه رساله های دیگر مؤلّف به مناسبت کنگره بزرگداشت شیخ انصاری در قم چاپ شده است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... أجمع علماء الاسلام ظاهراً على أنّ من جملة أسباب تحريم النكاح الرضا علیه السلام في الجملة و الأصل في هذا الحكم...
انجام:... و لو حصلت من جهة النسب كما مر مراراً فراجع و الحمد لله أولاً و آخراً.
انجامه: و قد تمّت الأوراق فى عصر يوم الجمعة يوم الثامن من شهر رمضان المبارك بيد المذنب العاصي محمّد حسين الموسوي في أرض كربلا و الملتمس ممن ينتفع من هذه الأوراق او يستفيد منها أن لا ينساني من الدعاء... في سنة 1327.
منابع: الذريعة 11: 194؛ نقباء البشر 1: 59؛ مجلس 710:22
كاتب: محمّد حسین موسوی، تاریخ کتابت: هشتم رمضان 1327ق.، محل کتابت: کربلا 255پ-307ر (307برگ)، سطر: 17؛ اندازه متن: 90×135؛ قطع: 155×215
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق؛ 2. رضا علیه اسلام
شناسه افزوده: الف. جزائری، محمّد حسین بن عبد الصمد، 1273-1336ق. کاتب
شماره رکورد: 2120738
طباطبائی کربلائی، علی بن محمّد علی، 1161-1231ق.
رياض المسائل في تحقيق الأحكام بالدلائل (ج1)/ علی بن محمّد علی طباطبائی حائری؛ نویسنده متن: محقق حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی آمیخته با متن، گسترده و دقیق بر المختصر النافع محقق حلى است و از بهترین شروح آن به شمار می رود. صاحب ریاض شرح دیگر و کوتاه شده ای بر المختصر النافع نیز به نام حديقه المؤمنین دارد که به آن شرح صغیر نیز می گویند و معرفی آن در همین فهرست به شماره 16301 گذشت؛ به این شرح شرح کبیر نیز می گویند.
دوره کامل این کتاب را مؤسسه آل البیت در قم بین سال های 1418-1422ق= 1379-1381ش، چاپ و منتشر کرد. این نسخه جلد اول ریاض است و از کتاب صلاة تا پایان خمس را در بر می گیرد؛ تاریخ سنة 1226 در پایان کتاب الصلاة قید گردیده، گویا نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده است. نسخه های دیگری نیز از این کتاب در این کتابخانه نگهداری می شود، که هر کدام در جای خود معرفی شده اند.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... كتاب الصلاة و هي لغة الدعاء و شرحاً العبادة المخصوصة...
انجام:... و إنّه إحسان محض ليس شيء على [كذا] و الحمد لله أولاً و آخراً و ظاهراً و باطناً و صلّى الله على محمّد و آله الطاهرين.
انجامه: تمّت الكتاب بعون الملك الوهّاب.
منابع: الذريعة 6: 98 و 11: 336؛ کشف الحجب 300؛ إيضاح المكنون 1: 603؛ ملی 8: 89
خط: نسخ متوسط؛ آرایه ها: ساده، بر روی بعضی عبارات خط سرخ کشیده شده است. حواشی: حاشیه های مختصر و پراکنده دارد. مهرها: مهر خشتی «الواثق بالله الغنى محمّد بن محمّد علی» در صفحه 1پ؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی، ضربی، جدول منقط، یک لا.
438برگ؛ 21سطر؛ اندازه متن: 80×145؛ قطع: 125×210
عنوان های دیگر: الشرح الکبیر
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 7ق.، 2. فقه جعفری-- قرن 13ق. 3. محقق حلی، جعفربن حسن، 602-676ق. النافع فی مختصر الشرايع-- نقد و تفسیر؛ 4. رضا علیه السلام
شماره رکورد: 1060088
مجلسی، محمّد باقر بن محمّد تقی، 1037-1111ق.
تحفة الزائر/ محمّد باقر بن محمد تقی مجلسی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: علاّمه مجلسی هنگام تألیف بحار الأنوار آن چه از زیارتنامه هایی که به آن ها دسترسی پیدا کرده بود در کتاب المزار آن آورد، پس از آن در سال 1085ق. این اثر را ساخت و در آن تنها زیارت نامه هایی که از نظر او مورد اعتماد و وثاقت است گردآوردی نمود و آن را در یک مقدّمه و دوازده باب و یک خاتمه تنظیم نموده آن را تحفة الزائر نام نهاد.
این کتاب بارها چاپ شده است. سید عبد الله شبر در گذشته 1242ق. آن را به زبان عربی ترجمه کرده و ترجمه آن نیز بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است.
آغاز: کبوتر ستایشی که از بروج مشیده افواه حاملان آهنگ...
انجام:... البته رحمت الهی به او فرو گیرد و گناهانش آمرزیده می شود.
انجامه: این جا ختم می نماییم کتاب را... و کان ذلک [فی] بیست و چهارم شهر دی الحجه الحرام هزار و دویست و هفتاد، کاتب الكتاب حقير فقير المذنب محمّد يوسف ابن حاجی ملا رجبعلی.
منابع: الذريعة 3: 238؛ أمل الآمل 2: 348؛ کشف الحجب: 105؛ ايضاح المکنون 1: 249
خط: نسخ و نستعلیق (متن فارسی به نستعلیق و دعاها به نسخ)، كاتب: محمّد یوسف بن حاجی ملا رجب علی، تاریخ کتابت: 24 ذى الحجه 1270ق. یادداشت ها: صورت وقفنامه نسخه در حاشیه برگ اول بنام سید مسیح الحسینی مورخ شوال المكرم سنة 1328ق.، در ظهر برگ آخر زیارت نامه حضرت معصومه عليها السلام نوشته شده است. مهرها: مهر بیضی کوچک با سجع ناخوانا در ظهر جلد؛ آسیب ها: آسیب دیدگی جزئی دارد، حاشیه های برگ های 164 و 165 کمی 165 کمی صدمه دیده ولی به متن آسیب نرسیده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج تریاکی، ترنج و سرترنج، مجدول، گل دار.
240برگ؛ سطرها متغیر؛ اندازه متن: 80×150؛ قطع: 145×220
موضوع: 1. دعاها-- قرن 11ق 2. زیارت نامه ها-- قرن 11ق.
شماره رکورد: 2120742
تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق.
مختصر المعاني في شرح تلخيص المفتاح/ سعدالدین مسعود بن عمر تفتازانی؛ نویسنده متن: یوسف بن ابی بکر سکاکی؛ خلاصه نویس: محمّد بن عبد الرحمن خطیب قزوینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2427/ع در فهرست همین کتابخانه. این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.
آغاز: نحمدك يا من شرح صدورنا لتلخيص البيان في إيضاح المعاني... و بعد فيقول... مسعود بن عمر المدعو بسعد التفتازاني... إنّي قد شرحت فيما مضى تلخيص المفتاح... الحمد، الحمد هو الثناء باللسان على قصد التعظيم...
انجام: و منطو على حسن الخاتمة ختم الله لنا بالحسنى و يسّر لنا بالفوز بالذهن الأسنى بحق النبي محمّد... الطاهرين.
انجامه: تمّت الكتاب الشريف اللطيف المسمّى بالمختصر في شرح الفتاح بعون عناية الكتاب الفتاح [كذا] في التاريخ يوم الخميس حادي عشر شهر شوال المكرم سنة 1260، تمّت على يد الأحقر ابن ميرزا حسين سید میرزا... [ناخوانا]
منابع: كشف الظنون 1: 473؛ مشار عربی 21؛ ملی 18: 15 و 14: 22 و 12: 231
خط: نسخ متوسط، کاتب: سید میرزا بن میرزا حسین، تاریخ کتابت: شوال 1260ق. سه برگ اول و بعضی از برگ های میانی نونویس شده؛ آرایه ها: بر روی عبارات متن اصلی خط سرخ کشیده شده؛ یادداشت ها: در ظهر آخرین برگ یادداشت خرید نسخه، بایع: ملا حسین فرزند مرحوم مشهدی محمّد، خریدار: مریم خاتون بنت حاج عبد محمّد مورخ دهم رجب 1338ق. آسیب ها: برخی از برگ های نسخه نونویس و وصالی شده، برگ های 5 تا 9 آسیب دیده و ترمیم شده، نسخه کامل است ولی برگ های جدیدی در چندین جای آن الحاق شده که معلوم می گردد برگ های نسخه در این جاها تلف شده بوده، حاشیه های برگ های پایانی نیز ترمیم شده است. کاغذ: فرنگی شکری و نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور سرمه ای ساده، عطف: گالینگور زیتونی.
238برگ؛ 12-14سطر؛ اندازه متن: 85×150؛ قطع: 150×210
عنوان های دیگر: شرح تلخیص المفتاح، شرح مختصر تلخیص مفتاح العلوم، مختصر تفتازانی، المختصر فی شرح تلخيص المفتاح
موضوع: 1. سکاکی، یوسف بن ابی بکر، 555-626ق. مفتاح العلوم-- نقد و تفسیر؛ 2. خطیب قزوینی، محمّد بن عبد الرحمن، 666-739ق. تلخیص المفتاح-- نقد و تفسير؛ 3. زبان عربی-- معانی و بیان
شماره رکورد: 1060107
استر آبادی، محمّد بن حسن، -686ق.
شرح الكافية في النحو/ رضی الدین، محمّد بن حسن استرآبادی؛ نویسنده متن: عثمان بن عمر معروف به ابن الحاجب
زبان: عربی
معرفی کتاب: الكافية في النحو اثری مشهور در نحو زبان عربی از جمال الدین، ابو عمرو، عثمان بن عمر بن ابی بکر معروف به ابن الحاجب 570-646ق. از فقهای مالکی و از بزرگان علمای زبان عربی است. بر این کتاب شرح های متعددی ساخته شده که معروف ترین آن ها همین شرح استرآبادی است که همگان آن را ستوده و به گفته سیوطی: تفصیل و دقتی که این شرح دارد شرح دیگری ندارد، بلکه میان شروحی که بر کتاب های نحوی شده همتا ندارد. این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.
این نسخه جلد اول این شرح است و از آغاز چند برگی افتادگی دارد.
آغاز موجود:... كالعلم و الظن قو له بعد جملة اسمية اراد به...
انجام:... فى الوقف لم يعلم انه... عن النون او... المردود.
منابع: درّة الحجّال 1: 273؛ الذريعة 14: 30؛ مجلس 9: 1559، 14: 19؛ دانشگاه 7: 157؛ کوپریلی 2: 163؛ ظاهریه (نحو): 329
خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: قرن 9ق. یادداشت ها: حاشیه هایی به قلم خفی با نشان های: (احمد عفی عنه) (برگ92) و (محمّد باقر) با سربند (قال جدی سید احمد) (برگ100) و (لجدی السید احمد) (برگ های 104 و 147 و 198) و (منه) و (لمحرره محمّد باقر الموسوی) (برگ137) و (السید احمد معلم) (برگ197) دارد. آسیب ها: جلد آسیب دیدگی زیادی دارد، در چندین جا سوراخ و در یک جا مرمت شده؛ برگ ها همه
آسیب دیده و گویا چیزی به نسخه فشار آورده و بیش تر برگ ها سوراخ شده که متاسفانه به متن آسیب رسانده و قسمتی از متن از بین رفته است. کاغذ: بخارایی نخودی؛ جلد: تیماج عنابی با ترنج و سرترنج، مجدول.
208برگ؛ 27سطر؛ اندازه متن: 75×140؛ قطع: 120×225
عنوان های دیگر: شرح رضی بر کافیه؛ شرح استرآبادی
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق. 2. ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق.
الكافيه فى النحو-- نقد و تفسير
شماره رکورد: 2120757
استرآبادی، محمّد بن حسن، -686ق.
شرح الكافية في النحو (ج2)/ رضی الدین، محمّد بن حسن استرآبادی؛ نویسنده متن: عثمان بن عمر معروف به ابن الحاجب
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره پیشین. این نسخه مجلد دوم کتاب است.
آغاز: قوله المبني ما ناسب مبني الأصل... المبني كما مرّ في حد المعرب ضربان إمّا مبنى لفقدان...
انجام:... هاء السكت بخلاف زيادة الانكار لأن هذه إنما يزاد إذا لم تقصد الوقف و الله أعلم بالصواب.
انجامه: وقع الفراغ من كتابته يوم الأربعاء الخامس من جمادى الأوّل الواقع في سنة إحدى و خمسين و ثمانمائة هجرية ببلدة يزد حماها الله و اهاليها من الغم و الهم على يد افقر خلق الله الغنى عطاء الله بن محمّد بن نظام الحسني العمى (1)مولداً البخاري محتداً غفر الله له و لوالديه و لجميع المؤمنين و المؤمنات.
1) (العمی) نسبتی است که معمو لاً به افرادی که به بنی العم از قبیله بنی تمیم ساکن بصره بوده گفته می شود، از آن هاست محمّد بن حسن عمی از رجال معروف شیعه که کتاب (الواحده) به او منتسب است؛ ولی در نسخه ما با توجه به عبارت پس از آن (مولداً) احتمال می رود این کلمه تصحیف شده (القمی) باشد، چه شهر یا محلّه ای بنام (عم) نمی شناسیم و در منابع جغرافیایی نیز یاد نشده است.
منابع: درّة الحجال 1: 273؛ الذريعة 14: 30؛ مجلس 9: 1559، 14: 19؛ دانشگاه 7: 157؛ کوپریلی 2: 163؛ ظاهریه (نحو): 239
خط: نستعلیق متوسط، كاتب: عطاء الله بن محمّد بن نظام الحسني العمي البخاري، تاریخ کتابت: چهارشنبه، پنجم جمادی الاولى 851ق.، محل کتابت: یزد، آرایه ها: عبارات متن اصلی به سرخی، حواشی: حاشیه هایی با نشان (منه)، (محمّد باقر) و (السید احمد) دارد. مهرها: مهر بیضی کوچک با سجع ناخوانا در آخرین برگ؛ آسیب ها: گوشه برگ ها آسیب دیده، ترمیم و وصالی شده ولی آسیبی به متن نرسیده، شیرازه گسسته؛ کاغذ: بخارایی نخودی؛ جلد: تیماج عنابی با ترنج و سر ترنج، مجدول، عطف تیماج قهوه ای.
246برگ؛ 27سطر؛ اندازه متن: 75×140؛ قطع: 120×225
عنوان های دیگر: شرح استرآبادی؛ شرح رضی بر کافیه
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق. 2. ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق، الكافيه فى النحو-- نقد و تفسير
شماره رکورد: 1060134
حویزی، غالب بن قعود، -1317ق.
منهج الانتفاع في أحكام الرضا علیه السلام/ غالب بن قعود بن صالح حویزی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در احکام رضا علیه السلام (شیردهی) در سه مطلب تنظیم یافته، مؤلّف از اهالی حویزه و از خاندان آل مانع است، وی آثار دیگری چون کشف المرام في الصوم و ما يلحقه من الأحكام و كشف اللثام عن سرائر مراسم الاسلام و بغية الحويزيين من خمس العلويين و درر الحويزية في العقائد الجعفرية نيز دارد، درگذشت او را در سال 1317ق. نوشته اند.
این نسخه در تا تملّک مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری بوده و در یادداشتی به قلم او در صفحه 3ر می نویسد که مؤلّف معاصر جد ما عبد الصمد بوده است؛ عبد الصمد شوشتری جد مادری سید محمّد جزائری است و در سال 1337ق. در گذشته است. این نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده، شیخ آقابزرگ تهرانی آن را نزد سید محمّد جزائری دیده و در الذریعه از آن یاد کرده است.
آغاز: الحمد لله الذي خلق من الماء بشراً سوياً... فيقول... ابن قعود الحويزي غالب... و سمّيته منهج الانتفاع في أحكام الرضا علیه السلام...
انجام:... و اتّفق الفراغ فى اليوم العاشر من شهر جمادى الأوّل لألف و مائتين و ثلاث و تسعين من هجرة سيد المرسلين... و الحمد لله رب العالمين.
منابع: الذریعة 18: 55 و 61، 33: 183، 24: 136
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: دهم جمادی الاولى 1293ق. آرایه ها: ساده بر روی سر عنوان ها خط کشی شده است. یادداشت ها: این نسخه در ملکیت مرحوم سید محمّد جزائری بوده و یادداشت ایشان در برگ 3 در معرفی کتاب و مؤلّف مورخ روز شنبه 18 ماه رجب سال 1371ق. دیده می شود، همچنین قبل از آن نسخه از آن این عبد الصمد الموسوی بوده که مهر وی به صورت بیضی و کوچک با سجع ناخوانا بر روی برگ اول نسخه موجود است، وی باید یکی از فرزندان سید عبد الصمد بن احمد جزائری شوشتری در گذشته 1337ق. باشد. آسیب ها: 2 برگ اول سفید و کتاب از برگ چهارم آغاز می شود، برگ چهارم پاره بوده و مرمت شده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، ساده، روکش کاغذی لیمویی، عطف تیماج قرمز.
107برگ؛ 18سطر؛ اندازه متن: 85×135؛ قطع: 160×215
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 14ق. 2. رضا علیه السلام
شماره رکورد: 2120755
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
الوافي (ج4)/ محمّد بن شاه مرتضی فیض کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتاب الوافی اثری گسترده در حدیث و فقه شیعه و از آثار معروف فیض کاشانی و یکی از کتاب های چهارگانه محمّدین ثلاثه متاخر به شمار می رود. فیض کاشانی احادیث کتب اربعه را در آن گردآوری نموده که پیرامون پنجاه هزار حدیث است. نویسنده علاوه بر بیان احادیث به شرح و توضیح برخی از روایت های مشکل آن که نیاز به توضیح دارند نیز پرداخته است. این اثر در پانزده جزء و هر جزء در چندین باب تنظیم یافته که هر یک از اجزاء آن بگونه کتابی جداگانه در برگیرنده دیباچه و
خاتمه مستقل می باشد و در سال 1068ق. برابر با عبارت (جمعت الاحادیث) به انجام رسیده است.
نسخه مورد معرفی جزء چهارم این کتاب و در (الطهاره و التزین) است و شامل 87 باب است. باب اول: طهارة الماء و طهوريته، و باب هشتاد و هفتم: باب النوادر است. در ابتدای نسخه فهرست ابواب آن یاد شده و در برگ های 1-3 فهرست رجال این کتاب نوشته شده که فرزند مؤلّف آن ها را استخراج نموده است.
آغاز: الحمد لله و الصلاة و السلام على رسول الله... كتاب الطهارة و التزيّن و هو الرابع من أجزاء كتاب الوافي...
انجام:... آخر أبواب قضاء النفث و التزين و بتمامها قد تم كتاب الطهارة و التزين... و يتلوه في الجزء الخامس من كتاب الصلاة و الدعاء و القرآن إنشاء الله تعالى و الحمد لله أو لاً و آخراً و ظاهراً و باطناً.
انجامه: و قد تشرّفت بكتابة هذه النسخة الشريفة و مقابلته و تصحيحه بقدر الطاقة في الألف الثانى من عشر الأوّل من المائة الثالثة في العشر الأوّل من الشهر العاشر العاشر في السنة العاشر [كذا] من الهجرة النبوية عليه ألف ألف تحية و أنا العبد الأقل العاصي محمّد مهدي بن عبد الله غفر الله له ولوالديه و جعله ذخراً ليوم المعاد له بفضله و الحمد لله رب العالمين و صلّى الله على محمّد و آله أجمعين.
منابع: کشف الحجب 598؛ الذريعة 25: 13؛ إيضاح المکنون 2: 700
خط: نستعلیق متوسط، کاتب: محمّد مهدی بن عبد الله، تاریخ کتابت: 1210ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به سرخی؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان «منه» و «م.ج.ق.» دارد. یادداشت ها: برگ های 1-3 فهرست رجالی کتاب وافی که فرزند مؤلّف آن را تدوین کرده نوشته شده است. مهرها: بر آخرین برگ مهر خشتی با سجع ناخوانا وجود دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج یشمی و قهوه ای، ساده.
155برگ، 16سطر، اندازه متن: 75×140؛ قطع: 160×215
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 11ق. 2. احادیث احكام-- قرن 11ق.
شماره رکورد: 1060153
کرمانی محمّد کریم بن ابراهیم، 1225-1288ق.
حقائق الطب/ محمّد کریم خان بن ابراهیم کرمانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: در این اثر مجموعه ای از احادیث أهل بیت علیهم السلام در زمینه بهداشتی و درمانی گردآوری شده است. کرمانی آن را در یک مقدّمه و ده باب و یک خاتمه تنظیم نموده و در دهه سوم ماه رجب 1264ق. به انجام رسانده است. نویسنده کتاب دیگری در طب به نام دقائق العلاج دارد که به گونه جلد دوم این کتاب به شمار می رود.
آغاز: الحمد لله الذي خلق الانسان و علمه البيان... أما بعد فيقول... كريم بن إبراهيم ان هذه كلمات شريفة...
انجام:... و قد فرغ من تأليف هذا الكتاب كاتبه و مؤلّفه في ضحوة يوم الأربعاء من العشر الآخر من شهر رجب من شهور سنة أربع و ستّين بعد المائتين و الألف حامداً مصلياً مستغفراً أوّلاً و آخراً.
انجامه: و قد فرغ من تسويده على يد كاتبه العبد الآثم سيد هاشم في شهر شعبان المعظم سنة إحدى و ثمانين بعد المائتين و الألف.
منابع: الذريعة 7: 34 و 8: 235؛ فهرست کتب مشایخ عظام 419
خط: نسخ متوسط، کاتب: سید هاشم، تاریخ کتابت: شعبان 1281ق. آرایه ها: بر روی سر عناوین با مرکب قرمز خط کشی شد؛ یادداشت ها: منقو لاتی از کتاب طریق النجات در صفحات 149پ-153پ؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی مجدول.
153برگ، 17سطر، اندازه متن: 75×140؛ قطع: 155×220
موضوع: 1. پزشکی-- احادیث-- قرن 13ق. 2. بهداشت-- احادیث-- قرن 13ق.
شماره رکورد: 2120749
طبرسی، حسن بن فضل، قرن 6ق.
مکارم الأخلاق/ ابو نصر، رضی الدین، حسن بن فضل بن حسن طبرسی
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در اخلاق و آداب و رفتار، مؤلّف آن که فرزند امین الاسلام طبرسی صاحب تفسیر معروف مجمع البیان است در زمان پدر دست به نگارش این کتاب می زند و از سیرت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و أهل بيت عليهم السلام و روایاتی که در
زمینه اخلاق و رفتار اسلامی از ایشان نقل شده گردآوری نموده در 12 باب می سازد. فرزند مؤلّف علی بن حسن نیز تتمیمی بر کتاب پدرش نوشته که به مشکوة الأنوار معروف است.
این کتاب در سال های 1300 و 1303 و 1304 و 1361 چندین بار در مصر به صورت تحریف شده و پر غلط توسط ناشرین مختلف چاپ شده است؛ پس از آن نسخه تصحیح شده آن بارها در ایران چاپ و منتشر شده است. این اثر چندین بار به فارسی ترجمه شده است.
نسخه مورد گفتگو تاریخ کتابت ندارد ولی احتمالا از قرن یازدهم هجری قمری است، برگ آخر نسخه که چند سطری از انجامه مؤلّف را داشته از بین رفته و مجدداً نونویس و به آن الحاق شده، تاریخ این الحاق یاد نشده ولی از انجامه کاتب و اشاره او به چاپ مغلوط این کتاب در بو لاق، معلوم می گردد که برگ الحاقی در نیمه دوم قرن سیزدهم هجری قمری نوشته شده است.
آغاز: الحمد لله الواحد الأحد الصمد... و بعد فان الله سبحانه و تعالى لما جعل التأسى بنبيه مفتاحاً إلى رضوانه...
انجام:... هذا ما اردنا ان نجمع من السير النبوية و الآداب المروية، و قد و فينا بما شرطنا نسأل الله سبحانه و تعالى أن يوفقنا للعمل... عليه توكلت و إليه أنيب.
انجامه: قد وقع تتميم هذا السقط من الكتاب الشريف الموسوم بمكارم الأخلاق تأليف الامام رضی الدین... الطبرسی... و قد ترك الأسماع منذ تألّف إلى هذه السنة و تقرب من خمس و عشرين و ثمانمائة بفوائده مشحونة... يلازم السجية الانسانية من السهو النسيان بل يحاكى عن الفطرة الشيطانية في الاثم و العدوان.
منابع: كشف الحجب 548؛ الذریعة 22: 146؛ معجم المطبوعات العربية 2: 1228
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: روی برخی عبارات با مرکب قرمز خط کشی شده است؛ حواشی: حاشیه های فراوان ادبی و رجالی دارد که معمو لا از منهج المقال و منتهى المقال نقل شده اند. یادداشت ها: بر روی برگ چهارم یادداشت تملک با این عبارت «تملكته ابتیاعا و انا احقر العلماء محمّد علی الشیرازی» با مهر بیضی ناخوانا دیده می شود. یک برگ به آخر مانده (برگ 156پ) یادداشت تملک بنام محمّد علی بن محمّد مهدی شیرازی دیده می شود. آسیب ها: شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوائی، روکش تیماج مشکی، عطف تیماج مشکی.
157برگ، 15سطر، اندازه متن: 130×150؛ قطع: 180×215
موضوع: 1. احادیث اخلاقی-- قرن 6ق. 2. اخلاق اسلامی-- قرن 6ق، 3. محمد (صلی الله علیه و آله)، پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت- 11ق-- فضایل
شماره رکورد: 1060163
امین، محمود بن علی، -1327ق.
جنگ اشعار/ محمود بن علی بن محمّد امین عاملی
زبان: عربی
معرفی کتاب: جنگی حاوی اشعاری از شاعران گوناگونی چون سید کاظم امین عاملی، شیخ عبد المحسن صوری عاملی، شیخ صالح تمیمی، سید حیدر حلی، حسن بن على بن جابر که ظاهراً همان شاعر زیدی یمانی در گذشته 1079ق. باشد، شیخ عبد الحسین محی الدین، ابو نواس، ابو العتاهیه، شریف مرتضی، شیخ بهایی و دیگران است؛ خود گردآورنده که نامی از خود در این مجموعه نبرده نیز اشعاری در آن دارد و نظر به این که اشعار زیادی از افرادی از خانواده امین عاملی در آن آورده به خصوص از سید کاظم امین که از آن با عبارت «سیدنا العلاّمه دام بقاه» یاد کرده، و در ص 81 پ شعری از برادر خود بنام سید امین که برای گردآورنده سروده، و همچنین از قرائنی دیگر پی به گردآورنده آن بردیم.
شرح حال سید محمود امین را برادرزاده اش علاّمه سید محسن امین در أعیان الشيعة آورده و سال در گذشتش را در 1327ق. یاد کرده و او را در علم و فضل و دیانت و تهجد ستوده و اشعار زیادی از او در شرح حالش ضمیمه نموده که برخی از آن ها در این جنگ دیده می شوند.
گردآورنده از سید کاظم امین در چندین جا همراه با عبارات (أدام الله ظلّه) و (أدام الله بقائه) و (دام بقائه) یاد کرده است. سید کاظم فرزند سید احمد فرزند سید محمّد امین در گذشته 27 ربیع الثانی 1303ق. است؛ مورخ نامی سید محسن امین در أعيان الشیعة اشعار زیادی از او در شرح حالش آورده که بعضی از آن ها در همین جُنگ نیز یاد شده است؛ بنابراین تاریخ گردآوری این جُنگ باید پیش از سال 1303ق. باشد؛ در صفحه 79پ تاریخ (في اوائل شعبان 1260) دیده می شود، شاید تاریخ این جُنگ باشد؛ سید محمود امین برادری بنام سید امین و برادرزاده ای بنام ابو الحسن داشته که آنان نیز ادیب و شاعر بوده، بعضی از اشعار آنان نیز هم در این جُنگ و هم در شرح
حالشان در أعیان الشیعة آمده است. با توجه به برخی قرائن مانند خط کتابت و خط خوردگی و اصلاح و قرائنی دیگر گمان می رود نسخه اصل و به خط گردآورنده باشد.
آغاز: بسم الله... و السيادة سيدنا العالم الفاضل السيد كاظم سلمه الله تعالى يا بلدة اصبحت اليوم ناظرة...
انجام موجود: امام له في جبهة المجد انجم * علت فعلت ان يدنو هاتیک راصد... * و فى عنق الجوزاء منها قلائد.
منابع: أعيان الشيعة 3: 494 و 8: 458 و 10: 107
خط: نسخ تحریری، کاتب: ظاهراً مؤلّف؛ محل کتابت: قرن 13ق. یا اوایل قرن 14ق. امتیاز: ظاهراً نسخه اصل به خط مؤلّف و منحصر بفرد باشد. یادداشت ها: یادداشت تملک در چند جای نسخه با امضای (عبده الجاني محمود الامين عفى عنه) دیده می شود. مهرها: مهر خشتی ناخوانا در صفحه عنوان؛ آسیب ها: نسخه فرسوده، جلد و اوراق صدمه دیده، میانه تمامی برگ ها پارگی وجود دارد و بخشی از متن در صفحات آغازین از بین رفته، لبه های برگ ها پاره شده، آثار آبدیدگي و لک و پاشیدگی مرکب در برخی صفحات دیده می شود، بعضی از صفحات وصالی شده و بر اثر وصالی به متن آسیب رسیده، متن در محل آسیب دیدگی مجددا نونویس شده، در میانه کتاب بعضی از برگ ها کنده شده است. کاغذ: شامی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای ساده، عطف تیماج قهوه ای.
92برگ، سطرها متغیر، اندازه متن متغیر؛ قطع: 155×225
موضوع: 1. شعر عربی-- مجموعه ها-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 2154719
نوری مازندرانی، محمّد تقی بن علی محمّد، -1263ق.
دلائل العباد على سبيل الرشاد في شرح الارشاد/ محمد تقی بن علی محمّد نوری؛ نویسنده متن: علاّمه حلّی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی آمیخته با متن و گسترده بر کتاب إرشاد الأذهان علاّمه حلی است. شارح پدر محدث نوری صاحب مستدرك الوسائل است؛ در کتاب دیگر خود دارالسلام از این کتاب یاد کرده و مجلدات آن را بدین گونه معرفی کرده است: سه جلد در طهارت، چهار
جلد در صلات، یک جلد در زکات و خمس و صوم، یک جلد در مکاسب، یک مجلد در اجاره، یک مجلد در میراث و قضا و یک جلد در صید و ذباحه و اطعمه و اشربه و دیگر ابواب فقهی آن ناتمام مانده است. از این کتاب یک مجلد در کتابخانه آیة الله مرعشی و یک مجلد در کتابخانه مجلس وجود دارد که هر دو در صلاة می باشند.
این نسخه مجلد دوازدهم کتاب است. از مبحث غصب آغاز و تا پایان مبحث وصیت را در بر می گیرد. نویسنده آن را در بعضی نواحی مازندران در روز یکشنبه ماه رجب سال 1248ق. به انجام رسانده است.
آغاز: الحمد لله الذي سنّ لعباده... أما أما بعد فهذا هو المجلّد الثاني عشر من كتابنا دلائل العباد على سبيل الرشاد في شرح الارشاد...
انجام: و الأحوط ترك هذه الوصية هذا آخر الكلام في كتاب الوصية و لله الحمد او لاً و آخراً.
انجامه: و قد وقع الفراغ عن تسويده على يد مؤلّفه الخاطي الجاني محمّد تقي بن محمّد علي النوري المازندراني في بعض نواحيه يوم الأحد في شهر رجب في ثمان و أربعين و مائتين بعد الألف من الهجرة النبوية على مهاجرها ألف سلام و تحية.
منابع: الذريعة 8: 251؛ مجلس 31: 269؛ مرعشی 18: 223
خط: نستعلیق متوسط، كاتب: محمد تقی بن علی محمّد نوری، تاریخ کتابت: یکشنبه ماه رجب 1248ق.، محل کتابت: مازندران؛ امتیاز: نسخه به خط مؤلّف است. آرایه ها: بر روی عبارت های ماتن با مرکب سیاه خط کشیده شده است. حواشی: تصحیحات مؤلّف در حواشی وجود دارد، بر تمام برگ ها عبارت (اللهم افض علينا انوار علمک بحق محمّد و عترته الطاهرین) نوشته شده؛ آسیب ها: برخی از حواشی در برش صحافی از بین رفته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، مجدول، ترنج و چهار نیم ترنج با گل و بوته الوان.
264برگ؛ 21سطر؛ اندازه متن: 100×170؛ قطع: 160×220
عنوان های دیگر: شرح ارشاد الاذهان
موضوع: 1. علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق؛ ارشاد الاذهان الى احكام الایمان-- نقد و تفسیر 2. فقه جعفری-- قرن 7ق. 2. فقه جعفری-- قرن 13ق.
شماره رکورد: 1060177
شريف الرضي، محمّد بن حسین، 359-406ق.
تلخيص البيان في مجازات القرآن/ ابو الحسن، محمّد بن حسین بن موسی موسوی معروف به شریف رضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: واژه هایی که در قرآن کریم به صورت مجازی و کنایه ای آمده در این اثر معرفی شده و نویسنده به توضیح و معنی کردن آن ها پرداخته است، وی این واژه ها را به همان ترتیبی که در سوره های قرآن کریم آمده یاد کرده است. بر اساس تصریح مؤلّف در انجامه آغاز نگارش آن در روز پنجشنبه ده شب مانده از ماه شعبان سال 401ق. بوده و در روز یکشنبه سیزده شب از ماه شعبان گذشته همان سال نگارش آن به پایان رسیده است. شریف رضی در دیباچه این کتاب از کتاب دیگر خود حقایق التأویل نام می برد. به این کتاب مجازات القرآن نیز می گویند.
نسخه ای از این کتاب که احتمال داده شده تاریخ آن به قرن ششم بر می گردد و از آغاز و انجام و میانه افتادگی داشته نزد مرحوم سید محمّد مشکاه بوده و ایشان نظر به کمیاب بودن این کتاب آن را با این که ناقص بود به چاپ می رساند، پس از آن یکی از ادبای مصر بنام محمّد عبد الغنی حسن نسخه چاپ شده مشکاه را به دست آورده و او نیز کتاب را با اضافاتی از خود مجدداً به چاپ می رساند. مرحوم سید محمد جزائری شوشتری نسخه ای کامل از این کتاب که به دستور نیایش سید عبد الصمد نوشته شده بود به دست می آورد و آن را به نجف منتقل و به چاپ می رساند. نسخه حاضر همین نسخه جزائری است.
آغاز: أما بعد فان بعض الاخوان جارانى و ذكر ما يشتمل عليه القرآن من عجائب الاستعارات و غرائب المجازات التي هي أحسن حسن من الحقائق...
انجام:... و كان الابتداء بتصنيف هذا الكتاب في يوم الخميس بعشر [كذا] ليال تبقى من شعبان سنة إحدى و أربعمائة و الفراغ في يوم الأحد لثلاث عشر ليلة يخلو [كذا] من شوال من هذه السنة على ما تخلل [كذا] هذه المدة من اعتراضات... و صلواته على سيدنا محمّد و آله الطاهرين.
انجامه: و قد فرغ عن تسويد هذا الكتاب المستطاب العبد المحتاج إلى ربه القوى محمّد بن احمد الموسوي للمخدوم الأوحد الحاج آقا سيد عبد الصمد دام عمره و فضله
و توفيقه بدوام الأبد بمحمّد و آله في يوم الثلاثاء الثامن من شهر رجب سنة السابع و الثمانين بعد المائتين و الألف و التمس الدعاء بالمغفرة ممن ينظر إليه و السلام.
منابع: الذريعة 4: 431 و 19: 351؛ دانشگاه 1: 67
خط: نسخ متوسط؛ کاتب: محمّد بن احمد موسوی، تاریخ کتابت: سه شنبه 8 رجب1287ق. آرایه ها: عناوین به سرخی؛ آسیب ها: نسبتاً سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی ساده، آستر کاغذ فرنگی شکری
165برگ، 17سطر، اندازه متن: 85×140؛ قطع: 155×220
عنوان های دیگر: مجازات القرآن
موضوع: 1. قرآن-- استعاره-- قرن 5ق. .2 قرآن-- مجاز-- قرن 5ق. 3. قرآن-- مسائل ادبی-- قرن 5ق.
شماره رکورد: 2120759
صدرالدین قونیوی، محمّد بن اسحاق، 607-673ق.
مفتاح الغيب/ صدرالدین محمّد بن اسحاق قونوی
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در تصوّف راجع به خداشناسی و خودشناسی و شناخت حقایق اشیاء و موجودات و تهذیب نفس بر اساس یافته های اهل کشف و شهود و نه بر پایه گفتارهای اهل استدلال و علوم ظاهری. نسخه ساده و بدون حواشی است و در برخی جاها سقط های متن در حاشیه نوشته شده است. نسخه ای از این کتاب در مرکز احیاء فرهنگ اسلامی در قم به شماره 1932 نگهداری می شود که در فهرست آن مرکز به نام مفاتیح الغیب یاد شده است.
آغاز: و صلّی الله على الصفوة من عباده... اللهم أحمد نفسك عمّن أمرته أن يتّخذك وكيلا... فان العلوم منها امّهات أصلية و فروع تفصيلية...
انجام:... عن حضرات قدسك و حلاوة شهودك آمين آمين و الحمد لله و سلام على عباده... تم كتاب المفتاح و الحمد لرب الأرباب... هو حسبنا و نعم الوكيل.
انجامه: قد تم يوم الأربعاء الثاني من شهر ربيع الثاني سنة 1297 و أنا العبد الأقل الآثم الجاني محمّد ابن المرحوم المغفور حسين نهاوندي.
منابع: طبقات الشافعية (سبکی) 5: 19؛ کشف الظنون 2: 1768؛ مرکز احیاء 5: 364
خط: نسخ متوسط جلی، کاتب: محمّد بن حسین نهاوندی، تاریخ کتابت: چهارشنبه2 ربیع الثانی 1297ق.، آرایه ها: ساده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای مجدول.
121برگ، 12سطر، اندازه متن: 85×130؛ قطع: 175×215
موضوع: 1. تصوف-- آداب و اعمال-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 1060202
سعدی، مصلح بن عبد الله، -691؟ق.
نصيحة الملوك/ مصلح الدین سعدی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای اخلاقی نسبتا کوتاه در پند و اندرز به پادشاهان و صاحب منصبان به نظم و نثر ادیبانه، نام رساله و نویسنده در نسخه نیامده است.
این اثر در سال 1358م. در وین به چاپ رسید و پس از آن بارها در ضمن کلیات شیخ اجل سعدی چاپ و منتشر شد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد سراب شرحی بر این اثر توسط سید محمود انواری را در همین سال (1392ش) منتشر کرد.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... بدان که پادشاهایی که مشفق درویشند نگهبان ملك...
انجام:... و شکرانه بر مزید و کارها بمراد و الله رؤف بالعباد.
انجامه: فى شهر شعبان المعظم سنه 1283 بجهت نور چشم گرامی میرزا محمد جعفر حفظه الله تعالی قلمی شد كتبه الحقير الجانى محمود بن میرزا نصر الله المستوفى غفر لهما.
منابع: الذريعة 24: 183؛ الهیات تهران 1: 341؛ گلستان 183
خط: نستعلیق جلی، کاتب: محمود بن میرزا نصرالله مستوفی، تاریخ کتابت: شعبان 1283ق، آرایه ها: صفحه افتتاح آراسته به سرلوح و کتیبه مرصع و مذهب، دو صفحه اول آراسته به حاشیه تشعیری با نقوش اسلیمی مذهب و الوان و شرفه های عمودی، ابری سازی و طلااندازی بین سطور، صفحات کمند کشی شده و مجدول به جداول مضاعف عنابی و زنگار و لاجورد و تسمه زرین، کاغذ: فرنگی شکری آهار مهره؛ جلد: تیماج قهوای مجدول و یکلا، آستر کاغذ فرنگی.
31برگ، 8سطر، اندازه متن: 65×130؛ قطع: 110×133
موضوع: 1. اخلاق-- قرن 7ق. 2. نثر فارسی-- قرن 7ق.
شماره رکورد: 1060202
یافعی، عبد الله بن أسعد، 698-768ق.
الدر النظيم فى فضائل القرآن العظيم/ منسوب به عفیف الدین عبد الله بن اسعد يافعی یمنی شافعی
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در خواص سوره ها و آیه های قرآنی و همچنین فواتح السور (پیش آوندها) با ذکر فصل هایی در فضیلت خواندن و حفظ کردن قرآن کریم و دعای هنگام ختم قرآن در ابتدای آن. مؤلّف که در این کتاب نامی از خود نیاورده در دیباچه می گوید: من در این کتاب مطالب دو كتاب البرق اللامع و الغيث الهامع قاضی ابوبكر غسالی و کتاب خواص من الآيات و فواتح السور ابو حامد غزالی را جمع نموده و آن را الدر النظيم فى فضائل القرآن العظيم نام نهادم. صاحب کشف الظنون این کتاب را به محمّد بن احمد عبد الله بن بن سهیل خزرجی معروف به ابن الخشاب یمنی در گذشته سال 567ق. نسبت داده، ولی مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانی و برخی مورخان دیگر نویسنده این اثر را عفیف الدین ابو محمّد عبد الله بن اسعد یافعی یمنی درگذشته در مکه به سال 768ق. معرفی کرده اند. حاج خلیفه معتقد است که یافعی کتاب ابن الخشاب را مختصر نموده و اصل کتاب از آن ابن الخشاب است. سال درگذشت ابن الخشاب را چنان که گفتیم حاج خلیفه در کشف الظنون و بغدادی در هدية العارفین در سال 567ق. یاد کرده اند، اما خیرالدین زرکلی درگذشت او را به نقل از بروکلمن حدود سال 560ق. می داند.
نویسنده، سوره های قرآنی را به همان ترتیبی که در قرآن آمده ذکر می کند و معمو لا از عرفای مختلف آن دوره (قرن هفتم) هم چون ابو محمّد عبد المهیمن حضرمی (1)(10ر) و عارف معروف ابو الحسن شاذلی در گذشته سال 656ق. (61پ) و محی الدین
1) نویسنده درگذشت او را در دکاله (از شهرهای مراکش) در سال 615ق. یاد کرده است.
نووی در گذشته سال 676ق. (69 ر و 70ر) و محب الدین طبری در گذشته سال 694ق. (51ر) نقل می کند، و از این اخیر با عبارت (قدّس سره) یاد کرده که این امر احتمال نسبت کتاب به ابن الخشاب را منتفی می سازد و باید در این مورد تحقیق بیش تری شود.
به این کتاب الدر النظيم في خواص القرآن العظیم و همچنین خواص القرآن نیز می گویند و چندین بار شرح و ترجمه شده و مکرراً چاپ شده است؛ یکی از چاپ های آن توسط انتشارات دار المحجة البيضاء در بیروت با تصحیح محسن عقیل در سال 1419ق=1999م. می باشد. نسخه از انجام افتادگی دارد و از آغاز تا سوره یاسین را در بر می گیرد.
آغاز: الحمد لله الذي اطلع من آفاق كتابه العزيز... و بعد فان الله سبحانه جعل كتابه العزيز للادواء شفاء... فرايت أن أجمع هذا الكتاب بين كتاب البرق اللامع و الغيث الهامع تاليف القاضى أبى بكر الغسانی و بین کتاب فيه خواص الآيات من القرآن و فواتح من السور للامام أبي حامد حجه الاسلام الغزالي و سميته بالدر النظيم في فضائل القرآن العظيم...
انجام:... و من قرأ عند مسلم إذا نزل به الموت أنزل الله بعدد كل حرف منها بملائكة.
منابع: الذريعة 7: 270 و 8: 83؛ کشف الظنون 736؛ معجم المطبوعات 2: 1953؛ الأعلام 5: 321
خط: نسخ متوسط؛ آرایه ها: بر روی سر عنوان ها با مرکب قرمز خط کشی شده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، مجدول، ترنج و سرترنج.
88برگ، 17سطر، اندازه سطور: 85×140؛ قطع: 150×220
عنوان های دیگر: خواص القرآن؛ الدر النظيم في خواص القرآن العظيم
موضوع: 1. قرآن-- سوره ها و آیه ها-- خواص
شماره رکورد: 1060214
حسینی خلخالی، علی بن محمّد، قرن 11ق.
شرح خلاصة الحساب/ شمس الدین علی بن محمّد بن علی حسین بن على حسینی خلخالی؛ نویسنده متن: شیخ بهائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی بر کتاب خلاصه الحساب شیخ بهائی است، شارح از شاگردان معروف شیخ بهائی بوده و کتاب تشریح الافلاک استادش را نیز در سال 1008ق. شرح کرده است.
آغاز: الحمد لله الفرد بلاند... أما بعد فاعلم ايها الزكي المتوقد إن الحساب علم لا يخفى علو شأنه و سمو مکانه....
انجام:... هذا [كذا] وصيتي إليك يوفّقك و يهدى لديك و الحمد لله على تم الكتاب و الصلاة على من اوتى الحكمة و فصل الخطاب و على آله خير آل و أصحاب.
انجامه: تم بيد الحقير أبوالحسن بن محمّد هادي الموسوي في سادس شهر رجب سنة 1314 حسب الأمر قبلة الأنام و مجتهد الأيام و ملاذ الأرامل و الأيتام جناب عمو آقا حاج سید عبد الصمد مد ظله العالي.
منابع: الذريعة 13: 231؛ نقباء البشر 1132؛ طبقات أعلام الشيعة (قرن11) 397؛ کتابشناسی شیخ بهائی 302
خط: نسخ متوسط؛ کاتب: ابو الحسن بن محمّد هادی موسوی؛ تاریخ کتابت: 6 رجب 1314ق. آرایه ها: عبارت های متن اصلی به سرخی؛ کاغذ: فرنگی نخودی؛ جلد: تیماج خردلی، یکلا، مجدول.
1ر-90پ (121برگ)؛ 18سطر؛ اندازه متن: 90×160؛ 150×215
موضوع: 1. شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1030-953ق؛ خلاصه الحساب-- نقد تفسیر؛ 2. حساب-- قرن 11ق.
شناسه افزوده: الف. جزائری شوشتری، عبد الصمد بن احمد، 1243-1337ق.
شماره رکورد: 2120765
جزائری شوشتری، حسن بن جعفر، -1323ق.
رسالة الحسام في معرفه قبلة الاسلام/ سید حسن بن سید جعفر جزائری شوشتری
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای در معرفت جهت قبله است؛ نویسنده آن سید حسن بن سید جعفر بن محمّد رضا بن علی اکبر بن سید عبد الله جزائری شوشتری در گذشته بیست و
چهارم ربیع الاوّل سال 1323ق. است؛ وی در ذیقعده سال 1310ق. به خدمت شاهزاده قاجار ابو نصر محمّد میرزا حسام السلطنه که آن هنگام حاکم خوزستان بوده می رسد و به درخواست او این رساله را در يك مقدّمه و دو مقاله و يك خاتمه ساخته، و آن را در روز چهارشنبه هجدهم جمادی الثانیه 1311ق. به انجام رسانده است. علامة امین در دو جاى أعيان الشيعة از مؤلّف یاد کرده، در ص 39 شرح حال کوتاهی از او آورده و در آن از این رساله یاد کرده و می نویسد که نویسنده آن را بنام مراد میرزا حسام السلطنه ساخته و درگذشت مؤلّف را در سال 1311ق. یاد کرده؛ سپس در ص 114 نام و نسب او را همان گونه که آوردیم یاد کرده ولی یادی از این اثر نکرده است.
مقدّمه: در دانستن معنی و ماهیت قبله و سمت آن، مقاله اول: در طریقه دانستن خط قبله، مقاله دوم: در طریق دانستن مقدار انحراف قبله بعضی از بلاد مشهوره، خاتمه: در بیان انحراف قبله بعضی از بلاد مشهوره؛ در آن جدول هایی در تعیین مسافت های بین شهرها و درجه انحراف آن ها نیز آورده است. این رساله در الذریعه با عنوان الرسالة الحسامية فى القبلة الاسلامیة یاد شده است.
آغاز: الحمد لله الذي جعل الكعبة البيت الحرام قبلة مرضية للمسلمين... و بعد چنین گوید اقل السادات النورية المحتاج إلى ربّه الغني حسن بن جعفر الموسوي الشوشتري الجزائري كه چون شناختن قبله و معرفت سمت آن...
انجام:... و جهت سهولت ماخذ بترتیب حروف تهجی در جدول نوشته شده.
انجامه: و قد وقع الفراغ من تسويد هذا الكتاب المستطاب في يوم الأربعاء ثامن عشر شهر جمادى الثانية من شهور سنة 1311هجرية.
منابع: أعيان الشيعة 5: 39 و 114؛ نقباء البشر 1: 392؛ الذريعة 7: 12
خط: نستعلیق خفی؛ تاریخ کتابت: قرن 14ق. آرایه ها: سرعنوان ها به شنگرف
91ر-110ر (121برگ)؛ 19سطر؛ اندازه متن: 90×150؛ 150×215
عنوان های دیگر: الرسالة الحسامية في القبلة الاسلامية
موضوع: 1. قبله و قبله یابی-- قرن 14ق.
شماره رکورد: 2120767
جزائری، عبد الله بن نور الدین، 1112-1173ق.
رساله در قبله شوشتر/ عبد الله بن نورالدین بن عبد الله بن نعمه الله بن عبد الله موسوی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در یک مقدّمه و شش فصل درباره قبله شوشتر و نواحی آن است. نویسنده نوه بلا فصل محدّث جزائری و صاحب کتاب معروف الاجازة الكبيرة و تألیفات متعدد دیگر است، وی این رساله را برای شخصی که در جستجوی این مطلب بوده ساخته و در دیباچه می نویسد: چون فقهای گذشته در مورد قبله اکثر شهرهای اسلامی مطالب کافی نوشته ولی در مورد قبله شوشتر اهمال ورزیده اند من دست به تالیف این رساله نمودم؛ مؤلّف نامی از شخصی که این رساله را برای او نوشته در آن نیاورده ولی به گفته شیخ آقابزرگ تهرانی مؤلّف از این رساله خود در کتاب دیگرش تاریخ شوشتر یاد کرده و در آن تصریح کرده که آن را برای اسفنديار بيك میرشکار ساخته است. جزائری به جز این اثر آثار دیگری در مورد قبله هم چون قبله هویزه و کاشف (كاشفة) الحال فى معرفة القبلة و الزوال نیز دارد. وی این رساله در روز دوشنبه چهارم ماه صفر (1)سال 1140ق. در یک روز ساخته است.
آغاز: الحمد لله رب العالمین... و بدان که تحقیق قبله از مسائل مهمه و مطالب عظیم است...
انجام:... و مناسب شریعت سمحه سهله همین است و الله يعلم حقایق احكامه و حججه الطاهرين فى يوم السبت رابع شهر صفر سنة 1140 و الحمدلله.
انجامه: و در یوم الأربعاء رابع عشر شهر ربيع الأوّل سنة 1220 بقلم اضعف عباد الله القوى ابو الحسن بن محمّد محسن بن ابو الحسن بن عبد الله الموسوى مؤلّف الرسالة تغمّده الله بغفرانه از نسخه اصل بلا واسطه سمت ارقام یافت و الحمدلله المنعم المشكور. كذا و جدته فكتبته و ختمته امتثالا لأمر من فرض الله طاعته ادام الله ظله العالى، فتم بعون الله و حسن توفيقه فى يوم الاثنين رابع شهر رجب الاصب سنة 1318 على يد الأحقر على اصغر الموسوى الجزائرى و الحمدلله و الصلاة على سيد المرسلين و آله الطاهرين اجمعين.
منابع: الذريعة 17: 44؛ أعيان الشيعة 8: 78
1) این تاریخ در الذریعه هفتم ماه صفر آمده، ظاهراً این اختلاف ناشی از تصحیف دو کلمه سابع و رابع باشد.
خط: نسخ خفی؛ کاتب: علی اصغر موسوی جزائری؛ تاریخ کتابت: دوشنبه 4 رجب 1318ق. از روی نسخه 1220ق. امتیاز: این نسخه از روی نسخه ای که نواده مؤلّف ابو الحسن بن محمّد محسن بن ابو الحسن بن عبد الله الموسوی در ربیع الاوال سال 1220ق. از روی نسخه اصل مؤلّف کتابت کرده نوشته شده است. آرایه ها: ساده؛ آسیب ها: شیرازه گسسته.
110ر-114ر (121برگ)؛ 20سطر؛ اندازه متن: 75×155؛ قطع: 150×215
موضوع: 1. قبله و قبله یابی-- ایران-- شوشتر-- قرن 12ق.
شماره رکورد: 2120772
رساله ای در اخترشناسی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه بدون عنوان و نام مؤلّف، در آن چند قاعده اخترشناسی در شناخت ساعات روز و رؤیت هلال یاد شده است.
آغاز: قاعده: چون در هر روزی که بخواهیم بدانیم که در آن روز ساعات نهار چقدر است...
انجام:... و عدم رؤیت هلال در آن افق و در آن بلد که استخراج شده جاری بشود و الله اعلم.
انجامه: تمت الكتابة فى مرح شعبان سنة 1318.
خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: شعبان 1318ق. آرایه ها: ساده
114پ-120پ (121برگ)؛ 16سطر؛ اندازه متن: 85×140؛ قطع: 150×215
موضوع: 1. نجوم اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 2120773
جزائری، نعمت الله بن عبد الله، 1050-1112ق.
مدينة الحديث/ نعمه الله موسوی حسینی جزائری؛ نویسنده متن: محمّد بن علی بن ابی جمهور احسائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی بر کتاب عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية محمّد بن علی احسائی معروف به ابن ابی جمهور در گذشته حدود 907ق. است. به گفته مؤلّف علاّمه مجلسی ابتدا به علت مرسل بودن روایات کتاب عوالی اللئالی به این کتاب توجهی نداشته و پس از بررسی متوجه شده که منابع آن از کتاب های معتبر بوده، بنابراین کتاب را پسندیده و مورد توجه او قرار گرفته است (1). جزائری این شرح را در دو جلد قرار داده و نامش را نخست الجواهر الغوالي و سپس به مدينة الحديث تغيير داده است.
این نسخه جلد دوم این کتاب است و از باب نکاح تا پایان شرح را در بر می گیرد، جزائری آن را در شهر خود شوشتر عصر روز شنبه روزهای پسین ربيع الثاني سال 1105ق. به پایان رسانده است. نسخه ای از این کتاب را مرحوم شیخ آقابزرگ تهرانی دیده که در زمان مؤلّف کتابت شده و تاریخ فراغت از تألیف در آن صبح روز چهارشنبه ماه رجب سال 1105 بوده است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين حمداً كثيراً... و بعد فيقول المذنب... نعمة الله الموسوي الحسيني الجزائري... لما و فقني الله سبحانه فراغي من الجلد الأوّل من مدينة الحديث شرح الكتاب المشتهر بعوالى اللئالي...
انجام:... هذا مجمل ما فصّلناه في ذلك الكتاب تفصيلا نرجوا من الله سبحانه ان يكون فيه الحق و السعادة اللهم اسعدنا في الدارين...
انجامه: و قد تم الشرح الموسوم بمدينة الحديث في عصر يوم السبت في اواخر ربيع الثاني من شهور العام السادس بعد المائة و الألف الهجرية في محروسة شوشتر في دارنا القريبة من جامعها الأعظم، قال هذه الأحرف بلسانه وحرّرها ببنانه مؤلّف الكتاب الفقير إلى رحمة ربه الغني نعمة الله الموسوي الحسيني الجزائري عفى الله تعالى عن جرائمه حامداً مصلياً... و الحمد لله رب العالمين.
1) راجع به ابن ابی جمهور و کتاب عوالی اللئالی در همین فهرست بتفصیل سخن گفتیم، بنگرید به شماره بازیابی 16405.
منابع: الذريعة 5: 273، 251: 20؛ خاتمة مستدرك الوسائل 1: 343؛ عوالی اللئالی: مقدمه مصحح
خط: نسخ متوسط؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ آرایه ها: ساده، بر روی عبارات متن اصلی با مرکب سیاه خط کشی شده؛ جلد: مقوائی، روکش گالینگور ساده، عطف تیماج مشکی.
191برگ؛ 21سطر؛ اندازه متن: 110×150؛ 160×215
عنوان های دیگر: شرح عوالي اللئالي؛ الجواهر الغوالي في شرح عوالي اللئالي
موضوع: 1. ابن ابی جمهور، محمّد بن زین الدین، -907؟ق، عوالى اللئالى العزيزيه في الاحاديث الدينيه-- نقد و تفسیر 2. احادیث شیعه-- قرن 12 ق. 3. احادیث احکام-- قرن 12ق.
شماره رکورد: 1060227
طباطبائی کربلائی، علی بن محمّد علی، 1161-1231ق.
رياض المسائل في تحقيق الأحكام بالدلائل (ج2)/ على بن محمّد علی طباطبائی حائری؛ نویسنده متن: جعفر بن حسن معروف به محقق حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16306 در همین فهرست.
آغاز: كتاب المواريث هو اعم من الفرايض ان اريد بها المفروض بالتفصيل...
انجام:... على ضمان العاقلة من الفتوى و الرواية بجناية الآدمي على مثله خطاء
انجامه مؤلّف: و فرغ من تأليفه الفقير... على بن محمّد على الطباطبائي منتصف ليلة الجمعة و هى السابعة و العشرون من شهر صفر سنة اثنين و تسعين و مائة بعد الألف من الهجرة النبوية على صاحبها أفضل صلاة و تسليمات و تحية.
انجامه: قد فرغ من تسويد هذا الكتاب... ابن قاسم مرحوم محمّد رضائي الكركري في اواخر العشر الثاني من الشهر السابع من السنة الثامنة من العشر السابع من المائة الثالثة من الألف الثاني من الهجرة النبوية على صاحبها أفضل صلاة و تحية.
منابع: الذريعة 6: 98 و 11: 336؛ کشف الحجب 300؛ إيضاح المكنون 1: 603؛ ملی 8: 89
خط: نسخ خوش؛ کاتب: محمّد رضائی بن قاسم کرکری؛ تاریخ کتابت: 1262ق. امتیاز: نسخه در زمان مؤلّف کتابت شده، تصحیح شده و حواشی با نشان «منه» و «منه سلمه الله تعالی» و «منه دام ظله العالی» دارد. آرایه ها: عناوین به شنگرف، روی عبارات متن اصلی مرکب سیاه کشیده شده؛ مهرها: مهر خشتی ناخوانا در صفحه اول. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی، ترنج و سرترنج گل و بوته، مجدول.
270برگ؛ 21سطر؛ اندازه متن: 100×150؛ قطع: 100×215
عنوان های دیگر: الشرح الکبیر
موضوع: 1. محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق، المختصر النافع-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 7ق-- نقد و تفسیر؛ 3. فقه جعفری-- قرن 13ق.
شماره رکورد: 2120779
شهید ثانی، زین الدین بن علی، 911-966ق.
الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية/ زين الدين بن علی بن احمد عاملی معروف به شهید ثانی؛ نوسنده متن: محمّد بن مکی عاملی معروف به شهید اول
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2032 در فهرست همین کتابخانه.
نسخه جلد اول الروضة البهیة است که دو جزء در يك مجلد است.
آغاز: الحمد لله الذي شرح صدورنا بلمعة من شرائع الاسلام...
انجام:... و في المدة يحلف المنكر الاصالة عدم ما يدعيه الآخر من الزيادة. تم الجزء الأوّل من الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية يتلوه في الثاني كتاب الاجارة على يد مصنفها العبد الفقير إلى الله تعالى زين الدين بن علي بن أحمد الشامي العاملي عامله الله بلطفه و عفى عنه و عنهم بمنّه و كرمه.
انجامه: و قد فرغ من تنميقه العبد العاصي بديع بن مصطفى الموسوي في يوم الاثنين الرابع من النصف الآخر من العشر الأول من الشهر الرابع من السنة الخامس [كذا] من العشر السابع من المائة الثالثة من الألف الثانى من الهجرة المقدسة النبوية المصطفوية على هاجرها ألف ألف سلام و تحية سنة 1265.
منابع: الذريعة 11: 290؛ ملی 11: 118
خط: نسخ خفی، کاتب: بديع بن مصطفی موسوی، تاریخ کتابت: 9 ربیع الثانی 1265ق. آرایه ها: بر روی گفتار ماتن با مرکب قرمز خط کشی شده است. کاغذ: فرنگی نخودی؛ جلد: تیماج مشکی، ضربی، مجدول، ترنج و سرترنج با گل و بوته.
281برگ؛ 19سطر؛ اندازه متن: 75×135؛ 140×215
عنوان های دیگر: شرح اللمعة الدمشقية
موضوع: 1. شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق. اللمعة الدمشقية-- نقد و تفسير؛ 2. فقه جعفری-- قرن 8ق-- نقد و تفسیر؛ 3. فقه جعفری-- قرن 10ق.
شماره رکورد: 1060237
مدنی، علی خان بن احمد، 1052-1120؟ق.
الدرجات الرفيعة في طبقات الامامية من الشيعة/ صدر الدین علی بن نظام الدین احمد مدنی شیرازی
زبان: عربی
معرفی کتاب: صدرالدین علی بن نظام الدین احمد بن محمّد معصوم حسینی حسنی مدنی شیرازی معروف به سید علیخان مدنی و ابن معصوم، از علمای شیعه قرن یازدهم و دوازدهم هجری قمری و از نوادگان میر صدرالدین دشتکی و غیاث الدین منصور شیرازی است و نسبش به زید بن على بن الحسين بن علی بن ابیطالب عليهم السلام می رسد. در نیمه جمادی الاولی 1052ق. در مدینه منوره زاده شد، پس از آن مجاورت مکه را برگزید و سپس به هند رفته و به پدرش نظام الدین احمد که از عالمان حیدرآباد و مقرّبان سلطان عبد الله قطبشاه هفتم بوده پیوست، پس از درگذشت پدرش از سوی سلطان ابو الحسن قطبشاه هشتم مورد آزار قرار گرفت و به برهانپور گریخت و مورد توجه و عنایت سلطان محمّد اورنگ زیب پادشاه آن سامان قرار گرفت و منزلتی والا یافت و از سوی سلطان لقب خان گرفت و حکومت لاهور و مناطق مجاور را به او سپرد و پس از را کناره گیری از آن ریاست دیوان برهانپور را به عهده گرفت. سید علی خان در سال 1113ق. از سمت های خود کناره گیری نموده به زیارت عتبات مقدس در عراق و از آن جا به ایران رفت و در اصفهان سلطان حسین صفوی مقدم او را گرامی داشت و مورد عنایت سلطان قرار گرفت؛ وی نیز شرح صحیفه سجادیه خود ریاض السالکین را به شاه صفوی اهدا نمود. سید علی خان پس از آن به شهر پدران خود شیراز رفت و به تدریس
و تالیف خود ادامه داد و در همان جا در سال 1120ق. درگذشت و در حرم احمد بن موسی شاهچراغ به خاک سپرده شد.
سید علی خان آثار متعددی در علوم گوناگونی هم چون تاریخ، لغت، معانی و بیان، فقه، شعر، نحو عربی، اخلاق و دعا ساخته که بعضی از آن ها به چاپ رسیده است. اثر مورد گفتگو یکی از آن ها است که در آن به شرح حال رجال شیعه از صدر اسلام تا روزگار خود پرداخته و آنان را در دوازده طبقه تنظیم نموده: 1- در اصحاب پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) 2- تابعین، 3- راویانی که از ائمه علیهم السلام نقل حديث کرده اند، 4- علما و دیگر محدثین و مفسرین و فقها، 5- حکما و متکلمین، 6- ادیبان، 7- صوفیان، 8- پادشاهان و سلاطین، 9- امیران، 10- وزراء، 11- شعراء، 12- زنان.
متاسفانه از این کتاب تنها طبقه اول و بخشی از چهارم و اندکی از طبقه یازدهم به دستمان رسیده و نسخه حاضر نیز همین مقدار را در بر می گیرد. اگر چه احتمالا یک برگ از آغاز آن افتادگی دارد.
این کتاب در سال 1381 یا 1382ق. با تصحیح مرحوم سید محمّد صادق بحرالعلوم در نجف اشرف به چاپ رسیده، پس از آن انتشارات بصیرتی در قم در سال 1397 ق. آن را به صورت افست از روی چاپ نجف چاپ و منتشر کرد.
آغاز موجود: لا سيما التوفيق للاقرار بالنبوة المحمّدية و الامامة العلوية... أما بعد فيقول العبد الفقير إلى ربّه الغني علي صدر الدين بن أحمد نظام الدين الحسيني الحسني... إني منذ ارتضعت درّ الفضل و العلم...
انجام:... فلما انصرفت قال رجل من القوم هذه زينب بنت معيقيب الأنصارية
منابع: أمل الآمل 2: 176؛ خاتمة مستدرك الوسائل 1: 343؛ أعيان الشيعة 8: 152؛ إيضاح المكنون 1: 463؛ الذریعة 8: 60
خط: نسخ خوش؛ تاریخ کتابت: ظاهراً قرن 13ق. آرایه ها: سرعنوان ها به شنگرف؛ آسیب ها: برگ ها گسسته، از آغاز کتاب يک برگ افتادگی دارد؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج عنابی، مجدول.
264برگ؛ 19سطر؛ اندازه متن: 95×150؛ 150×215
موضوع: 1. شیعه-- سرگذشتنامه
شماره رکورد: 2120782
طالع نامه
زبان: فارسی
معرفی کتاب: اولین رساله در یک مجموعه ای که همگی در علوم غریبه و به زبان فارسی است.
نسخه فاقد دیباچه و مقدّمه است و از طالع حمل تا طالع حوت را در بر می گیرد و در پایان بابی در دانستن غالب و مغلوب که بر اساس حساب جمل و طالع هر کس مشخص می شود آمده است. نسخه ای در طالع بینی و با همین آغاز در کتابخانه مجلس به شماره 12603 نگهداری می شود.
آغاز: طالع حمل سلیمان علیه السلام فرمود که بروید و دیو ستاره حمل را بیاورید پریان در حال برفتند...
انجام:... سنبله مع فرس مهربان باشند و همدل و همزبان و فراخ روزی و کم فرزند باشند.
منابع: مجلس 36: 157
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: سرعنوان ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های پراکنده به فارسی دارد. یادداشت ها: این مجموعه در تملک مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری بوده و دست خط وی مورخ 50/9/17 بر برگ 4 دیده می شود، دستوری به فارسی برای باز کردن بخت بسته در برگ های 12 و 13، برگ 14 سفید، در برگ 15 یک جدول نجومی کشیده شده؛ آسیب ها: شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوائی، روکش گالینگور مشکی، عطف تیماج قهوه ای.
1ر- 12پ (357برگ)؛ 22 و 24سطر؛ اندازه متن: 90×150؛ قطع: 150×215
موضوع: 1. اخترگویی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 1060262
رساله ای در علوم غریبه
زبان: فارسی
معرفی کتاب: بخشی از رساله ای در علوم غریبه که گویا در ده فصل تنظیم شده است. این نسخه از فصل هشتم در تحصیل هیبت و مهابت تا پایان فصل دهم را در بر
می گیرد. مؤلّف در تألیف این کتاب از کتاب هایی چون الدر النظیم- که ظاهراً کتاب الدر النظيم في خواص القرآن العظيم منسوب به محمّد بن احمد خزرجی معروف به ابن الخشّاب در گذشته 650ق. یا عفیف الدین یافعی در گذشته 768ق. است- و از کتاب حرز الأمان- که گویا کتاب حرز الأمان من فتن الزمان که آن هم در همین موضوع و در علم حروف و خواص آن ها است- بهره گرفته است.
آغاز موجود: فصل هشتم در تحصیل هیبت و مهابت در نظر خلق و غلبه بر اعدا، صاحب در النظیم آورده که هر که آیه فالق الاصباح را...
انجام:... اتقوا الله ان الله عليم بذات الصدور.
13ر-14ر (357برگ)؛ 25سطر؛ اندازه متن: 95×150؛ قطع: 150×215
موضوع: 1. علوم غریبه اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 2120785
رساله ای در علوم غریبه
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در علوم غریبه و خواص حروف و اسم اعظم است. دارای جداول حروف و اعداد نجومی. رساله در صفحه 49 پایان می یابد. نسخه های متعددی از این رساله (به قرینه آغاز آن ها) در بعضی کتابخانه ها نگهداری می شود که در فنخا ذیل عنوان الواح الجوهر= جواهر الألواح تأليف افلاطون از آن ها یاد شده است. در صفحات 50 و51 دعایی از امیرالمؤمنين عليه السلام در رزق و روزی منقول از کتاب مهج الدعوات و نیز دعایی از آن حضرت که به فرزندش امام حسن علیه السلام فرمود تا چنان چه برای حاجتی به دیدار کسی رود بخواند. در صفحه 52 یادداشت های پراکنده: حساب تاریخ دنیا از موقع خروج حضرت آدم و حوا از بهشت تا زمان پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)، همچنین تاریخ آمدن فتحعلی شاه به شوشتر در نهم ماه رمضان 1245.
آغاز: الحمد لله الذي خلق الانسان و هداه إلى بيان البيان و جعله خليفة على ساير الحيوان و بعد قال الحكيم افلاطون وجدت في بعض الكنوز ألواحاً من الجوهر عليها كتابة غريبة...
انجام:... الاسم الأعظم في الغيبيات فمن أراد شيئا غيبيا لم يكن شيء أعظم منه.
منابع: فنخا 4: 776؛ الذريعة 2: 300
17پ-52پ؛ 22سطر؛ اندازه متن: 95×150؛ قطع: 150×215
موضوع: 1. علوم غریبه اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 2120870
مرعشی شوشتری، فتح الله بن محمّد رضا، -1293 یا 1298ق.
وفق المراد/ فتح الله بن محمّد رضا حسینی مرعشی شوشتری
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای در اوفاق اعداد و طلسمات، در یک مقدّمه و دوازده فصل و یک خاتمه. مقدّمه: در بیان واضع علم اعداد و کیفیت عمل طلسم که در چهار مطلب است. فصل های یکم تا دوازدهم در مربع های اعداد 3 در 3 تا مربع های شانزده در شانزده و خاتمه: در فواید متفرقه و اعمال طلسمیه شامل دو منهج. بنا به نوشته الذریعة این اثر در 14 محرم 1245ق. به انجام رسیده و در 29 شعبان همان سال پاکنویسی آن به پایان رسیده است؛ این مطلب در این نسخه دیده نمی شود.
آغاز: الحمد لله الذي رسم على وفق حكمته أعداد أشكال الموجودات...
انجام: و به نمک که وفق علی است ختم کردیم این رساله مبارکه را و الحمد لله على الاتمام.
انجامه: بحمد الله و حسن توفیقه تمام شد نوشتن این رساله شیرین مقاله في سنة 1272.
منابع: الذریعة 25: 161 و 21: 360؛ مرعشی 21: 298 و 24: 324
تاریخ کتابت: 1272ق. امتیاز: نسخه در زمان مؤلّف نوشته شده؛ آسیب ها: گوشه برخی از برگ ها ترمیم و وصالی شده است.
53ر-165ر؛ 16سطر؛ اندازه متن: 90×150؛ قطع: 150×215
عنوان های دیگر: علم الحروف
موضوع: 1. علوم غریبه اسلامی-- قرن 13ق. 2. طلسم ها و تعویذها-- قرن 13ق. 3. عددشناسی-- قرن 13ق.
شماره رکورد: 2120878
زاهدی، عبد الحي، قرن 11ق.
حل المسائل/ قطب الدین عبد الحی (عبد الحسین) لاری زاهدی کبیری
زبان: فارسی
معرفی کتاب: کتابی در احکام نجوم و طالع بینی است. مؤلّف آن را به درخواست یکی از دانشمندان در یک مقدّمه شامل 12 فصل و دوازده باب و یک خاتمه ساخته است. نسخه هایی از آن در کتابخانه های مختلفی مانند دانشگاه، ملک و وزیری نگهداری می شود. نام مؤلّف در دیباچه این نسخه و همچنین نسخه های ملک و وزیری (قطب الدین بن عبد الحی الحسینی) آمده ولی در برخی فهرست ها (قطب الدین عبد الحی (عبد الحسین) لاری) یاد شده، آقای منزوی در فهرست نسخه های خطی فارسی چندین نسخه از آن در مجلس و دانشگاه و ملک و غیره معرفی کرده و نام کامل مؤلّف را قطب الدین عبد الحی فرزند عزالدین لاری زاهدی کبیری حسینی شیعی زنده در 1027ق. ذکر کرده است مؤلّف در این کتاب از دو اثر دیگر خود حل و عقد در نجوم و سراج السائلین در اعتقادات یاد کرده است. نویسنده کتاب دیگری نیز در اخترگویی بنام تحفه معینیه دارد که نسخه ای از آن در همین کتابخانه به شماره 12157 (2157/ف) نگهداری می شود. مؤلّف از علمای قرن یازدهم هجری قمری است و در سال 1036ق. در قید حیات بوده، چنان که در این کتاب ص 218 می گوید: (سؤالی از مؤلّف نموده اند در روز چهارشنبه سیم رمضان سنة 1036...) که دلالت بر زنده بودن وی در تاریخ یاد شده دارد. فهرست کتاب در دیباچه آمده است.
آغاز: بعد حمد الله سبحانه... بر ارباب خبرت و اصحاب بصیرت پوشیده و مستور نماند که اقل خلق الله الغنى قطب الدین ابن عبد الحی الحسینی...
انجام:... از بیماری ها دلیل است بر نقرس و بدن بخواب رفتن و اختلاجات و الله اعلم بالصواب.
انجامه: تم الكتاب بعون الملک الوهاب فى الثامن و العشرين من شهر جمادى الاولى سنة 1277.
منابع: الذريعة 7: 74؛ فهرست حضرت معصومه 2: 13؛ نشریه 7: 704؛ سنا 1: 267؛ خطی فارسی 1: 287
تاریخ کتابت: 28 جمادی الاولی 1277ق. آرایه ها: در برگ های متعددی جداول نجومی با مرکب قرمز و مشکی رسم شده است. عناوین و سر فصل ها به شنگرف، روی برخی عبارات با مرکب قرمز خط کشیده شده است؛ حواشی: حاشیه های پراکنده منقول از کتاب هایی چون روضه المنجمین (ص173)، و کفایه التعليم و برهان الكفايه (صفحات 204 و 221 و 261) و كتاب أبي على الخيّاط (ص 267) و حاشیه ای با نشان «ملا احمد» (ص 274) دارد. صفحات 287-293 جداول نجومی است. آسیب ها: نسبتا سالم است.
165پ-294پ؛ 19سطر؛ اندازه متن: 95×145؛ قطع: 150×215
موضوع: 1. اخترگویی-- قرن 11ق.
شماره رکورد: 2120880
چغمینی، محمود بن محمّد، -745؟ق.
قانونچه/ محمود بن محمّد بن عمر چغمینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرف الدین، ابو علی، محمود بن محمّد بن عمر خوارزمی معروف به چغمینی، منسوب به «چغمین» از توابع خوارزم، ستاره شناس و ریاضی دان آگاه به علوم پزشکی است. از زندگانی او اطلاعی در دست نیست، تاریخ درگذشتش نیز به درستی معلوم نیست. با این که کتاب الملخّص او در علم هیئت چنان مشهور گشته که نام مؤلّفش بر نام کتاب غلبه کرده، با این حال مورخین پیشین هیچ اطلاعی از او در کتاب های خود نیاورده اند؛ تنها شرح حال نویسان معاصر و آنان که چند دهه بر ما مقدمند از او آن هم به اختصار یاد کرده و در مواردی تنها به معرفی آثار او بسنده کرده اند. تاریخ درگذشت وی و دوره ای که در آن زندگی می کرده و حتی نام او نیز در این منابع به اختلاف یاد شده است. هوارت خاورشناس فرانسوی درگذشت او را در سال 515ق. ثبت کرده، خاورشناس آلمانی بروکلمن درگذشتش را در حدود سال 618ق. می داند و سوتر خاورشناس سویسی سال 745ق. را در تاریخ درگذشت چغمینی ترجیح داده است؛ اسماعیل پاشا در هدية العارفین از کتاب الملخّص وی یاد کرده و تاریخ
نگارش آن را در سال 808ق. دانسته، الیان سرکیس نیز از اسماعیل پاشا پیروی نموده و وی را از علمای قرن نهم هجری قمری معرفی کرده است (1).
از چغمینی دو اثر معروف بجا مانده است، یکی کتاب الملخّص در هیئت است که مورد توجه بسیاری از دانشمندان قرار گرفته، شروح و حاشیه های زیادی بر آن نوشته به زبان آلمانی ترجمه شده و سال ها مورد تدریس دانشجویان قرار گرفته است. دیگری همین اثر مورد معرفی است که کتابی در پزشکی است؛ مشتمل بر ده مقاله و هر مقاله شامل چندین فصل است.
از این کتاب نسخه های متعددی در کتابخانه های جهان وجود دارد و بارها به چاپ رسیده است. پزشک ایرانی محمّد اکبر معروف به شاه ارزانی این کتاب را به فارسی ترجمه کرده و آن را مفرّح القلوب نام نهاده، نسخه ای از این ترجمه در کتابخانه موزه افغانستان به شماره 240 نگهداری می شود؛ ترجمه فارسی دیگری از آن دیدم که توسّط شخصی به نام محمّد تقی میر انجام شده و در سال 1291ق. در شیراز به چاپ رسیده است. ترجمه های فارسی دیگری نیز از آن به سال 1330ق. در لاهور به چاپ رسیده است.
این اثر شرح های متعددی نیز دارد، یکی از آن ها شرحی به فارسی است که در سال 1214ق. توسط شخصی به نام محمّد اشرف (یا مشرف) بن غوث معروف به سید لطف رسول صورت گرفته و در کتابخانه دانشگاه علیگره در هند از آن نگهداری می شود. این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... أما بعد فهذا مختصر مشتمل على زبدة ما يجب إستحضاره من صناعة الطب...
انجام:... فالعسل معين على الهضم و العجيني غليظ مولد السدد.
منابع: هدية العارفين 410؛ معجم المطبوعات العربية 702؛ الأعلام 7: 181؛ نشريه 3: 380 و 5: 99؛ فهرست کتاب های چاپی طبی 234 و 408 و 739؛ التراث الطبي العربی 423؛ فهرست علیگره 2: 8؛ مخطوطات افغانستان 98
1) برای اطلاعات بیش تر به کتابی که نگارنده در کتابشناسی پزشکی بنام التراث الطبي العربي نوشته ام و توسط انتشارات مرکز پژوهش های کتابخانه مجلس شورای اسلامی در تهران چاپ شده، ذیل عنوان قانونچه مراجعه کنید.
خط: نسخ جلی، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ آسیب ها: نسبتا سالم است.
295ر- 365پ؛ 14سطر؛ اندازه متن: 100×150؛ قطع: 150×215
موضوع: 1. پزشکی سنتی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. داروهای گیاهی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 2120882
کرمانشاهی، محمّد علی بن محمّد باقر، 1144-1216ق.
فتاح المجامع بمفاتيح الشرائع/ محمّد علی بن محمّد باقر بهبهانی کرمانشاهی؛ نویسنده متن: ملا محسن فیض کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب شرحی گسترده و مستدل بر کتاب مفاتیح الشرائع (1). ملا محسن فيض کاشانی در گذشته 1091ق. است. شارح در آن به مطالب اصولی، رجالی و درایه ای پرداخته است.
همان گونه که در دیباچه این کتاب آمده: شارح پیش از این کتاب المطاعم و المشارب مفاتيح الشرائع را شرح نموده ولی تصمیم می گیرد تا ابتدا دیباچه ابتدا دیباچه آن را شرح نماید سپس به شرح مفاتیح ادامه دهد. کرمانشاهی نام این اثر را در دیباچه بصراحت آورده و تاریخ آن را برابر (خمد الشروح) یعنی 1189 یاد کرده و بنا بر برابر شدن کلمه (خمد) با کلمات مرادف آن (خدم)، (مدخ)، (مخد) و (دمخ) این ماده تاریخ را به خواننده واگذار کرده است. (و سمیته فتاح المجامع بمفاتيح الشرايع، واتفق لتلقيبه و تاريخه خمد الشروح و لك أن تصحّف الجزء الأوّل بدمخ و خدم و مدخ و مخد و خمد) و خود معنی این واژه ها را در حاشیه توضیح داده است.
شیخ آقابزرگ در الذریعه از این کتاب با عنوان مفتاح المجامع بمفاتيح الشرايع ياد کرده و می نویسد: در بعضی نسخه های آن نام کتاب فتّاح المجامع آمده، همچنین عبارتی از شارح نقل می کند که در نسخه ما دیده نمی شود و شاید در دیباچه برخی
1) راجع به مفاتيح الشرایع بنگرید به شماره 16476 در همین فهرست.
از اجزاء شرح خود مفاتیح باشد که می گوید (و رسمته بعد الاختتام بختام الكلام لشرح مفاتيح شرایع الاحکام) که بنابراین عبارت احتمال داده (ختام الکلام) نامی بر شرح خود مفاتیح باشد نه شرح دیباچه، سپس احتمال داده که ختام الکلام نام دیگری است بر همین شرح و شاید شارح از نام اول آن عدول کرده باشد.
نسخه ای از این شرح که شامل جزء آخر از جلد دوم است در کتابخانه مجلس به شماره 14008 نگهداری می شود که در حاشیه باب دوم کتاب ارث آن یادداشتی از عبد الله بن محمد جعفر بن محمّد علی کرمانشاهی (نوه شارح) این عبارت نوشته شده: (از اول کتاب شرح الارث تا (قو له و اذا اعتق الخ) از مرحوم آقا است قدس سره و از این جا تا آخر کتاب از جناب والد ماجد دام ظلّه إلا مفتاح حبوة که آن هم از مرحوم جد أمجد است رحمة الله)، از این عبارت معلوم می گردد شرح ناتمام مانده و باقی آن را فرزند شارح ملا محمّد جعفر کرمانشاهی انجام داده است. بنا به نوشته الذریعة صاحب منتهى المقال نیز به ناتمام بودن این شرح اشاره کرده است.
نسخه ما در روزگار مؤلّف نوشته شده و شامل شرح دیباچه و جزء یکم از شرح مجلد دوم مفاتيح الشرايع است که هر کدام خطبه ای جداگانه دارند.
آغاز (شرح دیباچه): أحمده على نواله مصلياً على أحمده... إنه قد هداني قائد التوفيق إلى منهل التحقيق...
آغاز: (شرح كتاب): أحمده على نواله مصلياً على أحمده... و بعد فيقول القاصر محمد على بن محمّد باقر الاصفهاني الشهير بالبهبهاني...
انجام موجود: و لم يذكرهما الأكثر فى ألفاظ التوثيق و منهم هو ره بل قال.
منابع: الذریعة 16: 106 و 21: 347؛ مجلس 38: 20
خط: نستعلیق زیبا؛ تاریخ کتابت: قرن 12 یا 13ق. امتیاز: این نسخه در زمان حیات شارح نوشته شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (منه) و (منه دام ظله العالی) دارد. مهرها: بر اولین برگ مهر بیضی ناخوانا وجود دارد. آسیب ها: شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی روکش تیماج قهوه ای روشن ساده آستر کاغذ شکری
202برگ؛ 15سطر؛ اندازه متن: 100×145؛ قطع: 150×210
عنوان های دیگر: مفتاح المجامع بمفاتيح الشرايع؛ ختام الكلام لشرح مفاتيح شرائع الاحكام
موضوع: 1. فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق. مفاتيح الشرائع-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 12ق.
شماره رکورد: 2120886
ابو نصر فراهی، مسعود بن ابی بکر، 640ق.
نصاب الصبيان/ مسعود بن ابی بکر فراهی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: کتابی معروف در آموزش زبان عربی به نظم فارسی از بدرالدین ابو نصر مسعود بن ابی بکر بن حسین بن جعفر فراهی سجزی در گذشته 640ق است. این کتاب سال ها مورد استقبال دانش پژوهان قرار گرفت چنان چه از بدو تالیف تا چند قرن در مدارس ایران و هند و افغانستان و عثمانی برای آموزش زبان عربی به جوانان مورد استفاده قرار می گرفت. تعداد ابیات آن حدود دویست بیت است، در دیباچه آن آمده: (چون مجموع آن دویست و بیست آمد آن را نصاب الصبیان نام کردیم) گویا بعدها ابیاتی به آن افزوده شد چنان چه تعداد ابیات آن در برخی نسخه ها به دو برابر نیز رسیده است. بر این کتاب شرح ها متعددی نوشته شده و بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است.
آغاز: الحمد لله على نعمه و آلائه... بعد همی گوید ابو نصر فراهی * کتاب من بخوان گر علم خواهی حسد حاقد حقد و حاسد...
انجام:... ناس و انس اناس آدمیان * پدر آدم مادر حوا
انجامه: اتمم هذا الكتاب النصاب الصبيون فى يوم العشرين فى شهر ربيع الأوّل سنة 1313 برکه این دست محمّد حسن پسر ملا محمّد باقر، التماس دعا دارد سنة 1313 تمت الكتاب.
منابع: الذریعة 24: 165؛ مشار فارسی 5: 5218
خط: نسخ جلی متوسط، کاتب: محمّد حسن پسر ملا محمّد باقر، تاریخ کتابت: 20 ربیع الأول 1313ق. آرایه ها: سر عنوان ها به شنگرف است. مهرها: در برگ 53پ دو مهر بیضی ناخوانا وجود دارد. آسیب ها: شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی ساده، اندرون مقوایی، عطف تیماج قهوه ای.
1ر-32پ (156برگ)؛ 8 سطر؛ اندازه متن: 120×160؛ قطع: 150×210
موضوع: 1. زبان عربی-- واژه نامه های منظوم-- فارسی؛ 2. شعر عربی-- قرن 7ق. 3. منظومه های علمی و آموزشی-- قرن 7ق.
شماره رکورد: 1060285
زنجانی، عبد الوهاب بن ابراهیم، -660ق.
التصريف/ عزالدین، عبد الوهاب بن ابراهيم بن عبد الوهاب زنجانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: متن مختصر و مشهوری در صرف زبان عربی است که به العزی فی التصريف يا التصريف العزِي نیز شهرت دارد. این کتاب یکی از متون درسی مقدماتی طلاب علوم دینی در فراگیری علم صرف عربی به شمار می رود و ضمن جامع المقدّمات بارها و توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.
مؤلّف آن عبد الوهاب بن ابراهيم بن عبد الوهاب خزرجی زنجانی معروف به عزّی یا عزالدین از دانشمندان زبان عربی در قرن هفتم هجری قمری است؛ نام او در کشف الظنون 2: 1139 و بعضی از منابع دیگر ابراهیم بن عبد الوهاب و سال درگذشتش 655ق. یا پس از آن یاد شده، در صورتی که مورخ معروف جمال الدین ابن الفُوّطي که با مؤلّف هم روزگار بوده در تلخیص مجمع الآداب از او با نام عبد الوهاب بن ابراهيم ياد کرده و تاریخ درگذشتش را در سال 660ق. ثبت کرده است.
آغاز: إعلم إن تصريف [كذا] في اللغة التغيير و في الصناعة التحويل...
انجام:... فتقول هو حسن الطعمة و الجلسة و الركبة.
انجامه: أتم بالخير بقلم أحقر عباد الله و أضعفهم كاتب إسماعيل الموسوى.
منابع: بغية الوعاة 318؛ تلخيص مجمع الآداب 1: 234؛ کشف الظنون 2: 1139؛ ملی 12: 21 و 1: 353
كاتب: اسماعيل الموسوی، تاریخ کتابت: ظاهراً قرن 14.
33ر-53ر (156برگ)؛ 9سطر؛ اندازه متن: 95×150؛ قطع: 150×210
عنوان های دیگر: التصريف العزّي؛ العزّي في التصريف
موضوع: 1. زبان عربی-- صرف-- قرن 7ق.
شماره رکورد: 2120840
جرجانی، عبد القاهر بن عبد الرحمن، -471؟ق.
العوامل المائة/ عبد القاهر بن عبد الرحمن جرجانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3/2712 (3/2712ع) در فهرست همین کتابخانه.
این اثر بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.
آغاز: العوامل في النحو على ما ألفّه الفاضل عبد القاهر... مائة عامل و هي لفظية و معنوية...
انجام:... فهذه مائة عامل لا يستغنى الصغير و الكبير عن معرفتها و العلم بها.
انجامه: تمت الكلمة في يوم شهر محرم الحرام سنة 1312.
منابع: تاریخ الاسلام 32: 54؛ کشف الظنون 1179؛ معجم المطبوعات العربية 1: 681؛ معجم المؤلفين 5: 310؛ ملی 13: 174
خط: نسخ جلی، تاریخ کتابت: 1312ق. کاغذ: اصفهانی نخودی.
53پ-56ر؛ 8سطر؛ اندازه متن: 90×130؛ قطع: 150×210
عنوان های دیگر: العوامل
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- قرن 5ق. 2. زبان عربی-- واژه های نقش نما
شماره رکورد: 2120839
ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600؟-672ق.
الألفية/ محمّد بن عبد الله طائی جیانی معروف به ابن مالک
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 12460 (2460/ع) در فهرست همین کتابخانه 12: 184. این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.
آغاز: قال محمّد هو ابن مالك * أحمد ربّي الله خير مالك...
انجام:... و آله العز الكرام البررة * و صحبه المنتجبين الخيرة
منابع: بغية الوعاة 59؛ البداية و النهاية 13: 312؛ الوافي بالوفيات 3: 285؛ کشف الظنون 1: 151 و 720
56پ-156پ؛ 5سطر؛ اندازه متن: 95×130؛ قطع: 150×210
عنوان های دیگر: الخلاصة في النحو
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 2120838
جامی، عبد الرحمن بن احمد، 817-898ق.
الفوائد الضيائية في شرح الكافية/ نورالدين، عبد الرحمن بن احمد بن محمّد جامی؛ نویسنده متن: عثمان بن عمر مشهور به ابن الحاجب
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1985(1985/ع) در فهرست همین کتابخانه. عصام الدین ابراهیم بن محمّد اسفرائینی از علمای قرن دهم قمری شرحی بر این کتاب نوشته و این شرح در استانبول به سال 1256ق. و 1306ق. چاپ شده است، نسخه ای از آن نیز در این کتابخانه به شماره 2906/ع نگهداری می شود. نسخه ناتمام و تا بخشی از حروف التخصیص را در بر می گیرد؛ با خطوط مختلف نوشته شده و عمدتاً بدخط است و برگ های آن نیز متفاوت است.
این اثر بارها چاپ شده است.
آغاز: الحمد لوليّه و الصلاة على نبيّه... أما بعد فهذه فوائد وافية تحل مشكلات الكافية... و سمّيتها بالفوائد الضيائية...
انجام:... و تجمع أيضاً الصفة إن كان الموصوف جمعاً.
منابع: الذریعة 16: 346؛ هدية العارفين 1: 534، ملی 17/11 و 14: 7؛ معجم المطبوعات العربية 672
خط: نسخ و نستعلیق متوسط، خفی و جلی، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: بر روی عبارات ماتن با مرکب سیاه خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه هایی با خطوط مختلف و نشان های: «نعمه الله» و «سيد نعمه الله» و «چلبی» و «منه» دارد.
یادداشت ها: به چند قلم نوشته شده، نسخ و نستعلیق، خفی و جلی، بد و متوسط؛ مهرها: مهر بیضی ناخوانا با نقش گنبد و منار بر برگ 151ر؛ آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در بسیاری از صفحات دیده می شود، کاغذ: فرنگی شکری و اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، مجدول.
152برگ؛ سطرها متغیر؛ اندازه متن: 105×1555 و 85×150 و 95×150؛ قطع: 150×210
عنوان های دیگر: شرح ملا جامی؛ ملا جامى على الكافيه؛ شرح جامی
موضوع: 1. ابن الحاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق، الكافية في النحو، نقد و تفسير؛ 2. زبان عربی-- نحو
شماره رکورد: 2120836
اصول فقه
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی ظاهراً گسترده در اصول فقه است؛ متأسفانه به دلیل افتادگی نسخه از آغاز و میانه، نام کتاب و نگارنده بدست نیامد، ولی از متن کتاب چنین بر می آید که مؤلّف از علمای قرن سیزدهم هجری قمری و با شیخ انصاری هم روزگار بوده؛ از وی به عنوان (بعض فضلاء المعاصرين سلمه الله تعالی) نام می برد (ص437)، همچنین در صفحه 49 عبارت (و قال بعض فضلاء المعاصرين في فصو له) با امضای (محمّد حسین) آمده که ظاهراً منظور شیخ محمّد حسین تهرانی اصفهانی در گذشته 1250ق. صاحب كتاب الفصول الغروية در اصول فقه باشد که آن را در 1232ق. به انجام رسانده است. سید محمّد جزائری شوشتری که گویا مالک نسخه بوده در یادداشتی در صفحه عنوان به نقل از آقای معزی احتمال داده مؤلّف کتاب شیخ عبد الکریم دزفولی معاصر صاحب جواهر که از او نیز اجازه اجتهاد گرفته است، باشد.
نسخه از مبحث اوامر و نواهی آغاز می گردد، مبحث ضد ناتمام مانده و از مقاله سوم در ادله شرعیه مجددا شروع می شود. نویسنده کتاب خود را تا آخر مبحث استصحاب به پایان برده و آن را در روز جمعه اول ماه رجب 1254ق. به انجام رسانده است.
آغاز: المقصد الأوّل في الأوامر و النواهى و فيه مقالتان الاولى في الأوامر و فيها مطالب الأول في الأمر و فيه مباحث...
انجام:... فاطلاق الاصوليين على ظاهره و لا حاجة إلى نسبة التسامح إليهم و هو ادرى بما قال سلّمه الله تعالى.
انجامه: هذا ما أردنا ذكره في مسألة الاستصحاب و لحمد لله على ما وفّق للاتمام على وجه الكمال و التمام و لعمرى لقد جائت على أحسن الوجوه و لو لا شغل البال و اضطراب الأحوال... فان المعصوم من عصمه الله تعالى تم يوم الجمعة في اول شهر رجب المرجب سنة 1254.
خط: نستعلیق خوش، تاریخ کتابت: قرن 13 یا 14ق. آرایه ها: روی بسیاری از عبارات با مرکب مشکی خط کشی شده است. یادداشت ها: یادداشتی بقلم سید محمّد جزائری شوشتری مورخ 15 جمادی الثانیه 284ق. و یادداشتی دیگر مورخ 7 شعبان همان سال در صفحه عنوان دیده می شود. آسیب ها: دو برگ از شیرازه جدا شده، در چند جا برگ ها وصالی شده، صفحات 256-259 با صفحه 247 جا به جا شده اند، و از صفحه 42 افتادگی دارد که معلوم نیست چند برگ افتاده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوائی، روکش تیماج مشکی، ترنج و سرترنج، ضربی، مجدول، عطف تیماج قهوه ای.
483برگ؛ 18سطر؛ اندازه متن: 90×155؛ قطع: 140×210
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 13ق.
شماره رکورد: 1060307
جزائری، نعمت الله بن عبد الله، 1050-1112ق.
زهر الربيع في الطرائف و الملح و المقال البديع (ج1)/ نعمت الله بن عبد الله جزائری شوشتری
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری کشکول مانند شامل حکایات و لطایف و مطایبات و مطالب اخلاقی است. محدث جزائری پس از درگذشت فرزند جوانش سید حبیب الله که به او علاقه فراوانی داشته دست به نگارش این کتاب در یک جلد نمود و غالب مطالب آن را حکایات و لطایف و مطایبات قرار داد تا بلکه با طنز و لطیفه غم و اندوه را از خود بزداید. این کتاب مورد پسند عامه مردم قرار گرفت و برخی از او تقاضای نگارش جلد دوم می کنند؛ جزائری جلد دوم را نیز می نویسد ولی در آن صرفا به نثر ادبی و مطالب
اخلاقی پرداخت و از حکایات و لطایف پرهیز نمود؛ جلد اول بیش تر مورد توجه قرار گرفت و بارها در نجف و تهران و بیروت چاپ و منتشر شد.
در سال 1231ق. یکی از نواده های مؤلّف به نام سید نورالدین محمّد بن سید نعمت الله این کتاب را به فارسی برگردانده، این ترجمه نیز بارها در تهران و تبریز و بمبئی چاپ شده است؛ در زمان ما نیز ابراهیم نبوی گزیده ای از لطایف آن را به فارسی ترجمه نمود.
این نسخه جلد اول کتاب است و از دو طرف چند برگی افتادگی دارد. براساس یادداشتی به قلم مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری در صفحه عنوان، نسخه بخط مؤلّف است.
آغاز موجود: و آخرين من بني عدتي * و خمسة كانوا على الطويي * و سته جائوا مع العشيي * و غير ترکي و نصرانيي...
انجام موجود:... حكي أن رجل [كذا] أتى إلى بقّال يشري منه دهناً
منابع: الذریعة 12: 69 و 4: 106؛ مشار 1: 1294؛ نشریه 11 و 12: 235؛ مجلس 3: 10 ص139
خط: نسخ متوسط؛ كاتب: نعمت الله بن عبد الله جزائری؛ امتیاز: نسخه به خط مؤلّف است. آرایه ها: ساده؛ حواشی: حاشیه های پراکنده با نشان های «منه عفى عنه» (ص360) و «احمد عفي عنه» (صفحات 403 و 381 و 170) و «عبد اللطیف» (ص373) دارد. یادداشت ها: نسخه ظاهراً در تملک مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری بوده، یادداشت ایشان مبنی بر این که نسخه به خط مؤلّف است بر نخستین برگ دیده می شود. آسیب ها: چند برگ از آغاز و انجام نسخه افتاده، بیش تر حاشیه ها و گوشه های بسیاری از برگ ها ترمیم و وصالی شده اند به صورتی که در بسیاری از صفحات به متن آسیب رسیده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج قهوه ای، ضربی، مجدول، عطف تیماج سبز.
282برگ؛ سطر 19-21؛ اندازه متن: 110×165 و 120×165؛ قطع: 140×210
موضوع: 1. ادبیات عربی-- لطایف و حکایات-- قرن 12ق. 2. داستان های طنز آمیز عربی-- قرن 12ق. 3. لطایف و حکایات-- مجموعه ها
شماره رکورد: 2120831
جرجانی، ابو الفتح بن مخدوم، -976ق.
حاشية شرح تهذيب المنطق/ ابو الفتح بن محمّد علی معروف به میر مخدوم بن شمس الدین محمّد بن سید شریف گرگانی؛ نویسنده متن: مسعود بن عمر تفتازانی؛ حاشیه نویس اول: محمّد ین اسعد دوانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: حاشیه ای بر حاشیه جلال الدین محمّد بن اسعد دوانی در گذشته سال 907ق. بر شرح تهذیب المنطق تفتازانی است. نویسنده آن را برای سلطان ابو الغازی احمد بهادر حسینی ساخته و در 972ق. نونویس کرده است. بعضی از این حاشیه ها به همراه حاشیه ملا عبد الله یزدی در تهران در سال 1323ق. به چاپ رسیده است.
آغاز: الحمد لله على تهذيب المنطق و الكلام عن غيابب الشكوك و الأوهام... أما بعد فهذه تعليقات بل تحقیقات على قسم المنطق...
انجام:... المطلقة أيضاً بناء على القدر المذكور و هوان الدوام.
منابع: کشف الظنون 1: 516؛ الذریعة 6: 59؛ دانشگاه 3: 37
خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: سربندها به سرخی نوشته شده؛ حواشی: غالب برگ ها حاشیه هایی با نشان (محمود) دارد، حاشیه هایی نیز با نشان (عصام الدین)، (ع ب)، (للاستاد) و حاشیه ای بی نشان دارد. یادداشت ها: یادداشت تملک یحیی ولد مرحوم ملا ابراهیم آخوندی بر روی برگ اول؛ مهرها: مهر بیضی با سجع ناخوانا بر برگ دوم؛ آسیب ها: نسخه فاقد جلد، آثار آبدیدگی و لک در بیش تر صفحات دیده می شود، شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: بدون جلد، عطف تیماج قهوه ای سوخته.
گ1ر-88ر (138برگ)؛ 20سطر، اندازه متن: 75×130؛ قطع: 175×210
عنوان های دیگر: حاشية حاشية الدوانى على تهذيب المنطق
موضوع: 1. تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق. تهذيب المنطق و الكلام-- نقد و تفسیر 2. دوانی، محمّد بن اسعد، 830-908؟ق. حاشیه تهذيب المنطق-- نقد و تفسير؛ 3. منطق اسلامی-- قرن 10ق.
شماره های پیشین: 188-103957
شماره رکورد: 1060328
دوانی، محمّد بن اسعد، 830-908؟ق.
شرح تهذيب المنطق/ جلال الدین محمّد بن اسعد دوانی؛ نویسنده متن: مسعود بن عمر تفتازانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: یکی از شروح معروف بخش منطق از کتاب تهذیب المنطق و الكلام سعد الدین تفتازانی است. دوانی موفّق به اتمام این شرح نشده و تا میانه مبحث قضایا بیش نرفته.
نظر به این که نگارنده شرح خود را با سربندهای (قو له) بیان کرده برخی آن را به عنوان حاشیه معرفی کرده اند. صاحب ذریعه هم در بخش شروح و هم در بخش حواشی از آن یاد کرده است. بگفته صاحب ریاض العلماء بر اساس عبارت مؤلّف در آغاز (فهذه عجالة نافعة) این اثر را بنام العجاله یاد کرده است؛ شیخ آقابزرگ پس از نقل گفته عبد الله افندی می نویسد: و به همین جهت ملا عبد الله یزدی شرح خود را الخرارة نام نهاده است. این حاشیه ها به همراه حاشیه ملا عبد الله یزدی در تهران در سال 1323ق. به چاپ رسیده است.
آغاز: تهذيب المنطق و الكلام توشيحه بذكر المفضل المنعام... و بعد فهذه عجالة نافعة...
انجام:... فى ملتقى الخطين الخارجين من غير كليهما تسهيلا للضبط على المبتدي.
انجامه: تمت هذه الحاشية المنسوبة إلى أفضل المتأخرين... مو لانا جلال الدوانى وطناً و الصدّيقى نسباً على يد أضعف العباد... خان محمّد بن ولي غفر الله تعالى له... في خدمة مولى الموالي و الأهالي مو لانا نبي سلّمه الله في الدارين... في تاريخ سنة خمس و سبعين و ألف.
منابع: کشف الظنون 1: 516؛ الذریعة 6: 54، 7: 145، 13: 163؛ ملی 12: 551
تاریخ کتابت: 1075ق. كاتب: خان محمّد بن ولی؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان (جمال الدین)، (فخرالدین)، (احمد قزوینی)، و (خلخالی) دارد.
89پ-138پ؛ 13سطر، اندازه متن: 60×120؛ قطع 175×210
عنوان های دیگر: العجالة؛ حاشية تهذيب المنطق
موضوع: 1. تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق. تهذيب المنطق و الكلام-- نقد و تفسير؛ 2. منطق اسلامی-- قرن 10ق.
شماره رکورد: 2135343
ابن طاوس، علی بن موسی، 589-664ق.
مهج الدعوات و منهج العبادات/ رضى الدين على بن موسى حلی معروف به سید بن طاووس
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16302/1 در همین فهرست.
آغاز: يقول مو لانا أفضل العالم العلاّمة الفقيه... أحمد الله الذي إبتدأ بالحسان و دعا عباده إلى معرفته...
انجام: ناتمام:... و إذا قرأت القرآن جعلنا بينك و بين الذين لايؤمنون.
منابع: الذريعة 3: 287؛ کتابخانه ابن طاووس 85؛ سعد السعود 175؛ روضات الجنات 4: 213؛ أعيان الشيعة 8: 363
خط: نسخ خوش و متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به سرخی؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. آسیب ها: تا برگ 7 اوراق پارگی دارد و به متن آسیب رسیده، شیرازه گسسته، بالای تمامی اوراق موریانه خوردگی دارد، نسخه فاقد جلد و از انجام ناتمام است و 2 برگ افتادگی دارد؛ کاغذ: فرنگی و اصفهانی نخودی.
222برگ، 14سطر، اندازه متن: 80×130
موضوع: 1. دعاها
شماره رکورد: 2134017
انصاری، مرتضی بن محمّد امین، 1214-1281ق.
فرائد الاصول/ مرتضى بن محمّد امین انصاری
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در اصول فقه شامل پنج رساله در قطع و ظن، براءت، استصحاب و تعادل و تراجیح که به همین جهت به رسائل نیز شهرت یافته، این کتاب سال ها از كتب مهم درسی در حوزه های دینی بوده و از بدو تالیف تاکنون همواره مورد توجه علمای دینی بوده و حواشی زیادی بر آن نوشته شد.
این کتاب چندین بار در تهران، قم، تبریز و نجف چاپ و منتشر شده که در فهرست مشار از آن ها ياد شده است؛ در سال های اخیر نیز بوسیله انتشارات مصطفوی در قم در سال 1411ق=1369ش، انتشارات سماء قلم در قم در سال 1430ق=1388ش. و بنیاد پژوهش های اسلامی وابسته به آستان قدس رضوی به مناسبت کنگره دویستمین سال و لادت شیخ انصاری در سال 1419ق=1377ش. چاپ و منتشر شده و از آن پس نیز توسط همین بنیاد چندین بار تجدید چاپ گردید.
آغاز موجود: و رافعاً للحكم الثابت بالدليل الآخر عن بعض أفراد موضوعه...
انجام:... الاجماع المنقول او غيره من الظنون الخاصة لو وجد و الله أعلم.
انجامه: هذه صورة ما رسمه المصنّف دام ظله العالي محروساً من طوارق الليالي على ما تيسّر لنا من تحرير ما استفدناه بالفهم القاصر من الأخبار و كلمات علمائنا الأبرار في باب التراجيح... و الحمد لله رب العالمين.
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: 1272ق. امتیاز: نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده و از انجامه چنان معلوم می شود که کاتب اهل فضل بوده است. آرایه ها: بر روی برخی عبارات خط قرمز کشیده شده است. حواشی: حاشیه های تصحیحی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج عنابی، مجدول.
1ر- 50ر (128برگ)، 21سطر، 80×150؛ قطع: 150×210
عنوان های دیگر: الرسائل؛ رسائل شیخ انصاری
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 13ق.
شماره رکورد: 1060365
انصاری، مرتضی بن محمّد امین، 1214-1281ق.
رسالة في العدالة/ مرتضى بن محمّد امین انصاری دزفولی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شیخ انصاری در این رساله ابتدا به مساله عدالت از نظر لغوی پرداخته و سپس دیدگاه فقهی و آرای علمای گذشته را در این زمینه بررسی کرده است.
این رساله بارها همراه با کتاب مکاسب مؤلّف چاپ شده؛ اخیراً نیز در سال 1414ق. توسط کنگره جهانی بزرگداشت شیخ انصاری در قم بمناسبت دویستمین سالروز و لادت او با تصحیح شیخ صادق کاشانی چاپ و منتشر گردید.
آغاز: العدالة لغةً الاستواء كما يظهر...
انجام:... لبطل أمر التعديل و به تتعطل الحقوق كما لا يخفى.
انجامه: تم و الحمد لله او لاً و آخراً و ظاهراً و باطنا... محمّد و آله الطاهرين.
منابع: الذريعة 15: 226؛ دانشگاه 16: 411؛ مجلس 19: 333
51پ-71پ؛ 21سطر، اندازه متن: 80×150؛ قطع: 150×210
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق؛ عدالت
شماره رکورد: 2135267
انصاری، مرتضی بن محمّد امین، 1214-1281ق.
قاعده من ملک/ مرتضی بن محمّد امین انصاری دزفولی
زبان: عربی
معرفی کتاب: قاعده من ملک از قواعد فقهی مطرح شده بین فقها است و آن بر اساس قول (من ملک شیئا ملک الاقرار به) که از زمان شیخ طوسی قدّس سرّ تا امروزه در مباحث فقهی به آن استناد می کنند و در این باره رساله های مستقلی ساخته اند. اثر مورد معرفی یکی از آن ها است. این رساله در ضمن ملحقات المتاجر از مؤلّف به چاپ رسیده است.
دوست محقق ما حجه الاسلام شیخ محمّد رضا انصاری این رساله را تصحیح و همراه با رساله های دیگری از مؤلّف توسط کنگره جهانی بزرگداشت شیخ انصاری در قم به مناسبت دویستمین سالروز و لادت ایشان در سال 1414ق. با عنوان رسائل فقهية به چاپ رسید.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... مسالة قد اشتهر في ألسنة الفقهاء من زمان الشيخ إلى زماننا قضية كليّة يذكرونها...
انجام:... بل يحتاج إلى قيام دليل عليه او استنباطه من أدلة بعض القواعد الاخر.
انجامه: إلى هنا تم ما كتبه دام ظلّه العالى.
منابع: دانشگاه 16: 411؛ مجلس 19: 333
72ر-78پ؛ 21سطر، اندازه متن: 80×150؛ قطع: 150×210
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق. 2. فقه-- قواعد 3. قاعده من ملک
شماره رکورد: 2135232
انصاری، مرتضی بن محمّد امین، 1214-1281ق.
رسالة في قضاء الصلاة عن الميت/ مرتضی بن محمّد امین انصاری
زبان: عربی
معرفی کتاب: این رساله در ضمن ملحقات کتاب المتاجر از مؤلّف به چاپ رسیده است. دوست محقق ما حجة الاسلام شيخ محمّد حسوّن این رساله را تصحیح و همراه با رساله های دیگری از مؤلّف توسط کنگره جهانی بزرگداشت شیخ انصاری در قم به مناسبت دویستمین سالروز و لادت ایشان در سال 1414ق. با عنوان رسائل فقهية به چاپ رسید.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... فى قضاء الصلاة عن الميت و الكلام فيه تارةً في نفس القضاء و اخرى في القاضي...
انجام:... هو الانفساخ لعدم تمكّنه من العمل المستأجر عليه، تمّت الرسالة بحمد الله.
منابع: الذريعة 17: 139؛ دانشگاه 16: 411؛ مجلس 19: 321
79پ-94پ؛ 21سطر، اندازه متن: 80×150؛ قطع: 150×210
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق؛ 2. مردگان-- نماز قضا 3. مردگان (فقه)
شماره رکورد: 2135111
انصاری، مرتضی بن محمّد امین، 1214-1281ق.
رسالة في المواسعة و المضايقة/ مرتضى بن محمّد امین انصاری دزفولی
زبان: عربی
معرفی کتاب: این رساله در ضمن ملحقات (المتاجر) از مؤلّف به چاپ رسیده است. همچنین در سال 1414ق. توسط کنگره جهانی بزرگداشت شیخ انصاری به مناسبت دویستمین سال و لادت ایشان با تصحیح آقایان سید محمّد کاهانی و علی اصغر موسوی قوچانی همراه با رساله های دیگری از مؤلّف با عنوان رسائل فقیهه چاپ و منتشر گردید.
آغاز: اختلفوا في وجوب تقديم الفائتة على الحاضرة على أقوال أحدها عدم الوجوب...
انجام:... و جهان لا يخفى الترجيح بينهما على الخبير بالقواعد.
انجامه: هذا آخر ما تیسّر تحریره على وجه الاستعجال مع تشويش البال و الحمد لله أو لاً و آخراً على كل حال و الصلاة على محمّد و آله... تم في ثانى سنة 1272 [كذا].
منابع: دانشگاه 16: 411؛ مجلس 19: 333
گ95ر-127ر؛ اندازه متن: 80×150؛ قطع: 150×210
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق؛ 2. نماز-- وقت
شماره رکورد: 2135178
کتاب دعا
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در دعاها و اعمال سال است؛ دعاها بدون ذکر سند و صرفا به صورت مرسل از امام معصوم نقل گردیده، در آن از کنوز النجاح (ظاهراً همان کتاب طبرسی) و مصبح المتهجّد شیخ طوسی و کتاب النجاة نقل شده است. نسخه از دو طرف افتادگی دارد و معلوم نیست چند برگ ناقص است؛ اعمال سال تا برگ 192پ است و پس از آن دعاهای کمیل و سمات و عبرات و دعاهی دیگر یاد شده است.
آغاز موجود: في عمل رجب و يستحب في ليلة سبع و عشرين و عشرين الغسل و هي ليلة المبعث...
انجام: ناتمام:... اهل بیتک و شیعتک فقد علمّنیها جبرئيل عليه السلام و ینبغي.
خط: نسخ متوسط جلی، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به سرخی؛ آسیب ها: لبه های سه برگ اول و پنج برگ آخر پارگی دارد، آثار آبدیدگی در
لبه بیش تر برگ ها دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری آهار مهره؛ جلد: تیماج قهوه ای سوخته.
241برگ، 13سطر، اندازه متن: 85×140؛ قطع: 140×205
موضوع: 1. دعاها 2. اعمال السنه
شماره رکورد: 2134106
تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق.
مختصر المعاني في شرح تلخيص المفتاح/ سعدالدین مسعود بن عمر تفتازانی؛ نویسنده متن: یوسف بن ابی بکر سکاکی؛ خلاصه نویس: محمّد بن عبد الرحمن خطيب قزوینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2427 (2427/ع) در فهرست همین کتابخانه. این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.
آغاز: نحمدك يا من شرح صدورنا لتلخيص البيان في إيضاح المعاني... و بعد فيقول... مسعود بن عمر المدعو بسعد التفتازاني... إنّي قد شرحت فيما مضى تلخيص المفتاح... الحمد، الحمد هو الثناء باللسان على قصد التعظيم...
انجام:... و منطو على حسن الخاتمة ختم الله لنا بالحسنى و يسّر لنا بالفوز بالذهن الأسنى و الحمد لله رب العالمين.
منابع: كشف الظنون 1: 473؛ مشار عربی 21؛ ملی 18: 15 و 14: 22 و 12: 231
خط: نسخ متوسط؛ تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: بر روی عبارات متن اصلی خط سرخ کشیده شده؛ آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: بخارایی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی ساده، آستر کاغذ شکری
160برگ، 19سطر، اندازه متن: 85×140؛ قطع: 140×205
عنوان های دیگر: شرح تلخيص المفتاح، شرح مختصر تلخیص مفتاح العلوم، مختصر تفتازانی، المختصر في شرح تلخيص المفتاح
موضوع: 1. ،سکاکی، یوسف بن ابی بکر، 555-626ق. مفتاح العلوم-- نقد و تفسیر؛ 2. خطیب قزوینی، محمّد بن عبد الرحمن، 666-739ق. تلخيص المفتاح-- نقد و تفسیر 3. زبان عربی-- معانی و بیان-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 192-87159
شماره رکورد: 1060386
علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق.
إرشاد الأذهان إلى أحكام الايمان/ حسن بن يوسف بن مطهر، علاّمه حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره های بازیابی 402 (402/ع) و 2394 (2394/ع) در فهرست همین کتابخانه. فهرست 7: 343 و 12: 164.
نسخه از انجام افتادگی دارد و تا چند سطری از مقصد چهارم از کتاب نکاح را در بر می گیرد؛ این کتاب را دوست گرانقدر و محقق ما مرحوم حجة الاسلام و المسلمين شیخ فارس حسّون تصحیح و توسط دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین قم در سال 1410ق. چاپ و منتشر گردید.
آغاز: الحمد لله المتفرد بالقدم و الدوام و المتنزه عن مشابهة الأعراض و الأجسام... انجام موجود: ... إن لم يمنع الوطى فلا فسخ.
خط: نسخ خوش و متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12 و 13ق. حواشی: حاشیه های تصحیحی دارد، حاشیه های تعلیقی با نشان های (ماجد دام ظله) و (ج ع ب) و (ج ل) و (ح ع) دارد. آسیب ها: شیرازه گسسته، وصالی شده و ترمیم شده اند و باعث از بین رفتن بخشی از حاشیه ها شده است. کاغذ: مختلف (فرنگی شکری، فرنگی شکری، اصفهانی نخودی) تا برگ 18 فرنگی شکری است و با خط نسخ تحریری نوشته شده، از برگ 19 تا 25 با کاغذی کهنه تر و خطی دیگر (نسخ متوسط)، مجددا برگ های 26 و 27ر با نسخ تحریری و همان کاغذ. صفحات 27پ تا 44پ با خطی دیگر و کاغذ اصفهانی است. صفحات 60ر تا 110پ به همان خط صفحات 27-46؛ صفحات 111ر تا 120پ با خط نسخ متوسط و کاغذ فرنگی شکری و نوتر از قبل؛ جلد: مقوایی ساده صورتی.
120برگ، سطرها متغیر، اندازه متن مختلف: 100×140 و 80×115 و 100×120؛ قطع: 140×200
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 7ق.
شماره رکورد: 2134164
عاملی، محمّد بن علی، قرن 11ق.
شرح شواهد شرح الفيه/ محمّد بن علی بن محی الدین موسوی عاملی؛ نویسنده متن: محمّد بن عبد الله بن مالک جبائی؛ شارح: بدرالدین محمّد بن محمّد بن عبد الله بن مالک
زبان: عربی
معرفى كتاب: الألفية يا الخلاصة كتابی معروف در نحو به نظم عربی از جمال الدین محمّد بن عبد الله بن مالک جبائی طائی اندلسی در گذشته سال 672ق. است، شرح های متعددی بر آن نوشته شده، از معروف ترین آن ها شرحی است که فرزند سراینده بدرالدین محمّد بن محمّد در گذشته 686ق. در گذشته 686ق. بر آن نوشته و بدین جهت به شرح ابن الناظم معروف شده است. اثر مورد گفتگو شرحی بر شواهد شعری شرح ابن الناظم است؛ مؤلّف شعرها را توضیح و واژه های سخت را معنی و تفسیر کرده و نام سراینده هر شعر را نیز یاد کرده است. مؤلّف این کتاب سید محمّد بن علی بن محی الدین موسوی عاملی از علمای قرن یازدهم هجری قمری و از شاگردان بدرالدین بن احمد حسینی (زنده در 1060ق) و سید حسین بن محمّد بن علی عاملی فرزند صاحب مدارک بوده و در مشهد مقدس منصب شیخ الاسلامی داشته است. محدّث نامی شیخ حرّ عاملی که با مؤلّف هم روزگار بوده، از وی در أمل الآمل یاد کرده و او را با عباراتی چون: دانشمندی فاضل، ادیبی ماهر و شاعری محقق، مورد ستایش قرار داده است. حر عاملی همچنین از این کتاب یاد کرده و آن را ستوده است.
مؤلّف در دیباچه می گوید: چون کتاب فرائد القلائد ابو محمّد بن احمد عینی دارای اشتباهات زیادی است بر آن شدم که خود شرحی بر ابیات شواهد شرح ابن الناظم بنویسم و عبارات مشکل آن را توضیح دهم؛ وی این کتاب را به اشاره استاد خود بدرالدین عاملی مذکور ساخته و آن را در مشهد مقدس شب چهارشنبه یازدهم ربيع الأوّل سال 1057ق. به انجام رسانده است.
این اثر را اشتباهاً به صاحب مدارک یا فرزند او حسین بن محمّد عاملی نسبت داده اند، در سال 1344ق. در نجف به چاپ رسیده و در آن، کتاب به صاحب مدارک
نسبت داده شده است. علامه سید محسن امین شرح حال مؤلّف را در أعیان الشیعة آورده و به این چاپ نیز اشاره کرده و علّت این اشتباه را از تشابه نام، نام پدر و فامیلی مؤلّف با صاحب مدارک دانسته است؛ شیخ آقا بزرگ تهرانی در طبقات خود در ذیل شرح حال مؤلّف چاپ این کتاب را در نجف در همان سال ولی اشتباها منسوب به فرزند صاحب مدارک حسین بن محمّد عاملی یاد کرده است؛ در الذریعه نیز از این کتاب یاد کرده و به انتساب آن به صاحب مدارک یا پسر او اشاره کرده و آن را اشتباه دانسته است.
نسخه از آغاز یک برگ ناقص و از انجام نیز افتادگی دارد. نسخه ای دیگر از این کتاب در همین کتابخانه به شماره 2498/ع نگهداری می شود، نسخه ای نیز در کتابخانه سپهسالار به شماره 6861 نگهداری می شود که در سال 1081ق. از روی نسخه مؤلّف نوشته شده است.
آغاز موجود: لم يصل إليهم من الشرح ما يكشف قناعها...
انجام موجود:... و منيرة بالنصب حال مؤكدة لتضيئني مضيته و قو له كجمانة الجري حال مبنية من فاعل.
منابع: أمل الآمل 1: 337؛ الذريعة 13: 337؛ طبقات أعلام الشیعة (قرن11): 529؛ أعيان الشيعة 10: 5؛ مجلس 2: 32؛ ملی 12: 359؛ سپهسالار 5: 263
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: بر روی اشعار با مرکب سیاه خط کشیده شده، موضوع شواهد نیز در گوشه صفحات نوشته شده است. حواشی: حاشیه توضیحی با نشان (احمد عفی عنه) در صفحه 26پ، حاشیه بی نشان در صفحه 24پ، و حاشیه ای با امضای (محمّد رضی) در صفحه 22پ دارد. یادداشت ها: یادداشت تملک علی بن محمّد بن طيب الموسوی با مهر بیضی شکل او دارد. آسیب ها: لت روی جلد پاره شده و فقط یک طرف نسخه جلد دارد، نسخه از طرفین افتادگی دارد، شیرازه گسسته، بعضی از برگ ها وصالی شده؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج قرمز، مجدول گل و بوته زرین.
164برگ، 17سطر، اندازه متن: 85×140؛ قطع: 155×210
عنوان های دیگر: شرح شواهد ابن الناظم؛ شرح شواهد شرح الفیه؛ شرح شواهد شرح ابن الناظم
موضوع: 1. ابن الناظم، محمّد بن محمّد، -686؟ ق. شرح الفيه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- شواهد شعری؛ 3. زبان عربی-- صرف و نحو
شماره های پیشین: 194-84852
شماره رکورد: 1060399
بحرانی، علی بن حسن، -1340ق.
أنوار البدرين في ترجمة البحرين و علماء البحرين/ علي بن حسن بن على بن سلیمان بلادی بحرانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16303 در همین فهرست.
آغاز: الحمد لله الذي بعث محمّداً المصطفى صلّى الله عليه و آله رحمة للعالمين و أرسله بشيراً و نذيراً...
انجام:... لم اعرف أكثرهم كثّر الله أمثالهم... و الحمد لله رب العالمين... و آله الطاهر [ين] الأكرمين.
انجامه: تم الكتاب على يد الأحقر عبد الله بن محمّد حسن التبريزي النجفي غفر لهما و لاخواننا المؤمنين سنة 1351 و كانت النسخة التي كتبت عليها كذا: تم الكتاب على يد الحقير الفقير المقصر المقر بالذنب و التقصير علي بن الشيخ محمّد رضا ابن الشيخ موسى بن الشيخ جعفر مؤلّف كتاب كشف الغطاء يوم الجمعة الرابع و العشرين من شهر ذي الحجة الحرام سنة 1327 من الهجرة النبوية و حيث ان المؤلّف دام بقاه لم يتمم الخاتمة لهذا الكتاب التي ذكرها في الديباجة فالحقير اسقطتها بأجمعها ولم تكن لنا حاجة في نسخها فلذا نعتذر من عدم كتابتها رأساً و الحمد لله رب العالمين.
خط: نسخ متوسط، كاتب: عبد الله بن محمّد حسن تبریزی، تاریخ کتابت: 1351ق. امتیاز: نسخه از روی نسخه ای که در زمان مؤلّف نوشته شده کتابت شده و کاتب نسخه قبلي شيخ على كاشف الغطاء است که خود از علمای بنام بوده و از حاشیه ای که کاتب این نسخه در صفحه 104پ نوشته معلوم می گردد که او نیز اهل فضل بوده؛ آرایه ها: سرعنوان ها به قلم جلی و نام مترجمین در حاشیه برگ ها نیز نوشته شده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش کاغذی مشجر سبز و قرمز، عطف تیماج عنابی.
1پ-145ر (168برگ)؛ 19سطر، اندازه متن: 100×140؛ قطع: 160×210
عنوان های دیگر: انوار البدرين و مطلع النيرين
موضوع: 1. شیعه-- کشورهای اسلامی-- سرگذشتنامه؛ 2. مجتهدان و علما-- بحرین-- سرگذشتنامه؛ 3. مجتهدان و علما-- عربستان-- قطیف-- سرگذشتانمه؛ 4. مجتهدان و علما-- عربستان-- احساء-- سرگذشتنامه
شماره رکورد: 2134308
ابن شهر آشوب، محمّد بن علی، 488-588ق.
معالم العلماء/ رشیدالدین محمّد بن علی بن شهر آشوب مازندرانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رشیدالدین، ابو جعفر، محمّد بن علی بن شهر آشوب ساروی مازندرانی، درگذشته 588ق. از بزرگان علمای شیعه در قرن ششم هجری قمری است. وی این اثر را در شناساندن مؤلّفین شیعه و ذکر نام کتاب های ایشان که شیخ طوسی در فهرست خود یادی از آن ها نکرده ساخته و همانند فهرست منتجب الدین به صورت تکمله ای بر فهرست شیخ طوسی تألیف کرده است.
روش تنظیم این کتاب نیز هم چون فهرست طوسی و به شیوه آن روزگار به ترتیب حروف الفبا تنظیم یافته به گونه ای که اشخاص مورد شناسایی به ترتیب تنها حرف اول نام خود یاد شده اند؛ برای هر حرف یک باب و هر نام در یک فصل قرار گرفته است. از ابراهيم بن محمّد بن سعید ثقفی آغاز می گردد و آخرین آن ها یاسر الخادم می باشد. سپس یک باب در اشخاصی که به کنیه معروفند و پس از آن اشخاصی که شهرت آنان به لقب یا شهر یا قبیله خود باشد و سرانجام بابی در معرفی شعرای اهل بیت عليهم السلام قرار داده و آنان را در چهار طبقه بخش بندی نموده است: مجاهدین، مقتصدين، متقین و متکلفین.
این کتاب اولین بار به کوشش مرحوم عباس اقبال در سال 1353ق. در تهران به چاپ رسید؛ سید محمّد صادق بحر العلوم نیز آن را تصحیح و در سال 1385ق. در نجف منتشر نمود؛ مؤسسه آل البیت در مشهد آن را در سه جلد تصحیح و امسال (1390ش) دو جلد آن چاپ و منتشر گردید. همچنین برادرم حجه الاسلام سید محمّد طباطبائی کتاب را به درخواست مؤسسه ابن شهر اشوب در ساری به تازگی تصحیح کرده و هم اکنون آماده چاپ از سوی مؤسسه مذکور می باشد.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... قال محمّد الشيخ الامام الأجل الأوحد رشيدالدين فخر العلماء بن علی بن شهر اشوب...
انجام:... و منصور الفقيه.
منابع: الوافي بالوفايت 4: 164؛ لسان المیزان 5: 310؛ الذریعة 21: 201؛ کشف الظنون 1: 6؛ کشف الحجب 532، مشار عربی 867
146ر-168ر؛ 20سطر، اندازه متن: 100 ×150؛ قطع: 160×210
موضوع: 1. شیعه-- سرگذشتنامه و کتاب شناسی-- از آغاز تا قرن 6ق.
شماره رکورد: 2134223
حسینی، محمّد خلیل بن محمّد شفیع، قرن 13ق.
سبائک العقیان/ محمّد خلیل بن محمّد شفیع حسینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: تفسیر عرفانی و اخلاقی سوره مبارکه حمد است که ظاهراً در دو جزء تنظیم یافته. این نسخه جزء دوم است و از تفسير آيه كريمه (إيّاك نعبد وَ إيّاك نستعين) آغاز می گردد و تا آخر تفسیر سوره مبارکه را در بر می گیرد؛ مؤلّف آن محمّد خلیل بن محمّد شفیع حسینی ظاهراً از شاگردان شيخ حسن كاشف الغطاء صاحب أنوار الفقاهة در گذشته 1262ق. می باشد. شیخ حسن که خود از علما و مجتهدین بنام زمان خود در حوزه علمیه نجف بوده و شاگردان زیادی چون شیخ انصاری و سید حسین کوهکمری و دیگران داشته، اجازه ای روائی و حسبیه به مؤلّف این کتاب داده که اصل آن و به خط و امضا و مهر او در آخرین برگ این نسخه دیده می شود و او را با عباراتی چون (المولى الجليل و الفاضل النبيل الحرى بالتعظيم و التبجيل و الفائق بمحاسن صفاته و مكارم أخلاقه كل قبيل مو لانا الحاج میرزا خلیل...) مورد ستایش قرار داده که دلالت کافی بر منزلت مؤلّف دارد. یادی از این کتاب و مؤلّفش در منابع نیافتم.
آغاز: بسم الله الرحمن... ربنا آتنا من لدنك رحمة... قال الله تعالى شأنه إيّاك نعبد و إيّاك نستعين تفسير هذه الآية يشتمل و يعتمد على أركان أربعة...
انجام:... و نرجوا أن نكون من المهتدين بهداة الطاهرين حامدين لله مصلّين على حبيبه و أوليائه و ملائكته... على محمّد و آله.
خط: شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: 1235ق. امتیاز: نسخه احتمالاً منحصر بفرد است. آرایه ها: بر روی پاره ای عبارات با مرکب سیاه خط کشی شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. یادداشت ها: اجازه روائی و حسبیه استاد مؤلّف شیخ حسن بن جعفر كاشف الغطاء صاحب انوار الفقاهه در گذشته 1262ق. به مؤلّف به خط استاد و با مهر وی بر پشت برگ ما قبل آخر نوشته شده است. مهرها: بر پشت برگ ما قبل آخر مهر خشتی شیخ حسن فرزند كاشف الغطاء «الحسن بن جعفر» دارد. آسیب ها: آثار لک و پاشیدگی مرکب دارد، در چند جا برگ ها جا به جا شده و در جاهایی افتادگی دارد. کاغذ: فرنگی الوان شکری و سبز و آبی؛ جلد: تیماج قهوه ای ساده، مجدول.
82برگ، 17-19سطر، اندازه متن: 125×155؛ قطع: 170×210
موضوع: 1. تفاسیر شیعه-- قرن 13ق. 2. تفاسیر عرفانی-- قرن 13ق. 3. تفاسیر (سوره فاتحه)
شماره های پیشین: 196-75676
شماره رکورد: 1060465
حسینی قائینی، ابو طالب بن ابو تراب، 1230-1293ق.
الفوائد الغروية/ ابو طالب بن ابو تراب قائنی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری در علم درایه، حدیث و رجال است. نویسنده از علما و مجتهدان قرن سیزدهم قمری است که در روز پنجشنبه 6 شوال سال 1293ق. هنگام مراجعت از حج در کراچی درگذشته و در همان جا به خاک سپرده شده است. قائنی این کتاب را در سال 1268ق. به انجام رسانده، وی کتاب های متعددی در فقه و اصول و عقاید و کلام نیز دارد که در الذریعه از آن ها یاد شده است.
شاگرد مؤلّف شیخ محمّد باقر قائنی بیرجندی شرحی بر این کتاب به نام العوائد الغروية في شرح الفوائد الغروية ساخته است.
نسخه ای از این کتاب در کتابخانه ملک به شماره 3486 نگهداری می شود که در سال 1274ق. نوشته شده است. این نسخه نیز در زمان حیات مؤلّف نوشته شده است. این اثر هنوز به چاپ نرسیده است.
آغاز: الحمد لله الذي هدانا إلى تمييز صحيح الأقوال بدراية أحوال الرجال...
انجام:... و قد تقدّم أحوال المحمّدين الستة رضى الله عنهم و بيان كتبهم فتذكّر.
منابع: الذريعة 16: 351؛ الكرام البررة 1: 40؛ ريحانة الأدب 3: 278؛ مصفى المقال 30؛ ملک 1: 407
خط: نسخ خوش و متوسط، تاریخ کتابت: 1292ق. امتیاز: این نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده است. آرایه ها: بر روی برخی عبارات به سرخی خط کشی شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای مجدول.
74برگ، 17سطر، اندازه متن: 90×160؛ قطع: 170×210
موضوع: 1. محدثان شیعه-- سرگذشتنامه؛ 2. علم رجال؛ 3. حديث-- علم الدرايه؛ 4. حديث-- علم الرجال
شماره رکورد: 2134347
مجاهد طباطبائی، محمّد بن علی، -1242ق.
الإصلاح/ محمّد بن علی طباطبائی حائری معروف به مجاهد
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در فقه از احکام طهارت تا دیات است؛ سید محمد مجاهد آن را برای مقلدین خود به زبان عربی ساخته و برگرفته از کتاب فقهی دیگر و گسترده او به نام المصابیح است و چنان که خود در دیباچه می نویسد شامل حلال و حرام و سنن و احکام است.
این اثر در یک مقدّمه و چند کتاب و یک خاتمه تنظیم یافته، هر کتاب نیز شامل چندین باب است؛ در برخی فهرست ها شمار کتاب های آن را 32 کتاب یاد کرده اند. نویسنده کتاب های طهارت و صلات را بر خلاف سایر کتاب های دیگر آن به تفصیل پرداخته است. مؤلّف خود این کتاب را کامل نموده و آن را الاکمال نام نهاده است. تعدادی از شاگردان مؤلّف هر کدام به صورت مستقل به دستور استاد خود این کتاب را مختصر نموده و برخی دیگر آن را به فارسی برگردانده که از جمله آنان: 1- حسن بن محمّد علی یزدی حائری، از شاگردان عمده مؤلّف این کتاب را به فارسی ترجمه نموده و آن را اکمال الصلاح نامیده است، وی در این ترجمه می گوید که چون سید محمّد
مجاهد رساله ای به فارسی برای مقلدین خود نداشته، استاد به او دستور نمود تا این کتاب را به فارسی ترجمه نماید، نسخه ای از این ترجمه در کتابخانه آیةالله گلپایگانی در قم به شماره 1924 نگهداری می شود. 2- همو این ترجمه را در پنج مطلب طهارت و صلات و صوم و زکات و خمس مختصر نموده و آن را مصباح الطریق نام نهاده است. این ترجمه در بمبئی به چاپ رسیده است 3- همو کتاب های اصلاح و مصابیح استاد خود را در سه مطلب طهارت و صلات و صوم گزین کرده و به فارسی ترجمه نموده آن را مفتاح الطريق نام نهاده. 4- حسین بن حاج محمّد واعظ شوشتری یکی دیگر از شاگردان مؤلّف به دستور استاد خود این کتاب را گزین نموده و آن را تحفه المقلّدین نام نهاده. همین کتاب تحفه را میرزا محمّد بن ابو الفتح خان مرعشی شوشتری متخلص به رونق به نظم در آورده است. 5- حسین بن حسن بن على بن على ظاهراً معروف به نجار از شاگردان مؤلّف به دستور استاد آن را مختصر نموده. 6- شاگرد دیگر مؤلّف بنام شیخ علی بن ابو علی محمّد بن اسماعیل حائری به دستور استاد این کتاب را خلاصه نموده و آن را مفتاح النجاح في تلخيص الإصلاح نام نهاده است. 7- گزیده دیگری از شاگرد دیگر مؤلّف بنام حسین بن حسن علی واعظ شوشتری به نام منهاج الفلاح المستخرج من كتاب الاصلاح. 8- منتخب تلخیص اصلاح العمل" از یکی دیگر از شاگردان سید محمد مجاهد بنام سید ابو الحسن حسینی اصفهانی معروف به خوشمزه. 9- ترجمه فارسی دیگری از شاگرد دیگر مؤلّف بنام سید ابو القاسم بن محمّد زمان قزوینی.
به این کتاب اصلاح العمل نیز گفته اند، شاید به خاطر وجود این عبارت در دیباچه آن.
آغاز: الحمد لله الذي مهّد لنا طريق إصلاح العمل... أما بعد: فيقول المذنب الخاطي محمّد بن علي الطباطبائي هذا كتاب جمعت فيه مسائل الحلال و الحرام... و سمّيته بالاصلاح و فيه الفوز و الفلاح...
انجام:... و هل الأولى ترك النوم في الصوم أو لا المعتمد هو الأخير بل الأولى اتيان به.
انجامه: قد وقع الفراغ من كتابة هذه الرسالة الشريفة تأليف السيد العالم الفاضل ابن السيد الجليل سيد على السيد محمّد الطباطبائى مدّ الله ظلاله على رؤوسنا في ظهر یوم الأحد الثامن من شهر ربيع الأوّل في سنة 1240... على يد الفقير... ابن السيد الجليل زين العابدين محمّد باقر الموسوي غفر الله لهما... و الحمد لله لحمد لله رب العالمين.
منابع: الذريعة 2: 170 و 2: 281 و 2: 470 و 5: 70 و 20: 179 و 21: 112 و 21: 326 و 21: 356 و 23: 170؛ گلپایگانی 3: 108 و 109؛ كشف الحجب 48؛ هدية العارفين 2: 363؛ فهرست فیضیه 2: 28؛ الكرام البررة 1: 346
خط: نسخ متوسط، كاتب: محمّد باقر بن زین العابدین موسوی، تاریخ کتابت: یکشنبه هشتم ربیع الأوّل 1240ق؛ امتیاز: این نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده و کاتب آن عالم و مورخ معروف سید محمّد باقر موسوی خوانساری صاحب روضات الجنات می باشد. آرایه ها: سرعنوان ها به شنگرف است، نام ابواب و کتب در حاشیه صفحات به شنگرف نوشته شده و بر روی دعاهایی که در متن آمده با مرکب قرمز خط کشی شده است. یادداشت ها: بر روی نخستین برگ یادداشتی به خط سیّد محمد جزائری مورخ ذیقعده 1403ق. در تهران در معرفی نسخه و همچنین یادداشتی به عربی در معرفی کتاب گویا از یکی از نواده های صاحب روضات باشد. بر برگ نخستین یادداشت تملک با مهر بیضی ناخوانا وجود دارد. آسیب ها: دو برگ اول و آخر نسخه ظاهراً کهنه تر از باقی اوراق است. برگ نخستین پارگی دارد و وصالی شده است، صفحات 11پ و 12ر و 44پ بر اثر پاشیدگی مرکب به متن لطمه خورده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، مجدول.
135برگ؛ 25سطر؛ اندازه متن: 90×150؛ قطع: 150×210
عنوان های دیگر: اصلاح العمل
موضوع: 1. فقه جعفری-- رساله عملیه-- قرن 13ق.
شناسه افزوده: الف. خوانساری، محمّد باقر بن زین العابدین، 1226-1313ق.، کاتب؛ ب. سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی
شماره رکورد: 1060481
شمنی، احمد بن محمّد، 801-872ق.
المنصف من الكلام على مغني ابن هشام/ تقی الدین، ابو العباس، احمد بن محمّد شمنی؛ نویسنده متن: جمال الدین، عبد الله بن یوسف مصری معروف به ابن هشام
زبان: عربی
معرفی کتاب: مغنى اللبيب عن كتب الأعاريب نام كتابى معروف در نحو عربی از جمال الدین عبد الله بن یوسف مصری معروف به ابن هشام است. بر این کتاب شرح های
متعددی نوشته شده است. اثر مورد معرفی یکی از همین شرح ها است. این کتاب در سال 1273ق. به صورت رحلی در تهران چاپ سنگی شده و در مصر نیز در سال 1305ق. در 2 جلد به همراه تحفة الغریب دمامینی چاپ شده است.
آغاز: الحمد لله الذي خصّ كتابه بعدم المعارضة بالاعجاز...
انجام:... على إنه فاعل الصفة و قد مرّ ذلك يعني في آخر القاعدة الاولى و الله أعلم بالصواب و إليه المرجع و المآب.
انجامه: و الحمد لله على التمام و على نعمه العظام و نسأله حسن الختام و أن يحشرنا في زمرة نبيّنا محمّد... بحق الملك العلاّم. تمت 1263.
منابع: كشف الظنون 1751؛ معجم المطبوعات العربية 1: 1143؛ تراثنا 32: 213
خط: نسخ خوش و متوسط، تاریخ کتابت: 1263ق. آرایه ها: عبارت های قو له به شنگرف نوشته شده؛ حواشی: حاشیه هایی با امضای (عبده کاظم) در صفحه 27ر، حاشیه ایی بی نشان نیز دارد. یادداشت ها: بر روی نخستین برگ یادداشت تملک علی بن محمّد طبيب موسوی، در صفحه 4ر: نظرت فيه و لم أفهم شيئا من مطلبه و انا العبد...، همچنین: نظر فيه الاقل احمد الموسوی، و یادداشت محسن آل سید الجزائری و یادداشتی دیگر بدین صورت: نظر فيه من لم يدعى فهم معانيه الواثق بالله كاظم ابن الشيخ صادق ابن الشيخ احمد ایلمش رحم الله الداعي له بالتوفيق بالفاتحه؛ مهرها: در صفحه نخستین مهر بیضی «على بن محمّد طبیب موسوی»؛ آسیب ها: جلد کنده شده و یک طرف آن جلد ندارد، شیرازه گسسته، آثار آبدیدگی و لک در برخی صفحات دیده می شود، بعضی از برگ ها وصالی شده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج عنابی، ضربی، مجدول، ترنج و سرترنج با گل و بوته.
369برگ؛ سطر: 21 و 23؛ اندازه متن: 95×160؛ قطع: 130×200
عنوان های دیگر: شرح مغني اللبيب
موضوع: 1. ابن هشام، عبد الله بن یوسف، 708-761ق. مغني اللبيب عن كتب الأعاريب-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 2123042
متنبی، احمد بن حسین، 303-354ق.
دیوان متنبی/ ابو الطیب، احمد بن حسین بن حسن کندی جعفی کوفی معروف به متنبی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بعضی از سروده های ابو الطیب احمد بن الحسین کوفی جعفی مشهورترین شاعر عرب معروف به متنبی است. این نسخه دیوان کامل متنبی نیست و از طرفین افتادگی دارد. دیوان متنبی بارها چاپ شده است.
آغاز: فاطلب العزّ في لظي و ذر * الذل ولو كان في جنان الخلود...
انجام:... و اسعد مشتاق و اظفر و اصل * همام إلى تقبیل الملک و اصل
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آسیب ها: فرسودگی جلد، پاره شدن عطف؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای ساده، ضربی، مجدول.
139برگ، 12سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 147×218
موضوع: 1. شعر عربی-- قرن 4ق.
شماره های پیشین: 200-104266
شماره رکورد: 1060505
فاضل هندی، محمّد بن حسن، 1062-1135؟ق.
كشف اللثام عن قواعد الأحكام/ بهاء الدین محمّد بن تاج الدین حسن اصفهانی معروف به فاضل هندی، نویسنده متن: علاّمه حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: قواعد الأحكام في مسائل الحلال و الحرام كتاب معروفی در فقه از علاّمه حلی در گذشته 726ق. است. بر این کتاب شرح های متعدی نگاشته شده و از جمله آن ها كتاب جامع المقاصد في شرح القواعد می باشد، که توسط نورالدين علي بن عبد العالی معروف به محقق کرکی در گذشته سال 940ق. ساخته شده است. محقق کرکی تا کتاب نکاح از قواعد را توانست شرح کند و باقی کتب فقهی آن ناتمام ماند. فاضل هندی بر آن شد که این شرح را کامل سازد، بنابراین شروع به شرح کتاب نکاح تا آخر قواعد نمود، پس از آن تصمیم گرفت تا قواعد را از ابتدا شرح کند، وی کتاب
طهارت و صلاه تا حج را به صورت مفصل شرح کرده آن را کشف اللثام عن قواعد الأحكام نام نهاد.
این شرح یکی از مشهورترین شرح های قواعد الأحکام است چه خود یک دوره فقهی نسبتا کامل و در برگیرنده آرا و نظریات غالب علمای شیعه از متاخرین و متقدمین می باشد.
این نسخه شامل کتاب نکاح و افتراق و عتق است. در پایان کتاب نکاح (ص 199پ) چنین آمده است: (هذا تمام ما أولدته من الأقلام و انفقته من كنوز التحقيق على الأحلام وحبرته من موجز الكلام في كتاب النكاح من كشف اللثام عن قواعد الأحكام و اتفق الفراق عشرين ربيع الثاني لألف وست و تسعين من هجرة سيد النبيين وصفوة الصفيين).
نسخه ای از همین کتاب نکاح در کتابخانه مجلس شورای اسلامی به شماره 3489 نگهداری می شود. و انجامه آن با انجامه نسخه ما برابر است. مرحوم شیخ آقابزرگ تهرانی تألیف این کتاب را پیش از دوران بلوغ مؤلّفش یاد کرده که این گفته با آن چه در ترقیمه این دو نسخه آمده سازگاری ندارد. شاید هم پیش نویس کتاب پیش از سن بلوغ بوده یا انجامه این دو نسخه مربوط به کاتب باشد که بعید به نظر می رسد. نام این کتاب در کشف الحجب کشف لثام الابهام عن قواعد الأحکام یاد شده و به همین نام نیز در سال 1271ق. در تهران در دو جلد به چاپ رسیده است. این کتاب در سال 1271ق. در دو جلد بزرگ چاپ شده است. همچنین جامعه مدرسین حوزه علمیه قم این کتاب را از روی 12 نسخه معتمد تصحیح نمود و بین سال های 1416ق. تا 1420ق. در 12 مجلد چاپ و منتشر کرد.
آغاز: ربّ اشرح صدري... كتاب النكاح و هو في اللغة الوطوء على الأشهر...
انجام:... لا يسقط بالمعسور و يحتمل العدم لاصاله البراءة.
منابع: الذريعة 5: 72 و 17: 176 و 18: 52؛ کشف الحجب 345؛ مجلس 10: 1448؛ إيضاح المكنون 2: 365؛ هدية العارفین 2: 318؛ تراثنا 61: 223 و 51: 464
خط: نسخ خوش؛ آرایه ها: تا برگ 54پ روی عبارت های متن اصلی با مرکب قرمز خط کشیده شده است؛ آسیب ها: نسبتا سالم است، عطف کمی آسیب دیده، شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی، ضربی، مجدول، ترنج و نیم ترنج با گل و بوته.
322 برگ؛ 21سطر؛ اندازه متن: 90×140؛ قطع: 145×205
عنوان های دیگر: شرح قواعد الأحكام؛ كشف اللثام و الابهام عن قواعد الأحكام
موضوع: 1. علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق. قواعد الاحكام في معرفة الحلال و الحرام-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 8ق.-- نقد و تفسیر؛ 3. فقه جعفری-- قرن 12 ق.
شماره رکورد: 1060513
میرزا جان باغنوی، حبیب الله، قرن 10ق.
حاشية إثبات الواجب/ حبيب الله شیرازی معروف به میرزا جان باغنوی
زبان: عربی
معرفی کتاب: حاشیه ای به صورت قو له- اقول بر رساله قدیم جلال الدین دوانی در اثبات باری تعالی معروف به اثبات الواجب است. باغنوی بر هر دو رساله دوانی حاشیه دارد.
نسخه شامل دیباچه نمی شود و از ابتدای اصل حاشیه شروع شده است. تاریخ تألیف این حاشیه در بسیاری از نسخه ها نیمه ذی حجة 983 آمده است. این تاریخ در نسخه ما به قلمی غیر از قلم کاتب و همراه با تاریخ کتابت نسخه آمده که ظاهراً دست خط مالک قبلی نسخه مرحوم سید محمد جزائری شوشتری است.
آغاز: قو له منهم من زعم أن جميع براهين هذا المطلب يتوقف على إبطال الدور...
انجام:... وليكن هذا آخر ما قصدنا إيراداً في حاشية الرسالة و شرحها مع التزام محاورة الطلاب و حل كتب أخر غير هذا الكتاب.
انجامه: وقع الفرتغ من تصنيفه في منتصف ذي الحجة عام ثلاث و ثمانين و تسعمائة هجرية و تاريخ كتابة النسخة سنة 1106.
منابع: الذريعة 6: 10؛ ريحانة الأدب 6: 63؛ مجلس 3: 11؛ دانشگاه 3: 228
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: 1106ق. امتیاز: نسخه نسبتاً کهن و آکنده از حواشی است. آرایه ها: واژه های (قو له) به شنگرف نوشته شده است. حواشی: تا برگ 41 حواشی مفصلی دارد با نشان های (عبد الرحمن) و (منلا چلبی) و (ج ی) و (چلبی) و (ع ن) و (منه) و (قاسم) و (محی الدین) و (م ک) و (رسول) و (عبد الله) و (م م)؛ مهرها: مهر «سید محمّد جزائری شوشتری» در برگ دوم وجود دارد. آسیب ها: برگ های پایانی نسخه از عطف و
شیرازه جدا شده اند، صفحات 67پ-68ر سفید می باشند. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور سبز، عطف تیماج سرخ.
2پ-67ر (142برگ)؛ 19سطر؛ اندازه متن: 65×140؛ قطع: 145×205
موضوع: 1. دوانی، محمّد بن اسعد، 830-908؟ق. اثبات الواجب (قديم)-- نقد و تفسیر؛ 2. فلسفه اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 3. خدا-- اثبات
شماره رکورد: 1060568
شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1030-953ق.
الفرائض البهائية/ محمد بن حسین حارثی عاملی معروف به شیخ بهائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: الحبل المتین اثری در فقه از شیخ بهائی است که در چهار منهج تنظیم یافته و هر منهج در برگیرنده چندین کتاب است که تنها کتاب طهارت و صلاة و كتاب سوم از منهج چهارم که در احکام ارث است به دستمان رسیده است و ظاهراً در اصل نیز بیش از این نیست و مؤلّف موفّق به اتمام آن نشده است. بخش احکام ارث این کتاب از زمان مؤلّفش شیخ بهائی توسط کاتبان به صورت جداگانه استنساخ شده و به الفرائض البهائية معروف شده و در سال 1321ق. در تهران به چاپ رسیده است. این مجموعه به نظر مرحوم شیخ آقابزرگ تهرانی رسیده و رساله های آن را هر یک در جای خود در الذریعة یاد کرده است.
آغاز: الباب الثالث في المنهج الرابع من حبل المتين في المواريث و فيه مقدمة و خمس مطالب...
انجام:... و هذا الجدول كاف في توضيح هذه الاجمال و تنقيح هذه الأعمال و من الله العصمة و به التوفيق.
منابع: الذريعة 16: 148
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: قرن 11ق. امتیاز: نسخه در زمان مؤلف نوشته شده و حاشیه های (منه دام ظله) دارد. آرایه ها: سربندها با شنگرف است، رسم جداول ارث با شنگرف دارد. حواشی: نسخه آکنده از حواشی است و غالباً با نشان (شرح) است.
68پ- 74پ (142برگ)؛ 12سطر؛ اندازه متن: 63×115
عنوان های دیگر: الحبل المتین
موضوع: 1 فقه جعفری-- قرن 11ق؛ 2. ارث (فقه)
شماره رکورد: 2121932
جامعی، محی الدین بن عبد اللطیف، قرن 11ق.
شرح الفرائض البهائية/ محى الدين بن عبد اللطیف جامعی؛ نویسنده متن: شیخ بهائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی آمیخته و کوتاه بر احکام ارث از کتاب الحبل المتین شیخ بهائی است که به الفرائض البهائية معروف شده است (رساله قبل).
نام مؤلّف در این شرح نیامده و ما بر اساس آن چه در الذریعه آمده نامش را ثبت کردیم. مرحوم شیخ آقابزرگ به استناد نامه مرحوم آیةالله مرعشی نجفی به ایشان نام این کتاب را در الذریعة الحبل المتين في الفقه و أحكام الدين آورده، و نام مؤلّفش را محی الدین ابن الشيخ عبد اللطيف الجامعی یاد کرده است. ولی مجدداً در دو جای دیگر الذريعة (13: 379 و (149/16) به همین نام که آوردیم بدون ذکر نام مؤلّف یاد کرده و همین نسخه را که پیش از این به نظر ایشان نیز رسیده بود معرفی کرده است. از این اثر دو نسخه در کتابخانه آیةالله مرعشی نجفی در قم به شماره های 10/22362 و 4/1118 نگهداری می شود ولی در فهرست آن کتابخانه نیز با عنوان شرح الفرائض البهائية معرفی شده است.
آغاز: الحمد لله الذي لا يحيط بجمع نعمه عدد العادين...
انجام:... و نحن نحمد الله على توفيقه و تسهيله لتأليف هذا التعليق و نسأله فضله و كرمه... الغفور الرحيم.
انجامه: هذا كلام المصنّف من نسخة كتبها و قد وقع الفراغ من نسخ هذا المنتسخ في اليوم الثامن من شهر ربيع الأوّل سنة ثلاث و ثمانين و ألف 1083 بقلم أقل عباد الله تعالى و أحوجهم إلى غفرانه نجم الدين ابن السيد محمّد ابن المرحوم السيد عبد الرضا الحسينى الجزائري في بلدة شوشتر حرست بالخير و الظفر و الأمن و الأمان و الحمد لله رب العالمين.
منابع: أمل الآمل 2: 334؛ ریاض العلماء 5: 240؛ معجم رجال الحدیث 20: 139؛ الذریعة 3/241، 16: 148 و 14: 379، طبقات أعلام الشيعة (قرن 11)610
خط: نسخ متوسط، کاتب: نجم الدین بن محمّد حسینی جزائری، تاریخ کتابت: 8 ربیع الأوّل 1083 ق.، محل كتابت: شوشتر، امتیاز: کاتب نسخه از علما و فضلا و از شاگردان سید نعمة الله جزائری شوشتری بوده و از او دو اجازه دریافت نموده که یکی مختصر و دیگری مفصل می باشد، اجازه مفصل أو مورخ جمادی الاولی سال 1086ق. است و جزائری در آن او را با عبارت هایی چون (جلیل، نبیل، تقی، نقی، ورع، فاضل، محقق، مدقق) و جز آن مود ستایش قرار داده است. محدث معروف شیخ حر عاملی نیز که با کاتب هم روزگار بوده در أمل الآمل از او با عبارت های (عالم، فاضل، معاصر...) یاد کرده است.
75پ-19پ (142برگ)؛ 19سطر؛ اندازه متن: 75×125
عنوان های دیگر: شرح الحبل المتين؛ الحبل المتين في الفقه و أحكام الدين
موضوع: 1. شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1030-953ق. الفرائض البهائيه-- نقد و تفسیر 2. فقه جعفری-- قرن 11ق-- نقد و تفسیر؛ 3. ارث (فقه)
شناسه افزوده: الف. جزائری، نجم الدین بن محمّد، قرن 11ق. كاتب
شماره رکورد: 2121932
قائنی: محمّد جعفر بن محمّد کاظم، قرن 13؟ق.
تحفة اللئالي= تحفة اللبيد= تحفة اللبيب== اللئالي/ محمّد جعفر بن محمّد كاظم قائنی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: نویسنده شواهد شعری کتاب قطر الندى و بل الصدى ابن هشام مصری را در این اثر شرح کرده است. معمو لاً شرح لغوی شواهد است. شرح حال قابل توجهی از مؤلّف در منابع نیافتم، شیخ آقابزرگ تهرانی در طبقات قرن سیزدهم از او یاد کرده و به این شرح هم در طبقات و هم در الذریعة اشاره کرده است. نسخه های متعددی از این اثر در کتابخانه ها نگهداری می شود که در فنخا از آن ها یاد شده است.
آغاز: الحمد لله الملك الغفّار... اما بعد چنین گوید محرّر این اوراق محمّد جعفر بن محمّد اظم القايني... که این چند کلمه ای است مسمّی به تحفة اللئالي...
انجام:... پس الحاق کن به فعل تاء خطاب را و مایست و همان پوشیدگی و نادانی
انجامه: تمت الكتاب بعون الملك الوهّاب بتاریخ جمعه سیم ماه ربیع الثاني سنة 1226 حررّه العبد المذنب الفقير الحقير المحتاج محمّد کریم اصفهانی.
منابع: الذريعة 3: 463؛ الكرام البررة 1: 238؛ ملی 16: 219؛ دانشگاه 16: 297؛ ملک 2: 111؛ فنحا 27: 209
خط: نستعليق، كاتب: محمّد کریم اصفهانی، تاریخ کتابت: 1226ق. آرایه ها: بر روی ابیات شعری قطر الندی با مرکب قرمز خط کشی شده است. یادداشت ها: یادداشت تملک سید محمّد جزائری شوشتری به دست خط وی بر روی برگ 97ر مورخ 1366ق. دیده می شود؛ آسیب ها: برگ اول این رساله مرمت شده، در برخی اوراق آثار لک دیده می شود.
97پ-123پ؛ 15سطر؛ اندازه متن: 95×45
عنوان های دیگر: شرح شواهد قطر الندى وبل الصدى
موضوع: 1. ابن هشام، عبد الله بن یوسف، 708-761ق. قطرالندی و بل الصدى-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- شواهد شعری-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 2122483
شرح کبری/ نویسنده متن: میر سید شریف گرگانی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: شرحی آمیخته با متن بر کتاب کبری در منطق از میر سید شریف گرگانی است.
آغاز: الحمد لله الذي خلق السماوات و الأرضين... اما بعد بدان که آدمی را قوتیست...
انجام:... لیکن لاحجر نیست پس نتیجه دهد که لاشجر است.
انجامه: تمّت الكتاب بعون الملك الوهّاب كتبه محمّد كريم بن إسماعيل الفارسي غفر الله له و لوالديه.
منابع: الذريعة 14: 31
خط: نستعلیق، کاتب: محمّد كريم بن اسماعیل فارسی، تاریخ کتابت: قرن 13ق. آرایه ها: بر روی عبارت های متن اصلی با مرکب قرمز خط کشی شده است.
123پ-139پ؛ 15سطر؛ اندازه متن: 95×145
موضوع: 1. جرجانی، علی بن محمّد، 740-816ق. کبری-- نقد و تفسیر؛ 2. منطق-- قرن 9ق-- نقد و تفسیر
شماره رکورد: 2122544
معرفت تقویم
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای در گاه شماری مشتمل بر بیست فصل است. متن آن ساده و جاهایی خالی دارد که ظاهراً محل نوشتن سر فصل ها است. شاید نام رساله بیست فصل باشد.
آغاز: این مختصری است در معرفت تقویم مشتمل بر بیست فصل...
انجام موجود:... حرکت شبانه روزی و دیگر افلاک
140ر-141ر؛ 18سطر؛ اندازه متن: 105×155
موضوع: 1. گاه شماری اسلامی؛ 2. نجوم اسلامی-- گاه شماری-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 2122649
ملک یوسف، شاه نظر، قرن 13ق.
کتابی در صرف و نحو عربی/ ملک یوسف شاه نظر
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در نحو و صرف عربی است؛ مؤلّف آن را به سه زبان عربی، فارسی و ترکی نگاشته است. در هر یک از صفحات کتاب، در یک صفحه متن عربی و در صفحه مقابل ترجمه فارسی و ترکی آن را هر یک در یک ستون قرار داده است. نام مؤلّف در آخر نسخه (حاجی ملک یوسف شاه نظر من سلاله الشاپور) نوشته شده؛ وی که در قرن سیزدهم قمری می زیسته این کتاب را در دو طریق، هر یک در چند باب و هر باب در چند فصل قرار داده و آن را بنام (سلطان عبد العزیز خان بن سلطان محمود خان پادشاه ممالک عثمانی و غیره) نوشته است. از دیباچه کتاب پیداست که مؤلّف تسلطی بر زبان عربی نداشته، حال چگونه کتابی در صرف و نحو عربی نوشته؟ چنان چه
خود در این کتاب یاد کرده وی در تألیف آن از بیست و شش کتاب در این موضوع استفاده کرده و نام آن ها را نیز در دیباچه آورده است. مؤلّف از کتاب دیگر خود بنام مفتاح الألسنة و المحاورات که آن نیز در همین موضوع و به عربی و فارسی و ترکی است و در دو قسم تنظیم یافته یاد کرده و بگفته او یک قسم آن با ترجمه انگلیسی و فرانسوی و روسی است و قسم دیگر بدون ترجمه می باشد.
کتابی بدین نام در منابع کتاب شناسی نیافتم، ولی در کتابخانه فرهنگستان علوم تاجیکستان نسخه ای از این کتاب نگهداری می شود که در آن نام مؤلّف (یوسف بن ملک لالام بن ملک شاه نظر) آمده است (بنگرید به نشریه 10: 317). در 2 برگ پایانی نسخه دوازده بیت شعر ناشیانه به فارسی در مشخصات کتاب آمده گویا از خود مؤلّف، بدین صورت:
بگویم من شما را تألیفاتم * همه نه جلد گشته تصنیفاتم * اگر خواهند بدانند ابتدایش * ز اول تا باخر انتهایش * هزار و صد صد و چهل ابتدایش * هزار صد صد و هشتاد تمامش * در آن مدت همیشه دور بودم * ز اهل و هم عیال مهجور بودم...، از این ابیات بر می آید که تاریخ تألیف این کتاب 1280ق. بوده و تا آن تاریخ مؤلّف نُه کتاب نوشته؛ همچنین در آخرین برگ چند بیت شعر و مطلبی به عنوان (ختم و اختتام) نوشته شده بدین صورت: (بنام نامی شهریار اکرم و پادشاه اعظم سلطان ابن السلطان الخاقان ابن الخاقان سلطان البرین و خاقان البحرين سلطان عبد العزیز خان بن سلطان محمود خان پادشاه ممالک آل عثمان و غیره و غیره و غیره) و پس از آن چهار بیت شعر فارسی به شاه.
آغاز: الحمد لله الذي من معادن علمه علم الانسان... أما بعد بعد إتمام كتاب المفتاح [كذا] الألسنة و المحاورات...
انجام:... الطمانينة بضم الطائين و تشديد الياء تشبيه الكلام العجم.
خط: ثلث خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: سرعنوان ها و سر فصل ها به شنگرف، روی بسیاری از عبارات با مرکب قرمز خط کشی شده است. آسیب ها: عطف پاره شده، شیرازه گسسته؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور، مشجر سبز و مشکی.
230برگ، 8 و 15سطر، اندازه متن: 90×140؛ قطع: 150×210
موضوع: 1. زبان عربی-- صرف و نحو؛ 2. نثر عربی-- ترجمه شده به فرسی؛ 3. نثر عربی-- ترجمه شده به ترکی
شماره های پیشین: 203-103954
شماره رکورد: 1060583
میرزای قمی، ابو القاسم بن محمّد حسن، 1151-1231ق.
القوانين المحكمة (ج1)/ ابو القاسم گیلانی معروف به محقق قمی یا میرزای قمی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3071 (3071/ع) در فهرست همین کتابخانه. نسخه ناتمام است و تا آخر مباحث الفاظ را در بر می گیرد.
آغاز: الحمد لله الذي هدانا إلى اصول الفروع و فروع الاصول...
انجام موجود:... هل من مبشرات یعنی به الرؤيا و في معناه روایات آخر، تمت مباحث الألفاظ و يتلوها أدلة [كذا] العقلية إنشاء الله.
انجامه: تم الجلد الأوّل من القوانين على يد الحقير الخاطي أقل الخليقة محمّد طاهر ابن المرحوم علي أصغر ماسولئي أصلاً و الجيلاني لقباً و الحسيناوي مسكناً و مدفنا بجاه محمّد و آله أمجداً و أطهراً.
منابع: الذريعة 17: 204؛ سپهسالار 1: 604؛ ملی 12: 155؛ مشار عربی 717
خط: نسخ خفی، كاتب: محمّد طاهر بن علی اصغر ماسولئی گیلانی، تاریخ کتابت: 1232ق. آرایه ها: بر روی بسیاری از عبارات با مرکب قرمز خط کشی شده است. حواشی: حاشیه های بسیار کم تصحیحی دارد. آسیب ها: نسخه نسبتا سالم است، برگ اول تقریبا از شیرازه جدا شده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج قهوه ای، ضربی، مجدول.
201برگ؛ 24سطر؛ اندازه متن: 85×145؛ قطع: 150×210
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 13ق.
شماره رکورد: 1060613
قمی، محمّد سعید بن محمّد مفيد، 1049-1103؟ق.
شرح حديث الغمامة/ محمّد سعيد بن محمّد مفید قمی
زبان: عربی
معرفی كتاب: حديث الغمامة یکی از احادیث فضائل است که در منقبت و فضیلت امير المؤمنين على عليه السلام روایت شده و به حديث الغمام يا حديث السحابة يا حديث البساط نیز معروف است؛ این حدیث را بسیاری از محدّثان بزرگ هم چون محمّد بن اسحاق نیشابوری معروف به ثعلبی درگذشته 427ق. یا 437ق. در تفسیر خود و ابن مغازلی در مناقب، یحیی بن حسن اسدی معروف به ابن بطریق درگذشته 600ق. در كتاب العمدة (ص372)، شاذان بن جبریل قمی در گذشته 660ق. در الروضة (ص204)، سید ابن طاووس در گذشته 664ق. در الطرائف في معرفة مذاهب الطوائف (ص83) و سعد السعود (ص113)، حسن بن سلیمان حلی از علمای قرن هشتم هجری قمری در المحتضر (ص129) به نقل از کتابی به نام منهج التحقيق الى سواء الطریق به گونه های مختلفی در لفظ روایت کرده اند؛ شروح متعددی بر این حدیث ساخته شد و بعضی از شاعران آن را به نظم فارسی درآوردند.
اثر مورد معرفی شرحی عرفانی و نسبتاً مفصلی بر این حدیث است. قاضی سعید قمی این شرح را زمان اقامتش در اصفهان در سال 1099ق. هنگامی که 61 سال از عمر خود می گذشت ساخته است.
آغاز: الحمدلله مدير الأدوار و معيد الأكوار طبقاً عن طبق...
انجام:... و لنا العياد من الشك و الارتياب إنّه ولى الخير و ملهم الصواب.
انجامه: وليكن هذا آخر ما أردنا إيراده من بعض أسرار هذا الخبر... اتفقت عنآية الله عزّ شأنه لتمام هذه النعمة في خامس عشر شهر رسول الله الخاتم شعبان المعظّم سنة مائة إلاّ واحدة من الألف الثاني على يدي ناقدها الجاني... وقع ذلک أیام و قوفي بدار السلطنة اصبهان صينت عن الحدثان تمت بعون الملک المنان.
منابع: الذريعة 13: 190؛ دانشگاه 3: 453؛ مرعشی 4: 244
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: بر روی بسیاری عبارت ها و همچنین عبارات اصل حدیث با مرکب قرمز خط کشیده شده است. یادداشت ها: بر روی اولین برگ یادداشت تملک مورخ 20 ربيع الأوّل 1288ق. وجود دارد. مهرها: بر روی
اولین برگ مهر بیضی ناخوانا وجود دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، مجدول.
1پ-62پ (201 برگ)؛ 21سطر؛ اندازه متن: 90×150؛ قطع: 150×205
عنوان های دیگر: شرح حديث البساط؛ شرح حديث الغمام؛ شرح حديث السحابه
موضوع: 1. احادیث خاص (غمامه)-- نقد و تفسیر؛ 2. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اوّل، 23 قبل از هجرت-40ق-- فضائل
شماره رکورد: 1060635
میبدی، حسین بن معین الدین، -911ق.
شرح هداية الحكمة/ حسين بن معین الدین حسینی میبدی
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتاب هدایة الحکمة از اثیرالدین مفضل بن عمر ابهری در گذشته 660ق. در سه بخش منطق و طبیعیات و الهیات تألیف شده است. شرح های متعددی بر آن نوشته شده، و به عنوان کتاب درسی برای طالبان علوم فلسفی به شمار می آمد. اثر مورد معرفی یکی از معروف ترین شرح های آن است. بر همین شرح نیز حاشیه های متعددی نوشته شده است. این اثر همراه با متن در هند در سال 1278ق. به چاپ رسیده است.
آغاز: الهداية أمر من لديه و كل شيء يعود إليه... يقول المعتصم بفضله الأبدي حسين بن معين الدين الميبدى... لما رأيت كمال عين الأعيان...
انجام:... غریب قدره كالكبريت الأحمر و توفيق الوصول إليه من الله.
انجامه: قد وقع الخلاف (كذا- و باید فراغ باشد) من تسويد هذه الرسالة في خمسة عشر شهر ربيع الأولى (كذا) في عام الست و مائتين بعد الألف من الهجرة النبوية و عليه ألف ألف صلاة و آله، تمام شد این رساله در پانزدهم شهر ربيع الأولى سنة 1206.
منابع: الذريعة 14: 174؛ اكتفاء القنوع 199
خط: شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: 15 ربیع الأوّل 1206ق. آرایه ها: سر فصل ها و عناوین به شنگرف، بر روی برخی عبارات در بعضی صفحات با مرکب قرمز خط کشیده
شده و در بعضی دیگر با مرکب سیاه؛ حواشی: حاشیه هایی با امضای (عبد الرحیم الهروی) و (منه) و (محی الدین) دارد. در صفحه پایانی چند بیت به فارسی به چلیپا نوشته شده است. آسیب ها: بعضی برگ ها وصالی شده، آثار پاشیدگی مرکب در برگ 70 دیده می شود، برگ 110 از شیرازه کنده شده و در شمارش صفحات نسخه به حساب نیامده است.
63پ-127پ؛ 20سطر؛ اندازه متن: 80×140؛ قطع: 150×205
عنوان های دیگر: شرح الهداية الأثيرية
موضوع: 1. اثیرالدین ابهری، مفضل بن عمر، -660ق، هداية الحكمة-- نقد و تفسیر؛ 2. فلسفه اسلامی-- قرن 7ق-- نقد و تفسیر؛ 3. فلسفه اسلامی-- قرن 10ق.
شماره رکورد: 2121733
غزالی، محمّد بن محمّد، 450-505ق.
معارج القدس في مدارج معرفة النفس/ ابو حامد، محمّد بن محمّد غزالی
زبان: عربی
معرفی کتاب: یکی از کتاب های فلسفی معروف منسوب به غزالی است. در یک مقدمهّ و ده بیان و شانزده سؤال تنظیم یافته و پس از آن مطالب فلسفی و عرفانی دیگر آمده است. نویسنده خود موضاعات کتاب را در آن یاد کرده است. این نسخه بخش اندکی- احتمالاً به مقدار نیم صفحه- از ابتدای دیباچه را ندارد. فهرست مطالب را خود مؤلّف در دیباچه یاد کرده است. این اثر توسط دار الکتب العلمیة در بیروت در سال 1409ق. به چاپ رسیده است.
آغاز موجود: ما رأى لقد رأى من آيات ربه الكبرى فينبغي لكل عاقل أن يكون...
انجام:... هذا ما أردنا أن نذكره في هذا الكتاب و قد كشفت الغطاء عن وجوه الأسرار المخزونة و أبديت فيه العلوم... و الحمد لله رب العالمين... المعصومين.
انجامه: الحمدلله و سلامه على الذين اصطفى، و بعد: فقد منّ الله تعالى على هذا المسكين بكتابة هذا الكتاب المتين خزانة الأسرار و مصباح الأنوار... ثم صحّحه عن آخره بالنسخه المأخوذه عنه و إن كانت لا تخلو من الغلط، و كتب العبد الفقير الأثيم عند ربّه الغنى الكريم [نام کاتب پاک شده]... عفى الله عنهما في عام السابع و مائتين بعد الألف الهجري و الحمد لله رب العالمين.
منابع: وفيات الأعيان 1: 463؛ طبقات الشافعية (سبکی) 4: 101؛ هدية العارفين 2: 81
خط: نستعلیق، تاریخ کتابت: 1207ق. آرایه ها: روی برخی عبارات با مرکب قرمز خط کشیده شده است. مهرها: بر برگ 186پ سه مهر بیضی ناخوانا وجود دارد. آسیب ها: بعضی برگ ها وصالی شده اند، نام کاتب در ترقیمه ظاهراً به عمد پاک کرده اند. چند سطری از دیباچه افتادگی دارد.
128ر، 201ر؛ اندازه متن: 80×135؛ قطع: 150×205
موضوع: 1. فلسفه اسلامی-- قرن 6ق. 2. نفس (فلسفه)
شماره رکورد: 2121556
انجدانی، حسینقلی خان بن یعقوب خان، قرن 14ق.
وسيلة الفلاح/ حسینقلی خان بن یعقوب خان انجدانی سلطان آبادی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: کتابی در بیان فضایل أهل بيت عليهم السلام و ذکر مصیبت هایی که بر ایشان وارد شده است. این اثر در چندین مجلس تنظیم یافته، مؤلّف در هر مجلسی ابتدا ابیاتی از سروده های خود و دیگران متناسب با موضوع آورده و سپس به بیان مطالب می پردازد؛ وی ابتدا مصیبت های وارده بر امام حسین علیه السلام را از بدو فرستادن نامه های کوفیان به آن حضرت و خروج ایشان از مدینه تا شهادت حضرت و مصیبت های وارده بر خاندان و تا دفن شهدا توسط بنی اسد را در هفتاد و پنج مجلس بیان می کند، و آن گاه به فضایل حضرت زهرا علیها السلام می پردازد.
مؤلّف که خود را میرزا حسین قلی خان واعظ فرزند یعقوب خان انجدانی الاصل سلطان آبادی معرفی کرده، گویا شاعر نیز بوده و دیوان اشعاری بنام اسرار البلاء دارد که آن نیز در مراثی و مصایب اهل بیت علیهم السلام است؛ نسخه ای از این دیوان در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شماره 2883 نگهداری می شود که کاتب آن همین كاتب نسخه ما می باشد. نویسنده همچنین گزیده هایی از مجلد هشتم و نهم بحارالانوار که در حوادث و فتن بعد از رحلت پیامبر است دارد که آن را در سال 1315ق. به انجام رسانده است؛ نسخه ای از آن در کتابخانه آیةالله مرعشی در قم به شماره
13713 نگهداری می شود که آن نیز توسط کاتب نسخه ما نوشته شده و دست خط مؤلف برآن دیده می شود که زنده بودن او را در سال 1350ق. نشان می دهد.
کاتب نسخه آقای رضا قلی بن حسین قلی فراهانی الاصل سلطان آبادی است که ظاهراً اهل فضل و از شاگردان مؤلّف بوده است. و طبق یادداشتی که در سال 1320ق. در صفحه 3پ این نسخه و قبل از صفحه عنوان نوشته شده، کاتب در سال 1316ق. نزد مؤلّف به تحصیل مشغول بوده و مجالس این کتاب را که متفرق بوده گردآوری نموده و بدون زیاد و کم آن ها را منظم و مرتّب کرده است. نسخه از انجام افتادگی دارد و به مجلس چهل و هشتم در خطبه حضرت زهرا علیها السلام در مورد غصب فدک می انجامد.
آغاز: مجلس اول نامه نوشتن اهل کوفه...
انجام موجود:... على نيرانها عابدة لأوثانها منكرة لله مع.
منابع: مرعشی 24: 652؛ دانشگاه 10: 1727
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب: رضا قلی بن حسین قلی فراهانی سلطان آبادی تاریخ کتابت: 339ق. امتیاز: این نسخه توسط شاگرد مؤلّف و احتمالا در زمان او کتابت شده؛ آرایه ها: صفحات مجدول به شنگرف و مشکی، عناوین مجالس به قلم جلی داخل کتیبه ساده مجدول به شنگرف و سیاه، بر روی عبارات عربی با مرکب سیاه خط کشیده شده است. یادداشت ها: در صفحه 3پ قبل از صفحه عنوان یادداشتی از کاتب نسخه در معرفی کتاب مورخ شوال 1320ق. دیده می شود. آسیب ها: جلد فرسوده، شیرازه گسسته، برگ 124 از بالا پارگی دارد و متن از بین رفته، نسخه از انجام افتادگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری و سبز و آبی؛ جلد: تیماج قهوه ای، مجدول، با نقش گل و بوته، اندرون مقوایی، روکش کاغذی بنفش.
131گ، 13سطر، اندازه متن: 85×150؛ قطع: 125×200
موضوع: 1. حسين بن علی (علیه السلام) امام سوم، 4-61ق-- مصائب؛ 2. فاطمه زهرا (سلام الله علیها)، 8؟ قبل از هجرت-11ق-- فضایل؛ 3. واقعه کربلا، 61 ق. 4. ائمه اثناعشر-- فضایل
شماره های پیشین: 206-75656
شماره رکورد: 1060652
حکایات و طرائف
زبان: عربی
معرفی کتاب: بخشی از یک کتاب ادبی است، دارای حکایت های کوتاه و طرائف و طنز، همراه با گزیده هایی از اشعار شاعران عرب به سبک عقد الفريد ابن عبد ربه؛ مطالب آن به صورت فصل فصل است، در این بخش فصل فی عجائب الدنيا، فصل نذكر فيه للولدان نوادر عجزت الكهول ذوى البصایر، فصل نذكر فيه اخبار الاذكياء و ذکر المجانین دارد. از کتاب هایی چون نثر الدر منصور بن حسن آبی در گذشته 421ق. (7پ)، تاریخ علاءالدین برازلی در گذشته 739 (8ر)، مرآة الزمان سبط ابن الجوزی در گذشته 654ق. (9ر)، و كتاب الأذكياء ابن الجوزی در گذشته 597 ق. (30ر) نقل می کند. از متن کتاب چنین بر می آید که مؤلّف از علمای اهل سنت است و پس از قرن هشتم هجری قمری می زیسته.
نسخه از آغاز افتادگی دارد و در اول مجموعه ای جنگ مانند است که مطالب آن عمدتاً گزینشی از چند اثر است هم چون اثر حاضر و بخشی از کتاب خريدة العجائب منسوب به عمر بن الوردي که این دو چون بخش عمده این جنگ را تشکیل داده بصورت جداگانه معرفی کردیم، و گزینشی از کتاب الذهب المسبوك في سير المبلوك از ابو الفرج عبد الرحمن بن على مصري معروف به ابن الجوزی، مسائل عبد الله بن سلام، گزینشی از مفتاح القلوب في قضايا امير المؤمنين علي عليه السلام و کتاب الجواهر همگی به یک قلم نوشته شده.
آغاز موجود:... احضر من زوجه بها واعطه المهر من خزانته...
انجام:... لما خرجت فى ذلك قالت و الله ما يسوئنى أن يجري الله قتلي على يد من يسعدني بشقائه.
خط: نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: سرعنوان ها و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حواشی پراکنده دارد. آسیب ها: نسخه آسیب دیده، گوشه های تمامی اوراق پارگی دارد، شیرازه گسسته، آثار لک و آبدیدگی در بیش تر صفحات وجود دارد، و برخی از آن ها بر اثر مواد رنگ آن ها تغییر کرده، یک طرف نسخه جلد ندارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوائی، روکش تیماج قهوه ای، ترنج و سرترنج با گل و بوته.
گ1ر-43پ (131برگ)؛ 23سطر؛ اندازه متن: 75×140؛ قطع: 140×200
موضوع: 1. نثر عربی-- متون قدیمی تا قرن؛ 2. ادبیات عربی-- لطایف و حکایات-- مجموعه ها
شماره رکورد: 1060673
ابن وردی، عمر بن مظفر، 691-749ق.
خريدة العجائب و فريدة الغرائب/ سراج الدین ابو حفص عمر بن الوردي
زبان: عربی
معرفی کتاب: نوعی کتاب در جغرافیا، تاریخ طبیعی و مسائل کیهان نگاری است و بخش عمدة آن درباره کشورها و سرزمین ها و معرفی شهرهای مختلف، جزیره ها، دریاها، رودها و کوه ها اختصاص یافته ولی در فصول کتاب بیش تر به شگفتی ها توجه شده است.
مؤلّف کتاب به درستی شناخته نشده و در مورد او اختلاف نظر است. حاج خلیفه و گروهی دیگر آن را به زین الدین، ابو حفص، عمر بن مظفر بن عمر بن محمّد بن ابی الفوارس حلبی معروف به زین الدین ابن الوردی از فقها و ادیبان شافعی حلب درگذشته 749ق. نسبت داده اند، ولی اکثر محققان مؤلّف را سراج الدین ابو حفص عمر بن مظفر ابن الوردی در گذشته ظاهراً 850ق. می دانند، که شاید از همان دودمان باشد و در جایی دیدم که متاسفانه منبع آن را در خاطر ندارم کتاب را به دومی نسبت داده و او را نوه اولی دانسته است. ولی با توجه به این که مؤلّف، این کتاب را برای شاهین مؤید که در نیمه اول قرن نهم هجری می زیسته فراهم آورده، انتساب آن به زین الدین ابن الوردی نمی تواند درست باشد. نویسنده منابع خویش را در دیباچه این کتاب شرح تذکره خواجه نصیرالدین طوسی، جفر الأنبياء بطلميوس، تقویم البلاد بلخی، مروج الذهب مسعودى، عجایب المخلوقات ابن اثیر، مسالک و ممالک مراکشی و کتاب الابتداء یاد کرده است. نظر به این که بخش قابل توجهی از کتاب را قصه های خیالی و به دور از واقعیت و شگفتی ها فراگرفته، بسیاری آن را فاقد ارزش علمی می دانند.
بخش جغرافیایی این اثر را هیلاندر دانشمند سوئدی به لاتین ترجمه کرده و به همراه متن عربی آن در سال 1823م. به چاپ رسانده است. ترجمه لاتین پنج قسم اول کتاب را به همراه متن عربی آن نیز توسط ترنبرگ در ابسالای سوئد چاپ و منتشر شد. همچنین محمّد يا محمود خطيب كاتب ترکی رومی این کتاب را در سال 970ق.
بنام عثمان شاه پسر اسکندر پاشا از نزدیکان سلطان سلیمان عثمانی به ترکی ترجمه کرده است؛ نسخه ای از این ترجمه در کتابخانه دانشگاه لس انجلس نگهداری می شود که مربوط به قرن یازدهم هجری قمری است. ترجمه ترکی دیگری نیز از مترجمی به نام عثمان نظمی در همان کتابخانه نگهداری می شود که تاریخ تألیف یا کتابت آن در سال 1065ق. صورت گرفته است. همچنین این کتاب را نورالدین محمّد بن مرتضی کاشانی برادر فیض کاشانی خلاصه نموده و نسخه ای از این خلاصه که در سال 1116ق. کتابت شده در کتابخانه ملک نگهداری می شود.
متن عربی این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده که از جمله آن ها چاپ سنگی در مصر در سال 1289ق. و پس از آن چاپ حروفی در سال های 1300ق، 1302ق، 1303ق. 1316ق. و در ذیقعده سال 1341ق. در چاپخانه بابی حلبی در مصر بوده که در آخر آن قصیده ای از مؤلّف به نام قلادة الدر المنثور في ذكر البعث و النشور نیز چاپ شده است.
این نسخه بخشی از این کتاب و دومین اثر در مجموعه است و شامل نیمه میانی کتاب می باشد، از معرفی شهر یثرب- که دومین شهر مورد معرفی مؤلّف در این کتاب پس از مکه است- تا معرفی خوارزم را دربر می گیرد.
آغاز موجود:... الشمال يثرب و هي مدينة النبي صلى الله عليه و سلّم و دار هجرته الشريفة...
انجام موجود: مدّة تزيد على الشهرين لكنها تصير كالأرض اليابسة الجلدة انتهى البلدان
منابع: کشف الظنون 1: 701؛ هدية العارفين 1: 789؛ معجم المطبوعات العربية 1: 282؛ الأعلام 5: 67؛ الهیات تهران 1: 769؛ دانشگاه 7: 2761؛ نشریه 10: 105، 11، 12: 403، 405؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 5: 78
43پ-112ر؛ 23سطر، اندازه متن: 75×140؛ قطع: 140×200
عنوان های دیگر: خریدة العجائب؛ رسالة عمر بن الوردي في رسم الدائرة
موضوع: 1. جغرافيا-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. شگفتی های جهان-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 2135369
جرجانی، عبد القاهر بن عبد الرحمن، -471؟ق.
العوامل المائة/ عبد القاهر بن عبد الرحمن جرجانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3703 (3703/2ع) در فهرست همین کتابخانه. این کتاب بارها ضمن کتاب های جامع المقدّمات توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... العوامل في النحو على ما ألّفه... الشيخ عبد القاهر بن عبد الرحمن الجرجانی...
انجام:... و الضيع عن معرفتها و أعمالها في معمو لاتها حسب ما کان علمها و ذلك آخر ما أردنا بيانه على طريق الاختصار.
انجامه: و لله رب المستعان... كتبه العبد المجرم العاصى تراب الأقدام شور (نور) على بن الحمزة التنكابني اللهم اغفر له و لوالديه بحق محمّد خاتم الأنبياء سنة 1247.
خط: نستعلیق، کاتب: نور علی بن حمزه تنکابنی، تاریخ کتابت: 1247ق. حواشی: دارای حاشیه های پراکنده؛ آسیب ها: آثار آب دیدگی در غالب اوراق ولی به متن آسیب نرسیده است. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای یک لا، مجدول، اندرون روکش کاغذی.
1پ-14ر (15برگ)؛ 9سطر، اندازه متن: 80×140؛ قطع: 140×200
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو؛ 2. زبان عربی- واژه های نقش نما
شماره رکورد: 1060684
جرجانی، عبد القاهر بن عبد الرحمن، 471؟ق.
العوامل المائة/ عبد القاهر بن عبد الرحمن جرجانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: نسخه ای دیگر از عوامل جرجانی است ولی ناقص تنها سه صفحه از اول آن است.
آغاز: الحمد لله على جزيل نواله... هذا مختصر فى حصر العوامل على ما ذكره الشيخ الامام عبد القاهر...
انجام موجود:... بالمدح و الذم و هى أربعة نعم و بئس و شاء.
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. یادداشت ها: برگ آخر این کتاب (15پ) یادداشت تملک بنام غلام حسین پسر علی شیر کرزی دارد. آسیب ها: آثار آب دیدگی در غالب اوراق ولی به متن آسیب نرسیده است.
14پ-15پ؛ 12سطر، اندازه متن: 75×145؛ قطع: 140×200
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو؛ 2. زبان عربی-- واژه های نقش نما
شماره رکورد: 2130146
ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین، 959-1011ق.
معالم الاصول/ حسن بن زین الدین عاملی
زبان: عربی
معرفی کتاب: متنی نسبتاً کوتاه در اصول فقه ساخته شیخ حسن بن زین الدین عاملی 959-1011ق. فرزند شهید ثانی است که آن را در اول کتاب فقهی خود معالم الدین و ملاذ المجتهدین به صورت مقدمه گونه ای بر این کتاب آورده و به دلیل شیوایی و ایجاز و متانت مورد توجه بسیاری از دانشمندان علوم اسلامی از آغاز تألیف تاکنون قرار گرفت، شروح و حواشی نسبتاً زیادی بر آن ساخته و چندین بار به فارسی نیز ترجمه شد و همواره یکی از کتب درسی در حوزه های علمیّه بشمار می رود؛ از این رو کاتبان بصورت جداگانه آن را استنساخ و تکثیر کرده و به صورت کتابی مستقل درآمد و معالم الاصول نام گرفت و به علت شهرت آن مؤلفش نیز به (صاحب المعالم) معروف شد.
این اثر بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است. نسخه مورد گفتگو اولین رساله مجموعه است که شامل حاشیه خلیفه سلطان و وحید بهبهانی بر معالم نیز می باشد، از آغاز افتادگی تقریبا کمی دارد، بخشی از مقصد اول مقدّمه را ندارد، کتاب از صفحه 4ر در این مجموعه شروع می شود، در برگ قبل از آن یک صفحه از آغاز کتاب شرح جامی سید نعمه الله جزائری نوشته شده است.
آغاز: موجود الموسوي أدام الله تأييده و الشيخ الفاضل عزالدين الحسين بن عبد الصمد...
انجام:... و أظهر ذلك كاف في الترجيح كلام الشيخ رحمة الله عندي هو الحق.
انجامه: تمت هذا الكتاب في 22 شهر جمادى الآخر بأيدي أقل عباد الله زين العابدين غفر الله [له] و لوالديه سنة 1236.
منابع: أمل الآمل 1: 57؛ تكمله أمل الآمل 144؛ طرائف المقال 2: 398؛ معجم رجال الحدیث 5: 326؛ الفوائد الرجاليه 2: 195؛ أعيان الشيعة 5: 96؛ الذريعة 21: 198
خط: نسخ متوسط، کاتب: زین العابدین، تاریخ کتابت: 22 جمادی الاخره 1236ق. آرایه ها: سرعنوان ها به شنگرف، بر روی عناوین و سر فصل ها با مرکب سیاه و سرخ خط کشیده شده است، برخی سر فصل ها به شنگرف است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (ملا صالح)، (ملا میرزا) و (م ج ص) و همچنین حاشیه هایی بی نشان با خطوط مختلف نسخ و نستعلیق دارد. حاشیه های پراکنده تصحیحی نیز دیده می شود. یادداشت ها: بر روی برگ 3 که مربوط به این کتاب نیست یادداشت خرید کتاب با امضای (اقل الطلاب ابو القاسم) وجود دارد و زیر آن مهر بیضی شکل با سجع (ناظم الشريعه) دارد. مهرها: مهر بیضی شکل با سجع «ناظم الشریعه» در چند جای نسخه دیده می شود. :آسیب ها: فرسودگی جلد، پاره شدن عطف، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات، از بین رفتن بخشی از حواشی در یک صفحه در برش صحافی، مرمت و وصالی بعضی از برگ ها که باعث از بین رفتن بخشی از متن شده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی، ضربی، مجدول.
گ1ر-84پ (1383برگ)؛ 20سطر؛ اندازه متن: 85×155؛ قطع: 140×204
عنوان های دیگر: المعالم
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 10ق.
شماره های پیشین: 220-84973
شماره رکورد: 1060697
سلطان العلماء، حسین بن محمّد، 1001-1064ق.
حاشيه معالم الاصول/ علاءالدین حسین بن رفیع الدین مرعشی آملی معروف به خلیفه سلطان و سلطان العلماء؛ نویسنده متن: حسن بن زین الدین عاملی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2418 (2418/ع) در ج12، ص211 فهرست همین کتابخانه.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... و بعد يقول العبد الغريق في بحر العصيان... إني قد كتبت حين مطالعة كتاب معالم الدين...
انجام:... فاحتمال التفقه في أحدهما دون الآخر يوجب الترجيح فما ذكره ساقط.
انجامه قد فرغت من تسويد هذه الرسالة الشريفة الموسومة بالحاشية السلطان... على المعالم بأيدي أقل الطلاب زين العابدين الملايري في دار الشوكة بروجرد... في يوم السبت ثانى عشر شهر ذى القعدة الحرام سنة 1244.
منابع: الذريعة 6: 206؛ الكرام البررة 168؛ مجلس 17: 272؛ ملی 12: 211
خط: نستعلیق خوش، کاتب: زین العابدین ملایری، تاریخ کتابت: 12 ذیقعده 1244ق.، محل کتابت: بروجرد؛ آرایه ها: دیباچه با مرکب سرخ اعراب گذاری شده، تا صفحه 94ر سربندهای (قو له) و عبارات معالم با شنگرف نوشته شده؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. مهرها: مهر بیضی «محمّد علی» بالای صفحه 90ر دیده می شود.
گ85پ-133ر؛ 20سطر؛ اندازه متن: 80×140؛ قطع: 140×204
موضوع: 1. ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین، 959-1011ق. معالم الاصول-- نقد و تفسیر؛ 2. اصول فقه شیعه-- قرن 11ق.
شماره های پیشین: 220-84973
شماره رکورد: 2142276
بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118-1205ق.
حاشيه معالم الاصول/ محمّد باقر بن محمد اکمل وحید بهبهانی؛ نویسنده متن: حسن بن زین الدین عاملی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16305/2 در همین فهرست.
آغاز: الحمد لله الذي شرح صدورنا بأنوار معالم الدين و فتح مسامع قلوبنا بالاقتداء بالأئمة...
انجام موجود:... أن يكون داخلا في الموضوع له و جزئه و يكون الموضوع له.
منابع: روضات الجنات 1: 124؛ الفوائد الرضويه 404؛ معجم رجال الحدیث 15: 320؛ مصفى المقال 86؛ الكرام البررة 1: 171؛ كشف الحجب 189؛ هدية العارفین 2: 350؛ الذريعة 6: 20؛ مشار عربی 296
خط: نستعلیق خفی، تاریخ کتابت: شعبان 1271ق.، محل کتابت: بروجرد؛ مهرها: در صفحه 137پ مهر بیضی شکل کوچک «عبده میرزا» و مهر بیضی شکل بزرگ تر «میرزا عبد الوهاب بن زین العابدین» دارد. همچنین در آخرین برگ دو مهر بیضی شکل با سجع «عبده العاصی محمّد علی» دیده می شود. آسیب ها: فرسودگی جلد، پاره شدن عطف، آثار لک و آب دیدگی در لبه های بعضی صفحات، برگ136 مرمت و وصالی شده و در این قسمت متن از بین رفته است. نسخه از پایان افتادگی دارد.
گ133پ-137پ؛ 17سطر؛ اندازه متن: 90×145؛ قطع: 140×204
موضوع: 1. ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین 959-1011ق. معالم الاصول-- نقد و تفسیر؛ 2. اصول فقه شیعه-- قرن 12ق.
شماره های پیشین: 220-84973
شماره رکورد: 2142738
جرجانی، علی بن محمّد، 740-816ق.
حاشية تحرير القواعد المنطقية في شرح الشمسية/ مير سید شریف گرگانی؛ نویسنده متن: علی بن عمر دبیران کاتبی قزوینی؛ شارح: قطب الدین محمّد بن محمّد رازی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1989/1 (1989/1/ع) در فهرست همین کتابخانه ج 11، ص24.
آغاز: قو له و رتّبته على مقدّمة و ثلاث مقالات و خاتمة أقول هكذا وجد عبارة المتن في كثير...
انجام:... فلا يكون أيضاً جزءاً على حده بل مندرجاً في المبادي التصديقية.
انجامه: قد فرغ من تسويد هذا الدر النضيد البديع الجوهر العجيب... بهاء الدین ابن محمّد سعيد وقاه الله عن العقاب... و قد كان حين الفراغ في الأوّل من الأوّل من الرابع من الأوّل من الثامن من العاشر من التاسع من الثالث من الثاني من الهجرة النبوية.
منابع: الذريعة 3: 388 و 6: 34؛ مجلس 14: 14؛ ملی 11: 24
خط: نسخ خوش، کاتب: بهاءالدین بن محمّد سعید، تاریخ کتابت: 1289ق. آرایه ها: سربندهای قو له و اقول به شنگرف است، بر روی عبارات متن اصلی با مرکب قرمز خط کشیده شده است. حواشی: حواشی مفصلی با نشان (ملا دواوود) و همچنین حاشیه ای بی نشان دارد. یادداشت ها: بر روی برگ نخستین چند بیت شعر عربی منسوب به صاحب بن عباد در مدح حضرت علی علیه السلام و اشاره به روز غدیر دارد. دو بیت شعر نیز از ابو العلای معری نوشته شده. آسیب ها: شیرازه گسسته، نسخه نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای ضربی مجدول.
97گ؛ 17سطر؛ اندازه متن: 55×150؛ قطع: 135×215
عنوان های دیگر: حاشیه شریفی بر شرح قطبی شمسیه؛ حاشیه شریفی؛ حاشیه صغری
موضوع: 1. کاتبی قزوینی، علی بن عمر، 600-675ق، شمسیه-- نقد و تفسیر؛ 2. قطب الدین رازی، محمّد بن محمّد، 694-776ق.، تحریر القواعد المنطقيه-- نقد و تفسير؛ 3. منطق-- قرن 9ق.
شماره های پیشین: 210-87168
شماره رکورد: 1060709
خراسانی، محمّد ابراهیم، قرن 13ق.
الصيحة بالحق/ محمّد ابراهيم خراسانی؛ نویسنده متن: محمّد بن عبد النبی نیشابوری اخباری
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در رد بر کتاب کشف الغطاء عن ميهمات الشريعة الغراء اثر معروف شیخ جعفر کاشف الغطاء در گذشته 1228ق. است (1). شیخ آقابزرگ تهرانی در الذریعة از این کتاب بنام كامل الصيحة بالحق على من الحد و تزندق یاد کرده و آن را به محمّد بن عبد النبی نیشابوری اخباری کشته شده در 1232ق. نسبت داده و به نقل از شاگرد او فتحعلی در الفوائد الشيرازية آن را ردّی بر کتاب الحق المبين كاشف الغطاء معرفی کرده است؛ اما این مطلب با آن چه که در دیباچه این کتاب به آن تصریح شده مغایرت دارد و پس از مطابقت آن چه در این کتاب به شیخ جعفر كاشف الغطاء نسبت داده شده و آن چه در کتاب کشف الغطاء آمده، معلوم گردید که این کتاب در رد بر کتاب کشف الغطاء ساخته شده نه الحق المبین مگر آن که فرض شود اثر مورد گفتگو جز آن است که در الذریعة یاد شده و دو اثر بنام الصيحة بالحق در رد بر شیخ جعفر كاشف الغطاء ساخته شده که بسیار بعید به نظر می رسد.
گفتنی است که در زمان کاشف الغطاء و کمی پیش از آن بحث ها و درگیری ها بین اخباری ها و اصولی ها شدت یافته بود و کتاب ها و رساله هایی بر علیه یکدیگر می نوشتند. مرحوم كاشف الغطاء کتابی به نام الحق المبين في تصويب المجتهدين و تخطئة الأخباریین در دفاع از اصولیین و رد اخباری ها نوشت؛ آنان نیز کتاب الصيحة بالحق على من الحد و تزندق را ساخته و در آن کاشف الغطاء و اصولیین را مورد حمله شدید قرار دادند. پس از آن، هنگامی که میرزا محمّد اخباری از عراق گریخت و به ایران آمد و به فتحعلی شاه قاجار پناه آورد، کاشف الغطاء مجدداً کتابی در نقد و سرزنش میرزا محمّد به نام کشف (کاشف) الغطاء عن معايب ميرزا محمّد عدو العلماء نگاشت و آن را برای شاه فرستاد و به گفته علامه سید محسن امین ماده تاریخ آن را خطاب به مردم تهران چنین گفته: (میرزا محمّد كم لا مذهب له) البته این ماده تاریخ با آن دوره سازگاری ندارد. کتاب الدردمه الكبرى فى الرد على الزنادقه الصغرى نیز یکی دیگر از کتاب های میرزا محمّد اخباری است که بر علیه اصولیین نوشته است.
کتاب مورد گفتگو یکی از همین آثار است و همان گونه که یاد شد در رد بر شیخ جعفر کشاف الغطاء و کتاب معروف او کشف الغطاء است. مؤلّف این کتاب که خود را محمّد ابراهیم خراسانی معرفی نموده، نامی از میرزا محمّد اخباری به صراحت در آن نیاورده، ولی از شخصی به عنوان استاد خود بدون ذکر نامش یاد کرده که ظاهراً منظور
1) درباره شیخ جعفر کاشف الغطاء و کتاب کشف الغطاء بنگرید به شماره بازیابی 16456 در همین فهرست.
همان میرزا محمّد اخباری نیشابوری است. وی پس از مقدّمه ای کوتاه که در آن از شیخ جعفر کاشف الغطاء به صراحت یاد کرده و او را مورد حمله و انتقاد شدید قرار داده، می نویسد: استادم (ظاهراً همان میرزا محمّد اخباری) در حاشیه های کتاب کشف الغطاء مطالبی در رد بر عقاید شیخ جعفر نوشته و به من دستور داد تا آن ها را در کتابی گردآوری کرده نام آن را الصيحة بالحق بگذارم، بنابراین من آن ها را در این کتاب گردآوری کرده و مطالبی از خود نیز برای توضیح به آن افزودم. گردآورنده پس از ذکر بندی از کتاب کشف الغطاء، حاشیه استاد خود را با عنوان (قال الاستاد ادام الله ظلاله) یاد می کند و پس از آن مطالب خود را نیز بدان افزوده است. وی در پایان کتاب از کاشف الغطاء خواسته تا نزد او رود یا چنان چه برای او سخت باشد خود نزد كاشف الغطاء رود تا مطالب خود را بیش تر توضیح دهد.
نسخه مورد گفتگو کمیاب و شاید نایاب است، پس از انجامه مؤلّف مطالب مجدداً به همان قلم در حدود دو صفحه ادامه یافته است.
آغاز: الحمد لله الذي كلّف العباد بالمصالح الأزلية... فان أبالفضل المظفر الشيخ جعفر بن القناتي (1)أصلاً و النجفي شهرةً ألّف كتاباً مشتملاً على المطالب الكلامية و الاصولية و الفقهية و سمّاه بكشف الغطاء عن مبهمات الشريعة الغرّاء...
انجام:... إن رضي بالمجالسة و المكالمة في تحقيق الدين و إلاّ فله دينه ولي دين.
انجامه: و قد فرغ من تأليفه و ترقيمه مؤلفه الجاني محمّد إبراهيم الخراساني في الساعة السابعة من اليوم الثاني من الاسبوع الثانى من أسابيع الشهر الرابع من السنة الرابعة من العشر الثالث من المائة الثالثة من الألف الثاني من الهجرة النبوية عليه و آله أفضل السلام و الصلاة و التحية.
منابع: الكرام البررة 252؛ إيضاح المكنون 2: 362؛ هدية العارفین 1: 256؛ أعيان الشيعة 4: 104؛ الذریعة 7: 37، 15: 104، 16: 16، 17: 238، 18: 45
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. امتیاز: نسخه کمیاب و احتمالا منحصر بفرد است. حواشی: حاشیه های پراکنده دارد. آسیب ها: نسخه پاکیزه ولی از میانه
1) در نسخه چنین آمده، ولی صورت صحیح آن باید (القناقی) باشد، نسبت به روستای (قناقیه) از توابع حلّه عراق که کاشف الغطاء اصالتاً از اهالی آن جا بوده است.
افتادگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی، مجدول، اندرون مقوایی، آستر کاغذی شکری.
گ1ر- 48پ (122برگ)؛ 17سطر، اندازه متن: 95×155؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. اخباریه-- دفاعیه ها و ردیه ها-- قرن 13ق؛ 2. کاشف الغطاء، 1156-1228ق-- كشف الغطاء-- نقد و تفسیر
شناسه افزوده: الف. کاشف الغطاء، جعفر بن حضر، 1156-1228ق. ب. اخباری، محمّد بن عبد النبی، 1178-1232ق.
شماره های پیشین: 211-76013
شماره رکورد: 1060716
رساله ای در علم غیب امام
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای در بیان علم غیب امیرالمؤمنین حضرت على عليه السلام است، مؤلّف آن را در جامع کبیر اصفهان نگاشته.
آغاز: الحمد لله رب العالمين و سلام على من اتّبع الهدى و بعد معروض ضمایر ارباب بصایر که جام جهان نمای حقایق است...
انجام:... ولكن أكثر الناس لا يعلمون و لنختم بالصلاة على محمّد سید المرسلين... و التسعة من ذرية الحسين.
خط: شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: بر روی عبارات قرآنی و حدیثی با مرکب سیاه خط کشیده شده است. آسیب ها: نسبتا سالم است، آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود.
گ49ر-54 پ؛ 21سطر، اندازه متن: 95×155؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. ائمه اثناعشر-- معجزات؛ 2. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اوّل، 23 قبل از هجرت-40ق-- علم؛ 3. علم امام
شماره های پیشین: 211-76013
شماره رکورد: 2147559
شرح اللمعة الدمشقية/ نویسنده متن: محمّد بن مکی عاملی معروف به شهید اول
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی بر اللمعة الدمشقية شهيد اول، با سربندهای قو له، قو له؛ نسخه از طرفین افتادگی دارد و فقط شامل بخشی از شرح کتاب متاجر است. شارح معلوم نگردید؛ در این شرح از شیخ جعفر قاضی کمره ئی در گذشته 1115ق. یاد شده؛ نسخه ظاهراً در زمان مؤلّف نوشته شده است.
آغاز موجود: من الثمن بمعنى إن المشترى يرجع على البايع...
انجام موجود:... فأن القول بالكراهة مطلقا تسامحاً نظراً إلى المرسل و ما مرّ من حکایته.
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: بر روی عبارات متن اصلی با مرکب سیاه خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (منه سلمه الله) دارد.
گ 55ر-122ر؛ 21سطر، اندازه متن: 95×155؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق. اللمعة الدمشقيهة-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 8ق-- نقد و تفسیر
شماره های پیشین: 211-76013
شماره رکورد: 2147694
خاتون آبادی اصفهانی، احمد بن محمّد مهدی، -1154ق.
رسالة في معرفة التقويم/ احمد بن محمّد مهدی شریف اصفهانی خاتون آبادی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در گاه شماری مشتمل بر یک مقدمه و ده فصل؛ خاتون آبادی آن را به خواهش دوستان خود هنگامی که جهت زیارت به کربلا رفته بود ساخته و در اواخر ماه ربيع الأوّل 1126ق. به انجام رسانده است.
شیخ آقا بزرگ در الذریعة (1: 250) از این رساله یاد کرده و می نویسد که مؤلّف دو اثر در این موضوع دارد و دوم آن به فارسی و در هشت فصل است که از همین کتاب گزین کرده است؛ ولی خاتون آبادی در این رساله به کتاب های دیگر خود که در آن
مفصل تر به این موضوع پرداخته ارجاع می دهد، معلوم می گردد که کتاب های مفصل تری جز این رساله در این زمینه دارد.
نسخه هایی از این اثر در کتابخانه های مجلس، سپهسالار، دانشگاه و جز آن نگهداری می شود؛ در این کتابخانه نیز دو نسخه دیگر نگهداری می شود. بنگرید به فهرست همین کتابخانه 6: 16 و 467.
نسخه دارای حواشی از مؤلّف با نشان (منه عفى عنه) است و طبق نوشته کاتب، این نسخه با نسخه خط مؤلّف مقابله شده است. نسخه دیگری از این اثر به شماره 2: 16414 در همین فهرست معرفی خواهیم کرد. در فهرست مشار 9 چاپ از سال 1275ق. تا 1319ق. برای این کتاب یاد شده و همگی در تهران چاپ شده اند.
آغاز: نحمدک یا خالق الشمس و القمر و نصلی علی نبیّک فارق الخير و الشر... و بعد فيقول الفقير... أحمد بن محمّد المهدي الشريف الاصفهاني الخاتون آبادي هذه رسالة و جيزة و عجالة عزيزة في معرفه التقويم...
انجام:... و لك إستخراج باقى الأمثلة إلى ما لا ينتهى و لنقتصر على هذا القدر في هذا المختصر و ليرجع من أراد الزيادة عليه إلى سائر مؤلّفاتي المبسوطة... هو الموفّق المستعان.
انجامه مؤلّف: و قد وصل إلى هنا تأليفه و ترقيمه مع كثرة الاشغال و تفّرق البال و وفور الملال و عدم جمعية الحواس و الحال فى أواخر شهر ربيع الأوّل سنة ست و عشرين و مائة بعد الألف سنة 1126 في مشهد مو لانا أبي عبد الله الحسین صلوات الله و سلامه عليه في البستان الشهير بخیمه گاه على يد مؤلّفه الراجي إلى عفو ربّه الصمد ابن محمّد المهدى الشريف أحمد حامداً مصلياً مسلماً.
انجامه كاتب: قد وقع الفراغ من تسويد هذه الرسالة الوجيزة و مقابلتها من خط المؤلّف بلدة تستر صانها الله تعالى من آفات الدهر في تاريخ عشرین شهر جمادی الاولی سنة سبع و ثلاثين و مائة بعد الألف سنة 1137 من جملة كتب أقل خلق الله العلى ابن المرحوم الحاج محمّد زمان عنآية الله التاجر الشوشتري.
منابع: الذریعة 21: 250؛ ملی 6: 21 و 467؛ سپهسالار 5: 604؛ مجلس 22: 129؛ مشار عربی 475
خط: نسخ خوش، کاتب: عنایت الله بن محمّد زمان تاجر شوشتری، تاریخ کتابت: 20 جمادی الاولى 1137ق.، محل کتابت: شوشتر؛ امتیاز: این نسخه با نسخه خط مؤلّف مقابله شده؛ آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف، بر روی برخی از عبارات خط سرخ
کشیده شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (منه عفی عنه) دارد. آسیب ها: آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود، بخشی از حاشیه در برگ 8 به علت برش صحافی از بین رفته، شیرازه گسسته؛ از صفحه 36پ تا 39پ اوراق سفید است. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، مجدول، اندرون مقوایی روکش کاغذی شکری ساده، عطف تیماج خردلی.
گ5پ-36پ (139برگ)؛ 15سطر، اندازه متن: 78×127؛ قطع: 145×205
عنوان های دیگر: معرفة التقويم
موضوع: 1. نجوم اسلامی-- گاه شماری-- قرن 12ق.
شماره های پیشین: 212-75678
شماره رکورد: 1060728
تقویم نجومی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: تقویم سال 1148 شمسی به افق شوشتر است که در آن- طبق آن چه در این رساله ذکر شده- روز نوروز آن چهارشنبه پنجم ربیع الثانی 1196 قمری است و مطابق است با اول فروردین ماه جلالی سال 704 ملکشاهیه، دهم آذار ماه رومی سال 2093 اسکندریه، هشتم ماه ترکی سال 676 غازانیه.
این تقویم شامل 12 جدول، هر جدول مربوط به یک برج، از فروردین آغاز و به اسفند ختم می شود، جدول ها دارای خانه های بروج و کواکب و ایام و دیگر مسائل مربوط به تقویم فلکی می باشد.
آغاز: اتفاق حکمای ایغور و دشت قبچاق متفقند که چون سال پلنگ درآید...
انجام:... منتظر باش که از پرده چه آید بیرون احکام آن.
تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق.
گ40پ-52پ؛ قطع: 145×205
موضوع: 1. گاه شماری اسلامی-- قرن 12ق.
شماره های پیشین: 212-75678
شماره رکورد: 2143675
اختیارات ایام
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای است در اختیارات ایام و بیان سعد و نحس روزها و اختلاجات اعضاء و جز آن همراه با جداول مختلفی در اختیارات با عناوینی مانند: جدول معرفة رؤية الأهلة، جدول معرفة الاختيارات على حالات القمر، جدول اختيارات كون القمر خالي السير، جدول اختيارات سهم الحوادث، جدول الاختيارات مبنى على مزاجات القمر بالكواكب الستة الباقية... الخ. جدول ها و عناوین بروج به شنگرف، و عناوین جداول با مرکب سیاه و به قلم جلی نوشته شده و پس از آن تقویم نجومی است مانند رساله قبل، احتمالا نویسنده اش با رساله قبل یکی باشد.
خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آسیب ها: فرسودگی اوراق، پارگی بعضی برگ ها و وصالی بعضی صفحات. صفحه های 75پ تا 79ر سفید و بعضا جدول های خالی دارند. صفحات 110پ-111ر سفید.
گ54پ-110ر؛ قطع: 145×205
موضوع: 1. اخترگویی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. سعد و نحس
شماره های پیشین: 2143675
شماره رکورد: 2143917
خاتون آبادی، محمّد صالح بن عبد الواسع، 1058؟- 1116ق.
تقویم شرعی/ محمّد صالح بن عبد الواسع حسینی خاتون آبادی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای در اختیارات ایام و شناخت سعد و نحس و خیر و شر روزها، نویسنده مطالب خود را در جدول هایی بیان کرده و پیش از آن مطالبی در همین زمینه و سبب تأليف کتاب همراه با معرفی جدول هایی که در کتاب آمده آورده است. وی پیش از این کتاب تقویم المؤمنین را در همین موضوع و به صورت گسترده ای ساخته
بود و برای راحتی مراجعه به آن و شناخت سعد و نحس روزها و استخراج ساعات نیک و بد این مطالب را از آن استخراج نموده و به صورت جدول هایی مرتب ساخته است. مؤلّف نام کتاب خود را در آن به صراحت یاد کرده است. تاریخ نگارش این اثر در الذریعة در سال 1110ق. یاد شده که این مطلب در نسخه ما دیده نمی شود.
آغاز: الحمد لله رب العالمین... چنین گوید افقر العباد إلى رحمة ربه الغنى محمّد صالح بن عبد الواسع الحسینی... که چون مراعات ساعات شرعی از لوازم ایمان... و این جداول را به تقویم شرعی موسوم گردانید...
انجام:... در این زمان چاره بجز رجوع بانچه منجمان در تقاویم خود ضبط نموده اند نیست.
انجامه: مسود این اوراق گوید که علمای عظام و فضلای کرام از سلف و خلف تا اکنون چنان کتابی و چنین رساله جمع و تألیف ننموده اند و چون ببرکات بندگان... و هو الهادى إلى الصواب و الرشاد؛ حرره احمد فى سنة 1137.
منابع: الذریعة 4: 397 و 403
خط: متن نسخ تحریری، جداول نستعلیق متوسط، کاتب: احمد، تاریخ کتابت: 1137ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به سرخی، جدول ها به سرخی و مشکی؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان (منه طاب ثراه) دارد. یادداشت ها: در صفحه 2 مجموعه یادداشتی به خط مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری در معرفی رساله های مجموعه مورخ 42/8/14 نوشته شده؛ آسیب ها: اوراق فرسوده و بعضی از آن ها وصالی شده اند. صفحات 138پ-144پ سفید می باشند.
گ111پ-138؛ 18سطر، اندازه متن: 90×155؛ قطع: 145×205
موضوع: 1. اخترگویی-- قرن 12ق. 2. سعد و نحس
شماره رکورد: 2143942
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
العوامل في النحو/ محمّد محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در بیان عوامل سماعی و قیاسی که در زبان عربی در اعراب كلمات تاثیرگذار هستند.
این اثر در غالب منابع و فهارس از جمله در الذریعة (15: 359) به ملا محسن فرزند محمّد طاهر قزوینی نسبت داده شده، ولی وجود برخی شواهد و قرائن دلالت بر انتساب به ملا محسن فیض کاشانی دارد، گرچه کتابی بدین نام در فهرست های خودنوشت فیض دیده نمی شود. یکی این که میرزا محمّد تنکابنی در قصص العلماء در شرح حال فیض کاشانی (ص328) ضمن معرفی مؤلّفات ایشان می نویسد (و از جمله تألیفات اوست کتاب عوامل ملا محسن در علم نحو و این کتاب در میان طلاب دایر است که به آن تدریس می کنند، و ملا محسن بن محمّد طاهر قزوینی که مؤلّف کتاب زينة السالک است در شرح الفية ابن مالک در چهار مجلد، شرحی بر عوامل سماعیه عوامل ملا محسن نوشته و این فقیر شواهد اشعار ملا محسن را به فارسی نوشته ام...)؛ قرینه دیگر در شرحی بر همین اثر از محمّد علی بن حسن ارانی کاشانی از شاگردان میرزا احمد نراقی که در سال 1217ق. از استاد خود اجازه دریافت کرده، شارح در دیباچه کتاب خود به صراحت عوامل را از آن ملا محسن فیض معرفی کرده است؛ نسخه ای از این شرح در همین کتابخانه به شماره 16678 نگهداری می شود و نگارنده در فهرست همین کتابخانه (جلد47) آن را معرفی کرده ام. شاید قزوینی نیز کتابی در عوامل داشته باشد، ولی انتساب عوامل معروف که با (أحمدك يا من يرفع صالح العمل...) آغاز می گردد به ملا محسن قزوینی با توجه به قرائن یاد شده قابل تأمّل است و نیاز به تحقیق بیش تر دارد.
این اثر بارها به همراه کتاب های جامع المقدمات چاپ و منتشر شده است.
آغاز: أحمدك يا من يرفع صالح العمل و اصلّي على نبيّك...
انجام:... لا ينفع مالاً و لا بنون إلاّ من أتى الله بقلب سليم و لمثل هذا فليعمل العاملون.
منابع: قصص العلماء 328؛ الذریعة 15: 359؛ ملی 12: 285؛ آستان قدس 13: 412
خط: نسخ تحریری و شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد. آسیب ها: فرسودگی اوراق و جلد، آثار لک و آبدیدگی در صفحات، بعضی برگ ها مرمت و وصالی شده و به متن آسیب رسیده است. کاغذ: فرنگی سبز کمرنگ؛ جلد: تیماج مشکی، ضربی، مجدول.
گ3پ-23ر (107برگ)، 13سطر، اندازه متن: 95×150؛ قطع 160×195
عنوان های دیگر: عوامل ملا محسن
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- قرن 11ق. 2. زبان عربی-- واژه های نقش نما
شناسه افزوده: الف. قزوینی، محسن بن محمد طاهر، قرن 12ق. پدیدآور مشکوک
شماره های پیشین: 213-87180
شماره رکورد: 1060739
قزوینی، محسن بن محمّد طاهر، قرن 12ق.
شرح ثمانا بعدما جاوزت الاثنين/ محسن بن محمّد طاهر قزوینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله کوتاهی در شرح ابیاتی که در مورد تمییز اعداد سروده شده است. در نحو عربی تمییزهای بعد از عدد 2 تا 10 که 8 (ثمان) عدد هستند- إعراب یکسان دارند؛ قزوینی در این رساله به شرح آن ها پرداخته است.
آغاز: قال المفتاق إلى الله القادر محمّد محسن بن محمّد طاهر... قو له ثماناً مفعول مقدّم...
انجام:... كذا باقي الأحكام و أمّا البواقي... و غيره فيطلب في غير هذا الكتاب... و إلى الله المرجع و المآب.
منابع: الذريعة 13: 170؛ ملی 16: 108؛ دانشگاه 16: 501؛ گلپایگانی 82
خط: شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آسیب ها: فرسودگی اوراق و جلد، آثار لک و آب دیدگی در صفحات، بعضی برگ ها مرمت و وصالی شده و به متن آسیب رسیده، شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی پسته ای؛ جلد: تیماج مشکی، ضربی، مجدول.
گ23پ-26پ (107برگ)؛ 13سطر؛ اندازه متن: 95×150؛ قطع: 160×195
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- قرن 12ق. 2. زبان عربی-- اعداد
شماره های پیشین: 213-87180
شماره رکورد: 2143991
اردبیلی، محمّد بن عبد الغنی، -647ق.
شرح الانموذج في النحو/ جمال الدین محمّد بن عبد الغنی اردبیلی؛ نویسنده متن: محمود بن عمر زمخشری
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی با عنوان قال، اقول، بر كتاب «الانموذج في النحو» جارالله محمود بن عمر زمخشری است؛ اردبیلی آن را برای علاءالدین احمد بن عماد مفضّل کاشانی ساخته است. این شرح مورد توجه طلاب علوم دینی قرار گرفته و همواره یکی از کتاب های اولیه فراگیری نحو عربی در حوزه ها بوده و بارها ضمن کتاب های «جامع المقدمات» چاپ شده است.
آغاز: الحمد لله الذي جعل العربية مفتاح البيان و صيّرها...
انجام:... صحة الأضداد و عصمنا الله شرورهم ورد إليهم.
انجامه: تمّت الكتاب الانموذج بعون الله الملك الوهّاب فى يد العبد الحقير الفقير المحتاج العاصي أقل طلبة علوم دينية محمّد حسن اللهم اغفر له و لوالديه.
منابع: الذريعة 13: 155؛ ملی 16: 169؛ سپهسالار 2: 342؛ ملک 1: 85؛ مشار عربی 542؛ معجم المطبوعات العربية 974
گ27پ-105پ (107برگ)؛ 13سطر، اندازه متن: 95×150؛ قطع: 160×195
عنوان های دیگر: شرح انموذج
موضوع: 1. زمخشری، محمود بن عمر، 467-538 ق.، الانموذج في النحو-- نقد و تفسير؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 6ق. 3. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق-- نقد و تفسیر
شماره رکورد: 2146752
سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بکر، 849-911ق.
البهجة المرضية في شرح الألفية/ جلال الدین، عبد الرحمن بن ابی بکر سیوطی؛ نویسنده متن: محمّد بن عبد الله بن مالک
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2062 (2062/ع) در فهرست همین کتابخانه. این کتاب توسط ناشرین مختلف بارها چاپ شده است.
آغاز: أحمدك اللّهم على نعمك و آلائك... و بعد هذا شرح لطيف مزجته بألفية ابن مالك...
انجام:... فدونك مؤلّفاً كأنّه سبيكة عسجداً و درّ منضد... و صلّى الله على محمّد و آله أجمعين و سلّم تسليما.
انجامه: قد فرغت من تسويد هذه النسخة الشريفة يوم أحد [كذا] في شهر ذي حجّة الحرام في شهور ئيلان ئيل سنة 1261.
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: 1261ق. حواشی: تا برگ 25 دارای حواشی توضیحی بی نشان؛ مهرها: آخرین برگ ممهور به چند مهر بیضی ناخوانا؛ آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات وجود دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی، ترنج و سرترنج با نقش با گل و بوته زرین.
124گ، 14سطر، اندازه متن: 80×140؛ قطع: 150×210
عنوان های دیگر: شرح الفیه؛ شرح سیوطی؛ سيوطى؛ النهجة المرضية في شرح الألفية
موضوع: 1. ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600-672ق. الفيه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق. 3. زبان عربی-- نحو-- قرن 10ق.
شماره های پیشین: 214-87160
شماره رکورد: 1060748
کتابی در اصول فقه
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی نسبتاً مفصّل در اصول فقه و گویا تقریرات درسی یکی از اساتید حوزه نجف باشد و به خط مقرّر نوشته شده. بسیار بد خط نوشته شده و در بسیاری از صفحات آن خط خوردگی در متن دیده می شود. در آن از شیخ بهائی قدس سره و صاحب ریاض یاد شده است. احتمال می دهم تقریرات اصولی سید محمّد حسین کوهکمری در گذشته سال 1299ق. معروف به سید حسین ترک باشد؛ وی از شاگردان معروف شیخ انصاری و از علمای بزرگ و مراجع دوران خود بوده است.
آغاز: أصل فيما يثبت به اللغة في امور الأوّل تنصيص الواضع بأن يقول وضعت كذا...
انجام:... و موافقة الأمر سواء كان على سبيل الاستحباب أو الوجوب كما لا يخفى.
انجامه: تم الكتاب بعون الملك العلاّم في شهر ربيع الثاني... [ناخوانا]... الله التوفيق باتمام مسألة إجتماع الأمر و النهي.
خط: تحریری بد، تاریخ کتابت: قرن 13ق. امتیاز: ظاهراً نسخه اصل به خط مؤلّف است.
یادداشت ها: یادداشتی به خط سید محمّد جزائری شوشتری در صفحه عنوان دارد، ظاهراً نسخه در تملک او بوده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج یشمی، عطف تیماج قهوه ای.
323برگ، 26سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 140×205
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 1060771
سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بکر، 849-911ق.
البهجة المرضية في شرح الألفية/ عبد الرحمن بن ابی بکر سیوطی؛ نویسنده متن: محمّد بن عبد الله بن مالک
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2062 (2062/ع) در فهرست همین کتابخانه. این کتاب توسط ناشرین مختلف بارها چاپ شده است.
آغاز: أحمدك اللّهم على نعمك و آلائك... و بعد هذا شرح لطيف مزجته بألفية ابن مالك...
انجام:... الحمد لله الذي هدانا لهذا و ما كنّا لنهتدي... اغفر للمؤمنين و المؤمنات و والدي و لجميع المسلمين تم بالخير.
انجامه: قد تمّ هذا الكتاب الموسوم بالسيوطى على يد الحقير... محمّد حسين بن محمّد جان التنكابنى غفر الله له و لوالديه، تحريراً فى سادس و عشرین شهر جمادی الآخر [كذا] من شهور سنة سبع و مائتان بعد ألف من الهجرة النبوية.
خط: نسخ خوش، كاتب: محمّد حسین بن محمّد جان تنکابنی، تاریخ کتابت: 1207ق. حواشی: حاشیه های بی نشان، و با نشان (شیخ بهاءالدین بن علی) دارد. مهرها: مهر بیضی «نافع بن محمّد حسین» در برگ اول و آخر دیده می شود. آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک و آبدیدگی و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات وجود دارد. جلد و عطف فرسوده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی.
134گ، 15سطر، اندازه متن: 85×140؛ قطع: 140×205
عنوان های دیگر: شرح الفیه؛ شرح سیوطی؛ سیوطی
موضوع: 1. ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600-672ق. الفيه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق. 3. زبان عربی-- نحو-- قرن 10ق.
شماره های پیشین: 214-87160
شماره رکورد: 1060775
ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق.
الشافية/ جمال الدين، عثمان بن عمر بن ابی بکر بن یونس مالکی معروف به ابن الحاجب
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3015 (3015/ع) در فهرست همین کتابخانه این اثر بارها همراه با شروح آن چاپ شده است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... و بعد فقد التمس من لا يسعنى مضايقته و لا يوافقني مخالفته إن الحق بمقدمتي في الاعراب...
انجام:... من قضيت قض و مثل قز عملة قضية كمعية في التصغير و مثل قد عميلة.
منابع: كشف الظنون 2: 1020؛ معجم المطبوعات العربية 1: 71؛ ملی 4: 125
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. حواشی: سه برگ اول حاشیه های توضیحی بی نشان دارد. آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در لبه های برخی صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای ساده، اندرون مقوایی آستر کاغذی طوسی.
1پ-16پ (207برگ)؛ 24سطر؛ اندازه متن: 95×160؛ قطع: 140×210
موضوع: 1. زبان عربی-- صرف-- قرن 7ق.
شماره های پیشین: 217-84838
شماره رکورد: 1060785
سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بکر، 849-911ق.
البهجة المرضية في شرح الألفية/ عبد الرحمن بن ابى بكر سیوطی؛ نویسنده متن: محمّد بن عبد الله بن مالک
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2062 (2062/ع) در فهرست همین کتابخانه. این کتاب توسط ناشرین مختلف بارها چاپ شده است.
آغاز: أحمدك اللّهم على نعمك و آلائك... أمّا بعد فهذا شرح لطيف مزجته بألفية ابن مالك...
انجام:... و قد قال ابن عباس رضي الله ما اوتي عالمُ علماً... فالحمد لله الذي هدانا... و الحمد لله رب العالمين.
انجامه: تمّت الكتاب في يوم الخميس أوّل شهر ذي القعدة الحرام من شهور سنة 1217 سابع عشر و مائتين بعد الألف من الهجرة النبوية على يد الضعيف... حسنعلي بن إسماعيل... اصفهانى اللّهم أرنى [كذا] الهموم و الغموم آمين ربّ العالمين.
كاتب: حسنعلي بن اسماعیل اصفهانی، تاریخ کتابت: پنجشنبه اول ذی قعده 1217ق. آرایه ها: بر روی عبارات این مالک با مرکب سیاه خط کشیده شده، برخی سر فصل ها به شنگرف است، ابیات الفیه در بالای صفحات نوشته شده است. حواشی: حاشیه های تعلیقی به عربی با امضای (خالد) و (شواهد) و (شواهد ملا احمد اردبیلی) دارد. یادداشت ها: در صفحه 124ر مطالبی در صرف و نحو و یک حدیث قدسی و یک حدیث مرسل نوشته شده. آسیب ها: فرسودگی اوراق، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در بسیاری از برگ ها دیده می شود.
19پ-123پ؛ 17سطر؛ اندازه متن: 80×140؛ قطع: 140×210
عنوان های دیگر: شرح الفیه؛ سیوطی
موضوع: 1. ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600-672ق؛ الفیه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 10ق.
شماره رکورد: 2125116
قطب الدین رازی، محمّد بن محمّد، -776ق.
تحرير القواعد المنطقيه في شرح الشمسية/ قطب الدین محمّد بن محمّد بویهی رازی؛ نویسنده متن: علی بن عمر کاتبی قزوینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2412 (2412/ع) در فهرست همین کتابخانه.
آغاز: إنّ أبهى درر تنظم ببنان البيان و أزهر زهر تنشر في أردان الأذهان حمد مبدع أنطق الموجودات بآيات وجوب وجوده...
انجام موجود:... قد اجيب عن النظر يمنع الحصر و هو إنا لانريد بكون الموضوع جزءاً.
منابع: كشف الظنون 1063؛ إيضاح المكنون 1: 233؛ الذريعة 3: 388؛ معجم المطبوعات العربية 1: 919؛ مشار عربی 164 و 165
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: سربندهای قو له به شنگرف؛ حواشی: دو صفحه اول و 181ر حاشیه هایی با نشان (منه) و (عماد) دارد. آسیب ها: افتادگی در پایان. فرسودگی جلد و اوراق، آثار لک و آب دیدگی در لبه های بیش تر اوراق، شیرازه گسسته.
124پ-207ر؛ 17سطر؛ اندازه متن: 80×140؛ سطر: 23-24 اندازه متن: 70×165؛ قطع: 145×210
عنوان های دیگر: شرح شمسیه
موضوع: 1. کاتبی قزوینی، علی بن عمر، 600-675ق. الشمسیه-- نقد و تفسیر؛ 2. منطق-- قرن 8ق.
شماره رکورد: 2125308
عاملی، حسین بن عبد الصمد، 918-984ق.
شرح الفية الشهيد/ عز الدین حسین بن عبد الصمد حارثی عاملی
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتاب الألفية اثری در احکام نماز یومیه از محمّد بن مکی عاملی معروف به شهید اول است که معرفی آن در فهرست همین کتابخانه به شماره 16400/1
خواهد آمد؛ نظر به اهمیت این کتاب و مؤلّف آن بسیاری از علما به آن پرداخته، شروح و حواشی متعددی بر آن ساخته شده. اثر مورد معرفی یکی از همین شرح ها است که آن را حسین بن عبد الصمد پدر شیخ بهائی ساخته و در هرات در سال 981ق. به انجام رسانده است.
این نسخه را سید محمّد بن احمد موسوی برای استاد خود سید عبد الصمد موسوی نوشته است. بر اساس یادداشت سید محمّد جزائری که در صفحه عنوان نسخه نوشته (کاتب سید محمّد بن احمد موسوی جزائری معروف به معلّم است که معلم ادبیات بوده و این لقب همچنان در او لاد و نواده های وی بر جا مانده است). کاتب این نسخه را برای استاد خود سید عبد الصمد موسوی جزائری شوشتری که خود از علمای حوزه نجف و همچنین شهر خود شوشتر بوده و در سال 1337ق. وفات یافته نوشته است. در این نسخه حاشیه های پراکنده ای با نشان (لمحرره) دیده می شود که معلوم می گردد کاتب نیز اهل فضل بوده است.
گفته شده که در بعضی نسخه ها نام کتاب المحاكمات الجلية بين شارحي الألفية یاد شده، در برگ اول همین نسخه نیز یادداشتی ظاهراً به خط کاتب وجود دارد که کتاب را به نام جواهر السنة في شرح الرسالة الألفية [بايد الجواهر السنية في شرح الرسالة الألفية باشد] معرفی کرده که نمی دانم این نام از کجا بدست آمده است.
آغاز: أللّهم إنّا نحمدك حمداً يدرس و لا يندرس بل يسرد ما تعاقبت الدروس...
انجام:... و قصر في الاتيان به ثم حصل الشفاء.
انجامه مؤلّف: اللّهم اشف صدورنا من أمراض المجازات... و اتّفق الفراغ من مشقه و تأليفه فى أواخر العشر الثانى من الشهر الأوّل من السنة الاولى من العشر التاسع من المائة العاشرة من هجرة سيّد المرسلين... على يد مؤلّفه الفقير... حسین بن عبد الصمد الحارثي أصلح الله أحواله... بمحروسة هراة حرست عن الآفات... مَن لا نبي بعده.
انجامه کاتب: و قد فرغ من كتابته محمّد بن أحمد الموسوى في يوم السبت الحادى و العشرين من شهر محرم سنة 1287 للمخدوم الأمجد... سيد عبد الصمد دام عمره و عزّه و توفيقه دوام الأبد بمحمّد و آل محمّد صلی الله علیه و آله.
منابع: الذريعة 13: 109؛ عکسی مرکز احیاء میراث اسلامی 2: 146؛ سپهسالار 1: 442
خط: نسخ متوسط، كاتب: محمّد بن احمد موسوی، تاریخ کتابت: شنبه 21 محرم 1287ق. آرایه ها: بر روی بعضی عبارات متن اصلی با مرکب سیاه و بعضی دیگر با مرکب
سرخ خط کشی شده و بعضی از آن ها خود عبارت به سرخی؛ حواشی: حاشیه های پراکنده با امضای (عبد الصمد موسوی) دارد، وی همان عبد الصمد بن احمد بن محمّد جزائری شوشتری در گذشته 1337ق. است که از علما بوده و در الذریعة چند اثر تالیفی از او یاد شده، همچنین حاشیه های پراکنده با امضای (لمحرره) دارد. مهرها: مهر «المكتبه الصمديه الموسويه الجزائریه» در برگ دوم؛ آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش کاغذی قهوه ای مشجر، عطف تیماج سرخ.
99برگ، 17سطر، اندازه متن: 90×140؛ قطع: 150×210
عنوان های دیگر: جواهر السنة؛ المحاكمات الجلية في شرح الرسالة الألفية
موضوع: 1. شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق. الالفيه فى الفقه-- نقد و تفسير 2. فقه جعفری-- قرن 8ق-- نقد و تفسیر؛ 3. فقه جعفری-- قرن 10ق. 4. نماز
شماره های پیشین: 218-75635
شماره رکورد: 1060793
محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق.
المختصر النافع/ نجم الدین، جعفر بن حسن بن يحيى هذلي حلی، معروف به محقق حلى
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2470 (2470/ع) در فهرست همین کتابخانه. این اثر در لکهنو و بخشی از آن در سال 1376ق. در قاهره به چاپ رسید، در سال 1383ق. در نجف چاپ شد و در سال 1416ق. بنیاد بعثت در قم آن را تصحیح و توسط همان بنیاد چاپ و منتشر گردید.
آغاز: الحمد لله الذي صغرت فى عظمته عبادة العابدين و حصرت عن شكر نعمته السنة الحامدين...
انجام:... و جميع ذلك مذكور في... من كتب الأصحاب رحم [كذا] الله تعالى فليطلب من هناک.
انجامه: وليكن هذا آخر الرسالة و الحمد لله رب العالمين و الصلاة و السلام على رسو له و آله الطاهرين.
منابع: الذريعة 20: 213؛ ريحانة الأدب 5: 235؛ ملی 12: 313
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: صفحات راده گذاری شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (رس) و (ع ل) و جز آن دارد. یادداشت ها: بر روی نخستین صفحه عبارت: اللهم اغفر لسليمان الاسترابادى سنة 1189، همچنین در همین صفحه یک بیت شعر به فارسی با امضای (الکاتب کم ترین خلق رجبعلی طهرانی 20 شهر محرم الحرام سنة 1185). باز در همین صفحه نوشته ای با نام صادق نخچوانی دیده می شود، یادداشت بلاغ مقابله نسخه در صفحه آخر دیده می شود. مهرها: مهر بیضی «...محسن بن محمّد» در صفحه اول و مهر بیضی کوچک با سجع «الله المحمود» در برگ آخر دیده می شود. آسیب ها: جلد فرسوده، شیرازه گسسته، آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود. بعضی از حاشیه ها در برش صحافی آسیب دیده است. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج، ضربی، مجدول.
132برگ؛ 18سطر؛ اندازه متن: 95×140؛ قطع: 140×200
عنوان های دیگر: النافع في مختصر الشرايع
موضوع: 1. محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق. شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام. برگزیده؛ 2. فقه جعفری-- قرن 7ق.
شماره رکورد: 1060802
ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین، 959-1011ق.
معالم الاصول/ حسن بن زین الدین عاملی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16353/1 در همین فهرست.
آغاز: الحمد لله المتعال فى عزّ جلاله عن مطارح الافهام...
انجام:... و اظهر ذلك كاف في الترجيح و كلام الشيخ عندي هو الحق.
انجامه: بحمد الله و حسن توفيقه [تم] القسم الأوّل من كتاب معالم الاصول الدين [كذا] و ملاذ المجتهدين... قد فرغ من كتابة الكتاب بعون الملك الوهّاب أقل الطلاّب لطيف فى ليلة الخميس من شهر ربيع الآخر سنة ألف و مائتان و ثلاثون [و] إثنان بعد هجرة النبي صلی الله علیه و آله.
منابع: أمل الآمل 1: 57؛ تكملة أمل الآمل 144؛ طرائف المقال 2: 398؛ معجم رجال الحدیث 5: 326؛ الفوائد الرجالية 2: 195؛ أعيان الشيعة 5: 96؛ الذريعة 21: 198
خط: نسخ متوسط، کاتب: لطیف، تاریخ کتابت: پنجشنبه ربیع الثانی 1232ق. آرایه ها: عناوین در متن به شنگرف و در بالای صفحات با مرکب سیاه نوشته شده، روی برخی عبارات با مرکب قرمز خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (صالح) و (سلطان) و (علی اصغر بن الحسين الموسوی) و (ن) دارد. یادداشت ها: یادداشت سید محمّد جزائری در صفحه نخستین، یادداشت تملک مورخ 1347 در همان صفحه؛ آسیب ها: فرسودگی جلد، پارگی برگ آخر و از بین رفتن بخشی از ترقیمه، آثار لک و وصالی در برخی صفحات، 3 برگ نخست الحاقی است و از سایر برگ های نسخه نوتر می باشد و با خط دیگری نوشته شده. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای سوخته، ساده، یک لا، آستر کاغذی طوسی.
132برگ؛ 13سطر؛ اندازه متن: 75×130؛ قطع: 145×200
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 11ق.
شماره های پیشین: 220-84973
شماره رکورد: 1060811
صدرالدین حسینی، محمّد بن عبد المهدی، قرن 13؟ق.
سفينة النجاة في مناقب الأئمة الهداة/ صدر الدين محمّد بن عبد المهدی حسینی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: کتابی در ذکر فضایل ائمه معصومين عليهم السلام است. مؤلّف در دیباچه می گوید (ترتیب دادم او را بر مقدّمه و مقاصدی که هر یک از آن مقدّمه و مقاصد مشتمل بر چند مجلس، پس مشتمل بر پنج مجلس) در صورتی که نسخه حاضر نه مقدّمه و نه مقصد دارد. از مجلس اول شروع می شود و تا مجلس بیستم را در بر می گیرد. معلوم نیست که نسخه ناقص است یا خود کتاب تا همین حد نوشته شده، مؤلّف در دیباچه خود را صدرالدین محمّد بن عبد المهدی حسینی از او لاد قاضی نورالله شوشتری از سلسله سادات مرعشیه حسینیه معرفی کرده، و می نویسد که پس از فارغ شدن از تألیف کتاب وسيلة النجاة که در ذکر مصایب سید الشهدا عليه السلام است بر آن شدم تا کتابی در ذکر بعضی مناقب ائمه و علایم و صفات ایشان بسازم و خالی از مصائب سید الشهدا علیه السلام نیز نباشد و این کتاب را ساخته آن را سفينة النجاة نام دادم. وی در هر یک از مجالس این کتاب پس از حمد و ثنای خداوند متعال
آیه ای از قرآن کریم آورده و پس از ترجمه آن به بیان مطالب خود پرداخته است؛ مطالب این مجالس که نسبتا مختصر و هر کدام در دو سه صفحه بیش نیست، همه عمدتاً در مورد سید الشهداء عليه السلام و ذکر فضایل و مصائب ایشان با ذکر داستان هایی در همین زمینه و بدون اشاره به منبعی می باشد. هیچ یک از وسیله النجاه و سفینه النجاه در منابع یاد نشده است. این نسخه در دفتری است که کتاب اول آن چاپ سنگی دیوان منسوب به حضرت علی علیه السلام و دیگر همین اثر است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... بر لوح اظهار می نگارد أفقر عباد... صدر الدین محمّد بن عبد المهدي الحسيني من أو لاد القاضي المرحوم المسمّى بقاضي نور الله الشوشتري... و مسمی نمودم او را سفينة النجاة في مناقب الأئمة الهداة...
انجام:... زینب فریاد برآورد و احسیناه وا عليّاه وا فاطمتاه إنّا لله و إنّا إليه راجعون و لا حول و لا قوه إلاّ بالله العلي العظيم.
خط: نستعلیق متوسط؛ تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: ساده؛ آسیب ها: نسبتا سالم است، در بعضی صفحات آثار لک دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، مجدول، اندرون مقوایی آستر کاغذی خردلی.
112برگ؛ 16سطر؛ اندازه متن: 85×135؛ قطع: 150×215
موضوع: 1. ائمه اثناعشر-- فضایل-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 221-75642
شماره رکورد: 1060818
نراقی، احمد بن محمّد مهدى، 1185-1245ق.
رساله در مورد ارواح پیامبر و ائمه عليهم السلام/ احمد بن محمّد مهدی نراقی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه از میرزا احمد نراقی در پاسخ بعضی ها که از او پرسیده بودند آیا ارواح پیامبر اکرم و ائمه علیهم السلام پس از مفارقت از بدن بی حساب وارد بهشت می شوند یا مانند سایر انسان ها در دنیای برزخ می مانند؟
آغاز: الحمد لله رب العالمين... اما بعد در محفل مینو مشکل اعلی حضرت... الغازی في سبيل الله... سخن مذکور شده بود از این که آیا ارواح مطهر حضرت خاتم الانبياء صلی الله علیه و آله و ارواح مقدسه ائمه...
انجام موجود:... از حضرت صادق علیه السلام روایت شده که فرمود جسد هیچ پیغمبر یا وصی.
خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: قرن 13 یا 14ق. یادداشت ها: تملک علی اصغر بن الحسین الموسوی در صفحه اول؛ آسیب ها: نسبتا سالم. کاغذ: فرنگی شکری و آبی؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور آبی ساده، عطف تیماج قهوه ای.
1پ-4پ (141برگ)، 32سطر، اندازه سطور: 120×190؛ قطع: 150×215
موضوع: 1. شیعه-- عقاید-- قرن 13ق. 2. چهارده معصوم-- زندگی پس از وفات؛ 3. چهارده معصوم-- ارواح
شماره های پیشین: 222-85019
شماره رکورد: 1060824
رساله ای در واقعه کربلا/ نویسنده متن: رضی الدین علی بن موسی بن طاووس
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری مختصر درباره واقعه کربلا و ظاهرا گزینشی از کتاب «اللهوف علی قتلى الطفوف» سید ابن طاووس باشد؛ نویسنده ابتدا حدیثی از امام باقر علیه السلام در مورد گریستن بر امام حسین و یارانش یاد کرده و پس از آن به واقعه کربلا پرداخته است و به گفته او در آخر این کتاب وی مطالب خود را از رساله سید ابن طاووس گزین کرده است.
آغاز: في الخبر عن مو لانا الباقر عليه السلام إنّه كان زين العابدين يقول أيّما مؤمن ذرفت عيناه لقتل الحسين علیه السلام...
انجام:... حالت لفقدانهم أيامنا فقدت * سواداً و كانت بهم بيضاً ليالينا.
انجامه: قد انتخبت هذه الأخبار من رسالة لعلي بن موسى بن جعفر بن محمّد بن الطاوس رضي الله عنه.
خط: نسخ متوسط، محل کتابت: احتمالا قرن 14ق.
4پ-22پ؛ 24سطر، اندازه متن: 90×140؛ قطع: 140×215
موضوع: 1. حسین بن علی (علیه السلام)، امام سوم، 4-61ق-- سرگذشتنامه-- متون قدیمی تا قرن 14ق. 2. واقعه کربلا؛ 61 ق-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 2127756
الأحاديث المنتخبة/ منسوب به امیرالمؤمنين على عليه السلام
زبان: عربی
معرفی کتاب: چهل حدیث قدسی اخلاقی به روایت عبد الله بن عباس از امیرالمؤمنین (علیه السلام) است که گفته می شود حضرت آن ها را از تورات گزین و از عبری به عربی ترجمه نموده! حدیث های آن با عنوان (سوره) یاد شده و به همین جهت به نام چهل سوره «أربعون سورة» معروفند. این احادیث به نام «احادیث قدسية» يا «الصحائف الأربعون» نیز شناخته می شوند. در نسخه ما به نام «الأحاديث المنتخبة» ياد شده و ما نیز به همین نام آوردیم.
نسخه های متعددی از این اثر در کتابخانه ها نگهداری می شود و بعضی از آن ها تفاوت اندکی با یکدیگر دارند. این اثر به همراه ترجمه فارسی احادیث بارها چاپ شده است.
آغاز: هذه فائدة جليلة و موعظة بليغة... السورة الأُولى يقول الله تعالى عزّوجل عجبتُ لمن أيقن بالموت...
انجام:... زدناهم عذاباً فوق العذاب... ثمّ قال محمّد بن سماک يا أهل السوق سوقكم کاسد و بيعكم فاسد و جاركم حاسد و مأويكم النار قد تمّت الأحاديث المنتخبة.
منابع: الذريعة 1: 278؛ مشار عربی 23؛ مجلس 10: 754؛ مرعشی 1: 250؛ ملک 6: 299؛ آستان حضرت معصومه 2: 329
تاریخ کتابت: قرن 13 یا 14ق. یادداشت ها: شعری از امری القیس و تفسیر غریب آن و ذكر نسب شاعر، همچنین حدیثی در مورد دیدار صقر بن ابی دلف با امام عسکری علیه السلام به نقل از کتاب جمال الاسبوع على بن طاووس از ابن بابویه قمی در صفحه 34پ؛ آسیب ها: آثار لک در برخی صفحات دیده می شود.
22پ-33پ؛ 15سطر، اندازه متن: 95×155؛ قطع: 145×215
عنوان های دیگر: الصحائف الأربعون؛ أربعون سورة؛ الأحاديث القدسية
موضوع: 1. احادیث قدسی-- متون قدیمی تا قرن 14 ق. 2. اربعینات
شناسه افزوده: الف. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق
شماره رکورد: 2127814
سبزواری، محمّد بن محمّد، قرن 7ق.
جامع الأخبار/ محمّد بن محمّد سبزواری
معرفی کتاب: اثری روائی در برگیرنده مجموعه ای از احادیث گوناگون در اصول دین، خداشناسی، توحید، عدل، فضایل چهارده معصوم و همچنین احادیثی اخلاقی و فقهی و بدون ذکر سند است. نسخه های متعددی از آن در دسترس است ولی ترتیب کتاب در نسخه ها متفاوت است. در برخی از نسخه ها کتاب شامل 14 باب است، و هر باب مشتمل بر چندین فصل است. و در برخی دیگر کتاب صرفاً در چندین فصل تنظیم شده است. غالب نسخه ها 141 فصل دارد ولی بعضی از آن ها مانند نسخه ما دارای 123 فصل است. در این نسخه فهرست فصول در دیباچه یاد شده است.
درباره مولف این کتاب گفتگوهای زیادی شده، برای اطلاع بیشر مراجعه کنید به الذريعة (33: 5)، ملی (10: 43، 12: 53)، همچنین دکتر حبیب الله عظیمی مطالعاتی در شناخت مؤلف این کتاب نموده که به صورت مقاله ای در فصلنامه میراث جاویدان، سال 1373ش، شماره هفتم، صفحات 30-128 به چاپ رسیده است.
كتاب جامع الاخبار بارها چاپ شده و در غالب چاپ های قدیم به شیخ صدوق و در بعضی به محمد بن محمد شعیری نسبت داده شده، از چاپ های جدید آن چاپ موسسه آل البيت قم در سال 1414ق. با تصحیح علاء آل جعفر می باشد که مصحح آن را با چندین نسخه مقابله و تصحیح نموده و در مقدمه خود اختلاف نظر مورخین و پژوهشگران را در جهت شناخت مؤلف بیان کرده و پس از بررسی مؤلف را محمد بن محمد سبزواری معرفی کرده است.
آغاز: الحمد لله الأوّل بلا أوّل كان قبله...
انجام:... أمر السفياني الأمر المختوم و خروجه في شهر رجب المرجّب و هذه قصّة طويلة عظيمة من شدائد العظام.
انجامه: قد تمّ كتاب جامع الأخبار من توفيق الملك الجّبار في قصبة الخوانسار في زمان غلبة الأشرار بل كثيراً منهم من الكفّار وضعف الأخيار.
منابع: الذريعة 5: 3؛ مرآة الكتب 5: 38؛ مرعشی 3: 126؛ ملی 12: 453 و 10: 43؛ الأنوار الساطعة 173؛ ميراث جاويدان 7: 128؛ جامع الأخبار مقدّمه مصحح
35پ-75پ؛ 25سطر، اندازه متن: 90×140؛ قطع: 145×215
موضوع: 1. احادیث شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14ق. 2. احادیث اخلاقی-- قرن 7ق. 3. احادیث احکام-- قرن 7ق.
شماره رکورد: 2127895
گزیده ای از حیاة القلوب/ نویسنده متن: محمّد باقر بن محمّد تقی مجلسی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 421 در فهرست همین کتابخانه. این نسخه گزیده ای از جلد دوم حياة القلوب است.
آغاز: در حیوة القلوب مسطور است که شیخ ابو الحسن بکری در کتاب انوار...
انجام:... تو چرا دست از ما بر نمیداری مجملا آمدند تا به حضرت رسول صلی الله علیه و آله ملحق شدند.
76ر-140ر؛ 25سطر، اندازه متن: 95×155؛ قطع: 145×215
موضوع: 1. محمّد (صلی الله علیه و آله) پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت-11ق.-- سرگذشتنامه؛ 2. پیامبران-- سرگذشتنامه؛ 3. ائمه اثناعشر-- سرگذشتنامه
شناسه افزوده: الف. مجلسی، محمّد باقر، بن محمّد تقی، 1037-111ق.
شماره های پیشین: 87136
شماره رکورد: 2127934
حسینی نائینی، محمّد بن محمّد باقر، 1080؟-1133؟ق.
الفوائد البهية في شرح الصمدية/ بهاء الدين، محمّد بن محمّد باقر حسینی مختاری نائینی اصفهانی؛ نویسنده متن: شیخ بهائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی آمیخته با متن بر کتاب الفوائد الصمدیة شیخ بهائی است؛ مؤلّف سه شرح بر صمدیه ساخته که این یک به شرح صغیر موسوم است، دو شرح دیگر وسیط و کبیر نام دارند که ناتمام مانده؛ مؤلّف در این شرح حدیقه پنجم را به اختصار شرح کرده و علت آن را عزیمت به سفر یاد کرده است.
نام مؤلّف در نسخه ما هم چون غالب نسخه ها نیامده. نسخه هایی از این کتاب در نسخه هایی کتابخانه های مجلس، سپهسالار و جز آن نگهداری می شود و نظر به این که شارح در این کتاب اشاره کرده که قبلا شرح مفصلی بر صمدیه نوشته، و در الذریعة 13: 362 سه شرح بر صمدیه به سید علی خان مدنی نسبت داده شده، در بعضی فهرست ها این کتاب را به سید علی خان مدنی نسبت داده اند (1)، شیخ آقابزرگ نسخه ای از این کتاب را نزد مرحوم آیه الله العظمی خوئی در نجف دیده که مؤلّف نام خود را در پایان آن به صراحت (بهاء الدین محمّد بن محمّد باقر الحسيني المختارى النائینی) آورده و در الذریعة 328/16 از آن یاد کرده است. اضافه بر این خود شارح در دیباچه این کتاب می نویسد (فشققت من اسمى اسمه و بنيت فى ذلك صفته فسميته بالفوايد الصمديه...) نسخه ای دیگر از این کتاب در همین کتابخانه به شماره 3359/ع نگهداری می شود و در فهرست همین کتابخانه 171/15 به نام الألغاز البهیّة یاد شده که نمی دانم این نام از کجا آمده؟
آغاز: نحو جنابك المتعال صرف وجوه الآمال... فسميته بالفوائد البهية في شرح الفوائد الصمدية...
منابع: الذریعة 16: 134 و 328 و 13: 362؛ ملی 15: 171؛ مجلس 26: 249؛ سپهسالار 2: 354؛ آستانه حضرت معصومه 1: 65
خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: سر عنوان ها به شنگرف، روی عبارات متن اصلی با مرکب قرمز خط کشیده شده است. حواشی: حواشی تصحیحی و نسخه بدل دارد. مهرها: مهر بیضی «عبده محمود الحسینی» و دو مهر بیضی کوچک
1) بنگرید: سپهسالار 2/354 و آستانه حضرت معصومه 1/65.
«کاظم الحسینی» در برگ اول؛ آسیب ها: فرسودگی جلد، لک و آثار آبدیدگی در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری و آبی؛ جلد: تیماج قهوه ای ساده، آستر کاغذی نخودی، عطف تیماج قهوه ای.
133برگ، 15سطر، اندازه متن: 90×140؛ قطع: 160×210
عنوان های دیگر: الفرائد البهية؛ الألغاز البهية
موضوع: 1. شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1030-953ق. الصمديه في النحو-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 11ق-- نقد و تفسیر؛ 3. زبان عربی-- نحو-- قرن 12ق.
شماره رکورد: 1060843
نوری مازندرانی، محمد تقی بن علی محمّد، -1263ق.
دلائل العباد على سبيل الرشاد في شرح الارشاد/ محمد تقی بن على محمّد نوری؛ نویسنده متن: حسن بن یوسف بن مطهر حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16316 در همین فهرست.
نسخه به خط مؤلّف است و از زکات و خمس تا آخر صوم را در بر می گیرد.
آغاز: الحمد لمالك الموت و الحياة و رازق الخلق في العشي و الغداة... قال المصنّف أعلى الله مقامه كتاب الزكاة، الزكاة مصدر زکی یزکی...
انجام:... لا يكون عنه محيص في الشرع أو العقل كما يظهر فتأمّل.
انجامه: هذا آخر الكلام في الصيام و له الحمد في الافتتاح و الاختتام و هو الهادي إلى دار السلام.
منابع: الذريعة 8: 251؛ مجلس 31: 269؛ مرعشی 18: 223
خط: نستعلیق متوسط، کاتب: محمد تقی بن علی محمّد نوری، تاریخ کتابت: قرن 13ق. امتیاز: نسخه به خط مؤلّف است. آرایه ها: بر روی عبارت های متن اصلی با مرکب سیاه خط کشیده شده است. حواشی: تصحیحات مؤلّف در حواشی دیده می شود، بر فراز تمام صفحات عبارت (اللهم افض علينا انوار علمک بحق محمّد و عترته الطاهرین) نوشته شده؛
آسیب ها: نسبتا سالم است، آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری و آبی پسته ای؛ جلد: تیماج قهوه ای، مجدول، اندرون مقوایی آستر کاغذی آبی.
375برگ؛ سطور متغیّر؛ اندازه متن: 105×180؛ قطع: 160×220
عنوان های دیگر: شرح ارشاد الاذهان
موضوع: 1. علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق. ارشاد الاذهان الى احكام الایمان-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 7ق. 2. فقه جعفری-- قرن 13ق.
شناسه افزوده: الف. نوری مازندرانی، محمد تقی بن علی محمّد، -1263ق، کاتب
شماره رکورد: 1060968
جزائری، نورالدین محمّد بن نعمه الله، 1088-1158ق.
فروق اللغات في التمييز بين مفاد الكلمات/ نورالدین بن نعمه الله جزائری شوشتری
زبان: عربی
معرفی کتاب: در فروق مترادفات لغت عرب کتاب های متعددی ساخته شده است. هم چون فروق اللغة ابو هلال عسکری، فقه اللغة ثعالبي، لمع البرق في معرفة الفرق تقی الدین کفعمی و فروق اللغات نصرالله بن محمّد باقر شیرازی. این کتاب نیز در همین موضوع است. مؤلّف آن را در چندین باب ساخته و ابواب آن را به ترتیب حروف الفبا تنظیم کرده است. وی پس از ذکر فرق های لغت های مترادف در زبان عربی، کتاب خود را به یک خاتمه سودمندی در چندین فصل به پایان می رساند، و در آن بحث هایی چون اضداد، منظومه ابن الحاجب در مؤنثات سماعی، شرح و تفسیر برخی مثل های مشهور منثور و منظوم و همچنین قصیده ای رائیه از خود به نام ناظمة الأحزان فی الشكوى من الزمان آورده و در بیستم جمادی الثانیه 1142ق. به انجام رسانده است.
نام کتاب در نسخه ما نیامده؛ در الذریعه از آن با نام الفروق بين المتقاربات يا فروق اللغات فى التمييز بين مفاد الكلمات یاد شده و ما بر اساس الذريعة نام کتاب را ثبت کردیم.
این اثر در سال 1294ق. به همراه کتاب السامي في الأسامي میدانی به چاپ رسیده؛ و در سال 1373ش. دفتر نشر فرهنگ اسلامی آن را در 296 صفحه منتشر ساخت، رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در دمشق نیز در سال 1987م. این
کتاب را در 396 صفحه منتشر کرد؛ همچنین محمّد رضوان الداية یکی از محققان و ادبای عرب این کتاب را تصحیح نمود و توسط مكتبة الراشد در ریاض عربستان سعودی در سال 2003م در 394 صفحه چاپ و منتشر شد. این کتاب به فارسی ترجمه شده است.
آغاز: الحمد لله الذي منّ على ذوى الألباب بمنطقة البيان و شرّفهم بفصاحة اللسان...
انجام:... و يضرب الله الأمثال للناس و الله بكلّ شيء عليم.
انجامه مؤلّف: و حان الآن أن نختم الكلام حامدين لله على التوفيق للمرام و مصليّن على سيد الأنام... و كان الفراغ منه يوم العشرين من شهر جمادى الثانية من السنة الثانية و الأربعين بعد المائة و الألف سنة 1142 و الحمد لله.
انجامه کاتب: قد فرغ من كتابته محمّد علي بن عبد السلام بن عبد الله ابن المؤلّف أوّل ليالي البيض من شعبان سنة 1245.
منابع: الذريعة 16: 186؛ معجم المطبوعات العربية 696
خط: نسخ متوسط، کاتب: محمّد علي بن عبد السلام بن عبد الله بن نورالدین بن نعمه الله جزایری شوشتری، تاریخ کتابت: شعبان 1245ق. امتیاز: نسخه به خط نوه مؤلّف که خود نیز از علمای عصر خود بوده می باشد. آرایه ها: سر عنوان ها و لغات مورد بحث به شنگرف و در بعضی جای ها بر روی آن ها با مرکب سیاه خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه ای تعلیقی با امضای حاج محمّد ابراهیم یزدی حائری مورخ 1267ق. د صفحه 26ر؛ آسیب ها: برگ اول سفید و الحاقی است، برگ دوم آسیب دیده و وصالی شده، سایر اوراق نسخه نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج عنابی، مجدول.
81برگ، 15سطر، اندازه متن: 95×150؛ قطع: 150×210
عنوان های دیگر: الفروق بين المتقاربات؛ فروق اللغات
موضوع: 1. زبان عربی-- مترادف ها و متضادها-- قرن 12ق. 2. زبان عربی-- مسائل لغوى
شماره های پیشین: 225-75639
شماره رکورد: 1060970
چلبی، حسن بن محمّد، 840-886ق.
حاشیه مطول/ حسن بن محمّد چلبی؛ نویسنده متن: یوسف بن ابی بکر سکاکی؛ خلاصه کننده: محمّد بن عبد الرحمن خطيب قزوینی؛ شارح: سعدالدین مسعود بن عمر تفتازانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 4235 (4235/ع) در فهرست همین کتابخانه 18: 191. این حاشیه در سال های 1254ق. و 1270ق. و 1309ق. در آستانه، همچنین در 1261ق. و 1273ق. در تهران چاپ شده است.
آغاز: الحمد لله الذى شرح صدور أرباب الأذهان لايضاح معانى الكلام ببديع البيان و نوّر قلوب أصحاب التحقيق و التبيان...
انجام:... إنّما لم يتعرّض للبديع لكونه خارجاً عن البلاغة و الحمد لله رب العالمين.
منابع: کشف الظنون 474؛ مشار عربی 296؛ معجم المطبوعات العربية 757؛ ملی 18: 191
خط: نسخ خوش، کاتب: تقی بن عبد الرشید رضوی، تاریخ کتابت: پنجشنبه 9 ربیع الثانی 1181ق. آرایه ها: سربندهای (قو له) به شنگرف، روی عبارات متن اصلی با مرکب قرمز خط کشیده شده است. حواشی: در اوایل نسخه حاشیه های تصحیحی و بعضی حاشیه ها با نشان (منه) دارد. یادداشت ها: عبارت (وقف خاص) بر روی اولین صفحه نوشته شده. بر روی صفحه عنوان یادداشتی به نام محمّد مهدی مورخ شنبه 28 ربیع الاول 1229ق.، همچنین در همین صفحه یادداشت تملک رحمت الله شوشتری ،بدون تاریخ وجود دارد. مهرها: مهر بیضی «عبده علی بن محمّد علی الموسوی» و دو مهر خشتی مختلف و ناخوانا بر روی برگ اول دیده می شود؛ همچنین پشت اولین برگ دو مهر خشتی ناخوانا وجود دارد. دو مهر بیضی «عبده الراجی محمّد» باقر و یک مهر بیضی ناخوانا در آخرین صفحه (261ر)؛ آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود، بعضی برگ ها وصالی شده اند. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ترنج و سرترنج، گل و بوته، مجدول، آستر کاغذی نخودی.
261برگ، 21سطر، اندازه متن: 90×165؛ قطع: 140×215
عنوان های دیگر: حاشیه شرح تلخيص المفتاح
موضوع: 1. تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق. مطول-- نقد و تفسیر؛ 2. خطيب قزوینی، محمّد بن عبد الرحمن، 666-739ق. تلخيص المفتاح-- نقد و تفسیر؛ 3. زبان عربی-- معانی و بیان-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 1060980
فيض کاشانی، محمّد بن بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
قرة العيون في أعز الفنون/ محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در موضوعات اعتقادی و عرفانی مشتمل بر 12 مقاله و هر مقاله دارای 5 کلمه می باشد؛ مؤلّف تاریخ تألیف آن را مطابق عبارت (مكنونة الكلمات) ياد کرده، یعنی 1088ق. و می گوید شایسته است که به همین نام خوانده شود، بر همین اساس به آن الكلمات المكنونه نیز گفته می شود.
به گفته صاحب الذريعة شيخ احمد احسائی گزارشی بر این کتاب نوشته و در آن به فیض ایراداتی گرفته، ملا هادی سبزواری در برخی از تألیفات خود ایرادهای احسائی را پاسخ داده است. در بیش تر نسخه ها فهرست مطالب در آغاز کتاب آمده، ولی نسخه ما فاقد این فهرست است.
این کتاب در سال های 1299ق. و 1378ق. در تهران به همراه کتاب الحقایق از همین مؤلّف و توسط انتشارات مدرسه عالی شهید مطهری در تهران در سال 1387ش. با تصحیح حسن قاسمی و اشراف آیةالله امامی کاشانی چاپ و منتشر گردید. همچنین محسن عقیل آن را تصحیح و به همراه کتاب «الحقایق» در سال 1409ق. در بیروت به چاپ رسید؛ انتشارات جامعه مدرسین قم همین چاپ بیروت را در سال 1409ق. تجدید چاپ و منتشر کرد.
آغاز: یا مبدع الأركان و الأصول و واهب النفوس و العقول يا مفيّض القلوب و الأرواح...
انجام:... إلى قو له عزّوجل يقولون آمنّا به كل من عند ربّنا و لنختم الكتاب حامدين مصلّين... كان ينبغي أن يكون [كذا] الكلمات المشتمل عليها مقالات هذا الكتاب المسمّى بقرّة العيون مفنوناً على غير أهلها ناسب أن يلقّب [كذا] المقالات بمكنونة الكلمات الذي هو تاريخ تأليفه و لله الحمد على [ما] هدانا.
انجامه: و فرغت من تسويد هذا الكتاب في يوم الخميس في شهر ربيع الثاني سنة 1241 و أنا العبد محمّد حسين.
منابع: الذريعة 17: 75؛ فهرست های خودنوشت فیض 81؛ مرعشی 2: 130؛ ملی 12: 9؛ تراثنا 19: 225
خط: نستعلیق متوسط، كاتب: محمّد حسین، تاریخ کتابت: پنجشنبه ربیع الثانی 1241ق. آسیب ها: برگ 43 از گوشه مقداری پاره شده ولی به متن آسیب نرسیده، باقی اوراق نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی لیمویی ساده.
108برگ، 14سطر، اندازه سطور: 85×150؛ قطع: 150×210
عنوان های دیگر: الكلمات المكنونه؛ قرة العيون في المعارف و الحكم
موضوع: 1. شیعه امامیه-- عقاید-- قرن 11ق. 2. عرفان اسلامی-- قرن 11ق. 3. نثر فارسی-- قرن 11ق.
شماره رکورد: 1060990
رشتی، کاظم بن قاسم، 1212-1259ق.
دليل المتحيرين/ سيد كاظم رشتی؛ مترجم: محمّد رضی بن محمّد رضا
زبان: فارسی
معرفی کتاب: سید کاظم رشتی در گذشته سال 1259ق. که ریاست فرقه شیخیه را بعد از شیخ احمد احسائی بر عهده داشته مورد پرسش هایی از بعضی افراد این فرقه درباره عقاید ایشان قرار می گیرد و او در پاسخ به این پرسش ها کتابی به نام دلیل المتحيرین به زبان عربی می سازد. وی در این کتاب علاوه بر بیان عقاید، به شرح حال شیخ احمد احسائی مؤسس فرقه شیخیه و بیان مؤلّفات و اجازه های ایشان نیز پرداخته است. اثر مورد معرفی ترجمه فارسی این کتاب است که توسط یکی از مریدان مؤلّف به نام محمّد رضی بن محمّد رضا صورت گرفته و چندین بار چاپ شده است.
آغاز: الحمد لله الذي أرشد من استرشده إلى سبيل الرشاد... چنین گوید بنده جانی و اسیر فانی... كاظم بن قاسم الحسینی الرشتی که حضرت باری جل شأنه بر وفق حکمت بالغه...
انجام:... إنى أقول الصبح ليل أيعمى الناظرون عن الضياء و صلّى الله على محمّد و آل محمّد... يوم الدين.
انجامه: بتاريخ غرّة شهر جمادى الآخر سنة هزار و دویست و شصت و یک هجری صورت اتمام پذیرفت کتبه محمّد على بن علينقى التبريزي اللهم اغفر لهما.
منابع: الذريعة 8: 360؛ إيضاح المكنون 1: 479؛ گلپایگانی 2: 75
خط: نسخ خوش، کاتب: محمد تقی بن علی نقی تبریزی، تاریخ کتابت: یکم جمادی الثانیه 1261ق. آسیب ها: نسبتا سالم، چند برگ اول آثار لک و آب دیدگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای یک لا مجدول.
1ر-73پ (149برگ)؛ 21سطر، اندازه متن: 80×145؛ قطع: 130×205
موضوع: 1. شیخیه-- عقاید-- قرن 13ق.
شماره های پیشین: 228-75689
شماره رکورد: 1060996
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
النخبة/ محمّد بن شاه مرتضی ملا محسن فیض کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 11386 (1386/ع) در فهرست همین کتابخانه (395/9)
بر اساس گفته مؤلّف در دیباچه (هذه نخبة و جيزة في الحكمة...) به این کتاب النخبة الوجيزة نیز گفته می شود. بر این کتاب شرح های متعددی نوشته شده که در الذريعة 14/ 102-103 معرفی شده اند. این اثر در سال 1330ق. در ایران به چاپ رسیده است. در این زمان نیز دوست ما حجه الاسلام شیخ مهدی انصاری قمی آن را تصحیح نموده و توسط معاونت پژوهشی سازمان تبلیغات اسلامی در قم در سال 1418ق.= 1377ش. چاپ و منتشر شد.
آغاز: الحمد لله الذي أوضح بالأئمة الهدى من أهل بيت النبّوة عن دينه القويم... أمّا بعد فيقول خادم العلوم الدينية... هذه نخبة و جيزة فى الحكمة العملية و الأحكام الشرعية على ما ورد به الكتاب و السنّة...
انجام:... یورث بالقرعة و ذو الرأسين بالانتباه و العلم عند الله.
انجامه مؤلّف: هذا آخر ما أردنا ذكره في هذا الكتاب و قد ألف في ألف و خمسين من الأعوام الهجرية و الحمد لله و الصلاة على محمّد و أهل بيته و السلام.
انجامه كاتب: قد نقلت هذه الكلمات من كتاب عورض على الأصل فصح بحمد الله تعالى و أنا الفقير الذليل عبد الحميد بن محمّد رضا... في ثاني شهر شوال المكرّم سنة 1263 و الحمد لله أو لاً و آخراً و ظاهراً و باطناً.
منابع: الذریعة 24: 97 و 14: 203؛ ملی 9: 395؛ مجلس 2: 23؛ مشار عربی 948
خط: شکسته نستعلیق، كاتب: عبد الحمید بن محمّد رضا، تاریخ کتابت: دوم شوال 1263ق. امتیاز: این نسخه از روی نسخه ای که با نسخه اصل مقابله شده نوشته شده است. آرایه ها: عناوین به شنگرف است، بر روی عناوین و سر فصل ها با مرکب سیاه خط کشی شده است. حواشی: حاشیه های اندک تصحیحی و با نشان (منه ره) دارد. آسیب ها: نسبتا سالم، صفحات 91پ و 92ر سفید می باشند.
73پ-140پ (149برگ)؛ سطر18، اندازه سطور 80×140؛ قطع: 135×200
عنوان های دیگر: النخبة الوجيزة؛ النخبة الكبرى
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 11ق. 2. اخلاق عرفانی-- قرن 11ق.
شماره رکورد: 2131181
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166-1241ق.
رسالة في الاكسير/ احمد بن زین الدین احسائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در عمل اکسیر از شیخ احمد بن زین الدین احسائی است که آن را برای شخصی بنام سید محمّد باقر گلپایگانی نوشته است. در حاشیه غالب صفحات پرسش هایی در مورد بحث های همین رساله که شمار آن ها به 69 سؤال می رسد و توسط همین گلپایگانی سؤال شده نوشته شده و در آخر بیش تر پرسش ها عبارت (ادا الله ظلالكم) و (ادام الله ظلكم) دارد، بدین گونه: مو لای من این یصل التفل...، تفضلوا و منوا على ببيان كيفيه التقطير...، سیدی و مو لای هل الوضع على النار مفتوح الراس... اشيروا الى كل المسائل لعبدكم ادام الله ظلالكم... پس از این رساله پاسخ پرسش هایی که در حاشیه این رساله آمده نوشته شده است. نامی از مؤلّف و شخصی که رساله برای او نوشته شده و سؤال کننده پرسش ها هیچ یک در این نسخه نیامده است. اما نسخه دیگری از این اثر در همین کتابخانه به شماره 16582 نگهداری می شود که در همین فهرست شناسایی کرده ام. در آغاز آن نسخه نامه محمّد باقر گلپایگانی به شیخ احمد احسائی وجود دارد که ماجرای این پرسش و پاسخ ها در آن نوشته شده است یادی از این اثر در فهرست مشایخ عظام نشده است.
آغاز: إعلم إنّ الحجر معمول و نسبته إلى الاكسير كنسبة النطفة من المني إلى الانسان...
انجام:... و لا تسمعه من خطاب فخذ ما آتيتك و كن من الشاكرين.
منابع: مجلس 16: 351؛ ملک 6: 361؛ مرکز احیاء 6: 40
خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. امتیاز: نسخه احتمالا در زمان مؤلّف نوشته شده است. حواشی: در حاشیه غالب صفحات مجموعه ای از پرسش ها در مورد مطالب این رساله که توسط یکی از شاگردان مؤلّف نوشته شده است.
141پ-149پ (149برگ)؛ 14سطر، اندازه متن: 80×150؛ قطع: 140×205
عنوان های دیگر: عمل اکسیر؛ اکسیر
موضوع: 1. کیمیا و کیمیاگری
شماره رکورد: 2131412
کاظمی، محمّد امین بن محمّد علی، قرن 11ق.
جامع المقال/ فخرالدین بن محمّد علی بن طریح رماحی نجفی 979-1085ق.
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی است در علم حدیث و رجال از فخرالدین بن محمّد بن علی بن احمد بن طریح رماحی مسلمی نجفی درگذشته 1085ق. یا 1087ق از علما و ادبای قرن یازدهم هجری قمری. نام کامل آن به صورت جامع المقال فيما يتعلّق بأحوال الحديث و الرجال و جامع المقال في تمييز المشتركه من الرجال ياد شده است. این اثر در یک مقدمه و 12 باب و یک خاتمه تنظیم یافته و در روز یکشنبه هفتم جمادی الثانيه .1053ق. به انجام رسیده است. طریحی باب دوازدهم آن را به مشترکات رجال (1)اختصاص داده و دوازده فائده در مشترکات نام و لقب، و کنیه و سپس نسب آورده و به
1) اصطلاحی در علم رجال درباره راویانی که در یک یا چند مورد مانند نام، نام پدر، کنیه، لقب، نسبت و جز آن با راوی دیگر شباهت دارند؛ متخصصین علم رجال آن ها را شناسایی و از یکدیگر تشخیص داده تا هر راوی بدرستی شناخته شود و راوی ضعیف با قوی و بالعکس به اشتباه گرفته نشود و در نتیجه ضعف و قوت حدیث بدرستی ارزیابی گردد.
گفته محدّث نوری ظاهراً نخستین کسی باشد که کتابی در مشترکات ساخته است؛ این باب توسط شاگرد مؤلّف محمّد امین کاظمی گزارش شده که نسخه آن در همین مجموعه موجود است و پس از این معرفی خواهد شد.
نسخه مورد معرفی فقط همین باب دوازدهم است. از انجام افتادگی دارد و فقط تا باب عمرو بن سعید از بخش دوم در مشترکین در نام و نام پدر را دربر می گیرد.
آغاز: الباب الثاني عشر ممّا ذكره الشيخ... فخرالدين طريح سلّمه الله... في ذكر المهم من أسماء الرجال و طبقاتهم...
انجام موجود:... موسی بن جعفر عنه و بالطبقة أيضاً فان هذا معدود من رجال.
منابع: أمل الآمل 2: 246؛ کشف الحجب 331؛ الذریعة 5: 73، 13: 172
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: قرن 11ق. آرایه ها: ابواب به شنگرف، بر روی عبارات متن اصلی با شنگرف خط کشی شده. حواشی: حاشیه های پراکنده دارد. یادداشت ها: یادداشت وقف این نسخه به عربی مورخ 1245ق. با امضای محمّد حسین الفراهی با مهر بیضی او در پایین یادداشت در صفحه اول، وی این نسخه را به فرزند برادر خود جعفر بن شیخ باقر بن شیخ علی فراهی و هر کس از فرزندان خودش یا فرزندان برادرزاده اش که بتوانند استفاده کنند وقف کرده، در زیر اولین صفحه یادداشت انتقال این موقوفه به هاشم بن حسن بن علی بن ابراهیم عاملی دیده می شود. مهرها: بر روی نخستین برگ مهر بیضی «محمّد حسین الفراهی» دارد. آسیب ها: فرسودگی، شیرازه گسسته، از بین رفتن بعضی از حاشیه ها در برش صحافی، وصالی و ترمیم در بعضی برگ ها دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: میشن خردلی، روکش مقوایی، آستر کاغذی نخودی، عطف پارچه ای کرم.
2ر-39پ (178برگ)، 20سطر، اندازه سطور: 90×150؛ قطع: 145×200
موضوع: 1. علم رجال-- قرن 11ق. 1. محدثان شیعه-- سرگذشتنامه-- قرن 11ق.
شماره رکورد: 1061006
کاظمی، محمّد امین بن محمّد علی، قرن 11ق.
هداية المحدّثين إلى طريقة المحمّدين/ محمّد امين بن محمّد علی کاظمی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری ارزشمند در رجال حدیث است. مؤلّف از شاگردان فخرالدین طریحی صاحب جامع المقال بوده و در سال 1079ق. باب دوازدهم کتاب استاد خود را گزارش کرده است (نسخه قبل)؛ پس از آن شارح همان شرح را با انجام تغییراتی در آن و افزودن احادیثی مربوط به هر راوی شرح خود را به صورت کتابی مستقل درآورد و آن را در 25 ربیع الاوّل 1085ق. که همان سال درگذشت طریحی است به انجام رسانده است. این تاریخ باید اندکی قبل از درگذشت استادش باشد، چون در دیباچه از فخرالدین طریحی همراه با عبارت (سلمه الله تعالی) یاد کرده است. شیخ آقا بزرگ ضمن اشاره به تاریخ تالیف این کتاب از نسخه ای که نزد مرحوم شیخ عبد الله مامقانی دیده و در آن تاریخ تألیف در سال 1088ق. آمده یاد کرده است. بگفته علامه سید محسن امین، مؤلّف، کتاب خود را در سال 1088ق. پاکنویس کرده است. این مطلب را در منبع دیگری نیافتم.
کاظمی این کتاب را در سه بخش تنظیم نموده: 1- رجالی که در نام مشترکند، 2- رجالی که در نام و نام پدر مشترکند، 3- رجالی که در کنیه، لقب و یا نسب با هم شراکت دارند. به همین جهت به آن مشتركات الرجال یا مشترکات کاظمی نیز گفته می شود.
این اثر توسط انتشارات کتابخانه آیه الله مرعشی در قم با تصحیح سید مهدی رجائی در سال 1405ق. در 420 ص چاپ و منتشر شده است.
آغاز: الحمد لله الذي أنقذنا من شفا جرف الظنون... و بعد فيقول الفقير إلى الله الغني محمّد أمين بن محمّد علي الكاظمي إني نظرت في الكتاب المسمّى بجامع المقال...
انجام:... و فيه كفاية لمن رام الاطلاع على دراية هذه الأوضاع.
انجامه مؤلّف: و فرغ مؤلّف هذه الكلمات محمّد أمين في الخامس و العشرين من ربيع الأول سنة خمس و ثمانين و ألف.
انجامه كاتب: وقع الفراغ من تسويده في الثالث عشر في الشهر المبارک شهر رمضان و الحمد لله وحده بقلم الفقير إلى ربّه أحمد... الغطاوي رحم الله من دعا له بالتوفيق.
منابع: أمل الآمل 2: 246؛ خاتمة مستدرك الوسائل 2: 150؛ أعيان الشيعة 1: 152 و 217؛ الكنى و الألقاب 3: 203؛ الذريعة 10: 97، 13: 172، 25: 190؛ دانشگاه 2: 656
كاتب: احمد... (ناخوانا) الغطاوی؛ تاریخ کتابت: قرن 11ق. امتیاز: نسخه در زمان مؤلّف نوشته شده است؛ حواشی: حاشیه های تصحیحی، و تعلیقی از مؤلّف با نشان (ام) و (ام سلّمه الله) دارد. یادداشت ها: تملّک علی بن ملا محمّد الفراهی و تملکی دیگر (ثم انتقل
الی ولده محمّد حسین) در صفحه آغاز (40ر)؛ مهرها: مهر بیضی کوچک «علی الفراهی» در صفحه آغاز (40ر)؛ آسیب ها: شیرازه گسسته، بخشی از حاشیه ها بر اثر برش صحافی از بین رفته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: میشن خردلی، اندرون مقوایی، روکش کاغذی نخودی، عطف پارچه ای کرم.
گ40پ-175ر، 19سطر، اندازه متن: 95×140؛ قطع: 145×200
عنوان های دیگر: رجال کاظمی، مشترکات الرجال، مشترکات کاظمی
موضوع: 1. علم رجال-- قرن 11ق. 1. محدثان شیعه-- سرگذشتنامه-- قرن 11ق.
شماره رکورد: 2131756
طریحی، فخرالدین بن محمّد، 979-1085ق.
ترتيب مشيخة الفقيه/ فخرالدین بن محمّد بن علی طریحی نجفی
زبان: عربی
معرفی کتاب: فخرالدین طریحی مشیخه ای که شیخ صدوق در آخر کتاب من لا يحضره الفقیه آورده را به ترتیب حروف اول نام راویان و سپس کنیه آنان تنظیم نموده و وضعیت سند از نظر ضعف و قوت را نیز به اختصار بیان کرده است.
آغاز: أما بعد حمد الله و الصلاة على محمّد و آله الطاهرين فهذا إلحاق نذكر فيه جميع طرق الصدوق التي في الفقيه مرتّبة...
انجام:... و بمقتضى ذلك يوصف بالضعف بالاصطلاح المذكور و الله اعلم.
انجامه: و نختم الكلام بحمد الله و الصلاة على محمّد و آله.
منابع: الذریعة 4: 69؛ ریحانة الأدب 4: 53
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: ظاهراً قرن 11ق. آرایه ها: ابواب و نام راویان اول به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. همچنین حاشیه های تعلیقی با نشان (ح ی) دارد. مهرها: بر روی آخرین برگ رساله (175ر) مهر بیضی کوچک «علی الفراهی» دیده می شود. آسیب ها: نسخه فرسوده، شیرازه گسسته، بخشی از حاشیه ها بر اثر برش صحافی از بین رفته؛ صفحات 175پ- 178پ سفید است.
135پ-175ر؛ 19سطر؛ اندازه سطور: 90×150؛ قطع: 145×200
موضوع: 1. حديث-- علم الدرايه-- قرن 11ق. 2. حديث-- علم الرجال-- قرن 11ق. 3. ابن بابویه، محمّد بن علی، 306-381ق. مشيخه الفقيه-- نقد و تفسیر
شماره رکورد: 2131774
عاملی، علی بن محمّد، 1014؟-1104ق.
منتخب نسيم الصبا/ نویسنده متن: بدرالدین حسن بن عمر بن حبیب حلبی دمشقی
زبان: عربی
معرفی کتاب: نسيم الصبا کتابی ادبی به زبان عربی از منشآت ادیب و مورخ دمشقی الأصل حلبي، ابو محمّد بدرالدین حسن بن عمر بن حسن بن حبيب حلبي شافعی 710-779ق. است. در آن انواع صنایع ادبی و فنون بدیعی شاعران همراه با نمونه هایی از اشعار آنان آورده، آن را در سی فصل قرار داده و در سال 756ق. به انجام رسانده است. شیخ ابو منصور حسن بن زین الدین عاملى صاحب معالم ده فصل آن را گزین کرده و بخشی از دیباچه مؤلّف را در آغاز و بخشی از انجامه او را در آخر کتاب خود آورده آن را الفصول الأنيقة نام نهاده؛ نوه صاحب معالم شیخ علی بن محمّد مجدداً این فصول را در کتاب خود الدر المنثور آورده و در آخر آن دیباچه نیای خود صاحب معالم را نیز آورده است. مؤلّف در آخر آن می نویسد: من نسخه کاملی از این کتاب را در جوانی نوشته بودم ولی مانند دیگر کتاب های من از بین رفته، نیای من مرحوم محقق الحسن ابو منصور فصل هایی از آن را بدون رعایت ترتیب گزین کرده است.
نسخه مورد معرفی در واقع بخش هایی از الدر المنثور می باشد که توسط یکی از کاتبان به صورت جداگانه استنساخ شده یا در اصل نسخه کاملی بوده که این بخش ها از آن بجا مانده است. نسخه ای مانند همین منتخب در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شماره 3594/4 نگهداری می شود، آغاز و انجام در هر دو برابر است و آن نیز بی تاریخ است.
اصل کتاب نسيم الصبا در سال 1289ق. در اسکندریه، در سال 1302ق. در آستانه، در سال 1883ق. در بیروت و در سال 1320ق. در مصر چاپ شده است.
آغاز: من كتاب نسيم الصبا و الكتاب ثلاثون فصلاً و منشئه الحسن بن عمر بن حبيب حضر فصول العام مجلس الآداب...
انجام:... و هو الذي يتوفاكم بالليل و يعلم ما جرحتم بالنهار.
انجامه: أقول إن هذا الكتاب كنت قد كتبته كلّه في أيام الشباب ثمّ إنه ذهب فيما ذهب من الكتب و كان جدّي المرحوم المبرور الحسن أبو منصور قدّس الله روحه قد انتخب هذه الفصول منه و هي عندي و الترتيب مختلف و كتب في أو له هذه فصول أنيقة تشتمل على فقر فى البلاغة عريقة إنتخبتها من الكتاب المسمّى بنسيم الصبا للفاضل البارع الأديب الحسن بن عمر... يهدي على سواء السبيل و هو حسبنا و نعم الوكيل.
منابع: الدرر الكامنة 2: 208؛ سير أعلام النبلاء 5: 66؛ الذریعه 16: 237، 22: 441، 24: 155؛ معجم المطبوعات العربية 74؛ كشف الظنون 1951؛ ملی 10: 13؛ دانشگاه 12: 2605؛ ملک 1: 776
خط: شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آسیب ها: آثار لک و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات دیده می شود، شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش کاغذی مشجر کرم و سبز، عطف تیماج قهوه ای.
2پ-13ر (59برگ)؛ 19سطر، اندازه متن: 85×140؛ قطع: 140×190
موضوع: 1. زبان عربی-- بدیع-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. زبان عربی-- صنایع ادبی
شناسه افزوده: الف. ابن حبيب؛ حسن بن عمر، 710-779ق.
شماره های پیشین: 230-75756
شماره رکورد: 1061013
شامی عاملی، محمّد بن حسن، 980-1030ق.
تحفة الدهر في مناظرة الغنى و الفقر/ فخرالدین محمّد بن حسن بن زین الدین شامی عاملی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه به نثر ادبی در مناظره بین توانمندی و تنگدستی آمیخته با اشعار بعضی از شاعران، ساخته فخرالدین محمّد بن حسن بن زین الدین عاملی پسر صاحب معالم است. وی اشعاری از نظم خودش نیز در این رساله آورده است. پسر مؤلّف شیخ علی این رساله را عیناً در کتاب خود الدر المنثور آورده. این نسخه نیز ظاهراً این بخش از در المنثور است ولی چون جدا استنساخ شده ما نیز به
صورت جداگانه معرفی کردیم. نسخه ای از آن در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شماره 3594/5 نگهداری می شود.
آغاز: الحمد لله الغني فكل مَن سواه فقير المتنزّه بكماله عن الشريك... أمّا بعد فيقول كاتب هذه الكلمات المرتجى من مو لاه...
انجام:... كما جعلتهم في البرايا أشرف البشر.
انجامه مؤلّف: جزت الرسالة الموسومة بتحفة الدهر في المناظرة بين الغني و الفقر في ساعات يسيرة و لعلّها في الجملة غير حقيرة و الحمد لله وحده و صلّى الله على مَن لا نبي بعده و آله و صحبه.
انجامه كاتب: إنتهى كلامه أعلى الله مقامه، حرّرها العبد الحقير الفاني على أكبر النوش آبادى الكاشاني في اصفهان في شعبان سنة 1290.
منابع: الذريعة 3: 432؛ أعيان الشيعة 9: 171؛ دانشگاه 12: 2605
خط: نسخ خوش؛ کاتب: علی اکبر کاشانی؛ تاریخ کتابت: 1290 شعبان ق.، محل کتابت: اصفهان؛ آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات دیده می شود.
13ر-21پ؛ 16سطر، اندازه متن: 85×130؛ قطع: 140×195
موضوع: 1. ادبیات عربی-- تمثيلات-- قرن 11ق.
شماره رکورد: 2132354
منتخب اشعار
زبان: عربی
معرفی کتاب: مجموعه ای از اشعار عربی شاعران مختلف و عمدتاً اشعار صاحب معالم جمال الدین حسن بن زین الدین شامی عاملی در گذشته 1011ق. و بعضی مکاتبات و مقامات اوست. نسخه از طرفین ناقص است و نامی از گردآورنده در آن نیامده ولی از قرائنی که در کل مجموعه دیده شده احتمال می رود بخشی از الدر المنثور شيخ على بن فخر الدین محمّد عاملی نوه صاحب معالم باشد.
آغاز موجود: هو الدهر لا يلقى لديه سرور * فتأميل صفو العيش فيه غرور...
انجام موجود:... و هي في مثل الأوّل ظرف و في مثل الثاني غير ظرف.
منابع: أعيان الشيعة 5: 99
تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آسیب ها: آثار لک و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات دیده می شود؛ صفحات 48 ر- 51ر و 53ر- 58ر سفید است. آخرین برگ کنده ظاهراً به عمد کنده شده است.
گ22ر-47پ؛ 11 و 14سطر، اندازه متن: 85×130؛ قطع: 140×190
موضوع: 1. شعر عربی-- مجموعه ها-- قرن 11ق. 2. ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین، 959-1011ق. نامه ها
شماره های پیشین:
شماره رکورد: 2132802
قرآن
زبان: عربی
معرفی کتاب: بخشی از آیه 68 سوره مبارکه انعام تا بخشی از آیه 47 سوره مبارکه اعراف است. نسخه اندکی مغلوط، علائم تجویدی و نشانه های آخر آیات به درستی در جای خود قرار نگرفته است.
آغاز موجود: ینسیک الشیطان فلا تقعد بعد الذكرى...
انجام موجود:... و إذا صرفت أبصارهم تلقاء أصحاب النار قالوا ربّنا لا تجعلنا مع.
خط: نسخ متوسط؛ آرایه ها: عنوان سوره ها، و نشانه های تجویدی به شنگرف، علائم آخر آیات دایره سرخ؛ آسیب ها: نسخه فرسوده، لبه برگ ها پاره شده، جلد فرسوده و پارگی دارد، آثار لک و آبدیدگی در صفحات دیده می شود. کاغذ: هندی نخودی؛ جلد: پوست قهوه ای، یک لا، مجدول.
16برگ، 11سطر، اندازه متن: 100×145؛ قطع: 140×195
شماره های پیشین: 231-76156
شماره رکورد: 1061026
خطائی، عثمان بن عبد الله، قرن 10ق.
حاشية مختصر المعاني/ نظام الدین عثمان بن عبد الله خطائی (1)؛ نویسنده متن: یوسف بن ابی بکر سکاکی؛ خلاصه نویس: محمّد بن عبد الرحمن خطیب قزوینی؛ شارح: سعدالدین مسعود بن عمر هروی تفتازانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1998 (1998/ع) در فهرست همین کتابخانه (11: 58)
آغاز موجود: ره في العقول مأونة و ذكر ما يدل عليه بل ربّما يدعى...
انجام موجود:... و أنت خبير بأن الحمل على الانقطاع مما له مساع فالاعتبار إذن قيل المراد بالفعل في قو له يرجع إليه.
منابع: كشف الظنون 1: 476؛ الذریعة 6: 70؛ ملی 11: 58؛ دانشگاه 2: 376؛ مجلس 7: 84 و 17: 194
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: سربندهای (قو له) به سرخی؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان های (ع ه) و (عبد الله) و (منه) و (واقف) و (ه ح م) و (ف ق.) و (م ن) و (ط ح) و جز این ها دارد. آسیب ها: یک برگ از اول نسخه ظاهراً به عمد کنده شده، در بیش تر برگ ها آثار آبدیدگی و لک دیده می شود، تعدادی از صفحات مرمت شده که بر اثر آن بخش هایی از متن از بین رفته؛ کاغذ: فرنگی شکری و دولت آبادی نخودی؛ جلد: تیماج مشکی، مجدول، با حواشی ریسه ای منگنه.
215برگ؛ 19سطر؛ اندازه سطور: 65×145؛ قطع: 125×200
1) نام خطائی به درستی دانسته نیست، حاج خلیفه در کشف الظنون او را عثمان بن عبد الله و درگذشتش را در سال 901ق. یاد کرده و مورخین پس از حاج خلیفه ظاهراً از او پیروی کرده اند؛ مورخین پیش از حاج خلیفه نیز غالبا فقط به ذکر نسبت او (خطائی) بسنده کرده اند؛ به گفته استاد علینقی منزوی (خطائی) غلط مشهور است و گونه درست آن (خطابی) است و گمان قوی دارد که وی همان شهاب الدین احمد بن عثمان خطابی (منسوب به نیای خود خطاب) و مشهور به ملا زاده سمرقندی است که شرح حالش را ابن عماد حنبلی در شذرات الذهب ج8 ص1 آورده است؛ بنگرید به: فهرست دانشگاه 2/376 و پاورقی الذریعة 6: 70.
عنوان های دیگر: حاشیه شرح مختصر تلخيص المفتاح؛ حاشیه خطائی
موضوع: 1. تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق . مختصر المعانى-- نقد و تفسير؛ 2. خطیب قزوینی، محمّد بن عبد الرحمن، 666-739ق. تلخیص المفتاح-- نقد و تفسير؛ 3. سکاکی، یوسف بن ابی بکر، 555-626ق. مفتاح العلوم-- نقد و تفسیر؛ 4. زبان عربی-- معانی و بیان-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 1061033
علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق.
تهذيب الوصول إلى علم الاصول/ علامه حلى
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3021 (3021/ع) در فهرست همین کتابخانه.
این کتاب را دوست گرامی ما حجة الاسلام سيد محمّد حسین رضوی کشمیری تصحيح نموده و توسط مؤسسه امام على عليه السلام در قم در سال 1381ش. به چاپ رسید. همچنین انتشارات ذوی القربی در قم کتاب را با تصحیح محمّد باقر ناصری در سال 1384ش=2005م چاپ و منتشر کرد.
آغاز: الحمد لله رافع درجات العارفين... أمّا بعد فهذا تهذيب الوصول إلى علم الاصول... و رتّبت هذا الكتاب على مقاصد...
انجام:... فى الأصل و الفرع معاً و هو سؤال الفرق.
انجامه مؤلّف: وليكن هذا آخر ما نذكره في هذا الكتاب و من أراد التطويل في هذا الفن فليطلبه من كتابنا المسمّى بنهاية الوصول فانه بلغ الغاية و تجاوز النهاية.
انجامه كاتب: وقع الفراغ من كتابته في يوم الجمعة أوّل شهر الشوال في دار العلم الشيراز على يد الفقير عبد على بن محمّد الكربلائي غفر ذنبه في سنة 1064.
منابع: الذريعة 4: 511؛ مكتبة العلامه الحلی 109؛ ملی 14: 133
خط: نسخ متوسط، كاتب: عبد علی بن محمّد کربلائی، تاریخ کتابت: 1064ق.، محل کتابت: شیراز؛ آرایه ها: تا صفحه 74ر روی بسیاری از عبارات با مرکب قرمز خط کشیده شده؛ حواشی: تا صفحه 12پ حاشیه هایی به خط سید نعمة الله جزائری دارد. یادداشت ها: یادداشتی به عربی در صفحه عنوان بقلم محدث معروف سید نعمة الله جزائری که آن را در شوال 1064ق. در مدرسه منصوریه شیراز نوشته مبنی بر این که این نسخه را
كاتب برای او نوشته و در تملک او می باشد، یادداشتی نیز به همین مضمون به خط او در صفحه آخر دیده می شود. مهرها: مهر بیضی کوچک سید نعمة الله جزائری با سجع «الواثق بالله نعمة الله» در صفحه عنوان؛ آسیب ها: آثار آب دیدگی در صفحات پایانی وجود دارد، پایین برگ های نیمه دوم نسخه موریانه خوردگی دارد ولی خوشبختانه به متن آسیب نرسیده، گوشه بعضی از حاشیه ها در برش صحافی از بین رفته است. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی الحاقی، روکش گالینگور سبز، آستر کاغذی سفید.
181برگ، 9سطر، اندازه متن: 65×100؛ قطع: 140×155
عنوان های دیگر: تهذیب طريق الوصول إلى علم الاصول؛ تهذيب الاصول
موضوع: 1. اصول فقه شیعه قرن 8ق.
شماره رکورد: 1061046
جزائری، نعمت الله بن عبد الله، 1050-1112ق.
نور الأنوار في إيضاح كلام خير الأخيار/ نعمت الله بن عبد الله جزائری شوشتری؛ دعاها از: امام سجّاد زين العابدين على بن الحسين عليه السلام
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی بر صحیفه سجادیه امام سجّاد عليه السلام است. بنگرید به شماره بازیابی 2783 (2783/ع) در فهرست همین کتابخانه (261/13)
این کتاب در سال 1371ق. با تصحیح عبدالعلی بن محمّد بسطامی به چاپ رسیده است.
آغاز موجود:... لاستحالة خلاف معلوم الله تعالى و قد سبق العلم بوجود كل ممكن...
انجام:... قد كتبتني في الألواح و الدفاتر من الأخيار اللهم اجعلنا من الأخيار بحق النبي و آله الأطهار.
انجامه: تم الشرح المبارك الموسوم بنور الأنوار للمحدّث الجزائري بعون الله و حسن توفیقه و الحمد لله.
منابع: الذريعة 24: 359؛ مرعشی 5: 352؛ ملی 13: 261
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: قرن 12ق. آرایه ها: بر روی عبارات دعاها به شنگرف خط کشیده شده؛ حواشی: حاشیه هایی از مؤلّف با نشان (منه عفی عنه) و همچنین
حاشیه های تصحیحی بی نشان دارد. یادداشت ها: یادداشتی به قلم سید محمّد جزائری شوشتری از نوادگان مؤلّف مورخ 46/1/16 در صفحه عنوان دیده می شود، یادداشت تملک به عربي (قد انتقل إلىّ بالمصالحة الارثية الشرعية في 8 شهر جمادى الثانية من شهور سنة 1321) با مهری بیضی کوچک «الراجي محمّد الأنصاري»؛ آسیب ها: فرسودگی بعضی اوراق، آثار لک و آب دیدگی در لبه های غالب صفحات، وصالی و ترمیم بعضی برگ ها دیده می شود، حاشیه های آخرین برگ بر اثر ترمیم و وصالی آسیب دیده و بخشی از آن از بین رفته است، 4 برگ از اول نسخه و یک برگ از آخر آن سفید است و کتاب از برگ پنجم شروع می شود، بخشی از حاشیه ها بر اثر برش صحافی از بین رفته است. کاغذ: فرنگی شکری. چهار برگ اول و یک برگ آخر هندی و الحاقی می باشد. جلد: تیماج قهوه ای روشن مجدول، اندرون مقوایی، آستر کاغذ شکری.
260برگ، 15سطر، اندازه متن: 90×130؛ قطع: 135×220
عنوان های دیگر: شرح صغیر؛ شرح صحیفه سجادیه
موضوع: 1. علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم، 38-94ق. صحیفه سجادیه-- نقد و تفسیر؛ 2 دعاها
شماره های پیشین: 234-75981
شماره رکورد: 1061058
انطاکی، داود بن عمر، -1008ق.
تذكرة اولي الألباب و الجامع للعجب العجاب/ داود بن عمر انطاکی
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در پزشکی در بیان بعضی بیماری ها و راه های درمان آن ها و معرفی بعضی از داروهای و چگونگی آمیختن داروهای ترکیبی و موارد کاربرد آن ها مشتمل بر یک مقدّمه و چهار باب و یک خاتمه؛ نویسنده آن را در سال 976ق. ساخته است. باب اول: في تعريف هذا العلم و المدخل إليه، باب دوم: في قوانين الافراد و التركيب و أعماله العامة و ما ينبغى أن يكون عليه من الخدمة، باب سوم: في المفردات و المركبات وما يتعلق بها، باب چهارم: فى الأمراض و ما يختصها من العلاج و بسط العلوم المذكورة، خاتمه: في نكت و غرائب و لطائف و عجایب. نگارنده در کتاب خود التراث الطبي العربي به صورت گسترده به معرفی این اثر پرداخته ام.
این نسخه فقط باب چهارم از ابواب تذکره است و از روی نسخه ای که از نسخه مؤلّف رونویسی شده نوشته شده است. در آخر نیز بندی درباره بزدره و مرغ داری است که شامل یک مقدّمه و سه مبحث و یک خاتمه می باشد. این کتاب بارها چاپ شده است. از جمله چاپ های آن توسط مکتبه الثقافة الدينية در قاهره در سال 1416ق.=1375ش، و توسط دار الکتب العلمیة در بیروت در سال 1998م با تصحیح احمد شمس الدین انجام شده است.
آغاز:... أبواب التذكرة في تفصيل أحوال الأمراض الجزئية و استقصاء أسبابها و علاماتها و ضروب معالجاتها...
انجام:... الحاجة إليه من هذه الصناعة و ما عداه فتطويل بلا فائدة و الله سبحانه و تعالى هو المستعان بالتوفيق و العناية.
انجامه: هذا آخر ما وجد بنسخة المصنّف نقلاً عن النسخة المنقولة منها و الحمد لله لمستحقه [كذا] صلى الله على سيّدنا محمّد و آله و صحبه.
منابع: الذريعة 29: 4؛ کشف الظنون 1: 386؛ التراث الطبى العربی 125؛ دانشگاه 6: 2446؛ ملی 14: 43
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: قرن 11 یا 12ق. امتیاز: این نسخه از روی نسخه ای که از نسخه خط مؤلّف نوشته شده، کتابت شده است. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به سرخی نوشته شده؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. یادداشت ها: نسخه در تملک شرف الدین محمّد مکی عاملی که از شهید اول نسب می برد بوده و دست خط او همراه با مهر خشتی او در صفحه آخر نسخه مورخ 1158ق. دیده می شود؛ وی از عالمان به نام زمان خود و با صاحب حدائق هم روزگار و هم طبقه بوده و آثار متعددی از او بجا مانده، شرح حال او را سید حسن صدر در تکمله خود آورده و از او با عباراتی چون (من أعلام العلماء) و (شيخ الاجازة في عصره) مورد ستایش قرار داده است. وی کتابخانه نفیسی داشته که بیش تر آن ها را صاحب الذريعة دیده و بگفته او یادداشت تملک او بخط خودش در همه آن ها دیده می شود؛ وی در یادداشت این نسخه نسب خود چنین یاد کرده: (بسمه تعالی، فی ملک أفقر الوری إلى الواحد المجيد محمّد مكي بن محمّد بن شمس الدين بن الحسن زين الدين من سلالة الشريف أبي عبد الله الشهيد محمّد بن مكي بن أحمد بن محمّد بن حامد طاها المطلبي الحارثي الهمداني الخزرجي العاملي الحانيني الجزيني سنة (1158) سپس توضیحاتی در مورد این نسبت ها می نویسد که نظر به سودمندی آن این جا نقل می کنیم: (المطلبی نسبة إلى المطلب أخو هاشم بن عبد مناف جد الرسول صلی الله علیه و آله، الحارثي الهمداني نسبة إلى الحارث
و هو صاحب على علیه السلام... و الخزرجي نسبة إلى قيس بن سعد بن عبادة و قيس و والده سعد من عظماء العرب و ساداتها وكبارها و لهم ذكر عظيم مشهور في التواریخ) سپس در مورد نسبت های شهید اول می نویسد: (فان له نسبة إلى كل قبيلة من هذه القبائل، بعضها من أجداد الآباء و بعضها من طرف أجداد الام)؛ شبيه این یادداشت در اجازه ای که به محمّد رضا بن عبد المطلب صاحب كتاب «الشفا في أخبار آل المصطفی» در نجف در روز غدیر سال 1178ق. داده است نیز آمده، این اجازه بخط او نزد سید حسن صدر بوده و از آن در تکمله خود یاد کرده است. مهرها: دو مهر خشتی ناخوانا در صفحه عنوان و یک مهر خشتی ناخوانا در آخرین برگ دارد، همچنین مهر چها گوش «یا مسیح» در جاهای مختلف نسخه دیده می شود. آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در لبه های بالایی برگ ها دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای تیره، مقوایی، عطف تیماج مشکی، اندرون جلد آستر کاغذی.
227برگ، 20سطر، اندازه سطور: 72×145؛ قطع: 140×195
عنوان های دیگر: تذکره داوود انطاکی
موضوع: 1. پزشکی سنتی-- قرن 10ق. 2. گیاهان دارویی-- قرن 10ق. 3. مرکبات پزشکی
شماره های پیشین: 104271
شماره رکورد: 1061062
قرآن
زبان: عربی
خط: نسخ خوش، کاتب: ابن میرزا احمد خوانساری، تاریخ کتابت: 1251ق. آرایه ها: دو صفحه افتتاح آراسته و مزین به سرلوح و کتیبه بازوبندی صدر و ذیل مرصع و مذهب، صفحات کمندکشی شده، داخل جداول ترنج های زرین با نقش گل و بوته الوان شنگرف و لاجورد و عنابی، عناوین سوره ها با شنگرف بقلم ثلث داخل بیضی زرین در کتیبه نوشته شده، علائم آخر آیات دوایر زرین؛ آسیب ها: نسبتا سالم؛ کاغذ: فرنگی شکری.
239برگ، 21سطر، اندازه متن: 70×35؛ قطع: 50×90
شماره های پیشین: 236-76142
شماره رکورد: 1061074
ابن بابویه، محمّد بن علی، 306-381ق.
كتاب من لا يحضره الفقيه/ محمّد بن علی بن حسین بن بابویه قمی معروف به شیخ صدوق
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6280 در فهرست همین کتابخانه.
نسخه از دو طرف افتادگی دارد و فقط بخشی از طهارت تا سجود را در بر می گیرد.
آغاز موجود: و الدبر من غائط أو بول أو مني أو ريح و النوم حتّى يذهب العقل...
انجام موجود:... و قال عليه السلام السجود على طين قبر الحسين عليه السلام ينوّر إلى الأرض السابعة.
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: عناوین و نشان ها به سرخی، روی برخی عبارات با مرکب قرمز خط کشیده شد. حواشی: تمامی صفحات آکنده از حاشیه هایی با نشان های (م ت ق ره)، (م ح ق سلمه الله)، (سلط ره)، (منه ره) و (شیخ محمّد رحمة الله) و جز آن می باشد. آسیب ها: نسخه بدون جلد، شیرازه گسسته، آثار آبدیدگی در میانه همه صفحات دیده می شود. لکه های پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات وجود دارد که به حاشیه ها آسیب رسانده؛ کاغذ: اصفهانی و فرنگی شکری آهار مهره.
36برگ، 20سطر، اندازه متن: 90×190؛ قطع: 200×290
عنوان های دیگر: الفقيه؛ من لا يحضره الفقيه
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 4ق.؛ 2. احادیث احکام-- قرن 4ق.
شماره رکورد: 1061084
ابن بابویه، محمّد بن علی، 306-381ق.
كتاب من لا يحضره الفقيه/ محمّد بن علی بن حسین بن بابویه قمی معروف به شیخ صدوق
زبان: عرب
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6280 در فهرست همین کتابخانه.
نسخه از دو طرف افتادگی دارد و شامل بخشی از قصاص و دیات و حدود است.
آغاز موجود: في السجن و وقع على رأسه يحبس عمره و يضرب كلّ سنة خمسين جلدة...
انجام موجود:... خمسون ديناراً و في الركبة إذا كسرت فجبرت على غير عثم.
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: عناوین و نشان ها به قلم جلی؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان های (م ض)، (ق.)، (ص)، (قاموس)، (المصباح)، (الاستبصار)، همچنین حاشیه های تصحیحی و نسخه بدل دارد. آسیب ها: نسخه بدون جلد، شیرازه گسسته، فرسودگی و آثار آبدیدگی در میانه همه صفحات دیده می شود. لکه های پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات وجود دارد که به حاشیه ها آسیب رسانده؛ کاغذ: اصفهانی نخودی.
36برگ، 23سطر، اندازه متن: 90×190؛ قطع: 200×290
عنوان های دیگر: الفقیه؛ من لا يحضره الفقيه
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 4ق. 2. احادیث احکام-- قرن 4ق.
شماره رکورد: 1061104
شهید ثانی، زین الدین بن علی، 911-966ق.
الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية/ زين الدين بن علي بن احمد شامي عاملی معروف به شهید ثانی؛ نویسنده متن: محمّد بن مکی عاملی جزینی معروف به شهید اول
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2032 (2032/ع) در فهرست همین کتابخانه (11: 118)
این نسخه بخشی از جلد اول شرح لمعه است. از دو طرف افتادگی دارد و از مبحث قبله تا نماز قصر را در بر می گیرد؛ نسخه کامل این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.
آغاز موجود: صلاة رکعتین نافلتها حينئذ و في الحقيقة هذا الاستثناء منقطع...
انجام موجود:... لا يحتسب عليهما و متى يحكم باللحوق بأحد المنزلين اعتبرت الاستطاعة.
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: بر روی عبارات متن اصلی خط سیاه کشیده شده؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان های (ع ل ره)، (سلطان) (ح)، (محمّد کریم رحمة الله)، (استادی دام ظله العالی)، (محمّد کریم عفی عنه) و (منه ره) دارد، بعضی حاشیه های نسخه بدل نیز دیده می شود. آسیب ها: شیرازه گسسته، لبه ها وصالی شده، فرسودگی و آثار لک در بعضی صفحات وجود دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی، حاشیه ها فرنگی شکری.
21برگ، 25 و 26سطر، اندازه متن: 130×225؛ قطع: 200×290
عنوان های دیگر: شرح لمعه
موضوع: 1. شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق. اللمعة الدمشقية-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 8ق.-- نقد و تفسیر؛ 3. فقه جعفری-- قرن 10ق.
شماره رکورد: 1061137
بحرانی، یوسف بن احمد، 1107-1186ق.
الحدائق الناضرة في أحكام العترة الطاهرة/ يوسف بن احمد بن ابراهیم درازی بحرانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: یک دوره فقه غیر کامل ولی گسترده و استدلالی و در برگیرنده آراء فقیهان بزرگ شیعه است؛ مؤلّف آن شیخ یوسف بحرانی در گذشته 1186ق. از علمای معروف و به نام شیعه در قرن 12ق. و از خاندان آل عصفور است؛ این خاندان، عالمان معروفی در بحرین، قطیف و نواحی جنوب ایران دارند که نویسنده از معروف ترین آن ها است؛ بحرانی مدّتی در شیراز اقامت داشته و گفته شده در آن جا اقدام به ساخت این
کتاب نمود (1)، پس از آشفتگی های سیاسی به کربلا منتقل شد و در آن جا به تألیف آن ادامه داد ولی باز ناتمام ماند و فقط از طهارت تا وصیت را شامل می شود.
این کتاب مورد توجه علمای معاصر و متاخر از او قرار گرفت و حاشیه هایی بر آن ساختند. شاگرد و برادرزاده مؤلّف حسین بن محمّد بن احمد عصفوری درگذشته سال 1216ق. تتمه ای بر این کتاب در دو جلد بنام عيون الحقائق الناضرة نوشته، این تتمیم در سال 1342ق. در نجف به چاپ رسید، و در سال 1409ق. نیز در قم چاپ و منتشر شد. مرحوم پدرم محقق طباطبائی سال ها پیش هنگامی که در نجف اقامت داشته شرح حال گسترده ای از شیخ یوسف بحرانی نوشته و در آن به معرفی کتاب حدائق و ابعاد گوناگون زندگی مؤلّف پرداخته که در مقدّمه چاپ این کتاب به چاپ رسیده است. ميرزا محسن آل عصفور نیز مقدّمه ای بنام المقدّمة الفاخرة لكتاب الحدائق الناضرة بر کتاب حدائق نوشته که در اول این کتاب در سال 1409ق. در قم به چاپ رسید.
این اثر در سال های 1315 تا 1381ق. در نجف و تبریز در 10 جلد به چاپ رسیده، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم نیز آن را از سال 1409 تا 1421ق. سه بار چاپ و منتشر کرد. این نسخه چند برگی از کتاب صلاه است و مشتمل بر بخشی از نماز میت و نماز عیدین است.
آغاز موجود: المتقدّمة أمّا القول بالكراهة مطلقاً كما هو المشهور...
انجام موجود:... و لم يرجح شيئاً منهما و قال في الذكرى لو نسي التكبيرات أو بعضها
منابع: الذريعة 6: 289 و 15: 379؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 2: 71
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. آسیب ها: شیرازه گسسته، بعضی برگ ها پارگی دارد ولی به متن آسیب نرسیده است. کاغذ: فرنگی شکری.
22برگ، 27سطر، اندازه متن: 110×215؛ قطع: 210×300
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 12ق.، 2. احادیث احکام-- قرن 12ق.
1) نسخه ای از مجلد اول این کتاب در همین کتابخانه به شماره 16445 نگهداری می شود و معرفی آن در همین فهرست خواهد آمد؛ مؤلّف در انجامه آن خود تصریح کرده که آغاز تألیف این اثر در بحرین بوده؛ بنابراین احتمال می رود به علت آشفتگی های سیاسی آن روزگار در بحرین که مؤلّف را وادار به خروج از آن و اقامت در شیراز کرده، بخش اندکی از آن را در شهر خود ساخته و در شیراز تصمیم به ادامه تألیف آن گرفته است.
شماره های پیشین: 240-85033
شماره رکورد: 1061286
نراقی، مهدی بن ابی ذر، 1128-1209ق.
محرق القلوب
زبان: فارسی
معرفی کتاب: کتابی در وفیات چهارده معصوم علیهم السلام، در دو مقدّمه در اثبات جواز تعزیه و سپس بیست مجلس، مؤلّف آن را به خواهش شخصی بنام عبد الرزاق خان ساخته است. در سال 1239ق. که منوچهرخان معتمدالدو له گرجی (1)نخستین چاپخانه را در تهران تأسیس کرد و به چاپخانه معتمدی معروف شد، این کتاب اولین کتابی بود که در آن چاپخانه به چاپ رسید و در واقع این کتاب نخستین کتابی است که در تهران چاپ شده است. پس از آن این اثر بارها چاپ شد.
آغاز: حمد و سپاس بی نهایت تحفه بارگاه حکیمی است...
انجام... لعنة الله عليه و على سائر ظالمی آل محمّد صلی الله علیه و آله، و عذّبهم عذاباً أليماً عقبهم الله عقاباً شديداً.
انجامه: تمّت الكتاب بعون الملک الوهّاب بتاریخ یوم جمعه بیست و سیم شهر صفر سنة 1257، كتبه محمّد باقر الفراهانی خدا رحمت کند... شاد سازد.
منابع: الذریعة 20: 149؛ إيضاح المكنون 2: 443؛ هدية العارفين 2: 352؛ تراثنا 32: 155
خط: نستعلیق خوش، کاتب: محمّد باقر فراهانی؛ تاریخ کتابت: جمعه بیست و سوم صفر 1257ق. آرایه ها: روی بسیاری از عبارات با مرکب قرمز خط کشیده شده است. آسیب ها: شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور صورتی، اندرون آستر کاغذی شکری، عطف پارچه ای کرم.
163برگ، 22سطر، اندازه متن: 135×225؛ قطع: 180×280
1) یکی از سیاستمداران عهد قاجاری است؛ در زمان محمد شاه حکومت کرمانشاه، لرستان و خوزستان را به عهده داشت و مدتی نیز حاکم اصفهان بود. در سال 1263ق. درگذشت و در حرم حضرت معصومه به خاک سپرده شد.
موضوع: 1. حسین بن علی (علیه السلام)، امام سوم، 4-61ق. سوگواری ها؛ 2. واقعه کربلا، 61ق. 3. خاندان نبوت-- مصائب
شماره های پیشین: 241-84949
شماره رکورد: 1061299
شهید ثانی، زین الدین بن علی، 911-966ق.
مسالك الافهام إلى تنقیح شرائع الاسلام/ زین الدین بن علی عاملی معروف به شهید ثانی؛ نویسنده متن: جعفر بن حسن هذلی معروف به محقق حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 8515 (8515/ع) در فهرست همین کتابخانه.
نسخه از دو طرف افتادگی دارد و مشتمل بر بخشی از کتاب عتق و کتاب های غصب و نذر و احیاء الموات است.
آغاز موجود: يتبعها بالطلاق ما دامت في عدّة و لا يخفى إن الراوي الأوّل فطحي و الآخران واقفيان...
انجام موجود:... قوله... ليكون عليها يد المسلم فان ذلك يمنع من.
منابع: الذريعة 20: 378؛ ملی 8: 153 و 13: 401
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عبارات قو له به شنگرف، بر روی عبارات متن اصلی به شنگرف خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. آسیب ها: نسخه بدون جلد، شیرازه گسسته، آثار لک و آبدیدگی در غالب صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری.
64گ، 29سطر، اندازه متن: 125×190؛ قطع: 197×280
عنوان های دیگر: شرح شرائع الاسلام
موضوع: 1. محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق. شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام-- نقد و تفسیر 2. فقه جعفری-- قرن 10ق؛ 3. فقه جعفری-- قرن 7ق-- نقد و تفسیر
شماره رکورد: 1061313
شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1030-953ق.
رساله في الكر/ محمّد بن حسین عاملی معروف به شیخ بهائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در مورد کُر و بیان اشکال گوناگون و توصیف هندسی آن در پنج مساله بنام شاه طهماسب صفوی. شیخ بهائی در آن می گوید که من چهار مساله از آن را در خلاصه الحساب آورده ام؛ شیخ بهائی رساله دیگری نیز در همین موضوع دارد.
این رساله همراه با مشرق الشمسین شیخ بهایی در سال 1321ق. در تهران به چاپ رسیده، و در سال 1409ق. در مجله فقه أهل بيت شماره 29 با تصحیح محمّد جواد جلالی نیز چاپ شده است.
آغاز موجود: النهار يبلغ الكرية ليتوضاء منه فطريق إستخراج هذه المسألة...
انجام:... و مَن أتقنها سهل عليه إستخراج كثير من مسائل هذا الباب و من الله العصمة و التوفيق.
انجامه: هذا الكتاب و إن تضاغن حجمه فيه جميع مكارم الأخلاق كتاب حوى من كل علم لبابه و عن غيره قد أغلق العلم بابه أحاط بأنواع العلوم... و عن على عليه السلام قال تعطروا بالاستغفار لا تفضحكم روائح الذنوب.
منابع: الذريعة 17: 288؛ مجلس 9: 359 و 10: 695؛ سپهسالار 1: 502
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آسیب ها: نسخه نسخه در مجموعه ای است که فقط در چند برگ از هم گسسته و بدون جلد و شیرازه است. از آغاز افتادگی دارد و بخشی از مساله اول را ندارد.
1پ-2پ (6برگ)؛ 29سطر، 145×240
عنوان های دیگر: الرساله الکریه؛ رساله فى تقدير الكر
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 11ق؛ 2. آب کر؛ 3. طهارت (فقه)
شماره های پیشین: 243-85025
شماره رکورد: 1061356
محقق کرکی، علی بن حسین، -940ق.
صيغ العقود و الايقاعات/ علی بن حسین بن عبد العالی معروف به محقق کرکی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بسیاری از فقیهان به احکام عقود و ایقاعات (1)- مانند سایر احکام دیگر فقهی- به صورت جداگانه پرداخته و کتاب ها و رساله های مستقلی ساخته اند. یکی از آن ها همین رساله مورد معرفی است که آن را علی بن حسین بن عبد العالي عاملی معروف به محقق کرکی و محقق ثانی، از فقهای نامدار شیعه در قرن دهم هجری ساخته است. محقق کرکی در این اثر نه تنها به الفاظ صیغ و عقود بلکه به خود صیغ و عقود نیز پرداخته و در ابتدا بصورت مفصل شرایط مختلف و انواع گوناگون آن ها را بیان کرده است. نسخه حاضر از انجام افتادگی دارد و تقریبا یک سوم رساله را دربر می گیرد. نسخه ای کامل از این رساله در همین کتابخانه به شماره 3515/4ع نگهداری می شود. این اثر در ضمن مجموعه كلمات المحققین در 1315ق. به چاپ رسیده، در سال 1409ق. نیز انتشارات کتابخانه آیةالله مرعشی در قم آن را با تصحیح حجه الاسلام شيخ محمّد حسون ضمن رساله های دیگری از مؤلّف به عنوان رسائل المحقق الكركي چاپ و منتشر کرد.
آغاز: الحمد لله حمداً كثيراً كما هو أهله... و بعد فهذه جملة كافلة ببيان صيغ العقود و الايقاعات...
انجام موجود:... شرع لقطع تنازع المختلفين و هو على أنواع صلح المسلمين.
منابع: الذريعة 15: 110؛ كشف الحجب 272؛ ملی 16: 31
2پ-6پ (6برگ)؛ 29سطر، 145×240
موضوع: 1. عقود و ایقاعات (فقه) صیغه ها
1) در شرع اسلام یکی از شاخص های تحقق بخشیدن انجام بعضی از امور معاملاتی- مانند بیع و اجاره و رهن و قرض و مانند آن- و یا پیمانی مانند زناشویی و پیمان هایی که انسان با خود و یا با دیگران می بندد که لازمه آن اسقاط حقی از شخصی و یا واگذاری آن به شخصی دیگر است، ایراد بیان لفظی معیّن است که شرع آن را تعیین کرده است. چنان چه طرفین ملزم به ادای آن لفظ باشند (عقد) گفته می شود و اگر تنها یک طرف ملزم به ایراد گردد (ايقاع) می گویند.
شماره های پیشین: 243-85025
شماره رکورد: 2135402
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
الوافي/ محمّد محسن بن شاه مرتضی معروف به فیض کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16312 در همین فهرست.
نسخه از دو طرف افتادگی دارد و فقط بخشی از کتاب اول در عقل و جهل را در بر می گیرد.
آغاز موجود: شرح تمام الحدیث کا محمّد عن أحمد عن ابن فضّال كا جماعة من أصحابنا...
انجام موجود:... شیء قبله و لا شيء معه فى دیمومیته فقد بان.
منابع: کشف الحجب 598؛ الذريعة 25: 13؛ إيضاح المكنون 2: 700
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین و رموز به شنگرف، بر روی برخی عبارات با شنگرف خط کشیده شده است. آسیب ها: نسخه فاقد جلد، شیرازه گسسته، از طرفین ناقص است، تقریبا یک سوم صفحات آن موریانه خوردگی دارد و بخشی از متن آسیب دیده و از بین رفته است. کاغذ: فرنگی شکری.
94گ، 22سطر، اندازه متن: 105×192؛ قطع: 185×271
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 11ق؛ 2. احادیث احکام-- قرن 11ق.
شماره های پیشین: 244-85011
شماره رکورد: 1061373
فخر المحققين، محمّد بن حسن، 682-771ق.
إيضاح الفوائد في شرح مشكلات القواعد/ فخرالدین محمّد بن حسن بن يوسف حلی معروف به فخر المحققین؛ نویسنده متن: علاّمه حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی بر کتاب قواعد الأحكام علاّمه حلی است که توسط فرزند او محمّد بن حسن معروف به فخر المحققین در گذشته سال 771ق. و به دستور او ساخته شده؛ نویسنده نیمه نخست آن را در زمان حیات پدرش ساخته است. شیخ آقا بزرگ می گوید در برخی نسخه ها تاریخ فراغت از کتاب سال 760ق. یاد شده و معلوم می شود که نیمه دیگر، سال ها پس از فوت علاّمه ساخته شده است.
شیخ بهائی این کتاب را ستوده و معتقد است که کتابی مانند آن در فقه استدلالی ساخته نشده است. نام این شرح در یکی از نسخه ها إثبات الفوائد یاد شده، به همین جهت احتمال می رود شارح ابتدا این نام را برای شرح خود انتخاب کرده و سپس آن را تغییر داده است.
این کتاب در سال های 1387-1389 با تصحیح آقایان آیةالله شیخ علی پناه اشتهاردی و سید حسین موسوی کوهکمری و عبد الرحیم بروجردی در قم در چهار جلد به چاپ رسیده است. نسخه از دو طرف افتادگی دارد و از بخش پایانی کتاب نکاح تا بخشی از کتاب خلع را در بر می گیرد.
آغاز موجود: فان أنفذنا عتق المرتهن مع الاجازه فالأقرب هنا الصحة...
انجام موجود:... و لو شرط كونه إبريسم فبان كتاناً فله قيمة الابريسم و ليس له.
منابع: أمل الآمل 2: 262؛ الكنى و الألقاب 3: 16؛ الذریعة 2: 496، 5: 67
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: تا برگ 18 عناوین و سر فصل ها به شنگرف و پس از آن به روی عناوین با مرکب سیاه خط کشی شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان های (رش)، (ع ر)، (ير)، (د م)، (ع)، (ق)، و (محمّد) دارد. آسیب ها: نسخه بدون جلد، شیرازه گسسته، برگ ها فرسوده، آثار لک و آب دیدگی در غالب صفحات دیده می شود، بعضی برگ ها پاره شده و باعث از بین رفتن بخشی از متن شده، بعضی صفحات ترمیم شده؛ کاغذ: فرنگی شکری.
127گ، 20سطر، اندازه متن: 100×180؛ قطع: 298×208
عنوان های دیگر: ایضاح الفوائد في شرح اشكالات القواعد؛ اثبات الفوائد
موضوع: 1. علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 726-648ق. قواعد الاحكام في معرفة الحلال و الحرام-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 8ق.
شماره های پیشین: 245-8534
شماره رکورد: 1061383
اصول فقه
زبان: عربی
معرفی کتاب: اولین رساله مجموعه است در چند برگ، ظاهراً بخشی از تقریرات اصول فقه استاد مؤلّف است؛ نویسنده احتمالا از شاگردان شیخ انصاری بوده و درس اصول استاد را تقریر نموده؛ در آن از صاحب قوانین با عبارت (طاب ثراه) یاد شده است.
آغاز: مقالة الخبر ينقسم باعتبار المخبر إلى متواتر و آحاد...
انجام:... فعليك بالتأمّل حتّى لا يختلط الأمر. الحمد لله رب العالمين... و السلام على من اتبع الهدى.
انجامه: قد فرغت منه فى سحر ليلة السبت (صار صبحا) سبع و عشر شهر صفر المظفّر فى دار السلطنة اصفهان سنة 1285.
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 17 صفر 1285ق.، محل کتابت: اصفهان؛ آرایه ها: روی بعضی عبارات خط سیاه کشیده شده است. یادداشت ها: بالای هر یک از صفحات یک سطر دعا نوشته شده است. آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور قهوه ای ساده.
3ر-8پ (179برگ) 179×20سطر، اندازه متن: 120×192؛ قطع: 160×220
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 1061405
کتابی در فقه
زبان: عربی
معرفی کتاب: بخشی از یک کتاب در فقه استدلالی است در چند برگ، در این بخش احکام غسل های واجب بیان شده و در آن از (السید الطباطبائي البروجردی دام عزّه فى المواهب) ياد شده که باید منظور المواهب السنية ميرزا محمود طباطبایی بروجردی در گذشته 1300ق. باشد؛ بنابراین تألیف این کتاب باید قبل از 1300ق.
باشد. این نسخه با همان قلم رساله اول مجموعه نوشته شده و آثار خط خوردگی و اصلاح دارد، احتمال می رود بخط مؤلّف باشد.
آغاز: و من الأغسال الواجبة غسل الجنابة و تتميم الكلام فيه يقتضي رسم مقامات...
انجام:... ثم استدل الخصم بشواهد عرفية و غفل عن الآيات.
تاریخ کتابت: قرن 13ق. آرایه ها: بر روی بعضی عبارات خط مشکی کشیده شده؛ حواشی: حاشیه هایی بی نشان دارد. یادداشت ها: بالای هر یک از صفحات نسخه یک سطر دعا نوشته شده است.
9ر-16پ؛ 21سطر، اندازه متن: 120×200؛ قطع: 160×220
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق.
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 2136327
رساله ای در استصحاب
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در مبحث استصحاب از مباحث اصول فقه است. مؤلّف آن شناخته نشد؛ وی در این رساله از بعضی علمای شیعه چون محقق خوانساری، محقق سبزواری، صاحب قوانین و دیگران نام برده که متاخرترین آنان شیخ انصاری است و با عبارت (طاب ثراه) از او یاد کرده است، بنابراین تألیف آن باید پس از فوت شیخ انصاری در سال 1281ق. باشد.
نسخه از انجام افتادگی دارد و معلوم نیست چند برگ آن ناقص است. بین برگ های 22 و 43 رساله دیگری قرار گرفته است.
آغاز: القول في الاستصحاب، الاستصحاب في اللغه أخذ الشيء مصاحباً كقولك استصحبت الكتاب...
انجام موجود:... فى المسائل الاصولية ليس بحجة الرابع ما أفاده المحقق الخوانساري من التعارض بين قو له كل شيء.
تاریخ کتابت: قرن 14ق؛ آرایه ها: بر روی بعضی عبارات خط مشکی کشیده شده؛ حواشی: حاشیه هایی تصحیحی دارد. آسیب ها: آثار پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات دیده می شود.
17ر-22پ و 43ر-48پ؛ 16-20سطر، اندازه متن: 130×160؛ قطع: 160×220
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 2136753
رساله ای در اصول فقه
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری در اصول فقه است، نسخه آشفته و از طرفین و میانه افتادگی دارد، مؤلّف آن احتمالا همان مؤلّف رساله قبل باشد و ممکن است این اثر نیز بخشی از آن رساله قبل باشد ولی نظر به این که هم مباحث آن جداگانه و هم مطالب این دو دنبال هم نیامده، به صورت جداگانه معرفی شد.
آغاز موجود: و ما الداعي على إرتكاب هذا التكلّف كيف و ظاهر رفع المؤاخذة عن الشيء رفع...
انجام موجود:... المحتملين إذا ترتب عليه حكم شرعى من غير واسطة.
23ر-74پ؛ 23سطر، اندازه متن: 130×210؛ قطع: 160×220
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 2136963
رسالة في المواسعة و المضايقة
زبان: عربی
معرفی کتاب: المواسعه و المضایقه از مباحث فقهی استدلالی است که بعضی از فقها رساله های جداگانه ای در آن نوشته اند. مؤلّف نامی از خود نیاورده و باید از علمای قرن 13ق. به بعد باشد. در آن از علامه حلی، محقق خوانساری، محقق سبزواری و برخی دیگر یاد شده است.
آغاز: رسالة في المسالة المعروفة بالمواسعة و المضايقة و حيث إن كلمات الفقهاء في هذه المسألة في غاية الاغتشاش...
انجام:... و يحتمل أن يكون كلام العلاّمة أعلى الله مقامه الشريف في التذكرة مفيداً لما ذكر أيضاً.
تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آسیب ها: آثار پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات دیده می شود، بعضی از برگ ها جا به جا شده و از میانه افتادگی دارد، دو برگ پس از پایان رساله سفید است.
75ر-112پ؛ 23 و 24سطر، اندازه متن: 130×210؛ قطع: 160×220
موضوع: 1. فقه جعفری-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. نماز-- وقت
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 2137023
بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118-1205ق.
إصالة البراءة/ محمّد باقر بن محمّد اکمل وحید بهبهانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 14/ 2125 (14/ 2125/ع) در فهرست همین کتابخانه 11: 340.
آغاز: في إصالة أصل البرائة و نتكلّم فيه بالقياس إلى مواضع...
انجام:... إن أمر الفرج شديد و منه يكون الولد و نحن نحتاط.
انجامه: قد سوّدت هذا [كذا] الرسالة بنفسي لنفسي و أنا العبد الأحقر الأذل كثير الزلل قليل العمل على ابن مو لانا المحسن البروجردي أدام الله أيّام إفضاله العلي في الحائر الحسيني في 20 شهر جمادى الثاني سنة 1288.
منابع: الذريعة 2: 113؛ ملی 11: 340 و 12: 57؛ مرعشی 2: 62
خط: نسخ متوسط، کاتب: على بن مو لانا المحسن البروجردی، تاریخ کتابت: 20 جمادی الثانيه 1288ق.، محل کتابت: کربلا؛ آرایه ها: عناوین به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های توضیحی بدون نشان دارد؛ آسیب ها: آثار پاشیدگی مرکب و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود؛ برگ های 123-125 رساله دیگری است که بین اوراق این رساله قرار گرفته. همچنین برگ آخر رساله در برگ شماره 160 قرار گرفته است.
گ115ر-132پ و 160ر-160پ؛ 18سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 160×220
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 13ق. 2. برائت (اصول فقه)
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 2137098
رساله ای در عقاید
زبان: فارسی
معرفی کتاب: بخشی از یک کتاب در مسائل مختلف اعتقادی است، نسخه ناقص و فقط دو برگ میانی از کتاب است و به صورت پاسخ هایی است که مؤلّف به پرسش هایی که از او شده می دهد. احتمالا ترجمه ای از متن عربی است. بحث های این بخش راجع به مقام انسان ها و انبیاء در بهشت و بحث دیگر درباره اعیاد ادیان مختلف و روزه گرفتن آنان است، مؤلّف شناخته نشد، در آن عبارت (قال السيد فی المدارک) آمده که ظاهراً منظور مدارک الاحکام سید محمّد بن علی عاملی درگذشته 1009ق. باشد.
آغاز موجود: و اوقات تحقیقیه رعایت کنند احوط خواهد بود...
انجام موجود:... و في الفصل الخامس عشر من سفر الأخيار و في نسخه أخرى في الاصحاح الحادى عشر هكذا أى رجل خرجت.
خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 14ق. آسیب ها: نسبتا سالم است.
133ر-133پ؛ 17سطر، اندازه متن: 105×170؛ قطع: 160×220
موضوع: 1. عقاید شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 2137282
الرسالة التسامحية
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در مساله اصالت برائت از مسائل اصول فقه است. متاسفانه از آغاز افتادگی دارد و مؤلّف شناخته نشد؛ رساله ای به این نام در اصول فقه در منابع نیافتم. از بعضی قرائن و حاشیه هایی که در این نسخه آمده معلوم می شود که این نسخه از روی خط مؤلّف و حاشیه های آن توسط شاگرد او نوشته شده است.
آغاز موجود: في معارضته بجواز ذلك في سائر القواعد الاصولية...
انجام:... فالوجه عدم الفارق فتدبّر و الله الهادي إلى سبيل الرشاد و هدانا الله و الطالبين بمحمّد و آله... إلى يوم المعاد.
انجامه: تمّت الرسالة التسامحية على يدى و أنا الأقل... على ابن مو لانا المحسن البروجردى أدام الله أيّام اظلاله العالي في النجف الأشرف زاده الله شرفاً في يوم الثلاثاء الثالث شهر ذى القعدة الحرام مطابق سنة [0]129 و الحمد لله أو لاً و آخراً.
خط: نسخ متوسط، کاتب: على بن مو لانا المحسن البروجردی، تاریخ کتابت: ذيقعده 1290ق.، محل کتابت: نجف؛ امتیاز: این نسخه ظاهراً بقلم شاگرد مؤلف نوشته شده و با نسخه اصل مؤلف مقابله شده است؛ آرایه ها: بر روی بسیاری از عبارات به سرخی خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه های نسخه بدل و تصحیحی دارد که در بعضی از آن ها عبارت (كذا في نسخه الاصل) آمده، ظاهراً این نسخه با نسخه خط مؤلّف مقابله شده و بعضی عبارات آن نشان دهنده این است که حاشیه نویس از شاگردان مؤلف بوده، حاشیه نویس در صفحه آخر چنین حاشیه زده: (و الذى بالبال ما ذكره لسانا في وجه التفصيل هو ان هنا جف قلمه الشريف و منها النسخه تكون بخطه الشريف و لم يعهد غير هذه النسخه بخطه في حياته طاب ثراه فاستكتبه الناسخ، فلعله من ملحقاته لا انه من افاداته)؛ آسیب ها: از آغاز افتادگی دارد، برگ 140 پارگی دارد و متن از بین رفته است، بعضی برگ ها جا به جا صحافی شده اند.
134ر-141پ؛ 17سطر، اندازه متن: 105×170؛ قطع: 160×220
عنوان های دیگر: إصالة البراءة
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. برائت (اصول فقه)
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 2137438
فوائد في الاستصحاب
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در یک صفحه در مبحث استصحاب از بحث های اصول فقه با عناوین فائده، فائده؛ معلوم نیست که از آغاز افتادگی دارد یا همین مقدار است، در آن از شرح وافيه سيد صدر و الزبدة شيخ بهائی که باید همان زبدة الاصول باشد نقل شده است. محمّد باقر وحید بهبهانی در گذشته 1205ق. فوائدی در اصول و در فقه دارد، بعضی از رساله های او در همین مجموعه آمده است، احتمالا این نیز از وحید باشد.
آغاز: فائدة قال شيخنا البهائي في الزبدة الاستصحاب إثبات الحكم في الزمان الثاني تعويلاً على ثبوته...
انجام:... أو بوقت لا يتعدّى الحكم إلى غيره و في الثالث إنّما هو من النص لا من الاستصحاب. تمت.
142ر؛ 17سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 160×220
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. استصحاب
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 2137456
بهبهاني، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118-1205ق.
رسالة في القياس/ محمّد باقر بن محمّد اکمل وحید بهبهانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در بحث قیاس از بحث های اصول فقه است؛ بهبهانی آن را به صورت تتمه ای بر حاشیه خود بر ذخيرة المعاد محمّد باقر سبزواری ساخته است. به این اثر ابطال القیاس نیز می گویند.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... أمّا بعد فهذا تحقيق في القياس خطر بالخاطر الفاتر القاصر... و هو من تتمة حاشية كتبتها على الذخيرة...
انجام:... عن موضع النص و موضع الحكم و ربما نوضح الحال أزيد من هذا في موضع الاحتياج إنشاء الله و الله الموفق للسداد و المسدّد للصواب و خير معين و مآب.
انجامه: تمّت الكتاب المستطاب في سابع و عشرين شهر ج ن سنة 1288.
منابع: كشف الحجب 33؛ الذريعة 1: 70، 16: 331، 17: 221؛ ملی 11: 340
تاریخ کتابت: 1288ق. حواشی: در صفحه آخر، مطالبی در قیاس به نقل از کافی و احتجاج طبرسی نوشته شده.
142پ-143پ؛ 17سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 160×2220
عنوان های دیگر: ابطال القیاس
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. قیاس (اصول فقه)
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 2137465
طباطبائی، علی بن محمّد علی، 1161-1231ق.
حجية الشهرة/ على بن محمّد علی طباطبائی حائری
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری در مساله حجیت شهرت از مسائل اصول فقه از سید علی طباطبائی صاحب ریاض است. مؤلّف در آن از شهید اول پیروی نموده و آن را در اثبات احکام شرعی مورد اعتماد دانسته است. به گفته شیخ آقابزرگ تهرانی صاحب ریاض دو رساله در این موضوع ساخته است.
این رساله را فرزند مؤلّف سید محمّد مجاهد در کتاب خود «مفاتیح الاصول» که در سال 1270ق. به چاپ رسیده گنجانده است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... أمّا فيقول الفقير إلى ربّه الغني علي بن محمّد علي أن هذه رسالة مفردة في بيان حجّية الشهرة...
انجام:... و إن كان فيها كلام للعبد لكنه بذكره يطول الكلام و يخرج عمّا هو الغرض من تحرير الرسالة.
انجامه: تمّت الكتاب بعون الملک الوهّاب في يوم الثامن من رجب المرجب سنة 1288.
منابع: الذريعة 6: 272؛ کشف الحجب 255؛ ملی 10: 461، 11: 688
تاریخ کتابت: 1288ق. حواشی: حاشیه های توضیحی زیادی دارد.
144ر-152پ؛ 17سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 160×220
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 13ق. 2. حجیت (اصول فقه)
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 2137479
بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118-1205ق.
رسالة في عبادة الجاهل/ محمّد باقر بن محمّد اکمل بهبهانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 12/2125 (12/2125/ ع) در فهرست همین کتابخانه 11: 340
آغاز: الحمد لله رب العالمين... و بعد يا أخى إن من يقول بصحّة عبادة الجاهل...
انجام:... و احتیاط على كل حال لو علم إنّه احتياط و الله هو عالم بأحكامه و رسو له و خلفائه صلوات الله عليهم أجمعين إلى يوم الدين.
منابع: الذريعة 2: 113؛ سپهسالار 5: 35؛ ملی 11: 340
تاریخ کتابت: 1288ق. آرایه ها: روی برخی عبارات با مرکب قرمز خط کشیده شده است.
153ر-156پ؛ 17سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 160×220
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق.
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 2137486
بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118-1205ق.
اصالة الطهارة/ محمّد باقر بن محمّد اکمل وحید بهبهانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 17/2125 (17/2125/ع) در فهرست همین کتابخانه.
آغاز: وجدت بخط الاستاد دام ظلّه العالي الأصل طهارة الأشياء و هو من المسلّمات عند المجتهدين و الأخباريين...
انجام:... حتّى يعلم إنّه شرب و صار بو لاً و أمثال ذلك كثيراً [كذا] إنتهى كلامه.
انجامه: تم ما نقله أيضاً الاستاد الكل في 15 رجب سنة 1288 في الحائر الحسيني عليه السلام.
منابع: الذريعة 2: 117؛ ملی 11: 341
خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: 1288ق.، محل کتابت: کربلا؛ آرایه ها: عناوین به شنگرف.
157ر -157پ؛ 17سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 160×220
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق. 2. محقق سبزواری، محمد باقر بن محمد مؤمن، 1090-1017ق. ذخيرة المعاد-- نقد و تفسیر؛ 3. طهارت (فقه)
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 2137494
بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118-1205ق.
رؤية الهلال قبل الزوال/ محمّد باقر بن محمّد اکمل وحید بهبهانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه درباره حکم دیدن هلال قبل از ظهر که آیا آن روز سلخ ماه قبل است یا غره ما بعد.
آغاز: مسألة إذا رأى الهلال قبل الزوال فالمشهور بين الفقهاء...
انجام:... و الاحتياط وضح و الحمد لله رب العالمين.
انجامه: تمّت على يد الأقل علي بن مو لا المحسن البروجردي في الحائر الحسيني في رجب سنة 1288.
منابع: الذريعة 11: 308؛ ملی 11: 337؛ مجلس 23: 767؛ مرعشی 22: 144
خط: نستعلیق متوسط، كاتب: على بن مو لا المحسن البروجردی، تاریخ کتابت: 1288ق.، محل کتابت: کربلا؛ آرایه ها: عناوین به شنگرف؛ آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی در بعضی دیده می شود، لبه صفحات پارگی جزئی دارد.
157پ-160پ؛ 17سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 160×220
موضوع: 1. رؤیت هلال ماه (فقه)
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 2137499
اصالة البراءة
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در یک صفحه در مبحث اصالت برائت از مباحث اصول فقه، در آن از شهید دوم یاد شده است.
آغاز: الكلام في البرائة الأصلية و يقال له إصالة البرائة و أصله النفي و هو غير إستصحاب النفي...
انجام:... بالأحكام الشرعية عند عدم الدليل السمعي أو تعذّره أصل مقطوع به.
خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های توضیحی بدون نشان دارد
161ر؛ 18سطر، اندازه متن: 110×170؛ قطع: 160×220
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. برائت (اصول فقه)
شماره های پیشین: 246-36175685
شماره رکورد: 2137571
بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل، 1118-1205ق.
الاستصحاب/ محمّد باقر بن محمّد اکمل وحید بهبهانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 15/2125 (15/2125/ع) در فهرست همین کتابخانه 11: 340
آغاز: الحمد لله رب العالمين... و بعد الاستصحاب عبارة عن الحكم باستمرار أمر كان يقيني الحصول في وقت أو حال و مشكوك البقاء...
انجام:... فلابد للمجتهد ملاحظة ذلك و الله تعالى هو العالم بأحكامه و رسو له و الائمة القائمون مقامه صلوات الله عليهم أجمعين.
انجامه: کتبه بنفسه لنفسه... الأحقر علي ابن مو لا المحسن البروجردي في حائر الحسيني في بیست و هفتم شهر جمادى الثاني سنة 1288.
منابع: الذريعة 2: 24؛ ملی 15: 9 و 12: 29 و 7: 203 و 11: 340؛ مجلس 23: 29؛ حقوق 1: 347
خط: نستعلیق متوسط، کاتب: علی بن مو لا محسن بروجردی، تاریخ کتابت: 27 جمادی الثانيه 128ق.، محل كتابت: کربلا؛ حواشی: حاشیه های توضیحی بی نشان دارد؛ کاتب این نسخه را برای خودش نوشته و معلوم می شود اهل فضل بوده است
161پ-166پ؛ 17سطر، اندازه متن: 105×170؛ قطع: 160×220
عنوان های دیگر: رسالة في الاستصحاب
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. استصحاب
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 2137577
طوسی، محمّد بن حسن، 385-460ق.
الخلاف/ شیخ طوسی
زبان: عربی
معرفی کتاب: از کتاب های معروف و پر ارزش فقهی شیعه امامیه است. شیخ طوسی احکام فرعی مورد اختلاف بین همه علمای مذاهب اسلامی را در این کتاب مورد بررسی قرار داده است. وی با مطرح کردن هر یک از مسائل مورد اختلاف، ابتدا وجه اختلاف و نظر هر یک از مخالفین و ایراد استدلال های آنان را آورده، و در نهایت نظر خود را با
استدلال و استناد به قرآن کریم و سنت پیامبر اکرم و احادیث اهل بيت عليهم السلام ارائه داده است. مسائل یاد شده در این اثر به ترتیب اعداد شماره بندی شده است.
این اثر توسط انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در سال 1407ق. با تصحيح حجج اسلام سید جواد شهرستانی و سید علی خراسانی و شیخ مهدی طه نجف و اشراف آیةالله شیخ مجتبی عراقی در شش جلد چاپ و منتشر شد، پس از آن نیز بارها توسط همین ناشر تجدید چاپ گردید.
نسخه مورد معرفی از دو طرف افتادگی دارد و فقط 4 صفحه از بخش میانی کتاب است و پس از تحقیق و تفحّص شناخته شد، و در برگیرنده 9 مساله از مبحث وضوء و تیمم از شماره 81 تا 99 می باشد.
آغاز موجود: أن يجوز التيمم به إذا ترك شيئاً من المقدار الذي يجب مسحه...
انجام موجود:... حال وجوب الصلاة و تضيق وقتها و الخوف من.
منابع: الذريعة 7: 235؛ الکنی و الالقاب 2: 396
167ر-168پ؛ 23 و 24سطر، اندازه متن: 125×180؛ قطع: 160×220
عنوان های دیگر: الخلاف فی الاحكام، مسائل الخلاف
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 5ق. 2. فقه تطبیقی-- قرن 5ق.
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 2137654
ورام، مسعود بن عیسی، -605ق.
نزهة النواظر و تنبيه الخواطر في الترغيب و الترهيب و المواعظ و الزواجر/ ورام بن ابی فراس بن حمدان
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2368 (2368/ع) در فهرست همین کتابخانه (12: 127)
این اثر بارها چاپ شده است. محمّد رضا عطایی آن را به فارسی ترجمه کرده و بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی چاپ سوم آن را در سال 1384ش. منتشر کرد. نسخه مورد گفتگو چند صفحه پایانی از جزء یکم مجموعه ورام است.
آغاز موجود: عنجات عطرات امنات من الهرم و البؤس و قصورات في قصور من الياقوت...
انجام:... إن التوراة و الانجيل و الزبور و الفرقان و سائر الكتب ترجع إلى... مسائل.
انجامه: تم الجزء الأوّل من مجموع السعيد ورام بن أبي فراس قدّس الله روحه و نوّر ضریحه بمحمّد و آله و نبدأ في الجزء الثاني حدّثنا محمّد بن الحسن القصباني عن إبراهيم بن محمّد مسلم... و قد وقع الفراغ منه على يد أقل العباد و أذلهم المجرم المسمى محسن بن عبد الرزاق غفر الله تعالى لهما بجاه محمّد و آله في يوم الجمعة من الصفر المظفر من شهور سنة 1271ق.
منابع: الذريعة 109: 20، 24: 130؛ کشف الحجب 579؛ ملی 12: 127 و 9: 461
خط: رقعی، کاتب: محسن بن عبد الرزاق، تاریخ کتابت: صفر 1271ق.
169ر-170پ؛ 24سطر، اندازه متن: 110×190؛ قطع: 160×220
عنوان های دیگر: مجموعه ورام
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 7ق؛ 2. احادیث اخلاقی-- قرن 7ق.
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 2137689
ابن بابویه، محمّد بن علی، 306-381ق.
معاني الأخبار/ محمّد بن علی بن حسین بن بابویه قمی معروف به شیخ صدوق
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی معروف از شیخ صدوق است. در آن معنی کلمات و عبارات گوناگونی که توسط معصومين عليهم السلام روایت شده گردآوری شده و در آخر آن تفسیر آیه نور، خطبه های شقشقیه و البیان امیرالمؤمنین علیه السلام و مطالب گوناگون دیگر نیز آمده است. شیخ صدوق در این کتاب از کتاب های ادبی دانشمندانی چون ابن الانباری، اصمعی، ابو عبیده، قاسم بن سلام و دیگران نقل کرده است. این کتاب در دو جزء است، نخستین آن در 181 باب و جزء دوم آن در 245 باب تنظیم شده است. شیخ آقابزرگ تهرانی به نقل از طرائف سید ابن طاووس تاریخ فراغت مؤلّف از این کتاب را سال 331ق. یاد کرده، نسخه ای از این کتاب در کتابخانه سپهسالار به شماره
5561 نگهداری می شود که تاریخ فراغت مؤلّف از آن در سال 316ق. آمده و به گفته استاد دانش پژوه نباید صحیح باشد. شیخ داوود بن حسن بن يوسف اوالی بحرانی این کتاب را مرتب ساخته، و واژه هایی که در آن معنی شده به ترتیب حروف تنظیم کرده است. همچنین برخی این اثر را خلاصه و بعضی دیگر آن را شرح کرده اند.
این کتاب بارها چاپ شده است، از جمله چاپ های آن در سال 1311ق. همراه با «علل الشرائع» در تهران، همچنین در قم با تصحیح علی اکبر غفاری، در سال 1408ق.=1366ش. توسط بنیاد پژوهش های اسلامی وابسته به آستان قدس رضوی و مجددا با تصحیح غفاری توسط دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم در سال 1416ق.=1374ش. می باشد. بخش امامت این اثر را خانم فرح توحیدی به فارسی ترجمه کرده و در سال 1378ش. دانشگاه رازی آن را به چاپ رساند، همچنین متن کامل آن را حمید رضا شیخی به فارسی ترجمه کرده و در قم توسط نشر ارمغان طوبی در سال 1389 ش. چاپ و منتشر شد.
نسخه از آغاز افتادگی دارد و فقط بخشی از جزء یکم این کتاب است.
آغاز موجود: معنى قول المريض اه، حدّثنا أبو عبد الله الحسين بن أحمد العلوي...
انجام:... فأجاز النكاح و قال السنا نبر الدواب.
انجامه: تمّ كتاب معانى الأخبار من مصنفات الشيخ السعيد أبو جعفر محمّد بن على بن الحسين بن موسى بن بابويه القمى رضى الله عنه.
منابع: رجال نجاشی 390؛ فهرست شیخ طوسی 238؛ معالم العلماء 147؛ الذريعة 4: 70، 14: 74، 16: 395، 21: 204؛ ملی 10: 11؛ مجلس 10: 816؛ سپهسالار 5: 598
خط: رقعه، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق؛ آسیب ها: نسبتا سالم است.
171ر-178پ؛ 23 و 20سطر، اندازه متن: 120×165؛ قطع: 160×220
عنوان های دیگر: معانی الأخبار المرويه عن سادات الاخيار
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 4ق.
شماره های پیشین: 246-75685
شماره رکورد: 2137876
تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق.
مختصر المعاني في شرح تلخيص المفتاح/ مسعود بن عمر تفتازانی؛ نویسنده متن: یوسف بن ابی بکر سکاکی؛ خلاصه کننده: محمّد بن عبد الرحمن خطیب قزوینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2427 (2427/ع) در فهرست همین کتابخانه (12: 231)
آغاز موجود: صفة لمعنيين أحدهما الكلام كما في قولك قصيدة فصيحة أو بليغة...
انجام موجود:... و في كل واحد منهما شيء غير الذي في الآخر يؤكد أمر الدّقة.
منابع: کشف الظنون 1: 473؛ مشار عربی 215؛ ملی 18: 15 و 14: 22 و 12: 231
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 10 و 11ق. آرایه ها: بر روی عبارات ماتن با مرکب قرمز خط کشیده شده است. حواشی: آکنده از حاشیه های تعلیقی، توضیحی و نسخه بدلی است، ترجمه فارسی برخی واژه های سخت در بین سطور نوشته شده؛ آسیب ها: نسخه بدون جلد، عطف تقریبا از بین رفته، شیرازه گسسته، لبه بعضی برگ ها پاره شده، بعضی صفحات مرمت شده و بر اثر آن بخش هایی از متن آسیب دیده، نسخه کامل است ولی برگ های جدیدی در چندین جای آن الحاق شده که معلوم می گردد برگ های نسخه در این جاها تلف شده بوده؛ کاغذ: هندی نخودی.
133برگ؛ 19 و 14سطر؛ اندازه متن: 83×160؛ قطع: 150×243
عنوان های دیگر: شرح تلخيص المفتاح، شرح مختصر تلخیص مفتاح العلوم، مختصر تفتازانی، المختصر في شرح تلخيص المفتاح
موضوع: 1. سکاکی، یوسف بن ابی بکر، 555-626ق. مفتاح العلوم-- نقد و تفسیر؛ 2. خطیب قزوینی، محمّد بن عبد الرحمن، 666-739ق. تلخیص المفتاح-- نقد و تفسير؛ 3. زبان عربی-- معانی و بیان-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 1061449
شهید ثانی، زین الدین بن علی، 911-966ق.
الروضة البهية في شرح اللمعة الدمشقية/ زين الدين بن علی عاملی معروف به شهید ثانی، نویسنده متن: احمد بن مکی عاملی معروف به شهید اول
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2032 (2032/ع) در فهرست همین کتابخانه (11: 118). نسخه از اول شرح لمعه تا بخشی از مزارعه و مساقات است و چند سطری از دیباچه را ندارد. این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است؛ از چاپ های اخیر آن چاپ دارالهادی در قم در سال 1403ق.=1361ش. و چاپ دارالعلم قم در سال 1430ق.=1388ش با تصحیح مصطفی نصراللهی و ابراهیم محمّدی است.
آغاز موجود: ينتفع به المبتدى و يستمد منه المتوسط... بسم الله الرحمن الرحيم الباء للملابسة و الظرف مستقر...
انجام:... و في المدة يحلف المنكر لاصالة عدم ما يدعيه الآخر من الزيادة.
انجامه: تم ما نقص من هذه [كذا] الكتاب بعون الملك الوهّاب في النجف الأشرف على يد المذنب الخاطي محمّد بن محمّد هادي دامغاني غفر الله لهما حسب الأمر عالیجناب مقدس الألقاب سلالة السادات و النجباء العظام ميرزائی میرزا محمّد شفیع تبریزی دام توفيقاته و رفع درجاته قلمی امید که... حرّره في غرّة شهر شوال المكرّم سنة إثنان و ثمانين و مائة ألف بعد من الهجرة النبوية سنة 1172 [كذا]
خط: نسخ خوش، کاتب: محمّد بن محمّد هادی دامغانی، تاریخ کتابت: یکم شوال 1182ق. یا 172. محل کتابت: نجف؛ آرایه ها: عناوین به شنگرف، بر روی عبارات متن اصلی به شنگرف خط کشی شده است. حواشی: صفحات آکنده از حواشی با نشان های (ح م ل) و (ه ی مد ظله العالي) و (جم مد ظله) و (عبد الصمد الموسوی) می باشد. آسیب ها: نسخه فاقد جلد است، عطف فرسوده و از بین رفته، چند برگ آغازین از شیرازه جدا شده و پارگی دارند، آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: اصفهانی نخودی.
229گ، 19سطر، اندازه متن: 90×165؛ قطع: 170×260
عنوان های دیگر: شرح لمعه
موضوع: 1. شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق. اللمعة الدمشقية-- نقد و تفسير؛ 2. فقه جعفری-- قرن 8ق-- نقد و تفسیر؛ 3. فقه جعفری-- قرن 10ق.
شماره های پیشین: 248-84964
شماره رکورد: 1061464
علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق.
إرشاد الأذهان إلى أحكام الايمان/ جمال الدین، حسن بن یوسف حلی معروف به علاّمه حلى
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره های بازیابی 2394 (2394/ع) و 2032 (2032/ع) در فهرست همین کتابخانه (12: 163 و 11: 118). این کتاب بارها و توسط ناشرین مختلف چاپ شده است. دوست گرانقدر و محقق ما مرحوم حجة الاسلام شيخ فارس الحسّون این کتاب را تصحیح و توسط دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم در سال 1416ق. به چاپ رسید.
آغاز: الحمد لله المتفرد بالقدم و الدوام... أمّا بعد فان الله تعالى أوجب على الولد طاعة أبويه...
انجام موجود:... و لو إعترف الجانى الحيوية ضمن العاقلة جنينا غير حي.
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 10 و 11ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: صفحات آکنده از حواشی با نشان های (ع ل)، (منه)، (منه رحمه الله)، و جز آن می باشد. حاشیه هایی توضیحی نیز میان سطرها دارد. یادداشت ها: چهار برگ ابتدای نسخه یادداشت های گوناگون، چند مساله فقهی، حدیث، رموز نام های مجتهدین، حدیثی راجع به فضیلت ساختن مسجد منقول از جامع عباسی شیخ بهائی و جز آن دارد. یادداشت تملک علی اصغر بن حسین الموسوى مورخ 1338 در برگ چهارم دیده می شود؛ مهرها: دو مهر بیضی ناخوانا در صفحه 4پ وجود دارد. آسیب ها: نسخه بدون جلد، عطف فرسوده و از بین رفته، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در غالب صفحات آن دیده می شود. چند برگی از آخر افتادگی دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی.
190گ، 18سطر، اندازه متن: 85×150؛ قطع: 165×260
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 8ق.
شماره های پیشین: 249-84965
شماره رکورد: 1061477
ابن بابویه، محمّد بن علی، 311-381ق.
كتاب من لا يحضره الفقيه/ محمّد بن علی بن بابویه قمی مشهور به شیخ صدوق
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6280 در فهرست همین کتابخانه. سید صدرالدین بلاغی این کتاب را از روی نسخه تصحیح شده علی اکبر غفاری به فارسی ترجمه کرده و توسط دارالکتب اسلامیه در سال 1388ش. در قم به چاپ رسید. نسخه ما از دو طرف افتادگی دارد و شامل بخشی از کتاب میراث است.
آغاز موجود: المواريث فقال إبن أبي ليلى هذا عندك في كتاب...
انجام موجود:... و الأّمور بيدى فإن شاء عذّبني و إن شاء عفي عنّى.
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان (ع ق.)، (م ق. ره) و حاشیه های تصحیحی دارد. آسیب ها: نسخه بدون جلد، شیرازه گسسته، فرسودگی و آثار آبدیدگی در میانه همه صفحات دیده می شود. قسمت پایین غالب اوراق موریانه خورده و به متن آسیب رسیده است. کاغذ: اصفهانی نخودی.
40برگ، 19سطر، اندازه متن: 120×172؛ قطع: 195×255
عنوان های دیگر: الفقیه؛ من لا يحضره الفقيه
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 4ق. 2. احادیث احکام-- قرن 4ق.
شماره رکورد: 1061488
ابن بابویه، محمّد بن علی، 311-381ق.
من لا يحضره الفقيه/ محمّد بن علی بن حسین بن بابویه قمی، مشهور به شیخ صدوق
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6280 در فهرست همین کتابخانه. نسخه شامل بخشی از کتاب بیع و از باب التجاره و آداب ها تا آخر را در بر می گیرد.
آغاز موجود: ذلك الحق من يده أن يفتقر كان الله عزّ وجل أقدر على...
انجام:... و أهل بيتي و ثقلي فأذهب عنهم الجس و طهّرهم تطهيرا.
انجامه: تمت كتاب من لا يحضره الفقيه تأليف الشيخ العالم الفاضل... أبي جعفر محمّد بن على بن بن الحسين.
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف، بر روی نخستین کلمه هر حدیث خط قرمز کشیده شده است. حواشی: حاشیه هایی پراکنده دارد. مهرها: صفحه آخر دو مهر بیضی و دو مهر خشتی ناخوانا دارد. آسیب ها: نسخه بدون جلد، شیرازه گسسته، فرسودگی و آثار آبدیدگی در میانه همه صفحات دیده می شود. لبه های بیش تر برگ ها پارگی دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی.
69برگ، 17سطر، اندازه متن: 105×142؛ قطع: 195×245
عنوان های دیگر: الفقیه من لا يحضره الفقيه
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 4ق.، 2. احادیث احکام-- قرن 4ق.
شماره رکورد: 1061500
بیضاوی، عبد الله بن عمر، -685ق.
أنوار التنزيل و أسرار التأويل/ ناصر الدین عبد الله بن عمر بیضاوی شیرازی شافعی
زبان: عربی
معرفی کتاب: یکی از تفاسیر معروف قرآن کریم است، ساخته ناصرالدین ابو سعید یا ابو الخیر عبد الله بن عمر بن محمّد بیضاوی شیرازی، از علمای معروف شافعی مذهب که با علاّمه حلی و خواجه نصیرالدین طوسی هم روزگار بوده و به علت داشتن منصب قضا در شیراز به قاضی بیضاوی معروف است. بیضاوی در این تفسیر با استفاده از تفسیر کشاف زمخشری و تفسیر رازی و اضافاتی از خود به تطبیق قرآن با قواعد نحوی، معانی و بیان و حکمت و کلام پرداخته است.
این تفسیر مورد توجه بسیاری از علما قرار گرفت، شروح و حواشی متعددی بر آن ساخته و به فارسی و آلمانی نیز ترجمه شده و چندین بار توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است. این نسخه از آغاز قرآن کریم تا آخر تفسیر آیه 92 سوره یوسف را در بر می گیرد.
آغاز: الحمد لله الذي نزّل الفرقان على عبده ليكون للعالمين نذيراً... أمّا بعد فان أعظم العلوم مقداراً و أرفعها شرفاً و مناراً علم التفسير...
انجام موجود:... أو بقو له و يغفر الله لكم لأنّه صفح عن جريمتهم و اعترفوا به.
منابع: البداية و النهاية 13: 309؛ بغية الوعاة 286؛ طبقات الشافعية (سبکی) 5: 59؛ کشف الظنون 1: 186
خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: بر روی آیات قرآنی به شنگرف خط کشیده شده است. حواشی: صفحات آکنده از حواشی با نشان های (ع م)، (مطهر)، (س ع د) و (س ع) و جز آن است. آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف است، شیرازه گسسته، در بعضی صفحات آثار لک دیده می شود، لبه های بعضی صفحات فرسوده و بعضی از آن ها مرمت شده، صفحه اول از پایین وصالی شده و متن در آن قسمت از بین رفته، چند برگ آخر آثار لک شدید دارد و به متن آسیب رسانده، دو برگ آخر پاره شده است. کاغذ: اصفهانی نخودی.
253گ، 25سطر، اندازه متن: 90×190؛ قطع: 160×285
عنوان های دیگر: تفسیر بیضاوی
موضوع: 1. تفاسیر اهل سنت-- قرن 7ق.
شماره رکورد: 1061517
محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق.
شرائع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام/ نجم الدین جعفر بن حسن هذلي حلى معروف به محقق حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری بسیار معروف در فقه شیعه شامل تمامی ابواب فقه و یکی از بهترین کتاب های فقهی نزد شیعه از نظر ترتیبی و شامل ترین آن ها از نظر مباحث فقهی است. محقق حلی آن را در چهار بخش (عبادات، عقود، ایقاعات و احکام) تنظیم نموده و در دو جزء قرار داده است. این کتاب مورد توجه بسیاری از علما از زمان تألیف تا عصر ما قرار گرفته، شرح ها و حاشیه ای زیادی بر آن ساخته شد و همواره از کتاب های درسی در حوزه های علمیه بوده است.
این کتاب بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است. از جمله آن ها چاپ اسماعیلیان در قم (چاپ سوم آن در سال 1373ش.)، انتشارات استقلال در
تهران در سال های 1403ق. و 1409ق. و 1415ق. است. همچنین محقق وارسته مرحوم شیخ عبد الحسین محمّد علی بقال آن را تصحیح و از سوی بنیاد معارف اسلامی در قم چندین بار چاپ و منتشر گردید، یکی از آن ها در سال 1420ق. بوده است. نسخه جای گفتگو از آغاز افتادگی دارد، و از تتمه فصل هفتم (کتاب تجارت) از جزء دوم آغاز، و تا آخر کتاب را در بر می گیرد.
آغاز موجود: كذا البحث في كل رطب مع يابسة، الثالث يجوز بيع الدقة بعضها ببعض...
انجام:... و لو قيل يعقل عصبته المسلمون كان حسناً لأن ميراثه لهم على الأصح.
انجامه: و حيث أتينا بما قصدنا و وفينا بما و عدنا فلنحمد الله الذي جعلنا عند تبدد الأهواء... و الحمد لله وحده و صلواته على سيدنا النبي... و سلّم تسليماً.
منابع: رياض العلماء 1: 106؛ الکنی و الالقاب 1: 434؛ طبقات أعلام الشيعة (قرن8) 43؛ الذریعة 13: 47
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: قرن 1ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های پراکنده با نشان های (زین)، (ع ل)، (ر س) دارد. یادداشت ها: یادداشت تملک به عربی با امضای (ابن محمّد بديع محمّد على الرضوی) بدون تاریخ در صفحه آخر، در همین صفحه نیز یادداشتی به عربی و بدون امضا مبنی بر این که این کتاب را در خدمت شیخ کامل فاضل شیخ علینقی خوانده و در تاریخ چهارشنبه دهه سوم ماه شعبان سال 1089 خواندن آن باتمام رسیده است. مهرها: مهر بیضی کوچک با سجع «محمّد علی الرضوی» در صفحه آخر؛ آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف است، شیرازه گسسته، آثار آب دیدگی در لبه های برگ ها دیده می شود، چهار برگ نخست نونویس شده و به نسخه الحاق شده است. کاغذ: اصفهانی نخودی.
293گ، 17سطر، اندازه متن: 85×160؛ قطع: 190×245
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 7ق.
شماره های پیشین: 253-84950
شماره رکورد: 1061531
ابن ام قاسم، حسن بن قاسم، -749ق.
توضيح المقاصد و المسالك بشرح ألفية ابن مالك/ بدرالدين، حسن بن قاسم مرادی
زبان: عربی
معرفی کتاب: یکی از شروح منظومه معروف به الألفية يا الخلاصة اثر محمّد حمد بن عبد الله طائي جياني معروف به ابن مالک در گذشته 672ق. است که آن را ابو محمّد، بدر الدین (1)حسن بن قاسم بن عبد الله بن علی مرادی، معروف به ابن ام قاسم، در گذشته 749ق. ساخته است.
شارح مفسر و ادیب از علمای مالکی مذهب قرن هشتم است. در مصر زاده شد، در مراکش اقامت گزید و در همان جا به شهرت رسید. نسخه های کمی از این کتاب در دست است.
این کتاب را عبد الرحمن علی سلیمان استاد ادبیات در دانشگاه الازهر تصحیح کرده و دارالفکر العربی در قاهره آن را در سال 1428ق.= 2008م با تصحیح وی در سه جلد به چاپ رسانید. این نسخه بخشی از جزء دوم کتاب است. از تنبیه پنجم باب ابدال آغاز و به بخشی از تنبیه یکم باب نعت پایان می پذیرد.
آغاز موجود: المضاف و تنويه فاذا قلت أكلت الرغيف ثلثه...
انجام موجود:... في ذلك كحكم الفصل الواقع موقعه و هذا معنى قو له.
منابع: الدرر الكامنة 2: 32؛ غاية النهاية 1: 22؛ کشف الظنون 1: 152
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف است. حواشی: حاشیه های پراکنده توضیحی و تصحیحی دارد. آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف است، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، قسمت پایینی برگ های 2 و 3 پاره شده و متن در آن قسمت از بین رفته است؛ کاغذ: هندی نخودی.
39گ، 31سطر، اندازه متن: 130×202؛ قطع: 174×257
عنوان های دیگر: شرح الفیه
موضوع: 1. ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600-672ق. الفیه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربي-- نحو-- قرن 7ق-- نقد و تفسیر؛ 3. زبان عربی-- نحو-- قرن 8ق.
1) لقب او در کشف الظنون شمس الدین آمده است.
شماره های پیشین: 254-84837
شماره رکورد: 1061536
ابن طاوس، علی بن موسی، 589-664ق.
مهج الدعوات و منهج العنايات/ رضی الدین علی بن موسی حلی معروف به ابن طاووس
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16302/1 در همین فهرست.
این نسخه از دو طرف چند برگی افتادگی دارد و از دعاء الاتقاد آغاز و به فصل نماز هنگام ریزش باران از فصول خاتمه کتاب می انجامد.
آغاز موجود: ضرّ و لا نفع و أنا خلو من ذلك كلّه بجودك و كرمك...
انجام موجود:... ملائكة الله تعالى يتحرفون شكك [كذا، باید سکک باشد] المدينة.
منابع: الذريعة 23: 287؛ کتابخانه ابن طاووس 85؛ سعد السعود 175؛ روضات الجنات 4: 213؛ أعيان الشيعة 8: 363
خط: نسخ خوش معرب، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: سرعنوان ها به شنگرف؛ آسیب ها: نسخه فاقد جلد، عطف و شیرازه است، اوراق از هم گسسته ولی نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری.
1ر-77ر (277گ)؛ 18سطر؛ اندازه متن: 90×160؛ قطع: 170×230
موضوع: 1. دعاها
شماره رکورد: 1061540
ابن مالک، محمّد بن محمّد -686؟ق.
شرح الفيه ابن مالک/ بدرالدین، محمّد بن محمّد طائی، نویسنده متن: محمّد بن عبد الله طائی جیانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: الخلاصه فى النحو اثرى معروف در نحو عربی تألیف محمّد بن عبد الله طائی جیانی معروف به ابن مالک در گذشته 672ق. است که در آن نحو عربی را در
هزار بیت به نظم بیان کرده و به همین سبب به الفیه شهرت یافته است؛ این اثر مورد توجه بسیاری از دانشمندان قرار گرفته، شرح های متعددی بر آن ساخته شد، کتاب حاضر یکی از این شرح ها است که فرزند مؤلّف بدرالدین محمّد بن محمّد ساخته و به همین جهت به شرح ابن الناظم نیز معروف است. شارح شواهدی از آیات قرآن کریم در آن آورده و در بعضی موارد به پدر خود اشکالاتی وارد کرده است. بر این شرح نیز شرح ها و حاشیه های متعددی ساخته شده است. برخی آن را بهترین شرح الفية می دانند؛ صلاح الدین صفدی این شرح را بسیار ستوده و در الوافی بالوفیات درباره آن می گوید (ولم تُشرح الخلاصة بأحسن و لا أسد و لا أجزل على كثرة شروحها و أراها في الشروح كالشرح الذي لابن يونس للتنبيه).
این اثر بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است. نسخه حاضر از طرفین افتادگی دارد و فقط چند برگی از این شرح است.
نسخه از آغاز چند برگی افتادگی دارد و احتمال می رود در قرن یازدهم هجری قمری نوشته شده باشد. سه برگ آخر نیز ناقص بوده که در جمادى الاولى 1332ق. توسّط کاتب دیگری نونویس شده است. این اثر به صورت کامل بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.
آغاز موجود: أو ظرفاً أجزو لم يعب أي أجز فعل مضاف شبه فعل عما اضيف...
انجام:... ثمّ ختم الكلام بحمد الله تعالى و الصلاة على رسو له صلى الله عليه و آله.
انجامه: و قد تمّت نقيصة هذه النسخة من أوّله و آخره على أضعف العباد و أفقرهم إلى رحمة ربّه و عفوه و غفرانه علی اصغر بن الحسين الموسوي في عصر يوم الجمعة السادس من شهر جمادى الاولى سنة ألف و ثلاثمائة و إثنتين و ثلاثين سنة 1332 برج حمل قمر در سرطان حامداً مصلياً مسلماً.
منابع: کشف الظنون 1: 151؛ الذریعة 6: 112؛ دانشگاه 17: 351؛ ملک 1: 399
كاتب: سه برگ آخر به قلم على اصغر بن حسین موسوی نونویس شده؛ تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. سه برگ آخر در ششم جمادى الاولى 1332ق. نونویس شده؛ آرایه ها: سرعنوان ها به شنگرف، بر روی عبارات متن اصلی با شنگرف خط کشی شده، دنباله متن در حاشیه نوشته شده؛ آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، برخی برگ ها مرمت شده، بخشی از متن در حاشیه ها بر اثر برش صحافی از بین رفته.
77پ-277ر؛ 16سطر؛ اندازه متن: 90×160؛ قطع: 170×230
عنوان های دیگر: شرح ابن الناظم؛ شرح الخلاصة النحوية؛ شرح الخلاصة الألفية
موضوع: 1. ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600-672ق. الفیه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق.
شماره رکورد: 1061540
شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق.
الألفية/ محمّد بن مکی جزینی عاملی معروف به شهید اول
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در بیان احکام نماز یومیه است، در آن هزار حکم به صورت فشرده در یک مقدمه و سه فصل و یک خاتمه بیان شده است. مقدّمه: در تعریف و اقسام نماز، فصل اول: در مقدّمات نماز، فصل دوم: در مقارنات نماز، فصل سوم: در منافیات نماز، خاتمه: شامل دو بحث، اول: در اقسام خللی که در نماز واقع می شود، دوم: در خصوصیات نماز یومیه نسبت به سایر نمازها. نظر به این که هزار حکم در آن یاد شده این رساله به نام ألفية شهرت یافته؛ محدّث معروف شیخ حرّ عاملی در أمل الآمل از با عنوان الألفية فى فقه الصلاة اليومية یاد کرده و به پیروی از او در بسیاری از منابع به همین عنوان یاد شده است، در صورتی که مؤلّف نه نام اثر خود را در آن یاد کرده و نه به تعداد فرائض یاد شده در آن اشاره ای کرده است؛ دانسته نیست این نام از کجا بدست آمده است.
این اثر به جهت ایجاز و شمولیت، مورد توجه بسیاری از دانشمندان از زمان تألیف قرار گرفته، شرح ها و حاشیه های متعددی بر آن ساخته شد و برخی آن را به فارسی ترجمه کرده اند؛ در الذریعة بجز شروح بی نام، 31 شرح که صرفا نام خاص دارند معرفی شده است. در کتابخانه آیةالله مرعشی در قم دو ترجمه فارسی از این رساله در دو مجموعه به شماره های 4208 و 5924 نگهداری می شود. این اثر چندین بار توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است. یکی از چاپ های آن توسط دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با تصحیح شیخ علی فاضل قائنی در سال 1364ش. می باشد.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... أما بعد فهذه رسالة و جيزة في فرض الصلاة إجابة لالتماس من طاعته حتم و إسعافه غنم و الله المستعان و هى مرتّبة على مقدّمة و فصول ثلاثة و خاتمة...
انجام:... و لو أطلق القضاء على صلاة الطواف و الجنازة فمجازاً و كذا النذر المطلق.
انجامه: تمّت الرسالة في يوم السبت من شهر ربيع الاولى [كذا] سنة 1239.
منابع: أمل الآمل 1: 181؛ طرائف المقال 2: 429؛ معجم رجال الحدیث 18: 286؛ الذریعة 2: 296؛ ريحانة الأدب 3: 277؛ أعيان الشيعة 10: 59؛ ملی 12: 217؛ مشار عربی 83
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 1239ق. آرایه ها: بر روی عناوین و سر فصل ها به مشکی خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه های توضیحی پراکنده با نشان (ع ل) دارد. یادداشت ها: صفحات 13پ- 15پ سفید می باشند، سوره مبارکه حمد و توحید همراه با ترجمه فارسی آن در صفحه 16ر بین سطور نوشته شده است. آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف است، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در لبه برگ ها دیده می شود.
1پ-13ر (30 برگ)؛ 14سطر، اندازه متن: 100×150؛ قطع: 170×220
عنوان های دیگر: ألفية الشهيد؛ الألفية في فقه الصلاة اليومية؛ الوجيزة في الصلاة
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 8ق. 2. نماز
شماره های پیشین: 256-87167
شماره رکورد: 1061546
جرجانی، عبد القاهر بن عبد الرحمن، -471؟ق.
العوامل المائة/ عبد القاهر بن عبد الرحمن جرجانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3701 (3701/ع) در فهرست همین کتابخانه (16: 302)
آغاز: الحمد لله رب العالمین و الصلاة... العوامل في النحو على ما ألّفه الشيخ... عبد القاهر بن عبد الرحمن الجرجاني...
انجام:... و لذلك أورد بابها على طريق الاختصار و الله أعلم بالصواب.
انجامه: قد فرغ من تسويد هذه النسخة الشريفة في يوم الأحد عشرون من شهر صفر المظفّر من شهور سنة مائتا و ثلاثين و تسعة بعد ألف من هجرة النبوية على مرقده ألف التحية سنة 1239.
منابع: تاریخ الاسلام 32: 54؛ کشف الظنون 1179؛ معجم المطبوعات العربية 1: 681؛ معجم المؤلفين 5: 310؛ ملی 13: 174
حواشی: دارای حواشی پراکنده؛ یادداشت ها: ترجمه بسیاری از عبارات به فارسی در زیر سطور.
17ر-29ر؛ 13سطر، اندازه متن: 90×142؛ قطع: 140×200
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- قرن 5ق. 2. زبان عربی-- واژه های نقش نما
شماره رکورد: 2141383
فاضل مقداد، مقداد بن عبد الله، -826ق.
النافع يوم الحشر في شرح الباب الحادي عشر/ مقداد بن عبد الله سیوری حلی؛ نویسنده متن: علاّمه حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: علاّمه حلى كتاب مصباح المتهجّد شیخ طوسی را در ده باب کوتاه نموده آن را منهاج الصلاح في مختصر المصباح نام نهاد، پس از آن یک باب در عقاید و کلام و اثبات وجود خداوند و صفات او با عنوان الباب الحادى عشر فيما يجب على المكلفين من مسائل اصول الدین بر ابواب دهگانه آن افزود. باب یازدهم مورد توجه بسیاری از علما قرار گرفت و بصورت مستقل نسخه نویسی، شرح، ترجمه و چاپ گردید. اثر مورد گفتگو یکی از شرح های معروف آن است. مؤلّف آن شرف الدین، ابو عبد الله، مقداد بن عبد الله بن محمّد بن حسین بن محمّد سیوری حلی معروف به فاضل مقداد، از علمای معروف شیعه در قرن نهم هجری قمری و از شاگردان بنام شهید اول است. وی آن را به درخواست شخصی که از او با (عنوان بعض السادات الأجلاء) ياد کرده ساخته و نام او را به صراحت نیاورده است. علامه سید حسن صدر در تكملة أمل الآمل از این شخص با عنوان (علي بن أبي المرجح العلوي الحسيني) نام برده و می نویسد: فاضل مقداد نام او را در کتاب نیاورده، ولی در حاشیه بعضی نسخه های آن
نام او به صراحت آمده است. این مطلب را من در جای دیگری ندیدم و یادی از این شخص نیز در منابع نیافتم.
این کتاب بارها چاپ شده است، از چاپ های اخیر آن: همراه با اصل و شرحی دیگر بر باب حادی عشر از میرابو الفتح شریفی عربشاهی به نام مفتاح الباب با تصحیح دکتر مهدی محقق از سوی مرکز مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل کانادا شعبه تهران در سال 1407ق.، و توسط نشر نوید عقیقی بخشایشی در قم در سال 1412ق.، و انتشارات دار الاضواء در بیروت، چاپ دوم در سال 1417ق. می باشد.
این شرح توسط میرزا علی بن محمّد حسين بن محمّد علی شهرستانی در گذشته 1344ق. به نام مفتاح الجامع به فارسی ترجمه شده، همچنین شخصی بنام سید تصدق حسین آن را به زبان اردو ترجمه کرده و در هند به چاپ رسیده است.
آغاز: الحمد لله الذي دلّ على وجوب وجوده افتقار الممكنات...
انجام:... و لا ينتقل إلى الأصعب مع إنجاع الأسهل؛ فهذا ما تهيّأ لي تنميقه و كتابته واتّفق لي جمعه و ترتيبه مع ضعف باعي و قصر ذراعي... و الحمد لله ربّ العالمين.
انجامه: و قد فرغ من تسويده كاتبه المفتاق إلى رحمة الملك الخلاّق في غُرّة شهر شعبان المعظّم من شهور سنة ألف و مائتان و إثنا و ثلاثون حامداً و مصلياً و الحمد لله رب العالمين و السلام على خير خلقه محمّد و آله أجمعين... بحق محمّد و آله المعصومين سنة 1232.
منابع: تكملة أمل الآمل 1: 355؛ مصفى المقال 462؛ تذكرة المتبحرين 18؛ تنقيح المقال 3: 245؛ الذریعة 3: 5 و 13: 117 و 24: 18؛ مشار عربی 942
خط: نستعلیق، تاریخ کتابت: 1232ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها و سربندهای قال و اقول به شنگرف نوشته شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان های (نظر علی جیلانی)، (شرح)، (ه)، (ن)، (شرح طوالع) دارد. آسیب ها: شیرازه گسسته، برگ ها ظاهراً قبلا از شیرازه جدا شده بوده و مجددا دوخته شده، بخش هایی از حواشی بر اثر برش صحافی از بین رفته، آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی پسته ای؛ جلد: تیماج قهوه ای سوخته، ضربی، مجدول.
32گ، 15سطر، اندازه متن: 90×143؛ قطع: 140×205
عنوان های دیگر: شرح باب حادی عشر
موضوع: 1. علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق. الباب الحادی عشر-- نقد و تفسیر؛ 2. کلام شیعه امامیه-- قرن 8 ق.-- نقد و تفسیر؛ 3. کلام شیعه امامیه-- قرن 9ق.
شماره های پیشین: 87162
شماره رکورد: 1061549
طوسی، محمّد بن حسن، 385-460ق.
الاستبصار فيما اختلف من الأخبار/ محمّد بن حسن طوسی
زبان: عربی
معرفی کتاب: یکی از کتاب های چهارگانه معتبر شیعه امامیه است. پس از نگاشتن كتاب تهذيب الاحکام از شیخ طوسی خواسته شد تا اثری کوتاه تر بسازد و در آن تنها به روایت های مختَلَف (ناهمخوان) بپردازد، از این رو به ساخت این اثر همت گماشت. وی در این کتاب احادیث مربوط به هر باب را در یک جا فراهم آورده و آن را در 3 جزء تنظیم نمود. دو جزء آن در عبادات و جزء سوم در دیگر ابواب فقهی است.
شیخ طوسی در این کتاب چنان چه اشاره شد احادیث ناهمخوان را آورده و آن گاه آن ها را از نظر سندی و محتوایی نیز مورد بررسی قرار داده و سپس پیشنهاد خود را برای رفع اختلاف ظاهری میان آن ها یا ترجیح گروهی بر دیگری ارائه کرده است. بعضی از پژوهشگران تعداد ابواب آن را 925 و یا 915 باب و شمار روایت های آن را 6531 حدیث دانسته که این سخن با تصریح خود شیخ طوسی در آخر کتاب که شمار احادیث آن 5511 حدیث است مغایرت دارد.
این کتاب در سال 1307ق. در لکهنو در 3 جلد به چاپ رسید و پس از آن بارها توسط ناشرین مختلف در نجف و تهران چاپ و منتشر شد. این نسخه از دو طرف افتادگی دارد، و بخشی از طهارت و زکات را در بر می گیرد.
آغاز موجود: يبول فيها الصبي أو أو يصب فيها بول أو خمر فقال ينزح الماء كله...
انجام موجود: متهاوناً بذلك كان عليه القضاء و الكفّارة إذا صام الحاضر.
منابع: رجال نجاشی 403؛ معالم العلماء 149؛ کشف الحجب 42؛ الذریعة 2: 14؛ معجم المطبوعات العربية 2: 1248؛ دائره المعارف بزرگ اسلامی 8: 160
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین ابواب به قلم جلی و با شنگرف نوشته شده؛ آسیب ها: نسخه بدون جلد، شیرازه گسسته، آثار آبدیدگی اندکی
دارد، گوشه های بالایی برگ ها سوراخ شده ولی آسیبی به متن نرسیده است. کاغذ: اصفهانی نخودی.
132گ، 27سطر، اندازه متن: 80×180؛ قطع: 138×242
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 5ق.؛ 2. احادیث احکام-- قرن 5ق.
شماره های پیشین: 258-85030
شماره رکورد: 1061557
جغمینی، محمود بن محمّد، -745؟ق.
قانونچه/ محمود بن محمّد بن عمر چغمینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی16326/6 در همین فهرست.
این نسخه چند سطر پایانی فصل هفتم از مقاله ششم به بعد را در بر می گیرد.
آغاز موجود: البنفسج بدهن اللوز و إن لم يكن معه دلائل الحر و كان الذي ينحدر بلغماً غليظاً...
انجام:... و أمّا الحلو فالعسلي معين على الهضم و العجيني غليظ مولد للسدد.
انجامه: قد وقع الفراغ من كتابة هذا الكتاب فى يوم الثلاثاء التاسع و العشرين من شهر رمضان المبارك سنة 1251 واحد و الخمسين بعد المائتين و الألف 1251 على يد أقل الخليقة بل لا شيء في الحقيقة خدّام الطلبة ابن آقا محمّد بن شيخ صالح الآثم على و كتبته لخلف الأكبر الأرشد الحسيب علي بن آقا عوض الطبيب حفظه الله تعالى من آفات الأيّام و الليالي... بمحمّد النبي و العلي الولي.
منابع: هدية العارفين 410؛ معجم المطبوعات العربية 702؛ الأعلام 7: 181؛ نشريه 3: 380 و 5: 99؛ فهرست کتاب های چاپی طبی 234 و 408 و 739؛ التراث الطبي العربی 423؛ فهرست علیگره 2: 8؛ مخطوطات افغانستان 98
خط: نسخ تحریری، کاتب: على بن آقا محمّد بن شیخ صالح، تاریخ کتابت: 29 رمضان 1251ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف، بر روی بسیاری از عبارات به سرخی خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده دارد. آسیب ها: نسخه فاقد جلد،
شیرازه گسسته، لبه ها موریانه خوردگی دارد و بخشی از حاشیه ها از بین رفته است. کاغذ: فرنگی شکری.
12گ، 15سطر، اندازه متن: 80×145؛ قطع: 140×200
موضوع: 1. پزشکی اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 259-84985
شماره رکورد: 1061564
نوری، حسین بن محمّد تقی، 1254-1320ق.
الصحيفة الثانية العلوية/ حسين بن محمّد تقی میرزای نوری
زبان: عربی
معرفی کتاب: شیخ عبد الله بن صالح سماهیجی بحرینی در گذشته 1135ق. دعاهای منسوب به امیرالمومنین علیه السلام را در یک کتابی گرد آورده نام آن را الصحيفة العلوية نهاد. وی دعاها را از منابع شیعه گرفته بدون ذکر سند نقل کرده است؛ البته در بعضی نسخه ها حاشیه هایی بر کتاب خود دارد که سند دعاها را در آن یاد کرده است. مرحوم محدّث نوری صاحب مستدرک الوسائل تتمه ای بر آن نوشته و دعاهایی که سماهیجی در صحیفه نیاورده نقل کرده و آن را الصحيفة الثانية العلوية ناميد. اين صحیفه شامل 103 دعا است و مؤلّف خود عناوین دعاها را در دیباچه یاد کرده است. نسخه از انجام افتادگی دارد و فقط شامل 23 دعای اول صحیفه است.
آغاز: الحمد لله الذي جعل الاجابة مقرون بالدعاء... و سمّيته بالصحيفة الثانية العلوية...
انجام موجود:... قال الحسين عليه السلام و جاء الاعرابي إلى أمير المومنين عليه السلام في العام المقبل و قال.
منابع: الذريعة 15: 23؛ أعیان الشیعة 6: 144؛ منازل الآخره (عربی) 61
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: قرن 14ق. آرایه ها: عناوین دعاها به شنگرف است. آسیب ها: نسخه فاقد جلد، اوراق از هم گسسته و شیرازه ندارد ولی نسبتا سالم هستند. از پایان افتادگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری.
32گ، 14سطر، اندازه متن: 70×145؛ قطع: 160×220
عنوان های دیگر: الصحيفة العلوية الثانية
موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اوّل، 23 قبل از هجرت-40ق. دعاها
شماره های پیشین: 260-85008
شماره رکورد: 1061572
ابن ابی جمهور، محمّد بن زین الدین، -904؟ق.
عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية/ محمّد بن علي بن ابراهيم بن ابي جمهور احسائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در احادیث احکام و حدیث های گوناگون دیگر از محمّد بن زین الدین علی بن حسام الدین ابراهیم بن حسن بن ابراهیم احسائی یا لحصاوی، معروف به ابن ابی جمهور، فقیه، محدّث، متکلم و ادیب صوفی مشرب شیعه امامی در قرن نهم و اوایل قرن دهم هجری قمری است.
این کتاب در یک مقدّمه و دو باب و یک خاتمه تنظیم یافته، مقدّمه شامل ده فصل است که در فصل اول آن مؤلّف طرق هفتگانه روایت های خود را یاد کرده است. باب اول شامل احادیث فقهی بدون ترتیب متداول در کتب فقه در چهار مسلک، باب دوم شامل احادیث فقهی به ترتیب ابواب فقه، و خاتمه آن شامل دو جمله است، جمله اول در احادیث متفرقه و جمله دوم در روایت های متعلق به علم و اهل علم است. همه احادیث این کتاب به گونه مرسل روایت شده، بعضی از آن ها غلو آمیز بوده و برخی احادیث آحاد نیز در آن دیده شده، روایت هایی از کتاب های اهل سنت نیز در آن روایت شده است.
نظر به این که ابن ابی جمهور به داشتن مسلک اخباری و مشرب تصوفی و عرفانی و مذاق فلسفی معروف بوده، همه این عوامل باعث شده تا بعضی از علما هم چون صاحب روضات الجنات و صاحب لؤلؤة البحرين او را به غلو، تساهل در نقل حدیث و به گفته آنان آمیختن غث و سمین و مواردی از این قبیل متهم سازند، وثاقتش را زیر سؤال برده و مرویات او را غیر قابل اعتماد بدانند؛ اما بسیاری از علمای بزرگ شیعه او را مورد ستایش قرار داده، فضل و دانش و مقام علمی و دینی او را بسیار ستوده اند. محدّث نوری در خاتمة مستدرك الوسائل از وی به تفصیل دفاع کرده و گفته های علمای شیعه
در ستایش او را یاد کرده است، همچنین مرحوم آیةالله العظمی شهاب الدین مرعشی نیز در مقاله ای به دفاع از مؤلّف پرداخته و هر یک از اتهام های وارد شده به او را با استدلال رد و آن ها را باطل کرده است که در آغاز جلد اول یکی از چاپ های این کتاب که در سال 1403ق. در قم صورت گرفته به چاپ رسیده است. همچنین محدث معروف سید نعمه الله جزائری در شرح خود بر این کتاب که جواهر الغوالي يا مدينة الحديث نامیده نیز به مواردی از انتقادهایی که به ابن ابی جمهور شده اشاره نموده و آن ها را بی اساس دانسته و از نظر مثبت علامه مجلسی در تایید این کتاب سخن گفته است. (1)
احسائی این اثر را برای شخصی که از او با عنوان (السيد النقيب الطاهر عزيز الحسيني الرضوي) ياد کرده ساخته و به گفته صاحب ذریعه بر اساس نوشته ای بخط مؤلّف بر ظهر نسخه ای از آن، ابن ابی جمهور این اثر را در مدت چهار ماه هنگام اقامتش در مشهد مقدس در منزل سید محسن رضوی ساخته و در شب یکشنبه 23 رمضان 972ق. به انجام رسانده است. این تاریخ با توجه به تاریخ درگذشت مؤلّف قطعاً اشتباه است، بر اساس یادداشتی دیگر به نقل از خط مؤلّف، این اثر در استرآباد سال و در 898 ق. به انجام رسیده است.
به این کتاب عوالي اللئالي الحديثية على مذهب الامامية و يا غوالي اللآلي نيز گفته شده، ولی محدّث نوری پس از تحقیق در نسخه های کهن آن، نام درست این کتاب را عوالی اللئالی دانسته است.
این اثر بارها چاپ و منتشر شده است. یکی از چاپ های آن با تصحیح مرحوم حاج شیخ مجتبی عراقی و مقدمه ای از مرحوم آیةالله مرعشی نجفی در چاپخانه سید الشهداء در قم در سال 1403ق= 1983م= 1361ش. می باشد. نسخه اندکی از آغاز و چند برگی از انجام افتادگی دارد.
آغاز موجود: صلّى الله عليه و آله قال في الكلاب إنها أمّة من الجن...
انجام موجود:... و عمدت إلى السوق ثم إنّي رجعت إلى منزلي و نزع الله من قلبي.
منابع أمل الآمل 2: 253 و 280؛ لؤلؤة البحرين 167؛ رياض العلماء 5: 5؛ مجالس المؤمنين 1: 581؛ الاجازة الكبيرة 19؛ روضات الجنات 7: 33؛ طرائف المقال 1: 88؛
1) نسخه ای از این شرح در این کتابخانه به شماره 16322 نگهداری می شود و در همین فهرست معرفی آن گذشت.
خاتمة مستدرك الوسائل 1: 331؛ الكنى و الألقاب 1: 192؛ الذريعة 15: 358 و 16: 71؛ إحياء الداثر 213
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوين بقلم جلی، سر احادیث نشان شنگرف دارد؛ آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف است، گسستگی اوراق از شیرازه، آثار لک و آبدیدگی در بعضی صفحات دیده می شود؛ کاغذ: فرنگی شکری.
271گ، 17سطر، اندازه متن: 80×130؛ قطع: 150×203
عنوان های دیگر: عوالی اللآلى الحديثيه على مذهب الاماميه؛ غوالي اللآلي
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 9ق. 2. احادیث احکام-- قرن 9ق.
شماره های پیشین: 261-85010
شماره رکورد: 1061581
جزائری، نعمت الله بن عبد الله، 1050-1112ق.
نور الأنوار في إيضاح كلام خير الأخيار/ نعمه الله بن عبد الله جزائری شوشتری
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2783 (2783/ع) در فهرست این کتابخانه (13: 261). این کتاب در سال 1371 با تصحیح عبدالعلی بن محمّد بسطامی به چاپ رسیده است.
آغاز: الحمد لله الذي اطلع أبناء التراب على أسرار ملكوته الخفية... و بعد فيقول تراب نعال أهل العلم نعمة الله بن عبد الله الحسيني الجزائري... و وسمناه بنور الأنوار في شرح كلام خير الأخيار...
انجام موجود:... فخطر له خاطر هل فوق العرش شيء فزاده الله تعالى مثلها أجنحة اخرى فكان.
منابع: الذريعة 24: 359؛ مرعشی 5: 352؛ عکسی مرکز احیاء 4: 318؛ ملی 12: 261
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 14ق. امتیاز: این نسخه یا نسخه ای که از روی آن این نسخه نوشته شده با نسخه خط مؤلّف مقابله شده؛ آرایه ها: عناوین و دعاها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد، حاشیه های توضیحی نیز با نشان
(علی اصغر) دارد شاید علی اصغر جزائری باشد. آسیب ها: نسخه فاقد جلد، عطف و شیرازه است، شیرازه گسسته، از انجام افتادگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری.
40گ، 21سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×215
عنوان های دیگر: شرح صغیر صحیفه سجادیه
موضوع: 1. علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم، 38-94ق. صحیفه سجادیه-- نقد و تفسیر؛ 2. دعاها
شماره های پیشین: 262-85007
شماره رکورد: 1061591
محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق.
شرائع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام (ج1)/ نجم الدین، جعفر بن حسن محقق حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16397 در همین فهرست.
این نسخه جلد اول شرایع است. از آغاز افتادگی دارد و از فصل دوم رکن دوم کتاب طهارت در غسل حیض شروع می شود.
آغاز موجود: وجب عليه وصح منه و لو اغتسل ثم ارتد ثم عاد لم يبطل غسله...
انجام:... و فى ثبوت مهر المثل تردد على القول الآخر فصح الجمع الأشبه لازم.
انجامه: تم تسويد المجلّد الأوّل من كتاب شرائع الاسلام بعون الله الملك العلاّم في سلخ شهر رمضان المبارك سنة تسعة و ستّين و مائتين بعد الألف من الهجرة النبوية المصطفوية عليه و آله أفضل التحية و الثناء.
منابع: رياض العلماء 1: 106؛ الكنى و الألقاب 1: 434؛ طبقات أعلام الشيعة (قرن8) 43؛ الذریعة 13: 47
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 1269ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (ع ل)، (زین)، (التماس دعا دارم م) و حاشیه هایی منقول از مسالک دارد. کاغذ: فرنگی شکری.
225گ، 13سطر، اندازه متن: 80×130؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 7ق.
شماره های پیشین: 263-76004
شماره رکورد: 1061593
ابن مالک، محمّد بن محمّد، -686؟ق.
شرح ألفية ابن مالك/ بدرالدین، محمّد بن محمّد طائی، نویسنده متن: محمّد بن عبد الله طائی جیانی
زبان: عربی
معرفی نسخه: بنگرید به شماره بازیابی 16399/2 در همین فهرست.
آغاز موجود: لعدم الرابط بالمخصص فتعين الثالث...
انجام موجود:... بقو له فصل مضاف شبه فعل ما نصب مفعو لا.
منابع: الوافي بالوفيات 1: 205؛ الذریعة 6: 112؛ کشف الظنون 1: 151؛ دانشگاه 17: 351؛ ملک 1: 399
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: بر روی بسیاری از عبارات به سرخی خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه هایی بی نشان دارد. آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی و پاشیدگی مرکب در غالب صفحات دیده می شود. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج مشکی ساده، اندرون مقوایی، استر کاغذ اصفهانی
6 برگ، 15سطر، اندازه متن: 75×120؛ قطع: 120×205
عنوان های دیگر: شرح ابن الناظم؛ شرح الخلاصة النحوية؛ شرح الخلاصة الالفية
موضوع: 1. ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600-672ق. الفیه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق.
شماره های پیشین: 264-84843
شماره رکورد: 1061602
شوشتری، نورالله بن شریف الدین، 956-1019ق.
احقاق الحق/ نورالله بن محمّد شریف شوشتری مرعشی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره های بازیابی 8640 (8640/ع) و 8509 (8509/ع) در فهرست همین کتابخانه.
آغاز موجود: الأوّل غير العلم لا يعلم الاّ بالعلم فلو علم العلم بغيره لزم الدور...
انجام موجود:... العاشر إذا تعارض خبران... راوي أحدهما ما قد رواه.
منابع: امل الآمل 2: 337؛ معجم رجال الحدیث 20: 202؛ کشف الحجب 27؛ إيضاح المكنون 1: 34؛ الذريعة 1: 290؛ فيض الاله و بنگرید به فیض الاله که آن را مرحوم جلال الدین محدث ارموی در زندگینامه مؤلّف نوشته است.
خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. حواشی: صفحات آکنده از حواشی بی نشان و با نشان های (ه د) و (ه م) و (ابهری) است. آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف است، شیرازه گسسته، آثار آبدیدگی و لک در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری.
148گ، 15 و 17سطر، اندازه متن: 60×130؛ قطع: 130×210
موضوع: 1. کلام شیعه امامیه-- قرن 11ق. 2. شیعه-- دفاعیه ها و ردیه ها-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 3. اهل سنت-- دفاعیه ها و ردیه ها-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 265-85029
شماره رکورد: 1061613
تالشی، محمد بن موسی، -887ق.
حاشية شرح الايساغوجی/ محی الدین محمد بن موسی تالشی؛ نویسنده متن: اثیرالدین ابهری، شارح: حسام الدین کاتی
زبان: عربی
معرفی کتاب: حاشیه ای به شیوه قال، اقول، بر شرح منسوب به حسام الدین کاتی بر ایسا غوجی اثیرالدین ابهری است که معرفی آن پس از این خواهد آمد.
نسخه از آغاز افتادگی دارد و نامی از این اثر و مؤلّف در آن نیامده است. ولی کاتب در انجامه از آن به نام رساله محی الدین یاد کرده است. نسخه دیگری از این رساله در این کتابخانه به شماره 10328/1 (1/328/رف) نگهداری می شود و استاد عبد الله انوار
در جلد یکم فهرست کتابخانه آن را به نام کتاب محی الدین از مؤلّفی به نام محی الدین معرفی کرده است. نسخه های متعددی از این حاشیه در کتابخانه ها نگهداری می شود. در فهرست فنخا 44 نسخه از این اثر معرفی شده است و نام مؤلّف به قرینه آغاز بعضی از نسخه های آن ثبت شده است.
آغاز موجود: عليه إلى ما خلق له و لم يتحقق الحمد اللغوي فيه...
انجام:... و الغرض من المغالطة تغليط الخصم و دفعه.
انجامه: تمّت الرسالة المسمّى [كذا] بمحي الدين بعون الملک المعين على يد أضعف الطلاّب و أحقرهم، إسحاق بن ملا محمّد بن محمود، غفر له و لوالديه و أحسن إليهما و إليه، في تاريخ سنة خمس و عشرين و مائة و ألف في يوم الثالثة بعد الظهر في مدرسة یوسف پاشا رحمة الله عليه.
منابع: فنخا 11: 875؛ سنا 1: 363؛ ملی 1: 322؛ آستانه حضرت معصومه 1: 91
خط: نسخ تحریری، کاتب: اسحاق بن ملا محمّد بن محمود، تاریخ کتابت: 1125ق.، محل کتابت: مدرسه یوسف پاشا؛ آرایه ها: تا نیمه کتاب عبارت های قال و اقول به شنگرف است، سر جمله ها به شنگرف علامت گذاری شده است. حواشی: حاشیه هایی بی نشان دارد. آسیب ها: شیرازه گسسته و فاقد جلد و عطف است. کاغذ: فرنگی شکری.
1ر-50ر (58برگ)؛ 15سطر، اندازه متن: 85×155؛ قطع: 140×195
عنوان های دیگر: رساله محی الدین
موضوع: 1. منطق-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. اثیرالدین ابهری، مفضل بن عمر، -660؟ق. ایسا غوجی-- نقد و تفسیر
شماره های پیشین: 266-85027
شماره رکورد: 1061622
اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر، -660؟ق.
ایسا غوجی/ اثیر الدین مفضل بن عمر ابهری
زبان: عربی
معرفی کتاب: «ایسا غوجی» کلمه معرّب شده از واژه یونانی به معنای مدخل یا مقدّمه، ساخته فیلسوف یونانی فرفوریوس صوری گزارش دهنده کتاب های ارسطو است
و این نیز در واقع مدخلی بر مقو لات ارسطو درباره مفاهیم کلی پنجگانه (کلیات خمس) یا منطق که عبارتند از جنس و نوع و فصل و خاصه و عرض عام، چنان چه گفته اند: جنس و فصل و نوع و خاصه عرض عام * جمله را ایسا غوجی کردند نام مقاله فرفوریوس به جز فیلسوفان یونانی مورد توجه دانشمندان اسلامی نیز قرار گرفت، و پس از ترجمه به سریانی و از آن به عربی به شرح و تفسیر آن پرداختند، یکی از شرح های مشهور آن شرح اثیرالدین مفضل بن عمر ابهری در گذشته حدود سال 663ق. است که به آن الرسالة الأثيرية في المنطق نیز گفته می شود، بر این رساله شرح های متعددی نوشته شده، از شروح معروف آن شرح شمس الدین فناری در گذشته 834ق. که به الفوائد الفنارية معروف است و شرح نورالدین علی بن ابراهیم شیرازی در گذشته 862ق. و شرح زین الدین زكريا بن محمّد انصاری در گذشته 910ق. می باشند.
این اثر بارها همراه با حواشی و تعلیقات آن در هند و قاهره و استانبول چاپ شده، در سال 1244ق. توسط ابو الفتح شیرازی به نام مرآه المنطق به فارسی ترجمه و بارها چاپ شده است. ترجمه لاتینی و انگلیسی آن نیز چاپ و منتشر شده است.
آغاز: قال الشيخ الامام العلاّمة... أثير الدين الأبهري... ألحمد لله على توفيقه و نسأله هداية طريقه...
انجام:... أو مقدّمات و همية كاذبة و العمدة هو البرهان، وليكن هذا آخر الرسالة.
انجامه: تمّت الكتاب بعون الله الملك الوهّاب في تاريخ خمسة و عشرين و ألف سنة من الهجرة.
منابع: فهرست ندیم 313؛ الأعلام 7: 279؛ الكنى و الألقاب 2: 11؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 6: 587؛ ملک 9: 345؛ الهیات تهران 1: 283
آرایه ها: بر روی بسیاری از عبارات خط سرخ کشیده شده بر روی بسیاری از عبارات خط سرخ کشیده شده؛ حواشی: حاشیه هایی پراکنده بی نشان دارد.
50پ-54ر؛ 15سطر، اندازه متن: 85×155؛ قطع: 140×195
عنوان های دیگر: الرسالة الأثيرية في المنطق
موضوع: 1. منطق-- قرن 7ق.
شماره های پیشین: 266-85027
شماره رکورد: 2150003
انصاری، طاهر بن قاسم، قرن 8ق.
جواهر/ الفقه طاهر بن قاسم بن احمد انصاری خوارزمی حنفی مشهور به سعید نمد پوش
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی است شامل مطالبی در توحید و اثبات خالق و احکام طهارت و روزه و فواید پراکنده و مطالبی در تصوف. مؤلّف که به سعید نمدپوش معروف بوده از فقهای حنفی مذهب قرن هشتم هجری قمری است، نام او در الفوائد البهية طاهر بن سلام بن قاسم یاد شده، از این کتاب بر می آید که نویسنده صوفی مسلک بوده، وی پس از سفر حج به روم (ترکیه کنونی) رفته و از آن جا به قاهره می رود و در همان جا اقامت می گزیند، نگارش این کتاب را در روم آغاز کرده و در مصر در غره ماه رمضان سال 771ق. به پایان رسانده است. برخی نیز گفته اند که این کتاب در مصر تألیف شده است. این اثر در ده باب تنظیم یافته: باب اول: فی اثبات الصانع و توحیده و کتبه و رسله. باب دهم: فى آداب السالكين من اهل الطريقه.
آغاز: الحمد لله الذي هدانا لمعرفته و أكرمنا بتقواه و طاعته و شرّفنا بحمل أمانته...
انجام موجود:... و التمانع دلیل حدوثهما أو حدوث أحدهما لو أراد أن يخلق.
منابع: الفوائد البهية 84؛ كشف الظنون 1: 115؛ الأعلام 3: 222؛ ملک 1: 21؛ مرعشی 9: 162
تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین ابواب به شنگرف است. حواشی: حاشیه بی نشان دارد. آسیب ها: نسخه فقط مشتمل بر بخشی از باب یکم است.
56پ-57پ؛ 14سطر، اندازه متن: 65×132؛ قطع: 140×195
عنوان های دیگر: الجواهر
موضوع: 1. فقه حنفی-- قرن 8ق. 2. تصوف-- قرن 8ق 3. کلام اهل سنت-- قرن 8ق.
شماره های پیشین: 266-85027
شماره رکورد: 2150201
محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق.
المختصر النافع/ نجم الدین، جعفر بن حسن محقق حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16363 در همین فهرست. نسخه از دو طرف افتادگی دارد و از بخشی از رکن سوم کتاب طهارت تا یک برگ از کتاب القصاص را دربر می گیرد.
آغاز موجود: و لا يغتسل بغسالة الحمّام إلاّ أن يعلم خلوّها...
انجام موجود:... و إن قصرت إسترق منه بنسبة الجناية أو يباع فيأخذ من.
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: صفحات آکنده از حواشی با نشان های (ع ل) و (ح ر) و (ع ح) و (ل ف) و جز آن؛ آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف است، شیرازه گسسته، آثار لک و آبدیدگی در بسیاری از صفحات دیده می شود. کاغذ: اصفهانی نخودی.
162گ، 15سطر، اندازه متن: 00×140؛ قطع: 140×200
عنوان های دیگر: النافع فی مختصر الشرايع؛ مختصر شرایع الاسلام
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 7ق.
شماره های پیشین: 267-85031
شماره رکورد: 1061630
برسی، فضل بن حسن 468-548ق.
جوامع الجامع (ج1)/ امین الدین فضل بن حسن بن فضل طبرسی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 755 (755/ع) در فهرست همین کتابخانه (8: 271 و 445). این نسخه جلد اول کتاب است و از طرفین افتادگی دارد؛ از تفسیر آيه شريفه (إيّاك نعبد و إيّاك نستعين) تا اوایل سوره کهف را در بر می گیرد، از میانه نیز در چند جا افتادگی دارد؛ از آیه 137 تا 155 سوره نساء و از آیه 30 تا 41 سوره مائده، و از آیه 66 تا 90 سوره نحل را ندارد.
آغاز موجود: اسم الفاعل إلى الظرف على طريق الاتساع... إيّاك نعبد و إياك نستعين إيّا ضمير منفصل...
انجام موجود:... و يختلفون في البعث فكان يقول بعضهم تُبعث الأرواح دون الأجساد.
منابع: معالم العلماء 135؛ أمل الآمل 2: 216؛ کشف الحجب 165؛ معجم رجال الحدیث 14: 304؛ الذریعة 5: 248، ملی 8: 271 و 445
خط: نستعلیق متوسط، آیات ثلث، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: آیات قرآنی به قلم ثلث جلی و بر روی آن ها خط سرخ کشیده شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. یادداشت ها: بر روی نخستین برگ یادداشت تملک علی بن محمّد بن طيب الموسوی با مهر بیضی او دیده می شود، وی عالم و فقیه از نوادگان محدث جزائری سید نعمة الله شوشتری است و در 1305ق. در گذشته است. مهرها: مهر بیضی شکل با سجع «على بن محمّد بن... الموسوی» بر روی اولین برگ دیده می شود، که مربوط به همان علی بن محمّد بن طيب جزائری شوشتری در گذشته 1305ق. است. آسیب ها: جلد فرسوده، اوراق از عطف و شیرازه جدا شده، بعضی از برگ ها وصالی و ترمیم شده اند، آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، نسخه از طرفین ناقص و در میانه های نسخه افتادگی هایی دارد. کاغذ: هندی نخودی؛ جلد: تیماج مشکی، مجدول، اندرون مقوایی روکش کاغذی نخودی.
207گ، 24سطر، اندازه متن: 75×150؛ قطع: 120×215
موضوع: 1. تفاسیر شیعه-- قرن 6ق.
شماره های پیشین: 268-85000
شماره رکورد: 1061642
زنجانی، عبد الوهاب بن ابراهیم، -655ق.
التصريف/ عزالدین عبد الوهاب بن ابراهیم زنجانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16328/2 در همین فهرست. این نسخه اولین رساله مجموعه دو رساله ای است و از آغاز چند برگی افتادگی دارد. کاتب در پایان آن تاریخ کتابت را 128 نوشته که باید 1208 یا 1280 باشد.
آغاز موجود: النقاء الساكنين إنّما يجوز إذا كان الأوّل حرف...
انجام:... هو حسن الطعمة و الجلسة.
منابع: بغية الوعاة 318؛ تلخيص مجمع الآداب 1: 234؛ کشف الظنون 2: 1139؛ ملی 12: 21 و 1: 353
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: قرن 13ق. آرایه ها: بر روی بعض عبارات با جوهر سرخ خط کشیده شده است. حواشی: ترجمه فارسی بعضی کلمات در لابلای سطور؛ آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات وجود دارد. کاغذ: فرنگی شکری.
1ر-21پ (59برگ)؛ 8سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 135×200
عنوان های دیگر: التصريف العزي؛ العزي في التصريف؛ تصريف الكلام
موضوع: 1. زبان عربی-- صرف-- قرن 7ق.
شماره های پیشین: 269-84855
شماره رکورد: 1061668
ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600؟-672ق.
الألفية/ محمّد بن عبد الله طائی جیانی معروف به ابن مالک
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16408 در همین فهرست.
آغاز: قال محمّد هو ابن مالك * أحمد ربّي الله خير مالك...
انجام موجود:... كذا الحروف غير ما تحصلا * به جواب کنعم وکبلی
منابع: بغية الوعاة 59؛ البداية و النهاية 13: 312؛ الوافي بالوفيات 3: 285؛ کشف الظنون 1: 151 و 720
خط: نسخ جلی، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. حواشی: حاشیه های توضیحی در لابلای سطور دارد.
22پ-59پ؛ 8سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 140×200
عنوان های دیگر: الخلاصة في النحو؛ الفية
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق.
شماره رکورد: 2156913
نصیرالدین طوسی، محمّد بن محمّد، 597-672ق.
آداب المتعلمین/ منسوب به خواجه نصیرالدین طوسی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری کوتاه و مشهور منسوب به خواجه نصیرالدین طوسی در بیان روش آموزش و چگونگی فراگیری علوم برای دانش آموزان در 12 فصل، نام مؤلّف در آن یاد نشده، بلکه در دو جای آن نام (محمّد بن الحسن) آمده و در پایان آن، مؤلّف خواندن کتاب طب النبي أبو العباس مستغفری را سفارش می کند. بنا به گفته شیخ آقا بزرگ، علاّمه مجلسی نسبت این رساله را به خواجه نصیر مسلم می دانسته، همچنین در پایان بعضی از نسخه های این رساله عبارتی منقول از خواجه نصیرالدین طوسی دیده می شود که در آن به مطالعه و نوشتن و اندیشیدن و اموری دیگر سفارش شده است. محمّد علی مولوی در مدخل آداب المتعلمين دائره المعارف بزرگ اسلامی کتاب را به برهان الدین زرنوجی حنفی در گذشته 519ق. نسبت داده و معتقد است که کتاب در چهارده فصل است و در فصل چهاردهم از شاعران و دانشمندان اهل سنت بسیار یاد شده، و اشعاری مربوط به کتاب آمده است و به گفته او برخی از نسخه نویسان فصل های چهارم و چهاردهم و نام و سخنان این دانشمندان را حذف و یا دگرگون کرده و آن را را به خواجه نصیر نسبت داده اند. در صفحه عنوان نسخه ما با شنگرف نوشته شده (هذا کتاب آداب المتعلمين من كلام الشيخ ابو العباس).
این اثر بارها ضمن کتاب های جامع المقدّمات و بارها بصورت مستقل توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است. همچنین چندین بار به فارسی ترجمه شده، و برخی آن را به نظم فارسی در آورده، بعضی از ترجمه های فارسی آن به چاپ نیز رسیده است.
آغاز: الحمد لله على آلائه و أشكره على نعمائه... أمّا بعد فكثير من طلاّب العلم لا يتيسّر لهم التحصيل...
انجام:... بالاثار الواردة في الطب الذي جمعه الامام الشيخ أبوالعبّاس المستغفري في كتابه المسمّى بطب النبى صلوات الله عليه و آله و سلّم تجده من يطلبه في طلبه تم بالخير بعون رب العالمين.
منابع: الذريعة 1: 26؛ دائره المعارف بزرگ 1: 165؛ مجلس 4: 406؛ ملی 10: 215 و 8: 303
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: سر فصل ها به شنگرف، بر روی بعضی عبارات به شنگرف خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف، اوراق گسسته و لبه های آن پاره شده، بعضی صفحات ترمیم و وصالی شده است. کاغذ: هندی نخودی.
1پ-12پ (24برگ)؛ 14سطر، اندازه متن: 83×135؛ قطع: 145×200
موضوع: 1. اسلام و آموزش و پرورش متون-- قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 270-84979
شماره رکورد: 1061675
خاتون آبادی اصفهانی، احمد بن محمّد مهدی، -1154ق.
رسالة في معرفة التقويم/ احمد بن محمّد مهدی شریف اصفهانی خاتون آبادی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16356/1 در همین فهرست. نسخه از آخر افتادگی دارد و تا بخشی از فصل سوم را در بر می گیرد.
آغاز: نحمدك يا خالق الشمس و القمر و نصلّى على نبيّك فارق الخير و الشر... و بعد فيقول الفقير... أحمد بن محمّد المهدي الشريف الاصفهاني الخاتون آبادي هذه رسالة و جيزة و عجالة عزيزة في معرفة التقويم...
انجام موجود:... و مقابلة النيرين يسمى إستقبالاً لاستقبال القمر بعدها.
منابع: الذريعة 21: 250؛ ملی 6: 467 و 21؛ سپهسالار 5: 604؛ مجلس 22: 129؛ مشار عربی 475
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به سرخی، بر روی برخی از عبارات خط سرخ کشیده شده. حواشی: یک حاشیه عربی و یک حاشیه فارسی بی نشان دارد.
13ر-24پ (24برگ)؛ 14سطر، اندازه متن: 80×132؛ قطع: 150×200
موضوع: 1. نجوم اسلامی-- گاه شماری-- قرن 12ق.
شماره رکورد: 2163381
استرآبادی، محمّد بن حسن، -686ق.
شرح الكافية في النحو/ رضى الدين، محمّد بن حسن استرآبادی؛ نویسنده متن: عثمان بن عمر معروف به ابن الحاجب
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16309 در فهرست همین کتابخانه. این نسخه از آغاز چند برگی افتادگی دارد. کتاب تا صفحه 83پ پایان می یابد و در صفحات 84ر به بعد مطالبی به ترکی در نحو عربی همراه با چند بیت شعر نوشته شده.
آغاز موجود: کالعلم و الظن، قو له بعد جملة إسمية...
انجام:... إضربي في الوقف لم يعلم إنّه بدل عن النون أو المحذوف المردود.
انجامه: ولیکن آخر الكلام في هذا الكتاب و الحمد لواجب الوجود و الشكر لمفيض الخير و الجود... الذى لا إله إلاّ هو. وافق الفراغ منه يوم الخميس واحد و عشرين من صفر و الحمد لله رب العالمين.
منابع: درّة الحجال 1: 273؛ الذریعة 14: 30؛ مجلس 9: 1559، 14: 19؛ دانشگاه 7: 157؛ کوپریلی 2: 163؛ ظاهریه (نحو): 329
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: سربندهای (قو له) در چند برگ اول با شنگرف است. حواشی: حاشیه های تصحیحی و حاشیه های توضیحی با نشان های (س)، (ع ب) و (سعیدی) دارد. آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف است، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در بیش تر صفحات دیده می شود، بعضی از برگ ها مرمت شده، بخشی از حاشیه ها بر اثر برش صحافی از بین رفته. کاغذ: فرنگی شکری.
89گ، 21سطر، اندازه متن: 90×160؛ قطع: 150×205
عنوان های دیگر: شرح رضی بر کافیه؛ شرح استرآبادی
موضوع: 1. ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق.، الكافيه فى النحو-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق.
شماره های پیشین: 271-84858
شماره رکورد: 1061684
زنجانی، عبد الوهاب بن ابراهیم، -655ق.
التصريف/ عزالدین عبد الوهاب بن ابراهیم زنجانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16328/2 در همین فهرست.
آغاز: إعلم إن التصريف في اللغة التغيير و في الصناعة...
انجام:... هو حسن الطعمة و الجلسة و الحمد لله رب العالمين.
منابع: بغية الوعاة 318؛ تلخيص مجمع الآداب 1: 234؛ کشف الظنون 2: 1139؛ ملی 12: 21 و 1: 353
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 14ق. آرایه ها: بر روی بعضی عبارات با مرکب سیاه خط کشیده شده است. حواشی: بسیاری از عبارات در لابلای سطور به فارسی ترجمه شده است. آسیب ها: نسخه فرسوده فاقد جلد، عطف و شیرازه است، شیرازه گسسته، لبه برگ ها پارگی دارد و بخشی از حاشیه از بین رفته است. کاغذ: فرنگی شکری.
33گ، 7سطر، اندازه متن: 105×145؛ قطع: 170×210
عنوان های دیگر: التصريف العزي؛ العزي في التصريف
موضوع: 1. زبان عربی-- صرف-- قرن 7ق.
شماره رکورد: 1061693
قمی مشهدی، محمّد بن محمّد رضا، قرن 12ق.
شرح الصحيفة السجادية/ محمّد بن محمّد رضا قمی مشهدی، دعاها از: امام زین العابدین علی بن الحسين (علیه السلام)
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی آمیخته با متن بر صحيفه سجاديه است. نگارش آن در اول ماه مبارک رمضان سال 1090ق. آغاز و در هشتم ماه شوال همان سال در مشهد به پایان رسیده است. این تاریخ در نسخه آمده است. شارح میرزا محمّد بن محمّد رضا بن اسماعیل بن جمال الدین قمی الاصل مشهدی، از علمای قرن یازدهم و اوایل قرن دوازدهم هجری قمری و از شاگردان مجلسی دوم است. وی دارای چند تألیف دیگر نیز
هست، معروف ترین آن ها تفسیر قرآن کریم به نام کنز الدقائق و بحر الغرائب است که اخیرا توسط بنیاد پژوهش های آستان قدس در چندین جلد منتشر شده، علاّمه مجلسی و آقا جمال خوانساری بر این تفسیر تقریظ نوشته و مؤلّف را بسیار ستوده اند، متن این دو تقریظ را علاّمه محسن امین در شرح حال مؤلّف در أعیان الشیعة آورده است.
آغاز: الحمد لله الذي كتب في صحيفة بصائرنا محبّة أوليائه...
انجام:... يناسب حالي أن يؤنسني موحشاً عنّي و الحمد لله أوّلاً و آخراً.
انجامه مؤلّف: و قد وقع الفراغ من تسويد هذه الأوراق يوم الجمعة ثامن شوال بعد الشروع فيه في أوّل شهر رمضان المبارك بعد مضي ألف و تسعين سنة من الهجرة النبوية في مشهد ثامن الأئمة على مشرّفها ألف ألف سلام و تحية على يد مؤلّفه المفتاق إلى الله العزيز الغني ميرزا محمّد بن محمّد رضا بن إسماعيل بن جمال الدين.
انجامه کاتب: راقمه عبد الواسع بن غلام حسن عفى عنهما.
منابع: رياض العلماء 4: 145؛ روضات الجنات 4: 319؛ أعيان الشيعة 10: 407؛ الذريعة 13: 356؛ إيضاح المكنون 2: 315
خط: نسخ تحریری، کاتب: عبد الواسع بن غلام حسن، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: بر روی عبارات صحیفه به شنگرف خط کشیده شده؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. یادداشت ها: بر روی نخستین صفحه (صفحه عنوان) چندین یادداشت تملک با مهرهای مالکین وجود دارد بدین صورت «صار هذا من ممتلكات الحقير عبد الرزاق الحلی» با مهر گرد ناخوانا، «ثم انتقل الى هذا بالاشتراء الشرعي و كتب هذا محمّد بن عبد الغنی الشهير يعبد العظيم الحسينی» با مهر «ذلك الفوز العظيم»، یادداشت تملک دیگر با امضای حسن بن عبد الغنی الحسینی با مهر «بالله حسن ظنی»، یادداشت تملکی دیگر بنام عبد الباقي بن عبد الغني الحسینی، و تملکی دیگر بنام حسین بن عبد الغني الحسيني؛ مهرها: مهر بیضی «عبده محمّد حسین بن محمّد» و مهر بیضی «ذلک الفوز العظيم» و مهر بیضی «بالله حسن ظنی» و مهر خشتی «عبده محمّد حسین الحسينيی» و یک مهر خشی و دیگری بیضی ناخوانا در صفحه عنوان دیده می شود. آسیب ها نسخه فاقد جلد، لبه های چند برگ وصالی و ترمیم شده، آثار لک در برگ اول وجود دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی.
95گ، 19سطر، اندازه متن: 80×185؛ قطع: 128×218
موضوع: 1. علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم، 38-94ق. صحيفه سجاديه-- نقد و تفسیر
شماره های پیشین: 273-75687
شماره رکورد: 1061705
این مالک، محمّد بن محمّد، -686؟ق.
شرح ألفية ابن مالك/ بدر الدين، محمّد بن محمد طائی، نویسنده متن: محمّد بن عبد الله طائی جیانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16408 در همین فهرست.
آغاز موجود: شعيث بن سهم أم شعيث بن منقر تقديره ما أدري...
انجام موجود:... أبدلت من مجالستها نحو أبان و أعان.
منابع: كشف الظنون 1: 151؛ الذریعة 6: 112؛ دانشگاه 17: 351؛ ملک 1: 399
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: بر روی عبارات متن اصلی به شنگرف خط کشی شده. حواشی: حاشیه هایی با نشان (احمد)، (زکریا)، و نقل هایی از مآخذی چون مغنی اللبیب، منهج، بیضاوی و صحاح دارد. آسیب ها: نسخه فرسوده و آفت زده، فاقد جلد و عطف، شیرازه گسسته، آثار لک، آب دیدگی، موریانه خوردگی در بسیاری از صفحات دیده می شود، بعضی برگ ها مرمت شده، موریانه خوردگی در بعضی صفحات به متن آسیب رسانده، تا برگ 19 سفید و چهار برگ قبل از آغاز متن و دو برگ از آخر نسخه پاره شده، متن از برگ بیستم شروع می شود. کاغذ: فرنگی شکری.
102گ، 19سطر، اندازه متن: 73×140؛ قطع: 117×200
عنوان های دیگر: شرح ابن الناظم؛ شرح الخلاصة النحوية؛ شرح الخلاصه الألفية
موضوع: 1. ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600-672 ق.، الفيه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق.
شماره های پیشین: 274-84854
شماره رکورد: 1061719
رستمداری، محمّد بن على، قرن 10؟ق.
مرآة التحقيق/ محمّد بن فخرالدین علی رستمداری معروف به مشکک
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کلامی، در مبحث افعال بشر و مساله جبر و اختیار انسان در اعمال خود که یکی از مباحث کلامی پر گفتگو میان مذاهب است؛ در یک مقدّمه و دو مسلک و یک خاتمه، به نام شاه سلیمان صفوی؛ مؤلّف محمّد بن فخرالدین علی رستمداری از علمای شیعه اواخر قرن دهم هجری قمری بوده و شاید اوایل قرن یازدهم را نیز درک کرده باشد، ساکن مشهد و از مدرسان مدارس آستان بوده؛ وی رساله کلامی دیگری در رد بر اهل سنت نوشته و آن هنگامی است که عبد الله ازبک حاکم ماوراءالنهر در سال 998ق. شهر مشهد را محاصره کرده و از علمای اهل تسنن آن دیار فتوای عدم حرمت قتل شیعیان را گرفته بود، مؤلّف رساله ای بر ضد آن فتوی نوشته و به آنان ارسال نموده؛ نسخه ای از آن در همین کتابخانه نگهداری می شود و من در جلد چهل و هفتم فهرست این کتابخانه آن را معرفی کرده ام.
آغاز: سبحان من تفضّل على عباده بمواهب التمكين و الأقدار... أمّا بعد فيقول أدون الموجودات محمّد بن فخرالدین الرستمداري ... و جاءت بتوفيقه على ما يليق أن يسمى بمرآة التحقيق...
انجام:... و عند ذلك يندفع التأمّل في التأييد و الحمد لله الّذي أيّدنا بهذا و الصلاة على محمّد سيّد الورى و آله أعلام الهدى.
انجامه: تمّت الرسالة على يد العبد المذنب المحتاج... إبن إبراهيم خليل الله في ليلة الأربعاء المسفر صباحها عن سابع عشر من شهر شوّال من سنة إحدى و ثمانين و تسعمائة.
منابع: احياء الدائر 222؛ أعيان الشيعة 10: 36
خط: نستعلیق متوسط، کاتب: خلیل الله بن ابراهیم موسوی، تاریخ کتابت: 981ق. امتیاز: نسخه در زمان مؤلّف نوشته شده و حاشیه هایی از او دارد. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی، و توضیحی با نشان (منه سلمه الله) دارد. آسیب ها: جلد آسیب دیده، روکش آن که ظاهراً تیماج بوده از دو طرف کنده شده، شیرازه گسسته، لبه بعضی از برگ ها پاره شده ولی به متن آسیب نرسیده؛
کاغذ: هندی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش کاغذی زرد ساده، عطف تیماج عنابی، آستر کاغذی شکری.
1ر-15ر (45برگ)؛ 19سطر، اندازه متن: 80×115؛ قطع: 130×185
موضوع: 1. کلام شیعه امامیه-- قرن 10ق.
شماره های پیشین: 275-75690
شماره رکورد: 1061734
جرجانی، ابو الفتح بن مخدوم، -976ق.
حاشيه شرح آداب البحث/ ابو الفتح بن مخدوم حسینی؛ نویسنده متن: عضدالدین عبد الرحمن بن احمد ایجی، شارح: محمّد حنفی تبریزی بخاری
زبان: عربی
معرفی کتاب: حاشیه ای است بر شرح محمّد حنفی بخاری رومی در گذشته حدود سال 900ق. بر کتاب آداب البحث و المناظرة عضدالدین عبد الرحمن بن احمد ایجی در گذشته 756ق.
مؤلّف از دانشمندان قرن دهم هجری قمری و از نواده های میر سید شریف گرگانی است. مدّتی ساکن مشهد بوده و به گفته روملو در احسن التواریخ در سال 976ق. در اردبیل در گذشته است. آثار متعددی در علوم مختلفی چون تفسیر، منطق، کلام و اعتقادات و جز آن دارد و اغلب آن ها هم چون آثار نیای خود میر سید شریف حاشیه هایی بر کتاب های دیگران است.
اکثر مورخین و شرح حال نویسان در کتاب های خود از او یاد کرده اند. اما متاسفانه آشفتگی و مغایرت هایی در بعضی از آن ها دیده می شود که مطرح کردن و بررسی آن ها در حوصله این فهرست نمی گنجد و ما فقط به برخی موارد کلی اشاره می کنیم. غالب مورخین او را نواده میر سید شریف گرگانی و فرزند میر مخدوم شریفی سنّی متعصب و نویسنده کتاب ضد شیعه نواقض الروافض دانسته اند، ولی در عین حال او را از علمای شیعه شمرده اند؛ برخی او را نوه پسری میر سید شریف و بعضی دیگر نوه دختری او دانسته اند. حاج خلیفه از او با نام (میر ابو الفتح محمّد معروف به تاج سعیدی اردبیلی) یاد کرده است. محقق و مورخ نامی میرزا عبد الله افندی شرح حال او را در ریاض العلماء با عنوان (الامير ابو الفتح بن الامير المخدوم الحسينى القزويني العربشاهي)
آورده و از او با عباراتی چون عالم، متکلم، محدث، فقیه، اصولی... مورد ستایش قرار داده، و آثار متعددی از او را برشمرده، ولی به این حاشیه اشاره ای نکرده، ولی از حاشیه او بر شرح عصام الدین اسفرائینی یاد کرده که آن را نزد برادرزاده اش دیده است. که باید تحقیق دقیق تری شود. صاحب ریاض در جایی دیگر به شرح حال (امیر ابو الفتح شرفه) به نقل از احسن التواریخ روملو پرداخته و او را با ابو الفتح بن مخدوم یکی دانسته که طبق بعضی قرائن صحیح به نظر می رسد.
طبق گفته مؤلّف در انجامه، این حاشیه در ماه رمضان سال 953ق. در مشهد به انجام رسیده؛ تعدادی از تالیفات او نیز در مشهد ساخته شده، بر این اساس وی باید از مقیمان مشهد مقدس یا مدتی را در آن جا سپری کرده باشد که مورخین به این مطلب اشاره ای نکرده اند. اجازه ای (از سیف الدین الخادم ابن مخدوم الحسینی) که آن را در مشهد مقدس در ماه رمضان 961ق. بر روی نسخه ای از اربعون حدیث شهید اول برای (جعفر بن امام الدین تهرانی) نوشته در مقدمه این کتاب به چاپ رسیده است و ممکن است مؤلّف همین اثر مورد معرفی باشد. نسخه ای از این حاشیه در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شماره 1523 نگهداری می شود که در فهرست کتابخانه به عنوان حاشیه بر شرح محمّد حنفی بخاری از آن یاد شده، آغاز و انجام آن با نسخه ما یکی است، ولی چنان چه در فهرست دانشگاه آمده تاریخ فراغت مؤلّف در آن سال 996ق. یاد شده که این تاریخ با گفته روملو در تاریخ درگذشت مؤلّف سازگاری ندارد، البته بعید نیست که این تاریخ در اصل 976ق. باشد و این اختلاف ناشی از تصحیف دو کلمه (سبعین) و (تسعین) در این تاریخ باشد که معمو لاً در زبان عربی صورت می گیرد.
آغاز: الحمد لله على إفهام الخطاب... فهذا أمر عجاب بل أمر لا يدخل في الحساب...
انجام:... و غيرها عن غيرها الطالبون إنّ الله مع الذين اتقوا و الذين هم محسنون.
انجامه مؤلّف: نقله من السواد إلى البياض بعون الله الحكيم المبدى الفيّاض مؤلّفه العبد الضعيف المرتاض أبو الفتح بن مخدوم الحسيني وفّقه الله لتصحيح الأغراض في الاقبال و الأعراض فى المشهد المقدسة الرضوية على مشرّفها الصلاة و التحية سنة ثلاثة و خمسين و تسعمائة.
انجامه كاتب: و قد فرغ عن تحريره جلال الدین بن محمّد عفي عنهما سنة 977.
منابع: أحسن التواريخ 2: 571؛ رياض العلماء 1: 86، 492؛ أعيان الشيعة 2: 394؛ ريحانة الأدب 3: 220؛ إحياء الدائر 176؛ روضات الجنات 1: 180 و 5: 206؛ مرآة الكتب 207؛ الكنى و الألقاب
2: 468؛ کشف الحجب 335؛ كشف الظنون 1: 41؛ الذريعة 2: 202، 3: 206، 9: 77، 6: 59، 5: 525، 21: 314؛ کشّاف الفهارس 352؛ دانشگاه 8: 155
خط: نستعلیق خفی، کاتب: جلال الدین بن محمّد، تاریخ کتابت: 977ق. آسیب ها: جلد آسیب دیده، روکش آن که ظاهراً تیماج بوده از دو طرف کنده شده، شیرازه گسسته، پارگی در لبه های بعضی صفحات وجود دارد ولی متن سالم است.
15پ-25ر؛ 26سطر، اندازه متن: 65×130؛ قطع: 130×185
موضوع: 1. منطق-- قرن 10ق. 2. عضدالدین ایجی، عبد الرحمان بن احمد، 700؟-756ق.، آداب البحث و المناظره-- نقد و تفسیر؛ 3. مو لا حنفی، محمد، -900 ق. شرخ آداب البحث -- نقد و تفسیر
شماره های پیشین: 275-75690
شماره رکورد: 2161663
رساله ای در علوم مختلف
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای مختصر در علوم گوناگون، بنام احمد خان حاکم گیلان ساخته شده؛ در آن از علوم نحو، معانی و بیان، تفسیر، اصول، منطق، حکمت، هیئت و فلسفه سخن گفته؛ نام نگارنده در آن نیامده، ولی در پایان رساله با مرکب نوشته شده (تألیف ملا میرزا جان است) بر روی صفحه اول نیز یادداشتی است که در آن رساله را به میرزا جان نسبت داده؛ مؤلّف می نویسد که پس از آن که خداوند به من نیکی فرموده و مرا از زندان آزاد نمود و مورد لطف و محبت سلطان احمد خان قرار گرفتم بر آن شدم که از جواهر فواید و نفایس فرایدی که در دست دارم برسم هدیه به سلطان تقدیم کنم، بنابراین از علوم عقلی و نقلی آن چه نفیس تر بود جمع نمودم و به جهت اختصار از هر علمی یک مساله آوردم.
آغاز: الحمد لله الذي جعل العلوم و سيلة للاهتداء...
انجام:... قائم بالمجموع إذ المجموع ههنا موجود واحد فتأمّل
انجامه: تمّت الرسالة فى 22 شهر جمادى الأّولى سنة 986 على يد العبد الفقير إلى الله الغني إبن إبراهيم خليل...
25پ-37؛ 19سطر، اندازه متن: 65×120؛ قطع: 130×185
موضوع: 1. علوم اسلامی-- مطالب گوناگون
شماره های پیشین: 275-75690
شماره رکورد: 2162780
حاشية آداب البحث و المناظرة/ نويسنده متن: عضدالدین عبد الرحمن بن احمد ایجی
زبان: عربی
معرفی کتاب: یکی از حاشیه هایی است که بر کتاب آداب البحث و المناظرة عضدالدين ایجی نوشته شده است. نامی از مؤلّف در آن نیامده، نسخه های متعددی از آن در کتابخانه ها نگهداری می شود و غالباً در فهرست ها به ملا محمّد حنفی درگذشته 900ق. نسبت داده شده است. پایین آخرین صفحه این نسخه نیز نوشته شده (ملا حنفی بر رساله قاضی عضد). در برخی نسخه ها، این حاشیه به می رسید شریف گرگانی نسبت داده شده است.
در برگ آخر این نسخه دو بیت منسوب به امیرالمؤمنین و منظومه ای هشت بیتی در طب که به ابو علی سینا نسبت داده شده نوشته شده است. شیخ الرئیس ابو علی سینا چندین منظومه در طب دارد و من آن ها را در کتاب خود التراث الطبي العربي معرفی کرده ام ولی این منظومه را در جایی ندیدم.
آغاز: لك الحمد جعل الله تعالى مخاطباً تنبيها على القرب...
انجام:... و لنختم الكلام على هذا القدر لئلا ينجر إلى الاملال.
انجامه مؤلّف: إعلم إنّ الحواشى المنسوبة إلى المحقق الشريف قدّس سرّه لهذه الرسالة لمّا لاحظتها في نسخ متعدّده و وجدت بعضها سقيما و لم يبق إعتماد عليها لم ألتزم نقلها بل قرّرت الكلام على وجه لاحظته و وقع بعض تقريراتنا موافقاً لتقريره قدّس سره و بعضها غير موافق فتأمّل، و انصِف فان وجدته حقاً فأتبعه و إلاّ فأصلحه فان الله لا يضيّع أجر المحسنين.
انجامه کاتب: تمّت الرسالة و الحمد لله على الاتمام و الصلاة على رسو له و آله عليهم السلام على يد الفقير إلى الله الغني إبن ابراهيم خليل الله الموسوي في 5 صفر سنة 978.
منابع: الذريعة 6: 9؛ تراثنا شماره 66 و 256/67؛ مجلس 10: 288؛ دانشگاه 8: 155؛ ملی 9: 17؛ سپهسالار 4: 137؛ فهرست کتابخانه امیرالمؤمنین نجف: خطی (نسخه خط مؤلّف نگهداری شده در کتابخانه محقق طباطبایی).
38پ-44پ؛ 12سطر، اندازه متن: 72×112؛ قطع: 130×185
موضوع: 1. منطق-- متون قدیمی تا قرن 14؛ عضدالدین ایجی، عبد الرحمن بن احمد، 670-756ق. آداب البحث و المناظرة-- نقد و تفسير
شماره های پیشین: 275-75690
شماره رکورد: 2162849
رساله ای در علوم غریبه
زبان: فارسی
معرفی کتاب: دفتری شامل مطالب پراکنده ای در علوم غریبه، اخترگویی، دعاهایی در رفع بیماری ها و حوائج و مانند آن؛ برگ های آن پراکنده و با خطوط مختلف نوشته شده و نواقص و افتادگی بسیاری دارد.
آغاز موجود: زعفران بنویسد و به آب فر شوید... بسم الله الرحمن الرحیم یا کریم یا رحيم...
انجام موجود:... الكريم نجّنا و خلّصنا بالحق باسم الله الرحمن الرحيم.
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آسیب ها: نسخه فرسوده، از یک طرف جلد ندارد، اوراق گسسته و پراکنده و در جای خود قرار نگرفته، ناقص و افتادگی دارد آثار لک و آب دیدگی در بیش تر صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی پسته ای و فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج قهوه ای، مجدول، ترنج و نیم ترنج، آستر کاغذی کرم رنگ.
43گ، سطرها متغیر، اندازه متن: 70×135 و 60×125؛ قطع: 105×170
موضوع: 1. اخترگویی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. علوم غریبه اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 276-87176
شماره رکورد: 1061747
عضدالدین ایجی، عبد الرحمان بن احمد، 700؟-756ق.
آداب البحث و المناظرة/ عضدالدین عبد الرحمن بن احمد ایجی
زبان: عربی وصلت
معرفی کتاب: متنی کوتاه در مورد آداب و چگونگی گفتگو مناظره کردن است. بعضی از دانشمندان اسلامی در این موضوع رساله هایی ساخته اند. رساله قاضی عضدالدین ایجی با این که بسیار کوتاه است، ولی از دیگر رساله ها شهرت بیش تری یافت و شرح ها و حاشیه های متعددی بر آن نگاشته شد.
این رساله به آداب البحث معروف است ولی کاتب از آن به نام الرسالة البحثية ياد کرده است. این اثر در سال 1368ق. در قاهره به چاپ رسیده است.
آغاز: لك الحمد و المنّة و على نبيّك الصلاة و التحيّة إذا قلت بكلام إن كنت ناقلاً فتطلب الصحّة...
انجام:... جعل اللسان الكلام على الفؤاد دليلا.
انجامه: تمّت الكتابة الرسالة المسمّاة بالبحثية فى يوم الجمعة ستة عشرين رجب سنة سبع خمسين و ألف.
منابع: کشف الظنون 1: 41؛ دائره المعارف بزرگ 1: 159؛ مشار عربی 3؛ دانشگاه 3: 1773؛ ملک 9: 375؛ مجلس 23: 7
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: 1075ق. حواشی: حاشیه هایی در گوشه صفحات و لابلای سطور با امضای (س) دارد. یادداشت ها: مطلبی به فارسی در منطق در صفحه 3پ نوشته شده؛ مهرها: مهر بیضی «عبده حسن الموسوی» در صفحه 3پ؛ آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف، شیرازه گسسته، آثار لک و آبدیدگی در صفحات دیده می شود، بعضی برگ ها ترمیم شده؛ کاغذ: فرنگی شکری.
1پ-3ر (11برگ)؛ 6سطر، اندازه متن: 45×122؛ قطع: 100×200
عنوان های دیگر: الرساله البحثية؛ آداب المناظره؛ العضدية
موضوع: 1. منطق-- قرن 8ق.
شماره های پیشین: 277-76044
شماره رکورد: 1061758
[تحقيق الحروف المبسوطة المذكورة فى أوائل سور القرآن]
زبان: عربی
معرفی کتاب: اوائل السور، فواتح السور، يا الحروف المقطّعة به حروفی که در آغاز بعضی از سوره های قرآن مجید آمده گفته می شود. این حروف همواره مورد بحث دانشمندان اسلامی بوده و بعضی از آنان كتاب های جداگانه ای در تفسیر، اعراب، خواص و اسرار آن ها ساخته اند؛ از جمله این آثار خواص فواتح السور غزالى، البرق اللامع وادى آشي، الخواطر السوائح في أسرار الفواتح عبد العظيم بن عبد الواحد قيرواني و الدر النظيم في خواص القرآن العظيم منسوب به محمّد بن احمد خزرجی معروف به ابن الخشاب و المشكاة البهية فى الفرائد القرآنية محمّد بن محمّد مقیم اصفهانی غروی می باشد.
این نسخه نیز رساله ای در این موضوع است. نویسنده هیچ گونه تقسیم بندی خاصی که در نگارش کتب استفاده می شود به کار نبرده است. نام مؤلّف و رساله در آن نیامده و ما نام آن را براساس گفته مؤلّف در آغاز رساله ثبت کردیم. از صلوات مبتوری که نویسنده در دیباچه بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرستاده است احتمال می رود که مؤلّف از اهل سنّت باشد.
آغاز: الحمد لله الذي جعلني ممّن يقدر على مطالعة تفسير كلامه... و بعد فهذه رسالة في تحقيق الحروف المبسوطة المذكورة في أوائل سور القرآن...
انجام:... وخوف الاملال و لوقوع عسر في الحال و خلل في البال... و للمؤمنين و المؤمنات آمین.
انجامه: قد فرغت من تسويد هذه الرسالة فى يوم الخميس خامس شهر شعبان المعظم... (پاک شده)... و أنا العبد الجاني محمّد طالب اللاهيجاني.
منابع: كشف الظنون 1: 727 و 737؛ مجلس 25: 239
خط: نستعلیق خفى، كاتب: محمّد طالب لاهیجانی، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. مهرها: مهر بیضی «عبده حسن الموسوی» در صفحه 3ر دیده می شود.
4پ-7ر؛ 23سطر، اندازه متن: 60×137؛ قطع: 100×200
عنوان های دیگر: تفسیر فواتح السور؛ تفسیر اوائل السور
موضوع: 1. قرآن-- حروف مقطعه-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 2163894
تفسير اوائل السور
زبان: عربی
معرفی کتاب: این اثر نیز رساله ای کوتاه و در همان موضوع رساله قبل ساخته شده است.
آغاز: إعلم إن كثيراً من مخولي المفسّرين مثل صاحب الكشّاف و غيره
انجام:... سقوط تلك الأسئلة الثلاثة بأسرها على الوجه الأوجه كما لا يخفى على المتأمّل.
انجامه: فرغت عن إشتغال تصيير السواد إلى البياض بتوفيق ملك الرياض في يوم الأحد ثامن شهر شعبان المعظّم سنة 157 [كذا، احتمالا 1057 باشد] من هجرة خير البرية.
منابع: كشف الظنون 1: 727 و 737؛ مجلس 25: 239
خط: نستعليق خفی، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. مهرها: مهر بیضی «عبده حسن الموسوی» در صفحه 3ر دیده می شود. یادداشت ها: ترجمه فارسی بعضی از اصطلاحات عربی که با کنیه نامیده می شود در صفحات 9پ و 10ر نوشته شده.
7پ-9ر؛ 23سطر، اندازه متن: 60×135؛ قطع: 100×200
عنوان های دیگر: تفسیر فواتح السور
موضوع: 1. قرآن-- حرف مقطعه-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 2163905
نصیر الدین طوسی، محمّد بن محمّد، 597-672ق.
العلم الاكتسابي و اللدني/ نصير الدين محمّد بن حسن طوسی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در تعریف علم ذاتی و علم اکتسابی است. نسخه ای از آن در کتابخانه مجلس ضمن مجموعه شماره 1803 و همچنین در دانشگاه تهران به شماره 1035 نگهداری می شود، آغاز و انجام با نسخه ما برابر است. این رساله به همراه کتاب المشاعر ملا صدرا در سال 1310ق. در تهران به چاپ رسیده است.
آغاز: إعلم وفّقنا الله تعالى و إيّاك لابد من معرفة العلم و العالم و المعلوم...
انجام:... كما يشاء الله بلا إنقطاع و نسيان و ذلك فضل الله يؤتيه من يشاء... نعم المولى و نعم النصير.
منابع: الذريعة 15: 323؛ مشار عربی 468؛ مجلس 9: 309؛ دانشگاه 3: 305
خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. یادداشت ها: مطالبی به نقل از فتوحات الملكى (ظاهراً منظور الفتوحات المکیه ابن عربی باشد) در مورد ادراک روح، و دعایی منقول از شیخ بهایی در صفحه آخر نوشته شده.
10پ-110ر؛ 21سطر، اندازه متن: 85×190؛ قطع: 100×200
موضوع: 1. منطق-- قرن 7ق.؛ 2. شناخت (علم)-- انواع
شماره رکورد: 2163909
ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین، 959-1011ق.
معالم الاصول/ حسن بن زین الدین عاملی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16353/1 در همین فهرست.
آغاز: الحمد لله المتعال فى عزّ جلاله عن مطارح الافهام
انجام:... و أظهر ذلك كافٍ في الترجيح و كلام الشيخ عندي هو الحق و الحمد لله رب العالمين.
انجامه: تمّت هذه الرسالة في يوم الاثنين تاسع عشر من شهر شعبان المعظّم سنة ثمان و تسعين بعد الألف على يد أحقر عباد الله محمّد حسین بن محمّد سعيد المشهدى على الله عنه و عن والديه و عن جميع المؤمنين.
منابع: أمل الآمل 1: 57؛ تكمله أمل الآمل 144؛ طرائف المقال 2: 398؛ معجم رجال الحدیث 5: 326؛ الفوائد الرجاليه 2: 195؛ أعیان الشیعة 5: 96؛ الذريعة 21: 198
خط: نسخ خوش، کاتب: محمّد حسین بن محمّد سعید مشهدی، تاریخ کتابت: 1098ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها با شنگرف؛ بر روی آیات قرآنی و برخی عبارات با شنگرف خط کشی شده؛ حواشی: صفحات آکنده از حواشی با امضای (سلطان)، (سلطان رحمة الله) و حاشیه هایی با امضای (منه) و (صالح) دارد. آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف، شیرازه گسسته، بعضی برگ ها پاره شده و بخشی از متن از بین رفته، بخشی از حاشیه ها بر اثر برش صحافی آسیب دیده؛ کاغذ: هندی نخودی.
185گ؛ 15سطر، اندازه متن: 78×127؛ قطع: 145×205
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 10ق.
شماره های پیشین: 278-84971
شماره رکورد: 1061800
کتابی در فقه
زبان: فارسی
معرفی کتاب: بخشی از یک کتاب فقهی به فارسی است. نسخه از طرفین افتادگی دارد و نام کتاب و نویسنده به دست نیامد، کتاب ظاهراً مفصل است، ولی این نسخه بخشی از طهارت تا نماز جماعت را در بر می گیرد و به مطالب و مقاصد و فصول تقسیم بندی شده، احتمال دادم ترجمه ای از کتاب شرائع الاسلام محقق حلی یا یکی از شروح آن باشد ولی با مطابقت های متعدد به نتیجه ای نرسیدم.
آغاز موجود: ولكن احوط وجوب قضاست و اما کیفیت تیمم...
انجام:... مکان مشاهده ماموم امام را یا کسی را که امام را مشاهده می کند از مامومين.
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 14ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف، بر روی آیات قرآنی و دعاها به سرخی خط کشیده شده است. آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف و از دو طرف افتادگی دارد، شیرازه گسسته، آثار لک و پاشیدگی جوهر در بعضی صفحات دیده می شود؛ کاغذ: فرنگی شکری.
80گ، 17سطر، اندازه متن: 64×115؛ قطع: 117×158
موضوع: 1. فقه جعفری-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 279-84961
شماره رکورد: 1061824
بلغاری، برهان الدین بن حمید
الفوائد البرهانية في تحقيق الفوائد الفنارية/ برهان الدين بن کمال الدین حمید بلغاری؛ نویسنده متن: اثیر الدین مفضل بن عمر ابهری، شارح: شمس الدین محمّد بن حمزه فناری
زبان: عربی
معرفی کتاب: یکی از شروح مشهور ایسا غوجی اثیرالدین ابهری شرح شمس الدین محمّد فناری در گذشته 834ق. است که به الفوائد الفنارية معروف است. بر این شرح چند حاشیه نوشته شده است. اثر مورد معرفی یکی از آن ها است، از برهان الدین بن كمال الدین حمید بلغاری که آن را الفوائد البرهانية فى تحقيق الفوائد الفنارية نام نهاده و به اختصار به آن الفوائد البرهانية می گویند. با این که این حاشیه نسبتاً مشهور و متداول است ولی شرح حالی از مؤلّف آن در منابع نیامده است. نام این حاشیه در بعضی فهرست ها الفرائد البرهانية یاد شده است.
آغاز: الحمد لله الذي زيّن الأذهان باكتساب التصور و التصديق... أمّا بعد فيقول الفقير... برهان الدین بن كمال الدين حميد البلغاري... لما كانت فوائد الفناري للرسالة الأثيرية... قو له حمداً لك نصب بفعل جملة فعلية...
انجام موجود:... بین المقدّم و التالي و التضايق هو كون الشيء بحيث.
منابع: کشف الظنون 1: 207؛ الذریعة 16: 354؛ دائره المعارف بزرگ اسلامی 10: 693؛ مجلس 16: 364؛ سپهسالار 5: 380؛ ملی 10: 278
خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: سربندهای قو له به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های تصحیحی دارد و حاشیه های توضیحی با نشان های (منه)، (نعمه الله) و (و ه-) دارد. یادداشت ها: روی صفحه عنوان سه یادداشت تملک دیده می شود، یکی به نام (مرتضي بن احمد الحسينی) و دیگری به نام (عبد الله بن الحاجي محمّد رضا نجل المرحوم آغا محمّد باقر) و سوم به نام (غیاث بن قاسم حسینی)؛ مهرها: بر صفحه عنوان مهر خشتی با سجع «المتوكل على الله مرتضى الحسيني» و بر پشت همین
صفحه مهر خشتی دیگری با سجع «الواثق بالله الغنى احمد بن محمّد على الموسوى» دارد. آسیب ها: نسخه فاقد جلد، عطف و حتی شیرازه، شیرازه گسسته، غالب صفحات آثار آب دیدگی دارد، پاشیدگی جوهر و لک در بعضی صفحات دیده می شود ولی متن سالم است، نسخه از انجام افتادگی دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی.
47گ، 12سطر، اندازه متن: 50×105؛ قطع: 95×175
عنوان های دیگر: الفوائد الفنارية؛ الفرائد البرهانية
موضوع: 1. اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر، -660؟ق. ایسا غوجی-- نقد و تفسیر؛ 2. فناری، محمّد بن حمزه، 751-834ق. الفوائد الفناريه-- نقد و تفسير 3. منطق-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 280-84989
شماره رکورد: 1061841
مجلسی، محمّد باقر بن محمّد تقى، 1037-1111ق.
بحار الأنوار (ج14)/ محمّد باقر بن محمد تقی مجلسی
زبان: عربی
معرفی نسخه: جلد چهاردهم بحار الانوار علامه مجلسی مربوط به السماء و العالم است.
آغاز: أبواب الأزمنة و أنواعها و سعادتها و نحوستها...
انجام:... حديث عباد البصري الذي قدّمناه برواية البرقى.
انجامه مؤلّف: قد تمّ كتاب السماء و العالم على يد مؤلّفه الحقير... محمّد باقر بن محمّد تقى عفى الله عن هفواتهما... في أواسط شهر جمادى الثانية من شهور سنة أربع و مائة بعد الألف الهجرية و الحمد لله أو لاً و آخراً... آمین یا رب العالمين.
انجامه كاتب: لقد وقع الفراغ من ثانى أجزاء هذا الكتاب المجلّد الرابع عشر من بحار الأنوار و كم فيه من جوهر ثمين غال و تحقيق رزين عال... رحم الله مؤلّفه و مؤالفه... و أيّد الاستاد العلاّمة صاحب المنتسخ الذي أعطاه إيّاى فكتبته بيميني و أعطاه كتابه يوم يلقاه بيمينه... على يد العبد الحقير... زين العابدين إبن السيد الجليل الموسوي أبي القاسم... في يوم الجمعة السادس و العشرين من الشهر المكرّم شوّال من شهور سنة 1212 اثنتى عشرة و مائتين بعد الألف من الهجرة النبوية... و الحمد لذي الجلال
فی جميع الأحوال. كتبته إمتثالاً لأمر السيد... صاحب المناقب و المفاخر الآقا سيد محمّد باقر دام ظلّه العالی مادامت الأيّام و الليالي، و فرغت منه و الحمد لله عصر الأربعاء الحاصل في العشر الثاني من ذي حجّة الحرام المنتظم في سلك شهور سنة 1233 من هجرة سيد الأنام ص و أنا العبد الحقير زين العابدين الموسوى الخوانسارى و الحمد لله.
خط: نسخ تحریری، کاتب: زین العابدين بن ابو القاسم موسوی خوانساری، تاریخ کتابت: 1212ق. و 1233ق. امتیاز: نسخه ارزشمندی است، از روی نسخه سید محمّد باقر حجه الاسلام شفتی نوشته شده و موشح به حواشی بعضی از علما است، کاتب نسخه نیز زین العابدین خوانساری پدر صاحب روضات است. آرایه ها: عناوین، فصول، ابواب، نام سوره ها، نام منابع به شنگرف نوشته شده؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان (منه رحمه الله علیه) و (ق.) و (م) و (ج) و حواشی تصحیحی و نسخه بدلی دارد. آسیب ها: عطف آسیب دیده و پارگی دارد، نسخه نسبتا سالم است، چند برگ اول قبل از متن اصلی موریانه خوردگی دارد، آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری.
393گ، 35سطر، اندازه متن: 130×215؛ قطع: 205×300
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 11ق.
شناسه افزوده: الف. خوانساری، زین العابدين بن جعفر، 1192-1276ق. كاتب؛ ب. شفتی بیدآبادی، محمّد باقر بن محمّد نقی، 1175؟-1260ق.
شماره رکورد: 1061860
میرزای قمی، ابو القاسم بن محمّد حسن، 1151-1231ق.
القوانين المحكمة/ ابو القاسم بن محمّد حسن گیلانی مشهور به میرزای قمی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3071 (3071/ع) در فهرست همین کتابخانه.
آغاز: الحمد لله الذي هدانا إلى اصول الفروع و فروع الأصول... أمّا بعد فهذه نبذة من المسائل الاصولية... و سمّيته بالقوانين المحكمة...
انجام:... يعني به الرؤيا و في معناها روايات اخر، تمّ المجلّد الأوّل من كتاب القوانين بتوفيق الله سبحانه و يتلوه المجلّد الثاني منه إنشاء الله تعالى فى الأدلة العقلية.
انجامه [در مجلد اول]: واتّفق الفراغ من تحريره لراقمه الآثم عصر يوم الجمعة المنتصف من شهر ربيع المولود سنة 1225 و الحمد لله رب العالمين و صلّى الله على محمّد و آله الطاهرين تم.
[در مجلد دوم]: بسم الله، قد وقع الفراغ من تحرير هذا الكتاب المستطاب بتوفيق الله سبحانه... نورالدين محمّد بن نعمة الله بن عبد الله الموسوي عفى الله عنه زلاّته و ذنوبه... قبيل غروب الشمس يوم الخميس الثاني عشر من جمادى الأولى سنة 1225 الخامسة و العشرين و المائتين بعد الألف من الهجرة و كان ذلك في مشهد سيدي و مو لاي و ذخري و رجائي في آخرتي و دنياي أبي عبد الله الحسين صلوات الله و سلامه عليه في حجرة قريبة بالروضة المباركة و الحمد لله رب العالمين... أجمعين.
منابع: الذريعة 17: 204؛ سپهسالار 1: 604؛ ملی 12: 155؛ مشار عربی 717
خط: نسخ متوسط، کاتب: نورالدین محمّد بن نعمه الله بن عبد الله موسوی؛ محل کتابت: کربلا؛ تاریخ کتابت: 1225ق. امتیاز: نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده و از وی حاشیه هایی دارد. آرایه ها: سرعنوان ها به شنگرف و روی بسیاری از عبارات خط سرخ کشیده شده؛ حواشی: حاشیه هایی زیادی با نشان (منه دام ظله) و حاشیه هایی با نشان (المحرره عفی عنه) و حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. یادداشت ها: یادداشتی در معرفی کتاب به خط کاتب مورخ 1225ق. و یادداشت خرید نسخه با امضای خواجه محمّد صادق ولد خواجه ابراهیم مورخ ذی حجه سال 1242 در صفحه عنوان دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور زرشکی ساده، عطف تیماج مشکی، آستر کاغذ سفید.
292گ، 23سطر، اندازه متن: 120×205؛ قطع: 190×285
عنوان های دیگر: قوانین الاصول
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 13ق.
شماره های پیشین: 282-75622
شماره رکورد: 1061870
جزائری، نعمت الله بن عبد الله، 1050-1112ق.
النور المبين في قصص الأنبياء و المرسلين/ نعمه الله بن عبد الله موسوی جزائری شوشتری
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در سرگذشت بعضی از پیامبران است. جزائری این کتاب را پس از نگاشتن کتاب ریاض الأبرار در سرگذشت پیامبر اکرم به خواهش بعضی از علما نوشته تا به صورت متمم آن باشد؛ مطالب آن را از روایت هایی که در منابع شیعه هم چون تفسیر علی بن ابراهيم، تفسير طبرسي، ثواب الأعمال، علل الشرائع، الكافي، التهذيب الأمالي، المحاسن برقی، مناقب ابن شهر آشوب، عيون الأخبار، نوادر راوندی و جز آن همراه با ذکر سند گردآوری کرده و در بسیاری از موارد نظر خود را نسبت به این احادیث یاد کرده و آن را در یک مقدّمه و چند باب و چند فصل و یک خاتمه تنظیم نموده و در صبح روز سه شنبه اوایل ماه شعبان سال 1110ق. در منزل خود در شهر شوشتر به انجام رسانده است.
این اثر بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است. از جمله چاپ های آن: مؤسسه الخرسان در قم سال 1428ق.=1386ش.، انتشارات ذوی القربی در قم سال 1384ش. همراه با تعلیقات علاء الدین اعلمی، و توسط نشر حبیب در قم سال 1420ق.=1378ش. می باشد. همچنین این اثر چندین بار توسط افراد مختلف به فارسی ترجمه و خلاصه شده است؛ اولین ترجمه فارسی آن توسط فرزند مؤلّف سید نورالدین جزائری درگذشته 1158ق. بنام تحفة الأبرار صورت گرفته، نسخه ای از این ترجمه در کتابخانه آیةالله مرعشی نجفی در قم به شماره 6492 نگهداری می شود. در روزگار ما نیز توسط مرضیه ثقفی، مهدی امیریان، فاطمه مشایخ و دیگران، هر کدام به صورت جداگانه ترجمه و بارها چاپ شده است.
آغاز: الحمد لله الذي أنزل أنبياءه حجّة على العالمين... و بعد فيقول المذنب الجاني... نعمة الله الموسوي الحسيني الجزائري... و سمّيناه النور المبين في قصص الأنبياء و المرسلين و رتّبناه على مقدّمة و أبواب و فصول و خاتمة...
انجام:... أهل اليمن من غسّان و هم الأنصار اللّهم انصرنا بنصرك... بكرمك و ارحمنا برحمتك.
انجامه: وقع الفراغ لتحريره من قصص الأنبياء عليهم السلام على ما جاء الأخبار عن الأئمة الأطهار... كتب الكتاب ببنانه مؤلّفه المذنب الجاني... (پاک شده) الموسى [كذا] الحسيني على الله سبحانه... و كان الفراغ منه صبح يوم الثلاثاء أوائل شهر شعبان المبارك عام العاشر بعد المائة و الألف الهجرية و كان الفراغ منه في البلدة
المحروسة شوشتر صانها الله سبحانه من طوارق الحدثان في دارنا القريبة من مسجدها الجامع حامداً لله مصلياً على رسول الله... و آله.
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: بر روی سرعنوان ها سر فصل ها و پاره ای عبارات با مرکب سیاه خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه های تصحیحی دارد. یادداشت ها: بر روی صفحه عنوان یادداشت خرید از آقا سید عیسی صافی مدیر چاپخانه صافی اهواز مورخ 18 محرم 1372 قمری مطابق 16 مهر ماه 1331 شمسی با امضای احمد حکیم موسوی دیده می شود. آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک و آبدیدگی در بیش تر صفحات دیده می شود، تعدادی از صفحات ترمیم و وصالی شده اند، أوراق تا برگ 7 نوتر و به نسخه الحاق گردیده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج عنابی، ترنج و سرترنج، ضربی، مجدول، آستر کاغذی شکری.
202گ، 23سطر، اندازه متن: 133×200؛ قطع: 192×285
عنوان های دیگر: قصص الأنبياء
موضوع: 1. پیامبران-- سرگذشتنامه؛ 2. احادیث شیعه-- قرن 12ق.
شماره های پیشین: 283-84946
شماره رکورد: 1061885
طوسی، محمّد بن حسن، 385-460ق.
تهذيب الأحكام/ محمّد بن حسن طوسی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2406 (2406/ع) در فهرست همین کتابخانه. نسخه حاضر از کتاب جهاد تا آخر تهذیب را در بر می گیرد. نسخه ارزشمند و نفیسی است، این نسخه از روی نسخه ای که دست خط شیخ طوسی بر آن بوده و در آن قرائت آن را بر فرزندش ابو علی گواهی داده نوشته شده، همچنین نسخه را یکی از شاگردان علامه مجلسی به نام محمّد جعفر تونی در چندین مجلس بر وی خوانده که آخرین آن ها در ذیقعده 1096ق. بوده، گواهی قرائت و تصحیح نسخه به خط علامه مجلسی در آن دیده می شود؛ در دو جای نسخه انهاء و اجازه مجلسی به تونی و به خط او نوشته شده، یکی در آخر کتاب نکاح (صفحه 100پ) بدین صورت: (بسم الله الرحمن الرحيم، انهاه
المولى الصالح الفالح الزكي الحاج محمّد جعفر التوني... سماعاً و تصحيحاً في مجالس آخرها الثاني و العشرون من ذي القعدة الحرام سنة 1096 فأجزت له روايته عنّي باسنادي المتصلة إلى المؤلّف العلاّمة قدّس الله روحه... أفقر العباد إلى عفو ربّه الغني محمّد باقر بن محمد تقى عفي عنهما حامداً مصلياً مسلماً) و گواهی دیگر مشابه آن در آخر كتاب العتق و التدبیر (صفحه 170پ) مورخ 28 رجب 1097ق. دیده می شود.
آغاز: كتاب الجهاد و سيرة الامام عليه السلام باب فضل الجهاد و فروضه...
انجام:... و قد ذكرنا نحن مستوفاً في كتاب فهرست الشيعة و الحمد لله رب العالمين و آله الطاهرين و سلّم.
انجامه: قد تمّ هذا الكتاب بعون الملک الوهّاب، كاتب الفقير الحقير المذنب ملا ذوالفقار علي بن محمّد صالح قتياني
خط: نسخ متوسط، كاتب: ذوالفقار على بن محمّد صالح قتیانی، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. امتیاز: این نسخه از روی نسخه ای که دست خط شیخ طوسی مورخ 447ق. بر آن بوده و در آن گواهی داده که نسخه را شیخ ابو الحسن علی بن بابویه قمی بر ابو علی فرزند او خوانده نوشته؛ همچنین این نسخه بر علامه مجلسی خوانده شده و بلاغ مقابله و تصحیح به خط او در آن دیده می شود. حواشی: آکنده از حاشیه هایی با نشان های (م ق. ر) و (م ت ق.) و (ق.) و حاشیه های بی نشان و تصحیحی و نسخه بدل می باشد. یادداشت ها: گواهی مقابله و تصحیح نسخه به خط علامه مجلسی در آن دیده می شود، اجازه علامه مجلسی به خط او به محمّد جعفر تونی در دو جای نسخه یکی در 1096 و دیگری در 1097ق. نوشته شده؛ آرایه ها: عناوین و فصول و ابواب به شنگرف، بر روی اوایل احادیث خط سرخ کشیده شده است. آسیب ها: نسبتا سالم، آثار آبدیدگی در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج عنابی ساده، آستر کاغذ طوسی، عطف تیماج عنابی.
335گ، 26سطر، اندازه متن: 105×202؛ قطع: 180×302
موضوع: 1. احادیث احکام-- قرن 5ق. 2. احاديض شیعه-- قرن 5ق.
شماره رکورد: 1061898
طوسی، محمّد بن حسن، 385-460ق.
تهذيب الأحكام
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2406 (2406/ع) در فهرست همین کتابخانه. این نسخه شامل کتاب طهارت و صلاة است.
آغاز: الحمد لله ولي الحمد... ذاكرني بعض الأصدقاء أيّده الله ممّن أوجب حقّه...
انجام:... قبل أن تدفن فان شئت فصلّ عليها تمّت الزيارات و يتلوها كتاب الزكوة إنشاء الله.
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 10ق. آرایه ها: عناوین و سرفصل ها به شنگرف است و بر روی نص احادیث به شنگرف خط کشیده شده است. حواشی: آکنده از حواشی با نشان های (ع ا ه-) و (م ق. ت) و (ر ف ع عفي عنه) و (ک) و (ن ع سلّمه الله) و جز آن؛ یادداشت ها: بر روی صفحه عنوان چندین یادداشت تملک نوشته شده (من متملّكات الجاني الفاني محمّد علي) و ( ثم صار في متملكات الفقير محمّد بن حسين مغنية العاملي) و (مالکه مجازاً محمّد بن حسين مغنية العاملي عامله الله...)؛ مهرها: بر روی صفحه عنوان چندین مهر زده شده، سه مهر هشت گوش با سجع «الواثق بالصمد عبده محمّد»، مهری هشت گوش و کوچک تر با سجع «صادق الوعد» و مهر بیضی کوچک «محمّد علي»؛ آسیب ها: نسخه نسبتا سالم است، شیرازه گسسته، بعضی برگ ها نیز مرمت شده اند. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی، ضربی، مجدول، ترنج و سرترنج با گل و بوته زرین، آستر کاغذ زرد.
283گ، 25سطر، اندازه متن: 110×204؛ قطع: 180×31
موضوع: 1. احادیث احکام-- قرن 5ق. 2. احادیث شیعه-- قرن 5ق.
شماره های پیشین: 285-75745
شماره رکورد: 1061920
نائینی، محمّد بن محمّد هادی، قرن 13؟ق.؟
أنوار البحار/ محمّد بن محمّد هادی نائینی؛ نویسنده متن: محمّد باقر بن محمد تقی مجلسی
زبان: عربی
معرفی کتاب: گزینش و مختصر گونه ای از کتاب بحار الأنوار علاّمه مجلسی است، شامل یک مقدّمه و پنج مطلع؛ نویسنده هر یک از کتاب های بحار الانوار را با عنوان (مطلع) مختصر کرده و پس از یک مقدّمه در چند فصل، کتاب را در پنج مطلع و به همان ترتیب کتاب بحار الأنوار تنظیم نموده است؛ مطلع اول گزینشی از کتاب العقل است و تاریخ انجام آن شب جمعه بیست و هفتم شوال 1263ق. است (صفحه 44ر)؛ مطلع دوم گزینش کتاب التوحید است و شروع آن در روز جمعه 6 شوال 1263ق. و تاریخ انجام بخشی از آن هفتم ذیقعده 1263ق. است (صفحه 63ر)؛ مطلع سوم آن از ابواب العدل آغاز می گردد و تاریخ شروع آن شب سه شنبه 28 ذیقعده 1263ق. و در صبح روز جمعه اول ربیع الأوّل 1265ق. به انجام رسیده (صفحه 133ر)؛ مطلع چهارم در احتجاجات است و آغاز تألیف آن در اصفهان عصر روز جمعه هشتم ربيع الأوّل 1265ق. و شب چهارشنبه پانزدهم جمادی الثانیه 1265ق. در اصفهان به انجام رسیده (صفحه 172پ)؛ و سرانجام مطلع پنج کتاب النبوة است که تألیف آن در مدرسه آقا محمّد خواجه در تهران روز یکشنبه 28 ربيع الأوّل 1264ق.؟ (1)شروع شده و انجامه و تاریخ فراغت ندارد.
مؤلّف در ابتدا و انتهای هر مطلع خود را (محمّد بن محمّد هادی نائینی ملقب به فیاض) معرّفی کرده است. وی از شاگردان سید محمّد باقر حجة الاسلام شفتي اصفهانی بوده و اجازه ای از او در سال 1256ق. دریافت کرده، و بجز این کتاب آثار متعدد دیگری در علوم مختلف هم چون فوائدی از رواشح میرداماد، و ترجمه احقاق الحق نیز دارد.
علامه سید محسن امین مجموعه ای در رجال از همین مؤلّف در تهران دیده که آن را در 25 جمادی الاولی 1265ق. در اصفهان به انجام رسانده و در اعیان الشیعة از یاد کرده است. وی در شعر نیز توانا بوده و بجز مثنوی خورشید که مباحث کلامی و اعتقادی را در آن به نظم گفته، دیوان اشعاری دارد که در الذریعه از آن یاد شده است. علاّمه سید محسن امین در اعیان الشیعة سرگذشتش را به اختصار آورده و چندین تألیف به او نسبت داده ولی نامی از این کتاب نه در أعیان و نه در الذریعة به میان آمده، تاریخ درگذشت او را نیز در جایی ندیدم؛ نائینی در دو جای این نسخه حاشیه ای نوشته که تاریخ هر دوی آن 1300ق. است، که معلوم می شود تا این سال
1) از تاریخ های یاد شده چنین به نظر می آید که تالیف مطلع دوم پیش از انجام مطلع اول شروع شده، همچنین شروع به تالیف مطلع پنجم پیش از مطلع چهارم بوده است.
زنده بوده است (1). نسخه حاضر اصل، به خط مؤلّف و ظاهراً منحصر بفرد است و چنان چه یاد کردیم تألیف آن و یا حداقل بخش بیش تر آن از سال 1263ق. تا 1265ق. به درازا کشیده است.
آغاز: الحمد لله الذى نوّر شرائع العلوم و الأحكام بافاضة بحار الأنوار و أنوار البحار... أمّا بعد فيقول العبد... إبن محمّد المدعو بالهادي النائيني محمّد الملقّب بالفائض... و كتابنا هذا مرتّب على ترتيب أصله... موسوم بأنوار البحار...
انجام:... يا من يحوّل بين المرء و قلبه يا من هو بالنظر الأعلى يا من ليس كمثله شيء.
منابع: أعيان الشيعة 10: 48؛ الذريعة 1: 158، 4: 75، 9: 806، 10: 148 و 154، 18: 380، 19: 241
خط: شکسته نستعلیق، عناوین ابواب به نسخ، کاتب: مؤلّف، تاریخ کتابت: 1263ق. و 1264ق. و 1265ق.، محل کتابت: اصفهان و تهران؛ امتیاز: نسخه به خط مؤلّف و منحصر به فرد است. آرایه ها: بر روی عناوین ابواب خط سیاه کشیده شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده از مؤلّف با امضای (المؤلّفه محمّد عفى عنه) دارد. یادداشت ها: یادداشتی در معرفی نسخه و کتاب و مؤلّفش به خط مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری در معرفی کتاب در صفحه بدرقه اول، یادداشت تملک سید محمّد جزائری شوشتری در تهران مورخ بیستم ربیع الثانی 1393ق در صفحه 3پ، رونوشتی از دست خط منسوب به أمير المؤمنین علیه السلام در 18 ذیقعده 1265ق. در صفحه 133پ نوشته شده؛ آسیب ها: جلد فرسوده، عطف پاره شده و از شیرازه تقریبا جدا شده، آثار آبدیدگی و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات دیده می شود، بخشی از حاشیه ها در برش صحافی از بین رفته، صفحات 44پ-45ر و 64پ-66 و 81ر-82ر و 134ر-136ر و 173ر-174ر سفید و نانوشته مانده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی ساده، آستر کاغذ صورتی.
1) آقابزرگ تهرانی در الذریعة 806/9 احتمال داده که مؤلّف پدر علی رضا نائینی است که محدّث نوری بعضی حکایت ها را در دار اسلام از او نقل کرده است. در صورتی که تاریخ درگذشت فاضل نائینی پدر رضا نائینی را شیخ عباس قمی در الکنی و الالقاب 11/3 بسال 1263ق. طبق ماده (غرسج) ثبت نموده و این تاریخ با تاریخ های تالیف این کتاب و همچنین تاریخ حاشیه های یاد شده در این نسخه ناسازگار است؛ بنابراین این احتمال بسیار بعید به نظر می رسد.
197گ، 29سطر، اندازه متن: 130×225؛ قطع: 210×305
عنوان های دیگر: منتخب بحار الانوار
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 13ق.
شناسه افزوده: الف. مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، 1037-1111ق. بحار الانوار-- برگزیده
شماره های پیشین: 286-75624
شماره رکورد: 1061938
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
المحجة البيضاء في إحياء الأحياء/ محمّد محسن بن مرتضی فیض کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: این اثر ویرایشی از کتاب معروف احیاء علوم الدین غزالی به شمار می رود؛ ملا محسن فیض کاشانی از علمای به نام شیعه در قرن یازدهم کلام زائد و حکایات صوفیانه را از آن برداشته، احادیث اهل سنت را با احادیث معتبر شیعی جایگزین کرد و بعضی اضافات نیز از خود به این کتاب افزود و آن را هم چون اصل خود بر چهار بخش (عبادات، عادات، مهلکات، منجیات) تنظیم نمود.
نسخه حاضر بخش سوم آن (المهلکات) است. این بخش شامل ده کتاب است که هر کدام خطبه جداگانه ای دارد: 1- شرح عجائب القلب، 2- رياضه النفس و تهذيب الاخلاق، 3- كسر الشهوتين شهوه البطن و الفرج، 4- آفات اللسان، 5- الغضب و الحقد و الحسد، 6- ذم الدنياء، 7- ذم المال 8- ذم الجاه و الرياء، 9- ذم الكبر و العجب، 10- ذم الغرور. این کتاب را خود فیض خلاصه نموده و نام آن را «الحقائق» گذاشت توسط نوه برادر او نورالدین محمّد بن شاه مرتضی کاشانی به فارسی ترجمه شد.
این اثر بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده؛ یکی از چاپ های آن توسط دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم در سال 1387ش. صورت گرفته است. همچنین این کتاب را محمّد رضا عطائی به فارسی ترجمه کرده و توسط بنیاد پژوهش های اسلامی وابسته به آستان قدس رضوی چندین بار چاپ و منتشر شده است.
آغاز: الحمد لله الذي تتحير دون إدراك جلاله القلوب و الخواطر...
انجام:... أشقى بعلمك منك و أضيع عمراً فأورثت حسرة يوم القيامة.
انجامه: هذا آخر الكلام في كتاب ذم الغرور و بتمامه تم ربع المهلكات من المحجّة البيضاء في إحياء الأحياء و يتلوه إنشاء الله تعالى في ربع المنجيات كتاب التوبة و الحمد لله أوّلاً و آخراً و ظاهراً و باطناً.
منابع: أمل الآمل 2: 305؛ معجم رجال الحدیث 18: 226؛ الذریعة 20: 145، 4: 97؛ كشف الحجب 493
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: قرن 11ق. آرایه ها: عناوین سر فصل ها و برخی عبارات به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های تصحیحی و حاشیه های توضیحی با نشان های (م)، (ق.)، (علی اصغر) دارد. یادداشت ها: یادداشت تملک بنام سید محمّد بن غیاث الدین محمّد حسینی بدون تاریخ با مهر بیضی ناخوانای او در صفحه عنوان دیده می شود، همچنین در همین صفحه یادداشتی مورخ محرم الحرام 1172 در شهر نجف و یادداشتی دیگر مورخ 1098 که روی آن کاغذی دیگر چسبانده اند و بر آن یادداشت تملکی بنام علی بن محمّد بن طيب موسوی نوشته اند دیده می شود. مهرها: روی صفحه عنوان چند مهر ناخوانا وجود دارد، بر روی صفحه دوم مهر بیضی «محمّد جواد بن محمّد طباطبائی» و سه مهر ناخوانای دیگر، همچنین در صفحه سوم مهر بیضی «عبده يحيى بن عبد الله الحسینی» دارد. آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، بعضی برگ های اول و آخر نسخه مرمت شده؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج عنابی ساده، عطف تیماج ،قرمز، آستر کاغذ نخودی.
253گ، 24سطر، اندازه متن: 105×202؛ قطع: 185×305
موضوع: 1. غزالی، محمّد بن محمّد، 450-505ق. احیاء علوم الدین-- اقتباس ها؛ 2. اخلاق شیعی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 3. احادیث اخلاقی
شماره های پیشین: 287-84975
شماره رکورد: 1061957
جزائری، نعمت الله بن عبد الله، 1050-1112ق.
مقامات النجاة/ نعمة الله بن عبد الله موسوی جزائری شوشتری
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 261 (261/ع) در فهرست همین کتابخانه (7: 233). مؤلّف این کتاب را پس از تألیف كتاب عقود المرجان في حواشي القرآن و النكت الطريفة في شرح ملحقات الصحيفة ساخته و در هفدهم ربیع الأوّل سال 1103ق. در شهر خود شوشتر به انجام رسانده است. جزائری در آخر کتاب از آن به عنوان مجلد اول یاد کرده و خوانندگان را به ساخت دو جلد دیگر وعده داده؛ همان گونه که از انجامه آن پیداست مؤلّف تصمیم داشته این کتاب را در سه مجلد بسازد، ولی به گفته صاحب الذريعة، استاد مؤلّف علامه مجلسی پس از آن که متوجه وجود مطالب عرفانی و صوفیانه زیادی در آن شده او را از ادامه تألیف باز داشته است.
آغاز: الحمد لله الذي نزّه قلوب أوليائه عن الالتفات إلى ما سواه...
انجام:... و الأشياء تنتهى إليه جلّ شأنه بواسطة و بلا واسطة.
انجامه: و قد تم بعون الله و حسن توفیقه ما أردنا من هذا المجلّد الأوّل من مقامات النجاة و سيتم انشاء الله تعالى المجلّدان الآخران، و قد وقع تمامه عصر يوم المولود على من ولد فيه و على آله أفضل الصلوات و التحيات سنة الثالثة بعد المائة و الألف الهجرية في محروسة شوشتر فى دارنا القريبة من الجامع الأعظم... حامداً مصلّياً.
منابع: الذریعة 22: 14؛ دانشگاه 9: 963؛ ملی 7: 233؛ ملک 1: 723
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: بر روی بسیاری از عبارات خط سرخ کشیده شده است. حواشی: حاشیه های تصحیحی و نسخه بدل دارد. یادداشت ها: اولین برگ نسخه مطالبی در شرح حال مؤلّف با امضای محمّد بن نعمة الله بن محمّد جعفر بن عبد الصمد بن احمد بن محمّد بن طيب بن محمّد بن نورالدین ابن المؤلّف العلاّمه السيد نعمة الله الجزائري النجفي عفى الله عنه، به تاریخ 26 صفر 1371ق. در نجف اشرف، نوشته شده است. یادداشت تملک بنام ابن طيب الموسوی دارد. مهرها: مهر مستطیل مرحوم سید محمّد جزایری بر صفحه عنوان دارد. آسیب ها: نسخه نسبتا سالم است دو برگ اول وصالی و ترمیم شده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور سرخ، عطف تیماج سرخ، آستر کاغذ شکری.
253گ، 26سطر، اندازه متن: 130×215؛ قطع: 200×290
عنوان های دیگر: مقامات العارفین
موضوع: 1. عرفان-- شیعه-- قرن 12ق. 2. اخلاق اسلامی-- قرن 12ق. 3. اخلاق عرفانی
شماره های پیشین: 288-75990
شماره رکورد: 1062059
سماهیجی، عبد الله بن صالح، 1086-1135ق.
جواهر البحرين في أحكام الثقلين/ عبد الله بن صالح سماهیجی بحرینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: مؤلّف روایت های کتب اربعه را در این کتاب گردآوری و آن ها را به ترتیب ابواب فقهی بجز ترتيب وسائل الشيعة و الوافی تنظیم کرده است. سید عبد الله جزائری که با مؤلّف هم روزگار بوده در الاجازة الكبيرة شرح حال او را به تفصیل آورده و پس از ستایش فراوان از او این کتاب را در شمار آثار او یاد کرده و می گوید (کتاب جامعی است، من یک مجلد از آن را در طهارت دیدم که در آن اجازه ای به خط او به شیخ محمّد بن عبد المطلب بحرانی نوشته) نسخه حاضر در تملک همین محمّد بن عبد المطلب مجاز از مؤلّف بوده و یادداشت تملک به خط مؤلّف در صفحه عنوان دیده می شود. این نسخه از ابواب وجوب صلاة آغاز و به ابواب سجود عزایم قرآن انجام می پذیرد. مؤلّف آن را در شب هفدهم جمادی الاولی 1129ق. در شیراز به انجام رسانده است. طبق گفته شیخ آقا بزرگ، سماهیجی در اجازه خود به شیخ ناصر بن محمّد خطی یادآور شده که وی فقط مجلد طهارت و بخشی از صلاه تا ابواب مواقیت را به انجام رسانده، اما در کتابخانه آیةالله مرعشی در قم نسخه ای از کتاب حج نگهداری می شود. احتمالاً سماهیجی پس از تاریخ اجازه یاد شده مجددا به ادامه نگارش این کتاب ادامه داده است.
نسخه ای از مجلد طهارت که در زمان مؤلّف نوشته شده و حاشیه هایی از وی بر آن دارد نیز در این کتابخانه به شماره 16435 نگهداری می شود که معرفی آن در همین فهرست در جای خود خواهد آمد.
آغاز: المجلّد الثالث من كتاب جواهر البحرين في أحكام الثقلين تأليف العبد الجاني خادم المحدّثین عبد الله بن صالح البحراني، كتاب الصلاة، أبواب وجوب الصلاة...
انجام:... و قد تبعه في ذلك جمع كثير ممن تأخّر عنه و المعصوم من عصمه الله.
انجامه: تمّ الجزء الثالث من كتاب جواهر البحرين في أحكام الثقلين على يد مؤلّفه فقیر ربّه الغني خادم المحدّثين عبد الله بن صالح بن جمعة بن شعبان البحراني بالساعة الرابعة تقريباً من ليلة الخميس ليلة سبع [كذا] عشرة من شهر جمادى الأُولى
للسنة التاسعة و العشرين و المائة و الألف في بلدة شيراز اصانها الله تعالى عن الأعواز و يتلوه الجزء الرابع بعون الله و توفيقه في باقى الصلوات الواجبة و المندوبة و أحكامها و ما يتعلّق بها... و آله الطاهرين، آمین.
منابع: الاجازة الكبيرة 204؛ انوار البدرین 170؛ الكواكب المنتشرة 461؛ کشف الحجب 166؛ الذریعة 5: 265؛ ملک 5: 373؛ مرعشی 24: 292
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: قرن 12ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها و رموز به شنگرف، بر روی عناوین ابواب خط سرخ کشیده شده؛ حواشی: حاشیه هایی با امضای (منه رحمه الله) دارد، همچنین حاشیه های تصحیحی و توضیحی بدون نشان به صورت پراکنده دارد. یادداشت ها: بر روی صفحه عنوان یادداشت تملک بنام محمّد بن عبد المطلب البحرانی الدرازی بدون تاریخ و با مهر بیضی شکل ناخوانا وجود دارد. سید عبد الله جزائری که معاصر مؤلّف بوده در اجازه کبیره خود در شرح حال مؤلّف یادآور شده که سماهیجی اجازه ای به محمّد بن عبد المطلب داده و من اصل اجازه را بخط سماهیجی در مجلد طهارت جواهر البحرين دیدم. آسیب ها: نسبتا سالم استّ شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روگش تیماج قهوه ای مجدول، آستر کاغذی شکری.
296گ، 19سطر، اندازه متن: 110×190؛ قطع: 200×295
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 12ق؛ 2. احادیث احکام-- قرن 12ق.
شماره های پیشین: برابر با ردیف صورت جلسه سازمان مدارک: 39
شماره رکورد: 1062082
جزائری، نعمت الله بن عبد الله، 1050-1112ق.
مقصود الأنام في شرح تهذيب الأحكام/ نعمة الله بن عبد الله جزائری شوشتری؛ نویسنده متن: شیخ طوسی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی گسترده بر کتاب تهذيب الأحكام شيخ طوسی از محدث معروف سید نعمة الله جزائرى صاحب الأنوار النعمانية و تأليفات متعدد دیگر است. جزائری دو شرح بر تهذيب الأحكام نوشته است. یکی قدیم و مفصل و دیگری جدید و مختصر است. شرح حاضر شرح جدید و گویا در 12 مجلد است که فقط مجلد چهار و پنج و
شش آن به دستمان رسیده است. این نسخه نیز جلد چهار و پنج و شش و به ترتیب شامل صلاة و زكاة و صوم است و هر کدام دیباچه ای جداگانه دارد؛ مجلد چهارم و پنجم را در سال 1080ق. به پایان رسانده و فراغت از مجلد ششم روز چهارشنبه شعبان سال 1081ق. در شهر خود شوشتر بوده است.
جزائری در اول کتاب الحواشى الضافية كه شرحی بر نهج البلاغه است از شرح خود بر تهذيب الأحكام به نام البحور الزاخرة فى شرح كلام العترة الطاهرة سخن گفته، ولی نظر به این که بجز دو شرحی که یاد شد شرح دیگری از مؤلّف به دست ما نرسیده، صاحب الذريعة احتمال داده که البحور الزاخرة همين مقصود الأنام است و ممکن است مؤلّف پس از آن نامش را تغییر داده باشد؛ در صورتی که البحور الزاخرة نام دیگر شرح مختصر او غاية المرام است. نسخه ای از آن در همین کتابخانه نگهداری می شود و معرفی آن در همین فهرست به شماره 16443 خواهد آمد.
این نسخه به سه قلم مختلف نوشته شده، و در اختیار مرحوم سید محمّد جزائری از نوادگان مؤلّف بوده و بر اساس یادداشت او نواقصی داشته که خود از روی نسخه ای دیگر آن را با خط خود تکمیل کرده است.
آغاز: الحمد لله الذي جعل علم الحديث مرآة النظر...
انجام:... الدرهم نصف ربع الجريب فانه أزيد من الصاع قو له محمد م و الوزنة الدرهم.
انجامه: قد كمل ما أردنا شرحه من كتاب الصوم بعد الفراغ من شرح ما تقدّمه من الكتب و سيما الباقي إنشاء الله تعالى على يد مؤلّفه الفقير إلى رحمة الله نعمة الله الحسيني الجزائري يوم الأربعاء من أيّام شهر شعبان سنة إحدى و ثمانين بعد الألف في بلدة شوشتر و الحمد لله رب العالمين و صلّى الله على محمّد و آله.
منابع: مصفى المقال 483؛ الفوائد الرضوية 694غ؛ الذریعة 3: 50، 13: 158، 16: 19، 22: 113؛ مجلس 26: 194
خط: نسخ تحریری و نسخ خوش و نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: سر عنوان ها و عبارت قو له به شنگرف و بر روی بعضی عبارات متن اصلی خط سرخ کشیده شده؛ یادداشت ها: اول نسخه یادداشت مرحوم سید محمّد جزائری است در معرفی کتاب مورخ 15 صفر 1375 در نجف؛ آسیب ها: نسبتا سالم است، آثار آب دیدگی و لک کمی در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش کاغذی قهوه ای پوست پلنگی، عطف تیماج سرخ، آستر کاغذ شکری.
113گ، 26سطر، اندازه متن: 125×210؛ قطع: 205×295
موضوع: 1. طوسی، محمّد بن حسن، 385-460ق. تهذیب الاحکام. نقد و تفسیر؛ 2. احادیث احکام-- قرن 5ق.-- نقد و تفسیر؛ 3. احادیث احکام-- قرن 11ق.؛ 4. احادیث شیعه-- قرن 5ق.؛ 5. احادیث شیعه-- قرن 11ق.
شماره های پیشین: 290-75986
شماره رکورد: 1062098
سماهیجی، عبد الله بن صالح، 1086-1135ق.
جواهر البحرين في أحكام الثقلين/ عبد الله بن صالح سماهیجی بحرینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16433 در همین فهرست.
نسخه حاضر مجلد اول این کتاب و در طهارت است، در زمان مؤلّف و به دو قلم نوشته شده و آکنده از حواشی او است، ولی متأسفانه از دو طرف افتادگی دارد. یک برگ نیز از میانه افتادگی دارد (77) و به جای آن برگ سفید گذاشته شده است.
آغاز موجود: بن محمّد البرقي و عن أحمد بن إدريس أبي علي الأشعري بأبي علي و عن يعقوب بن يزيد الكاتب الأنباري...
انجام موجود:... و قد تقدّم فى أبواب الحيض و تقدّم ما يدلّ عليه.
منابع: الاجازة الكبيرة 204؛ الكواكب المنتشرة 461؛ الذریعة 5: 265؛ ملک 5: 373؛ مرعشی 24: 292
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: قرن 12ق. امتیاز: نسخه در زمان مؤلّف کتابت شده آکنده از حواشی اوست. آرایه ها: عناوین ابواب و رموز به شنگرف، و بر روی بعضی عبارات خط سرخ کشیده شده است. حواشی: آکنده از حواشی مؤلّف با نشان (منه دام ظله) و (منه ره) و (منه رحمه الله) می باشد. یادداشت ها: بر روی اولین برگ یادداشتی به خط سید محمّد جزائری در معرفی کتاب و نسخه مورخ 26 محرم الحرام 1375ق. بر روی برگ 2 یادداشت تملک محمّد بن طیب موسوی با مهر بیضی شکل او با سجع (عبده محمّد بن طيب الموسوى) وجود دارد. آسیب ها: از دو طرف افتادگی دارد، اوراق آغازین آن و چند برگ میانه وصالی شده و بر اثر آن بخشی از حاشیه ها در این برگ ها از بین رفته، آثار آب دیدگی در صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور آبی، عطف تیماج سبز، آستر کاغذ شکری.
189گ، 20 و 19سطر، اندازه متن: 122×200؛ قطع: 190×285
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 12ق.؛ 2. احادیث احکام-- قرن 12ق
شماره های پیشین: 291-75992
شماره رکورد: 1062124
جزائری، نعمت الله بن عبد الله، 1050-1112ق.
زهر الربيع في الطرائف و الملح و المقال البديع/ نعمة الله بن عبد الله جزائری شوشتری
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16331 در همین فهرست.
آغاز: سبحانك يا من جعلت عنوان صحيفة الامكان دالاً على و حدانيتك...
انجام:... و موت الأغنياء حسرة و موت الفقراء راحة هذا ما نقُل و وُجد في كتب الأدب.
انجامه: تمّت نقيصة الكتاب على يد محمّد الموسوي.
منابع: الذریعة 12: 69 و 4: 106؛ مشار عربی 1: 1294؛ نشریه 11 و 12: 235؛ مجلس 139: 10
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین به شنگرف، بر روی بسیاری از عبارات خط سرخ کشیده شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. یادداشت ها: این نسخه ظاهراً در تملک مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری بوده و از انجام افتادگی داشته، وی با خط خود افتادگی را به نسخه افزوده و نسخه را کامل کرده است. آسیب ها: نسبتا سالم است، برگ اول وصالی شده، آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی روکش گالینگور قرمز، عطف تیماج عنابی، آستر کاغذی شکری.
235گ، 21سطر، اندازه متن: 123×220؛ قطع: 185×285
موضوع: 1. ادبیات عربی-- لطایف و حکایات-- قرن 12ق. 2. داستان های طنزآمیز عربی؛ 3. لطایف و حکایات-- مجموعه ها
شماره های پیشین: 292-75738
شماره رکورد: 1062150
نجار شوشتری، محمّد بن علی، -1140ق.
مجمع التفاسير/ محمّد بن علی نجار شوشتری
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در تفسیر قرآن کریم از محمّد بن علی نجار شوشتری درگذشته 1140ق. است. نویسنده از شاگردان محدث معروف سید نعمه الله جزائری صاحب الأنوار النعمانية بوده و دارای چندین اثر است؛ شاگرد مؤلّف سید عبد الله جزائری در الأجازة الكبيرة از او یاد کرده و بسیار او را ستوده است. دوست گرامی ما حجة الاسلام شیخ محمّد سمامی در پاورقی خود بر الأجازة الكبيرة به نقل از کتاب دیگر جزائری یعنی تذکره شوشتر ستایش او را نیز با عباراتی چون: عالمی عالی مقدار و مرشدی کامل عیار و فاضلی فرخنده آثار... آورده است.
مؤلّف در این تفسیر ابتدا هر یک از آیه ها را یاد کرده و سپس نظر مفسّرین و دیگر دانشمندان را درباره آیه نقل کرده است. وی از تفاسیر معروفی چون تفسیر قمی، مجمع البیان، تفسیر صافی، تفسیر عیاشی و همچنین کتاب های روائی مانند عیون الأخبار، الأحتجاج و غیره بهره گرفته و به همین جهت نام کتاب خود را مجمع التفاسیر نهاده است.
نسخه حاضر به خط مؤلّف است؛ در روز نهم ربیع الأوّل 1137ق. به انجام رسیده و در سال 1138ق. مقابله آن پایان یافته است، البته عدد یکان تاریخ در انجامه پاک شده ولی در میانه کتاب نیز یاد شده است. متأسفانه از آغاز افتادگی دارد و از تفسیر آیه 33 سوره توبه تا آخر سوره هود را در بر می گیرد. نسخه های دیگری از این اثر در این کتابخانه به شماره های 19886 و 8587 و 8529 و 8621 نگهداری می شود.
آغاز موجود: و تضعیف کیدهم لأنّ الغم يوثر فى الأنوار الضعيفة لا القوية...
انجام:... من قرأ سورة هود في كلّ جمعة بعثه الله يوم القيامة في زمرة النبيين و لم تعرف له خطيئة عملها يوم القيامة.
انجامه: قد وقع الفراغ من هذا المجمع يوم التاسع من شهر المولود... (پاک شده) 113... (پاک شده)... الفقير إلى الله الغني محمّد بن علي حامداً مصلياً مسلماً.
منابع: الاجازة الكبيرة 178؛ أعيان الشيعة 10: 9؛ الكواكب المنتشرة 706؛ الذريعة 20: 24؛ طبقات مفسران شیعه 673؛ ریحانة الأدب 8: 247
خط: نسخ تحریری، کاتب: مؤلّف؛ تاریخ کتابت: 1137ق. امتیاز: نسخه به خط مؤلّف است. آرایه ها: بر روی آیه ها خط مشکی کشیده شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. یادداشت ها: یادداشتی به خط و امضای سید محمّد جزائری در معرفی مؤلّف و کتاب مورخ 44/2/1 و 46/12/28 بر اولین برگ نسخه دیده می شود. آسیب ها: نسبتا سالم، موریانه خوردگی و آثار آب دیدگی در لبه های بعض برگ ها دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور آبی ساده، عطف تیماج قرمز، آستر کاغذی سفید.
295گ، 18سطر، اندازه متن: 155×245؛ قطع: 195×285
موضوع: 1. تفاسیر شیعه-- قرن 12ق.
شناسه افزوده: الف. نجار شوشتری، محمّد بن علی، -1140ق. كاتب
شماره های پیشین: 293-75747
شماره رکورد: 1062171
تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق.
شرح تلخيص مفتاح العلوم/ سعدالدین مسعود بن عمر تفتازانی؛ نویسنده متن: يوسف بن ابی بکر سکاکی؛ خلاصه نویس: محمّد بن عبد الرحمن خطیب قزوینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2427 (2427/ع) در فهرست همین کتابخانه. نسخه حاضر شرح کامل و موسوم به مطول تفتازانی است و به خط نجم الدین بن عبد الله جزائری برادر محدّث معروف سید نعمة الله جزائری است و در الأنوار النعمانية از او یاد کرده است. وی شخصی اهل فضل و دانش بوده و در سال 1079ق. بر اثر بیماری در اصفهان در گذشته است. کاتب، این نسخه را برای خود نوشته و حاشیه های زیادی از او در این نسخه دیده می شود. شیخ آقابزرگ شرح حال او را در طبقات أعلام الشیعة آورده و از این نسخه یاد کرده است.
آغاز: الحمد لله الذي ألهمنا حقائق المعاني و دقائق البيان...
انجام:... و تفاصيل ذلك مما لا يفى بها الدفاتر بل لا يمكن الاطّلاع على كنهها... (پاک شده)
انجامه مؤلّف: هذا آخر ما أوردنا جمعه من الفوائد و نظمه من الفرائد... نقله إلی البياض في يوم الأربعاء الحادي عشر من صفر ختم بالخير و الظفر سنة ثمان و أربعين و سبعمائة بجرجانية خوارزم حماها الله تعالى عن البليّات و الحمد لله رب العالمين.
انجامه كاتب: و قد فرغ من تحريره أضعف عبادالله و أحوجهم إلى عفوه و كرمه الغني نجم الدین بن عبد الله الموسوي الجزائري عاملهما الله تعالى بلطفه بمحمّد و آله يوم الاثنين من شهر ذى القعدة المعظّم من شهور سنة ثمانية و ستّين [كذا] بعد الهجرة النبوية على مشرّفها... كتبته بيدي البالية لنفسي الفانية لنفسه الباقي و ثوابه الآتي بمحروسة شيراز حماها الله عن جميع العاهات... بمدرسة المنصورية... (پاک شده) منابع: كشف الظنون 1: 473؛ مشار عربی 21، طبقات أعلام الشيعة (قرن11) 610
خط: نسخ خوش، کاتب: نجم الدین بن عبد الله جزائری شوشتری، تاریخ کتابت: 1068ق.، محل کتابت: شیراز؛ آرایه ها: بر روی عبارات متن اصلی خط سرخ و مشکی کشیده شده، صفحات مجدول به زر و مشکی و آبی؛ حواشی: نسخه آکنده از حاشیه های کاتب با نشان (نجم الدين) و حاشیه هایی با نشان (ابو القاسم)، همچنین حاشیه های نقلی از (شواهد)، (مختصر)، (حسن چلبی) و جز آن است. یادداشت ها: یادداشت سید محمّد جزائری در معرفی کتاب و مؤلّف مورخ 25 رمضان 83، و یادداشت تملک بنام نجم الدین الحسینی الجزائری که کاتب نسخه است با مهر شش گوشه ناخوانای او در صفحه اول دیده می شود. همچنین در همین صفحه یادداشت خواندن نسخه بنام محمود بن منصور الحسيني النجفي الطالقانی مورخ 1135، یادداشت خواندن دیگر بنام محمّد باقر بن عبد السلام بن عبد الله بن نورالدین بن نعمه الله بن عبد الله الموسوى الحسينى الجزائري مورخ 1212ق. دیده می شود. آسیب ها: بسیاری از برگ ها مرمت شده و بر اثر آن بعضی حاشیه ها آسیب دیده و پاک شده، آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود، چند برگ در میانه نسخه از شیرازه جدا شده، کاغذهای الحاقی فرنگی و برخی دیگر اصفهانی دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور بنفش ساده، الحاقی، عطف تیماج قهوه ای، آستر کاغذ شکری، جلد قبلی آن تیماج قهوه ای بوده که ورق گالینگور به آن چسبانده اند.
307گ، 21سطر، اندازه متن: 70×160؛ قطع: 167×270
عنوان های دیگر: المطول
موضوع: 1. سکاکی، یوسف بن ابی بکر، 555-626ق. مفتاح العلوم-- نقد و تفسیر؛ 2. خطیب قزوینی، محمّد بن عبد الرحمن، 666-739ق. تلخیص المفتاح-- نقد و تفسیر؛ - 3. زبان عربی-- معانی و بیان-- متون قدیمی تا قرن 14
شناسه افزوده: الف. جزائری، نجم الدین بن عبد الله، -1079ق. كاتب
شماره های پیشین: 294-75743
شماره رکورد: 1062182
طوسی، محمّد بن حسن، 385-460ق.
تهذيب الأحكام/ محمّد بن حسن طوسی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2406 (2406/ع) در فهرست همین کتابخانه. مجلد کامل طهارت و صلاة است. کاتب و تاریخ کتابت در هر مجلد فرق دارد ولی هر دو با خطی خوش نوشته شده، برگ های آن نیز متفاوت و کهنه و جدید دارد.
آغاز: الحمد لله ولي الحمد و مستحقّه... ذاكرني بعض الأصدقاء أيّده الله ممّن أوجب حقّه...
انجام:... قبل أن تدفن فان شئت فصلّ عليها تمّت الزيارات و الحمد لله... و يتلوها كتاب الزكوة إنشاء الله.
انجامه: و قد إتّفق الفراغ من تسويده يوم الأربعاء إحدى عشر شهر رمضان المبارك من شهور سنة 1241 على يد الحقير الفقير عبد الحميد بن محمّد تقى.
خط: نسخ و ثلث خوش، کاتب: عبد الحمید بن محمد تقی (مجلد صلاة)، تاریخ کتابت: 1241ق. (مجلد صلاة)، محل کتابت: مشهد (مجلد طهارت)؛ آرایه ها: عناوین ابواب به شنگرف است، بر روی عبارات شیخ مفید با مرکب سرخ خط کشی شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (ق.)، (م ب ق. ر)، (م ق. ر ره)، (ع ا ه- ره)، (ک) و حاشیه های به نقل از دروس و صحاح مغرب و مصباح المنیر و همچنین حاشیه های تصحیحی و نسخه بدل دارد. مهرها: صفحه 262ر مهر بیضی «عبد الله» دارد. آسیب ها: نسبتا سالم است در لبه های بعضی برگ ها آثار آبدیدگی وجود دارد، بعضی صفحات مرمت شده و بر اثر آن بخشی از حاشیه از بین رفته است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، ترنج و سر ترنج، گل و بوته زرین، عطف تیماج قهوه ای، اندرون مقوایی، آستر کاغذ خردلی.
374گ، 19 و 20سطر، اندازه متن: 120×195؛ قطع: 185×285
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 5ق.؛ 2. احادیث احکام-- قرن 5ق.
شماره های پیشین: 295-103874
شماره رکورد: 1062235
ابن بابویه، محمّد بن علی، 311-381ق.
كتاب من لا يحضره الفقیه (ج 3 و 4)/ محمّد بن علی بن بابویه قمی معروف به شیخ صدوق
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6280 در فهرست همین کتابخانه.
این نسخه مجلد سوم و چهارم کتاب است؛ کامل و در برگیرنده مشیخه و صورت گواهی شیخ صدوق در قرائت کتاب بر محمّد بن حسن مدینی است. قلم هر دو مجلد باهم شباهت دارند و ظاهراً به یک قلم نوشته شده ولی نوع کاغذ از برگ 181 تا آخر مجلد سوم فرنگی و بقیه اصفهانی است. مشیخه کامل و به خط کاتبی دیگر و در سال 1073ق. نوشته شده. کاتب صورت گواهی شیخ صدوق که آخرین مطلب این نسخه است ظاهراً با کاتب مشیخه یکی است، ولی در پایان یادداشت بجای تاریخ (ذیقعده 372) که در بعضی نسخه ها آمده، تاریخ (محرم الحرام 1120) نوشته شده که گویا به اشتباه تاریخ استنساخ را نوشته اند. متن صورت دست خط شیخ صدوق چنین است: (يقول محمّد بن موسى بابويه القمي مصنّف هذا الكتاب رضي الله عنه قد سمع السيد الشريف الفاضل أبو عبد الله محمّد بن الحسن العلوي الموسوي المديني المعروف بنعمة أدام الله تاييده و توفيقه و تسديده هذا الكتاب من أوّله إلى آخره بقرائتي عليه و رويته عن مشايخ المذكورين و ذلك [ب] أرض بلخ من ناحية إيلاق و كتبت بخطي حامداً لله و شاكراً و على محمّد و آله مصلّياً و ذلك في شهور محرم الحرام سنة 1120؟.
آغاز: باب القضايا و لأحكام... قال الشيخ السعيد أبو جعفر محمّد بن علي بن الحسين بن موسى بن بابويه القمي مصنّف هذا الكتاب...
انجام:... فأذهب عنهم الرجس فطهّرهم تطهيراً.
انجامه: تمّ كتاب من لا يحضره الفقيه بعون الله و حسن توفيقه و الصلاة على نبيّه و أو لاده المعصومين و الحمد لله رب العالمين.
انجامه مشيخه: تمّت أسانيد كتاب من لا يحضره الفقيه تصنيف الشيخ... بن بابويه القمي رضي الله عنه في ثاني شهر شوّال سنة ثلاث و سبعين بعد ألف من الهجرة...
على يد أقل الخليقة بل لا شيء في الحقيقة المذنب الراجي ميرزا قلي خليفة غفر الله له و لوالديه... و صلّى الله على محمّد و آله الطاهرين.
خط: نسخ متوسط، کاتب: میرزا قلی خلیفه (پایان مشیخه)، تاریخ کتابت: دوم شوال 1073ق. (در پایان مشیخه) و محرم 1120ق. (در پایان نسخه)؛ آرایه ها: عناوین و ابواب به شنگرف، بر روی عبارت آغاز احادیث خط سرخ کشیده شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان های (ق.)، (م د)، (ص)، (حسن)، (ابن ز) و حاشیه ای منقول از (مغرب)، (مصباح المنیر)، (نهایه) و همچنین حاشیه های نسخه بدل دارد. آسیب ها: 42 برگ اول نسخه موریانه خوردگی دارد و به بعضی از حاشیه ها را از بین برده، بسیاری از برگ ها موریانه خوردگی داشته و ترمیم شده لبه های بالایی تمامی اوراق وصالی شده و بعضی از حاشیه های بالای صفحات از بین رفته است. کاغذ: اصفهانی نخودی و فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور آبی ساده، عطف تیماج قرمز، آستر کاغذ فرنگی شکری.
211گ، 23 و 22سطر، اندازه متن: 110×205؛ قطع: 178×302
عنوان های دیگر: الفقیه؛ من لا يحضره الفقيه
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 4ق.؛ 2. احادیث احکام-- قرن 4ق.
شماره های پیشین: 296-85022
شماره رکورد: 1062551
شريف الرضي، محمّد بن حسین، 359-460ق.
نهج البلاغة/ شريف رضى
زبان: عربی
معرفی کتاب: نسخه ای کهن، از قرن ششم یا هفتم هجری قمری، در حاشیه تصحیح شده و تمامی صفحات حاشیه های ادبی در توضیح و تفسیر کلمات غریب دارد؛ همه حاشیه ها بی نشان و با دو خط مختلف نوشته شده که هر دو کهنه می باشند، متأسفانه بخشی از حاشیه ها بر اثر مرمت و وصالی و برش صحافی صدمه دیده و از بین رفته، نسخه از پایان افتادگی دارد و بخشی از کلمات قصار را ندارد.
آغاز: أللّهم صلّ على سيدّنا محمّد و آله، أمّا بعد الحمد لله الذي جعل الحمد سبباً لنعمائه...
انجام موجود:... تدل الامور للمقادير حتى يكون الحنف.
خط: نسخ کهن، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 6 یا 7ق. امتیاز: نسخه کهن و آثار مقابله و تعلیقات و توضیحات سودمند دارد. آرایه ها: عناوین بقلم جلی؛ حواشی: آکنده از حواشی ادبی و توضیحی و تصحیحی است همه بی نشان؛ یادداشت ها: یادداشت تملک بی تاریخ با مهر بیضی «یا حسن بن علی» دربرگ 2 دیده می شود. مهرها: در مهر بیضی ناخوانا در صفحه 3ر؛ آسیب ها: نسخه کهنه و فرسوده؛ لبه های بالایی بعضی برگ ها پاره شده، غالب اوراق مرمت و وصالی شده و به حاشیه ها آسیب رسیده و از بین رفته، برخی از برگ ها از شیرازه جدا شده، آثار لک و آب دیدگی در بیش تر صفحات دیده می شود. کاغذ: احتمالا شامی؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور مشکی، عطف تیماج قهوه ای، آستر نصف مقوایی و نصف دیگر کاغذی.
161گ، 21سطر، اندازه متن: 140×190؛ قطع: 190×260
موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت- 40ق.-- خطبه ها؛ 2. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت- 40 ق.-- کلمات قصار؛ 3. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت- 40ق-- نامه ها
شماره های پیشین: 297-75991
شماره رکورد: 1062553
شوشتری، نورالله بن شریف الدین، 956-1019ق.
مجالس المؤمنين/ نورالله شوشتری
زبان: فارسی
معرفی کتاب: اثری در احوالات و سرگذشت علما و مشاهیر شیعه از صحابه و تابعین و راویان و مجتهدین و حکما و متکلمین و امرا و سلاطین و شعرا و عرفا، در دوازده مجلس، در سال 982ق. تألیف آن آغاز و در 990ق. به انجام رسیده است. این اثر بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است. نسخه حاضر از مجلس ششم تا آخر کتاب را در بر می گیرد.
آغاز: مجلس ششم در ذکر جمعی از صوفیه صافی طویه که نزد سالکان مسلک طریقت و مؤمنان قواعد شریعت...
انجام: و طبع لطیف ناظران را از مطالعه آن ملالت نیفزاید بتوفيق خير الناصرين... مادامت السماوات و الارضین تمام شد کتاب مجالس المؤمنين بتوفيق الله الملک المعين و الحمد لله الحمد لله رب العالمين.
انجامه: به اتمام رسید در تاریخ 22 شهر رمضان المبارك سنة ألف و ثمانين و سبع من الهجرة النبوية كتبه الفقير الحقير المذنب يونس بن منصور الحسيني.
منابع: الذريعة 19: 370؛ دانشگاه 2: 646 و 8: 507
خط: نسخ خوش، کاتب: یونس بن منصور حسینی، تاریخ کتابت: 22 رمضان 1087ق. آرایه ها: عناوین به سرخی، بر روی سربندها خط سرخ کشیده شده است. آسیب ها: بسیاری از برگ ها وصالی شده و بر اثر آن بخشی از متن در صفحات از بین رفته؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش کاغذ صورتی ساده. عطف گالینگور قهوه ای، آستر کاغذ شکری.
257گ، 27سطر، اندازه متن: 170×280
موضوع: 1. شیعه-- سرگذشتنامه-- قرن 11ق.
شماره های پیشین: 298-84948
شماره رکورد: 1062556
زائری، نعمت الله بن عبد الله، 1050-1112ق.
غاية المرام في شرح تهذيب الأحكام (ج4)/ نعمة الله بن عبد الله حسيني جزائری شوشتری؛ نویسنده متن: محمّد بن حسن طوسی
زبان: عربی
معرفی کتاب: سید نعمة الله جزائری شرحی گسترده در 12 مجلد بر تهذيب الأحكام شیخ طوسی به نام مقصود الأنام نوشته بود که معرفی آن در همین فهرست به شماره 16434 گذشت. پس از آن شرح خود را کوتاه نموده و با ایجاد بعضی تغییرات این اثر را در 8 جزء ساخت. جزائری در آخر جزء چهارم نام دیگر این اثر را البحور الزاخرة في أحكام العترة الطاهرة ياد كرده و حق انتخاب نام را به خواننده واگذار کرده است. مؤلّف در اول كتاب الحواشى الضافية خود که شرحی بر نهج البلاغة است نیز از این کتاب به همين نام البحور الزاخرة في شرح أحاديث العترة الطاهرة یاد کرده است.
نسخه حاضر جزء چهارم کتاب و در حج می باشد، جزائری آن را در مدرسه خود در شوشتر در اواخر ماه جمادی الاولی سال 1095ق. به انجام رسانده است. 7 صفحه اول این نسخه به خط سید محمّد جزائری شوشتری از نوادگان مؤلّف نونویس شده، البته نامی از خود در آن نیاورده، ولی بنده با آشنایی با خط ایشان احتمال زیاد می دهم که خط او باشد.
آغاز: الحمد لله العالمين حمداً كما هو أهله... و بعد فان العبد الفقير المعترف بالذنب و التقصير نعمة الله بن عبد الله الموسوی...
انجام:... و اجعل هذا الشرح نوراً يسعى بين أيدينا في العرصات و انفع به كما نفعت بأصله إنّك حميد مجيد.
انجامه: وقع الفراغ من هذا المجلّد الرابع من كتاب غاية المرام في شرح تهذيب الأحكام و إن شئت قسمّه البحور الزاخرة في شرح أحاديث العترة الطاهرة عصر يوم السبت أواخر جمادى الأُولى من العام الخامس و التسعين بعد الألف، كتب هذه الأحرف ببنانه و قالها بلسانه مؤلّف الكتاب المذنب الجاني نعمة الله الحسيني الجزائري في بلدة المؤمنين شوشتر فى مدرستی قریب المسجد الجامع و لنشرع في المجلّد الخامس إنشاء الله تعالى و الحمد لله و صلّى الله على محمّد و آله الطاهرين.
منابع: كشف الحجب 391؛ الذریعة 3: 50، 16: 18؛ نشریه 6: 377؛ دانشگاه 5: 1433
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عبارات قو له به شنگرف و بالای متن تهذیب خط سرخ کشیده شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. یادداشت ها: یادداشت تملک سید محمّد جزائری بر برگ 1؛. آسیب ها: نسبتا سالم است، در لبه های بالایی بعضی صفحات آثار آب دیدگی دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج سرخ، ضربی، مجدول، آستر کاغذ شکری.
157گ، 26سطر، اندازه متن: 125×210؛ قطع: 200×300
عنوان های دیگر: البحور الزاخرة في شرح أحاديث العترة الطاهرة
موضوع: 1. طوسی، محمّد بن حسن، 385-460ق. تهذیب الاحکام-- نقد و تفسیر؛ 2. احادیث شیعه-- قرن 11ق.؛ 3. احادیث احکام-- قرن 11ق. 4. احادیث احکام-- قرن 5 ق-- نقد و تفسیر
شماره های پیشین: 299-75984
شماره رکورد: 1062577
طوسی، محمّد بن حسن، 385-460ق.
تهذيب الأحكام/ محمّد بن حسن طوسی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2406 (2406/ع) در فهرست همین کتابخانه. نسخه از طرفین ناقص است و در برگیرنده کتاب طهارت و صلاة و زكاة و صوم و حج و زیارات و جهاد است و از بخشی از باب سوم کتاب طهارت آغاز و به بخشی کمی از کتاب جهاد پایان می پذیرد.
آغاز موجود: یكفى الاناء فأمّا ما رواه الحسين بن سعيد عن إبن سنان... قال سألت الرجل يبول و لم يمس يده اليمني...
انجام موجود:... إلاّ أن يكونوا أسلموا قبل ذلك و أمّا الدور و الأرضون فهي.
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: عناوین و ابواب و نام اولین راوی در سند حدیث به شنگرف است. حواشی: حاشیه هایی با نشان های (ق.) (م ق. ر)، (م ق. ر دام ظله العالی)، (ع ا ه- ره)، (ی) و حاشیه های تصحیحی و نسخه بدل دارد. آسیب ها: نسبتا سالم است، لبه های اوراق آثار آب دیدگی دارد، برگ های پایانی گسسته، جلد فرسوده؛ کاغذ: هندی؛ جلد: مقوایی، رویه میشن مشکی، ترنج و سرترنج با نقش گل سرخ، عطف پارچه سفید.
467گ، 25سطر، اندازه متن: 113×215؛ قطع: 190×305
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 5ق.، 2. احادیث احکام-- قرن 5ق.
شماره های پیشین: 300-84468
شماره رکورد: 1062619
بحرانی، یوسف بن احمد، 1107-1186ق.
الحدائق الناضرة في أحكام العترة الطاهرة (ج1)/ يوسف بن احمد بن ابراهيم درازی بحرانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16384 در همین فهرست.
آغاز: الحمد لله الذي هدانا بواضح الدليل إلى سبيل معادن العلم... أمّا بعد فيقول الفقير... يوسف بن أحمد بن إبراهيم... إنّي كثيراً ما تشوقّت نفسي إلى تأليف كتاب جامع الأحكام...
انجام:... من مقامات الركن الأوّل في نية الوضوء فليراجع و الله أعلم.
انجامه مؤلّف: هذا آخر الكلام في المجلّد الأوّل من كتاب الحدائق الناضرة في أحكام العترة الطاهرة و يتلوه إنشاء الله تعالى الفصل الثاني في غسل الحيض و قد وفّق الله سبحانه للفراغ منه في بلاد البحرين بعد أن كان الابتداء فيه أيضاً في بلاد البحرين و بقاء مدّة في قالب النسيان لما مرّ علينا من عواصف الحدثان و أسال الله سبحانه بازالة التعويق للفوز باتمامه على الوجه المطلوب و النهج المحبوب.
انجامه كاتب: و قد وافق الفراغ من نسخه بقلم الأقل... محمّد صادق بن حاجي محمّد بن كربلائي جعفر النوبندكاني الفسائي باليوم الاثنين عشرين من شهر شوّال المكرّم سنة 1214 الرابعه عشرة و المائتين و الألف من الهجرة... آمين.
منابع: الذریعة 6: 289 و 15: 379؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 2: 71
خط: نسخ خوش، کاتب: محمّد صادق بن حاجی محمّد بن کربلائی جعفر نوبندگانی فسائی، تاریخ کتابت: 20 شوال 1214ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های زیادی با نشان (منه ره) دارد، حاشیه ای با نشان (لكاتبها موسی) که ظاهراً نوه مؤلّف باشد، دارد. یادداشت ها: بر روی نخستین صفحه یادداشت تملک موسی بن محمّد بن يوسف بحرانی دارد. آسیب ها: جلد فرسوده، عطف پاره شده و از شیرازه جدا شده، آثار لک و پاشیدگی جوهر در چند جا دیده می شود، ولی متن سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، رویه تیماج مشکی ساده، عطف تیماج مشکی، آستر کاغذ نخودی.
177گ، 29سطر، اندازه متن: 130×220؛ قطع: 210×305
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 12ق.
شماره های پیشین: 301-103899
شماره رکورد: 1062638
ابن فهد حلی، احمد بن محمّد، 757-841ق.
المهذّب البارع في شرح المختصر النافع/ جمال الدين ابو العباس احمد بن محمّد بن فهد حلی؛ نویسنده متن: نجم الدین جعفر بن حسن حلی مشهور به محقق حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: یکی از بهترین شروح کتاب المختصر النافع محقق حلی است، دربرگیرنده نکات و تنبیهات ارزشمندی است که در سایر شروح مختصر النافع ديده نمی شود فقهای بزرگ به آن ها نپرداخته اند. ابن فهد نظر علمای شیعه را در هر مساله آورده، دلایل و براهین آنان را به صورت گسترده ای نقل نموده و نهایت تلاش خود را در بیان نظریات مخالف و حتی اقوال نادر و کمیاب انجام داده و دلایل شک و تردید در عبارت های محقق حلی را در مسائل گوناگون طرح نموده است. مؤلّف پیش از شروع، چهار مقاله کوتاه آورده و هر کتابی را با یک یا چند مقدّمه آغاز نموده است. نویسنده نام دیگری نیز بر کتاب به عنوان جامع الدقائق و كاشف الحقائق نهاده، ولی کتاب به نامی که عنوان کردیم معروف شده است. تاریخ فراغت از سیاهه آن در شب جمعه بیستم ماه رجب سال 803ق. و در چهارم ذو الحجه 805ق. پاکنویس آن به انجام است. ابن فهد خود این کتاب را مختصر نموده نام آن را المقتصر من شرح رسیده المختصر نهاده است.
این اثر توسط دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم طی سال های 1385ش. و 1387ش. چندین بار چاپ و منتشر شده است. نسخه حاضر به قلم سید محسن امین صاحب أعيان الشيعة نوشته شده و طبق آن چه در انجامه نوشته این نسخه را از روی چندین نسخه مقابله و تصحیح کرده است. یکی از آن نسخه ها سال 967ق. از روی نسخه ای که از نسخه مؤلّف استنساخ شده نوشته شده است.
آغاز: الحمد لله المتفرّد بالقدم و الكمال المتوحّد بالعظمة و الجلال...
انجام:... و أن يخلصه لوجهه الجميل... و يجعله ذخراً ليوم الدين.
انجامه مؤلّف: و لنقطع الكلام حامدين لله ربّ العالمين... و كان الفراغ من تسويده ليلة الجمعة المسفر صبيحتها عن حادى عشرين شهر رجب الأصب لسنة ثلاث و ثمانمائة و من إنتساخ هذه النسخة من مسودته في رابع ذي الحجّة الحرام سنة خمس و ثمانمائة و كتب مصنّفه أحمد بن محمّد بن فهد الحلّي وفّقه الله تعالى لمراضيه.... محمّد و عترته الأكرمين.
انجامه كاتب: إلى هنا تمّ كلام المصنّف و كان الفراغ من تتمّة هذا الكتاب من أوّله إلى هنام مع مقابلته و تصحيحه بحسب الوسع و الطاقة إلاّ ما زاغ عنه البصر أو لم نجد له وجه
صحّة فأبقيناه على حاله راجين بذلک ثوابه الجسيم... و كان النقل و المقابلة عن نسخ عديدة أحدها كُتبت في سنة سبع و ستّين و تسعمائة و في آخرها ما صورته نقل من نسخة ذكر كاتبها إنّها نقلها من خط المصنّف، و الأُخرى كُتبت سنة ألف من الهجرة و الثالثة بخط عباس بن فضل العبادي آل القلوش فرغ منها سابع شهر شوال سنة تسع و ستين و تسعمائة و النسخ الثلاثة شديدة الغلط و لكنّه ربّما اتضح المطلوب من المجموع بقلم أحقر العباد المفتقر إلى رحمة ربّه الغني محسن ابن السيد عبد الکریم بن علي بن محمّد الأمين بن أبي الحسن موسى بن حيدر بن أحمد آل قشاقش الحسيني العاملي في النجف الأشرف سنة ألف و ثلاثمائة و ثلاث عشرة من الهجرة النبوية حامداً مصلّياً.
منابع: الذريعة 14: 58 و 23: 292؛ دانشگاه 16: 347 و 9: 967؛ مجلس 25: 141
خط: نسخ تحریری، کاتب: محسن بن عبد الکریم بن علي بن محمّد امین عاملی، تاریخ کتابت: 1313ق.، محل کتابت: نجف؛ امتیاز: این نسخه به خط سید محسن عاملی صاحب أعيان الشيعة نوشته شده و از روی چندین نسخه مقابله و تصحیح شده است. آرایه ها: عناوین و عبارت های قال اقول به قلمی درشت تر نوشته شده است. حواشی: حاشیه های تصحیحی و نسخه بدلی دارد. یادداشت ها: یادداشت تملک سید محسن امین صاحب أعيان الشيعة با این عبارت (ملک العبد الفقير محسن ابن السيد عبد الكريم امين قشاقش الحسيني العاملي عامله الله بفضله آمین) با مهر بیضی شکل او «محسن الحسینی» در صفحه اول دیده می شود. آسیب ها: نسخه فاقد جلد، عطف فرسوده و پاره شده، آثار لک و آبدیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، بعضی از برگ ها مرمت و وصالی شده. کاغذ: فرنگی شکری.
269گ، 31 و 34سطر، اندازه متن: 133×230؛ قطع: 190×288
عنوان های دیگر: جامع الدقائق و کاشف الحقائق
موضوع: 1. محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق. النافع فى مختصر الشرايع-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 7ق.-- نقد و تفسیر؛ 3. فقه جعفری-- قرن 9ق.
شناسه افزوده: الف. امین، محسن بن عبد الکریم، 1865-1952م.، کاتب
شماره رکورد: 1062659
جوهری، اسماعیل بن حماد، -393ق.
صحاح اللغة/ ابو نصر، اسماعیل بن حماد جوهری
زبان: عربی
معرفی کتاب: ابو نصر، اسماعیل بن حماد جوهری فارابی الاصل نیشابوری در گذشته 393ق.، از معروف ترین دانشمندان لغت در زبان عربی به شمار می رود. یاقوت حموی درباره او می گوید: از نظر هوش و زیرکی و دانش از عجایب زمان است. وی در خط نیز مهارت داشته و چنان چه یاقوت حموی گفته فرقی میان خط او و ابن مقله نمی توان گذاشت. برای تحقیق و پی بردن به واژه های صحیح عرب مسافرت هایی به حجاز و شام و عراق کرده و مدتی را در میان قبائل مشهوری چون مضر و ربیعه سپری کرد و سپس به نیشابور برگشت و در همان جا به تدریس و تالیف و کتابت قرآن کریم و کتب دیگر پرداخت، شعر نیز به نکویی می سرود، صلاح الدین صفدی نمونه هایی از اشعار او را در الوافی بالوفیات آورده است. از آثار او کتابی در نحو عربی، کتابی در عروض بنام عروض الورقة و این کتاب که معروف ترین اثر او بلکه از معروف ترین کتاب های لغت عربی بشمار می رود؛ نام کامل آن تاج اللغة و صحاح العربية (1)است که به اختصار به آن صحاح اللغة يا الصحاح في اللغة می گویند؛ همان گونه که از نامش پیداست جوهری در آن به واژه هایی که در زبان عربی صحیح می دانست پرداخته و به آن چه در نظر او صحیح نبود صرف نظر کرده است این اثر در 28 باب، و هر باب در 28 فصل به تعداد حروف عربی ساخته شده، ترتیب آن نیز به روش رایج قدیم که واژه ها را ابتدا به ترتیب آخرین حرف و حرف دوم را به ترتیب اولین حرف آن ها در نظر می گرفتند تنظیم شده است. جوهری این کتاب را برای ابو منصور عبد الرحیم بن محمّد بیشکی که از اعیان و ثروتمندان نیشابور بوده و با جوهری رفاقت داشته ساخته و بر وی آن را خوانده است و به نقل از على بن فضال مجاشعی در گذشته 479ق. در کتاب شجرة الذهب في معرفة أئمة الأدب مجاشعي تا حرف ضاد را از مؤلّفش شنید و پس از آن جوهری دو تخته چوب را با طناب به بازوان خود بسته و در نیشابور بر بامی رفته و به قصد پرواز خود را رها کرده و به زمین سقوط کرده هلاک می شود؛ بنابراین کتاب به صورت سیاهه و ویراستاری نشده تا حرف ضاد می ماند، پس از آن شاگرد او ابو اسحاق ابراهيم بن صالح ورّاق به نگاشتن آن ادامه می دهد و به گفته مجاشعی و سیوطی و دیگران ابراهیم وراق در چندین جای آن اشتباه فاحشی کرده است.
1) به گفته الیان سرکیس در معجم المطبوعات العربیة 733/1 در یکی از نسخه های کهن این کتاب که در سال 851ق. نوشته شده نام این کتاب تاج اللغه و سر العربیه آمده است.
این کتاب که به چند طریق روایت شده مورد توجه فراوان علمای عرب قرار گرفته و همواره آن را از منابع مهم زبان خود می دانند، شرح ها و حاشیه ها و متمم هایی بر آن ساخته شد، بارها توسط پژوهشگران تصحیح و در تبریز، تهران، بیروت، قاهره، بروسه و جز آن چاپ و منتشر شده و ترجمه ترکی آن در آستانه به چاپ رسیده که سخن در این باره در این فهرست نمی گنجد. نسخه حاضر از پایان چند برگی افتادگی دارد و تا فصل عین از باب و او را در بر می گیرد.
آغاز: الحمد لله شكراً على نواله و الصلاة على محمّد و آله أمّا بعد فانّي قد أودعت هذا الكتاب ما صحّ عندي من هذه اللغة...
انجام موجود:... و انشقت العصا أى وقع الخلاف قال الشاعر إذا كانت الهيجاء.
منابع: يتيمة الدهر 4: 406؛ نزهة الألباء 6: 151؛ بغية الوعاة 1: 466؛ العبر 3: 55؛ النجوم الزاهرة 4: 207؛ سير أعلام النبلاء 17: 80؛ الوافي بالوفيات 9: 69؛ کشف الظنون 1071؛ مشار عربی 585؛ معجم المطبوعات العربية 1: 733.
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین ابواب، سر فصل ها كلمات معنی شده به شنگرف است. حواشی: یک حاشیه با امضای (علی اصغر) دارد. یادداشت ها: یادداشت وقف (وقف خاص علىّ و على إخوانى و او لادی و او لادهم سنة 1309) در صفحه عنوان دیده می شود، همچنین بالای صفحه دیگر عبارت (وقف او لاد ذكور مرحوم آقا حاج سید علی اعلی الله مقامه) نوشته شده. روی صفحه عنوان یادداشت تملک بنام سید عزیز ابن سید رضا حسینی موسوی با مهر کوچک او «العبد عزیز الحسینی»، یادداشت تملکی دیگر در همین صفحه بدون تاریخ از علی بن محمّد بن طيب الموسوى؛ مهرها: بر روی صفحه عنوان دو مهر کوچک با سجع «العبد عزیز الحسینی» با تاریخ ناخوانا وجود دارد، بر همین صفحه مهر بیضی «علی بن محمّد بن طیب الموسوی» و یک مهر شش گوش ناخوانا دیده می شود. آسیب ها: یک طرف نسخه فاقد لت است، عطف فرسوده و پاره شده، بعضی اوراق از شیرازه جدا شده لبه های برگ های آغازین پاره شده، متن سالم است. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای،، مجدول، ترنج و سرترنج.
390گ، 30سطر، اندازه متن: 120×230؛ قطع: 175×304
عنوان های دیگر: الصحاح في اللغه؛ تاج اللغة و صحاح العربية؛ صحاح العربية؛ تاج اللغه و سر العربية
موضوع: 1. زبان عربی-- واژه نامه ها-- قرن 4ق.
شماره های پیشین: 302-84847
شماره رکورد: 1062672
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
الصافي/ محمّد بن شاه مرتضی فیض کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: یکی از تفاسیر معروف شیعه است. فیض کاشانی در این کتاب پیش از پرداختن به تفسیر قرآن کریم ابتدا دوازده مقدّمه در مسائل گوناگون علوم قرآنی از قبیل: آن چه نسبت به پایبندی به قرآن سفارش شده، تمامی علم قرآن نزد أهل بيت است، خودداری از تفسیر به رأی، معانی آیات و تفسیر و تاویل آن ها، ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه و مواردی دیگر از بحث های علوم قرآنی را آورده، سپس به تفسیر قرآن کریم پرداخته و در سال 1075ق. آن را به انجام رسانده است.
فیض کاشانی خود این تفسیر را کوتاه نموده آن را الأصفی نام نهاده، پس از آن بار دیگر الأصفی را خلاصه نمود و آن را مصفّی نامید.
از این تفسیر نسخه های متعددی در کتابخانه ها نگهداری می شود و بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است. خان بابا مشار بعضی از چاپ های آن را یاد کرده است. نسخه حاضر مجلد اول تفسیر صافی است و تا تفسیر آخر سوره بنی اسرائیل را در بر می گیرد.
آغاز: نحمدك يا من تجلّى لعباده في كتابه بل في كلّ شيء و أراهم نفسه في خطابه...
انجام:... لم يمت حتّى يدرك القائم عليه السلام و يكون مع أصحابه.
انجامه: تمّ النصف الأوّل من كتاب الصافي بحمد الله و حسن توفيقه و الحمد لله أوّلاً وآخراً، قد وقع الفراغ على يدي و أنا العبد الضعيف ... إبن أحمد الخراساني الأصل محسن اللّهم اغفر له و لأبويه... في يوم الجمعة 22 شهر ذي الحجّة الحرام سنة 1241.
منابع: أمل الآمل 2: 305؛ معجم رجال الحدیث 15: 209؛ كشف الحجب 133 و 364؛ الذريعة 15: 4، مشار عربی 583.
خط: متن نستعليق، آيات به نسخ، کاتب: محسن بن احمد خراسانی، تاریخ کتابت: 1241ق. آرایه ها: عناوین سوره ها به شنگرف، بر روی آیات خط سرخ کشیده شده است. حواشی: حاشیه های تصحیحی دارد و حاشیه های توضیحی با نشان (منه)، (منه ره)، (ق.)،
(مجمع) و بی نشان دارد. مهرها: سه مهر بیضی شکل ناخوانا در صفحه 11پ؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، رویه تیماج مشکی ساده، عطف پارچه سبز، آستر اندرون کاغذ نخودی.
204گ، 39سطر، اندازه متن: 128×210؛ قطع: 200×290
عنوان های دیگر: الصافي في التفسير
موضوع: 1. تفاسیر شیعه-- قرن 11ق.
شماره های پیشین: 303-103898
شماره رکورد: 1062688
عاملی، نورالدین بن علی، 970-1068ق.
الأنوار البهية فى شرح الاثنا عشرية/ نورالدين على بن علی بن حسین بن ابی الحسن موسوی عاملی؛ نویسنده متن: شیخ بهائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی آمیخته با متن بر اثناعشرية دوم شيخ بهائی در نماز است. شارح برادر صاحب مدارک از طرف پدر و برادر صاحب معالم از طرف مادر است، نام او در منابع به چند گونه ذکر گردیده، شیخ آقا بزرگ در الذریعه از او با نام (نورالدین على بن على بن الحسين بن ابی الحسن) یاد کرده، ولی در طبقات خود از او با عنوان (نورالدین بن علی نورالدین بن الحسین) نام می برد. سید حسن صدر در تکمله خود بر أمل الآمل نوشته که حر عاملی در آمل الآمل شرح حالش را آورده، ولی چون ایشان جد اعلی ما است من بیش تر به شرح حالش می پردازم و از او با عنوان (نورالدین علی بن على بن الحسین مشهور به ابن ابی الحسن موسوی) نام برده. سید صدرالدین مدنی معروف به ابن معصوم که با شارح هم روزگار بوده و او را در سن نود سالگیش درک کرده و از نزدیک دیده شرح حالش را در سلافة العصر با عنوان (السيد نورالدين على بن ابی الحسن...) آورده و او را با عبارات موزون و مسجّع معمول آن زمان (چون طود العلم المنيف و عضدالدین الحنيف و مالک ازمه التأليف و التصنيف...) مورد ستایش قرار داده است. و سرانجام در نسخه حاضر شارح خود را (نورالدین بن علی بن ابی الحسن الحسینی) معرفی کرده است. برای رهایی از این اختلافات چنان چه بتوان گفت که نام شارح (علی) و لقبش (نورالدین) و همان گونه که در تکمله آمده به (ابن ابی
الحسن) معروف بوده، آن گاه تمامی موارد که در نامش آمده صحیح می باشد. وی در 970ق. زاده شده و در 1068ق. در گذشته است.
مؤلّف این شرح را در زمان شیخ بهائی ساخته و در هشتم جمادی الاولی 1024ق. به انجام رسانده است. نسخه حاضر نفیس و با ارزش است؛ در زمان شارح نوشته شده و کاتب نیز اهل فضل بوده و نسخه را برای خود کتابت کرده و طبق گواه خودش آن را با نسخه اصل شارح و در زمان او مقابله و تصحیح کرده است. نسخه حاوى حواشی زیادی از شارح با نشان (منه دام ظله) می باشد. از این اثر دو نسخه در ایران شناخته شده، یکی در کتابخانه آیةالله مرعشی در قم که به شماره 81 نگهداری می شود و آغاز و انجام آن با نسخه ما برابر است. دیگری در کتابخانه مجلس به شماره 4670 وجود دارد که طبق معرفی آن در فهرست آن کتابخانه انجامه آن تا اول تاریخ تألیف برابر است، ولی تاریخ تألیف و نام شارح با نسخه ما متفاوت است، تألیف آن در شهر مکه دهه آخر ماه شوال سال 1057ق. و نام شارح حسین بن علی عاملی نوشته شده که قطعا اشتباهی صورت گرفته است.
آغاز: نحمدك يا من جعل الحمد مفتاحاً لاجتلاب إفضاله و كرمه...
انجام:... فى جانب التشهد أقوى للاحتياج فيه إلى طول الجلوس و الله تعالى أعلم بحقائق أحكامه... و إليه المرجع و المآل.
انجامه مؤلّف: و اتّفق الفراغ من تعليق ما تيسّر إيراده فى هذا الشرح على حسب الحال مع ضيق المجال و كثرة شواغل البال... نهار الجمعة من شهر جمادى الأُولى من سنة أربع و عشرين بعد الألف من الهجرة النبوية على مشرّفها الصلاة و التحية بقلم مؤلّفه العبد الفقير إلى الله و غفرانه... نور الدين بن علي بن أبي الحسن الحسيني أسكنهم الله فسيح الجنان... صلوات الله عليهم أجمعين.
انجامه کاتب: نجزت كتابة ذلك على يد مالكه الفقير إلى مالكه الغني عبده الأقل حسين بن عبد السید بن خليفة بن أحمد بن منصور الجزائري على الله عنهم... و ذلك في مكة المشرّفة سنة سبع و ستين و ألف من الهجرة النبوية على مهاجرها أفضل الصلوات... و سلّم كثيراً.
منابع: الذريعة 2: 41؛ سلافة العصر 302؛ تكملة أمل الآمل 304؛ الروضة النضرة 387؛ مرعشی 1: 99؛ مجلس 13: 52
خط: نسخ تحریری، کاتب: حسین بن عبد السید بن خليفه بن احمد بن منصور جزائری، تاریخ کتابت: 1067ق.، محل کتابت: مکه؛ امتیاز: این نسخه در زمان مؤلّف نوشته شده
و با نسخه مؤلّف مقابله و تصحیح شده و حواشی از وی دارد. آرایه ها: عبارات متن اصلی به شنگرف و در بعضی صفحات بر روی عبارات متن اصلی خط سرخ کشیده شده است. حواشی: حاشیه هایی از مؤلّف با نشان (منه دام ظله) و (السید نورالدین دام ظله) دارد، همچنین حاشیه هایی با نشان (س) و (مرتضی عفی عنه) و حاشیه های تصحیحی دارد. آسیب ها: نسخه نسبتا سالم و تمیز مانده ولی برگ های آخر آن موریانه خوردگی دارد و خوشبختانه به متن زیاد آسیب نرسیده است. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، رویه کاغذ شطرنجی قهوه ای و سفید، عطف پارچه آبی، آستر کاغذ شکری.
88گ، 20سطر، اندازه متن: 115×185؛ قطع: 200×303
موضوع: 1. شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1030-953ق. إثناعشرية (صلاة)-- نقد و تفسیر؛ 2. نماز
شماره های پیشین: 304-76010
شماره رکورد: 1062695
اشمونی، علی بن محمّد، 838-900؟ق.
شرح الألفية في النحو/ نورالدین، علی بن محمّد اشمونی؛ نویسنده متن: جمال الدین، محمّد بن عبد الله جیانی معروف به ابن مالک
زبان: عربی
معرفی کتاب: یکی از شرح های الفیه ابن مالک است، ساخته نورالدین علی بن محمّد اشمونی مصری در گذشته حدود سال 900 ق. ابو العرفان محمّد بن علی صبان مصری حاشیه ای بر آن دارد که همراه با متن اصلی در سال های 1280ق. و 1305ق. در مصر به چاپ رسیده، مؤسسه تبیان در قم نیز در سال 1387ش. آن را منتشر ساخت. نسخه حاضر از آغاز یک برگ افتادگی دارد و بخشی از دیباچه شارح را ندارد، از انجام نیز ناقص است.
آغاز موجود: نظراً إلى ما قوي عندي من تحقيق الحصول...
انجام موجود:... كقول أبي النجم ليحمد لله العلي... قد شد الفك أيضاً في كلمات من الأسماء.
منابع: كشف الظنون 153؛ معجم المطبوعات العربية 451 و 1194
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین به شنگرف، تا برگ 103 بر روی عبارات متن اصلی خط سرخ کشیده شده، از برگ 104 به بعد بر روی متن اصلی خط سیاه کشیده شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد. آسیب ها: نسخه فاقد جلد است، برگ های آغازین پارگی دارد و بخشی از متن از بین رفته، گوشه های بعضی از برگ ها پاره شده، نسخه از طرفین افتادگی دارد و ناقص است. کاغذ: فرنگی شکری.
235گ، 21سطر، اندازه متن: 125×218؛ قطع: 205×303
عنوان های دیگر: شرح اشمونی بر الفیه
موضوع: 1. ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600-672ق. الفيه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربي-- نحو-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 305- 84945
شماره رکورد: 1062701
طباطبائی، کربلائی، علی بن محمّد علی، 1161-1231ق.
رياض المسائل في تحقيق الأحكام بالدلائل/ على بن محمّد علی طباطبائی حائری؛ نویسنده متن: جعفر بن حسن معروف به محقق حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16306 در همین فهرست.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... كتاب الطهارة و أركانه أربعة الأوّل في المياه...
انجام:... من الرواية بالاكتفاء بالمرّة و لاريب إنّ الثلث أحوط و لا بأس به و الحمد لله رب العالمين... و آله الطاهرين.
انجامه: قد فرغ من تسويده أقل الخليقة بل لا شيء في الحقيقة عبد الله بن رمضان في يوم الأربعاء ثاني عشر من شهر جمادى الثاني في محلّة الحكماء و ألف ألف تحيّة و الثناء سنة 1229.
منابع: الذریعة 6: 98 و 11: 336؛ کشف الحجب 300؛ إيضاح المكنون 1: 603؛ ملی 8: 89
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: 1229ق. آرایه ها: بر روی عبارات متن اصلی خط سرخ کشیده شده است. حواشی: دارای حاشیه های تصحیحی است. یادداشت ها: یادداشت
تملک بنام (علی نقی بن علی التبریزی) با مهر او با سجع (الواثق بالله عبده علی نقی بن على...) در صفحه اول؛ مهرها: بر روی نخستین برگ مهر خشتی با سجع «الواثق بالله عبده لطف على بن علی»؛ آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود، چهار برگ آخر کهنه تر؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش کاغذ یشمی ساده، عطف تیماج قهوه ای، آستر کاغذ صورتی.
108گ، 27سطر، اندازه متن: 120×280؛ قطع: 210×303
عنوان های دیگر: شرح کبیر
موضوع: 1. محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق. النافع فی مختصر الشرايع-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 7ق. نقد و تفسیر؛ 3. فقه جعفری-- قرن 12ق.
شماره های پیشین: 306-103881
شماره رکورد: 1062714
بطلیوسی، عاصم بن ایوب، -494ق.؟
شرح دیوان امرء القيس/ ابوبکر، عاصم بن ایوب بطلیوسی؛ نویسنده متن: امرؤ القيس بن حجر کندی
زبان: عربی
معرفی کتاب: امرؤ القيس در گذشته 80 قبل از هجرت، مشهورترین شاعر عرب در دوران جاهلیت بلکه شاید بتوان گفت مشهورترین شاعر عرب على الاطلاق است. وی صاحب معلقه معروف که جزو دیوان اوست و به زبان های لاتین، فرانسه، آلمانی و سوئدی ترجمه شده؛ ترجمه فارسی آن نیز توسط عبد المحمّد آیتی در سال 1345ش. و ترجمه دیگری نیز توسط کاظم برگ نیسی در یادنامه بهار، انجمن مفاخر در تهران منتشر گردید.
نسخه حاضر دفتری شامل سه شرح از اشعار سه شاعر دوران قبل از اسلام، هر سه توسط ابوبکر عاصم بن ایوب بطلیوسی، ادیب و نحوی اندلسی قرن پنجم هجری قمری است. اغلب مورخین درگذشتش را چنان که ابن بشکوال در کتاب الصلة آورده بسال 494ق. یاد کرده اند. سیوطی در بغية الوعاة سال وفاتش را 464ق. آورده است. در کشف الظنون درگذشت او 194ق. یاد شده که باید اشتباه چاپی باشد. این شرح در سال های 1292ق. و 1307ق. در مصر چاپ شده است.
آغاز: قال الوزير صاحب المظالم أبوبكر عاصم بن أيوب أبقاه الله بحمد الله نستفتح و بالصلاة على محمّد رسو له نستنجح...
انجام:... يقال للصبي إذا كان قصير العزلة مقعصاً قد خنته القمر ويروى كما يلات برأس الفلكة الوبر إنشاء الله تعالى.
منابع: الصلة 2: 451؛ ریحانة الأدب 1: 270؛ اكتفاء القنوع 29؛ هدية العارفین 1: 435؛ دائره المعارف بزرگ اسلامی 10: 209، معجم المطبوعات العربية 472 و 569؛ ملی 7: 297؛ ملک 6: 26
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. حواشی: حاشیه های پراکنده با نشان (ق.) و (صحاح) دارد. یادداشت ها: یادداشت ورود کتاب به کتابخانه اعتضاد السلطنه در تاریخ 22 محرم الحرام 1281 با مهر خشتی او با تاریخ 1272 در صفحه؛ مهرها: دو مهر خشتی یکی ناخوانا و دیگری با سجع «اعتضاد السلطنه» با تاريخ سنة 1272 در صفحه عنوان، مهر خشتی ناخوانای دیگر بر صفحه 1پ؛ آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک و پاشیدگی جوهر در بعضی صفحات دیده می شود. صفحات 66پ-69ر سفید می باشند. کاغذ: فرنگی شکری آهار مهره؛ جلد: مقوایی، رویه تیماج مشکی مجدول، ترنج و سر ترنج با گل و بوته.
1پ-66ر (134برگ)؛ 23سطر، اندازه متن: 107×195؛ قطع: 195×297
موضوع: 1. امر و القیس، 130-80 قبل از هجرت. دیوان-- نقد و تفسير؛ 2. شعر عربى-- پیش از اسلام-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 307-75734
شماره رکورد: 1062726
بطلیوسی، عاصم بن ایوب، -494ق.؟
شرح دیوان نابغة الذبياني/ ابوبكر، عاصم بن ایوب بطلیوسی؛ نویسنده متن: زیاد بن معاویه ذبیانی غطفانی معروف به نابغه
زبان: عربی
معرفی کتاب: ابو امامه، زیاد بن معاویه بن ضباب ذبیانی غطفانی مضری معروف به نابغه ذبیانی در گذشته حدود 18ق. یکی از شعرای مشهور و اشراف عرب از اهل حجاز
در روزگار پیش از اسلام است. دیوان اشعار او بارها چاپ شده است. اثر حاضر شرحی بر دیوان این شاعر است.
آغاز: قال الوزير أبوبكر صاحب المظالم عاصم بن أيوب أبقاه الله و سلّمه قال النابغة يمدح النعمان بن المنذر...
انجام:... تمّ شعر النابغة بحمد الله و عونه و حسبنا الله و نعم الوكيل، يتلوه شعر علقمة إنشاء الله تعالى و تقدّس.
70پ-113پ (134برگ)؛ 23سطر، اندازه متن: 107×195؛ قطع: 195×297
موضوع: 1. نابغه ذبیانی، زیاد بن معاویه، -18؟ قبل از هجرت، دیوان اشعار.-- نقد و تفسیر؛ 2. شعر عربی-- پیش از اسلام-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 307-75734
شماره رکورد: 2172230
علقمه الفحل، -20؟ق.
شرح دیوان علقمة/ ابوبکر، عاصم بن ایوب بطلیوسی؛ نویسنده متن: علقمه بن عبده تمیمی
زبان: عربی
معرفی کتاب: سومین و آخرین اثر مجموعه است. این یک شرح اشعار علقمه بن عبده تمیمی یکی دیگر از شعرای عرب در دوران پیش از اسلام است که توسط همان بطلیوسی اندلسی گزارش شده است.
آغاز: قال علقمة بن عبدة بن النعمان بن قيس أحد بني عبيد بن ربيعة...
انجام:... تمّ شعر علقمة بحمد الله و عونه و حسن توفيقه و صلّى الله على سيّدنا محمّد و آله الطّيبين الطاهرين و سلّم.
منابع: الأعلام 4: 247؛ مجلس 22: 45
115پ-134ر (134برگ)؛ 23سطر، اندازه متن: 107×195؛ قطع: 195×297
موضوع: 1. علقمه الفحل، -20ق.، دیوان اشعار-- نقد و تفسیر؛ 2. شعر عربی-- پیش از اسلام-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 307-75734
شماره رکورد: 2172278
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
المحجة البيضاء في احياء الأحياء/ محمّد محسن بن مرتضی فیض کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16431 در همین فهرست. نسخه حاضر بخش دوم آن (عادات) است. شامل ده کتاب که هر کدام خطبه جداگانه ای دارد.
آغاز: الحمد لله الذي أحسن تدبير الكائنات فخلق الأرض و السماوات...أمّا بعد فان مقصد ذوي الألباب لقاء الله سبحانه...
انجام:... فاغفر للذين تابوا و ابتغوا سبيلك و قهم عذاب الجحيم.
انجامه: إنتهى كلامه، وليكن هذا آخر الكلام في كتاب أخلاق الأمّة و آداب الشيعة و بتمامه تمّ ربع العادات من المحجة البيضاء في أحياء الأحياء و يتلوه إنشاء الله في ربع المهلكات كتاب عجائب القلب و الحمد لله أوّلاً وآخراً.
منابع: أمل الآمل 2: 305؛ معجم رجال الحدیث 18: 226؛ الذریعه 20: 145، 4: 97؛ كشف الحجب 493؛ فهرست های خودنوشت فیض 237
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های تصحیحی دارد. یادداشت ها: بالای اولین برگ یادداشت وقف او لاد ذکور مرحوم حاج سید علی علیه الرحمه نوشته شده. روی صفحه عنوان یادداشت تملک بنام ابن غیاث الدین محمّد سید محمّد الحسینی دیده می شود، در همین صفحه یادداشت خرید کتاب مورخ ذیقعده 1098؛ مهرها: دو مهر خشتی و یک مهر بیضی ناخوانا در صفحه عنوان و بعضی صفحات دیگر وجود دارد. آسیب ها: فرسودگی جلد و أوراق، شیرازه گسسته، آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج عنابي، ضربی، مجدول، آستر کاغذ سرمه ای.
241گ، 23سطر، اندازه متن: 112×195؛ قطع: 190×285
موضوع: 1. اخلاق شیعی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. احادیث اخلاقی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 3. غزالی، محمد بن محمد، 450-505 ق.، احياء علوم الدين-- اقتباس ها
شماره های پیشین: 308-84983
شماره رکورد: 1062735
بحر العلوم، محمّد مهدی بن مرتضی، 1155-1212ق.
مصابيح الأحكام/ محمّد مهدى بن مرتضی طباطبائی بروجردی معروف به بحرالعلوم
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در فقه استدلالی با عناوین مصباح- مصباح، ظاهراً دوره فقهی آن تکمیل نیست، شامل بعضی کتب فقهی چون طهارت، صلاة، زکات، تجارت، نکاح و فاقد کتاب هایی چون الجهاد و النذر و الوقف و جز آن است. کتاب طهارت و صلاه آن گسترده و سایر کتاب های آن کوتاه است. گفته می شود که مطالب آن درس هایی بوده که بحرالعلوم به شاگردان خود القا می کرده و پس از او شاگردانش آن را جمع آوری نموده، صاحب جواهر نیز این احتمال را داده است. به گفته مرحوم صاحب الذريعة سید حسن صدر معتقد است که کتاب را محمّد رضا فرزند بحرالعلوم جمع آوری کرده است.
نسخه حاضر کتاب طهارت است و از طرفین افتادگی دارد. مؤسسه فقه الثقلين در قم توسط انتشارات میثم تمار کتاب را با تصحیح و تحقیق آقایان سید مهدی طباطبائی و فخرالدین صانعی در سال 1427ق.=1385ش. در دو جلد چاپ و منتشر کرد. همچنین مؤسسه آیةالله بروجردی توسط نشر معالم أهل بیت در سال 1385ش. در سه جلد به چاپ رساند.
آغاز موجود: الحمام فانّه يغتسل فيه من الزنا و يغتسل فيه ولد الزنا...
انجام موجود:... و النظر فعلم إن الاسناد إلى البعض في كلامه لبعض العبارات التي.
منابع: أعيان الشيعة 10: 158؛ الذريعة 21: 81 و 82؛ مرعشی 25: 252 و 18: 178
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 14ق. آرایه ها: سرعنوان ها شنگرف؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان (منه)، (منه قدس سره) و حاشیه های تصحیحی دارد.
آسیب ها: نسخه فاقد جلد، اوراق گسسته، آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود و از آغاز و انجام افتادگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری.
213گ، 25سطر، اندازه متن: 90×185؛ قطع: 205×304
عنوان های دیگر: مصابيح الفقه؛ المصابيح فى الفقه المستنبط على الوجه الصحيح
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق.
شماره های پیشین: 309-75988
شماره رکورد: 1062743
محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق.
شرائع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام/ نجم الدین ابو القاسم جعفر بن حسن بن یحیی هذلی معروف به محقق حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16397 در همین فهرست.
نسخه حاضر از طرفین افتادگی دارد و از مبحث نوافل کتاب صلاة تا بخشی از زکاة را در بر می گیرد.
آغاز موجود: فالمتقرب بالأّم السُدس كان واحداً أو الثلث إن كان أكثر...
انجام: في مسجد وجب سواء أطلقهما أو عينهما أو غير أحدهما.
منابع: رياض العلماء 1: 106؛ الكنى و الألقاب 1: 434؛ الحقائق الراهنة 43؛ الذريعة 13: 47
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به قلم جلی؛ حواشی: آکنده از حاشیه های بی نشان است. حاشیه های نقلی از دروس و نهایه و حاشیه با نشان (فخرالدین) دارد. آسیب ها: فرسودگی، شیرازه گسسته، آثار لک آب دیدگی دو پارگی لبه ها در غالب اوراق وجود دارد. برگ ها آشفته و بعضی از آن ها سر جای خود قرار نگرفته؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، رویه کاغذی قهوه ای مشجر، عطف پارچه ای عنابی، آستر کاغذ نخودی.
237گ، 9سطر، اندازه متن: 122×157؛ قطع: 185×278
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 7ق.
شماره های پیشین: 310-103896
شماره رکورد: 1062753
كاشف الغطاء، جعفر بن خضر، 1156-1228ق.
كشف الغطاء عن خفيّات مبهمات الشريعة الغرّاء/ جعفر بن خضر حلی جناجی نجفی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شیخ جعفر بن خضر مالکی (1)قناقی (2)(جناجی) الاصل حلى نجفى معروف به شیخ جعفر کاشف الغطاء از مراجع بزرگ شیعه و مورد احترام و نفوذ کلمه در میان عرب و عجم بود. اصالتا اهل جناجیه از اطراف حله است، در کودکی به همراه پدر به نجف منتقل شده و در همان جا پرورش یافت و از بزرگ ترین علما و مجتهدین، بلکه سرآمد علمای عصر خویش شد و به شیخ کبیر ملقب گردید، پس از او فرزندان و نوادگان وی نیز از علما و مجتهدین دوران خود بوده و تاکنون نیز از این خاندان عالمانی دینی در حوزه های علمیه قم و نجف به فعالیت دینی مشغول و به آل کاشف الغطاء معروفند. کاشف الغطاء با میرزا محمّد اخباری نیشابوری هم روزگار بوده و با او مناقشاتی داشته و رساله هایی بر رد همدیگر نوشته اند، بعضی از این رساله ها در این کتابخانه نگهداری می شوند که بعضی از آن ها را در همین فهرست شناسانده ام.
اثر مورد گفتگو یکی از کتاب های معروف نزد شیعه امامیه است، شهرت آن تا آن جا پیش رفت که نامش بر نام مؤلّفش غلبه کرد و پس از آن نویسنده به کاشف الغطاء معروف شد. کاشف الغطاء در این اثر علاوه بر مباحث فقهی به مسائل اعتقادی، کلامی و اصولی نیز پرداخته و آن را در سه فن تنظیم نموده، فن اول: در اصول دین، فن دوم: در اصول فقه و فن سوم آن در برگیرنده احکام دین از طهارت تا حج است و فاقد سایر ابواب فقهی است. نویسنده خود این اثر را کوتاه نموده، آیةالله سید حسن صدر فن اول
این کتاب را به نام الدرر الموسوية في شرح العقائد الجعفرية شرح کرده است. فرزند مؤلّف شیخ حسن آل كاشف الغطاء نیز مقدمه این کتاب را گزارش کرده است.
این کتاب در سال های 1271ق. و 1317ق. در تهران چاپ سنگی شده، پس از آن نیز بارها در ایران در دو جلد چاپ و منتشر شده است. نسخه مورد گفتگو از آغاز چند برگی افتادگی دارد.
آغاز موجود: منّي من أبغضها فقد أبغضني و كذلك روى الحديثين...
انجام:... و لعقارات بأقسامها من المنوال كما هو ظاهر الحال و الله الموفّق للصواب.
انجامه: و الحمد لله رب العالمين و صلّى الله على محمّد و آله الطاهرين... تم يوم الثلاثاء ضحى فى عاشور سنة 1253.
منابع: تكملة أمل الآمل 162؛ الكرام البررة 348؛ الذريعة 8: 138، 14: 85، 15: 282، 18: 54، 20: 205؛ سپهسالار 1: 504؛ مشار عربی 741
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 1253ق. آرایه ها: عناوین و سر مطلب ها در متن و حاشیه به شنگرف؛ آسیب ها: نسخه فرسوده، جلد از عطف جدا شده، شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری آهار مهره؛ جلد: مقوایی، رویه تیماج قهوه ای، ضربی، مجدول، آستر کاغذ نخودی.
226گ، 29سطر، اندازه متن: 140×210؛ قطع: 200×300
موضوع: 1. شیعه-- اصول دین-- قرن 13ق. 2. اصول فقه شیعه-- قرن 13ق؛ 3. فقه جعفری-- قرن 13ق.
شماره های پیشین: 311-84957
شماره رکورد: 1062765
مجموعه حکایات
زبان: فارسی
معرفی کتاب: کتابی است شامل مجموعه ای از داستان های تاریخی مذهبی به روش نقالی از مسیب بن قعقاع و داستان های یزید و عمرو عاص و حکایت های دینی مختلف. کتاب هایی در این موضوع در نشریه مرکزی دانشگاه تهران معرفی شده و مؤلّف آن را ابو طاهر طرسوسی نوشته اند، شاید همین کتاب باشد.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... اما بعد چنین گوید راویان اخبار و ناقلان آثار... این روایت از ابو سعید انصاری با لفظ درر بار...
انجام:... روایت است که زمین مانند زنان حامله است که بچه در شکم دارد و نصفی مختصر شده است.
انجامه: عفو فرمایید که خدا عادل است بنده فقیر را به دعای خیر یادآوری نمایند... تحریرا سلخ شهر جمادى الأولى سنة 1238.
منابع: نشریه 9: 57 و 11 و 12: 35
خط: شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: 1238ق. آسیب ها: نسبتا سالم است، آثار لک و پاشیدگی جوهر در بعضی صفحه ها دیده می شود. کاغذ: اصفهانی؛ جلد: مقوایی آبی ساده یک لا، عطف گالینگور مشکی.
233گ، 14سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 135×218
موضوع: 1. داستان های کوتاه فارسی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. داستان های کوتاه مذهبی؛ 3. نقالی؛ 4. اسلام-- تاریخ-- از آغاز تا 61ق.-- داستان
شماره های پیشین: 312-87146
شماره رکورد: 1062775
ازهری، خالد بن عبد الله، 838-905ق.
التصريح بمضمون التوضيح/ زین الدین خالد بن عبد الله بن خالد از هری جرجاوی مصری؛ نویسنده متن: محمّد بن عبد الله طائی جیانی معروف به ابن مالک؛ شارح: عبد الله بن یوسف مصری معروف به ابن هشام
زبان: عربی
معرفی کتاب: أوضح المسالك إلى ألفية ابن مالك شرحى بر الألفية يا الخلاصة في النحو اثر معروف ابن مالک نحوی است که توسّط جمال الدین عبد الله بن یوسف انصاری مصری معروف به ابن هشام ساخته شده که بعدها بنام التوضیح شهرت یافت. اثر مورد معرفی شرحی بر این کتاب است که آن را ابو الولید زین الدین خالد بن عبد الله بن ابی بکر جرجاوی از هری شافعی در گذشته 905ق. تألیف کرده است. شارح از دانشمندان زبان عربی و با نورالدین عبد الرحمان جامی و جلال الدین سیوطی هم روزگار
بوده و به گفته آلیان سرکیس، ازهری از جهاتی بر آن ها مقدم بوده است. تاریخ انجام این شرح را حاج خلیفه سال 960ق. یاد کرده، ولی در نسخه ما همان گونه که در منابع دیگر نیز آمده سال 896ق. یاد شده است.
این اثر بارها چاپ شده است. مشار از هفت چاپ آن که در تهران بین سال های 1267ق. تا 1310ق. انجام شده یاد کرده، در معجم المطبوعات العربية نیز از سه چاپ آن در قاهره به سال های 1294ق. و 1325ق. و 1326ق. سخن گفته است.
آغاز: الحمد لله الملهم لتحميده حمداً موافياً لنعمه... و بعد فيقول الفقير إلى مو لاه الغني خالد الأزهري...
انجام:... الواسع الوهوب المتجرّد و القياس الأجل بالادغام و الحمد لله الذي هدانا لهذا و ما كنّا لنهتدي.
انجامه مؤلّف: و وافق الفراغ منه يوم عرفة من شهور سنة ست و تسعين و ثمانمائة قال ذلك مؤلّفه خالد بن عبد الله بن أبي بكر بن خالد الأزهرى حامداً مصلياً ومسلّماً.
انجامه کاتب: و فرغت من كتابته يوم الجمعة سادس عشر شهر رمضان المعظّم قدره و حرمته سنة تسع و تسعين و تسعمائة غفر الله تعالى لكاتبه و مالكه و قارئه... و غفل عن ذكره الغافلون.
منابع: شذرات الذهب 8: 26؛ الضوء اللامع 3: 171؛ کشف الظنون 1: 154؛ مشار عربی 187؛ مجلس 7: 46، دانشگاه 2: 344؛ معجم المطبوعات العربية 811
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 999ق. امتیاز: نسخه کهن است. آرایه ها: عبارات این هشام به شنگرف نوشته شده؛ حواشی: حاشیه های تصحیحی و توضیحی بی نشان دارد. یادداشت ها: در دو برگ اول فهرست ابواب کتاب که شمار آن ها به 299 باب می رسد نوشته شده، پشت برگ دوم یادداشت تملک عبد الله امین شقرائی با مهر دایره ای او، دو یادداشت تملک دیگر که بر روی نام ها خط کشیده شده و خوانا نیست. آسیب ها: نسخه کامل است، ولی بر روی بعضی برگ ها آثار لک دیده می شود و بعضی برگ ها وصالی شده، لبه های بعضی از حاشیه ها بر اثر برش صحافی از بین رفته؛ کاغذ: هندی نخودی؛ جلد: مقوایی، رویه تیماج قهوه ای تریاکی، ترنج و سرترنج با تزیین گل و بوته، مجدول، آستر تیماج تریاکی.
294گ، 33سطر، اندازه متن: 130×205؛ قطع: 170×265
عنوان های دیگر: شرح اوضح المسالك إلى ألفية ابن مالك
موضوع: 1. ابن هشام، عبد الله بن یوسف، 708-761ق.، اوضح المسالک الی الفیه ابن مالک-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 313-14
شماره رکورد: 1062786
بدرالعینی، محمود بن احمد، 762-855ق.
فرائد القلائد في مختصر شرح الشواهد/ بدرالدین، محمود بن احمد بن موسی عینی؛ نویسنده متن: مؤلف
زبان: عربی
معرفی کتاب: بدرالدین، ابو محمّد، محمود بن احمد بن موسی بن احمد بن حسین بن يوسف بن محمود عینی، یکی از عالمان معروف و مورخان حنفی مذهب قرن نهم هجری قمری است. در 762ق. در عینتاب در ترکیه کنونی زاده شد و به حلب و دمشق و سپس به مصر رفت و همان جا اقامت گزید و به دربار الملک الاشرف برسبای (1)راه یافت و از مقربان او قرار گرفت؛ گفته شده کتاب تاریخ خود را به عربی بر برسبای می خواند و به ترکی ترجمه می کرد تا زبان عربی را فرا گیرد.
بدرالدین عینی پس از تقی الدین مقریزی در سال 801ق. مامور حسبه (2)شد، مدرسه ای بنا نهاد و کتاب های خود را در آن وقف نمود و در سال 855ق. درگذشت و در مدرسه خود دفن گردید.
عینی آثار متعددی در تاریخ، فقه، حدیث و ادبیات دارد که معمو لاً به چاپ رسیده اند. یکی از تألیفات او شرح شواهد شعری است که در شروح الفیه ابن مالک از قبيل شرح ابن الناظم، شرح ابن ام قاسم و شرح ابن هشام و شرح ابن عقیل آمده که آن را المقاصد النحوية في شرح شواهد شروح الألفية نام داده و به شواهد کبیر معروف است. سپس خود آن را کوتاه کرده آن را فرائد القلائد نامید و در سال 817ق. در مدرسه بدریه به انجام رساند.
اثر مورد معرفی همین شرح کوتاه شده اوست که در مقابل شرح کبیر به شرح صغیر نیز معروف شد. نویسنده در این اثر برای هر شرحی رمز گذارده بدین گونه: (ظ) شرح ابن الناظم، (ق.) شرح ابن ام قاسم، (ه-) شرح ابن هشام و (ع) شرح ابن عقیل.
این کتاب در سال 1292ق. در مصر به چاپ رسیده و پس از آن بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منشر شده است. نسخه مورد گفتگو نسخه ای کهن و احتمال می رود از قرن دهم باشد و با نسخه اصل مؤلّف مقابله شده، ولی متاسفانه از انجام چند برگی افتادگی دارد.
آغاز: حمداً نافعاً ضافياً شرجعاً شعلعاً... و بعد فان عافي رحمة ربّه الغني أبا محمّد محمود بن أحمد العيني...
انجام موجود:... و قمت فيه بأمر الله يا عمراً ذكر مستوفاً في شواهد.
منابع: شذرات الذهب 7: 286؛ الجواهر المضيئة 2: 165؛ الضوء اللامع 1: 131؛ کشف الظنون 1243؛ معجم المطبوعات العربية 1404؛ هدية العارفين 2: 420؛ ملی 11: 571؛ ملک 1: 543؛ سپهسالار 5: 358
خط: نسخ کهن، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 10ق. امتیاز: این نسخه با نسخه اصل مؤلّف مقابله شده؛ آرایه ها: شواهد به شنگرف نوشته شده؛ حواشی: حاشیه های بی نشان دارد. یادداشت ها: یادداشتی در تاریخ و لادت و وفات مؤلّف کتاب که همان 762-855 است در صفحه عنوان نوشته شده، بر روی اولین برگ چندین تملک به نام های محمّد بن یحیی بن عبد الرحمان بن تاج الدین مورخ 1101، و محمّد بن یحیی الباجي 1169، یادداشتی دیگر مورخ 1167، همراه با مهر شش گوش (محمّد)، و تملک محمّد بن احمد بن اسد بن عبد الواحد بن احمد الاسیوطی که تاریخ پاک شده است. آسیب ها: جلد فرسوده و یک لت ندارد، عطف پاره شده، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، نسخه از پایان افتادگی دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، رویه تیماج قهوه ای، ترنج با گل و بوته، مجدول، آستر کاغذ شکری.
159گ، 25سطر، اندازه متن: 120×185؛ قطع: 182×275
موضوع: 1. زبان عربی-- شواهد شعری-- قرن 9ق. 2. ابن مالک، محمد بن عبد الله، 600-672ق. الفیه-- نقد و تفسیر؛ 3. زبان عربی-- صرف و نحو
شماره های پیشین: 314-30
شماره رکورد: 1062792
ابن ابی الحدید، عبد الحميد بن هبة الله، 586-655ق.
شرح نهج البلاغة/ عبد الحميد بن هبة الله معروف به ابن ابی الحدید؛ نویسنده متن: شریف رضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: نسخه کهنه و از آغاز افتادگی دارد، شامل بخشی از جزء چهارم تا پایان جزء پنجم است؛ همه اجزای آن به یک قلم نوشته شده، تاریخ کتابت جزء چهارم هفتم ماه شعبان 877ق. است (50ر)؛ کاتب در آخر نسخه خود را (علی بن منصور بن حسين المزيدی) یاد کرده، نسخه ای کهن از تهذیب الأحکام شیخ طوسی در کتابخانه وزیری یزد به شماره 435 نگهداری می شود که در سال 876ق. به خط همین علی بن منصور کتابت شده. این شرح بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.
آغاز موجود: فتقول أحمل رأساً قد سئمت حمله و قد مللت دهنه...
انجام:... يطلقوا لفظ الصلوات على أحد من المسلمين إلاّ على أمير المؤمنين صلوات الله عليه وحده.
انجامه: تمّ الجزء الخامس و الحمد لله رب العالمين... و كتب على بن منصور بن حسين المزيدى على الله عنه.
منابع: كشف الظنون 1991؛ مشار 569؛ مجلس 24: 173؛ ملی 8: 75 و 183؛ وزیری 1: 387
خط: نسخ کهن، کاتب: علی بن منصور بن حسين المزيدی، تاریخ کتابت: 877ق. در پایان جزء چهارم؛ آرایه ها: سربندهای قال، قلت، قو له، الأصل به شنگرف است. آسیب ها: یک طرف نسخه فاقد جلد است، اوراق فرسوده و غالبا با کاغذ فرنگی وصالی شده و بر اثر آن بخش هایی از متن از بین رفته، آثار لک و آب دیدگی در غالب صفحات دیده می شود، نقص و افتادگی در میانه های برگ ها وجود دارد. کاغذ: بخارایی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، یک لا، مجدول، آستر: کاغذ نخودی.
278گ، 27سطر، اندازه متن: 147×220؛ قطع 180×280
موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق.-- خطبه ها؛ 2. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق. نهج البلاغه-- نقد و تفسیر
شماره های پیشین: 315-18
شماره رکورد: 1062801
میرزای قمی، ابو القاسم بن محمّد حسن، 1151-1231ق.
القوانين المحكمة/ ابو القاسم بن محمّد حسین گیلانی معروف به میرزای قمی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3071 (ع/3071) در فهرست همین کتابخانه.
آغاز: المقصد الرابع في الأدلة العقلية و المراد بالدليل العقلي هو حكم عقلي...
انجام:... و التزام الراجح و ترك المرجوح لا مرجّح... و صلّى الله على محمّد... أفضل الصلاة.
انجامه: و قد فرغ مؤلّفه الفقير إلى الله الغني الدائم ابن الحسن الجيلاني أبي القاسم في بلدة المؤمنين قم صانح لها [كذا، باید صانها باشد] الله عن الحدثان في سلخ ربيع الثاني من شهور سنة ألف و مائتين و خمس حامداً مصلّياً مسلّماً و الحمد لله رب العالمين.
منابع: الذریعة 17: 204؛ سپهسالار 1: 604؛ ملی 12: 155؛ مشار عربی 717
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 14ق. آرایه ها: عناوین به شنگرف، بر روی بسیاری عبارات با شنگرف یا سیاه خط کشیده شده است. متن داخل جدول به خطوط مشکی و سرخ؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان های (مهدی الموسوی الطهرانی) و (مهدی الموسوی) و (مهدی) دارد. مهرها: در آخر نسخه مهر بیضی ناخوانا دیده می شود. آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات وجود دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور سرمه ای ساده، عطف گالینگور قرمز، آستر کاغذ شکری.
126گ، 24سطر، اندازه متن: 95×182؛ قطع: 188×290
عنوان های دیگر: قوانین الاصول؛ القوانين المحكمة في الأصول المتقنة
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 13ق.
شماره های پیشین: 316-85009
شماره رکورد: 1062805
محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق.
شرائع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام/ نجم الدین ابو القاسم جعفر بن حسن بن يحيى هذلي معروف به محقق حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16397 در همین فهرست. نسخه حاضر از آغاز افتادگی دارد و شامل کتاب نکاح و طلاق و بخشی از کتاب فرایض است. بین کتاب طلاق و فرایض (صفحه 41ر) برگی از بخش پایانی و انجامه كتاب التحفة السنية شرح النخبة المحسنیه که شرحی بر نخبه فیض کاشانی ساخته عبد الله بن نور الدین بن نعمة الله جزائری است وجود دارد که آن را ابو الحسن بن نعمه الله موسوی در سال 1243ق. نوشته است.
آغاز: كتاب النكاح و أقسامه ثلاثة القسم الأوّل في النكاح الدائم و النظر فيه يستدعي فصو لاً الأوّل في آداب الخلوة...
انجام موجود:... و لو كان له بيّنة سقط الحدّان، الخامسة إذا قذفها فأقرّت قبل.
منابع: رياض العلماء 1: 106؛ الكنى و الألقاب 1: 434؛ الحقائق الراهنة 43؛ الذريعة 13: 47
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. یادداشت ها: در چند جا مهر بیضی «علی اصغر بن حسن الموسوی» با یادداشت تملک او دارد. آسیب ها: جلد فرسوده و آسیب دیده، اوراق فرسوده، بعضا وصالی شده، شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی، عطف تیماج قهوه ای، آستر تیماج نخودی.
59گ، 18سطر، اندازه متن: 110×172؛ قطع: 185×290
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 7ق.
شماره های پیشین: 317-84953
شماره رکورد: 1062821
مجلسی، محمّد باقر بن محمّد تقی، 1037-1111ق.
الحق اليقين/ محمّد باقر بن محمد تقی مجلسی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: متنی گسترده در اصول دین، ساخته شده گویا در شعبان 1109ق. به نام سلطان حسین صفوی؛ علامه مجلسی پنج اصل و به ویژه مبحث امامت را به تفصیل بیان کرده است؛ این اثر آخرین تالیفات علامه مجلسی و بارها چاپ شده است.
محمّد مقیم بن درویش محمّد حامدی خزاعی این اثر را با اندکی تغییر و بعضی اضافات در سال 1159ق. به عربی ترجمه کرده است؛ سید محمّد باقر هندی نیز آن را به اردو ترجمه کرده و به چاپ رسیده است. این نسخه از دو طرف اندکی افتادگی دارد.
آغاز موجود: حضرتش فرمود که صبر کن چون از خطبه فارغ شد...
انجام موجود:... پس چون می تواند بود که حق تعالی تکلیف کند و بعد از آن.
منابع: کشف الحجب 116؛ طرائف المقال 2: 390؛ الذریعة 3: 485، 4: 98 و 110، 7: 40: 40
خط: نستعلیق متوسط، عبارات عربی به نسخ، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. مهرها: دو مهر بیضی ناخوانا در صفحه 203ر؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور سبز مشجر، عطف گالینگور یشمی، آستر کاغذ مشجر سیاه و سفید.
373گ، 17سطر، اندازه متن: 103×145؛ قطع: 160×205
موضوع: 1. شیعه-- اصول دین-- قرن 12ق. 2. شیعه-- عقائد-- قرن 12ق.
شماره های پیشین: 318-76160
شماره رکورد: 1062830
پیدایش حقوق و حقوق بین الملل
زبان: فارسی
معرفی کتاب: یادداشت هایی درباره حقوق انسان ها و چگونگی پیدایش آن و بیش تر به حقوق افراد بیگانه و به اصطلاح امروزی اتباع خارجی در ایران پرداخته شده است. نسخه جدید و مربوط به اواخر قرن چهاردهم و اوایل قرن پانزدهم هجری است، احتمالا متن درسی از دانشکده حقوق و علوم سیاسی یا جز آن باشد.
آغاز: مقدّمه، زندگی اجتماعی موجب شد که افراد به یکدیگر محتاج گردند و احتیاج باعث گردید...
انجام:... یک رویه روشن واضح پیش بینی کند... خصوصی نموده است. خاتمه.
خط: شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: قرن 14 یا 15ق. آرایه ها: عناوین بقلم جلی؛ آسیب ها: اوراق گسسته و از عطف جدا شده است. کاغذ: فرنگی شکری خط کشی شده؛ جلد: مقوایی، روگش گالینگور مشکی، عطف گالینگور خردلی، آستر کاغذ شکری.
79گ، 19سطر، اندازه متن: 165×175؛ قطع: 170×210
موضوع: 1. حقوق بین الملل خصوصی-- ایران-- جنبه های اقتصادی؛ 2. حقوق بین الملل خصوص-- ایران-- جنبه های اجتماعی؛ 3. حقوق اجتماعی-- ایران؛ 4. حقوق بشر
شماره های پیشین: 319-76023
شماره رکورد: 1062881
تقویم سال 1328ق.
زبان: فارسی
معرفی کتاب: تقویم نجومی مربوط به سال 1328ق. دارای جداولی بر حسب بروج، از حمل تا حوت، سپس جدول ماه های قمری از ربیع الثانی شروع شده و به ربيع الأوّل ختم پیدا می کند و پس از آن جدول ماه های شمسی است، هر جدول در دو صفحه و هر برج در یک جدول و از فروردین ماه آغاز و به اسفند ختم می شود و هر جدول شامل تقسیمات مختلف نجومی است، جداول با مرکب سرخ و مشکی و بعضی جای ها به زرین آراسته شده.
خط: شکسته نستعلیق، عناوین به نسخ، تاریخ کتابت: احتمالا 1327ق. آرایه ها: جدول ها با مرکب سیاه و شنگرف، و در بعضی جای ها به زرین آراسته شده؛ آسیب ها: جلد از وسط پارگی دارد، شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: جلد کاغذی نخودی یک لا.
14گ؛ قطع: 180×225
موضوع: 1. گاهنامه های تطبیقی-- جدول ها و نمودارها
شماره های پیشین: 320
شماره رکورد: 1062890
تقویم سال 1327ق.
زبان: فارسی
خط: شکسته نستعلیق، عناوین به نسخ، تاریخ کتابت: احتمالا 1327ق. آرایه ها: جدول ها با مرکب سیاه و شنگرف و در بعضی جای ها به زرین آراسته شده؛ آسیب ها: جلد پارگی دارد، برگ های اول و آخر نسخه پاره شده. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: جلد کاغذی نخودی یک لا.
12گ؛ قطع: 180×225
موضوع: 1. گاه نامه های اسلامی-- قرن 14ق.
شماره های پیشین: 321
شماره رکورد: 1062902
جوهری، محمّد تائبه
جرائم جنسی/ محمّد تائبه جوهری؛ مترجم: منوچهر طلیعه
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای درباره قوانین و مقررات جرائم جنسی و انواع آن است؛ نویسنده جرائم را به شش دسته تقسیم کرده: 1- نزدیکی به عنف و تهدید، 2- هتک ناموس، 3- تشویق به فسق و فجور، 4- زنا، 5- عمل منافی عفت علنی، 6- قوادی؛ نویسنده به هر یک از آن ها به تفصیل پرداخته و مجازات آن ها را از نظر قانون ایران بیان کرده کرده است. رساله حاضر به عنوان پایان نامه تحصیلی ترجمه شده است.
آغاز: غرض از وضع قوانین و جعل مقررات صیانت افراد اجتماع است...
انجام:... پزشک اقدام بر اسقاط جنین بنماید مگر بعد از مشورت با همکارانش، و السلام عليكم وعلى كل من اتبع الهدى.
انجامه: تهران هفدهم دی ماه یک هزار و سیصد و بیست و نه خورشیدی منوچهر طلیعه لیسانسیه حقوق.
خط: شکسته نستعلیق، کاتب: منوچهر طلیعه، تاریخ کتابت: 1329ش. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به قلم جلی مجزا و وسط چین؛ آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور مشکی، عطف گالینگور سرمه ای، آستر کاغذ شکری.
90گ، 22سطر، اندازه متن: 150×200؛ قطع: 190×263
موضوع: 1. حقوق جزا-- ایران؛ 2. جرایم جنسی-- قوانین و مقررات-- ایران
شماره های پیشین: 322-103929
شماره رکورد: 1062919
مقدس اردبیلی، احمد بن محمّد -993ق.
حديقة الشيعة (ج2)/ منسوب به ملا احمد بن محمّد مشهور به مقدس اردبیلی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: جزء دوم حديقة الشيعة است؛ این جزء در فضایل و مناقب امير المؤمنین و سایر امامان علیهم السلام و اثبات امامت ایشان و بطلان امامت غیر آنان و همچنین در فضایل و مناقب حضرت زهرا عليها السلام است؛ مؤلّف کوشیده است تا مطالب خود را از منابع اهل تسنن هم چون صحاح و مسند احمد و تفاسیری چون تفسیر فخر رازی و نیشابوری و زمخشری و برخی کتب شیعه که فریقین به آنان اعتماد داشته جمع نماید. وی در دیباچه این جزء می نویسد: (جزء اول آن را در ذکر مجملی از احوال آباء و اجداد و مختصری از حالات حضرت سید کائنات تحریر نمودم و چون سمت اتمام یافت شروع می رود در تحریر جزء دوم).
با این که مقدس اردبیلی در میانه کتاب به صراحت از خود نام برده و در بسیاری از نسخه ها همانند نسخه ما نام مؤلّف توسط کاتبان نیز نوشته شده و برخی از بزرگان چون محدث حر عاملی در أمل الآمل، شیخ یوسف بحرانی در لؤلؤه البحرين، محدّث نوری در خاتمه مستدرک و دیگران نیز کتاب را به مقدس اردبیلی نسبت داده، با این حال برخی به علت ایراد به تصوف و صوفیگری که در این کتاب شده در صحت انتساب آن به مقدس اردبیلی تشکیک کرده اند. شیخ آقا بزرگ این تشکیک را نابجا دانسته و به گفته او بعضی از معاصرین مؤلّف، بخش ایراد به تصوف را از آن جدا نموده و به صورت رساله جداگانه ای درآورده است. همچنین بعضی از معاصرین سلطان عبد الله قطب شاه حاکم حیدرآباد در این کتاب دستکاری نموده، بخش مربوط به ایراد
بر تصوف و همچنین چند سطری از دیباچه و انجام آن را برداشته، از شاه اسماعیل اول صفوی ستایش نموده و چند بیت شعری به آن افزوده و کتاب را به خود نسبت داده و به سلطان قطب شاه اهدا نموده است. جناب استاد منزوی در پاورقى الذریعة این امر را برعکس دانسته، کتاب را از آن معزالدین اردستانی می داند که برخی مطالب مربوط به حمله به اهل تصوف را به آن افزوده و به مقدس اردبیلی نسبت داده اند و در این باره موارد اثبات این مدعی را در پاورقی آورده و الله اعلم.
این جزء بارها چاپ شده از جمله، چاپ انتشارات معارف اسلامی در تهران، انتشارات دلشاد در سال 1379ش. در تهران، دارالکتاب اسلامی در قم، همچنین توسط انتشارات انصاریان به کوشش صادق حسن زاده و علی اکبر زمانی نژاد در سال 1379ش. در قم چاپ و منتشر شده است.
آغاز: زیب و آرایش آغاز و انجام نعوت و صفات انبیاء...
انجام:... حق تعالی از دوستان امیرالمؤمنين عليه السلام حساب کند بحق محمّد... و سلم تسليما كثراً كثيراً.
انجامه: تّمت الكتاب المسمّى بحديقة الشيعة تصنيف المجتهد المرحوم المغفور آخوند ملا أحمد اردبيلى أعلى الله درجاته و مقامه.
منابع: أمل الآمل 2: 23؛ لؤلؤة البحرين 150؛ خاتمة مستدرک الوسائل 2: 92؛ الذريعة 6: 386؛ معجم رجال الحديث 2: 225؛ ملی 5: 45؛ دانشگاه 17: 351
خط: نسخ خوش؛ تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج تریاکی، ضربی، آستر کاغذ نخودی.
361گ، 21سطر، اندازه متن: 115×195؛ قطع: 175×285
موضوع: 1. چهارده معصوم-- فضایل؛ 2. شیعه-- دفاعیه ها و ردیه ها؛ 3. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق.-- اثبات خلافت
شماره های پیشین: 323-84986
شماره رکورد: 1063062
عباسی، مجدالدین بن محمّد شفیع، قرن 12ق.
درّ نجف/ مجدالدین بن محمّد شفیع عباسی دزفولی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: کتابی است مفصل در احوالات امیرالمؤمنین علیه السلام در چندین باب از بدو و لادت آن حضرت، نسب، فضائل و آیاتی که در شان ایشان نازل شده، احادیث وارده بر امامت امام بر حق و وصی مطلق، وجه تسمیه آن حضرت به امير المؤمنين، معجزات آن حضرت، شهادت ایشان و وقایع پس از شهادت، همراه با اشعاری به فارسی که معمو لا سروده خود مؤلّف می باشد. نویسنده این کتاب را به نام شاه سلطان حسین صفوی ساخته و نام آن را در دیباچه به صراحت آورده است.
سید عبد الله جزائرى در الأجازة الكبيرة از مؤلّف با عنوان (قاضی مجدالدین فرزند قاضی شفیع الدین فرزند قاضی فصیح الدین فرزند قاضی مجدالدین عباسی قمی دزفولی) یاد کرده و از او با عبارت هایی چون عالم، پرهیزگار ادیب، نویسنده، بی مانند و مانند آن ها مورد ستایش قرار داده و می نویسد: از او بهره فراوان بردم و او دایی من و جد مادری فرزندانم می باشد، به جهت سکونت در مجاورت امامان به عتبات رفته و در سال هزار و صد و شصت و اندی درگذشت. دوست گرامی ما حجة الاسلام شیخ محمّد سمامی در پاورقی خود بر الأجازة الكبيرة به نقل از شیخ علی حزین که با مؤلّف هم روزگار بوده می نویسد: حزین وی را در شمار محدّث جزائری قرار داده و در هویزه و شوشتر و اصفهان به فراگیری دانش پرداخته و اندکی قبل از تألیف تذکره که در سال 1165ق. بوده در گذشته است.
هیچ یک از شرح حال نویسان سخنی از این کتاب به میان نیاورده و در الذریعة نیز یاد نشده است؛ متأسفانه نسخه حاضر احتمالا یک برگی از آغاز و چند برگی از انجام افتادگی دارد.
آغاز موجود: هر باب در خیبری نفس بازپسین زنده دلان از وعده حضورش...
انجام موجود:... و بار سیم فریادی عظیم برآمد و جمل ناله بلند نمود.
منابع: الاجازة الكبيرة 17؛ الكواكب المنتشرة 23؛ أعيان الشيعة 9: 45؛ نابغه فقه و حدیث 191
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. امتیاز: ظاهراً نسخه منحصر بفرد است. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف است، بر روی آغاز مطالب خط سرخ کشیده شده است. یادداشت ها: بر روی نخستین برگ یادداشتی به خط سید محمّد جزائری در معرفی مختصر مؤلّف و کتاب مورخ 1403 دیده می شود. آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی
در بعضی صفحات دیده می شود، بعضی برگ ها مرمت و وصالی شده و به متن آسیب رسیده. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، رویه تیماج قهوه ای، اندرون آستر کاغذ طوسی.
397گ، 22سطر، اندازه متن: 120×200؛ قطع: 180×285
موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق.-- سرگذشتنامه؛ 2. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق.-- فضایل
شماره های پیشین: 324-76035
شماره رکورد: 1063090
عنوان نگار، تقی بن محمّد، قرن 14ق.
أبواب العرفان/ تقى بن محمّد منشی ساوجبلاغی ملقب به عنوان نگار
زبان: فارسی
معرفی کتاب: ترجمه كتاب مصباح الشريعة منسوب به امام صادق علیه السلام به نظم و نثر فارسی و مانند اصل در صد باب تنظیم یافته؛ مترجم نام خود را در آخر کتاب چنین آورده (فقیر بی مقدار مترجم شرمسار تقی عنوان نگار) گویا تخلص وی (تقی) بوده و در پایان کتاب این بیت را آورده:
آن چه می داند تقی یکسر خطاست * ای علیم السر تو بنم راه راست
مترجم آثار متعدد دیگری دارد و از آن ها چنین به نظر می رسد که سال ها دبیر و منشی دربار قاجار در زمان مظفرالدین شاه و ناصرالدین شاه بوده است. کتابی از او در کتابخانه گلستان نگهداری می شود که در آن تاریخ سلاطین قاجار را به نظم فارسی گفته و به نام مظفرالدین شاه تقدیم کرده و در آخر آن می نویسد: (خانه زاد عنوان نگار افتخار می برد که پنجاه سال تقریبا در حوزه رفیعه رسائل خاصه و ماموریت ها به تحریرات صافیه و خدمات صادقه بوده و نظم تاریخ سلاطین قاجار در ادای شکر عبودیت مبتکر و باختصاص مفتخر گردید)؛ در کتابخانه مجلس نیز کتابی در شرح و ترجمه کلمات قصار امیرالمؤمنین علیه السلام از نهج البلاغه از همین مترجم نگهداری می شود و در آن می نویسد که وقتی رکن الدوله والی بوده این کتاب را برای ناصرالدین شاه ساخته، و در مقدّمه آن احوال خود و چند تن از خاندانش از جمله برادرش میرزا عباس علی که نابینا بوده و همچنین فرزندش عزیزالله که او نیز منشی و خوشنویس
بوده آورده است. از دیگر آثار او ترجمه شرح دفتر ششم مثنوی مولوی از ترکی، دیوان اشعار او، شهنشاه نامه، نظم کبری، کنز مؤمن، منظومه در نحو، خلاصه التواريخ، چاره ساز و جز آن می باشد. تاریخ درگذشت او معلوم نیست، از یادداشت هایی که به خط او بر ظهر این نسخه نوشته شده چنین بر می آید که در سال 1334ق. زنده بوده بلکه برخی آثار دیگر او زنده بودنش را تا سال 1347ق. نشان می دهد.
نسخه حاضر ظاهراً به خط خود مترجم است که در روز پنجشنبه دوازدهم ربیع الثانی 1318ق. آن را به انجام رسانده است. فهرست ابواب کتاب در آغاز نسخه نوشته شده که مشتمل بر صد باب است.
آغاز: الباب الأوّل فى البيان، قال الصادق عليه السلام نجوى العارفين تدور على ثلاثة اصول...
انجام:... آن چه می داند تقی یکسر خطاست * ای علیم السر تو بنما راه راست
انجامه: روز پنجشنبه دوازدهم ربیع الثانی سیچقان ئیل 1318 سعادت اتمام یافت توكلت على الله.
منابع: مجلس 21: 62 و 2: 120؛ دانشگاه 13: 3281؛ گلستان 2: 817؛ نشریه 7: 188
خط: نستعلیق زیبا، كاتب: ظاهراً مؤلّف؛ تاریخ کتابت: 1318ق. امتیاز: ظاهراً نسخه به خط مؤلّف است. آرایه ها: روی بسیاری از عبارات به شنگرف خط کشی شده است. حواشی: یادداشت هایی از مؤلّف و به خط او در حواشی بعضی صفحات دیده می شود. یادداشت ها: در ظهر جلد چند یادداشت از مؤلّف همه تاریخ دارد، آخرین آن ها مورخ 1334 می باشد. آسیب ها: نسبتا سالم است، جلد صدمه دیده و از اندرون پارگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج قهوه ای، مجدول، آستر کاغذ شکری.
200گ، 17سطر، اندازه متن: 80×150؛ قطع: 150×220
موضوع: 1. احادیث اخلاقی-- قرن 2ق. 2. احادیث شیعه-- قرن 2ق.
شماره های پیشین: 325-84440
شماره رکورد: 1063218
كاشف الغطاء، جعفر بن خضر، 1156-1228ق.
الحق المبين في تصويب رأى المجتهدين و تخطئة الأخباريين/ جعفر بن خضر جناجی حلی نجفی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در دفاع از اصولیین و رد اخباریین از شیخ جعفر کاشف الغطاء در گذشته 1227ق.، از مشهورترین مجتهدان قرن سیزدهم هجری؛ (1)کاشف الغطاء این رساله را برای فرزند خود شیخ علی ساخته و آن را در پنجم ماه رمضان در اصفهان به انجام رسانده و در سال 1309ق. و 1306ق. در تهران به چاپ رسیده است. مؤلّف با میرزا محمّد اخباری هم روزگار بوده و در زمان آنان درگیری بین اصولیین و اخباریین در حد بالایی رسیده بود و این دو همواره رساله هایی در رد همدیگر می نوشتند؛ این رساله نیز توسط میرزا محمّد اخباری مورد انتقاد قرار گرفته و رساله ای به نام الصيحة بالحق على من الحد و تزندق در رد آن نوشت که معرفی آن در همین فهرست به شماره 16355/1 گذشت.
این اثر اولین رساله مجموعه و به خط نسخ زیبای محمّد حسین فرزند حاج احمد شوشتری است که آن را برای سید صدرالدین محمّد قاضی شوشتری نوشته و در 21 ربیع الثانی 1299ق. در صحن حرم امیرالمؤمنین کتابت آن به پایان رسیده است.
آغاز: الحمد لله الذي خلق الانسان و علّمه البيان...
انجام:... و في الوصايا و السجلات و جميع الخطابات الوضعيات كما لا يخفى.
انجامه مؤلّف: تمّت الرسالة بلطف رب العالمين و ببركات النبي و الأئمة الطاهرين اصبهان حماها من نوائب الحدثان في الليلة الخامسة من شهر رمضان و سمّيتها الحق المبين فى تصويب رأى المجتهدين و تخطئة الأخباريين و الله ولى التوفيق.
انجامه كاتب: قد تشرّفت بكتابة هذه النسخة الشريفة حسب الأمر جناب السيد السند و الركن المعتمد العالم العامل... السيد صدر الدین آقا سید محمّد الشوشتري المعروف بالقاضي دام ظلّه العالي بالرواق المطهرّ المنوّر المقدّس المرتضوي... المحتاج إلى ربّه الغني محمّد حسين بن المرحوم الحاج أحمد الشوشتري في الحادي و العشرون من شهر ربيع الثاني سنة 1299.
منابع: كشف الحجب 197؛ الذريعة 7: 37؛ إيضاح المكنون 1: 410؛ مشار عربی 313
خط: نسخ خوش، كاتب: محمّد حسین بن احمد شوشتری، تاریخ کتابت: 21 ربیع الثاني 1299ق.، محل کتابت: نجف؛ آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ یادداشت ها:
1) راجع به مؤلّف بنگرید به شماره بازیابی 16456 در فهرست همین کتابخانه.
صفحات 68پ-74ر سفید می باشند. آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج زرشکی، ضربی، مجدول، آستر کاغذ نخودی.
3پ-68ر (94برگ)؛ 14سطر، اندازه متن: 80×135؛ قطع: 155×220
موضوع: 1. اصولیه (شیعه)-- دفاعیه ها و ردیه ها-- قرن 13ق.؛ 2. اخباریه-- دفاعیه ها و ردیه ها
شماره های پیشین: 326-76147
شماره رکورد: 1063235
شوشتری، محمّد بن عبد المهدی، قرن 14؟ق.
كتاب الوصية/ صدر الدین محمّد بن عبد المهدی شوشتری معروف به قاضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی است در وصیّت شامل چهار فصل و یک خاتمه:
فصل اول: در معنی وصیت.
فصل دوم: در وصیت گذار.
فصل سوم: در آن چه بدان وصیت شده.
فصل چهارم: در وصیت شونده.
و سرانجام بابی در لواحق آن که در برگیرنده چند مساله است.
دانسته نیست این نسخه بخشی از کتابی در فقه است یا خود کتابی مستقل در وصیّت. در انجامه نسخه چنین آمده: (تمّ كتاب الوصية فى اليوم التاسع عشر من شهر ربيع الثاني في النجف الأشرف بيد الحقير صدرالدین محمّد ابن عبد المهدي الحسيني الشوشترى سنة 1299) که به درستی دانسته نیست این عبارت گفتار مؤلّف است یا انجامه کاتب. ولی بر اساس بعضی قرائن ترجیح داده می شود که عبارت یادشده گفتار مؤلّف باشد و او همان صدرالدین محمد بن عبد المهدی حسینی مرعشی شوشتری معروف به قاضی است. از جمله قرائن این که صدرالدین محمد شوشتری خود دانشمندی فقیه بود و آثاری در فقه و جز آن دارد. از جمله شرحی برکتاب میراث الروضة البهية كه نسخه خط مؤلّف آن در کتابخانه آیةالله مرعشی به شماره 4777 نگهداری می شود و کتاب هداية العباد که نسخه ای از آن مورخ صفر 1299ق. در کتابخانه سپهسالار شماره
6180 نگهداری می شود. احتمال دارد این نسخه به خط مؤلف باشد. نسخه دیگر این کتاب در کتابخانه مرحوم علی اصغر مهدوی است که به سال 1310ق. کتابت شده است.
قرینه دیگر این که رساله اول این مجموعه برای همین شخص نوشته شده و کاتب او را با عباراتی چون (السید السند، و الركن المعتمد، العالم العامل، المحقق المدقق، جامع المعقول و المنقول،... فخر المحققين و زبدة المدققين، مروج شريعة سيد المرسلين... السيد صدرالدین آقا سید محمّد الشوشترى المعروف بالقاضي دام ظله العالی) مورد ستایش قرار داده است که دلالت بر دانش والا و جایگاه بلند علمی و اجتماعی او دارد و اشخاصی در این جایگاه معمو لاً خود به کتابت نسخه ها نمی پرداختند بلکه امر کتابت را به دیگران واگذار می کردند. همان گونه که رساله اول این مجموعه را کاتب به دستور ایشان نوشته است. از سوی دیگر از شرح صدرالدین شوشتری بر بخش میراث الروضة البهیة پیداست که وی از شاگردان مرحوم صاحب جواهر بوده است. در این صورت اگر ایشان حداقل در سن جوانی و فقط در سال درگذشت صاحب جواهر (1266ق.) هم از محضر استادش بهره برده باشد، باید حداقل سن او در سال کتابت این نسخه (1299ق.) حدود 60-50 سال باشد، که از شخصی در این سن و چنین جایگاه علمی بسیار بعید می نماید خود کاتب نسخه باشد مگر آن که نسخه، اصل و تالیف خودش باشد. گرچه با وجود عبارتی در حاشیه صفحه آخر که متأسفانه فقط عبارت (از نسخه اصل...) از آن خوانده می شود احتمال می رود نسخه به خط مؤلف نیز نباشد.
آغاز: کتاب الوصايا و فيه فصول... في الوصية و هي تمليك عين أو منفعة...
انجام:... و ما الحق به وما يتفرّع على كونها من الثلث.
انجامه: تمّ كتاب الوصية في اليوم التاسع عشر من شهر ربيع الثاني في النجف الأشرف بيد الحقير صدرالدین محمّد ابن عبد المهدى الحسينى الشوشتري سنة 1299.
منابع: نشریه 2: 133؛ مرعشی 12: 341؛ سپهسالار 5: 758
74پ- 84ر؛ 17سطر، اندازه متن: 45×145؛ قطع: 155×220
موضوع: 1. وصیت (فقه)؛ 2. ارث (فقه)
شماره های پیشین: 326-76147
شماره رکورد: 2181126
رسالة في النكاح
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در احکام نکاح در چند فصل، ظاهراً از آغاز اندکی افتادگی دارد، محل سر فصل ها در نسخه نانوشته مانده، ولی گویا در چهار فصل تنظیم شده، فصل اول: در حکم و آداب نکاح، فصل دوم: در صیغه عقد و حکم آن شامل ده مساله، فصل سوم: در اولیای عقد، فصل چهارم: در اسباب تحریم؛ مؤلّف نامی از خود نبرده. این نسخه به همان قلم رساله قبل نوشته شده و احتمالا این نیز از همان صدرالدین شوشتری است.
آغاز موجود: الذي هو العقد المخصوص و فيه فصول... في حكمه و آدابه و ما الحق بها...
انجام:... و يجوز العكس مطلقاً و إن كرهت الدخول عليها و الله أعلم.
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالاً قرن 13ق. آرایه ها: جای سر فصل ها نانوشته مانده؛ آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج زرشکی ضربی مجدول، آستر کاغذ نخودی.
84پ-93پ؛ 17سطر، اندازه متن: 45×145؛ قطع: 155×220
موضوع: 1. زناشویی (فق)-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 326-76147
شماره رکورد: 2181147
شوشتری، عبد الواحد بن علی، قرن 10ق.
حاشية شرح مختصر الاصول/ عبد الواحد بن علی شوشتری؛ نویسنده متن: عثمان بن عمر بن الحاجب؛ شارح: عضدالدین عبد الرحمن بن احمد ایجی؛ گردآورنده و تنظیم کننده: قاضی نورالله شوشتری
زبان: عربی
معرفی کتاب: ابو عمرو عثمان بن عمر بن الحاجب مالکی در گذشته 646ق. پس از آن که کتاب منتهى السؤل و الأمل في علمي الاصول و الجدل را نگاشت، بخش اصول آن را خود کوتاه کرد که به مختصر الاصول یا مختصر المنتهى يا مختصر ابن الحاجب
شهرت یافت و بر آن شرح هایی ساخته شد؛ یکی از آن ها شرح عضدالدین عبد الرحمن بن احمد ایجی در گذشته 756ق. است. اثر مورد معرفی حاشیه ای بر این شرح است که آن را عبد الواحد بن علی شوشتری یکی از علمای قرن دهم که در مشهد اقامت داشته و از استادان بنام قاضی نورالله شوشتری بوده ساخته است. قاضی نورالله مدت دوازده سال در خراسان از او و دیگران بهره برده و از شاگردان برجسته عبد الواحد به شمار می رود. نظر به این که کتاب تنظیم و ترتیب نیافته بود، قاضی نورالله کتاب استاد را منظم و مرتب و ویراستاری می نماید، بدین جهت این حاشیه را به او نیز نسبت داده اند.
نسخه حاضر کهن، کمیاب و ارزشمند است و طبق یادداشتی که در صفحه عنوان آن با خطی کهنه نوشته شده این نسخه از روی نسخه ای به خط قاضی نورالله نوشته شده و حاشیه های فراوانی با نشان (منه) و (نور) و (مرتضی الحسینی) دارد. این اثر تاکنون به چاپ نرسیده است.
آغاز: حمداً لمن تعذّر شرح مختصر من الآنة و شكراً لمن تعسّر توضيح فرع من أصول...
انجام:... و خُطى بضم الخاء المعجمة و كسر الطاء المهملة المشدّدة أي جعل محكوماً عليه بالخطاء.
منابع: الذریعة 6: 131؛ احیاء الدائر 136
خط: نستعلیق خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. امتیاز: این نسخه از روی نسخه خط قاضی نورالله شوشتری نوشته شده، و کمیاب است. آرایه ها: سربندهای قال، قوله به شنگرف، بر روی سربندها خط سرخ کشیده شده؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان (منه) و (نور) و (لمحرره مرتضى الحسینی) و حاشیه های بی نشان دارد. یادداشت ها: بر روی صفحه عنوان یادداشتی با خط کهنه نوشته شده (حاشیه ملا عبد الواحد شوشتری بر شرح مختصر عضدی که افضل تلامده ایشان قاضی نورالله شوشتری نورالله مرقدهما جمع نموده و از روی خط قاضی نورالله نوشته شده) همچنین در همین صفحه یادداشت هایی در علم اصول به خط مرتضی حسینی که حاشیه هایی در این نسخه دارد. وجود دارد. یادداشتی در صفحه بدرقه بدون امضا و ظاهراً به خط سید محمّد جزائری شوشتری درباره مؤلّف نوشته شده مبنی بر این که شرح حال او در کتاب فردوس ص53-64 نوشته شده و در وادی ایمن و فیض الاله و جز آن از فردوس نقل شده؛ مهرها: بر روی اولین و آخرین صفحه مهر خشتی کوچک با سجع ظاهراً «المهدى من اهدیت» دارد. آسیب ها: نسخه فرسوده، شیرازه گسسته، لبه های برگ ها موش خوردگی زیادی دارد و بخشی از حاشیه ها از بین رفته؛ جلد
فرسوده شده و بخش هایی از آن از بین رفته؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، رویه میشن عنابی، مجدول، عطف تیماج قهوه ای، آستر کاعذ نخودی.
178گ، 17سطر، اندازه متن: 83×128؛ قطع: 150×220
عنوان های دیگر: حاشیه مختصر ابن الحاجب؛ حاشیه مختصر المنتهى
موضوع: 1. ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق. مختصر الاصول-- نقد و تفسیر؛ 2. عضدالدین ایجی، عبد الرحمان بن احمد، 700؟-756ق. شرح مختصر الاصول-- نقد و تفسیر 3. اصول فقه اهل سنت-- قرن 7ق.-- نقد و تفسیر؛ 4. اصول فقه اهل سنت-- قرن 8 ق.
شماره های پیشین: 327-76012
شماره رکورد: 1063262
تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق.
شرح التصريف/ سعدالدین مسعود بن عمر تفتازانی؛ نویسنده متن: عزالدین عبد الوهاب بن ابراهیم زنجانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: تصریف عزی متن مختصر و مشهوری در صرف زبان عربی است که معرفی آن در همین فهرست به شماره 16328/2 گذشت. اثر حاضر یکی از شروح آن است که توسط سعدالدین مسعود بن عمر تفتازانی در گذشته 791ق. ساخته شده و نخستین تألیف او به شمار می رود. تفتازانی آن را در ماه شعبان 738ق. به انجام رسانده و اضافات و فوائدی بر آن افزوده است.
این شرح همواره جزو کتاب های درسی طالبان علوم زبان عربی بوده و ضمن کتاب های جامع المقدّمات توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.
آغاز: إنّ أروى زهر تخرج في رياض الكلام و أبهى حبر تحاك ببنيان البيان...
انجام:... و حسنة أو قبحه أو غيرهما للنوع و كذلك البواقي.
انجامه: تمّت الكتاب بعون الله الملك الوهّاب في يد الحقير الفقير أقل الطلبة صادق بن كربلائي علي... و قد فرغ من هذا الشرح في أحد عشرون [كذا] من شهر ذي القعدة سنة 1226.
منابع: بغية الوعاة 318؛ تلخيص مجمع الآداب 1: 234؛ کشف الظنون 1138؛ مشار عربی 544
خط: نسخ تحریری، کاتب: صادق بن کربلائی علی، تاریخ کتابت: 21 ذی القعده 1226ق. آرایه ها: بر روی متن اصلی خط سیاه کشیده شده؛ حواشی: حاشیه های تصحیحی، و توضیحی با نشان (لكاتبه حسن) مورخ 1275، و حاشیه هایی بی نشان دارد. یادداشت ها: بالای اولین صفحه یادداشت وقف کتاب بر طلبه علوم دینی با امضای حسین بن محمّد تنکابنی مورخ ربیع الول 1232ق. آسیب ها: آثار لک و آبدیدگی و پاشیدگی جوهر در بعضی صفحات دیده می شود، بعضی از برگ ها ترمیم و وصالی شده و بر اثر آن لبه های متن صدمه دیده، بخشی از حواشی بر اثر برش صحافی از بین رفته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج تریاکی مجدول، آستر کاغذ نخودی.
2پ-80ر (102برگ)؛ 3. سطر، اندازه متن: 95×180؛ قطع: 155×210
موضوع: 1. زنجانی، عبد الوهاب بن ابراهیم، -655ق. التصريف-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- صرف-- قرن 8ق.
شماره های پیشین: 328-87148
شماره رکورد: 1063268
شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق.
/الألفية/ محمّد بن مکی جزینی عاملی معروف به شهید اول
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16400/1 در همین فهرست.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... أمّا بعد فهذه رسالة و جيزة فى فرض الصلاة إجابة لالتماس من طاعته حتم و إسعافه غنم و الله المستعان و هي مرتّبة على مقدّمة و فصول ثلاثة و خاتمة...
انجام موجود:... فیصح القضاء من فاقدها لا فاقد الطهارة و المريض الموثر بعينه.
منابع: ريحانة الأدب 3: 277؛ أعيان الشيعة 10: 59؛ الذريعة 2: 296؛ مشار عربی 83، ملی 11: 555
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: بر روی عناوین و سر فصل ها به مشکی خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد. یادداشت ها: بالای اولین صفحه یادداشت وقف کتاب بر طلبه علوم دینی با امضای حسین محمّد تنکابنی مورخ ربيع الأوّل 1232ق.، ترجمه فارسی بعضی از عبارتها در لابه لای سطور نوشته شده، 2 برگ آخر سفید و ناوشته مانده؛ آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی و پاشیدگی جوهر در بعضی صفحات دیده می شود، بعضی از برگ ها ترمیم و وصالی شده و بر اثر آن لبه های متن صدمه دیده، بخشی از حواشی بر اثر برش صحافی از بین رفته است.
81پ-100پ؛ 11سطر، اندازه متن: 95×140؛ قطع: 155×210
عنوان های دیگر: الفية الشهيد؛ الألفية في فقه الصلاة اليومية؛ الوجيزة في الصلاة
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 8ق؛ 2. نماز
شماره های پیشین: 328-87148
شماره رکورد: 2182440
ابن ادریس، محمّد بن احمد، 543-598ق.
السرائر الحاوي لتحرير الفتاوي/ محمّد بن منصور بن احمد عجلی حلی معروف به ابن ادریس
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی معروف در فقه شیعه از ابو جعفر، فخرالدین، محمّد بن منصور بن احمد بن ادریس بن حسين بن قاسم بن عیسی عجلی حلی (1)معروف به ابن ادریس؛ از علمای معروف شیعه امامیه و معروف ترین آن ها در زمان خود در حله بوده، غالب مورخین
1) نام و نسب ابن ادریس در منابع به گونه های مختلفی یاد شده است؛ کمال الدین ابن فوطی در تلخیص مجمع الآداب 2331/4 از او به صورت (محمد بن ادریس بن محمد) یاد کرده، شمس الدین ذهبی در سیر اعلام النبلاء 21/332 او را (محمد بن ادریس بن احمد بن ادریس) خوانده و محدث نامی شیخ حر عاملی در امل الآمل 236/2 از وی به عنوان (محمد بن احمد بن ادریس) یاد کرده، ولی خود ابن ادریس در یادداشتی که به خط خودش در تاریخ 588ق. نوشته خود را به گونه ای که ثبت کردیم معرفی کرده است. کنیه و لقب او نیز از همان یادداشت و به نقل از الذریعة ثبت گردید ولی در برخی منابع از جمله در بعضی از اجازات از وی با کنیه (ابو عبد الله) و لقب (شمس الدین) یاد شده؛ مورخ معروف کمال الدین ابن الفوطی در تلخيص مجمع الآداب ج 4ص 2331 که با نام معجم الألقاب به چاپ رسیده از وی با لقب (فخرالدین) یاد کرده است.
و شرح حال نویسان شیعه و سنی از او یاد کرده و دانش و فضل او را ستوده اند. این ادریس نخستین کسی است که به مخالفت و اعتراض با بعضی از نظرات شیخ طوسی پرداخت و از عدم حجیت خبر واحد سخن راند و بدین وسیله باب اجتهاد و استنباط را گشود، به همین جهت با حمله و انتقاد علمای زمان خود و پس از آن و به ویژه سدیدالدین محمود حمصی و محقق حلی و علامه روبرو شد، ولی رفته رفته مورد قبول و تایید علمای متاخر و به ویژه از قرن دهم به بعد قرار گرفت و به آثار او و به ویژه همین کتاب سرائر اعتماد کرده و همواره در مباحث فقهی از آن بهره گرفته و نظرات او را مطرح ساختند.
تاریخ درگذشت ابن ادریس با اندکی اختلاف یاد شده، شمس الدین ذهبی و به پیروی از او ابن حجر عسقلانی درگذشت او را در سال 597ق. یاد، کرده ولی به گفته صاحب روضات، تقی الدین کفعمی در کتاب وفیات العلماء به نقل از پسر مؤلّف درگذشت محمّد بن ادریس را در ظهر روز جمعه هجدهم شوال 598ق. ثبت کرده است. به گفته صاحب الذریعه از دو کتاب صلح و میراث او چنین به نظر می رسد که این کتاب در سال 588ق. به انجام رسیده است.
این اثر در سال 1270ق. در تهران به چاپ رسیده و اخیرا در سال های 1410ق. تا 1428ق. بارها توسط دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه در قم چاپ و منتشر شده است.
نسخه مورد معرفی از دو طرف افتادگی دارد و از نکاح تا اواخر ارث را دربر می گیرد؛ کاتب نام تاریخ کتابت ندارد ولی بر روی نخستین صفحه آن نوشته شده (کاتب نسخه فضل الدين بن حاجی فیض الله همدانی در 1266). نسخه ای کهن از این کتاب در کتابخانه مجلس به شماره 4554 نگهداری می شود که در سال 640ق. کتابت شده و با نسخه اصل مؤلّف مقابله شده است.
آغاز موجود:... قيل إن شهادتهما ليديهما الحقيقي لا عليه كان صحيحاً...
انجام موجود:... و لأحدهما مال و الآخر لا مال له فانّه... تركه الذي له مال إلى مولى الذي.
منابع: رجال ابن داوود 498؛ أمل الآمل 2: 243؛ مجالس المؤمنين 1: 519؛ لؤلؤه البحرين 236؛ طرائف المقال 2: 455؛ سیر اعلام النبلاء 21: 332؛ تلخیص مجمع الاداب 4: 231؛ لسان المیزان 5: 65؛ الذریعة 12: 155؛ كشف الحجب 308
خط: نسخ تحریری، کاتب: فضل الله بن حاجی فیض الله همدانی، تاریخ کتابت: 1266ق. آسیب ها: نسخه بی جلد و آغاز و انجام افتاده ولی برگ ها نسبتا سالم مانده؛ کاغذ: فرنگی شکری
215گ، 15سطر، اندازه متن: 105×155؛ قطع: 150×212
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 6ق.
شماره های پیشین: 329-103944
شماره رکورد: 1063275
زنجانی، عبد الوهاب بن ابراهیم، -655ق.
التصريف/ عزالدین عبد الوهاب بن ابراهیم زنجانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی /163282 در همین فهرست.
آغاز: إعلم إنّ التصريف فى اللغة التغيير و في الصناعة...
انجام:... تقول هو حسن الطعمة و الجلسة و الركبة.
منابع: بغية الوعاة 318؛ تلخيص مجمع الآداب 1: 234؛ کشف الظنون 2: 1139؛ ملی 12: 21 و 1: 353
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12 یا 13ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف، زیر پاره ای عبارات به شنگرف خط کشیده شده؛ حواشی: ترجمه فارسی متن در حواشی و گاهی بین سطور نوشته شده است. یادداشت ها: یادداشتی بی امضا به خط سید محمّد جزائری در معرفی کتاب، و یادداشت تملک (عبد الله بن احمد بن عبد الله بن محمّد علی بن عبد الله بن نورالدین بن نعمه الله الموسوى الجزائرى) بدون تاریخ و با مهر بیضی ناخوانا در صفحه عنوان دیده می شود. آسیب ها: آثار لک و پاشیدگی جوهر در بعضی صفحات دیده می شود، بعضی برگ ها مرمت و وصالی شده و بر اثر آن بخش هایی از متن و حواشی از بین رفته؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی پسته ای ساده، یک لا.
53گ، 5سطر، اندازه متن: 90×145؛ قطع: 152×210
عنوان های دیگر: التصريف العزي؛ العزي في التصريف؛ تصريف الكلام
موضوع: 1. زبان عربی-- صرف
شماره های پیشین: 330-84846
شماره رکورد: 1063293
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
مفاتيح الشرايع/ محمّد بن مرتضی فیض کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: ملا محسن فیض کاشانی ابتدا کتاب گسترده ای در فقه که به گفته او در برگیرنده امهات مسائل همراه با ادله و اقوال دیگران است به نام معتصم الشيعه في أحكام الشريعة مي سازد، و پس از نگاشتن کتاب طهارت و مقدمات نماز، بر آن می شود که آن را کوتاه نماید و این کتاب را در دو فن یکی در عبادات و سیاسات و دیگری در عادات و معاملات می سازد و مانند اصل در دوازده کتاب تنظیم نموده هر فن را در 6 کتاب قرار داده آن را مفاتیح الشرائع می نامد و در سال 1042ق. به انجام می رساند. این کتاب مورد توجه برخی از دانشمندان شیعه قرار گرفته حاشیه ها و شرح ها بر آن می سازند. صاحب روضات این کتاب را ستوده و به گفته او در میان کتاب های فقهی دارای زیباترین بیان و آشکارترین دلیل و برهان می باشد.
این کتاب در چاپخانه خیام قم به چاپ رسیده و مجدداً در سال 1372ش. دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم آن را چاپ منتشر ساخت. عبد العلی بیرجندی و منصوره نجفی هر کدام به صورت جداگانه بخش هایی از آن را به عنوان پایان نامه خود به فارسی ترجمه کرده اند.
نسخه حاضر نسخه کاملی از کتاب و شامل هر دو بخش آن است ولی چند سطری از دیباچه را ندارد. کاتب در انجامه نام خود را محمّد بن ابراهیم جویابادی نوشته که ظاهراً باید جوی آبادی باشد، جوی آباد بجز منطقه معروف در اصفهان نام روستایی از توابع نائین نیز می باشد. تاریخ کتابت 5 12 نوشته شده که احتمالا 1205 باشد.
آغاز موجود: محمّد بن مرتضى الملقّب بمحسن أحسن الله حاله يقول إني كنت في عنفوان شبابي شديد الشوق إلى معرفة أحكام الدين...
انجام:... المشهور في قوى كل شيء مطلقاً حتّى يرد فيه نهى و الله أعلم بحقائق أحكامه.
انجامه مؤلّف: هذا آخر المفاتيح و وقع الفراغ من تأليفه عام إثنين و أربعين و ألف إتّفق لتاريخه عدد حروف تاريخه مرفوعة بحذف حرفي العطف و الحمد لله أولاً و آخراً و ظاهراً.
انجامه کاتب: قد فرغت من تسويد هذه النسخة الشريفة فى العشر الأوّل من شهر رجب المرجّب حرّره على يد أقل الطلبة محمّد بن ابراهيم جويابادي غفر الله لهم و لاخواننا المؤمنين سنة 125.
منابع: الذريعة 21: 303؛ روضات الجنات 6: 88؛ الکنی و الاقاب 3: 39
خط: نسخ خفی، کاتب: محمّد بن ابراهیم جوی آبادی، تاریخ کتابت: رجب 5[0]12؛ آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف است. حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد. مهرها: در صفحه آخر زیر انجامه کاتب مهر خشتی کوچک ظاهراً «العبد محمّد» وجود دارد. آسیب ها: جلد فرسوده و عطف پارگی دارد، در بعضی اوراق آثار لک و آبدیدگی و پاشیدگی جوهر دیده می شود، از آغاز یک برگ افتادگی دارد، برگ اول نسخه از شیرازه جدا شده؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، رویه تیماج قهوه ای، عطف تیماج مشکی، آستر كاغذ آبی.
240گ، 20سطر، اندازه متن: 90×140؛ قطع: 160×200
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 11ق.
شماره های پیشین: 331-103948
شماره رکورد: 1063304
علی قلی بن قرچقای، قرن 11ق.
محرق القلوب و الأكباد/ على قلی بن قرچقای خان
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در ذکر مصائب وارده بر پیامبر اسلام و أهل بيت عليهم السلام و بیان فضیلت حزن و اندوه بر مصایب وارده بر ایشان. در آن احادیثی از منابع شیعه هم چون امالی صدوق، ارشاد مفيد، لهوف ابن طاووس، تفسیر قمی و جز آن نقل شده که متأخرترین آن ها ظاهراً بحار الأنوار باشد.
این اثر در یک مقدّمه و پنج مجلس تنظیم یافته؛ مقدّمه: در احادیثی که در ثواب گریستن به مصیبت های وارده بر پیامبر و اهل بیت آمده و آداب تعزیه خوانی و ماتم گرفتن در روز عاشورا، مجلس اول: در ذکر وفات پیامبر اسلام، مجلس دوم: در ذکر وفات حضرت زهرا عليها السلام، مجلس سوم: در ذکر وفات أمیر المؤمنين عليه السلام، مجلس چهارم: در ذکر وفات امام حسن مجتبی علیه السلام و مجلس پنجم: در شهادت امام حسين عليه السلام.
مؤلّف خود را به گونه ای که یاد کردیم معرفی نموده، ظاهراً وی همان علی قلی فرزند قرچقای خان از علمای قرن یازدهم و از شاگردان آقا جمال خوانساری و شمس الدین گیلانی و صاحب آثار متعددی در منطق و حکمت و عرفان و ادب و جز آن هم چون الایمان الكامل، التمهيدات، التنقيحات، إحياء الحكمة، زیور العارفین در مناجات به فارسی و خزائن جواهر القرآن که آن را در سال 1083ق. به انجام رسانده باشد. وی مدتی حاکم قم بوده و فرزندش مهدی قلی خان کسی است که مدرسه ای در گذر خان قم تاسیس نمود که تاکنون به نام مدرسه خان معروف و پابرجا است. برادر او نیز منوچهر خان مدتی حاکم مشهد و خبوشان بوده و در سال از علامه مجلسی اجازه دریافت کرده است. شرح حال او را علامه سید محسن امین در دو جا از أعيان الشيعة آورده، یکی به عنوان (علی قلی بن قرجای خلخالی) و در جایی دیگر با عنوان (على قلى بن قرجه غای خلخالی اصفهانی) از او یاد کرده، صاحب ریاض از شخصی از معاصرین خود به نام علي قلي بن محمّد خلخالی یاد کرده و او را در شمار شاگردان آقا جمال خوانساری و شمس الدین گیلانی دانسته، ولی شیخ آقا بزرگ بر آن است که اگر چه هر دو از شاگردان خوانساری بوده ولی علی قلی بن محمّد خلخالی متاخر از على قلى بن قرچقای است. از این کتاب در هیچ جا نامی برده نشده با حداقل من در منابع خود نیافتم.
آغاز: الحمد لله الذي امتحن اوليائه بالمصائب العظيمة و أكرمهم بالعطايا الكريمة... و بعد يقول الفقير الحقير المحتاج إلى الملك المنّان علي قلي بن قرجقاي خان إنّي لمّا رأيت الأحاديث... و رتّبته على مقدّمة و خمسة مجالس و خاتمة و سميته بمحرق القلوب و الأكباد...
انجام:... يقولون هذا قاتل ذرية رسول الله... إلعنهم جميعاً و عذّبهم عذاباً أليما.
منابع: الروضة النضرة 410؛ أعيان الشيعة 8: 268 و 302؛ ریاض العلماء 4: 182؛ الذريعة 1: 308 و 2: 514 و 4: 434 و 468 و 7: 154 و 13: 63 و 9: 609 و 14: 225 و 26: 307
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12 یا 13ق. امتیاز: نسخه ظاهراً منحصر به فرد است و در منابع یادی از این کتاب نشده؛ آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف، بر روی نام منابع کتاب خط سیاه کشیده شده؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. یادداشت ها: بر روی صفحه عنوان یادداشت تملک با مهر بیضی «محمّد علی بن حسن الحسینی» دارد. آسیب ها: نسبتا سالم است، دو برگ اول کهنه تر و از شیرازه جدا شده و کمی پارگی دارند. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: میشن مشکی، یک لا ساده.
177گ، 12سطر، اندازه متن: 90×158؛ قطع: 142×207
موضوع: 1. خاندان نبوت-- مصائب؛ 2. واقعه کربلا، 61ق.
شماره های پیشین: 332-75657
شماره رکورد: 1063307
شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 953-1030ق.
الفوائد الصمدية/ محمّد بن حسین عاملی معروف به شیخ بهایی
زبان: عربی
معرفی کتاب: متن مختصری در نحو عربی از شیخ بهائی که آن را برای برادر کوچک تر خود عبد الصمد در پنج حدیقه ساخته، شرح های زیادی بر آن ساخته شده از جمله شرحی به نام الفرائد الشمسية که شاگرد مؤلّف احمد بن محمّد لاهیجی نوشته و در آن تاریخ تألیف صمدیه را 7 شوال 975ق. یاد کرده است.
این اثر بارها ضمن کتاب های جامع المقدمات توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.
آغاز: أحسن كلمة يفتتح بها الكلام و خیر خبر...
انجام موجود:... و الموصول الأسمى ما افترق إلى أصله و عائد و هو الذي.
منابع: کشف الحجب 404؛ الذريعة 16: 345؛ إيضاح المكنون 2: 207
خط: نستعلیق خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: برگ های اولیه آکنده از حواشی با خط نستعلیق زیبا و خفی چلیپایی بين سطور با نشان های (سید) و (سید علی) و (سید علی خان) و (قاسم النحوى سلمه الله). آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، نسخه ناقص است و فقط شامل حدیقه اولی است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج تریاکی ساده یک لا.
2پ-25پ (76برگ)؛ 6سطر، 63×105؛ قطع: 155×215
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 333-87190
شماره رکورد: 1063313
شهید ثانی، زین الدین بن علی، 911-966ق.
التنبيهات العلية على وظائف الصلاة القلبية (اسرار الصلاة)/ زین الدین بن علی عاملی معروف به شهید ثانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2438 (2438/ع) در فهرست همین کتابخانه (12: 247). نسخه ناقص است و فقط مقدّمه و سه مطلب آن را در بر می گیرد. این کتاب را سید محمّد باقر حسینی خاتون آبادی اصفهانی به فارسی ترجمه کرده و به شاه طهماسب صفوی اهدا نموده است، نسخه ای از این ترجمه در کتابخانه امیرالمؤمنین علیه السلام در نجف نگهداری می شود؛ ترجمه فارسی دیگر آن توسط علی اکبر بن عبد الکریم موسوی قزوینی از علمای قرن سیزدهم صورت گرفته و در یکی از کتابخانه های قزوین نگهداری می شود.
این اثر بارها چاپ شده از جمله در ایران سال های 1296ق. و 1300ق. و 1305ق.، همچنین در سال 1411ق. بنیاد پژوهش های اسلامی وابسته به آستان قدس رضوی آن را با تصحيح صفاء الدين البصری منتشر کرد، امسال نیز دارالکتب الاسلامیه در بیروت با تصحیح محمّد علی قاسم به نام «اسرار الصلاة» به چاپ رساند.
آغاز: الحمد لله مطلع من إختاره من عباده الأبرار على حقائق الأسرار...
انجام موجود:... عن نفعك بدون توفیق الله تعالی لک و عدم الوثوق الحقيقي.
منابع: أعيان الشيعة 7: 155؛ كشف الحجب 143؛ مشار 220؛ الذریعة 4: 452؛ تراجم الرجال 1: 403؛ تراثنا 28: 241 و 32: 169 و 39: 332 و 54: 298؛ ملی 12: 247؛ دانشگاه 16: 485 و 413؛ ملک 5: 141
حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. آسیب ها: نسبتا سالم ولی از انجام افتادگی دارد.
28پ-41پ؛ 14سطر، اندازه متن: 80×143؛ قطع: 155×215
عنوان های دیگر: اسرار الصلاة
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 10ق.
شماره رکورد: 2184965
رسالة في النحو
زبان: عربی
معرفی کتاب: بخشی از یک رساله در نحو عربی است؛ در این بخش هیچ گونه تقسیم بندی خاصی دیده نمی شود، صفحات 57ر-58پ سفید می باشند.
آغاز موجود:... للتأنيث كما في ربت و ثمت أمّا التأنيث الكلمة أى كلمة لا أو المبالغة...
انجام موجود:... فهي الطلب عدم الفعل و بعضهم... و إن عدم الفعل.
خط: شکسته نستعلیق، آسیب ها: نسبتا سالم ولی از طرفین افتادگی دارد.
43ر-54پ؛ 18سطر؛ اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×215
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 2184983
قزوینی، محسن بن محمّد طاهر، قرن 12ق.
شرح ثمانا بعدما جاوزت الاثنين/ محسن بن محمّد طاهر قزوینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16357/2 در همین فهرست.
آغاز: قال المفتاق إلى الله القادر محمّد محسن بن محمّد طاهر... قوله ثمانا مفعول مقدّم...
انجام موجود:... فعلى البدل لا على التمييز قوله رحمة الله و لمّا جاز.
منابع: الذريعة 13: 170؛ ملی 16: 108؛ دانشگاه 16: 501؛ گلپایگانی 82
خط: شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آسیب ها: نسبتا سالم ولی از پایان افتادگی دارد. صفحات 57 ر-58پ نا نوشته.
55پ-56پ؛ 17سطر، اندازه متن: 92×150؛ قطع: 155×210
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- قرن 12ق. 2. زبان عربی-- اعداد
شماره های پیشین: 213-87180
شماره رکورد: 2184995
شرح الأجرومية/ نویسنده متن: محمّد بن محمّد بن اجروم
زبان: عربی
معرفى كتاب: المقدمة في النحو متنى كوتاه در نحو عربی از محمّد بن محمّد بن داود صنهاجی مراکشی معروف بابن آجروم در گذشته 723ق. است، نویسنده آن را برای دانش آموختگان مبتدی در علوم عربی در مکه مکرمه ساخته است. این اثر شهرت فراوانی یافت و مورد توجه بسیاری از ادیبان قرار گرفت و به الأجرومية معروف شد و شروح متعددی بر آن ساخته شد. حاج خلیفه بسیاری از این شروح را در ذیل عنوان آن در كشف الظنون یاد کرده؛ اثر مورد معرفی یکی از آن ها است که متاسفانه از دو طرف افتادگی دارد و دانسته نشد از کیست.
آغاز موجود: و علم من الرسم غاية و هو العلم بالأواخر...
انجام موجود:... و يحتمل أن يكون حتى في هذين التركيبين عاطفة أيضاً فمدخولها في مرفوع بالعطف على ماقبلها فتكون.
منابع: جذوة الاقتباس 138؛ بغية الوعاة 102؛ شذرات الذهب 6: 62؛ کشف الظنون 2: 1796
59ر-76ر؛ 15سطر، اندازه متن: 80×145؛ قطع: 155×215
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. ابن آجروم، محمّد بن محمّد، 672-723ق.، الاجرومیه-- نقد و تفسیر
شماره رکورد: 2185644
ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین، 959-1011ق.
معالم الاصول/ حسن بن زین الدین عاملی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16353/1 در همین فهرست. این نسخه آکنده از حواشی با نشان های گوناگون است و در صفحه آخر نوشته شد: (جمیع حواشی این معالم الاصول با انامل و دستهای حقیر کثير التقصير و اقل الحاج و العمار محمّد باقر بن حاجی ملا احمد مرحوم قلمی شد، حرره العاصی) با مهر بیضی (یا امام محمّد باقر).
آغاز: الحمد لله المتعال فى عزّ جلاله...
انجام: و أظهر و ذلك كاف فى الترجيح و كلام الشيخ ره عندي هو الحق.
انجامه: تمّت الكتاب سنة 1263.
منابع: أمل الآمل 1: 57؛ تكملة أمل الآمل 144؛ طرائف المقال 2: 398؛ معجم رجال الحدیث 5: 326؛ الفوائد الرجالية 2: 195؛ أعيان الشيعة 5: 96؛ الذريعة 21: 198
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: 1263ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف، بر روی بسیاری از عبارات به سرخی خط کشیده شده؛ حواشی: صفحات آکنده از حواشی با نشان های: (لمحررها)، (صالح رحمه الله)، (شیخ محمّد تقی)، (م ح ص)، (قاسم)، (ا ح م د)، (منه)، (م)، (س م س) و حاشیه های نسخه بدل دارد. مهرها: مهر بیضی یا امام «محمّد باقر» و مهر خشتی «یا باقرالعلوم» در صفحه آخر؛ آسیب ها: جلد فرسوده ولی نسخه نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی ساده، عطف تیماج قهوه ای، آستر کاغذ شکری.
140گ، 12سطر، اندازه متن: 85×135؛ قطع: 153×202
عنوان های دیگر: المعالم
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 10ق.
شماره های پیشین: 334-103939
شماره رکورد: 1063326
نجفی، محمّد حسن بن باقر، -1266ق.
نجاة العباد في يوم المعاد/ محمّد حسن بن باقر نجفی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله عملیه شیخ محمّد حسن نجفی صاحب جواهر و برگرفته از کتاب جواهر الکلام او است؛ مؤلّف رساله ای در احکام طهارت و صلاة به نام نجاه العباد ساخت، پس از آن رساله های جداگانه و بدون نام در دماء ثلاثه، أحكام أموات، صوم، زكاة، خمس، فرائض و مواریث و رساله ای در احكام حج بنام هداية الناسکین ساخت که آخرین اثر اوست و در 1264ق. به انجام رسیده؛ همه این رسائل در یک کتاب به نام نجاة العباد به چاپ رسید.
بر این کتاب حاشیه ها و شرح های متعددی نوشته شده و چندین بار به فارسی ترجمه شده؛ شیخ مرتضی انصاری همین اثر را پس از نوشتن بعضی موارد اختلاف نظر خود در حاشیه، آن را امضا نموده عمل به احکام آن را برای مقلدین خود تجویز نمود. فقیهان پس از شیخ انصاری نیز به پیروی از او حاشیه هایی بر آن زده تا مقلدین آن ها از آن بهره گیرند که از جمله آنان جد ما مرحوم آیةالله العظمی سید محمّد کاظم طباطبائی یزدی صاحب العروه الوثقی می باشد.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... أمّا بعد فيقول العبد القاصر محمّد حسن بن الشيخ باقر إنّه قد التمسنى جماعة من المؤمنين و أهل الرغبة في الدين... و سمّيتها نجاة العباد في يوم المعاد...
انجام:... مما لايزيد على خمسة و عشرين ذراعاً بذراع اليد و الله العالم بحقائق الأسرار.
منابع: الذريعة 24: 59؛ دانشگاه 8: 111؛ ملی 12: 483؛ سپهسالار 5: 704
خط: نسخ متوسط؛ تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها شنگرف؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان های: (میرزا دام ظله)، (ض)، (م) و حاشیه های نسخه بدل دارد. یادداشت ها: در صفحه 109پ یادداشت سپردن مبلغ يك تومان جهت تجارت نزد حاجی حسین ماهرو از طرف محمود بن عبد الله الموسوی مورخ پنجشنبه سوم ربیع الثانی 1312. بر روی برگ اول و پنجم یادداشت تملك بنام علی بن محمّد بن طيب موسوی با مهر بیضي «علي بن محمّد بن طیب» بر صفحه اول دیده می شود. آسیب ها: جلد آسیب دیده، ثار لك و آبدیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، برخی برگ ها مرمت و وصالی شده اند. شیرازه گسسته، چهار برگ نخست سفید؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج عنابی؛ یک لا ضربی مجدول.
110گ، 18سطر، اندازه متن: 90×162؛ قطع: 155×215
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق؛ 2. فقه جعفری-- رساله عملیه
شماره رکورد: 1063338
انصاری، مرتضی بن محمّد امین، 1214-1281ق.
فرائد الاصول/ مرتضى بن محمّد امین انصاری
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16334 در همین فهرست.
نسخه حاضر شامل رساله اول در حجیت مظنه یا قطع و ظن است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... فاعلم إنّ المكلّف إذا التفت إلى حكم شرعي...
انجام:... الفساد في المعاملات و نحو ذلك ففيه الاشكال و الله العالم بحقيقة الحال و الحمد لله على الاتمام... البررة الكرام و السلام.
منابع: الذريعة 16؛ ملی 12: 214
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 14ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها با قلم جلی نوشته شده؛ حواشی: حاشیه های بی نشان دارد. آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج عنابی، ترنج و سرترنج، مجدول، اندرون مقوایی آستر کاغذ شکری، عطف تیماج قهوه ایی.
151گ، 19سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 152×202
عنوان های دیگر: الرسائل
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 13ق.
شماره های پیشین: 336-84972
شماره رکورد: 1063344
تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792ق.؟
شرح التصريف/ سعدالدین مسعود بن عمر تفتازانی، نویسنده متن: عزالدین عبد الوهاب بن ابراهیم زنجانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16473/1 در همین فهرست.
آغاز: إنّ أروى زهر تخرج في رياض الكلام و أبهى حبر تحاك ببنيان البيان...
انجام... و هما للنوع و كذلك البواقى و الحمد لله رب العالمين.
انجامه: تمّت الكتاب بعون الملك الوهّاب نوزدهم شهر شعبان المعظم في يد أقل عباد محمّد زمان ابن ملا کل محمّد... في سنة 1221.
منابع: کشف الظنون 1138؛ بغية الوعاة 318؛ تلخيص مجمع الآداب، بخش چهارم 1: 234؛ مشار عربی 544
خط: نسخ متوسط و تحریری، کاتب: محمّد زمان بن ملا کل محمّد، تاریخ کتابت: 19 شعبان 1221ق. آرایه ها: بر روی عبارات متن اصلی با مرکب سیاه خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (س) و (سعدالله) دارد، ترجمه فارسی بعضی عبارات بین سطور نوشته شده؛ مهرها: دو مهر بیضی با سجع مختلف ناخوانا در صفحات 50پ و 52ر دیده می شود. آسیب ها: جلد فرسوده، آثار لك، آبدیدگی، پاشیدگی جوهر و وصالی در بعضی صفحات وجود دارد. نسخه به چند قلم و در چند نوع کاغذ نوشته شده، برگ های 1-3 مطالبی در نحو عربی به فارسی، کتاب تا صفحه 97ر تمام می شود، صفحه 97پ يك صفحه از صمدیه شیخ بهائی است، 98ر مطالبی در زبان عربی به فارسی، صفحات 99ر-103ر سفید و نانوشته، مجدداً صفحات 103پ-106 مطالبی در نحو نوشته شده. کاغذ: فرنگی شکری و آبی؛ جلد: تیماج تریاکی، ضربی، مجدول، آستر کاغذ نخودی.
106گ، 12-16سطر، اندازه متن: 85×145 و 90×170؛ قطع: 145×210
موضوع: 1. زنجانی، عبد الوهاب بن ابراهیم، -655ق. التصريف-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- صرف
شماره های پیشین: 337-18387124
شماره رکورد: 1063356
قوشچی، علی بن محمّد، -879ق.
شرح تجريد الكلام/ علاء الدين على بن محمّد قوشچی؛ نویسنده متن: نصیرالدین محمّد بن محمّد طوسی
زبان: عربی
معرفی کتاب: تجريد الكلام فى تحرير عقائد الاسلام اثری بسیار معروف در علم کلام و اعتقادات از خواجه نصیرالدین طوسی است که به آن تجرید العقائد يا تجريد الاعتقاد نیز می گویند؛ این اثر مورد توجه بسیاری از دانشمندان شیعه و غیر شیعه قرار گرفته و شرح های متعددی بر آن ساخته شد، احتمالاً كشف المراد علاّمه حلی نخستین شرح این اثر باشد. یکی از شروح آن همین اثر حاضر است که توسط علاءالدین علی بن محمّد قوشچی از دانشمندان قرن نهم هجری قمری ساخته شده، وی در دیباچه آن هم چون دیگر شارحان، متن خواجه را مورد ستایش زیادی قرار داده، حاج خلیفه متن ستایش او را ذیل معرفی متن اصلی در کشف الظنون به صورت کامل آورده و
می نویسد: من این را آوردم تا قدر و منزلت متن و مؤلّفش و شرح و شارحش را بدانید، اگرچه قوشچی در آن غالبا به خواجه اعتراض نموده و از خود نیز مطالبی افزوده است. شرح قوشچی نیز از توجه خوبی برخوردار شده و حواشی و تعلیقات متعددی دارد، از جمله حاشیه های معروف آن حاشیه های جلال الدین دوانی و صدر الحکما است که به ترتیب به طبقات جلالیه و طبقات صدریه موسومند. نسخه حاضر از شرح مقصد دوم تا آخر کتاب را در بر می گیرد.
آغاز: المقصد الثاني في الجواهر و الأعراض و فيه فصول...
انجام:... هذا آخر ما تيسّر لنا من شرح تجريد الكلام و الحمد لله على توفيق الاتمام نفّع الله به الطالبين و جعله ذخراً لنا يوم الدين... و أصحابه أجمعين.
انجامه: وقع الفراغ من تسويد هذا الكتاب في شهر شعبان المعظّم في سنة 124.
منابع: كشف الظنون 348؛ هدية العارفين 1: 736؛ الذریعة 3: 353؛ مجلس 17: 68؛ ملی 11: 67
خط: نستعلیق خفی، تاریخ کتابت: شعبان 124 [124]؛ آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف، بر روی عبارات متن اصلی به شنگرف و مشکی خط کشیده شده؛ حواشی: صفحات اول حاشیه هایی با نشان (م ن) دارد. آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی در لبه های بالایی تمامی صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای یک لا مجدول.
221گ، 19سطر، اندازه متن: 80×130؛ قطع: 145×217
موضوع: 1. نصیرالدین طوسی، محمّد بن محمّد، 597-672ق. تجريد الكلام في تحرير العقايد الاسلام-- نقد و تفسیر؛ .2 کلام شیعه امامیه-- قرن 7ق.-- نقد و تفسیر؛ 3. اهل سنت-- قرن 9ق.-- دفاعیه ها و ردیه ها
شماره رکورد: 1063386
قرآن کریم
زبان: عربی
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله رب العالمين...
انجام:... في صدور الناس من الجنّة و الناس.
انجامه: صدق الله العلي العظيم، و صدق رسوله النبي الأمين،... و الحمد لله رب العالمين. سنة 1190.
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: 1190ق. آرایه ها: صفحات افتتاح آراسته به سرلوح و کتیبه صدر و ذیل مذهب و مرصع و متناظر، حواشی مزین به سرترنج های متوالی زرین، با تزیینات گل و بوته سرخ و صورتی و آبی، متن داخل جداول با خطوط زرین و مشکی، خطوط زرین بین سطرها و ترجمه آیات به فارسی بین سطور به شنگرف نوشته شده؛ آسیب ها: نسبتا سالم است، شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: روغنی و لاکی مشکی با نقش گل و بوته زرد و سرخ و سبز، عطف تیماج مشكي.
273گ، 13سطر، اندازه متن: 92×160؛ قطع: 135×210
شماره های پیشین: 339-87182
شماره رکورد: 1063391
ابن بابویه، محمّد بن علی، 311-381ق.
كتاب من لا يحضره الفقيه/ محمّد بن علی بن بابویه قمی مشهور به شیخ صدوق
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 6280 در فهرست همین کتابخانه.
نسخه حاضر شامل طهارت تا زکاه است و از دو طرف و میانه افتادگی دارد.
آغاز موجود: المستعمل و كان النبي صلّى الله عليه و آله إذا توضاء أخذ الناس ما يسقط من وضوء (كذا)...
انجام موجود:... و كتبت إليه أخبره أنّ فيها زكاة خمسة و سبعون و الباقي صلة.
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق.، حواشی: حاشیه هایی با نشان های: (م ت ق. ره) و (ق.) و (سلطان ره) و (س) و جز آن دارد، حاشیه های نسخه بدل نیز دارد. آسیب ها: نسخه فرسوده، فاقد جلد و عطف و شیرازه، شیرازه گسسته، از دو طرف و از میانه نیز افتادگی دارد، لبه های برگ های آغازین پاره شده، آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: هندی نخودی.
1ر-80پ (207برگ)؛ 28سطر، اندازه متن: 120×240؛ قطع: 215×345
عنوان های دیگر: الفقیه؛ من لا يحضره الفقيه
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 4ق.؛ 2. احادیث احکام-- قرن 4ق.
شماره های پیشین: 340-104029
شماره رکورد: 1063403
مجلسی، محمّد باقر بن محمّد تقی، 1037-1111ق.
حق اليقين/ محمّد باقر بن محمد تقی مجلسی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16463 در همین فهرست.
آغاز موجود:... مقصد هشتم در بیان اثبات وجود امام دوازدهم...
انجام موجود:... و بسبب آن در میان خلایق گردن مباهات و افتخار می افرازد...
منابع: كشف الحجب 116؛ طرائف المقال 2: 390؛ الذریعة 3: 485، 4: 98 و 110، 7: 40: 40
خط: نستعلیق متوسط، عبارات عربی به نسخ، آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. مهرها: دو مهر بیضی ناخوانا در صفحه 203ر دیده می شود.
18پ-207پ؛ 26سطر، اندازه متن: 120×255؛ قطع: 215×345
موضوع: 1. شیعه-- اصول دین-- قرن 12ق. 2. شیعه-- عقاید
شماره های پیشین: 318-76160
شماره رکورد: 2188578
ابن خاتون، محمّد بن علی، قرن 11ق.
ترجمه قطب شاهی/ شمس الدین محمّد بن علی بن خاتون عاملی؛ نویسنده متن: شیخ بهائی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: ابو المعالی، شمس الدین، محمّد بن علی بن احمد بن نعمه الله بن خاتون عاملی عینائی در گذشته پس از سال 1055ق.، از علمای شیعه قرن یازدهم هجری قمری و از شاگردان شیخ بهائی است. محدّث نامی شیخ حر عاملی با او
هم روزگار بوده و شرح حالش را در أمل الآمل آورده و او را با عبارت هایی چون (عالم، فاضل، ماهر، محقق، ادیب عظيم الشان، جليل القدر، جامع فنون علم...) مورد ستایش قرار داده است. مؤلّف مدتی را در حیدرآباد هندوستان سپری کرده و مورد توجه و عنایت سلطان محمّد قطب شاه در گذشته 1035ق. از سلاطین قطبشاهیه هند قرار گرفته و به درخواست او کتاب چهل حديث أربعون حديثاً شیخ بهائی را به فارسی ترجمه می کند. این خاتون ترجمه خود را همراه با شرح و افزودنی هایی از خود نیز همراه ساخته و آن را در سال 1027ق. در زمان حیات شیخ بهائی به انجام می رساند و آن را به نام سلطان مذکور ترجمه قطبشاهی می نامد. وی این کتاب را به شیخ بهایی ارائه داده و استاد نیز تقریظی در ستایش مترجم و ترجمه بر آن می نویسد. پس از آن و پس از رحلت شیخ بهائی سلطان قطبشاه خود این ترجمه را کوتاه نموده و تنها به ترجمه احادیث آن بسنده کرده آن را لباب الأحادیث قطبشاهی می نامد.
در تعلیقات مرحوم پدرم بر الذریعه که هنوز به چاپ نرسیده دیدم که ابن خاتون قبل از این ترجمه و در همان سال 1027ق. کتاب اربعین شیخ بهایی را به نام ترجمه چهل حدیث برای شاه عباس صفوی ترجمه نموده و نسخه ای از آن در سپهسالار به شماره 5279 نگهداری می شود. این اثر در تهران در سال 1275ق.، در بمبئی و در ایران در سال 1308ق. چاپ شده است.
نسخه حاضر نسخه کاملی از ترجمه قطبشاهی است و در برگ آخر آن فهرستی مجدول در تاریخ وفات بعضی از علمای شیعه چون خواجه نصیر، شهید ثانی، شیخ طوسی، شیخ مفید، قطب الدین رازی، شیخ صدوق، علاّمه حلی، شیخ بهایی و دیگران نوشته شده.
آغاز: ای از تو حدیث معرفت را تبیین * وی ترجمه وصف تو تنزیل مبین...
انجام: و الله وكيل على ما نقول عالم بحقائق الأمور من المنقول و المعقول اختم الكلام.
انجامه: تمام نسخه کتاب ترجمه ابن خاتون بتاریخ بیست و دویم شوال سنة 1223 هجری از دست خط فقیر حقیر بنده ذوالفقار خان... ساکن شاه جهانپور صورت اتمام یافت هر که خواند دعا طمع دارم... گر خطایی رفته باشد در کتاب.
منابع: أمل الآمل 1: 169؛ مستدركات أعيان الشيعة 1: 218؛ کشف الحجب 119؛ فهرست کتابخانه امیرالمؤمنین در مجله تراثنا 3: 69؛ الذریعة 17: 56، 18: 274، 4: 76، 1: 425؛ معجم رجال الحدیث 17: 352؛ مشار فارسی 3208؛ اضواء على الذريعة: خطى
خط: نستعلیق خوش، کاتب: ذوالفقار خان، تاریخ کتابت: 1223ق. آرایه ها: صفحه اول آراسته به سرلوح و حاشیه تشعیری با نقش گل و بوته زرد و سبز و سرخ و لاجورد، بسمله داخل کتیبه مشجر به سرخ و زرد و لاجورد، متن داخل جداول به شنگرف و لاجورد، عناوین و سر فصل ها به شنگرف، بر روی بسیاری از عبارات به شنگرف خط کشی شده، حاشیه های تصحیحی داخل جداول الوان؛ حواشی: حاشیه های تصحیحی دارد؛ یادداشت ها: در حاشیه صفحه اول یادداشت تملک (من کتابخانه احقر على اكبر عفى عنه) با مهر خشتی بزرگ و سجع ناخوانا؛ آسیب ها: عطف پاره شده، اوراق فرسوده، شیرازه گسسته، پارگی لبه های برگ ها، موریانه خوردگی در بعضی برگ ها و آثار مرمت و وصالی در بسیاری از صفحات دیده می شود. کاغذ: هندی نخودی؛ جلد: گالینگور مشجر قهوه ای و مشکی، عطف و گوشه ها تیماج قهوه ای، اندرون مقوایی، آستر کاغذ نخودی.
256گ، 17سطر، 150×265؛ قطع: 210×340
عنوان های دیگر: ترجمه اربعین بهائی؛ ترجمه چهل حدیث
موضوع: 1. شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1030-953ق. اربعون حديثا-- نقد و تفسیر؛ 2. احادیث شیعه-- قرن 11ق.
شماره های پیشین: 341-103802
شماره رکورد: 1063486
ابو الفتوح رازی، حسین بن علی، قرن 6ق.
روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن/ ابو الفتوح حسين بن علی خزاعی رازی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: تفسیری گسترده در چندین مجلد، ساخته جمال الدین، ابو الفتوح، حسین بن علی بن محمّد بن احمد بن حسین بن احمد خزاعی نیشابوری رازی از دانشمندان شیعه قرن ششم هجری قمری و استاد منتجب الدین رازی صاحب فهرست. وی چنان چه در دیباچه همین تفسیر نوشته تفسیر دیگری به عربی نیز دارد.
این تفسیر بارها در تهران و قم چاپ شده است. اخیراً نیز بنیاد پژوهش های اسلامی وابسته به آستان قدس رضوی این اثر را با تصحیح و تحقیق آقایان محمّد جعفر یاحقی و محمّد مهدی ناصح در 20 جلد از سال های 1365 تا 1379ش.
چندین بار چاپ و منتشر نمود. نسخه حاضر جلد اول تفسیر است تا تفسیر آیه 180 آل عمران را در بر می گیرد.
آغاز: شرعی باشد معانی و وجه استدلال آن بر مذهب صحیح بماند...
انجام:... و اضافه المضاف اليه مقامه كقوله و سئل القريه او باقی است و دایم.
منابع: أمل الآمل 2: 99؛ كشف الحجب 133 و 294؛ معجم رجال الحدیث 7: 5؛ هدية العارفین 1: 312؛ رياض العلماء 5: 9؛ روضات الجنات 6: 78؛ الذريعة 11: 274
خط: نستعلیق زیبا؛ تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: سر فصل ها و عناوین و شواهد قرآنی به شنگرف است، و آیات قرآنی به قلم زر و لاجورد نوشته شده؛ یادداشت ها: بر روی اولین صفحه یادداشت وقف بر خود و فرزندان و برادران خود با مهر شش گوش کوچک با سجع «العبدال... عبد الله الموسوی»، در همین صفحه نیز یادداشت تملک علی بن محمّد بن طیب موسوی با مهر بیضی او دیده می شود. آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج عنابی، ترنج و نیم ترنج با گل و بوته زرین، عطف تیماج قهوه ای، اندرون مقوایی آستر کاغذی نخودی.
144گ، 27سطر اندازه متن: 130×183؛ قطع: 240×352
عنوان های دیگر: تفسیر ابو الفتوح
موضوع: 1. تفاسیر شیعه-- قرن 6ق.
شماره های پیشین: 342- 85004
شماره رکورد: 1063496
ابن معروف، محمّد بن عبد الخالق، قرن 9ق.
كنز اللغات/ محمّد بن عبد الخالق بن معروف
زبان: عربی- فارسی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 4538 (4538ع) در فهرست همین کتابخانه.
آغاز: ابتدا هر سخن آن خوبتر کوست با حمد خدای...
انجام:... و او فعل مضارع است مشتق از ولی بالی جمع بوتوست.
منابع: كشف الظنون 1518؛ معجم المطبوعات العربية 1: 244؛ الذریعة 18: 164؛ أعيان الشيعة 9: 380؛ مجلس 3: 102؛ ملی 19: 168
خط: نسخ و نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13 یا 14ق. آرایه ها: عناوین ابواب و سر فصل ها به شنگرف، بر روی عبارات به شنگرف خط کشی شده؛ یادداشت ها: یادداشت تملک بنام عباس محمودی با امضای وی در برگ های یک و دو، دو مهر خشتی کوچک ناخوانا در برگ 2پ؛ آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج سرخابی، مجدول، اندرون مقوایی، آستر تیماج قهوه ای.
185گ، 25سطر، اندازه متن: 150×270؛ قطع: 220×350
عنوان های دیگر: کنز اللغة
موضوع: 1. زبان عربی-- واژه نامه ها-- فارسی؛ 2. زبان عربی-- واژه نامه ها-- قرن 9ق.
شماره های پیشین: 342-84469
شماره رکورد: 1063514
علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم، 38-94ق.
صحيفه سجاديه/ على بن الحسین امام سجاد (علیه السلام)
زبان: عربی
معرفی کتاب: صحیفه کامله سجادیه است، همراه با ترجمه فارسی دعاها در زیر سطور.
آغاز: حدّثنا السيد الأجل نجم الدين بهاء الشرف أبو الحسن محمّد بن الحسن بن أحمد بن على بن محمّد بن عمر بن يحيى العلوي الحسيني...
انجام موجود:... اللهم ربّ شهر رمضان الذي أنزلت فيه... فانه لا يغفرها غيرك يا رحمن و یا علاّم...
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین به شنگرف، ترجمه فارسی زیر سطور به شنگرف؛ حواشی: حاشیه هایی بی نشان به فارسی دارد، حاشیه های نسخه بدل دارد. آسیب ها: اوراق فرسوده، آثار لك و آبدیدگی در غالب صفحات دیده می شود، بعضی برگ ها مرمت شده، نسخه چند برگی از پایان افتادگی دارد. برگ اول پاره شده و بخشی از متن از بین رفته، برگ دوم کنده شده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: میشن عنابی ساده، یک لا.
164گ، 10سطر، اندازه متن: 80×142؛ قطع: 122×200
موضوع: 1. دعاها؛ 2. علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم، 38-94-- دعاها
شماره های پیشین: 343-84993
شماره رکورد: 1063520
استرآبادی، حسن بن محمّد، -717ق.؟
الوافية في شرح الكافية/ ركن الدين حسن بن محمّد بن شرفشاه استرآبادی؛ نویسنده متن: عثمان بن عمر معروف به ابن حاجب
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1812 (1812ع) در ج10 فهرست همین کتابخانه.
آغاز: أحمد الله على عظمة جلاله حمداً غريقاً بمطالعة جماله... فانّى بعد أن شرحت كتاب الكافية في النحو أو لاً مع إيرادات...
انجام:... بدل عن النون أو المحذوف المردود ولكن آخر الكلام في هذا الكتاب... تمّت الكتاب بعون الله الملك الوهّاب.
منابع: الذريعة 25: 1؛ کشف الظنون 1021؛ الأعلام 6: 86؛ دانشگاه 8: 153؛ سپهسالار 2: 364؛ ملی 10: 392
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: عبارات قو له به شنگرف است. حواشی: حاشیه های بی نشان دارد. آسیب ها: فرسودگی جلد، شیرازه گسسته، لبه ها موریانه خوردگی دارد. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج مشکی مجدول.
121گ، 22سطر، اندازه متن: 72×122؛ قطع: 130×200
عنوان های دیگر: الشرح الوسيط
موضوع: 1. ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق. الكافيه في النحو-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 344-84842
شماره رکورد: 1063533
شهید ثانی، زین الدین بن علی، 911-966ق.
تمهيد القواعد الأصولية و العربية لتفريع الأحكام الشرعية/ زين الدين بن على بن احمد شامی عاملی معروف به شهید ثانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری برگرفته از دو کتاب التمهيد و الكوكب الدري از تأليفات جمال الدین عبد الرحیم اسنوی از دانشمندان شافعی قرن هشتم هجری قمری در گذشته 772ق. است. مؤلّف قواعد هر دو کتاب را آمیخته و مطالب زائد آن را زدوده است. کتاب را در دو بخش هر یک شامل صد قاعده قرار داده و آن را در محرم 958ق. به انجام رسانده است. بر این کتاب شروح و حواشی متعددی نوشته شده که بعضی از آن ها در الذریعة یاد شده است.
نسخه مورد گفتگو در دفتری شامل کتاب حاضر و فهرست آن به نام کشف الفوائد و فائده ای در بیان بعضی امور فقهی در نماز و طهارت است که همه از شهید دوم و به یک خط نوشته شده؛ کشف الفوائد در سال 1060ق. به دست محمّد حسین بن مقصود علی طالقانی نوشته شده و ظاهراً خود تمهید نیز باید در همین تاریخ نوشته شده باشد. این نسخه در سال 1062ق. توسط کاتب مذکور بر شیخ جعفر بن کمال الدین بحرانی در گذشته 1088ق. که از علمای زمان خود بوده خوانده شده و بحرانی خود در آخر این کتاب قرائت آن را گواهی کرده و کاتب را مورد ستایش قرار داده است. این اثر به همراه ذکری از شهید اول در سال 1272ق. در ایران به چاپ رسیده است.
آغاز: الحمد لله الذي وفّقنا لتمهيد قواعد الأحكام الشرعية...
انجام:... فلابد من الاتيان بالمطلوب شرعاً في الفاتحة نسأل الله تعالى حسن الخاتمة كما أصلح الفاتحة إنّه جواد كريم.
انجامه: و حيث إنتهى الغرض و تمّ العدد الذي قصدناه فنحمد الله تعالى على تسهيله و توفيقه... فرغ من تأليفه عصر يوم الجمعة للشهر الحرام المفتتح لعام ثمان و خمسين و تسعمائة مؤلّفه الفقير إلى الله... زين الدين بن علي بن أحمد الشامي العاملي عامله الله بفضله... مصلّياً مستغفراً.
منابع: الذريعة 4: 433؛ أعيان الشيعة 7: 155؛ کشف الحجب 140؛ ايضاح المكنون 1: 322؛ معجم المطبوعات العربية 1157؛ انوار البدرين 128؛ طرائف المقال 1: 76؛ ملی 16: 355؛ سپهسالار 3: 507؛ مجلس 26: 19
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: قرن 11ق. امتیاز: این نسخه در سال 1062ق. بر شیخ جعفر بن کمال الدین بحرینی که از علمای زمان خود بوده خوانده شده و گواهی قرائت آن
به خط بحرینی در آخر این کتاب نوشته شده؛ آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه های تصحیحی و نسخه بدل دارد. یادداشت ها: در صفحه اول گواهی خواندن کتاب بر شیخ جعفر بن کمال الدین بحرینی در تاریخ 1062ق و مطلبی بنقل از قواعد علاّمه حلی در مبحث استصحاب در طهارت و حاشیه ای که بیضاوی بر این مطلب نوشته نقل شده، همچنین در همین صفحه مطلبی در وجه تسمیه ماه های قمری و حدیثی از امیرالمؤمنین نوشته شده است. آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، رویه تیماج قهوه ای، ترنج و سر ترنج، مجدول، آستر کاغذ شکری.
2پ-174پ (204برگ)؛ 17سطر، اندازه متن: 70×140؛ قطع: 110×195
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 10ق.
شماره های پیشین: 345-75641
شماره رکورد: 1063543
شهید ثانی، زین الدین بن علی، 911-966ق.
کشف الفوائد من كتاب تمهيد القواعد/ زین الدین بن علی بن احمد شامی عاملی معروف به شهید ثانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: مؤلّف پس از نگارش تمهید القواعد خود، این کتاب را به عنوان فهرست مطالب کتاب تمهید می سازد و در رجب سال 958ق. آن را به انجام می رساند.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... أمّا بعد فلمّا كان كشف الفوائد من كتاب تمهيد القواعد الذي ألّفته...
انجام:... و معنى الكاف في قو له كذلك الله ربی قنه.
انجامه: تمّ فهرست کتاب تمهيد القواعد بيد أقل العباد عملاً و أكثرهم زللاً محمّد حسین بن مقصود علي الطالقاني عفي عنهما بمحمّد و آله و عن جميع المؤمنين و السلام، في محروسة شيراز صانها الله عن الآفات و الأعواز في شهور سنة ستين و ألف من شهر شعبان المعظّم.
منابع الذريعة 16: 381؛ کشف الحجب 407؛ أنوار البدرین 128
خط: نسخ تحریری، کاتب: محمّد حسین بن مقصود علی طالقانی، تاریخ کتابت: شعبان 1060ق.، محل کتابت: شیراز؛ امتیاز: این نسخه در سال 1062ق. بر شیخ جعفر بن کمال الدین بحرینی که از علمای زمان خود بوده خوانده شده و گواهی قرائت آن به خط بحرینی در آخر این کتاب نوشته شده؛ آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ آسیب ها: آثار لک و آبدیدگی در بعضی صفحات دیده می شود.
175پ-200ر (204برگ)؛ 17سطر، اندازه متن: 70×140؛ قطع: 110×195
عنوان های دیگر: فهرست تمهيد القواعد الاصوليه
موضوع: 1. اصول فقه-- قرن 10ق؛ 2. شهید ثانی، زین الدین بن علی، 911-966ق. تمهيد القواعد-- فهرست ها
شماره های پیشین: 345-75641
شماره رکورد: 2190542
شهید ثانی، زین الدین بن علی، 911-966ق.
فوائد في الفقه/ زین الدین بن علی بن احمد شامی عاملی معروف به شهید ثانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: مجموعه مسائل مختلف فقهی در نماز و طهارت از شهید دوم است که به عنوان فوائد یاد شده؛ نسخه ای از این فوائد در کتابخانه باقریه مشهد نگهداری می شود که در فهرست نسخه های خطی آن کتابخانه توسط دکتر محمود فاضل معرفی شده و در مجله تراثنا ارگان مؤسسه آل البیت در قم چاپ شده است.
آغاز: الأذان الثاني يوم الجمعة بدعة و يصلّي الظهرين بأذان و إقامتين...
انجام:... و يجب النية على كلّ عضو في الغسل، تمّت الفوائد بعون الملك الوهّاب.
منابع: تراثنا 23: 106
200پ-201پ (204برگ)؛ 26 سطر، اندازه متن: 70×140؛ قطع: 110×195
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 10ق.
شماره های پیشین: 345-75641
شماره رکورد: 2190568
فوائد في المنطق
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله مختصری در منطق شامل یک مقدّمه و تنبیه و تقسیم و خاتمه، نام مؤلّف در آن نیامده، این نسخه رساله چهارم و آخرین اثر در مجموعه است؛ سه اثر اول از آثار شهید ثانی است، شاید این نیز از او باشد.
آغاز: هذه فائدة تشتمل على مقدّمة و تنبيه و تقسيم و خاتمة المقدّمة اللّفظ قد يوضع لشخص بعينه...
انجام:... الألفاظ بعضها مكان بعض إذ المعتبر الوضع و الله أعلم بالصواب.
202ر-202پ (24برگ)؛ 18سطر، اندازه متن: 70×140؛ قطع 110×195
موضوع: 1. منطق-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 345-75641
شماره رکورد: 2190571
استرآبادی، حسن بن محمّد -717ق.؟
الوافية في شرح الكافية/ ركن الدين حسن بن محمّد بن شرفشاه استرآبادی؛ نویسنده متن: عثمان بن عمر معروف به ابن حاجب
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1812 (1812ع) در ج10 فهرست همین کتابخانه.
آغاز موجود:... و المفعولية و الاضافة فاريد تمييز بعضها عن بعض...
انجام موجود:... بحذف النون في مصحف أبي بن كعب و مصدر زيد فيما يحسن في موضعها...
منابع: الذريعة 25: 18؛ کشف الظنون 1021؛ الأعلام 6: 86؛ دانشگاه 8: 153؛ سپهسالار 2: 364؛ ملی 10: 392
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عبارات کافیه به شنگرف نوشته شده، بر روی بسیاری از عبارات به شنگرف خط کشی شده است. حواشی:
حاشیه های توضیحی بی نشان دارد. آسیب ها: نسخه از یک طرف جلد ندارد، عطف فرسوده و پاره شده، آثار آب دیدگی در تمامی اوراق وجود دارد، شیرازه گسسته، بعضی اوراق مرمت و وصالی شده اند. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، رویه ترمه عنابی مشجر به گل های زرین، عطف تیماج سرخ، آستر کاغذ نخودی.
184گ، 15 و 17سطر، اندازه متن: 75×135؛ قطع: 130×205
عنوان های دیگر: الشرح الوسيط
موضوع: 1. ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق. الكافيه فى النحو-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 346- (1)
شماره رکورد: 1063549
شیرازی، محمّد بن ابي الطيب، قرن 8ق.
المصباح في شرح تلخيص المفتاح و مشكلات الايضاح/ محمّد بن ابي الطيب شیرازی؛ نویسنده متن: یوسف بن ابی بکر سکاکی؛ خلاصه نویس: محمد بن عبد الرحمن خطیب قزوینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی بر تلخیص المفتاح خطیب قزوینی در گذشته 739ق. و به جز شرح های تفتازانی و شرح های معروف دیگر است. شرحی ناشناخته و کمیاب است. شارح مشكلات الايضاح خطیب قزوینی را نیز به آن افزوده است.
نام کتاب و مؤلّف در نسخه ما نیامده، در کتابخانه های ایران جز دو نسخه، نسخه دیگری از آن نیافتم، این دو نسخه در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شماره 8150 و 8151 نگهداری می شوند، آغاز و انجام با نسخه ما برابر است و نام کتاب و مؤلّف به گونه ای که آوردیم در آن ها آمده؛ شادروان استاد محمد تقی دانش پژوه آن ها را در فهرست آن کتابخانه (17: 43) معرفی نموده و می نویسد: این کتاب را به نام فیل شاه بن دباج بن... ساخته است. استاد دانش پژوه پس از آوردن نسب کامل شاه مذکور می گوید: (این نسب در دیباچه درّة التاج قطب شیرازی نیز آمده و چنین نسبی در دیباچه روضه الملوک نیز هست). نسخه ای نیز در کتابخانه دانشگاه لس آنجلس وجود دارد. این کتاب در زمان قزوینی نوشته شده و مؤلّف از او با عبارت (ادام الله افضاله)
یاد کرده، خود نسخه نیز کهن و مورخ 767ق. می باشد که چند سالی پس از درگذشت خطیب قزوینی نوشته شده است.
آغاز: الحمد لله المرشد ببديع حكمته إلى معاني القرآن... و بعد فلمّا كانت السعادة الاخروية منوطة بالاطلاع على حقائق الكتاب و أسرار السنة... بسم الله الرحمن الرحيم ابتدي به تيمّناً و تبرّكاً...
انجام:... يظهر ذلك بالتأمّل فيها مع التذكّر لما تقدّم من الأصول و الله الموفّق.
انجامه مؤلّف: و إذا إنتهى الكلام فى شرح الكتاب حسب المرام فلنختمه أحسن الختام و هو حمد الله الموفّق للاتمام و الصلاة... و صحبه البررة الكرام.
انجامه كاتب: فرغ من كتابته وقت الضحى من يوم السبت السادس و العشرين من شهر جمادى الأوّل [كذا] سنة سبع و ستين و سبعمائة العبد الفقير... (ناخوانا)
منابع: نشریه 11 و 12: 691؛ دانشگاه 17: 43
خط: نسخ کهن؛ تاریخ کتابت: 767ق. امتیاز: نسخه کهن و کمیاب است؛ آرایه ها: عناوین و سر فصل ها و عبارات متن اصلی به شنگرف است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. یادداشت ها: در صفحه آخر چند یادداشت تملک به تاریخ های 876ق. و 872ق. و 876ق. دارد. آسیب ها: جلد و عطف فرسوده شده، گسیختگی از شیرازه، برگ اول مرمت شده. کاغذ: سمرقندی؛ جلد: مقوایی روکش گالینگور قهوه ای، آستر کاغذ زرد.
208گ، 27سطر، اندازه متن: 65×165؛ قطع: 103×232
عنوان های دیگر: شرح تلخيص مفتاح العلوم
موضوع: 1. خطیب قزوینی، محمّد بن عبد الرحمن، 666-739ق. تلخيص المفتاح-- نقد و تفسیر؛ 2. سکاکی، یوسف بن ابی بکر، 555-626ق. مفتاح العلوم-- نقد و تفسير؛ 3. معانی و بیان-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 347-75711
شماره رکورد: 1063568
ترسل
زبان: فارسی
معرفی کتاب: کتابی است در انشاء و چگونگی نامه نگاری کردن؛ نویسنده در آن با آوردن نمونه های گوناگونی چگونگی مورد خطاب قرار دادن اشخاص را به مناسبت های مختلف با در نظر قرار دادن سمت مخاطب در بعضی موارد بیان کرده است.
این اثر بدون تنظیم خاصی ساخته شده، ولی مطالب آن به صورت متناسب یاد شده و در بعضی موارد به ابیاتی از شعر فارسی استشهاد شده و در موارد کمی عبارات عربی نیز آورده است. بعضی عناوین آن چنین است: سلاطین به طبقه اوسط از سلاطين نویسند، علمای شریعت در جواب طبقه اوسط از علمای شریعت نویسند، علمای شریعت در طبقه علمای شریعت نویسند، سایر به طبقه اعلای شریعت نویسند، قضات بطبقه اعلی از قضات نویسند، قضات بطبقه اوسط از قضات نویسند، صدور بطبقه از صدور رفيع الشان منيع المکان نویسند، در شکایت از تلف شدن مال، در شکایت از حال خود، در شکایت از ستم دشمنان، در تهنیت تسخیر ملک، در تهنیت فتح و ظفر اعلی، در تهنیت صدارت، در تهنیت شیخ الاسلامی، در تهنیت منصب قضاء، در تهنیت ماه مبارک رمضان، در تهنیت عید فطر، در تهنیت عید اضحی، در تهنیت فصل ربیع... نسخه از آغاز افتادگی دارد و دانسته نشد از کیست.
آغاز موجود: مورد اعطاف ظهور یافته بود مالوف...
انجام:... بعرض رساند ملا زمان جناب فصاحت... رساند.
انجامه: تمت فى سنة 1056
خط: نستعلیق جلی؛ تاریخ کتابت: 1056ق. آرایه ها: عناوین و اشعار به شنگرف؛ یادداشت ها: در صفحه آخر یادداشت تملک محمّد ابراهیم ولد آقا عبد الرحیم جدید الاسلام با دو مهر بیضی او دیده می شود، یادداشتی دیگر که به علت پارگی برگ بخشی از آن از بین رفته و آن چه خوانده می شود: (محمّد صالح ولد مرحوم مغفور... خان سرهنگ عرب آمری ساكن بسطام و شاهرود این دو کلمه مستعجلا قلمی گردید شنبه یازدهم شهر رجب المجب تحریر شد)؛ مهرها: دو مهر بیضی کوچک «محمّد ابراهیم» در صفحه آخر؛ آسیب ها: برگ آخر پاره شده؛ کاغذ: دولت آبادی نخودی؛ جلد: مقوایی روکش تیماج مشکی، ترنج و سر ترنج، آستر کاغذ نخودی.
91گ، 7سطر، اندازه متن: 65×165؛ قطع: 103×232
عنوان های دیگر: منشآت
موضوع: 1. نثر-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. نامه نگاری فارسی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 348-75770
شماره رکورد: 1063580
حكم الذهب و الفضة
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در بیان حکم استفاده از ظروف طلا و نقره است. فقیهان معمولا این گونه احکام را در کتاب های گسترده فقهی خود یاد کرده اند؛ چند تن نیز هم چون میرزا ابو طالب موسوی زنجانی در گذشته 1329ق.، شیخ محمّد حسن کبه در گذشته 1336ق.، شیخ عبد الرسول فیروزکوهی در گذشته حدود سال 1323ق. و سید دلدار علی لکهنوی نصیرآبادی در گذشته 1235ق. رساله های جداگانه ای در این زمینه ساخته اند.
نسخه از آغاز افتادگی دارد و مؤلّف شناخته نشد؛ ظاهراً نویسنده این رساله را در رد بر رساله ای دیگر که در حرمت استفاده از اشیاء طلا و نقره نوشته شده ساخته است. وی مطلق استفاده از ظروف طلا و نقره را حرام ندانسته و حرمت را صرفا در خوردن و آشامیدن با آن ظروف می داند. در آن از شرائع و دروس و مجلسی و محقق خوانساری یاد شده است.
آغاز موجود:... التي هي أصل الأصيل فى الأحكام الشرعية و عموم كل شيء مطلق...
انجام:... إذا كان لغير الأكل و الشرب غير ثابت كما بينّاه مراراً فتأمّل. و الحمد لله أوّلاً و آخراً... مادام الليل و النهار ماضياً.
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13 یا 14ق. آرایه ها: بر روی عبارات متن اصلی با مرکب سیاه خط کشی شده؛ یادداشت ها: بر روی صفحه اول یادداشتی به خط مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری در معرفی نسخه مورخ دهم رمضان 1402ق. در تهران دیده می شود. مهرها: مهر بیضی ناخوانا در آخرین برگ؛ آسیب ها: شیرازه گسسته، از آغاز افتادگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور سرمه ای ساده، عطف و گوشه ها تیماج قهوه ای، آستر کاغذ شکری.
43گ، 14سطر، اندازه متن: 80×165؛ قطع: 120×212
موضوع: 1. فقه جعفری-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 349-75691
شماره رکورد: 1063586
ابن دمامینی، محمّد بن ابی بکر، 763-827ق.؟
تحفة الغريب بشرح مغني اللبيب/ بدرالدین محمّد بن ابی بکر دمامینی مخزومی قرشی؛ نویسنده متن: جمال الدین عبد الله بن يوسف مصرى مشهور به ابن هشام
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2772 (2772/ع) در ج 17 فهرست همین کتابخانه.
آغاز: الحمد لله الذي منح من لسان العرب الأيادي الحسنة... أمّا بعد فيقول... محمّد بن أبي بكر المخزومي الدماميني عامله الله بلطفه الخفي...
انجام: یا رب سار بات ما توسداً * إلاّ ذراع العيس ما كف الندا [كذا، ظاهراً بايد اليدا باشد] و الله سبحانه و تعالى أعلم و الحمد لله رب العالمين.
انجامه: قد وقع الفراغ من تسويد هذه النسخة الشريفة في يوم الأحد أوّل شهر رمضان المبارك سنة إثني و سبعين بعد الألف من الهجرة النبوية... في دار السلطنة اصفهان حفظها الله عن طوارق الحدثان على يد أقل عبادالله الغني نورالدين محمّد الحسيني المتخلّص بسليم غفر الله له...
منابع: کشف الظنون 1752؛ هدية العارفين 2: 18؛ معجم المطبوعات العربية 880 و 1143؛ ملی 13: 247؛ سپهسالار 2: 374
خط: نسخ متوسط؛ کاتب: نورالدین محمّد حسینی متخلص به سلیم، تاریخ کتابت: اول رمضان 1093ق. محل کتابت: اصفهان؛ آرایه ها: عبارت های قال و اقول به شنگرف است. حواشی: حاشیه های پراکنده دارد. یادداشت ها: بر فراز غالب برگ ها (وقف خاص) نوشته شده، در صفحه عنوان نیز عبارت (وقف علی و علی او لادی و اخوانی نسل بعد نسل) نوشته شده. یادداشت تملک نسخه به نام علی بن محمّد بن طيب الموسوی با مهر بیضی او در صفحه عنوان؛ مهرها: دو مهر شش گوش کوچک ناخوانا در صفحه عنوان، سه مهر بیضی ناخوانا در آخرین صفحه؛ آسیب ها: عطف فرسوده و پاره شده و از شیرازه جدا شده، شیرازه گسسته؛ کاغذ: اصفهانی؛ جلد: مقوایی، رویه تیماج عنابی مجدول، ضربی، آستر کاغذ نخودی.
196گ، 21سطر، اندازه متن: 85×140؛ قطع: 140×195
موضوع: 1. ابن هشام، عبد الله بن یوسف، 708-761ق. مغنی اللبيب عن كتب الأعاريب-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو
شماره های پیشین: 350-84857
شماره رکورد: 1063614
ملا عبد الله بن حسين یزدی، -981ق.
حاشية تهذيب المنطق/ نجم الدین عبد الله بن حسین یزدی شاه آبادی؛ نویسنده متن: سعدالدین مسعود تفتازانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2450 (2450/ع) در ج 12 فهرست همین کتابخانه.
آغاز: قوله الحمد لله أفتتح بحمد الله بعد البسملة...
انجام:... بل المقصود من العلم العمل و جعلنا الله و إيّاكم من الراسخين في الأمرين و رزقنا بفضله وجوده سعادة الدارين بحق نبيّه... خير موفّق و معين.
انجامه مؤلّف: فرغ من تأليفه الفقير إلى عفو مولاه نجم الدين بن شهاب المدعو بعبد الله بلغه الله ما يتمنّاه... و كان الفراغ ضحوة الأربعاء سبع و ستّین و تسعمائه في المشهد المقدّس الغروی صلوات الله على مشرفه الولى الوصى الوفى.
انجامه كاتب: تمّت في يوم الخميس مطابقاً للسدس الثالث من الخمس الرابع من النصف الآخر من السدس الرابع من العشر السابع من العشر الثامن من العشر الثالث من الألف الثاني من الهجرة المباركة... كتبه العاصي الأثيم ابن محسن بن عبد الکریم حسن غفر الله لهم...
منابع: الذريعة 6: 5؛ كشف الحجب 17؛ مجلس 9: 659؛ ملی 12: 268؛ مشار عربی 275؛ اضواء على الذريعة خطى
خط: شکسته نستعلیق، کاتب: حسن بن محسن بن عبد الکریم، تاریخ کتابت: 1277ق. آرایه ها: سربندهای قوله و در بعضی صفحات عبارات متن اصلی به شنگرف است. حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد. آسیب ها: نسبتا سالم است، برگ 33 وصالی شده، بعضی از حاشیه ها بر اثر برش صحافی آسیب دیده؛ کاغذ: فرنگی شکری و آبی؛ جلد: تيماج قهوه ای، مجدول.
95گ، 12سطر، اندازه متن: 55×125؛ قطع: 120×215
عنوان های دیگر: حاشیه ملا عبد الله
موضوع: 1. تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق. تهذيب المنطق و الكلام-- نقد و تفسير؛ 2. منطق-- قرن 10ق.
شماره رکورد: 1063625
کاظمی، سعد بن جواد، -1065ق.
شرح خلاصه الحساب/ سعد بن جواد بن سعد کاظمی؛ نویسنده متن: محمّد بن حسین عاملی شیخ بهائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی بر خلاصه الحساب شیخ بهائی در ریاضی است، مؤلّف شاگرد شیخ بهائی بوده و چندین اثر استاد خود را شرح کرده است. این نسخه دارای حاشیه هایی با امضای عبد الصمد جزائری است، وی سید عبد الصمد بن احمد بن محمّد بن طيب جزائری شوشتری در گذشته 1337ق. صاحب كتاب فصل الخطاب مذکور در الذريعة (16: 228) است. مرحوم سید محمّد جزائری که از نوادگان او می باشد در صفحه عنوان این نسخه یادداشتی در معرفی کتاب نوشته و به حواشی جد خود نیز اشاره کرده. این کتاب در 1273ق. به چاپ رسیده است.
آغاز: الحمد لله الواحد العظيم و الفرد القديم... أمّا بعد فيقول أقل العباد جواد بن سعد بن جواد لمّا كان علم الحساب مما اشتهر علو مرتبته...
انجام:... و الكتمان حقيق بالاستثار عن أهل هذا الزمان فاحفظ وصيّتى إليك و الله حفيظ عليك.
انجامه: وحيث إنتهى كلام المصنّف فلنقطع الكلام حامدين لله على توفيقه... تمّت بحمد الله و حسن توفيقه و الحمد لله رب العالمين، قد تم ما عدم من هذا الكتاب المستطاب بيدي مالكه الراجي إلى رحمة ربّه المنّان... محمّد بن ناد علی بن حاجي الدهقان و كان في أواخر شهر صفر ختم بالخير و الظفر سنة 1229 يلوح الخط في قرطاس [كذا] دهراً و كاتبه رميم بالتراب.
منابع: كشف الحجب 333؛ مرآه الكتب 45؛ هدية العارفین 1: 25؛ الذريعة 13: 228؛ أعيان الشيعة 4: 271؛ الکنی و الالقاب 3: 9
خط: نسخ خوش، کاتب: محمّد بن ناد علی بن حاجی دهقان، تاریخ کتابت: صفر 1229ق. آرایه ها: عنوان کتاب داخل کتیبه ساده سرخ، عناوین و سر فصل ها به سرخی، بر روی عبارات متن اصلی خط سرخ کشیده شده؛ حواشی: حاشیه هایی با امضای عبد الصمد جزائری دارد. یادداشت ها: در صفحه آخر کتاب یادداشت تملک فتح الله بن محمّد رضا الحسینی المرعشی در روز سه شنبه 28 ربيع الأوّل 1258ق. آسيب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور سرمه ای، عطف و گوشه ها تیماج قهوه ای، آستر کاغذ شکری.
154گ، 15سطر، اندازه متن: 82×128؛ قطع: 135×200
موضوع: 1. شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1030-953ق. خلاصة الحساب-- نقد و تفسیر؛ 2. ریاضیات-- قرن 11ق.
شماره های پیشین: 352-75638
شماره رکورد: 1063632
نظام الاعرج، حسن بن محمد، -728؟
شرح الشافية/ نظام الدين حسن بن محمّد قمی نیشابوری مشهور به نظام اعرج؛ نویسنده متن: عثمان بن عمر مشهور به ابن الحاجب
زبان: عربی
معرفی کتاب: یکی از شروح مشهور شافیه ابن الحاجب در علم صرف زبان عربی است، شرحی آمیخته با متن و به شرح نظام نیز معروف است، ساخته نظام الدین حسن بن محمّد بن حسین قمی نیشابوری معروف به نظام الدین اعرج از علمای قرن هشتم هجری قمری و از شاگردان قطب الدین شیرازی در گذشته 710ق. است. این شرح مورد توجه و قبول طالبین علم زبان عربی قرار گرفته و بر اساس برخی از نسخه های آن این شرح در شیراز انجام گرفته و به نام رکن الدین بن محمّد یحیی که از علمای دوران خود بوده نوشته شده.
نسخه مورد گفتگو ظاهراً از نسخه های قرن دوازدهم هجری قمری است. یک برگ از آغاز و یک برگ از پایان آن گویا افتادگی داشته و به دست محمّد حسین بن عبد الصمد موسوی دوباره نویسی شده، ظاهراً کاتب این دو برگ الحاقی فرزند عبد الصمد بن احمد موسوی جزائری در گذشته 1337ق. که از علما بوده و دارای چند
تألیف است باشد، خود عبد الصمد جزائری نیز در این نسخه حاشیه هایی دارد. این اثر بارها در ایران چاپ شده است.
آغاز: أحمدك أللّهم على أن وفّقتنى لصرف ريعان الشباب في اقتناء العلوم و الآداب...
انجام:... و إلى و على لقو لهم إليك و عليك و حتّى لكونه بمعنى إلى.
انجامه مؤلّف: قال المفتقر إلى عفو ربّه الكريم الحسن بن محمّد النيشابوري المعروف بنظام نظّم الله أحواله... هذا آخر ما قصدته من إيراد أمالي بها في الداري... و المؤمّل من حضره العلاّم ان يديم بهجتها على وجه الأيام.
انجامه کاتب: تمّت بيد المذنب الجاني ابن عبد الصمد الموسوي محمّد حسين الموسوي.
منابع: الذریعة 13: 313 و 41: 108؛ أعيان الشيعة 5: 24؛ معجم المطبوعات العربية 1527؛ ملی 12: 99؛ مجلس 4: 340؛ مشار عربی 551
خط: نسخ خوش و تحریری، کاتب: محمّد حسین بن عبد الصمد جزائری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق.، آرایه ها: بر روی عبارات متن اصلی خط سرخ کشیده شده. حواشی: حاشیه هایی با نشان های: (محمّد حسین الموسوی)، (رضی الدین رحمه الله)، (جاربردی) و جز آن دارد. یادداشت ها: یادداشت تولد (نور چشم نورالدین) که در 1314ق. به دنیا آمده در صفحه عنوان؛ آسیب ها: جلد و عطف فرسوده و تقریبا از بین رفته، اوراق شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در غالب اوراق دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی روکش کالینگور قهوه ای عطف تیماج قهوه ای، آستر کاغذ شکری.
191گ، 19سطر، اندازه متن: 50×140؛ قطع: 110×210
عنوان های دیگر: شرح نظام
موضوع: 1. ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق. الشافية في الصرف-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- صرف- متون قدیمی تا قرن 14
شناسه افزوده: الف. جزایزی شوشتری، عبد الصمد بن احمد، -1337ق. كاتب
شماره های پیشین: 353-84844
شماره رکورد: 1063656
خطائی، عثمان بن عبد الله، قرن 10ق.
حاشية مختصر شرح تلخيص المفتاح/ نظام الدین عثمان بن عبد الله خطایی؛ نویسنده متن: یوسف بن ابی بکر سکاکی؛ شارح: مسعود بن عمر تفتازانی؛ خلاصه کننده: محمّد بن عبد الرحمن خطیب قزوینی.
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1998 (1998/ع) در فهرست همین کتابخانه (11: 58)
آغاز: نحمدك أللّهم على ما أعطيتنا من سوابغ النعم... قوله نحمدك آثر الحمد على الشكر...
انجام:... بترك الخطاب بعين ندا أو الخطاب و الله أعلم.
انجامه: تمّت الكتاب بعون الله الملك الوهّاب في يوم پنجشنبه 27 شهر ذي قعدة سنة 1232 در مدرسة حاجي اسماعیل خان بدست اقل طلبة باقر بن محمّد تقي.
منابع: کشف الظنون 476؛ هدية العارفین 1: 65؛ ملی 13: 311؛ سپهسالار 2: 406
خط: شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: 1232ق. آرایه ها: سربندهای قو له به شنگرف. حواشی: حاشیه هایی با نشان های: (منه)، (ع ا ه-) و بی نشان دارد. آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی، مجدول، آستر کاغذ آبی.
86گ، 14سطر، اندازه متن: 65×125؛ قطع: 130×213
عنوان های دیگر: حاشیه مختصر المعانی؛ حاشیه خطائی
موضوع: 1. تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق. مختصر المعانی-- نقد و تفسیر؛ 2. سکاکی، یوسف بن ابی بکر، 555-626ق. مفتاح العلوم-- نقد و تفسیر؛ 3. خطیب قزوینی، محمّد بن عبد الرحمن، 666-739ق. تلخيص المفتاح-- نقد و تفسیر؛ 4. منطق-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 354-103819
شماره رکورد: 1063664
قرآن
زبان: عربی
معرفی کتاب: نسخه از آغاز دو برگی افتادگی دارد و از آیه ششم سوره مبارکه بقره آغاز می گردد.
آغاز موجود:... اولئك هم المفلحون إنّ الذين كفروا سواء عليهم أأنذرتهم أم لم تنذرهم...
انجام:... في صدور الناس من الجنة و الناس.
انجامه: تمّت الكتاب بعون الملك الوهّاب... فى سنة الدجاجة إلى هجرة النبوية [كذا] ألف مائتان سبعون الثاني [كذا] برحمتك يا أرحم الراحمين... إنشاء الله تعالى رب العالمين.
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین سوره ها به شنگرف، تا حدودی اعراب گذاری شده، علائم تجویدی به شنگرف؛ آسیب ها: نسبتا سالم و از آغاز افتادگی دارد. کاغذ: اصفهانی؛ جلد: تیماج تریاکی، ترنج و سرترنج و گوشه ها با گل و بوته، مجدول، عطف پارچه ای کرم.
386گ، 15سطر، اندازه متن: 70×140؛ قطع: 125×202
شماره های پیشین: 355-93641
شماره رکورد: 1063668
شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1030-953ق.
زبدة الاصول/ بهاء الدین محمّد بن حسین عاملی مشهور به شیخ بهائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در اصول فقه شیعه است. این اثر با وجود ایجاز و اختصار، مسائل مهم اصولی را در بر گرفته و به همین جهت مورد توجه علما قرار گرفته و بر آن شرح های متعدد و همچنین حاشیه های فراوانی نگاشته شد؛ بعضی نیز آن را به نظم در آورده اند.
این رساله در پنج منهج تنظیم یافته که هر کدام در چند مطلب و هر مطلب شامل تعدادی فصول است. منهج اول: در مقدمات، دوم: در ادله شرعیه، سوم: مشترکات کتاب و سنت، چهارم: در اجتهاد و تقلید و منهج پنجم: در ترجیحات می باشد.
این اثر بارها در ایران چاپ سنگی شده، اخیرا فارس حسون کریم آن را تصحیح و توسط نشر مرصاد قم در سال 1423ق. چاپ و منتشر شد. نسخه کامل و ارزشمند
است، در زمان مؤلّف نوشته شده و حاشیه های فراوانی از او دارد و بلاغ مقابله در بعضی صفحات آن دیده می شود.
آغاز: أبهى أصل يبتنى عليه الخطاب و أولى قول فصل ينتمي إليه أولو الألباب...
انجام:... و السلام على سيّد أنبيائه و أشرف اوليائه محمّد و أهل بيته الطاهرين.
انجامه: و قد وقع الفراغ من مشق هذه الرسالة المسمّاة بالزبدة على يد أقل خلق الله و أحوجهم إليه شهاب بن أحمد الخفاجي الخفاجي أصلاً النجفي مسكناً في مدرسة الغري على مشرّفه أفضل الصلاة و السلام في يوم الأربعاء يوم ستة و عشرين في شعبان و نعوذ بالله من الزيادة و النقصان.
منابع: كشف الحجب 303؛ معجم المطبوعات العربية 1263؛ الذریعة 6: 102 و 12: 19 و 13: 297؛ مشار عربی 504
خط: نسخ متوسط، کاتب: شهاب بن حاجی احمد خفاجی نجفی، تاریخ کتابت: قرن 11ق.، محل كتابت: نجف؛ آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان های: (منه) و (منه عفی عنه) دارد. یادداشت ها: یادداشت تملک شهاب بن أحمد خفاجی کاتب نسخه در صفحه آخر، ظاهراً كاتب أهل فضل بوده و نسخه را برای خود نوشته، دو مهر بیضی شکل با سجع ناخوانا در صفحه آخر دیده می شود. در صفحه عنوان نیز یادداشت خرید کتاب به یک روپیه در نجف در تاریخ 1269ق. با مهر بیضی شکل کوچک ناخوانا دیده می شود. آسیب ها: عطف از شیرازه جدا شده، آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، شیرازه گسسته؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور مشکی، عطف تیماج قهوه ای، آستر کاغذ شکری.
117گ، 5سطر، اندازه متن: 45×80؛ قطع: 110×202
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 11ق.
شماره های پیشین: 356-84450
شماره رکورد: 1063680
بن الصباغ، على بن محمّد، 784-855ق.
الفصول المهمة في معرفة الائمة/ نورالدين على بن محمّد بن احمد غزى الاصل مکی مالکی مشهور به ابن الصّباغ
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتاب های بسیار زیادی در ذکر فضائل و مناقب و سرگذشت ائمه اهل بيت عليهم السلام ساخته شده به صورتی که حصر و احصاء آن ها به آسانی میسّر نیست، در میان مؤلّفین این آثار تعداد قابل توجّهی از دانشمندان اهل سنت نیز دیده می شود. مرحوم پدرم کتاب هایی را که تنها اهل سنت در مورد أهل بيت عليهم السلام ساخته در کتابی به نام أهل البيت في المكتبة العربية به صورت گسترده معرفی نموده و در آن نام کتاب ها و مؤلّفین آن ها و همچنین شرح حال مؤلّفین و معرفی نسخه های نسخه های خطی و چاپی و هرگونه فعالیت علمی که در این آثار صورت گرفته پرداخته است؛ اثر مورد معرفی یکی از آن ها است که توسط یکی از دانشمندان اهل سنت ساخته شده؛ نویسنده آن نورالدین علی بن محمّد بن احمد غزى الاصل سفاقسی مکی مالکی از علمای معروف مالکی مذهب مشهور به ابن الصباغ، در گذشته 855ق. است؛ وی این کتاب را در ذکر فضائل و مناقب ائمه دوازده گانه شیعه امامیه نوشته و در آن از منابع روایی و تاریخی خودشان به بیان مطالب و ذکر سجایای اخلاقی و مقامات معنوی این بزرگواران پرداخته است.
این کتاب در 12 فصل تنظیم یافته که هر فصل به یکی از امامان اختصاص داده شده، فصول مربوط به امامان اول و دوم و سوم خود نیز در چند فصل می باشد. سخاوى صاحب الضوء اللامع که خود شاگرد ابن الصباغ بوده، شرح حال استادش را در کتاب خود آورده و از این کتاب نیز یاد کرده است. حاجی خلیفه پس از نسبت این کتاب به ابن الصباغ در کشف الظنون می نویسد که به خاطر این کتاب بعضی گمان کردند که این الصباغ شیعه می باشد.
این اثر قبلا در نجف و ایران به چاپ رسیده بود، در سال های اخیر نیز توسط دار الحدیث در قم در سال 1380ش. با تصحیح سامی غریری چاپ و منتشر گردید و چند سال متوالی توسط همین ناشر تجدید چاپ شد؛ همچنین مجمع جهانی اهل بیت در سال 1381ش. با تصحیح جعفر الحسینی آن را چاپ و منتشر کرد.
آغاز موجود: الفصل منها في ذكر البحر الخصم و الطود الأشم ابن عم الرسول...
انجام موجود:... فسألت أنا ماذا قال رسول الله (صلی الله علیه و آله) فقال قال كلهّم من.
منابع: الغدیر 1: 130؛ کشف الظنون 1271؛ هدية العارفین 1: 732؛ معجم المطبوعات العربية 142؛ الذريعة 16: 246؛ مشار عربی 671؛ مجلس 17: 240؛ دانشگاه 8: 565 و 16: 427
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: بر روی آیات قرآنی، اوایل احادیث و بسیاری از عبارات به شنگرف خط کشی شده است. یادداشت ها: یادداشت خرید نسخه با مهر ظاهراً (ابن محمّد محسن الحسینی محمّد) علی در صفحه 2ر؛ آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک و آبدیدگی در بسیاری از صفحات دیده می شود، بعضی برگ ها مرمت شده می باشند؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی ساده.
گ2ر-125ر (204برگ)؛ 22سطر، اندازه متن: 75×150؛ قطع: 120×205
موضوع: 1. ائمه اثناعشر-- فضایل-- احادیث اهل سنت
شماره های پیشین: 357-75674
شماره رکورد: 1063687
دولت آبادی، احمد بن شمس الدین، -849ق.
مناقب السادات/ شهاب الدین احمد بن شمس الدین عمر زوالی حنفی هندی دولت آبادی مشهور به ملک العلماء
زبان: فارسی
معرفی کتاب: کتابی در ذکر فضایل او لاد پیامبر اسلام و وجوب محبت آنان است؛ ساخته شهاب الدین احمد بن شمس الدین عمر زوالی دولت آبادی هندی، در گذشته 849ق. یا 848ق. از علمای بنام اهل سنت در زمان خود و مالکی مذهب اهل دولت آباد از توابع دهلی هندوستان معروف به ملک العلما است. وی دارای چندین اثر مانند شرح کافیه ابن الحاجب و الارشاد در نحو عربی و تفسیر قرآن به فارسی به نام البحر الموّاج و جز آن است.
مؤلّف این کتاب را در ده باب به شرح ذیل تنظیم نموده: باب اول: در مودت او لاد رسول عليه السلام، باب دوم: در بشارت محبان اولاد رسول، باب سوم: در رعایت اولاد رسول (صلی الله علیه و آله)، باب چهارم: در فضیلت اولاد رسول (صلی الله علیه و آله)، باب پنجم: در ثبوت نسب علوی بسوی خاتون قیامت، باب ششم: در بیان وسیلت ساختن با حضرت رسالت عليه السلام از قرابتی سادات، باب هفتم: در القاب سادات، باب هشتم: در بیان این که اولاد رسول کافر نمی میرند، باب نهم: در ذکر منشور سادات، باب دهم: در لعنت کردن بر یزید و معاونین و انصار او.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... اما بعد عرضه می دارد بنده درگاه نبوی و خویدم بارگاه مصطفوی شهاب شمس عمر دولت آبادی که چون مودت اولاد رسول علیه السلام به نص قرآن...
انجام:... به حکم آن که سید کونین کعبه است * الصالحين لله و الطالحون لى
منابع: نزهة الخواطر 1: 233؛ ريحانة الأدب 3: 367؛ الذريعة 9: 553 و 22: 327؛ نفحات الازهار 1: 429 و 256، إيضاح المكنون 2: 561؛ هدية العارفین 1: 127؛ مجلس 38: 167
خط: شکسته نستعلیق و نسخ، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف. 126پ-183پ؛ 5سطر، اندازه متن: 80×120؛ قطع 120×205
موضوع: 1. سادات (خاندان)-- فضایل
شماره های پیشین: 357-75674
شماره رکورد: 2196581
طالعنامه
زبان: فارسی
معرفی کتاب: طالعنام های کوتاه از مؤلّفی ناشناخته، ابتدا به بیان فصول و سپس به طوالع بروج مختلف پرداخته شده، نسخه گویا از میان افتادگی دارد و از برج تیر ماه تا اسفند ماه را در بر می گیرد.
آغاز: احکام طالع سال میزان بدان که تحویل سال برج میزان شود...
انجام:... و بودن ظلم و جور و بیماری در اهل حكم و الله يعلم.
184پ-189ر؛ 18سطر، اندازه متن: 95×165؛ قطع: 120×205
موضوع: 1. اختر گویی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 357-75674
شماره رکورد: 2196998
علما، نورالله
رساله در فواید بیخ چینی/ نورالله مشهور به علما
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای در فواید و منافع بیخ چینی از قول حکمای هند همراه با اشعاری به فارسی در این زمینه؛ مؤلّف پس از آن که خود را به نام نورالله مشهور به علما معرفی می کند می گوید که قریب بیست سال در هند روزگار گذرانیده و با حکمای آن جا در هر باب حکمت (طب) به ویژه در فواید و منافع بیخ چینی سخن گفته؛ وی معتقد است که بیخ چینی در ظلمات مانند آب حیات مخفی است و مردم فرنگ به خاطر دشمنی که با مسلمانان دارند نمی گذارند تا این جوهر نفیس را از آن حدید بیرون آورند؛ منافع این ماده را از قول ارسطو بیان کرده و بیست خاصیت از خواص بسیار آن را معرفی می کرده است.
این رساله در فهرستواره کتاب های فارسی بنام چوب چینی از علاءالدین نورالله طبيب (احتمالاً حکیم علاء تبریزی) معرفی شده است.
آغاز: حمد بی حد مر حاکمی را زیبد که قلب علیان را به شربت حکمت شفا دهد... اما بعد چنین گوید محرر این رساله و مقرر این مقاله خادم الحکما نور الله مشهور به علما...
انجام:... بفرمان خدای عزوجل و امید بشفای او باید داشت و الله احكم بالصواب.
انجامه: فى 2 شهر شوال ختم بالخير و الاقبال سنة 950 فى توشقان ئیل در دار المؤمنین قزوین.
منابع: فهرستواره 5: 3828
خط: نستعلیق خوش، تاریخ کتابت: 950ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف. 193ر-196پ؛ 15سطر، اندازه متن: 75×132؛ قطع: 120×205
عنوان های دیگر: چوب چینی؛ بیخ چینی؛ خواص بیخ چینی
موضوع: 1. پزشکی سنتی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. داروهای گیاهی-- هند-- خواص درمانی
شماره های پیشین: 357-75674
شماره رکورد: 2197173
جاجرمی، بدرالدین بن عمر، -686ق.
منظومه در اختلاجات اعضاء بدن
زبان: فارسی
معرفی کتاب: منظومه ای در اختلاجات اعضای بدن انسان (جستن اندام ها) است. اختلاجات در آن همانند ترتیب معمول در کتب طبی قدیم به ترتیب اندام های انسان یاد شده؛ از جستن سر و چشم و گوش تا جستن سرین و بستگاه را در بر می گیرد.
نسخه احتمالا ناقص و از انجام افتادگی دارد. نام مؤلّف در نسخه نیامده، این اثر در فهرستواره کتاب های فارسی با نام اختلاجات منظوم و نام مؤلّف بدرالدین بن عمر جاجرمی معرفی شده و ما نام مؤلّف را بر اساس فهستواره ثبت کردیم.
آغاز: حکما گفته قول ذو القرنین * آن که زو داشت کار حکمت زین * مست در اختلاج حكم تمام * زانکه چون معجزات این احکام...
انجام:... جانب چپ جهد بیابد مال * شاد گردد زبخت اندر حال.
منابع: خطی فارسی 1: 464؛ فهرستواره 5: 3778
گ199پ-203پ؛ 14سطر، اندازه متن: 80150؛ قطع: 120×205
عنوان های دیگر: اختلاجات اعضاء؛ اختلاجات منظوم
موضوع: 1. اندام ها-- حرکت- تشخیص عامیانه-- شعر؛ 2. حرکت بدن انسان-- تشخیص عامیانه-- شعر
شماره های پیشین: 357-75674
شماره رکورد: 2197342
خفری، محمّد بن احمد، -957ق.
حاشیه شرح قوشچی بر تجرید الکلام طوسی/ شمس الدین محمّد بن احمد خفری؛ نویسنده متن: خواجه نصیرالدین طوسی؛ شارح: علی بن محمّد قوشچی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2122 (2122/ع) در فهرست همین کتابخانه. (11: 324)
آغاز موجود:... بالمأخذ نفسه كالوجود و الثبوت...
انجام:... في الواقع لابيان على انتقاء هذا القسم كما حسبه.
منابع: الذريعة 6: 116؛ کشف الظنون 1: 351؛ الكنى و الألقاب 2: 21؛ ملی 11: 324
خط: نسخ متوسّط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. حاشیه ها: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد، نسخه در حاشیه تصحیح شده است. آسیب ها: نسخه فاقد جلد، آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، برگ اول پاره شده؛ کاغذ: فرنگی شکری
195گ؛ 21سطر، اندازه متن: 70×120؛ قطع: 130×190
موضوع: 1. نصیرالدین طوسی، محمّد بن محمّد، 597-672ق. تجريد الكلام في تحریر عقائد الاسلام-- نقد و تفسیر؛ 2. قوشچی، علی بن محمّد، -879ق. شرح تجرید الكلام-- نقد و تفسیر؛ 3. کلام شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 358-103872
شماره رکورد: 1063697
ابن هشام، عبد الله بن يوسف، 708-761ق.
مغني اللبيب عن كتب الأعاريب/ جمال الدین عبد الله بن یوسف مصری معروف به ابن هشام
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی معروف در نحو عربی است. مؤلّف پیش از این کتابی به نام الاعراب عن قواعد الأعراب در سال 749ق. در مکه ساخته بود ولی پس از برگشتن به مصر از بین رفت و بار دیگر هنگام مراجعت به مکه در سال 756ق. این کتاب را در 8 باب ساخت.
این اثر مورد توجه دانشمندان علم نحو قرار گرفت و گزارش های متعددی بر آن ساخته شد و همواره یکی از کتاب های درسی در حوزه های علمیه به ویژه حوزه های عرب به شمار می رود و بارها در ایران، مصر، هند و لبنان چاپ شده است.
آغاز: قال سيدنا الشيخ الامام... جمال الدين ابن الشيخ جمال الدین یوسف بن هشام الأنصارى... أمّا بعد حمد الله على إفضاله و الصلاة و السلام على سيدّنا محمّد و آله فان أولى ما تقترحه القرائح...
انجام:... و نحو يا مالك ليقض علينا و إلاّ فهى للتنبيه.
انجامه: و قد تمّ ما ضاع من هذا الكتاب على يد أقل عباد الله شواري.
منابع: کشف الظنون 1751؛ معجم المطبوعات العربية 1: 275؛ سپهسالار 2: 396؛ ملی 14: 97؛ مجلس 37: 503
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف، بر روی پاره ای عبارات به شنگرف خط کشی شده است. حواشی: صفحات آکنده از حواشی با نشان های (د م) و (شم) که شاید منضور شمنی باشد، و جز آن؛ آسیب ها: اوراق فرسوده و معمولا دارای لک و آب دیدگی است، و برخی از آن ها وصالی و مرمت شده، شیرازه گسسته، نسخه در اصل با کاغذ بخارایی نوشته شده و افتادگی هایی در میان و پایان دارد که شخصی به نام علی شواری افتادگی ها را با کاغذ اصفهانی نوشته و به نسخه الحاق کرده، بخشی از حاشیه ها بر اثر مرمت و وصالی از بین رفته؛ کاغذ: بخارایی نخودی و اصفهانی؛ جلد: تیماج مشکی ساده، اندرون مقوایی، آستر کاغذ آبی مشجر، عطف تیماج قهوه ای.
410گ، 17سطر، اندازه متن: 45×100؛ قطع: 130×195
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 1063708
این مالک، محمّد بن عبد الله، 600؟-672ق.
الألفية/ محمّد بن عبد الله طائى جيانی معروف به ابن مالک
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2460 (2460/ع) در فهرست همین کتابخانه (12: 184)
آغاز: قال محمّد هو ابن مالك * أحمد ربّي الله خير مالك... كلامنا لفظ مفيد كاستقم...
انجام:... و آله الغر الكرام البررة * و صحبه المنتجبين الخيرة. سنة 1240
منابع: بغية الوعاة 59؛ البداية و النهاية 13: 312؛ الوافي بالوفيات 3: 285؛ کشف الظنون 1: 151 و 720
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: 1240ق. حواشی: حاشیه هایی بین سطور و در گوشه ها دارد. مهرها: دو مهر بیضی با سجع «ناد علیا مظهر العجایب» در ص 27پ. و مهر بیضی با سجع «عبده الراجي فتحعلی» در صفحه 39پ و 40ر، و یک مهر خشتی ناخوانا در آخرین صفحه دیده می شود. آسیب ها: آثار لک و آبدیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، بخشی از حواشی بر اثر برش صحافی از بین رفته. و بعضی صفحات وصالی شده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش کاغذی صورتی، آستر کاعذ نخودی، عطف تیماج قهوه ای.
115گ، 9سطر، اندازه متن: 80×140؛ قطع: 140×200
عنوان های دیگر: الخلاصه فی النحو
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 360-84856
شماره رکورد: 1063718
سنجانی، علی بن اسماعیل، -پس از 1295ق.
حملات الليث/ على بن اسماعیل حسینی سنجانی ملقب به محدث
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در دفاع از اخباری ها و رد بر اصولیین و روش مجتهدین، از ابو الفضائل سید علی بن اسماعيل بن زين العابدین حسینی، زاده در سنجان و مقیم در نجف و ملقب به محدث. نویسنده این رساله را به دستور حاج احمد میرزا لکهنوی پس از مراجعت از زیارت سامراء ساخته، آن را در چهارده جمله تنظیم نموده و در نجف اشرف در دوم ماه مبارک رمضان 1295ق. به انجام رسانده است.
نویسنده در آن از گفتارهای میرزا محمّد بن عبد الصانع نیشابوری اخباری بهره گرفته و از او با عناوینی چون زبده الفضلاء المحدّثين و عمدة الجدلاء في طريق الدين... الداعي إلى الحق السلفی یاد کرده است.
آغاز: لك الحمد يا رب العالمين و باريء الخلائق أجمعين بما قدّرت و قضيت...
انجام:... لأنه كان أستاده في العلوم و كلّما يذكره ذاكر عنه و الحمد لله أولاً و آخراً و ظاهراً و باطناً.
انجامه: حرّره مستعجلاً مؤلّفه الحقير الجاني على الحسيني المحدّث الغروي السنجاني اليوم الثاني من شهر الصيام من شهور سنة 1295 في النجف الأشرف... و الحمد لله رب العالمين آمين.
منابع: الذريعة 26: 281 و 9: 740
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: عناوین با قلم جلی؛ مهرها: مهر بیضی قرمز رنگ ناخوانا در صفحه 13ر؛ آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی روکش تیماج عنابی ساده، آستر کاغذ خردلی.
4پ-74ر (143برگ)؛ 12سطر، اندازه متن: 90×135؛ قطع: 125×198
موضوع: 1. اخباریه-- دفاعیه ها و ردیه ها؛ 2. اصولیه (شیعه)-- دفاعیه ها و ردیه ها
شماره های پیشین: 361-75688
شماره رکورد: 1063726
محمى الحديد لکی کل احمق و بلید
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای در چندین فصل در دفاع از اخباری ها و رد بر اصولین و روش مجتهدین، ساخته یکی از شاگردان میرزا محمّد بن عبد الصانع نیشابوری اخباری، در اواخر ماه رجب 1242ق. به انجام رسیده است.
آغاز:... الحمد لله و الصلاة على محمّد... اما بعد این کلمات چند است که متمسک بعروه الثقای محکم...
انجام:... فلا ظن و لاتخمين و لتعلمن بناه بعد حين إنتهى.
انجامه مؤلّف: این است آخر و جیزه و امیدوارم از خداوند تبارک و تعالی که نفع دهد برادران ایمانی و اخلاء روحانی را بمحمّد و آله الطاهرين. و كان ذلك في اواخر رجب المرجب سنة 1242 الحمد لله اولا و آخرا... بی نام و بی نشان گر به این لوح زد قلم * یا رب نما بکام وی از لطف بخط...
انجامه کاتب: قد فرغت من تسویده و استنساخه یوم السبت ثاني شهر شوّال المكرّم سنة 1296 في كربلا المعلّى و أنا الفاني الجاني على الكرمانشاهانی.
منابع: الذريعة 20: 159 و 23: 308
خط: شکسته نستعلیق، کاتب: علی کرمانشاهانی، تاریخ کتابت: دوم شوال 1296ق.، محل کتابت: کربلا؛ آرایه ها: سر فصل ها به شنگرف، بر روی پاره ای عبارات به سرخی خط کشی شده است.
75پ-106ر (143برگ)؛ 14-16سطر، اندازه متن: 100×145؛ قطع: 125×198
موضوع: 1. اخباریه-- دفاعیه ها و ردیه ها-- قرن 13ق. 2. اصولیه (شیعه)-- دفاعیه ها و ردیه ها
شماره های پیشین: 361-75688
شماره رکورد: 2205751
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
منازل السالكين/ محمّد محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: بخشی از یک رساله عرفانی است و فقط دو صفحه از آن است، نسخه کامل آن پس از این در همین مجموعه خواهد آمد.
آغاز: حمد و سپاس نامتناهی پروردگاری را که قواعد استحکام... اما بعد بدان ای عزیز که راه های طالبان حق...
انجام موجود:... ظهور آثار این سعادت بر ده قاعده است.
منابع: الذريعة 12: 3 و 22: 246
گ108پ- 109ر (143برگ)؛ 7سطر، اندازه متن: 780×115؛ قطع: 125×198
موضوع: 1. عرفان اسلامی-- قرن 11ق.
شماره های پیشین: 361-75688
شماره رکورد: 2205805
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
منازل السالكين/ محمّد محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: اثری عرفانی درباره راه های رسیدن به خدا که مؤلّف معتقد است راه های آن به اندازه عدد خلایق است. نام مؤلّف در آن نیامده، کاتب نسخه نیز دانسته نیست ولی رساله زاد السالکین ملا محسن فیض کاشانی در همین مجموعه است که در آن مؤلّف خوانندگان را به کتاب خود منازل السالکین ارجاع داده است.
آغاز: حمد و سپاس نامتناهی پروردگاری را که استحکام قواعد اسلام... اما بعد بدان ای عزیز که راه های طالبان حق...
انجام:... و جعلنا و إياكم ممن سعد بطاعته و فاز بمحبته إنّه قریب مجیب و السلام على من اتبع الهدى.
منابع: الذريعة 12: 2 و 22: 246؛ کتاب شناسی فیض کاشانی 192
109پ-117ر (143برگ)؛ 8سطر، اندازه متن: 80×132؛ قطع: 125×198
موضوع: 1. عرفان اسلامی-- قرن 11ق.
شماره رکورد: 2205814
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
زاد السالكين/ محمّد محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای عرفانی در بیان چگونگی سلوک راه حق، فیض کاشانی آن را در پاسخ یکی از برادران روحانی ساخته و در آن به اموری که سالک باید رعایت کند و اخلال در آن به هیچ وجه جایز نمی باشد با استفاده از روایات أهل بيت عليهم السلام در بیست و پنج مورد بیان کرده؛ به این رساله زاد السالك نیز گفته اند؛ مؤلّف به کتاب دیگر خود منازل السالکین که در همین مجموعه پیش از این یاد شد ارجاع می دهد.
شیخ آقا بزرگ تهرانی در جوانی خود این مجموعه را کوتاه نموده است. این اثر در سال 1331ق. با تصحیح مرحوم جلال الدین محدث ارموی با عنوان «زاد السالک» به چاپ رسیده است.
آغاز: الحمد لله و سلامه على عباده الذين اصطفى أمّا بعد این رساله ایست موسوم به زاد السالکین باختصار در جواب سؤال یکی از براداران روحانی...
انجام:... به که دل در خانه و دکان نهم و التوفيق من الله العزيز العليم انه هو الغفور الرحيم.
انجامه: حرّرها 11شهر شوّال المكرّم في كربلا... اللّهم وفّقنا لما تحب و ترضى.
منابع: الذريعة 12: 2، 22: 246؛ ریحانة الأدب 4: 369؛ مرعشی 1: 10؛ مجلس 9: 310؛ مشار فارسی 2737
108پ-130ر (143برگ)؛ 8سطر، اندازه متن: 80×132 قطع: 125×198
عنوان های دیگر: زاد السالك
موضوع: 1. عرفان اسلامی-- قرن 11ق. آداب طریقت
شماره رکورد: 2206240
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
فهرس العلوم/ محمّد محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در معرفی انواع علوم دینی و دنیوی، عقلی و نقلی، اصلی و فرعی و بیان آن که کدام علم سودمند و کدامین زیان آور و کدام نه ضرر دارد و نه زیان؛ فیض کاشانی علوم را به سه بخش ادبی، شرعی و فلسفی بخش بندی نموده و رساله را در هفت باب نهاده است. از این رساله نسخه دیگری در این کتابخانه به شماره 1439/ع نگهداری می شود.
آغاز: الحمد لله و سلام على عباده الذين اصطفى أمّا بعد فهذه رسالة في فهرس العلوم الدينية العقلية منها و النقلية...
انجام:... هذا ما أوردنا ذكره في هذه الرسالة الموسومة بفهرس العلوم و الحمد لله أولاً و آخراً.
انجامه: حرّرها الع... في الكربلا [كذا] يوم الثلاثا 15 شهر شوّال سنة 1297.
منابع: الذريعة 12: 2 و 16: 385؛ ریحانة الأدب 4: 369؛ ملی 9: 467؛ ملک 5: 421
خط: نستعلیق، تاریخ کتابت: 15 شوال 1297ق.، محل کتابت: کربلا.
130پ-141ر (143برگ)؛ 12سطر، اندازه متن: 80×132؛ قطع: 125×198
عنوان های دیگر: فهرست العلوم؛ فهرس العلوم الدينية و الدنيوية
موضوع: 1. رده بندی علوم-- متون قدیمی تا قرن 14. 2. اسلام-- علوم نقلی-- رده بندی؛ 3. علوم اسلامی-- رده بندی؛ 4. اسلام-- علوم نقلی-- فهرست ها؛ 5. علوم اسلامی-- فهرست ها
شماره رکورد: 2206610
شرح ایسا غوجی/ نویسنده متن: مفضل بن عمر مشهور به اثیرالدین ابهری
زبان: عربی
معرفی کتاب: ایساغوجی را در همین فهرست به شماره 16408/2 معرفی کردیم. اثر حاضر شرحی رایج بر ایسا غوجی اثیرالدین ابهری است. نسخه های متعددی از آن در دسترس است، لیکن نام شارح در آن نیامده، حاجی خلیفه و به پیروی از او در بعضی فهرست ها این شرح را به حسام الدین حسن کاتی نسبت داده اند؛ شیخ آقا بزرگ به استناد گفته شارح راجع به أهل بيت عليهم السلام (و آله المختصين بمن لا ندرك کنهه و غوره) آن را به یکی از علمای شیعه نسبت داده و به نسخه ای از آن در نجف اشاره کرده است.
آغاز: الحمد لله الواجب وجوده، الممتنع نظيره...
انجام:... إنما هو البرهان لكونه مركباً من مقدّمات يقينية.
انجامه مؤلّف: وليكن هذا آخر ما كتبناه من الأوراق الايضاح [كذا، بايد لايضاح ما باشد] في كتاب إيساغوجي، رحمة الله على المصنّف و الشارح.
انجامه كاتب: تم الكتاب بعون الملك الوهّاب على يد أضعف العباد و أحقر الطلاّب المحتاج إلى رحمة ربّه الجواد صاحب بن يعقوب رحمة الله عليهما في يوم دوشنبه في وقت الظهر من شهر ذو [كذا] القعدة في خدمة مولانا ملا أبوالقاسم أفندي... سنة 1120.
منابع: کشف الظنون 206؛ الذريعة 13: 116؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی 10: 693؛ مجلس 10: 814؛ ملی 9: 176 و 16: 251؛ دانشگاه 8: 18؛ مرعشی 29: 29
خط: نسخ تحریری، کاتب: صاحب (ظاهراً) بن يعقوب، تاريخ كتابت: 1120ق. آرایه ها: سربندهای قال و اقول به شنگرف است. حواشی: آکنده از حواشی با نشان های: (محی الدین)، (فناری)، (سید قدس سره)، (عماد) و جز آن می باشد. آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی پست های ساده.
32برگ، 11سطر، اندازه متن: 68×120؛ قطع: 145×200
عنوان های دیگر: شرح الرسالة الأثيرية
موضوع: 1. اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر، -660؟ق. ایساغوجی-- نقد و تفسیر؛ 2. منطق-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 362-84984
شماره رکورد: 1063742
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
مسألة في المسح على الخفّين/ علی بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: علی بن الحسین موسوی بغدادی معروف به شریف مرتضی و علم الهدی که ما در آستانه یک هزارمین سالگرد درگذشت او هستیم در رأس علمای شیعه امامیه در قرن چهارم و پنجم هجری قمری به شمار می رود. به دلیل جایگاه والای علمی و شهرت کم نظیر وی سؤالاتی با محتوای فقهی و اعتقادی از شهرها و مناطق مختلف جهان اسلام از قبیل طبرستان، خراسان، ری، میافارقین، طرابلس و دیگر مناطق بلاد اسلامی به سوی او که در بغداد می زیست روانه می شد و او نیز با تبحری که در علوم اسلامی داشت با دقت تمام و گاهی مستدل به این پرسش ها پاسخ می داد.
اثر مورد معرفی یکی از همین مسائل است که در سال 415ق. از سوی اهالی خراسان به شریف مرتضی فرستاده شده و در آن حکم مسح کشیدن به پا در وضو بر روی پوشش مانند جوراب و خُف که از مسائل مورد اختلاف میان اهل سنت و شیعیان است پرداخته شده است. این مساله در جلد سوم صفحه 183 رسائل الشريف المرتضى چاپ شده است.
مجموعه ای از مسائل سید مرتضی به اهتمام سید احمد حسینی در سال 1386ق. توسط انتشارات مكتبه الشريف المرتضی در کاظمین با عنوان رسائل الشريف المرتضى چاپ و منتشر گردید، در سال 1405ق. نیز مجموعه ای شامل 52 اثر کوتاه از آثار شریف مرتضی با اشراف سید احمد حسینی و گردآوری و تنظیم سید مهدی رجائی با عنوان رسائل الشريف المرتضى توسط دارالقرآن کریم وابسته به مدرسه آیه الله العظمی گلپایگانی در قم در سه جلد به چاپ رسید، پس از آن در سال 1410ق. نه رساله کوتاه دیگر از شریف مرتضی از سوی همین ناشر و به عنوان جلد چهارم رسائل
الشريف المرتضى به چاپ رسید. در سال 1422ق. در بیروت نیز رسائلی از مؤلّف با عنوان رسائل المرتضی چاپ و منتشر شد.
نسخه حاضر اولین رساله مجموعه ای است که شامل چندین اثر در فقه و کلام و عقاید است و غالباً مسائل شریف مرتضی را در بر می گیرد؛ همه رساله های آن به یک قلم نوشته شده، نام کاتب و تاریخ کتابت در انجامه آخرین رساله مجموعه آمده است.
آغاز: إملاء سيدنا الشريف المرتضى ذي المجدين رضى الله عنه في شعبان سنة خمس عشر [كذا] و أربعمائة... جواباً عن مسألة وردت من خراسان فقال: الشيعة الامامية تنكر المسح على الخفّين...
انجام:... و قولها حجّة لا يجوز العدول عنه.
منابع: كشف الحجب 518؛ الذريعة 20: 393؛ التراث العربی 355: 11
خط: نسخ خوش، کاتب: محمّد حسین بن محمّد قاسم کاشانی، تاریخ کتابت: 1266ق. (به قرینه انجامه آخرین رساله مجموعه)؛ آرایه ها: عناوین مسائل در حاشیه ها به شنگرف نوشته شده، بر روی بعضی عبارات به شنگرف خط کشی شده؛ یادداشت ها: در صفحه پایانی مجموعه کاتب می نویسد که عمر من تقریبا 70 سال است و این مجموعه را صرفا برای افزایش کتاب های فقهی و قریه الی الله نوشتم. مجموعه غلط های املایی متعددی دارد و جاهای خالی بین عبارات زیاد دیده می شود؛ آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، رویه تیماج زیتونی ساده؛ آستر کاغذ خردلی.
2پ-3ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. وضو-- پرسش ها و پاسخ ها؛ 2. مسح-- پرسش ها و پاسخ ها
شماره های پیشین: 363-75707
شماره رکورد: 1063748
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
مسألة في نكاح المتعة/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری کوتاه و مستدل در رد بر کسانی که ازدواج موقت را باطل دانسته و عدم وجود طلاق در آن را دلیل بر بطلان می دانند. این مساله در سال 427ق. نوشته
شده است. این اثر در جلد چهارم صفحه 303 كتاب رسائل الشريف المرتضی چاپ شده است.
آغاز: مسألة خرجت في محرّم سنة سبع و عشرين و أربع مائة، قال الشريف المرتضى رحمة الله: إستدل بعضهم على نكاح المتعة بأنهّ نكاح لا يصح دخول الطلاق فيه...
انجام:... و ما يفسد به هذا القياس كثير و في هذا القدر كفاية.
منابع: كشف الحجب 519؛ الذریعة 20: 392؛ مرعشی 28: 569
3ر-3پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: مسألة في المتعة
موضوع: 1. متعه-- پرسش ها و پاسخ ها
شماره رکورد: 2210872
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
مسألة في صيغة النكاح/ علی بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری کوتاه در حکم صیغه عقد در بیع و نکاح، ساخته شده در محرم 427ق. شريف مرتضی نظرات شافعی و ابو حنیفه را در آن به بحث گذاشته و آن را رد کرده است. وی تصریح قبول را در تحقق عقد نکاح همانند بیع لازم دانسته است.
نام این اثر در کشف الحجب و الذريعة به همین صورت که آوردیم یاد شده ولی در الذريعة اثر دیگری با نام مسألة في تقديم القبول بلفظ الأمر في العقود به شريف مرتضى نسبت داده شده که احتمالاً باید همین باشد. این اثر در جلد چهارم صفحه 319 رسائل الشريف المرتضى به نام صيغة البیع (1)چاپ شده است.
آغاز: مسألة خرجت في محرّم سنة سبع و عشرين و أربع مائة، قال الشريف المرتضى رحمة الله : عند الشافعي إنّ رجلاً إذا قال لغيره بعني كذا
انجام:... فلم يغن ذلك عن لفظ الايجاب الصريح.
1) نام اثر در منابع صيغة النكاح ياد شده، ولی نظر به این که به حکم صیغه بیع نیز در این اثر پرداخته شده، ظاهراً مصحح این نام را ترجیح داده است.
منابع: كشف الحجب 516؛ الذريعة 20: 388 و 285؛ مرعشی 28×570
3پ-4پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: صيغة البيع؛ القبول فى النكاح و البيع
موضوع: 1. عقود و ایقاعات (فقه)-- صیغه ها-- پرسش ها و پاسخ ها 2. زناشویی (فقه)-- خطبه عقد-- صیغه ها-- پرسش ها و پاسخ ها
شماره رکورد: 2210945
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
مسألة في ألفاظ الطلاق/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به رساله شماره یک همین مجموعه. مساله حاضر در ربیع الثانى 427ق. نوشته شده، این اثر در جلد چهارم صفحه 321 رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده و در سال 1422ق. در بیروت نیز چاپ و منتشر شده است.
آغاز: مسألة خرجت فى شهر ربيع الآخر سنة سبع و عشرين و أربع مائة، قال رض: إن اعتمد بعض أصحابنا في أن الطلاق الثالث بلفظ واحد...
انجام:... قوله أنتِ طالق الذي لم يكن مبدعاً واقعاً.
منابع: كشف الحجب 517؛ الذریعة 20: 389؛ مرعشی 28: 570
4ر-4ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: مسألة في الطلاق
موضوع: 1. عقود و ايقاعاتع (فقه)-- صیغه ها-- پرسش ها و پاسخ ها
شماره رکورد: 2210959
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
المسائل الرملية/ علی بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به رساله شماره یک همین مجموعه؛ این اثر پاسخی به پرسش هایی است که از سوی اهالی رمله (1)از شریف مرتضی شده بدین جهت به المسائل الرملیات یا جوابات المسائل الرملیات نیز معروفند و شامل هفت مسأله زیر می باشد: 1- في الصنعة و الصانع، 2- في الجوهر، 3- في السهو مع العصمة، 4- في الانسان، 5- في المتواترين، 6- في رؤيه الهلال، 7- في الطلاق.
نجاشی در رجال خود و ابن شهراشوب در معالم العلماء از این مسائل یاد کرده اند. متاسفانه فقط دو مساله رؤیت هلال و مساله طلاق از آن ها به دستمان رسیده است. این مسائل در جلد چهارم صفحه 45 به چاپ رسیده و در بیروت نیز در سال 1422ق. چاپ شده است.
آغاز: مسألة من المسائل الرملية قال إذا كان الطلاق لا يقع بالمرأة إلاّ و هى طاهر...
انجام:... في الشريعة لأنه لا دليل عليهما و لا طريق إليهما.
منابع: رجال نجاشی 207؛ معالم العلماء 70؛ كشف الحجب 50؛ الذريعة 5: 222 و 20: 350؛ الفوائد الرجاليه 3: 152؛ تراثنا 18: 240 و 32: 112؛ رسائل المرتضى 4: 12 و 45؛ مرعشی 28: 571
4ر-4پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: المسائل الرملیات؛ جوابات المسائل الرمليات؛ أجوبة المسائل الرملية
موضوع: 1. طلاق-- پرسش ها و پاسخ ها؛ 2. کلام شیعه امامیه-- پرسش ها و پاسخ ها؛ 3. حدیث تواتر-- پرسش ها و پاسخ ها؛ 4. رؤیت هلال ماه (فقه)-- پرسش ها و پاسخ ها.
شماره رکورد: 2210993
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
مسألة في الصوم/ على بن حسين موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بحثی استدلالی و کوتاه در بیان حکم نیت در روزه و اگر شخص روزه دار هنگام روز قصد خوردن و یا آشامیدن کند آیا روزه او باطل می شود یا خیر؛ شریف
1) شهری در فلسطین که تا کنون نیز پا برجاست.
مرتضی به گونه ای استدلالی به این مسأله پرداخته است. علاّمه حلی در مختلف الشیعة آن را نقل کرده است.
این مساله در جلد چهارم صفحه 322 رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة: قال رضي الله عنه كنت أمليت قديماً مسألة أنظر منهما [كذا] إن من عينهم لا نهار [كذا، ظاهراً بايد من عزم في نهار باشد] شهر رمضان على أكل...
انجام:... منافاة لنية الصلاة من الوجه الذي ذكرناه.
منابع: مختلف الشيعه 3: 391؛ رسائل المرتضی 4: 322
4پ-6ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. روزه (شیعه)-- پرسش ها و پاسخ ها
شماره رکورد: 2211007
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
إضافة الأو لاد إلى الجد إضافة حقيقية/ علي بن حسين موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: پاسخی به یک استفتا درباره نسب بردن اشخاص به جد مادری است که شریف مرتضی به آن در چند سطر پاسخ داده است. این مساله در جلد چهارم صفحه 327 رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة: ما تقول فى رجل تزوّج من ولد أبي طالب تزوج إمرأة حسنية...
انجام:... و إلاّ فالاطلاق يقتضى ما تقدّم ذكره.
منابع: رسائل المرتضی 4: 327
6ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. فقه جعفری-- پرسش ها و پاسخ ها-- قرن 5ق
شماره رکورد: 2211011
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
المسائل الواسطيات/ علی بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: مجموعه ای از مسائل فقهی گوناگون که ظاهراً استفتاهایی از سوی اهالی واسط در عراق به شریف مرتضی ارسال شده و بدین جهت به آن جوابات المسائل الواسطیات نیز گفته شده است. تعداد این مسائل به درستی معلوم نیست و تاکنون تنها مساله پنجم تا دوازدهم به دستمان رسیده است؛ این نیز در جلد چهارم رسائل الشريف المرتضی چاپ شده است.
آغاز: المسألة الخامسة من المسائل الواسطيات هل يجوز للمؤمن أن يزوّج إبنته الناصب أو الغالي...
انجام:... و لیست شرطاً فى نكاحه هو إيّاها.
منابع: الذريعة 20: 37؛ رسائل المرتضی 4: 37؛ تراثنا 18: 240 و 39: 239؛ مرعشی 28: 571
6ر-7ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: جوابات المسائل الواسطيات؛ اجوبه المسائل الواسطيات
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 5ق.-- پرسش ها و پاسخ ها؛ 2. فتواهای شیعه-- قرن 5ق.-- پرسش ها و پاسخ ها
شماره رکورد: 2211013
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
حکم نجس العین و نجس الحکم/ علی بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در بیان اختلاف بین نجاست عینی و نجاست حکمی است. مؤلّف آن را در پاسخ سؤال شخصی ساخته است. این رساله در جلد چهارم صفحه 328 رسائل الشريف المرتضی چاپ شده است.
آغاز: مسألة سئل رضى الله عنه عن معنى قول القائل هذا نجس العين و ذا نجس الحكم...
انجام:... و أمثال هذا يتبع و المذكور منه في كفاية.
منابع: رسائل المرتضی 4: 328؛ مرعشی 28: 572 و 32: 753
7ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: الفرق بین نجس العين و الحكم
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 5ق.-- پرسش ها و پاسخ ها؛ 2. طهارت (فقه)-- پرسش ها و پاسخ ها
شماره رکورد: 2212448
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
مسألة في نفى الرؤية/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثر کوتاهی در نفی رؤیت باری تعالی و تأویل آیه شریفه 103 سوره أنعام (لا تدركه الأبصار و هو يدرك الأبصار).
این اثر در ضمن مجالس شریف مرتضی در کتاب امالی وی موسوم به غرر الفرائد و درر القلائد در سال های 1325ق. و 1375ق. در مصر چاپ شده و توسط انتشارات کتابخانه آیةالله مرعشی در قم از روی نسخه مصر تجدید چاپ شده است.
آغاز: مسألة: من كلام المرتضى (رض) في الرؤيه من جملة كتاب، إعلم إنّ أصحابنا استدلّوا على نفى الرؤية بالابصار...
انجام:... و هذا التلخيص في هذا الموضع أولى و حسم للشبهة ممّا تقدّم ذكره.
منابع الذريعة 20: 397؛ أمالي المرتضى 16-17؛ مرعشی 32: 754
7ر-7پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: نفى رؤية الباري؛ مسألة في الرؤيه بالابصار
موضوع: 1. کلام شیعه امامیه-- قرن 5ق 2. رؤیت الهی؛ 3. متکلمان شیعه-- دیدگاه درباره رؤیت الهی
شماره رکورد: 2224470
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
ابطال مدعى الرؤية/ على بن حسين موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله کوتاه دیگری در نفی رؤیت است. شریف مرتضی در این رساله آیه یه شریفه 23 از سوره مبارکه قیامت (إلى ربها ناظرة) را مورد بحث قرار داده و رأی آنانی که به استناد این آیه قائل به رؤیت شدند را ابطال کرده است.
این رساله در ضمن مجالس شريف مرتضی در کتاب امالی وی موسوم به غرر الفرائد و درر القلائد در سال های 1325ق. و 1357ق. در مصر چاپ شده و توسط انتشارات کتابخانه آیةالله مرعشی در قم از روی نسخه مصر تجدید چاپ شده است.
آغاز: مسألة: من الكتاب أيضاً، إعلم إنّ أصحابنا قد اعتمدوا في إبطال مظلّة أصحاب الرؤية...
انجام:... فيه اسم يتعلّق به الرؤية فلا يحتاج إلى تقدير.
منابع: الذريعة 20: 397؛ أمالي المرتضى 1: 28؛ مرعشی 32: 755
8ر-8پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: نفى رؤيه الباري؛ إبطال مدعى الرؤية
موضوع: 1. کلام شیعه امامیه-- قرن 5ق. 2. رؤیت الهی؛ 3. متكلمان شیعه- دیدگاه درباره رؤیت الهی
شماره رکورد: 2224536
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
المنافع التي عرض الله الاحياء لها/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در بیان منافعی که از سوی خداوند به زندگان می رسد و اقسام آن ها. این رساله آخرین مسأله مجلس چهارم أمالی شریف مرتضی موسوم به غرر الفرائد و درر القلائد است.
کتاب امالی در سال های 1325ق. و 1357ق. در مصر چاپ شده و انتشارات کتابخانه آیةالله مرعشی در قم آن را از روی نسخه مصر تجدید چاپ کرد. همچنین مجموعه ای از مسائل شریف مرتضی در بیروت به سال 1422ق. با عنوان رسائل الشريف المرتضى منتشر شده و رساله حاضر در ص118-121 آن چاپ شده است.
آغاز: مسألة من الكتاب أيضاً: إعلم إنّ المنافع التي عرض الله تعالى الأحياء لها...
انجام:... سبيل إلى النفع و الأنعام فبان بهذه الجملة ما قصدناه.
منابع: أمالي المرتضى 1: 36؛ رسائل الشريف المرتضى 118؛ مرعشی 32: 756
8پ-9ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: اقسام المنافع
موضوع: 1. كلام شیعه امامیه-- قرن 5ق.؛ 2. لطف الهی
شماره رکورد: 2224652
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
إستحقاق مدح الباري على الأوصاف/ علی بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بحثی استدلالی درباره این که قدیم افعال قبیح انجام نمی دهد، شریف مرتضی آن را در ماه صفر 427ق. ساخته است. این اثر در جلد چهارم «رسائل الشريف المرتضی» با عنوان (القديم لا يفعل القبيح) به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة خرجت في صفر سنة سبع و عشرين و أربعمائة: قال ره إعلم إنّه لا يجب أن يوحش من المذهب فقد الذاهب إليه...
انجام:... و الذلل جائز عليهم لا سيّما في هذه المواضع.
منابع: رسائل المرتضی 4: 331؛ مرعشی 32: 757
9ر-10ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: القديم لا يفعل القبيح
موضوع: 1. كلام شیعه امامیه-- قرن 5ق 2. خدا-- صفات؛ 3. خدا-- افعال
شماره رکورد: 2224674
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
فساد العمل بأخبار الآحاد/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای اصولی کوتاه در مورد حجیت خبر واحد و آیا می توان به آن عمل نمود یا خیر، شریف مرتضی در این رساله عمل به اخبار آحاد را نادرست دانسته و به آیاتی از قرآن کریم چون (و لا تقف ما لیس لک به علم) و جز آن استشهاد نموده، این مساله در ماه ربيع الأوّل سال 427 ق. سؤال شده و به عناوین گوناگونی چون (المنع من العمل بأخبار الآحاد) و (المنع من العمل بخبر الواحد) و عنوانی که ثبت کردیم یاد شده؛ این اثر در جلد چهارم رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة خرجت في شهر ربيع الأوّل سنة سبع و عشرين قال ره فيما يجب الاعتماد في فساد العمل بأخبار الآحاد...
انجام:... و لا يخرجها منه إلاّ بدليل و لا دليل يوجب إخراجها.
منابع: رسائل المرتضی 4: 33؛ مرعشی 32: 757 و 28: 572
10ر-10پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: المنع من العمل بخبر الواحد؛ المنع من العمل باخبار الاحاد
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 5ق.، 2. خبر واحد؛ 3. حجیت (اصول فقه)
شماره رکورد: 2224969
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
الجسم لم يكن كائنا بالفاعل/ على بن حسين موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: پاسخی به پرسشی اعتقادی که در ربیع الاوّل 427ق. از شریف مرتضی سؤال شده، در فهرست کتابخانه آیه الله مرعشی از این مساله با عنوان الجسم مع الصفة ياد شده است. این اثر در جلد چهارم رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة خرجت في ربيع الأوّل سنة سبع و عشرين و أربعمائة دليل لم نسبق إليه على أن الجسم لم يكن كائناً بأنّها على [كذا، ظاهراً بالفاعل باشد]...
انجام:... كونه قادراً في كون الجسم كائناً لما ذكرناه.
منابع: رسائل المرتضی 4: 33؛ مرعشی 32: 758
10پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: الجسم مع الصفة
موضوع: 1. کلام شیعه امامیه-- قرن 5ق.-- پرسش ها و پاسخ ها
شماره رکورد: 2224994
علم الهدى، على بن حسین، 355-436ق.
اول الواجبات النظر/ علی بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه درباره این که نخستین واجبات اندیشیدن در شناخت خدا است. این رساله در جلد چهارم رسائل الشريف المرتضى با عنوان النظر قبل الدلالة به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة قال رضى الله عنه إعلم إن عادة الشيوخ جرت إذا ذكروا في كتبهم إن من الواجبات النظر...
انجام:... و الكلام في وجوبه لما ذكرناه من تعلقه لما لا يمكن الكلام في هذا الموضع و الله أعلم.
منابع: رسائل المرتضى 4: 23؛ مرعشی 32: 759
10پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: النظر قبل الدلالة
موضوع: 1. كلام شیعه امامیه-- قرن 5ق. 2. شیعه امامیه-- عقاید
شماره رکورد: 2225078
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
جوابات المسائل النيلية/ على بن حسين موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: همان گونه که در معرفی شماره یک این مجموعه یاد شد، شریف مرتضی به علت برخورداری از جایگاه والا و کم نظیر علمی مسائل مختلف علمی اعم از فقهی و کلامی از مناطق مختلف بلاد اسلامی به ایشان که ساکن بغداد بود روانه می شد و وی نیز با تبحری که در این علوم داشت با دقت و مستدل به آن ها پاسخ می گفت، بر همین اساس رساله ها و آثار کوتاه متعددی در فهرست آثار شریف مرتضی دیده می شود که معمو لاً به شهر و محله فرستنده سوال ها نام گذاری و منسوب شده، مانند المسائل المصريات، المسائل الواسطيات، المسائل الميافارقيات، المسائل الطرابلسيات و جز آن که بعضی از آن ها در همین مجموعه معرفی شده اند.
نجاشی در فهرست خود و دیگران دو مجموعه مسائل با عنوان المسائل المصريات به شریف مرتضی نسبت داده اند و نظر به این که در آغاز مسائل حاضر آمده: (من المسائل الواردة من النيل...)، برخی نیل را همان رودخانه معروف در مصر پنداشته و این مسائل را نیز به مصریان نسبت داده و آن ها را در ضمن مسائل دیگر شریف مرتضی در کتابی به عنوان رسائل الشريف المرتضى با عنوان المسائل المصريات به چاپ رسانده است. مرحوم علاّمه محقق آية الله شیخ محمّد رضا جعفری در مقاله ای موضوع «علم کلام نزد شیعه امامیه» می نویسد (منظور از نیل در این عبارت روستایی است نزدیک کوفه بر ساحل رودی که از فرات منشعب می گردید)، بنابراین ما نیز عنوان این مسائل را جوابات المسائل النيليه نهادیم.
این مسائل ظاهراً بیست و هفت مساله می باشد، نسخه حاضر از مساله ششم تا بیست و هفتم را در بر می گیرد و در اول رسائل الشريف المرتضی با نام غلط جوابات المسائل المصريات به چاپ رسیده است.
آغاز: من المسائل الواردة من النيل و جوابها سوى ما شذّ فيها المسألة السادسة...
انجام:... في حالة واحدة و الكلام في الجن يجرى هذا مجرى [كذا] تمّت بحمد الله و حسن توفيقه.
منابع: كشف الحجب 512؛ رسائل المرتضى 4: 17؛ الذریعة 20: 267 و 5: 234؛ تراثنا 32: 111
11ر-13پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 5ق.-- پرسش ها و پاسخ ها؛ 2. کلام شیعه امامیه-- قرن 5ق.-- پرسش ها و پاسخ ها
شماره رکورد: 2212742
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
رسالة في الغيبة/ على بن حسین موسوی علم الهدی معروف به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در اثبات غیبت امام زمان علیه السلام و رد بر مخالفین. نامی از مؤلّف در آن نیامده، کاتب خود نیز نمی داند از کیست و می نویسد: (من این رساله را در میان رساله های شریف مرتضی پیدا کردم و نمی دانم از کیست و خود عینا آن را بازنویسی می کنم). شیخ آقابزرگ تهرانی در سه جای الذریعه کتابی در غیبت امام زمان از سید مرتضی یاد کرده و به چاپ آن در حاشیه تعلیقه ملا محمّد کاظم آخوند خراسانی و چاپی دیگر در ایران به سال 1315ق. در ضمن کتاب های کلمات المحققین یاد کرده است. این رساله در شمار آثار شریف مرتضی در رسائل الشريف المرتضى (2: 291) نیز چاپ شده است.
آغاز: الحمد لله حمد مرتبط للنعم مستدفع للنقم... و بعد فان المخالفين لنا في الاعتقاد يتوهّمون...
انجام:... و هذه جملة مقنعة في الكلام في هذه المسألة و الله المستعان و به التوفيق.
منابع: الذريعة 16: 77 و 82، 18: 118؛ رسائل المرتضى 2: 291؛ التراث العربي 9: 257
13پ-14پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: الغیبة
موضوع: 1. مهدویت-- انتظار-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. محمد بن حسن(عجل الله تعالی فرجه الشریف)، امام دوازدهم، 255ق.-- غیبت
شماره رکورد: 2212789
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
مسألة في معجزه الأنبياء/ علی بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کلامی در اعجاز پیامبران است. نویسنده در آن به رد عقاید معتزلی ها پرداخته است. این رساله در جلد چهارم رسائل الشريف المرتضی به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة من كلام قاضي القضاة عبد الجبار بن أحمد في إن المجبرة و المشبهة إن يمكنهم الاستدلال...
انجام:... ممّا أجمع عليه غيرهم من طريق الرأى و دخول الشبهة تمت المسألة.
منابع: رسائل المرتضی 4: 279
14پ-19ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. کلام-- قرن 5 ق.؛ 2. پیامبران-- معجزات-- داعیه ها و ردیه ها؛ 3. معتزله-- عقاید-- دفاعیه ها و ردیه ها؛ 4. شیعه امامیه-- عقاید-- دفاعیه ها و ردیه ها
شماره رکورد: 2212824
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
الرد على من أثبت حدوث الأجسام من الجواهر/ على بن حسین موسوی علم الهدی معروف به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کلامی در دو صفحه در رد بر حدوث اجسام، در جلد سوم رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة سئل عنها المرتضى رض فقيل ما يقال لمن يدّعى عند إقامة الدليل على حدث الجسم و الجوهر...
انجام:... و هم يدّعون التحديد و التحقيق و ما أبعدهم من ذلك، تمت المسألة.
منابع: رسائل المرتضى 3: 331؛ الذريعة 10: 226
19ر-19پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: مسألة في الاعتراض على من يثبت حدوث الأجسام من الجواهر
موضوع: 1. فلسفه اسلامی-- قرن 5ق.؛ 2. حدوث و قدم
شماره رکورد: 2220403
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
مسألة في العصمة/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در بیان وجوب عصمت پیامبران است؛ این اثر در تهران در سال 1305ق. در ضمن كلمات المحققين به چاپ رسید و سپس به همراه مسائلی دیگر از سید مرتضی در کتابی با عنوان رسائل المرتضی توسط دارالقرآن کریم قم به اهتمام سید احمد حسینی و سید مهدی رجائی در سال 1405ق. چاپ و منتشر شد.
آغاز: ما حقيقة العصمة التي يعتقد و جوبها للأنبياء...
انجام:... على هذه الصفة و فى هذا البيان لمن تأمّل.
منابع: رسائل المرتضی 3: 323؛ الذريعة 20: 390؛ تراثنا 44: 300؛ مرعشی 28: 573
19پ-20ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع 155×212
موضوع: 1. کلام شیعه-- قرن 5ق.؛ 2. پیامبران-- عصمت؛ 3. شیعه-- عقاید-- قرن 5ق.
شماره رکورد: 2220680
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
التاء في قولنا (ذات القديم)/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: نویسنده در این مسأله در مورد (تاء) در کلمه ذات باری تعالی بحث کرده، و بر آن است که این تاء تانیث نیست و در جمیع حالات به کار می رود. این اثر در جلد سوم رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة سئل رض عن التاء في قولنا ذات القديم...
انجام:... و المؤنث فى الوصف بأنّه ذات على ما بيّناه فالله أعلم بالصواب.
منابع: رسائل المرتضی 4: 339؛ مرعشی 28: 574
20ر-20پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. کلام شیعه امامیه-- قرن 5ق. ت نأنيث (حروف الفبا)؛ 3. ذات (واژه)-- ریشه شناسی
شماره رکورد: 2220744
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
مسألة في كون الصفة بالفاعل/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به توضیح رساله شماره یک همین مجموعه، این مساله را سید مرتضی در پاسخ کسی که صفت را از فاعل منع کرده نوشته و آن را از نظر منطقی مورد بحث قرار داده است. این اثر در سال 1410ق. در جلد چهارم رسائل الشريف المرتضی به چاپ رسیده است.
آغاز: إستدل من منع من كون الصفة بالفاعل بأن قال لو كانت بالفاعل لكان متى قدّر...
انجام:... لا يجوز إستناده إلى الفاعل من غير توسّط معنی، تمت.
منابع: رسائل المرتضی 4: 341؛ مرعشی 32: 764
20پ-20پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. صفت (فلسفه)-- پرسش ها و پاسخ ها
شماره رکورد: 2222821
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
الجوهر لا يكون محدثاً/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری کوتاه در بیان محدث نبودن جوهر است؛ در سال 1410ق. در جلد چهارم رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: و ممّا إستدلوا بها على إن الجواهر لا يكون محدثا بمعنى إن ذلك لو وجب فيه...
انجام:... و التجويز هو الواجب إلى أن يدل دليل.
منابع: رسائل المرتضی 4: 34؛ مرعشی 32: 765
20پ-21ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. جوهر و عرض؛ 2. حدوث و قدم؛ 3. فلسفه اسلامی-- قرن 5ق.
شماره رکورد: 2223503
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
ابطال قول (الشيء شيء لنفسه)/ علی بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله مختصر فلسفی است، در جلد چهارم رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة: لا يجوز أن يقال إن الشيء شيء لنفسه لأن ذكر المعلوم...
انجام:... و هذا الحكم فليس بصفة.
منابع: رسائل المرتضی 4: 343؛ مرعشی 32: 766
21ر-21ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. فلسفه اسلامی-- قرن 5ق.
شماره رکورد: 2223605
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
النسبة بين الأفعال و ما هو لطف منها/ علی بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری کوتاه در بیان نسبت بین افعال و شرعیات، در جلد چهارم رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة: أن يسأل سائل عن وجه المناسبة بين الأفعال في العقل و بين ما هو لطف فيها من الشرعيات...
انجام:... من إزالة المضرّة واجتلات [كذا] المنفعة على ما بين.
منابع: رسائل المرتضی 4: 343؛ مرعشی 32: 766
20پ-21ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. عبادت (اسلام)-- فلسفه
شماره رکورد: 2223643
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
دور العقل في النوافل/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله مختصر کلامی در بیان نقش عقل در بجا آوردن نوافل، این اثر در جلد چهارم رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة: إذا قلنا إنّ النوافل إنّما يتعلّقها لذلك السمع و هو إستحقاق الثواب...
انجام:... من الواجبات العقلية و في هذا نظر، تمت.
منابع: رسائل المرتضی 4: 345؛ مرعشی 32: 767
21ر-21ر؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: احکام النوافل
موضوع: 1. نمازهای مستحب
شماره رکورد: 2223733
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
الدليل على ان الجواهر مدركة/ على بن حسين موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: متن کوتاه کلامی است در چند سطر؛ این اثر در جلد چهارم رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة: إستدل على أن الجواهر مدركة بأن النبي صلی الله علیه و آله لو خبّر بأنّ زيداً في الدار...
انجام:... اذ لو كان مختلفا لما اوجب ذلك
منابع: رسائل المرتضی 4: 346؛ مرعشی 32: 768
21پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: رسالة فى الجواهر المدركة
موضوع: 1. کلام شیعه امامیه-- قرن 5ق
شماره رکورد: 2223785
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
دفع شبهة للبراهمة في بعثة الأنبياء/ على بن حسين موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله مختصر کلامی در پاسخ شبهاتی بر بعثت انبیاء به استناد مدرک بودن جواهر؛ این اثر در جلد چهارم رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: شبهة للبراهمة قالوا لو حسنت البعثة لكان من يبعثه الله تعالى لاداء الرسالة...
انجام:... فیعلم إنّ هذا الجواب ليس بصحيح، تمت.
منابع: رسائل المرتضی 4: 346؛ مرعشی 32: 768
21پ-22ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. محمد (صلی الله علیه و آله) پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت-11ق.-- بعثت-- دفاعیه ها و ردیه ها
شماره رکورد: 4390406
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
تنجس البئر ثم غور مائها/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله مختصر فقهی در بیان حکم آب چاهی که در آن نجاست افتاده و قبل از کشیدن آب آن خشک شده و مجددا جوشیده باشد.
این اثر در جلد چهارم رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة: بئر سقطت فيها نجاسة و غار ماؤها حتّى لم يبق منه فيها شيء...
انجام:... نزح مائها و هذا لا يقو له محصل.
منابع: رسائل المرتضی 4: 330
22ر-22پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 5ق.-- طهارت (فقه)
شماره رکورد: 2223803
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
أنواع الأعراض/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در بیان انواع اعراض است که سید مرتضی آن را به صورت تکمله و استدراکی بر رساله ابو رشید سعید بن محمّد نوشته است. مؤلّف در آغاز این رساله می نویسد: پس از آن که نوشته های ابو رشید سعید بن محمّد در بیان انواع اعراض را ورق زدم دریافتم که مواردی را یاد نکرده، بنابراین خود این رساله را ساختم. منظور از شخص نامبرد سعید بن محمّد بن حسن بن حاتم نیشابوری در گذشته حدود سال 440ق. است. وی از علمای بزرگ معتزله و از شاگردان بنام قاضی عبد الجبار بوده، مدتی در نیشابور به تدریس اشتغال داشته سپس به ری رفته و در همان جا در گذشته است.
این رساله با نام هایی چون الكلام فى الأعراض، نقد النيسابوري في تقسيمه للأعراض و تتمة أنواع الأعراض نيز ياد شده است. در جلد چهارم رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة: قال رض تصفّحت الأوراق التي عملها أبو رشيد سعيد بن محمّد في أنواع الأعراض و أقسامها...
انجام:... الطعوم و الأرابيح و الثالث هو الألوان، تمّت المسألة و الحمد لله رب العالمين.
منابع: رسائل المرتضى 4: 309؛ مرعشی 32: 769؛ تراثنا 32: 99
23ر-24پ؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: تتمة أنواع الأعراض؛ نقد النيسابوري في تقسيمه للأعراض؛ الكلام الأعراض
موضوع: 1. کلام معزله-- قرن 5ق.-- نقد و تفسیر؛ 2. کلام شیعه امامیه-- قرن 5ق. 3. جوهر و عرض
شناسه افزوده: الف. نیشابوری، سعید بن محمّد، حدود 440ق.
شماره رکورد: 2223837
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
معنى الاجباء/ علی بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفي كتاب: إجباء در فقه به معنی فروش محصول کشت پیش از آشکار شدن صلاحیت آن است. شریف مرتضی در این اثر به آن پرداخته و حدیث پیامبر اکرم (من أجبا فقد أربی) را شرح و تفسیر نموده است.
در پایان این رساله عنوان جواب المسائل الطرابلسيات الثانية نوشته شده که گویا كاتب قصد نوشتن آن را داشته ولی نوشته نشده. این رساله در جلد چهارم رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة: الاجباء في اللغة العربية هو يباع الروج [كذا، باید الزرع باشد] قبل أن يبدو صلاحه...
انجام:... كما إنّ ذاك هذه الحال، تمّت المسألة و الحمد لله رب العالمين و الصلاة على محمّد و آله الطاهرين.
منابع: رسائل المرتضى 4: 353؛ مرعشی 32: 770 و 28: 574
24پ-24پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: معنی قول النبى من اجبا فقد اربى
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 5ق.
شماره رکورد: 2223874
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
مسألة في طريق الاستدلال على فروع الامامية/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله کوتاهی در چگونگی استدلال و مناظره با مخالف در مورد اعتقاد شیعه به مبنای احکام و پاسخ به پرسش های تقدیری که در این زمینه ممکن است مخالف آن ها را مطرح کند. این اثر در جلد دوم رسائل الشريف المرتضی به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة في طريق الاستدلال إعلم إنّ الطريق إلى صحّة ما يذهب إليه الشيعة الامامية في فروع الشرعية...
انجام:... فان دام الفصل بغير ما ذكرناه لم يجده و الحمد لله رب العالمين و الصلاة و السلام على محمّد و آله الطاهرين.پ
منابع: رسائل المرتضى 2: 117؛ مرعشی 28: 565؛ کشف الحجب 517؛ الذريعة 20: 389 و 22: 292؛ سپهسالار 5: 303
25ر-28پ (198برگ)؛ 198 (25ر- 28پ)، 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: مناظرة الخصوم و كيفيه الاستدلال عليهم؛ كيفية الاستدلال على الخصوم
موضوع: 1. شیعه-- فروع دین-- قرن 5ق.-- پرسش ها و پاسخ ها؛ 2. استدلال-- فن-- جنبه های مذهبی-- اسلام؛ 3. مناظره-- فن-- جنبه های مذهبی-- اسلام
شماره رکورد: 2223892
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
معنى الباء في قو له تعالى (و امسحوا برؤوسكم)/ علی بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله کوتاه فقهی و نحوی در مورد حکم حرف باء که در آیه شریفه آمده و احکامی که در وضو بر آن مترتب می گردد. این اثر در جلد دوم رسائل الشريف المرتضی به چاپ رسیده است.
آغاز: في حكم الباء في قو له فأمسحوا برؤوسكم ليس ممتنع من دخول الباء...
انجام:... و هذا الجنس أكثر من أن يحصى و الحمد لله رب العالمين و صلواته... الطاهرين.
منابع: رسائل المرتضی 2: 65؛ مرعشی 28: 566
28پ-29پ ؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. وضو؛ 2. قرآن-- صرف و نحو؛ 3. زبان عربی-- حرف جر
شماره رکورد: 2223900
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
مسألة في الاستثناء/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: متنی کوتاه در مبحث استثناء در زبان عربی است، این اثر در جلد دوم رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: قال أدام الله علوّه إذا إعترض معترض على ما نقو له من الاستثناء...
انجام:... يجوز أن يستثنى فنقول إلاّ زيداً، تمّت و الحمد لله رب العالمين و صلواته... الطاهرين.
منابع: الذريعة 20: 383؛ رسائل المرتضی 2: 79؛ مرعشی 28: 567
29پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. زبان عربی-- استثنا
شماره رکورد: 2226283
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
مسألة في الو لاية من قبل السلطان الجائر/ على بن حسين موسوى علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در بیان حکم همکاری با سلطان ستمگر و متغلب (با غلبه و قهر حکمرانی می کند)؛ شریف مرتضی پس از آن که در جمادی الثانیه 415ق. در مجلسی با حضور وزیر مغربی (1)این مسأله مورد گفتگو قرار گرفت بر آن شد که به آن بپردازد و رساله ای در این مورد بنویسد؛ وی همکاری با سلطان عادل را جایز، بلکه در مواردی واجب می داند و همکاری با سلطان متغلب را به چهار گونه تقسیم نموده: واجب، مباح، قبیح و غیر جایز. این اثر در جلد دوم «رسائل الشريف المرتضی» به چاپ رسیده است.
آغاز: الحمد لله و سلامه على عباده... جرى فى مجلس الوزين [كذا و ظاهراً الوزير باشد] السيد الأجل أبي القاسم الحسين بن على المغربي أدام الله سلطانه في جمادى الآخرة سنة خمسة عشر و أربعمائة...
انجام:... قضاء حاجات الاخوان المؤمنين و هذا واضح، و الحمد لله رب العالمين و الصلاة على محمّد و آله الطاهرين.
منابع: الذريعة 20: 398؛ رسائل المرتضی 2: 87؛ مرعشی 28: 567
29پ-31پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
1) ابو القاسم حسین بن علی بن حسین مغربی، از وزرای دانشمند و باهوش و ادیب، در مصر زاده شده، مدتی منصب وزارت را از سوی مشرف الدوله در بغداد داشت، و در 418ق. در میافارقین درگذشت.
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 5ق. 2. علم الهدى، على بن حسین، 436-355ق.-- دیدگاه درباره ظلم فرمانروایان
شماره رکورد: 2226400
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
اللفظة الدالة على الاستغراق/ علی بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: یکی دیگر از رساله های کوتاه شریف مرتضی است، این اثر در جلد دوم رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: إن سأل سائل فقال إذا لم يكن عندكم في لغة العرب لفظه هو حقيقة في الاستغراق...
انجام:... و يضطر من إضطرّه النبي (صلی الله علیه و آله) إلى ذلك و الحمد لله و صلواته على محمّد و آله الأكرمين... و أمير المؤمنين علي بن أبي طالب.
منابع: رسائل المرتضی 2: 85 و 4: 354؛ مرعشی 28: 568
31پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع 155×212
موضوع: 1. ملائکه (واژه)-- جنبه های قرآنی؛ 2. استغراق (واژه)-- اصطلاح ها و تعبیرها
شماره رکورد: 2226546
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
جوابات المسائل الطرابلسية الثانية/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به توضیح رساله شماره یک همین مجموعه، این اثر پاسخ شریف مرتضی به پرسش هایی است که از سوی شیخ ابوالفضل ابراهیم بن حسن آبانی طرابلسی از شهر طرابلس به ایشان فرستاده شده است. از سوی شیخ ابانی چند بار سؤالات گوناگونی به سید مرتضی ارسال شده که به المسائل الاولى و المسائل الثانيه
... المسائل الرابعه نام گرفتند، مجموعه سؤالات حاضر مربوط به نوبت دوم است و شامل دوازده مساله است، نه مساله آن در مورد امامت، مساله دهم در مورد اعجاز قرآن، یازدهم در مسخ و دوازدهم در نطق مورچه و هدهد می باشد.
آغاز: المسألة الأُولى: ذكر أعلى الله زکوه [كذا- باید ذکره باشد] و رفع في الدارين... أمّا جواب المسألة الأُولى من الأدلة التي لا يدخلها...
انجام:... من لايعرف مواقع الكلام الفصيح و مراتبه و مذاهبه.
منابع: فهرست شیخ طوسی 164؛ كشف الحجب 508؛ الذريعة 2: 89 و 5: 226؛ سپهسالار 5: 56؛ مجلس 16: 7؛ دانشگاه 16: 397
32ر-41پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: المسائل الطرابلسيه الثانية؛ أجوبة المسائل الطابلسيات (الثانية)
موضوع: 1. کلام شیعه امامیه-- قرن 5ق.-- پرسش ها و پاسخ ها؛ 2. امامت-- پرسش ها و پاسخ ها 3. قرآن-- اعجاز-- پرسش ها و پاسخ ها؛ 4. مسخ-- پرسش ها و پاسخ ها
شناسه افزوده: الف. ابانی، ابراهیم بن حسن، قرن 5ق.
شماره رکورد: 2226607
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
أجوبة المسائل السلارية/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به توضیح رساله شماره یک همین مجموعه، این اثر پاسخ شریف مرتضی به پرسش هایی است که از سوی شاگردش ابویعلی سلار بن عبد العزیز العزيز دیلمی در گذشته 6 رمضان 463ق. (1)پرسیده شده و ایشان به آن ها جواب داده است.
1) علامه بحر العلوم در رجال خود بنقل از عزالدین یوسفى صاحب كشف الرموز می نویسد: سلار یکی از مشایخ و پیشوای امامیه و رؤسای شیعه است؛ سپس بخشی از اول کتاب اجوبة المسائل السلامية را آورده و می گوید: این توصیف که سید مرتضی در آغاز کتاب از سلار نموده برای شناخت مقام والای او کافی است. الفوائد الرجالية 3: 15
تعداد این مسائل معلوم نیست و جایی ثبت نشده است؛ به قول اتان گلبرک مساله مربوط به رد بر اخبار منجمین را سید ابن طاووس نقل کرده و همچنین علاّمه مجلسی در بحار 301/58 آورده است. نسخه حاضر شامل یک مساله از این مسائل است در مورد انزال هنگام خواب همراه با پاسخ آن و همان گونه که در آن آمده مساله ششم از مسائل سلار می باشد. این مسأله بجز مسائل دیگر سلار ضمن رساله های دیگر شریف مرتضی با عنوان مسألة في فى المنامات در جلد دوم رسائل الشريف المرتضى در سال 1405ق. در قم به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة فى المنامات ما القول صحيحه هي أم باطله...
انجام:... إعتقاد النائم إنّه يجامع و إن كان هذا الاعتقاد باطلاً، تمّت المسألة و الجواب.
منابع: معالم العلماء 105؛ امل الآمل 2: 183؛ الفوائد الرجالية 3: 15؛ الکنی و الالقاب 2؛ 364؛ الذريعة 2: 83، 5: 206 و 223، 20: 252؛ کتابخانه ابن طاووس 412؛ أعیان و الشيعة 7: 170؛ رسائل المرتضى 2: 301
41پ-43ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: جوابات المسائل السلاریه؛ جوابات سلار بن عبد العزیز الديلمي
موضوع: 1. خواب دیدن-- جنبه های مذهبی-- اسلام-- پرسش ها و پاسخ ها
شناسه افزوده: الف. دیلمی، سلار بن عبد العزیز، -463ق.
شماره رکورد: 2228237
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
جوابات المسائل الرسية الاولى/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: پاسخ شریف مرتضی به 28 مسأله پیرامون موضوع های مختلف فقهی و عقائدی است که از سوی سید ابو الحسین محسن بن محمّد بن الناصر حسینی رسی از شریف مرتضی سؤال شده بود و ایشان در 9 محرم سال 429ق. به آن ها پاسخ داده است. به این پرسش ها مجدداً پنج مسأله افزوده شد که به جوابات المسائل الرسية الثانية معروف گشت.
نام سوال کننده در کشف الحجب (محمّد بن أبى الحسين محسن بن محمّد بن الناصر الحسینی) یاد شده؛ در الذریعه چندین بار از این اثر یاد شده و نام آن در هر بار به گونه مختلف آمده است در 2: 82 با عنوان الأسألة الرسية الأولى، در 5: 221 با عنوانی که ذکر کردیم، در 5: 239 با عنوان جوابات المسائل الناصرية، در 20: 348 با عنوان المسائل الرسية یاد شده است. شیخ آقا بزرگ می نویسد: (بدین جهت الناصريات نام گرفت چون از سوى ابن الناصر الصغير یعنی سید شریف احمد بن ابی محمّد الحسن ملقب به الناصر الصغير... سؤال شده بود و آن چه در کشف الحجب یاد شده قابل تأمّل است). من در منبعی بدین گونه یا به گونه ای که در کشف الحجب یاد شده ندیدم، بسیاری از علمای شیعه از این مسائل نقل کرده هم چون علاّمه حلی در منتهی المطلب و تذکره الفقهاء و مختلف الشيعة، و شهید دوم در روض الجنان و شرح لمعه، فاضبل هندی در کشف اللثام و دیگران. این اثر در جلد دوم رسائل الشريف المرتضى صفحه 315-378 به چاپ رسیده است.
آغاز: الحمد لله على متوالى نعمه و متوالى قسمه... أمّا بعد فانّى و قفت على المسائل التي ضمّنها الشريف...
انجام:... يجعل ذلك كلّه خالصاً له و مقرّباً منه إنّه سميع مجيب.
انجامه: كان الفراغ من جواب هذه المسائل في اليوم التاسع من المحرّم من سنة تسع و عشرين و أربعمائة و الحمد لله رب العالمين... و أوردت بعد ذلك مسائل خمس فألحقنا جوابها بما تقدّم.
منابع: الذريعة 2: 82 و 5: 221 و 239 و 20: 348؛ کشف الحجب 51، الفوائد الرجالية 3: 149؛ رسائل المرتضى 2: 383
43ر-56پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: أجوبة المسائل الرسية؛ المسائل الرسية؛ جوابات المسائل الناصرية؛ الناصريات
موضوع: 1. کلام شیعه امامیه-- قرن 5ق-- پرسش ها و پاسخ ها؛ 2. فقه جعفری-- قرن 5ق.-- پرسش ها و پاسخ ها
شناسه افزوده: الف. رسی، محسن بن محمّد، قرن 5ق
شماره رکورد: 2228789
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
جوابات المسائل الرسية الثانية/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به توضیح رساله قبلی در همین مجموعه. این اثر همراه مسائلی دیگر از سید مرتضی در کتابی با عنوان رسائل الشريف المرتضى توسط دارالقرآن کریم قم با اشراف سید احمد حسینی و تنظیم سید مهدی رجائی در سال 1405ق. به چاپ رسیده است.
آغاز: مسألة: ما الوجه فيما افتى به الطائفة من سقوط فرض القضاء...
انجام:... غیر عارف و كلّ هذا بيّن لمن تأمّله... و سلّم كثيراً كثيراً.
منابع: الذريعة 2: 82 و 5: 221 و 239 و 20: 348؛ کشف الحجب 51؛ الفوائد الرجالية 3: 149؛ رسائل المرتضى 2: 383
56پ-58ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: أجوبة المسائل الرسية؛ المسائل الرسية؛ جوابات المسائل الناصرية
موضوع: 1. کلام شیعه امامیه-- قرن 5ق.-- پرسش ها و پاسخ ها 2. فقه جعفری-- قرن 5ق.-- پرسش ها و پاسخ ها
شناسه افزوده: الف. رسی، محسن بن محمّد، قرن 5ق.
شماره رکورد: 2228973
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
أحكام أهل الآخرة/ على بن حسين موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله اعتقادی کوتاهی است، این رساله در ضمن مجموعه کلمات المحققین در 1315ق. تهران و در حاشیه امالی در سال 1319ق. در ایران و در سال 1405ق. توسط دار القرآن قم ضمن رساله های دیگر مؤلّف با عنوان رسائل الشريف المرتضی چاپ شده است.
آغاز: قال رضي الله عنه سألت بيان أحكام أهل الآخرة في معارفهم و أفعالهم...
انجام:... إلى مفارقة القبيح و هذا كافيه لمن إطّلع عليها و الله الموفّق للصواب.
منابع: الذريعة 18: 118؛ الانتصار (مقدّمه مصحح) 48؛ رسائل المرتضى 2: 131-143؛ تراثنا 8: 287؛ دانشگاه 16: 297
58پ-60ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. شیعه-- عقاید-- قرن 5ق. 2. رستاخیز-- پرسش ها و پاسخ ها؛ 3. معاد-- پرسش ها و پاسخ ها؛ 4. ثواب و عقاب-- پرسش ها و پاسخ ها
شماره رکورد: 2229028
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
جوابات المسائل الطرابلسية الثالثة/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: پاسخ شریف مرتضی به پرسش هایی است که از سوی شیخ ابوالفضل ابراهيم بن حسن ابانی طرابلسی که از شهر طرابلس به ایشان فرستاده؛ از سوی شیخ ابانی چند بار سؤالات گوناگونی به سید مرتضی ارسال شده، شیخ طوسی در فهرست و ابن شهر اشوب در معالم العلماء دو نوبت از این پرسش ها یاد کرده اند ولی در منابع دیگر چون کشف الحجب و الذريعة سؤالات ارسال شده از سوی ابانی به شریف مرتضی در چهار نوبت یاد شده که به آن ها المسائل الاولى و المسائل الثانيه... المسائل الرابعه گفته اند.
مجموعه سؤالات حاضر مربوط به نوبت سوم است و شامل بیست و سه مسألة کلامی است که در شعبان 427ق. از شریف مرتضی پرسیده شده. این اثر در جلد اول رسائل الشريف المرتضى به چاپ رسیده است.
آغاز: المسألة الأُولى في نفي كون الله مدركاً قال الذاهبون إلى ذلك لو كان له سبحانه...
انجام:... و ذلك منه عليه السلام غاية الحكمة و نهاية الاحتياط للدين، نجزت المسائل الطرابلسيات و الحمد لله رب... الأكرمين.
منابع: فهرست طوسی 163؛ معالم العلماء 105؛ كشف الحجب 508؛ الذریعة 2: 89 و 5: 226؛ مرعشی 28: 562 و 32: 772؛ نشریه 5: 427
60ر-77پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: أجوبة المسائل الطرابلسية الثالثة
موضوع: 1. کلام شیعه امامیه-- قرن 5ق.-- پرسش ها و پاسخ ها
شناسه افزوده: الف. ابانی، ابراهیم بن حسن، قرن 5ق.
شماره رکورد: 2229065
علم الهدی، علی بن حسین، 355-436ق.
الرد على المنجّمين/ على بن حسین موسوی علم الهدی مشهور به شریف مرتضی
زبان: عربی
معرفی کتاب: پاسخ شریف مرتضی به پرسش یکی از شاگردان معروف او به نام ابویعلی سلار بن عبد العزیز دیلمی در گذشته 6 رمضان 463ق. در مورد غیب گویی اخترشناسان که شریف مرتضی آن را نادرست دانسته است.
این اثر در ضمن جوابات المسائل السلاریه بوده و علاّمه مجلسی در بحار الانوار آن را از الغرر والدرر شریف مرتضی نقل نموده، ولی در نسخه چاپی غرر وجود ندارد. به گفته اتان گلبرگ سید ابن طاووس نیز این رساله را نقل کرده است.
از این اثر با عناوین گوناگونی در منابع یاد شده است. شیخ آقا بزرگ از آن با عنوانی که ثبت کردیم در الذریعه یاد کرده است. در کشف الحجب با نام مسألة فيما يخبر به المنجّمون آمده، علاّمه محسن امین در أعیان الشیعه از آن با نام اقوال المنجّمین یاد کرده، مرحوم علاّمه امینی در الغدیر و مرحوم سید حسن صدر در تأسیس الشیعه از آن با نام النجوم و المنجّمون یاد کرده اند و در رسائل الشريف المرتضی با عنوان مسألة الرد على المنجّمين به چاپ رسیده است.
آغاز: مسئلة ما القول فيما يخبر به المنجّمون من وقوع حوادث...
انجام:... محمل أحد الأمرين على الآخر بهت [كذا] و قلّة دين.
منابع: كشف الحجب 518؛ الذريعة 10: 229 و 20: 382 و 387 و 392؛ بحار الأنوار 55: 281؛ کتابخانه ابن طاووس 413؛ رسائل المرتضی 2: 301؛ تراثنا 32: 98
77پ-81ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
عنوان های دیگر: مسألة في الرد على المنجّمين؛ مسألة فيما يخبر به المنجّمون؛ كتاب في أقوال المنجّمين النجوم و المنجّمون
موضوع: 1. اخترگویی-- پرسش ها و پاسخ ها-- قرن 5ق.
شناسه افزوده: الف. دیلمی، سلار بن عبد العزیز، -463ق.
شماره رکورد: 2230749
ابن سعید، یحیی بن احمد، 601-689ق.
نزهة الناظر في الجمع بين الأشباه و النظائر/ يحيى بن احمد بن يحيى بن حسن بن سعيد هذلی حلی معروف به یحیی بن سعید
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتاب نسبتاً کوتاهی در فقه از طهارت تا دیات با عناوین فصل فصل. مؤلّف نامی از خود در آن نبرده و به درستی دانسته نیست؛ اگر چه در بیش تر منابع، کتاب به یحیی بن سعید حلی در گذشته 689ق. یا 690ق. پسر عموی محقق حلی نسبت داده شده. صاحب ریاض العلماء نسخه ای از این کتاب که مورّخ 674ق. و دارای مقدّمه طولانی است دیده که نام مؤلّف بر روی آن مهذب الدین حسین بن محمّد بن عبد الله نوشته شده و احتمال داده که مؤلّف آن مهذب الدین حسین بن رده نیلی از مشایخ سدیدالدین یوسف پدر علاّمه حلی باشد، آن گاه می گوید نسخه ای که به یحیی بن سعيد منسوب است فاقد مقدّمه است، ولی متن با نسخه اول برابر است. شیخ آقابزرگ پس از نقل گفته صاحب ریاض در الذريعة امکان انتساب کتاب را به یحیی بن سعید بعید دانسته و احتمال داده کتاب را یحیی بن سعید استنساخ نموده و دیباچه را از آن انداخته و آن موجب شده که بعضی ها کتاب را به او منتسب سازند.
این کتاب در سال 1386ق. با تصحیح سید احمد حسینی و نورالدین واعظی در نجف چاپ گردید. نجف آقازاده آن را به فارسی ترجمه کرده و توسط نشر راه آسمان در تبریز در سال 1381ش. چاپ و منتشر گردید.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... إعلم إنّي قد صنّفت لك هذا الكتاب و جمعت فيه بين الحكم و نظيره و سمّيته نزهة الناظر في الجمع بين الأشياء [كذا، بايد الأشباه باشد] و النظائر...
انجام:... و أيّما رجل أخذ في الطريق فأصابه عيب فلا دية. تمّ الكتاب بحمد الله... محمّد و آله.
انجامه: كتبه أقل خلق الله جعفر بن محمّد حسين الكاشاني في شهر صفر المظفّر سنة 1262.
منابع: كشف الحجب 580؛ إيضاح المكنون 2: 642؛ هدية العارفین 2: 525؛ الذريعة 24: 125؛ گلپایگانی 2: 223؛ ملک 6: 137
81پ-109ر (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 7ق.
شماره رکورد: 2231188
کیدری، محمّد بن حسین، قرن 6ق.
إصباح الشيعة بمصباح الشريعة/ قطب الدين محمّد بن حسین کیدری بیهقی نیشابوری
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در فقه استدلالی، کامل و به ترتیب کتب فقهی از طهارت تا قضاء که هر کتاب شامل چندین فصل است. مؤلّف نامی از خود در آن نبرده، ولی در بیش تر منابع، بلکه در همه منابع کتاب را به نظام الدین صهرشتی از شاگردان شیخ طوسی و شریف مرتضی و نجاشی نسبت داده اند. نام، نام پدر، نام جد و کنیه وی نیز به صورت های مختلف یاد شده: ابو الحسن یا ابو عبد الله، سلیمان یا سلمان، بن حسن یا حسین یا حصین، بن سلمان یا سلیمان. در نسخه ما به گونه ای دیگر از او یاد شده، بر روی صفحه اول با شنگرف نوشته شده (هذا كتاب إصباح الشيعة بمصباح الشريعة للفقيه قطب الدین حسن بن سليمان الصهرشتى). صاحب رياض العلماء کتاب را با تأمل به صهرشتی نسبت داده است؛ مرحوم پدرم در کتاب خود نهج البلاغه عبر القرون که همچنان به صورت خطی است و بخش هایی از آن در مجله تراثنا به چاپ رسیده، شرح حال مفصّلی از قطب الدین کیدری نوشته و این کتاب را با ذکر دلیل به قطب الدین کیدری نسبت داده و آن را از صهرشتی نمی داند.
این کتاب ابتدا ضمن کتاب های فقهی الینابیع الفقهية در سال 1410ق. در بیروت به چاپ رسید. سپس شیخ ابراهیم بهادری مراغه ای آن را تصحیح نمود و توسط
دارالقرآن کریم در قم در سال 1416ق. با مقدّمه ای از آیةالله شیخ جعفر سبحانی، منسوب به قطب الدین کیدری چاپ و منتشر شد.
آغاز: الحمد لله الذي ألهمنا أن نحلّ معاقد الحق... أمّا بعد فان درّة يتيمة من الصدف النبوي... و سمّيته إصباح الشيعة بمصباح الشريعة...
انجام:... جاز له قبضه فان جامع المال بربحه فلا يأخذ إلاّ نصف الربح.
انجامه: قد وقع الفراغ من كتابة هذا الكتاب المسمّى باصباح الشيعة العبد الآثم الجاني ابن الحاج محمّد قاسم الكاشاني محمّد حسين في ليلة الخميس سابع عشر شهر رجب المرجّب من شهور سنة ست و ستيّن بعد المائتين بعد الألف من الهجرة النبوية على هاجرها آلاف آلاف الثناء و التحية سنة 1266 في عهد سلطنة ناصرالدین شاه خلف محمّد شاه خلف عباس میرزا خلف فتحعلی شاه قاجار.
منابع: خاتمة مستدرک 3: 179؛ مقدّمه ای بر فقه شیعه 50 و 82؛ الذريعة 2: 1228 و14: 68 و 17: 30؛ کشف الحجب 47؛ إيضاح المكنون 2: 344؛ هدية العارفين 1: 397؛ تراثنا 39: 315؛ نهج البلاغة عبر القرون خطى
كاتب: محمّد حسین بن قاسم کاشانی، تاریخ کتابت: 1266ق.
109پ-197پ (198برگ)؛ 25سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 155×212
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 6ق.
شماره رکورد: 2231255
خفری، محمود، قرن 13ق.
الفرق بين الأخباريين و الاصوليين/ محمود حسینی خفری
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در فرق بین اخباری ها و اصولی ها در یک مقدّمه و چند فصل و یک خاتمه. مؤلّف آن محمود حسینی خفری از علمای قرن سیزدهم هجری قمری و از شاگردان کریم خان بن ابراهیم کرمانی از بزرگان شیخیه در گذشته 1288ق. است و در چند جای این رساله از او و کتابش فصل الخطاب یاد کرده است. ولی شرح حالی از او در منابع نیافتم. مؤلّف کتابی به نام المهذّب فى علم الأدب دارد که در 27 جمادی الثانیه 1293ق. آن را به انجام رسانده است؛ شیخ آقابزرگ در الذریعة (23: 294) از آن
یاد کرده و به نسخه ای از آن که در 1300ق. نوشته شده و کاتب برای مؤلّف از خداوند طلب آمرزش کرده اشاره کرده است؛ این مطلب نشان می دهد که مؤلّف در 1293ق. زنده بوده و پیش از سال 1300ق. در گذشته است. خفری آثار دیگری چون العروة الوثقى، القول السديد و الضياء اللامع نیز دارد که در این رساله از آن ها یاد کرده است.
نسخه مورد معرفی اولین رساله یک مجموعه است که رساله های آن همه از یک مؤلّف است و با توجه به خط خوردگی ها و تصحیحی که در بعضی از سطور آن دیده می شود، به نظر می رسد باید نسخه اصل و به خط مؤلّف باشد. مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری که گویا نسخه در تملک وی بوده در صفحه نخست آن نوشته که نسخه منحصر به فرد و به خط مؤلّف است. این نسخه را شیخ آقا بزرگ تهرانی دیده و در حاشیه بعضی صفحات آن توضیحاتی به خط ایشان دیده می شود.
آغاز: الحمد لله و سلام على عباده الذين اصطفي... فائدة قد ذكر بعض علمائنا المحدّثين المعاصرين أطال الله بقاه...
انجام:... من طرق الثقاة بالصحيح الشخصي و اللفظي، و لنكتفى هذه المسألة.
منابع: الذريعة 21: 403
خط: نسخ تحریری، کاتب: مؤلّف، تاریخ کتابت: قرن 13ق.، امتیاز: نسخه اصل و به خط مؤلّف می باشد. آرایه ها: بر روی پاره ای عبارات با مرکب سیاه خط کشی شده. یادداشت ها: یادداشت هایی به خط شیخ آقا بزرگ تهرانی در بعضی حاشیه های صفحات دیده می شود، یادداشت هایی بقلم سید محمّد جزائری در معرفی نسخه و مؤلّف در ظهر جلد و صفحه عنوان و آغاز مورخ 28 صفر 97[13] دیده می شود. مهرها: مهر خطی «محمّد الموسوى الجزائری» در صفحه 2؛ آسیب ها: نسخه نسبتا سالم است، شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش کاغذی سرخابی، عطف و گوشه ها تیماج خردلی، آستر کاغذ نخودی.
گ2پ-36ر (196برگ)؛ 16-18سطر، اندازه متن: 112×160؛ قطع: 145×205
عنوان های دیگر: مقاله فی الفرق بين الاصولى و الأخباري
موضوع: 1. اخباریه-- قرن 13ق.-- دفاعیه ها و ردیه ها؛ 2. شیعه-- فرقه ها؛ 3. اصولیه (شیعه)-- قرن 13ق-- دفاعیه ها و ردیه ها
شماره های پیشین: 364-75717
شماره رکورد: 1063753
خفری، محمود، قرن 13ق.
أجوبة المسائل الفلسفية/ محمود حسینی خفری
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای شامل هفت مساله فلسفی است که به صورت سؤال و جواب نوشته شده است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... و بعد يقول العبد الجاني المقيّد بوثائق الآمال و الأماني محمود الحسيني الخفري إنّه قد وقع بيني و بين خالصي الأصحاب و صادقي الأحباب...
انجام:... و لا هكذا غيره و لنكتف بما ذكر فانّه كافٍ إنشاء الله.
37پ-150پ (196برگ)؛ 16-18سطر، اندازه متن: 112×160؛ قطع: 145×205
موضوع: 1. فلسفه اسلامی-- قرن 13ق.-- پرسش ها و پاسخ ها
شماره های پیشین: 364-75717
شماره رکورد: 2232676
خفری، محمود، قرن 13ق.
مختصر في شرح الحدث و الخبث/ محمود حسینی خفری
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه درباره حدث و خبث که به صورت تعلیقه ای بر یک کتاب فقهی ساخته شده است.
آغاز: الايمان الذي هو الحياة الحقيقية...
انجام:... لا تشملهما كما هو ظاهر و يأتي بيانه إنشاء الله.
152ر-155پ (196برگ)؛ 16-18سطر، اندازه متن: 112×160؛ قطع: 145×205
موضوع: 1. فقه شیخیه-- قرن 13ق. 2. طهارت (فقه)-- نقد و تفسیر
شماره های پیشین: 364-75717
شماره رکورد: 2232704
خفری، محمود، قرن 13ق.
كتاب في الفقه/ محمود حسینی خفری
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی فقهی ولی ناتمام فقط شامل مقدّمه است در چند فصل.
آغاز: الحمدلله الذي عرّف نفسه لخلقه... و بعد يقول العبد الجاني و الأسير الفاني محمود الحسيني الخفري إنّي كنت شديد الولع كثير الاشتياق إلى تأليف كتاب في فقه الدين...
انجام موجود: لابد له من الاقتصار على ما صدر عنهم و الاكتفاء به و الاعراض عمّا سوى ذلك.
155پ-160ر (196برگ)؛ 16-18سطر، اندازه متن: 112×160؛ قطع: 145×205
موضوع: 1. فقه شیخیه-- قرن 13ق.
شماره های پیشین: 364-75717
شماره رکورد: 2232714
خفری، محمود، قرن 13ق.
تفصيل الأدلة الثلاثة/ محمود حسینی خفری
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در منطق پیرامون سه دلیل وجودی است. نویسنده بحث استاد خود را در آن شرح کرده است.
آغاز: قال أعلى الله مقامه و رفع في دار الخلد أعلامه في ذكر تفصيل الأدلّة الثلاثة و ذكر مستندها...
انجام:... و تفصيل المقال فى جميع هذه الأحوال يحتاج إلى شرح و بسط.
165پ-168ر (196برگ)؛ 16-18سطر، اندازه متن: 112×160؛ قطع: 145×205
موضوع: 1. کلام شیخیه-- قرن 13ق.
شماره های پیشین: 364-75717
شماره رکورد: 2232728
خفری، محمود، قرن 13ق.
رسالة فى المسائل الفرعية و الأحكام الشرعية/ محمود حسینی خفری
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری فقهی ولی ناتمام. نسخه حاضر فقط یک صفحه از آن است، طبق گفته مؤلّف در دیباچه، کتاب در شش قسم و یک خاتمه تنظیم یافته، قسم اول در عبادات و شامل چندین کتاب، کتاب اول آن در طهارت است.
آغاز: الحمد لله و سلام على عباده الذين اصطفى... و بعد يقول العبد الجاني و الأسير الفاني محمود الحسيني الخفري إنّ هذه رسالة و جيزة و عجالة عزيزة أوردت فيها نبذة من المسائل الفرعية و جملة من الأحكام الشرعية...
انجام موجود:... و من بول الخشاف و ذرق الدجاج و هو أهون...
170پ (196برگ)؛ 18سطر، اندازه متن: 112×160؛ قطع: 145×205
موضوع: 1. فقه شیخیه-- قرن 13ق.
شماره های پیشین: 364-75717
شماره رکورد: 2233096
خفری، محمود، قرن 13ق.
فوائد/ محمود حسینی خفری
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه با عناوین فائده، فائده، شامل مطالبی در احکام شرعی مانند طهارت و نجاست و مطالب عقائدی و کلامی چون تعریف کافر و مؤمن، و راه های استنباط احکام است. از این رساله شیخی بودن مؤلّف به وضوح آشکار می گردد و در چند جای آن عبارت (قال الشيخ الاستاد أعلى الله مقامه) دیده می شود و در
جایی نقل از حواشی فصل الخطاب می کند، استاد او محمّد کریم خان کرمانی صاحب فصل الخطاب در گذشته 1288ق. است.
آغاز: فائده: اعلم انه قد اختلف ظواهر الأخبار فيما يوجب الكفر و الارتداد...
انجام:... اذا كان نوى ذلك في الليل و كان في قضاء رمضان فلا يفطر و يتم صومه.
171ر-194پ (196برگ)؛ 20-22سطر، اندازه متن: 112×160؛ قطع: 145×205
موضوع: 1. شیخیه-- عقائد-- قرن 13
شماره های پیشین: 364-75717
شماره رکورد: 2233209
ذوالرمه، غيلان بن عقبه، 77-117ق.
شرح دیوان ذوالرمة/ ابو الحارث، غيلان بن عقبه عدوی مشهور به ذوالرمه
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی بر دیوان شاعر معروف عرب در قرن اول و دوم هجری قمری، ابو الحارث غيلان بن عقبه بن [نهيس] مسعود عدوی (77ق.-117ق.) است. نام شارح به دست نیامد، عبد القادر بغدادی در گذشته 1093ق. از این شرح نقل کرده است. او نیز نام شارح را نمی دانسته و با عبارت (قال شارح دیوان ذوالرمه) از او یاد کرده است. خود دیوان ذوالرمه را کارلیل هنری هیس تصحیح نموده و توسط دانشگاه کمبریج در 1919م=1337ق. به چاپ رسیده است.
نسخه حاضر که از شرح میانه های دیوان ذوالرمه آغاز شده برای کتابخانه شاهزاده حسام السلطنه سلطان مراد فرزند عباس میرزا عموی ناصرالدین شاه قاجار نوشته شده و بر روی اولین صفحه آن خط خود سلطان مراد دیده می شود.
آغاز: و قال ذو الرمة أيضاً أمن دمنة جرّت بها ذيلها الصبا... يريد ماء عينك سافح أى سائل من أجل دمنة...
انجام:... أي إذا صاروا أتباعاً و حِلفاً فأنتم رؤس.
انجامه: بحمد الله تعالى و المنّة قد استقصى ديوان ذوالرمة إمتثالاً لأمر مالك رق العلوم... سلطان مراد ميرزا أللّهم أبّد دولته... قال آمينا.
منابع: خزانة الأدب 11: 161؛ معجم المطبوعات العربية 1: 913؛ سپهسالار 4: 491
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: قرن 13ق. آرایه ها: صفحات همه کمندکشی شده و متن مجدول با خطوط زرین و مشکی؛ یادداشت ها: بر روی صفحه عنوان خود سلطان مراد نوشته (دیوان ذوالرمه- در ماه ربیع الاوّل از دست کاتب تمام و داخل کتاب ها شد- سلطان مراد)؛ آسیب ها: عطف از شیرازه جدا شده، شیرازه گسسته، برگ اول پارگی دارد، آثار لک بسیار کم و در بعضی صفحات وجود دارد. کاغذ: بخارایی؛ جلد: میشن سبز، ترنج و سرترنج با گل و بوته زرین، اندرون مقوایی، آستر کاغذ سرخ.
120گ، 18سطر، اندازه متن: 65×132؛ قطع: 120×220
موضوع: 1. شعر عربی-- قرن 2ق. 2. ذوالرمه، غيلان بن عقبه، 77-117ق. دیوان اشعار-- نقد و تفسیر
شماره های پیشین: 104268
شماره رکورد: 1063763
جنگ
زبان: عربی
معرفی کتاب: جنگی شامل مطالب گوناگون و عمدتاً اخلاقی و اعتقادی است هم چون احادیثی از ابن عباس و حضرت علی و عمر بن الخطاب و مطالبی در حرمت دود و افیون به نقل از کتاب های اهل سنت هم چون لسان الحكّام ابو الوليد إبراهيم بن محمّد حلبى حنفی معروف به ابن الشحنة در گذشته 880ق.، تنبيه الغافلين ابو اللیث سمرقندی در گذشته 372ق.، نصاب الأخبار، المصابيح، روضه العلماء، تاتارخانيه، احیاء العلوم غزالی، بدر الواعظین، منطق الطير، جواهر الفقه و جز آن ها می باشد؛ مطالب در بعضی صفحات به صورت چلیپا نوشته شده است. چند برگی نیز مطالبی به ترکی دارد. در ص 6ر تواریخ سلطنت آل عثمان از سال 719 تا سال 1106ق. نوشته شده؛ در ذیل بعضی از مطالب آن امضاهایی چون (کتبه على عفى عنه)، (كتبه ابو السعود)، (ابن کمال) و (کتبه مصطفی) دیده می شود. به این جنگ رساله هایی الحاق شده که کاغذهای آن نیز با کاغذهای جنگ فرق دارند.
آغاز: جاءت سلیمان علیه السلام هامة فقالت السلام علیک یا نبی الله...
انجام:... فما أحسن العفو عند الكرام مع الاقتدار على الانتقام.
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. مهرها: دو مهر بیضی شکل با سجع ناخوانا در صفحه 33ر؛ آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار آب دیدگی، لک و پاشیدگی مرکب در بیش تر صفحات دیده می شود. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: میشن مشکی، یک لا، ضربی، مجدول، ترنج و نیم ترنج با گل و بوته.
1ر-43پ (114برگ)؛ سطرها متغیر: اندازه متن: 105×180؛ قطع: 130×205
موضوع: 1. احادیث اهل سنت-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. اهل سنت-- مطالب گوناگون
شماره های پیشین: 366-75985
شماره رکورد: 1063772
طبرسی، فضل بن حسن، 468-548ق.
نثر اللئالي: ابو نصر، رضی الدین، حسن بن فضل بن حسن طبرسی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رجوع کنید به شماره 2821/8 در فهرست همین کتابخانه (13: 319). نثر اللئالی بارها به فارسی ترجمه شده، به نظم فارسی در آمده و شرح گردیده است که از بعضی از آن ها در الذریعة یاد شده است. در آخر نسخه حاضر حدیثی از پیامبر (صلی الله علیه و آله) در مورد پنج بار ندا دادن قبر در هر روز نوشته شده است.
آغاز: الحمد لله و كفى و سلامه على عباده... اما بعد فهذه الفاظ صدرت عن سيد الأوصياء أمير المؤمنين على بن ابي طالب عليه السلام المسمّى بنثر اللئالي على حروف التهجي، حرف الألف ايمان المرء يعرف بايمانه... حرف الباء: بر الوالدين سلف...
انجام:... يصعد [كذا] الرجل بمصاحبة السعيد.
43پ-46ر (114برگ)؛ سطرها متغیر؛ اندازه متن: 105×180؛ قطع: 130×205
موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق-- کلمات قصار
شماره های پیشین: 366-75985
شماره رکورد: 2235751
جنگ
زبان: عربی
معرفی کتاب: جنگی شامل کلمات قصار از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) و حضرت علی علیه السلام و دیگر امامان، وصیتنامه امیر المؤمنین به امام حسن عليهما السلام، مطالبی منقول از نهج البلاغة، مطالبی منقول از خط علی بن الحسین بن بابویه قمی پدر شیخ صدوق، احادیثی از عدّة الداعي و دیگر منابع شیعی، ادعیه و طلسمات، حکایات اخلاقی و مطالبی به فارسی است و چند برگ آخر آن جداولی در احوالات چهارده معصوم به صورت جدول بندی (نام، لقب، کنیه، نام مادر، تاریخ ولادت، نقش خاتم و...) دارد.
این جنگ با خطوط مختلف نسخ، نستعلیق و شکسته نستعلیق نوشته شده است. اوراق آن معمو لا آشفته است و در جای خود قرار ندارند و بدون رعایت نظم و ترتیب به همدیگر وصل شده اند.
گ46پ-113پ (114برگ)؛ سطرها متغیر؛ اندازه متن: 105×180؛ قطع: 130×205
موضوع: 1. محمّد (صلی الله علیه و آله)، پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت-11ق.-- کلمات قصار؛ 2. على بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت- 40ق.-- کلمات قصار؛ 3. ائمه اثناعش -- کلمات قصار؛ 4. احادیث شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 366-75985
شماره رکورد: 2235953
جرجانی، علی بن محمّد، 740-816ق.
حاشية تحرير القواعد المنطقية في شرح الشمسية/ مير سيد شریف گرگانی؛ شارح: قطب الدین محمّد بن محمّد رازی، نویسنده متن: علی بن عمر دبیران کاتبی قزوینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1989/1 (1989/1/ع) در فهرست همین کتابخانه (11: 24)
آغاز: قوله و رتبّته على مقدّمة و ثلاث مقالات أقول هكذا و جدنا عبارة المتن كثير من النسخ...
انجام موجود:... أقول هذان مثالان للكلى المتناهي الافراد و الغير المتنافي الافراد.
منابع: كشف الظنون 1063؛ الذریعة 6: 73؛ ملی 15: 185
خط: نسخ، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: سربندهای قو له و اقول به شنگرف نوشته شده؛ حواشی: صفحات آکنده از حواشی با نشان های: محی الدین، عماد، داوود، و جز آن ها است. یادداشت ها: بر روی صفحه عنوان یادداشتی به عربی مبنی بر فراگیری منطق در آغاز شوال سال 1152ق. با امضای احمد بن اسحاق. در صفحه پایانی نیز تاریخ تولد صبيه مرضیه ستاره بگم بنت آقا سید ابو الحسن در هفدهم شهر رجب المرجب سنة 1248ق. کاغذ: فرنگی شکری.
92گ، 13 و 14سطر، اندازه متن: 55×140؛ قطع: 143×202
موضوع: 1. کاتبی قزوینی، علی بن عمر، 600-675ق.، شمسیه-- نقد و تفسیر؛ 2. قطب الدین رازی، محمّد بن محمّد، -776ق. شرح شمسیه-- نقد و تفسیر؛ 3. منطق-- قرن 9ق.
شماره های پیشین: 367-84981
شماره رکورد: 1063788
سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بکر، 849-911ق.
البهجة المرضية في شرح الألفية/ جلال الدین عبد الرحمن بن ابی بکر سیوطی؛ نویسنده متن: محمّد بن عبد الله بن مالک طائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2062 (2062/ع) در فهرست همین کتابخانه (11: 217). نسخه حاضر یک برگ از آغاز افتادگی دارد. این اثر بارها توسط ناشرین مختلف به چاپ رسیده است.
آغاز موجود:... أي أصفه بالجميل تعظيماً له و أداء لبعض ما يجب له...
انجام:... و تميز عند الصدور لؤلى الألباب، و قد قال ابن عبّاس... ما أوفى [كذا، ظاهراً اوتی باید باشد] عالمُ علماً إلاّ و هو شاب.
انجامه: فالحمد لله الذي هدانا... و سائر المسلمين و الحمد لله رب العالمين، قد فرغت تسويد هذه الرسالة الموسومة سيوطي بتاريخ يوم الاثنين في إثنا عشر شهر شوّال المكرّم شهور سنة ست ثلاثون مائتين بعد ألف من الهجرة النبوية المصطفوية.
منابع: كشف الظنون 1: 152؛ سپهسالار 2: 340؛ ملی 11: 217
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: 12 شوال 1236ق. آرایه ها: عناوین به شنگرف است، بر روی عبارت های الفیه خط مشکی کشیده شده است. حواشی: حاشیه های بی نشان به فارسی و عربی دارد. مهرها: چهار مهر مختلف با سجع ناخوانا در صفحه 102 الف؛ آسیب ها: نسخه فرسوده، عطف از شیرازه جدا شده، آثار لک و آب دیدگی در بیش تر صفحات دیده می شود، شیرازه گسسته، برگ اول پارگی دارد، جلد فرسوده و فقط یک لت دارد. عطف از بین رفته، گوشه برخی از حاشیه ها بر اثر برش صحافی از بین رفته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی، اندرون مقوایی، آستر کاغذ نخودی.
102گ، 18-20سطر، اندازه متن: 90×150؛ قطع: 140×205
عنوان های دیگر: سیوطی
موضوع: 1. ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600؟-672ق.، الفیه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو
شماره های پیشین: 368-87188
شماره رکورد: 1063792
محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق.
المختصر النافع/ نجم الدین جعفر بن حسن بن يحيى هذلي حلی معروف به محقق حلی؛ نویسنده متن: نجم الدین جعفر بن حسن بن يحيى هذلي حلى
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2470 (ع/2470) در فهرست همین کتابخانه (12: 313) این اثر در لکهنو و بخشی از آن در سال 1376ق. در قاهره به چاپ رسید. در سال 1383ق. در نجف چاپ شد و در سال 1416ق. بنیاد بعثت در قم آن را تصحیح و منتشر کرد. نسخه حاضر از دو طرف افتادگی دارد و از غسل از کتاب طهارت تا کتاب جهاد را در بر می گیرد.
آغاز موجود:... عبيطاً و يجب إعتباره فان لطخ باطن القطنة...
انجام موجود:... دون العقارات و الارضين و لحق به ولده الأصاغر...
منابع: الذريعة 20: 213؛ ريحانة الأدب 5: 23؛ مشار عربی 818؛ ملی 12: 313
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف است. حواشی: حاشیه های تصحیحی و تعلیقی با نشان (ع ل) دارد. آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی در بیش تر صفحات دیده می شود، نسخه فاقد جلد عطف است. کاغذ: اصفهانی نخودی
67گ، 15 و 17سطر، اندازه متن: 60×110؛ قطع: 120×197
عنوان های دیگر: النافع في مختصر الشرايع
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 7ق. 2. محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق. شرایع الاسلام-- برگزیده
شماره های پیشین: 369-76002
شماره رکورد: 1063795
بیهقی نیشابوری کیدری، محمّد بن حسین، قرن 6ق.
أنوار العقول من أشعار وصي الرسول (ترجمه-)/ مترجم: عبد الحق قائنی؛ نویسنده متن: قطب الدین کیدری، اشعار: منسوب به امیرالمؤمنين عليه السلام
زبان: عربی- فارسی
معرفی کتاب: اشعار منسوب به امیرالمؤمنین حضرت علی علیه السلام در طول تاریخ چند بار توسط اشخاص متعددی گردآوری و تدوین شده است. بر اساس منابعی که تاکنون به دستمان رسیده، قدیمی ترین کسی که به گردآوری اشعار امیرالمؤمنین دست زد ابو احمد جلودی بصری در گذشته 332ق. است. پس از او ادیب معروف ابو الحسن علی بن احمد فنجکردی نیشابوری در گذشته 512ق. اشعار حضرت را در کتابی به نام سلوة الشيعة جمع آوری نمود. سپس دانشمند نامدار شیعه ابو الحسن محمّد بن الحسين بن تاج الدین حسن بن زین الدین محمّد بن حسين بن ابي المحامد نیشابوری بیهقی معروف به قطب الدین کیدری زنده در 610ق. اشعار آن حضرت را که در حکمت و اخلاق سروده شده در کتابی به نام الحديقة الأنيقة جمع نمود. وی پس از ن سایر اشعار منسوب به امیرالمؤمنین علیه السلام را از کتاب های معتبر گرد آورد و آن را أنوار العقول من أشعار وصی الرسول نام نهاد.
قطب الدین کیدری در مقدّمه این کتاب می نویسد: پس از الحديقة الأنيقة به مجموعه دیگری از اشعار حضرت دست یافتم که آن را ابو البرکات هبة الله بن محمّد
حسینی جمع نموده و در آن ابیاتی بود که در حدیقه ذکر نکرده بودم؛ بنابراین آن ها را اضافه نموده و در سایر کتاب ها نیز آن چه اشعاری منسوب به حضرت یافتم جمع نمودم آن را «أنوار العقول من أشعار وصي الرسول» نام نهادم. گرچه ادعایی ندارم که تمامی این اشعار سروده آن حضرت باشد.
اصل انوار العقول و گاهی همراه با ترجمه فارسی آن بارها در ایران، هند، مصر، عراق، سوریه و لبنان چاپ و منتشر شده است. قدیمی ترین چاپ آن در سال 1251ق. در بولاق صورت گرفته، و پس از آن بارها در مصر و ایران و عراق چاپ شده است. از چاپ های متأخّر آن در قم همراه با ترجمه مرحوم شیخ مصطفی زمانی در سال 1403ق. و 1410ق. از سوی انتشارات اسوه و در سال 1373ش. در تهران می توان یاد کرد. محقق عراقی کامل سلمان الجبوری نیز آن را تصحیح و در سال 1419ق. در بیروت به چاپ رساند. همچنین ناشرین مختلف با حذف دیباچه انوار العقول و اندکی تصرّف این کتاب را به عنوان دیوان امیرالمؤمنین بارها چاپ و منتشر کرده اند.
بر این اثر شرح ها و ترجمه های فارسی متعددی نگاشته اند، از جمله ترجمه حاضر است که عبد الحق قائنی آن را به نام سلطان حسین بهادر خان ساخته است. مرحوم پدرم بررسی گسترده ای درباره قطب الدین كيدرى و كتاب أنوار العقول در کتاب خود نهج البلاغة عبر القرون انجام داده که بخش هایی از آن در مجله تراثنا به چاپ رسیده و ما در تدوین این مطالب بهره فراونی از آن بردیم. در نسخه مورد معرفی اصل اشعار عربی به خط نسخ جلی و ترجمه فارسی آن به نستعلیق خفی با شنگرف در زیر سطور نوشته شده است.
آغاز: الحمد لله الذي أقام الملك بالملك العادل و أعانه بدعاء المؤمنين... اما بعد نزد اکابر علما و ارباب بصایر مقرر...
انجام:... و اسلام من و پیشی گرفتن من و خویشی من
منابع: الذريعة 2: 431؛ أعيان الشيعة 9: 250؛ ریحانة الأدب 4: 473؛ کشف الحجب 68 منسوب به قطب راوندی؛ معالم العلماء 106؛ تراثنا 39: 307؛ نهج البلاغة عبر القرون (خطی)
خط: اشعار عربی به نسخ و ترجمه فارسی به نستعلیق نوشته شده است. تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: دو صفحه اول نسخه کمندکشی شده با خطوط مشکی و زرین، صفحه نخست دارای کتیبه و سرلوح با گل و برگ زرین، ترجمه فارسی زیر سطور به شنگرف نوشته شده است. یادداشت ها: صورت وقف این کتاب همراه با چند کتاب دیگر
به مدرسه آخوند با امضای سید حسن رضوی مورخ محرم 1373 در بالای صفحه 8ر که خود انوار العقول آغاز می گردد. بر روی سه صفحه اول نسخه مطالب مختلفی نوشته شده است، بدین شرح: چند بیتی در مدح امیرالمؤمنین به فارسی با امضای دکتر سید حسن رضوی عمادی مورخ ربيع الأوّل 1373ق. مطابق 1333ش. در صفحه 1ر، یادداشتی کوتاه در معرفی نسخه بدون امضا، ظاهراً به خط مرحوم سید محمّد جزائری در همین صفحه. یادداشت تاریخ درگذشت فتحعلی شاه و درگذشت محمّد شاه و صورت مهر فتحعلیشاه و محمّد شاه و نادر شاه و چند یادداشت دیگر در صفحه 2پ، چند بیت معروف منسوب به حضرت زهرا علیها السلام که بر قبر پیامبر اکرم خوانده (ماذا لمن شم تربه احمد...) در صفحه 3پ، در همین صفحه نیز یادداشتی از محمّد صادق بن محمّد مورخ سال 1269. چند مساله فقهی منقول از الفتاوى الصغرى و جواهر الاحکام در صفحه 4ر، در دو برگ پایانی نسخه نیز چند یادداشت مختلف دیده می شود. بر روی صفحه آغاز یادداشت تملک با مهر بیضی ناخوانا دیده می شود. سه مهر مختلف ناخوانا نیز در صفحه 4ر وجود دارد. آسیب ها: نسبتا سالم ولی در چند جا آثار لک دیده می شود، در صفحات پایانی بر اثر برش صحافی بخشی از مطالب از بین رفته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای یک لا، آستر کاغذ نخودی.
153گ، 8سطر، اندازه متن: 80×125؛ قطع: 122×200
عنوان های دیگر: ترجمه دیوان امیرالمؤمنین
موضوع: 1. شعر عربی-- قرن 1ق.-- ترجمه شده به فارسی؛ 2. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق.-- اشعار
شناسه افزوده: الف. قائنی، عبد الحق، قرن 8ق. مترجم؛ ب. بیهقی نیشابوری کیدری، محمد بن حسین، قرن 6ق. انوار العقول. فارسی
شماره های پیشین: 370-84439
شماره رکورد: 1063798
محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق.
المختصر النافع/ نجم الدین جعفر بن حسن بن يحيى هذلي حلی معروف به محقق حلی؛ نویسنده متن: محقق حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2470 (ع/2470) در فهرست همین کتابخانه (12: 313). این اثر در لکهنو و بخشی از آن در سال 1376ق. در قاهره به چاپ رسید. در سال 1383ق. در نجف چاپ شد و در سال 1416ق. بنیاد بعثت در قم آن را تصحیح و منتشر کرد. نسخه حاضر از دو طرف افتادگی دارد و از اوایل کتاب صلاة تا اواخر کتاب قصاص را در بر می گیرد.
آغاز موجود: أحد الجنبين و إلاّ فعلى ذقنه و لو عجز أوميء...
انجام موجود:... يقتص له منه بعين واحدة و في رد نصف الدية.
منابع: الذريعة 20: 213؛ ريحانة الأدب 5: 235؛ ملی 12: 313؛ مشار عربی 818
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین به شنگرف است. حواشی: صفحات آکنده از حواشی با نشان های: ع ل، تنقیح، زین، ص ح ی، ح م، مهذب و جز آن است. آسیب ها: نسخه فرسوده، عطف از شیرازه جدا شده، شیرازه گسسته، غالب صفحات دارای آثار رطوبت و لک، بخشی از حواشی بر اثر برش صحافی از بین رفته است. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج عنابی ساده، اندرون مقوایی، آستر کاغذ نخودی.
237، 12سطر، اندازه متن: 70×100؛ قطع: 125×182
عنوان های دیگر: النافع في مختصر الشرايع
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 7ق.؛ 2. محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق. شرایع الاسلام. برگزیده
شماره های پیشین: 371-76036
شماره رکورد: 1063810
خفری، محمّد بن احمد، -957ق.
حاشية شرح القوشچى على تجريد الكلام/ شمس الدین محمّد بن احمد خفری؛ نویسنده متن: خواجه نصیرالدین طوسی؛ شارح: علی بن محمّد قوشچی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2122 (2122/ع) در فهرست همین کتابخانه (11: 324). نسخه حاضر از آغاز یک برگ افتادگی دارد.
آغاز موجود:... كلام المصنّف و من البراهين التى ظهرت لي في هذا المطلب...
انجام:... كان سبب ما صار واجب الوجود بذاته واجب الوجود لغيره.
منابع: الذريعة 6: 116؛ کشف الظنون 1: 351؛ الكنى و الألقاب 2: 21؛ ملی 11: 324
خط: شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق.، آسیب ها: جلد فرسوده و آسیب دیده، شیرازه گسسته، آثار آب دیدگی در لبه های بالایی و موش خوردگی در لبه های پایینی بیش تر صفحات مشهود است. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج عنابی، ترنج و سر ترنج با گل و بوته زرین در هرد دو لت، عطف تیماج عنابی اندرون مقوایی، آستر کاغذ نخودی.
1ر-50پ (184برگ)؛ 21سطر، اندازه متن: 50×132؛ قطع: 92×192
موضوع: 1. نصیرالدین طوسی، محمّد بن محمّد، 597-672ق. تجريد الكلام في تحریر عقائد الاسلام-- نقد و تفسیر 2. قوشچی، علی بن محمّد، -879ق. شرح تجرید -- الكلام-- نقد و تفسیر؛ 3. کلام شیعه امامیه-- قرن 7ق.-- نقد و تفسیر؛ 4. کلام اهل سنت-- دفاعیه ها و ردیه ها
شماره های پیشین: 372-84988
شماره رکورد: 1063802
استرآبادی، محمّد بن حسین، -975ق.
حاشية شرح القوشچى على تجريد الكلام/ فخرالدین محمد بن حسین حسینی استرآبادی؛ نویسنده متن: خواجه نصیرالدین طوسی؛ شارح: علی بن محمّد قوشچی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره 2899/ع در فهرست همین کتابخانه (13: 420). در كشف الحجب و بعضی از فهرست ها از نام حاشیه نویس فخرالدین حسینی سماکی آمده است. مرحوم شیخ آقا بزرگ در الذریعة و طبقات خود تصریح نموده که مؤلّف بجز فخرالدین سماکی استرآبادی است که شرح حالش را اسکندر بیک در تاریخ عالم آرا آورده و او را از دانشمندان روزگار سلطان محمد خدابنده معرفی نموده که با میر داماد مباحثاتی داشته است. نسخه حاضر ناتمام مانده و از انجام اندکی ناقص است.
آغاز: الحمد لله الغفور الرحيم... و بعد فيقول الفقير إلى عفو ربه الغنى محمد بن حسين الشهير بفخر الدين الحسيني ان هذه تعليقات متعلقة بالمقصد الأقصى و المطلب الأسنى من شرح الجديد لكتاب التجريد...
انجام موجود:... و المذنب اولا [كذا] بالاحسان من المحسن هو ان هو ان اللائمة و المحمدة دافعتان بلا شبهة.
منابع: الذریعة 1: 99، 4: 330، 6: 116 و 139؛ كشف الحجب 177؛ الروضة النضرة 434؛ احیاء الداثر 179
52پ-152پ (184برگ)؛ 21سطر، اندازه متن: 50×132؛ قطع: 92×192
موضوع: 1. نصیرالدین طوسی، محمّد بن محمّد، 597-672ق. تجريد الكلام في تحرير عقائد الاسلام-- نقد و تفسیر؛ 2. قوشچی، علی بن محمّد، -879ق. شرح تجرید الكلام-- نقد و تفسیر؛ 3. کلام شیعه امامیه-- قرن 7ق-- نقد و تفسیر؛ 4. کلام اهل سنت-- دفاعیه ها و ردیه ها
شماره های پیشین: 372-84988
شماره رکورد: 2243924
سلطان العلماء، حسين بن محمد، 1064-1001ق.
حاشية حاشيه الخفري على شرح القوشچي لتجريد الكلام/ سلطان العلماء حسين بن رفیع الدین محمد بن محمود حسینی مرعشی آملی اصفهانی؛ حاشیه نویس اول: محمد بن احمد خفری، شارح: علی بن محمد قوشچی؛ نویسنده متن: خواجه نصیرالدین طوسی
زبان: عربی
معرفی کتاب: حاشیه خفری بر شرح قوشچی بر بخش الهیات تجريد الكلام خواجه طوسی (نسخه شماره یک همین دفتر) در فهرست همین کتابخانه معرفی شده است (11: 324). نسخه حاضر حاشیه ای است بر حاشیه خفری از سید حسین بن رفیع الدین محمد بن محمود مرعشی آملی اصفهانی معروف به خلیفه که به گفته شیخ آقا بزرگ در 1001 متولد و در 1064ق. وفات یافته است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... و بعد فهذه تعليقات كتبها العبد الغريق في بحر العصيان خليفة السلطان غفر له الرحيم الرحمن على الحاشية المنسوبة إلى العلامة الخفري قدّس الله سره على الهيات التجريد...
انجام:... حيث تكون مهية الجنس او مهية النوع عين الوجود.
منابع: الذریعة 6: 65؛ کشف الحجب 173؛ مجلس 2: 43؛ بروجردی 2: 270
153پ-184پ (184برگ)؛ 21سطر، اندازه متن: 50×132؛ قطع: 92×192
موضوع: 1. نصیرالدین طوسی، محمّد بن محمّد، 597-672ق. تجريد الكلام في تحریر عقائد الاسلام-- نقد و تفسیر؛ 2. قوشچی، علی بن محمّد، -879ق. شرح تجرید الكلام-- نقد و تفسیر؛ 3. کلام شیعه امامیه-- قرن 7ق. نقد و تفسیر؛ 4. کلام اهل سنت-- دفاعیه ها و ردیه ها
شماره های پیشین: 372-84988
شماره رکورد: 2244005
دشتکی، منصور بن محمّد، 866-948؟ق.
كفاية الطلاّب في علم الحساب/ غیاث الدین منصور بن صدر الدین محمّد دشتکی شیرازی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری در علم حساب، تنظیم شده در چهار فن: 1- مفتوحات 2- مساحت 3- جبر و مقابله 4- قواعد؛ هر فن در یک مقدّمه و چند مقاله و هر مقاله در چند باب است و گاهی باب ها نیز شامل چند فصل می شود.
نام کتاب به صورتی که یاد کردیم در نسخه نیامده است، اما در برخی فهرست ها به صورت الكفاية في الحساب و كفاية الحساب از آن یاد شده است. مؤلّف در کتاب ضوابط الحساب خود از این کتاب با نام کفایة الطلاب یاد کرده و بر همین اساس به این نام شهرت یافته است.
آغاز: الحمد للأحد الصمد و الشكر للواحد الأحد... و بعد فان العبد الأنس بمولاه الآيس عمّن سواه غياث المشهور بمنصور... هذه كفاية في الحساب يتذكّر به اولو الألباب رتّبتها على فنون و أبواب...
انجام:... و ما كان منه في كفّته الفضة فهو قدر الفضة.
انجامه: تمّت الرسالة الشريفة المنصورية قدّس سره العالي في وقت الضحى يوم الجمعة 12 شهر رجب المرجّب سنة 1013 من الهجرة النبوية المصطفوية صلّى الله عليه و على آله و أصحابه أجمعين.
منابع: كشف الحجب 472؛ الذریعة 18: 94؛ سپهسالار 5: 439؛ دانشگاه 13: 3185؛ مجلس 4: 232
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: 12رجب 1013ق. (در رساله اول، سایر رساله ها ظاهرا از قرن 11ق.)؛ آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به سرخی است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی و نسخه بدل دارد. مهرها: دو مهر بیضی با سجع «عبده محمّد علی» در صفحه عنوان؛ آسیب ها: صفحات آثار لک و آب دیدگی دارند، برگ اول مرمت و وصالی شده است. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج یشمی مجدول، اندرون مقوایی، آستر کاغذ نخودی.
2پ-68پ (323برگ)؛ 19سطر، اندازه متن: 70×135؛ قطع: 125×190
عنوان های دیگر: کفایة الحساب؛ الكفاية في الحساب
موضوع: 1. حساب-- قرن 10ق. 2. هندسه-- قرن 10ق. 3. جبر-- قرن 10ق.
شماره های پیشین: 373-76019
شماره رکورد: 1063843
دشتکی، منصور بن محمّد، 866-948؟ق.
ضوابط الحساب/ غیاث الدین منصور بن صدرالدین محمّد دشتکی شیرازی
زبان: عربی
معرفی کتاب: مؤلف پس از تألیف کتاب كفاية الطلاّب در علم حساب (نسخه شماره یک همین دفتر) دست به اختصار و گزین نمودن آن و توضیح ضوابط پاره ای از مطالب می زند، و آن را در شش باب (هر باب داری چند ضابطه) مرتب می نماید. مؤلف اشاره ای به نام کتاب در آن نکرده، ولی با توجه به موضوع و مطالب آن به ضوابط الحساب مشهور شده است. در بعضی فهارس مانند سپهسالار (5: 528) از آن با نام مختصر كفاية الطلاب یاد گردیده است. نسخه حاضر با همان قلم رساله شماره یک این دفتر نوشته شده و ظاهراً از یک کاتب است.
آغاز: إلهى عنايتك كفاية فانظر الينا بعين العناية... و بعد فان الفقير الحقير غياث المشهور بمنصور يقول اني نظمت قديما كتابا جامعا في الحساب و هو كفاية الطلاب...
انجام:... و تقسيم الأول على الثاني ليخرج المطلوب... تمّت و الحمد لله... أمير المؤمنين عليه الصلاة و السلام.
منابع: كشف الحجب 374؛ الذريعة 15: 119؛ سپهسالار 5: 528
69پ-85پ (323برگ)؛ 19سطر، اندازه متن: 70×135؛ قطع: 125×190
عنوان های دیگر: مختصر كفاية الطلاب
موضوع: 1. حساب-- قرن 10ق. 2. هندسه-- قرن 10ق. 3. جبر-- قرن 10ق.
شماره های پیشین: 373-76019
شماره رکورد: 2245049
رساله ای در حساب
زبان: فارسی
معرفی کتاب: فصل کوتاهی است در مورد بعضی از بازی های ریاضی و ترفندهای حساب بدین گونه که از شخصی بخواهند عددی در ذهن خود بسپارد و پس از چند سؤال از او عدد را کشف کنند. شاید هم بخشی از یک کتاب در این زمینه باشد که از آغاز افتادگی دارد.
آغاز: فصل در خبايا [ظاهرا] بفرمای شخصی را تا دیناری چند در دل گیرد پس بگوی تا از هر دیناری دانگی بردارد...
انجام:... پس با زید ده دینار باشد و با عمرو دوازده دینار و الله اعلم بالصواب و اليه المرجع و المآب.
86پ-87پ (323برگ)؛ 19سطر، اندازه متن: 70×135؛ قطع: 125×190
موضوع: 1. حساب-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 373-76019
شماره رکورد: 2245174
جبر و مقابله
زبان: فارسی
معرفی کتاب: شمس الدین (معزالدین) ملک محمد بن سلطان حسین اصفهانی از علمای قرن دهم و اوایل قرن یازدهم است. عبد الله افندی اجازه علی بن هلال کرکی به او مورّخ 984ق. دیده؛ علامه مجلسی در بحار الأانوار و سید حسن صدر در تكملة أمل الآمل رونوشت این اجازه را آورده اند. مؤلّف شرحی بر بخشی از مبحث ارث ارشاد علامه حلی دارد که آن را در سال 1010ق. به پایان رسانده است. (الذریعه 13: 380) و از این تاریخ معلوم می گردد تا این زمان زنده بوده است. بنابراین وی را می توان از علمای اوایل قرن یازدهم نیز برشمرد.
اثر مورد گفتگو رساله ای در جبر و مقابله است که در دو فن تنظیم یافته:
فن اول: در علم جبر و مقابله مشتمل بر یک مقدمه و هفت فصل.
فن دوم: در بیان قواعد معینه که به هر یک از آن استخراج بعض مجهولات توان کرد مشتمل بر هفت باب. مؤلّف این اثر را به عنوان تکمله ای بر رساله جبر علی قوشچی نوشته است، زیرا آن را با وجود اشتهار تمام و رواج ما لا کلام خالی از مباحث مهمه در جبر و مقابله یافته است. مؤلّف پیش از این کتابی در حساب و جبر و مقابله از حسین بن محمد علی بهشتی اسفراینی را به عربی شرح نموده بود و چون کتاب مزبور به عربی بوده، این کتاب را به زبان فارسی و به صورت خلاصه ساخت تا فارسی زبانان بتوانند از آن استفاده نمایند. وی تفصیل بیش تر پیرامون مطالب رساله را به شرح خود بر رساله ابو العلاء بهشتی ارجاع داده است.
آغاز: الحمد لله الملك العلاّم... اما بعد بر ارباب دانش و اصحاب بینش... و این فقیر حقیر ملک محمد بن سلطان حسین اصفهانی قبل این در شرح رساله بهشتی این مباحث را بتقریری وافی بیان کرده...
انجام:... مرقوم گشته و به همین مقدار اکتفا نموده تا موجب اطناب و باعث املال اولی الالباب نباشد.
منابع: الذريعة 5: 84، 13: 384؛ بحار الأنوار 106: 80؛ تكملة أمل الآمل 316؛ رياض العلماء 4: 284؛ إحياء الدائر 253
90پ-113ر (323برگ)؛ 17سطر، اندازه متن: 70×135؛ قطع: 125×190
موضوع: 1. حساب-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 373-76019
شماره رکورد: 2245512
ابن خوام، عبد الله بن محمد، 643-724ق.
الفوائد البهائية في القواعد الحسابية/ عماد الدین عبد الله بن محمد بغدادی معروف به ابن الخوام
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در حساب جزئی است که نیاز به مرکب و قلم نداشته باشد (سر انگشتی)؛ مشتمل بر یک مقدمه و پنج مقاله و یک خاتمه است. تألیف شده اصفهان در سال 675ق. بنام بهاء الدو له شمس الدین محمد بن محمد جوینی حاکم اصفهان.
نام کتاب و مؤلف در نسخه حاضر نیامده است. مؤلف این اثر، عمادالدین عبد الله بن محمد بن عبد الرزاق حاسب حربوی بغدادی معروف به ابن الخوام (724-643) دانشمند عراقی شافعی مذهب است که در دانش حساب و طب مهارت داشته و از شاگردان خواجه نصیرالدین طوسی به شمار می رود. شرح حال او را شهاب الدین عسقلانی در الدرر الكامنة آورده، و در منابع دیگر نیز از او و کتابش یاد شده است. نسخه های متعددی از آن در کتابخانه های مختلف هم چون کتابخانه آستان قدس رضوی، الهیات مشهد، آیة الله مرعشی در قم، دانشگاه تهران، ملک و جز آن ها نگهداری می شوند.
کمال الدین حسن اصفهانی در گذشته 717ق. شرحی بر این کتاب بنام أساس القواعد نوشته است. شرح های دیگری نیز مانند ايضاح المقاصد لفرائد الفوائد از یحیی بن احمد کاشانی در گذشته 766ق. و شرحی دیگر از عبد العلی بن محمد بیرجندی در گذشته 934ق. بر این کتاب نوشته شده است. حمزة بن على طوسی در گذشته 866ق. نیز ذیلی بر این کتاب نوشته است.
آغاز: الحمد لله الاول بلا عدد و الآخر بلا امد صاحب القدرة القاهرة و الحكمة الباهرة....
انجام:... و هذه صور الموازين الثلاث و به نختتم هذه الرسالة حامدين لله تعالى.
منابع: الدرر الكامنة 1: 286؛ الذریعة 16: 326، 13: 386؛ کشف الظنون 1396؛ هدية العارفین 1: 586؛ الأعلام 4: 126؛ سپهسالار 5: 380، دانشگاه 1: 319؛ نشریه 11، 12: 935؛ فنخا 358: 24
90پ-113ر (323برگ)؛ 17سطر، اندازه متن: 70×135؛ قطع: 125×190
موضوع: 1. حساب-- قرن 7ق.
شماره های پیشین: 373-76019
شماره رکورد: 2245370
الرسالة الحسامية في القواعد الحسابية
زبان: عربی
معرفی کتاب: بخشی از رساله ای در حساب است؛ نسخه از آغاز افتادگی دارد، از مقاله چهارم در جبر و مقابله آغاز می گردد و خطبه جداگانه دارد: تقسیم بندی آن بجز (مقاله)، (فصل) و (باب) است و ظاهراً فقط مقاله چهارم است. نام این اثر بر اساس نوشته کاتب در آخر رساله ثبت گردید.
آغاز موجود:... على نعمه و مصلّين على محمد عبده و رسوله و على آله الطيبين الطاهرين المقالة الرابعة في علم الجبر و المقابلة...
انجام:... في القليل و بعضا الأول من الأكثر نصف دراهم مفروضة هذا آخر الرسامالحساميه [كذا، ظاهرا الرسالة الحسامية]... في القواعد الحسابية.
144پ-162ر (323برگ)؛ 17سطر، اندازه متن: 70×135؛ قطع: 125×190
موضوع: 1. حساب-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 373-76019
شماره رکورد: 2246033
جبر و مقابله
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در جبر و مقابله است. نویسنده آن را به خواهش یکی از دوستان خود نوشته است. نام مؤلّف در آغاز نسخه (أبوبكر محمد بن عبد الباقي بن محمد) آمده است. احتمالاً وی همان أبوبكر محمد بن عبد الباقي بن محمد بزاز نصری أنصارى بغدادی حنبلی معروف به قاضی مارستان در گذشته 535ق. از دانشمندان و محدّثان معروف سده ششم هجری قمری باشد. بیش تر مورّخان از او یاد کرده و دانش و توانایی او را در حساب و هندسه ستوده اند، از جمله شاگردش سمعانی در الأنساب و برخی مورّخین دیگر از تألیفات او در علم حساب نیز سخن گفته اند. جمال الدین قفطی نسخه ای از شرح مقاله دهم از مقالات اقلیدس در هندسه از همین مؤلف و به خط او در دست داشته است (أخبار الحكماء 22)
آغاز: قال الشيخ الامام العالم أبوبكر محمد بن عبد الباقي بن محمد رحمة الله عليه الحمد لله الأوّل قبل خلق العباد الآخر بعد هلاك البلاد... أمّا بعد فانّه سألني بعض أصدقائي سادتي أقدّر له اصول الحساب في الجبر و المقابلة فاجبته إلى ذلك....
انجام:... و ثلاثة و عشرون جزواً من خمسة و عشرين جزواً و درهم، هذا آخر المقدّمة و الحمد لله أوّلاً و آخراً و لقد تمت على.
منابع: الأنساب 5: 495؛ المنتظم 10: 92؛ الكامل في التاريخ 11: 80؛ سير أعلام النبلاء 20: 23؛ المستفاد من ذيل تاريخ بغداد 17؛ أخبار الحكماء 22؛ البداية و النهاية 12: 217؛ تاریخ الاسلام 36: 292
163پ-179ر (323برگ)؛ 23سطر، اندازه متن: 70×135؛ قطع: 125×190
موضوع: 1. حساب-- متون قدیمی تا قرن 14
شناسه افزوده: الف. بزاز، محمّد بن عبد الباقی، 535-442ق.، پدیدآور مشکوک
شماره های پیشین: 373-76019
شماره رکورد: 2245538
رساله ای در حساب
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای در حساب و هندسه است که در یک مقدمه شامل دو قسم، و سه فن و یک خاتمه تنظیم یافته است:
فن اول: در مفتوحات، در دو مقاله هر کدام در چند باب و بعضی ابواب آن در چند فصل است.
فن دوم: در مساحت مشتمل بر یک صدر و سه فصل.
فن سوم: در جبر و مقابله، مشتمل بر سه مقاله هر یک در چند ضابطه و بعضا شامل چند مسأله می باشند.
نام نویسنده در این رساله نیامده است. تاریخ تألیف آن طبق آن چه در انجامه نسخه آمده برابر کلمه (ضعف) که برابر با 950ق. است. نسخه ای از آن در کتابخانه ملک، دو نسخه در کتابخانه مجلس و یک نسخه نیز در کتابخانه سپهسالار نگهداری می شود که آغاز و انجام همه آن ها با نسخه ما برابر است. آقای مدرس رضوی معتقد است که این رساله بی شک از خواجه نصیر طوسی است. استاد عبد الحسین حائری در معرفی این رساله در فهرست کتابخانه مجلس (7: 107) نظر آقای مدرّس را به سه دلیل منتفی می داند: 1- مؤلف در تتمه دوم از مقدمه از استاد خود منصور بدین گونه یاد کرده «و حضرت استادى جعله الله يوم الحساب كاسمه منصورا چنین فرموده...» 2- خطبه کتاب عبارت آن نیز با نوشته های خواجه و خطبه های کتب فارسی او شباهت ندارد. 3- تاریخ فراغت از تالیف بنوشته ذیل کتاب معادل کلمه ضعف =950 است که دلیل قاطع است بر این که مؤلف آن خواجه نیست. با توجه به این نکته و این که نام استاد مؤلف (منصور) بوده، تصور می رود مؤلف یکی از شاگردان غیاث الدین منصور دشتکی شیرازی و شاید هم شمس الدین خفری باشد.
آغاز: حمد بی حساب مر خدای را گه بمقتضای حکمت کامله ازلی... اما بعد این مختصریست در علم حساب مشتمل بر قواعد ضروری و ضوابط لابدی مرتب بر مقدمه و سه فن و خاتمه...
انجام:... تا زوج شود و به طریق مذکور عمل کردیم تا حاصل... مطلوب ضعف او باشد.
انجامه مؤلّف: تمام شد تسوید این اوراق را به حکم حکیم علی الاطلاق و چون به عمل تضعیف و ضعف سمت اقتسام انتظام پذیرفت تاریخ سال اتمام بر ضعف رفت و الله اعلم بحقايق الأمور.
انجامه کاتب: تمّت الرسالة الشريفة و هي تصنیف استادي استادی و من اليه [كذا، در عبارت کاتب تقدیم و تاخیر شده و باید استادی و من الیه استنادی باشد]... في اواخر شهر ذي قعده تمام شد على يد افقر عباد الله الغني على بن عبد الباقي.
منابع: مجلس 7: 107، 9: 210؛ سپهسالار 4: 314؛ ملک 6: 372
180پ-222پ (323برگ)؛ 23سطر، اندازه متن: 70×135؛ قطع: 125×190
موضوع: 1. حساب-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. هندسه-- متون قدیمی تا قرن 14
شناسه افزوده: الف. نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، 597-672ق. پدیدآور مشکوک
شماره های پیشین: 373-76019
شماره رکورد: 2246265
ابن هائم، احمد بن محمد، 753-815ق.
الوسيلة/ شهاب الدین احمد بن محمد معروف به ابن الهائم؛ نویسنده متن: مؤلف
زبان: عربی
معرفی کتاب: شهاب الدین احمد بن محمد بن علی بن عماد مصری قاهری مشهور به ابن الهائم (815-753ق) از دانشمندان علم ریاضی است و چندین اثر در حساب و جبر و مقابله از خود بجا گذاشته است. یکی از آن ها کتابی در حساب بنام المعونة است که در یک مقدمه و سه قسم و یک خاتمه نوشته و نسخه ای از آن در همین کتابخانه به شماره 2967/ع نگهداری می شود. مؤلّف خود این کتاب را کوتاه نموده و مانند اصل در یک مقدمه و سه قسم و یک خاتمه تنظیم نموده که اثر مورد معرفی همین کتاب مختصر است.
نویسنده در دیباچه می نویسد که چون کتاب المعونة عامه مردم بزرگ آمد حجم آن بسیار گشت بر آن شدم مطالب مهمش را گزین کنم تا هم چون وسیله ای باشد که ثمره آن را با لطیف ترین روش بتوان چید. مؤلّف نامی از خود و کتابش در آن نیاورده ولی ظاهراً بر اساس گفته او در دیباچه که کتاب خود را به وسیله تشبیه نموده، این کتاب به نام الوسيلة شهرت یافته است.
محمّد بن محمّد بن ابى بكر أزهرى حاشیه ای بر این کتاب نوشته است؛ بدرالدین محمد بن احمد مصری معروف به سبط ماردینی در گذشته 902ق. نیز این کتاب را بنام إرشاد الطلاّب إلى وسيلة الحساب شرح کرده است. وی در آخر شرح کتاب اللمع این کتاب را ستوده و آن را بهترین کتاب در این فن دانسته است. همچنین شرح دیگری از این کتاب بنام الفرائد الجليلة في حل الفاظ الوسیلة در کتابخانه سپهسالار نگهداری می شود که دانسته نیست از کیست.
آغاز: الحمد لله جاعل قلوب أوليائه معادن الحكم...
انجام:... و في هذا القدر الذي ذكرناه كفاية لمن عرفه و من أراد التبحّر في هذا الفن... فعليه بالمعونة و الحمد لله وحده.
منابع: كشف الظنون 2010؛ اكتفاء القنوع 239؛ معجم المطبوعات العربية 269؛ الأعلام 1: 226؛ ملی 14: 75؛ سپهسالار 5: 385
223پ-262ر (323برگ)؛ 19سطر، اندازه متن: 70×135؛ قطع: 125×190
موضوع: 1. حساب-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. هندسه-- متون قدیمی تا قرن 14
شناسه افزوده: ابن هائم، احمد بن محمد، 753-815ق. المعونه-- نقد و تفسیر
شماره های پیشین: 373-76019
شماره رکورد: 2246483
ابن هائم، احمد بن محمد، 753-815ق.
نزهة الحساب/ شهاب الدین احمد بن محمد معروف به ابن الهائم؛ نویسنده متن: مؤلف
زبان: عربی
معرفی کتاب: خلاصه ای از کتاب المرشدة في علم الغبار در علم حساب از خود مؤلف که در یک مقدمه و دو باب و یک خاتمه تنظین شده است. مؤلف در این کتاب به نام آن اشاره ای نکرده است. بر این کتاب شرح هایی نوشته شده که در کشف الظنون 1944 از آن ها یاد شده است.
آغاز: قال الشيخ الامام العلامة شهاب الدين أحمد... أمّا بعد حمد الله الواحد بكل وجه و اعتبار... فان کتابی الموسوم بالمرشدة في صناعة الغبار...
انجام:... ففيها من الحرير ثلاثة أواق و من القطن ستة و من الكتان تسعة و في هذا القدر كفاية لمن اراد الزيادة على ذلك فيكفيه أصله و الله أعلم و صلى الله على سيدنا... و الحمد لله رب العالمين.
منابع: کشف الظنون 1942 و 1944؛ فهرست دائره المعارف بزرگ 1: 259
262پ-280پ (323برگ)؛ 19سطر، اندازه متن: 70×135؛ قطع: 125×190
موضوع: 1. حساب-- متون قدیمی تا قرن 14
شناسه افزوده: ابن هائم، احمد بن محمد، 753-815ق. المرشدة في علم الغبار-- نقد و تفسیر
شماره های پیشین: 373-76019
شماره رکورد: 2246551
سبط ماردینی، محمد بن محمد، 826-912ق.
اللمعة الماردينية في شرح الياسمينية/ بدر الدين محمد بن محمد بن احمد ماردینی مشهور به سبط ماردینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: ابو محمد، عبد الله بن حجاج معروف به ابن یاسمین در گذشته سال 600ق. منظومه ای در جبر و مقابله سروده که بنام ارجوزه ياسمينية شهرت یافته است. بر این منظومه شرح های متعددی ساخته شده که نام آن ها را حاج خلیفه در کشف الظنون یاد کرده است. اثر حاضر یکی از همین شرح ها است که توسط بدرالدین محمد بن محمد بن احمد دمشقی الاصل ماردینی شافعی مشهور به ابن الماردینی درگذشته 902 ق. نوشته شده است.
شارح ابتدا عبارتی از اصل را با رمز (ص) می آورد و سپس به شرح آن با رمز (ش) می پردازد. نام این شرح در نسخه ما نیامده و ما آن را از کشف الظنون ثبت کردیم. اصل منظومه در مراکش در سال 1315ق. به چاپ رسیده و شرح آن در چاپخانه و هبية مصر در سال 1292ق. در هامش مجموعه ای شامل سه کتاب نحوی منتشر شده است.
آغاز: يقول محمد سبط المارديني الشافعي الحمد لله الذي جبر قلوب اوليائه بحسن المقابلة يوم الحساب... اما بعد فهذا تعليق مختصر سهل نافع انشاء الله تعالى وصفته شرحاً على الارجوزة الياسمينية في علم الجبر...
انجام:... و قد يظهر لك استحالتها بالنظر فيها و في هذا القدر الذي اوردته كفاية للمبتدي... و الحمد لله رب العالمين.
منابع: كشف الظنون 62؛ ایضاح المکنون 2: 412؛ هدية العارفين 2: 218؛ معجم المطبوعات العربية 1: 992، 2: 152
280پ-301پ (323برگ)؛ 19سطر، اندازه متن: 70×135؛ قطع: 125×190
موضوع: 1. حساب-- متون قدیمی تا قرن 14
شناسه افزوده: ابن یاسمین، عبد الله بن حجاج، -600ق. الارجوزة الياسمينية-- نقد و تفسير
شماره های پیشین: 373-76019
شماره رکورد: 2246567
وفائى، عبد العزيز بن محمد، 811- 876ق.
الزاهرات في العمل بربع المقنطرات/ عزالدين عبد العزيز بن محمد وفائی مؤيدی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در اخترشناسی از عزالدین ابوالفضل (ابو الفوائد) عبد العزیز بن محمد بن محمد وفائی قاهری شافعی میقاتی (811-876ق.) اخترشناس مصری است که مدتی ریاست الأزهر را به عهده داشته و آثار متعددی در اخترشناسی از خود بجا گذاشته است. اثر مورد معرفی یکی از آن هاست که در یک مقدمه و پانزده باب تنظیم یافته و خلاصه ای از کتاب النجوم الزاهرات خود او است. مؤلّف در دیباچه می گوید پس از آن که از تأليف كتاب خود بنام النجوم الزاهرات فارغ شدم، بر آن شدم تا این کتاب را به کم تر از نصف حجم آن کوتاه نمایم و آن را الزاهرات في العمل بربع المقنطرات نام نهادم.
با این که مؤلّف نام کتاب را در دیباچه به صراحت یاد کرده، ولی کتابی به این نام در منابع به مؤلف نسبت داده نشده است. شمس الدین سخاوی که خود شاگرد مؤلف بوده نیز به کتابی به این نام در شرح حال استاد خود در الضوء اللامع اشاره نکرده است. حاج خلیفه و اسماعیل پاشا در شمار آثار وفائی کتابی با عنوان الدرر المنتتثرات في العمل بربع المقنطرات یاد کرده و هر دو آن را خلاصه ای از کتاب دیگرش النجوم الزاهرات دانسته اند. اما آغاز آن با نسخه ما برابر نیست. شاید مؤلّف دو بار کتاب خود را کوتاه نموده باشد.
اسماعیل پاشا هم در هدية العارفین و هم در إيضاح المكنون کتابی نیز بنام قطف الزهرات في العمل بربع المقنطرات نسبت داده است. در کتابخانه دانشکده الهیات دانشگاه تهران کتابی در اخترشناسی به همین نام در یک مقدمه و پانزده باب نگهداری می شود که در فهرست آن کتابخانه (1: 291) یاد شده ولی مؤلّف آن معرفی نشده است.
آغاز: الحمد لله و صلواته و سلامه علی خیر خلقه... و بعد فلما يسر الله الفراغ من رسالتي المسمّاة بالنجوم الزاهرات استخرت الله تعالى في تلخيصها... و سمّيتها الزاهرات في العمل بربع المقنطرات و هي مشتملة على مقدمة و خمسة عشر بابا...
انجام:... ان كان الباقي اقل من نصف قوسه و الا ففي جهة المغرب و الله أعلم.
انجامه: تمت بحمد الله و عونه و حسن توفيقه و صلى الله على سيدنا محمد و آله و الحمد لله رب العالمين.
منابع: الضوء اللامع 2: 348؛ کشف الظنون 749؛ ایضاح المکنون 2: 236؛ هدية العارفين 1: 583؛ الهیات تهران 1: 291
301پ-310ر (323برگ)؛ 19سطر، اندازه متن: 70×135؛ قطع: 125×190
موضوع: 1. اخترشناسی-- قرن 9ق.
شماره های پیشین: 373-76019
شماره رکورد: 2246923
سبط مادرینی، محمد بن محمد، 826-912ق.
هداية السائل الى الربع الكامل/ بدرالدین محمد بن محمد بن احمد ماردینی مشهور به سبط ماردینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در اخترشناسی شامل یک مقدمه و پانزده باب؛ با این که در نسخه ما مؤلّف تعداد ابواب را بصراحت قید کرده ولی تعداد ابواب آن در بعضی نسخه ها بیست باب است و ترتیب ابواب نیز در بعضی نسخه ها متفاوت است.
نام این اثر در فهرست ها و منابع کتاب شناسی با اختلاف یاد شده است. اسماعیل پاشا در ایضاح المكنون و زرکلی در الأعلام کتابی به این نام به سبط ماردینی نسبت داده اند. در همین کتابخانه کتابی با نام هدایة السائل في العمل بالربع الکامل در همین موضوع در مجموعه شماره 1367/ع نگهداری می شود که آغاز آن با نسخه حاضر برابر است ولی در بیست باب است و ترتیب ابو ابش نیز با نسخه حاضر تفاوت دارد و در فهرست این کتابخانه (9: 362) بدون ذکر مؤلّف معرفی شده است. در دانشگاه آربر میشیگان نیز نسخه ای با همین عنوان و منسوب به همین مؤلف وجود دارد که آن هم
در بیست باب است (نشریه 10 و 183/11 و 211 و 219). در کتابخانه موزه عراق در بغداد نسخه ای به شماره 13756/7 با همین موضوع و همین تعداد ابواب و همین آغاز از همین مؤلف نگهداری می شود ولی نام آن طبق آن چه در فهرست نسخه های اخترشناسی و اخترگویی آن کتابخانه آمده هداية العامل في أعمال الربع الکامل است. اسامه ناصر نقش بندی آن را در مخطوطات الفلك و النتنجيم في مكتبة المتحف العراقي (ص244) معرفی کرده و به نسخه ای از آن در کتابخانه خديويه مصر (دار الكتب المصرية) اشاره کرده که به نام هداية السائل است. همچنین نسخه ای باز هم با نام هداية العامل في اعمال الربع الكامل در یک مقدمه و پانزده باب که آغاز و عناوین ابواب آن نیز با نسخه حاضر برابر است در کتابخانه آیةالله مرعشی در قم ضمن مجموعه شماره 10485 نگهداری می شود ولی در فهرست آن کتابخانه (26: 396) این کتاب به ابو الحسن علی بن ابراهيم ابن الشاطر نسبت داده شده است. نسخه حاضر از انجام افتادگی دارد و تا باب سیزدهم را در بر می گیرد.
آغاز: اللهم صل على سيدنا محمد... قال الشيخ الامام... بدر الدين محمد سبط الشيخ... جمال الدین عبد الله المارديني... الحمد لله الذي رسم في صفحات مصنوعاته قواطع الدلايل... و بعد فهذه رسالة لخّصت فيها محاسن الرسائل... و سمّيتها هداية السائل الى الربع الكامل و رتّبتها على مقدّمة و خمسة عشر باباً...
انجام موجود:... تريد العمل به و معرفة مطالعة و هما محسوبان في الجداول المعدة لذلك...
منابع: ايضاح المكنون 2: 720؛ الاعلام 7: 54؛ نشریه 10 و 11: 183 و 211 و 219؛ مخطوطات الفلك و التنجيم في مكتبة المتحف العراقی 244؛ ملی 9: 362؛ مرعشی 26: 396
310پ-317پ (323برگ)؛ 19سطر، اندازه متن: 70×135؛ قطع: 125×190
عنوان های دیگر: هداية السائل في العمل بالربع الكامل؛ هداية العامل في اعمال الربع الكامل
موضوع: 1. اخترشناسی-- قرن 10ق.
شماره های پیشین: 373-76019
شماره رکورد: 2247458
نصیرالدین طوسی، محمّد بن محمّد، 597-672ق.
تحریر مجسطی/ خواجه نصیرالدین محمّد بن محمّد بن حسن طوسی؛ نویسنده متن: منسوب به بطلمیوس القلوذی؛ مترجم: اسحاق بن حنين، حنين بن اسحاق؛ مصحح: ثابت بن قره، حجاج بن يوسف بن مطر
زبان: عربی
معرفی کتاب: اصل این کتاب منسوب به بطلمیوس و مشتمل بر پاره ای از مسائل مربوط به براهین هیئت و استخراج جیوب و سهام و جز این ها از آلات رصدی و تعدیلات کواکب و غیره است که به واسطه اسحاق بن حنین با همکاری پدرش حنین بن اسحاق و اصلاح ثابت بن قره با حجاج بن یوسف بن مطر از یونانی به عربی ترجمه شده است. این تحریر در سیزده مقاله تنظیم شده و دارای یکصد و چهل و يك فصل و یکصد و نود و شش شکل است. خواجه همچنین توضیحات و آشکالی برای آسانی فهم خوانندگان بدان افزوده است. این کار را خواجه هنگامی که در قلعه الموت بوده انجام داده و آن را به حسام الدین حسن بن محمّد سیواسی تقدیم کرده است.
بر این کتاب شرح هایی نوشته شده که از شروح معروف آن شرح نظام الدین حسن بن حسین قمی نیشابوری معروف به نظام الدین اعرج و شرح نظام الدین عبد العلی بن محمّد بیرجندی است. نسخه حاضر از میانه های فصل دوازدهم از مقاله اول تا انتهای مقاله سیزدهم را در بر می گیرد.
آغاز موجود: و هو القطاع الكرى [كذا] قوساً أ ب أ ج على سطح كرة وقعت عليها قوساً ب ه ج ي المتقاطعان...
انجام:... و أقول و إذ وفّقني الله تعالى أيضاً لا تمام ما قصدته و إنجاز ما وعدته... و أحبابه.
انجامه: و وقع الفراغ من نسخه في خامس عشر شعبان المعظّم سنة إثنين و ألف تم.
منابع: الذريعة 13: 142 و 3: 390؛ مجلس 4: 222 و 19: 402
خط: نستعلیق تحریری خفی، تاریخ کتابت: 1200ق. آرایه ها: سر فصل ها، عناوین، جداول، نمودارها و اشکال به شنگرف؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان تصحیح (صح) و (منه قدس سره) دارد. یادداشت ها: برگ 1: یادداشتی با عنوان (مجسطی به خط مرحوم میر أبو القاسم) در برگ 1 و اشعار و فوائدی به فارسی و عربی در برگ های 270-272. با استناد به تاریخ مهر 1200ق. (برگ272) که با تاریخ کتابت مطابقت دارد شاید به همین خاطر در برگ 1 یادداشت (بخط مرحوم میر ابو القاسم) آورده شده است. لیکن نوع کاغذ برگ های 1 و 270-272 فرنگی و نوع خط نیز با متن نسخه متفاوت است. به نظر می آید مهر و یادداشت های این صفحات جزء نسخه نبوده و مربوط به نسخه دیگری باشد که به این
نسخه در صحافی اضافه شده است. مهرها: برگ 272: مهر بیضی با سجع «ابو القاسم الرضوی 1200»؛ آسیب ها: دارای آثار لک و رطوبت پاشیدگی مختصر مرکب، شیرازه گسسته؛ کاغذ: اصفهانی شکری آهار مهره؛ جلد: مقوایی، تیماج تریاکی.
272گ؛ 14سطر، اندازه سطور: 69×125: دارای اشکال هندسی، نمودار و جدول؛ قطع: 115×186
موضوع: 1. بطلمیوس، کلاودیوس، ش. قرن 2م. مجسطی-- نقد و تفسیر؛ 2. علم مثلثات-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 3. نجوم-- متون قدیمی تا قرن 14
شناسه افزوده: الف. اسحاق بن حنین، 215-298ق.، مترجم؛ ب. حنين بن اسحاق، 194-260ق.، مترجم؛ ج. ثابت بن قره، 221-288ق.، مصحح؛ د. حجاج بن يوسف بن مطر، قرن 3ق.، مصحح
شماره رکورد: 2049637
كتاب في الفقه
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در فقه شیعه به صورت استدلالی و بدون تقسیم بندی متعارف در کتب فقهی، از مؤلّفی شیعی که متأسفانه دانسته نشد کیست. در آن از علمایی چون ابن ادریس حلی، محقق حلی، علاّمه حلی، شهید اول، محقق کرکی، صاحب معالم، شیخ یوسف بحرانی و وحید بهبهانی یاد شده است و طبق آن چه من گشتم متاخرترین شخصی که در کتاب از او یاد شده سید علی طباطبائی صاحب ریاض در گذشته 1231ق است. نویسنده مطالب خود را بدون عنوان و گاهی با عنوان (مسئله) یا (فوائد) بیان کرده و در پایان هر يك با عبارت (و الحمدلله رب العالمین) به انجام رسانده و پس از چند برگ نانوشته مجدداً با بسمله وارد مطلب جدید شده است.
نسخه بسیار فرسوده است و از آغاز افتادگی دارد. از مبحث طهارت و احکام آب نجس شروع می شود و وضو و نماز را در بر می گیرد. بر فراز تمامی صفحات عباراتی چون (یا امیرالمؤمنین ادرکنی) و (یا امیرالمؤمنین اغثنی) و (یا صاحب الزمان ادرکنی) و عباراتی در همین مضامین نوشته شده است.
نسخه هیچ گونه حواشی تعلیقی ندارد، ولی حواشی تصحیحی زیادی دارد و در حاشیه های بسیاری از صفحات آثار خط خوردگی و تصحیح دیده می شود که نشان
می دهد نسخه اصل و به خط مؤلّف است. کتاب تا صفحه 109ر است و پس از آن بخشی از جواهر الکلام در دو برگ به آن الحاق شده است.
آغاز موجود: مسئلة الماء المستعمل في رفع الحدث الأكبر كالجنابة و الحيض و الاستحاضة و مس الميّت...
انجام:... على إعتبارها في التذكية و على القول الآخر لايحل إلاّ بالتذكية كما في... على القولين و الله تعالى أعلم و الحمد لله رب العالمين.
خط: نستعلیق تحریری، کاتب: ظاهراً به خط مؤلّف؛ امتیاز: ظاهراً نسخه اصل و به خط مؤلّف است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. آسیب ها: نسخه فرسوده، جلد پاره شده و تقریبا از بین رفته، عطف از شیرازه جدا شده، شیرازه گسسته، آثار آبدیدگی در اغلب برگ ها وجود دارد، لبه های بالایی برگ های آخر نسخه پاره شده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی، آستر کاغذ مشجر سبز.
111گ، سطرها متغیر: اندازه متن: 10×160 و 95×150؛ قطع: 148×200
موضوع: 1. فقه جعفری-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 375-103932
شماره رکورد: 1063877
شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق.
الألفية/ محمّد بن مکی جزینی عاملی معروف به شهید اول
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16400/1 در همین فهرست.
آغاز: الحمدلله رب العالمين... و بعد فهذه رسالة و جيزة فى فرض الصلاة...
انجام:... و لو أطلق القضاء على صلاة الطواف و الجنازة فجاز و كذا النذر المطلق و الحمد لله رب العالمين... أجمعين.
منابع: الذریعة 2: 296؛ ملی 11: 555؛ مشار عربى 83؛ ريحانة الأدب 3: 277؛ أعيان الشيعة 10: 59
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: ظاهراً 1192ق. آرایه ها: عناوین به شنگرف، بر روی پاره ای از عبارات به شنگرف خط کشی شده است. حواشی: حاشیه های تصحیحی و حاشیه های تعلیقی با نشان (ع ل) دارد. یادداشت ها: بر روی صفحه اول آیه 60 سوره بقره و مطالبی ادبی به فارسی در صفحه آخر نوشته شده است. بر روی صفحه عنوان یادداشت تملک محمّد امین دستجردی با مهر بیضی ناخوانای او. در آخر رساله به خطی دیگر و به شنگرف نوشته شده (قد وقع فى تاريخ منتصف شهر جمادى الثانى سنة 192) سنة 192 به مشکی است و ظاهراً منظور سال 1192 باشد. مهرها: چند مهر بیضی ناخوانا در صفحه 1ر؛ آسیب ها: جلد فرسوده، آثار لک در صفحات، شیرازه گسسته، از بین رفتن بخشی از حواشی بر اثر برش صحافی؛ کاغذ: اصفهانی نخودی آهار مهره؛ جلد: میشن عنابی ساده یک لا.
31گ، 8سطر، اندازه متن: 67×113؛ قطع: 120×190
عنوان های دیگر: ألفية الشهيد؛ الألفية في فقه الصلاة اليومية؛ الوجيزة في الصلاة
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 8ق. 2. نماز
شماره های پیشین: 376-76009
شماره رکورد: 1063893
احمد بن علی بن مسعود
مراح الأرواح/ احمد بن علی بن مسعود
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 4182 (4182/ع) در فهرست همین کتابخانه (18: 124) با این که این اثر از اوایل قرن هشتم هجری قمری آشکار شده به صورتی که تألیف آن را می توان حداقل در همان سال ها تخمین زد و طی سال ها بلکه قرن های متوالی مورد توجه قرار گرفته و نسخه های آن متداول، چاپ های آن مکرر و شروح آن متعدد است (1)ولی متاسفانه شرح حالی از مؤلّفش در منابع تاریخی و کتابشناسی دیده نمی شود. شاید کهن ترین منبع در معرفی او کتاب بغية الوعاة جلال الدین سیوطی باشد، در آن جا
1) برای شناخت شرح های آن بنگرید به ذیل مراح الارواح در کشف الظنون.
سیوطی نیز او را تنها به عنوان مؤلّف مراح الأرواح معرفی و به صراحت اعلام کرده که شرح حالی از مؤلّف نیافته است. صاحب روضات الجنات احتمال داده که مؤلّف همان احمد بن علی بن مسعود بن عبد الله معروف به ابن السقا درگذشته 613ق. باشد که ادیب بوده و دست توانایی در ادبیات داشته است. در صورتی که سیوطی خود دربغية الوعاة از این دو به صورت جداگانه یاد کرده است. خیرالدین زرکلی از مؤلّف مراح الارواح با لقب حسام الدین و کنیه ابوالفضائل یاد کرده و به استناد این که بدرالدین عینی کتاب مراح را پیرامون سال 781ق. شرح کرده، در گذشت احمد بن علی بن مسعود را پیرامون سال 700ق. تخمین زده است.
این اثر بارها در تهران، تبریز، نجف، مصر، ترکیه، بمبئی و لاهور چاپ شده است. در سال های اخیر نیز توسط مؤسسه سید الشهدا در قم در سال 1372ش. و همچنین مؤسسه دارالصادقین در قم در سال 1415ق.=1374ش. با تصحیح محمّد تهرانی چاپ و منتشر شده است.
آغاز: قال المفتقر إلى الله الودود أحمد بن على بن مسعود... إعلم إنّ الصرف أم العلوم و النحو أبوها... فجمعت فيه كتاباً موسوما بمراح الأرواح...
انجام:... يكون حكمها أيضاً كحكم طوى يطوى لمتابعة نحو طويان طاويان و السلام.
انجامه: تمّت الكتاب بعون الملك الوهّاب من يد العبد الضعيف الحقیر... (پاک شده)... بتاریخ تمام شدن این مراح ارواح در روز شنبه در 15 شهر شوّال المكرّم سنة 1228.
منابع: بغية الوعاة 151؛ کشف الظنون 1: 165؛ الأعلام 1: 175؛ روضات الجنات 1: 51؛ معجم المطبوعات العربية 1: 374؛ مشار عربی 830؛ تراثنا 32: 207؛ سپهسالار 2: 394؛ ملی 18: 124
خط: نسخ متوسط جلی، تاریخ کتابت: شنبه 15 شوال 1228ق. حواشی: حاشیه هایی به عربی و فارسی بی نشان دارد. یادداشت ها: بر روی اولین صفحه ابیات شعری مختلف به فارسی و یادداشت (كتبه عبد الصمد ولد مرحوم ملا میر رحمان میاندهی)؛ مهرها: مهر بیضی کوچک «الله الصمد» در صفحه 48ر؛ آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی در تمامی صفحات دیده می شود، آثار موریانه خوردگی در گوشه پایینی تمامی اوراق دیده می شود و غالباً مرمت شده هستند. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی نخودی ساده، عطف گالینگور قهوه ای سوخته.
49گ، 11سطر، اندازه متن: 75×160؛ قطع: 147×200
موضوع: 1. زبان عربی-- صرف-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 377-87126
شماره رکورد: 1063935
مشهدی، محمّد جعفر
كتاب في النحو/ محمّد جعفر مشهدی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری در نحو عربی است. نسخه از آغاز افتادگی دارد و نام کتاب معلوم نگردید. مؤلّف خود و کتابش را در آخر معرفی نموده اما متأسفانه به علت پارگی برگ آخر نسخه که شامل انجامه می شود بخشی از مطالب انجامه از بین رفته است. مؤلّف خود را عبد الله محمّد جعفر مشهدی معرفی نموده و تاریخ فراغت از تألیف را در بیست و پنجم ذی قعده سال 1084ق. یاد کرده است.
نسخه از روی خط مؤلّف نوشته شده و به قرینه نوشته کاتب در انجامه که در آن از مؤلّف با عبارت (دام ظله) یاد کرده باید در زمان مؤلّف نیز نوشته شده باشد. با این که بخشی از انجامه به علت پاره شدن برگ از بین رفته، ولی از عبارت باقی مانده (مغنية الهداية المسترشد إلى توضيح مصباح النحو ممن لج في وقوع هذا الباب...) احتمال می رود این اثر شرحی بر کتابی در نحو به نام مصباح النحو باشد. شیخ آقا بزرگ در الذريعة (120:17) کتابی در نحو عربی به نام الضوء معرفی نموده و به نقل از کشف الظنون می نویسد که نام آن مصباح النحو است. حاج خلیفه کتاب الضوء را در کشف الظنون (2: 109) ذکر کرده و به مصباح النحو ارجاع داده، ولی در محلش در کشف الظنون از قلم افتاده است.
آغاز موجود: فاعلاً لعسى و اخلولق و أوشك و الاستغناء به عن المنصوب...
انجام:... و تقول فى قال قالا و في تقول تقولوا و في من الأنعام من العامي و في قد قدى.
انجامه مؤلّف: خُتم بحمد الله تعالى و عظيم مننه هذه الرسالة المحتوية على... (پارگی دارد)... الطالب إلى إيضاح... (پاره شده)... مغنية لهداية المسترشد إلى توضيح مصباح النحو ممن لج فى وقوع هذا الباب... و كان هذا الجمع و التأليف منى فجاء من غير سبق... فراغي منه أصيل يوم الأحد يوم خلق و كان الأرض يوم رخوتها الخامس و العشرين من شهر ذي القعدة من شهور سنة أربع و ثمانين بعد ألف هجرية و كتب هذا بمنى مؤلّفه الفقير إلى عفو ربّه الباري عبد الله محمّد جعفر المشهدى.
انجامه کاتب: هذا آخر كلام مؤلّف دام ظلّه و نقلت من عين خطه الشريف و أنا عبد القاصر الراجي المحتاج إلى رحمة ملك الباري محمّد مؤمن الشريف السبزواري.
خط: نسخ خوش، کاتب: محمّد مؤمن شریف سبزواری، تاریخ کتابت: قرن 11ق. امتیاز: نسخه در زمان مؤلّف و از روی خط او کتابت شده است؛ آرایه ها: بر روی پاره ای از عبارات به شنگرف خط کشی شده است. حواشی: حاشیه های (منه ره) و (منه رحمه الله) و حاشیه هایی با نشان (سید محمّد) دارد. مهرها: مهر بیضی با سجع «أفوض امرى الى الله عبده محمّد ابراهیم» در صفحه 144ر؛ آسیب ها: جلد فرسوده و پارگی دارد، شیرازه گسسته، لبه برگ 3 پاره شده و بخشی از حاشیه از بین رفته، آثار لک در لبه بالایی تمامی صفحات دیده می شود، لبه برگ 142 پاره شده و بخشی از حاشیه از بین رفته، لبه های دو برگ آخر پارگی دارند و متاسفانه بخشی از انجامه مؤلّف در برگ آخر از بین رفته؛ کاغذ: بخارایی شکری آهار مهره؛ جلد: تیماج قهوه ای ساده.
144گ، 15سطر، اندازه متن: 73×120؛ قطع: 120×185
موضوع: زبان عربی-- نحو
شماره های پیشین: 378-75704
شماره رکورد: 1063945
حر عاملی، محمّد بن حسن، 1033-1104ق.
الايقاظ من الهجعة بالبرهان على الرجعة/ محمّد بن حسن حر عاملی
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در اثبات رجعت (1)در 12 باب. محدث 12 باب محدث حر عاملی در آن دلایل و راه های متعدد عقلی و نقلی را با استناد به آیات شریفه قرآن کریم و سنت پیامبر گرامی و روایات اهل بيت عليهم السلام و با استفاده از کتاب های کلامی و حدیثی و
1) رجعت یکی از مسائل اعتقادی شیعه امامیه است، بدین معنی که حق تعالی در آخر زمان و پیش از روز قیامت بعضی از مردگان از آن هایی که در درجه و مقام والایی قرار گرفته و از آنانی که از نظر کفر و فساد و طغیان درجه بالایی دارند به این دنیا بر می گرداند و انتقام نیکان و صالحان را از بدان می گیرد.
تفسیری بیان داشته و به شرح و توضیح نکات مبهم پرداخته و به شبهاتی که در این زمینه مطرح گردیده پاسخ داده است.
مؤلّف در دیباچه می گوید: یکی از سادات معاصرین کتابی در رجعت نوشته و در آن مطالب غریبی آورده که معلوم نیست از کجا نقل کرده است به صورتی که مورد قبول بعضی از علمای شیعه قرار نگرفت؛ به همین جهت این کتاب را نوشتم. به گفته شیخ آقا بزرگ منظور از این سید معاصر، محمود بن فتح الله حسینی کاظمی نجفی است.
این کتاب توسط انتشارات دلیل در قم با تصحیح مشتاق صالح المظفر در سال 1422ق.=1380ش و 1386ش در 512 صفحه به چاپ رسید و در سال 1423ق.=1381ق. انتشارات حضرت معصومه در قم آن را با تصحیح عبد الکریم محمّد موسوی در 472 صفحه چاپ و منتشر کرد. همچنین این اثر توسط احمد جنتی به فارسی برگردانده شد و با تصحیح هاشم رسولی محلاتی در سال 1362ش. در تهران به چاپ رسید.
آغاز: الحمد لله محيى الأموات و مميت الأحياء... و بعد فيقول الفقير إلى الله الغني محمّد بن الحسن الحر العاملي... و قد سمّيت هذه الرسالة بالايقاظ من الهجعة بالبرهان على الرجعة...
انجام:... طرق كثير من أحاديثها و لكون أكثر رواتها من أصحاب الاجماع.
منابع: كشف الحجب 74؛ کشف الظنون 18؛ الذریعة 1: 94، 2: 506؛ أعیان الشیعة 9: 168؛ مشار 109
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: صفحات کمندکشی شده با خطوط زرین و مشکی، عناوین به شنگرف، بر روی آیات قرآنی و احادیث و پاره ای از عبارات به شنگرف خط کشی شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. یادداشت ها: بر روی صفحه عنوان چند یادداشت تملک بدین شرح: یادداشتی که متاسفانه بخشی از آن را پاک کرده اند ولی تاریخ آن پیدا است سنة 1161، یادداشتی دیگر بنام لطفعلى الموسوى بدون تاریخ با مهر بیضی او «عبده لطفعلى الموسوی»، تملکی دیگر به نام حیدر بن ابراهيم الحسني الحسيني مورخ شعبان سنة 1248ق. با مهر بیضی ناخوانای او؛ کاغذ: بخارایی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش میشن عنابی، ترنج و سرترنج با گل و بوته، عطف تیماج قهوه ای، آستر کاغذ مشجر آبی.
157گ، 16سطر، اندازه متن: 75×130؛ قطع: 120×190
موضوع: 1. کلام شیعه امامیه-- قرن 11ق. 2. رجعت-- اثبات
شماره های پیشین: 379-75672
شماره رکورد: 1063959
جزائری، نعمت الله بن عبد الله، 1050-1112ق.
غرائب الأخبار و نوادر الآثار/ نعمه الله بن عبد الله جزائری شوشتری
زبان: عربی
معرفی کتاب: نویسنده روایت هایی از پیامبر اکرم و اهل بیت علیهم السلام و همچنین احادیث قدسی را که از نظر ظاهری غریب به نظر می آیند و نیاز به توضیح و تفسیر دارند را در این اثر گردآوری نموده است. این اثر در چند باب تنظیم شده و به هر يك از معصومين يك باب اختصاص یافته و احادیث قدسی نیز در يك باب قرار گرفته است. نسخه حاضر در زمان مؤلّف نوشته شده و در حاشیه بعضی از صفحات آن بلاغ مقابله کتاب به خط مؤلّف دیده می شود. متأسفانه از پایان چند برگی افتادگی دارد.
آغاز: نحمده على رواية الحديث و درايته و صرف العمر في تحقيق معانيه و جمع مقالته...
انجام موجود: و إن قلت كان عن إكراه و إجبار لم يكن في ذلك الوقت.
منابع: أمل الآمل 2: 336؛ إيضاح المکنون 2: 143؛ الذریعة 16: 29
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. امتیاز: نسخه در زمان مؤلّف نوشته شده و بلاغ مقابله آن به خط او در حاشیه نوشته شده است. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف، بر روی برخی عبارات به شنگرف یا مشکی خط کشی شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده تصحیحی دارد. صفحات آغازین حاشیه هایی بی نشان دارد.
یادداشت ها: بر روی صفحه 1 پ یادداشت تملک با امضای (جعفر) دیده می شود و به گواهی سید محمّد جزائری که در همین صفحه یادداشتی در معرفی نسخه نوشته این یادداشت تملک شیخ جعفر شوشتری صاحب الخصائص الحسينية است. آسیب ها: نسخه فرسوده، جلد فرسوده و تقریبا از بین رفته، تمامی صفحات دارای لک و آثار آبدیدگی است، شیرازه گسسته، بعضی برگ ها سوراخ و آفت زدگی دارد. بخشی از حواشی بر اثر برش صحافی از بین رفته است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی.
179گ، 18سطر، اندازه متن: 90×140؛ قطع: 140×183
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 11ق.
شماره های پیشین: 380-75766
شماره رکورد: 1063968
سراب تنکابنی، محمّد بن عبد الفتاح، 1040-1124ق.
صلاة الجمعة/ محمّد بن عبد الفتاح تنکابنی معروف به سراب
زبان: عربی
معرفی کتاب: مؤلّف از علما و فضلای اواخر قرن یازدهم و اوایل قرن دوازدهم هجری قمری و از شاگردان علاّمه مجلسی و محقق خوانساری و سبزواری و دیگران بوده و دارای چندین اثر علمی در عقائد، کلام، فقه و جز آن ها است. وی پس از برگشتن نظر شاهان صفویه از تأیید اقامه نماز جمعه چندین رساله در نماز جمعه نوشت که بعضی از آن ها را به دستور استادان خود سبزواری و شیروانی ساخته است. اثر مورد معرفی در وجوب عینی نماز جمعه در زمان غیبت است که مؤلّف آن را در سال 1106ق. به دستور استاد خود شیروانی ساخته است. سراب پیش از این رساله ای به فارسی در رد بر آقا جمال خوانساری که قائل به حرمت نماز جمعه بود، به دستور استاد خود نوشته بود و پس از آن تصمیم به تألیف این رساله به زبان عربی گرفت.
آغاز: الحمد لله الذي شرّف الجمعة على غيرها من الأزمان و الأوقات... فيقول المتمسّک بکرم ربّه الغني محمّد بن الفتاح التنكابني إنّه قد ألّف بعض فضلاء المعاصرين رسالة فارسية لنفى عينية الجمعة...
انجام:... فان یبقی لک ریب فارجع إلى رسالة كتبتها في الأخبار و الاجماع.
انجامه مؤلّف: قد تمّ [كذا] الرسالة على يد الفقير الحقير الراجي إلى رحمة الله و ألطافه العميم محمّد بن عبد الفتاح التنكابني... في أواخر شهر الله عزّوجل في شهور سنة ست و مائة و ألف من هجرة خير البريّة على هاجرها ألف ألف سلام و تحية.
انجامه کاتب: كاتبه محمّد أمین غفر الله ذنوبه و لوالديه و لجميع المؤمنين.
منابع: الذريعة 15: 80 و 81؛ أعيان الشيعة 9: 381؛ الكواكب المنتشره 525 و 671
خط: نستعلیق تحریری و نسخ خوش، تاریخ کتابت: اوایل قرن 11ق. امتیاز: این نسخه در زمان مؤلّف نوشته شده است؛ آرایه ها: بر روی بعضی عبارات با مرکب سیاه خط کشی شده؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان (منه زید عزه) و (منه دام ظله) و (منه سلمه الله) دارد.
یادداشت ها: بر روی صفحه عنوان یادداشت تملک با مهر بیضی ظاهراً (محمّد محسن بن محمّد علی الحسینی...)؛ مهرها: مهر بیضی ظاهراً «محمّد محسن بن محمّد علی الحسینی» بر صفحه عنوان و صفحه 214پ؛ آسیب ها: لبه برگ آخر پارگی دارد، بر اثر برش صحافی بخشی از حواشی از بین رفته است. کاغذ: اصفهانی نخودی آهار مهره؛ جلد: تیماج عنابی.
2پ-89پ (215برگ)؛ 15سطر، اندازه متن: 70×130؛ قطع: 120×180
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 12ق. 2. نماز جمعه
شماره های پیشین: 381-76015
شماره رکورد: 1063975
سراب تنکابنی، محمّد بن عبد الفتاح، 1040-1124ق.
رؤية الهلال قبل الزوال/ محمّد بن عبد الفتاح تنکابنی معروف به سراب
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در بیان حکم روزی است که در آن هلال قبل از ظهر دیده شود که آیا آن روز سلخ ماه قبل است یا غره ماه بعد؟ نویسنده آن را در بیست و ششم ماه محرم الحرام 1106ق. به انجام رسانده و کلمات متعلق به روایت اخیر و بعضی کلمات دیگر را در هفتم ماه رمضان 1109ق. به آن ملحق کرده است.
آغاز:... الحمد لله رب العالمين... فقد اختلف الأصحاب رحمهم الله في إعتبار رؤية الهلال قبل الزوال و عدمه...
انجام:... مع عدم وضوح كون المقصود من الرواية هو هذا الاحتمال.
انجامه: تم [كذا] هذه الكلمات على يد مؤلفه الخاطى... محمد بن عبد الفتاح التنكابني فى يوم السادس و العشرين من شهر محرم الحرام من شهور السنة السادسة و المائة بعد الألف الاّ الكلمات المتعلقة بالرواية الأخيرة و بعض كلمات ضم [كذا] عند ارادة المباحثة و هذه الزيادة كانت في يوم السابع من شهر رمضان من شهور سنة التاسعة و المائة بعد الألف.
منابع: الذريعة 11: 309
89پ-104ر (215برگ)؛ 15سطر، اندازه متن: 70×130؛ قطع: 120×180
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 12ق. 2. رؤیت هلال
شماره های پیشین: 381-76015
شماره رکورد: 2249315
بیهقی نیشابوری کیدری، محمد بن حسین، قرن 6ق.
أنوار العقول من أشعار وصي الرسول/ قطب الدین محمد بن حسین کیدری
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16516 در همین فهرست. در نسخه حاضر ترجمه فارسی اشعار به قلم نستعلیق خفی با شنگرف در زیر ابیات عربی نوشته شده که دانسته نشد از کیست.
آغاز: الحمد لله الذى دانت لعزّته الجبابرۀ و تضعضعت دون عظمته الأكاسرة...
انجام:... و فيه الفضل مجتمعا كفضل صاحبه في العالمين علي و الحمد لله رب العالمين... الطيبين الطاهرين.
منابع: الذريعة 2: 431؛ أعيان الشيعة 9: 250؛ ریحانة الأدب 4: 473؛ کشف الحجب 68 منسوب به قطب راوندی؛ معالم العلماء 106؛ نهج البلاغه عبر القرون در مجله تراثنا 39: 307
104پ-175پ (215برگ)؛ 15سطر، اندازه متن: 70×130؛ قطع: 120×180
موضوع: 1. شعر عربی-- قرن 1ق.-- ترجمه شده به فارسی؛ 2. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق.-- اشعار
شماره های پیشین: 381-76015
شماره رکورد: 2249329
وصايا أمير المؤمنين لابنه الحسين (علیهما السلام)
زبان: عربی
معرفی کتاب: مجموعه ای از سفارشات امیرالمؤمنین حضرت علی به فرزندش امام حسین علیهما السلام است. این وصایا را حسن بن علی حرانی معروف به ابن شعبه از علمای قرن چهارم در تحف العقول نقل کرده و در منابع دیگر چون در بحار الانوار
(چندین جای)، مستدرک سفینه البحار (349) نهج السعاده (7: 474) به صورت کامل یا بخش هایی از آن به نقل از تحف العقول روایت شده است. در این نسخه پس از پایان این وصایا دو قطعه شعر منسوب به امیرالمؤمنین (علیه السلام) نوشته شده است:
مطلع بیت اول قطعه نخست: دواءک فیک و ما تشعر * وداءك منك و ما تبصر.
مطلع بیت اول قطعه دوم: ما ان تأوّهت في شيء رزيت به * كما تأوّهت الأطفال في الصغر. این ابیات را قطب الدین راوندی در الخرائج و الجرائح (544) و محمد بن علی طبری در بشارة المصطفى (131) و ابن شهر آشوب در مناقب (2: 159) و دیگران نقل نموده اند.
آغاز: أوصى على ابنه الحسين عليهما السلام يا بني اوصيك بتقوى الله عزوجل في السر و العلانية...
انجام:... حتى يبالي [كذ- ظاهرا بايد لا يبالي باشد] أي ثوبيه لبس و لا أي طعاميه أكل.
منابع: تحف العقول 88؛ الخرائج و الجرائح 544؛ مناقب ابن شهر اشوب 2: 159؛ بحار الانوار 33: 47
179-176ر (215برگ)؛ 11سطر، اندازه متن: 70×130؛ قطع: 120×180
موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق.-- وصیتنامه
شماره های پیشین: 381-76015
شماره رکورد: 2249774
رشید و طواط، محمد بن محمد، 480؟-573؟ق.
مطلوب كل طالب من كلام علي بن أبي طالب/ رشيد الدين محمد بن محمد بن عبد الجلیل بلخی معروف به و طواط؛ گردآورنده متن اصلی: عمرو بن بحر کنانی بصری معروف به جاحظ
زبان: عربی
معرفی کتاب: ابو عثمان عمرو بن بحر بن محبوب کنانی لیثی بصری مشهور به جاحظ در گذشته 255ق. یکی از ادبای معروف عرب در قرن سوم هجری قمری یکصد گفتار از كلمات قصار امیرالمؤمنین علیه السلام را گردآوری نموده که به المائة كلمة معروف گشته. این اثر جاحظ مورد توجه بسیاری از علما در طول تاریخ قرار گرفت و به شرح و
ترجمه آن پرداختند (1). یکی از شارحان آن رشیدالدین محمد بن محمد بن عبد الجلیل عمری معروف به رشیدالدین و طواط است. وی در این کتاب ابتدا هر یک از صد کلمه را آورده و به شرح عربی آن پرداخته است. سپس حدیث را به فارسی شرح و آن گاه هر یک از آن ها را به نظم فارسی ترجمه کرده است.
مطلوب كل طالب در سال های 1284، 1308، 1312، 1314-1313، 1328ق چاپ سنگی شده و با تصحیح مرحوم محدث ارموی در قم و تهران در سال های 1342 و 1349 و 1361 و 1377، و با تصحیح محمود عابدی در سال های 1365 و 1374 و 1386، و با تصحیح صبح روان در سال 1378 چاپ شده است.
این نسخه شرح عربی و فارسی کلمات حضرت را ندارد و صرفا کلمات قصار و ترجمه منظوم آن ها به فارسی را در بر می گیرد. نام کتاب و مؤلف نیز در آن نیامده است. نسخه ای از آن در کتابخانه آیةالله مرعشی در قم وجود دارد که در فهرست آن کتابخانه (18: 15) به نورالدین عبد الرحمن جامی نسبت داده شده است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... فهذا [كذا] مائة كلمة من كلمات اميرالمؤمنين... لو کشف الغطاء ما ازددت یقینا؛ مال خلد و جحیم را نیستم/ بیقین آن چنان که می باید. گر حجاب از میانه بردارند/ آن یقین ذره نیفزاید...
انجام:... هرچه خواهد بگوید و آن گاه/ دل بران قول و گفته بگمارد.
انجامه: تمت و طابت يا ليتها زادت، على يد المذنب الفقير العاصى عبد الغني بن عبد الباقي القايني... العشر الثاني من شهور محرم الحرام سنة 1115.
منابع: الذریعة 21: 159، 24: 215؛ کشف الظنون 2: 1721؛ اعیان الشیعة 1: 341؛ معجم المطبوعات العربية 2: 1921؛ گلستان 43؛ مرعشی 18: 15
179پ-192پ (215برگ)؛ 11سطر، اندازه متن: 70×130؛ قطع: 120×180
موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق.-- كلمات قصار؛ 2. جاحظ، عمرو بن بحر، 150-255ق. مائة كلمة-- نقد و تفسير
شماره های پیشین: 381-76015
شماره رکورد: 2250650
1) جهت اطلاع بیش تر در مورد این کتاب و شرح ها و ترجمه های آن رجوع کنید به آن چه مرحوم پدرم در کتاب خود نهج البلاغة عبر القرون نوشته که بخش هایی از آن در مجله تراثنا به چاپ رسیده است.
وفایی، درویش محمد بن احمد، قرن 9ق.
ترجمه منظوم نثر اللئالی/ درویش محمد بن سید احمد؛ گردآورنده متن اصلی: امین الإسلام فضل بن حسن بن فضل طبرسی
زبان: عربی
معرفی کتاب: درباره نثر اللئالی بنگرید به شماره بازیابی 2821/8 در فهرست همین کتابخانه (13: 319). کتاب نثر اللئالي مورد توجه بسیاری از دانشمندان قرار گرفته، بارها شرح و ترجمه شده و بعضی از شاعران آن را به نظم فارسی در آوردند. نسخه حاضر نیز یکی از ترجمه های منظوم آن است. مترجم ابتدا یک گفتار از کلمات قصار حضرت را آورده و آن گاه به ترجمه آن در یک بیت پرداخته است. مترجم نام خود را در انجامه به صراحت یاد کرده است. وی پس از ترجمه آخرین گفتار حضرت خاتمه ای به نظم فارسی آورده که از بعضی ابیات آن معلوم می گردد تخلص او (وفایی) بوده و در سال 875ق. تصمیم به ترجمه نموده است.
هشتصد و پنج بود با هفتاد *** طرح این نظم اتفاق افتاد
چون که شد نظم این رساله شاه *** ای وفایی بکن سخن کوتاه
آغاز: هذه كلمات من مقالات أسد الله الغالب علي بن أبي طالب كرّّم الله وجهه و هي موسومة بنثر اللئالي... حرف الألف إيمان المرء يعرف بأيمانه؛ دین و ایمان تو شود معلوم * چون قسم های تو شود مفهوم...
انجام:... چون که شد نظم این رساله شاه * ای وفایی بکن سخن کوتاه
انجامه مترجم: تمّت وطابت ياليتها زادت على يد ناظمها الموسوم بدرویش محمد بن سید أحمد أصلح الله حاله و نوّر بحقايق معرفته باله فی تاریخ سنه 877 سنة سبع و سبعين و ثمانمائة.
انجامه کاتب: و كتبه بيده الجانية الخاسرة الفانية... عبد الغني بن عبد الباقي عفي عنهما
193پ-214پ ( 215برگ)؛ 11سطر، اندازه متن: 70×130؛ قطع: 120×180
موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق.-- کلمات قصار-- ترجمه شده به فارسی
شماره های پیشین: 381-76015
شماره رکورد: 2250730
شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 953-1030ق.
الأربعون حديثاً/ بهاء الدین محمّد بن حسین عاملی مشهور به شیخ بهائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شیخ بهائی چهل حدیث روایت شده از پیامبر گرامی اسلام و اهل بیت عليهم السلام در زمینه های مختلف اخلاقی، عبادی، احکام شرعی، مواعظ و ادعیه را در این کتاب گرد آورده و به شرح کامل و توضیح عبارات سخت و غریب هر یک از آن ها پرداخته و آن را در سال 995ق. به انجام رسانده است. بر این کتاب حاشیه های متعددی نوشته شده و خود شیخ بهائی نیز بر روی بعضی از نسخه های آن حاشیه هایی نوشته است. نسخه حاضر نیز حاشیه هایی از مؤلّف با نشان (منه) و (منه رحمه الله) دارد.
این کتاب توسط شاگرد شیخ بهائی شمس الدین محمّد بن على بن خاتون عاملی در زمان خود او به فارسی برگردانده شده و شیخ بهائی بر آن تقریظی در ستایشت ترجمه و مترجم نوشته است. نسخه ای از این ترجمه در همین کتابخانه به شماره 16486 نگهداری می شود که معرفی آن در همین فهرست گذشت.
این اثر در تهران سال 1274ق. و 1310ق. و در تبریز سال 1378ق. چاپ شده است. اخیرا نیز توسط انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در سال 1415ق. با تصحیح ابو جعفر الکعبی چاپ و منتشر شده است.
آغاز موجود:... تحلّى اللسان بجواهر حقايقه و خیر خبر تجلّى الانسان...
انجام:... يتلونه عليك من خبايا العلوم المقدسّة... هنا أقطع الكلام شاكراً لله... و آله الهادين إلى دار السلام.
انجامه مؤلّف: إتّفق الفراغ من مشقه ضحوة يوم الاثنين ثالث العشر الثالث من ثانى شهور السنة الخامسة من العشر العاشر من المائة العاشرة من هجرة سيّد المرسلين عليه و آله أفضل صلوات المصلّين على يد مؤلّفه الفقير إلى الله الغني محمّد المشتهر ببهاء الدين العاملي... بمحروسة إصفهان... و ظاهراً و باطنا.
انجامه كاتب: و قد تمّ ما سقط من هذه النسخة الشريفة من أوّله و أواسطه و أواخره عند زوال الشمس من يوم الخميس السادس عشر من شهر ذى الحّجة الحرام عام ثلاثمائة
و إثنتين و ثلاثين بعد الألف من الهجرة على يد العبد الأحقر على اصغر بن الحسين بن علي بن محمّد بن طيب بن محمّد بن نورالدین بن نعمة الله الموسوي الجزائري عفي عنهم.
منابع: الذريعة 1: 409؛ مشار عربی 36
خط: بخشی از آن به نسخ متوسط و بخشی دیگر به نسخ زیبا و خفی نوشته شده است. کاتب: بخش نونویس آن به خط علی اصغر بن حسین بن علی جزائری شوشتری نوشته شده است؛ تاریخ کتابت: بخش نونویس در 1332ق. آرایه ها: عناوین به شنگرف نوشته شده است. حواشی: حاشیه های فراوانی با نشان (منه) و (منه رحمه الله) دارد. در حواشی کتاب نیز گاهی ابیاتی به فارسی نوشته شده که ظاهراً به خط کاتب نسخه است. یادداشت ها: مقداری از اوایل و مقداری از میانه و مقداری از آخر نسخه با کاغذی نوتر نونویس شده است. آسیب ها: بخشی از اوایل نسخه و بخشی از میانه و بخشی از برگ های آخر نسخه با کاغذی جدیدتر نونویس شده و به آن الحاق گردیده، همه برگ هایی که کهنه تر است و بعضی از برگ های نونویس آسیب دیده، از پایین پارگی و موریانه خوردگی دارد و متن در آن قسمتها آسیب دیده و از بین رفته، برگ اول مرمت شده و وصالی شده؛ کاغذ: بخارایی نخودی و فرنگی شکری؛ جلد: تیماج عنابی، ضربی مجدول، آستر کاغذ نخودی.
160گ، 18 و 19سطر، اندازه متن: 60×120؛ قطع: 120×190
عنوان های دیگر: چهل حدیث
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 10ق. 2. اربعینات
شماره رکورد: 1063982
علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق.
إرشاد الأذهان إلى أحكام الایمان/ علاّمه حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2394 (2394/ع) در فهرست همین کتابخانه (12: 164). این کتاب را دوست ارجمند ما محقق گرانقدر مرحوم حجه الاسلام و المسلمین شیخ فارس حسون تصحیح و توسط دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در سال 1410ق. به چاپ رساند.
آغاز: الحمد لله المتفرّد بالقدم و الدوام و المتنزه عن مشابهة الأعراض و الأجسام...
انجام:... و لمن قطع وادي هذه المسائل بسرعة السير.
انجامه: تمّت الكتاب بعون الله الملك الوهّاب في يوم الأحد في رابع عشر شهر صفر سنة إحدى و سبعين و تسعمائة على يد العبد الفقير... كمال الدين بن محمّد عماد الحسيني الاسترآبادي اللهم اغفر لصاحبه و لكاتبه و لقاريه و لمستمعه... الطيبين الطاهرين.
منابع: أمل الآمل 2: 84؛ کشف الحجب 38؛ إيضاح المكنون 1: 58؛ الذریعة 1: 510؛ مكتبة العلاّمة الحلي 34
خط: نسخ خوش، کاتب: کمال الدین بن محمّد عماد حسینی استرآبادی، تاریخ کتابت: 14 صفر 971ق. امتیاز: نسخه نفیسی است و جزو کتاب های کتابخانه محمّد قلی قطب شاه از سلاطین حیدرآباد دکن بوده؛ آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف، بر روی برخی عبارات به شنگرف خط کشی شده است. حواشی: تا نیمه های کتاب آکنده از حواشی با نشان (ع ل) است. حاشیه های پراکنده تصحیحی نیز دارد. یادداشت ها: یادداشت تملک با مهر بیضی «عبده محمّد حسین بن محمد» در صفحه 2ر؛ مهرها: چهار مهر مختلف از سلاطین قطبشاهی هند در صفحه عنوان؛ آسیب ها: آثار آب دیدگی در لبه های بیش تر صفحات دیده می شود، برخی از صفحات دارای آثار لک می باشد، متن تماما سالم ولی بخشی از حواشی بر اثر برش صحافی از بین رفته؛ کاغذ: بخارایی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش میشن مشکی، ترنج و سرترنج با گل و بوته زرین در دو طرف، آستر تیماج عنابی.
238گ، 15سطر، اندازه متن: 80×125؛ قطع: 130×187
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 8ق.
شماره های پیشین: 383-75664
شماره رکورد: 1063985
شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 953-1030ق.
مشرق الشمسين واكسير السعادتين/ محمّد بن حسین حارثی عاملی معروف به شیخ بهائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شیخ بهائی کتاب های چهارگانه شیعه یعنی کافی و من لا يحضره الفقيه و تهذیب و استبصار را در این کتاب خلاصه نموده و با ذکر آیات احکام و نقل روایت های صحیح و برخی از روایت های حسن به اصطلاح علمای متأخّر علم رجال به شرح و تفسیر آن ها پرداخته است. وی برای هر یک از کتب اربعه رمزی قرار داده است. برای کافی (کا)، برای من لایحضره الفقیه (یه)، برای تهذیب (یب)، برای استبصار (ص) و چنان چه حدیثی به شرح و توضیح نیاز داشته باشد با رمز (ن) به شرح آن پرداخته است. بنا به گفته شیخ بهائی در دیباچه وی این کتاب را به خواهش برخی از فضلا و برادران دینی خود ساخته، و همانند کتاب دیگرش حبل المتین آن را در مقدمات و چهار منهج قرار داده است. البته تألیف این کتاب ناتمام مانده و فقط شامل مبحث طهارت است و این بخش هم در 17 ذی الحجه 1015ق. در شهر قم به انجام رسیده است. به گفته مؤلّف سزاوار است این کتاب را مجمع النورین و مطلع النیرین نامید.
این اثر در سال 1321ق. در تهران به چاپ رسیده و انتشارات بصیرتی در قم آن را به صورت افست چاپ کرده است. همچنین بنیاد پژوهش های اسلامی وابسته به آستان قدس رضوی در مشهد در سال 1414ق.=1372ش. این کتاب را با تعلیقات محمّد اسماعیل بن حسین خواجوئی و تصحیح سید مهدی رجائی چاپ و منتشر کرده است.
آغاز: الحمد لله الذي هدانا بأنوار كتابه المبين...
انجام:... كان إذا خرج في تلك الظلمة عرف الصحابة إنّه رسول الله صلّى الله عليه و آله برائحة المسك.
انجامه مؤلّف: تمّ كتاب الطهارة من كتاب مشرق الشمسين و إكسير السعادتين بتوفيق الله سبحانه و يتلوه كتاب الصلاة إنشاء الله واتّفق الفراغ من تأليفه فى اليوم الرابع عشر من الشهر الحادي عشر من السنة الخامس [كذا] عشر بعد الألف بدار المؤمنين قم المحروسة في جوار الحضرة المقدّسة المطهّرة الفاطمية... و كتب مؤلّفه أحوج الخلق إلى رحمة الله الغني محمّد المشتهر ببهاء الدين العاملي... و الحمد لله أوّلاً و آخراً.
انجامه کاتب: تمّت هذه الرسالة على يد عبد الضعيف محمّد صالح بتاریخ بیست چهارم شهر ذالقعده الحرام سنة 195.
منابع: كشف الحجب 522؛ الذریعة 21: 50
خط: نستعلیق، کاتب: محمّد صالح، تاریخ کتابت: 1950= [1195]؛ آرایه ها: عناوین و رموز كتب اربعه به شنگرف، بر روی بعضی عبارات به شنگرف خط کشی شده است. حواشی:
حاشیه های متعددی با نشان (منه) دارد. یادداشت ها: بر روی صفحه عنوان سه یادداشت تملک به نام های محمّد بن کمال الدین، محمّد صالح بن حاجی مؤمن و سید رضی موسوی با مهر خشتی او (سید رضی الموسوی...)؛ آسیب ها: چند برگ آغازین آثار آب دیدگی اندکی دارند، چند برگ پایانی آثار پاشیدگی مرکب دارد، برگ 1 و 2 الحاقی و از شیرازه جدا شده؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: میشن عنابی مجدول، آستر کاغذ نخودی.
170گ، 15سطر، اندازه متن: 70×130؛ قطع: 120×185
عنوان های دیگر: مجمع النورين و مطلع النيرين
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 11ق؛ 2. احادیث احکام-- قرن 11ق.
شماره های پیشین: 384-103943
شماره رکورد: 1063994
علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم، 38-94ق.
الصحيفة السجادية/ على بن الحسین امام زین العابدين عليه السلام
زبان: عربی
معرفی كتاب: صحيفه كامله سجادیه است، همراه با ترجمه فارسی تحت اللفظى دعاها با شنگرف در زیر سطور. بنا بر حاشیه صفحه آغاز گویا مترجم (آقا حسین) نام داشته است. ترجمه فارسی در این نسخه تا بخشی از دعای حضرت در روز فطر است (ص صفحه 168ر) ترجمه شده و دعاهای پس از آن بی ترجمه مانده است.
آغاز: حدّثنا السيد الأجل نجم الدين بهاء الشرف أبو الحسن محمّد بن الحسن بن أحمد...
انجام:... و نجّنى من مضلات الفتن برحمتك يا أرحم الراحمين و صلى الله على سيّدنا رسول الله المصطفى و على آله الطاهرين.
خط: متن نسخ، ترجمه فارسی نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین ادعیه و ترجمه فارسی به شنگرف؛ حواشی: حاشیه هایی به فارسی دارد که ظاهراً از مترجم باشد. یادداشت ها: بر روی صفحه آغاز (3ر) مطالبی به فارسی با امضای (من مترجمه آقا حسین) در معرفی صحیفه سجادیه و بیان این که منظور از قائل حدثنا در ابتدای سند کتاب ابن السكون است و بعضی ها گمان دارند که عميد الرؤسا است، در صفحه عنوان دعای هنگام وصیت منقول از حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) و در صفحه آخر حدیثی از امام
صادق (علیه السلام) بنقل از حلیة المتّقین نوشته شده است. آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج قهوه ای با ترنج و سرترنج با گل و بوته.
227گ، 9سطر، اندازه متن: 65×120؛ قطع: 115×185
عنوان های دیگر: الصحيفة السجادية الكاملة
موضوع: 1. دعاها؛ 2. علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم، 38-94ق.-- دعاها
شماره های پیشین: 385-84992
شماره رکورد: 1063996
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
الأصول الأصلية/ محمّد محسن بن شاه مرتضی مشهور به فیض کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری در تأیید مشرب أخباری و رد بر اصولیین در ده اصل که هر یک در چند وصل و فصل تنظیم یافته و در آخر آن خاتمه ای در بیان بعضی مواعظ و نصایح بنقل از کتاب المعتبر محقق حلى دارد. بر اساس عبارت مؤلّف در انجامه (و اتفق لضعف تاريخ تصنيفه هذا الكلام) شیخ آقا بزرگ احتمال داده این اثر در سال 1041ق. به انجام رسیده باشد، ولی در فهرست تصانیف فیض تاریخ فراغت از آن در سال 1044ق. یاد شده است.
این کتاب را مرحوم جلال الدین محدّث ارموی تصحیح و توسط سازمان چاپ دانشگاه تهران در سال 1390ق. همراه با الحق المبین در تهران به چاپ رسید؛ پس از آن با تصحیح و تحقیق ابو القاسم نقیبی و حسن قاسمی توسط انتشارات مدرسه عالی شهید مطهری در سال 1387ش. در تهران و همچنین همراه با حبالة الرجل المفتون بحجية الظنون توسط داراحیاء الاحیاء در قم در سال 1412ق.=1370ش. چاپ و منتشر شده است.
نسخه حاضر نسخه ارزشمندی است چون در زمان حیات فیض نوشته شده و تاریخ کتابت آن تنها یک سال پس از تاریخ تألیف است. کاتب نام خود را نورالدین نوشته و طبق یادداشت برگ اول نسخه که ظاهراً به خط مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری است کاتب همان نورالدین بن شاه مرتضی بن محمِد مؤمن بن شاه مرتضی
نوه برادر فیض کاشانی و معروف به نورالدین اخباری است که دارای تالیفات متعددی از جمله نور الأنوار است و از عموی پدر خود فیض کاشانی در سال 1079ق. و از علاّمه مجلسی در سال 1084ق. و از دیگران اجازه روایت داشته است.
آغاز: الحمد لله الذي بعث في الأُميّين رسولاً منهم... أمّا بعد فيقول خادم علوم الدين... محمّد بن مرتضى المدعو بمحسن... و هي عشرة اصول يتبعها وصول و فصول...
انجام:... فما لم يتحقق الاذن فانه مفتر هذا كلامه رحمه الله و الحمد لله رب العالمين... و تمّت الأُصول الأصيلة الكاملة واتّفق لضعف تاريخ تصنيفه هذا الكلام و الحمد لله أوّلاً و آخراً.
انجامه: قد فرغت من تنميقه في أواخر شهر محرّم الحرام سنة خمس و أربعين بعد الألف و أنا أقل الخليقة نور الدين.
منابع: أمل الآمل 2: 305؛ كشف الحجب 49؛ الذريعة 2: 178؛ دانشگاه 8: 207
خط: نسخ متوسط، کاتب: نورالدین، تاریخ کتابت: محرم 1045ق. امتیاز: این نسخه بقلم نور الدین اخباری صاحب نور الأنوار یک سال پس از تألیف کتاب و در زمان حیات مؤلّف نوشته شده و حاشیه هایی از مؤلّف دارد. آرایه ها: عناوین و سرفصل ها به شنگرف؛ حواشی: حاشیه هایی از مؤلّف با نشان (منه) و (منه ادام فضله) و (منه مد ظله) دارد؛ یادداشت ها: یادداشتی در معرفی کاتب در اولین برگ نسخه که الحاقی است و ظاهراً بقلم سید محمّد جزائری شوشتری است، در صفحات 67ر-68ر مطالبی در مورد آیات محکمات و متشابهات و اختلاف نظر درباره آن ها است، در صفحه 106ر مطالبی در بدعت هایی که خلیفه دوم روا داشته منقول از کتاب ابن ابی جمهور احسائی هر دو به یک خط، به گواهی یادداشت برگ اول نسخه این یادداشت ها به خط علاّمه مجلسی است. مهرها: مهر دایره ای ناخوانا در صفحه عنوان، مهر بیضی با سجع ظاهراً «يا محسن اغفر بمحمّد علم الهدى نصیرالدین سلیمان» در صفحه آخر نسخه که باید مهر نصیرالدین فرزند علم الهدی فرزند فیض باشد. آسیب ها: دو برگ اول نسخه پارگی دارد، آثار آب دیدگی در لبه های پایینی بعضي صفحات دیده می شود، شیرازه گسسته؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی مجدول، آستر کاغذ خردلی.
2پ-67پ (107برگ)؛ 20سطر، اندازه متن: 80×135؛ قطع: 125×194
موضوع: 1. اخباریه-- دفاعیه ها و ردیه ها-- قرن 11ق. 2. اصولیه (شیعه)-- دفاعیه ها و ردیه ها
شناسه افزوده: الف. کاشانی، محمّد بن مرتضى، -1115؟ق.، كاتب
شماره های پیشین: 386-75673
شماره رکورد: 1064080
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
تسهيل السبيل بالحجّة فى انتخاب كشف المحجّة/ محمّد محسن بن شاه مرتضی مشهور به فیض کاشانی؛ نویسنده متن: رضی الدین علی بن موسی حلی مشهور به سید ابن طاووس
زبان: عربی
معرفی کتاب: گزینشی از کتاب کشف المحجّة لثمرة المهجة اثر رضی الدین علی بن موسی حلی داودی معروف به سید ابن طاووس است. فیض کاشانی بخش هایی از آن را انتخاب و شرح کرده و کتاب خود را در دو فن و چند فصل قرار داده و در سال 1044ق. به انجام رسانده است.
این کتاب در سال 1303ق. با تصحیح محمد صادق بن ابو القاسم خوانساری همراه تحف العقول و کتاب هایی دیگر در تهران به چاپ رسید. همچنین مؤسسه آل البیت در قم آن را تصحیح و توسط مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی در تهران در سال 1407ق. به مناسبت کنگره بزرگداشت فیض کاشانی در مناسبت چهارصدمین سال ولادت وی چاپ و منتشر کرد. مجددا دوست ارجمند ما آقای حامد الخفاف آن را تصحيح و توسط مؤسسه آل البیت در بیروت در سال 1413ق.=1993م=1372ش به چاپ رساند.
نسخه حاضر ارزشمند و در زمان حیات مؤلف و چهار سال پس از تألیف آن نوشته شده است. راجع به کاتب نسخه بنگرید به توضیحات کتاب شماره یک همین مجموعه.
آغاز: الحمد لله الذى سهّل السبيل و أوضح الدليل و ان كان اكثر النس عن المحجه لفی تضليل...
انجام:... ترى بركاته عن قريب و تفوز مع الفائزين.
انجامه مؤلّف: تم تسهيل السبيل و ختم و صار تاریخ ختمه ختم و الحمد لله أوّلاً و آخراً و ظاهراً و باطناً و صلّى الله على النبي و آله و سلّم.
انجامه کاتب: و قد فرغ من تحريره العبد الأقل نور الدين فى أواخر شهر شوال بعد أربع سنين و سال التاريخ فقالوا انشر تخدم.
منابع: امل الامل 2: 305؛ الذريعة 4: 182؛ مشار عربی 184
69ر-93پ (107برگ)؛ 21سطر، اندازه متن: 80×135؛ قطع: 125×194
موضوع: 1. اخلاق اسلامی-- قرن 11ق. 2. اخلاق اسلامی-- قرن 7ق. 3. ابن طاوس، على بن موسی، 589-664ق. كشف المحجة لثمرة المهجة-- برگزیده
شناسه افزوده: الف. کاشانی، محمّد بن مرتضى، -1115؟ق، كاتب
شماره های پیشین: 386-75673
شماره رکورد: 2253055
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
تحقيق معنى التفقّه في الدين/ محمّد محسن بن شاه مرتضی مشهور به فیض کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: نظر به احادیث متواتری که درباره ضرورت تفقّه در دین در الکافی و تهذیب و دیگر کتاب های حدیثی معتبر آمده، علمای اسلام معنی تفقه و شرایط وجوب آن را مورد بحث قرار داده اند. فیض کاشانی نظر شیخ حسن عاملی صاحب معالم در این موضوع و اعتراض یکی از علما که نامی از او نبرده بر صاحب معالم را آورده و سپس بین این دو به قضاوت پرداخته است.
نام این اثر در منابع به صورت های المحاكمة بين الفاضلين و يا رسالة في التفقه في الدين فى المحاكمات بين الفاضلین نیز یاد شده است. ما نام آن را بر اساس آن چه در نسخه در دیباچه مؤلّف یاد شده ثبت کردیم. این رساله بجز رساله الحق المبين في كيفية التفقّه فى الدین اوست که توسط مرحوم محدث ارموی به چاپ رسیده است و در شماره بعد معرفی خواهد شد. کاتب نام خود را در این رساله ننوشته ولی این نیز به همان خط دو رساله قبلی در این مجموعه است که به خط نورالدین اخباری و در زمان فیض کتابت شده اند.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... و بعد فيقول محمد بن مرتضى المدعو بمحسن هذه رسالة في تحقيق معنى التفقّه في الدين أوردنا فيها كلام بعض المحقّقين...
انجام:... يهدي من يشاء إلى صراط مستقيم و الحمد لله... و آله الطاهرين و السلام.
منابع: الذریعة 20: 136، 11: 153؛ هدية العارفین 2: 7؛ نشریه 2: 177؛ فهرست های خودنوشت فیض کاشانی 236
94پ-97ر (107برگ)؛ 21سطر، اندازه متن: 80×135؛ قطع: 125×194
موضوع: 1. شیعه-- عقاید. 2. کلام شیعه
شناسه افزوده: الف. کاشانی، محمّد بن مرتضی، -1115؟ق.، كاتب
شماره های پیشین: 386-75673
شماره رکورد: 2253548
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
الحق المبين في تحقيق كيفية التفقه في الدين/ محمّد محسن بن شاه مرتضی مشهور به فیض کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در چگونگی فراگرفتن دین و تکلیف انسان در اختیار آن، شامل یک مقدمه، مقصد و خاتمه است. مؤلّف در انجام، خوانندگان را برای تفصیل بیش تر پیرامون مطالب رساله به سایر کتاب های خود هم چون الاصول الاصيلة، تسهيل السبيل و سفينة النجاة ارجاع داده است. بگفته فیض در فهرست خودنوشت خود، این اثر در سال 1068ق. نگارش یافته است. خود نیز در انجام کتاب این ابیات را در تاریخ تألیف این اثر آورده است:
قال في تاريخه الروح الأمين *** إنّ هذا لهو الحق المبين
الفظن ما لا يلفّظ منه به *** و انت في تعريفه بالمستبين
این کتاب را مرحوم جلال الدین محدث ارموی تصحیح و همراه با الاصول الأصيلة مؤلّف توسط سازمان چاپ دانشگاه تهران در سال 1390ق=1349ش. چاپ و منتشر کرد. به گفته ارموی در مقدمه تصحیح این اثر، امّهات این رساله در اوایل کتاب الحقایق مؤلف آورده شده است.
آغاز: الحمد لله و الصلاه على رسول الله... اما بعد فيقول خادم علوم الدین محمد بن مرتضى المدعو بمحسن... هذا هو الحق المبين في تحقيق كيفية التفقه في الدين...
انجام:... فليرجع الى كتبنا المبسوطة... قال في تاريخه الروح الأمين * إنّ هذا لهو الحق المبين * الفظن ما لا يلفّظ منه به * و انت في تعريفه بالمستبين
منابع: الذريعة 7: 38: فهرست های خود نوشت فیض 88 و 166؛ مجلس 12: 87؛ الحق المبين (مقدمه مصحح)
98پ-105پ (107برگ)؛ 21سطر، اندازه متن: 80×135؛ قطع: 125×194
موضوع: 1. شیعه-- عقاید. 2. کلام شیعه
شناسه افزوده: الف. کاشانی، محمّد بن مرتضی، -1115؟ق.، كاتب
شماره های پیشین: 386-75673
شماره رکورد: 2253737
شرح منظومة ابن سينا في الطب/ نویسنده متن: حسين بن عبد الله ابن سينا
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی بر منظومه شیخ الرئیس ابو علی سینا در طب است، با این مطلع:
الطب حفظ صحة برء مرض *** من سبب في بدن منه عرض
ابو علی سینا چندین منظومه در طب دارد و بر منظومه های او شرح ها نوشته شده است. یکی از این شرح ها که بر همین منظومه نوشته شده شرحی است از شرف الدین موسی بن ابراهیم یلدانی شافعی در گذشته 879ق. به نام الجوهر النفيس بشرح منظومه الرئیس که آن را در 870ق. به انجام رسانده است. البته نام شارح در ایضاح المكنون و هدية العارفين (بلداوي) ياد شده که ظاهراً صحیح نیست. نسخه ای از شرح یلدانی در همین کتابخانه به شماره 3825/1ع نگهداری می شود.
نسخه مورد گفتگو از دو طرف افتادگی دارد و فقط چند برگی از اوایل شرح است و شارح شناخته نشد. این نسخه در اول دفتری قرار گرفته که اثر بعدی آن بخشی از یک کتاب چاپی است.
آغاز موجود: للمعنى و عواصه لفهمه فبودر إلى إمتثال رأيهم... ذكر تقسيم الطب، الطب حفظ صحة برء مرض * من سبب في بدن منه عرض...
انجام موجود:... الطبيعة التي كان عليها قبل فصد.
منابع: إيضاح المكنون 1: 385؛ هدية العارفين 2: 480؛ ملی 16: 54؛ مجلس 38: 625؛ دانشگاه 6: 2403
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 10ق. آرایه ها: عناوین به شنگرف، علایم میانه مصراع ها دایره زرین؛ یادداشت ها: مطالبی در اختیارات ایام به نقل از امام صادق
علیه السلام در صفحه اول نوشته شده؛ آسیب ها: نسخه فرسوده، فاقد جلد و از دو طرف افتادگی دارد، چندین برگ از کتابی چاپی به آن الحاق شده، اوراق تماما آب دیده و دارای لک، غالب برگ ها پارگی دارد و بعضا وصالی و مرمت شده اند. کاغذ: شامی نخودی
2پ-3پ (78برگ)؛ 17سطر، اندازه متن: 105×140؛ قطع: 135×180
موضوع: 1. ابن سینا، حسین بن عبد الله، 370-428ق. منظومه در طب-- نقد و تفسیر؛ 2. پزشکی ایرانی-- شعر-- نقد و تفسیر
شماره های پیشین: 387- (3)
شماره رکورد: 1064092
تاریخ بلاد الشام و نواحي ها
زبان: عربی
معرفی کتاب: چند برگی از تاریخ شام و مناطق اطراف آن است. نویسنده وقایع و حوادث را به ترتیب سال وقوع آن ها یاد کرده ولی بعضی از سال ها را ندارد. نسخه از دو طرف افتادگی دارد و چند برگی بیش نیست، و از وقایع سال 1014ق. در محاصره دمشق توسط ابن جنبلاط تا به حکومت رسیدن عبد الله پاشا فرزند علی پاشا در سال 1234ق. را در بر می گیرد.
آغاز موجود: و الحمد لله رب العالمين و صلّى الله على محمّد و آله أمّا بعد... تاريخ بلاد الشام و نواحيها ففي سنة اربعه عشر بعد الف [كذا] جاء ابن جنبلاط و احاط بدمشق الشام...
انجام موجود:... ثم حكم بعده عبد الله باشا ابن على باشا فصار حكمه بعدل و حلم في أحسن تقويم.
4ر-10پ (78برگ)؛ 17سطر، اندازه متن: 105×140؛ قطع: 135×180
موضوع: 1. تاریخ شام و جزیره
شماره های پیشین: 387- (3)
شماره رکورد: 2255292
جامع الأخبار
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16366/4 در همین فهرست.
نسخه حاضر شامل 142 فصل است و فصل آخر آن به احایث نوادر اختصاص داده شده است. نسخه آشفته و از میانه و انجام افتادگی دارد.
آغاز: الحمد لله الأوّل بلا أوّل كان قبله... اما بعد فانّى مذ كنت ابن عشرين حتى بلغ ذرف سني الى خمسين... و سميته بكتاب جامع الأخبار... و فيه أربعة عشر باباً...
انجام موجود:... فعند ذلك يقول أهل النار فمالنا... و لا صديق حميم.
11ر-78پ (78برگ)؛ 17سطر، اندازه متن: 105×140؛ قطع: 135×180
موضوع: 1. احادیث شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. احادیث اخلاقی؛ 3. اصول دین
شماره های پیشین: 387- (3)
شماره رکورد: 2255589
مجلسی، محمّد باقر بن محمّد تقی، 1110-1037ق.
زاد المعاد/ محمّد باقر بن محمد تقی مجلسی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16304 در همین فهرست.
آغاز: الحمد لله الذي جعل العبادة وسيلة لنيل السعادة... امّا بعد بنده خاطی محمّد باقر بن محمد تقى على الله عن جرائمهما بر الواح ارواح صافيه...
انجام:... بعد از وفات این شکسته به دعای رحمت و مغفرت این مستحق دعا را یاد کنند.
انجامه مؤلّف: و ختم بفضل الله سبحانه و تأييده فى شهر الله المعظّم شهر رمضان من سنة سبع و مائة و ألف من الهجرة المقدسّة على يد مؤلّفه الراجي إلى رحمة الكريم في محروسة اصفهان... الطاهرين و لعنة الله على أعدائهم أجمعين.
انجامه كاتب: قد تمّ هذا الكتاب المسمّى زاد المعاد في السادس من شهر رجب المبارك من سنة سبع و مائتان و ألف من الهجرة المقدّسة أللّهم اغفر ذنوب كاتبه و استر عيوبه و ذنوب والديه و جميع المؤمنين و المؤمنات بمحمّد و آله الطاهرين.
منابع: الذريعة 12: 11 و 10: 16 و 15: 230؛ كشف الحجب 302؛ إيضاح المكنون 1: 607؛ دانشگاه 16: 465
خط: نسخ زیبا، ترجمه فارسی دعاها به نستعلیق، تاریخ کتابت: 6 رجب 1207ق.
آرایه ها: عناوین به شنگرف، ترجمه غالب دعاها به شنگرف زیر سطور؛ یادداشت ها: یادداشت تولد ملوک خانم در شب تاسوعای سنة 1341 در صفحه اول؛ آسیب ها: جلد فرسوده و پاره شده، چند برگ نسخه مرمت شده ولی به متن آسیب نرسیده؛ کاغذ: فرنگی شکری، آهار مهره؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی، ترنج و سرترنج با گل و بوته زرین و مشکی، آستر تیماج قهوه ای.
244گ، 20سطر، اندازه متن: 75×140؛ قطع: 117×190
موضوع: 1. دعاها؛ 2. زیارت نامه ها؛ 3. اعمال السنه
شماره های پیشین: 388-87181
شماره رکورد: 1064101
علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم، 38-94ق.
الصحيفة السجادية/ على بن الحسین امام زین العابدین علیه السلام
زبان: عربی
معرفی کتاب: صحیفه کامله سجادیه است همراه با ترجمه تحت اللفظی دعاها به فارسی به قلم نستعلیق زیبا در زیر سطور. این اثر بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.
آغاز: حدّثنا السيّد الأجل نجم الدين بهاء الشرف أبو الحسن محمّد بن الحسن بن أحمد...
انجام... و تتم إحسانك فيما بقى من عمري كما أحسنت فيما مضى منه يا أرحم الراحمين.
انجامه: قد اتّفق الفراغ من تنميق هذه الصحيفة الكاملة بعون الله تعالى في شهر رمضان المبارک سنة 1119 تسع عشر و مائة و ألف بدار العلم شیراز صانها الله تعالى من الآفات.
خط: نسخ خوش، ترجمه فارسی نستعلیق، تاریخ کتابت: رمضان 1119ق.، تاریخ کتابت: ترجمه 16 جمادی الاولی 1120ق. آرایه ها: دو صفحه افتتاح آراسته و مزین به سرلوح و
کتیبه مرصع زرین با نقش گل و بوته الوان، صفحات کمندکشی شده، متن داخل جداول با خطوط زر و مشکی، عناوین دعاها به قلم ثلث داخل کتیبه زرین، ترجمه فارسی به شنگرف بين سطور نوشته شده؛ حواشی: حاشیه هایی بی نشان به فارسی دارد. یادداشت ها: یادداشت اهدای نسخه به فارسی به شخصی که نامش نیامده مورخ اول دی ماه 1329 در صفحه عنوان، یادداشت تملک با مهر بیضی کوچک ناخوانا در صفحه آخر دیده می شود. آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی در بیش تر صفحات دیده می شود، شیرازه گسسته؛ کاغذ: بخارایی آهار مهره؛ جلد: تیماج قهوه ای، ضربی، مجدول، اندرون مقوایی، آستر تیماج خردلی.
243گ، 9سطر، اندازه متن: 50×130؛ قطع: 105×185
عنوان های دیگر: الصحيفة السجادية الكاملة
موضوع: 1. دعاها؛ 2. علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم، 38-94-- دعاها
شماره رکورد: 1064109
شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 953-1030ق.
مفتاح الفلاح/ بهاء الدین محمّد بن حسین حارثی عاملی مشهور به شیخ بهائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: یکی از کتاب های معروف ادعیه و اعمال است. شیخ بهائی دعاها و اعمال واجب و مندوب شبانه روز را در آن گردآوری نموده و به شرح و توضیح واژه های دشوار و غریبی که در آن ها آمده نیز پرداخته است.
کتاب بر اساس شش دوره شبانه روز در شش باب تنظیم شده، و هر دوره در یک باب قرار گرفته است: باب اول: در دعاها و اعمال مربوط به هنگام سحر تا طلوع آفتاب.
باب دوم: از طلوع آفتاب تا هنگام زوال.
باب سوم: از هنگام زوال تا غروب آفتاب، باب چهارم: از غروب آفتاب تا هنگام خواب.
باب پنجم: از هنگام خواب تا نیمه شب.
باب ششم: از نیمه شب تا هنگام سحر.
شیخ بهائی آن را در گنجه در ماه صفر 1015ق. به انجام رسانده است (1).
این اثر مورد توجه بسیاری از دانشمندان علوم اسلامی قرار گرفت و از بدو تالیف شروح و حواشی متعددی بر آن ساخته شد و چندین بار به فارسی نیز ترجمه گردید. نخستین ترجمه فارسی آن در زمان مؤلّف و توسط یکی از شاگردان او به نام صدرالدین محمّد بن محب علی تبریزی انجام شده که آن را بنام شاه عباس صفوی آداب عباسی نامید. جمال الدین محمّد خوانساری از دانشمندان قرن دوازدهم هجری قمری در گذشته 1125ق. نیز این اثر را به فارسی ترجمه و شرح کرده که به چاپ نیز رسیده است.
این اثر بارها توسط ناشرین مختلف در هند، مصر، لبنان و ایران چاپ شده است. از چاپ های آن می توان به چاپ بمبئی در سال 1304ق.، تهران سال 1317ق. با تصحیح شیخ علی یزدی و مصر سال 1324ق. اشاره کرد. اخیراً نیز توسط انتشارات بصیرتی در قم از روی نسخه مصر به صورت افست چاپ و منتشر شده است. همچنین این اثر با تعليقات محمّد اسماعیل خواجوئی مازندرانی و تصحیح سید مهدی رجائی توسط انتشارات جامعه مدرسین قم در سال 1415ق. منتشر شده است.
آغاز: الحمد لله الذي دلّنا على جادة النجاة... و بعد فان أقل العباد عملاً و أكثرهم زللاً محمّد المشتهر ببهاء الدين العاملي... و سميته مفتاح الفلاح... و رتّبته على ستة أبواب...
انجام:... و أن لا يؤاخذنا بسوء أعمالنا يوم الدين الدين إنّه أرحم الراحمين و أكرم الأكرمين.
انجامه مؤلّف: فرغت بعون الله من تأليفه ببلدة كنجة مع تراكم أفواج العلائق... في أوائل العشر الثالث من الشهر الثاني من السنة الخامسة من العشر الثاني بعد الألف و أنا أقل الأنام محمّد المشتهر ببهاء الدين العاملي... و باطناً و ظاهراً.
1) سید علی خان مدنی در سلافة العصر (ص289) درباره این کتاب از یکی از علمای اصفهان که او را با عنوان (المولى الفاضل معزالدین اقضی قضاه اصفهان) یاد کرده، داستانی نقل می کند که ترجمه فارسی آن چنین است: «شبی یکی از امامان علیهم السلام را در خواب دیدم و به من فرمود: کتاب مفتاح الفلاح را بنویس و همواره اعمالی که در آن یاد شده انجام بده. پس از بیدار شدن، کتاب را از علمای اصفهان جویا شدم؛ ولی آنان اظهار بی اطلاعی کردند و حتی نام آن را نشنیده بودند. و این در زمانی بود که شیخ بهائی به همراه اردوی شاه در یکی از نواحی ایران بسر می برد. هنگام برگشتن شیخ، کتاب مفتاح الفلاح را از او جویا شدم و او در پاسخ گفت: من در این سفر کتابی در دعا به این نام نوشتم، ولی هنوز هیچ کس از آن اطلاعی ندارد و به کسی هم برای استنساخ تاکنون نداده ام! من داستان خواب خود را به او گفتم و اشک از چشمان شیخ جاری شد و کتاب را به من نشان داد. من نیز از روی آن رونویسی تهیه کردم، و اولین کسی هستم که این کتاب را استنساخ کرده است». گفتنی است این شخص همان قاضی معزالدین محمّد بن تقی الدین حسینی اصفهانی از فقیهان و متکلّمان روزگار شاه عباس صفوی است که در اصفهان منصب قضاوت داشت و از مشایخ مجلسی اول به شمار می رود. بنگرید: سلافه العصر: 289، خاتمه مستدرک الوسائل: 215/2، رياض العلماء: 47/5، الکنی و الالقاب: 89/2، مستدرک سفینه البحار: 8: 549
انجامه كاتب: فرغ من تسويده في أواخر شهر ربيع الثاني سنة إحدى و ثمانين و ألف إسماعيل بن مظفر الدماوندى عفى عنهما.
منابع: سلافة العصر 389؛ أمل الآمل 1: 155؛ خاتمة مستدرك الوسائل 2: 315؛ الغدیر 11: 270؛ طرائف المقال 2: 394؛ کشف الحجب 540؛ الذریعة 21: 339؛ مشار عربی 880
خط: نسخ خوش، کاتب: اسماعیل بن مظفر دماوندی، تاریخ کتابت: ربیع الثانی 1081ق. امتیاز: نسخه مقابله شده از روی نسخه ای که نورالدین محمّد مازندرانی آن را بر صدرالدین محمّد تبریزی شاگرد شیخ بهایی، و او بر مؤلّف خوانده است. یادداشت بلاغ این مقابله در صفحه آخر نسخه دیده می شود. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف، بر روی برخی عبارات با شنگرف خط کشی شده است. حواشی: آکنده از حاشیه هایی با نشان های (منه) و (حم) و جز آن است. یادداشت ها: یادداشت تملک (ابن ملا محمود عبد الله سعد الله القرشی الدماوندی) با مهر بیضی ناخوانا و فهرست ابواب کتاب در صفحه اول؛ آسیب ها: همه اوراق دارای آثار لک و آب دیدگی است، بعضی از صفحات مرمت و وصالی و بازنویسی شده، شیرازه گسسته؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج قهوه ای، مجدول، آستر کاغذ خردلی.
174گ؛ 15سطر، اندازه متن: 40×120؛ قطع: 90×185
موضوع: 1. دعاها؛ 2. دعاهای روزانه؛ 3. اعمال السنه
شماره های پیشین: 390-75703
شماره رکورد: 1064153
جامی، عبد الرحمن بن احمد، 817-898ق.
الفوائد الضيائية في شرح الكافية/ نورالدین، عبد الرحمن بن احمد بن محمّد جامی؛ نویسنده متن: عثمان بن عمر مشهور به ابن الحاجب
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1985 (1985/ع) در فهرست همین کتابخانه. نسخه حاضر در چند جا افتادگی دارد و نواقص آن نونویس و به آن الحاق شده است.
آغاز: الحمد لوليّه و الصلاة على نبيّه... فهذه فوائد وافية لحل مشكلات الكافية... و سمّيتها بالفوائد الضيائية...
انجام:... و اختم لى بخير [كذا] أللّهم اجعل خاتمة أمورنا خيراً... و على آله و أصحابه من تبعهم من زمرة أحبّائه.
انجامه: قد استراح من كمد الانتهاض لنقل هذا الشرح من السواد إلى البياض العبد الفقير عبد الرحمن الجامي وفّقه الله سبحانه في وضائف عبوديّته للأعراض عن مطالبته الأعواض فجوة السبت احدى عشر من رمضان سنة 897.
منابع: الذریعة 16: 346؛ هدية العارفين 1: 534؛ ملی 11: 17 و 14: 7؛ معجم المطبوعات العربية 672؛ مشار عربی 681
خط: اصل نسخه به خط زیبای نسخ خفی و صفحات الحاقی به خط شکسته نستعلیق نوشته شده است. تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: بر روی برخی عبارات به شنگرف خط کشی شده است. حواشی: بخشی از نسخه آکنده از حواشی با نشان (عبد ربه)، و ظاهراً (غفور) و جز آن است. آسیب ها: در چند جا افتادگی دارد و مجددا نونویس شده، اوراق گسسته و بعضا از شیرازه جدا شده، بسیاری از صفحات دارای آثار لک و آبدیدگی است، جلد فرسوده، شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج قهوه ای، آستر تیماج قهوه ای.
243گ، 15 و 18سطر، اندازه متن: 65×110؛ قطع: 120×180
موضوع: 1. ابن الحاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق. الكافيه في النحو-- نقد و تفسير؛ 2. زبان عربی-- نحو
شماره های پیشین: 391-103850
شماره رکورد: 1064167
علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق.
إرشاد الأذهان إلى أحكام الايمان/ حسن بن يوسف بن مطهر مشهور به علاّمه حلی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2394 (2394/ع) در فهرست همین کتابخانه (12: 164). این کتاب را دوست گرانقدر ما محقق ارجمند مرحوم حجة الاسلام شيخ فارس حسون تصحیح و توسط دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم در سال 1410ق. به چاپ رسید.
آغاز: الحمد لله المتفرّد بالقدم و الدوام و المتنّزه عن مشابهة الأعراض و الأجسام...
انجام:... بما أفدناه في التحرير أو تذكرة الفقهاء أو قواعد الأحكام أو غير ذلك من كتبنا و الله الموفّق لكل خير و الدافع لكل ضير و الحمد لله رب العالمين... و عترته الطاهرين.
انجامه: قد فرغ من تسويد هذه الأوراق في يوم الأحد تسع عشر من شهر ذي الحجّة الحرام من شهور سنة مائتا تسع عشر بعد الألف من هجرة النبوية المصطفوية... و آله اجمعين.
منابع: أمل الآمل 2: 84؛ کشف الحجب 38؛ ايضاح المكنون 1: 58؛ الذريعة 1: 510؛ مكتبة العلاّمه الحلي 34
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: ذیحجه 1219ق. آرایه ها: عناوین به شنگرف؛ حواشی: نسخه آکنده از حاشیه هایی با نشان (ع ل) و همچنین حواشی با نشان (بخطه مد ظله) و جز آن می باشد. یادداشت ها: در صفحه آخر یادداشت وقف کتاب با امضای (حسین بن محمّد تنکابنی) مورخ 1229ق. آسیب ها: نسخه فرسوده، جلد فرسوده، همه صفحات دارای آثار زیاد آب دیدگی و لک، بخشی از حواشی بر اثر برش صحافی از بین رفته، شیرازه گسسته، نسخه به دو خط نوشته شده؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی مجدول، آستر کاغذ نخودی.
329گ، 13-15سطر، اندازه متن: 65×105؛ قطع: 115×175
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 8ق.
شماره های پیشین: 392-87145
شماره رکورد: 1064171
علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم، 38-94ق.
الصحيفة السجادية/ على بن الحسين زين العابدين عليه السلام
زبان: عربی
معرفی کتاب: نسخه همراه با ترجمه تحت اللفظی دعاها به فارسی به قلم نستعلیق زیبا با شنگرف در زیر سطور است.
آغاز: حدّثنا السيد الأجل نجم الدين بهاء الشرف أبو الحسن محمّد بن الحسن بن أحمد...
انجام:... صفوتك الأبرار من خاصتك برحمتك يا أرحم الراحمين و يا أكرم الأكرمين.
انجامه: قد وقع الفراغ من كتابته الشريفة السجادية [كذا] على يد أحقر العباد و أحوجهم... تراب أقدام المؤمنين ابن ملا خليل الله بسحق غفر الله لهما في ثامن شهر ذى القعدة الحرام سنة 1133.
خط: متن صحیفه به نسخ خوش و ترجمه فارسی به نستعلیق، تاریخ کتابت: 8 ذیقعده 1133ق. آرایه ها: صفحه آغاز دارای کتیبه، متن داخل جدول با خطوط سرخ و مشکی، عناوین دعاها به قلم جلی شنگرف، ترجمه فارسی به شنگرف زیر سطور؛ یادداشت ها: حدیثی از پیامبر اکرم در شفاعت کردن برای کسی که به ذریه رسول خوبی کند و چند بیت شعر به فارسی در صفحه اول نسخه؛ آسیب ها: چند برگ آخر آثار آب دیدگی دارد. کاغذ: بخارایی، آهار مهره؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج عنابی، ترنج و سرترنج و گوشه با گل و بوته زرین، آستر تیماج خردلی.
251گ، 8سطر، اندازه متن: 65×125؛ قطع: 120×180
عنوان های دیگر: الصحيفة السجادية الكاملة
موضوع: 1. دعاها؛ 2. علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم، 38-94ق.-- دعاها
شماره های پیشین: 393-103938
شماره رکورد: 1064174
شرح الكافية في النحو/ نویسنده متن: عثمان بن عمر معروف به ابن الحاجب
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی آمیخته با متن بر الكافية في النحو ابن الحاجب است. نسخه از دو طرف افتادگی دارد و دانسته نشد از کیست.
آغاز موجود: قولهم إن فلان بصلا [كذا] شجاعاً فانه لما كان...
انجام موجود:... التنوين كقولك اتمن في قولك إتمام.
خط: متن کافیه به نسخ و شرح به نستعلیق است. تاریخ کتابت:؛ احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: متن کافیه به شنگرف نوشته شده؛ آسیب ها: تمامی اوراق آثار لک و آبدیدگی و
بعضا پاشیدگی جوهر دارند، برخی از برگ ها مرمت و وصالی شده اند. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش کاغذی بادمجانی.
130گ، 12سطر، اندازه متن: 65×122؛ قطع: 115×180
موضوع: 1. ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق. الكافية في النحو-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- نحو-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 394-87187
شماره رکورد: 1064181
شوشتری، محمّد حسین بن حیدر علی، قرن 11ق.
أعمال السنة/ محمّد حسين بن حیدر علی شوشتری
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در ادعیه و اعمال سال، شامل یک مقدّمه و 12 باب و یک خاتمه بدین تفصیل: مقدّمه در ترغیب به دعا خواندن؛ سپس دوازده باب هر یک مشتمل بر چندین فصل، هر باب در اعمال یکی از ماه ها اختصاص یافته، از باب اوّل در أعمال ماه مبارک رمضان تا باب دوازدهم در اعمال ماه شعبان؛ خاتمه مشتمل بر دو فصل، فصل اول در اعمال شب های قدر و فصل دوّم در اعمال روز نوروز است. پس از آن چند دعا مانند دعای علوی مصری، جوشن صغیر، دعای سمات، دعای عشرات، و همچنین زیارت عاشورا، ترجمه دعای حزین، شرح دعای صباح و مساء و جز آن ها آمده که به قلم دیگر نوشته شده و ظاهراً این بخش جزو کتاب نباشد.
مؤلّف از علما و فضلای قرن یازدهم و از شاگردان علامه مجلسی و ملا صالح بن احمد مازندرانی بوده و از هر دو استادش اجازه دریافت کرده است. نویسنده در دیباچه نام خود و پدرش را آورده و می نویسد که این کتاب را به درخواست یکی از دوستان خود نوشته ولی نامی از کتاب خود در آن یاد نکرده و ما بر اساس الذریعة نام کتاب را ثبت کردیم. طبق گفته مؤلّف در دیباچه (قد سألني بعض الأصدقاء... أن أجمع له كتاباً يشتمل على عبادة السنة و آدابها) شايد بتوان نام کتاب را عبادة السنة و آداب ها گذاشت.
نسخه ارزشمند و منحصر بفرد است و نسخه دیگری از آن در جایی نیافتم. این نسخه ابتدا در تملّک یکی از علمای نیمه اول قرن چهاردهم هجری قمری به نام سید ابو القاسم اصفهانی بوده سپس در اختیار مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری قرار
گرفته است. شیخ آقابزرگ تهرانی این نسخه را نزد ابو القاسم اصفهانی دیده و از آن هم در الذریعة و هم در طبقات یاد کرده و احتمال داده که نسخه به خط مؤلّف باشد. یادداشت هایی نیز در گواهی این که نسخه به خط مؤلّف نوشته شده در صفحات اول و دوم نسخه دیده می شود. دعاهای آخر نسخه به دو قلم دیگر جز قلم مؤلّف نوشته شده است. بر اساس یادداشتی که در صفحه عنوان نوشته شده، کاتب زیارت عاشورا شیخ محمد طاهر اصفهانی فرزند حاج مقصود علی از شاگردان علاّمه مجلسی است. در پایین صفحه (102ر) کاتب دعاها، در یادداشتی مورخ جمادی الاولى 1159 خود را (اسماعیل ابن المرحوم محمد باقر الشریف گلستانه) معرفی کرده است. در ذیل صفحه (97ر) نیز تاریخ 1072 دیده می شود که احتمال می رود تاریخ کتابت باشد.
آغاز: الحمد لله الذي حثّنا على المسألة و الدعاء... و بعد فيقول الراجي بفضل رحمة ربّه محمّد حسین بن حيدر على التستري...
انجام:... و أكثر من قولك يا ذالجلال و الاكرام.
منابع: الذريعة 2: 244؛ أعیان الشیعة 9: 251؛ الروضة النضرة 162
خط: نسخ خوش و نستعلیق متوسط، كاتب: ظاهراً مؤلّف؛ تاریخ کتابت: قرن 11ق. امتیاز: نسخه ظاهراً به خط مؤلّف است. آرایه ها: عناوین و پاره ای از عبارات به شنگرف است، بر روی برخی از عبارات به شنگرف خط کشی شده است. حواشی: حاشیه های تصحیحی به عربی و توضیحی به فارسی دارد. یادداشت ها: یادداشتی در معرفی کتاب و مؤلّف در صفحه 2ر و بنا به یادداشتی دیگر به خط سید محمّد جزائری مورخ جمادی الثانیه 1371ق. این یادداشت به خط سید ابو القاسم اصفهانی است. همچنین در صفحه 3ر یادداشت دیگری مبنی بر این که این کتاب تألیف شیخ جلیل و محدث فاضل شیخ محمّد حسین شوشتری و به خط خود اوست دیده می شود، در همین صفحه یادداشت تاریخ تولد علی ملقب به آقا بابا در بیست و پنجم شهر ربيع الأوّل سنة 1188. طبق یادداشتی که در صفحه 1پ مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری در جمادی الثانیه 1371ق. نوشته این نسخه در تملک سید ابو القاسم اصفهانی بوده و سپس در تملک سید محمّد جزائری درآمده است؛ آسیب ها: در بعضی صفحات آثار آبدیدگی دیده می شود، برگ دوم و برگ های 8 تا 29 از شیرازه جدا شده؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی ضربی مجدول، آستر کاغذ کاهی.
108گ، 15 و 16سطر، اندازه متن: 80×130؛ قطع: 115×188
موضوع: 1. اعمال السنة؛ 2. أعمال الشهور؛ 3. عبادة السنة و آداب ها
شماره های پیشین: 395-75763
شماره رکورد: 1064201
ملا عبد الله بن حسین، -981ق.
حاشية تهذيب المنطق/ نجم الدین عبد الله بن حسین یزدی شاه آبادی؛ نویسنده متن: سعدالدین مسعود بن عمر تفتازانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2450 (2450/ع) در ج12 فهرست همین کتابخانه. در نسخه حاضر و بعضی نسخ دیگر، تاریخ فراغت این حاشیه در سال 967ق. در نجف یاد شده است. مرحوم پدرم در کتاب أضواء على الذریعة مى نویسد: در بعضی نسخه ها تاریخ فراغت هفدهم ذیقعده سال 960ق. یاد شده است. این اثر بارها در ایران چاپ شده است.
آغاز: قوله الحمد لله أفتتح بحمد الله بعد البسملة إبتدأ بخير الكلام...
انجام:... بل المقصد من العلم العمل جعلنا و إيّاكم من الراسخين في الأمرين... إنّه خير موفّق و معين.
انجامه مؤلّف: قد فرغ من تأليفه الفقير إلى عفو مولانا [كذا] نجم شهاب المدعو بعبد الله ما يتمنّاه و فعل آخرته خيراً من دنياه... و كان الفراغ ضحوة الأربعاء سبع و عشرين خلون من ذي حجّة سنة سبع ستين و تسعمائة في مشهد المقدّس الغروي صلوات الله على مشرّفه الوصي الوفي.
انجامه کاتب: قد فرغ من تسويد هذه الرسالة الشريفة فى عشرين شهر ربيع الثاني في يوم الثلث [كذا] على يد العبد الأقل العاصي محمّد ابن فضیلت پناه حاجی الحرمين الشريفين حاجي محمّد طالب عليا... في مدرسة بلدة طيبة ساري اللّهم اغفر ذنوبهما... بحق محمّد و آله سنة 1126.
منابع: الذریعة 6: 54؛ کشف الحجب 172؛ مجلس 9: 659؛ ملی 12: 268؛ مشار عربی 275؛ أضواء على الذريعة: خطي
خط: نستعلیق خوش، کاتب: محمّد بن محمّد طالب علیا، تاریخ کتابت: 20 ربیع الثانی 1126ق.، محل کتابت: ساری؛ آرایه ها: سربندها به سرخی؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان
(منه) و (م م) و حاشیه های تصحیحی دارد. یادداشت ها: در دو صفحه آخر نسخه چند رباعی به فارسی نوشته شده؛ آسیب ها: آثار آبدیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، برخی از صفحات وصالی شده، گوشه بعضی از حواشی بر اثر برش صحافی از بین رفته؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: میشن قهوه ای، مجدول، یک لا.
114گ، 11سطر، اندازه متن: 40×110؛ قطع: 88×185
موضوع: 1. تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق. تهذيب المنطق و الكلام-- نقد و تفسیر؛ 2. منطق-- قرن 10ق.
شماره های پیشین: 396-87186
شماره رکورد: 1064221
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
العوامل في النحو/ محمّد محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16357/1 در همین فهرست. بین صفحات 18ر تا 24ر به اشتباه رساله دیگری قرار گرفته است.
آغاز: أحمدك يا من يرفع صالح العمل و أصلّى على نبيّك...
انجام:... لا ينفع مال و لا بنون فلمثل هذا فليعمل العاملون (كذا)
انجامه: قد وقع الفراغ بيده العبد الآثم ابن محمّد رضای حسینی محمّد غفر الله ذنوبهما و ستر عيوبهما سنة 1247.
منابع: الذريعة 15: 359؛ ملی 12: 285؛ آستان قدس 13: 412
خط: نستعليق، كاتب: محمّد بن محمّد رضا حسینی، تاریخ کتابت: 1247ق. آرایه ها: عناوین به شنگرف؛ یادداشت ها: یادداشت های مختلف ادبی در برگ های 1 و 2؛ مهرها: مهر بیضی ناخوانا در صفحه 1پ؛ آسیب ها: جلد فرسوده و پاره شده، آثار لک و پاشیدگی مرکب در بسیاری از صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: مقوایی، روکش پارچه ای مشجر، عطف تیماج قهوه ای، آستر پارچه ای مشجر قهوه ای.
2پ-17پ و 24ر-27پ (141برگ)؛ 15سطر، اندازه متن: 50×110؛ قطع: 110×177
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو
شماره های پیشین: 397-87112
شماره رکورد: 1064230
قزوینی، محسن بن محمد طاهر، قرن 12ق.
شرح ثمانا بعدما جاوزت الاثنين/ محسن بن محمد طاهر قزوینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16357/2 در همین فهرست.
آغاز: قال المفتاق إلى الله القادر محمّد محسن بن محمّد طاهر... قوله ثماناً مفعول مقدّم...
انجام:... كذا و أما باقي الأحكام... و غيره فيطلب في غير هذا الكتاب... و هو أعلم بالصواب.
انجامه: قد وقع الفراغ بيده العبد الآثم ابن محمّد رضای حسینی محمّد... سنة 1247.
منابع: الذریعه 13: 170؛ ملی 16: 108؛ دانشگاه 16: 501؛ گلپایگانی 82
18پ-27پ (141برگ)؛ 15سطر، اندازه متن: 50×110؛ قطع: 110×177
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو
شماره های پیشین: 397-87112
شماره رکورد: 2257024
محمد کاظم، قرن 12ق.
شرح العوامل المائة/ محمد كاظم؛ نویسنده متن: محسن بن محمد طاهر قزوینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی آمیخته با متن بر عوامل ملا محسن است و در زمان او ساخته شده است. نسخه از انجام افتادگی دارد و نام شارح در آن نیامده است. نسخه ای از آن در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران ضمن مجموعه شماره 4255 نگهداری می شود که از روی نسخه مورخ 1100ق. نوشته شده و نام شارح در انجامه محمد کاظم یاد شده است. همچنین نسخه ای دیگر در همین کتابخانه به شماره 4/4722/ف نگهداری می شود.
آغاز: الحمد لله كما هو أهله و كما ينبغي لكرم وجهه... و بعد أقول لما كان العوامل المنسوب إلى الفاضل...
انجام:... كذا و أما باقي الأحكام... و غيره فيطلب في غير هذا الكتاب... و هو أعلم بالصواب.
منابع: دانشگاه 13: 3224؛ مرعشی 28: 612
28پ-140پ (141برگ)؛ 15سطر، اندازه متن: 50×110؛ قطع: 110×177
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو؛ 2. زبان عربی-- واژه های نقش نما؛ 3. قزوینی، محسن بن محمد طاهر، قرن 12ق. العوامل المائة-- نقد و تفسير
شماره های پیشین: 397-87112
شماره رکورد: 2257024
جرجانی، علی بن محمّد، 740-816ق.
حاشية الوافية فى شرح الكافية/ علی بن محمّد گرگانی معروف به میر سید شريف؛ نویسنده متن: عثمان بن عمر مشهور به ابن الحاجب، شارح: رکن الدین حسن بن محمّد استرآبادی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 4302/2 (4302/2/ع) در فهرست همین کتابخانه.
آغاز: قوله إعلم إنّ معرفة هذا... حد الشيء ما بين ماهيته...
انجام موجود:... المصدر هو نفس الحدث و المفعول.
منابع: الذریعة 6: 230؛ کشف الظنون 1370
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: سربندهای قوله به شنگرف است. یادداشت ها: بر روی نخستین صفحه یادداشت تملک علی بن محمّد بن طيب الموسوی با مهر بیضی شکل او؛ آسیب ها: فرسوده، جلد فرسوده، آثار لک و پاشیدگی مرکب در بسیاری از صفحات دیده می شودّ شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج عنابی، مجدول، یک لا.
61گ، 17سطر، اندازه متن: 65×120؛ قطع: 117×180
موضوع: 1. ابن شرفشاه، حسن بن محمّد، -717؟ق. الوافيه في شرح الكافيه-- نقد و تفسیر؛ 2. ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق. الكافيه-- نقد و تفسیر؛ 3. زبان عربی-- نحو
شماره های پیشین: 398-84845
شماره رکورد: 1064289
خفری، محمّد بن احمد، -957ق.
حاشية شرح تجرید الکلام/ شمس الدین محمّد بن احمد خفری؛ نویسنده متن: خواجه نصیرالدین طوسی، شارح: علی بن محمّد قوشچی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2122 (2122/ع) در فهرست همین کتابخانه (11: 324)
آغاز: الحمد لله رب العالمين... أمّا بعد فيقول الفقير إلى الله الغني محمّد بن أحمد الخفري هذه تعليقات اتفقت منّى على شرح الهيات التجريد...
انجام:... كان بذاته واجب الوجود بذاته واجب الوجود بغيره.
انجامه: تمّت الرسالة الخفرية في غرّة شهر مولود الرسول... سنة 1086 على يد أقل كلاب أعلى جناب... أمير المؤمنين... و أنا ابن حيدر شوشترى عوض، الحمد لله أوّلاً و آخراً... يا صاحب الزمان أدركنا.
منابع: الذریعة 6: 116؛ کشف الظنون 1: 350؛ دانشگاه 17: 333؛ مجلس 5: 138؛ ملی 11: 324
خط: نستعليق، كاتب: عوض بن حیدر شوشتری، تاریخ کتابت: 1086ق. آرایه ها: در نیمه اول نسخه سربندهای قو له به شنگرف است و بر روی برخی عبارات دیگر به شنگرف خط کشی شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (شمس) و (و ض عفي عنه) دارد. مهرها: چند مهر بیضی ناخوانا در صفحه اول؛ آسیب ها: برگ اول مرمت شده؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج عنابی، مجدول، عطف تیماج قهوه ای، آستر کاغذ مشجر.
107گ، 12سطر، اندازه متن: 45×110؛ قطع: 115×180
عنوان های دیگر: حاشية الشرح الجديد لتجريد العقائد؛ حاشية شرح القوشجي على تجريد الاعتقاد
موضوع: 1. قوشچی، علی بن محمّد، -879ق. شرح تجريد الكلام-- نقد و تفسیر؛ 2. نصیرالدین طوسی، محمّد بن محمّد، 597-672ق. تجريد الكلام في تحرير عقائد الإسلام-- نقد و تفسیر؛ 3. کلام شیعه امامیه-- قرن 7ق-- نقد و تفسیر؛ 4. کلام اهل سنت-- دفاعیه ها و ردیه ها
شماره رکورد: 1064294
کاظمی، محمّد حسین بن هاشم، 1230-1308ق.
بغية الخاص و العام/ محمّد حسین بن هاشم کاظمی
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در فقه، از اول طهارت تا آخر قضاء و شهادات مؤلّف آن شیخ محمّد حسین بن هاشم بن ناصر بن حسین کاظمی نجفی در گذشته 1308ق. است که از مجتهدین و مدرسین بزرگ زمان خود بود. وی این کتاب را به خواهش دوستان خود ساخته و آن را از کتاب فقهی دیگرش هدایة الأنام برگرفته و همانند کتاب شرائع الاسلام در چهار بخش تنظیم نموده است. شیخ جواد کاظمی فرزند مؤلّف شرحی بر این کتاب نگاشته است. این اثر در سال 1297ق. در بمبئی به چاپ رسیده است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... أمّا بعد فيقول... أمّا بعد فيقول الراجي عفو ربّه الغفور الراحم محمّد حسين ابن المرحوم الشيخ هاشم رحمة الله إنّه قد التمس منّي بعض الإخوان... قد سمّيتها ببغية الخاص و العام...
انجام:... و إن كان إتمامه ثم قضاءه أحوط و الله أعلم.
انجامه: قد تمّت هذه الرسالة الشريفة في خمسة عشر من شهر جمادى الثاني سنة ألف و ثلاثمائة و أربعة من الهجرة النبوية على صاحبها أفضل الصلاة... و الحمد لله رب العالمين.
منابع: الذريعة 3: 131؛ الأعلام 6: 105؛ نقباء البشر 665
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 15 جمادى الثانيه 1304ق. امتیاز: نسخه در زمان حیات مؤلّف کتابت شده. آرایه ها: عناوین اصلی به قلم جلی، بر روی عناوین فرعی خط سیاه کشیده شده است. آسیب ها: جلد فرسوده، آثار لک و آب دیدگی در صفحات پایانی
دیده می شود، شیرازه گسسته؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش پارچه ای مشجر سرخ، آستر کاغذ نخودی.
137گ، 20سطر، اندازه متن: 75×135؛ قطع: 110×185
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 14ق.
شماره های پیشین: برابر با شماره پیشین سازمان مدارک: 400-293
شماره رکورد: 1064295
رسالة في الصرف
زبان: عربی
معرفی کتاب: متن کوتاهی در صرف زبان عربی است. در آن در مورد اوزان مختلف افعال، اسم فاعل، اسم مفعول، صفه مشبهه و جز آن ها بحث شده است.
این اثر در اول مجموعه ای قرار گرفته که شامل چند رساله است و ظاهراً همه به یک قلم نوشته شده اند. بعضی از رساله ها به قلم مرحوم علاّمه سید محسن امین صاحب أعيان الشيعة است و احتمال می رود بقیه نیز به قلم ایشان باشد. ابتدای مجموعه نسخه ای از چاپ سنگی شرح عزی سعدالدین تفتازانی است که گویا مجموعه به آن الحاق شده است.
اثر مورد معرفی احتمالاً از سید محسن امین است. مرحوم شیخ آقابزرگ تهرانی در الذریعة دو اثر در نحو عربی به نام های الاجرومية الجديدة و کتاب النحو از علاّمه امین یاد کرده، شاید این اثر نیز از وی باشد.
آغاز: الحمد لله إله كلّ إله و الصلاة و السلام على رسول الله و آله و أوصيائه أبنية مصارف الفعل الثلاثي...
انجام:... التفضيل و التعجّب واضحات و الحمد لله.
منابع: الذريعة 1: 274؛ 24: 86
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: احتمالا اول قرن 14ق. کاتب: محسن بن السيد عبد الكريم أمين الحسيني الشقراوی؛ امتیاز: نسخه ظاهراً بخط مؤلف است؛ آرایه ها: بر روی عناوین با مرکب سیاه خط کشی شده؛ حواشی: در گوشه های این شرح حاشیه های توضیحی و تعلیقی فراوانی نوشته شده که برخی بی نشان و در جاهایی نشان های «لمحرره»
و «محسن» دارد که باید منظور همان علاّمه امین باشد؛ یادداشت ها: در صفحه آغاز یادداشتی به خط مرحوم امین آمده مبنی بر این که این کتاب شرح متن عزی از مسعود بن عمر قاضی تفتازانی است با مهر شش گوشه او «محسن امین الحسینی» مورخ غره ذیحجه سال 1300ق. دیده می شود؛ یادداشت تملک نسخه نیز در چند جا دیده می شود ولی کسی بر روی نام مالک وصله زده و نام مالک را از بین برده است. مهرها: مهر شش گوش کوچک «محسن امین الحسینی» در صفحه اول؛ آسیب ها: جلد فرسوده و پاره شده، اوراق فرسوده و عمدتا پارگی دارد، آثار لک و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی؛ جلد: تیماج قهوه ای، یک لا.
1ر-2پ (57برگ)؛ سطرها متغیر، اندازه متن: 90×130 و 80×140؛ قطع: 120×185
موضوع: 1. زبان عربی-- صرف-- متون قدیمی تا قرن 14
شناسه افزوده: امین، سید محسن، 1865-1952م.
شماره های پیشین: 401-294
شماره رکورد: 1064299
امین، سید محسن، 1952-1865م.
شرح رسالة في الصرف/ احتمالا سید محسن امین عاملی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در صرف زبان عربی است که در آن به مثال های مختلف صرف ماده (نصر) پرداخته شده و ظاهراً شرحی بر اثری در همین زمینه است. نویسنده مطالب خود را با سربندهای (قوله) و عباراتی از متن آغاز می کند و سپس به شرح مطلب می پردازد. این نسخه بقلم مرحوم امين صاحب أعيان الشيعة است و ظاهراً خود نیز مؤلّف رساله باشد.
آغاز: الحمد لله الذي زيّن أذهان المبتدئين بالمثال و الصلاة على نبيّه الذي يجب له علينا الامتثال... و بعد فجمعت هذه الأوراق للمبتدئين باستعانة القادر... قوله نصر فعل ماضی...
انجام:... فتقول في المعلوم لانصر لننصر و في مجهوله لانصر لننصر و الحمد لله على الاتمام، هذا آخر ما أوردنا و الله المستعان.
انجامه: قد كان تمام تسويد هذه الاوراق الشافية لقلب كل مشتاق عصر يوم الأحد قبيل غروب الشمس سنة الثلاثمائة و الواحد من هجرة أشرف الخلق... في 17 صفر على يد
راقمه الأقل الأحقر محسن ابن السيد عبد الكريم أمين الحسيني الشقراوي بلداً و مولداً و كان كتابتها في طلب العلم الشريف و المرجو ممن نظر إليه ستر ما يجده من الخلل و الزلل و الحمد لله.
خط: نسخ تحریری، تاریخ کتابت: 17 صفر 1301ق. آرایه ها: بعضي سربندها بقلم جلي نوشته شده و بر روی متن اصلی با مرکب سیاه خط کشی شده است.
3پ-10ر (57گ)؛ سطرها متغیر، اندازه متن: 90×130 و 80×14؛ قطع: 120×185
موضوع: 1. زبان عربی-- صرف و نحو-- قرن 14ق.
شماره های پیشین: 401-294
شماره رکورد: 2258690
ثقفی، عیسی بن عمرو، -149ق.
باب في التاريخ/ ابو موسى عیسی بن عمرو نحوی
زبان: عربی
معرفی کتاب: متنی کوتاه در بیان نحوه نوشتن و معرفی تاریخ یک روز معین است . در آغاز آن امده: (من إملاء أبي موسى عيسى بن عمرو النحوي الجزولي استاد الخليل...) در صورتی که عیسی بن عمرو (عمر) استاد خلیل جزولی نبوده بلکه ثقفی و بصری و استاد سیبویه و خلیل بن احمد فراهیدی بوده است. وی تألیفات متعددی در لغت و زبان عربی دارد که تاکنون به دستمان نرسیده و از زمان ندیم صاحب الفهرست در شمار آثار مفقود عیسی بن عمرو بوده اند. این اثر نیز به خط علامه امین است و ظاهراً گزینشی از اثر عیسی بن عمرو است.
آغاز: الحمد لله تعالى و الصلاة على سيدنا محمد و آله اجمعین و به نستعين. من إملاء الشيخ الفقيه أبي موسى عيسى بن عمرو النحوي الجزولي استاذ الخليل رحمه الله تعالى باب فى التاريخ: التاريخ ضرب من العدد...
انجام:... و اذا ميزته بجمع جمعت الخبر عنه فقلت لاربع ليال خلون و لعشر ليال بقین و الحمد لله وحده و صلى الله على سيدنا محمد و آله.
انجامه: هذا آخر كلام المؤلف على التمام و كان تمام کتابته عصر الخميس في شهر ربيع الثاني سنة الثلاثمائة و الواحد من بعد الألف للهجرة على صاحبها أفضل الصلاة و السلام سنة 1301 و الحمد لله تعالى الى يوم الدين.
11پ-12پ (57گ)؛ سطرها متغیر، اندازه متن: 90×130 و 80×140؛ قطع: 120×185
موضوع: 1. زبان عربی
شناسه افزوده: امین، سید محسن، 1865-1952م. کاتب
شماره های پیشین: 401-294
شماره رکورد: 2263438
عاملی، موسی بن حیدر، 1138-1194ق.
حاشيه شرح الألفية/ موسى بن حيدر بن احمد عاملی شقرائی؛ نویسنده متن: محمد بن عبد الله طائی معروف به ابن الحاجب؛ شارح: محمد بن محمد بن عبد الله طائی معروف به ابن الناظم
زبان: عربی
معرفی کتاب: حاشیه ای بر شرح بدرالدین محمد طائى جيانى بر ألفية پدرش محمد بن مالک طائی در نحو عربی که به شرح ابن الناظم نیز معروف است. این حاشیه از ابو الحسن موسى بن حيدر بن احمد عاملی که نیای سید محسن امین صاحب أعيان الشيعه و از علمای بنام جبل عامل در زمان خود بوده و در سال 1194ق. مطابق عبارت (بکت الخلایق) در گذشته است. مؤلّف این حاشیه ها را در نسخه ای از شرح الفیه که در اختیار او بوده نوشته و مرحوم علامه آمین این حواشی را به صورت جداگانه در این نسخه تنظیم کرده است. علامه آمین در شرح حال مؤلف در أعیان الشیعه نیز به این مطلب اشاره کرده است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... قول الناظم و فعل أمر و مضى بيناً...
انجام:... و يبدل الهمزة بمجانس الحركة المنقولة منها إليه.
انجامه: قد انتهت هذه الحواشى الفائقة ذات الألفاظ... على كتاب الامام العلامة بدرالدين ابن مالك شرح المنظومة الألفية لأبيه... المرحوم المبرور السيد أبو الحسن الحسینی قدّس الله سره المتوفى فى سنة بكت الخلايق بتاريخها... نقلت عن نسخة كتبها بخطه الشريف على هامش
نسخته من نسخ الأصل لم يوجد غيرها بيد العبد الفاني محسن ابن السيد عبد الكريم خلف المرحوم السيد على بن محمد ابن أبي الحسن مؤلف هذا الكتاب رحمه الله تعالى ابن حیدر بن أحمد بن إبراهيم... ابن شيث ابن آدم عليهم السلام... و كان انتهاء تسطيرها في سنة 1301 ألف و ثلاثمائة و واحد في شهر ذي القعدة المبارك.
خط: نسخ تحریری؛ کاتب: محسن بن عبد الکریم امین عاملی؛ تاریخ کتابت: ذیقعده 1301ق. امتیاز: نسخه منحصر به فرد، به قلم علاّمه امین و از روی نسخه اصل به خط مؤلف نوشته شده است، که هر یک از این ویژگی ها ارزش خاصی به آن بخشیده است. آرایه ها: بعضی سربندها بقلم جلی نوشته شده و بر روی متن اصلی با مرکب سیاه خط کشی شده؛ یادداشت ها: در دو برگ آخر نسخه منتخباتی از کشکول شیخ بهایی و مختصر التذکره و غیره به همان قلم علامه امین نوشته شده و سایر برگ های پایانی سفید و نانوشته مانده است.
15پ-45پ (57گ)؛ 18سطر، اندازه متن: 90×130 و 80×140 قطع: 120×185
موضوع: 1. زبان عربی
شناسه افزوده: امین، سید محسن، 1865-1952م. کاتب؛ ابن مالک، محمد بن عبد الله، 672-600ق-- الفيه-- نقد و تفسیر؛ ابن الناظم، محمد بن محمد، -686ق. شرح الفيه-- نقد و تفسیر
شماره های پیشین: 401-294
شماره رکورد: 2263540
سهروردی، یحیی بن حبش، 549؟-587ق.
الألواح العمادية/ شهاب الدين يحيى بن حبش سهروردی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری فلسفی عرفانی در معرفت مبداء و معاد مطابق آراء حكما است. سهروردی آن را به اشاره عمادالدین قرا ارسلان بن داود بن ازبک تألیف نمود، که مکرر از او درخواست رساله ای در این موضوع کرده بود. آن را در یک مقدّمه و چهار لوح تنظیم و هر لوح را در چند قاعده تنظیم نمود. بخش عمده ای از دیباچه که مؤلّف در آن از سلطان مذکور یاد کرده در نسخه حاضر حذف شده و در آن نام کتاب به
صورت مختصر الألواح یاد شده است؛ ولی ظاهراً دیباچه کتاب تنها بخشی است که در این نسخه مختصر شده است.
این نسخه را محمّد علم الهدی فرزند فیض کاشانی برای خود نوشته است. یادداشت تملک و مهر بیضی او مورخ 1065ق. در صفحه عنوان دیده می شود. این کتاب همراه با دو اثر دیگر از مؤلّف با تصحیح و مقدّمه دکتر نجفقلی حبیبی در کتابی با عنوان سه رساله از شیخ اشراق در سال 1397ق. در تهران به چاپ رسید. مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان در لاهور نیز آن را تجدید چاپ نمود.
آغاز: الحمد لله و سلامه على عباده... تبارك إسمك اللّهم و تعالى ذكرك و عظمت قدرتك...
انجام:... و صلّى الله على خير خلقه محمّد و آله أجمعين.
منابع: عيون الانباء 646؛ کشف الظنون 1: 159؛ هدية العارفین 2: 521؛ الأعلام 8: 140؛ مجلس 4: 144
خط: نسخ خوش، کاتب: محمّد بن محمّد محسن معروف به علم الهدی (فرزند فیض کاشانی)، تاریخ کتابت: 1095ق.، محل کتابت: قم؛ آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف؛ یادداشت ها: یادداشت تملک علم الهدی فرزند فیض کاشانی مورخ 1065ق. با مهر بیضی او در صفحات 1ر و 2ر دیده می شود. کاغذ: بخارایی؛ جلد: میشن عنابی مجدول.
موضوع: 1. فلسفه اسلامی-- قرن 6ق. 2. عرفان اسلامی-- قرن 6ق. 3. معاد (عرفان)
شناسه افزوده: الف. علم الهدی، محمّد بن محسن، 1039-1115ق.، كاتب؛ ب. سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی
شماره های پیشین: 402-75654
شماره رکورد: 1064300
شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 953-1030ق.
زبدة الاصول/ بهاء الدین محمّد بن حسین عاملی معروف به شیخ بهایی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16502 در همین فهرست.
آغاز: أبهى أصل يبتنى عليه الخطاب و أولى قول فصل ينتمى إليه أولو الألباب...
انجام :... و الزم ما هو أقرب إلى التقوى و الحمد لله على نعمائه و الصلاة و السلام على سيد أنبيائه و أشرف أوليائه.
انجامه مؤلّف: فرغ من نقله إلى البياض مؤلّفه أقل العباد عملاً و أكثرهم رجاءً و أملاً محمّد المشتهر ببهاء الدين العاملي عامله الله بلطفه الخفى و الجلى في ثاني عشر أوّل شهر من شهور السنة الثانية من العشر الثاني بعد الألف و الحمد لله أولاً و آخراً.
انجامه كاتب: قد فرغ من تحرير هذه الرسالة الشريفة في يوم الأحدى عشر [كذا] من شهر محرّم الحرام سنة 1117 أقل عباد الله ابن محمّد سميع عبد الصانع العلوي... [ناخوانا]
منابع: كشف الحجب 303؛ معجم المطبوعات العربية 1263؛ الذریعة 6: 102 و 12: 19 و 13: 297؛ مشار عربی 504
خط: نسخ خوش، كاتب: عبد الصانع بن محمّد سمیع علوی، تاریخ کتابت: 11 محرم 1117ق. آرایه ها: عناوین و سر فصل ها به شنگرف. حواشی: صفحات آکنده از حواشی با نشان های (منه) و (منه دام ظله العالی) و (منه قدس سره) و (احمد عفى عنه) و (س م ص) و جز آن ها است. یادداشت ها: اشعاری از این ابی الحدید، مطالبی در تعریف فقه از نظر لغوی و مطالب پراکنده دیگر در صفحات 2ر و3ر؛ آسیب ها: برگ اول و دوم پاره و وصالی شده، آثار آبدیدگی و لک و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات دیده می شود، گوشه برخی از حواشی بر اثر برش صحافی از بین رفته؛ کاغذ: اصفهانی نخودی، آهار مهره؛ جلد: تیماج قهوه ای، مجدول، آستر کاغذ نخودی.
59گ، 9سطر، اندازه متن: 55×80؛ قطع: 115×180
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 11ق.
شماره رکورد: 1064303
شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 953-1030ق.
مفتاح الفلاح/ بهاء الدين محمّد بن حسین عاملی معروف به شیخ بهائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16536 در همین فهرست.
آغاز: الحمد لله الذي دلّنا على جادة النجاة... و بعد فان أقل العباد عملاً و أكثرهم زللاً محمّد المشتهر ببهاء الدين العاملي... و سميته مفتاح الفلاح... و رتبّته على ستة أبواب...
انجام موجود:... او يجعل الموصول مقصوداً به جماعة لا بأعيانهم فيجرى مجرى المعرّف.
انجامه: عباد الله الغني مجدالدين علي الشوشتري على الله عنه و عن والديه و كتب من النسخة التي كانت فيها إجازة الشيخ الفاضل العالم العامل بخطه نقلتها بعينها و هي هذه بسم الله الرحمن الرحيم قرأ علىّ هذا الكتاب من أوّله إلى آخره السيّد الأجل الفاضل التقي الزكي ذو النسب.
منابع: سلافة العصر: 289؛ أمل الآمل 1: 155؛ خاتمة مستدرک الوسائل 2: 215؛ الغدير 11: 270؛ طرائف المقال 2: 394؛ کشف الحجب 540؛ الذريعة 21: 339؛ مشار عربی 880
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. امتیاز: این نسخه از روی نسخه ای که اجازه شیخ بهائی و به خط او روی آن نوشته شده بود کتابت شده است. کاتب خود را مجدالدين على الشوشتری معرفی کرده، شاید وی همان مجدالدین شوشتری باشد که در روزگار علاّمه مجلسی می زیسته و جزو چند تن از علمایی بوده که از مجلسی سؤالاتی نموده اند. آرایه ها: عناوین با شنگرف، در بعضی صفحات روی پاره ای از عبارات با مرکب سیاه خط کشیده شده است. حواشی: حاشیه های نسخه بدل و تصحیحی و همچنین حاشیه هایی با نشان (منه) و (منه رحمه الله) و (منه قدس سره) دارد. مهرها: مهر خشتی کوچک ناخوانا در صفحه آخر؛ آسیب ها: نسخه به دو قلم بلکه سه قلم گوناگون نوشته شده، ظاهراً بخش هایی از آن بصورت جداگانه ای نوشته شده و سپس به هم الحاق شده اند. از انجام نیز در حدود سه برگ افتادگی دارد، ولی انجامه ناقص کاتب در برگ آخر نسخه وجود دارد. برگ های اول مرمت و وصالی شده اند، کاغذهای نسخه متفاوت، بسیاری از صفحات دارای آثار آبدیدگی، لک و بعضی پاشیدگی مرکب دارند. کاغذ: نوع کاغذهای این نسخه مختلف است. اصفهانی نخودی، فرنگی شکری و بخارایی؛ جلد: میشن مشکی، مجدول، ترنج و سرترنج، آستر کاغذ نخودی.
163گ، سطرها متغیر، اندازه متن: مختلف؛ قطع: 105×175
موضوع: 1. دعاها؛ 2. اعمال السنه
شماره های پیشین: 404-103941
شماره رکورد: 1064311
قطب الدین رازی، محمّد بن محمّد، -776ق.
تحرير القواعد المنطقية في شرح الشمسية/ قطب الدین محمّد ین محمّد بویهی امامی رازی؛ نویسنده متن: علی بن عمر کاتبی قزوینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2412 (2412/ع) در فهرست همین کتابخانه. این اثر بارها در تهران، تبریز و لکهنو چاپ شده است.
آغاز: إنّ أبهى درر تنظم ببنان البيان و أزهر زهر تنير فى أردان الأذهان حمد مبدع أنطق الموجودات...
انجام موجود:... علم وجود اللازم قطعاً و علم بديهيته إنّ المقدّمتين.
منابع: کشف الظنون 1063؛ ایضاح المكنون 1: 233؛ الذريعة 3: 388؛ معجم المطبوعات العربية 1: 919؛ مشار عربی 164 و 165
خط: نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد. آسیب ها: نسخه فرسوده، جلد فرسوده، آثار آبدیدگی در فراز تمامی صفحات، آثار لک و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات، برخی از برگ ها مرمت و وصالی شده و بر اثر آن متن آسیب دیده و از بین رفته؛ کاغذ: فرنگی پسته ای؛ جلد: تیماج قهوه ای، یک لا، ضربی، مجدول، آستر کاغذ کاهی، عطف گالینگور سرخ.
48گ، 15سطر، اندازه متن: 60×135؛ قطع: 95×180
موضوع: 1. کاتبی قزوینی، علی بن عمر، 600-675ق. الشمسيه-- نقد و تفسیر؛ 2. منطق-- قرن 7ق.-- نقد و تفسیر؛ 3. منطق-- قرن 8ق.
شماره های پیشین: 405-87170
شماره رکورد: 1064352
احمد بن علی بن مسعود
مراح الأرواح/ احمد بن علی بن مسعود
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16523 در همین فهرست.
آغاز موجود: و لترتيب نحو ضرب من الضرب... و هو أن يكون بينهما مناسبة في اللفظ...
انجام:... يكون حكمها أيضاً كحكم طوى للمبالغة نحو طويا و طاويان للمبالغة.
انجامه: تمّت الكتاب بعون الملك الوهّاب کتاب مراح در روز چهارشنبه یازدهم شهر ربيع الثاني سنة 127.
منابع: بغية الوعاة 151؛ کشف الظنون 1: 165؛ الأعلام 1: 175؛ روضات الجنات 1: 51؛ معجم المطبوعات العربية 1: 374؛ مشار عربی 830؛ مجله تراثنا 32: 207؛ سپهسالار 2: 394؛ ملی 18: 124
خط: شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: ربيع الثاني 127 احتمالا 1270ق. آسیب ها: فرسوده، تمامی برگ ها آب دیده، در بعضی صفحات لک و پاشیدگی مرکب دیده می شود، عطف از شیرازه جدا شده؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی، ضربی، مجدول، ترنج و نیم ترنج، عطف تیماج مشکی، آستر کاغذ صورتی.
31گ، 14سطر، اندازه متن: 70×130؛ قطع: 105×175
موضوع: 1. زبان عربی-- صرف-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 406-87123
شماره رکورد: 1064364
قائنی، محمّد باقر بن محمود، قرن 14ق.
نخبة الارشاد إلى تحصيل الزاد ليوم المعاد/ محمّد باقر بن محمود قائنی
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در احوالات روز قیامت و معاد جسمانی و دوزخ و صراط و میزان و بیان حساب و کتاب در محشر است که با استفاده از آیات قرآن کریم و احادیث اهلبيت عليهم السلام در همین موضوع نوشته شده. این اثر در یک مقدّمه و یازده جنه تنظیم یافته:
الجنة الاولى: في بيان البعث و النشور و حشر الأجساد من القبور بعد نفخات الصور.
الجنة الثانية: فى الاشاره إلى الأقوال فى كيفية المعاد الجسمانية و ما يتعلق بها بعدما عرفت منه ثبوت لزوم المعاد في الحكمة.
الجنة الثالثة: في بيان نفخات الثلاثة الواقعة قبل الحشر و قيام الساعة. (بين جنه سوم و پنجم افتادگی دارد)
الجنة الخامسة: في نبذ من أحوال أرض المجرد و بیان نظر من اصول الخلق في العقبة الثانية من العقبات المذكورة.
الجنة السادسة: في بيان حال النار و الجحيم و كشف حقيقة جهنم و وضعها و خلقها.
الجنة السابعة: فى بيان كیفیه الصراط و ايضاح حقيقتها و كيفية عبور الخلق عليها.
الجنة الثامنة: في بيان كيفيه الميزان و حقيقتها.
الجنة التاسعة: فى كيفية تطاير الكتب و اعطاء كل مکلف دیوان اعماله.
الجنة العاشرة: في بيان الحساب و كيفيته.
الجنة الحادية عشرة: في نبذ من أحوال أهل النار و سوء عاقبة حالهم.
یادی از این کتاب و مؤلّفش در منابع در دسترس نیافتم؛ نویسنده در آخر این کتاب شرح حال خود را آورده و خود را (محمّد باقر بن محمود بن محمّد باقر بن علی بن الحاج محمود بن الحسين القائنى النيم بلوكى البيناباجى (1)) معرفی کرده است. بر اساس این شرح حال خود نوشت وی برای تحصیل از زادگاهش به کاخک رفته و پس از مدت چهار سال فراگیری مقدمات علوم و ادبیات به قائن منتقل شده و از خواص شاگردان میرزا ابو طالب قائنی درگذشته 1293ق. یا 1295ق. قرار می گیرد و پس از مدت یازده سال بهره گیری از محضر او در قائن و بیرجند به اصفهان عزیمت نموده و از محضر اساتیدی چون آقا محمّد رضا قمشه ای و شیخ محمّد باقر اصفهانی بهره گرفته و پس از دریافت اجازه روائی از برخی استادان آن روزگار چون شیخ محمد تقی اصفهانی (2)و میرزا هاشم موسوی خوانساری (3)راهی نجف اشرف شده، در آن جا مدت هفت سال از محضر مجتهدان بزرگ آن روزگار هم چون سید حسین تبریزی کوهکمری و شیخ محمّد ایروانی و میرزا حبیب الله رشتی استفاده نموده است. نویسنده تألیف این کتاب را در نیمه ماه محرم سال 1299ق. در حدود سن چهل سالگی خود آغاز کرده و در اول ربیع الثانی همان سال به انجام رسانده است.
1) بیناباج روستایی از بخش نیم بلوک از توابع شهرستان قائنات در خراسان جنوبی است.
2) به گفته مؤلّف در آخر این نسخه وی در سال 1299ق. هنگامی که حدود چهل سال از عمر او می گذشت این اثر را ساخته است، بر این اساس ولادت او باید در حدود سال 1259ق. باشد و بنابراین این دانشمند بزرگ که از او بنام (شیخ محمد تقی اصفهانی) یاد کرده قطعا نمی تواند شیخ محمد تقی اصفهانی ایوانكيفى صاحب هداية المسترشدین باشد، چه وی در سال 1248ق. پیش از ولادت مؤلّف به حدود ده سال در گذشته است. بنابراین یا باید شخص دیگری باشد یا ممکن است منظور شیخ محمّد باقر بن محمد تقی اصفهانی در گذشته 1301ق. پدر آقا نجفی اصفهانی باشد و کلمه (محمّد باقر بن) به اشتباه سقط شده زیرا مؤلّف از وی اجازه دریافت کرده و رونوشت آن در همین نسخه دیده می شود که در بخش یادداشت ها از آن یاد کرده ایم.
3) میرزا محمّد هاشم بن زین العابدین بن ابی القاسم جعفر بن حسين بن جعفر بن حسين بن قاسم بن محب الله موسوی خوانساری معروف به چهار سوقی متولد 1235ق. و در گذشته 1318ق. از علمای بزرگ زمان خود و برادر صاحب (روضات الجنات) است. اجازه او به مؤلّف و دست خط و مهر ایشان نیز در این نسخه دیده می شود که در بخش (یادداشت ها) از آن یاد کرده ایم.
نسخه حاضر ارزشمند، منحصر بفرد و ظاهراً به خط خود مؤلّف است. خط خوردگی و تصحیح و جابه جایی مطالب در آن دیده می شود؛ متاسفانه قسمتی از برگ اول پاره شده و بخشی از دیباچه از بین رفته، ولی خوشبختانه نام کتاب را مؤلّف در انجامه به صراحت یاد کرده است. در آخر نسخه بخش اندکی از خطبه عيون اخبار الرضا (علیه السلام) و دعایی از امام صادق علیه السلام نوشته شده است، رونوشت بعضی از اجازات مؤلّف نیز در چند جای آن دیده می شود.
آغاز: الحمد لله الذي جعل الكتاب و السنن أعلاماً للعباد و أوجب في متابعتها... رتّبته على مقدّمة و جنّات...
انجام:... قالع البغي و الطغيان باسط العدل و الايمان عليه سلام الله الملك الرحمن.
انجامه: فإنّي شرعت في تصنيف هذا المختصر النافع و المنتخب الساطع المسمّى بمنتخب الإرشاد إلى تحصيل الزاد ليوم المعاد حسب ما يساعد للتوفيق... في منتصف شهر محرّم الحرام منبع الحزن و الآلام و أتممته و فرغت عن تأليفه في السلخ من شهر ربيبع الثاني من هذه السنة مقارناً لتحويل النبي الأعظم من الحوت إلى الحمل من سنة 1299 من الهجرة المحمّدية النبوية المصطفوية من المكّة المعظّمة إلى المدينة الطيبة... مسلّماً تسليماً كثيراً كثيراً كثيراً.
خط: نستعلیق تحریری، کاتب: ظاهراً مؤلّف، تاریخ کتابت: اول ربیع الثانی 1299ق. امتیاز: نسخه منحصر به فرد و به خط مؤلّف است و در برگیرنده اجازات برخی از علمای بزرگ است. آرایه ها: بر روی بعضی عبارات با مرکب سیاه خط کشی شده است. حواشی: حاشیه های تصحیحی دارد. یادداشت ها: در صفحه های 167پ-180ر رو نوشت چند اجازه نامه که مؤلّف از بعضی اساتید خود گرفته نوشته شده است. بدین تفصیل: اجازه ای از محمّد باقر بن محمد تقی بن محمّد رحیم اصفهانی در گذشته 1301ق. پدر آقا نجفی اصفهانی مورخ دهم جمادی الاولی 1287ق. اجازه ای از زین العابدین کربلائی مورخ 1294ق. اجازه ای از هاشم بن زین العابدین موسوی خوانساری در گذشته 1318ق. برادر صاحب روضات الجنات، مورخ دوازدهم جمادی الاخره 1290ق. و در کنار آن گواهی همین خوانساری که این اجازه برابر اصل است با مهر بیضی شکل او مورخ 22 جمادى الثانيه 1290ق. در صفحه 180پ نیز چندین گواهی برابر اصل بودن اجازه میرزا هاشم خوانساری همراه با مهرهای گواهی دهنده ها است. با امضاهای (کریم ابن الحاج سید جعفر القائنی الخراسانی)، (محمّد حسین الکرمانی) مورخ 21 جمادی الاخرى سنة 1290ق. با مهر بیضی (عبده محمّد حسین)، (عباس الخوانساری) مورخ 1290ق. با مهر بیضی او، (محمّد ابراهيم الخراساني) بدون تاریخ و با مهر بیضی ناخوانا، (زین العابدین قائنی خراسانی) مورخ 1290 با مهر بیضی و ناخوانا و گواهی دیگری که نام نویسنده اش از بین رفته است. کاتب این رونوشت ها زین العابدین الرضوی الموسوی الخوانساری در 1290 است. آسیب ها:
جلد فرسوده، اوراق دارای آثار لک و آب دیدگی، قسمتی از برگ اول و برگ آخر پاره شده و از بین رفته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی ساده یک لا.
181گ، 17 و 18سطر، اندازه متن: 80×145؛ قطع: 105×178
موضوع: 1. شیعه-- عقاید-- قرن 14ق.؛ 2. معاد؛ 3. رستاخیز
شماره های پیشین: 407-75648
شماره رکورد: 1064374
جرجانی، علی بن محمّد، 740-816ق.
حاشية تحرير القواعد المنطقية في شرح الشمسية/ مير سيد شریف گرگانی؛ نویسنده متن: على بن عمر دبیران کاتبی قزوینی؛ شارح: قطب الدین محمّد بن محمّد رازی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1989/1 (1989/1/ع) در فهرست همین کتابخانه (11: 24)
آغاز: قوله و رتّبه على مقدّمة و ثلاث مقالات و خاتمة أقول هكذا وجد عبارة المتن في كثير...
انجام:... فلا يكون أيضاً جزءاً على حده بل مندرجاً في المبادي التصديقية.
انجامه: تمّت كتابة حاشية شرح الشمسية الموسومة بتحرير القواعد المنطقية بعون الله تعالى و حسن توفيقه و الله أعلم بالصواب و إليه المرجع و المآب.
منابع: الذريعة 3: 388 و 6: 34؛ کشف الظنون 1063؛ معجم المطبوعات العربية 679؛ مجلس 14: 147؛ ملی 11: 24
خط: نسخ و نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: سربندهای قوله و اقول به شنگرف است. حواشی: صفحات آکنده از حواشی با نشان (لمحرره عفى عنه) و (لمحرره محسن) و حواشی بی نشان است. مهرها: سه مهر بیضی با سجع «ان ربی غنی کریم» در صفحه آغاز و چند جای دیگر نسخه؛ آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی در بسیاری از صفحات دیده می شود، بعضی برگ ها مرمت و وصالی شده اند، بخش هایی از نسخه با خط دیگری نوشته شده؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش کاغذ طوسی، عطف گالینگور قهوه ای.
92گ، سطرها متغیر، 65×120 و 95×125؛ قطع: 115×170
عنوان های دیگر: حاشیه شریفی بر شرح قطبی شمسیه؛ حاشیه صغری
موضوع: 1. کاتبی قزوینی، علی بن عمر، 600-675ق. الرسالة الشمسية في القواعد المنطقية -- نقد و تفسير؛ 2. قطب الدین رازی، محمّد بن محمّد، -776ق. تحرير القواعد المنطقية في شرح الرسالة الشمسية-- نقد و تفسير؛ 3. منطق-- قرن 9ق.
شماره رکورد: 1064388
شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق.
الألفية/ محمّد بن مکی جزینی عاملی معروف به شهید اول
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16400/1 در همین فهرست. این نسخه از انجام افتادگی دارد و تا نماز عیدین را در بر می گیرد.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... أمّا بعد فهذه رسالة و جيزة في فرض الصلاة إجابة لالتماس من طاعته حتم و إسعافه غنم...
انجام:... و كذا النذر المطلق و بالله العصمة و التوفيق و صلّى الله على محمّد و آله أجمعين.
منابع: الذريعة 2: 296؛ ملی 11: 555؛ مشار عربی 83؛ ريحانة الأدب 3: 277؛ أعیان الشیعة 10: 59
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: بر روی عناوین و سر فصل ها خط مشکی کشیده شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (ع ل) و بی نشان دارد. یادداشت ها: در 4 برگ اول مطالب مختلف ادبی، شعر و حدیث نوشته شده، همچنین یادداشتی در تاریخ و نحوه دستگیری و بازداشت شهید ثانی قدس سره نوشته شده که گویا این چند برگ مربوط به یکی از نسخه های شرح شهید دوم بوده و پس از آن به این نسخه الحاق شده است، متن یادداشت چنین است: (قبض شيخنا الشهيد الثاني مؤلّف هذا الشرح طاب ثراه بمكّة المشرفة بأمر السلطان سلیمان ملک الروم في ثاني شهر ربيع الأوّل سنة خمس و ستين و تسعمائة و كان القبض عليه فى المسجد الحرام بعد فراغه من صلاة العصر و أخرجوه إلى بعض دور مكة و بقي محبوساً هناك شهراً و أربعة أيّام ثم ساروا به على طريق البحر إلى قسطنطينية و قتلوه بها في تلك السنة و بقي مطروحاً ثلاثة أيّام ثم ألقوا جسده الشريف فى البحر قدّس الله سرّه و كانت ولادته سنة أحد عشر و تسعمائه و تاريخ وفاته روضة الجنة مستقره). پس از آن در برگ های 18-19 مطالبی به فارسی در اوزان و مقادیر با عنوان (خلاصه آن چه در رساله اوزان آخوند مو لانا محمّد باقر (رحمة الله) نوشته شده. مهرها: سه مهر بیضی «یا عباسعلی» در صفحه آخر؛ آسیب ها: آثار لک در بیش تر
صفحات دیده می شود. کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج قهوه ای، مجدول، عطف تیماج قهوه ای، آستر کاغذ نخودی.
4پ-18پ (83برگ)؛ 14سطر، اندازه متن: 70×120؛ قطع: 100×167
عنوان های دیگر: الالفية في فقه الصلاة اليومية؛ الفية الشهيد؛ الوجيزة في الصلاة
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 8ق. 2. نماز
شماره های پیشین: 409-87111
شماره رکورد: 1064397
ابو نصر فراهی، مسعود بن ابی بکر، -640ق.
نصاب الصبيان/ مسعود بن ابی بکر فراهی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16328/1 در همین فهرست.
آغاز: الحمد لله رب العالمین و الصلاه... همی گوید ابو نصر فراهی حسد حافد و حفد حاسد...
انجام: ناس و انس و اناس آدمیان، پدر و مادر آدو و حوا.
20پ-82ر (83برگ)؛ 6سطر، اندازه متن: 70×120؛ قطع: 100×167
موضوع: 1. زبان عربی-- واژه نامه های منظوم-- فارسی؛ 2. شعر عربی-- قرن 7ق. 3. منظومه های علمی و آموزشی-- قرن 7ق.
شماره های پیشین: 409-87111
شماره رکورد: 2272335
هروی، عبد الرحیم بن حسینعلی، قرن 13ق.
مهذب النفوس في تهذيب أخلاق النفوس/ عبد الرحیم بن حسینعلی هروی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری در تهذیب اخلاق است. مطالب آن به روش فلسفی بیان شده و نظم و ترتیب خاصی ندارد و در 28 جمادی الاولی 1268ق. به انجام رسیده است. یادی
از این اثر در منابع نیافتم. مؤلّف از دانشمندان نیمه دوم قرن سیزدهم هجری قمری است و آثار دیگری چون طرائف الحکمه در حکمت الهی به فارسی دارد که بخش امور عامه آن را در 1286ق. به انجام رسانده است. نسخه خط مؤلّف در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شماره 1023 نگهداری می شود. شیخ آقابزرگ تهرانی نسخه دانشگاه را دیده و بر اساس آن دانش و مهارت مؤلّف را ستوده و شرح حال کوتاهی از او در طبقات أعلام الشیعة آورده است. از آثار دیگر مؤلّف کتابی در نحو عربی است که آن را در 1272ق. به انجام رسانده و در کتابخانه نوربخش نگهداری می شود. کتابی نیز در تاریخ ایران پیش از اسلام دارد که آن را در سال 1284ق. ساخته و نسخه ای از آن در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شماره 279 نگهداری می شود. رساله ای در شرح حال بعضی از حکما و فلاسفه نیز اثر دیگری از این مؤلّف است که در همین نسخه از آن یاد شده است. هیچ کدام از این آثار به جز طرائف الحکمة در منابع کتاب شناسی یاد نشده است. از آثار او چنین پیداست که وی بجز مهارت دردانش فلسفه در تاریخ و ادبیات عرب نیز آگاه بوده است.
آغاز: نحمدك اللّهم يا منبّه الوجود و يا منتهى الموجود... و بعد فيقول العبد... عبد الرحیم بن حسينعلى الهروى إنّ هذه رسالة و جيزة مختصرة فى علم تهذيب الأخلاق... و سميّتها بمهذّب النفوس في تهذيب أخلاق النفوس...
انجام:... کار ما سهو است و نسیان و خطا، ربّ زدني علماً و ألحقني بالصالحين بمحمّد و آله الطيبين الطاهرين.
انجامه: قد تمم [كذا] هذا المختصر بالخير في عصر يوم السبت 28 شهر جمادی الأُولى من شهور سنة ثمان و ستيّن و مائتين بعد الألف من الهجرة النبوية... في بلدة همدان حرسها الله... كتب بيد مؤلّفه الحقير الجاني الغوي عبد الرحیم بن حسينعلي الهروي عفي عنهما في يوم الجمعة خامس و عشرين من شهر جمادى الثانية [من] تلک السنة المذكورة مطابق لسابع و عشرين من فروردین.
منابع: الكرام البررة 726؛ دانشگاه 3: 295 و 10: 1601؛ نوربخش 1: 17
خط: شکسته نستعلیق، کاتب: مؤلّف، تاریخ کتابت: 25 جمادى الثانيه 1268ق. محل کتابت: همدان؛ امتیاز: نسخه منحصر بفرد و به خط مؤلّف است. آرایه ها: بر روی برخی عبارات به سرخی خط کشی شده؛ حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد. یادداشت ها: بر روی صفحه عنوان یادداشت خرید نسخه در کرمانشاه بتاریخ بیستم ربيع الأوّل ظاهراً 1299 با مهر بیضی «عبده احمد»، صفحات 36پ-38ر اشعاری بصورت حمایلی از
صفی الدین حلى، ابن الفارض، علی شیرنوائی، و دیگران و یک پرسش و پاسخ هندسی از فارابی در مورد تساوی زاویه های یک مثلث نوشته شده؛ آسیب ها: بعضی برگ ها آثار لک و آب دیدگی دارند. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج خردلی، ضربی، مجدول.
1پ-35ر (141برگ)؛ 11سطر، اندازه متن: 65×130؛ قطع: 105×175
موضوع: 1. اخلاق اسلامی-- فلسفه-- قرن 13ق. 2. خداشناسی-- قرن 13ق.
شماره های پیشین: 410-84456
شماره رکورد: 1064409
صدر الدین شیرازی، محمّد بن ابراهیم، 979-1050ق.
حدوث العالم/ صدر الدین محمد بن ابراهیم شیرازی معروف به ملا صدرا
زبان: عربی
معرفی کتاب: یکی از مباحث مهم کلامی مساله حادث و قدیم بودن عالم است که مورد اختلاف دانشمندان است و بحث و جدل بسیاری را به دنبال داشته است. برخی عالم را حادث، برخی قدیم و برخی دیگر عالم را حادث ذاتی و قدیم زمانی می دانند. این مساله در بسیاری از کتاب های عام فلسفی و کلامی و حتی روائی مورد بررسی قرار گرفته، ولی نظر به اهمیت آن بسیاری از دانشمندان از قدیم تا کنون کتاب و رساله ای جداگانه ای در این موضوع ساخته و به آن پرداخته اند. کتاب حاضر یکی از آن ها است که در آن ملا صدرا عالم را حادث دانسته و با بیان ادله مخالفین این نظریه را مورد نقد قرار داده است. این اثر در 1302ق. همراه با رساله های دیگری از مؤلف در تهران به چاپ رسیده است.
آغاز: سبحانك اللهم من قديم قد تفرّد بالقدم و السرمدية و من دائم قد توحّد بالبقاء...
انجام:... في هذا البلاغاً لقوم عابدين و صلّى الله على خير خلقه محمد و آله أجمعين الطاهرين.
انجامه: تمّت الكتاب في 1276.
منابع: الذریعة 6: 295؛ دانشگاه 3: 246؛ مجلس 5: 200
خط: نستعلیق؛ تاریخ کتابت: 1272ق. آرایه ها: عناوین در حاشیه نوشته شده، بر روی سر مطلب ها با مرکب سیاه خطکشی شده؛ حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد.
38پ-111ر (141برگ)؛ 17سطر، اندازه متن: 65×130؛ قطع: 105×175
موضوع: 1. فلسفه اسلامی-- قرن 5ق.؛ 2. حدوث و قدم
شماره های پیشین: 410-84456
شماره رکورد: 2273256
هروی، عبد الرحیم بن حسینعلی، قرن 13ق.
أحوال بعض أكابر الحكماء و كلمات أعظم الفلاسفة/ عبد الرحیم بن حسینعلی هروی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: متن مختصری در شرح حال بعضی از فلاسفه و حکما و چند نمونه از سخنان آنان است. غالب این دانشمندان بلکه همه آنانی که در این کتاب از آن ها یاد شده از فیلسوفان یونان قدیم اند، بدین ترتیت: انکساغورس، جاماسب حکیم، فيثاغورس، انکیمایس، اومیرس، سقراط، بقراط، سولون، افلاطون، اقلیدس، دیوجانس، ارسطو، اسقلینوس، یوزاسف، بطلیموس و سرانجام لقمان حکیم. یادی از این اثر در هیچ یک از منابع کتابشناسی و تاریخی در دسترس نیافتم. نسخه حاضر به خط مؤلف است. در مورد مؤلف رجوع کنید به شماره یک همین مجموعه.
آغاز: عقیده انکاغورس ملطی در باب مبدا، ظهور وی در عهد سهراب بود...
انجام:... از اعمال فلسطین است مدفونش ساختند و مدت زندگانی او دویست سال بود.
انجامه: قد تم ذكر أحوال بعض أكابر الحكماء و كلمات أعاظم الفلاسفة في ليلة الخميس سابع عشر شهر صفر المظفر من شهور أربع و ثمانين و مائتين بعد الألف بيد الحقير الفاني المذنب عبد الرحيم بن حسينعلي الهروي عفي عنهما.
خط: شکسته نستعلیق حمایلی؛ کاتب: عبد الرحیم بن حسینعلی هروی؛ تاریخ کتابت: 17 صفر 1284ق. امتیاز: نسخه منحصر بفرد و به خط مؤلّف است. آرایه ها: بر روی سرمطلب ها با مرکب سیاه خط کشی شده است.
111پ-140پ (141برگ)؛ 21سطر، اندازه متن: 65×130؛ قطع: 105×175
موضوع: 1. فیلسوفان-- سرگذشتنامه؛ 2. سرگذشتنامه ها
شماره های پیشین: 410-84456
شماره رکورد: 2273403
الرسالة الشمسية/ نویسنده متن: شيخ الرئيس ابن سينا
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی است آمیخته با متن بر رساله ای کوتاه از شیخ الرئیس ابو علی سینا در کیمیا است. ابن سینا این رساله را در پاسخ شخصی که از وی درباره اکسر احمر سؤال نموده ساخته است. نام این شخص در رساله ابن سینا نیامده، ولی در این شرح تصریح شده که منظور (الشیخ الامام ابی حفص عمر بن محمّد البرقی) است. نسخه ای از اصل رساله ابن سینا در مجموعه ای از رساله های او به شماره 1149 در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران جزو کتاب های مرحوم مشکوة نگهداری می شود و در فهرست آن کتابخانه (6: 2432) با نام رسالة في الاكسير يا الصناعة إلى الامام أبى عبد الله البرقی معرفی شده است. همین نسخه در نشریه کتابخانه (5: 225) نیز یاد شده با این تفاوت که در آن جا نام شخصی که رساله برای او نوشته شده همان ابو حفص برقی است نه ابو عبد الله. شیخ آقا بزرگ تهرانی در الذریعة رساله ای با نام الاکسیر الاحمر از ابن سینا یاد کرده و هیچ گونه به محتوای آن اشاره ای نکرده و نوشته اند که غلام حسین کنتوری در گذشته حدود 1337ق. آن را به اردو ترجمه کرده است. شارح نام خود را در این رساله نیاورده و در انجامه این شرح را به نام الرسالة الشمسية یاد کرده است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... قال الشيخ الرئيس أبو علي الحسين بن عبد الله بن سينا البخاري رحمة الله عليه بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله الحمد لله رب العالمين... و بعد فقد سألت لا زلت سائلاً عن الحقائق أن أكشف لك أكشف لك عن حقيقة الأكسير الأحمر...
انجام:... وصف الاكسير ما يتخذ من الكبريت، تمت الرسالة الشمسية بعون الملك البرية [كذا].
منابع: الذريعة 2: 277؛ دانشگاه 6: 2432؛ نشریه 5: 225
خط: نسخ و نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: بر روی متن اصلی با مرکب سیاه خط کشی شده. حواشی: حاشیه هایی بی نشان به عربی و فارسی دارد. آسیب ها: آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش کاغذی مشکی و سفید، عطف گالینگور طوسی، آستر کاغذ کاهی.
2پ-8ر (16برگ)؛ 16سطر، اندازه متن: 72×120؛ قطع: 103×160
موضوع: 1. ابن سینا، حسین بن عبد الله، 370-428ق. رساله فى الاكسير الاحمر-- نقد و تفسیر؛ 2. کیمیا و کیمیاگری-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 411-75760
شماره رکورد: 1064416
ابن سینا، حسین بن عبد الله، 428-370ق.
الحكمة المستورة/ ابو على حسين بن عبد الله بن سينا
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در کیمیا است. نام آن در بعضی نسخه ها و فهرست ها به صورت أمر مستور الصنعة، الاكسير، الکیمیاء و جز آن یاد شده است. شیخ الرئیس آن را برای ابو الحسن سهل بن محمد سهلی (1)نوشته است. شیخ آقابزرگ معتقد است که منظور از این شخص ابو الحسین احمد بن محمد سهیلی وزیر خوارزمشاه است که ابن سینا چند اثر خود را بنام او ساخته است. شیخ الرئیس منظومه ای در منطق بنام میزان النظر يا الرجز المنطقی دارد که در آن از شیخ ابو الحسن سهل بن محمد سهلی نام برده است. بنابراین این گفته که منظور ابو الحسین احمد بن محمد سهیلی است نادرست بنظر می رسد و الله اعلم.
این رساله با دیباچه ترکی محمود آتش در سال 1953م در ترکیه به چاپ رسیده است. و توسط ظهیر الدین عبد الجلیل بن عبد الجبار به فارسی ترجمه شده است.
آغاز: هذه رسالة عملها الشيخ أبو على عبد الله بن سينا [كذا] للشيخ أبي الحسن سهل بن محمد بن السهل في الحكمة المستورة، قال جرى بيني و بين الشيخ فيما تعرفه مفاوضة...
انجام:... ليس فيها الناري و الأصفر تتم بالأربعة كلها، تمّت الرسالة بعونه تعالى.
منابع: الذريعة 18: 195، 23: 327؛ دانشگاه 6: 2432؛ ملک 7: 8؛ ادبیات تهران 349
8پ- 16ر (16برگ)؛ 16سطر، اندازه متن: 72×120؛ قطع: 103×160
1) نام شخص در این نسخه به صورت (سهل بن محمد بن السهل) آمده است.
موضوع: 1. کیمیا و کیمیاگری-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 411-75760
شماره رکورد: 2273739
شیرازی، صادق، قرن 13ق.
کلمات قصار حضرت علی (علیه اسلام)/ صادق شیرازی؛ اصل سخنان از: حضرت علی علیه السلام
زبان: عربی
معرفی کتاب: کلمات قصار حضرت علی علیه السلام است. مانند کتاب عیون الحکم ابن الشرفية واسطى است. به ترتیب حروف آغاز تنظیم یافته و همراه با ترجمه فارسی در زیر سطور است.
متن عربی آن غلط های متعدد دارد و در آخر آن آمده (تمت في يوم الاثنين غرّة ربيع الثاني على يد صادق الشيرازي) که ظاهراً جامع این کتاب باشد، در صفحه اول نسخه قبل از خود کتاب اشعاری به فارسی با عنوان (در وصف کلمات معجز بینات و بیان حال راقمه و منه) نوشته شده با این مطلع:
هرکس وسیله اش سوی پیشگاه میر *** صادق وسیله بکف از حضرت امیر
در آخر نسخه نیز اشعاری به فارسی با عنوان (تهنیت ورو [د] موکب مسعود مقارن آن اوقات انشا گردید) در آن آمده است:
یعنی بفارس معتمدالدوله میر راد *** آمد بکام ملتمسان ملتمس رسید
بر خلق فارس مژده تشریف او چنانک *** گمگشته را ببادیه بانک جرس رسید
ای عم پادشاه ز فرط علو جاه *** گردون نیاردت که بگرد فرس رسید
تا رایت تو سایه فکن شد بملک فارس *** از سایه اش بفر همایون مگس رسید
صادق ترا سخن بدارازا کشید هان *** کارت بموقعی که بگویند بس رسید
و غزل دیگری نیز دارد که در آخر گوید:
لایق مجلس خسرو نبود هر سخنی *** بر فرهاد مناسب سخن شیرین است
کیست یا رب که بخاک در سلطان گوید *** صادق آن داعی دلسوخته دیرین است
از این ابیات چنین معلوم می شود جامع کتاب صادق شیرازی است که در زمان حکمرانی فرهاد میرزا معتمدالدوله فرزند عباس میرزا و عموی ناصرالدین شاه قاجار بر شیراز، زنده بوده است. بر اساس عنوان غزل اول شاید نام کتاب كلمات معجز بينات باشد.
آغاز: حرف الألف: الدين يعصم الدنيا يسلم [كذا] الدين يحل الدنيا تذل...
انجام:... يطلب [كذا] رزقك أشد من طلبك له فأجمل في طلبه صدق علي بن أبي طالب.
انجامه: تمّت في يوم الإثنين غرّة ربيع الثاني على يد صادق الشيرازي.
خط: نستعلیق خوش معرّب؛ کاتب: صادق شیرازی؛ تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین به قلم جلی شنگرف، ترجمه فارسی کلمات به شنگرف در زیر سطور؛ یادداشت ها: در آخرین صفحه نسخه یادداشتی به فارسی مبنی بر اهدای کتاب به میرزا محمّد خان تا این کلمات مبارک را حفظ نموده و از معانی آن برخوردار شود با امضای سلطان حسین شبل الدوله با تاریخ رجب الفرد 1323. کتاب از صفحه 3پ آغاز می شود، در صفحه 2پ اشعاری به فارسی است. آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: بخارایی نخودی، آهار مهره؛ جلد: مقوایی، رویه تیماج عنابی ساده، آستر کاغذ مشجر آبی و سفید.
76گ، 6 سطر، اندازه متن: 60×110؛ قطع: 105×175
موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق.-- کلمات قصار؛ 2. کلمات قصار عربی
شماره های پیشین: 412-104279
شماره رکورد: 1064425
بحر العلوم، محمّد مهدی بن مرتضی، 1155-1212ق.
العقود الاثنى عشر في مراثي سادات البشر/ محمّد مهدی بن مرتضی بروجردی نجفی معروف به بحر العلوم؛ نویسنده متن: محتشم کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: دوازده بند شعر در سوگواری سید الشهدا امام حسین علیه السلام است که هر بند آن شامل دوازده بیت است و به همین جهت به الاثناعشریات نیز معروف
است. این اثر در واقع ترجمه عربی مضامین مرثیه محتشم کاشانی معروف به دوازده بند است و هم چون اصل دوازده بند محتشم مورد توجه قرار گرفته، و عاظ و سخنرانان را در ماتم ها و مجالس سوگواری سید الشهدا می خوانند و شرح هایی بر آن ساخته شده است. از شرح های آن شرح بزرگی موسوم به سفينة النجاة است که به چاپ رسیده است. شرح دیگری به نام لؤلؤة البحرين و شرحی نیز به نام وسيلة النجاة دارد. به گفته صاحب الذريعة بند دوازدهم این اثر از بین رفته و نوه بحر العلوم سید حسین بن سید رضا بروجردی بند دوازدهم آن را نوشت و به آن افزود.
این اثر را مرحوم پدرم تصحیح نموده و در سال 1408ق. در شماره دهم مجله تراثنا به چاپ رسید، ولی در آن هر دوازده بند وجود دارد، اما با بند دوازدهم نسخه حاضر مغایرت دارد. احتمال می رود بند دوازدهم این نسخه همان ساخته سید حسین بروجردی باشد.
آغاز: الله أكبر ماذا الحادث الجلل * فقد تزلزل سهل الأرض و الجبل
انجام: یا قاصم الفجّار قم بالسيف قد * ضاع الرعية إن يكن لك مطمع
منابع: الذریعة 1: 113، 15: 302؛ تراثنا 10: 209
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 14ق. آسیب ها: نسبتا سالم است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج عنابی، مجدول، یک لا.
2پ-38پ (83برگ)؛ 4سطر، اندازه متن: 55×85؛ قطع: 105×175
موضوع: 1. حسین بن علی (علیه السلام)، امام سوم، 4-61ق.-- مراثی؛ 2. مرثیه و مرثیه سرایی-- قرن 13ق. 2. شعر عربی-- قرن 13ق.
شماره های پیشین: 413-76157
شماره رکورد: 1064461
نجفی، حسین
منظومه ای در ستایش اهلبیت (علیهم السلام)/ حسین نجفی
زبان: عربی
معرفی کتاب: منظومه مفصلی در 146 بیت در مدح و ستایش اهلبیت علیهم السلام است.
آغاز: هذه القصيدة للشيخ حسين النجفي أعلى الله مقامه و هي مأة وست و أربعون بیتاً... بأكرم خلق الله رب الشريعه * بدأت بمدحى إذ به بدء فطرتي...
انجام:... و ما دامت الأسماء فهم وسيلة * إلى الله للداعين في كل دعوة
انجامة: تمّت و السلام و الاكرام...
41پ-77ر (83برگ)؛ 4سطر، اندازه متن: 55×85؛ قطع: 105×175
موضوع: 1. مدیحه و مدیحه سرایی اهل بیت (علیهم السلام)؛ 2. شعر عربی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 413-76157
شماره رکورد: 2277045
دعبل خزاعی، 246-148ق.
منظومه ای در ستایش اهلبیت (علیهم السلام)/ دعبل بن علی بن رزین خزاعی
زبان: عربی
معرفی کتاب: قصیده تائیه معروفی است در ستایش اهل بیت علیهم السلام و بیان مصیبت هایی که بر آنان وارد شده در 123 یا 121 بیت، از شاعر معروف عرب و شیعه مذهب حسن یا عبد الرحمن یا محمد بن علی بن رزين بن عثمان بن عبد الرحمن خزاعی معروف به دعبل است. این شاعر که در زمان امام رضا علیه السلام می زیسته، این قصیده را در حضور آن حضرت و گویا در منزل ایشان می خواند که مورد پسند امام قرار می گیرد. گفته شده که حضرت قبا و پیراهنی از پیراهن های خود را به او اهدا می کنند. علی بن عیسی اربلی از دانشمندان قرن هفتم این مطلب را همراه با خود قصیده در کتاب کشف الغمة روایت کرده است. علامه مجلسی نیز به نقل از کشف الغمة آن را در بحار الأنوار آورده است. مرحوم علامه امینی نیز راجع به این قصیده و دعبل و خاندانش در الغدیر به تفصیل سخن گفته و منابع مختلف آن را معرفی کرده است. علامه مجلسی این قصیده را به فارسی ترجمه نموده و برخی دیگر چون کمال الدین محمد فسوی معروف به میرزا كمالا و علی بن عبد الله علیاری و دیگران این قصیده را شرح کرده اند. شرح میرزا کمالا در سال 1307ق. در تهران به چاپ رسیده است. همچنین بخش مربوط به مصائب اهل بیت در روز عاشورا در این قصیده نیز مورد توجه
و عاظ و خطبای منابر قرار گرفته و آن را در مجالس سوگواری امام حسین علیه السلام می خوانند. نسخه حاضر فقط همین بخش مربوط به واقعه عاشورا است.
آغاز: افاطم لو خلت الحسين مجدّلاً * و قد مات عطشاناً بأرض فرات...
انجام:... قتلوهم بها جهاراً بسيف * سلّة المصطفى على الأعداء
منابع: کشف الغمة 3: 112؛ بحار الأنوار 49: 245؛ الغدیر 2: 349؛ الذريعة 3: 204
77پ-82ر (83برگ)؛ 4سطر، اندازه متن: 55×85؛ قطع: 105×175
عنوان های دیگر: القصيدة التائية؛ تائية دعبل خزاعى
موضوع: 1. مدیحه و مدیحه سرایی اهل بیت (علیهم السلام)؛ 2. شعر عربی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 413-76157
شماره رکورد: 2277548
ابن سینا، حسین بن عبد الله، 370-428ق.
القانون/ حسین بن عبد الله بن سينا
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2725/2 (2725/2/ع) در فهرست همین کتابخانه (13: 189). نسخه حاضر شامل فن 18 و 19 از کتاب سوم قانون است.
آغاز: الفن الثامن عشر في أحوال الكلية، المقالة الأولى في كليّات أحكام الكلية...
انجام:... لیجلو و پدر و لا يحبس البول النتنة فتعاود العلة.
انجامه: بتاريخ يوم السبت دوم شهر شوّال المکرّم تمام شد كتبه أقل الكتّاب أسدالله آصف 1296.
منابع: الذريعة 17: 24؛ کشف الظنون 2: 1311
خط: نسخ متوسط، کاتب: اسدالله آصف، تاریخ کتابت: 1296ق. آرایه ها: عناوین به شنگرف؛ یادداشت ها: برگ 1 سفید، برگ 2 دستور چله نشینی و ذکر بعضی ادعیه، صفحه 3پ-4ر چند نسخه دارویی؛ صفحات 4پ-9پ نانوشته. کتاب از صفحه 9ر آغاز می شود و تا صفحه 141ر است، باقی صفحات تا نوشته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور سرمه ای، عطف تیماج عنابی، آستر کاغذ کاهی.
150گ، 11سطر، اندازه متن: 55×110؛ قطع: 110×165
موضوع: 1. پزشکی سنتی-- قرن 5ق.؛ 2. پزشکی ایرانی-- قرن 5ق.
شماره های پیشین: 414-84982
شماره رکورد: 1064471
شبر، عبد الله، 1774-1826م.
تسلية الحزين في فقد العافية و الأحباب و البنين/ عبد الله بن محمّد رضا شبر نجفی
زبان: عربی
معرفی کتاب: سید عبد الله شبّر یکی از فقها و مراجع مشهور شیعه در نیمه اول قرن سیزدهم هجری قمری است. وی آثار ارزشمند و متعددی دارد تا جایی که طبق گفته محدث نوری صاحب مستدرک الوسائل برخی به او لقب مجلسی ثانی داده اند.
در این کتاب روایاتی که درباره تسلی خاطر انسان ها در زمانی که به مصیبتی گرفتار می شوند و مشکلاتی برای آنان پیش می آید روایت شده گردآوری شده است. نویسنده روایت های خود را از دو کتاب بحار الأنوار علامه مجلسی و وسائل الشيعة حر عاملی گردآوری نموده و طبق گفته خودش آن ها را به بهترین ترتیب و شایسته ترین تهذیب بیان کرده است. مؤلّف مطالب خود را به صورت فصل فصل یاد کرده و مانند علامه مجلسی در ذیل برخی احادیث با عبارت (بیان) به توضیح برخی از عبارات و واژه ها پرداخته است. نسخه مورد گفتگو ارزشمند و در زمان حیات مؤلّف نوشته شده و نسخه دیگری از آن یافت نشد.
آغاز: الحمدلله الذي تفرّد بالبقاء و الدوام و نزّه ذاته الشريفة عن الانقضاء...
انجام:... و تقدّم من هذا القبيل أخبار كثيرة أللّهم كثّر حسناتنا... بمحمّد و آله و ألف من رجاله.
انجامه: تمّ الكتاب بعون الملك الوهّاب... على يد الفقير الحقير... عبده خلیل بن حسین بن صالح طاها غفر الله له و لوالديه... و كان الفراغ من هذا الكتاب فى غرّة شعبان سنة 1228.
منابع: الذريعة 4: 178؛ الكرام البررة 777
خط: نسخ تحریری، کاتب: خلیل بن حسین بن صالح طاها، تاریخ کتابت: یکم شعبان 1228ق. امتیاز: نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده و ظاهراً منحصر بفرد است. آرایه ها: بر روی برخی عبارات و نام منابع یاد شده به شنگرف خط کشی شده، عناوین به شنگرف در حاشیه نوشته شده؛ آسیب ها: جلد فرسوده و موریانه خوردگی دارد، صفحات آثار آب افتادگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج قهوه ای ضربی، مجدول، عطف تیماج سرخ، آستر کاغذ زرد.
83گ، 15سطر، اندازه متن: 75×120؛ قطع: 100×160
موضوع: 1. صبر-- جنبه های مذهبی-- اسلام-- احادیث 13ق.؛ 2. بلاها-- جنبه های مذهبی-- اسلام-- احادیث
شماره های پیشین: 415
شماره رکورد: 1064484
جرجانی، علی بن محمّد، 740-816ق.
کبری/ میر سید شریف گرگانی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2458 (2458) در فهرست همین کتابخانه (12: 281)
آغاز: بدانکه آدمی را قوّتیست درّاکه...
انجام:... لیکن حجر است پس لاشجر باشد.
انجامه: تمّت الكتاب الكبرى فى سنة 1287.
منابع: الذريعة 17: 259؛ مجلس 5: 445؛ معجم المطبوعات العربية 680؛ مشار 2611
خط: نسخ متوسط؛ کاتب: محمد تقی بن آخوند ملا محسن انجدانی در رساله های سوم و چهارم؛ تاریخ کتابت: رساله های اول و دوم در 1287ق.، رساله سوم و چهارم در 1298ق. حواشی: حاشیه های پراکنده دارد. مهرها: مهر شش گوشه «عبده محمّد تقی» در صفحه 26؛ آسیب ها: جلد فرسوده و پاره شده، بعضی صفحات آثار لک و پاشیدگی مرکب دارند. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، رویه پارچه مشجر با گل و بوته سرخ و مشکی و سبز، عطف گالینگور خاکستری، آستر کاغذ آبی.
1پ-26ر (162برگ)؛ 11سطر، اندازه متن: 70×133؛ قطع: 105×175
موضوع: 1. منطق-- قرن 9ق.
شماره های پیشین: 416-103951
شماره رکورد: 1064492
شیخ بهائی، محمد بن حسین، 953-1030ق.
الفوائد الصمدية/ محمد بن حسین عاملی معروف به شیخ بهایی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16478/1 در همین فهرست.
آغاز: احسن كلمة يفتتح بها الكلام و خير خبر...
انجام:... بخلاف الهمزه نحو الم نشرح لك صدرك... و الحمد لله رب العالمين.
انجامه: تمت الكتاب بعون ملك الوهاب في 1287.
26پ-65ر (162برگ)؛ 10سطر، اندازه متن: 70×133
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- قرن 9ق.
شماره های پیشین: 416-103951
شماره رکورد: 2277826
ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600؟-672ق.
الألفية في النحو/ محمّد بن عبد الله طائي جياني معروف به ابن مالک
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 12460 (2460/ع) در فهرست همین کتابخانه (12: 184).
آغاز: قال محمّد هو ابن مالك * احمد ربّي الله خير مالك...
انجام:... و آله العز الكرام البررة * و صحبه المنتجبين الخيرة
انجامه: تمت الكتاب بعون الملك الوهاب في يد... محمد تقي بن آخوند ملا حسن الأنجداني في شهر ربيع الثاني في سنة ثمان و تسعين و مائتين بعد ألف من الهجرة النبوية 1298
منابع: بغية الوعاة 59؛ البداية و النهايه 13: 312؛ الوافي بالوفيات 3: 285؛ کشف الظنون 1: 151 و 720
65پ-115ر (162برگ)؛ 5سطر؛ اندازه متن: 95×130
عنوان های دیگر: الخلاصة في النحو
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 2277838
تبریزی، محمد حسین بن محمد جعفر
[نحو عربی]/ محمد حسین بن محمد جعفر تبریزی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در نحو عربی به فارسی است. شامل چند قاعده نحوی به روش مساله اگر... بگو... مؤلف نام خود را در دیباجه آورده (محمد حسین بن محمد جعفر تبریزی) ولی نامی از کتاب خود نیاورده است. بنا به آن چه در دیباچه آمده (این چند کلمه ایست در ارشاد مبتدئین) نام کتاب شاید همان ارشاد مبتدئین باشد. نسخه ای از این کتاب در کتابخانه آیة الله مرعشی در قم ضمن مجموعه شماره 2002 نگهداری می شود. آغاز و انجام آن با رساله حاضر برابر است، ولی در فهرست آن کتابخانه به نام ارشاد المبتدئین یاد شده و مؤلفش محمد حسین بن محمد جعفر برزی کاشانی ذکر شده که ظاهرا اشتباه باشد.
آغاز: الحمد لله رب العالمين حمداً يملاء السماوات و الأرض... أما بعد: این چند کلمه است در ارشاد مبتدئین در علوم عربیه... به این خادم علوم دینیه محمد حسین بن محمد جعفر تبریزی...
انجام:... و زلات فعلیه محافظت نماید و این چند کلمه را ذخیره معاد راقم الحروف محمد حسین بن محمد جعفر گرداند بمحمد و آله الطيبين الطاهرين.
انجامه: قد تم الكتاب على يد أقل الخليقة العبد المذنب... محمد تقي ابن آخوند ملا حسن الأنجداني في سنة ثمان و تسعون و مائتين بعد ألف من الهجرة النبوية 1298.
منابع: مرعشی 6: 5
116پ-146ر (162برگ)؛ 5سطر؛ اندازه متن: 95×130
عنوان های دیگر: ارشاد مبتدئین
موضوع: 1. زبان عربي-- نحو-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 2277856
[المنطق]
زبان: عربی
معرفی کتاب: بخشی از کتابی در منطق است از یک مؤلف شیعی. از دو طرف افتادگی دارد.
آغاز موجود: لكن في... لا تحصل الا صور المحسوسات...
انجام موجود:... ضحكت بمت سمعت و قد خسر خسرانا مبينا.
147ر-160پ (162برگ)؛ 5سطر؛ اندازه متن: 95×130
موضوع: 1. منطق-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 2277872
بهشتی، محمّد بن احمد، -749ق.
[حساب و جبر و مقابله]/ ابو العلاء محمّد بن احمد بهشتی اسفراینی ملقب به فخر خراسان
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری کوتاه در حساب و جبر و مقابله، در دو مقاله، مقاله اول: در حساب، در یک مقدّمه و سه بحث؛ مقاله دوم: در جبر و مقابله، در یک مقدّمه و دو بحث.
نویسنده نام خاصی بر رساله خود نگذارده است. حاج خلیفه در کشف الظنون از این رساله با عنوان الرسالة العلائية في الفصول الحسابية ياد كرده است. بروکلمان دو اثر در حساب از ابو العلاء بهشتی ذکر کرده است. یکی رساله در حساب و دیگری مما لابد منه للفقيه من الحساب که با توجه به عنوان و موضوع و آن چه نویسنده در آغاز رساله یاد کرده (هذه رسالة مشتملة على أقل ما لابدّ للفقيه من الحساب و الجبر و المقابلة...) باید همین رساله مورد معرفی باشد. در غالب فهارس از این رساله با عنوان جبر و مقابله یاد شده در صورتی که این اثر در دو بخش حساب و جبر و مقابله تنظیم شده است. (1)
1) از آثار دیگر ابو العلاء بهشتی این کتاب ها را می توان یاد کرد: شرحی بر تجرید العقاید خواجه نصیر طوسی بنام تفرید الاعتقاد في شرح تجريد الاعتقاد که در کتابخانه مجلس به شماره 7835 نگهداری می شود (مجلس 10: 1865)؛ شرحی بر
نسخه ای دیگر از این اثر در همین کتابخانه در مجموعه شماره 1963/ف نگهداری می شود. ملک محمد بن سلطان حسین اصفهانی شرحی بر این رساله ساخته که نسخه ای از این شرح در همین کتابخانه ضمن مجموعه ای به شماره 1963/ف نگهداری می شود.
آغاز: الحمد لله مبدع الآحاد و مؤلّف الأضداد... أمّا بعد حمد الله تعالى فيقول العبد أبو العلاء محمّد بن أحمد البهشتي الإسفرائني بيّض الله وجهه... هذه رسالة مشتملة على أقل ما لابد منه للفقيه من الحساب و الجبر و المقابلة...
انجام:... ست ساعات و ست اسباع ساعة و هو المطلوب.
انجامه: و هذا آخر ما أردنا إيراده في هذه الرسالة معرضاً عن الاطناب و الاطاله و الحمد لله... و إليه المرجع و المآب و سلّم.
منابع: الذریعة 5: 86؛ مجلس 19: 565 و 10: 35؛ سپهسالار 4: 317؛ مرعشی 7: 80
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین به شنگرف در متن حواشی؛ آسیب ها: آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود، دو برگ در میانه از شیرازه جدا شده، بخشی از حواشی به علت برش صحافی از بین رفته؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: مقوایی آبی ساده، عطف گالینگور آبی پررنگ.
11گ، 19سطر، اندازه متن: 80×133؛ قطع: 130×190
موضوع: 1. حساب-- قرن 8ق. 2. جبر-- قرن 8ق.
شماره های پیشین: 417-84978
شماره رکورد: 1064500
علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق.
تهذيب الوصول إلى علم الاصول/ علاّمه حلّی؛ نویسنده متن: علامه حلی
کتاب آداب البحث سمرقندی بنام المآب که نسخه ای از آن در کتابخانه آیة الله مرعشی در قم به شماره 11820 نگهداری می شود (مرعشی 30: 53) و شرح قصیده طنطرانیه که قصیده ای است در ستایش نظام الملک وزیر از معین الدین ابو نصر احمد بن عبد الرزاق طنطرانی مراغی است و نسخه آن در کتابخانه دانشگاه لس آنجلس نگهداری می شود (نشریه دانشگاه تهران دفتر 11 و 12: 261).
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3021 (3021/ع) در فهرست همین کتابخانه. این کتاب را دوست محقق ما حجة الاسلام سید محمّد حسین رضوی کشمیری تصحیح نموده و توسط مؤسسه امام علی علیه السلام در قم در سال 1381ش. به چاپ رسید. همچنین انتشارات ذوی القربی در قم کتاب را با تصحیح محمّد باقر ناصری در سال 1384ش=2005م چاپ و منتشر کرد.
آغاز موجود: مكروها و التخيير الاباحة و الوضع كالحكم...
انجام:... و أمّا في الأصل و الفرع معاً و هو سؤال الفرق.
انجامه مؤلّف: وليكن هذا آخر ما نذكره في هذا الكتاب و من أراد التطويل في هذا الفن فليطلبه من كتابنا المسمى بنهاية الوصول فانه قد بلغ الغاية و تجاوز النهاية و الله الموفّق بالصواب.
انجامه كاتب: تمّت بعون الله الملك الوهّاب الغنى في 19 شهر شعبان المعظّم سنة 1044 على يد الضعيف المترقّب إلى رحمة ربّه الغني محمّد حسين بن الحسن الحسيني.
منابع: الذريعة 4: 511 و 13: 165 و 24: 408؛ مکتبه العلامه الحلى 109؛ کشف الظنون 1: 515؛ آستان قدس 2: 187؛ ملی 14: 133
خط: شکسته نستعلیق، کاتب: محمّد حسین بن حسن حسینی، تاریخ کتابت: 19 شعبان 1044ق. حواشی: حاشیه های بی نشان دارد. یادداشت ها: سه برگ اول سفید و الحاقی است. آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، شیرازه گسسته، سه برگ اول نسخه سفید، صفحات 84پ و 85ر سفید، نسخه از آغاز یک برگ افتادگی دارد؛ کاغذ: بخارایی نخودی، آهار مهره؛ جلد: مقوایی، روکش میشن عنابی، ضربی، مجدول، آستر کاغذ مشجر صورتی و سرمه ای.
5ر-82پ (122برگ)؛ 16سطر، اندازه متن: 42×112؛ قطع: 92×173
موضوع: 1. علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق. نهايه الوصول الى علم الاصول-- نقد و تفسیر؛ 2. اصول فقه شیعه-- قرن 8ق.
شماره های پیشین: 418-84970
شماره رکورد: 1064504
علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق.
حاشية حاشية لوامع الأسرار/ جلال الدين محمد بن اسعد دوانی؛ نویسنده متن: سراج الدین محمود بن ابی بکر ارموی، شارح: قطب الدین محمد بن محمد رازی، حاشیه نویس اول: میر سید شریف گرگانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1858/2ع در فهرست همین کتابخانه (10: 441)
آغاز: الحمد لله رب العالمين... قوله الفيّاض الوهّاب إعلم إنّ الفيّاض ههنا منقول عن معناه اللغوي...
انجام:... تلك المقاصد الا آخر ما يتوقف كل واحد منها عليه فتأمّل.
انجامه: تمت الحاشية على يد العبد المحتاج الى ربّه الغني محمد حسين الحسيني السبزواري غفر الله ذنوبه و ذنوب والديه، تمت في تاريخ غرّة ربيع الآخر سنة 1042.
منابع: الذریعة 4: 277، 6: 77؛ کشف الظنون 2: 89؛ مجلس 9: 279، 10: 1935؛ ملی 10: 441
85پ-122ر (122برگ)؛ 16سطر، اندازه متن: 42×112؛ قطع: 92×173
موضوع: 1. ارموی، محمود بن ابی بکر، 682-594ق. مطالع الانوار-- نقد و تفسیر؛ 2. قطب الدین رازی، محمد بن محمد، 766-ق. لوامع الاسرار-- نقد و تفسیر؛ 3. جرجانی، على بن محمد، 740-816ق. حاشيه لوامع الاسرار-- نقد و تفسیر
شماره های پیشین: 418-84970
شماره رکورد: 2279108
علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق.
واجب الاعتقاد على جميع العباد/ علاّمه حلّى
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری در اعتقادات دینی که هر مکلّفی باید آن ها را بداند. علاّمه حلی در خلاصة الأقوال از آن یاد کرده است. در أجوبة المسائل المهنائية نیز مهنا بن سنان از علاّمه می پرسد که آیا چنان چه مکلّفی آن چه را که شما در خلاصة الأقوال بیان نموديد حفظ و به معانی آن پی ببرد، آن چه را که دانستن آن بر او واجب است فرا گرفته و در
دنیا و آخرت رستگار خواهد بود؟ علاّمه به وی جواب مثبت می دهد. در این اثر به مبحث معاد پرداخته نشده و از مباحث فرعی تا آخر امر به معروف و نهی از منکر را در بر می گیرد. بر این اثر شرح های متعددی نگاشته شده و به فارسی نیز ترجمه شده است. نسخه ای از ترجمه فارسی از دست نوشته های قرن یازدهم قمری در همین کتابخانه به شماره 14023/7 (7/4023ف) نگهداری می شود. این اثر را انتشارات شریف رضی در قم با تصحیح دوست محقق و گرانقدر ما مرحوم حجه الاسلام شیخ فارس الحسون چاپ و منتشر کرده است.
آغاز: الحمد لله على نعمائه... و بعد فقد بيّنت فى هذه المقالة واجب الاعتقاد على جميع العباد...
انجام:... و هذان واجبان على كل مستطيع، تمّ و الحمد لله وحده و الصلاة و السلام على من لا نبي بعده.
منابع: الذریعة 14: 163 و 25: 4؛ کشف الحجب 598؛ خلاصة الاقوال 48؛ مكتبة العلاّمة الحلي 217؛ أجوبة المسائل المهنائية 23؛ مجلس 14: 230؛ دانشگاه 16: 672
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: اوایل قرن 11ق. یادداشت ها: یادداشت تملک بنام خادم الشریعه علی اصغر بن سنجر القاجار مورخ رمضان 1348ق. در صفحه عنوان، یادداشت تملکی دیگر در همین صفحه با امضای فضل الله بن محمّد طاهر بن محمّد رحیم با مهر ناخوانای او؛ مهرها: مهر مربع (صراط على حق تمسکه محمد طاهر) و مهر بیضی (لا اله الا الله الملك الحق المبين فضل الله) در صفحه عنوان، و دو مهر دایره ای با سجع (الفضل بید الله يؤتيه من يشاء) در صفحه صفحه آخر؛ آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی در بیش تر صفحات؛ کاغذ: تا برگ 41 اصفهانی نخودی و پس از آن فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج قهوه ای، عطف تیماج مشکی، آستر کاغذ خردلی.
1پ-7ر (122برگ)؛ 122گ، 9سطر، اندازه متن: 55×100؛ قطع: 92×172
موضوع: 1. شیعه امامیه-- عقاید-- قرن 8ق.
شماره های پیشین: 419-75767
شماره رکورد: 1064512
شرح الايساغوجي/ نویسنده متن: اثیر الدین مفضل بن عمر ابهری
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازبینی 16408/2 در همین فهرست. نسخه حاضر فقط سه صفحه اول را دارا است.
آغاز: الحمد لله الواجب وجوده... اما بعد فان كتاب الشيخ الامام قدوة الحكماء أثیر الدين الأبهري...
انجام موجود:... من ان يدل على تمام ما وضع.
منابع: کشف الظنون 206؛ الذريعة 13: 116؛ دائره المعارف بزرگ اسلامی 10: 693؛ مجلس 10: 814؛ ملی 9: 176، 16: 251؛ دانشگاه 8: 187؛ مرعشی 29: 290
خط: نستعلیق متوسط؛ یادداشت ها: چند حدیث از پیامبر اکرم با عنوان (من جامع الأخبار في ذم الرساتيق) در صفحه 9ر نوشته شده و در آن از سدیدالدین محمود حمصی از علمای شیعه قرن پنجم یاد شده؛ مهرها: دو مهر دایرهای با سجع (الفضل بيد الله يؤتيه من يشاء) در صفحه عنوان.
7پ-8پ (122برگ)؛ 122گ، 9سطر، اندازه متن: 55×100؛ قطع: 92×172
موضوع: 1. منطق-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. اثیرالدین ابهری، مفضل بن عمر، -660؟ق. ایسا غوجی-- نقد و تفسیر
شماره های پیشین: 419-75767
شماره رکورد: 2280283
شهید اوّل، محمد بن مکی، 786-734ق.
الأربعون حديثاً/ شمس الدين محمد بن مکی عاملی جزینی مشهور به شهید اول
زبان: عربی
معرفی کتاب: نظر به حدیثی که از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) روایت شده (من حفظ على امّتى أربعين حديثاً...)، از دیرباز بسیاری از علما به گردآوری و تدوین چهل حدیث در یک اثر مستقل پرداختند. این آثار معمو لا بدون نام بوده و با توجه به محتوای آن ها بنام چهل حديث، الأربعون و أربعون حديثاً معروفند. از جمله آن ها همین اثر مورد معرفی است. شهید اول در این کتاب احادیثی را که عمدتاً در برگیرنده احکام شرعی مورد نیاز معمول جامعه بوده، همراه با ذکر سلسله سند گردآوری کرده است. این اثر در سال 1304ق. چاپ سنگی شده است. در سال
1318ق. نیز همراه با کتاب الغیبة نعمانی مجدداً چاپ گردید، و در سال 1407ق. مؤسسه امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در قم آن را تصحیح و منتشر کرد.
آغاز: و ما توفيقي إلاّ بالله عليه توكّلت قال عبد الله المفتقر إلى غفران الله محمد بن مكي وفّقه الله... إنّه لمّا كثرت عناية العلماء السابقين و الفضلاء المتقدّمين...
انجام:... و يصلّي على النبي (صلی الله علیه و آله) مائة مرّة ختم الله له بالرحمة و المغفرة.
انجامه: تمّت هذه الرسالة الشريفة على يد أقل خلق الله فاضل بن يد الله دماوندي في مدرسة رزمسارية بدار السلطنة قزوين في سنة خمس و ألف من الهجرة.
منابع: الذریعة 1: 427؛ کشف الحجب 35
كاتب: فاضل بن یدالله دماوندی؛ تاریخ کتابت: 1005ق. محل کتابت: قزوین (مدرسه زرمساریه)؛ آرایه ها: عناوین به سرخی، بر روی سر مطلب ها خط سرخ کشیده شده؛ حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد؛ یادداشت ها: یادداشت خواندن نسخه با امضای محمد نبی بن فضل الله بن محمد طاهر بن محمد رحیم تویسرکانی مورخ 1252 با مهر بيضي او (عبده الراجي محمد نبی) در صفحه آخر (80ر)، و یادداشتی دیگر با امضای شجاع الدين بن محمد طاهر بن فضل الله بن محمد طاهر بن محمد رحیم، یادداشت تملک با مهر بیضی (عبده محمد طاهر بن محمد رحیم) و تملکی دیگر با مهر بيضى (لا اله الا الله الملك الحق المبين فضل الله) همه در صفحه آخر (80ر)؛ مهرها: مهر بیضی (عبده الراجی محمد نبی) و مهر بیضی (عبده محمد طاهر بن محمد رحیم) و مهر بیضی (لا اله الا الله الملك الحق المبين فضل الله) و دو مهر دایره (الفضل بید الله يؤتيه من يشاء) همه در صفحه آخر (80ر)
9پ-80پ (122برگ)؛ 122گ، 9سطر، اندازه متن: 55×100؛ قطع: 92×172
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 7ق. 2. اربعينات؛ 3. أحاديث أحكام-- قرن 7ق.
شماره های پیشین: 419-75767
شماره رکورد: 2280412
منتجب الدین، علی بن عبیدالله، 585-504؟ق.
الأربعون حديثاً من الأربعين عن الأربعين/ منتجب الدين على بن عبیدالله ابن بابویه رازی
زبان: عربی
معرفی کتاب: در این کتاب چهل حدیث از طریق چهل راوی منقول از چهل نفر از اصحاب پیامبر (صلی الله علیه و آله) همه در فضایل و مناقب امير المؤمنين عليه السلام روایت شده است. منتجب الدین رازی این اثر را پس از تألیف کتاب معروف خود فهرست علماء الشيعة و مصنّفيهم که به فهرست منتجب الدین مشهور شده نگاشته است و در آخر آن 14 حکایت در فضیلت و منقبت حضرت علی علیه السلام نیز به آن الحاق کرده است. این اثر توسط چندین دانشمند شیعه متاخر از مؤلف نوشته و نقل شده که در بعضی نسخه ها نام آنان یاد شده است.
در این نسخه نیز قبل از آغاز کتاب سلسله سند این کتاب با عنوان (صورة خط الشيخ زین الدین علیه الرحمة) در دو برگ نوشته شده است. در این سند نام چندین تن از علمای بزرگ شیعه مانند محمد بن محمد بن علی الحمدانی القزويني، يوسف بن مطهر، محمد بن مکی و دیگران که خود از چندین طریق کتاب را روایت کرده اند دیده می شود.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... و بعد فلما فرغت من جمع ما عندي من أسامي علماء الشيعة...
انجام:... و حدّثهم بمثل ما حدّثتهم فعجبوا من ذلك و استطرفوه.
انجامه: تمّت الأحاديث و الحكايات بعون الملك الواهب العطيّات فى سنة خمس و ألف من الهجرة في مدرسة الرزمسارية بدار السلطنة قزوين على يد العبد الفقير عبد الحي بن يد الله دماوندي.
منابع: كشف الحجب 34؛ الذريعة 1: 433
خط: نستعلیق متوسط؛ كاتب: عبد الحی بن یدالله دماوندی؛ تاریخ کتابت: 1005ق. محل کتابت: قزوین (مدرسه زرمساریه)؛ آرایه ها: عناوین به سرخی، بر روی سرمطلب ها خط سرخ کشیده شده؛ حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد؛ یادداشت ها: یادداشتی درباره قنبر غلام حضرت علی علیه السلام به نقل از أنوار العلوية با امضای علی اصغر بن سنجر القاجار التويسركاني مورخ ذيحجه 1362 در صفحه 81ر؛ مهرها: مهر بیضی (عبده محمد طاهر بن محمد رحیم) در صفحه 83ر و مهر دایره با سجع (الفضل بيد الله يؤتيه من يشاء) در صفحه 116ر.
82پ-116ر (122برگ)؛ 17سطر، اندازه متن: 55×100؛ قطع: 92×172
موضوع: 1. احادیث شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14. 2. اربعینات؛ 3. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق.-- فضایل
شماره های پیشین: 419-75767
شماره رکورد: 2280605
مقدس اردبیلی، احمد بن محمد، -993ق.
[رساله حجّيه]/ أحمد بن محمد مقدّس اردبیلی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در احکام حج، مؤلف نه نام خود و نه نام رساله را در آن یاد کرده، ولی در فراز صفحه اول نوشته شده (رساله حجیه از آیةالله ملا احمد اردبیلی رضوان الله علیه). کاتب نیز در انجامه ازین رساله به همین نام یاد کرده است. در الذریعه از این اثر به نام مناسك الحج یاد شده است. نسخه هایی از آن در کتابخانه های مرعشی، مدرسه حجتیه، ملک، سپهسالار و دانشگاه نگهداری می شود که انجام بعضی از آن ها با الذریعة برابر است ولی با نسخه حاضر مغایرت دارد، انجامه نسخه حاضر با نسخه دانشگاه برابر است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... بدان که چون کسی متوجه مکه معظمه شود بقصد گذاردن حج واجب باید که در حین بیرون رفتن از منزل خود نیت چنین کند...
انجام:... وداع خانه می گذارم از برای خدای تعالی پس بیرون آمده متوجه شود.
انجامه: تمت الرسالة الحجية من تصنيف مولانا الفاضل الكامل التقى النقى أحمد الأردبيلى نوّر الله مرقده في... غره شهر رجب سنه 1005 خمس الف [كذا] من الهجرة النبوية المصطفوية.
منابع: الذريعة 22: 255؛ مرعشی 29: 224؛ دانشگاه 5: 1870؛ ملک 8: 475
خط: نستعلیق متوسط، کاتب: به همان خط رساله قبلی؛ تاریخ کتابت: 1005ق. آرایه ها: روی سر مطلب ها خط سرخ کشیده شده؛ حواشی: حاشیه هایی با نشان (منه) دارد، نسخه در حاشیه تصحیح شده.
116پ-122ر (122گ)؛ 17سطر، اندازه متن: 55×100؛ قطع: 92×172
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 10ق. 2. حج
شماره های پیشین: 419-75767
شماره رکورد: 2282784
مصایب امام حسین علیه السلام
زبان: فارسی
معرفی کتاب: کتابی در ذکر مصائب امام حسین علیه السلام و بیان پاره ای از فضائل آن حضرت است. با ذکر احادیثی در این موضوع به روشی تقریبا عرفانی نه تاریخی، آمیخته با اشعاری از مؤلّف به فارسی و گاهی به عربی. نویسنده احادیث را بدون ذکر سند و منبع و با عبارت (مروی است که) یاد کرده است. در آن از شیخ طوسی و ابو القاسم قشیری که باید عبد الکریم بن هوازن در گذشته 465ق. باشد یاد شده است.
آغاز: الحمد لله الذي قرّب المخلصين بتعزية الحسين عليه السلام وصفّى قلوب المؤمنين...
انجام موجود:... بر روی خاک افتاده بود و از کثرت جراحت ها غش کرده بود.
خط: شکسته نستعلیق، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: برخی از عبارت ها به شنگرف؛ آسیب ها: برگ اول کنده شده، آثار لک و پاشیدگی مرکب در غالب صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج قهوه ای، یک لا، مجدول.
102گ، سطرها متغیر، 75×140؛ قطع: 105×173
موضوع: 1. حسین بن علی (علیه السلام)، امام سوم، 61-4ق.-- فضائل؛ 2. حسین بن علی (علیه السلام)، امام سوم، 4-61ق.-- مصائب؛ 3. مرثیه و مرثیه سرایی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 420-104265
شماره رکورد: 1064521
خطیب قزوینی، محمّد بن عبد الرحمن، 666-739ق.
تلخيص مفتاح العلوم/ جلال الدین محمّد بن عبد الرحمن قزوینی؛ نویسنده متن: يوسف بن ابی بکر سکاکی
زبان: عربی
معرفی کتاب: مفتاح العلوم اثری معروف در معانی و بیان زبان عربی از ابو یعقوب یوسف بن ابی بکر سکاکی (555-626ق.) است. بخش سوم آن را جلال الدین محمّد بن عبد الرحمن قزوینی معروف به خطیب دمشق (666-739ق.) بازسازی نموده و قواعدی
بر آن افزود و آن را در یک مقدّمه و سه فن معانی و بیان و بدیع قرار داد. این اثر هم چون اصل آن مورد توجه بسیاری از دانشمندان قرار گرفت و به شرح و حاشیه نویسی آن پرداختند. برخی نیز چون محدث معروف شیخ حر عاملی آن را به نظم درآوردند. این اثر در سال 1374ق. در تهران و در سال 1368ق. در مصر چاپ شده است. نسخه حاضر کهن و احتمالا مربوط به قرن دهم می باشد، چند برگی از آن نونویس و به آن الحاق شده است.
آغاز: الحمد لله على ما أنعم و علّم من البيان ما لم نعلم...
انجام:... يظهر ذلك بالتأمّل مع التذكير لما تقدّم.
منابع: کشف الظنون 743؛ كشف الحجب 583؛ مشار عربی 215
خط: نستعلیق متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 10ق. آرایه ها: بعضی عبارات به شنگرف و بر روی بعضی کلمات به شنگرف خط کشی شده است. حواشی: صفحات آکنده از حواشی، بعضی با نشان (سلم)؛ یادداشت ها: یادداشتی ظاهراً تملک (آقا محمّد رضا... حاجي حسين على المشتهر بمثقالی فروش) در صفحه آغاز، یاداشت تملک دیگر به نام (عمدة الطلاب سيد محمّد تهرانی) در صفحه آخر؛ مهرها: چند مهر دایره ای ناخوانا در صفحه 78پ؛ آسیب ها: چند برگ آغازین از شیرازه جدا شده و وصالی شده است. آثار آب دیدگی و لک در غالب صفحات وجود دارد؛ صفحات 73پ- 76ر و 79ر-81پ الحاقی و دوباره نویسی شده اند. کاغذ: بخارایی نخودی؛ جلد: تیماج مشکی ساده.
82گ، 9سطر، اندازه متن: 70×110؛ قطع: 123×165
موضوع: 1. سکاکی، یوسف بن ابی بکر، 555-626ق. مفتاح العلوم-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربی-- معانی و بیان
شناسه افزوده: الف. سکاکی، یوسف بن ابی بکر، 555-626ق. مفتاح العلوم. شرح
شماره های پیشین: 421-75714
شماره رکورد: 1064527
شرح الكافية/ نویسنده متن: عثمان بن عمر معروف به ابن الحاجب
زبان: عربی
معرفی کتاب: یکی از شروح کافیه ابن حاجب است که به روش (قوله، اقول) ساخته شده و متاسفانه به علت افتادگی از دو طرف نسخه شارح شناخته نشد.
آغاز موجود: إلى التعريف لأنّه خبر و حق الخبر أن يكون نكرة ليفيد المخاطب...
انجام موجود: في أوّل الكلام بمعنى رب و لهذا يدخل النكرة الموصوفة و يحتاج.
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 10ق. آرایه ها: سربندهای (قوله) در بیش تر جاها به شنگرف است. حواشی: حاشیه های پراکنده و بی نشان دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، رویه تیماج مشکی مجدول، آستر کاغذ نخودی.
142گ، سطرها متغیر، اندازه متن: 90×128؛ قطع: 115×160
موضوع: 1. ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق. الكافيه-- نقد و تفسیر؛ 2. زبان عربي-- نحو-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 422-87179
شماره رکورد: 1064533
ملا عبد الله بن حسين یزدی، -981ق.
حاشية تهذيب المنطق/ نجم الدین عبد الله بن حسین یزدی شاه آبادی؛ نویسنده متن: سعدالدین مسعود تفتازانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2450 (2450/ع) در ج 12 فهرست همین کتابخانه. این اثر بارها در ایران چاپ شده است.
آغاز موجود: هذا حقيق و نوراً به الاقتداء يليق...
انجام:... بل المقصود من العلم العمل جعلنا الله و إيّاكم من الراسخين في الأمرين و رزقنا بفضله وجوده سعادة الدارين بحق نبيّه محمّد خير البرية أجمعين و آله و عترته الطاهرين إنّه موفّق و معين.
انجامه مؤلّف: و فرغ من التأليف... إلى عفو مو لاه نجم بن شهاب... الله بلغه الله ما تمنّاه و جعل... خيراً من دنياه.
انجامه کاتب: قد فرغ من تسويد هذه الرسالة في يوم الثلاثاء ثاني عشر من شهر رمضان المبارك على يد الحقير الفقير تراب أقدام... محمّد حسين بن ملاّ میر محمّد... غفر الله ذنوبهما شهور تسع و مائة... (ناخوانا)
منابع: کشف الظنون 516؛ طرائف المقال 1: 89؛ الذریعة 6: 53؛ ملی 7: 277؛ مرعشی 1: 223
خط: نسخ متوسط، کاتب: محمّد حسین بن ملا میر محمّد، تاریخ کتابت: ظاهراً 1109ق. در پایان آخرین عبارت متن اصلی تهذیب تاریخ فراغت 1228 نوشته شده که ظاهراً این متن بعدها به نسخه اضافه شده است. 1109ق. آرایه ها: سربندهای قو له به شنگرف است، همچنین عبارات متن اصلی تهذیب بر فراز صفحات به شنگرف نوشته شده است. حواشی: حاشیه هایی بی نشان به فارسی و برخی به عربی دارد. آسیب ها: آثار آبدیدگی و لک در بیش تر صفحات دیده می شود، برخی برگ ها ترمیم و وصالی شده، بخشی از حواشی به علت برش صحافی از بین رفته و بعضی عبارات به علت وصالی پاک شده، برگ آخر این نسخه مرمت شده و بر اثر آن بعضی از عبارات پاک شده و بعضی دیگر ناخوانا است. کاغذ: فرنگی شکری و آبی؛ جلد: مقوایی، روکش کاغذی بنفش، عطف گالینگور خردلی، آستر کاغذ نخودی.
92گ، 12سطر، اندازه متن: 72×137؛ قطع: 110×160
موضوع: 1. تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق. تهذيب المنطق و الكلام-- نقد و تفسير؛ 2. منطق-- قرن 10ق.
شماره های پیشین: 423-87117
شماره رکورد: 1064540
محقق کرکی، علی بن حسین، -940ق.
شرح ألفية الشهيد/ على بن حسين بن عبد العالی معروف به محقق کرکی؛ نویسنده متن: محمّد بن مکی عاملی معروف به شهید اول
زبان: عربی
معرفی کتاب: كتاب الألفية متنى فقهی در احکام نماز یومیه از شهید اول محمّد بن مکی عاملی است که معرفی آن در همین فهرست به شماره 16400/1 گذشت. نظر به اهمیت این کتاب و مؤلّفش بسیاری از علما به آن پرداخته و شروح و حواشی متعددی
بر آن نوشته اند. اثر مورد معرفی یکی از همین شرح ها است که به قلم محقق کرکی تألیف شده است. این اثر به همراه برخی رسائل دیگر مؤلّف با عنوان رسائل المحقق الكركي با تصحيح حجة الاسلام شیخ محمّد حسّون توسط دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در سال 1412ق. چاپ و منتشر شده است. نسخه حاضر اندکی از دیباچه را ندارد، از انجام نیز ناقص است و تا نماز عیدین را در بر می گیرد.
آغاز موجود: حتم و إسعافه غنم و الله المستعان و هي مرتبّة على مقدّمة و ثلاثة فصول و خاتمة...
انجام موجود:... أطلق القضاء على صلاة الطواف و الجنازة فجاز النذر المطلق.
انجامه: تمّت الرسالة الشريفة بعون الله و حسن توفیقه بنده کم ترین محمّد صالح
منابع: الذريعة 13: 113
خط: نسخ متوسط جلی، کاتب: محمّد صالح، تاریخ کتابت: قرن 13ق. حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد. یادداشت ها: در صفحات 41ر-42ر اشعاری پراکنده و مطالبی ادبی به فارسی نوشته شده؛ مهرها: مهر بيضي «عبده محمد الصالح» که گویا کاتب نسخه است در بعضی صفحات وجود دارد. آسیب ها: نسخه فرسوده، جلد فاقد لت پشت است، شیرازه گسسته، آثار سوختگی، لک، آب دیدگی و موریانه خوردگی در بیش تر صفحات دیده می شود؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: میشن مشکی یک لا مجدول.
گ1ر-41ر (136برگ)؛ 9سطر، اندازه متن: 53×115؛ قطع: 100×160
موضوع: 1. شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق. الألفية في الصلاة اليومية-- نقد و تفسیر؛ 2. فقه جعفری-- قرن 10ق. 3. نماز
شماره های پیشین: 424-87178
شماره رکورد: 1064547
رساله ای در صرف
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در صرف زبان عربی است. در آن صیغه های ماضی، مضارع، مستقبل، اسم فاعل، اسم مفعول، امر، نهی، جحد، نفی و استفهام برشمرده است.
آغاز: بدان که مصدر اصل کلام است و از وی نه وجه باز می گردد ماضی و مستقبل و فاعل...
انجام:... هل تضرب [کذا] آیا می زنیم ما در زمان آینده مذکر و مؤنث در وی یکسان.
انجامه: تمام شد روز جمعه... اقل العباد محمد صالح... سنه 1212.
خط: نسخ متوسط جلی، کاتب: محمّد صالح، تاریخ کتابت: 1212ق. حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد.
گ42پ-52ر (136برگ)؛ 9سطر، اندازه متن: 53×115؛ قطع: 100×160
موضوع: 1. زبان عربی-- صرف-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 424-87178
شماره رکورد: 2290974
صیغه نکاح
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه و بدون دیباچه که نام نویسنده در آن نیامده است. مؤلّف ابتدا به معنای نکاح پرداخته و سپس چگونگی جاری کردن صیغه نکاح را مورد بحث قرار داده است. تاریخ اتمام در انجامه صفر سنه 1131 آمده که احتمالا تاریخ تألیف این رساله است و مربوط به کاتب نباشد.
آغاز: چون صيغ عقود بنا بر احتیاط واجب بلکه مشهور در میان اصحاب خصوصا متاخرین...
انجام:... نه عدم مطلق پس همه اقسام مقابل بر چهار قسم است... و ملكه في شهور صفرسنة 1131ق.
خط: نستعلیق متوسط؛ كاتب: محمّد صالح، تاریخ کتابت: ظاهرا قرن 13ق. حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد.
52پ-57پ (136برگ)؛ 12سطر، اندازه متن: 53×115؛ قطع: 100×160
موضوع: 1. عقود و ایقاعات (فقه)-- صیغه ها؛ 2. زناشویی (فقه)-- خطبه عقد-- صیغه ها
شماره های پیشین: 424-87178
شماره رکورد: 2291000
شرح العوامل المائة/ نویسنده متن: عبد القاهر بن عبد الرحمن جرجانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 3703/2ع در فهرست همین کتابخانه (16: 302).
آغاز: الحمد لله على جزيل نواله... هذا مختصر فى حصر العوامل على ما ذكره الشيخ الامام عبد القاهر...
انجام... و اما و بل ولكن و لا و حتى سنه 121 [کذا].
انجامه: تم الكتاب العوامل في النحو من تصنيف الشيخ الفاضل الكامل الطبرسي [كذا]، تمام شد روز شنبه گر بهم زده بینی خط من عيب مکن * که مرا محنت ایام بهم بر زده است.
58پ-69پ (136برگ)؛ 6سطر، اندازه متن: 53×115؛ قطع: 100×160
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو؛ 2. زبان عربی-- واژه های نقش نما؛ 2. جرجانی، عبد القاهر بن عبد الرحمن، -471؟ق. العوامل المائة-- نقد و تفسير
شماره های پیشین: 424-87178
شماره رکورد: 2291445
زنجانی، عبد الوهاب بن ابراهیم، -655ق.
التصريف/ عزالدین عبد الوهاب بن ابراهیم زنجانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16328/2 در همین فهرست.
آغاز: اعلم ان التصريف في اللغة التغيير و في الصناعة...
انجام:... تقول زید حسن الطعمة و الجلسة.
انجامه: من تحرير في يوم 1 شنبه غرة الشهر ذي الحجة لسنة أحد عشر مأتين ألف على يد الفقر الحقير محمد صالح غفر الله له [كذا- انجامه نسخه دارای غلط های املایی و لغوی زیادی است]
69پ-101ر (136برگ)؛ 9سطر، اندازه متن: 53×115؛ قطع: 100×160
موضوع: 1. زبان عربی-- صرف-- قرن 7ق.
شماره های پیشین: 424-87178
شماره رکورد: 1064547
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
العوامل في النحو/ محمّد محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازبینی 16357/1 در همین فهرست.
آغاز: أحمدك يا من يرفع صالح العمل... أمّا بعد النحو علم يعرف به أحوال أواخر الكلمات...
انجام:... نحو و بحسبك هذا و الحمد لله خلاصة ما أردناه و هي مما يدخرون
102پ-136پ (136برگ)؛ 6سطر، اندازه متن: 53×115؛ قطع: 100×160
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو؛ 2. زبان عربی-- واژه های نقش نما
شناسه افزوده: الف. قزوینی، محسن بن محمد طاهر، قرن 12ق. پدیدآور مشکوک
شماره های پیشین: 424-87178
شماره رکورد: 2291736
ابن طاوس، علی بن موسی، 589-664ق.
كشف المحجّة لثمرة المهجة/ رضي الدين على بن موسى بن جعفر بن طاووس حلى
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی شامل مطالب اخلاقی و اعتقادی است. سید ابن طاووس آن را در سال 649ق. هنگامی که به شصت و یکمین سال زندگی خود رسیده بود برای فرزند 7 ساله خود محمّد و فرزند سه ساله اش علی و سایر خویشان خود تألیف کرد. وی در آن به تاریخ ولادت خود و فرزندانش محمّد و علی اشاره کرده و سرگذشت علمی خود را نیز آورده است. مؤلّف نام کتاب را به گونه ای که آوردیم یاد کرده و علاوه بر آن نام های دیگری چون الاسعاد لثمرة الفؤاد على سعادة الدنيا و المعاد يا كشف
المحجّة بأكف الحجه را نیز پیشنهاد داده است. در کشف الحجب از آن با نام البهجة لثمرة المهجة نیز یاد شده است.
فیض کاشانی از این اثر منتخبی ساخته و به فارسی نیز ترجمه شده است. این کتاب در سال 1306ق. در تهران چاپ سنگی شده و در سال 1370ق. در نجف به چاپ رسیده است. از چاپ های جدید آن تصحيح حجت الاسلام شیخ محمّد حسون توسط دفتر نشر فرهنگ اسلامی در قم در سال 1412ق.=1371ش. و همچنین توسط دفتر نشر فرهنگ اسلامی در تهران است که چاپ هشتم آن در سال 1389ش. صورت گرفته است.
آغاز: يقول عبد الله و مملوكه السيد الامام... رضي الدين ركن الاسلام... أحمد الله جلّ جلاله ببيان المقال و لسان الحال...
انجام:... و لا روع من العارفين و إنّما عرفه به سيد المرسلين... و الحمد لله رب العالمين. الفصل المائة و الاربعون تم ما أوردناه بالله جلّ جلاله من هذه الرسالة ثم عرضناه على قبول و اهبه... محمّد النبى جدک و آله الطاهرین.
انجامه: تم الكتاب بحمد الله جلّ جلاله و كان الفراغ منه مع تراكم الاشغال... یوم السبت سابع عشر من شهر ذي القعدة الحرام و أنا الآثم أبو القاسم الموسوي الاصفهاني... كتبه بالنجف الأشرف على مشرّفها آلاف التحية و التحف عليه السلام.
منابع: كشف الحجب 89 و 468؛ الذریعة 2: 59 و 18: 58؛ دانشگاه 13: 3275؛ مشار عربی 742
خط: نسخ خوش، کاتب: ابو القاسم موسوی اصفهانی، تاریخ کتابت: احتمالا اوایل قرن 13ق.، محل کتابت: نجف؛ آرایه ها: سر فصل ها و بعضی عبارات به شنگرف است. یادداشت ها: یادداشت تملک (محمّد بن الحسين المدعو بالرضا) بدون تاریخ در صفحه اول و نیز در همین صفحه تاریخ تولد گویا همین رضا به نقل از خط پدرش در 20 محرم 1287 و نیز تملک سید محمّد مهدی حجازی موسوی در 1357 در صفحه آخر؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، رویه تیماج عنابی، ضربی، مجدول، ترنج و سرترنج با گل و بوته زرین و سرخ و سبز، آستر کاغذ مشجر آبی و قهومای و سرخ.
201گ، 10سطر، اندازه سطرها: 63×110؛ قطع: 105×160
عنوان های دیگر: الاسعاد لثمرة الفؤاد على سعادة الدنيا و المعاد؛ كشف المحجة بأكف الحج،ة البهجة لثمرة المهجة
موضوع: 1. شیعه-- عقاید-- قرن 7ق. 2. اخلاق اسلامی-- قرن 7ق.
شماره های پیشین: 425-104273
شماره رکورد: 1064556
مرعشی شوشتری، فتح الله بن محمّد رضا، -1288ق.
منافع الأحبّاء/ فتح الله بن محمّد رضا مرعشی شوشتری معروف به کیمیائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی درباره مرض وبا و طاعون و چگونگی پیدایش و راه های برطرف ساختن آن با داروها و دعاها است. نویسنده آن را در یک مقدّمه شامل دو مطلب و چهار باب و یک خاتمه تنظیم نموده و در عصر روز یکشنبه بیست و ششم ذیقعده 1265ق. به انجام رسانده است.
نسخه حاضر از روی نسخه اصل مؤلّف و توسط خواهرزاده او به فاصله چهارده روز از تاریخ تألیف نوشته شده و در تملک برادرزاده مؤلّف قرار داشته است. مرحوم سید محمّد جزائری در صفحه اول نسخه یادداشتی در معرفی کتاب و مؤلّف نوشته و تاریخ وفات او را سال 1288ق. یاد کرده است.
آغاز: الحمد لله دافع البلاء و رافع فساد الهواء... و بعد يقول الفقير إلى الله الغني فتح الله بن محمّد رضا الحسيني الشوشتري هذه تحفة موجزة... و سميّتها منافع الأحبّاء...
انجام:... و هذه الدائرة إذ هي من الفوائد التي لم يسمح الزمان بمثلها.
انجامه مؤلّف: و هذا ما إنتهى الكلام إليه من أمر هذه المنظومة المباركة... و قد وقع الفراغ من تأليفها بقلم المؤلّف فتح الله الحسيني عصر يوم الأحد السادس و العشرين من شهر ذيقعدة الحرام من السنة الخامسة و الستين بعد المائتين و الألف الهجرية... و آله الطّيبين الطاهرين.
انجامه کاتب: كتبه ابن اخت المؤلّف إبراهيم بن محمّد حسين الحسيني و فرغ منه في عید الأضحى سنة 1265 هجرية من نسخة الأصل بأربعة عشرة أيّام [كذا] بعد ختام التأليف.
منابع: مرعشی 13: 283
خط: نسخ خوش، کاتب: ابراهیم بن محمّد حسین حسینی، تاریخ کتابت: 1265ق. امتیاز: این نسخه به خط خواهرزاده مؤلّف و از روی نسخه اصل در فاصله چهارده روز پس از تألیف آن نوشته شده، با نسخه اصل مقابله شده و تنها یک نسخه از این اثر در کتابخانه
مرعشی یافت شده است. آرایه ها: عناوین به شنگرف است، و بر روی پاره ای عبارات به شنگرف خط کشی شده است. یادداشت ها: یادداشت تملک برادرزاده مؤلّف محمّد رضا حسینی با مهر بیضی او در صفحه عنوان و در پایان کتاب صفحه 98ر دیده می شود، دوائر حروفی به مشکی و سرخ برای فرزنددار شدن در صفحات 98پ-99ر و یادداشت هایی طبی ار به فارسی در صفحات 99پ-102ر نوشته شده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج عنابی، ضربی، مجدول، ترنج و سرترنج با گل و بوته، عطف تیماج مشکی، آستر کاغذ شکری ساده.
103گ، 14سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 105×155
موضوع: 1. پزشکی سنتی قرن 13ق. 2. وبا-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 3. طاعون-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 426-75693
شماره رکورد: 1064563
خسروشاهی، حسین بن علی،- بعد از 1281ق.
ترجمه دليل المتحيرين/ حسين بن علی بن حسین خسروشاهی تبریزی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: ترجمه فارسی رساله سیر و سلوک یا دلیل المتحیرین سید کاظم رشتی است. نویسنده از علمای شیخیه و یکی از شاگردان سید کاظم رشتی بوده و رساله استاد خود را به اشارت او به فارسی ترجمه کرده است. شرح حال مفصلی از مترجم در منابع یافت نشد و براساس اجازه ای که در سال 1281ق. به میرزا محمد تقی مامقانی داده، درگذشتش باید پس از تاریخ یاد شده باشد.
آغاز موجود: فان مشيت على فى مشيّة الله كمثل البعوضة...
انجام:... و اعراض نما از اهل باطل و باش محسن که پروردگار با زمره محسنین است و صلّى الله على محمّد و آل محمّد و الحمد لله رب العالمين.
انجامه: حرّره أقل الحاج آقا بابا التبريزى بتاريخ 12 ذيقعدة الحرام سنة 1263.
منابع: الكرام البررة 403؛ الذريعة 8: 360؛ تراجم الرجال 1: 177؛ معجم المؤلفین 4: 301
خط: نستعلیق متوسط؛ کاتب: آقا بابا تبریزی، تاریخ کتابت: 12 ذیقعده 1263ق. امتیاز: نسخه در زمان حیات مؤلّف نوشته شده است؛ آرایه ها: بر روی آیات قرآنی و احادیث و پاره ای عبارات خط سرخ کشیده شده است؛ یادداشت ها: در نیمه صفحه 53ر و 53پ طلسمی برای عزیز شدن نزد مردم همراه با جدول حروف و همچنین ذکر نام های اصحاب کهف؛ آسیب ها: نسخه از آغاز افتادگی دارد، فاقد جلد، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در برخی صفحات دارد. کاغذ: فرنگی شکری.
1ر-53پ (149برگ)؛ 13سطر، اندازه متن: 65×110؛ قطع: 105×155
عنوان های دیگر: ترجمه سیر و سلوک
موضوع: 1. اخلاق اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. خودسازی-- جنبه های قرآنی؛ 3. احادیث اخلاقی
شماره های پیشین: 427-76153
شماره رکورد: 1064573
لنجانی، عبد العظیم بن علیرضا،- بعد از 1231ق.
تحفة الأصحاب/ عبد العظيم بن علیرضا حسینی لنجانی اصفهانی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای در بعضی اعتقادات مذهبی و فقه عملی به شیوه پرسش و پاسخ است. مؤلف از علما و فقهای روزگار خود و از شاگردان میرزای قمی صاحب قوانین و سید علی طباطبایی صاحب ریاض و فرزندش سید محمد مجاهد بوده است. او این اثر را از کتاب دیگر خود الضياء اللامع فى شرح مختصر الشرايع گزین نموده و در آن نظرات فقهی میرزای قمی و صاحب ریاض را بیان کرده است. به گفته شیخ آقابزرگ از دعای نویسنده به این دو چنین پیداست که این اثر در سال 1231ق. بین وفات دو استاد ساخته شده چون هر دو در همان سال وفات کرده اند. از این اثر در الذریعة بنام سؤال و جواب یاد شده است. شیخ آقا بزرگ نسخه حاضر را دیده و از آن در دو جای الذریعه یاد کرده ولی تاریخ کتابت نسخه در یکی از آن ها به اشتباه 1241 یاد شده است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... اما بعد چنین گوید خاکسار و فقیر بیمقدار الواثق بالله الرحيم ابن المرحوم السيد عليرضا الحسيني اللنجاني الاصفهاني عبد العظیم که این عجاله است مسمى به تحفة الأصحاب...
انجام:... چه داده شد لا صغيره مع الاصرار و لا كبيره مع الاستفار [كذا]...
انجامه: تمت الكتاب بتاريخ 24 شهر ذیقعده الحرام سنه 1263 كاتب الحروف اقل الحاج آقا بابا التبريزى.
منابع: الذریعة 12: 246، 15: 128، 26: 161؛ الكرام البررة 741
تاریخ کتابت: 24 ذیقعده 1263ق. آرایه ها: سر مطلب ها به سرخی، بر روی عبادات عربی و بعضی عبارات دیگر خط سرخ کشیده شده است؛ یادداشت ها: دعایی برای بنده فرار کرده در صفحه آخر این رساله (88پ) نوشته شده است.
54ر-88پ (149برگ)؛ 13سطر، اندازه متن: 65×110؛ قطع: 105×155
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق. 2. شیعه-- عقاید-- قرن 13
شماره های پیشین: 427-76153
شماره رکورد: 2293150
جنگ اشعار
زبان: فارسی
معرفی کتاب: مجموعه ای از اشعار فارسی است، شامل چندین تک بیتی بدون ذکر نام سراینده، چندین رباعی از شیخ ابو سعید، سه منظومه در ستایش حضرت علی (علیه السلام) با عنوان (من کلام سید مشهور بقلمدانی و سرانجام اشعاری از طوفان رشتی و عرفی است).
آغاز: مگر رسوای عشق از مردم عالم غمی دارد * که عاشق گشتن و رسوا شدن هم عالمی دارد.
انجام:... پند عرفی نکند بر دل نا اهل اثر * دوزخی را سوی جنت نتوان برد بزور
89ر-101ر (149برگ)؛ 13سطر، اندازه متن: 65×110؛ قطع: 105×155
موضوع: 1. شعر فارسی-- مجموعه ها-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 427-76153
شماره رکورد: 3061156
بسطامی، علی بن طيفور، قرن 11ق.
أنوار التحقيق/ على بن طيفور بسطامی؛ نویسنده متن: خواجه عبد الله انصاری
زبان: فارسی
معرفی کتاب: منتخبی از گفتارها و مناجات ها و مواعظ عرفانی کوتاه خواجه عبد الله انصاری است که علی بن طیفور بسطامی گردآوردی نموده و آن را در سه مقاله مرتب ساخته است.
مقاله اول: مبنی بر ادای مناجات مشتمل بر دو مکالمه.
مقاله دوم: محتوی بروصیت به پیروی اصحاب کمال و تبعیت ارباب حال مشتمل بر 12 مخاطبه.
مقاله سوم: منطوی بر مواعظ ارجمند و نصایح دلپسند مشتمل بر 12 موعظه.
گردآورنده در دیباچه کتاب فهرست مقالات کتاب را کامل آورده است. این اثر بنام های مقالات و مناجات و مقالات نیز معروف است. بارها چاپ شده و نسخه های آن نیز متفاوت است. نسخه حاضر فاقد دیباچه است، و از بخشی از مخاطبه اول با عنوان (مناجات نامه عبد الله انصاری رحمه الله علیه) آغاز می شود.
آغاز موجود: کرده ام ورد زبان خویش بسم الله را * می کنم تکرار اسم اعظم الله را...
انجام:.... آن که بیخود زخود بخود راهم ده
انجامه: تمت الكتاب بعون الملک الوهاب كاتب الحروف اقل الحاج و احقر الناس آقا بابا الخوئی ساکن دار العلم شیراز امیدوارم از کرم خواننده که هر کس خواند کاتب را به دعای خیر یاد نماید.
منابع: الذريعة 12: 421؛ طبقات أعلام الشيعة قرن 11: 378؛ مشار فارسی 1: 578؛ مجلس 22: 203
54ر-88پ (149برگ)؛ 13سطر، اندازه متن: 65×110؛ قطع: 105×155
موضوع: 1. مناجات ها 2. عرفان-- کلمات قصار
شناسه افزوده: انصاری، عبد الله بن محمد، 396-481ق.
شماره های پیشین: 427-76153
شماره رکورد: 2293240
قمی، ابراهیم بن هاشم، قرن 3ق
عجائب أحكام أمير المؤمنین (علیه اسلام)/ ابو اسحاق ابراهيم بن هاشم کوفی قمی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری ارزشمند درباره قضاوت های امیرالمؤمنین حضرت علی علیه السلام است. در آن برخی از قضاوت های شگفت انگیز حضرت که دیگران از حل آن ها عاجز و درمانده شده بودند گردآوری شده است. این اثر را محمّد بن علی از پدرش علی بن ابراهیم که خود از استادان بزرگ شیخ کلینی بوده و او نیز از پدرش ابو اسحاق ابراهیم بن هاشم قمی روایت کرده است. تمامی قضاوت های حضرت در آن به یک سلسله سند از علی بن ابراهیم، از پدرش ابراهیم بن هاشم، از محمّد بن الولید، از محمّد بن الفرات، از اصبغ بن نباته که از خواص یاران امیرالمؤمنین علیه السلام بوده روایت شده است. به همین جهت در بعضی منابع، این اثر به اصبغ بن نباته نیز نسبت داده شده است. نجاشی و شیخ طوسی هر دو در فهرست خود از این کتاب با نام قضايا امیر المؤمنين یاد کرده و طریق خود را به آن آورده اند.
نسخه حاضر کهن، منحصر بفرد و بسیار ارزشمند است و نخستین رساله این مجموعه است که همگی به خط نسخ کهن و به یک قلم نوشته شده اند. این مجموعه بسیار نفیس، ارزشمند و کهن ترین نسخه این کتابخانه تاکنون است و در نمایشگاه کتابخانه در معرض بازدید قرار دارد. اگرچه کتاب مورد معرفی تاریخ کتابت ندارد، ولی بعضی رساله های این مجموعه در سال 420ق. نوشته شده و با توجه به این که همه رساله های آن به یک قلم نوشته شده، این کتاب نیز باید در سال 420ق. یا پیرامون این سال نوشته شده باشد. شخصی به نام ابو النجيب عبد الرحمن بن محمّد بن عبد الکریم کرخی در سال 528ق. از این مجموعه رونوشت برداشته و چندین یادداشت به دست خط او در بعضی صفحات آن دیده می شود. وی همان ابو نجيب عبد الرحمن بن محمّد بن عبد الکریم کرخی است که هم صاحب أعيان الشيعة و هم صاحب الذريعة شیعه بودن او را ترجیح داده اند و هر دو بزرگوار بر اساس همین یادداشت ها او را در شمار رجال شیعه قرار داده اند.
این مجموعه را مرحوم علاّمه سید محسن امین در یکی از کتابخانه های شخصی بعلبک مربوط به خاندان آل المرتضی بدست آورده و در اختیار ایشان قرار داشته و در چند جای أعیان الشیعة از آن یاد کرده و بسیاری از مطالب آن را در کتاب معادن
الجوهر آورده است. وی همچنین تعدادی از قضایای دیگر امیرالمؤمنین علیه السلام را از دیگر منابع شیعه و اهل سنت هم چون مناقب ابن شهر آشوب، الارشاد شیخ مفید، الكافي كلينى، الأعلام السياسية و أعلام الموقعین هر دو از ابن قيم الجوزية، الاذكياء ابن الجوزی و جز آن به کتاب خود افزود و در آخر نیز مجموعه ای از پرسش هایی که از حضرت شده و پاسخ های ایشان را آورده. او کتاب را به ترتیب تاریخ قضاوت ها تنظیم نموده و آن را در کتابی به همین نام در چاپخانه الاتقان در دمشق در سال 1366ق.=1947م. به چاپ رسانید. پس از آن انتشارات اعلمی در تهران در سال 1394ق. آن را از روی نسخه دمشق بصورت افست چاپ نمود. همچنین علامه محقق حجه الاسلام و المسلمین سید محمّد حسین جلالی آن را به صورت افست از روی نسخه چاپ تهران در شماره دوم سلسله کتاب های احیاء تراث اهل البيت عليهم السلام در آمریکا چاپ و منتشر نمود. اخیراً نیز توسط مرکز مطالعات اسلامی الغدیر در قم در سال 1420ق. با تصحیح آقای فارس حسون کریم چاپ و منتشر شده است. شایان ذکر است تمامی چاپ های این اثر با واسطه یا بی واسطه از روی همین نسخه صورت گرفته است.
آغاز: عجائب أحكام أمير المؤمنين على بن أبي طالب... رواية محمّد بن على بن إبراهيم بن هاشم عن أبيه عن جدّه على بن إبراهيم عن أبيه عن محمّد بن الوليد عن محمّد بن الفرات عن الأصبغ بن نباتة قال: أحضر عمر بن الخطّاب خمسة نفر أخذوا فى زنا فأمر أن يقام على كلّ واحد...
انجام:... يعمد إلى أعظم بناء في القرية فيرمى به منكساً ثم يتبع به الحجارة.
انجامه: تمّ الكتاب بحمد الله و صلواته و رحمته على نبيّه محمّد و عترته الطاهرة و حسبنا الله و نعم الوكيل.
منابع: رجال نجاشی 16؛ فهرست شیخ طوسى 11؛ أعيان الشيعة 1: 344، 2: 234؛ الذريعة 5: 8، 17: 152؛ کشف الحجب 456؛ مجلس 14: 95
خط: نسخ کهن، تاریخ کتابت: قرن 5ق. امتیاز: نسخه منحصر بفرد و کهن که در سال 420ق. یا پیرامون آن سال نوشته شده است. آرایه ها: بر روی عبارت های آغازین هر حدیث با شنگرف خط کشی شده است. آسیب ها: نسخه فرسوده، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی در تمامی صفحات دیده می شود، جلد فرسوده و روکش تیماج سرخ داشته که از بین رفته و آثار اندکی از آن مانده؛ کاغذ: بغدادی نخودی؛ جلد: الحاقی مقوایی طبله دار، روکش کاغذ خردلی، عطف تیماج قهوه ای آستر کاغذ فرنگی شکری.
3ر-38ر (131برگ)؛ 18سطر، اندازه متن: 80×140؛ قطع: 110×160
عنوان های دیگر: قضایا امیر المؤمنين عليه السلام
موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق.-- قضاوت ها
شماره های پیشین: 428-a
شماره رکورد: 1064578
صاحب بن عباد اسماعیل بن عباد 326-385ق.
عنوان المعارف و ذكر الخلائف/ اسماعيل بن عباد طالقانی معروف صاحب بن عباد
زبان: عربی
معرفی کتاب: ابو القاسم اسماعیل بن عباد بن عباس بن احمد بن ادریس طالقانی از وزیران دانشمند و معروف شیعه در تاریخ اسلام است. وی ادیب، نحوی و شاعری توانا و آگاه به تاریخ، حدیث و تفسیر بود، و از معروف ترین وزرای آل بویه به شمار می رود. منصب صدارت را در زمان حکومت مؤید الدوله و پس از آن برادرش فخرالدوله به عهده داشت. از آثار او: المحيط، الوزراء، الكشف عن مساوي شعر المتنبي، الأعياد و فضائل النيروز و دیوان اشعار را می توان یاد کرد. بعضی از آثار او در کتابی با عنوان المختار من رسائل الوزير ابن عباد به چاپ رسیده است.
کتاب مورد گفتگو یکی دیگر از آثار اوست که به نام المعارف نیز شناخته می شود. در این اثر به تاریخ خلفا به صورت کوتاه پرداخته شده است. ابن عبّاد کتاب را با شرح حال کوتاهی از پیامبر اکرم و خلفای پس از ایشان آغاز کرده و تا خلیفه هم روزگار خود، المطیع بالله عباسی، ادامه داده است. نام این کتاب در منابع به گونه های مختلف آمده است: در ارشاد الأريب ياقوت حموی به نام عنوان المعارف یاد شده؛ سید محسن امین در أعیان الشیعة ازین کتاب به نام عنوان المعارف و ذكر الخلائف، و در کتاب دیگر خود معدن الجواهر با نام المعارف و ذكر الخلائف یاد کرده است. مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانی بر اساس تصریح خود مؤلف در دیباچه، نام درست کتاب را ذكر الخلائف و عنوان المعارف دانسته است. ولی با همه این تفاصیل مؤلّف در دیباچه نام کتاب را به صراحت چنین نوشته است (و وسمت هذا المختصر بعنوان المعارف و ذكر الخلائف).
شایان ذکر است که بر فراز صفحه آغاز رساله مورد گفتگو که به نظر صاحب الذريعة هم رسيده با قلم جلی و شنگرف عبارت (ذکر الخلائف و عنوان المعارف تأليف
الصاحب أبى القاسم اسماعیل بن عبّاد) نوشته شده که گویا به همان خط کاتب است و ظاهراً اين أمر باعث لغزش آقا بزرگ در نامگذاری کتاب شده است.
این کتاب نخستین بار در ضمن اولین مجموعه نفائس المخطوطات در سال 1371ق. در نجف به چاپ رسیده و در سال 1385ق. در چاپخانه الارشاد بغداد نیز چاپ و منتشر شده است. همچنین علامه سید محسن امین که پیش از این نسخه حاضر را در اختیار داشته با تتمیم آن و افزودن شرح حال سایر خلفای عباسی آن را عیناً در جلد دوم کتاب خود معادن الجواهر به چاپ رساند. نسخه حاضر کهن و در سال 420ق. یعنی تنها 35 سال پس از درگذشت مؤلّف نوشته شده است.
آغاز: الحمد لله الواحد العدل و صلّى الله على النبي و خيرة الأهل قد أسعفتك بالمجموع الذي التمسته في نسب النبي...
انجام:... امّه مشعلة بويع له یوم الخميس لثمان بقين من جمادى الآخرة سنة أربع و ثلاثين و ثلاثمائة.
انجامه: تمّ الكتاب و الحمد لله و صلواته و رحمته على نبيّه و خيرته من خلقه محمّد و عترته الطاهرة... كتب في رجب سنة عشرين و أربعمائة.
منابع: الوافي بالوفيات 9: 82، 19: 131؛ الأعلام 1: 316، 8: 324؛ أعيان الشيعة 1: 150 و 1: 214، 3: 352، 7: 464؛ هدية العارفین 1: 209؛ الذریعة 3: 342، 5: 78، 15: 354
تاریخ کتابت: 420ق. امتیاز: نسخه کمیاب و کهن که تنها 35 سال پس از درگذشت مؤلّف نوشته شده است؛ یادداشت ها: یاددشت رونویسی از نسخه در سال 528ق. در صفحه آخر دیده می شود (نسخ منه أبو النجيب عبد الرحمن بن محمد بن عبد الکریم الكرخي في شهور سنة ثمان و عشرين و خمسمائة بلغ مناه في آخرته و دنياه).
38پ-50پ (131برگ)؛ 18سطر، اندازه متن: 80×140؛ قطع: 110×160
عنوان های دیگر: عنوان المعارف؛ ذكر الخلائف و عنوان المعارف؛ المعارف
موضوع: 1. اسلام-- تاریخ-- از آغاز تا قرن 4ق 2. محمد (صلی الله علیه و آله) پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت-11ق.-- سرگذشتنامه؛ 3. خلفا-- سرگذشتنامه-- از آغاز تا قرن 4ق.
شناسه افزوده: کرخی، عبد الرحمن بن محمد، قرن 5ق.
شماره های پیشین: 428-a
شماره رکورد: 2293785
صاحب بن عبّاد، اسماعیل بن عباد، 326-385ق.
رسالة إلى أحمد بن أبي داوود في فضل العلم/ اسماعیل بن عباد طالقانی معروف به صاحب بن عباد
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در فضیلت دانش و ستایش دانشمند از صاحب بن عباد است. وی این رساله را برای شخصی که از او به عنوان احمد بن ابی داود یاد کرده نوشته و در آن او را بسیار مورد ستایش قرار داده است. تاریخ کتابت این نسخه ربیع الاول 420ق. است.
آغاز: أطال الله بقاك و أعزّك و أصلح على يدك كان يقال ان السلطان سوق و إنّما يجلي إلى كل سوق...
انجام:... و يزيّن في سمعك ما يقرّبنا به إليك... إنه قريب مجيب.
انجامه: تمّت الرسالة و الحمد لله وحده و صلواته و رحمته على نبيّه محمد و عترته الطاهرة و كتب فى شهر ربيع الأول سنة عشرين و أربعمائة.
منابع: الذريعة 11: 107 و 16: 271؛ أعیان الشیعة 16: 271
51ر-54ر (131برگ)؛ 18سطر، اندازه متن: 80×140؛ قطع: 110×160
موضوع: دانش
شناسه افزوده: الف. ابن أبي داود، أحمد، قرن 4ق.
شماره های پیشین: 428-a
شماره رکورد: 2294242
ابن مقفع، عبد الله بن مقفع، 106-142ق.؟
الأدب الصغير/ عبد الله بن مقفع
زبان: عربی
معرفی کتاب: عبد الله بن مقفع یا روزبه بن داود به نویسنده و مترجم ایرانی و از دبیران معروف دوره عباسیان است. اصلش از شهر گور یا جور بود که همان فیروزآباد شیراز است. به همراه پدر به بصره آمد و در آن جا اقامت گزید. نام اصلی او روزبه و ابو عمرو
کنیه اش بود. بیش تر عمر خود را در دین زردشت سپری کرد و پس از گرویدن به اسلام نام عبد الله و کنیه ابو محمّد را اختیار کرد. سرانجام به علت عقاید خود، حاکم بصره سفیان بن معاویه بن یزید مهلبی، به دستور منصور خلیفه عباسی تن او را قطعه قطعه کرده به تنور افکند و به هلاکت رساند.
ابن مقفع آثار متعددی را از پارسی پهلوی به عربی برگردانده که معروف ترین آن ها کتاب مشهور کلیله و دمنه است. وی آثار متعدد دیگری نیز ساخته است که اثر مورد گفتگو یکی از آن ها است. این کتاب شامل مطالبی در اخلاق و پند و مواعظ است که گفته شده آن را برای فرزند خود ساخته است. این اثر بارها توسّط ناشرین مختلف چاپ شده است.
آغاز: أمّا بعد فانّ لكلّ مخلوق حاجة و لكلّ حاجة غاية و لكل غاية سبيلا...
انجام:... تقلّب و تعاقب فلا يزال الطالع يكون أفلاً و الأفل طالعاً.
انجامه: تمّ كتاب أدب الصغير لابن المقفع و الحمد لله و صلواته و رحمته على نبيّه و سيّد خلقه محمّد و عترته الطاهرة.
منابع: فهرست النديم 132؛ أنساب الأشراف 68: 4؛ تاریخ الاسلام 9: 198؛ وفيات الأعيان 2: 151؛ سير أعلام النبلاء 6: 208
54ر-68ر (131برگ)؛ 18سطر، اندازه متن: 80×140؛ قطع: 110×160
موضوع: 1. ادبیات عربی-- قرن 2ق. 2. اخلاق-- قرن 2ق. 3. اندرزنامه های عربی-- قرن 2ق.
شماره های پیشین: 428-a
شماره رکورد: 2294431
ابن درید، محمّد بن حسن، 223-321ق.
ذخائر الحكمة/ ابوبكر محمّد بن حسن بن درید ازدی بصری
زبان: عربی
معرفی کتاب: ابوبکر محمّد بن حسن ازدی بصری معروف به ابن درید ادیب و شاعر معروف عرب، بلکه از مشهورترین دانشمندان لغت عرب به شمار می رود. همه مورّخین دانش او را در لغت و ادبیات عربی بسیار ستوده اند و به گفته خطیب بغدادی او را دانشمند شاعران و شاعر دانشمندان گفته اند. ابن درید در این اثر کلمات قصار حکیمانه
و بعضی از پندها و وصایای سودمند و جز آن ها را که بزرگان و حکما گفته اند گردآوری نموده است. علی رغم معروفیت مؤلّف و شهرت آثار او و کثرت منابعی که شرح حال او را ذکر کرده اند، هیچ یک از مورخین به این اثر اشاره ای نکرده اند و تنها در الذریعه آن هم بر اساس همین نسخه از آن یاد شده است.
آغاز: قال أبوبكر محمّد بن الحسن بن دريد هذا كتاب جمعت فيه ذخائر استودعتها الحكماء في الصحف و زبروا بعضها في الصخرضناً منهم بالحكمة...
انجام:... على معرفة الواجب ما نال من الدنيا باللذى تاه في الأرض و جاز عن نهج الطريق.
انجامه: تمّ الكتاب و الحمد لله وحده و صلواته و رحمته على نبيّه و سيّد خلقه محمّد و عترته الطاهرة و حسبنا الله و نعم الوكيل.
منابع: فهرست النديم 91؛ الوافي بالوفيات 2: 339؛ سير أعلام النبلاء 15: 96؛ تاریخ بغداد 2: 191؛ مروج الذهب 2: 518؛ الأنساب 5: 305؛ نزهة الألبّاء 175؛ العبر 187؛ إنباه الرواة 3: 92؛ الشيعة و فنون الاسلام 106؛ الذریعة 5: 146، 10: 6؛ أعیان الشیعة 9: 156
68ر-92پ (131برگ)؛ 18سطر، اندازه متن: 80×140؛ قطع: 110×160
موضوع: 1. مشاهير-- کلمات قصار؛ 2. اندرزنامه ها
شماره های پیشین: 428-a
شماره رکورد: 2294932
مسکویه، احمد بن محمّد، 326-421ق.
مختصر جاویدان خرد في حكم الفرس و الهند و الروم و العرب/ نویسنده متن: احمد بن محمّد مسکویه رازی
معرفی کتاب: جاویدان خرد اثری است ارزشمند در حکمت عملی و اندرزنامه ای است در برگیرنده حکمت ها و پند و اندرزهای بزرگان و مطالب اخلاقی آموزنده. گفته شده اصل این اثر متنی به زبان فارسی کهن یا پهلوی و از آثار دانشمندان ایرانی پیش از اسلام و منتسب به هوشنگ فرزند کیومرث پادشاه یا بعضی از دانشمندان زمان او بوده که در روزگار مأمون خلیفه عباسی آشکار شده و بخش اندکی از آن را وزیر او حسن بن
سهل به زبان عربی در آورده است (1). دانشمند ایرانی احمد بن محمد مسکویه رازی که در هنگام جوانی تعریف این اثر را در کتاب استطالة الفهم جاحظ به نقل از واقدی خوانده بود به جستجوی این اثر پرداخت و پس از یافتن آن نزد موبدان موبد در سرزمین فارس، تصمیم می گیرد تا کتابی در پند و اندرز و حکمت های چهار قوم ایرانی، هندی، رومی و عرب بسازد و وصیت هوشنگ پادشاه به فرزندش را که در جاویدن خرد آمده، عیناً در اول کتاب خود بیاورد. کتاب مسکویه نیز بنام جاویدان خرد یا حکم الفرس و الروم و الهند و العرب یا جاویدان خرد في حكم الفرس و الروم و الهند و العرب معروف است.
کتاب جاویدان خرد در سال 1952م. با تصحیح عبد الرحمن بدوي توسط مكتبة النهضة المصرية در قاهرة با نام جعلى الحكمة الخالدة که ترجمه نام جاویدان خرد است به چاپ رسید. پس از آن در سال 1358ش. دانشگاه تهران این اثر را از روی چاپ مصر منتشر کرد.
این اثر در قرن هفتم هجری قمری توسط شرف الدین عثمان بن أبى الوفاء بن محمد قزوینی بنام اتابک ابوبکر بن سعد بن زنگی (623ق.-658ق.) به فارسی ترجمه شده است. نسخه ای از این ترجمه در بنیاد خاورشناسی فرهنگستان علوم لنینگراد به شماره 650 نگهداری می شود که در سال 709ق. نوشته شده است. این ترجمه در سال 1359ش. به کوشش زنده یاد استاد محمد تقی دانش پژوه توسط انتشارات دانشگاه تهران به چاپ رسید.
ترجمه دیگری از جاویدان خرد مسکویه در قرن یازدهم هجری توسط تقی الدین محمد ارجانی شوشتری در گذشته حدود 1035ق. از ادیبان و شاعران دربار جلال الدین اکبر شاه و به دستور همین شاه صورت گرفت. این ترجمه به اهتمام بهروز ثروتیان همراه با مقدمه محمد ارگون توسط مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران و دانشگاه مک گیل در تهران در سال 1355ش. به چاپ رسید، و پس از آن بارها توسط انتشارات فرهنگ کاوش در تهران چاپ و منتشر شد.
ترجمه فارسی دیگری نیز از آن با اندکی دخل و تصرف توسط محمد حسین بن شمس الدین بدستور پادشاه هند در سال 1065ق. انجام گرفت. این ترجمه نخست به
1) داستان چگونگی آشکار شدن اصل کتاب در زمان مأمون عباسی را مسکویه خود در کتاب جاویدان خرد به تفصیل و به صورت افسانه ای به نقل از جاحظ آورده و این داستان در آخر نسخه ما نیز به همان صورت آمده است.
اهتمام مانکجی لیم جی هوشنگ هاتریا ملقب به درویش فانی در سال 1293ق. به چاپ رسید، و بار دیگر در سال 1294ق. به سعی و اهتمام کربلایی ابراهیم در تهران چاپ و منتشر شد. نسخه ای از این چاپ در همین کتابخانه به شماره 18226 نگهداری می شود.
سید محمد کاظم امام نیز ترجمه بخش نخست کتاب را که همان وصیت هوشنگ است به فارسی برگردانده و در سال 1350ش. در تهران به چاپ رسید. اثر مورد معرفی مختصر کتاب جاویدان خرد مسکویه است. دانسته نیست توسط چه کسی این اختصار صورت گرفته است. این نسخه پیش از این در اختیار علامه سید محسن امین بوده و متن کامل آن را در ذیل شرح حال مسکویه در اعیان الشیعة به چاپ رسانده است.
آغاز: نتف و آداب انتخبت من كتاب جاويدان خرد الذي ألّفه أحمد بن محمّد مسكويه و هي تشتمل على حكم الفرس و الروم و الهند و العرب وصيّة اوشهنج لولده و للملوك من خلفه و هذا الملك كان بعيد الطوفان...
انجام موجود:... و ذكرت ذلك للحسن فقال ضالة مؤمن عند فاسق فخذها.
منابع: الوافي بالوفيات 8: 72؛ عيون الأنباء 331؛ معجم المطبوعات العربية 1: 237؛ الكنى و الألقاب 1: 408؛ أعيان الشيعة 3: 158، 10: 139؛ الذريعة 1: 25، 5: 78، 22: 206؛ کشف الظنون 1: 43؛ هدية العارفين 1: 73
93ر-115پ (131برگ)؛ 19سطر، اندازه متن: 80×140؛ قطع: 110×160
موضوع: 1. اخلاق ایرانی؛ 2. اندرزنامه ها
شماره های پیشین: 428-a
شماره رکورد: 2295114
جاحظ، عمرو بن بحر، 151-255ق.
رسالة في كتمان السر/ ابو عثمان عمرو بن بحر بن محبوب کنانی لیثی معروف به جاحظ
معرفی کتاب: آخرین رساله مجموعه و متاسفانه فاقد عنوان است و از آغاز افتادگی دارد. احتمال می رود همان رساله کتمان السر جاحظ باشد ولی در چند جای آن مطالبی اضافه بر رساله چاپ شده جاحظ دارد.
آغاز موجود: و لعله أن يكون الاذاعة سبباً لشفائي كما كان الكتمان سبباً...
انجام:... و ناه نفسه عن الهوى ففريق في الجنه و فريق في السعير.
انجامه: تمت الرسالة و لله الحمد وحده و صلواته على نبيه محمد و عترته الطاهرة و حسبنا الله و نعم الوكيل.
منابع: فهرست ندیم 211؛ الاعلام 5: 74؛ دائره المعارف بزرگ اسلامی 17: 209
116ر-132پ؛ 18سطر، اندازه متن: 80×140؛ قطع: 110×160
موضوع: 1. رازداری و پنهانکاری-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 428-a
شماره رکورد: 2295641
صدرالدین شیرازی، محمّد بن ابراهیم، 979-1050ق.
حشر الأشياء و معاد كل شيء/ صدرالدین محمّد بن ابراهیم شیرازی مشهور به ملا صدرا
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره های بازیابی 2289/2 (2289/2/ع) و 1853/4 (1853/4/ع) در فهرست همین کتابخانه 10: 432 و 11: 726. این اثر در سال 1305ق. و 1314ق. و 1316ق. همراه با رساله های دیگر مؤلّف چاپ شده است.
آغاز بسم الله رب الآخرة و الأُولى و مبدأ الوجود و المنتهى...
انجام:... فالكل مع كسورها و كبائسها خمسون ألف سنة و الله اعلم.
انجامه: و ليكن هذا آخر ما قصدنا في هذه الرسالة إظهاره و كشفنا عن أسراره حامدين لله... و خير معين.
منابع: الذريعة 7: 22 و 15: 160؛ مشار عربی 457؛ مجلس 5: 218 و 38: 601؛ ملی 10: 432 و 11: 727
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: قرن 13ق. آرایه ها: در جای عناوین فصول خالی مانده است؛ آسیب ها: شیرازه از عطف جدا شده، شیرازه گسسته، آثار آبدیدگی و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات دیده می شود، کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش میشن مشکی ساده، عطف تیماج مشکی، آستر کاغذ صورتی.
23گ؛ 17سطر، اندازه متن: 65×115؛ قطع: 115×155
عنوان های دیگر: رساله حشریه؛ رساله فى حشر العوام في معاد الاشياء و حشرها؛ طرح الكونين و رفض العالمين
موضوع: 1. فلسفه اسلامی؛ 2. زندگی پس از مرگ؛ 3. حیات-- تحوّل و تغییر؛ 4. معادشناسی
شماره های پیشین: 429-75712
شماره رکورد: 1064584
حاشية معالم الاصول/ نویسنده متن: حسن بن زین الدین بن على عاملي
زبان: عربی
معرفی کتاب: حاشیه ای بر بخش اصول کتاب معالم الدين و ملاذ المجتهدين شيخ حسن عاملی فرزند شهید دوم که معرفی آن در همین فهرست به شماره 16424 گذشت. معالم الاصول حواشی و شروح متعددی دارد. حاشیه حاضر از آغاز شاید یک صفحه افتادگی دارد و از انجام نیز ناقص است و دانسته نشد از کیست.
آغاز موجود: قوله الفقه فى اللغة الفهم... و اعلم ان أصول الفقه علم لهذا العلم و له إعتباران...
انجام موجود:... المعاني حال كونها حاصلة كلّ منها من وضع مستقل.
خط: نسخ و نستعلیق تحریری، رساله دوم به نسخ خوش؛ تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: در بعضی صحات بر روی عبارات متن اصلی به مشکی خط کشی شده است. حواشی: حاشیه ای با نشان (من ا ب دام ظله العالی) و حاشیه های پراکنده بی نشان دارد. آسیب ها: جلد فرسوده و گوشه راست پایین کنده شده، آثار لک و آبدیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، بخشی از بعضی حواشی بر اثر برش صحافی از بین رفته است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج خردلی ساده، ترنج و سرترنج با گل و بوته، اندرون مقوایی.
1ر-69پ (250برگ)؛ 15سطر، اندازه سطور: 60×110 و 75×120؛ قطع: 100×152
موضوع: 1. ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین، 959-1011ق. معالم الاصول-- نقد و تفسیر 2. اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 430-75700
شماره رکورد: 1064599
منتخب الكافي/ نویسنده متن: محمد بن یعقوب کلینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: منتخبی از کتاب الکافی ثقة الاسلام کلینی است بدون نظم و ترتیب خاص و عمدتاً شامل احادیثی از کتاب العقل و الجهل کافی. نسخه از آغاز و میانه افتادگی دارد.
آغاز موجود: عن أبي جعفر عليه السلام قال نبيّنا رسول الله (صلی الله علیه و آله): عن بعض أسفاره إذ لقيته ركب فقالوا...
انجام موجود:... التخلص و قلّة التبرّص هذا آخر كتاب العقل و الحمد لله وحده و صلى الله على محمد و آله.
انجامه: كاتبه محمد علی بن قدیر الزید آبادی کاتبه محمد علی بن قدیر ساکن در دار العباده.
71پ-92پ (250برگ)؛ 13سطر، اندازه سطور: 55×100؛ قطع: 100×152
موضوع: احادیث شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14
شناسه افزوده: کلینی، محمد بن یعقوب، 329-ق. اصول کافی. برگزیده
شماره های پیشین: 430-75700
شماره رکورد: 2297120
حسینی قزوینی، محمد حسن بن معصوم، 1240-ق.
ملخص الفوائد السنية و منتخب الفرائد الحسينية/ محمد حسن بن معصوم حسيني قزوینی حائری؛ نویسنده متن: محمد باقر بن محمد اکمل وحید بهبهانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شیخ محمد حسن فرزند حاج معصوم حسینی قزوینی در گذشته سال 1240ق. که از شاگردان عمده وحید بهبهانی بوده کتاب الفوائد الحائرية قديم و جديد استاد خود را در 80 فائده خلاصه کرده و در روز دوشنبه 24 جمادی الاولى 1202ق. در زمان استاد خود آن را به پایان رسانده است. وی همین کتاب را مجددا شرح نموده و آن را «تنقیح المقاصد الاصولية يا تلخيص المقاصد الاصولية» نامید. نسخه حاضر از انجام افتادگی دارد.
آغاز: الحمد لله الواحد الأحد الفرد الصمد خالق السماوات بغير عمد... فان أحق العلوم بالتحصيل على وجه الايقان...
انجام موجود:... في طريقة الاصوليين لاعترافهم بالحلال البين و الحرام البيّن...
منابع: الذریعة 4: 225، 16: 330، 22: 209؛ الكرام البررة 354؛ کشف الحجب 145؛ ملی 15: 169؛ مرعشی 1:2 328
خط: نسخ خوش؛ تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق.. حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد.
93پ-119پ (250برگ)؛ 17سطر، اندازه سطور: 55 ×100؛ قطع: 100×152
موضوع: 1. اصول فقه شیعه-- قرن 13ق.
شناسه افزوده: وحید بهبهانی، محمد باقر بن محمد اکمل، 1118-1205ق. الفوائد السنیه. برگزیده.
شماره های پیشین: 430-75700
شماره رکورد: 2297569
محترق القلوب
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای در مورد وقایع و پیامدهای بیماری طاعون که شهر بهبهان و نواحی اطراف آن را فراگرفته و بیان گرفتاری ها و مشکلاتی که برای مردم آن سامان به وجود آورده بود. این اثر با نثری زیبا و شیوا همراه با ابیاتی به فارسی تألیف و در پنج احتراق تنظیم شده است:
احتراق اول: در بیان مراجعت محرمان بیت الله الحرام و معذرت عدم زیارت روضه حضرت خیر الانام.
احتراق دوم: در بیان علامات محنت انگیز و سوانحات مصیبت خیزی که نسبت به دار الو لایه بهبهان و اهالی آن از پرده غیب و عالم لا ریب بخیر ظهور پیوست.
احتراق سوم: در بیان ظهور مرض طاعون وحشت مقرون در ام البلاد بصره و بنادرات و سواحلات و صفحات دیگر.
احتراق چهارم: در بیان اضطراب و التهاب اهالی دار الولایه بهبهان از ظهور مرض طاعون...
احتراق پنجم: در بیان کیفیت و چگونگی احوال كثير الاختلال مؤلف حروف و شرح آن. مؤلف نام کتاب را در دیباچه به صراحت یاد کرده ولی از خود نامی نیاورده است. وی در این کتاب از والی نجفقلی میرزا حاکم بهبهان و کهکیلویه و رامهرمز نام برده و در احتراق پنجم می نویسد که در روز شنبه سیزدهم ذیقعده الحرام به منظور رهایی از طاعون به همراه اقارب و عشایر به خاویز که الحق مکانی خوب و جبالی مرغوب است رفته و پس از بیست روز سه نفر از همراهان خود به طاعون مبتلا شدند و ناچار به بهبهان مراجعت کرده و پس از دو روز فرزندش بر اثر طاعون جان داده است. از آن پس برادرش و به دنبال او فرزند برادرش نیز از این بیماری جان سالم به در نبردند و او غمگین به اعتزال نشسته و به تألیف این رساله پرداخت. مؤلف شناخته نشد کیست. (1)
آغاز: سپاس بی قیاس قهاری را سزد که پرتو قهرش شعله در دل سنگ...
انجام... و دل خسته این بینوا را به طعن سنان ملامت مجروح ننماید.
منابع: الذريعة 9: 1257؛ مکارم الآثار 3: 760
خط: نستعلیق خوش؛ تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق.. حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد.
120ر-169پ (250برگ)؛ 9سطر، اندازه سطور: 55×100؛ قطع: 100×152
موضوع: 1. بهبهان-- تاریخ
شماره های پیشین: 430-75700
شماره رکورد: 2297888
عجالة المحتاج في مناسك الحاج
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی است در مناسک حج بدون ترتیب و تنظیم خاص. به نام کتاب در انجامه نسخه تصریح شده ولی مؤلف نامی از خود نبرده و دانسته نشد کیست. در
1) حاکم بهبهان والی نجفقلی میرزا از نوادگان فتحعلی شاه قاجار و شاعری متخلص به والی بوده که به او والی نجفقلی میرزا می گفتند و مدتی حاکم بهبهان و کهکیلویه بود. در سال 1222 زاده شده و در سال 1272ق. در گذشته است؛ و طاعونی که در آن زمان ها بهبهان و اطراف آن را فرا گرفته در سال 1247ق. رخ داده است. بنابراین نویسنده در قرن 13ق. می زیسته و این اثر را در سال 1247ق. یا پس از آن ساخته است.
الذریعة کتابی در مناسک حج با همین سر آغاز به سید محمد تقی بن سید رضا بن سید مهدی بحر العلوم نجفی در گذشته 1324ق. نسبت داده شده که با توجه به تاریخ کتابت نسخه ما نباید این دو یکی باشند.
آغاز: الحمد لله على إفضاله و الصلاة على سيدّنا محمّد و آله و بعد فأعلم أيّدك الله تعالى... إن حجّ بيت الله الحرام و أداء المناسك...
انجام:... فيكون نفعه عاماً دائماً إنشاء الله تعالى في الحيات و بعد الممات... و الصلاة على سيّد النبيين و آله المنتجبين.
انجامه: تمّت كتابة هذه الرسالة على يد العبد الأحقر العاصي خادم طلبة علوم الدين ابن عبد الصمد الحسيني محمّد الشيرازي في اليوم [كذا] الأربعاء ثمانية و عشرين من شهر ربيع الثاني من شهور سنة 1234 من الهجرة النبوية.
منابع: الذريعة 22: 272
خط: نسخ خوش؛ کاتب: محمد بن عبد الصمد حسینی شیرازی؛ تاریخ کتابت: 28 ربیع الثانی 1234ق.
170ر-194پ (250برگ)؛ 15سطر، اندازه سطور: 55×100؛ قطع: 100×152
موضوع: 1. فقه جعفری-- متون قدیمی تا قرن 14. 2. حج
شماره های پیشین: 430-75700
شماره رکورد: 2298160
[ناسک حج]
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در احکام حج است. نویسنده بدون دیباچه و خاتمه مستقیماً به بیان احکام حج پرداخته و تنها احکام واجب حج را بیان کرده است. رساله ای در مناسک حج به فارسی در کتابخانه آیةالله مرعشی در قم به شماره 10365 نگهداری می شود که آغاز آن پس از خطبه با آغاز نسخه حاضر برابر است و در فهرست آن کتابخانه آن را ترجمه فارسی مناسک حج صاحب جواهر دانسته اند. نسخه مورد معرفی در حاشیه صفحات رساله قبل نوشته شده است.
آغاز: بسم الله و الحمد لله و صلّى الله على محمد و آله بدان که حج بر سه قسم است تمتّع و قران و افراد...
انجام:... بعد از فراغ از این اعمال حج تمام می شود و الله اعلم.
منابع: مرعشی 26: 306
خط: شکسته نستعلیق خفی حمایلی؛ تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق.
حاشیه های 170پ-173ر (250برگ)؛ مختلف السطور؛ قطع: 100×152
موضوع: 1. فقه جعفری-- متون قدیمی تا قرن 14. 2. حج
شماره های پیشین: 430-75700
شماره رکورد: 4470144
اخباری، محمد بن عبد النبی، 1232-1178ق.
قبسة العجول و منبهة الفحول/ محمد بن عبد النبی اخباری نیشابوری
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در رد اصولیین و تأیید اخباری ها است. نویسنده آن را به خواهش یکی از بزرگان و به شیوه پرسش و پاسخ ساخته است. به گفته شیخ آقابزرگ تهرانی منظور از یکی از بزرگان سید محمد مهدی بحرالعلوم است. گویا این رساله به عربی بوده و نویسنده آن را به خواهش میرزا غلامحسین فرزند حاج اسماعیل به فارسی درآورده است. در آغاز بندی به عربی آورده و سپس به ترجمه فارسی آن پرداخته است و در ظهر دوشنبه دهم ربیع الاول 1211 آن را به پایان رسانده است. میرزای قمی رساله ای در رد این اثر نوشته است.
آغاز: الحمد لله رب العالمین... کلک سینه چاک جگر شکاف عاری از وصمت گزاف...
انجام:... از بغض این بوده باشد عزیزتر بر ایشان و گرامی تر انتهی.
انجامه: هذا آخر ما أردنا إيراده في هذه الوجيزة العزيزة الحريزة و كان شروعها في مشهد سيد شباب أهل الجنان و تمامها في قرية... من ارض الجزائر حرسها الله عن طوارق الحدثان فى ظهيرة يوم الاثنين العاشر من شهر المولود من سنه 1211 على يد مؤلّفها الجاني أبي أحمد محمّد بن عبد النبي النيسابوري الخراساني تجاوز الله عن جرائمه.
منابع: الذريعة 17: 36؛ ایضاح المکنون 2: 320؛ دانشگاه 5: 1691؛ نشریه 4: 456
خط: نستعلیق، عبارات عربی به نسخ؛ نستعلیق خفی حمایلی؛ تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق.
حاشیه های 196پ-212ر (250برگ)؛ مختلف السطور؛ قطع: 100×152
موضوع: 1. اخباریه-- دفاعیه ها و ردیه ها
شماره های پیشین: 430-75700
شماره رکورد: 2298368
[رسالة فى شرب التتن]
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در حکم شرعی کشیدن توتون است. مؤلف از فخرالدین طریحی و شیخ علینقی کمره ای و شیخ سلیمان بن علی بحرینی و سید نصرالله حائری و کسان دیگری نام برده که قائل به حرمت بودند. سپس نظر شیخ حر عاملی را آورده و احادیث متعددی دال بر حرمت نقل کرده است. ظاهراً مؤلف از علمای قرن 13ق. باشد.
آغاز: اختلف الأصحاب من المتاخرين في شرب التتن فالمشهور الحليّة...
انجام:... قال في اللسان نعم و في القلب لا.
حاشیه های 212ر-213پ (250برگ)؛ 15سطر؛ قطع: 100×152
موضوع: 1. فقه جعفری-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. تنباکو
شماره های پیشین: 430-75700
شماره رکورد: 2298467
مناظره بحر العلوم با علمای یهود/ نویسنده متن: سید محمد مهدی بحرالعلوم طباطبایی
زبان: عربی
معرفی کتاب: سید محمد مهدی بحر العلوم از علمای بزرگ شیعه با جمعی از شاگردانش در ذیحجه سال 1211ق. از نجف به قصد زیارت امام حسین علیه السلام
عازم کربلاء بودند، هنگامی که در مسیر خود به ذوالکفل (1)رسید بعضی از علمای یهود که متوجه رسیدن سید به شهر خود شده بودند، نزد او رفتند و با او به مناظره پرداختند. در این اثر تعداد یهودیان ذوالکفل در آن روزگار 3000 نفر یاد شده که دو تن از پیشوایان آنان به نام های داوود و عذرا به نمایندگی از آنان به گفتگو با سید پرداختند. این اثر گزارش این مناظره است.
نام گردآورنده در نسخه نیامده است. شیخ آقا بزرگ در الذریعه از دو تحریر این مناظره یاد کرده که دو تن از شاگردان بحرالعلوم یعنی شیخ محمد سعید دینوری قراچه داغی و سید محمد جواد عاملی صاحب مفتاح الكرامة مناظره استاد خود با یهودیان ذوالکفل را گزارش کرده اند. نظر به این که در هیچ یک از نسخه ها نام گردآورنده مناظره نیامده و از طرفی اختلاف شایان توجهی بین نسخه های این مناظره نیز دیده نشده، نمی توان آن ها را حاصل تحریرهای مختلفی از گزارشگران متعدد دانست.
محمد کاظم بن محمد شفیع هزار جریبی در گذشته 1238ق. از شاگردان محمد باقر وحید بهبهانی این مناظره را بنام جدلیه به فارسی ترجمه کرده است. همچنین نسخه ای از ترجمه فارسی این مناظره در کتابخانه آیةالله مرعشی در قم به شماره 1035/8 نگهداری می شود که در ربیع الآخر 1252ق. کتابت شده است. دانسته نیست که این نیز ترجمه هزار جریبی است یا ترجمه دیگری ازین مناظره است.
مناظره بحرالعلوم در مقدمه چاپ رجال بحرالعلوم معروف به الفوائد الرجالية در سال 1385ق. در نجف به چاپ رسیده است. پس از آن نیز به صورت مستقل بدون تاریخ و نام ناشر و محل نشر چاپ و منتشر شد. در روزگار اخیر نیز بانو زابینه اشمیتکه و رضا پورجوادی مناظره را تصحیح و با مقدمه فارسی احمد رضا رحیمی ریسه و مقدمه انگلیسی بانو اشمیتکه و ترجمه فارسی مناظره توسط مرکز پژوهشی میراث مکتوب در تهران در سال 1390ش. چاپ و منتشر شد.
آغاز: مما اتفق مباحثة علماء اليهود مع السيد السند وحيد الزمان... السيد محمد مهدي نجل السند مرتضى بن السيد محمد الحسني الحسيني...
انجام:... و على ذلك انطوى المجلس و انقطع الكلام و الحمد لله... فهامة الدهر السيد محمد مهدی بن السيد مرتضى بن السيد محمد الحسني الحسيني الطباطبائي... اللهم امين.
منابع: الذريعة 22: 303 و 304؛ مناظره بحر العلوم سید محمد مهدی: مقدمه تصحیح
1) شهری در 30 کیلومتری جنوب حلّه میان نجف و کربلا
216پ-229پ (250برگ)؛ 14سطر؛ قطع: 100×152
موضوع: 1. اسلام-- دفاعیه ها و ردیه ها؛ 2. مناظره ها؛ 3. اسلام و یهودیت
شناسه افزوده: بحرالعلوم، محمد مهدی بن مرتضی، 1212-1155ق.
شماره های پیشین: 430-75700
شماره رکورد: 2298501
ابن عبد الوهاب، محمد، 1115-1226ق.
كشف الشبهات في التوحيد/ محمد بن عبد الوهاب تمیمی نجدی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری کوتاه در بیان پاسخ به شبهات وارد شده در مسأله توحید، و در واقع پاسخی به بعضی اشکالات وارد شده بر عقائد وهابیت است. با وجود اختصار یکی از آثار مشهور محمد بن عبد الوهاب پیشوای وهابیون به شمار می رود. این اثر بسیاری از علمای اسلام را برآشفت و مورد نقد و ایراد بسیاری از علمای مسلمین از مذاهب مختلف و حتى علمای هم مسلک مؤلفش نیز گردید. نام کتاب در الذریعة كشف الشبهات عن خالق الأرضين و السماوات ضبط شده، ولی بغدادی در ایضاح المکنون از آن با عنوان كشف الشبهات فى بيان التوحيد و ما يخالف و الرد على المشركين یاد کرده است. این اثر بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است. نسخه حاضر از انجام افتادگی دارد.
آغاز: إعلم رحمك الله ان التوحيد هو إفراد الله سبحانه بالعبادة...
انجام موجود:... و الشده و المشركون يخلصون في الشدّة و يشركون في الرخاء كما قال.
منابع: الذريعة 25: 150؛ ايضاح المکنون 361
234پ-250پ (250برگ)؛ 12سطر؛ قطع: 100×152
موضوع: 1. وهابيه-- عقايد؛ 2. وهابيه-- دفاعیه ها و ردیه ها؛ 3. شرک-- نظر وهابیه
شماره های پیشین: 430-75700
شماره رکورد: 2298528
ما ورد من حكم أمير المؤمنين عليه السلام
زبان: عربی و فارسی
معرفی کتاب: مجموعه ای از کلمات قصار امیرالمؤمنین حضرت علی علیه السلام است. سرآغاز آن همانند سرآغاز غرر الحکم و دررالکلم ابو الفتح آمدی است ولی کتاب دیگری جز آن است و گویا اقتباسی از آن باشد. ابتدا کلمات را به ترتیب حروف آغاز آن ها آورده و سپس با عنوان (من قوله بلفظ) كلمات قصار را یاد کرده است. آخرین کلمه آن (يأتى على الناس زمان لا يقرب فيه إلا الماجل...) است سپس چند برگی با احادیثی اخلاقی از پیامبر اکرم و ائمه معصومین علیهم السلام به فارسی کتابت شده است.
منتخبی از غرر الحكم ودرر الكلم ابو الفتح آمدی با همین سرآغاز در کتابخانه قوله قاهره نگهداری می شود و در الذریعة بنام رسالة فى الأمثال و الحکم معرفی شده است. شاید اثر مورد معرفی همین منتخب باشد.
آغاز: الحمد لله الذي هدانا بتوفيقه إلى جادة طريقه و فضّلنا بتوحيده... ممّا ورد من حِكَم أمير المؤمنين عليه السلام فى حرف الألف السخاء خلق...
انجام:... فمن فعل أنا كفيله بالجنّة.
منابع: الذريعة 11: 114
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: احتمالا اواخر قرن 13ق. آرایه ها: عناوین به سرخی و بر روی سر مطلب ها خط سرخ کشیده شده است. یادداشت ها: یادداشتی بقلم مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری در دو برگ الحاقی اول مورخ 22 رجب 1380ق. دیده می شود، یادداشت تولد محمّد علی ابن ملا نادی خباز به تاریخ سیزدهم ذی القعده سنة 13. (ناخوانا) در صفحه آخر 42ر؛ آسیب ها: چند برگ اول آن از عطف جدا شده و فرسوده و وصالی شده، در بیش تر صفحات آثار لک و آب دیدگی دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور سرخ، عطف و گوشه ها تیماج قهوه ای، آستر کاغذ کاهی.
3پ-42ر (144برگ)؛ 12سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 100×150
عنوان های دیگر: رسالة في الأمثال و الحكم؛ منتخب غرر الحكم ودرر الكلم؛ كلمات قصار أمير المؤمنين (علیه السلام)
موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق.-- کلمات قصار
شماره های پیشین: 431-75724
شماره رکورد: 1064608
تستری، جعفر بن حسین، 1230-1303ق.
اصول دین/ جعفر بن حسین شوشتری
زبان: فارسی
معرفی کتاب: کتابی در اصول دین و واجبات نماز از شیخ جعفر شوشتری درگذشته 1303ق. است. نویسنده این کتاب را به خواهش بعضی از برادران دینی خود نوشته و آن را در یک مقدمه شامل واجبات نماز، و پنج اصل هر یک در بیان یکی از اصول دین، و یک خاتمه در بیان چیزهایی چند از متعلقات معاد که اعتقاد به آن ها واجب است تنظیم نموده است. در پایان اصل چهارم که در امامت است، معجزات ائمه را در 12 حديقه هر حدیقه مربوط به یکی از امامان اختصاص داده است.
در منابع کتابشناسی یادی از این اثر نیافتم. این رساله بجز منهج الرشاد و بجز رساله اصول الدین اوست است که در مقدمه منهج الرشاد به چاپ رسیده است. ظاهراً این همان كتاب الحدائق او باشد. نسخه حاضر را کاتب برای ملا ناد علی خباز نوشته است؛ براساس یادداشت مرحوم سید محمد جزایری در برگ اول نسخه، وی یکی از اتقیا و پرهیزگاران اهل شوشتر و از و عاظ اهل منبر بوده و در سال 1327 در گذشته است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... اما بعد چون جمعی از برادران دینی خواهش نمودند از اقل عباد الله خاک پای خدام الشريعه ابن الحسین جعفر که رساله بنویسم در بیان اصل واجبات نماز بر سبیل اختصار...
انجام:... مغز سر کسانی که در مغزبند بجوش بیاید اعاذنا الله تعالى و جميع المؤمنين بمحمد و آله صلوات الله عليهم اجمعين.
انجامه: تمت بيد الأقل ابن مرحوم ملا حسن أحمد لأخ المؤمن المكرّم ملا ناد على خبّاز في تاریخ یوم شانزدهم شهر جمادى الاولى سنة 1282.
خط: نسخ خوش؛ كاتب: أحمد بن ملا حسن؛ تاریخ کتابت: 16 جمادی الاولی 1282ق. آرایه ها: بر روی سرعنوان ها و سرمطلب ها خط سرخ کشیده شده است. یادداشت ها: این نسخه برای ملا ناد علی خباز نوشته شده است. بر اساس یادداشت سید محمد جزائری بر برگ اول نسخه، ملا ناد علی یکی از اتقیا و پرهیزگاران اهل شوشتر و از و عّاظ اهل منبر بوده و در سال 1327 در گذشته است.
42پ-106ر (144برگ)؛ 12سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 100×150
عنوان های دیگر: الحدائق
موضوع: 1. شیعه-- اصول دین-- قرن 13ق. 2. شیعه-- عقائد-- قرن 13ق.
شماره های پیشین: 431-75724
شماره رکورد: 2298988
منتخب دیوان وفائی/ نویسنده متن: فتح الله بن حسن شوشتری متخلص به وفائی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: منتخبی از مراثی و مدایح بعضی از ائمه و اهل بیت علیهم السلام است؛ از سروده های شاعر فاضل فتح الله فرزند حسن فرزند حاج مولا رحیم شوشتری که با شیخ جعفر شوشتری معاصر و مصاحب بوده و در سال 1304ق. در گذشته است عناوین آن بدین گونه اند: در مدح و منقبت ساقی کوثر، در مدح حضرت امام رضا علیه السلام، در مدح و منقبت حضرت عباس علیه السلام، در مدح قاسم بن الحسن علیه السلام، در مرثیه حضرت ابی عبد الله علیه السلام. شیخ آقابزرگ کتابی در مدایح و مراثی امامان بنام «وفائی» به فتح الله شوشتری نسبت داده که شاید همین اثر باشد. اشعار وفائی بارها توسط ناشرین مختلف چاپ شده است.
آغاز: در مدح و منقبت ساقی کوثر: ساقی در وصف تو تا میزنین دم * ما را بر باده به پیمانه دم به دم...
انجام موجود:... ای وفائی جای اشک از دیده خون دل ببار * بر شهیدانی که هر یک شافع صد محشراند...
منابع: الذريعة 9: 1274، 25: 117
107پ-122ر (144برگ)؛ 12سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 100×150
عنوان های دیگر: وفائی
موضوع: 1. شعر فارسی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. مرثیه و مرثیه سرائی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 3. چهارده معصوم-- مراثی
شماره های پیشین: 431-75724
شماره رکورد: 2299487
معجزات حضرت رسول (صلی الله علیه و آله)
زبان: فارسی
معرفی کتاب: مختصری در معجزات پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) است. نسخه از دو طرف افتادگی دارد و احتمال می رود بخشی از یک کتاب باشد. در آن از تفسیر امام حسن عسکری نقل شده است.
آغاز موجود: و اما معجزات حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) پس بدان که از جمله معجزات معجزه ای است که در تفسیر حضرت امام حسن عسکری...
انجام موجود:... و به خدمت تو مشتاقیم و دانستیم که ما را چاره نیست.
123پ-127پ (144برگ)؛ 12سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 100×150
موضوع: 1. محمّد، پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت-11ق.-- معجزات
شماره های پیشین: 431-75724
شماره رکورد: 2299550
فضایل حضرت علی (علیه السلام)
زبان: عربی
معرفی کتاب: مجموعه ای از احادیث و مراسیل در فضایل حضرت على عليه السلام است. در صفحات 134ر-139پ احادیث دینی اخلاقی مختلفی به نقل از عدة الداعي نوشته شده است. این نسخه را کاتب نیز برای ملا ناد علی خباز نوشته است.
آغاز موجود: و عن ابن عباس قال قال لي رسول الله لما اسري بي إلى السماء...
انجام موجود:... وادار بأنفاسه أجرام طبقات الفلك.
انجامه: تمت بيد أقل السادات و الطلاب علي الموسوي الشوشتري للأخ الأعز جناب... نادعلي سلمه الله تعالى التمس الدعاء... شهر ربيع الثانيه سنه 1297.
128پ-133پ (144برگ)؛ 12سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 100×150
موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اوّل، 23 قبل از هجرت-40ق.-- فضائل
شماره های پیشین: 431-75724
شماره رکورد: 2299622
لذّات الجنة
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در بیان انواع لذت های بهشت است. نویسنده انواع لذت ها را یاد کرده و گاهی آیات قرآنی یا حدیثی در تأیید مطالب خود بدون ذکر سند یا مأخذ آورده است. پس از آن قصیده ای در ستایش امیرالمؤمنین علیه السلام بدون ذکر نام شاعر آمده که با این بیت آغاز شده است: (1)
من لي بعاصف شملال يبلّغني *** إلى الغري فيلقيني وينساني
إلى الذي فرض الرحمن طاعته *** على البرية من جن و إنسان
آغاز: الحمد لله الذي هدانا بتوفيقه إلى جادة طريقه و فضّلنا بتوحيده... ممّا ورد من حِكَم أمير المؤمنين عليه السلام فى حرف الألف السخاء خلق...
انجام:... فمن فعل أنا كفيله بالجنّة.
منابع: الذريعة 9: 74؛ نجوم السماء 195؛ الغدیر 11: 369؛ تذکره حزین 128
134ر-144پ (144برگ)؛ 12سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 100×150
1) سراینده این قصیده ملا محمد مسیح فرزند ملا اسماعیل فدشکوئی فسایی معروف به آخوند مسیحا است؛ وی از عالمان و مجتهدان روزگار خود و از شاگردان معروف آقا حسین خوانساری است. در شیراز اقامت داشت و در روزگار سلطان سلیمان صفوی شیخ الاسلام شیراز بود. ملا مسیحا بجز تسلط در علوم دینی و فلسفه و ریاضی، ادیبی زبردست و شاعری توانا بود و به دو زبان فارسی و عربی اشعاری در منتهای بلاغت سروده است. این نیز یکی از قصاید اوست که بنام قصیده نونیه یا قصیده مسیحیه معروف است که در ستایش امیرالمؤمنین حضرت علی (علیه السلام) سروده و گفته شده مشتمل بر 91 بیت است. فرازهایی از آن را علامه امینی در الغدیر و سید محسن امین در اعیان الشیعه و جز آنان نیز در کتاب های خود آورده اند. در نسخه مورد گفتگو که از انجام افتادگی دارد تنها چهارده بیت از آن آمده است. رک الغدیر 11: 369، أعيان الشيعه 9: 413
موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق.-- کلمات قصار
شماره های پیشین: 431-75724
شماره رکورد: 1064608
میرزای قمی، ابو القاسم بن محمّد حسن، 1151-1231ق.
معين الخواص/ ابو القاسم بن حسن گیلانی معروف به میرزای قمی
زبان: عربی
معرفی کتاب: میرزای قمی پس از تألیف رساله عملیه فارسی خود مرشد العوام این کتاب را برای مقلدین عرب زبان خود نوشت. نسخه حاضر از آغاز افتادگی دارد و از صلاه الجنائز تا آخر خمس را در بر می گیرد.
آغاز موجود: و احشرها مع من أحبت و للطفل أللّهم اجعله لأبويه...
انجام:... فالأفضل أن يكون باستصواب عدول المؤمنين و الله العالم بحقائق الأحكام و أنبيائه الكرام.
انجامه: قد تمّ كتاب معين الخواص فى يوم السبت خامس شهر شوّال من شهور سنة التسع و الثلاثين بعد الألف و المائتين من الهجرة النبوية على يد الأحقر الأضعف تراب أقدام الطلاّب محمّد بن عبد الوهاب غفر الله له و لوالديه آمين.
منابع: الذريعة 21: 284؛ هدية العارفين 518؛ مجلس 22: 115؛ سپهسالار 1: 524
خط: نستعلیق تحریری، کاتب: محمّد بن عبد الوهاب، تاریخ کتابت: شنبه 5 شوال 1239ق. آرایه ها: بر روی عناوین و سر فصل ها خط مشکی کشیده شده است. آسیب ها: شیرازه گسسته، آثار لک در بعضی صفحات دیده می شود، نسخه از آغاز افتادگی دارد و از برگ 39 شروع می شود. کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور آبی ساده، آستر کاغذ فرنگی.
1ر-42پ (118برگ)؛ 27سطر؛ اندازه سطرها: 70×140؛ قطع: 105×170
موضوع: 1. فقه جعفری-- قرن 13ق. 2. رساله عملیه
شماره های پیشین: 432-76022
شماره رکورد: 1064615
[حجيّة الخبر الواحد]
زبان: عربی
معرفی کتاب: متنی گسترده در حجیت خبر واحد از مباحث اصولی است. از آغاز افتادگی دارد. نسخه ای از آن در کتابخانه آیةالله گلپایگانی در قم در مجموعه ای از تألیفات ملا علی اکبر بن ابراهیم خوانساری در گذشته 1271ق. به شماره 160 نگهداری می شود که از مطلب دوم در اصالت حجیت ظن آغاز می شود و در فهرست آن کتابخانه (1: 148) با عنوان حجّية الظن معرفی شده است. چون نسخه به خط ملا علی اکبر خوانساری نوشته شده و در پایان آن عبارت (من كلام السيد محمد تقی) آمده، در فهرست آن کتابخانه احتمال داده شده که از تألیفات ملا علی اکبر خوانساری و تقریر درس سید محمد تقی بن بی طالب اردگانی باشد که در مجموعه شماره 162 آن کتابخانه تقریظی برای مؤلف نوشته است. انجام آن نسخه با انجام نسخه ما برابر است و احتمال می رود بخشی از اثری گسترده در اصول فقه باشد.
آغاز موجود: المطلب الثالث في رد الأدلة المستدل بها على حجية الخبر الواحد و هي وجوه...
انجام:... انما المحتاج الى البيان الفرق بينهما و بين دليل الانسداد.
43ر-118پ (118برگ)؛ 27سطر؛ اندازه سطرها: 70×140؛ قطع: 105×170
موضوع: 1. اصول فقه شیعه؛ 2. خبر واحد
شناسه افزوده: خوانساری، علی اکبر بن ابراهيم، -1271ق.
شماره های پیشین: 432-76022
شماره رکورد: 2299959
متنبی، احمد بن حسین، 303-354ق.
دیوان متنبی/ ابو الطیب متنبی
زبان: عربی
معرفی کتاب: مجموعه ای از سروده های شاعر مشهور عرب ابو الطیب احمد بن حسين بن حسن جعفی کوفی معروف به متنبی است. ترتیب آن با دیوان چاپ شده او مغایرت
دارد و ظاهراً شخصی این اشعار را گردآوری کرده است. وی در برخی موارد مناسبت سرایش اشعار را نیز بیان کرده است.
نسخه حاضر کهن است و احتمال می رود از قرن هشتم یا نهم هجری قمری باشد متاسفانه از آغاز به اندازه چند برگ افتادگی دارد و دانسته نشد گردآورنده کیست. دیوان متنبی بارها توسط ناشرین مختلف چاپ و منتشر شده است.
آغاز موجود: أرى مرهفاً مدهش الصيقلين * و بابه كلّ غلام عتی...
انجام:... حيى من إلهي أن يراني * و قد فارقت دارك و اصطفاكا
انجامه: هذا آخر ما قاله المتنبّي و ودّع فناخسرو... و الحمد لله وحده و حسبي الله و نعم الوكيل.
منابع: کشف الظنون 809؛ الذريعة 9: 958
خط: نسخ کهن، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 8 یا 9ق. آرایه ها: عناوین با قلم جلی نوشته شده؛ یادداشت ها یادداشت تملک در پشت جلد به نام مصطفی العواص مورخ 1184ق. دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری و صورتی؛ جلد: مقوایی، روکش پارچه ای صورتی مشجر با گل زرد، عطف تیماج عنابی.
141گ، 15سطر، اندازه متن: 95×140؛ قطع: 125×165
موضوع: 1. شعر عربی-- عراق-- قرن 4ق.
شماره های پیشین: 433-6
شماره رکورد: 1064625
جوهری، احمد بن محمّد، -401ق.
مقتضب الأثر في النص على عدد الائمة الاثنى عشر/ احمد بن محمّد بن عبیدالله بن الحسن بن عیاش جوهری
زبان: عربی
معرفی کتاب: مجموعه ای از روایت هایی که تعداد دوازده امام شیعه اثناعشری و برخی صفات و نام های ایشان در آن آمده را مؤلّف در این ثر گردآوری نموده. با این که این کتاب اثری کوتاه است، ولی نویسنده آن را در سه جزء تنظیم کرده است. جزء اول در احادیثی که بر عدد ائمه عليهم السلام دلالت دارند که قبل از و لادت آنان و توسط راویان اهل سنت نقل شده و به نظر مؤلّف روایت هایی صحیح اند. جزء دوم درباره
نام های ایشان که در کتاب های آسمانی یاد شده و جزء سوم در بیان بعضی از شواهد شعری دال بر عدد امامان علیهم السلام قبل از تکمیل شدن عددشان است.
مؤلّف این کتاب ابو عبد الله (عبیدالله) احمد بن محمّد بن عبیدالله بن حسن بن عیاش بن ابراهيم بن ایوب جوهری، از دانشمندان آگاه به علم حدیث و ادب و تاریخ است که با شیخ صدوق هم روزگار بوده و تألیفات متعددی دارد. نجاشی و شیخ طوسی هر دو از مؤلّف و کتابش یاد کرده اند. نجاشی در فهرست خود درباره او می نویسد: من و پدرم با او دوست بودیم. من او را دیده ام ولی چون متوجه شدم شیوخ ما او را تضعیف می کنند، از او حدیث نقل نکردم.
این اثر در قرن چهارم هجری قمری نوشته شده که از این نظر حائز اهمیت است. برخی از دانشمندان این کتاب را از منابع تألیفی خود قرار داده اند که در این میان مي توان به ابن شهر اشوب در المناقب، علامه مجلسی در بحار الأنوار و شیخ حر عاملی در إثبات الهداة اشاره کرد. مرحوم محدث نوری در خاتمة مستدرك الوسائل نیز این اثر را ستوده و درباره آن نوشته است: این کتاب با این که از نظر حجم کوچک است، ولی از نفایس کتاب ها به شمار می رود.
این کتاب در سال های 1339ق. و 1379ق. با تصحیح سید هاشم رسولی محلاتی در قم توسط کتابخانه طباطبائی به چاپ رسید. در سال 1346ق. نیز در نجف چاپ شد و دارالاضواء در بیروت آن را از روی چاپ نجف به صورت افست منتشر کرد. اخیراً نیز در سال 1429ق.=1387ش توسط واحد تحقیقات اسلامی بنیاد بعثت در تهران تصحيح و منتشر شد.
نسخه ای از این اثر را ابو الفتوح همدانی از علمای قرن ششم هجری قمری کتابت کرده و آن را در شب بیست و دوم شعبان 575ق. به انجام رسانیده است. در همین تاریخ (575ق.) عبد الله بن جعفر بن محمد بن موسى بن جعفر بن محمد بن احمد العباس دوریستی که از علمای بزرگ روزگار خود بوده، اجازه ای برای ابو الفتوح و فرزندش ابو نصر که او نیز از علما و محدّثین بوده بر روی نسخه نوشته است. در آخر نسخه ما رونوشت انجامه ابو الفتوح همدانی و در صفحه عنوان نیز رونوشت اجازه دوریستی به کاتب و فرزندش ابو نصر نوشته شده است. از این رو به نظر می رسد این نسخه از روی نسخه ابو الفتوح همدانی نوشته شده است.
آغاز: الحمد لله المبتدي خلقه بالنعم و ايجادهم بعد العدم...
انجام:... و إن خرج لنا شيء من السماع ألحقناه إنشاء الله و بة الثقة و هو حسبنا و نعم الوكيل و صلّى الله على سيّدنا محمد و آله.
انجامه: و كتب محمّد بن أحمد بن محمّد بن عبد الکریم بن عبد الجبّار بن الحسين بن محمّد بن أحمد بن المشرون أبوالفتوح الهمداني حامداً مصلّياً في ليلة الثاني و العشرين من شعبان المعظّم عظّم الله قدره سنة خمس و سبعين و خمسمائة الهجرية غفر الله له و لوالديه... و آله الطيبيين الطاهرين.
منابع: فهرست طوسی 78؛ فهرست نجاشی 86؛ کشف الحجب 544؛ الذریعة 22: 21؛ خاتمه مستدرک 3: 123؛ تراثنا 25: 110
خط: شکسته نستعلیق؛ حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان دارد که ظاهرا کاتب از روی نسخه قبل نوشته است. یادداشت ها: رونوشت گواهی خواندن نسخه اصل و اجازه عبد الله بن جعفر بن محمّد دوریستی به صفی الدین ابو الفتوح همدانی کاتب نسخه اصل و پسرش ابو نصر مورخ شعبان 575ق. در صفحه عنوان دیده می شود، بدین گونه:« قرا عليّ هذا الكتاب و هو يشتمل على ثلاثة أجزاء الفاضل الامام الأجل الهمام الزاهد الديّن الفاضل صفي الدين أبوالفتوح محمّد بن أحمد بن محمّد بن عبد الکریم [بن] عبد الجبار الوزيري أحسن الأثر... (برش خورده) و له ان يرويه عنّي بالاسناد المذكور على ظهر هذه الكرّاسة و قد أجزت له و لولده الأعز أبي نصر نصر احمد بن محمّد علي أن يرويا عنّي جميع ما يصح عندهما من مسموعاتي و مقولاتي... العلوم و أنا بريء من التصحيف و التحريف و كتب عبد الله بن جعفر بن محمّد بن موسي بن جعفر بن محمّد بن احمد العياشي الدوریستي بخطّه في شعبان المبارك من شهور سنة خمس و سبعين و خمسمائه حامدا لله تعالى و مصلّياً على نبيه و آله صلوات الله علیهم». همچنین در صفحه عنوان این یادداشت نوشته شده: «مات مصنّف هذا الكتاب سنة إحدى و أربعمائة و كتبه على ما في فهرست الشيخ كتاب مقتضب الأثر في عدد الأئمة الإثنى عشر، كتاب...» که گویا رونوشتی است از آن چه در نسخه ابو الفتوح بوده. در ظهر جلد مطالبی در بیان انواع احکام شرع از واجب و حرام و مباح و مکروه با امضای (حرره الأحقر محمّد نورى). همچنین در ظهر جلد یادداشت تاریخ ولادت نور چشمی و فرزندی آقا میرزا علی ملقب به شمس الدین در رجب المرجب روز دوشنبه سنه هزار و سیصد و سی و چهار؛ آسیب ها: آثار لک در بیش تر صفحات دیده می شود، شیرازه از عطف جدا شده، شیرازه گسسته، گوشه بعضی از مطالب نوشته شده در حاشیه ها بر اثر برش صحافی از بین رفته؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج مشکی، مجدول، آستر کاغذ شکری.
1پ-22پ (43برگ)؛ 19سطر، اندازه متن: 72×133؛ قطع: 110×165
عنوان های دیگر: مقتضب الأثر في النص على الأئمة الاثنى عشر
موضوع: 1. ائمه اثناعشر-- احادیث؛ 2. شیعه امامیه-- دیدگاه درباره امامت
شناسه افزوده: الف. همدانی، محمّد بن احمد، قرن 6ق. ب. دوریستی، عبد الله بن جعفر، قرن 7ق.
شماره های پیشین: 434-76017
شماره رکورد: 1064633
دیوان ثریا
زبان: فارسی
معرفی کتاب: مجموعه قصاید فارسی بدون ترتیب در قوافی و معمولا در مدح و ستایش امیرالمؤمنین حضرت علی علیه السلام است و شامل حدود 350 بیت از شاعری با تخلص (ثریا). در الذریعه (9: 184) سه شاعر با این تخلص شناسانده شده که هر سه از شعرای قرن سیزدهم و اوایل چهاردهم هستند.
آغاز: چو زد بکاخ حمل تکیه خسرو خاور * جهان پیر جوانی گرفت باز از سر...
انجام:... زمنجنیق فلک سنگ مرگ بارد کاش * بفرق دشمن و بدخواه تو لیل و نهار
23پ-42ر (43برگ)؛ 10سطر، اندازه متن: 72×133؛ قطع: 110×165
موضوع: 1. شعر فارسی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 434-76017
شماره رکورد: 4486687
ترسل
زبان: فارسی
معرفی کتاب: کتابی در انشاء و بیان چگونگی نامه نگاری و مراسلات و انشاء نامه های خانوادگی و مکاتبات رسمی است. در آن نمونه هایی از نامه های مختلف و رقعه ها یاد شده و به جای نام اشخاص عبارت (فلان) قرار داده شده است. نویسنده در آخر کتاب
نمونه هایی از انواع مکاتبات مالی و حساب و کتاب را به قلم سیاق آورده است. یادی از مؤلّف در آن نشده ولی در بعضی از نامه ها تاریخ 1287 و 1288 آمده است.
آغاز: حضرت والده صاحبه مشفقه ذاکره صالحه زين المستورات تاج المخدرات فخر نساء...
انجام:... روانه نمودم به جهت خدمت کردن... و السلام.
خط: شکسته نستعلیق؛ تاریخ کتابت: 11 محرم 1288ق؛ یادداشت ها: از صفحه 17ر تا 21پ حروف و اعداد نوشته شده. کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور سفید ساده، آستر کاغذ سفید.
2پ-20ر (65برگ)؛ 12سطر، اندازه متن: 65×120؛ قطع: 95×160
عنوان های دیگر: منشآت
موضوع: 1. ادبیات فارسی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. نامه نگاری-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره رکورد: 1064644
غفاری، حامد بن برهان الدین
آداب المطالعة
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در آداب مطالعه کردن در یک مقدمه و یک مقصد و یک وصیت است. مؤلف آن را به درخواست یکی از دوستان خود نوشته است. وی نام رساله خود را در دیباچه به گونه ای که یاد کردیم آورده و خود را (حامد بن برهان الدین بن أبي ذر الغفاری) شناسانده است. شرح حالی از او در منابع نیافتم. نسخه هایی از این اثر در کتابخانه های ملک و سپهسالار و مرکز دائرۃ المعارف نگهداری می شود و نام مؤلف در همه آن ها به صورتی که در نسخه ما یاد شده آمده است. مؤلّف همچنین حاشیه ای بر حاشیه خطابی بر شرح تلخيص المفتاح تفتازانی دارد. نسخه ای از این کتاب مورّخ 1027ق. در کتابخانه سپهسالار به شماره 1/2965 نگهداری می شود که نشان می دهد مؤلّف در این تاریخ یا پیش از آن زندگی می کرده است.
آغاز: اما بعد حمد من استغرقت في مطالعة جماله أنظار الناظرين... فيقول المتوكل على الله الملك الباري حامد بن برهان بن أبي ذر الغفاري...
انجام:... و الاعوجاج في الطبايع و الله الموفق و المعين و عليه التكلان.
انجامه: تمام شد این رساله در مطالعه بید اقل الخلايق ميرزا محمد صالح بن عالیجناب قدوس القاب فضایل مآب... ملا محمد... في شهر ذى الحجة الحرام من شهور سنه 1277.
منابع: الذریعة 1: 28، 6: 71؛ ملک 5: 453؛ نشریه 11 و 12: 831؛ فهرست دائره المعارف 1: 3؛ سپهسالار 3: 19
خط: نسخ متوسط؛ کاتب: میرزا محمد صالح بن ملا محمد؛ تاریخ کتابت: ذیحجه 1277ق؛ آرایه ها: سرعنوان ها به سرخی، بر روی بعضی عبارات خط سرخ کشیده شده است. کاغذ: فرنگی شکری
22ر-25ر (65برگ)؛ 12سطر، اندازه متن: 65×120؛ قطع: 95×160
موضوع: 1. مطالعه و فراگیری
شماره رکورد: 2301552
علی اصغر
تکلیف انسان/ علی اصغر
زبان: فارسی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه درباره تکلیف انسان و این که انسان مکلّف به ما لا يطاق نیست. مؤلف که خود را علی اصغر معرفی کرده از علمای متأخر است. در این رساله از شیخ انصاری یاد کرده و بر او رحمت فرستاده است. نسخه حاضر به خط مؤلف و در سال 1335ق. نوشته شده است.
آغاز: الحمد لله المنّان الملك الديّان ذي العفو و الغفران...
انجام:... و بعد از آن گفت ما توهمت یا شقیق فؤادی.
انجامه: تمت على يد مؤلفه الاحقر على اصغر شب 16 ج 2 سنه 1335.
خط: نسخ خوش و نستعلیق بد؛ کاتب: على اصغر؛ تاریخ کتابت: جمادی الثانیه 1335ق؛ امتیاز: نسخه بقلم مؤلّف است. آرایه ها: بر روی بعضی عبارات خط سیاه کشیده شده است. آسیب ها: در بعضی صفحات دنباله متن در حاشیه نوشته شده که بر اثر برش صحافی به حاشیه ها آسیب رسیده است؛ کاغذ: فرنگی شکری
26ر-31ر (65برگ)؛ 13سطر، اندازه متن: 65×120؛ قطع: 95×160
موضوع: 1. تکلیف
شماره رکورد: 2301673
شوشتری، محمد تقی، 1374-1281
شرح الوجيزة/ محمد تقي بن محمد کاظم شوشتری؛ نویسنده متن: محمد بن حسین عاملی مشهور به شیخ بهائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی بر الوجيزة شیخ بهائی در علم درایة الحدیث است. این شرح را مرحوم شیخ محمد تقی شوشتری صاحب قاموس الرجال به درخواست کسی نوشته است.
آغاز: الحمد لله الأوّل بلا ثاني الذي أنزل أحسن الحديث كتاباً متشابهاً مثاني... و بعد فقد طلب منّى بعض من لم أسع رده و لم أستطع تمرّده أن أشرح الوجيزة...
انجام:... و مستغفرين ممّا وقع منّا من زلل الأقدان الذي هو شرّ من زلل الأقدام.
انجامه: و فرغ من تسويده مؤلّفه الخاطي الآثم محمد تقی بن محمد کاظم عفی الله عنهما في الثانية من شهر الله من سنة 1348 من هجرة رسول الله عليه و على آله صلوات الله.
خط: تحریری؛ کاتب: محمد تقی بن محمد کاظم؛ تاریخ کتابت: 12 رمضان 1348ق؛ امتیاز: نسخه نادر، منحصر بفرد و بقلم مؤلّف است. آرایه ها: بر روی عبارات متن اصلی خط سیاه کشیده شده است؛ کاغذ: فرنگی شکری
32پ-61پ (65برگ)؛ 16سطر، اندازه متن: 85×140؛ قطع: 95×160
موضوع: 1. حديث-- علم الدرايه
شناسه افزوده: شیخ بهائی، محمد بن حسین، 953-1030ق. الوجيزة في الدراية. شرح
شماره رکورد: 2303594
گلپایگانی، محمد باقر، قرن 13ق.
نامه محمد باقر گلپایگانی به شیخ احمد احسائی/ محمد باقر گلپایگانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: نامه ای از محمد باقر گلپایگانی ساکن جرفاذقان (گلپایگان) به شیخ احمد احسائی است. وی در این نامه می نویسد پس از آن که رساله ای از شیخ احمد احسائی (رساله در اکسیر) به دستش رسید دو بار از آن رونویسی کرد و آن گاه پرسش هایی در مورد بعضی از مطالب رساله در حاشیه یکی از آن ها نوشت و توسط دوستش سید علی خوانساری که عازم زیارت عتبات بوده به شیخ فرستاد تا ایشان پاسخ های خود را در همان نسخه بنویسد. شیخ احمد احسائی نیز چون در نسخه جای کافی برای نوشتن پاسخ ها نبوده در برگ های مستقل و جداگانه ای به سؤالات پاسخ داده است.
نامه حاضر در مجموعه ای شامل این نامه و پاسخ احسائی و نسخه اصل اکسیر شیخ احمد احسائی و دو نسخه ای است که صاحب نامه از روی نسخه احسائی رونویسی کرده است می باشد که هر یک به صورت جداگانه معرفی خواهیم کرد. تاریخ یکی از این رساله ها 1238ق. است. این نامه نیز باید در همین سال یا پیرامون آن نوشته شده باشد.
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم و الحمد لوليه الكريم... أمّا بعد فيا سيّدي و مؤمّلي و مولاي ومعوّلي...
انجام:... ديوني و عيالي لو وجدني حقيقاً و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته و تحياته.
خط: نسخ متوسط، کاتب: محمّد باقر گلپایگانی، تاریخ کتابت: قرن 13ق.، یادداشت ها: یادداشتی در مورد نسخه بخط مرحوم سید محمّد جزائری شوشتری در برگ اول بدرقه؛ آسیب ها: عطف فرسوده و از شیرازه جدا شده، آثار لک در غالب صفحات دیده می شود، برگ اول آن مرمت و وصالی شده، عطف آسیب دیده. کاغذ: فرنگی آبی؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور سرمه ای مشجر، آستر کاغذ شکری.
گ2پ-4پ (27برگ)؛ 8سطر، اندازه متن: 75×135؛ قطع: 95×167
موضوع: 1. نامه های عربی
شناسه افزوده: الف. احسائي، أحمد بن زین الدین، 1248-1116
پیشین: 436-75761
شماره رکورد: 1064654
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166-1241ق.
الاكسير/ احمد بن زین الدین احسائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در عمل اکسیر از شیخ احمد بن زین الدین احسائی است که آن را در پاسخ شخصی به نام سید محمّد باقر گلپایگانی در سال 1238ق. نوشته است. در حاشیه غالب صفحات پرسش هایی در مورد بحث های همین رساله که شمار آن ها به 69 سؤال می رسد و توسط همین گلپایگانی سؤال شده، نوشته شده است (شماره 2 همین مجموعه)؛ در آخر بیش تر پرسش ها عبارت (أدام الله ظلالكم) و (أدام الله ظلّكم) دارد، بدین گونه: مولاي من أين يصل التفل...، تفضّلوا و منّوا عليّ ببيان كيفية التقطير...، سيدي و مولاي هل الوضع على النار مفتوح الرأس... أشيروا إلى كل المسائل لعبدكم أدام الله ظلالكم...
احسائی از شخصی که رساله را برای او ساخته یاد نکرده، اما در اول مجموعه پیش از رساله احسائی نام های مفصل از محمّد باقر گلپایگانی به احسائی آمده (شماره 1 همین مجموعه) و در آن با قلمی ناشیانه و پُر از غلط که نشان می دهد تسلُط کافی به زبان عربی نداشته، ماجرای این رساله را بازگو کرده است. وی در این نامه از دوست خود، آقا علی کادرانی، یاد کرده که هنگامی که احسائی در راه برگشت از زیارت مشهد خراسان به شهر خود جربادقان (گلپایگان) آمده و در منزل میرزا مختار وارد شده نامه ای برای احسائی نوشته و احسائی به اشتباه پاسخ را برای محمّد باقر گلپایگانی نوشته، او نیز آن را گرامی داشته و دو نسخه از آن رونویسی می کند و یکی از آن ها را به دوست خود کادرانی می دهد، پس از آن هنگامی که قصد زیارت عتبات و رسیدن به خدمت احسائی می کند استخاره او بد آمده به همین جهت در حاشیه های یکی از نسخه های این رساله که خود نوشته پرسش های خود را نوشته تا احسائی بدان ها در همان نسخه پاسخ خود را بنویسد و آن را توسط سید علی خوانساری که قصد زیارت عتبات را داشته می فرستد. این نسخه به جز نامه گلپایگانی هر دو رساله احسائی را که او رونویسی کرده در بر می گیرد و در آخر آن پاسخ های احسائی را دارد. نسخه ای دیگر از همین اثر در همین کتابخانه به شماره 16372 نگهداری می شود که معرفی آن در همین فهرست گذشت. یادی از این اثر در فهرست مشایخ عظام نیافتم.
آغاز: إعلم إنّ الحجر معمول و نسبته إلى الاكسير كنسبة النطفة من المني إلى الإنسان...
انجام:... و لا تسمعه من خطاب فخذ ما آتيتك و كن من الشاكرين.
خط: نسخ متوسط، کاتب: محمّد باقر گلپایگانی، تاریخ کتابت: قرن 13ق.
5پ-12ر (27برگ)؛ 17سطر، اندازه متن: 75×135؛ قطع: 95×167
عنوان های دیگر: عمل اکسیر؛ اکسیر
موضوع: 1. کیمیا و کیمیاگری
شناسه افزوده: الف. گلپایگانی، محمّد باقر،- پس از 1238ق.
شماره های پیشین: 436-75761
شماره رکورد: 2303837
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166-1241ق.
اجوبة مسائل محمد باقر الجرفاد قاني/ احمد بن زین الدین احسائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: پاسخ های شیخ احمد احسانی به محمد باقر گلپایگانی درباره مطالب رساله عمل اکسیر است که در شماره قبل معرفی کردیم. در این اثر یادی از نویسنده و پرسش کننده نشده و با توجه به مطالب نامه که در اول این مجموعه آمده به نویسنده و پرسش کننده پی بردیم. این اثر منحصر بفرد و نسخه اصل به خط مؤلف است و یادی از آن در فهرست مشایخ عظام نشده است.
آغاز: و بعد فليس للجواب في كتابكم محل فكتبته في قرطاس آخر و علمته بالأعداد على الترتيب إذ إن العمل مختلف...
انجام:... و شفاء لكل داء من غير تفصيل و شفاؤه على الفور بلا مسهلة.
خط: تحریری، کاتب: احمد بن زین الدین احسائی (بقرینه نامه اول مجموعه)؛ تاریخ کتابت: قرن 13ق.، امتیاز: بخط مؤلّف است؛
27گ، 17سطر، اندازه متن: 75×135؛ قطع: 95×167
موضوع: 1. کیمیا و کیمیاگری
شناسه افزوده: الف. گلپایگانی، محمّد باقر،- قرن 13ق. ب. احسائي، أحمد بن زین الدین، 1248-1116. رسالة في الاكسير-- نقد و تفسیر
شماره های پیشین: 436-75761
شماره رکورد: 2303870
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166-1241ق.
الاكسير/ احمد بن زین الدین احسائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به رساله شماره 2 همین مجموعه.
آغاز: إعلم إنّ الحجر معمول و نسبته إلى الاكسير كنسبة النطفة من المني إلى الإنسان...
انجام:... و لا تسمعه من خطاب فخذ ما آتيتك و كن من الشاكرين.
20ر-22ر (27برگ)؛ 17سطر، اندازه متن: 75×135؛ قطع: 95×167
عنوان های دیگر: عمل اکسیر؛ اکسیر
موضوع: 1. کیمیا و کیمیاگری
شناسه افزوده: الف. گلپایگانی، محمّد باقر،- پس از 1238ق.
شماره های پیشین: 436-75761
شماره رکورد: 2303886
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166-1241ق.
الاكسير/ احمد بن زین الدین احسائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به رساله شماره 2 همین مجموعه.
آغاز: إعلم إنّ الحجر معمول و نسبته إلى الاكسير كنسبة النطفة من المني إلى الإنسان...
انجام:... و لا تسمعه من خطاب فخذ ما آتيتك و كن من الشاكرين.
انجامه مؤلّف: و كتبه العبد المسكين أحمد بن زين الدين الاحسائي حامداً مصلياً مستغفراً شاكراً لله تعالى
انجامه كاتب: انتسخ [كذا] هذه النسخه عن خطّه دام ظلّه في سنة 1238.
خط: نسخ متوسط، کاتب: محمد باقر گلپایگانی (بقرینه نامه اول مجموعه)؛ تاریخ کتابت: 1238ق.
23پ-26پ (27برگ)؛ 15سطر، اندازه متن: 75×135؛ قطع: 95×167
عنوان های دیگر: عمل اکسیر؛ اکسیر
موضوع: 1. کیمیا و کیمیاگری
شناسه افزوده: الف. گلپایگانی، محمّد باقر،- پس از 1238ق.
شماره های پیشین: 436-75761
شماره رکورد: 2303886
حویزی، اسحاق
حاشية حاشية تهذيب المنطق/ اسحاق حویزی؛ نویسنده متن: مسعود بن عمر تفتازانی، حاشیه نویس: عبد الله بن حسین یزدی شاه آبادی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 2051 (2051/ع) در فهرست همین کتابخانه (11: 192). نسخه حاضر از آغاز چند برگی افتادگی دارد.
آغاز موجود: عند الكوفيين كما في قرائة و اتّقوا الله الذي تسائلون به...
انجام:... و التمثيل بل إنّه موصل إلى التصديق هذا.
منابع: الذريعة 6: 60؛ سپهسالار 4: 175؛ مرعشی 8: 118؛ ملی 11: 192
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: قرن 13ق. آرایه ها: سربندهای (قوله) به شنگرف است، بر روی عبارت های متن اصلی به شنگرف خط کشی شده است. آسیب ها: صفحات 1ر-6پ و 84پ-87ر و 147پ-150پ سفید و الحاقی است، برگ های 7 و 8 مرمت شده و بر اثر آن بعضی از عبارات متن آسیب دیده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش گالینگور سرمه ای، عطف تیماج سرخ، آستر کاغذ کاهی.
7ر-83ر (150برگ)؛ 12سطر، اندازه متن: 53×110؛ قطع: 100×153
موضوع: 1. تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق. تهذيب المنطق و الكلام-- نقد و تفسیر؛ 2. منطق-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 437-84980
شماره رکورد: 1064661
قطب الدین رازی، محمّد بن محمّد، -776ق.
تحرير القواعد المنطقية في شرح الشمسية/ قطب الدين محمّد بن محمّد بویهی رازی؛ نویسنده متن: علی بن عمر کاتبی قزوینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 12412 (2412/ع) در فهرست همین کتابخانه.
آغاز: إن أبهى درر تنظم ببنان البيان و أزهر زهر تنشر في أرادان [كذا] الأذهان حمد مبدع أنطق الموجودات...
انجام:... الشيء مطلوباً بالبرهان لأن الأجزاء مبيّنة الثبوت للشيء.
انجامه مؤلّف: وليكن هذا آخر ما أردنا إيراده في هذا... و الحمد لواجب الوجود مفيّض الأرزاق... و آله أجمعين الطيبين الطاهرين و سلم تسليماً كثيراً كثيراً.
انجامه کاتب: [تمّت] الرسالة الشمسية فى السادس شهر جمادى الثانية كتبه العبد الأقل ابن روح الله باقر (تاریخ پاک شده)
منابع: کشف الظنون 1063؛ إيضاح المکنون 1: 233؛ الذريعة 3: 388؛ معجم المطبوعات العربية 1: 919؛ مشار عربی 164 و 165
خط: نستعلیق خوش، کاتب: باقر بن روح الله، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: سربندهای قال و اقول به شنگرف نوشته شده، بر روی عبارات متن اصلی به شنگرف خط کشی شده است. حواشی: حاشیه هایی با نشان (عماد)، (شرح مطالع)، (قاضی زاده)، و همچنین حاشیه های تصحیحی دارد. یادداشت ها: یادداشت تملک محمّد رفیع ابن حاجی محمّد رضا مورخ 1075ق. در 23پ؛ مهرها: مهر بیضی ظاهراً «الراجی علی خان» در 2ر، مهر بیضی کوچک «رجبعلی» و مهر دیگر ظاهراً «محمّد شفیع بن محمّد رفیع» در 203پ؛ آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی و پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات دیده می شود، شیرازه گسسته؛ کاغذ: بخارایی، آهار مهره؛ جلد: مقوایی، روکش میشن قهوه ای تیره، ترنج و سر ترنج با گل و بوته، عطف میشن قهوه ای روشن، آستر کاغذ مشجر سبز.
204گ، 13سطر، اندازه سطور: 45×100؛ قطع: 95×165
موضوع: 1. کاتبی قزوینی، علی بن عمر، 600-675ق. الشمسيه-- نقد و تفسیر. 2. منطق-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 438-103942
شماره رکورد: 1064669
عاملی، محمّد بن صالح، 1193-1263ق.
شرح الأرجوزة الرضاعية/ صدر الدین محمّد بن صالح شحوری شدغیثی عاملی اصفهانی؛ نویسنده متن: صدرالدین محمّد بن صالح عاملی اصفهانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی استدلالی بر منظومه ای در احکام رضا علیه السلام (شیردهی) از خود ناظم است. شارح هر یک از ابیات را به صورت جداگانه شرح کرده است. نسخه ای دیگر از آن در همین کتابخانه به شماره 2526/63 نگهداری می شود و در فهرست ج 12 ص 401 معرفی شده است.
آغاز: الحمد لله الذى أدر أخلاف طوله بعموم فضله و خصوص عدله... و بعد فهذه منظومة فى الرضا علیه السلام تعشقها الطباع...
انجام:... وضوح هذا القسم أغني من التنبيه عليه في النظم و الله اعلم.
انجامه: قد فرغت من كتابته يوم السابع من شهر شوّال المكرّم من سنة 1300 و أنا العبد إبراهيم الدزفولى.
منابع: الذريعة 13: 71؛ مسجد اعظم 453؛ مجلس 16: 364
خط: نسخ خوش، کاتب: ابراهیم دزفولی، تاریخ کتابت: 1300ق. آرایه ها: ابیات منظومه به شنگرف نوشته شده؛ یادداشت ها: یادداشت سید محمّد جزائری در معرفی نسخه مورخ 44/1/11 پشت صفحه اول؛ مهرها: مهر مستطیلی «محمّد الموسوی الجزائری» در صفحه اول؛ آسیب ها: برگ اول از شیرازه جدا شده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج مشکی ساده یک لا، عطف تیماج عنابی، آستر کاغذ شکری ساده.
91گ، 11سطر، اندازه متن: 60×110؛ قطع: 105×153
عنوان های دیگر: شرح ارجوزة في الرضا علیه السلام
موضوع: 1. صدر الدین عاملی، محمّد بن صالح، 1193-1263ق. ارجوزة فى الرضا علیه السلام--نقد و تفسیر 2. فقه جعفری-- رضا علیه السلام-- قرن 13ق.
شماره های پیشین: 439-75710
شماره رکورد: 1064679
یزدی، عبد الله بن حسین، -981ق.
حاشية تهذيب المنطق/ نجم الدین عبد الله بن حسین یزدی شاه آبادی؛ نویسنده متن: سعدالدین مسعود تفتازانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16542 در همین فهرست.
آغاز: قوله الحمد لله أفتتح بحمد الله بعد البسملة إبتدأ بخير الكلام...
انجام:... بل المقصد من العلم العمل جعلنا الله و إيّاكم من الراسخين في الأمرين و رزقنا بفضله وجوده سعادة الدارين بحق نبيّه محمّد خير البريّة.
انجامه: و كان التاريخ في عصرية الخميس سنة السابعة و الثمانين بعد الألف في شهر ذى الحجّة على يد أقل عباد الله و أحوجهم إلى رحمة الله عبد المجید بن عبد الواحد عفى الله عنهم.
خط: نسخ متوسط، كاتب: عبد المجید بن عبد الواحد، تاریخ کتابت: ذیحجه 1087ق. آرایه ها: عبارات متن اصلی بجز متن بر فراز صفحات نیز نوشته شده، سربندهای (قوله) و عبارات متن اصلی در بعضی صفحات به شنگرف است. حواشی: حاشیه های بی نشان دارد. مهرها: یک مهر بیضی ناخوانا در صفحه 8ر؛ مهر بیضی «عربعلی» در 22ر؛ آسیب ها: آثار لک در بیش تر صفحات دیده می شود، چند برگ اول پارگی داشته و وصالی شده؛ کاغذ: اصفهانی نخودی؛ جلد: تیماج مشکی مجدول، آستر کاغذ نخودی.
73گ، سطر، اندازه متن: 55×70؛ قطع: 95×150
موضوع: 1. تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق. تهذيب المنطق و الكلام-- نقد و تفسیر؛ 2. منطق-- قرن 8ق. 3. منطق-- قرن 10ق.
شماره های پیشین: 440-103937
شماره رکورد: 1064768
أحاديث عشرة
زبان: عربی
معرفی کتاب: مجموعه ای از احادیث مختلف از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و حضرت علی و امام صادق عليهما السلام است. نام اثر و گردآورنده در آن نیامده است. گردآورنده روایت ها را بدون ذکر سند و منبع یاد کرده و آن ها را در دو بخش ده تایی با عناوین (العشرة الاولى) و (العشرة الثانية) مرتب نموده که هر کدام شامل ده حدیث است. عشرة دوم به روایت های سه گانه اختصاص یافته است. ماننده: ثلاثة لا يستودعن...، ثلاثة فيهن المروة... پیش از آن نیز چهار منقبت در فضل حضرت علی (علیه السلام) آمده است.
آغاز: أحاديث عشرة، الأوّل قال النبي صلّى الله عليه و آله مادام الدهر دهراً و السرمد سرمداً صنفان...
انجام:... و معرفتى بالنورانية هى معرفة الله و معرفة الله هي معرفتي.
انجامه: إنتهت العشرة الثانية بقلم مؤلّفها حامداً شاكراً مصلّياً مستغفراً و صلّى الله على محمّد و آله الطاهرين.
خط: نسخ متوسط جلی، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 14ق. آرایه ها: بر روی عبارات آغازین احادیث خط مشکی کشیده شده است. یادداشت ها: یادداشتی در معرفی رساله های مجموعه، ظاهراً به خط سید محمّد جزائری در صفحه اول، یادداشت تملک شیخ عبد الحسین فرزند مرحوم شیخ علی ملقب به عاملی مورخ 1270ق. در صفحه 163پ؛ آسیب ها: آثار آب دیدگی در برگ های آخر دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج عنابی، مجدول، آستر کاغذ سفید.
6ر-14ر (164برگ)؛ 8سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. احادیث شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 1064775
اخباری، محمد بن عبد النبی، 1232-1178ق.
النهي عن شرب الدخان و القهوة/ محمد بن عبد النبی نیشابوری اخباری
زبان: عربی
معرفی کتاب: محمد بن عبد النبی نیشابوری معروف به اخباری کشته شده در 1232ق. مجموعه ای از روایت هایی که آن ها را در مذمّت و نهی استفاده از دخانیات بصورت مطلق و نوشیدن قهوه در موارد خاص دانسته، در این اثر بدون ذکر سند گردآوری نموده است. وی این رساله را به درخواست محمد جعفر ساخته و در آن از العالم الربانى موسى بن علی البحرانی به نقل از کتاب سراط المستقیم و شیخ مبارک بن علی جارودی و محمد الحر العاملی و دیگران روایت نقل کرده و آن را در کربلا در سال 1208 به انجام رسانده است.
آغاز: الحمد لله و سلام على عباده الذين اصطفى أمّا بعد فيقول... أبو أحمد بن عبد النبي بن عبد الصانع النيشابوري العامري...
انجام:... أو أمسك بغير حساب و إن أردت... عليه توكّلت و إليه أنيب.
انجامة: و كان الفراغ في سنة 1208 في مشهد الطف بكربلا تمّت الرسالة.
منابع: مرعشی 15: 62
15ر-22پ (164برگ)؛ 12سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. احادیث شیعه-- قرن 13ق. 2. فقه جعفری-- قرن 13ق. 3. قهوه-- جنبه های مذهبی-- اسلام؛ 4. دود تنباکو؛ 5. دخانیات (فقه)-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2305590
مجموعه داستان
زبان: عربی
معرفی کتاب: مجموعه چند داستان کوتاه پندآموز و بعضاً به صورت لطیفه همانند داستان های زهر الربيع محدّث جزائری است و شاید هم برگرفته از آن باشد.
آغاز: قال رجل لولده و هو في المكتب في أي سورة أنت...
انجام:... أريت عبدي قدرتي فمن أهان لي وليّاً فقد بارزني بالمحاربة. تمّت
23ر-30ر (164برگ)؛ 12سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. داستان های عربی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2305622
ارجوزة
زبان: عربی
معرفی کتاب: منظومه ای در 63 بیت است که کلمه اول آن ها با عبارت (ثلاثه) شروع می شود.
آغاز: ثلاثة ليس لها وجود * الغول و العنقاء ثم الجود...
انجام:... ثلاثة منهموا لا يبردون * الوجه و الجاهل و المجنون
30پ-33ر (164برگ)، 10سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. شعر عربی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2305630
معاني أسماء الأنبياء و الرسل و غيرهم
زبان: عربی
معرفی کتاب: معنای نام برخی پیامبران و بعضی کلمات به نقل از امام صادق علیه السلام است بدون ذکر سلسله سند و منبع. در آن معنی نام آدم و حوا و انسان و امراه و ادریس و هود و ریح و ذات العماد و ذا القرنين و جز آن یاد شده است.
شیخ صدوق این متن را عیناً در بابی به همین عنوان در کتاب معاني الأخبار (ص 48) به نقل از مشایخ خود آورده و می نویسد: من آن ها در ابواب متفرقه ای در کتاب علل الشرائع یاد کردم و در این جا آن ها را تنظیم کردم.
آغاز: باب معاني أسماء الأنبياء و الرسل عليهم السلام و غيرهم قال الصادق (علیه السلام) انّ معنى آدم أنّه خلق من أديم الأرض...
انجام:... الاقرار بما عهد إليهم في محمّد و الأئمه صلوات الله عليهم.
37ر-40پ (164برگ)؛ 12سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. شعر عربی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2305824
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166-1241ق.
جواب شیخ احمد احسائی درباره یک حدیث
زبان: عربی
معرفی کتاب: جواب شیخ احمد احسانی اخباری به شخصی است که از وی درباره حدیثی که در الکافی و جز آن به نقل از عامر بن واثله ابو الطفيل روایت شده پرسشی کرده است. بنا بر آن حدیث شخصی یهودی از امیرالمؤمنین علیه السلام در مورد به شهادت رسیدن آن حضرت و تاریخ وقوع آن و مسائلی دیگر پرسش هایی کرده و پس از شنیدن پاسخ آن ها از امام ایمان آورده مسلمان می شود. این جواب را در میان نام مؤلفات احسائی در فهرست مشایخ عظام نیافتم ولی جوابی در همین خصوص در فهرست مشایخ عظام (ص159) در شمار مؤلّفات سید کاظم رشتی یاد شده است.
آغاز: قال سلّمه الله في بعض أجوبته الشيخ أحمد زين الدين قدّس الله سره... في الحديث ما في الكافي إلى أن قال أخبرني عن وصي رسول الله...
انجام:... فيما ذكرنا كفاية لاولى الدراية و الله الموفق... و دهر الداهرين من الأولين و الآخرين.
41ر-46پ (164برگ)، 13سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. احادیث شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2306072
رشتی، کاظم بن قاسم، 1212-1259ق.
رسالة في الصرف/ سید کاظم رشتی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در صرف زبان عربی است که به کار مبتدیان بیاید. سید کاظم رشتی آن را برای فرزندش علی ساخته است. نامی از این رساله در منابع نیافتم.
آغاز: الحمد لله رب العالمين العالمين... اما اما بعد چنین گوید حقیر خاکسار و ذره بی مقدار کاظم بن قاسم الحسيني الرشتی که این کلماتی است چند در بیان بعضی از مسائل صرفیه...
انجام:... لام الفعل بر او زیاد کردیم مضروبات شد.
انجامه: في 28 شهر ثاني شهر الحرم سنة 1269.
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: 28 صفر 1269ق. آرایه ها: بر روی عبارات خط سرخ کشیده شده است.
47پ-55پ (164برگ)، 16سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. زبان عربی-- صرف
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2306243
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166-1241ق.
مضمون یک خواب/ احمد بن زین الدین احسائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: متن کوتاهی است که در آن شیخ احمد احسائی مضمون خوابی که در آن امام حسن و امام حسین و امام باقر علیهم السلام را دیده به خواهش بعضی تعریف کرده است. در صفحات 58ر تا 58پ چند مطلب منقول از شیخ احمد احسائی در اکتحال و کم خوابی و جز آن ها نوشته شده است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين و الصلاة على محمّد و آله... أما بعد فيقول العبد المسكين أحمد بن زين الدين إنّ بعض الاخوان في الله طلب منّى أن أذكر مضمون رؤياً رأيتها...
انجام:... و رأيت بعد ذلك ما لم يره غيري من جميع الأئمة عليهم السلام و الحمد لله رب العالمين و صلّى الله على محمّد و آله الطيبين الطاهرين.
انجامه: فرغ من تسويد هذا الكتاب المنزه عن الشك و الارتياب أعنى مؤلّفها الجناب... شیخ أحمد بن زين الدين... أبد الآبدين و دهر الداهرين.
56پ-58پ (164برگ)، 16سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. خواب دیدن-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2306410
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166-1241ق.
معنی حدیث اسلم ابو طالب بحساب الجمل.../ احمد بن زین الدین احسائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: شرحی بر حدیث منقول در الكافي و معانى الأخبار راجع به فرمایش امام (علیه السلام) درباره اسلام آوردن حضرت ابو طالب است. نامی از مؤلّف این رساله در نسخه نیامده ولی در فهرست کتب مشایخ عظام رساله ای در همین موضوع از احسائی یاد شده که وی در جواب آخوند ملا حسین بافقی نوشته است. نظر به این که این رساله در ضمن مجموعه ای از رساله های احسائی آمده، این رساله نیز باید از شیخ احمد احسائی باشد.
آغاز: روی ثقة الاسلام محمد بن يعقوب الكليني رحمة الله في الكافي عن أبي عبد الله عليه السلام قال: أسلم أبوطالب بحساب الجمل و عقد بيده ثلاثاً و ستّين...
انجام:... فاذا عرفت هذا تبيّن لك معنى الحديث و كتب أحمد بن زین الدین و صلى الله على محمد و آله... من الأولين و الآخرين.
منابع: فهرست کتب مشایخ عظام 258
59ر-60پ (164برگ)، 16سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. احادیث شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2306608
على بن ابى طالب (علیه السلام)، امام اوّل، 23 قبل از هجرت-40ق.
خطبة البيان/ منسوب به حضرت علی علیه السلام
زبان: عربی
معرفی کتاب: خطبه ای منسوب به حضرت علی علیه السلام است. گفته شده حضرت آن را در بصره پس از فراغت از جنگ با خوارج ایراد نموده و در آن با عبارات «انا، انا» به معرفی خود پرداخته و به آن ها افتخار می کرد. همچنین از حوادث آینده و خروج امام زمان و اصحاب ایشان خبر داده است.
این خطبه در نهج البلاغة یاد نشده و نسخه های آن متفاوت است. صحت انتساب آن به حضرت نیز ثابت نشده است. حافظ رجب برسی در مشارق أنوار اليقين متن كامل آن را آورده است. شروح بسیاری بر این خطبه نگاشته شده و ترجمه هایی نیز به فارسی دارد.
نسخه حاضر فاقد مقدمه خطبه در مدح و ستایش پروردگار باری تعالی است و پر از غلط است. ظاهراً کاتب آن از شیخیه است، چه در انجامه آمرزش شیخ و سید را از خداوند خواستار شده است.
آغاز: و من خطب أمير المؤمنين عليه السلام على... أنا أوّل المسلمين أنا أوّل المصلّين...
انجام:... و لا حول و لا قوّة إلا بالله العلي العظيم.
منابع: کشف الظنون 715؛ الذريعة 7: 200؛ مشارق انوار الیقین 259؛ ملی 9: 41؛ ملک: 1: 277؛ سپهسالار 4: 371
61ر-68ر (164برگ)، 16سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اوّل، 23 قبل از هجرت-40ق.-- خطبه ها؛ 2. خطابه
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2307971
رشتی، کاظم بن قاسم، 1212-1259ق.
جواب مسائل/ سید کاظم رشتی
زبان: عربی
معرفی کتاب: جواب سید کاظم رشتی به بعضی پرسش های نحوی است که از ایشان شده است. سؤال کننده از سید کاظم رشتی با عبارت هایی چون الاخ الجليل بل السيد النبيل بل نعم الخليل... ستایش کرده است. سید کاظم رشتی هر یک از پرسش های سؤال کننده را با عبارت (قال سلّمه الله تعالی) در آغاز بیان کرده و سپس با عبارت (أقول) سؤال را پاسخ داده است. در انجامه نسخه حاضر کاتب نوشته که این آخرین تألیف سید در سامراء و آخرین زیارت وی از ائمه بوده است.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... أمّا بعد فيقول العبد الجاني و الأسير الفاني... كاظم بن قاسم الحسيني الرشتي إنّه قد أتتني مسائل عويصة...
انجام:... و هي الناظرة إلى الآنية كالكفّار و المخالفين و السلام.
انجامه: و هذه آخر مصنّفاته صلى الله عليه و على من اتبعه في سرّ من رأى و آخر زيارته للأئمة عليهم السلام و قد حرّره أحمد في سنة 1261.
خط: نسخ خوش، کاتب: احمد؛ تاریخ کتابت: 1261ق. آرایه ها: سرعنوان ها به سرخی، بر روی آیات کریمه و أحادیث شریفه خط سرخ کشیده شده است.
68پ-91پ (164برگ)، 16سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. زبان عربی-- نحو-- پرسش ها و پاسخ ها؛ 2. زبان عربی-- جنبه های مذهبی-- شیخیه
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2308253
رشتی، کاظم بن قاسم، 1212-1259ق.
جواب مسائل/ سید کاظم رشتی
زبان: عربی و فارسی
معرفی کتاب: پاسخ سید کاظم رشتی به چند پرسش اعتقادی است. سؤالات بعضی به عربی و بعضی دیگر به فارسی است و سید نیز پرسش های فارسی را به فارسی و عربی را به عربی پاسخ داده، و در نهم محرم 1256ق. به انجام رسانده است. پرسش ها بدین گونه اند: 1- شمول لعنت بر بنی بر بنی امیه مقتضای والدین ماهیتی است یا مقتضای ظاهر اوست؟ 2- معنی من مات غريبا مات شهیدا چیست؟ 3- چرا حضرت امیر علیه السلام را خاتم الوصیین خوانده اند با این که حضرت قائم علیه السلام خاتم الوصیین است ؟ 4- سر چهار بودن انوار عرش و ارکان کعبه و عناصر چیست؟ 5- معنی حدیث مداد العلماء افضل من دماء الشهداء چیست؟ 6- اگر مشبه عین مشبه است فایده ادات تشبیه چیست؟ 7- وجه الله از مقام مشیت بالاتر است یا نه؟ 8- استفسار از آیه صریحه که دلیل بر ایمان آباء نبیر و ولی علیهما السلام باشد بطوری که حجت بر مخالفین باشد.
آغاز: سؤال: چه می فرمایید در خصوص بنی امیه آیا حکم شمول لعنت...
انجام:... يجري يجرى فيه ما يجري في النبي صلى الله عليه و آله.
انجامه مؤلّف: هذا مختصر الكلام في جواب هذه المسائل و فيه الكفاية الاذلى [كذا، بايد لاولي باشد] الدراية و كتب... كاظم بن قاسم الحسيني الرشتى في 9 من شهر المحرم الحرام سنة 1256.
انجامه کاتب: و صلى الله على محمد ما دام الدهر دهر... و دهر الداهرين.
خط: تحریری بد؛ تاریخ کتابت: قرن 13ق. آرایه ها: سؤال ها با سر مطلب (قال) و پاسخ ها با سر مطلب (الجواب) بقلم جلی نوشته شده است.
92پ-104ر (164برگ)، 14سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. کلام شیخیه-- پرسش ها و پاسخ ها
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2308368
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166-1241ق.
أسرار التجويد/ احمد بن زین الدین احسائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای کوتاه در تجوید قرآن کریم است. مشتمل بر شش فصل و یک خاتمه: 1- در ادغام، 2- در تنوین، 3- در ترقیق و تفخیم، 4- در مد و قصر، 5- در هاء الکنایه، 6- در وقف، خاتمه در لحن. احسائی آن را در سوم جمادی الثانی 1199 به انجام رسانده است.
آغاز: الحمد لله الذي نزّل الفرقان تنزيلا و فضّله بما أوحى إليه... أمّا بعد فيقول المسكين أحمد بن زين الدين الأحسائي هذه عجالة في بعض أسرار التجويد...
انجام: ... و اغفر لنا ما أسلفنا و اعصمنا فيما استقبلنا إنّك على كل شيء قدير.
انجامه: و قد فرغ من تأليفها كثير الاضاعة... أحمد بن زين الدين بن إبراهيم بن سقر بن ابراهيم بن داغر الأحسائي في اليوم الثالث من جمادى الثاني من السنة التاسعة و التسعين بعد المائة و الألف من الهجرة النبوية... مصلّياً مسلّماً، و صلى الله على محمد... لعنة الله على أعدائهم.
منابع: الذریعة 3: 363، 15: 221؛ فهرست کتب مشایخ عظام 253؛ ؛ مرعشی 29: 594؛ ملک 5: 99؛ ملی 13: 305
105ر-121ر (164برگ)، 10سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. تجوید
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2308554
رشتی، کاظم بن قاسم، 1212-1259ق.
نامه/ سید کاظم رشتی
زبان: عربی
معرفی کتاب: نام های از سید کاظم رشتی به یکی از بزرگان، شاید محمد کریم خان کرمانی باشد. سید کاظم رشتی در این نامه خبر تألیف کتاب خود دلیل المتحیرین را می دهد و کتاب و نامه را توسط میرزا حسن برای مخاطبش می فرستد تا مطالعه کند و از آن نسخه برداری کند و به اطراف بفرستد.
آغاز: بعرض می رساند که در آنی سعید و زمانی خوش تر از صبح عيد بمطالعه رقيمه کریمه کتاب کریم که تصنیف فرموده بودید...
انجام:... و صدّق بكم و أحبّكم و أعانكم و رحمة الله و بركاته.
12پ-124ر (164برگ)، 17سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. نامه های فارسی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2308688
درویش علی
جنگ اشعار/ درویش علی
زبان: عربی
معرفی کتاب: مجموعه ای از اشعار عربی است. شامل ابیاتی عمدتاً چهاربیتی از شعرای مختلفی مانند بشار بن برد، ابن نباته مصری، شریف رضی و دیگران. بعضی از اشعار آن نیز با عنوان (المحرّره الأقل درويش على) و يا (لناظمه الأقل درويش على) آمده سپس چند قصیده در مدح پیامبر اکرم به ترتیب حروف قافیه که ظاهراً قصاید نیز از همان درویش علی باشد و گویا خود گردآورنده این جنگ است. نسخه از انجام افتادگی دارد و تا قافیه ث پیش نرفته است.
آغاز: و اهینی کملت بالحسن صورته * فتمّ معناه جل الله منشيه * كانه و هو فرد في محاسنه * نار و نور و ماذا شئت قل فيه...
انجام موجود:... ثمر الاله عليك أزكى رحمة * ما سار ركب و التحية تبعث، و قال أيضاً في قافية الجيم يمدحه صلى الله عليه و آله و سلم.
125پ-132ر (164برگ)، 15سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. شعر عربی-- مجموعه ها-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2308825
عاملی، محمد بن علی
الفلوجية/ محمد بن علی عاملی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای در آداب نکاح است؛ مشتمل بر شش فصل بدین گونه: 1- فیمن ينبغي له التزويج، 2- لمن ياخذ، 3- في ما يفعل، 4- في ما يكره و يستحب، 5- في ما يجتنب، 6- بعض الفوائد. مؤلف آن را برای شیخ حسن فرزند حسین فلوجی نوشته و آن را الفلوجية نام نهاده است. نامی از فلوجیه و حسن بن حسین فلوجی در منابع یافتم.
آغاز: الحمد لله الذي أحل النكاح و حرّم السفاح...
انجام:... فيأذن لها يكب على منخريه في النار يوم القيامة و صلّى الله على محمد و آله الطاهرين... و دهر الداهرين.
انجامه: و وقع الفراغ... سنة الألف و مائتين و ستّين من الهجرة... بيد الحقير الفقير محمد القريشي.
خط: تحریری بد؛ کاتب: محمد قریشی؛ تاریخ کتابت: 1260ق. آرایه ها: سرعنوان ها بقلم جلی 133ر-145ر (164برگ)، 15سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. زناشویی (اسلام)؛ 2. زناشویی-- آداب و رسوم
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2308928
وصية النبي لابنته فاطمة (علیها السلام)
زبان: عربی
معرفی کتاب: وصیت نامه پیامبر صلی الله علیه و آله به حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها به روایت سلمان فارسی است که خطاب یا فاطمه... یا فاطمه در آن مکرر ذکر شده است. موضوع غالب وصیت سفارش به عموم زنان درباره جنبه های اخلاقی و رفتاری ایشان است. وصیتنامه به صورت مرفوع الاسناد و به نقل از سلمان فارسی روایت شده است. گردآورنده آن معلوم نگردید و یادی از این وصیتنامه نیز در جایی ندیدم، ولی در نشریه کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران (5: 609) به نسخه ای در کتابخانه مرحوم مدیر شانه چی با عنوان وصیت النبي لفاطمة اشاره شده که آن نیز به نقل از سلمان است و شاید همین وصیتنامه باشد.
آغاز: الحمد لله رب العالمين .... إعلم أن هذه وصية أوصى النبي... روي عن سلمان الفارسي رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه و آله لفاطمة عليهما السلام إنّي موصّيك بوصية فاحفظيها...
انجام:... و من خالفتك فهى من أهل النار اللهم اهدنا إلى الخير... و دهر الداهرين.
انجامه: كتبه الحقير الفقير... يوسف بن سليمان الموسوي سنة 1262 من الهجرة على مهاجرها و آله آلاف الثناء و التحية... السماوات و الأرض.
خط: تحریری بد؛ کاتب: یوسف بن سلیمان موسوی؛ تاریخ کتابت: 1262ق.
145پ-152پ (164برگ)، 15سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع 110×150
موضوع: 1. احادیث شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. وصیت و وصیتنامه های اخلاقی؛ 3. محمد (صلی الله علیه و آله)، پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت-11ق.-- وصیتنامه؛ 4. فاطمه بنت محمد، 8؟ قبل از هجرت-11ق.
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2309761
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166-1241ق.
خطبه/ احمد بن زین الدین احسائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: خطبه ای مشتمل بر توحید خداوند و صلوات بر محمد و آل محمد عليهم السلام، و سفارش به تقوی و عمل نیک و دوری از امور دنیوی است. ظاهراً همان خطبه ای است که در فهرست کتب مشایخ عظام ص به نام خطبه عید اضحی یاد شده است. در نسخه حاضر نام و مناسبت و گوینده خطبه یاد نشده، ولی در فراز صفحه عنوان نوشته شده (هذه الخطبة الزاهرة الباهرة من خطب الأرفع الأمجد الشيخ أحمد أعلى الله مقامه و أرفع في الدارين علامه). نسخه ای از آن نیز در کتابخانه ملک ضمن مجموعه شماره 633 موجود است که در فهرست آن کتابخانه (5: 120) با عنوان الخطب یاد شده و به شیخ احمد احسانی نسبت داده شده است. نسخه ای دیگر نیز در همین کتابخانه ضمن مجموعه 755/ع نگهداری می شود.
آغاز: االحمد لله [الذي] فتق السمك [كذا] و حدّ المسلك و نضم [كذا] الأكوان في فوار متعاظم الامكان...
انجام:.. انه هو الغفور الرحيم و الحمد لله رب العالمين... و دهر الداهرين.
منابع: فهرست کتب مشایخ عظام 245؛ ملک 5: 120؛ ملی 8: 216
153ر-156ر (164برگ)، 10سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. شیخیه؛ 2. خطبه ها
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2309927
احسائی، احمد بن زین الدین، 1166-1241ق.
خطبه/ احمد بن زین الدین احسائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: خطبه ای مشتمل بر توحید و موعظه و صلوات بر پیامبر و سلام و تحیت بر یک یک ائمه اطهار و دعا برای تعجیل فرج و ذکر تسبیح و استغفار و دعا برای رفع بلا است. در فهرست کتب مشایخ عظام (ص245) از خطبه ای با این اوصاف در فهرست کتب احسائی یاد گردیده و گفته شده که وی آن را جهت استسقا خوانده است. نسخه ای دیگر از آن در همین کتابخانه در ضمن مجموعه شماره 755/ع نگهداری می شود.
آغاز: الحمد لله الذي شق العمق بعماء وفتق الرتق بالأجواء و أقام الحق على السواء...
انجام:... و الملتمسين من الحاضرين الفاتحة و الدعاء و الحمد لله رب العالمين... و دهر الداهرين.
منابع: فهرست کتب مشایخ عظام 245؛ ملک 5: 120؛ ملی 8: 216
156ر-163ر (164برگ)، 10سطر، اندازه متن: 60×100؛ قطع: 110×150
موضوع: 1. شیخیه؛ 2. خطبه ها
شماره های پیشین: 441-75726
شماره رکورد: 2310094
قرآن
زبان: عربی
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: متن اعراب گذاری شده، نشانه های پایانی آیات دایره، سرخ، علائم تجویدی، اجزاء، احزاب و سور به سرخی نوشته شده؛ یادداشت ها: یادداشت های تولد با تاریخ های 1302 و 1290 و 1305 و 1310 در صفحه 2ر؛ آسیب ها: جلد فرسوده، آثار لک، آب دیدگی در غالب صفحات و پاشیدگی جوهر، و آفت زدگی در بعضی صفحات دیده می شود. سه برگ آخر الحاقی و نونویسی شده؛ کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، رویه تیماج مشکی، عطف تیماج عنابی، آستر کاغذ نخودی.
233گ، 17سطر، اندازه متن: 60×112؛ قطع: 100×150
شماره های پیشین: 442-84995
شماره رکورد: 1064780
اصول الفقه
زبان: عربی
معرفی کتاب: کتابی در اصول فقه از مؤلّفی شیعی است. نسخه از دو طرف افتادگی دارد. گویا در چندین فصل تنظیم شده و ظاهراً متن موجود بخشی از فصل سوم آن است. مؤلّف آن شناخته نشد. در کتاب از الفیه شهید و ارشاد علاّمه و جامع شیخ بهائی یاد شده است.
آغاز موجود: جناية فغسلوه فمات قال قتلوه...
انجام موجود:... عدم تجويزه في المثال أضعف منه في العلم العقلى على إنّا نقول إذا كان عقلياً.
خط: شکسته نستعلیق خفی، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: بر روی بعضی عبارات به سرخی خط کشیده شده است. آسیب ها: نسخه فاقد جلد و عطف است، شیرازه گسسته، و از طرفین افتادگی دارد، آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات آن دیده می شود، لبه های برگ های اول پارگی دارند. کاغذ: فرنگی شکری.
71گ، 16سطر، اندازه متن: 65×115؛ قطع: 105×155
موضوع: 1. اصول فقه شیعه
شماره های پیشین: 443-103950
شماره رکورد: 1064784
جزائری، نعمت الله بن عبد الله، 1050-1112ق.
زهر الربيع في الطرائف و الملح و المقال البديع/ نعمت الله بن عبد الله جزائری شوشتری
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16331 در همین فهرست. نسخه حاضر جلد اول کتاب است و از آغاز چند برگی افتادگی دارد. این کتاب بارها در نجف، تهران و بیروت چاپ شده است.
آغاز موجود: نشاط جديد و مزيد إقبال على المطالعات و الادراكات...
انجام:... إنّ الحبيب يحب لقاء حبيبه صدق الله و رسو له و ابن عمه السلام و آله علیهم السلام تم و بالخير عم بمحمّد و آله الطاهرين.
منابع: الذريعة 12: 69 و 160: 4؛ مشار 1: 1294؛ نشریه 11 و 12: 235؛ مجلس 3: 10 ص 139
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: بر روی عبارات سرمطلب خط سرخ کشیده شده است. آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، بعضی برگ ها گسسته و از آغاز چند برگی افتادگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: میشن عنابی ضربی، مجدول.
1ر-109ر (153برگ)؛ 15سطر، اندازه متن: 60×105؛ قطع: 100×150
موضوع: 1. ادبیات عربی-- لطایف و حکایات-- قرن 12ق. 2. داستان های طنزآمیز عربی؛ 3. لطایف و حکایات؛ 4. مجموعه ها
شماره های پیشین: 444-33775695
شماره رکورد: 1064870
فضائل حضرت علی (علیه السلام)
زبان: عربی
معرفی کتاب: بخشی از کتابی در فضایل و مناقب حضرت علی علیه السلام و شاید در تاريخ ائمه عليهم السلام است. در آن چند ماجرا که نشان از فضیلت آن حضرت دارد نقل شده است. مانند داستان قصر الذهب (کاخ طلا) و مارهایی که در آن مزاحم مردم بودند، و همچنین داستان زنی که منکر فرزندش شده بود تا میراث پدرش را تصاحب کند و چگونگی کشف ماجرا توسط حضرت علی علیه السلام و ماجراهایی دیگر. این داستان ها معمولا در کتاب الروضة شاذان بن جبریل قمی روایت شده و به نقل از او در بحار الأنوار و مستدرك الوسائل (17: 392) نیز یاد شده اند.
نسخه از دو طرف ناقص است و شاید بخشی از کتاب کنز الواعظين في أحوال الأئمة الطاهرين ملا صالح برغانی قزوینی باشد.
آغاز موجود: قال حدّثني هشام بن عبد الله عن ابن عباس قال لما رجع على بن ابی طالب...
انجام موجود:... فقال عليه السلام خذي جملك و عارض الرجل بضربة فقعمه نصفين صلى الله عليك يا أبا الحسن روحي فداك.
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: بر روی عبارات سرمطلب خط سرخ کشیده شده است. یادداشت ها: صفحه 130ر سفید، یادداشت مسافرت به نجف اشرف در سال 1253ق. در خدمت ملا محمد حسین برای زیارت مبعث با امضای محمد علی اشرفی (ظاهرا) برادر باشی در صفحه 130پ؛ صفحات 131ر تا 133پ اشعاری برگزیده از حمله حیدری میرزا محمد رفیع مشهدی متخلص به باذل نوشته شده است.
110پ-129پ (153برگ)؛ 15سطر، اندازه متن: 60×105؛ قطع: 100×150
موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اوّل، 23 قبل از هجرت-40ق.-- فضایل
شماره های پیشین: 444-33775695
شماره رکورد: 2311850
خراسانی، معصوم بن علی مدد، قرن 12ق.
القواعد الأكلية و الفوائد الاسماعيلية/ معصوم بن علی مدد خراسانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: رساله ای طنز مانند در آداب غذا خوردن است. مؤلف آن را برای دوستش کربلائی اسماعیل در یک مقدمه و سه فصل و یک خاتمه ساخته، و در سال 1208 به انجام رسانده است. ظاهراً نسخه به خط مؤلف است یا در زمان او نوشته شده و به نظرش رسیده است.
آغاز: بسم الله حامداً له على نواله... أمّا بعد فيقول الجاني معصوم بن علي مدد الخراساني هذه قواعد لطيفة و فوائد شريفة في علم الأكل... و رتّبتها على مقدّمة و ثلاثة فصول و خاتمة و سمّيتها بالقواعد الأكلية و الفوائد الاسماعيلية...
انجام:... لأنه اعترف في صدر المقدمة ببضاعته المزجات هذا آخر ما أردنا من الاملاء فى هذه الوريقات مصلياً مسلماً... الطيبين الطاهرين.
انجامه: فرغ من تسويدها و تأليفها مصنفها الجاني معصوم بن على مدد الخراساني في العشر الثامن من العشر الأول من المائة الثانية من الألف الثاني من الهجرة النبوية عليه آلاف الثناء [و] التحية.
خط: نسخ متوسط، تاریخ کتابت: 1108ق. امتیاز: نسخه به خط مؤلف است یا در زمان او نوشته شده و به نظر مؤلّف رسیده است. آرایه ها: سرعنوان ها به سرخی؛ یادداشت ها: صفحات 140پ-146پ اشعاری به فارسی در ذم خلیفه دوم مورخ 1218ق. مهرها: مهر چهارگوش مؤلّف با سجع ظاهراً (الراجي معصوم بن علي مدد الخراساني) در صفحه آخر دیده می شود.
134ر-139پ (153برگ)؛ 15سطر، اندازه متن: 60×105؛ قطع: 100×150
موضوع: 1. طنز-- قرن 12ق. 2. سفره-- آداب و رسوم
شماره های پیشین: 444-75695 337
شماره رکورد: 2312013
خراسانی، معصوم بن علی مدد، قرن 12ق.
اشعار فارسی/ علی محمد گندی
زبان: فارسی
معرفی کتاب: حدود صد و هشتاد بیت شعر طنز است. نسخه بد خط و بعضی صفحات بصورت چلیپا نوشته شده. بر فراز صفحه اول نوشته شده: «في الموعظة گفته حاجی علی محمد گندی).
آغاز: استرآبادی کارآگاهی * گفت گشتیم بر اهل راهی...
انجام:... از سر آمد قلم تجربه کار * شد قلم کار صفت صفحه نگار * ... وین حکایت به تسلاش آمد
انجامه: تمّت هذه الحكاية في يوم شنبه هیجدهم شهر صفر المظفر سنه 1244.
خط: نستعلیق بد، تاریخ کتابت: 18 صفر 1244ق.
134ر-139پ (153برگ)؛ 15سطر، اندازه متن: 60×105؛ قطع: 100×150
موضوع: 1. شعر فارسی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. شعر طنزآمیز
شماره های پیشین: 444-75695 337
شماره رکورد: 2312058
ملا عبد الله بن حسین یزدی، -981ق.
حاشية تهذيب المنطق/ نجم الدین عبد الله بن حسین یزدی شاه آبادی؛ نویسنده متن: سعدالدین مسعود تفتازانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16542 در همین فهرست.
آغاز موجود: قوله الحمد لله أفتتح بحمد الله بعد البسملة إبتداء بخير الكلام...
انجام موجود:... أن يذكر في مباحث المعرّف و قيل هذا إشارة إلى العمل و جعلنا.
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: سربندهای (قوله) تا میانه های کتاب به شنگرف است. عبارات متن تهذیب بر فراز صفحات نوشته شده؛ حواشی: صفحات آکنده از حواشی با نشان های (شرح) و (ه-) و (م) و (شرح شمسیه). یادداشت ها: یادداشت هایی پراکنده در دو برگ اول نسخه دیده می شود، نسخه به سه خط مختلف نوشته شده؛ مهرها: سه مهر بیضی ناخوانا در برگ اول؛ آسیب ها: نسخه فرسوده، آثار لک و آبدیدگی در بیش تر صفحات وجود دارد، بعضی برگ ها مرمت و وصالی شده اند، گوشه
برخی حواشی بر اثر برش صحافی از بین رفته، از آغاز و انجام به مقدار یک برگ افتادگی دارد. کاغذ: اصفهانی و فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی روکش تیماج خردلی ساده.
82گ، 14سطر، اندازه متن: 50×100؛ قطع: 95×153
موضوع: 1. تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق. تهذيب المنطق و الكلام-- نقد و تفسیر؛ 2. منطق-- قرن 8ق.-- نقد و تفسیر؛ 3. منطق-- قرن 10ق.
شماره های پیشین: 445-76158
شماره رکورد: 1064883
کاشانی، محمّد کاظم بن محمّد صادق، 1205-1273ق.
زهرة الحسن/ محمّد کاظم بن محمّد صادق کاشانی اصفهانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: منظومه ای در علم هیئت از محمّد کاظم فرزند محمّد کاظم کاشانی شیرازی که آن را برای برادرش محمّد حسن در 520 بیت سروده و در یکم ربیع الأوّل 1260ق. به انجام رسانده است. نویسنده شاعری دانشمند بوده و به گفته خودش در سوانح عمری از محضر سی استاد بهره گرفته و دویست شاگرد داشته است. وی منظومه های دیگری در علوم مختلف چون اصول فقه، منطق، فقه، معانی و بیان و غیره سروده که هر یک در جای خود در الذریعة یاد شده اند.
آغاز: قال سحاب بالخطا يا وادق * ابن الذي اسمه محمّد صادق
و هو لذلك الكتاب ناظم * المذنب العاصی محمّد کاظم...
انجام: إذ غاية إنحطاطها عن الأفق * يج فافهمن و على الأقران فق
انجامه:
فنقطع الكلام يابن أمّى * فيا لها من مطلب مهم
و الختم أوّل الربيع الأوّل * ذي الفضل من شهر ربيع الأوّل
من سنة ألف مع الستّينا * مضى و مائتان من السنينا
من هجرة الحبيب مبغض الحسل * أوّل خلق الله خاتم الرُسُل
إنّها عشرون بالخمس مائة * مغربها كالشمس عين حمئة
و صحبه و التابعين الأتقيا * ما دام نجم في السماء باقيا
منابع: الذریعة 24: 230؛ دانشگاه 16: 285؛ نشریه 11 و 12: 235
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: در میانه های متن دایره های نجومی به شنگرف ترسیم شده. عناوین به شنگرف است. مهرها: مهر بیضی کوچک «صدر الشریعه» و مهر بیضی بزرگ تر «عبده الراجي فضل الله بن محمّد علی» در اولین صفحه و همین مهر در آخرین برگ؛ کاغذ: فرنگی شکری، آهار مهره؛ جلد: مقوایی صورتی ساده.
38گ، 8سطر، اندازه متن: 60×90؛ قطع: 105×150
عنوان های دیگر: منظومه ای در هیئت
موضوع: 1. علم هيات-- قرن 13ق. 2. منظومه های علمی و آموزشی-- قرن 13ق.
شماره های پیشین: 446-84445
شماره رکورد: 1064892
احمد بن محمّد طاهر، قرن 12ق.
[ادعیه و تعقیبات نماز]/ احمد بن محمّد طاهر
زبان: فارسی
معرفی کتاب: کتابی در ادعیه و اذکار و تعقیبات نمازهای پنجگانه و نوافل است. نویسنده آن را به خواهش حاج محمّد نعیم فرزند حاج محمّد خان در یک مقدّمه و سه باب و یک خاتمه ساخته و در بیست و نهم ماه شعبان 1134ق به انجام رسانده است. مؤلّف در این کتاب دعاها و اعمال را بدون ذکر سند و منبع یاد کرده فقط در بعضی مواقع از شیخ طوسی و مفتاح الفلاح شیخ بهایی نقل کرده است. مؤلّف کتاب خود را به نامی خاص نخوانده ولی در انجامه خود را احمد فرزند محمّد طاهر معرفی کرده است. یادی از این کتاب و مؤلّفی بدین نام در منابع نیافتم. شاید او همان احمد بن محمّد طاهر طالقانی قزوینی کاتب حاشیه تهذیب ملاعبد الله یزدی در 1108ق. باشد.
نسخه حاضر کامل و با خط نسخ زیبای نصیر بن محمّد شریف طالقانی در زمان مولّف و بیست روز پس از تاریخ یعنی بیستم ماه رمضان 1134ق. نوشته شده است. نسخه نفیس و منحصر به فرد است. در این پس نسخه از پایان کتاب در صفحه 129ر، از صفحه 130پ تا آخر آن دعای حجب مروی از پیامبر اسلام و همچنین دعای مشلول، هر دو به نقل از سید ابن طاووس به همان خط و روش بخش اصلی نسخه نوشته شده است.
آغاز: الحمد لله الذي جعل الصلاة بعد المعرفة من أعظم العبادات و صيّرها معراجاً... أمّا بعد این مختصریست... فرائض خمسة و نوافل آن...
انجام: تمّ بقلم مسوّده و مؤلّفه العبد المذنب الراجي عفو ربّه ابن محمّد طاهر أحمد في التاسع و العشرين من شعبان المعظّم من شهور سنة 1134 أربع و ثلاثين و مائة بعد ألف من الهجرة و الحمد لله رب العالمين... و آله الطاهرين.
انجامه: كتبه العبد المذنب... إبن محمّد شريف نصیر الطالقاني في العشرين من رمضان المبارك موافقاً بتاريخ تأليف المؤلّف سلّمه الله رب إغفر لي و لوالدي و ارحمهما كما ربّياني صغيراً.
منابع: مجله تراثنا 2: 88
خط: نسخ زیبا، کاتب: نصیر بن محمّد شریف طالقانی، تاریخ کتابت: 20 رمضان 1134ق. امتیاز: نسخه منحصر به فرد و نفیس است، و در زمان حیات مؤلّف و بیست روز پس از تألیف آن کتابت شده است؛ آرایه ها: صفحات کمندکشی شده، متن داخل جداول زر و مشکی، عناوین به شنگرف، بر روی عبارات آغازین دعاها به شنگرف خط کشی شده، بعضی عناوین داخل کتیبه به شنگرف نوشته شده؛ حواشی: حاشیه های پراکنده بی نشان و با نشان (منه) دارد. آسیب ها: نسخه فرسوده، بعضی اوراق گسسته و لبه ها پارگی دارند، آثار لک در غالب اوراق دیده می شود، بعضی برگ ها مرمت و وصالی شده اند. کاغذ: بخارایی نخودی؛ جلد: میشن مشکی ساده.
129گ؛ 11سطر، اندازه متن: 45×92؛ قطع: 90×145
موضوع: 1. نماز-- تعقیبات؛ 2. دعاهای اسلامی؛ 3. نمازهای مستحبی
شماره های پیشین: 447-85036
شماره رکورد: 1064906
جغمینی، محمود بن محمّد، -745؟ق.
قانونچه/ محمود بن محمّد بن عمر چغمینی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16326/6 در همین فهرست.
آغاز: الحمد لله رب العالمين... و بعد فهذا مختصر مشتمل على زبدة ما يجب إستحضاره من صناعة الطب...
انجام:... فالعسل معين على الهضم و العجين غليظ مولد السدد.
انجامه: تمّت الكتاب بعون الملک الوهّاب على يد العاصي الخاطي عيسى بن مرحوم محمّد مهدي طبيب القزويني في 24 شهر رمضان المبارک من شهور سنه 1269 در دار السلطنة اصفهان هنگام تحصیل در مدرسه نیم آورد در عین شدت ناخوشی وباء و با حالت پریشان اتمام پذیرفت.
منابع: هدية العارفين 410؛ معجم المطبوعات العربية 702؛ الأعلام 7: 181؛ نشريه 3: 380 و 5: 99؛ فهرست کتاب های چاپی طبی 234 و 408 و 739؛ التراث الطبي العربی 423؛ فهرست علیگره 2: 8؛ مخطوطات افغانستان 98
خط: شکسته نستعلیق، کاتب: عيسى بن محمّد مهدی طبیب قزوینی، تاریخ کتابت: 24 رمضان 1269ق.، محل کتابت: اصفهان مدرسه نماورد؛ آرایه ها: عناوین به شنگرف، بر روی برخی عبارات به شنگرف خط کشی شده است. حواشی: حاشیه هایی بی نشان دارد. یادداشت ها: روش ختم سوره مبارکه حمد در 2ر ظاهراً به خط کاتب نسخه مورخ 1269ق. در اصفهان؛ یادداشتی به فارسی در مورد آکله و جزام به خط شیخ محمّد ابراهیم قزوینی در 93ر، برخی یادداشت های طبی در 100پ؛ آسیب ها: آثار لک و آبدیدگی در بسیاری از صفحات دیده می شود. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: تیماج خردلی، ضربی، مجدول.
102گ، 9سطر، اندازه متن: 45×85؛ قطع: 90×143
موضوع: 1. پزشکی سنتی-- متون قدیمی تا قرن 14؛ 2. داروهای گیاهی-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 448-103960
شماره رکورد: 1064918
کتاب دعا
زبان: فارسی
معرفی کتاب: کتابی در ذکر بعضی از دعاها مانند دعای توسل، صنمی قریش و دعایی از صحیفه سجادیه است. در صفحه عنوان با شنگرف نوشته شده (ثواب و خواص دوازده امام خواجه نصیر). در آن از خواجه نصیر و علاّمه حلی و تقی الدین کفعمی و میرداماد و شیخ بهایی و مقدس اردبیلی یاد شده است.
آغاز: در رساله الذريعة المآرب [کذا] منقولست که قبله الحكماء و قدوه العلماء... خواجه نصیرالدین محمّد بن الحسن الطوسی قدس سره می فرماید که در زمان دولت معتصم...
انجام:... ای امیر مؤمنان و مسلمانان یا علی یا علی یا علی.
خط: نسخ زیبا، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: صفحات کمندکشی شده به زر و مشکی. عناوین دعاها به شنگرف داخل کتیبه، برخی عبارات به شنگرف، بر روی بعضی عبارات به شنگرف خط کشی شده است. آسیب ها: جلد فرسوده، عطف پاره شده، شیرازه گسسته، آثار لک و آب دیدگی و پاشیدگی روغن در بسیاری از صفحات دیده می شود. کاغذ: بخارایی، نخودی، آهار مهره؛ جلد: میشن قهوه ای یک لا، ترنج و سرترنج، عطف تیماج مشکی.
145گ، 8سطر، اندازه متن: 50×90؛ قطع: 95×143
موضوع: 1. دعاها
شماره های پیشین: 449-104276
شماره رکورد: 1064928
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق.
غنية الأنام في معرفة الساعات و الأيام/ ملا محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 11963/8 (1963/8/ف) در فهرست همین کتابخانه (4: 445).
فیض کاشانی ساخت این اثر را در اوایل ذیقعده 1025ق. به انجام رسانده و در آخر آن این تاریخ را به نظم فارسی چنین سروده است:
چون مؤلّف نوشتن آخر کرد * عقل تاریخ ختم ظاهر کرد
هر که پرسید چیست تاریخش * گفت بشمار این که آخر کرد
این رساله را محمّد بن محمّد صالح نصرالله دماوندی متخلص به عبرت همراه با اضافاتی از خود در سال 1192ق. به فارسی ترجمه کرده است. مقاله دوم آن را نیز خود فیض به نظم فارسی در آورده است.
آغاز: الحمد لله الذى كوّر الليل على النهار... فيقول راجي عفو ربّه المهيمن محمّد بن مرتضى الملقّب بمحسن... و سمّيتها بغنية الأنام في معرفة الساعات و الأيام...
انجام:... جیم هست واحد و اثنین بد ثلثا بد * بج خمیس و جمعه به از اربعا (ظاهراً) دالست دد.
انجامه مؤلّف: هذا ما أردنا ذكره فى هذه الرسالة و الحمد لله... و فرغ منها مؤلّفها أقل عباد الله محمّد بن مرتضى... في أوائل ذي القعدة الحرام بسنة خمس و عشرين و ألف الهجرية، و أنشد في تاريخه: چون مؤلّف نوشتن آخر کرد * عقل تاریخ ختم ظاهر کرد. هر که پرسید چیست تاریخش * گفت بشمار این که آخر کرد.
انجامه كاتب: تمّت الرسالة الاختيارية في سلخ صفر المظفّر في سنة 1284 من الهجرة... على يد... إبن سيد حسن زين العابدين الرضوي الموسوي الخوانساري.
منابع: أمل الآمل 2: 306؛ کشف الحجب 394؛ إيضاح المكنون 2: 148؛ الذريعة 3: 131 و 16: 65 و 22: 231 و 24: 78 و 24: 78 و 352؛ دانشگاه 8: 77؛ ملی 4: 445
خط: نسخ متوسط، کاتب: زین العابدین بن حسن رضوی موسوی خوانساری، تاریخ کتابت:، یکم صفر 1284ق. آرایه ها: عناوین به شنگرف، بر روی بعضی عبارات به شنگرف خط کشی شده است. حواشی: حاشیه های پراکنده با نشان (منه) دارد. یادداشت ها: یادداشت تملک محمّد بن زین العابدین الرضوى الخوانساری با مهر بیضی او (محمّد) الرضوی) در صفحه عنوان؛ آسیب ها: شیرازه گسسته؛ کاغذ: فرنگی شکری آهار مهره.
1پ-32پ (48برگ)، 15سطر، اندازه متن: 60×98؛ قطع: 105×147
عنوان های دیگر: من لا یحضره التقويم؛ بغية الأنام في معرفة الساعات و الأيام؛ الرسالة الاختيارية
موضوع: 1. سعد و نحس-- جنبه های مذهبی؛ 2. گاه شماری اسلامی-- قرن 11ق.
شماره های پیشین: 450-75969
شماره رکورد: 1064936
شیخ بهائی، محمد بن حسین، 953-1030ق.
الصفيحة/ محمد بن حسین عاملی مشهور به شیخ بهائی
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 1983/4 (1983/ع) در فهرست همین کتابخانه (11: 10). این رساله به همراه رساله اول این مجموعه ظاهراً به یک خط نوشته شده است. نسخه ناقص و فقط بخشی از مقدمه را در بر می گیرد. این اثر در سال 1321ق. در تهران به چاپ رسیده است. در سال 1326ق. نیز همراه با منظومه مواهب المشاهد شهرستانی در تهران چاپ و منتشر شد.
آغاز: ارتفعت درجات جبروتك عن [احاطة] افهامنا القاصرة... أما بعد فيقول... بهاء الدين محمد العاملي... سميتها بالصفيحة لامكان رسمها...
انجام موجود:... و ان تقصت خمس عدد اجزاء معوجه منه.
منابع: كشف الحجب 366؛ الذریعة 15: 16؛ مجلس 4: 228؛ مرعشی 2: 29؛ مشار عربی 586
33ر-36ر
عنوان های دیگر: الصحیفة؛ الصحيفة الاسطرلابية
موضوع: 1. اسطرلاب-- متون قدیمی تا قرن 14
شماره های پیشین: 450-75969
شماره رکورد: 2315658
قرآن
زبان: عربی
معرفی کتاب: نسخه ناقص است و از بخشی از آیه 85 سوره مبارکه بقره تا پایان سوره مبارکه قریش را در بر می گیرد.
آغاز موجود: إخراجهم أتؤمنون ببعض الكتاب و تكفرون ببعض...
انجام موجود:... فليعبدوا ربّ هذا البيت الذي أطعمهم من جوع و أمّنهم من خوف. بسم الله الرحمن الرحيم.
خط: نسخ خوش خفی، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 11ق. آرایه ها: عناوین سوره ها به شنگرف داخل کتیبه، علائم تجویدی به شنگرف، نشانه های آخر آیات شریفه دایره سرخ؛ حواشی: حاشیه های پراکنده به فارسی منقول از عین الحياة و کنز العرفان و مجمع البحرین دارد. آسیب ها: یک طرف نسخه فاقد جلد، نسخه فرسوده، برگ های آغازین پاره شده، آثار لک و آب دیدگی و پاشیدگی مرکب در غالب صفحات دیده می شود، بعضی برگ ها مرمت و وصالی شده، نسخه از طرفین افتادگی دارد. کاغذ: بخارایی نخودی؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج قهوه ای، ترنج و سرترنج با گل و بوته، ضربی، مجدول، آستر کاغذ نخودی.
187گ، 18سطر، اندازه سطور: 50×100؛ قطع: 73×145
شماره های پیشین: 451-84994
شماره رکورد: 1064944
قرآن
زبان: عربی
معرفی کتاب: نسخه از انجام افتادگی دارد و تا آخر سوره ماعون را در بر می گیرد.
آغاز: بسم الله الرحمن الرحيم، الحمد لله رب العالمين، الرحمن الرحيم...
انجام موجود:... الذين هم برائون و يمنعون الماعون.
خط: نسخ خوش، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 12ق. آرایه ها: عناوین سوره ها به شنگرف داخل کتیبه، نشانه های آخر آیات دایره زرین، صفحات کمندکشی شده، متن داخل جدول مضاعف زر و مشکی؛ آسیب ها: جلد فرسوده، آثار لک در غالب صفحات دیده می شود، پاشیدگی مرکب در بعضی صفحات وجود دارد، شیرازه گسسته؛ کاغذ: سمرقندی نخودی؛ جلد: لاکی، با ترنج و سرترنج و تزئینات گل و بوته، مجدول با دایره های رنگین، عطف تیماج مشکی، اندرون مقوایی.
247گ، 19سطر، اندازه متن: 45×100؛ قطع: 75×140
شماره های پیشین: 452-87175
شماره رکورد: 1064952
تفتازانی، مسعود بن عمر، 722-792؟ق.
تهذيب المنطق و الكلام/ سعدالدین مسعود بن عمر تفتازانی
زبان: عربی
معرفی کتاب: اثری کوتاه و مشهور در دو بخش منطق و کلام است. بخش منطق آن مورد توجه بسیاری از دانشمندان قرار گرفت و شروح و حواشی متعددی بر آن ساخته شد. این اثر بارها در ایران، هند و مصر چاپ شده است.
آغاز: الحمد لله الذي هدانا سواء الطريق و جعل لنا التوفيق... و بعد فهذا غاية تهذيب الكلام فى تحرير المنطق و الكلام...
انجام:... الوقوف على الحق و العمل به و هذا بالمقاصد أشبه و الحمد لله تعالى.
انجامه: و قد فرغ من تسويد هذه النسخة الشريفة بعون الله الوهّاب فى ليلة الثلاثاء العاشر من شهر شعبان المعظّم سنة ثلاث و عشرين و ثلاثمائة بعد الألف من الهجرة النبوية المصطفوية و أنا العبد رمضان الشريف العراقي.
منابع: كشف الظنون 1: 515؛ مجلس 13: 289؛ ملک 4: 793؛ سپهسالار 5: 594؛ مشار عربی 230؛ معجم المطبوعات العربية 1: 636
خط: نسخ خوش، کاتب: رمضان شریف عراقی، تاریخ کتابت: 10 شعبان 1323ق. آرایه ها: صفحه آغاز دارای سرلوح و کتیبه مذهب و مرصع با نقش گل و بوته آبی و صورتی و لاجورد. اوراق کمندکشی شده، متن داخل جدول مضاعف زر و مشکی و آبی و سرخ، بر روی بسیاری از عبارات به شنگرف خط کشی شده است. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، روکش تیماج عنابی، آستر کاغذ شکری.
18گ، 9سطر، اندازه متن: 45×70؛ قطع: 100×130
موضوع: 1. منطق-- قرن 8ق. 2. کلام-- قرن 8ق.
شماره های پیشین: 453- 104255
شماره رکورد: 1064963
علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اوّل، 23 قبل از هجرت-40ق.
دیوان حضرت علی علیه السلام/ منسوب به امیرالمؤمنین حضرت علی علیه السلام
زبان: عربی
معرفی کتاب: بنگرید به شماره بازیابی 16516 در همین فهرست.
آغاز: الناس من جهة التمثال أكفّاء * أبوهم آدم و الأم حوّاء...
انجام موجود:... من ساكني نجد و من أهل عدن * أبوحسين فاعلمن و أبوحسن * اليوم أبلو حسبي و ديني
منابع: كشف الحجب 216 و 68؛ الذریعة 2: 431 و 9: 101؛ أعيان الشيعة 9: 250؛ ريحانة الأدب 4: 473؛ معالم العلماء 106؛ نهج البلاغه عبر القرون در مجله تراثنا 39: 307
خط: نسخ زیبا، تاریخ کتابت: احتمالا قرن 13ق. آرایه ها: صفحه آغاز دارای سرلوح و کتیبه زرین با گل و بوته بنقش و سرخ و سبز، صفحات کمند کشی شده. عناوین اشعار به شنگرف داخل کتیبه ساده؛ آسیب ها: آثار لک و آب دیدگی در بعضی صفحات دیده می شود، گوشه برگ اول پاره شده و متن آسیب دیده، لبه برگ ها آفت زدگی دارد. کاغذ: فرنگی شکری؛ جلد: مقوایی، رویه تیماج مشکی، آستر کاغذ شکری.
228گ، 7سطر، اندازه متن: 40×70؛ قطع: 75×118
موضوع: 1. علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق.-- دیوان؛ 2. شعر عربی-- قرن 1ق.
شماره های پیشین: 454-76143
شماره رکورد: 1065001
پدیدآورندگان ...569
آثار معرفی شده...581
موضوع...595
کاتبان...607
محل کتابت...611
سال شمار کتابت...613
نقش مهرها...617
ابراهيم بن هاشم کوفی قمی- قمی، ابراهیم بن هاشم
ابن ابی الحدید، عبد الحميد بن هبة الله 16460
ابن ابی جمهور، محمّد بن زین الدین 16405
ابن ادريس، محمّد بن احمد 16474
ابن الصباغ، علی بن محمّد 16503/1
ابن ام قاسم، حسن بن قاسم 16398
ابن بابویه، محمّد بن علی 16381، 16382، 16390/19، 16394، 16440، 16395، 16485/1
ابن حاجب، عثمان بن عمر 16361/1
ابن خاتون، محمّد بن علی 16486
ابن درید، محمّد بن حسن 16574/3
ابن دمامینی، محمّد بن ابی بکر 16496
ابن سعید، یحیی بن احمد 16509/44
ابن سینا، حسین بن عبد الله 16560
ابن شهر آشوب، محمد بن علی 16339/2
ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین 16353/1، 16364، 16422، 16479
ابن طاوس، علی بن موسی 6302/1، 16302/2، 16333، 16399/1، 16571
ابن عبّاد، اسماعیل بن عباد 16574/2
ابن عياش، احمد بن محمّد بن عبیدالله- جوهری، احمد بن محمّد
ابن فهد حلی، احمد بن محمّد 16446
ابن مالک، محمّد بن عبد الله 16328/4، 16413/2، 16506
ابن معروف، محمّد بن عبد الخالق 16488
ابن مقفع، عبد الله بن مقفع 16574/4
ابن مالک، محمّد بن محمّد 16399/2، 16408، 16418
ابن وردی، عمر بن مظفر 16351/2
ابن هشام، عبد الله بن يوسف 16505
ابو الفتح بن محمّد على- جرجانی، ابو الفتح بن مخدوم
ابو الفتح بن مخدوم حسینی- جرجانی، ابو الفتح بن مخدوم
ابو الفتوح رازی، حسین بن علی 16487
ابو القاسم بن حسن گیلانی- میرزای قمی، ابو القاسم بن محمّد حسن
ابو طالب بن ابو تراب قائنی- حسینی قائینی، ابو طالب بن ابو تراب
ابو نصر فراهی، مسعود بن ابی بکر 16328/1
ابهری، مفضل بن عمر- اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر
اثیرالدین ابهری، مفضل بن عمر 16410/2
احسانی، احمد بن زین الدین 16372/3، 16582
احمد بن حسین جعفی کوفی- متنبی، احمد بن حسين
احمد بن زین الدین احسانی- احسائی، احمد بن زین الدین
احمد بن علی بن مسعود 16523، 16552
احمد بن عمر زوالی هندی دولت آبادی- دولت آبادی، احمد بن شمس الدین
احمد بن محمّد بن عبیدالله بن الحسن بن عياش جوهری- جوهری، احمد بن محمّد
احمد بن محمّد بن فهد حلی- ابن فهد حلی، احمد بن محمّد
احمد بن محمّد شمنی- شمنی، احمد بن محمّد احمد بن محمد طاهر 16593
احمد بن محمّد مسکویه رازی- مسکویه، احمد بن محمّد
احمد بن محمّد مهدی شریف اصفهانی خاتون آبادی- خاتون آبادی اصفهانی، احمد بن محمّد مهدی
احمد بن محمّد مهدی نراقی- نراقی، احمد بن محمّد مهدی
اردبیلی، محمّد بن عبد الغنی 16357/3
ازهری، خالد بن عبد الله 16458
استرآبادی، حسن بن محمّد 16490، 16492
استرآبادی، محمّد بن حسن 16309، 16310، 16415
اسدالله بن اسماعیل کاظمی دزفولی- کاظمی، اسدالله بن اسماعیل
اسماعيل بن حماد جوهری- جوهری، اسماعیل بن حماد
اسماعیل بن عباد طالقانی، ابن عبّاد، اسماعیل بن عباد
اشمونی، علی بن محمّد 16450
اصفهانی، محمد بن حسن- فاضل هندی، محمّد بن حسن
امام سجاد (علیه السلام)- علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم
امیرالمؤمنین حضرت علی علیه السلام- على بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اوّل
امین، محمود بن علی 16315
انجدانی، حسینقلی خان بن یعقوب خان 16350
انصاری، طاهر بن قاسم 16410/3
انصاری، مرتضی بن محمّد امین 16305/14، 16334/1، 16334/2، 16334/3، 16334/4، 16481/5
انطاکی، داود بن عمر 16379
باغنوی، حبیب الله- میرزاجان باغنوی، حسب الله
بحر العلوم، محمّد مهدی بن مرتضی 16454، 16559
بحرانی، علی بن حسن 16303، 16339/1
بحرانی، یوسف بن احمد 6384، 16445
بدرالعینی، محمود بن احمد 16459
برهان الدین بن کمال الدین حمید بلغاری- بلغاری، برهان الدین بن حمید
بطلیوسی، عاصم بن ایوب 16452/1، 16452/2، 16452/3
بلغاری، برهان الدین بن حمید 16424
بهائی، محمّد بن حسین- شیخ بهائی، محمّد بن حسین
بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل 16305/2، 16353/3، 16390/6، 16390/10، 16390/12، 16390/13، 16390/14، 16390/16
بهشتی، محمّد بن احمد 16563
بیضاوی، عبد الله بن عمر 16396
تالشی، محی الدین 16410/1
تفتازانی، مسعود بن عمر 16308، 16336، 16391، 16438، 16473/1، 16482، 16599
تقی بن محمّد منشی ساوجبلاغی- عنوان نگار، تقی بن محمّد
جامی، عبد الرحمن بن احمد 16329، 16537
جرجانی، ابو الفتح بن مخدوم 16332/1، 16419/2
جرجانی، عبد القاهر بن عبد الرحمن 16328/3، 16352/1، 16352/2، 16400
جرجانی، علی بن محمّد 16354، 16513، 16544، 16554، 16562
جزائری، عبد الله بن نورالدین 16321/3
جزائری، نعمت الله بن عبد الله 16305/3، 16322، 16331، 16378، 16406، 16427، 16432، 16434، 16436، 16443، 16526، 16590
جزائری، نورالدین محمّد بن نعمت الله 16369
جزائری شوشتری، حسن بن جعفر 16321/2
جعفر بن خضر حلی جناجی نجفی- کاشف الغطاء، جعفر بن خضر
جغمینی محمود بن محمّد 16326/6، 16403، 16594
جوهری، احمد بن محمّد 16580
جوهری، اسماعیل بن حماد 16447
جوهری، محمّد تائبه 16467
چلبی، حسن بن محمّد 16370
حبیب الله شیرازی- میرزاجان باغنوی، حبیب الله حر عاملی، محمّد بن حسن 16525
حسن بن زین الدین عاملی- ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین
حسن بن فضل بن حسن طبرسی- طبرسی، حسن بن فضل
حسن بن قاسم مرادی- ابن ام قاسم، حسن بن قاسم
حسن بن محمّد بن شرفشاه استرآبادی- استرآبادی، حسن بن محمد
حسن بن يوسف بن مطهر، علاّمه حلی- علاّمه حلی، حسن بن یوسف
حسين بن رفیع الدین مرعشی آملی- سلطان العلماء، حسين بن محمّد
حسین بن عبد الصمد حارثی عاملی- عاملی، حسین بن عبد الصمد
حسین بن عبد الله بن سينا- ابن سینا، حسین بن عبد الله
حسین بن علی خزاعی رازی- ابو الفتوح رازی، حسین بن علی
حسین بن معین الدین حسینی میبدی- میبدی، حسین بن معین الدین
حسینقلی خان بن یعقوب خان انجدانی سلطان آبادی- انجدانی، حسینقلی خان بن یعقوب خان حسینی خلخالی، علی بن محمّد 16321/1
حسینی قائینی، ابو طالب بن ابو تراب 16341
حسینی، محمّد خلیل بن محمّد شفیع 16340
حسینی نائینی، محمّد بن محمّد باقر 16367
حویزی، اسحاق 16583
حویزی، غالب بن قعود 16311
خاتون آبادی، محمّد صالح بن عبد الواسع 16356/4
خاتون آبادی اصفهانی، احمد بن محمّد مهدی 16356/1، 16414/2
خالد بن عبد الله ازهری- ازهری، خالد بن عبد الله
خراسانی، محمّد ابراهیم 16355/1
خطائی، عثمان بن عبد الله 16500
خطیب قزوینی، محمّد بن عبد الرحمن 16567
خفری، محمّد بن احمد 16504، 16518، 16545
خفری، محمود 16510/1، 16510/2، 16510/3، 16510/4، 16510/5، 16510/6، 16510/7
خلیفه سلطان- سلطان العلماء، حسين بن محمّد
داود بن عمر انطاکی- انطاکی، داود بن عمر دشتکی، منصور بن محمّد 16519
دمامینی، محمّد بن ابی بکر- ابن دمامینی، محمّد بن ابی بکر
دوانی، محمّد بن اسعد 16332/2
دولت آبادی، احمد بن شمس الدین 16503/2
ذوالرمه، غيلان بن عقبه 16511
رازی، حسین بن علی- ابو الفتوح رازی، حسین بن على
رستمداری، محمّد بن علی 16419/1
رشتی، کاظم بن قاسم 16372/1
زاهدی، عبد الحی 16326/5
زنجانی، عبد الوهاب بن ابراهيم 16328/2، 16416/1، 16416، 16475
زین الدین بن علی بن احمد شامی عاملی- شهید ثانی، زین الدین بن علی
سبزواری، محمّد بن محمّد 16366/4
سراب تنکابنی، محمّد بن عبد الفتاح 16527
سراج الدين ابو حفص عمر بن الوردي- ابن وردي، عمر بن مظفر
سعد بن جواد بن سعد کاظمی- کاظمی، سعد بن جواد
سعید نمد پوش- انصاری، طاهر بن قاسم
سلطان العلماء، حسين بن محمّد 16353/2
سماهیچی، عبد الله بن صالح 16433، 16435
سنجانی، علی بن اسماعیل 16507/1
سهروردی، يحيى بن حبش 16548
سید بن طاووس- ابن طاوس علی بن موسی
سید کاظم رشتی- رشتی، کاظم بن قاسم سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بکر 16514، 16358، 16360، 16361/2
شامی عاملی، محمّد بن حسن 16374/2
شبر، عبد الله 16561
شریف الرضی، محمّد بن حسین 16317، 16441
شريف مرتضی- علم الهدی، علی بن حسين
شمس الدين على بن محمّد بن علی حسینی خلخالی- حسینی خلخالی، علی بن محمّد
شمنی، احمد بن محمّد 16343
شوشتری، عبد الواحد بن علی 16472
شوشتری، محمّد بن عبد المهدی 16471/2
شوشتری، محمد حسین بن حیدر علی 16541
شوشتری، نورالله بن شریف الدین 16409، 16442
شهید اول، محمّد بن مکی 16400، 16473/2، 16522، 16555
شهید ثانی، زین الدین بن علی 16383، 16386، 16392، 16478/2، 16491/1، 16491/2، 16491/3، 16491/4
شهید ثانی، زین الدین بن علی 16324
شیخ بهائی، محمّد بن حسین 16387/1، 16478/1، 16502/1، 16528، 16530، 16536، 16549، 16550
شیخ صدوق- ابن بابویه، محمّد بن علی
شیخ طوسی- طوسی، محمّد بن حسن
شیرازی، صادق 16558
شیرازی، محمّد بن أبي الطيب 16493
صاحب بن عباد- ابن عبّاد، اسماعیل بن عباد
صدرالدین حسینی، محمّد بن عبد المهدى 16365
صدرالدین شیرازی- مدنی، علی خان بن احمد صدرالدین قونیوی، محمّد بن اسحاق 16318
صدرالدین مدنی- مدنی، علی خان بن احمد صدرالدین شیرازی، محمّد بن ابراهیم 16575
طاهر بن قاسم بن احمد انصاری خوارزمی حنفی- انصاری، طاهر بن قاسم
طباطبائی کربلائی، علی بن محمّد علی 16301، 16306، 16323، 16390/11، 16451
طبرسی، فضل بن حسن 16314، 16412
طریحی، فخرالدین بن محمّد 16373/3
طوسی، محمّد بن حسن 16390/17، 16402، 16428، 16429، 16439، 16444
طوسی، محمّد بن محمد بن حسن- نصیر الدین طوسی، محمّد بن محمّد
عاصم بن ایوب بطليوسي- بطلیوسی، عاصم بن ایوب
عاملی، حسن بن زین الدین- ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین
عاملی، حسین بن عبد الصمد 16362
عاملی، زین الدین بن علی- شهید ثانی، زین الدین بن علی
عاملی، علی بن محمّد 16374/1
عاملی، محمّد بن صالح 16585
عاملی، محمّد بن علی 16338
عاملی، محمّد بن علی بن خاتون- ابن خاتون، محمّد بن علی
عاملی، محمد بن مکی- شهید اول، محمّد بن مکی
عاملی، نورالدین بن علی 16449
عباسی، مجدالدین بن محمّد شفیع 16469
عبد الحميد بن هبه الله- ابن ابی الحدید، عبد الحميد بن هبة الله
عبد الحی (عبد الحسین) لاری زاهدی کبیری- لاری، عبد الحی زاهدی کبیری
عبد الرحمن بن ابی بکر سیوطی- سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بکر
عبد الرحمن بن احمد ایجی- عضدالدین ایجی، عبد الرحمان بن احمد
عبد الرحمن بن احمد جامی- جامی، عبد الرحمن بن احمد
عبد القاهر بن احمد جرجانی- جرجانی، عبد القاهر بن عبد الرحمن
عبد الله بن اسعد یافعی یمنی شافعی- یافعی، عبد الله بن أسعد
عبد الله بن صالح سماهیجی بحرینی- سماهیجی، عبد الله بن صالح
عبد الله بن محمّد رضا شیر نجفی، شبر، عبد الله
عبد الله بن مقفع- ابن مقفع، عبد الله بن مقفع
عبد الله بن نورالدین بن عبد الله بن نعمه الله بن عبد الله موسوی- جزائری، عبد الله بن نورالدین
عبد الله بن يوسف مصری- ابن هشام، عبد الله بن يوسف
عبد الوهاب بن ابراهیم زنجانی- زنجانی، عبد الوهاب بن ابراهيم
عثمان بن عمر بن ابی بکر بن یونس ابن حاجب مالکی- ابن حاجب، عثمان بن عمر
عضدالدین ایجی، عبد الرحمان بن احمد 16421/1
علاّمه حلی، حسن بن يوسف 16337، 16377، 16393، 16397، 16529، 16538، 16564، 16565
علم الهدي، على بن حسين 16509/1، 16509/2، 16509/3، 16509/4، 16509/5، 16509/6، 16509/7، 16509/8، 16509/9، 16509/10، 16509/11، 16509/12، 16509/13، 16509/14، 16509/15، 16509/16، 16509/17، 16509/18، 16509/19، 16509/20، 16509/21، 16509/22، 16509/23، 16509/24، 16509/25، 16509/26، 16509/27، 16509/28، 16509/29، 16509/30، 16509/31، 16509/32، 16509/33، 16509/34، 16509/35، 16509/36، 16509/37، 16509/38، 16509/39، 16509/40، 16509/41، 16509/42، 16509/43
علما- علما، نورالله
علما، نورالله 16503/4
علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اوّل 16366/3، 16600
على بن احمد مدنی شیرازی- مدنی، علی خان بن احمد
على بن اسماعیل حسینی سنجانی- سنجانی، على بن اسماعيل
على بن حسن بن على بن سلیمان بلادی بحرانی- بحرانی، علی بن حسن
علي بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم 6489، 16531، 16535، 16539
علی بن حسین بن عبد العالی- محقق کرکی، علی بن حسین
على بن حسین موسوی علم الهدى- علم الهدى، علی بن حسین
على بن محمد اشمونی- اشمونی، علی بن محمّد
علي بن محمّد علی طباطبائی حائری- طباطبائی کربلائی، علی بن محمّد علی
علي بن محمد قوشچی- قوشچی، علی بن محمّد
علی بن محمّد گرگانی- جرجانی، علی بن محمّد
على بن موسى بن جعفر بن طاووس حلی- ابن طاوس، علی بن موسی
علی قلی بن قرچقای 16477
عمر بن مظفر بن وردی- ابن وردی، عمر بن مظفر
عنوان نگار- عنوان نگار، تقی بن محمّد
عنوان نگار، تقی بن محمّد 16470
عینی، محمود بن احمد بن موسی- بدرالعینی، محمود بن احمد
غالب بن قعود بن صالح حویزی- حویزی، غالب بن قعود
غزالی، محمّد بن محمّد 16349/3
غيلان بن عقبه عدوی- ذوالرمه، غيلان بن عقبه
فاضل مقداد، مقداد بن عبد الله 16401
فاضل هندی، محمّد بن حسن 16345
فتح الله بن محمّد رضا حسینی مرعشی شوشتری- مرعشی شوشتری، فتح الله بن محمّد رضا
فخر خراسان- بهشتی، محمّد بن احمد
فخر الدين بن محمّد بن على طریحی نجفی- طریحی، فخرالدین بن محمّد
فخر المحققين، محمّد بن حسن 16389
فضل بن حسن بن فضل طبرسی- طبرسی، فضل بن حسن
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی 16312، 16357/1، 16371، 16372/2، 16388، 16431، 16448، 16453، 16476، 16507/3، 16507/4، 16507/5، 16507/6، 16532، 16543
قائنی، ابو طالب بن ابو تراب- حسینی قائینی، ابو طالب بن ابو تراب
قائنی، عبد الحق 16516
قائنی، محمّد باقر بن محمود 16553
قائنی، محمّد جعفر بن محمّد کاظم 16346/2
قاضی شوشتری- شوشتری، نورالله بن شریف الدین
قزوینی، محسن بن محمّد طاهر 16357/2، 16478/4
قطب الدین رازی، محمّد بن محمّد 16361/3، 16551، 16584
قمی، ابراهیم بن هاشم 16574/1
قمی، ابو القاسم بن محمد حسن- میرزای قمی، ابو القاسم بن محمّد حسن
قمی، محمّد سعید بن محمّد 16349/1
قمی مشهدی، محمّد بن محمّد رضا 16417
قوشچی، علی بن محمّد 16483
قونوی، محمّد بن اسحاق- صدرالدین قونیوی، محمّد بن اسحاق
کاشانی، محمّد کاظم بن محمّد صادق 16592
كاشف الغطاء، جعفر بن خضر 16456، 16471/1
کاظمی، اسدالله بن اسماعیل 16305/1
کاظمی، سعد بن جواد 16498
کاظمی، محمّد امین بن محمّد علی 16373/1، 16373/2
کاظمی، محمّد حسین بن هاشم 16546
کرمانشاهی، محمّد علی بن محمّد باقر 16327/1، 16327/2
کرمانی، محمّد کریم بن ابراهیم 16313
کیدری، محمّد بن حسین 16509/45
کیمیائی- مرعشی شوشتری، فتح الله بن محمّد رضا
لاری، عبد الحی زاهدی کبیری 16326/5
متنبی بن حسن کندی جعفی کوفی- متنبی، احمد بن حسين
متنبی، احمد بن حسین 16579، 16344
مجاهد طباطبائی، محمّد بن علی 16342
مجدالدين بن محمّد شفیع عباسی دزفولی- عباسی، مجدالدین بن محمّد شفیع
مجلسی، محمّد باقر بن محمّد تقی 16304، 16307، 16425، 16463، 16485، 16534/2
محدث- سنجانی، علی بن اسماعیل 16507/1
محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی- فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی
محقق ثانی- محقق کرکی، علی بن حسین
محقق حلی، جعفر بن حسن 16363، 16397، 16407، 16411، 16455، 16462، 16515، 16517
محقق قمی- میرزای قمی، ابو القاسم بن محمّد حسن
محقق کرکی، علی بن حسین 16387/2، 16570
محمّد باقر بن محمّد اکمل وحید بهبهانی- بهبهانی، محمّد باقر بن محمّد اکمل
محمّد بن ابی بکر دمامینی مخزومی قرشی- ابن دمامینی، محمّد بن ابی بکر
محمّد بن احمد بهشتی اسفراینی- بهشتی، محمّد بن احمد
محمّد بن اسحاق قونوی- صدر الدین قونیوی، محمّد بن اسحاق
محمّد بن اسعد دوانی- دوانی، محمّد بن اسعد
محمد بن حسن استرآبادی- استرآبادی، محمد بن حسن
محمّد بن حسن اصفهانی- فاضل هندی، محمّد بن حسن
محمّد بن حسن بن دريد ازدی بصری- ابن درید، محمّد بن حسن
محمد بن حسن بن يوسف حلی- فخر المحققين، محمّد بن حسن
فخر الدین محمّد بن حسن بن زین الدین شامی عاملی- شامی عاملی، محمّد بن حسن
محمّد بن حسين حارثى عاملی- شیخ بهائی، محمّد بن حسين
محمّد بن حسین بن موسی موسوی- شریف الرضی، محمّد بن حسين
محمّد بن حسين حارتی عاملی- شیخ بهائی، محمّد بن حسين
محمّد بن حسین کیدری بیهقی نیشابوری- کیدری، محمّد بن حسین
محمّد بن شاه مرتضی ملا محسن فیض کاشانی- فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی
محمّد بن صالح شحوری شدغینی عاملی اصفهانی عاملی، محمّد بن صالح
محمّد بن عبد الرحمن قزوینی- خطیب قزوینی، محمّد بن عبد الرحمن
محمّد بن عبد الغنی اردبیلی- اردبیلی، محمد بن عبد الغني
محمّد بن عبد الفتاح تنکابنی- سراب تنکابنی، محمد بن عبد الفتاح
محمّد بن عبد الله طائی جیانی 16328/4، 16413/2، 16506
محمّد بن عبد المهدی حسینی- صدرالدین حسینی، محمّد بن عبد المهدی
محمّد بن عبد المهدی شوشتری- شوشتری، محمّد بن عبد المهدی
محمّد بن علي بن ابراهيم بن ابي جمهور احسائي- ابن ابی جمهور، محمّد بن زین الدین
محمّد بن على بن بابویه قمی- ابن بابویه، محمّد بن علی
محمّد بن على بن حسين بن بابویه قمی- ابن بابویه، محمّد بن علی
محمّد بن على بن خاتون عاملی- ابن خاتون، محمّد بن علی
محمّد بن على بن محى الدین موسوی عاملی- عاملی، محمّد بن علی
محمّد بن علی طباطبائی حائری- مجاهد طباطبائی، محمّد بن علی
محمّد بن فخرالدین علی رستمداری- رستمداری، محمّد بن علی
خواجه نصیرالدین طوسی- نصیرالدین طوسی، محمّد بن محمّد
محمّد بن محمّد بن حسن طوسی- نصیرالدین طوسی، محمّد بن محمّد
محمّد بن محمّد بن مالک طائی- ابن مالک، محمّد بن محمّد
محمّد بن محمّد بویهی امامی رازی- قطب الدین رازی، محمّد بن محمّد
محمد بن محمد رضا قمی مشهدی- قمی مشهدی، محمّد بن محمّد رضا
محمّد بن محمّد غزالی- غزالی، محمّد بن محمّد
محمّد بن مرتضی فیض کاشانی- فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی
محمّد بن مکی جزینی عاملی- شهید اول، محمّد بن مکی
محمّد بن منصور بن احمد عجلی حلی- ابن ادریس، محمّد بن احمد
محمّد تقی بن علی محمّد نوری- نوری مازندرانی، محمّد تقی بن علی محمّد
محمّد حسین بن حیدر علی شوشتری- شوشتری، محمّد حسین بن حیدر علی
محمّد سعید بن محمّد مفید قمی- قمی،محمّد سعید بن محمّد
محمّد صالح بن عبد الواسع حسینی خاتون آبادی 16356/4
محمد کاظم بن محمد صادق کاشانی- کاشانی، محمّد کاظم بن محمّد صادق
محمّد علی بن محمّد باقر بهبهانی کرمانشاهی- کرمانشاهی، محمّد علی بن محمّد باقر
محمّد بن محمّد باقر حسینی مختاری نائینی اصفهانی- حسینی نائینی، محمد بن محمد باقر
محمّد کاظم بن محمّد صادق کاشانی اصفهانی- کاشانی، محمّد کاظم بن محمّد صادق
محمّد کریم خان بن ابراهیم کرمانی- کرمانی، محمّد کریم بن ابراهيم
محمّد محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی- فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی
محمّد محسن بن شاه مرتضی- فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی
محمّد مهدی بن مرتضی بروجردی نجفی- بحر العلوم، محمّد مهدی بن مرتضی
محمّد مهدي بن مرتضی طباطبائی بروجردی- بحر العلوم، محمّد مهدی بن مرتضی
محمّد باقر بن محمّد تقی مجلسی اصل کتاب برای مجلسی است اما این کتاب گزیده شده 16366/5
محمود بن احمد بن موسی عینی- بدرالعینی، محمود بن احمد
محمود بن علی بن محمّد امین عاملی- امین، محمود بن علی
محمود بن محمّد بن عمر چغمینی- جغمینی محمود بن محمّد
محمود حسینی خفری- خفری، محمود
مختاری نائینی، محمّد بن محمّد باقر- حسینی نائینی، محمّد بن محمد باقر
مدني، علی خان بن احمد 16325
مرادی، حسن بن قاسم- ابن ام قاسم
مرتضی بن محمّد امین انصاری دزفولی- انصاری، مرتضی بن محمّد امین
مرعشی آملی، حسین بن محمد- سلطان العلماء، حسین بن محمد
مرعشی شوشتری، فتح الله بن محمّد رضا 16326/4، 16572
مسعود بن أبى بكر بن حسين بن جعفر فراهی سجزی- ابو نصر فراهی، مسعود بن ابی بکر
مسکویه، احمد بن محمّد 16574/5
مشکک- رستمداری، محمّد بن علی
مشهدی، محمّد جعفر 16524
مفضل بن عمر ابهری- اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر
مقداد بن عبد الله سیوری حلى- فاضل مقداد، مقداد بن عبد الله
مقدس اردبیلی، احمد بن محمّد 16468
مقدس اردبیلی- مقدس اردبیلی، احمد بن محمّد
ملا احمد بن محمّد- مقدس اردبیلی، احمد بن محمّد
ملا صدرا- صدرالدین شیرازی، محمّد بن ابراهیم
ملا محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی- فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی
ملک العلماء- دولت آبادی، احمد بن شمس الدین ملک یوسف، شاه نظر 16347
منصور بن صدرالدین محمّد دشتکی شیرازی- دشتکی، منصور بن محمّد
میبدی، حسین بن معین الدین 16349/2
میر سید شریف گرگانی- جرجانی، علی بن محمّد
میر مخدوم بن شمس الدین محمّد بن سید شریف گرگانی- جرجانی، ابو الفتح بن مخدوم
میرزا جان باغنوی- میرزاجان باغنوی، حبیب الله
میرزاجان باغنوی، حبیب الله 16346/1
میرزای قمی- میرزای قمی، ابو القاسم بن محمّد حسن
میرزای قمی، ابو القاسم بن محمّد حسن 16348، 16426، 16461، 16578
نائینی، محمّد بن محمّد هادی 16430
نائینی، محمّد بن محمد باقر- حسيني نائینی، محمد بن محمد باقر
ناصر الدین عبد الله بن عمر بیضاوی شیرازی شافعی- بیضاوي، عبد الله بن عمر
نجار شوشتری، محمّد بن علی 16437
نجفی، محمّد حسن بن باقر 16480
نجم الدین ابو القاسم جعفر بن حسن بن يحيي هذلي- محقق حلی، جعفر بن حسن
نجم الدین جعفر بن حسن بن يحيى هذلي حلى- محقق حلی، جعفر بن حسن
نجم الدین جعفر بن حسن هذلي حلى- محقق حلی، جعفر بن حسن
نجم الدین عبد الله بن حسین یزدی شاه آبادی- یزدی، عبد الله بن حسین
نجم الدین، جعفر بن حسن محقق حلى- محقق حلی، جعفر بن حسن
نجم الدین، جعفر بن حسن بن يحيى هذلي حلى- محقق حلی، جعفر بن حسن
نراقی، احمد بن محمّد مهدی 16366/1
نراقی، مهدی بن ابی ذر 16385
نصیرالدین طوسی، محمّد بن محمّد 6414/1، 16421/4، 16520
نصیر الدین محمّد بن حسن طوسی- نصیر الدین طوسی، محمّد بن محمّد
نظام أعرج- نیشابوری، حسن بن محمّد
نظام الدین حسن بن محمّد قمی نیشابوری- نیشابوری، حسن بن محمّد
نظام الدین عثمان بن عبد الله خطائی- خطائی، عثمان بن عبد الله
نعمت الله بن عبد الله جزائري شوشتری- جزائری، نعمت الله بن عبد الله
نعمت الله بن عبد الله حسینی جزائری شوشتری- جزائری، نعمت الله بن عبد الله
نعمت الله بن عبد الله موسوی جزائری شوشتری- جزائری، نعمت الله بن عبد الله
نعمت الله موسوی حسینی جزائری جزائری- جزائری، نعمت الله بن عبد الله
نورالدین بن نعمت الله جزائری شوشتری- جزائری، نورالدین محمّد بن نعمت الله
نورالدین علی بن علی بن حسين بن ابی الحسن موسوی عاملی- عاملی، نورالدین بن علی
نورالدین علی بن محمّد بن احمد غزى الاصل مکی مالكي- ابن الصباغ، على بن محمّد
نورالدین، عبد الرحمن بن احمد بن محمّد جامی- جامی، عبد الرحمن بن احمد
نورالدین، علی بن محمّد اشمونی- اشمونی، علی بن محمد
نورالله بن محمّد شریف شوشتری مرعشی- شوشتری، نورالله بن شریف الدین
نورالله شوشتری- شوشتری، نورالله بن شریف الدین
نور الله- علما، نورالله
نوری مازندرانی، محمّد تقی بن علی محمّد 16316، 16368
نوری، حسین بن محمد تقی 16404
نیشابوری، حسن بن محمّد 16499
وحید بهبهانی- بهبهانی، محمّد باقر محمد باقر بن محمّد اکمل
ورام بن أبي فراس بن حمدان 16390/18
ورام، مسعود بن عیسی- ورام بن ابی فراس بن حمدان
هروی، عبد الرحیم بن حسینعلی 16556
یافعی، عبد الله بن أسعد 16320
يحيي بن احمد بن يحيى بن حسن بن سعيد هذلي حلى- ابن سعید، یحیی بن احمد
يحيى بن حبش سهروردی- سهروردی، یحیی بن حبش
يحيى بن سعيد- ابن سعید، یحیی بن احمد یزدی، عبد الله بن حسين 6497، 16542، 16569، 16586، 16591
يوسف بن احمد بن ابراهیم درازی بحرانی- بحرانی، یوسف بن احمد
آداب البحث و المناظره 16421/1
آداب المتعلمين 16414/1
آداب المناظره- آداب البحث و المناظره
ابطال القياس- رساله ای در قیاس
ابطال قول (الشيء شيء لنفسه) 16509/25
ابطال مدعى الرؤية 16509/11
ابواب العرفان 16470
اثبات الفوائد- ايضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد
اجوبه المسائل الرسيه- جوابات المسائل الرسية الاولى
اجوبه المسائل الرسيه- جوابات المسائل الرسيه الثانيه
اجوبه المسائل السلاريه 16509/38
اجوبه المسائل الطرابلسيه الثالثه- جوابات المسائل الطرابلسيه الثالثه
اجوبه المسائل الواسطيات- المسائل الواسطيات احادیث عشره 16587
الاحاديث القدسيه- الاحاديث المنتخبه
الاحاديث المنتخبه 16366/3
احقاق الحق 16409
احكام النوافل- دور العقل في النوافل
احكام اهل الاخره 16509/41
اختیارات ایام 16356/3
الادب الصغير 16574/4
الاربعون حديثا 16528
اربعون سوره- الاحاديث المنتخبه
ارشاد الاذهان الى احكام الايمان 16337، 16393، 16529، 16538
استحقاق مدح الباري على الاوصاف 16509/13
الاستبصار فيما اختلف من الأخبار 16402
اسرار الصلاه- التنبيهات العليه على وظائف الصلاه القلبية
الاسعاد لثمره الفؤاد على سعاده الدنيا و المعاد- كشف المحجه لثمره المهجه
اصاله البرائه 16390/6، 16390/15
اصاله البرائه- الرسالة التسامحيه
اصاله الطهاره 16390/13
اصباح الشيعه بمصباح الشريعه 16509/5
الاصلاح 16342
اصلاح العمل- الاصلاح
الاصول الاصليه 16532
اصول فقه 16390/1
اعمال السنة 16541
اقسام المنافع- المنافع التي عرض الله الأحياء لها
اکسیر- رساله در اکسیر
الالغاز البهيه- الفوائد البهيه في شرح الصمدية الالفيه 16328/4، 16400/1، 16413/2، 16473/2، 16506، 16522، 16555
الفيه- الالفيه
الفيه الشهيد- الالفيه
الالفيه في فقه الصلاه اليوميه- الالفيه
الالواح العماديه 16548
انوار البحار 16430
انوار البدرين في ترجمه البحرين و علماء البحرين 16303، 16309/1
أنوار البدرين و مطلع النيرين- أنوار البدرين في ترجمه البحرين و علماء البحرين
الانوار البهيه في شرح الاثنا عشريه 16449
انوار التنزيل و اسرار التاويل 16396
انواع الاعراض 16509/30
اول الواجبات النظر 16509/16
ایسا غوجی 16410/2
ايضاح الفوائد في شرح اشكالات القواعد- ايضاح الفوائد في شرح مشكلات القواعد
ايضاح الفوائد في شرح مشكلات القواعد 16389
الايقاظ من الهجعه بالبرهان على الرجعه 16525
بحار الانوار (ج14) 16425
البحور الزاخره فى شرح احادیث العترة الطاهره- غايه المرام في شرح تهذيب الأحكام (ج4)
بغيه الانام فى معرفه الساعات و الايام- غنيه الانام فی معرفه الساعات و الايام
بغيه الخاص و العام 16546
البهجه المرضيه في شرح الالفيه 16358، 16360، 16361/2، 16514
البهجه لثمره المهجه- كشف المحجه لثمره المهجه
پاسخ به چند مساله فلسفی 16510/2
پیدایش حقوق و حقوق بین الملل 16464
التاء في قولنا (ذات القديم) 16509/22
تاج اللغه و سر العربيه- صحاح اللغه
تتمه انواع الاعراض- انواع الاعراض
تحرير القواعد المنطقيه في شرح الشمسية 16361/3، 16551، 16584
تحرير المنطق و الكلام 16599
تحریر مجسطی 16520
تحفه الدهر في مناظره الغنى و الفقر 16346/2
تحفه الزائر 16307
تحفه القريب فى شرح مغني اللبيب 16496
تحفه اللئالي 16346/2
تذکره اولی الالباب و الجامع للعجب العجاب 16379
تذکره داوود انطاکی- تذکره اولی الالباب و الجامع للعجب العجاب
ترتیب مشيخه الفقيه 16373/3
ترجمه انوار العقول من اشعار وصی الرسول 16516
ترجمه دیوان امیرالمؤمنین- ترجمه انوار العقول من اشعار وصى الرسول
ترجمه قطب شاهی 16486
ترسل 16494، 16581
تسليه الحزين فى فقد العافيه و الاحباب و البنين 16561
التصريح بمضمون التوضيح 16458
التصريف 16328/2، 16413/1، 16416، 16475
التصريف العزي- التصريف
التصريف العزي- شرح الكافيه في النحو
تصريف الكلام- التصريف
تعليقه على معالم الاصول- حاشيه على معالم الاصول
تفسیر ابو الفتوح- روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن
تفسير اوائل السور 16421/2، 16421/3
تفسیر بیضاوی- انوار التنزيل و اسرار التاويل
تفسیر صافی 16448
تفسير فواتح السور- تفسير اوائل السور
تفصيل الادله الثلاثه 16510/5
تقویم سال 1327ق 16466
تقویم سال 1328ق 16465
تقویم شرعی 16356/4
تقویم نجومی 16356/2
تلج اللغه و صحاح العربي- صحاح اللغه
تلخيص البيان فى مجازات القرآن 16317
تلخيص مفتاح العلوم 16567
تمهيد القواعد الأصولية و العربيه لتفريع الاحكام الشرعیه 16491/1
التنبيهات العليه على وظائف الصلاه القلبيه 16478/2
تنجس البئر ثم غور مائها 16509/9
توضيح المقاصد و المسالك بشرح الفیه این مالک 16398
تهذيب الاحكام 16428، 16429، 16439، 16444
تهذيب الاصول- تهذيب الوصول الى علم الاصول
تهذيب الوصول الى علم الاصول 16377، 16564
تهذيب طريق الوصول الى علم الاصول- تهذيب الوصول الى علم الاصول
جامع الأخبار 16366/4
جامع الدقائق و كاشف الحقائق- المهذب البارع فى شرح المختصر النافع
جامع المقال 16373/1
جرائم جنسی 16467
الجسم لم يكن كائنا بالفاعل 16509/15
جنگ 16512
جنگ اشعار 16315
جوابات المسائل الرسيه الاولى 16509/39
جوابات المسائل الرسيه الثانيه 16509/40
جوابات المسائل الرمليات- المسائل الرمليه
جوابات المسائل السلاريه- اجوبه المسائل السلاريه
جوابات المسائل الطرابلسيه الثالثه 16509/37، 16509/42
جوابات المسائل الناصريه- جوابات المسائل الرسيه الثانيه
جوابات المسائل الناصريه- جوابات المسائل الرسيه الاولى
جوابات المسائل النيليه 16509/17
جوابات المسائل الواسطيات- المسائل الواسطيات
جوابات سلار بن عبد العزيز الدیلمی- اجوبه المسائل السلارية
جوامع الجامع (ج1) 16412
الجواهر- جواهر الفقه
جواهر البحرين في احكام الثقلين 14433
الجواهر الغوالى فى شرح عوالی اللئالى- مدينه الحديث
جواهر السنة- شرح الفيه الشهيد
جواهر الفقه 16410/3
جواهر البحرين في احكام الثقلين 16435
الجوهر لايكون محدثا 16509/24
چهل حدیث- الاربعون حديثا
حاشیه مختصر المعاني 16376
حاشية مطول 16370
حاشیه آداب البحث و المناظره 16419/4
حاشیه اثبات الواجب 16346/1
حاشیه بر الوافيه في شرح الكافيه 16544
حاشیه تحرير القواعد المنطقيه في شرح الشمسيه 16354، 16513، 16554
حاشيه تهذيب المنطق 16497، 16542، 16569، 16586، 16591
حاشیه حاشیه تهذيب المنطق 16583
حاشیه خطائی- حاشية مختصر المعاني
حاشیه خطائي- حاشیه مختصر شرح تلخیص المفتاح
حاشیه شرح آداب البحث 16419/2
حاشیه شرح ایسا غوجی 16410/1
حاشیه شرح تجريد الكلام 16545
حاشیه شرح تلخيص المفتاح- حاشية مطول
حاشيه شرح تهذيب المنطق 16332/1
حاشیه شرح قوشچی بر تجرید الکلام طوسی 16504، 16518
حاشیه شرح مختصر الاصول 16472
حاشیه شرح مختصر تلخيص المفتاح- حاشية مختصر المعاني
حاشیه شریفی- حاشیه تحرير القواعد المنطقيه في شرح الشمسيه
حاشیه شریفی بر شرح قطبی شمسیه- حاشیه تحرير القواعد المنطقيه في شرح الشمسيه
حاشیه صغری- حاشیه تحریر القواعد المنطقيه في شرح الشمسيه
حاشيه على معالم الاصول 16305/2
حاشیه مختصر ابن الحاجب- حاشيه شرح مختصر الاصول
حاشیه مختصر المعاني- حاشیه مختصر شرح تلخيص المفتاح
حاشیه مختصر المنتهى- حاشیه شرح مختصر الأصول
حاشیه مختصر شرح تلخيص المفتاح 16500
حاشيه معالم الاصول 16353/2، 16353/3، 16576
حاشیه ملا عبد الله- حاشيه تهذيب المنطق
حجيه الشهره 16390/11
الحدائق الناضره في احكام العتره الطاهره 16384
الحدائق الناضره فى احكام العترة الطاهره (ج1) 16445
حديقة المؤمنين 16301
حديقه الشيعه (ج2) 16468
حشر الاشياء و معاد كل شيء 16575
الحق اليقين 16463، 16485/2
الحق المبين فى تصويب راي المجتهدین و تخطئه الأخباريين 16471/1
حقائق الطب 16313
حكم نجس العین و نجس الحكم 16509/9
حل المسائل 16326/5
حملات الليث 16507/1
ختام الكلام الشرح مفاتيح شرايع الاحكام- فتاح المجامع بمفاتيح الشرايع
خريده العجائب- خريده العجائب و فريدة الغرائب خریده العجائب و فريدة الغرائب 16351/2
الخلاصه في النحو- الالفيه
الخلاف 16390/17
الخلاف في الاحكام- الخلاف
خواص القرآن- الدر النظيم في فضائل القرآن العظيم
الدر النظيم في خواص القرآن العظيم- الدر النظيم في فضائل القرآن العظيم
الدر النظيم في فضائل القرآن العظيم 16320
الدرجات الرفيعه في طبقات الاماميه من الشيعه 16325
درّ نجف 16469
الدليل على ان الجواهر مدركه 16509/28
دلائل العباد على سبيل الرشاد في شرح الارشاد 16316، 16368
دليل المتحيرين 16372/1
دور العقل في النوافل 16509/27
دیوان حضرت علی علیه السلام 16600
دیوان متنبی 16579
ذخائر الحكمه 16574/3
ذكر الخلائف و عنوان المعارف 16574/2
رجال کاظمی- هدايه المحدّثين الى طريقه المحمّدين
الرد على المنجمين 16509/43
الرد على من اثبت حدوث الاجسام من الجواهر 16509/20
الرساله الاثيريه فى المنطق- ایسا غوجی
الرسالة الاختياريه- غنيه الأنام في معرفه الساعات و الايام
الرساله التسامحيه 16390/8
رساله الحسام في معرفه قبله الاسلام 16321/2
الرسالة الحساميه في القبله الاسلامية- رسالة الحسام في معرفه قبله الاسلام
الرساله الشمسيه 16557
الرساله الکریه- رساله در کر
رساله بحثیه- آداب البحث و المناظره
رساله حشریه- حشر الاشياء و معاد كل شيء
رساله در استصحاب 16390/3، 16390/16
رساله در اکسیر 16372/3، 16582
رساله در حکم استفاده از اشیاء طلا و نقره 16495
رساله در عبادت جاهل 16390/12
رساله در علم غیب امام 16355/2
رساله در علوم غریبه 16326/3
رساله در فواید بیخ چینی 16503/4
رساله در قاعده من ملک 16334/3
رساله در قبله شوشتر 16321/3
رساله در کر 16387/1
رساله در معرفت تقویم 16356/1، 16414/2
رساله در مورد ارواح پیامبر و ائمه عليهم السلام 16366/1
رساله در نکاح 16471/3
رساله در وجوب عینی نماز جمعه در زمان غیبت 16527
رساله عمر بن الوردي في رسم الدائره- خریده العجائب و فريدة الغرائب
رساله فى الجواهر المدركة- الدليل على ان الجواهر مدرکه
رساله في العداله 16334/2
رساله في العلم الاكتسابي و اللدني 16421/4
رساله في الغيبه 16509/18
رساله فى المسائل الفرعيه و الاحكام الشرعيه 16510/6
رساله فى المواسعه و المضايقه 16334/5، 16390/5
رساله في تقدير الکر- رساله در کر
رساله في حشر العوام في معاد الاشياء و حشرها- حشر الاشیاء و معاد كل شيء
رساله في قضاء الصلاه عن الميت 16334/4
رساله محی الدین- حاشیه شرح ایسا غوجی
رساله ای در احکام نجوم 16321/4
رساله ای در سیر و سلوک 16573
رساله ای در عقاید 16390/7
رساله ای در علوم غریبه 16326/2
رساله ای در علوم مختلف 16419/3
رساله ای در قیاس 16390/10
رساله ای در نحو عربی 16478/3
رساله ای در واقعه کربلا 16366/2
رساله ای در حساب و جبر و مقابله 16563
رساله ای در علوم غریبه 16420
الرسائل- فرائد الاصول
رسائل شیخ انصاری- فرائد الاصول
رؤیت هلال قبل از زوال 16390/14
رضاعیه 16305/4
روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن 16487
الروضه البهيه فى شرح اللمعة الدمشقيه 16324، 16392
رياض المسائل في تحقيق الاحكام بالدلائل 16451
رياض المسائل في تحقيق الاحكام بالدلائل (ج1) 16306
رياض المسائل في تحقيق الاحكام بالدلائل (ج2) 14323
زاد السالک- زاد السالکین
زاد السالكين 16507/5
زاد المعاد 16304، 16534
زبده الاصول 16502، 16549
زهر الربيع في الطرائف و الملح و المقال البديع 16436، 16590
زهر الربيع في الطرائف و الملح و المقال البديع (ج1) 16331
زهره الحسن 16592
سبائك العقیان 16340
السرائر الحاوي لتحرير الفتاوى 16474
سفينه النجاه في مناقب الائمه الهداه 16365
سیوطى- البهجه المرضيه في شرح الالفيه
الشافيه في النحو 16361/1
شرائع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام 16397، 16455، 16462
شرائع الإسلام في مسائل الحلال و الحرام (ج1) 16407
شرح ابن الناظم- شرح الفیه ابن مالک
شرح اجرومیه 16478/5
شرح ارجوزه في الرضا علیه السلام- شرح الارجوزه الرضاعيه
شرح ارشاد الاذهان- دلائل العباد على سبيل الرشاد في شرح الارشاد
شرح استرآبادی- شرح الكافيه في النحو (ج2)
شرح استرآبادی- شرح الكافيه في النحو
شرح اشمونی بر الفیه- شرح الالفيه في النحو
شرح الارجوزه الرضاعيه 16585
شرح الالفيه في النحو 16450
شرح الانموذج في النحو 16357/3
شرح التصريف 16482
شرح الحبل المتين- شرح الفرائض البهائيه
شرح الخلاصه النحوية- شرح الفیه ابن مالک
شرح الرساله الاثيريه- شرح ایسا غوجی
الشرح الصغير- حديقة المؤمنين
شرح الفرائض البهائيه 16346/4
شرح الفيه- توضيح المقاصد و المسالک بشرح الفیه ابن مالک
شرح الفية ابن مالک 16399/2، 16408، 16418
شرح الفيه الشهيد 16362، 16570
شرح الفيه- البهجة المرضيه في شرح الالفيه
شرح الكافيه فى النحو 16309، 16415، 16540
شرح الكافيه في النحو (ج2) 16310
الشرح الكبير- رياض المسائل في تحقيق الاحكام بالدلائل (ج1)
الشرح الكبير- رياض المسائل في تحقيق الاحكام بالدلائل (ج2)
شرح اللمعة الدمشقيه 16355/3
شرح اللمعة الدمشقيه- الروضة البهيه في شرح اللمعة الدمشقية
شرح المختصر النافع- حديقة المؤمنين
الشرح الوسيط- الوافيه في شرح الكافيه
شرح الهدايه الاثيريه- شرح هدایه الحکمه
شرح انوذج- شرح الانموذج في النحو
شرح اوضح المسالك الى الفيه ابن مالک- التصريح بمضمون التوضيح
شرح ایسا غوجی 16508
شرح باب حادي عشر- النافع يوم الحشر في شرح الباب الحادي عشر
شرح تجريد الكلام 16483
شرح تصریف 16473/1
شرح تلخیص المفتاح- مختصر المعاني في شرح تلخيص المفتاح
شرح تلخيص مفتاح العلوم 16438
شرح تلخيص مفتاح العلوم- المصباح في شرح تلخيص المفتاح و مشكلات الايضاح
شرح تهذيب المنطق 16332/2
شرح ثمانا بعدما جاوزت الاثنين 16334/5، 16390/5
شرح جامی- الفوائد الضيائيه في شرح الكافيه
شرح حديث البساط- شرح حديث الغمامه
شرح حديث السحابة- شرح حديث الغمامه
شرح حديث الغمام- شرح حديث الغمامه
شرح حديث الغمامه 16349/1
شرح خلاصه الحساب 16321/1، 16498
شرح دیوان امرء القيس 16452/1
شرح دیوان ذوالرمه 16511
شرح دیوان علقمه 16452/3
شرح دیوان نابغه ذبیانی 16452/2
شرح رضی بر کافیه- شرح الكافيه في النحو
شرح رضی بر کافیه- شرح الكافيه في النحو (ج2)
شرح سیوطى- البهجه المرضيه في شرح الالفيه شرح شافی 16499
شرح شرائع الإسلام- مسالك الافهام الى تنقيح شرائع الاسلام
شرح شمسيه- تحرير القواعد المنطقيه في شرح الشمسية
شرح شواهد ابن الناظم- شرح شواهد شرح الفيه
شرح شواهد شرح ابن الناظم- شرح شواهد شرح الفيه
شرح شواهد شرح الفيه 16338
شرح شواهد شرح الفيه- شرح شواهد شرح الفيه
شرح صحیفه سجادیه 16417
شرح صغير- نور الانوار في ايضاح كلام خير الاخيار
شرح عوالی اللئالی- مدینه الحديث
شرح قواعد الاحكام- كشف اللثام عن قواعد الحکام
شرح کافیه 16568
شرح کبری 16346/3
شرح كبير- رياض المسائل في تحقيق الاحكام بالدلائل
شرح لمعه- الروضة البهيه في شرح اللمعه الدمشقيه
شرح مختصر تلخيص مفتاح العلوم- مختصر المعاني في شرح تلخيص المفتاح
شرح مغني اللبيب- المنصف من الكلام على مغنی ابن هشام
شرح ملا جامی- الفوائد الضيائيه في شرح الكافيه
شرح منظومه ابن سینا در طب 16533
شرح نظام- شرح شافی
شرح نهج البلاغه 16460
شرح هدایه الحکمه 16349/2
الصافي في التفسير- تفسیر صافی
صحاح العربية- صحاح اللغه
صحاح اللغه 16447
الصحاح في اللغه- صحاح اللغه
الصحائف الاربعون- الاحاديث المنتخبه
الصحيفه الثانيه العلويه 16404
الصحيفة العلوية الثانية- الصحيفة الثانية العلوية
الصحيفه الكاملة السجادية- صحیفه سجادیه
صحیفه سجادیه 16489، 16531، 16535، 16539
صحیفه کامله سجادیه- صحیفه سجادیه
الصيحه بالحق 16355/1
صيغ العقود و الايقاعات 16387/2
صيغه البيع- مساله في صيغه النكاح
طالع نامه 16326/1، 16503/3
طرح الكونين و رفض العالمين- حشر الاشياء و معاد كل شيء
عجائب احکام امیرالمؤمنین 16574/1
العزي في التصريف- شرح الكافيه في النحو
العزي في التصريف- التصريف
عضديه- آداب البحث و المناظره
العقود الاثني عشر في مراثی سادات البشر 6559
عمل اکسیر- رساله در اکسیر
عنوان المعارف و ذكر الخلائف- ذكر الخلائف و عنوان المعارف
عنوان المعارف- ذكر الخلائف و عنوان المعارف
عوالى اللئالى العزيزيه في الاحاديث الدينيه 16405
عوالى اللالى الحديثيه على مذهب الإماميه- عوالى اللئالى العزيزيه في الاحاديث الدينيه
العوامل- العوامل المائه
العوامل في النحو 16357/1، 16543
العوامل المائه 16328/3، 16352/1، 16352/2، 16400/2
عوامل ملا محسن- العوامل في النحو
غايه المرام فى شرح تهذيب الأحكام (ج4) 16443
غرائب الأخبار و نوادر الآثار 16526
غنيه الانام فى معرفه الساعات و الايام 16596
غوالى اللآلى- عوالى الليالي العزيزيه في الاحاديث الدينيه
فتاح المجامع بمفاتيح الشرايع 16327/1، 16327/2
فرائد الاصول 16334/1، 16481
الفرائد البرهانية- الفوائد البرهانيه في تحقيق الفوائد الفناريه
الفرائد البهيه- الفوائد البهيه في شرح الصمدية
فرائد القلائد فى مختصر شرح الشواهد 16459
الفرق بين الأخباريين و الأصوليين 16510/1
الفرق بين نجس العين و الحكم- حكم نجس العين و نجس الحكم
فروق اللغات- فروق اللغات فى التمييز بين مفاد الكلمات
فروق اللغات فى التمييز بين مفاد الكلمات 16369
الفروق بين المتقاربات- فروق اللغات في التمييز بين مفاد الكلمات
فساد العمل باخبار الاحاد 16509/14
الفصول المهمه في معرفه الائمه 16503/1
الفقيه- من لا يحضره الفقيه
فوائد 16510/7
الفوائد البرهانيه في تحقيق الفوائد الفناريه 16424
الفوائد البهيه في شرح الصمديه 16367
الفوائد الصمدية 16478/1
الفوائد الضيائيه فى شرح الكافيه 16329، 16537
الفوائد الغرويه 16341
الفوائد الفناريه- الفوائد البرهانيه في تحقيق الفوائد الفناريه
فوائد در استصحاب 16390/9
فوائدی در فقه 16491/3
فوائدی در منطق 16491/4
فهرس العلوم 16507/6
فهرس العلوم الدينية و الدنيويه- فهرس العلوم
فهرست العلوم- فهرس العلوم
فهرست تمهيد القواعد الأصوليه- كشف الفوائد من كتاب تمهيد القواعد
القانون 16560
قانونچه 16326/6، 16403، 16594
قرآن 16375، 16380، 16501، 16588، 16597، 16598
قرآن کریم 16484
قرة العيون في اعز الفنون 16371
القديم لا يفعل القبيح- استحقاق مدح الباري على الاوصاف
قرة العيون فى المعارف و الحكم- قرة العيون في اعز الفنون
قصص الانبياء- النور المبين في قصص الانبياء و المرسلين
قضایا امیرالمؤمنین علیه السلام- عجائب احكام امیرالمؤمنین
قوانين الاصول- القوانين المحكمه
القوانين المحكمه 16426، 16461
القوانين المحكمه (ج1) 16348
القوانين المحكمه في الأصول المتقنه- القوانين المحکمه
کبری 16562
كتاب الوصيه 16471/2
کتاب دعا 16335، 16595
كتاب في اقوال المنجمين- الرد على المنجمين
کتابی در ادعیه و تعقیبات نماز 16593
کتابی در اصول فقه 16330، 16359، 16390/4، 16589
کتابی در حکایات و طرائف 16351/1
کتابی در ذکر مصایب امام حسین علیه السلام 16566
کتابی در صرف و نحو عربی 16347
کتابی در فقه 16390/2، 16426، 16510/4، 16521
کتابی در نحو 16524
کتابی در نحو عربی 16547
كشف الغطاء عن خفيات مبهمات الشريعة الغراء 16456
كشف الفوائد من كتاب تمهيد القواعد 16491/2
كشف اللثام عن قواعد الاحكام 16345
كشف اللثام و الابهام عن قواعد الاحكام- كشف اللثام عن قواعد الاحكام
كشف المحجه باكف الحجه- كشف المحجه لثمره المهجه
كشف المحجه لثمره المهجة 16571
كفايه الحساب- كفايه الطلاب في علم الحساب
كفايه الطلاب في علم الحساب 16519
الكفايه فى الحساب- كفايه الطلاب في علم الحساب
الكلام في الاعراض- انواع الاعراض
الكلمات المكنونه- قرة العيون في اعز الفنون
کلمات قصار حضرت علی (علیه السلام) 16558
كنز اللغات 16488
كنز اللغه- كنز اللغات
گزیده ای از حیاه القلوب 16366/5
لامعة السطور- اللؤلؤ المسجور في معنى الطهور من شبهات بعض الجمهور
اللفظه الداله على الاستغراق 16509/36
اللؤلؤ المسجور في معنى الطهور من شبهات بعض الجمهور 163051
ما ورد من حكم اميرالمؤمنین علیه السلام 16577
مجازات القرآن- تلخيص البيان في مجازات القرآن
مجالس المؤمنين 16442
المجتنى من الدعاء المجتبى 16302/2
مجمع التفاسير 16437
مجمع النورين و مطلع النيرين- مشرق الشمسين و اکسیر السعادتين
مجموعه حکایات 16457
مجموعه ورام- نزهه النواظر و تنبیه الخواطر في الترغيب و الترهيب و المواعظ و الزواجر
المحاكمات الجليه في شرح الرسالة الالفيه- شرح الفيه الشهيد
المحجة البيضاء في احياء الاحياء 16431، 16453
المعالم- معالم الاصول
المنافع التي عرض الله الاحياء لها 16509/12
المنصف من الكلام على مغنى ابن هشام 16343
المنع من العمل بخبر الواحد- فساد العمل باخبار الاحاد
المهذب البارع فى شرح المختصر النافع 16446
محرق القلوب 16385
محرق القلوب و الاكباد 16477
محمى الحديد لکی کل احمق و بلید 16507/2
مختصر المعاني في شرح تلخيص المفتاح 16308، 16336، 16391
المختصر النافع 16363، 16411، 16515، 16517
المختصر في شرح تلخيص المفتاح- مختصر المعاني في شرح تلخيص المفتاح
مختصر تفتازانی- مختصر المعاني في شرح تلخيص المفتاح
مختصر جاویدان خرد في حكم الفرس و الهند و الروم و العرب 16574/5
مختصر شرایع الاسلام- المختصر النافع
مختصر فی شرح الحدث و الخبث 16510/3
مدينه الحديث 16322
مرأه التحقيق 16419/1
مراح الارواح 16523، 16552
مسائل الخلاف- الخلاف
مسالك الافهام الى تنقيح شرائع الاسلام 16386
مساله ای در صوم 16509/6
مساله في الاستثناء 16509/34
مساله فى الاعتراض على من يثبت حدوث الاجسام من الجواهر- الرد على من اثبت حدوث الاجسام من الجواهر
مساله في الرؤيه بالابصار- مساله في نفى الرؤيه
مساله فى الرد على المنجمين- الرد على المنجمين
مساله في الطلاق- مساله في الفاظ الطلاق
مساله في العصمه 16509/21
مساله في الفاظ الطلاق 16509/4
مساله في المتعه- مساله في نكاح المتعه
مساله في المسح على الخّفين 16509/1
مساله في الولايه من قبل السلطان الجائر 16509/35
مساله في صيغه النكاح 16509/3
مساله في طريق الاستدلال على فروع الاماميه 16509/32
مساله في كون الصفه بالفاعل 16509/23
مساله في معجزه الانبياء 16509/19
مساله في نفي الرؤية 16509/10
مساله في نكاح المتعه 16509/2
مساله فيما يخبر به المنجمون- الرد على المنجمين
مساله ای در اضافه فرزندان به جد پدری یا مادری 16509/7
المسائل الرسية- جوابات المسائل الرسيه الثانيه
المسائل الرمليات- المسائل الرمليه
المسائل الرمليه 16509/5
المسائل الطرابلسيه الثانيه- جوابات المسائل الطرابلسيه الثانيه
المسائل الواسطيات 16509/8
مشتركات الرجال- هدايه المحدّثين الى طريقه المحمدّين
مشترکات کاظمی- هدايه المحدّثين الى طريقه المحمّدين
مشرق الشمسين و اکسیر السعادتين 16530
مصابيح الاحكام 16454
مصابيح الفقه- مصابيح الاحكام
المصابيح فى الفقه المستنبط على الوجه الصحيح- مصابيح الاحكام
المصباح فى شرح تلخيص المفتاح و مشکلات الايضاح 16493
المطول- شرح تلخيص مفتاح العلوم
معارج القدس في مدارج معرفه النفس 16349/3
معالم الاصول 16353/1، 16364، 16422، 16479
معالم العلماء 16339/2
معاني الأخبار 16390/19
معانى الأخبار المروية عن سادات الاخیار- معانی الأخبار
معرفت تقویم 16346/5
معنى الاجباء 16509/31
معنی الباء في قو له تعالى (و امسحوا برؤوسكم) 16509/33
معنى قول النبى من اجبا فقد اربی- معنی الاحباء
معين الخواص 16578
مغني اللبيب عن كتب الأعاريب 16505
مفاتيح الشرايع 16476
مفتاح الغيب 16318
مفتاح الفلاح 16536، 16550
مفتاح المجامع بمفاتيح الشرايع- فتاح المجامع بمفاتيح الشرايع
مقاله فى الفرق بين الاصولى و الأخباري- الفرق بين الأخباريين و الأصوليين
مقامات العارفين- مقامات النجاه
مقامات النجاه 16432
مقتضب الأثر في النص على الائمه الاثني عشر- مقتضب الأثر في النص على عدد الائمه الاثنى عشر
مقتضب الأثر فى النص على عدد الائمه الاثنى عشر 16580
مقصود الأنام في شرح تهذيب الأحكام 16434
مکارم الاخلاق 16314
ملا جامى على الكافيه- الفوائد الضيائيه في شرح الكافيه
من لا يحضره الفقيه 16381، 16382، 16394، 16395، 16485/1
من لا يحضره التقويم- غنيه الانام فی معرفه الساعات و الايام
من لا يحضره الفقیه (ج3 و4) 16440
منازل السالكين 16507/3، 16507/4
مناظره الخصوم و كيفيه الاستدلال عليهم- مساله في طريق الاستدلال على فروع الاماميه
منافع الاحباء 16572
مناقب السادات 16503/2
منبع الحياه في جواز التقليد من الاموات- منبع الحياه في حجيه قول المجتهدين من الاموات
منبع الحياه فى حجيه قول المجتهدين من الاموات 16305/3
منتخب اشعار 16374/3
منتخب بحار الانوار- انوار البحار
منتخب نسيم الصبا 16374/1
منشآت- ترسل
منظومه در اختلاجات اعضاء بدن 16503/5
منظومه ای در هیئت- زهره الحسن
منهج الانتفاع في احكام الرضا علیه السلام 16311
مهج الدعوات و منهج العبادات 16302/1، 16333
مهذب النفوس في تهذيب اخلاق النفوس 16556
الناصريات- جوابات المسائل الرسية الأولى
النافع في مختصر الشرايع- المختصر النافع
النافع يوم الحشر في شرح الباب الحادي عشر 16401
تجاه العباد في يوم المعاد 16480
النجوم و المنجمون- الرد على المنجمين النخبة 16372/2
نخبه الارشاد الى تحصيل الزاد ليوم المعاد 16553
النخبه الكبرى- النخبه
نزهه الناظر فى الجمع بين الاشباه و النظائر 16509/44
نزهه النواظر و تنبيه الخواطر فى الترغيب و الترهيب و المواعظ و الزواجر 16390/18
النسبه بين الافعال و الافعال و ما هو لطف منها 16509/26
نصاب الصبيان 16328/1
تفی رویه الباری- مساله فى نفى الرؤيه
نقد النيسابوري في تقسيمه للاعراض- انواع الإعراض
نور الانوار فى ايضاح كلام خير الاخیار 16378، 16406
النور المبين في قصص الانبياء و المرسلین 16427
نهج البلاغه 16441
واجب الاعتقاد على جميع العباد 16565
الوافي 16388
الوافي (ج4) 16312
الوافيه في شرح الكافيه 16490، 16492
الوجيزه في الصلاه- الالفيه
وسيله الفلاح 16350
وفق المراد 16326/4
هدايه المحدّثين الى طريقه المحمّدين 16373/2
آموزش و پرورش- متون قدیمی تا قرن 1416414/1
ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600-672ق. الفيه-- نقد و تفسیر 16358، 16360، 16361/2، 16450
ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین، 1011-959ق.
معالم الدين في ملاذ المجتهدين-- نقد و تفسیر 16353/3، 16353/2
اجتهاد و تقلید-- قرن 12ق 16305/3
ابن آجروم، محمّد بن محمّد، 672-723ق، الاجرومیه-- نقد و تفسیر 16478/5
ابن ابی جمهور، محمّد بن زین الدین، -901؟ق؟، عوالى اللئالى العزيزية في الاحاديث الدينيه-- نقد و تفسیر 16322
ابن الحاجب، عثمان بن عمر، 646-570ق؛ مختصر الاصول-- نقد و تفسیر 16472
ابن الناظم، محمّد بن محمّد، -686؟ق. شرح الفیه-- نقد و تفسیر 16338
ابن بابویه، محمّد بن علی، 306-381ق 16373/3
ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق. الشافيه في النحو-- نقد و تفسیر 16309، 16310، 16319، 16329، 16415، 16490، 16492، 16537، 16540
ابن سينا، حسين بن عبد الله، 428-370ق. رساله في الاكسير الأحمر-- نقد و تفسیر 16557
ابن سينا، حسين بن عبد الله، 428-370ق. منظومه در طب-- نقد و تفسیر 16533
ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین، 1011-959ق.
معالم الدين فى ملاذ المجتهدین-- نقد و تفسیر 16305/2
ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 600-672ق. الفیه-- نقد و تفسیر 6408، 16514
ابن هشام، عبد الله بن یوسف، 708-761ق. المغنی اللبيب عن كتب الاغاريب نقد و تفسیر 16343، 16496
ابن هشام، عبد الله بن یوسف، 761-208ق، اوضح المسالک الی الفیه ابن مالک-- نقد و تفسیر 16458
ابن حاجب، عثمان بن عمر، 570-646ق. الكافيه-- نقد و تفسیر 6544، 16568
ابن شرفشاه استرآبادی، حسن بن محمّد، -717؟ق. الوافيه في شرح الكافيه نقد و تفسیر 16544
ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین، 1011-959ق. معالم الدين فى ملاذ المجتهدین-- نقد و تفسیر 16576
ابن مالک، محمّد بن عبد الله، 672-600ق، الفيه-- نقد و تفسیر 16398، 16399/2، 16418، 16458
ابن هشام، عبد الله بن یوسف، 708-761ق.
قطر الندى وبل الصدى-- نقد و تفسیر 16346/2
اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر، 660؟ق. ایسا غوجی-- نقد و تفسیر 16410/1، 16424، 16508
اثیر الدین ابهری، مفضل بن عمر، -660؟ق، هدایه الحكمه -- نقد و تفسیر 16349/2
احادیث احکام-- قرن 4ق 16381، 16382، 16394، 16395، 16440، 16485/1
احادیث احکام-- قرن 5ق 16402، 16428، 16429، 16434، 16439، 16443، 16444
احادیث احکام-- قرن 11ق 16388، 16434، 16530
احادیث احکام-- قرن 12ق 16322، 16433، 16435، 16384
احادیث اخلاقی-- قرن 7ق 16390/18
احادیث اخلاقی-- قرن 13ق 16561
احادیث اخلاقی-- متون قدیمی تا قرن 14 16453
احادیث اهل سنت-- متون قدیمی تا قرن 14 16512
احادیث خاص حديث الغمامه-- نقد و تفسیر 16349/1
احادیث شیعه-- احادیث احکام-- قرن 9ق 16405
احادیث شیعه-- احادیث احکام-- قرن 10ق 16322
احادیث شیعه-- احادیث احکام-- قرن 12ق 16322
احادیث شیعه-- احادیث اخلاقی-- قرن 6ق 16314
احادیث شیعه-- امامت قرن 4ق 16580
احادیث شیعه-- قرن 4ق 16381، 16382، 16390/19، 16394، 16395
احادیث شیعه-- قرن 11ق 16425، 16526
احادیث شیعه-- قرن 12ق 6427، 16430
احادیث شیعه-- قرن 13ق 16561
احادیث شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14ق 16366/4، 16486، 16587
احادیث شیعه-- چهل حدیث-- قرن 10ق 16528
احادیث قدسی متون قدیمی تا قرن 14ق 16366/3
اخباریه-- دفاعیه ها و ردیه ها-- قرن 11ق 16532
اخباریه-- دفاعیه ها و ردیه ها-- قرن 13ق 16507/1، 16510/1، 16510/2
اخباري ها-- دفاعیه ها و ردیه ها-- قرن 13ق 16355/1
اختر گویی 16420
اختر گویی-- متون قدیمی تا قرن 14 16503/3
اختر شناسی-- گاه شماری-- متون قدیمی تا قرن 14 16346/5
اختر گویی-- پرسش ها و پاسخ ها-- قرن 5ق 16509/43
اختر گویی-- قرن 11ق 16326/5، 16596
اخلاق-- پند و اندرز-- قرن 5ق 16574/5
اخلاق-- قرن 2ق 16574/4
اخلاق-- قرن 13ق 16556
اخلاق اسلامی-- قرن 6ق 16314
اخلاق اسلامی-- قرن 7ق 16571
اخلاق اسلامی-- قرن 12ق 16432
اخلاق اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14 16431، 16453، 16573
اخلاق عرفانی-- قرن 11ق 16372/2
ادبیات عربی-- شواهد شعری-- قرن 9ق 16459
ادبیات عربی-- قرن 2ق 16574/4
ادبیات عربی-- قرن 4ق 16574/3
ادبیات عربی-- لطایف و طنز-- قرن 12ق 16331، 16436، 16590
ادبیات عربی-- متون قدیمی تا قرن 14 16338
ادبیات عربی-- نثر عربی-- قرن 11ق 16374/2
ادبیات فارسی-- داستان های تاریخی-- متون قدیمی تا قرن 14 16457
ادبیات فارسی-- متون قدیمی تا قرن 14 16494، 16581
اسلام-- تاریخ خلفا-- قرن 4ق 16574/2
اصول دین قرن 11ق 16485/2
اصول فقه-- قرن 8ق 16491/1
اصول فقه-- قرن 10ق 16491/1، 16491/2
اصول فقه-- قرن 11ق 16364
اصول فقه-- متون قدیمی تا قرن 14 16419/3
اصول فقه اهل سنت-- قرن 7ق 16472
اصول فقه اهل سنت-- قرن 8ق 16472
اصول فقه شیعه 16589
اصول فقه شیعه-- قرن 5ق 16509/14، 16509/36
اصول فقه شیعه- قرن 8ق 16377، 16564
اصول فقه شیعه-- قرن 10ق 16422، 16479
اصول فقه شیعه-- قرن 11ق 16353/1، 16353/2، 16502، 16549
اصول فقه شیعه-- قرن 12ق 16327/1، 16353/3
اصول فقه شیعه-- قرن 13ق 16305/1، 16305/2، 16330، 16334/1، 16334/3، 16334/5، 16348، 16390/6، 16390/11، 16390/12، 16426، 16456، 16461، 16481
اصول فقه شیعه-- استصحاب-- متون قدیمی تا قرن 14 16390/3، 16390/9، 16390/16
اصول فقه شیعه-- عدالت-- قرن 13ق 16334/2
اصول فقه شیعه-- قیاس-- متون قدیمی تا قرن 14 16390/10
اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 13 16576
اصول فقه شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14 16359، 16390/1، 16390/4، 16390/8، 16390/15
اصول دین-- قرن 12ق 16463
اصول دین-- قرن 13ق 16456
اصولیه-- دفاعیه ها و ردیه ها-- قرن 13ق 16471/1
اعمال الشهور 16541
الالفيه في فقه الصلاه اليوميه 16522
الفيه الشهيد 16522
الوجيزه في الصلاة 16522
امامت-- متون قدیمی تا قرن 14 16468
امروالقیس، 80-130 قبل از هجرت. دیوان-- نقد و تفسير 16452/1
انوار البدرين و مطلع النيرين 16339/1
ائمه اثناعشر-- فضایل 16350
ائمه اثناعشر-- فضايل-- متون قدیمی تا قرن 14 16365
بحرین-- سرگذشتنامه و کتاب شناسی-- قرن 13ق 16303
بحرین-- سر گذشتنامه و کتاب شناسی-- قرن 14 16339/1
بطلميوس، کلاودیوس، ش. قرن 2م. مجسطی-- نقد و تفسیر 16520
پزشکی سنتی-- قرن 5ق 16560
پزشکی-- سنتی متون قدیمی تا قرن 14 16313
پزشکی سنتی-- طاعون-- قرن 13ق 16572
پزشکی سنتی-- قرن 10ق 16379
پزشکی سنتی-- متون قدیمی تا قرن 14 16403، 16503/5، 16533، 16594
پزشکی سنتی-- وبا-- قرن 13ق 16572
پزشکی سنتی-- متون قدیمی تا قرن 14 16326/6، 16503/4
پیامبران-- سرگذشتنامه-- قرن 12ق 16427
تصوف-- آداب و اعمال-- متون قدیمی تا قرن 14ق 16318
تصوف-- قرن 8ق 16410/3
تفاسیر اهل سنت-- قرن 7ق 16396
تفاسیر شیعه-- قرن 6ق 16412
تفاسیر شیعه-- قرن 11ق 16448
تفاسیر شیعه-- قرن 12ق 16437
تفاسیر شیعه-- قرن 13ق 16340
تفاسیر عرفانی-- قرن 13ق 16340
تفتازانی، مسعود بن عمر، 792-722؟ق. تهذیب المنطق و الكلام-- نقد و تفسیر 16332/1، 16332/2، 16497، 16542، 16569، 16583، 16586، 16591
تفتازانی، مسعود بن عمر، 792-722؟ق. شرح تلخيص المفتاح نقد و تفسير 16370
تفتازانی، مسعود بن عمر، 792-722؟ق. مختصر المعانی-- نقد و تفسیر 16376، 16500
تفسیر شیعه-- قرن 6ق 16487
تفسیر قرآن-- قرن 6ق 16412
تفسیر قرآن-- قرن 12ق 16437
تفسیر قرآن-- متون قدیمی تا قرن 14 16421/2، 16421/3
جبر-- قرن 8ق 16563
جرایم جنسی-- قوانین و مقررات-- قرن 14ق 16467
جرجانی، عبد القاهر بن عبد الرحمن، 471-؟ق. العوامل المائه-- نقد و تفسیر 16400/2
جرجانی، علی بن محمّد، 816-740ق، کبری-- نقد و تفسیر 16410/3
جغرافيا-- متون قدیمی تا قرن 14 16351/2
چهارده معصوم-- احادیث-- فضایل 16503/1
چهارده معصوم-- غیب گویی 16355/2
چهارده معصوم-- فضایل 16468
چهارده معصوم-- وفات-- قرن 11ق 16477
چهارده معصوم-- وفات-- قرن 13ق 16366/1
حدیث-- علم الرجال-- قرن 11ق 16373/3
حديث-- علم الدرايه-- قرن 11ق 16373/3
حساب-- قرن 10ق 16519
حساب-- قرن 11ق 16321/1
حساب-- قرن 8ق 16563
حسین بن علی (علیه السلام)، امام سوم، 4-61ق، سرگذشتنامه-- متون قدیمی تا قرن 14ق 16366/2
حسين بن علی (علیه السلام)، امام سوم، 61-4ق-- سوگواری ها 16385
حسین بن علی (علیه السلام)، امام سوم، 61-4ق-- مراثی-- قرن 13ق 16559
حسین بن علی (علیه السلام)، امام سوم، 4-61ق-- فضائل-- متون قدیمی تا قرن 14 16566
حشر و نشر 16575
حقوق اجتماعی و اقتصادی 16464
حقوق بشر 16464
خداشناسی-- قرن 13ق 16556
خطیب قزوینی، محمّد بن عبد الرحمن، 666-739ق. تلخيص المفتاح-- نقد و تفسیر 16308، 16336، 16370، 16376، 16391، 16438، 16493، 16500
خلاصه الحساب-- نقد و تفسیر 16321/1
داروهای گیاهی-- متون قدیمی تا قرن 14 16326/6، 16403، 16503/4، 16594
دعاهای اسلامی-- قرن 7ق 16333
دعاهای اسلامی-- دعاهای سال-- قرن 11ق 16534
دعاهای اسلامی-- دعاهای سال-- متون قدیمی تا قرن 14 16335
دعاهای اسلامی-- قرن 1ق 16539
دعاهای اسلامی-- قرن 7ق 16302/1، 16302/2، 16399
دعاهای اسلامی-- قرن 11ق 16304، 16307، 16378، 16536
دعاهای اسلامی-- قرن 12ق 16406، 16593
دعاهای اسلامی-- قرن 14 16404
دعاهای اسلامی-- دعاهای روزانه-- قرن 11ق 16550
دعاهای اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 16535
دعاهای اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14 16417، 16489، 165631، 16595
دعاهای روزانه-- قرن 10 16536
دوانی، محمّد بن اسعد، 830-908؟ق، حاشیه تهذيب المنطق-- نقد و تفسیر 16332/1، 16332/2
دوانی، محمّد بن اسعد، 830-908؟ق. اثبات الواجب (قدیم)-- نقد و تفسیر 16346/1
ذوالرمه، غيلان بن عقبه، 77-117ق، دیوان اشعار-- نقد و تفسیر 16511
ریاضیات-- قرن 11ق 16498
زبان عربی-- بدیع-- متون قدیمی تا قرن 14 16374/1
زبان عربی-- شعر-- آموزش-- قرن 7ق 16328/1
زبان عربی-- شعر-- صرف و نحو 16338
زبان عربی-- شواهد شعری-- متون قدیمی تا قرن 14 16346/2
زبان عربی-- صرف 16475، 16482
زبان عربی-- صرف-- قرن 5ق 16328/3
زبان عربی-- صرف-- قرن 7ق 16328/2، 16413/1، 16416
زبان عربی-- صرف-- قرن 8ق 16473/1
زبان عربی-- صرف-- متون قدیمی تا قرن 14 16523
زبان عربی-- صرف و نحو 16537
زبان عربی-- صرف و نحو-- قرن 5ق 16509/33
زبان عربی-- صرف و نحو-- قرن 6ق 16357/3
زبان عربی-- صرف و نحو-- قرن 7ق 16357/3، 16358، 16360، 16361/1
زبان عربی-- صرف و نحو-- قرن 10 ق 16358، 16360، 16361/2
زبان عربی-- صرف و نحو-- قرن 11ق 16357/1، 16367، 16543
زبان عربی-- صرف و نحو-- قرن 12ق 16367
زبان عربی-- صرف و نحو-- قرن 13ق 16347
زبان عربی-- صرف و نحو-- متون قدیمی تا قرن 14 16343، 16499، 16540، 16544، 16547، 16552، 16568
زبان عربی-- مترادف ها و متضادها-- قرن 12ق 16369
زبان عربی-- معانی و بیان 16308
زبان عربی-- معانی و بیان-- قرن 5ق 16317
زبان عربی-- معانی و بیان-- قرن 7ق 16567
زبان عربی-- معانی و بیان-- متون قدیمی تا قرن 14 16336، 16370، 16376، 16391، 16438
زبان عربی-- نحو 16329، 16352/1، 16352/2، 16514
زبان عربی-- نحو-- قرن 5ق 16400/2
زبان عربی-- نحو-- قرن 7ق 16310، 16398، 16399/2، 16408، 16413/2، 16415، 16418، 16492، 16506
زبان عربی-- نحو-- قرن 8ق 16490، 16492، 16496، 16398، 16507
زبان عربی-- نحو-- قرن 11ق 16478/1، 16524
زبان عربی-- نحو-- قرن 12ق 16357/2، 16478/4
زبان عربی-- نحو-- متون قدیمی تا قرن 14 16309، 16328/4، 16419/3، 16450، 16458، 16478/3، 16478/5
زبان عربی-- واژه نامه ها-- قرن 4ق 16447
زمخشری، محمود بن عمر، 542-467، الانموذج في النحو-- نقد و تفسير 16357/3
زنجانی، عبد الوهاب بن ابراهیم، 655-ق. تصریف-- نقد و تفسیر 16473/1، 16482
زیارت نامه ها-- قرن 11ق 16307
سادات-- مناقب-- قرن 9ق 16503/2
سرگذشتنامه ها-- قرن 12ق 16325
سکاکی، یوسف بن ابی بکر، 626-555ق. مفتاح العلوم-- نقد و تفسیر 16308، 16336، 16376، 16391، 16338، 16493، 16500، 16567
شعر عربی-- قرن 1ق 16516
شعر عربی-- پیش از اسلام-- متون قدیمی تا قرن 14 16452/1، 16452/2، 16452/3
شعر عربی-- عراق-- قرن 4ق 16579
شعر عربی-- قرن 2ق 16511
شعر عربی-- قرن 4ق 16344
شعر عربی-- قرن 13ق 16559
شعر عربی-- مجموعه ها-- قرن 11ق 16374/3
شعر عربی-- مجموعه ها-- متون قدیمی تا قرن 14 16315، 16351/2
شوشتر-- قرن 12ق 16321/3
شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق. اللمعه الدمشقیه-- نقد و تفسیر 16324، 16355/3، 16383، 16392
شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 953-1031ق. اثنا عشریه (صلاه)-- نقد و تفسیر 16449
شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1031-953ق. اربعون حديثا-- نقد و تفسیر 16486
شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق. الالفيه فى الصلاة اليوميه-- نقد و تفسیر 16570
شهید اول، محمّد بن مکی، 734-786ق. الالفيه في الفقه-- نقد و تفسیر 16362
شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1031-953ق. خلاصه الحساب-- نقد و تفسیر 16498
شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1031-953ق. الصمدية في النحو-- نقد و تفسیر 16367
شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 1031-953ق. الفرائض البهائيه-- نقد و تفسیر 16346/4
شیخیه-- عقاید-- قرن 13ق 16372/1
شیعه-- سرگذشتنامه-- قرن 11ق 16442
شیعه-- سرگذشتنامه-- قرن 12ق 16325
شیعه-- سرگذشتنامه-- قرن 13ق 16303
شیعه-- سرگذشتنامه و کتاب شناسی-- قرن 6ق 16339/2
شیعه-- عقاید 16470
شیعه-- عقاید-- قرن 7ق 16571
شیعه-- عقاید-- قرن 8ق 16565
شیعه-- عقاید-- قرن 13ق 16366/1
شیعه-- عقاید-- قرن 14 16553
شیعه امامیه-- عقاید-- قرن 11ق 16371
شیخ بهائی، محمّد بن حسین، 953-1031ق 16321/1
صدر الدین عاملی، محمّد بن صالح، 1193-1263ق. ارجوزه فى الرضا علیه السلام-- نقد و تفسیر 16585
طالع بینی-- قرن 11ق 16326/5
طوسی، محمّد بن حسن، 460-385ق. تهذیب الاحکام-- نقد و تفسیر 16434، 16443
عرفان-- شیعه 16470
عرفان-- قرن 12ق 16432
عرفان اسلامی-- قرن 6ق 16548
عرفان اسلامی-- قرن 11ق 16371، 16507/3، 16507/4، 16507/5
عضدالدین ایجی، عبد الرحمان بن احمد، 700؟-756ق. آداب البحث و المناظره-- نقد و تفسیر 16419/2
عضدالدین ایجی، عبد الرحمان بن احمد، 700؟-756ق. شرح مختصر الاصول-- نقد و تفسیر 16472
عقائد اهل سنت-- متون قدیمی تا قرن 14 16512
عقاید دینی-- قرن 7ق 16390/18
عقائد شیعه-- امامت-- قرن 4ق 16580
عقائد شیعه-- قرن 12ق 16463
عقاید شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14 16390/7
علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق. ارشاد الاذهان الى احكام الایمان-- نقد و تفسیر 16368، 16316
علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق. الباب الحادي عشر-- نقد و تفسیر 16401
علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق. قواعد الاحكام في معرفة الحلال و الحرام-- نقد و تفسیر 16389
علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 648-726ق. قواعد الاحكام في معرفة الحلال و الحرام-- نقد و تفسیر 16345
علاّمه حلی، حسن بن یوسف، 726-648ق. نهایه الوصول الى علم الاصول-- نقد و تفسیر 16564
علقمه بن عبده تمیمی، -20؟ق، دیوان اشعار-- نقد و تفسیر 16452/3
علم رجال-- قرن 11ق 16373/1، 16373/2
علم رجال-- قرن 13ق 16341
علم كلام-- قرن 5ق 16509/30، 16509/32
علم هیات 16520
علم هیات-- قرن 13ق 16592
علم هيات-- متون قدیمی تا قرن 14 16419/3
علوم غریبه-- طالع بینی-- متون قدیمی تا قرن 14 16326/1
علوم غریبه اسلامی-- قرن 13ق 16326/4
علوم غریبه اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14 16326/2، 16420
علوم قرآنی-- قرن 5ق 16317
علوم قرآنی-- قرن 7ق 16396
علوم قرآنی-- قرن 11ق 16448
علوم قرآنی-- متون قدیمی تا قرن 14 16421/2، 16421/3
علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق-- اشعار 16516
علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت- 40ق-- خطبه ها 16441، 16460
علي بن ابي طالب (علیه السلام)، امام اوّل، 23 قبل از هجرت-40ق-- دعاها 16404
علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق-- سرگذشتنامه 16469
علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق-- شعر 16600
علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق-- فضایل 16349/1، 16355/2، 16469
علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق-- قضاوت ها 16574/1
علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق-- کلمات قصار 16558، 16460، 16441
علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق-- کلمات قصار-- قرن 13ق 16577
علی بن ابی طالب (علیه السلام)، امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق-- نامه ها 16441، 16460
على بن ابی طالب (علیه السلام) امام اول، 23 قبل از هجرت-40ق. نهج البلاغه-- نسخه های خطی 16460
علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم، 38-94ق-- دعاها 16489، 16531، 16535
علی بن حسین (علیه السلام)، امام چهارم، 38-94ق. صحيفه سجاديه-- نقد و تفسیر 16378، 16406، 16417
غزالی، محمّد بن محمّد، 450-505ق، احیاء علوم الدین-- نقد و تفسیر 16431
فقه جعفری-- ازدواج موقت-- قرن 5ق 16509/2
فقه جعفری-- پرسش ها و پاسخ ها 16509/3، 16509/4
فقه جعفری-- پرسش ها و پاسخ ها-- قرن 5ق 16509/1، 16509/2، 16509/3، 16509/5، 16509/7، 16509/8، 16509/17، 16509/40
فقه جعفری-- رساله عملیه-- قرن 13ق 16342، 16578
فقه جعفری-- ردیه ها و دفاعیه ها-- قرن 5ق 16390/17
فقه جعفری-- رضا علیه السلام-- قرن 13ق 16305/4، 16585
فقه جعفری-- روزه-- پرسش ها و پاسخ ها-- قرن 5ق 16509/6
فقه جعفری-- رویت هلال قرن 12ق 16390/14
فقه جعفري-- طلاق-- قرن 5ق 16509/4
فقه جعفری-- طهارت-- پرسش ها و پاسخ ها قرن 5ق 16509/9
فقه جعفری-- طهارت-- قرن 5ق 16509/29، 16509/33
فقه جعفری-- طهارت-- قرن 11ق 16387/1
فقه جعفری-- طهارت-- قرن 13ق 16510/3
فقه جعفری-- قرن 4ق 16381، 16440، 16485/1
فقه جعفری-- قرن 5ق 16390/17، 16402، 16434، 16439، 16443، 16444، 16509/31، 16509/35، 16509/39
فقه جعفری-- قرن 6ق 16474، 16509/45
فقه جعفری-- قرن 7ق 16301، 16306، 16316، 16323، 16324، 16363، 16386، 16392، 16397، 16407، 16411، 16451، 16455، 16446، 16462، 16509/44، 16515، 16517
فقه جعفری-- قرن 8ق 16337، 16345، 16362، 16368، 16383، 16389، 16393، 16529، 16538
فقه جعفری-- قرن 9ق 16405، 16446
فقه جعفری-- قرن 10ق 16322، 16324، 16345، 16362، 16387/2، 16383، 16392، 16478/2، 16491/3
فقه جعفری-- قرن 11ق 16312، 16364/4، 16364/4، 16372/2، 16388، 16434، 16443، 16449، 16476، 16530
فقه جعفری-- قرن 12ق 16305/3، 16322، 16327/2، 16384، 16433، 16435، 16445، 16451
فقه جعفری-- قرن 13ق 6301، 16306، 16316، 16323، 16334/4، 16368، 16390/2، 16390/13، 16454، 16456، 16480، 165104، 16510/6، 16510/7
فقه جعفری-- قرن 14 16546، 16311، 163905، 16495
فقه جعفری-- متون قدیمی تا قرن 14 16355/3، 16521
فقه جعفري-- نكاح-- متون قدیمی تا قرن 14 16471/3
فقه جعفری-- نماز-- قرن 8ق 16400/1، 16473/2، 16555
فقه جعفری-- نماز-- قرن 10ق 16570
فقه جعفری-- نماز جمعه-- قرن 12ق 16527
فقه جعفری-- نماز میّت-- قرن 13ق 16334/4
فقه جعفری-- وصیت-- قرن 13ق 16471/2
فقه جعفری-- وضو-- پرسش ها و پاسخ ها-- قرن 5ق 16509/1
فقه حنفی-- قرن 8ق 16410/3
فلسفه اسلامی-- قرن 5ق 16509/20
فلسفه اسلامی-- قرن 6ق 16349/3
فلسفه اسلامی-- قرن 13ق 16510/2
فلسفه اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14 16346/1
فلسفه اسلامی-- معاد-- قرن 6ق 16548
فلسفه قرن 7ق 16349/2
فناری، محمّد بن حمزه، 751-834ق، الفوائد الفناريه-- نقد و تفسیر 16424
فهرست ها-- قرن 11ق 16507/6
فیض کاشانی، محمّد بن شاه مرتضی، 1006-1091ق؛ مفاتيح الشرايع-- نقد و تفسير 16327/1، 16327/2
قبله و قبله یابی-- قرن 12ق 16321/3
قبله و قبله یابی-- قرن 14ق 16321/2
قرآن 6375، 16380، 16484، 16501، 16588، 16597
قرآن-- سوره ها و آیه ها-- خواص 16320
قطب الدین رازی، محمّد بن محمّد، -776ق، شرح شمسیه-- نقد و تفسیر 16513
قطب الدین رازی، محمّد بن محمّد، -776ق، تحرير القواعد المنطقيه-- نقد و تفسیر 16354
قطب الدین رازی، محمّد بن محمّد، -776ق؛ تحریر القواعد المنطقية في شرح الرسالة الشمسية-- نقد و تفسیر 16554
قوانین مدنی-- قرن 14ق 16467
قوشچی، علی بن محمّد، 879-ق. شرح تجرید الكلام-- نقد و تفسیر 16504، 16518، 16545
کاتبی قزوینی، علی بن عمر، 600-675ق. الشمسيه-- نقد و تفسیر 16354، 16361/3، 16513، 16551، 16584
کاتبی قزوینی، علی بن عمر، 600-675ق؛ الرسالة الشمسية في القواعد المنطقي-- نقد و تفسير 16554
كلام-- قرن 5ق 16509/17، 16509/19، 16509/22
كلام-- قرن 8ق 16599
کلام-- مهدویت-- متون قدیمی تا قرن 14 16509/18
کلام اهل سنت-- قرن 8ق 6410/3
کلام شیعه-- قرن 5ق 16509/21، 16509/27
کلام شیعه-- متون قدیمی تا قرن 14 16504، 16518
کلام شیعه امامیه-- پرسش ها و پاسخ ها-- قرن 5ق 16509/15، 16509/40، 16509/42
کلام شیعه امامیه-- دفاعیه ها و ردیه ها-- قرن 11ق 16409
کلام شیعه امامیه-- رجعت-- قرن 11ق 16525
کلام شیعه امامیه-- قرن 5ق 16509/10، 16509/11، 16509/12، 16509/13، 16509/16، 16509/28، 16509/34، 16509/37، 16509/38، 16509/39، 16509/41
کلام شیعه امامیه-- قرن 8ق 16401
کلام شیعه امامیه-- قرن 9ق 16401
کلام شیعه امامیه-- قرن 10ق 16419/1
کلام شیعه امامیه-- قرن 13ق 16510/7، 16510/10
کلام شیعه امامیه-- متون قدیمی تا قرن 14 16545
کلمات قصار عربی 16558
کیمیا و کیمیاگری-- قرن 13ق 16372/3، 16557
کیمیا و کیمیاگری-- متون قدیمی تا قرن 14 16557
گاه شماری اسلامی-- قرن 11ق 16596
گاه شماری اسلامی-- قرن 12ق 16414/2
گاه شماری اسلامی-- قرن 14 ق 16465، 16466
گاه نامه ها-- قرن 11ق 16596
گیاهان دارویی-- قرن 10ق 16379
محدثان شیعه-- سرگذشتنامه-- قرن 11ق 16373/1، 16373/2
محدثان شیعه-- سر گذشتنامه-- قرن 13ق 16341
محقق حلی، جعفر بن حسن، 676-602، المختصر النافع-- نقد و تفسیر 16323
محقق حلی، جعفر بن حسن، 676-602ق. النافع فى مختصر الشرايع-- نقد و تفسير 16301، 16306، 16451، 16446
محقق حلی، جعفر بن حسن، 602-676ق. شرایع الاسلام في مسائل الحلال و الحرام نقد و تفسیر 16363، 16386
محمّد پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت-11ق-- سرگذشتنامه 16366/5
مرثیه و مرثیه سرایی-- متون قدیمی تا قرن 14 16566
مرثیه ها-- قرن 13ق 16559
مشيخه الفقيه-- نقد و تفسیر 16373/3
معاد-- قرن 14 16553
معاد-- متون قدیمی تا قرن 14 16575
معانی و بیان-- متون قدیمی تا قرن 14 16419/3
مفید، محمّد بن محمّد، 336-413ق. المقنعه-- نقد و تفسیر 16444
منطق 16599
منطق-- متون قدیمی تا قرن 14 16491/4
منطق-- پرسش ها و پاسخ ها-- قرن 5ق 16509/23
منطق-- قرن 5ق 16509/24
منطق-- قرن 7ق 16410/2، 16421/4
منطق-- قرن 8ق 16361/3، 16421/1، 16586، 16591
منطق-- قرن 9ق 16344/3، 16562
منطق-- قرن 10ق 16419/2، 16586، 16591
منطق-- متون قدیمی تا قرن 14 16354، 16410/1، 16419/3، 16419/4، 16424، 16493، 16497، 16500، 16508، 16513، 16542، 16569، 16583، 16584
منطق اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14 16332/2
منطق قرن 5ق 16509/25، 16509/26
منطق قرن 7ق 16483، 16551، 16554
منطق قرن 8ق 16551، 16554، 16599
منطق قرن 9ق 16483، 16554
منظومه های علمی و آموزشی-- قرن 7ق 16328/1
منظومه های علمی و آموزشی-- قرن 13ق 16592
نابغه ذبیانی، حدود 18ق، دیوان اشعار-- نقد و تفسیر 16452/2
نامه نگاری-- متون قدیمی تا قرن 14 16494، 16581
نثر عربي-- متون قدیمی تا قرن 14 16351/1
نثر فارسی-- قرن 11ق 16371
نجوم-- متون قدیمی تا قرن 14 16520
نجوم اسلامی-- اختر گویی-- قرن 12ق 16356/4
نجوم اسلامی-- اختر گویی-- متون قدیمی تا قرن 14 16356/3
نجوم اسلامی-- قرن 12ق 16414/2
نجوم اسلامی-- گاه شماری-- قرن 12ق 16356/1
نجوم اسلامی-- گاه شماری-- قرن 12ق 16356/2
نجوم اسلامی-- متون قدیمی تا قرن 14 16321/4
نصیر الدین طوسی، محمّد بن محمّد، 597-672ق. تجريد الكلام في تحرير العقايد الاسلام-- نقد و تفسیر 16483، 16504، 16518، 16545
نماز-- تعقیبات-- قرن 12ق 16593
نمازهای مستحبی-- قرن 12ق 16593
واژه نامه ها-- متون قدیمی تا قرن 14 16488
واقعه کربلا-- متون قدیمی تا قرن 14ق 16366/2
واقعه کربلا، 61ق.-- قرن 13ق 16385
آقا بابا تبریزی 16573
ابراهيم بن محمّد حسین حسینی 16572
ابراهیم دزفولی 16585
ابن میرزا احمد خوانساری 16380
ابو الحسن بن محمّد هادی موسوی 16321/1
ابو القاسم موسوی اصفهانی 16571
احمد 16356/4
أحمد.. (ناخوانا) الغطاوي 16373/2
اسحاق بن ملا محمّد بن محمود 16410/1
اسدالله آصف 16560
اسدالله بن عبد النبی 16302/1
اسماعيل الموسوي 16328/2
اسماعيل بن مظفر دماوندی 16536
باقر بن روح الله 16584
بديع بن مصطفی موسوی 16324
بهاءالدین بن محمّد سعید 16354
تقى بن عبد الرشید رضوی 16370
تقی بن محمّد عنوان نگار 16470
جلال الدین بن محمّد 16419/2
حسن بن محسن بن عبد الکریم 16497
حسنعلی بن اسماعیل اصفهانی 16361/2
حسین بن عبد السید بن خليفه بن احمد بن منصور جزائری 16449
حسین [فرزند بحرانی، علی بن حسن] 16303
حسین بن زین العابدین موسوی بهبهانی 16301
خان محمّد بن ولی 16332/2
خليل الله بن ابراهيم 16419/1، 16419/4
خلیل بن ابراهيم 16419/3
خليل بن حسين بن صالح طاها 16561
ذوالفقار علی بن محمّد صالح قنیانی 16428
ذوالفقارخان 16486
رضا قلی بن حسین قلی فراهانی سلطان آبادی 16350
رمضان الشريف العراقي 16599
زین العابدین 16353/1
زین العابدين بن ابو القاسم موسوی خوانساری 16425
زین العابدین بن حسن رضوی موسوی خوانساری 16596
زین العابدین ملایری 16353/2
سلیم- نورالدین محمّد حسینی 16496
سید میرزا بن میرزا حسین 16308
سید هاشم 16313
شهاب بن حاجی احمد خفاجی نجفی 16502
صاحب (ظاهراً) بن يعقوب 16508
صادق بن کربلائی علی 16473/1
صادق شیرازی 16558
عبد الواسع بن غلام حسن 16417
عبد علی بن محمّد کربلائی 16377
عبد الحميد بن محمد تقی 16439
عبد الحميد بن محمّد رضا 16372/2
عبد الرحیم بن حسینعلی هروی 16556
عبد الصانع بن محمّد سمیع علوی 16549
عبد الله التبريزي النجفي 16339/2
عبد الله بن محمّد حسن تبریزی 16339/1
عبد المجيد بن عبد الواحد 16586
عبده حسن الموسوی 16421/1
عطاء الله بن محمّد بن نظام الحسني العمى البخاري 16310
علم الهدى- محمّد بن محمّد محسن
على اصغر بن حسين بن على جزائری شوشتری 16528
علی اصغر بن حسین موسوی 16399/2
علی اکبر کاشانی 16374/2
علی بن آقا محمّد بن شیخ صالح 16403
علی بن حسن بحرانی 16303
على بن منصور بن حسين المزيدى 16460
على بن مو لا المحسن البروجردي 16390/6، 16390/8، 16390/14، 16390/16
علی کرمانشاهانی 16507/2
علی اصغر موسوی جزائری 16321/3
عنایت الله بن محمّد زمان تاجر شوشتری 16356/1
عوض بن حیدر شوشتری 16545
عیسی بن محمّد مهدی طبیب قزوینی 16594
فضل الله بن حاجی فیض الله همدانی 16474
قاضی شوشتری، محمّد بن عبد المهدى 16471/2
کمال الدين بن محمّد عماد حسینی استرآبادی 16529
لطيف 16364
محسن بن احمد خراسانی 16448
محسن بن عبد الرزاق 16390/18
محسن بن عبد الکریم بن علی بن محمّد امین عاملی 16446
محمّد أمين 16527
محمّد باقر بن زین العابدین موسوی 16342
محمّد باقر بن محمود قائنی 16553
محمّد باقر فراهانی 16385
محمّد باقر گلپایگانی 16582
محمّد بن ابراهیم جوی آبادی 16476
محمّد بن احمد بن محمّد بن عبد الکریم بن عبد الجبار بن الحسين بن محمّد بن احمد بن المشرون ابو الفتوح الهمدانی 16580
محمّد بن احمد موسوی 16305/1، 16305/2، 16317، 16362
محمّد بن حسین نهاوندی 16318
محمد بن عبد الفتاح تنکابنی 16527
محمّد بن عبد الوهاب 16578
محمّد بن علی نجار شوشتری 16437
محمّد بن محمّد رضا حسینی 16543
محمّد بن محمّد طالب عليا 16542
محمّد بن محمّد محسن (فرزند فیض کاشانی) 16548
محمّد بن محمّد هادی دامغانی 16392
محمّد بن محمّد هادی نائینی 16430
محمّد بن ناد علی بن حاجی دهقان 16498
محمّد تقی بن علی محمّد نوری 16316، 16368
محمّد تقی بن علی نقی تبریزی 16372/1
محمّد حسین 16371
محمّد حسین بن احمد شوشتری 16471/1
محمّد حسین بن حسن حسینی 16564
محمّد حسین بن حیدر علی شوشتری 16541
محمّد حسین بن عبد الصمد جزائری 16499
محمّد حسین بن محمّد جان تنکابنی 16360
محمّد حسین بن محمّد سعید مشهدی 16422
محمّد حسین بن محمّد قاسم کاشانی 16509/1، 16509/2، 16509/3، 16509/4، 16509/5، 16509/6، 16509/7، 16509/8، 16509/9، 16509/10، 16509/11، 16509/12، 16509/13، 16509/14، 16509/15، 16509/16، 16509/17، 16509/18، 16509/19، 16509/20، 16509/21، 16509/22، 16509/23، 16509/24، 16509/25، 16509/26، 16509/27، 16509/28، 16509/29، 16509/30، 16509/31، 16509/32، 16509/33، 16509/34، 16509/35، 16509/36، 16509/37، 16509/38، 16509/39، 16509/40، 16509/41، 16509/42، 16509/43، 16509/44، 16509/45
محمّد حسین بن مقصود علی طالقانی 16491/2
محمّد حسین بن ملا میر محمّد 16569
محمّد حسین موسوی 16305/4
محمّد رضائی بن قاسم کرکری 16323
محمّد زمان بن ملا كلمحمّد 16482
محمّد صادق بن حاجی محمّد بن کربلائی جعفر نویندگانی فسائی 16445
محمّد صالح 16530، 16570
محمّد طالب لاهیجانی 16421/2
محمّد طاهر بن علی اصغر ماسولئی گیلانی 16348
محمّد علی بن عبد السلام بن عبد الله بن نورالدین بن نعمه الله جزایری شوشتری 16369
محمّد کریم بن اسماعیل فارسی 16346/3
محمّد مؤمن شریف سبزواری 16524
محمّد یوسف بن حاجی ملا رجب على 16307
محمّد حسن پسر ملا محمّد باقر 16328/1
محمّد کریم اصفهانی 16346/2
محمّد مهدی بن عبد الله 16312
محمود بن علی بن محمّد امین عاملی [احتمالا] 16315
محمود حسینی خفری 16510/1، 16510/2، 16510/4، 16510/5، 16510/6، 165107
منوچهر طلیعه 16467
میرزا قلی خلیفه 16440
نجم الدین بن عبد الله جزائری شوشتری 16438
نجم الدین بن محمّد حسيني جزائری 16346/4
نصیر بن محمّد شریف طالقانی 16593
نعمت الله بن عبد الله جزائری 16331
نورالدین 16532
نورالدین محمّد بن نعمه الله بن عبد الله موسوی 16426
نورالدین محمّد حسینی 16496
نور علی بن حمزه تنکابنی 16352/1
یونس بن منصور حسینی 16442
اصفهان 16374/2، 16390/1، 16430، 16496
اصفهان مدرسه نماورد 16594
بروجرد 16353/2، 16353/3
تهران 16430
خوانسار 16366/4
ساری 16542
شوشتر 16346/4، 16356
شیراز 16377، 16438، 16491/2
قم 16548
کربلا 16301، 16305/4، 163906، 16390/13، 16390/14، 16390/16، 16426، 16507/2، 16507/5، 16507/6
مازندران 16316
مدرسه یوسف پاشا 16410/1
مسجد حسین 16305/1
مشهد 16439
مکه 16449
نجف 16390/8، 16392، 16446، 16471/1، 16471/2، 16502، 16571
همدان 16556
یزد 16310
420ق 16574/2
575ق 16580
767ق 16493
851ق 16310
887ق 16460
950ق 16503/4
971ق 16529
977ق 16419/2
978ق 16419/4
981ق 16419/1
986ق 16419/3
999ق 16458
1013ق 16519
1044ق 16564
1045ق 16532
1056ق 16494
1064ق 16377
1067ق 16449
1068ق 16438
1072ق 16541
1073ق 16440
1075ق 16332/2، 16421/1
1081ق 16536
1083ق 16346/4
1086ق 16545
1087ق 16442، 16586
1093ق 16496
1095ق 16548
1098ق 16422
1109ق 16569
1117ق 16549
1119ق 16535
1120ق 16440، 16508
124 [1124] 16483
1125ق 16410/1، 16410/2
1126ق 16542
1133ق 16539
1134ق 16593
1137ق 16356/1، 16356/4، 16437
1181ق 16370
1182ق. یا 1172ق 16392
1190ق 16484
1192ق [ظاهراً] 16522
195= [1195] 16530
1200ق 16520
5 [0] 12 16476
1206ق 16349/2
1207ق 16349/3، 16360، 16534
1210ق 16312
1212ق 16425
1214ق 16445
1216ق 16301
1217ق 16361/2
1219ق 16538
1221ق 16482
1223ق 16486
1225ق 16426
1226ق 16346/2، 16473/1
1228ق 16523، 16561
1229ق 16451، 16498
1232ق 16348، 16364، 16401، 16500
1233ق 16425
1235ق 16340
1236ق 16353/1، 16514
1238ق 16457
1239ق 16400/1، 16400/2، 16578
1240ق 16506، 16342
1241ق 16371، 16439، 16448
1244ق 16353/2
1245ق 16369
1247ق 16352/1، 16543
1248ق 16316
1251ق 16380، 16403
253ق 16456
1257ق 16385
1260ق 16308، 16491/2
1261ق 16358، 16372/1
1262ق 16323
1263ق 16343، 16372/2، 16430، 16479، 16573
1264ق 16430
1265ق 16324، 16430، 16572
1266ق 16474، 16509/1، 16509/2، 16509/3، 16509/4، 16509/5، 16509/6، 16509/7، 16509/8، 16509/9، 16509/10، 16509/11، 16509/12، 16509/13، 16509/14، 16509/15، 16509/16، 16509/17، 16509/18، 16509/19، 16509/20، 16509/21، 16509/22، 16509/23، 16509/24، 16509/25، 16509/26، 16509/27، 16509/28، 16509/29، 16509/30، 16509/31، 16509/32، 16509/33، 16509/34، 16509/35، 16509/36، 16509/37، 16509/38، 16509/39، 16509/40، 16509/41، 16509/42، 16509/43، 16509/44، 16509/45
1268ق 16556
1269ق 16407، 16594
1270ق 16307
1270ق [احتمالا] 16552
1271ق 16353/3، 16390/19
1272ق 16305/1، 16326/4، 16334/1، 16334/5
1274ق 16305/3
1277ق 16326/5، 16497
1280ق 16305/2
1281ق 16313
1284ق 16596
1285ق 16390/1
1287ق 16317، 16362، 16562
1288ق 16390/6، 16390/10، 16390/11، 16390/12، 16390/13، 16390/14، 16390/16، 16581
1289ق 16354
1290ق 16374/2، 16390/8
1292ق 16341
1293ق 16311
1296ق 16302/1، 16507/2، 16565
1297ق 16507/6، 16318
1299ق 16471/1، 16471/2، 16553
1300ق 16585
1304ق 16546
1312ق 16328/3
1313ق 16328/1، 16446
1314ق 16321/1
1318ق 16321/3، 16321/4، 16470
1323ق 16599
1327ق 16303، 16305/4
1327ق [احتمالا] 16465، 16466
1329ش 16467
1332ق 16399/2، 16528
1339ق 16350
1351ق 16339/1، 16339/2
قرن 5ق 16574/1، 16574/3، 16574/4، 16574/5
قرن 6 یا 7ق [احتمالا] 16441
قرن 8 یا 9ق [احتمالا] 16579
قرن 9ق 16309
قرن 10ق [احتمالا] 16429، 16459، ،16567، 16568
قرن 10 و 11ق [احتمالا] 16391، 16393
قرن 11ق 16373/1، 16373/2، 16397، 16431، 16491/1، 16491/3، 16502، 16524، 16527
قرن 11ق [احتمالا] 16314، 16329، 16332/1، 16333، 16336، 16351/2، 16363، 16381، 16382، 16383، 16399/2، 16408، 16412، 16418، 16421/2، 16421/3، 16421/4، 16428، 16444، 16453، 16455، 16472، 16503/2، 16503/3، 16503/5، 16505، 16518، 16526، 16554، 16584
قرن 11ق [ظاهراً] 16373/3، 16491/4
قرن 11 یا 12ق 16379
قرن 12ق 16304، 16378، 16433، 16435
قرن 12ق [احتمالا] 16338، 16346/1، 16347، 16356/2، 16356/3، 16387/1، 16387/2، 16390/15، 16394، 16395، 16396، 16402، 16410/3، 16414/1، 16414/2، 16417، 16424، 16447، 16452/1، 16452/2، 16452/3، 16468، 16469، 16485/1، 16485/2، 16489، 16492، 16499، 16501، 16512، 16513، 16515، 16516، 16517، 16525، 16531، 16550، 16537،
16555، 16557، 16558، 16563، 16565، 16591، 16595، 16598
قرن 12 یا 13ق 16327/1، 16327/2
قرن 12 یا 13ق [احتمالا] 16475، 16477
قرن 13ق 16334/2، 16334/4، 16334/4، 16359، 16368، 16390/2، 16413/1، 16507/5، 16510/1، 16510/2، 16510/3، 16510/4، 16510/5، 16510/6، 16510/7، 16511، 16570، 16575، 16582، 16583
قرن 13ق [ احتمالا] 16302/2، 16326/1، 16326/2، 16326/3، 16335، 16346/3، 16346/5، 16351/1، 16352/2، 16355/1، 16355/2، 16355/3، 16357/1، 16357/2، 16357/3، 16361/1، 16361/3، 16365، 16367، 16372/3، 16374/1، 16374/3، 16376، 16384، 16386، 16388، 16389، 16390/5، 16390/17، 16390/19، 16398، 16399/1، 16405، 16409، 16415، 16420، 16427، 16434، 16436، 16443، 16450، 16462، 16463، 16471/3، 16473/2، 16478/1، 16478/3، 16478/4، 16478/5، 16480، 16487، 16503/1، 16504، 16507/3، 16507/4، 16533، 16551، 16544، 16566، 16576، 16577، 16588، 16589، 16590، 16592، 16600،
قرن 13 یا 14ق 16330، 16366/1، 16366/3، 16366/4، 16366/5
قرن 13 یا 14ق [احتمالا] 16488، 16495
قرن 13ق یا اوایل قرن 14ق 16315
قرن 14ق 16404، 16321/2
قرن 14ق [احتمالا] 16366/2، 16390/3، 16390/4، 16390/7، 16390/9، 16406، 16416، 16423، 16454، 16461، 16481، 16547، 16559، 16587
قرن 14ق [ظاهراً] 16328/2، 16328/4
قرن 14 یا 15ق 16464
...محسن بن محمّد 16363
ابن محمّد محسن الحسيني محمّد علی 16503/1
ابو القاسم الرضوی 1200 16520
اعتضاد السلطنه 16452/1، 16452/2، 16452/3
افوض امری الی الله عبده محمّد ابراهیم 16524
افوض امري الى الله عبده محمّد مهدی 16452/3
الله الصمد 16523
الله المحمود 16363
الله محمّد علی حسن 16301
ان ربی غنی کریم 16554
بالله حسن ظنی 16417
ذلك الفوز العظيم 16417
الراجي علی خان 16584
الراجي محمّد الانصاري 16378
رجبعلی 16584
زین العابدین قائنی خراسانی 16553
سید محمد جزایری 16432
سید محمّد جزائری شوشتری 16346/1
شیخ حسن فرزند كاشف الغطاء (الحسن بن جعفر) 16340
صادق الوعد 16429
صدر الشريعه 16592
عباس الخوانساری 16553
العبد عزيز الحسيني 16447
عبد الله 16439
العبد محمّد 16476
العبدال... عبد الله الموسوي 16487
عبده احمد 16556
عبده الراجي فتحعلی 16506
عبده الراجي فضل الله بن محمّد علی 16592
عبده الراجی محمّد باقر 16370
عبده العاصی محمّد علی 16353/3
عبده حسن الموسوی 16421/1، 16421/2، 16421/3
عبده علی بن محمّد علی الموسوی 16370
عبده لطفعلى الموسوى 16525
عبده محمّد بن طيب الموسوى 16435
عبده محمّد حسین 16553
عبده محمّد حسین الحسینی 16417
عبده محمّد حسین بن محمّد 16417، 16529
عبده محمّد علی 16519
عبده محمّد تقی 16562
عبده محمود الحسینی 16367
عبده میرزا 16353/3
عبده یحیی بن عبد الله الحسینی 16431
عربعلی 16586
على اصغر بن حسن الموسوي 16462
على الفراهي 16373/2، 16373/3
علی بن محمّد بن... الموسوى 16412
علی بن محمّد بن طيب الموسوى 16338، 16447، 16487، 16544
علي بن محمّد طبیب موسوی 16343
علی بن محمّد بن طيب 16480
كاظم الحسيني 16367
لا اله الا الله الملک الحق المبین 16301
المتوكل على الله مرتضى الحسيني 16424
محسن الحسینی 16446
محسن امین الحسینی 16547
محمّد 16459
محمّد آل صالح 16570
محمّد ابراهیم 16494
محمّد ابراهيم الخراسانی 16553
محمّد الموسوى الجزائري 16510/1، 16510/2، 16510/3، 16510/7، 16585
محمّد جواد بن محمّد طباطبائی 16431
محمّد حسین الفراهي 16373/1
محمّد شفیع بن محمّد رفیع 16584
محمّد علی 16353/2، 16429
محمّد علی بن حسن الحسيني 16477
محمّد محسن بن محمّد علی الحسینی 16527
محمّد علی الرضوی 16397
المكتبة الصمدية الموسوية الجزائرية 16362
المهدى من أهديت 16472
میرزا عبد الوهاب بن زين العابدين 16353/3
ناد عليا مظهر العجايب 16506
ناظم الشريعه 16353/1
نافع بن محمّد حسین 16360
الواثق بالصمد عبده محمّد 16429
الواثق بالله الغنى احمد بن محمّد علی الموسوى 16424
الواثق بالله الغني محمّد بن محمّد علی 16306
الواثق بالله عبده على نقى بن على... 16306
الواثق بالله عبده لطف على بن على 16451
الواثق بالله نعمه الله 16377
یا امام محمّد باقر 16479
یا باقرالعلوم 16479
يا حسن بن علی 16441
یا عباسعلی 16555
یا محسن اغفر بمحمّد علم الهدی نصیر الدین سلیمان 16532
یا مسیح 16379
مهر ناخوانا 16307، 16310، 16311، 16312، 16314، 16315، 16323، 16327/1، 16328/1، 16332/1، 16349/1، 16349/3، 16358، 16370، 16379، 16393، 16395، 16417، 16431، 16433، 16441، 16448، 16452/1، 16452/2، 16453، 16458، 16461، 16463، 16475، 16485/2، 16486، 16488، 16495، 16496، 16502، 16506، 16507/1، 16507/2، 16507/3، 16512، 16514، 16532، 16535، 16536، 16543، 16550، 16553، 16556، 16567، 16586، 16591
تذکره اولی الالباب، شماره بازیابی 16379
تهذيب الأحكام، شماره بازیابی 16429
مقتضب الأثر في النص عنى الأئمة الاثناعشر، شماره بازیابی 16580
مقتضب الأثر في النص عنى الأئمة الاثناعشر، شماره بازیابی 16580
المصباح في شرح تنخیص المفتاح، شماره بازیابی 16493
الأنوار البهیۀ في الاثناعشریۀ، شماره بازیابی 16449
نهج البلاغه، شماره بازیابی 16441
کشف القوائد من کتاب نمهید القواعد، شماره بازیابی 16491
عجائب احکام امیرالمومنین (علیه السلام)، شماره بازیابی 16574/1
عجائب احکام امیرالمومنین (علیه السلام)، شماره بازیابی 16574/1
ذکر الخلائف و عنوان المعارف، شماره بازیابی 16574/2
ذکر الخلائف و عنوان المعارف، شماره بازیابی 16574/2
رساله الی احمد بن ابی داوود فی فضل العنم، شماره بازیابی 16574/3
رساله الی احمد بن ابی داوود فی فضل العنم، شماره بازیابی 16574/3
الادب الصغیر، شماره بازیابی 16574/4
ذخائر الحکمة، شماره بازیابی 16574/5
مختصر کتاب جاویدان خرد، شماره بازیابی 16574/6
آستان قدس: فهرست کتب خطی کتابخانه آستان قدس رضوی؛ احمد گلچین معانی؛ مشهد، سازمان امور فرهنگی و کتابخانه ها.
الاجازة الكبيرة: عبد الله جزائری شوشتری (قرن 12ق)؛ تصحیح محمد سمامی حائری؛ قم، انتشارات کتابخانه آیه الله مرعشی، چاپ اول، 1409ق.
أجوبة المسائل المهنائية: حسن بن یوسف علاّمه حلی، قم، چاپ خانه خیام، 1401ق.
إحياء الداثر: إحياء الداثر من أعلام القرن العاشر (طبقات أعلام الشيعة)، آقا بزرگ تهرانی، قم، مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم، بی تا.
أخبار الحكماء: إخبار العلماء بأخبار الحكماء، جمال الدين على بن یوسف شیبانی قفطی (646ق).
ادبیات تهران: فهرست نسخه های خطی کتابخانه دانشکده ادبیات، محمد تقی دانش پژوه، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1339ش.
أضواء على الذريعة: سيد عبد العزیز طباطبائی، خطی، نسخه کتابخانه محقق طباطبائی.
الأعلام: خیرالدین زرکلی، بیروت، دار العلم للملايين، 1989م، چاپ هشتم.
أعيان الشيعة: محسن الامين، تصحيح حين الامين، بيروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1420ق،چاپ پنجم.
إكتفاء القنوع: إكتفاء القنوع بما هو مطبوع، ادوارد فندیک، تصحیح محمد على ببلاوي، قم، انتشارات آیه الله مرعشی، چاپ دوم، 1409ق. (افست از روی چاپ مصر 1313ق=1896م).
الهيات تهران: فهرست نسخه های خطی کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران؛ محمد باقر حجتی، نظارت محمد تقی دانش پژوه؛ تهران، دانشگاه تهران، 1345ش.
أمالي المرتضى: الأماني، على بن الحسين الشريف المرتضى (436ق)، تصحیح محمد بدرالدین نعسانی حلبی، انتشارات کتابخانه آیه الله مرعشی، قم، 1403ق (افست از روی چاپ1325ق).
أمل الآمل: أمل الأمل فى علماء جبل عامل، محمد بن حسن حر عاملی (1104ق)، تصحیح احمد حسینی، چاپخانه الآداب، نجف اشرف، بی تا.
إنباه الرواة: إنباه الرواة على أنباه النحاة، جمال الدين على بن يوسف قفطی، تصحیح محمد الوالفضل ابراهیم، قاهره، دار الكتب و الوثائق القومية، مركز تحقيق التراث، 1420ق=2007م.
الانتصار: علي بن حسين موسوی بغدادی شریف مرتضی (436ق)، قم، جامعه مدرسین، 1415ق.
الأنساب: عبد الکریم بن محمد سمعانی (562ق)، تصحیح عبد الله بن عمر بارودی، بیروت، دارالجنان، 1408ق.
أنساب الأشراف: أحمد بن محمد با جابر بلاذری (قرن 3ق)، تصحيح شيخ محمد باقر محمودی، بیروت، مؤسسه الأعلمی، 1394ق.
أنوار البدرين: أنوار البدرين في تراجم علماء القطيف و الاحساء و البحرين، علی بن حسن بلادي بحرانی (1340ق)، قم، مطبعه بهمن، 1407ق.
الأنوار الساطعة: الأنوار الساطعة في المائة السابعة، شیخ آقا بزرگ تهرانی (1389ق)، قم، مؤسسه اسماعیلیان، بی تا.
إيضاح المكنون: إيضاح المكنون في الذيل على كشف الظنون عن أسامي الكتب و الفنون، إسماعيل پاشا بن محمد أمين بن میر سلیم، تصحیح: محمد شرف الدين بالتقايا، بيروت، دار الكتب العلمية، 1413ق.
بحار الأنوار: بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، محمد باقر مجلسی (1110ق)، بیروت، مؤسسة الوفاء، چاپ دوم، 1403ق.
البداية و النهاية: اسماعيل بن کثیر دمشقی (774ق)، تصحیح علی شیری، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، 1408ق.
البدر الطالع: البدر الطالع بمحسان من بعد القرن السابع؛ محمد بن علی شوکانی (1250ق)؛ تصحیح محمد احمد عبد العزیز سالم؛ بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ دوم، 1428ق=2007م.
بروجردی: فهرست نسخه های خطی کتابخانه حضرت آیه الله العظمی بروجردی قدس سره الشريف قم- ایران؛ احمد حسینی اشکوری؛ قم، مجمع ذخائر اسلامی، 1426ق=1384ش.
بغية الوعاة: بغية الوعاة في طبقات اللغويين و النحاة، جلال الدین عبد الرحمن سیوطی (910ق).
تاريخ الاسلام: تاريخ الاسلام و وفيات المشاهير و الأعلام، محمد بن أحمد بن عثمان ذهبي، المكتبه التوفیقیه، قاهره، بی تا.
تاریخ بغداد: احمد بن علی خطیب بغدادی (463ق)، تصحیح مصطفی عبد القادر عطا، بیروت، دار الكتب العلمية، 1417ق.
تحف العقول: حسن بن علی بن حسین ابن شعبه حرّانی؛ تصحیح علی اکبر غفاری قم؛ دفتر نشر اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم؛ چاپ دوم؛ 1363ش=1404ق.
تذکره حزین: محمد علی بن ابی طالب حزین (1180ق)، اصفهان، بی تا.
تذكرة المتبحرّين: تذكرة المتبحرين في علماء المتأخرين (جلد أول أمل الآمل)، محمد بن حسن حر عاملی (1104ق)، تصحیح احمد حسینی، قم، دارالکتاب الاسلامی، 1362.
التراث الطبي العربي: جعفر طباطبایی؛ تهران؛ کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، معاونت تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی،1390ش=1432ق.
التراث العربي: التراث العربي في خزانة مخطوطات مكتبة آية الله العظمى المرعشي النجفي قم- ایران، باعتناء ولده السيد محمود المرعشي، قم، کتابخانه آیةالله مرعشی، 1414ق.
تراثنا: مجله تراثنا؛ قم، مؤسسة آل البيت لاحياء التراث.
تراجم الرجال: سید احمد حسینی؛ قم، کتابخانه آیه الله مرعشی، 1414ق.
تكملة أمل الآمل: سید حسن صدر (1354ق)؛ تصحیح سید احمد حسینی، قم، کتابخانه آیه الله مرعشی، 1406ق.
تلخيص مجمع الآداب: مجمع الآداب في معجم الألقاب؛ كمال الدين عبد الرزاق بن احمد ابن فوطی بغدادی (723ق)، تصحيح محمد الكاظم، تهران، وزارت ارشاد اسلامی، 1416ق.
تنقيح المقال: تنقيح المقال في علم الرجال؛ شیخ عبد الله مامقانی (1351ق)، تهران، انتشارات جهان.
جامع الأخبار: محمّد بن محمّد سبزواری؛ تصحیح علاء آل جعفر؛ مؤسسه آل البيت (علیهم السلام)، قم،1414ق.
جذوة الاقتباس: جذوة الاقتباس فى من حل من الأعلام بمدينة فاس؛ احمد بن محمد بن أبى العافيه ابن القاضى مكناسی (1025ق)؛ 1309ق.
الجواهر المضيئة: الجواهر المضيئة في طبقات الحنفية، عبد القادر بن ابی الوفا محمد قرشی (775ق)، حیدرآباد، 1332ق.
الحق المبين: الحق المبين في تحقيق كيفية التفقّه في الدين، محمد محسن بن شاه مرتضی فیض کاشانی، تصحیح جلال الدین محدّث ارموی، انتشارات دانشگاه تهران 1390ق=1349ش.
الحقائق الراهنة: الحقائق الراهنة في المائة الثامنه (طبقات أعلام الشيعة قرن 8)، شيخ آقا بزرگ تهرانی، مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم، بی تا.
حقوق: فهرست نسخه های خطی کتابخانه دانشکده حقوق و علوم سیاسی و اقتصادی دانشگاه تهران؛ محمد تقی دانش پژوه؛ تهران، انتشارات دانشگاه تهران، بی تا.
خاتمة مستدرک الوسائل: حسین بن محمد تقی نوری طبرسی (1320ق)، قم، مؤسسه آل البيت لاحياء التراث، جلد اول در 1415ق.
الخرائج و الجرائح: قطب الدین راوندی (573ق)، قم، مؤسسه امام مهدی (علیه السلام)، 1409ق.
خطی فارسی: فهرست نسخه های خطی فارسی، احمد منزوی، تهران، مؤسسه فرهنگی منطقه ای، 1349ش.
خلاصة الأقوال: خلاصة الأقوال في معرفة الرجال، حسن بن يوسف علامه حلی (726ق)؛ تصحیح جواد قیّومی، قم؛ دفتر نشر اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول 1417ق.
دائرة المعارف بزرگ اسلامی: فهرست نسخه های خطی مرکز دائره العارف بزرگ اسلامی؛ احمد منزوی؛ تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، 1377ش.
دانشگاه: فهرست نسخه های خطی کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران؛ تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
الدرر الكامنة: الدرر الكامنة في أعيان المائة الثامنة؛ شهاب الدین احمد بن حجر عسقلانی (852ق)؛ تصحيح محمد جاد الحق، قاهره، بی تا.
درّة الحجال: درّة الحجال فى غرّة اسماء الرجال؛ احمد بن محمد بن أبي العافيه ابن القاضي مکناسی (1025ق)؛ تصحيح مصطفى عبد القادر عطا؛ بیروت، دار الكتب العلمية،2002م/ 1423ق.
الديباج المذهب: الديباج المذّهب في معرفة أعيان علماء المذهب؛ إبراهيم بن على بن محمد ابن فرحون (799ق)؛ تصحیح دکتر علی عمر؛ قاهره؛ مكتبه الثقافة الدينية، چاپ اول، 1423ق=2003م.
الذريعة: الذريعة الى تصانیف الشیعة، شیخ آقا بزرگ تهرانی (1389ق)، بيروت، دار الأضواء، 1403ق.
رجال ابن داوود: ابن داوود حلی، تصحیح سید محمد صادق آل بحر العلوم، نجف، منشورات مطبعه حیدریه، 1392ق=1972م.
رجال نجاشی: فهرست أسماء مصنفي الشيعة؛ ابو العباس احمد بن علی بن احمد نجاشي اسدی کوفی (450ق)؛ قم؛ دفتر نشر اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم 1416ق.
رسائل المرتضى: رسائل الشريف المرتضى؛ على بن حسین شریف مرتضی (436ق)؛ تصحیح سید مهدی رجائی؛ قم، انتشارات دار القرآن کریم، 1405ق.
روضات الجنات: روضات الجنات في لحوال العلماء و السادات، محمد باقر موسوی خوانساری، تصحیح اسد الله اسماعیلیان، قم، کتابخانه اسماعیلیان، 1392ق
الروضة النضرة: الروضة النضرة في تراجم علماء المائة الحادية عشرة (طبقات أعلام الشيعة قرن 11)، شیخ آقا بزرگ تهرانی، مؤسسه سماعیلیان، بی تا.
رياض العلماء: رياض العلماء و حياض الفضلاء، عبد الله افندی اصفهانی (قرن 12ق)، تصحیح سید احمد حسینی، قم، انتشارات کتابخانه آیةالله مرعشی، 1415ق.
ريحانة الأدب: ريحانة الأدب فى تراجم المعروفين بالكنية أو اللقب، میرزا محمد علی مدرّس تبریزی (1358ق)، تبریز، چاپخانه شفق، کتاب فروشی خیام، چاپ دوم، بی تا.
سپهسالار: فهرست کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار؛ ابن یوسف حدائق شیرازی؛ تهران.
سعد السعود: رضی الدین علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن طاووس حسنی حسینی (664ق)، قم، انتشارات رضی، 1363ش.
سلافة العصر: سلافة العصر في محاسن الشعراء بكل مصر، سید علی خان مدنی معروف به ابن معصوم (1052؟ق)، تهران، انتشارات مرتضوی، 1380ش
سنا: فهرست کتاب های خطی کتابخانه مجلس سنا؛ محمد تقی دانش پژوه، محمد تقی علمی انواری؛ تهران، منشورات مجلس شورای ملی، 1356ش.
سیر أعلام النبلاء: محمد بن أحمد بن عثمان ذهبی (748ق)؛ تصحيح شعيب الأرنئووط؛ بیروت، مؤسسة الرسالة، 1413ق=1993م.
الشيعة و فنون الاسلام: سید حسن صدر، صیدا، مطبعه العرفان، 1331ق.
الصلة: كتاب الصلة، ابو القاسم خلف بن عبد الملک بن بشكوال (578-494)، قاهره، الهيئه المصرية العامة للكتاب، 2008م.
شذرات الذهب: شذرات الذهب فى أخبار من ذهب؛ شهاب الدین عبد الحی بن احمد ابن عماد حنبلی (1089ق)؛ تصحیح عبد القادر عطا؛ بیروت، دار الکتب العلميه، 1419ق/ 1998م.
الضوء اللامع: الضوء اللامع لأهل القرن التاسع، شمس الدین محمد بن عبد الرحمن سخاوی (902ق)، بیروت، دار مكتبة الحياة.
طبقات أعلام الشيعة: آقا بزرگ اهرانی، تصحیح علی نقی منزوی، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم بی تا.
طبقات الشافعية (سبكى): طبقات الشافعية الكبرى، عبد الوهاب بن علی سبکی (771ق)، تصحیح محمود محمد الطناحى و عبد الفتاح محمد الحلو، قاهره، دار احياء الكتب العربية، بی تا.
طبقات مفسران شیعه: عبد الرحیم عقیقی بخشایشی، قم، دفتر نشر نوید اسلام، 1371ش.
طرائف المقال: طرائف المقال في معرفة طبقات الرجال، محمد شفیع جاپلقی بروجردی، تصحیح مهدی رجائی، اشراف سید محمود مرعشی، قم، کتابخانه آیه الله مرعشی نجفی، 1410ق.
ظاهریه (نحو): فهرس مخطوطات دار الكتب الظاهريه علوم اللغه العربيه النحو؛ اسماء الحمصی؛ دمشق، مطبوعات مجمع اللغه العربيه، 1393ق=1973م.
العبر: العبر في خبر من غبر، محمد بن احمد ذهبی (748ق)، تصحیح ابو هاجر محمد السعيد بن بسیونی زغلول، بیروت، بی تا.
عکسی مرکز احیاء میراث اسلامی: فهرست نسخه های عکسی مرکز احیاء میراث اسلامی، سید جعفر حسینی اشکوری، قم، مجمع ذخائر اسلامی، 1387ش=1429ق، چاپ اول.
عوالي اللئالي: عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية، محمد بن علي بن ابراهيم احسائي معروف به ابن أبی جمهور، تصحیح مجتبی عراقی، قم، مطبعه سيد الشهداء عليه السلام، 1503ق=1983م، چاپ اول.
عيون الأنباء: عيون الأنباء في طبقات الأطبّاء، موفق الدين احمد بن القاسم بن خلیفه خزرجی معروف به ابن ابی اصیبعه، تصحیح نزار رضا، بیروت، دار مكتبة الحياة، بی تا.
غاية النهاية: غاية النهاية فى طبقات القرّاء، شمس الدین محمد بن محمد بن الجزري، بيروت، دار الكتب العلمية، 1402ق=1982م، چاپ سوم.
الغدير: الغدير في الكتاب و السنة، عبد الحسین امینی، بیروت، دار الکتاب العربی، 1397ق=1977م. چاپ چهارم.
فنخا: فهرستگان نسخه های خطی ایران (فنخا)؛ مصطفی درایتی؛ تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، 1390ش.
الفوائد الرجالية: رجال السيد بحر العلوم المعروف بالفوائد الرجالية، محمد مهدی بن مرتضی بحر العلوم الطباطبائی، تصحیح محمد صادق بحر العلوم، حسین بحر العلوم، تهران، آرمان برتر، 1383ش.
الفوائد الرضوية: الفوائد الرضوية فى احوال العلماء الجعفرية، عباس قمى، تصحیح جواد قیومی، قم، انتشارات دار الثقلین، 1387ش.
فهرست حضرت معصومه: فهرست نسخه های خطی آستان مقدس حضرت معصومه (علیها السلام)؛ حسن نقیبی؛ قم، آستانه مقدسه قم، فرهنگی- اقتصادی زائر، 1375ش.
فهرست دائرة المعارف بزرگ: فهرست مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی؛ احمد منزوی؛ تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلانی، 1377ش.
فهرستواره: فهرستواره کتاب های فارسی؛ احمد منزوی؛ تهران، مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، 1386ش.
فهرست های خود نوشت فیض: فهرست های خود نوشت فیض کاشانی، تصحیح و تحقیق محسن ناجی نصر آبادی، بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ اول 1377ش.
فهرست طوسی: فهرست کتب الشيعة و اصولهم، محمد بن حسن طوسی، تصحیح عبد العزیز طباطبایی، قم، کتابخانه محقق طباطبائی، 1420ق
فهرست علیگره: المخطوطات العربيه بجامعه علیگره الاسلاميه الهند؛ محمد ياسين مظهر صدیقی؛ لندن، مؤسسه الفرقان للتراث الاسلامی، 1423ق=2002م.
فهرست کتابخانه امیرالمؤمنين نجف: عبد العزیز طباطبایی، خطی.
فهرست کتاب های چاپی طبی: محمود نجم آبادی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1343ش.
فهرست کتب مشایخ عظام: ابو القاسم بن زین العابدین بن کریم، کرمان، مطبعه سعادت، بی تا.
فهرست نجاشی: فهرست أسماء مصنفي الشيعة المشتهر برجال النجاشي، ابو العباس احمد بن علی بن احمد نجاشی اسدی کوفی، تصحیح سید موسی شبیری زنجانی، قم، دفتر نشر اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1427ق=1385ش، چاپ هشتم.
فهرست ندیم: الفهرست لابن الندیم، قاهره، مطبعه رحمانیه، 1348ق.
فیضیه: فهرست نسخه های خطی کتابخانه مدرسه فیضیه قم: رضا استادی، قم، 1396ش.
قصص العلماء: محمد بن سليمان تنکابنی، تهران، انتشارات علمیه اسلامیه
الكامل في التاريخ: عزالدين على بن أبى الكرم شیبانی معروف به ابن الاثیر، تصحیح مكتب التراث، بیروت، دار إحياء التراث العربي، 1414ق=1994م.
کتابخانه ابن طاووس: اتان کلبرگ، مترجمان علی قرانی و رسول جعفریان، قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی 1371ش.
کتابشناسی شیخ بهائی: محسن ناجی نصر آبادی، مشهد، بنیاد پژوهش های اسلامی،1387ش.
الكرام البررة: الكرام البررة في القرن الثالث بعد العشرة (طبقات اعلام الشيعة): آقا بزرگ تهرانی، مشهد، دار المرتضی للنشر، 1404ق.
كشف الحجب: كشف الحجب و الأستار عن أسماء الكتب و الأسفار، اعجاز حسین نیشابوری کنتوری، قم، کتابخانه آیه الله مرعشی نجفی، 1409ق=1367ش.
كشف الظنون: كشف الظنون عن أسامى الكتب و الفنون، مصطفى بن عبد الله القسطنطنی الرومى الحنفى الشهير بالملا كاتب الجلبى و المعروف بحاجی خلیفه، بیروت، دار الكتب العلميه، 1413ق=1992م.
الكنى و الألقاب: شیخ عباس قمی، نجف، المطبعه الحيدريه، 1389ق=1969م.
الكواكب المنتشرة: الكواكب المنتشرة في القرن الثاني بعد العشرة، شیخ آقا بزرگ تهرانی، تصحيح علی نقی منزوی، تهران، دانشگاه تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ، 1372ش.
کوپریلی: فهرست نسخ خطی فارسی کتابخانه کوپریلی و پاره ای از نسخ خطی عربی، محمد تقی حسینی و مروارید رفوگران، قم، مجمع ذخائر اسلامی، 1389ش.
گلپایگانی: فهرست نسخه های خطی کتابخانه آیه الله العظمی گلپایگانی: ابوالفضل عرب زاده، قم، دار القرآن کریم، 1378ش.
گلستان: کاخ موزه گلستان، کتابخانه خطی، فهرست کتب ادبی و عرفانی، بدری آتابادی، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور.
لسان المیزان: شهاب الدین احمد بن علی بن حجر عسقلانی، بيروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات، 1390ق=1971م، چاپ دوم.
لؤلؤة البحرين: لؤلؤة البحرين في الاجازّ لقرتي العين، يوسف بن احمد بحرانی، بمبئی، محمد شیرازی ملقب به ملک الکتاب، بی تا.
مجالس المؤمنين: نورالله بن شریف مرعشی شوشتری، تهران، 1268ق.
مجلس فهرست کتابخانه مجلس شورای ملی، ج 3، تأليف ابن یوسف شیرازی (ضیاء الدین حدائق)، اصلاح و تکمیل و تحقیق عبد الحسین حائری، تهران، چاپخانه مجلس شورای ملی، چاپ دوّم مهرماه، 1353ش.
ج5، تأليف عبد الحسین حائری، تهران، انتشارات کتابخانه، چاپخانه مجلس شورای ملی، 1345ش.
ج8، تألیف، فخری راستکار، تهران، انتشارات کتابخانه، چاپخانه مجلس شورای ملی، 1347ش.
ج9 (بخش اول)، تألیف عبد الحسین حائری، تهران، چاپخانه مجلس شورای ملی، 1346ش.
ج9 (بخش دوم)، تألیف عبد الحسین حائری، تهران، چاپخانه مجلس شورای ملی، 1347ش.
ج10 (بخش اول)، تأليف عبد الحسین حائری و علامه اوحدی و سید ابراهیم دیباجی، تجدید نظر و تحقیق عبد الحسین حائری، تهران، چاپخانه مجلس شورای ملی، 1347ش.
ج10 (بخش دوّم)، تألیف عبد الحسین حائری، تهران، چاپخانه مجلس شورای ملی، 1347ش.
ج10 (بخش سوّم)، تألیف عبد الحسین حائری، تهران، چاپخانه مجلس شورای ملی، 1348ش.
ج10 (بخش چهارم)، تألیف عبد الحسین حائری، تهران، چاپخانه مجلس شورای ملی، 1352ش.
ج11، زیر نظر ایرج افشار و محمد تقی دانش پژوه و علینقی منزوی، تحریر و چاپ فهرست احمد منزوی، تهران، 1345ش.
ج12، زیر نظر ایرج افشار و محمد تقی دانش پژوه و علینقی منزوی، تحریر و چاپ فهرست احمد منزوی، تهران 1346ش.
ج13، زیر نظر ایرج افشار و محمد تقی دانش پژوه و علینقی منزوی، تحریر و چاپ فهرست احمد منزوی، تهران، 1346ش.
ج14، زیر نظر ایرج افشار و محمد تقی دانش پژوه و علینقی منزوی، تحریر و چاپ فهرست احمد منزوی، تهران، 1347ش.
ج15، زیر نظر ایرج افشار و محمد تقی دانش پژوه و علینقی منزوی، تحریر و چاپ فهرست احمد منزوی، تهران، 1347ش.
ج16، زیر نظر ایرج افشار و محمد تقی دانش پژوه و علینقی منزوی، تحریر و چاپ فهرست احمد منزوی، تهران، 1348ش.
ج17، تألیف عبد الحسین حائری، تهران، انتشارات کتابخانه، 1348ش.
ج18، تألیف فخری راستکار، تهران، چاپخانه مجلس شورای ملی، 1348ش.
ج19، تأليف عبد الحسین حائری، تهران، 1350ش=1972م.
ج22، تألیف عبد الحسین حائری، تهران، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، بهمن، 1374ش.
ج23، (بخش اول)، تألیف عبد الحسین حائری، تهران، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، اریبهشت، 1376ش.
(بخش دوّم)، تألیف عبد الحسین حائری، تهران، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1378ش.
ج25، به کوشش علی صدرائی خوئی، نظارت عبد الحسین حائری، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، بهار، 1376ش.
ج26، به کوشش علی صدرائی خوئی، زیر نظر عبد الحسین حائری، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، تابستان، 1376ش.
ج35، به کوشش علی صدرائی خوئی، نظارت عبد الحسین حائری، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، پاییز، 1376ش.
ج37، به کوشش علی صدرائی خوئی، نظارت عبد الحسین حائری، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1377ق.
مجمع الآداب= تليخص مجمع الآداب
مختلف الشيعة: حسن بن يوسف بن مطهر علامه حلی، قم، دفتر نشر اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1412ق.
مخطوطات افغانستان: دی لوجیر و دی بورسیل، بیروت، مركز الخدمات و الابحاث الثقافية، 1964م.
مخطوطات الفلك و التنجيم في مكتبة المتحف العراقي: اسامه ناصر النقشبندي و ظمياء محمد عباس بغداد، دار الرشید، 1403ق=1982م.
مرأة الكتب: على بن موسى بن محمد شفيع ثقة الاسلام تبریزی (1330ق)، تصحیح محمد على حائری، قم، کتابخانه آیةالله مرعشی، 1414ق.
مرعشی: فهرست نسخه های خطی کتابخانه عمومی حضرت آیّةالله العظمی نجفی مرعشی، ج1-8، سید احمد حسینی، قم، چاپ دوّم، بی تا.
ج9، سید احمد حسینی، قم، چاپ خیّام، چاپ دوّم، 1360.
ج12-13، سید احمد حسینی، قم، انتشارات کتابخانه آیّةالله مرعشی نجفی، 1365ش.
ج15، سید احمد حسینی، قم، چاپ دوّم، بی تا.
ج18، سید احمد حسینی، قم، چاپخانه خیّام، چاپ اوّل، 1368ش.
ج21، سید احمد حسینی، قم، انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی (رحمة الله)، چاپ اوّل، 1372ش.
ج22، سید احمد حسینی، قم، انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی (رحمة الله)، چاپ اوّل، 1373ش.
ج24، سید احمد حسینی، قم، انتشارات کتابخانه آیّة الله مرعشی نجفی (رحمة الله)، چاپ اوّل، 1374ش.
ج25، سید احمد حسینی، قم، انتشارات کتابخانه آیّة الله مرعشی نجفی (رحمة الله)، چاپ اوّل 1374ش=1416ق.
ج26، سید احمد حسینی، قم، انتشارات کتابخانه آیّة الله مرعشی نجفی (رحمة الله)، چاپ اوّل، 1375ش=1417ق.
ج28، گروه فهرستنگاران کتابخانه به سرپرستی سید محمود مرعشی نجفی، قم، انتشارات کتابخانه بزرگ آیّةالله العظمی مرعشی نجفی، چاپ اوّل، 1379ش=1421ق.
ج29، سید محمود مرعشی نجفی با همکاری گروه فهرستنگاران کتابخانه، قم، انتشارات کتابخانه بزرگ آیّة الله العظمی مرعشی نجفی، چاپ اوّل، 1380=1422ق.
مرکز احیاء: فهرست نسخه های خطی مرکز احیاء میراث اسلامی قم- ایران، سید احمد حسینی، قم، چاپ ستاره، 1419ق=1377ش.
مروج الذهب: مروج الذهب و معادن الجوهر، علی بن حسین بن علی مسعودی (345؟ق)، بيروت، الشركه العالميه للكتاب، دار الكتاب العالمي، الدار الافريقيه العربيه، 1989م.
مستدرک سفینة البحار: علی نمازی شاهرودی، تصحیح حسن بن علی نمازی، قم، دفتر نشر اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1418ق=1377ش.
مستدرک الوسائل: مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، میرزا حسین نوری طبرسی، تصحيح مؤسسه آل البيت لاحياء التراث، قم، مؤسسه آل البيت لاحياء التراث، 1368ش، چاپ دوم.
مستدركات أعيان الشيعة: حسن امین، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، 1412ق=1992م.
المستفاد من ذیل تاریخ بغداد: احمد بن ایبک بن عبد الله حسامی معروف به ابن الدمیاطی، تصحیح مصطفی عبد القادر عطا، بیروت، دار الكتب العلميت، 1417ق=1997م.
مشار عربی: فهرست کتاب های چاپی عربی ایران، خانبابا مشار، چاپ رنگین، 1344ش.
مشار فارسی: فهرست کتاب های چاپی فارسی، خانبابا مشار، تهران، 1352ش.
مشارق انوار اليقين: مشارق آنوار اليقين في اسرار أمير المؤمنين عليه السلام، حافظ رجب برسی، قم، انتشارات شریف رضی، 1415ق=1373ش.
مصفّى المقال: مصفّى المقال في مصنّفي علم الرجال، آقا بزرگ تهرانی، تصحیح احمد منزوی، تهران، کتابخانه و موزه مجلس شورای اسلامی، 1382ش.
معالم العلماء: معالم العلماء في فهرست كتب الشيعة و أسماء المصنّفين منهم قديما و حديثا، محمد بن علی ابن شهر اشوب، قم، الفقاهه، 1383ش.
معانى الأخبار: شيخ صدوق، تصحیح علی اکبر غفاری، انتشارات جامعه مدرسین قم، 1379ش.
معجم الألقاب= تلخيص مجمع الآداب
معجم رجال الحديث: معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، ابو القاسم موسوی خوئی، قم، مرکز نشر آثار شیعه، 1410ق. چاپ چهارم.
معجم المطبوعات: معجم المطبوعات العربية و المعرّبة، يوسف اليان سركيس، قم، کتابخانه آیه الله مرعشی، 1410ق.
معجم المطبوعات النجفية: محمد هادی امینی، نجف، مطبعه النعمان، 1383ق=1966م.
معجم المؤلفين: عمر رضا کحاله، بیروت، مؤسسه الرساله، 1414ق=1993م.
مقدّمه ای بر فقه شیعه: حسین مدرسی طباطبایی، ترجمه محمد آصف فکرت، مشهد، بنیاد پژوهش های اسلامی، 1368ش.
مكتبة العلاّمة الحلّي: عبد العزیز طباطبائی، قم، مؤسسه آل البيت لاحیاب التراث، 1416ق=1374ش.
ملک: فهرست کتاب های خطی کتابخانه ملی ملک وابسته به آستان قدس رضوی؛ زیر نظر ایرج افشار، محمد تقی دانش پژوه، با همکاری محمد باقر حجتی، احمد منزوی؛ تهران، چاپخانه دانشگاه تهران، جلد دوم، 1354ش.
ملی: فهرست نسخ خطی کتابخانه ملی ایران، جلد اوّل، سید عبد الله انوار، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1390.
ج2، سید عبد الله انوار، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1390.
ج3، سید عبد الله انوار، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1390
ج4، سید عبد الله انوار، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1390.
ج7، سید عبد الله انوار، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، چاپ سوّم، 1392.
ج8، سید عبد الله انوار، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، چاپ سوّم، 1392.
ج9، سید عبد الله انوار، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، چاپ سوّم، 1393.
ج10، سید عبد الله انوار، تهران، انتشارات کتابخانه ملی ایران، بهار، 1358ش.
ج11، علینقی منزوی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، چاپ سوّم، 1393.
ج12، حبیب الله عظیمی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، چاپ سوم، 1393.
ج13، حبیب الله عظیمی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران چاپ سوّم، 1393.
ج14، امیره ضمیری با همکاری زهره معیری، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، چاپ اوّل، 1375.
ج15، امیره ضمیری، تهران، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، چاپ اوّل، 1380.
ج16، حبیب الله عظیمی، تهران، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، چاپ اوّل، 1379.
منازل الآخرة: عباس قمی، قم، انتشارات الهادی، 1389ش.
مناظره بحر العلوم سید محمد مهدی: مناظره السيد بحر العلوم مع علماء اليهود، محمد جواد عاملی.
مناقب ابن شهر اشوب: مناقب آل أبي طالب، محمد بن علی بن شر آشوب سروی مازندرانی، نجف، مطبعه حیدریه، 1376ق=1956م.
المنتظم: المنتظم في تواريخ الملوك و الامم، عبد الرحمن بن على ابن الجوزی (597ق)، تصحیح محمد عبد القادر عطا، مصطفى عبد القادر عطا، نعیم زرزور، بیروت، دار الكتب العلميه، 1412ق.
النجوم الزاهرة: النجوم الزاهرة في ملوك مصر و القاهرة، جمال الدين يوسف بن تغري بردی اتابکی (874ق)، قاهره، المؤسسة المصرية العامة، بي تا.
نجوم السماء: نجوم السماء في تراجم العلماء، محمد علی بن محمد صادق آزاد کشمیری (1309ق)، تصحیح هاشم محدث، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، 1424ق.
نزهة الألباء: نزهة الألبّاء في طبقات الادباء، عبد الرحمن بن محمد ابن الأنباري (577ق.)، تصحیح ابراهیم سامرائی، بغداد، مطبعه المعارف، 1959م.
نزهة الخواطر: نزهة الخواطر و بهجة المسامع و النواظر، عبد الحی بن فخرالدین حسنی، نسم ء السحر: نسمة السحر بذكر من تشيّع و شعر، ضیاء الدین یوسف بن يحيى حسينى يمن صنعانی (1121ق)، تصحیح کامل سلمان جبوری، بیروت، دار المؤرخ العربي، 1420ق.
نشریه
نفحات الأزهار: نفحات الأزهار فى خلاصة عبقات الأنوار، على حسينی میلانی، قمّ مرکز الحقائق الاسلاميه، 1426ق=1384ش.
نقباء البشر: نقباء البشر في القرن الرابع عشر (طبقات اعلام الشیعه)، آقا بزرگ تهرانی، نجف، مطبعه 1388.
نوربخش: فهرست نسخه های خطی کتابخانه نوربخش (خانقاه نعمت اللهی تهران)؛ ابراهیم دیباجی؛ تهران، انتشارات خانقاه نعمت اللهی، 1350ش.
نهج البلاغة عبر القرون: عبد العزیز طباطبایی، خطی.
نهج السعادة: نهج السعاده في مستدرک نهج البلاغه؛ محمد باقر محمودی؛ نجف اشرف، مطبعه الآداب، بی تا.
الوافي بالوفيات: خلیل بن ایبک صفدی؛ باعتناء س. دیسدر نیغ؛ و يسبادن، بی تا.
وزیری: فهرست نسخه های خطی کتابخانه وزیری یزد، محمد شیروانی، تهران، چاپخانه تابان، 1350ش.
وفيات الأعيان: وفيات الأعيان و انباء ابناء الزمان؛ شمس الدین احمد بن محمد بن ابی بکر بن خلکان؛ تصحیح احسان عباس؛ بیروت، دار صادر، بی تا.
هدية العارفين: هديه العارفين اسماء المؤلفين و آثار المصنفین؛ اسماعیل پاشا بغدادی؛ بیروت، دار الكتب العلميه، 1413ق=1992م.
يتيمة الدهر: يتيمه الدهر في محاسن اهل العصر؛ ابو منصور عبد الملک ثعالبی نیشابوری؛ تصحیح مفید محمد قمیحه؛ بیروت، دار الکتب العلمیه، بی تا.
Prologue
In the name of the one who has inspired man thought
.Manucscripts would simply reflect cultural precedent of a nation. Handwritten materials remained from Islamic Iran ancestors would strongly prove that the territory had a bright, rich cultural identity
.Prominent figures such as Farabi, Avicenna, Khwarazmi, Khayyam, Abu Reihan Birouni, Razi and hundreds of other Iranian thinkers who have shined in the history of the human science and are the source of pride in our society. Key figures who have left solid treasures of human knowledge to the public. It goes without saying that the first step in using such a precious treasure is to indentify them through catalogues and inventories of the manuscripts
.In 1926, manuscript cataloguers in Iran set out for providing first inventories. Relying on experience and knowledge in codicology and bibliography, they began to author their (first) catalogues. Hence, their methodology would not necessarily be the same
.Iran National Library as a pioneer was among other libraries which have taken first step to publish standard catalogue of manuscripts. This valuable task started and published through guidelines of the late researchers: Iraj Afshar, Mojtaba Minovi, Mohammad Moin, and Dr Mahdi Mohaghegh and pursued by perseverance of professor Sayyed Abdullah Anvar in writing first catalogues of the manuscripts alongside other cataloguers
.Reviewing previous methodologies and through serious approach to modern methods of presenting information and cataloguing, new work sheets were designed and manuscript inventories of this library, from volume 15 on wards were established based on modern methods. The new methodology was totally different from the classic one. Therefore, cataloguers were looking upon the new approach with critical eyes and viewpoints
.The author hopes to exchange fruitful and constructive views and critiques with professors and practitioners in cataloguing and information science in order to achieve scientific methods of cataloguing of the manuscripts
National Archives and Library of the I. R. of Iran
Department of Manuscripts and Rare Book
Title: Catalogue of Manuscripts National Archives and Library of the Islamic Republic of Iran Vol. 46
By: Ja'far Tabatabaei Yazdi
Publisher: National Library & Archives of Iran
Printing: 1 ST
Circular: 500
Printing house & Bindary: National Library & Archives of Iran
Date: 2018
ISBN: 978-964-446-544-4
.National Library & Archives of Iran, Tehran, Iran
Tel: 81623315 Fax: 81623301
Email: publication@nlai.ir
Catalogue of Manuscripts
National Archives and Library of the Islamic Republic of Iran
Vol. 46
From 16301 to 16600
By
Ja'far Tabatabaei Yazdi
Under the supervision of the National Library Department of Manuscripts and Rare books
National Library & Archives of Iran
2018