شجره نامه ی خانوادگی خاندان نشاط و شیخ الاسلام شاخه ی میرزا احمد شیخ الاسلام

مشخصات کتاب

غلامرضا نصر الهی

به کوشش:

غلامرضا نشاط

خیراندیش دیجیتالی: کانون فرهنگی اندیشه اصفهان

ویراستار کتاب: نرگس قربانی

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

فهرست مطالب

فهرست مطالب...5

تقدیر و تشکر...9

پیش گفتار...13

مقدمه...16

میرزا احمد شیخ الاسلام...23

همسر اول: بانو فرخ سلطان...24

استاد علی شیخ الاسلام...25

همسر دوم حاج میرزا احمد شیخ الاسلام: بانو شاه بیگم...26

همسر سوم حاج میرزا احمد شیخ الاسلام: بانو حاجیه خانم همدم نشاط...28

چرا نام خانوادگی از «شیخ الاسلام» به «نشاط» تغییر یافت؟...41

اوضاع مالی خانواده ی نشاط پس از مرگ پدر...42

حاجیه همدم خانم نشاط؛ بانویی سخاوتمند و مؤمن...44

ازدواج صغرا خانم نشاط...50

حبیب الله نشاط و خاطره ی حج...60

حاج حبیب الله نشاط و زندگی مرفه...62

حاج حبیب الله نشاط و ایران گردی او...63

میرزا حسن خان امین دفتر؛ مردی امین و مسؤول...64

ازدواج حاج حبيب الله نشاط...88

بانو بتول آغا علوی حجازی؛ زنی دانا و مؤمن...92

فرزندان حاج حبیب الله نشاط...94

مرگ حاج حبیب الله نشاط...94

مدیریت بانو بتول آغا پس از مرگ همسرش...99

مرگ بانو بتول آغا علوى حجازى...99

حاج حسین نشاط...100

ازدواج حاج حسین نشاط...101

حاج غلام رضا نشاط؛ مردی صادق و امین...103

ازدواج حاج غلام رضا نشاط...105

بانو فریناز نشاط؛ زنی صبور و مهربان...111

سیادت خاندان های سبزواری، شیخ الاسلام و نشاط...113

فهرست منابع...118

در پس و پیش برخی از اسامی به کار رفته در این کتاب القابی آمده که گاه در قاموس معنایی عوام معنای ویژه ای دارد که ممکن آن که در لغت نامه ها آمده است است با معنای دقیق و صحیح متفاوت باشد. ما در این جا پر کاربرد ترین القاب به کار رفته در این کتاب را در معنای کامل و حقیقی اش بیان می کنیم.

شاه: به درویشان صوفیه و مرشد ها و نسب سادات نسبت می دانند و بی شک مأخوذ از معنی سروری و برتری و ممتاز بودن از افراد جنس است.

شریف: مرد بزرگ قدر، مرد دارای شرف، اصیل و پاک نژاد، مرد دارای بزرگی در دین و دنیا، گران قدر و والا مقام (مقابل خسیس) با اصالت و نجابت خانوادگی.

ملا: استاد و معلم خواه مرد باشد یا زن، آدم با سواد و تحصیل کرده و البته عوام هر که را درس خوانده و با سواد بود ملا می گفتند. بعضی ها معتقدند کسی که سواد زیاد دارد ولی خط خوش ندارد را ملا می گویند.

میرزا: شاه زاده و امیر زاده بیشتر از القاب شهزادگان بوده، در اصل امیر زاده بوده که الف آن از کثرت استعمال حذف شده و معنی ترکیبی آن امیر زاده باشد. در حال حاضر بر سردار زادگان استعمال کنند، مردم شریف و پاک نژاد، مردم شاد، کاتب نویسنده و منشی که چون در اول نام آید اطلاق به نویسندگان خاصه اهل حساب می شده، دفتر دار و محاسب.

لغت نامه دهخدا

حضرت نبی (صل الله علیه و اله) فرمودند:

عَلَّمُوا أَنْسَابَکُمْ تَصِلُوا أَرْحَامَکُمْ نسبت به خویشان و نسب خود آشنایی پیدا کرده و صله رحم نمایید

تقدیر و تشکر

از آن جا که حفظ آثار مکتوب علما، دانشمندان، هنرمندان و ادیبان ایران زمین جزو افتخارات ملی و گاهاً جهانی محسوب می شود، مرمت و نگه داری مزار و آرام گاه این بزرگان نیز امری نیکو و مدبرانه است، از این رو با الهام گرفتن از عبارت آسمانی؛

لَمْ يشْكُرِ المَخْلُوقَ لَمْ يشْكُرِ الخَالِقَ بر خود واجب می دانیم از زحمات دل سوزانه و با تدبیر سروران

همچنین شایسته می دانم از عزیزان و فرهیختگانی که هر کدام به نوعی در شکل گیری و تدوین این اثر داشته و مساعی جمیل آنان در تحقیق تالیف اثر گذار بوده است سپاس گزاری نمایم.

امید است خداوند متعال رفتگان این جمع را غریق رحمت بی کران خود نماید و عزیزانی را که در خدمت به فرهنگ و ارزش های معنوی و فرهنگی تلاش می نمایند مشمول عنایات خاصه و برکات کثیر فرماید.

غلام رضا نشاط (شیخ الاسلام)

إِنَّما یَخْشَی اَللّهَ مِنْ عِبادِهِ اَلْعُلَماءُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ «... همانا از میان بندگان اهل علم و دانش مطیع و اهل ترس از خدا هستند که خداوند عزیز و بخشنده است». (فاطر/28)

پیش گفتار

بی شک یکی از عوامل مهم ارتقاء و پیشرفت جوامع وجود الگو های ارزشمند و تأثیر گذار بوده است. در تاریخ فرهنگ و تمدن ایران اسلامی چهره های پر فروغ دانش و بینش زمینه ساز رشد و توسعه ی مبانی علمی و معیار های معنوی شده اند و خوش بختانه تاریخ این سرزمین نیز مانند آسمان پر ستاره ای است که همواره فروزان و روشنی بخش بوده و حکایت از وجود شخصیت هایی می کند که نه تنها در عصر و زمان خود بلکه پس از آن نیز برای آیندگان به عنوان سمبل معنویت و فرزانگی شناخته شده اند. احترام و اعتنای قابل ملاحظه ای که در قرآن کریم و سنت نبوی (صل الله علیه و اله) و سیره ی ائمه اطهار (علیهم السلام) و متون و معارف مسلمین نسبت به علمای ربانی و دانشمندان وارسته به چشم می خورد نشانگر نماد های تعالی و ظرفیت بالای کمال جویی انسان هاست.

دار العلم اصفهان قرن ها به ویژه در تمدن اسلامی و ایران از جمله شهر هایی بود که نقش قابل توجهی در تحقق علوم و دانش ها و پرورش اندیشمندان داشت و علاوه بر عصر درخشان آل بویه، در دوران های بعد، از جمله عصر سلجوقی و به ویژه دوره ی صفوی به شکوه خاصی دست یافت و شخصیت های ارزنده علمی و دینی در آن محیط بالیدند و خوش درخشیدند به خصوص این که از زمانی که شاه عباس اول اصفهان را به عنوان پایتخت دولت صفویان انتخاب نمود، علاوه بر رونق سیاسی، اقتصادی و اجتماعی از حیث علمی و فرهنگی نیز رشد قابل توجهی یافت و کعبه ی آمال فضلا و دانشمندان گردید.

وجود برخی خاندان های علمی که از این دوره در شهر بودند نیز در رونق محافل دانش و ایجاد نهاد های آموزشی و مدارس تأثیری بسیار گذاشت.

یکی از این سلاله های برجسته که از آن زمان در اصفهان دارای مناصب و صاحب مراتب علمی و مذهبی بوده اند، خاندان شیخ الاسلام منسوب به میرزا محمد باقر سبزواری (محقق سبزواری) است که علاوه اثر گذاری در آن دوره تا عصر حاضر نیز در مساعی علمی و معنوی این سرزمین و شهر هایی از جمله اصفهان کوشش ارزشمند داشته اند.

شایسته است با توجه به منزلت خاندان مذکور و علما و رجال بر خاسته از آن در شناخت و شناساندن این گونه خاندان های علمی تلاش صورت پذیرد که خوش بختانه بر اثر مساعی جمیل و اهتمام خاص جناب آقای غلام رضا نشاط فرزند مرحوم حاج ميرزا حبيب الله

نشاط که از دو ناحیه مربوط به خاندان های ادبی و فرهنگی این شهر می شوند این کار صورت پذیرفته است.

امید که نویسندگان عزیز بتوانند در شناساندن افراد مطرح و شایسته و نیز خاندان های بزرگوار آیندگان را بیش از پیش نسبت به تاریخ و ادبیات ایران مطلع گردانند.

محمد حسین ریاحی

اصفهان - هفدهم تیر ماه هزار و سی صد و هشتاد و نه

مقدمه

در روزگار ما بشر علی رغم این که به پیشرفت های بسیاری در علم و صنعت و فرهنگ دست یافته و به رفاه بیشتری رسیده است و می تواند بیشتر از مواهب الهی در طبیعت استفاده کند، اما با این حال به نظر می رسد که این پیشرفت ها تا حدودی او را از خدا و در نتیجه از فطرت خدا جوی خویش دور کرده است و این خلاء باعث سر گردانی و سر گشتگی انسان شده است و بدین گونه است که بشر نا امیدانه و دردمندانه به دنبال راه نجاتی می گردد، زیرا این سر خوردگی و بی هدفی به پوچی می انجامد و انسان را به سراشیبی سقوط می کشاند.

انسان امروز بیش از هر زمان دیگر به معنویت نیاز دارد تا خلاء روحی خود را پر نماید و برای زندگی خود مفهومی بیابد. این جاست که وظیفه ی ما به عنوان نماینده ی کامل ترین و جامع ترین دین یعنی

اسلام سنگین خواهد بود. هنگامی که ما در جامعه ی خویش شاهد هجوم فرهنگی بیگانگان و اشاعه ی افکار منحط و تخدیر کننده همچون خوش باشی و روز مرگی و بی هدفی و لذت جویی هستیم باید نسل جوان خویش را با فرهنگ اسلامی و فرهنگ غنی ایران اسلامی آشنا کنیم و نگذاریم این نسل نو خاسته در بحران هویت گرفتار آید.

ما ذخایر انبوه و عظیمی از فرهنگ و هنر و تمدن را در تاریخ کشور خود داریم که با احیا و به روز کردن آنان و نو آوری در ارایه ی فرهنگ اسلامی به نسل جوان هویتی دوباره ببخشیم و آنان را برای آغاز رنسانس تمدن اسلامی آماده سازیم.

دوره ی صفویه یکی از دوران های مهم در تمدن اسلامی - ایرانی بوده و کشور ما شاهد آثار عظیم معماری و هنری باز مانده از آن عهد و همچنین هزاران کتاب و تألیف ارزشمند به جای مانده از آن دوران بوده است.

در دوره ی صفویه خاندان هایی وجود داشته اند که افراد شاخص آن یکی پس از دیگری به انتقال علم و فرهنگ از نسلی به نسل دیگر پرداخته اند تا به زمان ما رسیده است.

یکی از این خاندان ها، خاندان شیخ الاسلام است که حدود چهار صد سال در اصفهان اقامت داشته و در خدمت به دین و شریعت و مردم فعالیت نموده است تداوم حیات علمی این خاندان تا عصر حاضر گویای این مطلب است که چه از لحاظ زمینه های خانوادگی و چه از جهت ویژگی های ژنتیک این آمادگی در بسیاری از افراد این

خاندان وجود داشته که به علم روی آورند و با عمق جان خویش آن را در یابند و به نسل های بعدی انتقال دهند.

نگارنده پیش از این، یاداشت هایی درباره ی بزرگان اصفهان فراهم آورده بود. آشنایی با آقای حاج غلام رضا نشاط از دودمان شیخ الاسلام و از علاقه مندان به تاریخ و ادبیات و مشتاق به احیای میراث آبا و اجداد دانشمند خود باعث شد حقیر به فکر نگارش کتابی درباره ی محقق عالی قدر میرزا محمد باقر سبزواری و همچنین خاندان پر افتخار و خادم فرهنگ و دین و ملت خاندان شیخ الاسلام افتادم و به پیشنهاد و تشویق ایشان کار را آغاز نمودم.

اولین کتاب مستقل درباره ی خاندان شیخ الاسلام اثر مرحوم مهدوی است ایشان کتابی محققانه و مستند با عنوان «خاندان شیخ الاسلام اصفهان» را در زمان حیات خویش تألیف نموده و به طبع رسانیده اند که از این کتاب هم فراوان استفاده شده است. البته باید گفت کتاب حاضر به نوعی مکمل تحقیق عالمانه ی مرحوم مهدوی است و ما قصد نداشته ایم که به تکرار مکررات بپردازیم. به همین دلیل علاوه بر تحقیقات ،بیشتر اطلاعات گسترده ای را از زمینه های ظهور خاندان شیخ الاسلام و اوضاع فرهنگی و اجتماعی اصفهان و سبزوار در عصر صفویه در این کتاب ذکر نموده ایم.

جناب آقای غلام رضا نشاط که از سوی پدر نسب به سلسله ی جلیله ی شیخ الاسلام می برند و از طرف مادر بزرگ نسب ایشان به میرزا عبد الوهاب نشاط اصفهانی می پیوندد چندین سال است که به

گرد آوری مطالبی درباره ی خاندان خود مشغول بوده اند و لذا در برخی از قسمت ها از یاد داشت های ایشان استفاده شده است. در این جا بر خود لازم می دانم از حمایت ها و تشویق های صمیمانه ی ایشان و همچنین از آقای دکتر محمد حسین ریاحی محقق ارجمند و مدرس مراکز آموزش عالی که مشوق ما در تهیه ی این کتاب بوده اند و نیز از ناشر محترم جناب آقای مهدی نقش و کلیه ی کسانی که در تهیه و چاپ این کتاب کمک کردند تشکر نمایم.

غلام رضا نصر الهی

89/1/15

همان گونه که پیش از این بیان شد خاندان سبزواری (اصفهانی) یکی از سلاله های برجسته ی عهد صفوی در اصفهان بودند و نه تنها در آن دوره عالی رتبه بوده بلکه تا حاضر نیز در فعالیت های علمی و سیاسی این سرزمین اثر گذار بوده اند. عنوان شیخ الاسلام نیز که از عهد صفوی به علما و فقها داده می شد، ⁽¹⁾در عهد افشار از سوی نادر شاه به برخی از دانشمندانی اطلاق می گردید که در عرصه ی مسایل معنوی و سیاسی (یا اداری) فعالیت های ارزشمندی نموده بودند. میرزا محمد رحیم سبزواری (رحیم اول) که در عهد نادر شاه افشار می زیست به چنین عنوانی منصوب شد. پس از وی نیز افراد بزرگوار و دانشمندی از این خاندان با عنوان شیخ الاسلام مطرح گردیدند که در

ادامه به اسامی آن ها اشاره خواهد شد.

شایان ذکر است؛ با این که این منصب موروثی نبوده و در میان خاندان ها یا افراد گوناگون دست به دست می شده است، اما شایستگی این خاندان باعث شد تا مدت ها افراد بزرگواری از این خاندان به چنین منصبی بر گزیده شوند.

افراد شاخص این خاندان شریف به ترتیب عبارتند از:

13 حاج میرزا غلام رضا نشاط

البته باید گفت که به مرور زمان نام خانوادگی افراد این خاندان از «شیخ الاسلام» به «نشاط» تغییر یافت که در فصل سوم این کتاب به

طور مفصل به این مورد پرداخته خواهد شد. به بیان دیگر؛ خاندان سبزواری، شیخ الاسلام و نشاط در مجموع از یک سلاله بوده و جزو یک خاندان محسوب می شوند؛ در واقع شرایط خاص علمی، اجتماعی و سیاسی باعث شده که القاب و نام خانوادگی آن ها تغییر یابد؛ ⁽¹⁾لذا سیادت (سید بودن) خاندان سبزواری، شیخ الاسلام و نشاط مشخص است؛ چرا که آمدن لقب «شاه» پیش از نام کوچک افراد، به سادات نسبت داده می شد؛ دیگر این که وجود سنگ نوشته ی قبر میرزا محمد جعفر سبزواری (با عنوان سید محمد جعفر) و بانو فرخنده نشاط تهرانی (با عنوان بنت مرحوم سید محمد جعفر) دال بر این مطلب است؛ همچنین ذکر لقب «میرزا» در ابتدای نام افراد بیانگر این است که خاندان شریف سبزواری شیخ الاسلام و نشاط از سادات جليل القدر می باشند.

میرزا (امیر زاده) که از القاب شاه زادگان بوده به مردم شریف و پاک نژاد کاتب نویسنده و نیز محاسب اطلاق می شده است؛ ⁽²⁾همچنین در قدیم به سادات میرزا گفته می شد و این موضوع با بررسی های انجام گرفته به وضوح مورد تایید است؛ به عنوان مثال:

•سید حسن حسینی شیرازی معروف به میرزا حسن شیرازی (میرزای شیرازی) مرجع تقلیدی که در زمان ناصر الدین شاه، تنباکو را تحریم نمود.

•سيد عبد الحسین حسینی خاتون آبادی معروف به میرزا عبد الحسین خاتون آبادی (از جمله علمای اصفهان در قرن یازدهم)

•سید محمد باقر روضاتی چهار سوقی معروف به میرزا محمد باقر روضاتی (صاحب تکیه ی آمیرزا محمد باقر روضاتی)

•سید عبد الوهاب موسوی اصفهانی معروف به میرزا عبد الوهاب نشاط اصفهانی (شاعر عصر باز گشت)

میرزا احمد شیخ الاسلام

میرزا احمد شیخ الاسلام فرزند ارشد مرحوم میرزا محمد حسن

شیخ الاسلام در اصفهان به دنیا آمد. زیبایی صورت و سیرت، وارستگیف اعتقادات قوی و اصالت وی موجب شد که به سرعت در میان دیگران محبوب و در حرفه اجدادش - که پیش گرفته بود - موفق شده و یکی از تجار و ملاکین بزرگ اصفهان گردد. وی از جانب پدر، املاک زیادی را به ارث برده بود؛ از جمله روستا های دولت آباد، عاشق آباد، جی شیر، دستگرد و... که جزو آن املاک بود.

تجارت و کسب عایدات املاک، خانواده ی وی را به رفاه کامل رساند، اما این موضوع باعث نشد که از مردم فقیر و کم در آمد غافل شود؛ لذا از روی رأفت و مهربانی - که از روح بلند او نشأت می گرفت و به این دو صفت نیز در میان خلق شهره گشته بود - به مستمندان ایتام یاری می رساند و به نوعی نیازمندان را در شادی خود شریک کرده و وسایل آسایش آن ها را نیز فراهم می کرد. هر چند خاندان شیخ الاسلام از ملاکین بزرگ شهر بودند اما فعالیت های عام المنفعه و

بدون چشم داشت آنان باعث می شد که جزو معتمدین شهر محسود گردیده و در میان مردم اصفهان شهرت و محبوبیت زیادی کسب کنند. وی دارای سه همسر بوده است:

عکس

نمونه ی امضاء و مهر جناب حاج ميرزا احمد شيخ الاسلام

همسر اول: بانو فرخ سلطان

میرزا احمد شیخ الاسلام پس از رسیدن به سن ازدواج، با بانو «فرخ سلطان» ازدواج نمود. ثمره ی این ازدواج تنها یک پسر به نام «کمال»بود. آقا کمال شیخ الاسلام همچون اجداد خویش به کسب تجارت پرداخت و پس از فراگیری رسم و رسوم تجارت از پدرش، به تجارت كتيرا مشغول شد و در این حرفه به پیشرفت های قابل توجهی نائل گردید.

آقا کمال پس از چندی با بانو «قمر خانم» ازدواج کرد و از این ازدواج صاحب پنج فرزند به نام های «عصمت»، «محترم»، «عفت»، «توران» و «علی» شد. از آن که آقا کمال دار فانی را وداع گفت و به دیار باقی شتافت، وی را در زیارت گاه امام زاده شاه عبد العظیم شهر ری به خاک سپردند.

از میان فرزندان آن مرحوم، به شرح حال على شيخ الاسلام، تنها فرزند ذکور آقا کمال و قمر خانم می پردازیم:

استاد على شيخ الاسلام

علی شیخ الاسلام در سوم بهمن ماه 1309 هجری شمسی در اصفهان متولد شد. وی چون تنها پسر خانواده بود و به دلیل دل بستگی زیاد خانواده به او، به «علی جون» معروف شده بود، در نوجوانی به هنر روی آورد ⁽¹⁾و از استادان مسلّم هنر زر گری و ملیله سازی شد. وی در بازار زرگر ها به فعالیت پرداخت و شاگردان زیادی را - که هر یک استادی ماهر در این فن شدند - تربیت نمود؛ شاگردانی چون:

استاد علی شیخ الاسلام پس از ازدواج با مهين خانم خيام عابد (فرزند مرحوم آقا تقی خیام عابد) صاحب سه دختر به نام های؛ اعظم خانم (همسر آقای اثنی عشری)، الهه خانم (همسر آقای عدالت نژاد)

اکرم خانم (همسر آقای ساکی) شد. وی که پدری خیر، مهربان و مسوولیت شناس بود، سر انجام پس از یک عمر زندگی پر بار هنری در روز سه شنبه 17 شهریور 1388 هجری شمسی چشم از جهان فرو بست و به دیار باقی شتافت. مزار او در قبرستان باغ رضوان اصفهان زیارت گاه دوستان و هنرمندان است.

على شيخ الاسلام (معروف به على جون)

همسر دوم حاج میرزا احمد شیخ الاسلام: بانو شاه بیگم

میرزا احمد شیخ الاسلام پس از بانو فرخ سلطان، دو همسر دیگر نیز اختیار کرد. بانو «شاه بیگم» همسر دوم میرزا احمد بود که می توان ثمره ی این وصلت را دو پسر و دو دختر نام برد.

الف) احمد شيخ الاسلام: وی از کارمندان عالی رتبه ی وزارت آموزش و پرورش بود که پس از ازدواج با خانم «بدر الزمان ساعت چی» (دختر آقای رضا ساعت چی) صاحب سه فرزند به نام های؛ حمید، ناهید و مریم شد.

عکس

عكس احمد شيخ الاسلام فرزند جلال

آقای «حمید شیخ الاسلام» پس از وصلت با خانم «الهه فاتح» صاحب سه فرزند ذکور به نام های فرشید، فرشاد و فرید شد.

خانم «ناهید شیخ الاسلام» نیز پس از ازدواج با آقای «جهانگیر شیبانی طهرانی» صاحب دو فرزند به نام های؛ امیر حسین و شبنم شد.

ثمره ی ازدواج خانم «مریم شیخ الاسلام »با آقای «حسن توکلی قینانی» هم دو فرزند به نام های؛ سینا و تینا می باشد.

ب) ملک آغا شیخ الاسلام: «ملک آغا» همسر «آقا جلال شیخ الاسلام» فرزند «آقا میرزا شیخ الاسلام» (پسر عموی خود) شد که ثمره ی این

وصلت نیز پسری به نام «منوچهر» بود. آقای منوچهر شیخ الاسلام نیز با بانو «طاهره امین جواهری» ازدواج کرد و دارای دو دختر به نام های؛ شراره و شیوا شد.

نکته ی جالب این است که قمر خانم (همسر آقا كمال) و طلعت خانم همسر آقا (جلال) خواهر یک دیگرند و دو برادر، با دو خواهر ازدواج کرده اند؛ بنا بر این پسران آن ها (على جون و احمد آقا)، هم پسر عمو و هم پسر خاله بوده اند.

سر انجام آقا جلال در سال 1309 هجری شمسی چشم از جهان فرو بست وی را در تکیه ی شیخ مرتضی ریزی در تخت فولاد اصفهان به خاک سپردند.

33 همسر سوم حاج میرزا احمد شیخ الاسلام: بانو حاجيه خانم همدم نشاط

همسر سوم میرزا احمد شیخ الاسلام، عليا مخدره بانو «همدم خانم نشاط» فرزند میرزا علی رضا مستوفی خیابانی و نوه ی میرزا احمد

مستوفی خیابانی بود که از بزرگان وقت اصفهان به شمار می امدند. ⁽¹⁾مادر وی نیز خانم فرخ سلطان دختر میرزا عبد الحسین وزیر بود که از نوادگان شاعر شهیر نشاط اصفهانی محسوب می شدند. وی مابین سال های 1260 تا 1270 هجری شمسی به دنیا آمد و پس از تربیت در خانواده ای اصیل و مومن در تاریخ 29 تیر ماه 1281 هجری شمسی (مطابق با 21 ربیع الاول 1320 هجری قمری) به همسری میرزا احمد شیخ الاسلام در آمد.

عکس

تصویر صورت قباله ی حاجیه همدم خانم نشاط

عکس

ادامه ی تصویر صورت قباله ی حاجیه همدم خانم نشاط

عکس

ادامه ی تصویر صورت قباله ی حاجیه همدم خانم نشاط

عکس

ادامه ی تصویر صورت قباله ی حاجیه همدم خانم نشاط

عکس

ادامه ی تصویر صورت قباله ی حاجیه همدم خانم نشاط

عکس

ادامه ی تصویر صورت قباله ی حاجیه همدم خانم نشاط

عکس

ادامه ی تصویر صورت قباله ی حاجیه همدم خانم نشاط

عکس

ادامه ی تصویر صورت قباله ی حاجیه همدم خانم نشاط

عکس

ادامه ی تصویر صورت قباله ی حاجیه همدم خانم نشاط

عکس

ادامه ی تصویر صورت قباله ى حاجيه همدم خانم نشاط

عکس

صورت قباله ی یکی از بستگان نشاط

صورت قباله ی بانو همدم خانم نشاط شامل این موارد بوده است:

همچنین وی اموال زیادی از جمله؛ خانه های دیوانی، حمام و شش دانگ روستا های جوی آباد و سودان ماربین در بخش 14 اصفهان را از جانب پدر به ارث برده بود.

حاصل وصلت میرزا احمد شیخ الاسلام و بانو حاجيه همدم نشاط، دو فرزند به نام های؛ بانو «صغرا» (متولد جمعه 26 مرداد ماه 1282 هجری شمسی) و «آقا حبیب الله» (متولد شنبه ششم مرداد ماه 1285 هجری شمسی) بود.

آقا حبیب الله شش ماهه بود و صغرا خانم 3/5 ساله بود که میرزا احمد شیخ الاسلام در بهمن ماه 1285 هجری شمسی مطابق با ذى الحجه 1324 هجری قمری در حالی که عمر چندانی را سپری نکرده بود دار فانی را وداع گفت. بنا به وصیت ایشان، وی را در قبرستان وادی السلام نجف اشرف به خاک سپردند (روحش شاد).

چرا نام خانوادگی از «شیخ الاسلام» به «نشاط» تغییر یافت؟

پس از فوت میرزا احمد همدم خانم در غم و تنهایی، سر پرستی دو فرزند صغیر خود را بر عهده گرفت، اما در همین زمان بستگان میرزا

احمد - که فامیل شوهر همدم خانم محسوب می شدند - به وظیفه ی انسانی خود عمل نکرده و وی را با دو کودک بی پشت و پناه رها نموده و آن ها را مورد بی مهری قرار دادند. بد رفتاری و بی اعتنایی آن ها شد که حاجیه همدم خانم به نا چار با فامیل شوهر قطع رابطه کرده و به خانواده خود پناه برد. وی پس از چندی بنا به توصیه ی برادر خود (میرزا حسن خان امین دفتر)، شناسنامه ی اطفال صغیر خویش را با نام خانوادگی خود (نشاط) صادر کرد. این تغییر، نقطه ی عطفی در زندگی فرزندان حاجیه همدم خانم نشاط بود.

اوضاع مالی خانواده ی نشاط پس از مرگ پدر

«صغرا» هنگام مرگ پدرش 3/5 ساله و «حبيب الله» نوزادى 6 ماهه بود، اما هر دو به پشتوانه مادر و دایی خود روزگار را سپری کردند. با این که حاجیه همدم خانم، هم از جانب پدر (علی رضا مستوفی خیابانی) و هم از جانب شوهر مرحوم خود مال و اموالی به او تعلق می گرفت و عایدات و در آمد های روستا های موروثی را دریافت می کرد و نیز همشیره ی جناب امین دفتر و نوه ی میرزا عبد الحسین وزیر (وزیر دربار قاجار) بود و از نظر مالی در موقعیت بسیار مطلوبی به سر می برد، اما از نظر رسمی و دولتی با توجه به قوانین آن زمان پس از فوت همسرش (میرزا احمد شیخ الاسلام) بی سر پرست محسوب می شد؛ لذا طی حکمی از طرف وزارت مالیه آن زمان، همدم خانم نشاط در 19 اردیبهشت 1304 هجری شمسی ماهیانه به عنوان مستمری، مبلغ بیست و دو تومان و شش قرآن (226 ریال) دریافت می کرد.

عکس

تصوير حكم مستمری مربوطه

حاجیه همدم خانم نشاط؛ بانویی سخاوتمند و مؤمن

بانو همدم نشاط زنی مؤمنه با تدبیر و سخاوتمند بود. وی با وجود نا مهربانی هایی که در طول زندگی با آن مواجه شده بود، اما همچنان خوش خلق، مهربان، اهل بذل و بخشش بود؛ به طوری که هر روز تعداد زیادی بر سر سفره ی او اطعام می شدند و همیشه بخشی از در آمد و عایدات روستا های خود را صرف رسیدگی به مستمندان می نمود؛ البته این صفت را از اجداد خود به ارث برده بود؛ چنان که طبق سخن باز ماندگان، حاجیه همدم خانم خاطره ای را از مادرش (بانو فرخ سلطان فرزند میرزا عبد الحسین وزیر) به این مضمون نقل می کرده است:

«شبی مادرم بر روی بام خانه خوابیده بود. نزدیک صبح فقیری به در خانه آمد و در خواست کمک کرد. مادرم که عادت نداشت نیازمندی را نا امید از در خانه اش باز گرداند لباس گران بهای ترمه اش را که بسیار دوست می داشت از بام خانه پایین انداخت و به فقیر داد». در واقع حاجیه همدم خانم به نحو شایسته ای از مال و ثروت خود استفاده می کرد و گویی نور ایمان از چهره ی او ساطع بود.

حاج غلام رضا نشاط، یکی از نوادگان او از قول خانم بیگم آغا پرورش - که لله ی ⁽¹⁾

عکس

حاجیه همدم خانم نشاط

حاج حبیب الله (پدر حاج غلام رضا نشاط) بود - نقل می کند: «در آن زمان برای محاسبه ی خمس و زکات طلا ها و اشرفی های مادر بزرگ و مادر حاج حبیب الله، از ترازوی کپه ای استفاده می کردند».

این نقل قول گویای این مطلب است که این بانوی نیکو کار قدرت مالی فراوانی برای رفع حوایج خود و دیگران داشته و ایمان و تقوای ایشان باعث می شده است وظایف اخروی خود را در دنیا نا دیده نگیرد.

به نقل از دیگران وی همیشه مشغول اقامه ی نماز و قرائت قرآن بوده و بزرگ ترین خصلت وی مهربانی و گشاده رویی بوده است؛ به طوری که این منش همچنان در فرزندان و نوادگانش به صورت بارز نمایان بوده و هست. سر انجام حاجیه همدم خانم روز جمعه 10 دی ماه 1337 هجری شمسی مطابق با 20 جمادی الثانی سال 1378 هجری قمری وفات نمود. او را در قطعه ی نشاط واقع در تکیه ی صاحب روضات الجنات (تکیه ی آمیرزا محمد باقر چهار سوقی) به خاک سپردند.

عکس

تصویر سنگ مزار حاجیه همدم خانم نشاط

عکس

تصویر باز سازی شدهی سنگ مزار حاجیه همدم خانم نشاط

عکس

تصویر سنگ مزار مادر حاجیه همدم خانم بانو فرخ سلطان فرزند میرزا عبد الحسين وزير

عکس

تصویر باز سازی شده ی سنگ مزار مادر حاجیه همدم خانم بانو فرخ سلطان فرزند میرزا عبد الحسين وزير

ازدواج صغرا خانم نشاط

کم کم صغرا خانم و آقا حبیب الله در دامان مادر و تحت سر پرستی دایی خود پرورش یافتند. صغرا خانم که دختر بالغ و شایسته ای شده بود، روز جمعه چهارم بهمن ماه 1295 هجری شمسی مطابق با 10 ربیع الاول 1335 هجری قمری در 14 سالگی به همسری آقای مهدی پور آباده ای فرزند میرزا علی محمد پور آباده ای - که یکی از تجار و مالکین بزرگ آباده و ساکن اصفهان بود - در آمد.

عکس

تصویر آقای مهدی پور آباده ای فرزند علی محمد

صورت قباله ی بانو صغرا نشاط شامل موارد ذیل بود:

در قدیم رسم بر این بود که صورت ریز جهیزیه را به خانواده ی داماد تحویل داده و امضاء می گرفتند.

عکس

تصوير متن تعيين محل مهر برون

عکس

تصویر صورت قباله ی بانو صغرا نشاط

عکس

تصویر صورت قباله ى بانو صغرا نشاط

عکس

قسمتی از تصویر صورت تحویل جهیزیه ی بانو صغرا نشاط

عکس

ادامه ی تصویر صورت تحویل جهیزیه ی بانو صغرا نشاط

بانو صغرا نشاط که زندگی پر فراز و نشیبی را پشت سر گذاشته بود سر انجام روز یک شنبه سوم فروردین ماه 1365 در 83 سالگی دار فانی را وداع گفت و در قطعه ی 5 باغ رضوان به خاک سپرده شد (روحش شاد).

عکس

تصویر آقای مهدی پور آباده ای و بانو صغرا نشاط

اما درباره ی مهدی پور آباده ای (همسر مرحوم بانو صغرا نشاط) بايد گفت که وی فرزند علی محمد تاجر بود و املاک زیادی در شهر آباده شیراز داشت که از محل عایدات کشاورزی، امورات زندگی را می گذرانید؛ درضمن حاصل ازدواج وی با بانو صغرا نشاط فقط یک پسر به نام «وهاب» بود.

مهدی پور آباده ای، روز یک شنبه دهم بهمن ماه 1350 مطابق با سیزدهم ذی الحجه 1391 قمری فوت نمود و در تکیه ی آمیرزا

محمد باقر چهار سوقی در قطعه ی نشاط به خاک سپرده شد.

حاج وهاب اول مهر ماه 1297 هجری شمسی در اصفهان به دنیا آمد. او را به یاد جد پدری اش وهاب نام گذاری کردند. وی پس اتمام تحصیلات به استخدام بانک ملی ایران در آمد و یکی از کارمندان عالی رتبه و معتمد بانک ملی ایران در زمان خود شد. وی با دختر عموی خود بانو پروین پور آباده ای ازدواج کرد و دارای سه فرزند ذكور و یک دختر به نام های محمد، مصطفی، محمود و مهناز شد. حاج وهاب پور آباده ای پس از 30 سال خدمت صادقانه باز نشسته شد و سر انجام روز سه شنبه 23 تیر ماه 1388 هجری شمسی چشم از جهان فرو بست. وی را در قطعه ی 5 باغ رضوان در جوار مادر بزرگوارش به خاک سپردند.

عکس

تصوير حاج وهاب پور آباده ای

حاج حبیب الله نشاط، تنها فرزند ذکور حاجیه همدم خانم و میرزا احمد شیخ الاسلام ششم مرداد ماه 1285 هجری شمسی مطابق با شنبه 14 جمادی الاول 1324 هجری قمری در اصفهان به دنیا آمد. وی که پدر خود را در 6 ماهگی از دست داده بود تحت سر پرستی مادر متدین خود رشد یافت و تربیت شد بانو حاجیه همدم خانم با این که جزو زنان بی سر پرست محسوب می شد، اما فرزندانش به دلیل وضعیت مالی مساعد و نیز درایت، مدیریت و عطوفت مادر خود، زندگی مرفهی داشتند. حاجیه همدم خانم که زن خوش رو و مؤمنی بود سعی فرزندان خود را در بهترین شرایط چه از نظر فراهم نمودن امکانات زندگی و چه از جهت بر قراری آرامش روحی، پرورش دهد.

عکس

تصوير حاج ميرزا حبیب الله نشاط

عکس

تصویر شناسنامه (سجل) حاج ميرزا حبیب الله نشاط

حبيب الله نشاط و خاطره ی حج

از حاج حبیب الله نقل است که در پانزده سالگی هنگامی که به سن تكليف رسیده بود به اتفاق مادر خود به سفر حج مشرف می شوند. این سفر یازده ماه به طول می انجامد؛ چرا که به وسیله ی کجاوه و کاروان از شهر های مختلف می گذشتند و در نهایت از شیراز به بوشهر رفته؛ سپس از طریق راه های آبی به عربستان می رسیدند. در آن زمان برای پهلو گرفتن کشتی ها، اسکله وجود نداشت و کشتی ها برای سوار کردن مسافران شان حدود 2 تا 3 کیلو متر از ساحل فاصله داشتند؛ به همین دلیل مسافران مجبور بودند با قایق و بلم، نزدیک کشتی ها رفته و سوار آن ها شوند. در آن سفر هنگامی که آقا حبیب الله و مادر شان، سوار بر قایقی، نزدیک کشتی می رسندف آقا حبیب الله در اثر بازی گوشی و شیطنت به داخل آب می افتد. معمولاً آب دریا به دلیل مواج بودن باعث می شود که قایق ها و بلم ها بالا و پایین رفته و به طور طبیعی افرادی که سوار بر آن هستند، تعادل خود را از دست بدهند؛ از طرفی قایق های نا متعادل به دیواره ی کشتی بر خورد می کردند و این وضعیت خطرناک بوده است. به خصوص برای کسی که در آب می افتد؛ چرا که امکان دارد بین قایق و کشتی مانده تلف و شود. حاج حبیب الله نیز با چنین شرایطی مواجه

شده بود؛ بنا بر این نا خدا ها پارو های خود را به دیواره ی کشتی می گذارند تا فاصله ای ایجاد شود و قایق به کشتی بر خورد نکند. در همان هنگام یکی از ملوان ها درون آب پریده و حاج حبیب الله را از آب گرفته و به داخل کشتی می فرستد.

عکس

عکس حاج میرزا حبیب الله نشاط در عنفوان جوانی

حاج حبیب الله نشاط و زندگی مرفه

حاج حبیب الله می توانست همه نوع امکانات رفاهی را در اختیار داشته باشد. وی از معدود اشخاصی بود که دارای گواهینامه ی رانندگی و مالک اتومبیل سواری شورلت مدل 1932 بود عکس زیر تصویر حاج حبیب الله نشاط را در عنفوان جوانی نشان می دهد. وی این عکس را در عکاس خانه ی محمد جعفر خادم نزدیک چهار راه حسن آباد تهران گرفته است.

عکاس خانه ی محمد جعفر خادم، نخستین عکاس خانه ای بود که می توانست در شب عکس بر داشته و روی آن تبلیغ کند. تا آن زمان به جز روز و توسط نور آفتاب، گرفتن عکس مقدور نبود، اما در این عکاس خانه با به کار گیری نور مصنوعی چراغ های الکتریکی، امکان عکس برداری در محیط بسته ی عکاس خانه در روز و شب فراهم بود. عکس برداری (تصویر برداری) به این روش به دلیل استفاده از نیروی الکتریسیته بسیار گران و تقریباً چندین برابر قیمت عکس هایی بود که در نور روز گرفته می شد. ⁽¹⁾

وی پیش از این که به طور رسمی به استخدام اداره ی دارایی در آید، اقدام به خرید اتومبیل شخصی نمود؛ این در حالی بود که تعداد اتومبیل های شخصی در شهر یا حتی در کشور انگشت شمار بود؛ در واقع وی فردی اهل گردش، تنوع و سیاحت بود.

حاج حبيب الله نشاط و ایران گردی او

حاج غلام رضا نشاط در خصوص ایران گردی پدرش (حاج حبیب الله) می گوید: «اتومبیل در آن زمان گران بود، اما پدرم توان خرید آن را داشت. یک بار ایشان با اتومبیل شخصی شان به مسافرت رفتند و چند روزی مادر شان را بی خبر گذاشتند. در آن زمان چون تلفن و وسایل ارتباطی وجود نداشت افراد به سختی می توانستند یک دیگر را از جای گاه خود مطلع کنند؛ مضاف بر این چون تک پسر و به نوعی عزیز کرده ی خانواده بوده است مادر شان از این غیبت بسیار نگران می شوند. مادر بزرگ نیز چون راه به جایی نداشته است به نذر و نیاز متوسل می شود تا ان شاء الله فرزندش به منزل باز گردد.

اتفاقاً چند صباحی نمی گذرد که پدرم به منزل باز می گردد، اما بدون اتومبیل! واقعیت این بوده که اتومبیل پدرم در بوشهر خراب می شود و چون کسی از درست کردن آن اطلاعی نداشته است ⁽¹⁾پدرم نیز اتومبیل را در همان شهر رها کرده و به اصفهان بر می گردد. ⁽²⁾خلاصه، مادر و خواهر شان از بازگشت پدرم بسیار خوش حال شده و نذر خود را ادا می کنند. مادر بزرگ نیز افرادی را برای باز گرداندن اتومبیل به بوشهر

فرستاده و اتومبیل را بر می گردانند».

عکس

عکس اتومبيل حاج ميرزا حبیب الله نشاط (شورلت مدل 1932 میلادی) ⁽¹⁾

علاقه ی حاج حبیب الله به گردش و مسافرت باعث شد که وقتی در اول خرداد ماه 1312 هجری شمسی در 25 سالگی به سفارش دایی خود (میرزا حسن خان امین دفتر) - که از رجال وزارت مالیه بود - به استخدام اداره ی دارایی در آمد، به شهر های مختلف سفر کند و تصدی پست های مختلف اداره ی دارایی آن شهر ها را بر عهده گرفته و در نتیجه چندی در آن شهر ها ساکن شود.

ميرزا حسن خان امین دفتر؛ مردی امین و مسؤول

میرزا حسن خان مستوفی خیابانی، ملقب به «امین دفتر» فرزند میرزا

علی رضا مستوفی خیابانی یکی از رجال بزرگ اصفهان و نماینده ی دولت وقت در اصفهان بود وی جزو مسوولان درجه اول وزارت مالیه (اداره ی دارایی) به شمار می رفت. در آن زمان در آمد های دارایی در صندوقی در خود دارایی نگه داری می شد و به نوعی کلید خزانه و دخل و خرج دارایی در اختیار میرزا حسن خان امین دفتر بود و چون وی در کارش دقیق و حساب شده عمل می کرد، امانت دار ملت و دولت به شمار می آمد؛ به همین دلیل احمد شاه قاجار لقب «امین دفتر» به وی داد؛ از طرفی چون گیسوانی سفید داشت؛ نزد عامه به «میرزا حسن خان گیس سفید» شهره بود. وی به علت نفوذی که در دستگاه های حکومتی داشت توانست خواهر زاده ی خود (حاج حبیب الله نشاط) را به استخدام اداره دارایی در آورد که البته موروثی بودن استخدام ها در آن زمان دلیل دیگری بر این کار بود.

عکس

تصویر سنگ قبر حاج میرزا حسن خان نشاط (مستوفی امین دفتر

تاريخ غزة ذيقى فاحرام 1356 اد ماه 1316

تصویر باز سازی شده ی سنگ قبر حاج میرزا حسن خان نشاط (مستوفی امین دفتر)

عکس

تصویر سنگ قبر همسر حاج ميرزا حسن خان نشاط (مستوفی امین دفتر)

عکس

تصویر باز سازی شده ی سنگ قبر همسر حاج ميرزا حسن خان نشاط (امین دفتر)

عکس

تایید حسن اخلاق و رفتار ميرزا حبيب الله نشاط جهت استخدام

عکس

تصویر ورقه ی معافیت میرزا حبیب الله نشاط

عکس

تصویر ورقه ی معافیت موقت تكفل ميرزا حبيب الله نشاط

عکس

تصوير احكام حاج حبيب الله نشاط

عکس

تصویر احكام حاج حبیب الله نشاط

عکس

تصویر احکام حاج حبیب الله نشاط

عکس

تصویر احكام حاج حبیب الله نشاط

عکس

تقاضای مرخصی از اداره دارایی به خط حاج میرزا حبیب الله نشاط

عکس

تقاضی مرخصی از اداره دارایی به خط حاج میرزا حبيب الله نشاط

عکس

تصویر احكام حاج حبیب الله نشاط

عکس

تصویر احکام حاج حبیب الله نشاط

عکس

تصوير احكام حاج حبيب الله نشاط

عکس

تصویر احكام حاج حبیب الله نشاط

عکس

تصویر احكام حاج حبيب الله نشاط

عکس

تصویر احکام حاج حبیب الله نشاط

عکس

تصویر احكام حاج حبیب الله نشاط

عکس

تصویر احكام حاج حبيب الله نشاط

عکس

تصوير احكام حاج حبیب الله نشاط

ازدواج حاج حبیب الله نشاط

حاج حبیب الله نشاط روز یک شنبه 15 اردیبهشت 1319 هجری شمسی با بانویی با درایت، صاحب تدبیر، دانا، مؤمن و از خاندانی متدین و خوش نام به نام بانو «بتول آغا علوی حجازی» ازدواج کرد.

صورت قباله ی بانو «بتول آغا علوی حجازی» شامل موارد ذیل بوده است:

عروس خود مقدار چهل صدم از یک حبه و چهار جریب از ده جریب یک حبه از جمله 6 حبه و سه ربع حبه مشاع از کل هفتاد و دو حبه شش دانگ آب و ملک ده کده سودان، دهستان ماربین به شماره 20/34 بخش 14 اصفهان را به وی داد (قیمت چهل حبه به مبلغ 5000 ریال می باشد).

عکس

تصویر صورت قباله ى بانو حاجيه بتول آغا علوی حجازی

عکس

ادامه ی تصویر صورت قباله ى بانو حاجيه بتول آغا علوی حجازی

عکس

ادامه ی تصویر صورت قباله ى بانو حاجيه بتول آغا علوی حجازی

بانو بتول آغا علوی حجازی؛ زنی دانا و مؤمن

بانو بتول آغا فرزند ارشد حاج سید حبیب الله علوی حجازی از سادات عالی قدر اصفهان، روز سه شنبه دوم

اردیبهشت 1303 هجری شمسی در محله ی چهار سوق علیقلی بیک در اصفهان دیده به جهان گشود. وی نوه ی دختری حاج سید عبد الرسول رحیم زاده از متمولین زمان خود و از حاجیه خانم بتول آغا علوی حجازی بنیان گذاران کار خانه ی ریسندگی رحیم زاده در اصفهان بود. ⁽¹⁾

بانو بتول آغا علوی حجازی در خانواده ای اصیل و مؤمن رشد یافت. وی پس از ازدواج با حاج حبیب الله نشاط، پیوسته با همسرش در سفر به سر می برد؛ چرا که شغل شوهرش اقتضاء می کرد که همیشه در سفر باشد؛ دیگر این که علاقه ی وافر حاج حبیب الله به سفر چنین شرایطی را به وجود آورده بود. نکته ای که ذکر آن خالی از لطف نیست این که به نقل از فرزندان این زوج رفتار مؤدبانه و همراه با مهر و محبت این زن و شوهر چه

در محیط خانواده و ما بین بستگان و چه در جمع دوستان و آشنایان، پیوسته زبان زد و الگو بوده است. نا گفته نماند که حاج حبیب الله نشاط کمتر از سه ماه پس از ازدواج، یک بار دیگر جهت گذراندن تعلیمات نظامی به مدت یک ماه جزو ذخیره های نظامی فرا خوانده شد که این مرحله نیز سختی های بسیاری را برای ایشان و خانواده ایجاد کرد، اما صبوری و درایت همسر شان اوضاع را سامان بخشید. ⁽¹⁾

عکس

عکس خانوادگی خاندان نشاط 1339/1/5 شمسی عکاسی مترو پل واقع در چهار باغ کوچه کازرونی از سمت راست حسین نشاط، حاج آقا حبیب الله نشاط، فریناز نشاط، خانم بتول آغا علوی حجازی و غلام رضا نشاط

فرزندان حاج حبيب الله نشاط

حاصل ازدواج حاج حبيب الله و بانو بتول آغا، هشت فرزند به نام های؛ احمد، حسین، حسن، غلام رضا، علی، شهناز، فریبا و فریناز بود. اما از میان آن ها تنها سه فرزند به نام های؛ حسین، غلام رضا و فریناز زنده ماندند و بقیه به علت بیماری و موقعیت نا مطلوب درمانی آن زمان در طفولیت فوت کردند.

مرگ حاج حبیب الله نشاط

زندگی و شغل حاج حبیب الله به گونه ای به هم گره خورده بود که علاوه بر اصالت و موقعیت خانوادگی سفر های زیادی که به موجب شغلش داشت، دوستان و آشنایان زیادی را گرد وی جمع کرده بود؛ به گونه ای که وقتی حاج حبیب الله روز پنج شنبه 31 خرداد ماه 1341 هجری شمسی در 56 سالگی چشم از جهان فرو بست، از سراسر ایران دوستان و آشنایان برای مجلس ترحیم او حاضر شدند و طی مراسم با شکوهی وی را در قطعه ی خانوادگی نشاط واقع در تکیه ی صاحب روضات معروف به آقا میرزا محمد باقر چهار سوقی در تخت فولاد به خاک سپردند.

بیماری سرطان باعث شده بود که یک بار در تهران تحت عمل جراحی و بار دیگر در اصفهان مورد مداوا قرار گیرد، اما متأسفانه معالجات ثمر بخش واقع نشد و او دار فانی را وداع گفت و به دیدار معبود شتافت.

عکس

تصویر باز سازی شدهی سنگ قبر حاج حبیب الله نشاط

عکس

تصویر سنگ قبر حاج الله نشاط

پس از فوت حاج حبیب الله نشاط «نیر» شاعر معاصر، شعری برای وی سرود که این شعر بر روی سنگ قبر مرحوم نشاط حک شد:

سرطان نخل قد حاج حبیب الله را *** کند در هجدهمین روز محرم از بیخ

آن قدر فوت نشاط از دل ما برد نشاط *** که رسد شیون ما از غم او تا مریخ

بود کوتاهی عمرش چو نسیم ... *** سرطان را نتوان کرد به مرگش توبیخ

چو روانش به جنان گشت روان نیر گفت *** (غفر الله له) آمد پس سال تاريخ

حاج حبیب الله نشاط با این که مردی متمول بود، ⁽¹⁾اما باب مساعدت و یاری رساندن به نیازمندان و مستمندان را همیشه باز می گذاشت؛ در ضمن مردی بسیار متین، مؤدب، رئوف، مهربان و خوش مشرب بود و در امور خیر پیش قدم می شد؛ آن گونه که بیشتر افرادی را که برای رفع نیاز به وی مراجعه می کردند، بی نصیب نمی گذاشت. رفتارش با کسانی که در املاک وی کشاورزی می کردند نیز همواره پدرانه و ملاطفت آمیز بود؛ به طوری که از آن ها دل جویی و تفقد به عمل آورده و از مشکلات شان می پرسید و در حد توان هم در حل مسایل و گرفتاری های آن ها می کوشید. دل سوزی و کمک او به کار گران و کشاورزان به اندازه ای بود که سال ها ذکر و یاد نیکی های وی ورد زبان آن ها بود و هنوز هم هست.

نکته ی قابل توجه این که حاج حبیب الله نشاط مردی ولایتی بود و علاقه ی خاصی به زیارت ائمه اطهار داشت؛ به گونه ای که در جوانی در معیت مادر خود به سفر حج مشرف شد؛ همچنین چندین سفر به عتبات عالیات رفت و ائمه ی بزرگوار را در آن جا زیارت نمود؛ همچنین خط خوشی داشت و گاهی اوقات کتابت می کرد. با زبان انگلیسی هم آشنایی داشت و قریحه ی لطیف او باعث می شد با شعر و شعرا مانوس باشد. نا گفته نماند که علاقه ی خاص و ویژه ی حاج حبیب الله به خاندان ائمه ی اطهار به اندازه ای بود که در هر شهری از ایران که ساکن بود به صورت هفتگی در منزل مجلس روضه خوانی ترتیب می داد و شور و حال خاصی را به فضای منزل و ساکنان آن می بخشید. این مرد بزرگوار ابیات زیر را مرتب زمزمه می کرد:

خداوندا تو را دارم به درگاه تو می آیم *** به دریای تو من غرقم، اگر غرقم تو را دارم

علی مشکل گشا دارم، حسین در کربلا دارم *** به سوز جگر زینب به اشک چشم پیغمبر

مرادم را بده زودی، دگر طاقت نمی آرم

عکس

تصوير شعر به خط حاج ميرزا حبيب الله نشاط

مدیریت بانو بتول آغا پس از مرگ همسرش

بانو بتول آغا که در دوران زندگی مشترک خود با حاج حبیب الله همواره مورد احترام شوهر و طرف مشورت او بود، پس از فوت وی با مدیریت و درایتی که داشت سر پرستی فرزندانش را به تنهایی بر عهده گرفت و آن ها را به بهترین شکل تربیت کرد. ⁽¹⁾وی که پس از فوت همسرش زنی 35 ساله بود زندگی خود را وقف فرزندان خود نمود تا آن ها به مراتب عالی علمی شغلی و موفقیت اجتماعی دست یابند. وی از چنان مدیریت و شجاعتی بر خوردار بود که هشت سال پس از فوت حاج حبیب الله در سال 1349 هجری شمسی اقدام به ساخت زمینی نمود که از شوهرش برای او به جای مانده بود.

مرگ بانو بتول آغا علوی حجازی

بانو بتول آغا علوی حجازی زنی مؤمنه بود که بیشتر وقت خود را به اقامه ی نماز شب و قرائت قرآن اختصاص داده بود. وی پس از این که فرزندان خود را سر و سامان داد در سال 1361 هجری شمسی به زیارت خانه ی خدا مشرف شد. نا گفته نماند که پیش از آن چند نوبت هم به اتفاق همسر و فرزندان خود به زیارت ائمه ی اطهار - که آن زمان هر نوبت چند ماه طول می کشید - مشرف شده بود. این بانوی بزرگوار سر انجام روز چهار شنبه مصادف با چهارم خرداد ماه 1378 هجری شمسی چشم از این دیار فانی فرو بست و در قطعه ی

15 باغ رضوان به خاک سپرده شد (روحش شاد).

همان گونه که پیش از این بیان شد از میان هشت فرزند حاج حبيب الله و بانو بتول آغا تنها دو پسر به نام های «حسین» و «غلام رضا» و یک دختر به نام «فریناز» از میان سیل بیماری ها و حوادث جان سالم به در بردند که گوشه ای از زندگی آن ها را به اختصار شرح می دهیم.

حاج حسين نشاط

حاج حسین نشاط فرزند ارشد حاج حبیب الله و بانو بتول آغا روز چهار شنبه 25 آذر ماه 1321 هجری شمسی در محله ی نو اصفهان متولد

شد. وی تحصیلات ابتدایی خود را در تربت حیدریه (سال اول و دوم)، نایین (سال سوم، چهارم و پنجم) و اصفهان (سال ششم) گذراند و مقطع متوسطه را در نایین و اصفهان سپری کرد. وی در سال 1341 هجری شمسی موفق به اخذ مدرک دیپلم طبیعی در اصفهان شد. ⁽¹⁾

حسین نشاط پس از اتمام تحصیلات در سال 1343 هجری شمسی به خدمت سربازی رفت و دوره ی آموزشی خود را در کرمان گذراند؛ سپس به عنوان سپاهی دانش به مدت 14 ماه در روستای قودجانک فریدن تدریس کرد.

وی پس از اتمام دوره ی سربازی در سال 1345 هجری شمسی به استخدام بانک رفاه کارگران در آمد و سمتش تا مدیر کلی بانک رفاه استان های

قم، مرکزی و لرستان ارتقاء یافت. حاج حسین نشاط پس از سال ها خدمت صادقانه در سال 1376 هجری شمسی در این حرفه باز نشسته شد.

عکس

عكس حاج آقا حسين نشاط و همسر ایشان خانم پروین حریری

ازدواج حاج حسين نشاط

حاج حسین نشاط در سال 1354 هجری شمسی با خانم «پروین حریری» فرزند حاج آقا جواد حریری (یکی از عمده فروشان بزرگ قماش و پارچه در بازار اصفهان) ازدواج نمود. خانم پروین حریری دارای مدرک لیسانس زبان انگلیسی و لیسانس روان شناسی است. وی سال ها در مدارس دخترانه ناحیه یک اصفهان به تدریس مدیریت و مشاوره مشغول بوده و هم اکنون به افتخار باز نشستگی نائل شده است. حاصل ازدواج حاج حسین نشاط و بانو پروین حریری دو فرزند پسر است:

هجری شمسی در اصفهان به دنیا آمد و تحصیلات ابتدایی متوسطه و دانشگاهی را تا مقطع فوق لیسانس در ایران طی نمود؛ سپس در کشور کانادا ادامه ی تحصیل داد و موفق به اخذ مدرک فوق دکترا در رشته ی «ماکرو ویو نوری» شد. وی هم اکنون ساکن آمریکا بوده و در «جان هاپ گینز» آن کشور به تدریس و فعالیت علمی مشغول است. همسر وی، خانم دکتر «لیلا یوسفی» نیز در همان رشته تحصیل کرده و حاصل این ازدواج پسری به نام «آرین» است.

عکس

عکس پروفسور محمد نشاط و همسرش دکتر لیلا یوسفی

به درجه دکترا نائل شد. وی اکنون به همراه همسر خود خانم «ساره میران زاده» - که او نیز دکترای پزشکی دارد - در کانادا اقامت دارند و برای اخذ تخصص خویش به تحصیل ادامه می دهند.

عکس

عكس دكتر على نشاط و همسرش دکتر ساره میران زاده

حاج غلام رضا نشاط؛ مردی صادق و امین

حاج غلام رضا نشاط فرزند دوم حاج حبیب الله و بانو بتول آغا روز یک شنبه 20 شهریور ماه 1328 هجری شمسی در کرمان متولد شد؛

سپس خانواده وی به اصفهان نقل مکان کردند و ایشان کلاس «تهیه» ⁽¹⁾و تحصیلات ابتدایی را در دبستان مفید اسلامی (واقع در فلکه ی چهار سوق) آغاز نمود و پس از دو سال به علت انتقال پدر به عنوان رییس دارایی نایین به همراه خانواده به نایین رفت و کلاس های چهارم و پنجم ابتدایی را در دبستان 15 بهمن نایین گذراند؛ بعد از آن

عکس

تصویر سمت راست آقای حسین نشاط و سمت چپ آقای غلام رضا نشاط در کودکی به تاریخ 1333/03/12

خانواده ی نشاط دوباره به اصفهان منتقل شدند و غلام رضا توانست دوره ی ابتدایی را در دبستان فارابی به پایان برساند. وی دوره ی متوسطه را در دبیرستان های کیهان سعدی و خلد برین گذراند و در سال 1349 هجری شمسی دیپلم گرفت. ⁽¹⁾وی موفق شد در رشته ی مکانیک اتومبیل مدرک فوق دیپلم را اخذ نموده و پس از معافیت از خدمت سربازی مدت کوتاهی در ذوب آهن اصفهان مشغول به کار شود؛ سپس روز چهار شنبه دوم تیر ماه 1350 هجری شمسی توانست

به استخدام اداره ی تامین اجتماعی اصفهان در آید و پس از سال ها تلاش و خدمت صادقانه (بیش از 30 سال)، روز یک شنبه اول مهر ماه 1380 هجری شمسی به افتخار باز نشستگی نائل شد.

عکس

عكس حاج غلام رضا نشاط و همسرش بانو زهرا نائل

ازدواج حاج غلام رضا نشاط

حاج غلام رضا نشاط ششم تیر ماه 1357 هجری شمسی با بانویی متدین از خانواده ای اصیل به نام «زهرا السادات نایل» ازدواج کرد. بانو نائل فرزند آقای سید فضل الله نائل ⁽¹⁾24 دی ماه 1332 هجری شمسی در اصفهان به دنیا آمد. حاصل این ازدواج سه فرزند دختر است.

پس دانشگاه آزاد اسلامی نجف آباد به تحصیل پرداخت. بانو مریم پس از اتمام تحصیلات دانشگاهی روز شنبه سی ام خرداد ماه 1378 هجری شمسی با آقای منصور ثقفی ازدواج نمود. آقای منصور ثقفی فرزند ارشد آقای اکبر ثقفی متولد روز جمعه 24 شهریور 1351 هجری شمسی می باشد. حاصل این ازدواج دو فرزند پسر به نام های؛ «آرمان» ⁽¹⁾و «ماهان» ⁽²⁾است.

عکس

عکس خانم مریم نشاط و همسر شان آقای منصور ثقفی

عکس

عکس آرمان و ماهان فرزندان خانم مریم نشاط

مطابق با 13 ربیع الاخر 1401 هجری قمری به دنیا آمد. وی گذراندن تحصیلات ابتدایی و متوسطه در رشته نرم افزار کامپیوتر در دانشگاه آزاد اسلامی خمینی شهر به تحصیل پرداخت. بانو مرجان نشاط از پایان تحصیلات دانشگاهی، روز یک شنبه، هفتم شهریور ماه

پس 1383 با آقای مهندس شهروز ریخته گران اصفهانی ازدواج نمود. آقای شهروز ریخته گران فرزند دوم حاج آقا عباس ریخته گران اصفهانی، متولد روز جمعه اول اردیبهشت ماه 1351 هجری شمسی می باشد. حاصل این ازدواج نیز یک فرزند پسر به نام «شایان» ⁽¹⁾است.

عکس خانم مرجان نشاط و همسر شان آقای مهندس شهروز ریخته گران اصفهانی

عکس

عکس شایان پسر خانم مرجان نشاط

عکس

عکس خانم مهندس مژگان نشاط و همسر شان آقای امیر افیونی چیان (بروجرد پور)

نکته ی قابل ذکر این که حاج غلام رضا نشاط از خیرین نیکو کار و سخاوتمند است که امانت داری و خدمت گزاری صادقانه وی به مردم زبان زد دوستان و آشنایان می باشد. وی همچون اجداد شريف خویش برای رفع گرفتاری مردم و کمک به افراد بی بضاعت (از جمله به خانه ی بخت فرستادن دختران نیازمند) و کمک به امور خیریه و خدا پسندانه ای چون تعمیر مدارس و مساجد همواره پیش قدم بوده است. حاج غلام رضا نشاط عضو انجمن خیریه الزهرا در محله ی چهار سوق و عضو هیأت امنای مسجد «قاضی الحاجات» در محله ی مسجد جامع اصفهان است.

بانو فریناز نشاط؛ زنی صبور و مهربان

سومین فرزند حاج حبیب الله نشاط و بانو بتول آغا علوی حجازی، فریناز نشاط است که متولد روز چهار شنبه اول فروردین ماه 1335 هجری شمسی می باشد. وی پنج ساله بود که پدر خود را از دست داد و تحت سر پرستی مادر تربیت شد. وی پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی و متوسطه موفق به اخذ مدرک دیپلم طبیعی گردید. خانم فریناز نشاط روز جمعه پنجم تیر ماه 1360 هجری شمسی در 26 سالگی با پسر دایی مادری خود آقای سید جواد رحیم زاده ازدواج نمود.

عکس

عکس خانم فریناز نشاط و همسر شان آقای سید جواد رحیم زاده

سید جواد رحیم زاده فرزند حاج سید محمد علی رحیم زاده متولد روز سه شنبه پانزدهم فروردین ماه 1323 هجری شمسی بوده که با تأسف بسیار روز شنبه چهارم آذر ماه 1379 هجری شمسی به علت سکته ی قلبی دار فانی را وداع گفت. وی به عنوان یکی از کارمندان صدیق و خدمت گزار اداره ی خدمات درمانی شهره بود (روحش شاد).

حاصل ازدواج حاجیه خانم فریناز نشاط و سید جواد رحیم زاده دو فرزند می باشد:

عکس

شمسی مطابق با 7 محرم 1411

هجری قمری در اصفهان به دنیا آمد. بانو نوشین رحیم زاده پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی و متوسطه در رشته ی معماری و طراحی در دانشگاه هنر تحصیلات دانشگاهی خود را به اتمام رساند.

عکس

سیادت خاندان های سبزواری، شیخ الاسلام و نشاط

همان طور که در قسمت اول کتاب در زیر نویس صفحه 91 اشاره و در ادامه ی شرح سیادت خاندان سبزواری، ذکر این نکته لازم و ضروری است که سنگ نوشته ی قبر مرحوم سید محمد جعفر سبزواری مربوط به قرن دوازدهم هجری و سنگ قبر مرحومه بانو فرخنده ی نشاط تهرانی بنت سید محمد جعفر - که در تکیه ی صاحب روضات واقع در تخت فولاد قطعه ی نشاط است - نزدیک به 200 سال بعد از مرگ مرحوم سید محمد جعفر سبزواری بوده است و این تشابه، به مثابه ی نسبت پدر و فرزندی نیست؛ گرچه از نظر ریشه و نسب از یک خاندان می باشند؛ در ضمن از نظر نباید دور داشت که خاندان های سبزواری، شیخ الاسلام و نشاط همگی از سادات، علما و ادیبان برجسته ی زمان خویش بوده اند که تاثیر کلام و آثار آن ها بعد از گذشت سالیان دراز، همچنان مورد توجه مدرسان علوم دینی و دیگر مراکز تعلیمی و تحقیقی دانشگاه ها و کتاب خانه ها می باشد. امید است که در سایه سار تعلیمات این انسان های بزرگ، چشمه های معرفت، هم چنان جوشان و خروشان در همه عالم هستی جاری باشند.

متن لوح سنگ قبر جناب سید محمد جعفر سبزواری

بسم الله الرحمن الرحيم

سید محمد جعفر سبزواری که از اجله علماء و فحول فقها و دانشمندان و از اتقیای معروف بوده که در سال 1135 هجری قمری وفات یافته است. پدر شان سید محمد باقر بن محمد مؤمن سبزواری نیز از فقها و علماء بزرگ و شاگرد شیخ بهایی صاحب تألیفات زیاد از جمله ذخيرة الارشاد كفايت الفقه و از شاگردانش آقا حسین خوانساری می باشد.

عکس

تصویر شعر به خط حاج میرزا حبیب الله نشاط

عکس

تصویر باز سازی شده ی سنگ قبر بانو فرخنده نشاطه

عکس

فهرست منابع

دهخدا، علی اکبر: لغت نامه زبان فارسی، تهران 1325.

صدر حاج سید جوادی، احمد دائرة المعارف تشیع، کامران خانی، بهاء الدین خرم شاهی، تهران، نشر شهید سعید محبی، 1381.

سید مصلح الدین، مهدوی: خاندان شیخ الاسلام اصفهان، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1382.