صحیفه رضویه ویرایش جدید

1) هشت سوره ای که انتخاب نمودیم به این مناسبت است که دستور خواندن انها در روایاتی که در این کتاب نقل گردیده وارد شده است

فِيهَا مَنَافِعُ وَمَشَارِبُ أَفَلَا يَشْكُرُونَ (73)»

«وَاتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ آلِهَةً لَعَلَّهُمْ يُنْصَرُونَ (74)»

«لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَهُمْ وَهُمْ لَهُمْ جُنْدٌ مُحْضَرُونَ (75)»

«فَلَا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْ إِنَّا نَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ (76)»

«أَوَلَمْ يَرَ الْإِنْسَانُ أَنَّا خَلَقْنَاهُ مِنْ نُطْفَةٍ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٌ مُبِينٌ (77)»

«وَضَرَبَ لَنَا مَثَلًا وَنَسِيَ خَلْقَهُ قَالَ مَنْ يُحْيِي الْعِظَامَ وَهِيَ رَمِيمٌ (78)»

«قُلْ يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ (79)»

«الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ نَارًا فَإِذَا أَنْتُمْ مِنْهُ تُوقِدُونَ (80)»

«أَوَلَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِقَادِرٍ عَلَى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ بَلَى وَهُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ (81)»

«إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (82)»

«فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ (83)»

ترجمه: «ای مردم! از (مخالفت) پروردگارتان بپرهیزید! همان کسی که همه شما را از یک انسان آفرید؛ و همسر او را (نیز) از جنس او خلق کرد؛ و از آن دو مردان و زنان فراوانی (در روی زمین) منتشر ساخت. و از خدایی بپرهیزید که (همگی به عظمت او معترفید؛ و) هنگامی که چیزی از یکدیگر می‌خواهید نام او را می‌برید! (و نیز) (از قطع رابطه با) خویشاوندان خود پرهیز کنید! زیرا خداوند مراقب شماست. (1)»

«و اموال یتیمان را (هنگامی که به حد رشد رسیدند) به آنها بدهید! و اموال بد (خود) را با اموال خوب (آنها) عوض نکنید! و اموال آنان را همراه اموال خودتان (با مخلوط کردن یا تبدیل نمودن) نخورید زیرا این گناه بزرگی است! (2)»

«و اگر می‌ترسید که (بهنگام ازدواج با دختران یتیم ) عدالت را رعایت نکنید (از ازدواج با آنان چشم‌پوشی کنید و) با زنان پاک (دیگر) ازدواج نمائید دو یا سه یا چهار همسر و اگر می‌ترسید عدالت را (درباره همسران متعدد) رعایت نکنید تنها یک همسر بگیرید و یا از زنانی که مالک آنهائید استفاده کنید این کار از ظلم و ستم بهتر جلوگیری می‌کند. (3)»

«و مهر زنان را (بطور کامل) بعنوان یک بدهی (یا عطیه ) به آنان بپردازید! (ولی) اگر آنها چیزی از آن را با رضایت خاطر به شما ببخشند حلال و گوارا مصرف کنید! (4)»

«اموال خود را که خداوند وسیله قوام زندگی شما قرار داده به دست سفیهان نسپارید و از آن به آنها روزی دهید! و لباس بر آنان بپوشانید و با آنها سخن شایسته بگویید! (5)»

«و یتیمان را چون به حد بلوغ برسند بیازمایید! اگر در آنها رشد (کافی) یافتید اموالشان را به آنها بدهید! و پیش از آنکه بزرگ شوند اموالشان را از روی اسراف نخورید! هر کس که بی‌نیاز است (از برداشت حق الزحمه) خودداری کند؛ و آن کس که نیازمند است به طور شایسته (و مطابق زحمتی که می‌کشد ) از آن بخورد. و هنگامی که اموالشان را به آنها بازمی‌گردانید شاهد بگیرید! اگر چه خداوند برای محاسبه کافی است. (6)»

«برای مردان از آنچه پدر و مادر و خویشاوندان از خود بر جای می‌گذارند سهمی است؛ و برای زنان نیز از آنچه پدر و مادر و خویشاوندان می‌گذارند سهمی؛ خواه آن مال کم باشد یا زیاد؛ این سهمی است تعیین شده و پرداختنی. (7)»

«و اگر بهنگام تقسیم (ارث) خویشاوندان (و طبقه‌ای که ارث نمی‌برند) و یتیمان و مستمندان حضور داشته باشند چیزی از آن اموال را به آنها بدهید! و با آنان به طور شایسته سخن بگویید! (8)»

«کسانی که اگر فرزندان ناتوانی از خود بیادگار بگذارند از آینده آنان می‌ترسند باید (از ستم درباره یتیمان مردم) بترسند! از (مخالفت) خدا بپرهیزند و سخنی استوار بگویند. (9)»

«کسانی که اموال یتیمان را به ظلم و ستم می‌خورند (در حقیقت ) تنها آتش می‌خورند؛ و بزودی در شعله‌های آتش (دوزخ) می‌سوزند. (10)»

«خداوند در باره فرزندانتان به شما سفارش می‌کند که سهم (میراث) پسر به اندازه سهم دو دختر باشد؛ و اگر فرزندان شما (دو دختر و) بیش از دو دختر باشند دو سوم میراث از آن آنهاست؛ و اگر یکی باشد نیمی (از میراث ) از آن اوست. و برای هر یک از پدر و مادر او یک ششم میراث است اگر (میت) فرزندی داشته باشد؛ و اگر فرزندی نداشته باشد و (تنها) پدر و مادر از او ارث برند برای مادر او یک سوم است (و بقیه از آن پدر است)؛ و اگر او برادرانی داشته باشد مادرش یک ششم می‌برد (و پنج ششم باقیمانده برای پدر است). (همه اینها ) بعد از انجام وصیتی است که او کرده و بعد از ادای دین است -شما نمی‌دانید پدران و مادران و فرزندانتان کدامیک برای شما سودمندترند!- این فریضه الهی است؛ و خداوند دانا و حکیم است. (11)»

«و برای شما نصف میراث زنانتان است اگر آنها فرزندی نداشته باشند؛ و اگر فرزندی داشته باشند یک چهارم از آن شماست؛ پس از انجام وصیتی که کرده‌اند و ادای دین (آنها). و برای زنان شما یک چهارم میراث شماست اگر فرزندی نداشته باشید؛ و اگر برای شما فرزندی باشد یک هشتم از آن آنهاست؛ بعد از انجام وصیتی که کرده‌اید و ادای دین. و اگر مردی بوده باشد که کلاله [= خواهر یا برادر] از او ارث می‌برد یا زنی که برادر یا خواهری دارد سهم هر کدام یک ششم است (اگر برادران و خواهران مادری باشند)؛ و اگر بیش از یک نفر باشند آنها در یک سوم شریکند؛ پس از انجام وصیتی که شده و ادای دین؛ بشرط آنکه (از طریق وصیت و اقرار به دین ) به آنها ضرر نزند. این سفارش خداست؛ و خدا دانا و بردبار است. (12)»

«اینها مرزهای الهی است؛ و هر کس خدا و پیامبرش را اطاعت کند (و قوانین او را محترم بشمرد ) خداوند وی را در باغهایی از بهشت وارد می‌کند که همواره آب از زیر درختانش جاری است؛ جاودانه در آن می‌مانند؛ و این پیروزی بزرگی است! (13)»

«و آن کس که نافرمانی خدا و پیامبرش را کند و از مرزهای او تجاوز نماید او را در آتشی وارد می‌کند که جاودانه در آن خواهد ماند؛ و برای او مجازات خوارکننده‌ای است. (14)»

«و کسانی از زنان شما که مرتکب زنا شوند چهار نفر از مسلمانان را بعنوان شاهد بر آنها بطلبید! اگر گواهی دادند آنان [= زنان‌] را در خانه ها (ی خود) نگاه دارید تا مرگشان فرارسد؛ یا اینکه خداوند راهی برای آنها قرار دهد. (15)»

«و از میان شما آن مردان و زنانی که (همسر ندارند و) مرتکب آن کار (زشت) می‌شوند آنها را آزار دهید (و حد بر آنان جاری نمایید)! و اگر توبه کنند و (خود را) اصلاح نمایند (و به جبران گذشته بپردازند ) از آنها درگذرید! زیرا خداوند توبه‌پذیر و مهربان است. (16)»

«پذیرش توبه از سوی خدا تنها برای کسانی است که کار بدی را از روی جهالت انجام می‌دهند سپس زود توبه می‌کنند. خداوند توبه چنین اشخاصی را می‌پذیرد؛ و خدا دانا و حکیم است. (17)»

«برای کسانی که کارهای بد را انجام می‌دهند و هنگامی که مرگ یکی از آنها فرا می‌رسد می‌گوید: «الان توبه کردم!» توبه نیست؛ و نه برای کسانی که در حال کفر از دنیا می‌روند؛ اینها کسانی هستند که عذاب دردناکی برایشان فراهم کرده‌ایم. (18)»

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! برای شما حلال نیست که از زنان از روی اکراه (و ایجاد ناراحتی برای آنها ) ارث ببرید! و آنان را تحت فشار قرار ندهید که قسمتی از آنچه را به آنها داده‌اید (از مهر) تملک کنید! مگر اینکه آنها عمل زشت آشکاری انجام دهند. و با آنان بطور شایسته رفتار کنید! و اگر از آنها (بجهتی) کراهت داشتید (فوراً تصمیم به جدایی نگیرید!) چه بسا چیزی خوشایند شما نباشد و خداوند خیر فراوانی در آن قرار می‌دهد! (19)»

«و اگر تصمیم گرفتید که همسر دیگری به جای همسر خود انتخاب کنید و مال فراوانی (بعنوان مهر) به او پرداخته‌اید چیزی از آن را پس نگیرید! آیا برای بازپس گرفتن مهر آنان به تهمت و گناه آشکار متوسل می‌شوید؟! (20)»

«و چگونه آن را باز پس می‌گیرید در حالی که شما با یکدیگر تماس و آمیزش کامل داشته‌اید؟ و (از این گذشته ) آنها (هنگام ازدواج ) از شما پیمان محکمی گرفته‌اند! (21)»

«با زنانی که پدران شما با آنها ازدواج کرده‌اند هرگز ازدواج نکنید! مگر آنچه درگذشته (پیش از نزول این حکم) انجام شده است؛ زیرا این کار عملی زشت و تنفرآور و راه نادرستی است. (22)»

«حرام شده است بر شما مادرانتان و دختران و خواهران و عمه‌ها و خاله‌ها و دختران برادر و دختران خواهر شما و مادرانی که شما را شیر داده‌اند و خواهران رضاعی شما و مادران همسرانتان و دختران همسرتان که در دامان شما پرورش یافته‌اند از همسرانی که با آنها آمیزش جنسی داشته‌اید -و چنانچه با آنها آمیزش جنسی نداشته‌اید (دختران آنها) برای شما مانعی ندارد- و (همچنین) همسرهای پسرانتان که از نسل شما هستند (-نه پسرخوانده‌ها-) و (نیز حرام است بر شما) جمع میان دو خواهر کنید؛ مگر آنچه در گذشته واقع شده؛ چرا که خداوند آمرزنده و مهربان است. (23)»

«و زنان شوهردار (بر شما حرام است؛) مگر آنها را که (از راه اسارت) مالک شده‌اید؛ (زیرا اسارت آنها در حکم طلاق است؛) اینها احکامی است که خداوند بر شما مقرّر داشته است. اما زنان دیگر غیر از اینها (که گفته شد) برای شما حلال است که با اموال خود آنان را اختیار کنید؛ در حالی که پاکدامن باشید و از زنا خودداری نمایید. و زنانی را که متعه [= ازدواج موقت‌] می‌کنید واجب است مهر آنها را بپردازید. و گناهی بر شما نیست در آنچه بعد از تعیین مهر با یکدیگر توافق کرده‌اید. (بعداً می‌توانید با توافق آن را کم یا زیاد کنید.) خداوند دانا و حکیم است. (24)»

«و آنها که توانایی ازدواج با زنان (آزاد) پاکدامن باایمان را ندارند می‌توانند با زنان پاکدامن از بردگان باایمانی که در اختیار دارید ازدواج کنند -خدا به ایمان شما آگاه‌تر است؛ و همگی اعضای یک پیکرید- آنها را با اجازه صاحبان آنان تزویج نمایید و مهرشان را به خودشان بدهید؛ به شرط آنکه پاکدامن باشند نه بطور آشکار مرتکب زنا شوند و نه دوست پنهانی بگیرند. و در صورتی که «محصنه» باشند و مرتکب عمل منافی عفت شوند نصف مجازات زنان آزاد را خواهند داشت. این (اجازه ازدواج با کنیزان) برای کسانی از شماست که بترسند (از نظر غریزه جنسی) به زحمت بیفتند؛ و (با این حال نیز) خودداری (از ازدواج با آنان) برای شما بهتر است. و خداوند آمرزنده و مهربان است. (25)»

«خداوند می‌خواهد (با این دستورها راه‌های خوشبختی و سعادت را) برای شما آشکار سازد و به سنتهای (صحیح) پیشینیان رهبری کند. و خداوند دانا و حکیم است. (26)»

«خدا می‌خواهد شما را ببخشد (و از آلودگی پاک نماید) امّا آنها که پیرو شهواتند می‌خواهند شما بکلی منحرف شوید. (27)»

«خدا میخواهد (با احکام مربوط به ازدواج با کنیزان و مانند آن ) کار را بر شما سبک کند؛ و انسان ضعیف آفریده شده؛ (و در برابر طوفان غرایز مقاومت او کم است) (28)»

«ای کسانی که ایمان آورده‌اید! اموال یکدیگر را به باطل (و از طرق نامشروع) نخورید مگر اینکه تجارتی با رضایت شما انجام گیرد. و خودکشی نکنید! خداوند نسبت به شما مهربان است. (29)»

«و هر کس این عمل را از روی تجاوز و ستم انجام دهد بزودی او را در آتشی وارد خواهیم ساخت؛ و این کار برای خدا آسان است. (30)»

«اگر از گناهان بزرگی که از آن نهی می‌شوید پرهیز کنید گناهان کوچک شما را می‌پوشانیم؛ و شما را در جایگاه خوبی وارد می‌سازیم. (31)»

«برتریهایی را که خداوند برای بعضی از شما بر بعضی دیگر قرار داده آرزو نکنید! (این تفاوتهای طبیعی و حقوقی برای حفظ نظام زندگی شما و بر طبق عدالت است. ولی با این حال ) مردان نصیبی از آنچه به دست می‌آورند دارند و زنان نیز نصیبی؛ (و نباید حقوق هیچ‌یک پایمال گردد). و از فضل (و رحمت و برکت) خدا برای رفع تنگناها طلب کنید! و خداوند به هر چیز داناست. (32)»

«برای هر کسی وارثانی قرار دادیم که از میراث پدر و مادر و نزدیکان ارث ببرند؛ و (نیز) کسانی که با آنها پیمان بسته‌اید نصیبشان را بپردازید! خداوند بر هر چیز شاهد و ناظر است. (33)»

«مردان سرپرست و نگهبان زنانند بخاطر برتریهایی که خداوند (از نظر نظام اجتماع) برای بعضی نسبت به بعضی دیگر قرار داده است و بخاطر انفاقهایی که از اموالشان (در مورد زنان) می‌کنند. و زنان صالح زنانی هستند که متواضعند و در غیاب (همسر خود ) اسرار و حقوق او را در مقابل حقوقی که خدا برای آنان قرار داده حفظ می‌کنند. و (امّا) آن دسته از زنان را که از سرکشی و مخالفتشان بیم دارید پند و اندرز دهید! (و اگر مؤثر واقع نشد ) در بستر از آنها دوری نمایید! و (اگر هیچ راهی جز شدت عمل برای وادار کردن آنها به انجام وظایفشان نبود ) آنها را تنبیه کنید! و اگر از شما پیروی کردند راهی برای تعدّی بر آنها نجویید! (بدانید) خداوند بلندمرتبه و بزرگ است. (و قدرت او بالاترین قدرتهاست.) (34)»

«و اگر از جدایی و شکاف میان آن دو (همسر) بیم داشته باشید یک داور از خانواده شوهر و یک داور از خانواده زن انتخاب کنید (تا به کار آنان رسیدگی کنند). اگر این دو داور تصمیم به اصلاح داشته باشند خداوند به توافق آنها کمک می‌کند؛ زیرا خداوند دانا و آگاه است (و از نیات همه با خبر است). (35)»

«و خدا را بپرستید! و هیچ‌چیز را همتای او قرار ندهید! و به پدر و مادر نیکی کنید؛ همچنین به خویشاوندان و یتیمان و مسکینان و همسایه نزدیک و همسایه دور و دوست و همنشین و واماندگان در سفر و بردگانی که مالک آنها هستید؛ زیرا خداوند کسی را که متکبر و فخر فروش است (و از ادای حقوق دیگران سرباز می‌زند ) دوست نمی‌دارد. (36)»

«آنها کسانی هستند که بخل می‌ورزند و مردم را به بخل دعوت می‌کنند و آنچه را که خداوند از فضل (و رحمت) خود به آنها داده کتمان می‌نمایند. (این عمل در حقیقت از کفرشان سرچشمه گرفته؛) و ما برای کافران عذاب خوارکننده‌ای آماده کرده‌ایم. (37)»

«و آنها کسانی هستند که اموال خود را برای نشان‌دادن به مردم انفاق می‌کنند و ایمان به خدا و روز بازپسین ندارند؛ (چرا که شیطان رفیق و همنشین آنهاست؛) و کسی که شیطان قرین او باشد بد همنشین و قرینی است. (38)»

2 سوره »الرّحمن«

سْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

«الرَّحْمَنُ (1)»

«عَلَّمَ الْقُرْآنَ (2)»

«خَلَقَ الْإِنْسَانَ (3)»

«عَلَّمَهُ الْبَيَانَ (4)»

«الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ بِحُسْبَانٍ (5)»

«وَالنَّجْمُ وَالشَّجَرُ يَسْجُدَانِ (6)»

«وَالسَّمَاءَ رَفَعَهَا وَوَضَعَ الْمِيزَانَ (7)»

«أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزَانِ (8)»

«وَأَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَلَا تُخْسِرُوا الْمِيزَانَ (9)»

«وَالْأَرْضَ وَضَعَهَا لِلْأَنَامِ (10)»

«فِيهَا فَاكِهَةٌ وَالنَّخْلُ ذَاتُ الْأَكْمَامِ (11)»

«وَالْحَبُّ ذُو الْعَصْفِ وَالرَّيْحَانُ (12)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (13)»

«خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ صَلْصَالٍ كَالْفَخَّارِ (14)»

«وَخَلَقَ الْجَانَّ مِنْ مَارِجٍ مِنْ نَارٍ (15)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (16)»

«رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَرَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ (17)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (18)»

«مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيَانِ (19)»

«بَيْنَهُمَا

بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ (20)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (21)»

«يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَالْمَرْجَانُ (22)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (23)»

«وَلَهُ الْجَوَارِ الْمُنْشَآتُ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلَامِ (24)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (25)»

«كُلُّ مَنْ عَلَيْهَا فَانٍ (26)»

«وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ (27)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (28)»

«يَسْأَلُهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ (29)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (30)»

«سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلَانِ (31)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (32)»

«يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانْفُذُوا لَا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ (33)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (34)»

«يُرْسَلُ عَلَيْكُمَا شُوَاظٌ مِنْ نَارٍ وَنُحَاسٌ فَلَا تَنْتَصِرَانِ (35)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (36)»

«فَإِذَا انْشَقَّتِ السَّمَاءُ فَكَانَتْ وَرْدَةً كَالدِّهَانِ (37)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (38)»

«فَيَوْمَئِذٍ لَا يُسْأَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَلَا

جَانٌّ (39)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (40)»

«يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيمَاهُمْ فَيُؤْخَذُ بِالنَّوَاصِي وَالْأَقْدَامِ (41)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (42)»

«هَذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ (43)»

«يَطُوفُونَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ (44)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (45)»

«وَلِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ (46)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (47)»

«ذَوَاتَا أَفْنَانٍ (48)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (49)»

«فِيهِمَا عَيْنَانِ تَجْرِيَانِ (50)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (51)»

«فِيهِمَا مِنْ كُلِّ فَاكِهَةٍ زَوْجَانِ (52)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (53)»

«مُتَّكِئِينَ عَلَى فُرُشٍ بَطَائِنُهَا مِنْ إِسْتَبْرَقٍ وَجَنَى الْجَنَّتَيْنِ دَانٍ (54)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (55)»

«فِيهِنَّ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ (56)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (57)»

«كَأَنَّهُنَّ الْيَاقُوتُ وَالْمَرْجَانُ (58)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (59)»

«هَلْ جَزَاءُ الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ (60)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (61)»

«وَمِنْ

دُونِهِمَا جَنَّتَانِ (62)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (63)»

«مُدْهَامَّتَانِ (64)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (65)»

«فِيهِمَا عَيْنَانِ نَضَّاخَتَانِ (66)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (67)»

«فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ (68)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (69)»

«فِيهِنَّ خَيْرَاتٌ حِسَانٌ (70)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (71)»

«حُورٌ مَقْصُورَاتٌ فِي الْخِيَامِ (72)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (73)»

«لَمْ يَطْمِثْهُنَّ إِنْسٌ قَبْلَهُمْ وَلَا جَانٌّ (74)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (75)»

«مُتَّكِئِينَ عَلَى رَفْرَفٍ خُضْرٍ وَعَبْقَرِيٍّ حِسَانٍ (76)»

«فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ (77)»

«تَبَارَكَ اسْمُ رَبِّكَ ذِي الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ (78)»

ترجمه:⁽¹⁾

«قرآن را تعلیم فرمود (2)»

«انسان را آفرید (3)»

«و به او «بیان» را آموخت. (4)»

«خورشید و ماه با حساب منظّمی می‌گردند (5)»

«و گیاه و درخت برای او سجده می‌کنند! (6)»

«و آسمان را برافراشت و میزان و قانون (در آن) گذاشت (7)»

«تا در میزان طغیان نکنید (و از مسیر عدالت منحرف نشوید) (8)»

«و وزن را بر اساس عدل برپا دارید و میزان را کم نگذارید! (9)»

«زمین را برای خلایق آفرید (10)»

«که در آن میوه‌ها و نخلهای پرشکوفه است (11)»

«و دانه‌هایی که همراه با ساقه و برگی است که بصورت کاه درمی‌آید و گیاهان خوشبو! (12)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را تکذیب می‌کنید (شما ای گروه جنّ و انس)؟! (13)»

«انسان را از گِل خشکیده‌ای همچون سفال آفرید (14)»

«و جنّ را از شعله‌های مختلط و متحرّک آتش خلق کرد! (15)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (16)»

«او پروردگار دو مشرق و پروردگار دو مغرب است! (17)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (18)»

«دو دریای مختلف (شور و شیرین گرم و سرد) را در کنار هم قرار داد در حالی که با هم تماس دارند؛ (19)»

«در میان آن دو برزخی است که یکی بر دیگری غلبه نمی‌کند (و به هم نمی‌آمیزند)! (20)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (21)»

«از آن دو لؤلؤ و مرجان خارج می‌شود. (22)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (23)»

«و برای اوست کشتیهای ساخته شده که در دریا به حرکت درمی‌آیند و همچون کوهی هستند! (24)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (25)»

«همه کسانی که روی آن [= زمین‌] هستند فانی می‌شوند (26)»

«و تنها ذات ذوالجلال و گرامی پروردگارت باقی می‌ماند! (27)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (28)»

«تمام کسانی که در آسمانها و زمین هستند از او تقاضا می‌کنند و او هر روز در شأن و کاری است! (29)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (30)»

«بزودی به حساب شما می‌پردازیم ای دو گروه انس و جنّ! (31)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (32)»

«ای گروه جنّ و انس! اگر می‌توانید از مرزهای آسمانها و زمین بگذرید پس بگذرید ولی هرگز نمی‌توانید مگر با نیرویی (فوق العاده)! (33)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (34)»

«شعله‌هایی از آتش بی‌دود و دودهایی متراکم بر شما فرستاده می‌شود؛ و نمی‌توانید از کسی یاری بطلبید! (35)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (36)»

«در آن هنگام که آسمان شکافته شود و همچون روغن مذاب گلگون گردد (حوادث هولناکی رخ می‌دهد که تاب تحمل آن را نخواهید داشت)! (37)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (38)»

«در آن روز هیچ کس از انس و جنّ از گناهش سؤال نمی‌شود (و همه چیز روشن است)! (39)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (40)»

«مجرمان از چهره‌هایشان شناخته می‌شوند؛ و آنگاه آنها را از موهای پیش سر و پاهایشان می‌گیرند (و به دوزخ می‌افکنند)! (41)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (42)»

«این همان دوزخی است که مجرمان آن را انکار می‌کردند! (43)»

«امروز در میان آن و آب سوزان در رفت و آمدند! (44)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (45)»

«و برای کسی که از مقام پروردگارش بترسد دو باغ بهشتی است! (46)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (47)»

«(آن دو باغ بهشتی) دارای انواع نعمتها و درختان پرطراوت است! (48)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (49)»

«در آنها دو چشمه همیشه جاری است! (50)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (51)»

«در آن دو از هر میوه‌ای دو نوع وجود دارد (هر یک از دیگری بهتر)! (52)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (53)»

«این در حالی است که آنها بر فرشهایی تکیه کرده‌اند با آسترهائی از دیبا و ابریشم و میوه‌های رسیده آن دو باغ بهشتی در دسترس است! (54)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (55)»

«در آن باغهای بهشتی زنانی هستند که جز به همسران خود عشق نمی‌ورزند؛ و هیچ انس و جنّ پیش از اینها با آنان تماس نگرفته است. (56)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (57)»

«آنها همچون یاقوت و مرجانند! (58)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (59)»

«آیا جزای نیکی جز نیکی است؟! (60)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (61)»

«و پایین تر از آنها دو باغ بهشتی دیگر است. (62)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (63)»

«هر دو خرّم و سرسبزند! (64)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (65)»

«در آنها دو چشمه جوشنده است! (66)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (67)»

«در آنها میوه‌های فراوان و درخت خرما و انار است! (68)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (69)»

«و در آن باغهای بهشتی زنانی نیکو خلق و زیبایند! (70)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (71)»

«حوریانی که در خیمه‌های بهشتی مستورند! (72)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (73)»

«هیچ انس و جنّ پیش از ایشان با آنها تماس نگرفته (و دوشیزه‌اند)! (74)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (75)»

«این در حالی است که بهشتیان بر تختهایی تکیه زده‌اند که با بهترین و زیباترین پارچه‌های سبزرنگ پوشانده شده است. (76)»

«پس کدامین نعمتهای پروردگارتان را انکار می‌کنید؟! (77)»

«پربرکت و زوال‌ناپذیر است نام پروردگار صاحب جلال و بزرگوار تو! (78)»

3سوره »إنسان«

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

«هَلْ أَتَى عَلَى الْإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا (1)»

1) به نام خداوند بخشنده مهربان «خداوند رحمان (1)»

«إِنَّا خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ نُطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَبْتَلِيهِ فَجَعَلْنَاهُ سَمِيعًا بَصِيرًا (2)»

«إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا (3)»

«إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ سَلَاسِلَ وَأَغْلَالًا وَسَعِيرًا (4)»

«إِنَّ الْأَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كَانَ مِزَاجُهَا كَافُورًا (5)»

«عَيْنًا يَشْرَبُ بِهَا عِبَادُ اللَّهِ يُفَجِّرُونَهَا تَفْجِيرًا (6)»

«يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَيَخَافُونَ يَوْمًا كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيرًا (7)»

«وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا (8)»

«إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنْكُمْ جَزَاءً وَلَا شُكُورًا (9)»

«إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنَا يَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَرِيرًا (10)»

«فَوَقَاهُمُ اللَّهُ شَرَّ ذَلِكَ الْيَوْمِ وَلَقَّاهُمْ نَضْرَةً وَسُرُورًا (11)»

«وَجَزَاهُمْ بِمَا صَبَرُوا جَنَّةً وَحَرِيرًا (12)»

«مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ لَا يَرَوْنَ فِيهَا شَمْسًا وَلَا زَمْهَرِيرًا (13)»

«وَدَانِيَةً عَلَيْهِمْ ظِلَالُهَا وَذُلِّلَتْ قُطُوفُهَا تَذْلِيلًا (14)»

«وَيُطَافُ عَلَيْهِمْ بِآنِيَةٍ مِنْ فِضَّةٍ وَأَكْوَابٍ كَانَتْ

قَوَارِيرَا (15)»

«قَوَارِيرَ مِنْ فِضَّةٍ قَدَّرُوهَا تَقْدِيرًا (16)»

«وَيُسْقَوْنَ فِيهَا كَأْسًا كَانَ مِزَاجُهَا زَنْجَبِيلًا (17)»

«عَيْنًا فِيهَا تُسَمَّى سَلْسَبِيلًا (18)»

«وَيَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ إِذَا رَأَيْتَهُمْ حَسِبْتَهُمْ لُؤْلُؤًا مَنْثُورًا (19)»

«وَإِذَا رَأَيْتَ ثَمَّ رَأَيْتَ نَعِيمًا وَمُلْكًا كَبِيرًا (20)»

«عَالِيَهُمْ ثِيَابُ سُنْدُسٍ خُضْرٌ وَإِسْتَبْرَقٌ وَحُلُّوا أَسَاوِرَ مِنْ فِضَّةٍ وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا (21)»

«إِنَّ هَذَا كَانَ لَكُمْ جَزَاءً وَكَانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُورًا (22)»

«إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنْزِيلًا (23)»

«فَاصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ وَلَا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِمًا أَوْ كَفُورًا (24)»

«وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَأَصِيلًا (25)»

«وَمِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَسَبِّحْهُ لَيْلًا طَوِيلًا (26)»

«إِنَّ هَؤُلَاءِ يُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ وَيَذَرُونَ وَرَاءَهُمْ يَوْمًا ثَقِيلًا (27)»

«نَحْنُ خَلَقْنَاهُمْ وَشَدَدْنَا أَسْرَهُمْ وَإِذَا شِئْنَا بَدَّلْنَا أَمْثَالَهُمْ تَبْدِيلًا (28)»

«إِنَّ هَذِهِ تَذْكِرَةٌ فَمَنْ شَاءَ اتَّخَذَ إِلَى رَبِّهِ سَبِيلًا (29)»

«وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا

أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا (30)»

«يُدْخِلُ مَنْ يَشَاءُ فِي رَحْمَتِهِ وَالظَّالِمِينَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا (31)»

ترجمه:⁽¹⁾

«معبودی جز خداوندِ یگانه زنده و پایدار و نگهدارنده نیست. (2)»

«(همان کسی که) کتاب را بحق بر تو نازل کرد که با نشانه‌های کتب پیشین منطبق است؛ و «تورات» و «انجیل» را. (3)»

«پیش از آن برای هدایت مردم فرستاد؛ و (نیز) کتابی که حق را از باطل مشخّص می‌سازد نازل کرد؛ کسانی که به آیات خدا کافر شدند کیفر شدیدی دارند؛ و خداوند (برای کیفرِ بدکاران و کافران لجوج ) توانا و صاحب انتقام است. (4)»

«هیچ چیز در آسمان و زمین بر خدا مخفی نمی‌ماند. (بنابر این تدبیر آنها بر او مشکل نیست.) (5)»

«او کسی است که شما را در رحمِ (مادران) آنچنان که می‌خواهد تصویر می‌کند. معبودی جز خداوندِ توانا و حکیم نیست. (6)»

«او کسی است که این کتاب (آسمانی) را بر تو نازل کرد که قسمتی از آن آیات «محکم» [= صریح و روشن‌] است؛ که اساس این کتاب می‌باشد؛ (و هر گونه پیچیدگی در آیات دیگر با مراجعه به اینها برطرف می‌گردد.) و قسمتی از آن «متشابه» است [= آیاتی که به خاطر بالا بودن سطح مطلب و جهات دیگر در نگاه اول احتمالات مختلفی در آن می‌رود؛ ولی با توجه به آیات محکم تفسیر آنها آشکار می‌گردد.] اما آنها که در قلوبشان انحراف است به دنبال متشابهاتند تا فتنه‌انگیزی کنند (و مردم را گمراه سازند)؛ و تفسیر (نادرستی) برای آن می‌طلبند؛ در حالی که تفسیر آنها را جز خدا و راسخان در علم نمی‌دانند. (آنها که به دنبال فهم و درکِ اسرارِ همه آیات قرآن در پرتو علم و دانش الهی) می‌گویند: «ما به همه آن ایمان آوردیم؛ همه از طرف پروردگارِ ماست.» و جز صاحبان عقل متذکر نمی‌شوند (و این حقیقت را درک نمی‌کنند). (7)»

«(راسخانِ در علم می‌گویند:) «پروردگارا! دلهایمان را بعد از آنکه ما را هدایت کردی (از راه حق) منحرف مگردان! و از سوی خود رحمتی بر ما ببخش زیرا تو بخشنده‌ای! (8)»

«پروردگارا! تو مردم را برای روزی که تردیدی در آن نیست جمع خواهی کرد؛ زیرا خداوند از وعده خود تخلّف نمی‌کند. (ما به تو و رحمت بی‌پایانت و به وعده رستاخیز و قیامت ایمان داریم.)» (9)»

«ثروتها و فرزندانِ کسانی که کافر شدند نمی‌تواند آنان را از (عذابِ) خداوند باز دارد؛ (و از کیفر رهایی بخشد.) و آنان خود آتشگیره دوزخند. (10)»

«(عادت آنان در انکار و تحریفِ حقایق ) همچون عادتِ آل فرعون و کسانی است که پیش از آنها بودند؛ آیات ما را تکذیب کردند و خداوند آنها را به (کیفر) گناهانشان گرفت؛ و خداوند شدید العقاب است. (11)»

«به آنها که کافر شدند بگو: «(از پیروزی موقت خود در جنگ اُحُد شاد نباشید!) بزودی مغلوب خواهید شد؛ (و سپس در رستاخیز) به سوی جهنم محشور خواهید شد. و چه بد جایگاهی است! (12)»

«در دو گروهی که (در میدان جنگ بدر ) با هم رو به رو شدند نشانه (و درس عبرتی) برای شما بود: یک گروه در راه خدا نبرد می‌کرد؛ و جمع دیگری که کافر بود (در راه شیطان و بت ) در حالی که آنها (گروه مؤمنان) را با چشم خود دو برابر آنچه بودند می‌دیدند. (و این خود عاملی برای وحشت و شکست آنها شد.) و خداوند هر کس را بخواهد (و شایسته بداند) با یاری خود تأیید می‌کند. در این عبرتی است برای بینایان! (13)»

«محبّت امور مادی از زنان و فرزندان و اموال هنگفت از طلا و نقره و اسبهای ممتاز و چهارپایان و زراعت در نظر مردم جلوه داده شده است؛ (تا در پرتو آن آزمایش و تربیت شوند؛ ولی) اینها (در صورتی که هدف نهایی آدمی را تشکیل دهند ) سرمایه زندگی پست (مادی) است؛ و سرانجام نیک (و زندگیِ والا و جاویدان) نزد خداست. (14)»

«بگو: «آیا شما را از چیزی آگاه کنم که از این (سرمایه‌های مادی) بهتر است؟» برای کسانی که پرهیزگاری پیشه کرده‌اند (و از این سرمایه‌ها در راه مشروع و حق و عدالت استفاده می‌کنند ) در نزد پروردگارشان (در جهان دیگر) باغهایی است که نهرها از پایِ درختانش می‌گذرد؛ همیشه در آن خواهند بود؛ و همسرانی پاکیزه و خشنودی خداوند (نصیب آنهاست). و خدا به (امورِ) بندگان بیناست. (15)»

«همان کسانی که می‌گویند: «پروردگارا! ما ایمان آورده‌ایم؛ پس گناهان ما را بیامرز و ما را از عذابِ آتش نگاهدار!» (16)»

«آنها که (در برابر مشکلات و در مسیر اطاعت و ترک گناه ) استقامت می‌ورزند راستگو هستند (در برابر خدا) خضوع و (در راه او) انفاق می‌کنند و در سحرگاهان استغفار می‌نمایند. (17)»

«خداوند (با ایجادِ نظامِ واحدِ جهانِ هستی ) گواهی می‌دهد که معبودی جز او نیست؛ و فرشتگان و صاحبان دانش (هر کدام به گونه‌ای بر این مطلب ) گواهی می‌دهند؛ در حالی که (خداوند در تمام عالم) قیام به عدالت دارد؛ معبودی جز او نیست که هم توانا و هم حکیم است. (18)»

«دین در نزد خدا اسلام (و تسلیم بودن در برابر حق) است. و کسانی که کتاب آسمانی به آنان داده شد اختلافی (در آن) ایجاد نکردند مگر بعد از آگاهی و علم آن هم به خاطر ظلم و ستم در میان خود؛ و هر کس به آیات خدا کفر ورزد (خدا به حساب او می‌رسد؛ زیرا) خداوند سریع الحساب است. (19)»

«اگر با تو به گفتگو و ستیز برخیزند (با آنها مجادله نکن! و) بگو: «من و پیروانم در برابر خداوند (و فرمان او) تسلیم شده‌ایم.» و به آنها که اهل کتاب هستند [= یهود و نصاری‌] و بی‌سوادان [= مشرکان‌] بگو: «آیا شما هم تسلیم شده‌اید؟» اگر (در برابر فرمان و منطق حق تسلیم شوند هدایت می‌یابند؛ و اگر سرپیچی کنند (نگران مباش! زیرا) بر تو تنها ابلاغ (رسالت) است؛ و خدا نسبت به (اعمال و عقاید) بندگان بیناست. (20)»

«کسانی که نسبت به آیات خدا کفر می‌ورزند و پیامبران را بناحق می‌کشند و (نیز) مردمی را که امر به عدالت می‌کنند به قتل می‌رسانند و به کیفر دردناک (الهی) بشارت ده! (21)»

«آنها کسانی هستند که اعمال (نیکشان به خاطر این گناهان بزرگ ) در دنیا و آخرت تباه شده و یاور و مددکار (و شفاعت کننده‌ای) ندارند. (22)»

«آیا ندیدی کسانی را که بهره‌ای از کتاب (آسمانی) داشتند به سوی کتاب الهی دعوت شدند تا در میان آنها داوری کند سپس گروهی از آنان (با علم و آگاهی ) روی می‌گردانند در حالی که (از قبول حق) اعراض دارند؟ (23)»

«این عمل آنها به خاطر آن است که می‌گفتند: «آتش (دوزخ) جز چند روزی به ما نمی‌رسد. (و کیفر ما به خاطر امتیازی که بر اقوام دیگر داریم بسیار محدود است.)» این افترا (و دروغی که به خدا بسته بودند ) آنها را در دینشان مغرور ساخت (و گرفتار انواع گناهان شدند). (24)»

«پس چه گونه خواهند بود هنگامی که آنها را برای روزی که شکّی در آن نیست [= روز رستاخیز] جمع کنیم و به هر کس آنچه (از اعمال برای خود) فراهم کرده بطور کامل داده شود؟ و به آنها ستم نخواهد شد (زیرا محصول اعمال خود را می‌چینند). (25)»

«بگو: «بارالها! مالک حکومتها تویی؛ به هر کس بخواهی حکومت می‌بخشی؛ و از هر کس بخواهی حکومت را می‌گیری؛ هر کس را بخواهی عزت می‌دهی؛ و هر که را بخواهی خوار می‌کنی. تمام خوبیها به دست توست؛ تو بر هر چیزی قادری. (26)»

«شب را در روز داخل می‌کنی و روز را در شب؛ و زنده را از مرده بیرون می‌آوری و مرده را زنده؛ و به هر کس بخواهی بدون حساب روزی می‌بخشی.» (27)»

«افراد باایمان نباید به جای مؤمنان کافران را دوست و سرپرست خود انتخاب کنند؛ و هر کس چنین کند هیچ رابطه‌ای با خدا ندارد (و پیوند او بکلّی از خدا گسسته می‌شود)؛ مگر اینکه از آنها بپرهیزید (و به خاطر هدفهای مهمتری تقیّه کنید). خداوند شما را از (نافرمانی) خود برحذر می‌دارد؛ و بازگشت (شما) به سوی خداست. (28)»

«بگو: «اگر آنچه را در سینه‌های شماست پنهان دارید یا آشکار کنید خداوند آن را می‌داند؛ و (نیز) از آنچه در آسمانها و زمین است آگاه می‌باشد؛ و خداوند بر هر چیزی تواناست. (29)»

«روزی که هر کس آنچه را از کار نیک انجام داده حاضر می‌بیند؛ و آرزو می‌کند میان او و آنچه از اعمال بد انجام داده فاصله زمانیِ زیادی باشد. خداوند شما را از (نافرمانی) خودش برحذر می‌دارد؛ و (در عین حال ) خدا نسبت به همه بندگان مهربان است.» (30)»

«بگو: «اگر خدا را دوست می‌دارید از من پیروی کنید! تا خدا (نیز) شما را دوست بدارد؛ و گناهانتان را ببخشد؛ و خدا آمرزنده مهربان است.» (31)»

4سوره »قدر«

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

«إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ (1)»

«وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ (2)»

«لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ (3)»

«تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ (4)»

«سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ (5)»

ترجمه⁽²⁾

«و تو چه می‌دانی شب قدر چیست؟! (2)»

«شب قدر بهتر از هزار ماه است! (3)»

«فرشتگان و «روح» در آن شب به اذن پروردگارشان برای (تقدیر) هر کاری نازل می‌شوند. (4)»

«شبی است سرشار از سلامت (و برکت و رحمت) تا طلوع سپیده! (5)»

5َّ سوره »زُلزلت«

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

«إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزَالَهَا (1)»

«وَأَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقَالَهَا (2)»

1) به نام خداوند بخشنده مهربان «الم‌ (1)»

2) به نام خداوند بخشنده مهربان «ما آن [= قرآن‌] را در شب قدر نازل کردیم! (1)»

«وَقَالَ الْإِنْسَانُ مَا لَهَا (3)»

«يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا (4)»

«بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحَى لَهَا (5)»

«يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتًا لِيُرَوْا أَعْمَالَهُمْ (6)»

«فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ (7)»

«وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ (8)»

ترجمه⁽¹⁾

«و زمین بارهای سنگینش را خارج سازد! (2)»

«و انسان می‌گوید: «زمین را چه می‌شود (که این گونه می‌لرزد)؟!» (3)»

«در آن روز زمین تمام خبرهایش را بازگو می‌کند؛ (4)»

«چرا که پروردگارت به او وحی کرده است! (5)»

«در آن روز مردم بصورت گروه‌های پراکنده (از قبرها) خارج می‌شوند تا اعمالشان به آنها نشان داده شود! (6)»

«پس هر کس هموزن ذرّه‌ای کار خیر انجام دهد آن را می‌بیند! (7)»

«و هر کس هموزن ذرّه‌ای کار بد کرده آن را می‌بیند! (8)»

6سوره »عادیات«

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

«وَالْعَادِيَاتِ ضَبْحًا (1)»

«فَالْمُورِيَاتِ قَدْحًا (2)»

«فَالْمُغِيرَاتِ صُبْحًا (3)»

«فَأَثَرْنَ بِهِ نَقْعًا (4)»

«فَوَسَطْنَ بِهِ جَمْعًا (5)»

«إِنَّ الْإِنْسَانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ (6)»

«وَإِنَّهُ عَلَى ذَلِكَ لَشَهِيدٌ (7)»

«وَإِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ (8)»

«أَفَلَا يَعْلَمُ إِذَا بُعْثِرَ مَا فِي الْقُبُورِ (9)»

«وَحُصِّلَ مَا فِي الصُّدُورِ (10)»

«إِنَّ رَبَّهُمْ بِهِمْ يَوْمَئِذٍ لَخَبِيرٌ (11)»

ترجمه:⁽²⁾

«و سوگند به افروزندگان جرقه آتش (در برخورد سمهایشان با سنگهای بیابان) (2)»

«و سوگند به هجوم آوران سپیده دم‌ (3)»

«که گرد و غبار به هر سو پراکندند (4)»

«و (ناگهان) در میان دشمن ظاهر شدند (5)»

«که انسان در برابر نعمتهای پروردگارش بسیار ناسپاس و بخیل است؛ (6)»

«و او خود (نیز) بر این معنی گواه است! (7)»

«و او علاقه شدید به مال دارد! (8)»

«آیا نمی‌داند در آن روز که تمام کسانی که در قبرها هستند برانگیخته می‌شوند (9)»

«و آنچه در درون سینه‌هاست آشکار می‌گردد (10)»

«در آن روز پروردگارشان از آنها کاملاً باخبر است! (11)»

1) به نام خداوند بخشنده مهربان «هنگامی که زمین شدیداً به لرزه درآید (1)»

2) به نام خداوند بخشنده مهربان «سوگند به اسبان دونده (مجاهدان) در حالی که نفس‌زنان به پیش می‌رفتند (1)»

7سوره »نصر«

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

«إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ (1)»

«وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا (2)»

«فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابًا (3)»

ترجمه:⁽¹⁾

«و ببینی مردم گروه گروه وارد دین خدا می‌شوند (2)»

«پروردگارت را تسبیح و حمد کن و از او آمرزش بخواه که او بسیار توبه‌پذیر است! (3)»

8سوره »کافرُون«

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

«قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ (1)»

«لَا أَعْبُدُ مَا تَعْبُدُونَ (2)»

«وَلَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ (3)»

«وَلَا أَنَا عَابِدٌ مَا عَبَدْتُمْ (4)»

«وَلَا أَنْتُمْ عَابِدُونَ مَا أَعْبُدُ (5)»

«لَكُمْ دِينُكُمْ وَلِيَ دِينِ (6)»

ترجمه:⁽²⁾

«آنچه را شما می‌پرستید من نمی‌پرستم! (2)»

«و نه شما آنچه را من می‌پرستم می‌پرستید (3)»

«و نه من هرگز آنچه را شما پرستش کرده‌اید می‌پرستم (4)»

«و نه شما آنچه را که من می‌پرستم پرستش می‌کنید؛ (5)»

«(حال که چنین است) آیین شما برای خودتان و آیین من برای خودم! (6)»

1) به نام خداوند بخشنده مهربان «هنگامی که یاری خدا و پیروزی فرارسد (1)»

2) به نام خداوند بخشنده مهربان «بگو: ای کافران! (1)»

مقدّمه

سخنانی پیرامون حرم حضرت امام رضاعلیه السلام پیگیری اعداد و ارقام

اشاره

سخنانی پیرامون حرم حضرت امام رضاعلیه السلام پیگیری اعداد و ارقام ⁽¹⁾

از «صفر» تا «یک‌دلی»

هر روز مردم گروه‌گروه به زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام شرفیاب می‌شوند واز درگاه باعظمت آن بزرگوار بهره‌های فراوان می‌گیرند.

برخی از آنان خود را از قبل آماده زیارت نموده و با قلبی آماده قدم به بارگاه‌نورانی آن حضرت می‌گذارند و برخی دیگر که به این مرحله نرسیده‌اند تحت تأثیرعظمت و جاذبه آن مکان مقدّس قرار گرفته و با عنایت و توجّه حضرت امام رضاعلیه السلام‌از همانجا راه را آغاز کرده و از «صفر» شروع کرده و راه را ادامه می‌دهند تا به «یک‌دلی»برسند.

انسان می‌تواند با «یک‌دله» کردن دل به مراحل بزرگ معنوی برسد و با خارج‌نمودن اغیار از حریم دل دل را حرم خداوند قرار داده و محبّت غیر او را در آن‌ریشه‌کن سازد؛ تا به مقام «رضا» که بهترین مقام اهل دل است راه یابد.

1) 2. در اینجا مطالبی را تحت عنوان ارقام از یک تا چهارده به تعداد چهارده معصوم‌علیهم السلام می‌آوریم.

در این صورت از درد و درمان و وصل و هجران آنچه را که خدا به آن راضی‌است می‌پسندد نه این‌که فقط تسلیم باشد؛ بلکه علاوه بر مقام تسلیم در برابرخواسته خداوند آنچه را که او بخواهد به آن راضی است.

«یکی» درد و «یکی» درمان پسندد

«یکی» وصل و «یکی» هجران پسندد

من از درمان و درد و وصل و هجران

پسندم آنچه را جانان پسندد

«دو زیارت» و «دو حرم»!

کسانی که به این مقام رسیده‌اند تولّدی «دوباره» یافته‌اند؛ زیرا «دو دیده» قلب و«دو گوش» باطنی خود را گشوده‌اند و از حیاتی تازه برخوردارند و به این‌گونه سعادت خود را در «دو جهان» تأمین نموده‌اند.

هاله آنان شفّاف و نورانی و سراسر وجودشان را نور فرا می‌گیرد. اینان نور وروشنایی خود را از این خاندان کسب کرده‌اند نه تنها اینان بلکه هر چه نورافشانی‌می‌کند فروغی از پرتو انوار درخشان آل اللَّه گرفته است حتّی نورافشانی «دوچشمه»⁽¹⁾از نور وجود ایشان سرچشمه می‌گیرد و «دو برادران»⁽²⁾که بر فراز آسمان‌می‌درخشند درخشندگی خود را از نور این دودمان گرفته‌اند.

این خاندان اصل نور و روشنایی می‌باشند و آن‌گاه که دوران حکومت اهل‌بیت‌علیهم السلام فرا رسد ظلمت و تاریکی از جهان رخت بسته و شب و روز با انواردرخشان حضرت صاحب الزمان ارواحنا فداه روشن می‌شود.

این خاندان نه تنها اصل نور و روشنایی می‌باشند؛ بلکه اصل هر خیر و خوبی‌هستند و همگان هر چه در باب فضایل و معارف این خاندان بگویند یا بنویسند «دوبیتی»⁽³⁾از بحر معارف این بزرگواران را نسروده‌اند.

از بیان اصل نور و روشنایی «دو دنیا» و از بحر معارف این خاندان بگذریم و به‌شرح «دو زیارت» و «دو حرم» بپردازیم:

1) 3. دو چشمه: خورشید و ماه.

2) 4. دو برادران: دو ستاره درخشان در قطب شمال که آن‌ها را به عربی «فرقدان» گویند.

3) 5. دوبیتی: شعری مرکّب از چهار مصرع که مطلب کاملی را بیان کند.

انسان ممکن است بر اثر پاکدلی وجود عرشی حضرت امام رضاعلیه السلام را درحرم مطهّر آن بزرگوار زیارت نموده و ببیند. و نیز ممکن است بر اثر پاکسازی قلب‌از آلودگی و خارج نمودن اغیار از حریم قلب که حرم خداوند است به خاطر تجلّی‌حضرت امام رضاعلیه السلام بر قلب انسان حتّی در غیر حرم آن حضرت را زیارت نماید.این‌گونه حالات معمولاً مکاشفه⁽¹⁾است و گاهی ممکن است مشاهده باشد.

باید توجّه داشته باشیم که گفتگوی این مطالب آسان است ولی آنان که دارای‌این‌گونه حالات هستند وجودشان همچون کبریت احمر و اکسیر اعظم است.

البتّه همان‌گونه که گفتیم همه کسانی که به زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام‌شرفیاب می‌شوند هر کدام از لطف و عنایت آن حضرت توشه می‌گیرند.

موالید «سه‌گانه»

موالید «سه‌گانه» ⁽²⁾

نه تنها انسان و دیگر موجودات هوشمندِ جهان آفرینش - که بر فراز آسمان‌هایا در اعماق زمین جای دارند - با ولایت و سرپرستی خاندان وحی علیهم السلام آشنایند؛ بلکه‌جمادات و «موالید سه‌گانه» بر این حقیقت اعتراف دارند.

خاندان وحی‌علیهم السلام با بیان این نکته که ولایت آنان بر همه مخلوقاتِ جهان آفرینش‌عرضه شده شعور جمادی گیاهی و حیوانیِ جمادات گیاهان و حیوانات را نیز بیان‌نموده‌اند؛ هرچند دانشمندان دوران غیبت تازه به شعورِ آب و سایر اشیاء پی برده و درتلاش و جستجو برای تکمیل آن هستند.

اکنون مردم از زیارت برخی از «موالید سه‌گانه» در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام‌خبر دارند هر چند ممکن است به آن توجّه نداشته باشند - و ما به خاطر این‌که تذکّرآن‌ها سبب طولانی‌شدن مطلب می‌شود از بیان آن خودداری می‌کنیم - امّا برای این‌که‌هنگام زیارت از توجّه بیشتری برخوردار باشیم این نکته را بیان می‌کنیم:

چه‌بسا انسان با لباسی که از حلال تهیّه شده به زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام‌

1) 6. برای توضیح بیشتر رجوع کنید به: «اسرار موفّقیّت ج 2 ص 255« از مؤلّف این کتاب.

2) 7. موالید سه‌گانه: گیاه حیوان و انسان.

شرفیاب می‌شود و توجّه لباس او به حضرت امام رضاعلیه السلام - به وسیله شعور جمادی‌که از آن برخوردار است - بیشتر از خود انسان که فکرش پراکنده است می‌باشد.

آیا پسندیده است که توجّه لباس ما با شعور جمادی خود بیشتر از توجّه ما باروح و شعور انسانیِ ما باشد؟!

درست است که حالت کامل حضور کار مردان خدا و اولیاء الهی است و ازکسانی برمی‌آید که دنیا را «سه‌طلاقه» کرده‌اند؛ امّا ما نیز اگر قبل از شرفیابی به حرم‌حضرت امام رضاعلیه السلام مقداری درباره عظمت و بزرگواری آن حضرت بیندیشیم و توجّه‌کنیم که می‌خواهیم به چه بارگاهی قدم بگذاریم بی‌شک در چگونگی زیارت ما اثرمی‌گذارد.

«چهار گوشه ضریح»

در نظر گرفتن عظمت و بزرگواری حضرت امام رضاعلیه السلام و توجّه به مقام‌ولایت و معرفت آن بزرگوار به نورانیّت در کیفیّت و چگونگی زیارت زائر اثربسزایی دارد و در نتیجه لطف و عنایت حضرت امام رضاعلیه السلام به چنین زائری‌بی‌حساب خواهد بود. در این‌گونه مواقع «چهار عمل اصلی⁽¹⁾« به کار نمی‌آید و لطف‌و کرم آن بزرگوار بی‌حدّ و بی‌حساب است.

در این موارد سوز و توجّهِ زائر زمینه‌ساز عنایت حضرت امام رضاعلیه السلام‌می‌شود و علم و آگاهی از «نِسبِ اربعه⁽²⁾« در آن تأثیری ندارد؛ همان‌گونه که شناخت«علل چهارگانه⁽³⁾« و سایر گفته‌های ارسطو و دیگران در آن نقشی ندارد و زر و زیورخسروپرویز و زور و بازوی رستمِ زال نیز زاد و توشه این راه نبوده و زمینه‌سازعنایت بی‌زوال حضرت امام رضاعلیه السلام به زائران نمی‌باشد.

در برخی از موارد پناهندگان به امام رضاعلیه السلام نه قلب نورانی دارند نه علم وآگاهی

1) 8. چهار عمل اصلی: جمع و تفریق و ضرب و تقسیم.

2) 9. نسب اربعه: 1 - تساوی 2 - عموم و خصوص مطلق 3 - عموم و خصوص من وجه 4 - تباین.

3) 10. علل چهارگانه: ارسطو تقسیم‌بندی علل را به این صورت بیان کرد: 1 - علّت فاعلی 2 - علّت غایی 3 - علّت مادّی 4 -علّت صوری.

نه دارای زر و زیورند و نه ....؛ ولی امام رئوف حضرت علیّ بن موسی‌الرضاعلیه السلام بر اساس ولایت مطلقه خود که مقیّد به قیدی نیست به خاطر حکمتی که‌خود می‌دانند از آنان دستگیری می‌نمایند و آنچنان زائران خود را تحت تأثیر قرارمی‌دهند که گویی «چهار گوشه ضریح» را همچون «چهار گوشه بیت المعمور» در عرش‌می‌بینند و آنچنان با حضرت امام رضاعلیه السلام به گفتگو می‌نشینند که گویی کاملاً آن‌حضرت را می‌بینند.

همه زائران باید کاری کنند که این‌گونه مورد توجّه و عنایت کامل حضرت امام‌رضاعلیه السلام قرار گیرند.

«پنج گنجِ انسان»

وجود انسان سرشار از گنج‌های گران‌بها است. رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرموده‌اند:

الناس معادن کمعادن الذهب والفضّة.⁽¹⁾

مردم معدن‌هایی هستند همچون معدن‌های طلا و نقره.

ما باید وقت و فرصت را تلف نکنیم و با استمداد از خداوند و توسّل به «پنج‌تن» وسایر معصومین‌علیهم السلام از نعمت‌های بزرگی که خداوند در وجود ما نهفته آگاه شویم.

ما باید «پنج‌روزه دنیا» را غنیمت شمرده و مواظب «حواسّ پنجگانه ظاهری» خود -که آن را «پنج‌گنج» نامیده‌اند - باشیم و آن‌ها را در راه رضایت خداوند به کار ببریم تا ازوجود گنج‌هایی که در باطن ما هست آگاه شده و بتوانیم آن‌ها را استخراج کنیم.

درست است که باطن همه انسان‌ها همانند هم نیست و همان‌گونه که در ظاهر باهم‌تفاوت دارند از نظر حواسّ باطنی نیز باهم فرق می‌کنند و بنا بر مثَل «پنج انگشت»برادر هستند امّا برابر نیستند؛ ولی به هر حال هر انسانی از گنج‌های نهانی حواسّ‌باطنی و نیروهای نهفته برخوردار است که باید آن‌ها را شناسایی کرده و بکار گیرد.

انسان باید با استخراج این گنج‌ها و بیدار ساختن این نیروها از دکّان‌داری‌سخت پرهیز نموده و هدف خود را از به دست آوردن آن‌ها کمک به دین خدا و

1) 11. بحار الأنوار: 65/61 و 106.

خدمت به حضرت بقیّة اللَّه الأعظم عجّل اللَّه تعالی فرجه قرار دهد.

زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام بهترین فرصت و موقعیّت برای زائرین محترم است که‌از آن حضرت بخواهند قدرت‌های باطنی آنان را بیدار نموده و آن‌ها را با تمام وجود و باهمه توانایی‌های ظاهری و باطنی در راه انتظار و خدمت به امام عصر ارواحنا فداه موفّق‌نمایند.

برتر از «شش طاق پادشاهی»

برتر از «شش طاق پادشاهی»⁽¹⁾

زائرینی که فوج‌فوج به زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام شرفیاب می‌شوند تنهاکسانی که بر عالم خاک راه می‌روند نیستند بلکه آفریده‌های گوناگون خداوند از«شش جهت» با آداب گوناگون راهی بارگاه حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام‌می‌شوند. خوشا به حال آن افرادی که با ایمان کامل و کنترل فکر «شش دانگ» حواسّ‌خود را جمع کرده و به زیارت می‌پردازند.

گروهی از زائرین از نزدیک شدن به ضریح مطهّر حضرت امام رضاعلیه السلام شرم دارندو خود را لایق آن مکان باعظمت نمی‌دانند به کنجی نشسته و به زیارت و نماز و رازو نیاز می‌پردازند آنان هر نقطه و هر گوشه حرم را بسی برتر از «شش طاق پادشاهی»می‌دانند.

و گروهی دیگر از زائران اگر دستشان به ضریح نورانی آن حضرت نرسد خودرا شرمنده و شرمسار دانسته گویی که زیارت‌شان پذیرفته و قبول نشده است.

چه بسیارند زائرینی که با شفا گرفتن مریضان خود و یا روا شدن حاجات خویش شاهد مهربانی و رأفت حضرت امام رضاعلیه السلام می‌شوند و به شکرانه آن به صلوات ودرود می‌پردازند و به این وسیله چهره‌های گرفته و دل‌های شکسته خود را شکفته وشاد می‌نمایند و به هر شهر و دیاری که می‌روند با بیان معجزه امام غریب‌علیه السلام شمیم‌خوشِ شفایابی را پخش می‌کنند و به این شیوه همه را شیفته و شیدای زیارتِ آن‌حضرت می‌نمایند.

1) 12. شش طاق پادشاهی: نوعی از خیمه پادشاهان که دارای شش‌گوشه بوده است.

پرتو نگاه مهرآمیز حضرت امام رضاعلیه السلام شامل هر دو گروه می‌شود و قلب آنانی راکه با صفا و اخلاص به زیارت آمده‌اند فروغ و روشنایی می‌بخشد.

«قبله هفتم»

آری؛ از آنجا که همه روزه هزاران نفر از «هفت اقلیم» جهان به زیارت «قبله هفتم»شرفیاب می‌شوند از آداب و رسوم و فرهنگ‌های گوناگونی برخوردارند وحضرت امام رضاعلیه السلام به همه کسانی که به زیارت حضرتش شرفیاب می‌شوند به دیده‌رأفت مهربانی و بزرگواری می‌نگرند؛ چه آنان‌که همسایه و در جوار آن بزرگوارهستند و چه آنان‌که از سرزمین‌های دور با مشکلات فراوان راه را طی نموده و از«هفت‌خوان» رستم گذر نموده و به زیارت آن بزرگوار می‌شتابند.

بدیهی است همه کسان یکسان نیستند و آنان‌که برای شرفیاب شدن به حرم‌حضرت امام رضاعلیه السلام رنج‌ها و زحمت‌های فراوان را تحمّل نموده‌اند با کسانی که به‌راحتی به بارگاه حضرت امام رضاعلیه السلام رسیده‌اند تفاوت دارند. هرچند همه کسانی که‌آن حضرت زیارت‌شان را بپذیرند «هفت درب جهنّم» به رویشان بسته شده و إن شاءاللَّه از «هفت چشمه بهشت⁽¹⁾« سیراب می‌شوند.

ولی با اینهمه همه همانند هم نیستند و آنان‌که از همگان دل بریده و همچون«هفت‌تنان»⁽²⁾از ناپاکان برائت جسته و از دشمنان دوری گزیده‌اند و تنها به سوی خدا واهل بیت‌علیهم السلام روی آورده و واله او گشته‌اند به مراتب برتر از دیگرانند و کسی همتا وهمانند آنان نیست.

در نزد این‌گونه کسان - که دلی خالی از اغیار دارند - «عجایب هفتگانه جهان»⁽³⁾بسی‌کوچکتر از آنست که آنان را به شگفت آورده و به سوی خود جذب نمایند.

1) 13. هفت چشمه بهشت طبق نقلی عبارتند از: کوثر کافور میم سلسبیل تسنیم معین و زنجبیل.

2) 14. اصحاب کهف را «هفت‌تنان» گویند که به نقلی عبارتند از: یملیخا مگشلینیا مشلیتیا مرنوش دبرنوش شادنوش ومرطونش.

3) 15. عجایب هفتگانه جهان عبارتند از: دو مقبره )اهرام مصر و آرامگاه موزله( دو مجسّمه یک معبد یک فانوس دریایی وباغ‌های معلّق بابل.

این‌گونه کسان مجذوب رایحه‌های عطرآگین معنویِ بارگاه حضرت امام رضاعلیه السلام‌می‌شوند و تلألؤ انوار پرفروغ تابناک و شادی‌بخشی که در فضای حرم می‌درخشد آن‌ها را به خود جذب می‌کند.

اینان نه به «عجایب هفتگانه جهان» در زمین بلکه به «خاتون هفت قلعه»⁽¹⁾آسمان نیزنمی‌نگرند.

اینان گنج‌های طالقان و دیگر یاوران امام عصر عجّل اللَّه تعالی فرجه می‌باشند که باقلب‌های محکم و استوار و آهنین خود دمار از دشمنان نگون‌بخت امام عصر ارواحنافداه درمی‌آورند.

اینان بزرگترین قدرت‌های جهان را بازیچه‌ای بیش نمی‌دانند.

یاد قلب‌های آهنین و استوار گنج‌های طالقان و دیگر یاوران امام زمان عجّل اللَّه تعالی‌فرجه یاد محکم بودن طالیقون یا «هفت‌جوش»⁽²⁾را از خاطر ما می‌زداید.

«امام هشتم»

فکرِ سالم قوی و متمرکز در چگونگی زیارت اثر فراوانی دارد؛ همان‌گونه که‌جمع نبودن حواسّ و تشتّت فکری مانع توجّه کامل می‌شود.

نه‌تنها گناه بلکه بعضی از کسالت‌های جسمی - مانند کم‌کاری کلیه و... - و نیز غلبه‌یکی از «هشت طبع»⁽³⁾اثر زیادی در تشتّت فکر دارد.

در صورتی که انسان بتواند به زیارت کامل بپردازد و زائر واقعی «امام هشتم»علیه السلام‌باشد «هشت باب بهشت» به روی او گشوده خواهد شد و می‌تواند در «هشت بستانِ‌بهشت»⁽⁴⁾بیارامد.

1) 16. خاتون هفت قلعه: ستاره زهره.

2) 17. طالیقون یا هفت‌جوش: فلز محکمی است که از ترکیب هفت فلز ساخته می‌شود آن‌ها عبارتند از: طلا نقره مس قلع سرب آهن و روی.

3) 18. هشت طبع عبارتند از: حار بارد یابس رطب حار رطب حار یابس بارد رطب و بارد یابس.

4) 19. هشت بستانِ بهشت کنایه از هشت رتبه بهشت است که عبارتند از: خُلد دار السلام دار القرار جنّت عدن جنّةالمأوی جنّة النعیم علّیّین و فردوس.

برای این‌گونه افراد حتّی «هشت گنج»⁽¹⁾ کوچکترین اهمیّت و ارزشی ندارد.

«نُه فلک»

همان‌گونه که گفتیم افلاکیان نیز از ماورای «نُه فلک» پر می‌گشایند و «نُه سپهر نیلی»و «نُه طارم کبود»⁽²⁾را پشت سر می‌گذارند و به سوی سرزمین طوس روی می‌آورند.

«معصوم دهم»

آنان «معصوم دهم» حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیهما السلام را زیارت نموده و همچون‌خلایقِ دیگر بوسه بر خاک عنبرین بارگاه «دهمین مقام عصمت» می‌زنند.

«یازده اختر فروزان»

کسی که با اعتقاد به مقام امامت حضرت امام رضاعلیه السلام آن بزرگوار را زیارت نماید به یازده اخترِ دیگر امامت نیز اعتقاد دارد؛ زیرا برخی از فرقه‌هایی که در روزگاران‌قدیم در شیعه پیدا شده و امامان بعد از حضرت امام رضاعلیه السلام را قبول نداشتند همه‌نابود شده و از میان رفته‌اند.

«امام دوازدهم»

الآن همه کسانی که حضرت امام رضاعلیه السلام را به عنوان امام زیارت می‌کنند شیعیان«دوازده‌امامی» هستند و حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام و امامان دیگر تا حضرت بقیّة اللَّه‌الأعظم ارواحنا فداه را به عنوان «دوازده امام» معتقدند و در هر زمان که توفیق شامل‌حالشان شود به زیارت این بزرگواران می‌روند.

اگرچه در برخی از ماه‌ها مانند ماه رجب ذی القعده و ماه صفر سیلِ جمعیّت برای

1) 20. هشت گنج نام گنج‌های هشتگانه خسروپرویز است که عبارت بودند از: گنج فردوس گنج بادآورد دیبه خسروی گنج افراسیاب گنج سوخته گنج خضراء گنج شاه‌آور و گنج بارد.

2) 21. در قدیم هفت ستاره معروف: زهره مشتری مرّیخ و... را دارای هفت فلک می‌دانستند و قائل به دو فلک دیگر )فلک‌اطلس و فلک الأفلاک( نیز بودند مجموع آن‌ها را نُه فلک نُه سپهر نیلی و نُه طارم کبود می‌نامیدند.

‌زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام بسیار بیشتر از ماه‌های دیگر روانه مشهد مقدّس‌می‌شود ولی با اینهمه در تمامی دوران سال و در همه «دوازده ماه» هجوم جمعیّت‌برای زیارت امام رضاعلیه السلام که قبله دل‌ها و کعبه آمال و آرزوها است همچنان ادامه دارد.

«سیزده بار» هدایت و رحمت

زائرین محترم باید به این نکته توجّه داشته باشند که در زیارت حضرت امام‌رضاعلیه السلام اخلاص داشته باشند و قصد زیارت آن بزرگوار را با سیاحت و «سیزده‌بدَر»توأم نکنند. اگرچه گاهی سیاحت بر اساس شرع لازم است ولی مسافرت به قصد«سیزده‌بدر» از خرافاتی است که هوسرانی‌ها و دست‌های بیگانه آن را پشتیبانی وتقویت می‌کند.

از نظر دین اسلام عدد «سیزده» نحس نیست تا انسان بخواهد به وسیله مسافرت‌آن را از خانه و کاشانه خود خارج سازد.

خداوند در قرآن کلمه نحس را یک بار آورده است؛ ولی هدایت و رحمت)هدی و رحمة( را «سیزده بار» تکرار فرموده است.

نحس‌بودن در صورتی است که زائر زیارت را با تفریحات غیر سالم همراه‌نماید. این‌گونه زیارت از نظر شرع نحس و پلید است. ولی آنان‌که سفر به کنار دریارا کنار نهاده و با کوله‌بار امید به سوی بارگاه حضرت امام رضاعلیه السلام روانه می‌شوند شاهد امواج خروشان دریای بیکران مهر و عنایت حضرت امام رضاعلیه السلام خواهند بود.

«چهارده معصوم‌علیهم السلام»

بنابراین باید توجّه داشته باشیم سیاحت‌هایی را که خلاف شرع است رها ساخته‌و با زیارت‌های غیر خالصانه خدا و «چهارده معصوم»علیهم السلام را از خود ناراضی نسازیم.

باید این نکته مهمّ را از یاد نبریم که برخی از زمان‌ها و مکان‌ها از خصوصیّت‌ها وویژگی‌های مهمّی برخوردارند که با در نظر داشتن آن‌ها انسان می‌تواند مشکلات‌

بزرگی را برطرف نماید. اهمیّتی که شب قدر و برخی از شب‌های دیگر و نیز برخی‌روزها و ماه‌ها دارا هستند روشن و آشکار است.

می‌گویند در «شب چهاردهم» هر ماه ساعتی وجود دارد که دعا در آن هنگام‌مستجاب است. با از دست‌دادن این زمان‌ها فرصت‌های بزرگی را از دست می‌دهیم.

همچنین مکان‌هایی چون بارگاه نورانی حضرت امام رضاعلیه السلام دارای آثار وعظمت‌های مهمّی است که ما با توجّه نداشتن به آن و یا با نیّت‌های غیر خالص درزیارت این فرصت‌های مهمّ را از دست می‌دهیم و به آنچه خدا و «چهارده‌معصوم»علیهم السلام می‌خواهند عمل نمی‌کنیم.

الفبایی درباره حرم و آداب زیارت

الفبایی درباره حرم و آداب زیارت ⁽¹⁾

آستان قدس رضوی آرامش‌بخش آفریدگانِ آفریدگار و پناهگاه آشنا و بیگانه‌است. مردم در همه آفاق شوق زیارت این بارگاه را دارند؛ و آرزو دارند از آبِ حیات‌سقّاخانه حرم جرعه‌ای بنوشند.

اذن ورود به حرم مطهّر امام رضاعلیه السلام اشک شادی را در دیدگان شیفتگان ارض‌اقدس جاری می‌سازد و اُنس با آن حضرت را در انسان افزایش می‌دهد.

در این بارگاه باران رحمت بر همه کسانی که از برّ و بحر آمده‌اند می‌بارد و بزرگ وکوچک را در بوستان ولایت و باغ ملکوتی خویش پذیرایی می‌کند.

این سرزمین پناهگاه همگان است؛ پارسایانِ پاکدل و نیز پر و بال سوختگان‌پریشان‌حال را پذیرا می‌شوند و راه پیشرفت و پرواز را به همه می‌آموزند.

گنبد زیبا و تابناک حرم انسان را به تماشا وامی‌دارد و توجّه او را به خود جلب‌می‌کند؛ گویی به او می‌آموزد که قبل از تشرّف به حرم قدری تأمّل نموده و درس‌توبه بیاموزد تا بتواند در حضور حضرت امام رضا علیه السلام از تبلیس ابلیس در امان‌

1) 22. در این قسمت هر یک از حروف الفباء به ترتیب به وسیله کلمه‌ای که در اوّل آن قرار گرفته‌اند هشت بار - به نام امام‌هشتم‌علیه السلام - تکرار شده‌اند.

مانده و راه تقوا را برای همیشه پیشه سازد.

باید به رأفت و مهربانی حضرت ثامن الحجج‌علیهم السلام اطمینان داشته باشیم و با ثبات‌قدم در این عقیده به ثناگویی آن حضرت پرداخته تا بر ثواب و ثمره زیارت خودبیفزاییم و با زیارتی که همراه با معرفت و شناخت است نام ما در زمره بهترین زائران‌امام هشتم‌علیه السلام از ثری تا ثریّا ثبت شود.

در جوار حضرت امام رضاعلیه السلام باید از جاذبه ولایت آن بزرگوار بهره‌مند شویم وروح و جان خود را با جلوه‌های رحمانی جلا داده و جرعه‌نوش جام ولایت و جان‌نثارآن حضرت باشیم.

باید از چشمه‌سار شفابخش حرم که برتر از چشمه خورشید است بهره‌مند گشته وچنان در چمن‌زار ولایت جای گیریم که چشم از جهان پوشیده و با چابکی برای‌چاره‌جویی و فرار از ظلمت به نور ولایت چهارده معصوم‌علیهم السلام پناهنده شویم.

در حرم امام هشتم‌علیه السلام به حمد و ستایش خداوند پرداخته و ظهور حجّت الهی امام‌عصر ارواحنا فداه را خواستار شویم و برای فرارسیدن «دولت کریمه امام زمان عجّل اللَّه‌تعالی فرجه الشریف»⁽¹⁾و حکومت آن بزرگوار دست به نیایش بلنده نموده تا با ظهور وحضور آن حضرت حجاب غیبت از میان برداشته شود و مردم از حیرت نجات یابند.

مشهد مقدّس نقطه آمال خلایق است خادمان حرم دست به سینه ایستاده‌اند وخوشحالی در سیمای زائران امام هشتم‌علیه السلام موج می‌زند سیل خروشان خلق باحاجت‌ها و خواسته‌های گوناگون به سوی حرم سلطان خراسان روی می‌آورند. ای‌کاش؛ همه خواستار ظهور امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه می‌بودند.

پنجره فولاد درمانگاه درماندگان بی‌پناه است. مردم با دخیل‌شدن به آن به دعا وتوسّل می‌پردازند و هر لحظه منتظر خروش دریای رحمت حضرت امام رضاعلیه السلام‌

1) 23. نام کتابی است از مؤلّف پیرامون شکوفایی عقل و اندیشه پیشرفت دانش و بینش توسعه اقتصادی و... در حکومت‌آینده جهان با نکته‌های تازه مهمّ و حیاتی.

هستند تا با نگاه و دلجویی آن حضرت دلِ شکسته آنان شاد شده و با حاجت رواشده‌از دولت‌سرای آن بزرگوار بازگردند.

زائرانِ بااخلاص با ذوق تمام به زیارت می‌پردازند و سعی می‌کنند ذهاب و رفت وآمد مردم فکر و ذهن آنان را مشوّش نکند و با توسّل به حضرت امام رضاعلیه السلام دل ازذهب و فضّه شسته به ذکر ذات پاک الهی مشغول شده و یاد خداوند ذوالجلال راذخیره آخرت خویش قرار می‌دهند.

رأفت و مهربانی حضرت امام رضاعلیه السلام با زائرین روان انسان را شاد می‌سازد وجلوه‌های رحمانی در آن روضه رضوان آموزنده طریق خلوص و روزنه‌ای برای‌خودسازی - نه خودستایی - است.

در زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام زر و زیور زائران نفعی ندارد؛ همان‌گونه که زهدِزاهدان ریاکار بی‌ارزش است. در حرم امام هشتم‌علیه السلام زنده‌دلانی که در زورق ولایت‌نشسته و با قطرات اشکی که با اخلاص می‌ریزند امواج عظیم رأفت آن حضرت را به‌خروش می‌آورند و کاملاً مورد توجّه قرار می‌گیرند.

در حرم امام هشتم‌علیه السلام ژنرال‌های لشکر و ژنده‌پوشان کشور با یک دید نگاه‌می‌شوند. حضرت امام رضاعلیه السلام از ژرفای افکار همه آگاهند و به آنان‌که ژست و قیافه‌خود را آراسته و نیز به ژولیدگان زبان‌بسته با ژرف‌بینی نگریسته و از اعماق قلب همه‌خبر دارند و در این میان آنان که قلبی بس روشن‌تر از ژنراتورهای قوی دارند موردعنایت و توجّه خاصّ واقع می‌شوند هرچند ژنده‌پوش باشند.

برخی از زوّار بهترین سوغات سفر خود را آبی که از سقّاخانه برداشته‌اند می‌دانند گویا که کوثر و سلسبیل سرچشمه آنند و یا... آنان با نوشیدن جرعه‌ای از جام آن برحضرت سیّدالشهداءعلیه السلام سلام و درود می‌فرستند و خدا را بر این نعمت سپاس‌می‌گویند.

درب این بارگاه همیشه به روی همه گشوده است و مردم با گرفتن شفا و سایر

حاجت‌های خود شاهد رأفت و مهربانی امام رئوف می‌شوند و به شکرانه آن به‌درود و صلوات می‌پردازند. و در هر شهر و دیار با هیجان و شادی جریان شفایابی راحکایت می‌کنند و به این شیوه همه را شیفته این بارگاه می‌نمایند.

صاحبدلانی که از صحن‌ها گذشته و صادقانه به حرم مطهّر حضرت امام رضاعلیه السلام‌مشرّف می‌شوند می‌دانند که در طول صدها سال هر جایگاه این بارگاه قدمگاه‌حضرت صاحب الزمان عجّل اللَّه تعالی فرجه است و با صدق و صفا صورت بر این خاکِ‌پاک نهاده و بوسه بر آن می‌زنند.

هر روز در کنار ضریح ضامن آهو و در هر ضلع و گوشه حرم هزاران نفر مهمان وضیفِ امام رضاعلیه السلام هستند. نور و ضیاء معنوی آن بارگاه ضمیر و باطن آنان را پاک وبهشت را برای‌شان ضمانت می‌کند و نام‌شان در طومار بهشتیان ثبت و ضبط می‌گردد.

طایران قدسی که بر ایوان طلا می‌نشینند می‌دانند که طاق کسری در برابر آن مخروبه‌ای بیش نیست. کوه طور با آنهمه جلالت شکوه و طمطراق شهر طوس راندارد. کبک و تیهو بلکه هر پرنده و طیفور آرزوی طوف سقّاخانه‌اش را می‌کند.

برخی از ظاهرپرستان نیز می‌دانند: ظفرمندی ظفرمندانِ معنویّت و صاحبان‌ظرفیّت در ظلّ عنایت صاحب این بقعه و بارگاه به مرحله ظهور رسیده است و با نگاه‌آن حضرت ظرف دل را از ظلمت و تاریکی رها ساخته‌اند.

صحن عتیق با سقّاخانه زیبایی که دارد یاد علمدار کربلا حضرت ابوالفضل‌علیه‌السلام و شدّت عاطفه آن حضرت را در خاطره‌ها زنده می‌سازد چگونه سقّای‌دشت کربلا با شدّت عطش از خوردن آب در روز عاشورا امتناع ورزیده و تا جان دربدن داشتند علَم را در دست داشته و با عمّال ابن زیاد لعنه اللَّه جنگیدند.

همه از غریب‌نوازی امام غریب‌علیه السلام آگاهند و می‌دانند که آن حضرت غمگسار غریبان‌هستند غبار غم را از قلب آنان می‌زدایند؛ به گونه‌ای که فریاد و غریو شادی از قلب‌غمزدگان برمی‌خیزد.

فرَج و ظهور حضرت مهدی ارواحنا فداه و فتح و ظفر را در این بارگاه از خداوندبخواهید و فرجام نیک را در این مکان بدست آورید تا به دریای فضایل و فیوضات‌راه بیابید و با توسّل به امام رئوف‌علیه السلام برای نجات از فریب فتنه‌های فراوان آخرالزمان‌و دوران تیره غیبت دعا کنید.

شهر مقدّس مشهد به قداست معروف است زائرین و مجاورین آن دیار مقدّس‌باید قدر و احترام آن را نگه دارند و تلاش کنند که ریشه فساد و گناه در آن شهر قطع‌گردد. مبادا زنان و مردان از قانون شرع تجاوز کرده و با قیافه‌های غیرمشروع قد وقامت خود را در منظر دید دیگران قرار دهند.

کفشداران پاک‌دل این بارگاه - که اظهار ملال نمی‌کنند - کلیدداران گنجینه‌های قرب‌هستند. آنان به کاروان جویندگان کمال خوشآمد می‌گویند و کامیابان کوکب صبح راارج نهاده و در راه خدمتگزاری به زوّار از هر کوششی دریغ نمی‌ورزند.

گلدسته‌های حرم گمشدگان راه را هدایت می‌کنند و با قد کشیده و استوار خود گرفتاران گوشه‌نشین و کهنسالان قدخمیده را درس امید و ثبات قدم آموخته و به همه‌می‌آموزند که گشوده‌شدن گره‌های کور در این آستان در گرو ایمان و یقین است ازیأس و سرافکندگی گریزان و همچون ما سربلند باشید.

لطف و کرم حضرت امام رضاعلیه السلام زبانزد خاصّ و عامّ است همه می‌توانند از این‌بارگاه لاله لاهوتی لؤلؤ لالا یا لعل گهربار بگیرند. کلید دنیا و آخرت در دستان‌حضرت امام رضاعلیه السلام است هر لحظه امیدوار باشید و یأس و ناامیدی را - که لشکرنفس و شیطان است - شکست دهید.

زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام مشکل‌گشای همه و مایه امید مردم هر مرز و بوم‌است. آنان که با ایمان و یقین به این بارگاه مشرّف می‌شوند به امید و آرزوی خودرسیده و مدال افتخارِ لطف و عنایت حضرت امام رضاعلیه السلام را بر سینه می‌زنند.

در این زمان نقّاره‌خانه حضرت امام رضاعلیه السلام هنگام طلوع و غروب خورشید را به

‌اطّلاع مردم می‌رساند؛ ولی روزی فرا می‌رسد که ناگهان ناکامی‌ها ناگواری‌ها و... به‌پایان می‌رسد و از آن مکانِ مرتفع ندای «نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَفَتْحٌ قَریب» بلند می‌شود. آن‌روز نوبت نیک‌فرجامانِ جهان است.

با توجّه وارد حرم مطهّر شوید؛ تا می‌توانید از هنگام ورود تا وقت خروج حالت‌حضور در خدمت حضرت امام رضاعلیه السلام را رعایت کنید از وهم خیال و وسوسه‌بپرهیزید. از آن بزرگوار بخواهید شما را برای خدمتگزاری به مقام والای ولایت اهل‌بیت‌علیهم السلام موفّق نمایند.

همای رحمت حضرت امام رضاعلیه السلام بر سر همگان سایه می‌افکند و همه زوّار ازالطاف بیکران و همایونی آن امام هُمام بهره‌مند می‌گردند؛ به این جهت در هنگام‌زیارت حواسّ خود را جمع نموده و هشیار باشید و همواره متوجّه آن حضرت بوده‌و مواظب باشید فکر شما به این سو و آن سو جلب نشود.

همیشه به یاد داشته باشید: پیامبران الهی و اولیاء خدا با پذیرش ولایت اهل‌بیت‌علیهم السلام به کمک دین خدای یکتا و یگانه پرداخته‌اند. از امام هشتم‌علیه السلام طلب یاری‌کنید و با یقین از آن حضرت بخواهید شما را از یاران و یاوران امام عصر ارواحنا فداه قراردهند تا در صف یاری‌کنندگان دین خدا باشید.

چند نکته دیگر

از حکمتِ زیارت بگذریم که این از آنِ مردان خدا است. «عنقا را بلند است‌آشیانه» و «سیمرغ دیگر است و سی مرغ دیگر» و سخن گفتن از آن برای برخی‌ملال‌آور است.

گاهی انسان بر اثر بی‌توجّهی و یا کم‌توجّهی و مخلوط شدن نیّت‌ها و انجام برخی‌از کارهای ناپسند ثواب اعمالی را که خداوند کریم در قرآن مجید بارها آن را بالفظهای گوناگون آورده است از دست می‌دهد و از حکمت مهمّ آن - که به دست‌آوردن ارتباط با خدا و اهل بیت‌علیهم السلام است - بی‌بهره می‌ماند.

آنان‌که حیا و حجاب را رعایت نمی‌کنند آنان‌که مواظب دیدگان خود نیستند آنان‌که از موسیقی‌های... دست برنمی‌دارند و... باید بدانند: آنان‌که «سی لحن باربد»⁽¹⁾را گوش می‌کردند سرانجام سر به تیره خاک بردند اینان هم که موسیقی را با «همراهِ»خود تا کنار ضریح حضرت امام رضاعلیه السلام همراهِ خود می‌برند و... نیز سرانجام‌خواهند مرد و نه از خسرو اثری خواهد ماند و نه از پرویز! و در زیر لحد باید از سی‌لحن باربد و یا ... پاسخ دهند.

آیا سزاوار است انسان از گوشه و کنار ایران یا جهان راه‌های طولانی را برای‌زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام بپیماید ولی به خاطر انجام این‌گونه کارها جلالت وعظمت و زیبایی بارگاه نورانی آن حضرت را درک نکند و دلش در بند دیگران و اموردیگر باشد؟!

متأسّفانه وهّابیّت برای از بین‌بردن ارزش و اهمیّت زیارتِ اهل بیت‌علیهم السلام تلاش‌می‌کند و می‌خواهد عظمت و ارزش زیارت را از نظر زائرین نابود کرده و یا حداقل‌کم‌رنگ نماید. یکی از مؤثّرترین راه‌های آن‌ها برای رسیدن به این هدف ترویج اززیارت‌هایی است که همراه با انجام کارهای ناپسند می‌باشد.

آن‌ها از یک سو مردم را به مسافرت‌های غیر سالم تشویق می‌کنند و از سوی دیگرمی‌خواهند عظمت مقام اهل بیت‌علیهم السلام را در نظر مردم کم‌رنگ نمایند. آن‌ها درپنهان‌سازی مقام اهل بیت‌علیهم السلام وارث و بازمانده بنی‌امیّه و بنی‌العبّاس و نشخوار کننده‌خوراک شیطانی معاویه و عمروعاص هستند.

هرچه آنان بکوشند که نام و یاد خاندان وحی‌علیهم السلام را از قلب و زبان مردم بزدایندولی خداوند خود فضیلت و جلال این خاندان را برای مردم آشکار می‌سازد. بهتراست در ارتباط با این گفتار کلامی از حضرت امام رضاعلیه السلام بیاوریم:

1) 24. سی لحن باربد: چند سرود است که باربد - موسیقی‌دان معروف دوره ساسانی - برای خسروپرویز می‌نواخت و آن‌ها را می‌خواند.

گفتار حضرت امام رضاعلیه السلام

درباره کارشکنی‌های دشمنان اهل بیت‌علیهم السلام

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

الحمد للَّه الّذی حفظ منّا ما ضیّع الناس ورفع منّا ما وضعوه حتّی لقدلُعِنّا علی منابر الکفر ثمانین عاماً وکتمت فضائلنا وبذلت الأموال فی‌الکذب علینا واللَّه تعالی یأبی لنا إلاّ أن یعلی ذکرنا ویبیّن فضلنا واللَّه‌ما هذا بنا وإنّما هو برسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله وسلم وقرابتنا منه حتّی صار أمرنا ومانروی عنه أنّه سیکون بعدنا من أعظم آیاته ودلالات نبوّته.

سپاس خداوندی را که نسبت به ما حفظ کرد آنچه را که مردم ضایع و تباه ساختند ونسبت به ما بالا برد آنچه را آن‌ها پست نمودند تا آنجا که بر منابر کفر هشتاد سال مارا لعن نمودند و فضائل ما را کتمان کردند و مال‌ها برای دروغ بستن بر ما مبذول‌داشتند خداوند تبارک و تعالی نپسندید برای ما و نخواست جز اینکه شأن ما والا وفضل ما ظاهر گردد و به خدا قسم این نه بخاطر ما بلکه بخاطر رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم وقرابت و خویشاوندی ما با وی بود تا آنکه امر ما و آنچه از او روایت می‌کنیم پس ازما از بزرگترین آیات و نشانه‌های نبوّت او خواهد شد.⁽¹⁾

کارگزاران وهّابیّت باید بدانند کارشکنی‌های معاویه و... و نقشه‌های شوم آن‌هابرای پنهان ساختن فضایل اهل بیت‌علیهم السلام از جهاتی ده‌ها برابر کارشکنی‌های وهّابیّت‌در این زمان بوده است؛ ولی سرانجام آن‌ها سر به تیره خاک برده و آرزوهای خود رابه گور بردند و هر روز نام خاندان وحی‌علیهم السلام درخشان‌تر شد.

سرانجامِ کارگزاران وهّابیّت نیز این‌گونه است.

1) 25. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 162/2 بحار الأنوار: 142/49.

بمب‌گذاری در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام

اکنون که از دستان آلوده وهّابیّت - که پدیده پلید یهود عنودند - سخن به میان آمد سزاوار است به مناسبت بمب‌گذاری در حرم مطهّر حضرت امام رضاعلیه السلام در ظهر روزعاشورای سال 1415 ه ق برابر با 30 خرداد 1373 ه ش مطالبی را بیان کنیم؛ تا همه‌بدانیم این‌گونه اعمال ناشایسته با نقشه‌های پیش‌ساخته دشمنان اسلام انجام‌می‌گیرد.

دستانِ به خون آلوده وهّابیّت با فعّالیّت فراوان در جهان به مقابله با تشیّع پرداخته‌و با خیال خام خود برای شکست و نابودی شیعیان دستور اربابان یهودی خود رااجرا می‌کنند غافل از آن‌که نقشه‌های آنان نقش برآب خواهد شد و سرانجام نتیجه‌رفتارشان را سراب خواهند دید.

آنان به خوبی می‌دانند از صدر اسلام یهودیانی که به شدّت به مقابله با اسلام‌پرداختند و افرادی چون ابوسفیان و ابوجهل و... را برای نابودی اسلام با خود همگام‌ساختند با شکست روبرو شدند؛ نه‌تنها آنان بلکه کسانی که لباس اسلام پوشیدند ودر پوشش نفاق ضربه به ریشه اسلام زدند اگرچه در میان امّت اختلاف افکندند وبسیاری را گمراه ساختند ولی سرانجام شمار شیعیان همواره روزافزون شد و - باهمه نقشه‌های شوم دشمنان - همچنان رو به افزایش است تا روزگاری که شیعیان برسراسر جهان حکومت کنند و دمار از روزگار دشمنانِ گمراه برآورند و آنان را به دیارعدم رهسپار سازند.

توجّه داشته باشیم که تعداد مسلمانان جهان را در هنگام شهادت رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم‌هفت میلیون نفر برآورد کرده‌اند که در جریان سقیفه افرادی که بر پیروی و ولایت‌حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام باقی ماندند از تعداد انگشتان دست هم کمتر بود ولی باهمه تلاش‌ها و کوشش‌ها و نقشه‌های فراوان برای نابودی شیعیان اکنون نزدیک به

‌یک سوّم مسلمانان را شیعیان جهان تشکیل می‌دهند و سرانجام دین تشیّع سراسرجهان را فرامی‌گیرد.

گروهی مأموریّت‌یافته چگونه می‌توانند دینی را که خداوند خود پشتیبان آنست‌از میان بردارند؟ مگر نه این است که خدا وعده داده است دین خود را بر تمامی ادیان‌جهان پیروز گرداند؟

چرا افراد ناآگاه را - که شستشوی مغزی شده و از اندیشه‌های سالم دور گشته‌اند -برای ویران ساختن مکان‌های مقدّس و یا به شهادت رساندن شیعیان اجیر می‌کنند؟!

آیا مزدوران خودفروخته نمی‌دانند که هرچند با انفجار بمب درِ و دیوار حرم‌مطهّر حضرت امام رضاعلیه السلام آسیب دید ولی علاقه و محبّت دوستان خاندان وحی‌علیهم السلام‌همچنان بیشتر شد و کانون شور و شوقِ آتشین آنان شعله‌ورتر گشت؟! به گونه‌ای که‌حاضرند هرچند با چنگ و دندان این فریب‌خوردگان بدفرجام را پاره‌پاره نموده تااثری از آنان در صحنه گیتی باقی نماند. و نه‌تنها این مزدورانِ گمراه بلکه آنان را که به‌گمراه ساختن این ابلهان کوته‌فکر می‌پردازند نابود سازند.

این حقیقتی است که حتّی بسیاری از دستان ناشناخته بلکه اربابان آنان نیز قبول‌دارند.

آنان به خوبی می‌دانند همان‌گونه که ابوسفیان‌ها و ابوجهل‌ها و معاویه‌ها وعمروعاص‌ها نتوانستند دین خدا را سرنگون سازند این عنکبوتان جدید نیزنمی‌توانند با تنیدن تارِ سست و بی‌بنیاد خود بنیانِ محکم و استوار تشیّع را ویران‌کنند.

آری؛ این نکته‌ای است که آنان آن را به خوبی می‌دانند.

آیا بمب‌گذار حرم را می‌شناسید؟!

نکته‌ای دیگر نیز هست که باید همه شیعیان پیروان و دوستداران اهل بیت‌علیهم السلام به‌آن توجّه داشته باشیم:

هرچند ما با شور و شوق درِ و دیوار و زمین حرم را می‌بوسیم؛ هرچند ما با تمام‌وجود از کسانی که به در و دیوار حرم آسیب رساندند متنفّر و بیزاریم اگر پاسداری‌از حرم حضرت امام رضاعلیه السلام به عهده ما نیست و ما توان آن را نداریم ولی حراست وپاسداری از حرم خدا - که حرم اهل بیت‌علیهم السلام نیز هست - وظیفه ما است.

هر انسانی که به خداوند ایمان آورده و به مقام ولایت معصومین‌علیهم السلام ارج می‌نهدباید در حفظ این حرم بکوشد و با پاسداری و حراست از حرم آن را از هر گونه‌آسیب و گزند حفظ نماید.

خداوند بزرگ پاسداری از این حرم را به عهده همه گذارده است و از تمامی آن‌هاخواسته است که تا حدّ قدرت و توانِ خود در حفظ این حرم بکوشند.

در سخنان خاندان وحی‌علیهم السلام در این باره بسیار تأکید شده و همواره درباره‌عظمت اهمیّت و بزرگداشت این حرم هشدار داده‌اند و بر آنان‌که اهمیّتی به آن‌نمی‌دهند سخت برآشفته‌اند و شیفتگان خدمت‌گذاری به آن حرم را بسیار نواخته‌اند.

آیا می‌دانید آن حرم کدام حرم است که هر فرد باایمان باید در آن راه داشته باشد؟

آیا می‌دانید آن حرم کدام حرم است که همه باید در پاسداری آن بکوشند و آن رااز آسیب و بمب‌گذاری حفظ و حراست نمایند؟

آیا می‌دانید آن حرم کدام حرم است که هر انسانی باید با پاسداری از آن بیگانگان‌را در آن راه ندهد؟ اگر نشانی از آن حرم به خاطر نمی‌آورید از مکتب اهل بیت‌علیهم السلام‌جویا شوید تا شما را با آن حرم آشنا کنند.

علاّمه مجلسی در «بحار الأنوار» از حضرت امام صادق‌علیه السلام نقل کرده که فرمودند:

القلب حرم اللَّه فلاتُسْکِنْ فی حرم اللَّه غیر اللَّه.⁽¹⁾

قلب حرم خداوند است؛ پس در حرم خدا غیر خدا را جای نده.

و نیز در روایت بسیار مهمّ دیگری از رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم نقل کرده است که آن‌حضرت فرمودند:

ناجی داود ربّه فقال: إلهی لکلّ ملک خزانة فأین خزانتک؟

قال جلّ جلاله: لی خزانة أعظم من العرش وأوسع من الکرسیّ وأطیب من الجنّة وأزین من الملکوت:

أرضها المعرفة وسماؤها الإیمان وشمسها الشوق وقمرها المحبّة ونجومها الخواطر وسحابها العقل ومطرها الرحمة وأثمارها الطاعة وثمرها الحکمة.

ولها أربعة ابواب: العلم والحلم والصبر والرضا؛ ألا وهی «القلب».⁽²⁾

داود با خدای خود مناجات کرد و گفت: خدای من؛ هر پادشاهی خزانه‌ای داردخزانه تو کجاست؟

خداوند جلّ جلاله فرمود: برای من خزانه‌ای است که از عرش باعظمت‌تر و ازکرسی وسیع‌تر و از بهشت پاکیزه‌تر و از ملکوت بازینت‌تر است:

زمینِ آن معرفت و آسمان آن ایمان و خورشید آن شوق و ماه آن محبّت وستارگان آن خطورها و ابر آن عقل و باران آن رحمت و میوه‌های آن طاعت ونتیجه آن حکمت است.

و برای آن چهار درب است: علم حلم صبر و رضا؛ آگاه باش که آن قلب است.

همان‌طور که دیدیم از قلب به حرم خداوند و باعظمت‌تر از عرش الهی و... تعبیرشده است. اگر از این حرم به خوبی پاسداری نموده و در احترام و اهمیّت آن کوشش‌نماییم در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام پذیرفته شده و در آن بارگاه باعظمت پذیرایی‌معنوی می‌شویم.

1) 26. بحار الأنوار: 25/70.

2) 27. بحار الأنوار: 59/70.

پس توجّه داشته باشیم که چگونه قلب ما باید با حضرت امام رضاعلیه السلام در ارتباطباشد.

ما باید قلب خود را پاک کنیم بیگانگان را در آن جای ندهیم از هر مالی استفاده‌نکنیم به هر صدایی گوش ندهیم به هر منظره‌ای ننگریم و حرمت حرم یا قلب خودرا حفظ کنیم تا چشم باطنی ما بینا و گوش باطنی ما شنوا گردد. کسی که این‌گونه باشدمی‌تواند از پذیرایی‌های معنوی در حرم مطهّر حضرت امام رضاعلیه السلام برخوردار گردد.

بنابراین ما باید از این حرم پاسداری نموده و به آن ارج نهیم. اگر ما از نفس وهواهای نفسانی خود پیروی کنیم در راه انهدام و نابودی این حرم گام برداشته‌ایم.اگر کردار گفتار و افکار ما بر اساس فرموده‌های اهل بیت‌علیهم السلام نباشد و به گناه وخطاکاری بپردازیم؛ اگر دست از آنچه مورد تحریم شرع قرار گرفته برنداریم اعمال‌ناپسند ما همچون بمبی است که در حرمِ خدا یا قلب خود منفجر می‌کنیم.

همچنان‌که انفجار بمب در حرم مطهّر حضرت امام رضاعلیه السلام ما را سخت افسرده‌ساخت باید توجّه داشته باشیم که گناهان ما نیز همانند بمب‌هایی است که با آن به‌تخریب قلب خود - که باید حرم الهی باشد - می‌پردازیم.

ما همان‌گونه که از عامل بمب‌گذاری در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام متنفّر و او رایک فرد خودفروخته و خائن می‌دانیم باید بدانیم که نفس ما - که ما را وادار به‌تخریب قلبمان می‌سازد - بزرگترین دشمن ما می‌باشد؛ همان‌طور که حضرت رسول‌اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم فرموده‌اند:

أعدی عَدوّک نفْسِک الّتی بیْن جَنْبَیْک.⁽¹⁾

دشمن‌ترین دشمنِ تو نفس تو است که همراه توست.

به این نکته مهمّ باید توجّه کنیم که ممکن است چنان انسان را غفلت فرابگیرد که‌خدا را فراموش نموده و در اثر آن خود را نیز فراموش نماید.

خداوند می‌فرماید:

1) 28. بحار الأنوار: 64/70.

«وَلاتَکُونُوا کَالَّذینَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ».⁽¹⁾

نباشید مانند کسانی که خدا را فراموش کردند پس خداوند هم خود آنان را ازیادشان برد.

اگر انسان این‌گونه باشد ممکن است جرم و جنایات دیگران را به خوبی درک کندو با آب و تاب آن را برای دیگران آشکار سازد امّا از جرم و جنایت خود نه‌تنها دم‌نمی‌زند بلکه اصلاً متوجّه آن نشده و خود را مجرم نمی‌داند تا درصدد علاج آن‌برآید. این‌گونه افراد در جهل مرکّب گرفتارند و نمی‌دانند که نمی‌دانند.

اگر انسان این‌گونه باشد ممکن است از بمب‌گذاری در حرم مطهّر حضرت امام‌رضاعلیه السلام و جاهای دیگر آزرده شود ولی چون خود را فراموش کرده است ازبمب‌گذاری و تخریبی که همواره بر قلب خود وارد می‌سازد کاملاً بی‌توجّه و از آن‌اطّلاعی نداشته باشد. قلبی که باید حرم خدا و جایگاه جانشینان او باشد منزل دیوان‌و شیاطین گشته است. به این جهت هر چه بیشتر بر قلب خود آسیب وارد کند از آن‌بی‌خبرتر و دورتر می‌شود.

چون مکتب اهل بیت‌علیهم السلام به شیعیان دستور می‌دهد که شیعه باید دشمن‌شناس‌باشد ما نه‌تنها باید دشمنان خارجی را بشناسیم بلکه نفس امّاره خود را نیز که‌دشمن‌ترین دشمنان ما هست بشناسیم و بدانیم آنچه بیش از همه بر ما ضربه می‌زنددشمن خارجی نیست بلکه آن نفسِ انسان است که گاهی دشمن خارجی را نیز درقلب او جای می‌دهد.

در این صورت انسان مهمّترین تخریب و بمب‌گذاری را در قلب خود و در وجودخویش انجام می‌دهد ولی - همان‌طور که خداوند فرموده است - آن را فراموش کرده وتوجّهی به آن ندارد.

پس ما نه‌تنها باید از دشمن خارجی و وسوسه‌ها و تبلیس ابلیس و نقشه‌ها و تدلیس‌انگلیس و حیله‌ها و مکّاری‌های آمریکا باخبر باشیم بلکه از دشمن داخلی و نفس امّاره‌خویش نیز برحذر باشیم.

1) 29. سوره حشر آیه 19.

حال که دانستیم ما با گناه و کارهای خلاف بمب‌گذار حرم و قلب خود هستیم این را نیز بدانیم که اگر مردم از اوّل تا به حال اهل بیت‌علیهم السلام را تنها نمی‌گذاردند و به‌گرد آنان جمع می‌شدند نوبت به بمب‌گذاری مکان‌های مقدّس نمی‌رسید که‌بیگانگان دست به این جنایت‌های بزرگ بزنند.

همان‌طور که حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام درباره امام عصر عجّل اللَّه تعالی فرجه فرمودند:

صاحب هذا الأمر الشرید الطرید الفرید الوحید.⁽¹⁾

صاحب این امر )اظهار ولایت و قدرت در سراسر عالم هستی( رانده‌شده دورشده تنها و تک می‌باشد.

اگر جامعه ما در این گناه بزرگ - که طرد امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه است - شرکت‌نداشت چگونه خیانتکاران می‌توانستند دست به این جنایت زده و به حرم مطهّرحضرت امام رضاعلیه السلام آسیب وارد نمایند؟ پس ما هر چند از کردار و اعمال آن‌هابی‌زاریم ولی به جای این‌که ما فدایی امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه و سایر اهل بیت‌علیهم السلام‌باشیم با کناره‌گیری و غفلت از آنان سدّ راه دشمنانشان نشدیم و راه را برای واردشدن آنان بازگذاردیم!

در نتیجه دشمنان دین به ایجاد و تقویت فرقه‌های وهّابی بهائی و... پرداختند وبا کمک دستان ناشناخته برای رسیدن به اهداف پلید خود گام برداشتند.

حاخام‌های یهود با خیال خام خود برای نابودی دین الهی کوشش می‌کنند ولی غافل‌از اینکه خدایی که میلیاردها میلیارد ستارگان فروزان را آفریده خود وعده داده است که‌سرانجام خورشید عالم آفرینش حضرت مهدی عجّل اللَّه تعالی فرجه را به یاری دین‌می‌فرستد و با نابودی تاروپود دشمنان تارهای تنیده‌شان از هم گسسته و نابود می‌شوند.

آنان اگر به پندار خود به برخی از هدف‌های شوم خود دست یابند ولی سرانجام‌کوس رسوایی آن‌ها در سراسر گیتی نواخته خواهد شد.

دستان ناشناخته و خودفروخته فقط سیاهی زاغ و زغن را دیده‌اند و به همان بسنده

1) 30. بحار الأنوار: 120/51.

‌کرده‌اند و چون گوش شنوا ندارند از هزاران آوای هَزاران⁽¹⁾یکی را هم نشنیده‌اند.

ای کاش؛ آنان می‌دانستند که مدّت‌شان کوتاه و مهلت‌شان رو به پایان است. ای‌کاش؛ آنان می‌توانستند بفهمند: پایان شب سیه سفید است و سرانجام سیاهی شب به‌پایان می‌رسد و انوار پرفروغ حضرت مهدی عجّل اللَّه تعالی فرجه سراسر جهان را روشن‌می‌سازد...

راهنمایی حضرت امام رضاعلیه السلام درباره شناخت افراد

متأسّفانه این‌گونه افراد ممکن است در ظاهر به صورت دوست و... در میان مردم‌جا باز کنند و در باطن نقشه‌های دشمن را پیاده کنند. به این جهت حضرت امام‌رضاعلیه السلام به همگان سخت هشدار داده‌اند که همه باید افراد را درست بشناسند و گول‌ظاهر فریبنده افراد را نخورند. به این دو روایت توجّه کنید:

1 - حضرت امام رضاعلیه السلام از امام سجّادعلیه السلام روایت کرده‌اند که فرمود:

اگر شخصی را دیدید که باوقار و خوشرفتار است در گفتارش به عبادت وپارسائی تظاهر می‌کند و در حرکاتش فروتنی می‌نماید تأنّی کنید مبادا شما رابفریبد چه بسا کسی که در برابر دنیا و ارتکاب محرّمات ناتوان است به خاطرضعف نیّت و پستی و ترسش پس دین را دامی برای دنیا قرار می‌دهد و همواره‌مردم را با ظاهر آراسته می‌فریبد اگر قدرت بر حرامی پیدا کند به آن هجوم‌می‌آورد.

و اگر دیدید که او از حرام خودداری می‌کند باز هم تأنّی کنید مبادا شما رابفریبد؛ چرا که خواسته‌ها و تمایلات خلق متفاوت است؛ چه بسا کسی که ازمال حرام هر چند زیاد باشد دوری می‌کند ولی خود را به کارهای زشت دیگروامی‌دارد اگر زشت را هم بیاید به حرام سراغ او می‌رود.

1) 31. هَزاران جمع هَزار: بلبل و عندلیب.

و اگر دریافتید که از آن هم دوری می‌کند باز تأنّی کنید مبادا شما را بفریبد تامیزان عقلش را بنگرید چه بسیار کسانی هستند که می‌توانند همه آن بدی‌هارا ترک کنند امّا به عقل متین و استوار رجوع نمی‌کنند لذا آنچه را به خاطرجهل و نادانی‌اش تباه می‌سازد بیشتر است از آنچه با عقلش آن را اصلاح‌می‌کند.

حال اگر عقلش را متین یافتید باز تأنّی کنید مبادا شما را بفریبد تا بنگرید: آیابه همراهی هواهایش برخلاف عقلش عمل می‌کند یا به همراهی عقلش برخلاف هواهایش عمل می‌کند و اینکه علاقه‌اش به ریاست‌های باطل چگونه‌است؟ و آیا نسبت به آن بی‌اعتنا هست یا نه؟ چرا که در میان مردم کسانی‌هستد که خسر الدنیا والآخرتند؛ یعنی دنیا و آخرت هر دو را بر باد می‌دهند دنیا را بخاطر دنیا رها می‌کنند و می‌پندارند که لذّت ریاست باطل بیش از لذّت‌اموال و نعمت‌های مباح و حلال است لذا همه آن‌ها را رها می‌کنند به خاطررسیدن به ریاست باطل.

«وَإِذا قیلَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ اَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْاِثْمِ فَحَسْبُهُ جَهَنَّمُ وَلَبِئْسَ الْمِهاد».⁽¹⁾

«و زمانی که به آن‌ها گفته شود: از خدا بترسید غرور و لجاجت آن‌ها را به گناه‌کشاند برای آن‌ها آتش دوزخ کافی است و بد جایگاهی است».

پس او همچون شتری که جلو خود را نبیند - یعنی بدون بصیرت - گام برمی‌داردو او را اوّلین باطل به سوی دورترین هدف‌های زیانکاری می‌کشاند و بعد از آنکه‌طلب کرد آنچه را که قدرت بر آن ندارد پروردگارش او را در طغیانش کشاند پس‌او آنچه را خدا حرام ساخته حلال دارد و آنچه را خداوند حلال ساخته حرام داردو باکی ندارد به آنچه از دینش از دست رود در صورتی که ریاستش که به خاطرآن شقی و بدبخت گردیده سالم بماند.

آن‌ها همان کسانی هستند که خدا بر ایشان غضب کرده و مورد لعن خویش قرار

1) 32. سوره بقره آیه 206.

داده و بر ایشان عذاب خوارکننده‌ای آماده ساخته است.

ولی مرد مرد کامل و مرد خوب کسی است که هوا و خواسته‌هایش را تابع امرخدا گردانیده و توانش را در راه خدا بذل نماید خواری به همراه حق را نزدیکتربه عزّت جاوید و همیشگی ببیند از عزّت در باطل و بداند ضرر و زیان کم دنیا وسختی اندکی را که تحمّل می‌کند او را به نعمت پایدار در سرای جاودان وفناناپذیر می‌رساند ولی سرور و شادمانی فراوان دنیا که بر اثر پیروی هواهای‌نفسانی بدست آورده او را به عذاب پیوسته‌ای که هرگز زایل نمی‌گردد می‌کشاند.

این است مرد واقعی و مرد خوب به او بپیوندید و به روش او اقتدا کنید و به‌وسیله او به سوی پروردگارتان توسّل جویید؛ زیرا که دعای او رد نمی‌گردد ونسبت به خواسته‌اش ناکام و ناامید نمی‌شود.⁽¹⁾

دوستان منافق

2 - حسن بن علیّ خزّاز گوید: از حضرت امام رضاعلیه السلام شنیدم که فرمود:

در میان کسانی که مودّت و دوستی ما اهل بیت را به خود می‌بندند کسانی‌هستند که فتنه‌انگیزی آنان برای شیعیان ما از دجّال بیشتر است.

عرض کردم: با چه وسیله و از چه راهی؟

فرمود: با ارادت نشان دادن و دوستی کردن با دشمنان ما و دشمنی کردن بادوستان ما؛ زیرا هرگاه چنین شود حقّ و باطل آمیخته می‌گردد و امر مشتبه‌می‌شود در نتیجه مؤمن از منافق شناخته نمی‌شود.⁽²⁾

1) 33. جامع أحادیث الشیعة: 311/7.

2) 34. وسائل الشیعة: 441/11.

عظمت حرم حضرت امام رضاعلیه السلام در کلام آن بزرگوار

قبل از آنکه به بیان ثواب زیارت امام هشتم‌علیه السلام بپردازیم اندکی درباره عظمت‌حرم حضرت امام رضاعلیه السلام و بارگاه نورانی آن حضرت توضیح می‌دهیم؛ تا هنگام‌زیارت توجّه داشته باشیم که به چه جایگاهی گام نهاده‌ایم تا در آستان مقدّس حضرت‌امام رضاعلیه السلام هر چه بهتر و بیشتر خود را در برابر و در حضور آن بزرگوار ببینیم:

در این بارگاه همیشه اولیاء خدا از ملائکه و... حضور دارند. حضرت امام رضاعلیه السلام‌در ضمن حدیثی فرموده‌اند:

هذه البقعة روضة من ریاض الجنّة ومختلف الملائکة لایزال فوج ینزل‌من السماء وفوج یصعد إلی أن ینفخ فی الصور.⁽¹⁾

این بقعه و بارگاه باغی از باغ‌های بهشت و محلّ رفت و آمد فرشتگان است؛همواره گروهی فرود می‌آیند و گروهی بالا می‌روند تا هنگامی که صور دمیده شود.

همه فرشتگان در برابر آن حضرت می‌ایستند و تا آن بزرگوار اجازه نشستن به‌آن‌ها ندهند به زمین نخواهند نشست.

در این‌باره روایت جالبی از حضرت امام جوادعلیه السلام وارد شده که با این کلام ارتباطدارد: از آن حضرت روایت شده است که فرمود:

یکی از اصحاب حضرت امام رضاعلیه السلام مریض شد آن حضرت به عیادت او رفت‌و فرمود: چگونه تو را می‌یابیم )در چه حالی هستی(؟

عرض کرد: بعد از شما مرگ را ملاقات کردم )مقصودش شدّت بیماری و سختی‌و درد و ناراحتی بوده است(.

امام‌علیه السلام فرمود: مرگ را چگونه دیدار کردی؟

1) 35. مستدرک الوسائل: 357/10.

عرض کرد: بسیار سخت و دردناک.

فرمود: مرگ را دیدار نکرده‌ای بلکه چیزی که تو را آگاه کند و بعضی از احوال‌مرگ را به تو نشان دهد دیدار کرده‌ای مردم نسبت به مرگ دو نوعند: گروهی بامردن راحت می‌شوند و گروهی با مردن آن‌ها دیگران راحت می‌شوند؛ پس‌ایمان به پروردگار و ولایت ما اهل‌بیت را تازه کن تا از نوع اوّل باشی و راحت شوی.

آن شخص به دستور امام‌علیه السلام عمل کرد سپس عرض کرد: ای فرزند رسول‌خدا؛ این‌ها فرشتگان پروردگارند که با درود و احترام و هدایا آمده‌اند بر شماسلام می‌کنند و در پیش‌روی شما ایستاده‌اند به آن‌ها اجازه دهید که‌بنشینند.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود: ای فرشتگان پروردگار من؛ بنشینید.

سپس به آن مریض فرمود: از این فرشتگان بپرس: آیا به آن‌ها دستور داده‌شده که در حضور من بایستند؟

مریض گفت: از آن‌ها پرسش نمودم جواب دادند که اگر همه فرشتگانی که خداآفریده است در پیشگاه شما حاضر شوند همگی خواهند ایستاد و هرگزنمی‌نشینند تا به آن‌ها اجازه دهی و خداوند به آن‌ها این‌گونه دستور داده‌است.⁽¹⁾

حرم حضرت امام رضاعلیه السلام - همان‌گونه که آن حضرت فرموده‌اند - همواره جایگاه‌رفت و آمد ملائکه است.

بدیهی است که دربار همه ائمّه اطهارعلیهم السلام از این عظمت برخوردار می‌باشند وفرشتگانْ همه مأمور به خضوع و تواضع نسبت به تمامی معصومین‌علیهم السلام می‌باشند.نه‌تنها فرشتگان بلکه پیامبران اولوا العزم الهی نیز از مقام و منزلت آن بزرگواران آگاه‌بوده و در گرفتاری‌های بسیار سخت خداوند را به حقّ این بزرگواران خوانده ونجات یافته‌اند.

1) 36. الدعوات: 248.

توسّل به اهل بیت‌علیهم السلام

شیخ صدوق به سند خود از حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام روایت کرده است که‌فرمود:

چون حضرت نوح در معرض غرق‌شدن قرار گرفت خدا را به حقّ ما خواند وخدا او را از غرق شدن رهانید و چون حضرت ابراهیم در آتش رها شد خدا را به‌حقّ ما خواند و خدا برای او آتش را سرد و سلامت - یعنی بدون ضرر و آسیب -قرار داد و چون حضرت موسی عصا را به دریا زد خدا را به حقّ ما خواند و خداآن را خشک قرار داد و چون حضرت عیسی در خطر کشته‌شدن به دست‌یهودیان قرار گرفت خدا را به حقّ ما خواند و از کشته‌شدن نجات یافت و خدا اورا بسوی خود بالا برد.⁽¹⁾

همان‌گونه که پیامبران الهی در سختی‌ها خدا را به نام اهل بیت‌علیهم السلام می‌خواندند مانیز وظیفه داریم در مشکلات و گرفتاری‌های خود که مهمّترین و سخت‌ترین آن‌هاغیبت امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه می‌باشد به آن بزرگواران متوسّل شویم و خداوند رابه نام آنان بخوانیم.

در روایت دیگر حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده‌اند:

هرگاه دچار گرفتاری و مشکل سختی شدید در پیشگاه الهی به واسطه ما یاری‌بجوئید خداوند تبارک و تعالی فرموده است:

«وَللَّهِِ الْأَسْماءُ الْحُسْنی فَادْعُوهُ بِها»⁽²⁾.

برای خدا نام‌هائی نیکو است او را با آن‌ها بخوانید.

و امام صادق‌علیه السلام فرموده‌اند:

به خدا قسم؛ ما آن نام‌های نیکوی پروردگار هستیم که خداوند جز با معرفت مااز کسی چیزی نمی‌پذیرد.⁽³⁾

1) 37. جامع أحادیث الشیعة: 302/19 وسائل الشیعة: 1143/4. )احادیث در این مورد بسیار فراوان است و دعاهائی که ازآن بزرگواران صادر گشته بر آن دلالت دارد زیرا در آن‌ها توسّل به ایشان زیاد وارد شده است(.

2) 38. سوره اعراف آیه 180.

3) 39. جامع أحادیث الشیعة: 297/19.

توسّل به این بزرگواران در همه جا پسندیده است و بدیهی است که اگر در حرم آن‌بزرگواران به آنان متوسّل شویم اثر بسیار زیادتری خواهد داشت؛ همان‌گونه که نمازخواندن در حرم‌های معصومین‌علیهم السلام از آثار و ثواب‌های بسیار بیشتری برخورداراست.

فضیلت نماز در حرم ائمّه‌علیهم السلام

مرحوم محدّث قمی نوشته است: عالم جلیل و فقیه بی‌بدیل شیخ خضر شلال‌رحمه الله‌در مزار خود فرموده:

از دلیل‌های عقلی و نقلی استفاده می‌شود که نماز در حرم حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم وحرم حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام و همچنین حرم‌های سایر ائمّه‌علیهم السلام افضل است از نمازدر مسجد الحرام که فضیلت نماز در آن برابر هزار نماز در جای دیگر است با آنکه‌نماز در مسجد پیغمبرصلی الله علیه وآله وسلم برابر ده‌هزار نماز است که در جای دیگر خوانده شود.⁽¹⁾

بدیهی است که مجاورین محترم و زائرین گرامی وظیفه دارند حقّ دیگران را نیزرعایت نمایند.

آنچه تاکنون گفتیم راجع به حرم حضرت امام رضاعلیه السلام و سایر معصومین‌علیهم السلام بود.باید به این نکته توجّه داشته باشیم که برخی از شهرها دارای ویژگی‌هایی می‌باشند.

به این دو روایت توجّه کنید:

فضیلت زمین نجف کربلا و طوس

1 - امام صادق‌علیه السلام فرموده است:

أربعة بقاع ضجّت إلی اللَّه أیّام الطوفان: البیت المعمور فرفعه اللَّه والغری‌وکربلاء وطوس.⁽²⁾

1) 40. هدیّة الزائرین وبهجة الناظرین: 190.

2) 41. بحار الأنوار: 39/102 ح 38.

در ایّام طوفان - که در دوران حضرت نوح‌علیه السلام واقع شد - چهار بقعه و سرزمین به‌درگاه خداوند ضجّه زدند و فریاد برآوردند: بیت المعمور که خدا آن را بالا برد نجف کربلا و طوس.

این روایت صراحت دارد که سرزمین طوس مانند نجف و کربلا دارای ویژگی‌می‌باشد.

صاحب کتاب «وافی» فرموده است: ضجّه این سرزمین‌ها به سوی خداوند این‌بوده که بر اثر طوفان کسی وجود نخواهد داشت تا روی این زمین‌ها خداوند راعبادت کند. به خاطر این جهت خداوند آن‌ها را محلّ دفن اولیاء خود قرار داد.

اوّلین محلّی که در این زمین مقدّس بنا شد «سناباد» بود که اسکندر ذوالقرنین-صاحب سدّ - آن را ساخت و تا زمان بناء شهر طوس دائر بود.⁽¹⁾

2 - در روایت دیگری درباره فضیلت سرزمین طوس چنین وارد شده است: داودبن قاسم جعفری گوید: از حضرت محمّد بن علی الجوادعلیهما السلام شنیدم که فرمود:

إنّ بین جبلی طوس قبضة قبضت من الجنّة من دخلها کان آمناً یوم‌القیامة من النّار.⁽²⁾

میان دو کوه طوس قطعه‌ای است که از بهشت گرفته شده است؛ کسی که به آنجاوارد شود در روز قیامت از آتش دوزخ ایمن است.

از این دو روایت استفاده می‌شود: علاوه بر عظمت و اهمیّت حرم حضرت امام‌رضاعلیه السلام شهر طوس نیز دارای عظمت و احترام است و زائرین و مجاورین محترم‌باید به این نکته توجّه داشته باشند و احترام این سرزمین را رعایت کنند.

پس از بیان مطالب گذشته جریان جالبی درباره دعا و توسّل در حرم حضرت امام‌رضاعلیه السلام نقل می‌کنیم و سپس به نتیجه‌گیری از آن می‌پردازیم:

1) 42. عجائب زیارة الإمام الرضاعلیه السلام: 25.

2) 43. وسائل الشیعة: 436/10.

دعا در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام

ابوالعباس احمد بن محمّد حاکم گوید: از عامر بن عبداللَّه - که حاکم «مرورود» واز راویان حدیث بود - شنیدم که می‌گفت:

به مشهد حضرت امام رضاعلیه السلام در طوس رفتم مردی ترک‌زبان را دیدم که واردبارگاه حضرت امام رضاعلیه السلام شد و در قسمت بالای سر امام ایستاد و شروع کرد به‌گریستن و به ترکی دعا می‌کرد و می‌گفت: پروردگارا؛ اگر پسرم زنده است بین من واو جمع نما و اگر مرده است مرا از خبر او آگاه فرما.

من با لغت ترکی آشنا بودم و فهمیدم چه می‌گوید و چه حاجتی دارد به او گفتم:ای مرد؛ تو را چه شده است؟

گفت: پسری داشتم که در جنگ اسحاق‌آباد همراه من بود او را گم کرده‌ام وخبری از او ندارم و مادری دارد که همواره بر او گریه می‌کند من اینجا برای این‌مطلب دعا می‌کنم؛ زیرا شنیده‌ام دعا در این حرم مستجاب است.

گفت: دلم به حالش سوخت دستش را گرفتم و او را بیرون آوردم تا در آن روز ازاو پذیرایی کنم چون از مسجد گوهرشاد خارج شدیم جوان بلندقامتی که تازه مو برگونه‌اش روئیده بود و لباس وصله‌داری بر تن داشت به ما برخورد کرد تا چشم آن‌مرد به او افتاد به سویش دوید با او معانقه کرد و گریست و هر کدام دیگری راشناخت و او پسرش بود که کنار مرقد پاک حضرت امام رضا علیه السلام از خداوندمی‌خواست که او را و یا خبرش را به وی برساند.

گفت: از او پرسیدم: چگونه به اینجا آمدی؟

گفت: بعد از جنگ اسحاق‌آباد به طبرستان رفتم مردی از اهل دیلم مرا به‌خانه‌اش برد و پرورش داد و اکنون که به این سن رسیده‌ام به دنبال پدر و مادرم که‌خبرشان بر من پوشیده بود به راه افتادم و همراه گروهی که به این سو می‌آمدندرهسپار شدم تا به اینجا رسیدم.

آن مرد ترک‌زبان گفت: از آنچه در این حرم برای من آشکار شد یقین من به این

‌مکان کامل شد و محکم گردید و سوگند یاد نمودم که از این صحن و سرا و از این‌بارگاه تا وقتی که زنده‌ام جدا نشوم. و حمد و ستایش مخصوص خداوند است درآغاز و انتها و آشکار و نهان و درود و سلام بر محمّد مصطفی آن پیامبر برگزیده وخاندان پاک او باد.⁽¹⁾

ای کاش؛ می‌دانستیم که نه‌تنها آن جوان و افرادی چون او بلکه ما همه گم‌شده‌ایم؛ زیرا از امام خود دور شده و آن حضرت را نمی‌یابیم و در حرم حضرت امام‌رضاعلیه السلام و سایر ائمّه اطهارعلیهم السلام برای یافتن منجی عالم بشریّت امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه‌دست به دعا و توسّل بلند می‌کردیم.

«هشت» روایت از معصومین‌علیهم السلام درباره ثواب زیارت امام هشتم‌علیه السلام

تاکنون نکته‌هایی را درباره حرم و بارگاه حضرت امام رضاعلیه السلام بیان نمودیم و اینک‌هشت روایت از روایاتی را که درباره ثواب زیارت امام هشتم حضرت علیّ بن موسی‌الرضاعلیه السلام می‌باشد نقل می‌کنیم:

روایت اوّل:

شیخ صدوق‌رحمه الله به سند خود از رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم روایت کرده است که فرمود:

سیدفن بضعة منّی بأرض خراسان لایزورها مؤمن إلّا أوجب اللَّه عزّوجلّ‌له الجنّة وحرّم جسده علی النّار.⁽²⁾

به زودی پاره‌ای از تن من در سرزمین خراسان دفن خواهد شد هیچ مؤمنی او رازیارت نمی‌کند مگر اینکه خداوند بهشت را برایش واجب گرداند و جسد او را برآتش حرام فرماید.

1) 44. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 292/2.

2) 45. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 258/2 وسائل الشیعة: 436/10.

روایت دوّم:

نعمان بن سعد گوید: امیر مؤمنان حضرت علیّ بن ابی طالب‌علیه السلام فرمود:

سیقتل رجل من ولدی بأرض خراسان بالسمّ ظلماً إسمه إسمی وإسم‌أبیه إسم ابن عمران موسی.

ألا فمن زاره فی غربته غفر اللَّه تعالی ذنوبه ما تقدّم منها وما تأخّر ولوکانت مثل عدد النجوم وقطر الأمطار وورق الأشجار.⁽¹⁾

به زودی یکی از فرزندانم را در سرزمین خراسان از روی ظلم و ستم با سمّ به‌شهادت می‌رسانند نام او نام من و نام پدرش نام پسر عمران )موسی( است.

آگاه باشید؛ هر کس او را در شهر غربت زیارت کند خداوند گناهان گذشته و آینده‌او را بیامرزد؛ گرچه به تعداد ستارگان و قطره باران‌ها و برگ درختان باشد.

روایت سوّم:

قبیصة بن جابر گوید: از بازمانده اوصیاء و وارث علم پیامبران ابوجعفر محمّدبن علی امام باقرعلیه السلام شنیدم که فرمود:

سرور عبادت‌کنندگان از پدرش سرور شهیدان و او از پدرش سرور اوصیاء امیرمؤمنان‌علیهم السلام و آن حضرت از رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم روایت کرده است که فرمود:

ستدفن بضعة منّی بأرض خراسان ما زارها مکروب إلّا نفّس اللَّه کربته ولا مذنب إلّا غفر اللَّه ذنوبه.⁽²⁾

به زودی پاره‌ای از تن من در سرزمین خراسان دفن شود هیچ اندوهناکی او رازیارت نکند مگر آنکه اندوهش برطرف شود و هیچ گناه‌کاری او را زیارت نکندمگر آن‌که گناهش آمرزیده شود.

روایت چهارم:

حمزة بن حمران گوید: امام صادق‌علیه السلام فرموده است:

1) 46. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 262/2 وسائل الشیعة: 435/10.

2) 47. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 261/2 وسائل الشیعة: 435/10 و 437.

یقتل حفدتی بأرض خراسان فی مدینة یقال لها «طوس» من زاره إلیها عارفاًبحقّه أخذته بیدی یوم القیامة فأدخلته الجنّة وإن کان من أهل الکبائر.

نوه‌ام را در خراسان در شهری بنام «طوس» به شهادت می‌رسانند هر کس او رازیارت کند در حالی‌که معرفت به حقّ آن حضرت داشته باشد روز قیامت دست اورا گرفته وارد بهشت می‌کنم؛ گرچه از اهل گناهان کبیره باشد.

عرض کردم: شناخت حقّ آن حضرت چگونه تحقّق پیدا می‌کند؟ فرمود:

یعلم أنّه إمام مفترض الطاعة شهید من زاره عارفاً بحقّه أعطاه اللَّه تعالی‌له أجر سبعین ألف شهید ممّن استشهد بین یدی رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله وسلم علی‌حقیقة.⁽¹⁾

بداند که او امامی است واجب الإطاعة )یعنی اطاعت او بر همگان واجب است( و)او( شهید و شاهد )اعمال مردم( است هر کس او را با این معرفت زیارت کندخداوند به او پاداش هفتاد هزار شهید از شهیدانی که در رکاب رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم به‌شهادت رسیده‌اند مرحمت فرماید.

روایت پنجم:

سلیمان بن حفص مروزی گوید: از حضرت موسی بن جعفرعلیه السلام شنیدم که فرمود:

إنّ إبنی علیّ مقتول بالسم ظلماً ومدفون إلی جنب هارون بطوس من‌زاره کمن زار رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله وسلم.⁽²⁾

فرزندم علی به وسیله سمّ از روی ظلم و ستم کشته شود و در طوس کنار هارون دفن‌گردد هر کس او را زیارت کند مانند کسی است که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم را زیارت کرده‌باشد.

روایت ششم:

سلیمان بن حفص مروزی گفت: از حضرت موسی بن جعفرعلیهما السلام شنیدم که فرمود:

1) 48. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 263/2 وسائل الشیعة: 435/10 بحار الأنوار: 35/102 ح 17 و 19.

2) 49. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 264/2 وسائل الشیعة: 438/10.

من زار قبر ولدی علیّ کان له عند اللَّه تعالی سبعون حجّة مبرورة.

هر کس قبر فرزندم علی را زیارت کند برای او نزد خداوند تبارک و تعالی ثواب‌هفتاد حجِّ نیکو باشد.

عرض کردم: هفتاد حجّ؟

فرمود: آری؛ و هفتاد هزار حجّ سپس فرمود:

ربّ حجّة لاتقبل ومن زاره أو بات عنده لیلة کان کمن زار اللَّه تعالی فی‌عرشه.

چه بسیار حجّی که پذیرفته نگردد و هر کس او را زیارت کند یا شبی نزد او بماندمانند کسی است که خداوند تعالی را در عرشش زیارت کند.

عرض کردم: مانند کسی که خدا را در عرش زیارت کند؟!

فرمود: آری؛ وقتی روز قیامت شود چهار نفر از پیشینیان و چهار نفر ازپسینیان بر عرش خداوند باشند؛ از پیشینیان نوح ابراهیم موسی وعیسی‌علیهم السلام و از پسینیان محمّد علی حسن و حسین‌علیهم السلام باشند سپس‌ریسمان سنجش اعمال کشیده شود پس زوّار قبور امامان با ما بنشینند.

آگاه باشید که بالاترین آنان از جهت رتبه و درجه و بهترین آنان از جهت عطا وبخشش زائرین قبر فرزندم علی می‌باشند.⁽¹⁾

روایت هفتم:

حضرت عبدالعظیم حسنی گوید: امام جوادعلیه السلام فرمود:

ضمنت لمن زار أبی بطوس عارفاً بحقّه الجنّة علی اللَّه تعالی.⁽²⁾

من بهشت را برای کسی که پدرم را در طوس زیارت کند و به حقّ آن حضرت‌معرفت داشته باشد ضمانت می‌کنم.

1) 50. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 263/2 بحار الأنوار: 35/102.

2) 51. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 259/2 وسائل الشیعة: 435/10 و 437 بحار الأنوار: 37/102.

روایت هشتم:

حضرت عبدالعظیم حسنی روایت کرده و گفته است که از امام هادی‌علیه السلام شنیدم‌فرمود:

أهل قم وأهل آبة مغفور لهم لزیارتهم لجدّی علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام‌بطوس. ألا ومن زاره فأصابه فی طریقه قطرة من السماء حرّم اللَّه جسده‌علی النّار.⁽¹⁾

اهل قم و اهل آبه گناهان‌شان آمرزیده شده است؛ چون جدّم علیّ بن موسی‌الرضاعلیه السلام را در طوس زیارت می‌کنند.

بدانید که هر کس او را زیارت کند و در مسیر راه قطره‌ای باران به او برسد خداوندجسدش را بر آتش حرام گرداند.

«هشت» روایت از امام هشتم‌علیه السلام درباره ثواب زیارت آن حضرت

روایت اوّل:

شیخ صدوق‌رحمه الله به سند خود از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

من زارنی علی بُعد داری أتیته یوم القیامة فی ثلاث مواطن حتّی‌اُخلّصه من أهوالها: إذا تطایرت الکتب یمیناً وشمالاً وعند الصراط وعند المیزان.⁽²⁾

هر کس مرا با دور بودن مزارم زیارت کند روز قیامت در سه جایگاه به دیدار اومی‌روم و از سختی‌ها و وحشت‌ها او را می‌رهانم: )یکی( هنگامی که پرونده‌ها را به‌دست راست یا چپ آنان می‌دهند )دوّم( هنگامی که می‌خواهند از صراط عبورکنند )سوّم( در کنار میزان و هنگام سنجش اعمال.

1) 52. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 264/2 وسائل الشیعة: 438/10 بحار الأنوار: 38/102.

2) 53. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 258/2 وسائل الشیعة: 433/10.

روایت دوّم:

شخصی از اهل خراسان به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کرد: ای فرزند رسول‌خدا؛ در خواب رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم را زیارت کردم؛ گویا به من فرمود:

چه حالی خواهید داشت هنگامی که پاره تن من در سرزمین شما دفن شود امانت من به شما سپرده شود و ستاره من در زمین شما پنهان گردد؟

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

أنا المدفون فی أرضکم وأنا بضعة نبیّکم فأنا الودیعة والنجم.

ألا ومن زارنی وهو یعرف ما أوجب اللَّه تبارک وتعالی من حقّی وطاعتی‌فأنا وآبائی شفعاؤه یوم القیامة ومن کنّا شفعآئه نجی ولو کان علیه مثل‌وزر الثقلین الجنّ والإنس.

منم آن دفن‌شونده در سرزمین شما و پاره تن پیامبرتان و منم آن امانت و آن‌ستاره.

آگاه باشید که هر کس مرا زیارت کند در حالی‌که حقّی را که خدا برای من واجب‌نموده بشناسد و به طاعت من ملتزم باشد من و پدرانم شفیعان او در روز قیامت‌خواهیم بود و هر کس ما شفیع او باشیم اهل نجات و رستگاری خواهد بود؛ گرچه‌گناهانی مانند گناهان جنّ و انس بر عهده او باشد.

سپس فرمود: پدرم از جدّم و او از پدرانش روایت کرده است که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم‌فرمود: کسی که مرا در خواب زیارت کند در واقع مرا زیارت کرده است؛ زیراهرگز شیطان به صورت من یا یکی از اوصیاء و جانشینان من و یا به صورت یکی‌از شیعیان ایشان هرگز ظاهر نمی‌گردد و بدون تردید رؤیای صادقه جزئی ازهفتاد جزء از نبوّت است.⁽¹⁾

روایت سوّم:

علیّ بن حسن بن فضّال از پدرش روایت کرده است که گفت: از حضرت علیّ بن

1) 54. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 260/2 بحار الأنوار: 32/102 وسائل الشیعة: 436/10.

‌موسی الرضاعلیه السلام شنیدم که فرمود:

أنا مقتول ومسموم ومدفون بأرض غربة أعلم ذلک بعهد عهده إلیّ أبی عن أبیه عن آبائه عن علیّ بن أبی طالب‌علیهم السلام عن رسول اللَّه‌صلی الله علیه وآله وسلم.

ألا فمن زارنی فی غربتی کنت أنا وآبائی شفعاءه یوم القیامة ومن کنّاشفعآئه نجی ولو کان علیه مثل وزر الثقلین.⁽¹⁾

من کشته و مسموم می‌شوم و در سرزمین غربت دفن می‌گردم و آن را می‌دانم به‌عهدی که پدرم از پدرش از پدرانش از علیّ بن ابی‌طالب‌علیهم السلام از رسول‌خداصلی الله علیه وآله وسلم به من سپرده است.

آگاه باشید و بدانید که هر کس مرا در غربتم زیارت کند من و پدرانم شفیع او در روزقیامت خواهیم بود و هر کس ما شفیع او باشیم نجات یابد؛ گرچه مانند گناه جنّ وانس بر او باشد.

روایت چهارم:

اباصلت هروی گفت: نزد حضرت امام رضاعلیه السلام بودم گروهی از اهل قم شرفیاب‌شدند و سلام کردند و امام‌علیه السلام به آن‌ها پاسخ داد و نزدیک خود نشانید و به آن‌ها فرمود:

مرحباً بکم وأهلاً فأنتم شیعتنا حقّاً وسیأتی علیکم یوم تزورونی فیه‌تربتی بطوس.

ألا فمن زارنی وهو علی غسل خرج من ذنوبه کیوم ولدته اُمّه.⁽²⁾

مرحبا خوش آمدید شما به راستی از شیعیان ما هستید و روزی می‌رسد که شمادر آن روز قبر مرا در طوس زیارت می‌کنید.

بدانید هر کس در حالی‌که غسل کرده باشد مرا زیارت کند از گناهانش خارج شودمانند روزی که مادرش او را به دنیا آورده است.

1) 55. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 266/2 بحار الأنوار: 34/102.

2) 56. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 264/2 وسائل الشیعة: 446/10.

روایت پنجم:

بزنطی روایت کرده است: حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام در نامه مبارکش که آن‌را قرائت کردم مرقوم فرموده بودند:

أبلغ شیعتی أنّ زیارتی تعدل عند اللَّه ألف حجّة.

به شیعیانم ابلاغ کن که زیارت من نزد خدا پاداشی معادل هزار حجّ دارد.

بزنطی گوید: به حضرت جواد الأئمّه‌علیه السلام عرض کردم: ثواب هزار حجّ دارد؟فرمود:

بلکه بخدا قسم ثواب هزار هزار )یعنی یک میلیون( حجّ دارد برای کسی که بامعرفت به حقّ آن حضرت او را زیارت کند.⁽¹⁾

روایت ششم:

عبدالسّلام بن صالح گوید: از حضرت امام رضاعلیه السلام شنیدم که فرمود:

إنّی ساُقتل بالسمّ مظلوماً واُقبر إلی جنب هارون الرشید ویجعل اللَّه‌عزّوجلّ تربتی مختلف شیعتی وأهل محبّتی فمن زارنی فی غربتی‌وجبت له زیارتی یوم القیامة.

والّذی أکرم محمّداً بالنّبوة واصطفاه علی جمیع الخلیقة لایصلّی أحدمنکم عند قبری إلاّ استحقّ المغفرة من اللَّه عزّ وجلّ یوم یلقاه.

والّذی أکرمنا بعد محمّدصلی الله علیه وآله وسلم بالإمامة وخصّنا بالوصیّة إنّ زوّار قبری‌أکرم الوفود علی اللَّه عزّوجلّ یوم القیامة وما من مؤمن یزورنی فتصیب‌وجهه قطرة من الماء إلاّ حرّم اللَّه جسده علی النّار.⁽²⁾

همانا من به زودی با زهر جفا مظلومانه کشته می‌شوم و در کنار قبر هارون دفن‌می‌شوم و خداوند مرقد مرا محلّ رفت و آمد شیعیان و دوستانم قرار می‌دهد هر

1) 57. وسائل الشیعة: 444/10 بحار الأنوار: 33/102.

2) 58. وسائل الشیعة: 439/10 بحار الأنوار: 36/102.

کس مرا در غربت زیارت کند بر من واجب می‌شود که او را در قیامت زیارت کنم.

سوگند به آنکه محمّدصلی الله علیه وآله وسلم را به نبوّت گرامی داشته و او را بر همه آفریدگان‌برگزیده هیچ یک از شما کنار قبر من نماز نمی‌گزارد مگر آنکه سزاوار آمرزش‌پروردگار می‌شود روزی که او را ملاقات کند.

و سوگند به آنکه بعد از حضرت محمّدصلی الله علیه وآله وسلم ما را به امامت گرامی داشته و به‌وصایت مخصوص گردانیده که زائرین قبر من گرامی‌ترین کسانی هستند که روزقیامت بر خداوند تبارک و تعالی وارد می‌شوند و هیچ مؤمنی نیست که مرا زیارت‌کند در حالی که قطره آبی بر چهره او اصابت کرده باشد مگر آنکه خداوند جسم او رابر آتش دوزخ حرام گرداند.

روایت هفتم:

عبدالسّلام بن صالح هروی از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که آن‌حضرت داخل جایگاهی شد در سرای حمید بن قحطبه که قبر هارون بود سپس‌فرمود:

هذه تربتی وفیها اُدفن وسیجعل اللَّه هذا المکان مختلف شیعتی وأهل‌محبّتی واللَّه لایزورنی منهم زائر ولایسلّم علیّ منهم مسلم إلّا وجب له‌غفران اللَّه ورحمته بشفاعتنا أهل البیت.

اینجا محلّ قبر من است و در اینجا دفن می‌شوم و خداوند به زودی این مکان رامحلّ رفت و آمد شیعیان و دوستانم قرار می‌دهد و به خدا سوگند؛ زائری از آنان‌مرا زیارت نکند و سلام‌کننده‌ای از آنان بر من سلام نکند مگر آن‌که برای او آمرزش‌خداوند و رحمت او به شفاعت ما اهل بیت واجب گردد.

سپس رو به قبله ایستاد و چند رکعت نماز بجای آورد و دعاهائی خواند و چون‌فارغ گشت سجده‌ای طولانی نمود که شمردم پانصد تسبیح در آن گفت و سپس‌بازگشت.⁽¹⁾

1) 59. وسائل الشیعة: 439/10 و 1073/4 بحار الأنوار: 198/86.

روایت هشتم:

یاسرِ خادم گوید: حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام فرمودند:

لاتشدّ الرحال إلی شی‌ء من القبور إلّا إلی قبورنا. ألا وإنّی مقتول بالسمّ‌ظلماً ومدفون فی موضع غربة فمن شدّ رحله إلی زیارتی استجیب‌دعاؤه وغفر له ذنوبه.⁽¹⁾

بار سفر مبندید به سوی قبری از قبرها مگر قبور ما. بدانید که من مظلومانه با زهرجفا کشته می‌شوم و در محلّ غربت مدفون می‌گردم هر کس برای زیارت من بارسفر بندد دعایش مستجاب و گناهانش آمرزیده شود.

در روایاتی که درباره ثواب زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام - و یا سایر اهل بیت‌علیهم السلام -نقل شده از نظر مقدار و کیفیّت ثواب تفاوت‌هایی دیده می‌شود. برای حل شدن‌اختلافی که از این نظر در روایات وجود دارد به این نکته توجّه نمایید:

همان‌گونه که گفتیم مردم از سراسر عالم به زیارت حضرت علیّ بن موسی الرّضاعلیه السلام‌می‌شتابند که از نظر فرهنگ و آداب ظاهری و نیز جهات روحی و معنوی تفاوت‌های‌فراوانی با یکدیگر دارند و این در چگونگی زیارت افراد تأثیر بسیاری دارد.

بدیهی است همان‌گونه که در کیفیّت زیارت زوّار تفاوت‌های زیادی وجود دارد در ثواب آن‌ها نیز باید تفاوت‌های فراوان وجود داشته باشد. بدیهی است هر کس ازنظر اخلاق رفتار و عقیده به حضرت امام رضاعلیه السلام نزدیکتر باشد از ثواب بیشتری‌برخوردار است.

بنابراین اختلاف در روایاتی که بیان‌کننده مقدار ثواب زائرین وجود دارد به‌خاطر تفاوتی است که زائرین گرامی در مراحل روحی و چگونگی زیارتی که انجام‌می‌دهند دارند.

1) 60. وسائل الشیعة: 441/10 بحار الأنوار: 36/102.

چه کسانی زیارتشان پذیرفته می‌شود؟

آیا فقط اولیاء خدا زیارتشان پذیرفته می‌شود یا برای گناهکاران نیز راه‌هایی برای‌پذیرفته‌شدن و قبولی زیارت آنان وجود دارد؟ اگر راه یا راه‌هایی وجود دارد آن‌هاکدامند؟

برای یافتن پاسخ این سئوال به این نکته توجّه کنید:

آنان‌که دارای قلبی پاک هستند و از حرم باطنی خود )یعنی قلب( پاسداری نموده‌و با انجام گناهان به بمب‌گذاری در آن نپرداخته‌اند در حرم مطهّر حضرت امام‌رضاعلیه السلام به ضیافت معنوی راه یافته و از توجّهات امام هشتم‌علیه السلام برخوردار می‌شوند وبا زیارت قبول‌شده بازمی‌گردند.

ما از آنان التماس دعا داریم و از این افراد می‌خواهیم در بهترین حالات روحی ومعنوی به این نکته توجّه داشته باشند که در عصر غیبت هیچ مسأله‌ای به عظمت و اهمیّت‌فرارسیدن و تعجیل ظهور حضرت بقیّة اللَّه الأعظم عجّل اللَّه تعالی فرجه نیست بنابراین آن رامهمّترین حاجت خود و در سرلوحه همه آن‌ها قرار دهند.

نکته مهمّ این است: افرادی که احترام و حرمت قلب را نگاه نداشته و با انجام گناه‌به آن آسیب وارد ساخته‌اند چگونه به حرم حضرت امام رضاعلیه السلام وارد شوند و با همه‌کم و کاستی‌ها از عنایات و مهربانی‌های آن امام رئوف برخوردار شوند؟

چگونه ما می‌توانیم با قلبی که به آن آسیب زده‌ایم و چشم و گوش آن را کور و کرساخته‌ایم از زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام بهره‌مند شده و مورد توجّه و عنایت آن‌حضرت قرار گیریم؟

چگونه می‌توانیم آثار گناهان را برطرف ساخته و از آن بزرگوار شفای روحی‌بگیریم؟!

با چه حال و هوایی به زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام برویم که با تمام گناهان وآلودگی‌هایمان نه‌تنها آن حضرت از ما روی نگردانند؛ بلکه زیارت ما را قبول کرده و

به ما توجّه نمایند و ما را مورد لطف و عنایت خود قرار دهند؟

این پرسش بسیار مهمّی است که آگاه‌بودن از جواب آن نتیجه فراوانی دربردارد.ما قبل از این‌که پاسخ این سئوال را بیان کنیم توجّه شما را به این جریان جلب می‌کنیم:

«نقل است که روزی فقیری با جامه شوخگین⁽¹⁾به نزد پادشاهی درآمد پادشاه ازآمدن او روی درهم کشید.

یکی از نزدیکان پادشاه گفت: ای بی‌ادب؛ این مقدار ندانسته‌ای که با جامه‌شوخگین پیش پادشاهان آمدن عیب است؟!

او در پاسخ گفت: با جامه شوخگین پیش پادشاهان آمدن عیب نیست امّا با جامه‌شوخگین از پیش پادشاهان بیرون رفتن عیب است.

پادشاه را این سخن خوش آمد و او را به خلعت فراوان و گرانبها مخصوص‌گردانید.»⁽²⁾

در این داستان آلودگی آن شخص نه‌تنها مانع لطف و کرم پادشاه نشد بلکه به‌خاطر اعتقادی که به جود و بخشش سلطان داشت سبب شد که از خلعت‌های گرانبهاو ویژه پادشاه بهره‌مند شود و با همه آلودگی پادشاه را از خود شاد و مسرور کند.

نتیجه‌ای که از این داستان می‌گیریم این است: همان‌گونه که گاهی آلودگی‌های‌ظاهری نه‌تنها مانع لطف و کرم پادشاهان مجازی نمی‌شود آلودگی‌های ظاهری وباطنی نیز گاهی نه‌تنها مانع جود و بخشش سلاطین واقعی - که اهل بیت‌علیهم السلام می‌باشند-نمی‌شود؛ بلکه گاهی سبب افزایش و زیادتر شدن لطف آنان نیز می‌شود و این درصورتی است که انسان از راهی وارد شود که بیشتر سبب جلب محبّت و عنایت اهل‌بیت‌علیهم السلام بشود.

برای رسیدن به این هدف راه بلکه راه‌هایی مانند واسطه قرار دادن بعضی‌از اهل بیت علیهم السلام - مانند حضرت امام جواد علیه السلام - وجود دارد که وسیله عنایت بیشتر

1) 61. شوخگین: چرکین.

2) 62. رک: کشکول امامت: 356/3.

حضرت امام رضاعلیه السلام می‌گردد.

در اینجا ما راهی را نشان می‌دهیم که از جهتی مناسب‌تر با وضع عموم مردم است.قبل از بیان آن برای روشن‌شدن مطلب مثالی می‌آوریم:

بعضی از افراد کارشان باربری و حمل و نقل است آنان بار مردم را بر دوش‌کشیده و به مقصد می‌رسانند. این‌گونه افراد گاهی آنچنان بارهای سنگین را بر دوش‌می‌کشند که از گذاردن آن به زمین عاجز می‌مانند و باید به کمک دیگران آن را از دوش‌خود به زمین بگذارند در حالی‌که بارهای سبک را به راحتی از دوش خود برمی‌دارند.بار گناهان نیز همین‌گونه است؛ انسان گاهی به راحتی می‌تواند توبه کند و خود را ازبار گناه نجات دهد ولی گاهی آنچنان بار گناهان سنگین و کمرشکن است که انسان‌نمی‌تواند بدون کمک خود را نجات دهد.

متأسّفانه شاید معمولاً بار گناهان انسان از نوع دوّم باشد که برای نجات و رهایی‌یافتن از آن باید از راه آن وارد شود.

انسانی که سال‌ها نفس خود را آزاد گذارده و مهار نکرده است و دمادم بر گناهان‌خود افزوده است؛ انسانی که به عصر غیبت معتاد شده و همیشه در ظلمت بسر برده‌است؛ انسانی که معتاد به غفلت و دور بودن از امام زمانش شده و خدمتی برای آن‌حضرت انجام نداده است؛ چگونه می‌تواند بدون کمک و یاری یک‌باره بار اعتیاد به‌گناه و غفلت از امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه را کنار بگذارد؟!

چگونه می‌تواند با تضمین پس از یک عمر معتاد بودن به گناه و غفلت خود را ازآن نجات دهد؟!

برای پاسخ به این سئوال توجّه شما را به جریان مردی که نقل کردیم با جامه آلوده‌به دربار پادشاه رفت و با همه آلودگی خلعت گرانبهایی گرفت جلب می‌کنیم.

اگر ما با پشت خمیده از بار گناه به حرم حضرت امام رضاعلیه السلام شرفیاب شویم اگرچه ناپسند است ولی از این جهت که کار حضرت امام رضاعلیه السلام بخشندگی وپاکسازی است مهمّ نیست مهمّ این است که با بار گناه به حرم وارد شویم و

با بار گناه برگردیم.

باید به امام رئوف حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام عرض کنیم:

بار گناه ما آنچنان سنگین و دشوار است که به تنهایی نمی‌توانیم آن را از دوش خودبرداریم نیاز به کمک شما داریم باید با یاری شما از زیر بار سنگین گناهان خارج‌شویم.

یقین داشته باشید اگر انسان با تمامی وجود و از اعماق قلب خود - نه با لقلقه زبان‌بلکه با صداقت - از حضرت امام رضاعلیه السلام کمک بخواهد و خود را عاجز از ترک گناه‌بداند آن حضرت به یاری او می‌شتابند بار گناه را از دوش او دور می‌کنند دست اورا می‌گیرند و با دیدگانی پر از مهر و محبّت به او می‌نگرند و با نگاه معجزه‌گر خود اورا پاک می‌سازند و در او تحوّل ایجاد می‌کنند.

هرچند حضرت امام رضاعلیه السلام نیازی به زمینه‌سازی ما ندارند ولی ما باید برای‌نجات خود زمینه‌سازی کنیم.

زمینه‌سازی آن این است که مانند کسانی که خدا را فراموش کرده و خود را از یادبرده و در نتیجه توجّهی به گناهان خویش ندارند وارد حرم نشویم بلکه درک کنیم که‌ما به گناه و نافرمانی و به عصر غیبت و غفلت از امام عصر عجّل اللَّه تعالی فرجه خو گرفته ومعتاد شده‌ایم و برای نجات از این اعتیاد نیاز به کمک حضرت امام رضاعلیه السلام داریم.

در حرم مطهّر به این جرم معتقد باشیم و با صداقت تمام از آن حضرت بخواهیم مارا از هیولای غفلت نجات دهند.

در این صورت نگاه محبّت‌آمیز حضرت امام رضاعلیه السلام قلب تیره ما را شفا می‌بخشدو در نتیجه به گروه دلیرمردان و شیرزنانی که در میدان جهاد با نفس دلیرانه جنگیده وپیروز گشته‌اند می‌پیوندیم.

گوشه‌ای از اخلاق و رفتار حضرت امام رضاعلیه السلام

در کتاب «عیون اخبار الرضاعلیه السلام» آمده است: ابراهیم بن عبّاس - در توصیف‌ویژگی‌های والای اخلاقی حضرت امام رضاعلیه السلام - گوید: هرگز ندیدم که حضرت امام‌رضاعلیه السلام با سخنش کسی را ناراحت نموده و برنجاند.

هرگز ندیدم که سخن کسی را قطع نماید بلکه صبر می‌کرد تا صحبت خود را تمام‌می‌کرد.

هرگز ندیدم نیازمندی را رد کند؛ بلکه به اندازه‌ای که توان داشت او را یاری‌می‌کرد.

هرگز پاهای خود را در برابر همنشین خود دراز نمی‌کرد و هرگز در برابر همنشین‌خود تکیه نمی‌داد.

هرگز ندیدم کسی از غلامان و کنیزان خود را دشنام دهد.

هرگز ندیدم آب دهان بیندازد.

هرگز ندیدم در موقع خنده قهقهه نماید؛ بلکه خنده آن حضرت تبسّم و لبخندبود.

وقتی محفل خلوت می‌شد و سفره غذا را می‌گستردند همه غلامان خود - حتّی‌دربانان و چارواداران خود - را بر سر سفره خویش می‌خواند.

حضرت امام رضاعلیه السلام شب‌ها کم می‌خوابید و بسیار بیداری می‌کشید بیشترشب‌ها از اوّل شب تا بامداد شب‌زنده‌داری می‌کرد.

آن حضرت زیاد روزه می‌گرفت و هیچ وقت روزه سه روز از هر ماه را ترک‌نمی‌کرد و می‌فرمود:

ذلک صوم الدهر.

روزه این سه روز مانند روزه تمام عمر است.

آن حضرت زیاد کارهای خیر انجام می‌داد پنهانی صدقه می‌داد و بیشتر این‌کارهای خیر را در شب‌های تاریک انجام می‌داد. بنابراین اگر کسی گمان می‌کند که‌

در مقام و فضیلت و شخصیّت همانند او را دیده از او باور نکنید.⁽¹⁾

هدیه حضرت امام رضاعلیه السلام

یسع بن حمزة گوید: در مجلس حضرت امام رضاعلیه السلام شرفیاب بودم و با آن‌حضرت گفتگو می‌کردم مردم فراوانی گرد ایشان جمع شده بودند و از حلال و حرام‌می‌پرسیدند در این هنگام مردی بلند قد و گندمگون وارد شد و عرض کرد:

سلام بر شما ای فرزند رسول خدا؛ مردی از دوستان شما و دوستان پدر و اجدادپاک شما هستم از حجّ بازگشته و زاد و توشه و خرجی خود را گم کرده‌ام و چیزی که‌مرا یک مرحله پیش ببرد به همراه ندارم اگر عنایتی کنید و من به شهر خودم برسم خدا به من نعمت داده است و من هنگامی که به آنجا رسیدم آن مبلغ را از طرف شماصدقه خواهم داد و من سزاوار صدقه نیستم و محتاج و فقیر نمی‌باشم.

امام‌علیه السلام به او فرمود: بنشین خداوند تو را رحمت کند و رو کرد به مردم و به گفتگوی‌با آن‌ها پرداخت تا آن‌که کم‌کم متفرّق شدند و تنها او سلیمان جعفری خیثمه و من‌ماندم در این هنگام امام‌علیه السلام فرمود: به من اجازه می‌دهید که به اندرون وارد شوم؟ و آن‌گاه‌برخاست و وارد حجره شد و پس از مدّتی خارج شد و پشت در قرار گرفت و دست‌خود را از بالای در بیرون آورده و فرمود:

آن مرد خراسانی کجاست؟

عرض کرد: بلی من اینجا هستم.

فرمود: این دویست دینار را بگیر و در راه خوراک و پوشاک و خرجی خود بکار ببرو به آن تبرّک جو و از طرف من لازم نیست صدقه بدهی و پس از آنکه گرفتی ازاینجا بیرون برو تا مرا نبینی و من تو را نبینم.

سپس امام‌علیه السلام خارج شد سلیمان عرض کرد: فدای شما شوم؛ عنایت فراوانی‌کردی و محبّت بسیاری نمودی چرا چهره‌ات را از او پوشاندی؟ فرمود:

1) 63. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 182/2 بحار الأنوار: 90/49.

ترس آن داشتم که ذلّت سئوال و درخواست را به خاطر برآوردن حاجتش درچهره او ببینم آیا این حدیث گرانقدر رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم را نشنیده‌ای که فرمود:

المستتر بالحسنة تعدل سبعین حجّة والمذیع السیّئة مخذول والمستتربها مغفور له.

آنکه کار نیکوی خود را پنهان می‌کند ارزشی معادل هفتاد حجّ پیدا می‌کند و آنکه کارزشت خود را آشکار می‌کند خوار و مخذول و آنکه آن را بپوشاند آمرزیده شود.

آیا قول پیشینیان را نشنیده‌ای:

متی آته یوماً لأطلب حاجة

رجعت إلی أهلی ووجهی بمائة⁽¹⁾

هرگاه روزی برای درخواست حاجتی نزد او رفتم بسوی اهل و عیالم باز گشتم درحالی که آبرویم محفوظ ماند.

درس حضرت امام رضاعلیه السلام به نیازمندان و هشدار آن حضرت به ثروتمندان

بزنطی گوید: روزی خواسته‌ای را برای حضرت امام رضاعلیه السلام مطرح کردم امام‌علیه السلام‌فرمود:

صبر کن امیدوارم ان شاء اللَّه خدا برایت انجام دهد سپس فرمود: به خداسوگند؛ آنچه خدا برای مؤمن از این دنیا ذخیره کرده برای او بهتر است از آنچه‌برایش شتاب کرده و در این دنیا به او رسانیده.

سپس دنیا را حقیر و کوچک جلوه داد و فرمود: دنیا چه چیزی است و چه‌ارزشی دارد؟

سپس فرمود: همانا دارنده نعمت در موقعیّت سختی قرار دارد بر او واجب‌است حقوق الهی را که در اموال او است بپردازد. به خدا سوگند؛ بر من نعمت‌هائی‌از طرف پروردگار می‌باشد و من همواره به خاطر آن‌ها بیمناکم - و دست خود را

1) 64. بحار الأنوار: 101/49.

حرکت داد - تا آنکه حقوقی که برای خدا در آن‌ها بر من واجب شده خارج کنم.

عرض کردم: فدای شما شوم؛ شما با این موقعیّت و جایگاه ویژه از این مطلب‌نگران هستید؟!

فرمود: بلی؛ پروردگارم را ستایش و سپاس می‌گویم بر نعمت‌هائی که بر من‌منّت گذاشته است. ⁽¹⁾

سلام و پیام حضرت امام رضاعلیه السلام به دوستان خویش

شیخ مفیدرحمه الله در کتاب «الإختصاص» از جناب عبدالعظیم حسنی و او از حضرت‌امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

ای عبدالعظیم؛ دوستانم را از طرف من سلام برسان و به آنان بگو:

راهی برای تسلّط شیطان بر خودشان نگشایند و به آنان دستور ده به‌راستگویی در سخن گفتن و اداء امانت و دستور ده به ساکت بودن و رها کردن‌جدال در آنچه سودی ندارد و روی آوردن آنان به سوی همدیگر و دیدار کردن‌یکدیگر؛ زیرا که این باعث نزدیک‌شدن به من می‌گردد و خود را مشغول نسازندبه کناره‌گیری از یکدیگر و پراکنده شدن که من سوگند یاد کرده‌ام هر کس‌چنین کند و ارادتمندی از ارادتمندان مرا به خشم آورد او را نفرین کنم تا خداوندوی را در دنیا به سخت‌ترین عذاب گرفتار کند و در آخرت از زیانکاران باشد.

و آنان را آگاه کن که خدا نیکوکاران ایشان را می‌آمرزد و از گنهکاران می‌گذرد)مگر کسی که به من شرک ورزد یا دوستی از دوستان مرا اذیّت و آزار نماید( یادر خاطر خود نسبت به او فکر بدی داشته باشد خداوند چنین کسی رانمی‌آمرزد تا از آن فکر بازگردد پس اگر بازگشت و توبه کرد راه را یافته است وگرنه روح ایمان را از قلب او می‌گیرد و از تحت سرپرستی من خارج می‌شود وبرایش بهره‌ای از ولایت ما نیست و از چنین چیزی به خدا پناه می‌بریم.⁽²⁾

1) 65. بحار الأنوار: 105/49.

2) 66. مستدرک الوسائل: 102/9 و 140.

خدّام حضرت امام رضاعلیه السلام

امام رئوف حضرت امام رضاعلیه السلام در آخرین لحظات عمر - که در آتش زهرمی‌سوختند - تمام خدمتگزاران خود را فراخواندند و در کنار سفره با آنان نشستند تاهمگی طعام بخورند.

آن حضرت در حیات خود با خدمتگزارانشان مهربانی ویژه‌ای داشتند و الآن نیزبه کسانی که به عنوان خدمتگزاری پذیرفته‌اند توجّه بیشتری دارند.

خدّام حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیهما السلام از نظر آشنایی با اخلاق و رفتار آن‌حضرت وظیفه حسّاس‌تری دارند.

این وظیفه خدّام امام رئوف حضرت امام رضاعلیه السلام است که با آگاهی از این نکته رأفت و مهربانی آن حضرت را با پذیرایی شایسته و خدمتگزاری به زوّار آن حضرت‌ادامه دهند.

گرفتار تندی و خشونت - که از اخلاق حضرت امام رضاعلیه السلام نبوده است - نشوند وبا مهربانی و آرامش زوّار را پذیرایی و راهنمایی نمایند.

آنان باید نسبت به مقام حضرت امام رضاعلیه السلام معرفت و آشنایی پیدا کنند و بداننددر چه بارگاه باعظمتی گام نهاده‌اند.

آنان باید توجّه داشته باشند که هر مکانی از حرم در طول صدها سال قدمگاه‌حضرت صاحب الزمان ارواحنا فداه است.

خدّام حضرت امام رضاعلیه السلام باید بدانند در میان زوّار آن حضرت امام زمان ارواحنافداه و اولیاء الهی که مورد توجّه خاصّ خداوند می‌باشند حضور دارند. مبادا باتندی‌نمودن به زوّار به یکی از اولیاء خدا توهین کنند.

علاوه بر این حضرت امام رضاعلیه السلام به همه زوّار خود با رأفت و مهربانی‌می‌نگرند حتّی گناهکاران را می‌پذیرند و شرمساری و توبه آنان را قبول می‌نمایند؛پس خدّام حرم باید به همه زوّار با دیده احترام بنگرند.

خدّام حضرت امام رضاعلیه السلام باید توجّه داشته باشند که مردم از تمام نقاط جهان باآداب و فرهنگ‌های گوناگون به زیارت آن حضرت می‌شتابند بدیهی است در میان‌آنان کسانی هستند که نیاز به راهنمایی دارند و تندی و خشنونت با آنان اثر منفی دارد.

نباید با زوّار آن حضرت به گونه‌ای رفتار کنند که از آمدن به زیارت با خاطره‌ای‌دلگیرکننده به وطن بازگردند؛ زیرا آنان به خدّام حضرت امام رضاعلیه السلام با دیده احترام‌می‌نگرند و در نتیجه توقّع بیشتری از آنان دارند.

بنابراین خدّام حضرت امام رضاعلیه السلام باید از صبر و بردباری حوصله وخویشتن‌داری برخوردار باشند و بدانند زوّار آن حضرت میهمانان آن بزرگوارند و باآنان آنگونه که حضرت امام رضاعلیه السلام می‌پسندند رفتار نمایند.

خدّام و زوّار حضرت امام رضاعلیه السلام نه تنها در حرم باید مواظب افکار و رفتار خودباشند بلکه باید قبل از تشرّف به خدمت آن حضرت اگر اشتباهی انجام داده‌اند آن رابا اعمال پسندیده جبران کنند.

خدّام حضرت امام رضاعلیه السلام نیز توجّه داشته باشند که آن حضرت کسانی را که به‌مقام خدمتگزاری قبول کرده‌اند یاوران خود می‌دانند و همان‌گونه که از آنان انتظاربیشتری دارند با نگاهی پرفروغ‌تر به آنان می‌نگرند؛ زائران گرامی نیز باید به این نکته‌توجّه داشته باشند و به آنان احترام بگذارند.

کودک باایمان در خدمت حضرت امام رضاعلیه السلام

چون حضرت امام رضاعلیه السلام مظهر مهربانی و خُلق حسن می‌باشند یک بحث مهمّ‌اخلاقی را عنوان می‌کنیم. قبل از آنکه به این بحث بپردازیم روایت بسیار جالبی را ازحضرت امام رضاعلیه السلام عنوان می‌کنیم و سپس به نتیجه‌گیری از آن می‌پردازیم:

در تفسیر امام حسن عسکری‌علیه السلام روایت شده است:

در مقابل حضرت امام رضاعلیه السلام اسب چموشی بود و گروهی در آنجا بودند که‌اسب‌های چموش را رام می‌کردند ولی هیچ‌یک از آن‌ها جرأت نمی‌کرد بر آن‌اسب سوار شود و اگر سوار می‌شد جرأت نمی‌کرد آن را راه ببرد از ترس اینکه

‌مبادا اسب دست‌هایش را بلند کرده و او را به زمین پرتاب کند و با سم خود او رالگدمال نماید.

در این میان کودک هفت ساله‌ای پیدا شد و عرض کرد: ای فرزند رسول خدا؛آیا اجازه می‌دهی بر آن اسب سوار شوم و او را راه ببرم و رام کنم؟

فرمود: تو این کار را می‌کنی؟ عرض کرد: بلی.

فرمود: چگونه این کار را انجام می‌دهی؟ عرض کرد:

لأنّی قد استوثقت منه قبل أن أرکبه بأن صلّیت علی محمّد وآله الطیّبین‌الطاهرین مائة مرّة وجدّدت علی نفسی الولایة لکم أهل البیت.

قبل از این‌که سوار او شوم از او خاطر جمع شده و اطمینان حاصل می‌کنم به این‌وسیله که بر محمّد و آل طاهرین او صد مرتبه صلوات می‌فرستم و بر خودم ولایت‌شما اهل بیت را تجدید می‌کنم و تازه می‌گردانم.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود: سوار شو.

او سوار شد سپس فرمود: او را راه بینداز.

پس اسب را راه انداخت و پیوسته او را راه برد و دوانید تا اینکه او را خسته و ناتوان‌کرد به طوری که ناله اسب بلند شد و عرض کرد: ای فرزند رسول خدا؛ امروز این‌اسب‌سوار مرا خسته و دردمند نمود یا مرا معاف بدار و یا تحمّل و طاقت مراافزون کن.

پسربچّه گفت: آنچه برای تو بهتر است - که سواری دادن به مؤمن باشد - آن رادرخواست کن.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود: راست گفت بعد برای اسب دعا نمود که: خدایا؛به او تحمّل بیشتر و توان افزونتر مرحمت فرما.

اسب آرام گرفت و به راه خود ادامه داد. سپس وقتی که پسربچّه از اسب پیاده‌شد حضرت امام رضاعلیه السلام به او فرمود: از این چهارپایان که در خانه‌اند یا ازغلامان و کنیزان و یا اموالی که در خزانه است هر چه را می‌خواهی درخواست‌کن همانا تو مؤمن هستی و خداوند تو را در دنیا به ایمانت مشهور ساخت.

پسربچّه گفت: ای فرزند رسول خدا؛ آیا اجازه می‌دهی درخواست خود را

مطرح کنم؟

فرمود: ای مؤمن؛ پیشنهاد کن و آنچه می‌خواهی مطرح نما؛ همانا خداوندتبارک و تعالی تو را به اندیشه درست توفیق دهد.

عرض کرد: سل لی ربّک التقیّة الحسنة والمعرفة بحقوق الإخوان والعمل بما أعرف من ذلک.

برای من از خداوند تقیّه‌ای نیکو و شناخت حقوق برادران و عمل کردن به آنچه‌شناخته‌ام تقاضا نما.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

قد أعطاک اللَّه ذلک لقد سألت أفضل شعار الصالحین ودثارهم.

خداوند آن را به تو عطا فرمود و هر آینه بهترین نشانه و زیور بندگان صالح و آنچه‌آبروی آن‌ها را حفظ می‌کند درخواست کردی.⁽¹⁾

درسی از این روایت

یک کودک چگونه توانست بر اثر استوار ساختن ولایت در قلب و جان خود براسب چموشی که همه از رام‌ساختن او عاجز بودند غالب شود؟! همان‌گونه که او این‌قدرت را با معرفت به مقام ولایت پیدا کرد ما نیز می‌توانیم با درک مقام عظیم ولایت وپذیرش و جای‌دادن آن در اعماق وجودمان اسبِ سرکش نفس را مهار سازیم.

از نشانه‌های شناخت مقام والای ولایت خاندان وحی‌علیهم السلام و معرفت به آن دگرگونی و تحوّلی است که در انسان پدید می‌آید و به این جهت می‌تواند کارهایی راانجام دهد که دیگران قدرت و توانایی انجام آن را ندارند.

معرفت به مقام اهل بیت‌علیهم السلام در مرحله اوّل افکار و اندیشه‌های انسان را تغییرمی‌دهد به گونه‌ای که افکار انسان نسبت به امور مادّی و معنوی با دیگران تفاوت‌محسوسی پیدا می‌کند.

1) 67. قطره‌ای از دریای فضائل اهل بیت‌علیهم السلام: 615/1 به نقل از تفسیر امام عسکری‌علیه السلام: 323 ح 170 بحار الأنوار:416/75 ضمن ح 68 و مدینة المعاجز: 100/7 ح 102.

با استمرار این حالت و عمل کردن بر طبق افکار و اندیشه‌های رحمانی که بر اووارد می‌شود در مسیر تکامل قرار می‌گیرد به گونه‌ای که نه تنها در فکر و اندیشه؛بلکه در اراده و خواست او نیز تحوّل ایجاد می‌گردد و او می‌تواند در صورت رضایت‌خداوند و اهل بیت‌علیهم السلام کاری را که دیگران نمی‌توانند انجام دهند عملی سازد.

این تحوّل در برخی از افراد نیاز به مدّت زیاد و طولانی دارد و گاهی در بعضی ازافراد در زمانی کوتاه صورت می‌گیرد.

روایتی که نقل کردیم بشارتی است برای جامعه شیعه که حتّی کودکان در صورت‌درک مقام ولایت و جای‌دادن آن در اعماق وجودشان می‌توانند از آن استفاده‌خارق‌العاده داشته باشند.

از این روایت چنین نتیجه می‌گیریم: ایمانِ انسان و اعتقاد و یقین او به عظمت مقام‌ولایت می‌تواند حتّی در زمان کودکی او را ممتاز و برتر از دیگران قرار دهد؛ همان‌گونه‌که آن کودک توانست کاری را انجام دهد که دیگران قدرت آن را نداشتند و حضرت امام‌رضاعلیه السلام او را به خاطر معرفت و ایمانش به عنوان «مؤمن» و کسی که مراحلِ ایمان راپیموده است ستودند.

یک بحث مهمّ اخلاقی

اکنون یک بحث بسیار مهمّ اخلاقی را بیان می‌کنیم:

بسیاری از دانشمندان و علمای «علم اخلاق» برای تهذیب و پاکسازی نفس راهکارهایی را ارائه داده‌اند که راه صد ساله است؛ به گونه‌ای که هنوز انسان راه را به‌پایان نرسانده که: «بانکی برآمد خواجه مرد» یا چند صفت رذیله را از خود دورساخته ولی بر اثر طولانی‌شدن مدّت به چند صفت مذموم دیگر مبتلا می‌گردد.

به این جهت گاهی راه‌هایی که علمای بزرگی همچون مرحوم نراقی در «معراج‌السعادة» نشان داده‌اند مورد انتقاد علمای دیگر قرار گرفته است.

راه‌هایی که برای ریشه‌کن ساختن رذایل اخلاقی در برخی از کتاب‌ها ذکر شده‌همانند تعمیر خانه مخروبه‌ای است که هر روز باید گوشه‌ای از آن را تعمیر نمایند.

بدیهی است که این کار چاره اساسی نیست.

انسان نیز همین‌گونه است تا وقتی که گرفتار نفس امّاره باشد بر فرض که یکی ازصفات رذیله آن برطرف شود انسان را به صفت دیگری مبتلا می‌سازد. پس بایدراهی را بیابیم که اساسی و کارساز باشد و در نفس تحوّل ایجاد نماید.

مرگ شخصی بهتر است یا حیات همگانی؟!

به این جهت علمای بزرگ دیگری مانند مرحوم آیةاللَّه میرزا مهدی اصفهانی‌پیمودن این‌گونه راه‌ها را نمی‌پسندیده‌اند و معتقد بوده‌اند باید راهی را برگزید که‌اساسی باشد و انسان را به هدف برساند...

ایشان برای یافتن راهی که در نفس انسان تحوّل کلّی ایجاد شود - تا هر روز به‌گونه‌ای دچار لغزش‌های روحی و اخلاقی نشود - فکر مرگ را برگزیده‌اند و چنین‌گفته‌اند که: اگر انسان هر روز درباره مرگ بیندیشد به گونه‌ای که نفس او باور کند که‌دیر یا زود از دنیا خواهد رفت هواها و هوس‌های نفسانی او از بین رفته و نفس امّاره‌او به نفس لوّامه و کم‌کم به مراحل بالا تبدیل می‌گردد.

بنابراین انسان به وسیله ادامه فکر مرگ نفس خود را کشته و از هواها وهوس‌های آن نجات می‌یابد.

بدیهی است این راه بهتر از راه‌های دیگری می‌باشد که در برخی از کتاب‌های«علم اخلاق» نوشته شده است؛ ولی آیا می‌توان راهی برتر از آن یافت که نتیجه ودست‌آورد آن هم برای فرد و هم برای اجتماع بهتر و کاملتر باشد؟!

نویسنده این سطور بر این باور است که ما برای ریشه‌کن ساختن هوس‌ها و یافتن‌راه نجات به جای این‌که در فکر مردن و مرگ شخصی باشیم بهتر است درباره زنده‌شدن‌و حیات اجتماعی بیندیشیم.

اگر انسان بداند در عصر غیبت قدرت‌ها و توانایی‌های فکری و روحی او مرده است‌و با فرارسیدن روزگار پرشکوه ظهور به زندگی ارزنده دست می‌یابد به حیات کنونی‌بسنده نمی‌کند و زندگی عصر غیبت را مردگی می‌داند و به این جهت در اندیشه حیات‌

و زندگی نه تنها برای خود بلکه برای همه انسان‌ها در سراسر گیتی خواهد بود.

او درک می‌کند که اندیشه حیات نیز حیاتبخش و زندگی‌ساز است.

صحیح است که انسان می‌تواند با فکر مرگ رذایل اخلاقی خود را نابود سازد ولی‌با درک حیات واقعی و آگاهیِ کامل از معنای زنده بودن می‌تواند قدرت‌های روحی وتوانایی‌های روانی خود را زنده سازد؛ به گونه‌ای که پایگاه‌های رذایل اخلاقی در اوویران و ریشه‌کن شده و جایگاهی برای آن‌ها باقی نماند.

آری؛ انسان می‌تواند به جای این‌که در فکر خوابیدن در قبر و فاسد شدن اعضاء وجوارح و پوسیده شدن کفنِ خویش باشد در فکر زنده‌شدن انسان‌ها با کفن‌های سالم‌و شمشیرهای آویخته باشد.

انسان می‌تواند به جای اندیشیدن درباره مرگ خود به حیات همگان و زنده شدن‌اجتماع بیندیشد.

انسان می‌تواند به جای این‌که قبری کوچک و تاریک را در نظر مجسّم سازد درباره‌جهانی بزرگ و نورانی از تابش انوار تابناک و پرفروغ عصر ظهور امام عصر عجّل اللَّه تعالی‌فرجه بیندیشد.

انسان می‌تواند به جای این‌که لحظه‌شمار فرارسیدن مرگ باشد صبح و شام در انتظارفرارسیدن روزگار پرشکوه دولت کریمه امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه باشد.

انسان می‌تواند به جای این‌که خود را آماده مرگ نماید خود را آماده شهادت دررکاب حضرت بقیّة اللَّه الأعظم ارواحنا فداه نماید.

آری؛ انسان می‌تواند با آماده ساختن خود برای ظهور و به دست آوردن انتظارراستین همه خوبی‌ها و ارزش‌ها را داشته باشد؛ زیرا «چون که صد آید نود هم پیش‌ما است».

با به دست آوردن انتظارِ راستین - که به بیان رسول گرامی خداصلی الله علیه وآله وسلم برترین جهاد وکوشش امّت است - انسان می‌تواند از رذایل اخلاقی دور شده و با به دست آوردن‌قدرت‌ها و نیروهای فوق‌العاده به حیات و زنده بودن راه یابد. بدیهی است که «نابرده‌رنج گنج میسّر نمی‌شود».

ما باید در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام برای بدست آوردن انتظار راستین و برای‌زنده‌شدن دل‌های مرده دعا کنیم و با توسّل به آن حضرت و سوگند دادن خداوند به‌حقّ آن بزرگوار ظهور حیاتبخش جهان و منجی عالم بشریّت را بخواهیم.

ما باید به شور و شوق و علاقه خود به امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه و ظهور آن بزرگوارهر چه بیشتر بیفزاییم. در این صورت از حضرت امام رضاعلیه السلام پیروی نموده‌ایم.

برای روشن شدن این مطلب شعر دعبل را آورده سپس به نکاتی در این باره‌می‌پردازیم:

اشعار دعبل در خدمت امام رضاعلیه السلام

دعبل در «تائیّه» بیشتر از غصب حقّ خاندان پیغمبرصلی الله علیه وآله وسلم سخن گفته است. ازجمله در این دو بیت که حضرت امام رضاعلیه السلام را سخت اندوهگین و محزون گردانید واشک ایشان را جاری کرد:

بیت اوّل:

أری فَیْئَهُم فی غَیْرهِم مُتَقَسِّماً

وَأَیدِیَهُم مِن فَیْئِهِمْ صَفَراتِ

من حقّ خاندان عصمت‌علیهم السلام را تقسیم‌شده نزد دیگران می‌بینم و دست‌هایشان ازحقّ و اموالشان خالی است.

هنگامی که حضرت امام رضاعلیه السلام این بیت را شنیدند گریه کردند و فرمودند:

صَدَقْتَ یا خُزاعی.

ای دعبل؛ راست گفتی.

بیت دوّم:

اِذا وُتِرُوا مَدُّوا اِلی واتِریهِمُ

اَکُفًّا عَنِ الْاَوْتارِ مُنْقَبِضاتِ

هنگامی که از سوی کینه‌توزان به عترت ستم می‌شود آنان دست‌های بسته را برای‌دریافت حقّ خود دراز می‌کنند )دست‌هایشان به حقّشان نمی‌رسد(.

بعد از این‌که حضرت امام رضاعلیه السلام این بیت را شنیدند دو دست شریف خود رابرگرداندند و با اندوه فرمودند:

به خدا قسم؛ که دست‌های ما بسته است.⁽¹⁾

گریستن حضرت امام رضاعلیه السلام برای امام زمان ارواحنا فداه

دعبل اشعار خود را درباره غصب خلافت ادامه داده و سپس به بیان ظهور امام‌عصر عجّل اللَّه تعالی فرجه می‌پردازد.

هروی گوید: از دعبل خزاعی شنیدم که فرمود: برای حضرت امام رضاعلیه السلام‌قصیده‌ام را خواندم ... و چون به این شعر رسیدم:

خروج إمام لا محالة خارج

یقوم علی اسم اللَّه والبرکات

یمیّز فینا کلّ حقّ وباطل

ویجزی علی النّعماء والنقمات

خروج امامی که حتماً و بدون تردید خروج خواهد کرد و با نام مبارک خدا وبرکات الهی قیام می‌کند.

هر حقّ و باطلی را در میان ما جدا می‌کند و مردمان را به پاداش عملشان )یا( نعمت‌می‌دهد و )یا( کیفر می‌کند.

حضرت امام رضاعلیه السلام به شدّت گریست⁽²⁾

دعبل گوید: من قصیده را برای او خواندم و او چنان گریست که بر زمین افتاد. سپس گفت: خدا تو را رحمت کند آیاحدیثی برایت بگویم که بر نیّت تو بیفزاید و در تمسّک به مذهبت تو را کمک نماید؟ گفتم: بلی حدیث کن.

گفت: مدّتی نام جعفر بن محمّدعلیهما السلام را می‌شنیدم در مدینه به خدمتش رفتم شنیدم که فرمود: حدیث کرد مرا پدرم ازپدرش از جدّش این‌که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود: «علیّ وشیعته هم الفائزون»؛ «علی و شیعه او فیروز و رستگارند».

پس با من وداع کرد و خواست برود. گفتم: خدا تو را رحمت کند نام خود را به من بگو. گفت: منم ظبیان عامر.

نظیر این داستان از دعبل در «دار السلام عراقی» نقل شده است. )کشکول امامت: 95/1)

جریان بسیار جالب دیگری برای دعبل درباره قصیده تائیّه واقع شده است که آن را نیز نقل می‌کنیم:

شیخ طریحی در کتاب «منتخب» از ثقات از ابی محمّد کوفی نقل کرده که دعبل خزاعی گفت: چون از شهر مرو ازخدمت حضرت امام رضاعلیه السلام برگشتم وارد شهر ری شدم. در شبی از شب‌ها در منزل خود تنها نشسته بودم و قصیده‌تائیّه خود را اصلاح می‌کردم تا آنکه بعض شب گذشت ناگاه آواز دقّ الباب بلند شد. پرسیدم: کوبنده در کیست؟ گفت:شخصی از برادران تو. پس به نزدیک در دویدم و گشودم شخصی داخل گردید که از مشاهده او بدنم لرزید و نفسم مقطوع‌گردید. پس در گوشه‌ای نشست و به سوی من نگریست و گفت: نترس من برادر تو از طائفه جنّ هستم و در روز ولادت‌تو متولّد شده‌ام و با تو بزرگ گردیده‌ام و آمده‌ام برای تو حدیثی نقل کنم که باعث خوشحالی تو گردد و اعتقاد تو را قوی‌گرداند و بصیرت تو را زیاد نماید.

چون این را شنیدم دلم ساکن گردید و نفسم برگشت. پس گفت: ای دعبل؛ بدان‌که بغض و عداوت من به علیّ بن ابی‌طالب‌علیه السلام از سایر آفریدگان خدا شدیدتر بود تا آنکه با جماعتی از طایفه جنّ - که سرکش و بدکار بودند - بیرون رفتیم پس عبور ما بر جمعی افتاد که به زیارت قبر امام حسین‌علیه السلام می‌رفتند تاریکی شب ایشان را فرو گرفته بود و ما اراده‌نمودیم که ایشان را اذیّت کنیم.

چون نگاه کردیم ملائکه را دیدیم که در طرف آسمان ایستاده و ما را از اذیّت کردن آنها منع می‌نمایند و دیدیم ملائکه دیگررا که بر زمین ایستاده‌اند و ایشان را از هوام زمین منع می‌نمایند. چون این کرامت را مشاهده کردم گویا خواب بودم وبیدار شدم و غافل بودم هشیار گردیدم و دانستم که این کرامات نیست مگر از برکات آن کسی که به زیارت قبر اومی‌روند و قصد او را کرده‌اند پس از اعمال بد خود و آن اراده قبیحه پشیمان شدم و توبه نمودم و با ایشان به زیارت قبرامام حسین‌علیه السلام مشرّف شدم و با آن‌ها در همان سال به حجّ رفتم و قبر پیغمبرصلی الله علیه وآله وسلم را زیارت نمودم.

در مسجد پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم مردی را دیدم که جماعتی بر اطراف او بودند و چون از نام او پرسیدم گفتند: این پسر رسول‌خداصلی الله علیه وآله وسلم جعفر بن محمّد الصادق‌علیه السلام است. چون این سخن شنیدم به نزد آن حضرت و خدمت آن سرور رسیدم و بر اوسلام کردم و جواب شنیدم.

حضرت فرمود: «مرحباً بک یا أخا أهل العراق»؛ آیا بخاطر داری آن شب خود را در بطن کربلا و آن کرامت را که از خدادر خصوص اولیاء او مشاهده کردی؟ به درستی که خدا توبه تو را قبول نمود و گناه و خطای تو را آمرزید.

عرض کردم: حمد خداوند را که به معرفت شما بر من منّت گذاشت و دل مرا به نور هدایت شما نورانی گردانید و مرا ازمتمسّکین به ریسمان ولایت شما قرار داد یابن رسول اللَّه؛ از برای من حدیثی ذکر کن که آن را هنگام بازگشت هدیه وتحفه قوم خود نمایم.

آن حضرت فرمود: روایت فرمود پدرم از پدر خود علیّ بن الحسین‌علیهما السلام از پدرش علیّ بن ابی طالب‌علیه السلام از رسول‌خداصلی الله علیه وآله وسلم که فرمود: «یا علی؛ الجنّة محرّمة علی الأنبیاء حتّی أدخلها وعلی الأوصیاء حتّی تدخلها وعلی‌الاُمم حتّی تدخل اُمّتی وعلی اُمّتی حتّی تقرّوا بولایتک وتدینوا بإمامتک یا علیّ؛ والّذی بعثنی بالحقّ‌نبیّاً؛ لایدخل الجنّة إلاّ من أخذ منک بنسب أو سبب.

یا علی؛ بهشت بر پیغمبران حرام است تا آنکه من داخل شوم و بر اوصیاء پیغمبران حرام است تا آنکه تو داخل‌شوی و بر امّت‌ها حرام است تا آنکه امّت تو داخل شوند و بر امّت تو حرام است تا آنکه اقرار به ولایت تو نمایند واعتقاد به امامت تو داشته باشند. یا علی؛ قسم به آن کسی که مرا به حقیقت به پیامبری برگزیده؛ داخل بهشت‌نمی‌شود مگر کسی که نسب یا سبب از تو اخذ نماید.

دعبل گوید: بعد از آن گفت: ای دعبل؛ این را بگیر که دیگر مثل آن را از مثل من نخواهی شنید.

این بگفت و در زمین فرو رفت و دیگر او را ندیدم. )کشکول امامت: 96/1)

سپس سر مبارک را بلند کرد و فرمود:

1) 68. دعبل شاعر امام رضاعلیه السلام: 245.

2) 69. دعبل گوید: زمانی که از خلیفه فرار کرده بودم شبی در نیشابور تنها بیتوته کردم و تصمیم گرفتم در آن شب قصیده‌ای‌برای عبداللَّه بن طاهر بگویم. همین‌که در فکر آن بودم - در حالی‌که در را بر روی خود بسته بودم - شنیدم صدائی بلند شد:«السّلام علیک یرحمک اللَّه» بدنم به لرزه درآمد و حالت عظیمی بر من دست داد صاحب آن صدا به من گفت: نترس‌خداوند تو را عافیت دهد من مردی از برادران تو از جنّ از ساکنین یمن هستم بر ما شخصی از اهل عراق وارد شد وقصیده تو را - «مدارس آیات» - برای ما خواند من دوست داشتم که قصیده تو را از خودت بشنوم.

ای خزاعی؛ این دو بیت را روح القدس بر زبان تو جاری ساخت آیا می‌دانی آن‌

امام قیام کننده کیست؟ و چه زمانی قیام خواهد کرد؟

عرض کردم: نه مولای من؛ تنها شنیده‌ام که امامی از شما خروج می‌کند و او زمین‌را از هر گونه فساد و آلودگی پاک می‌کند و پر از عدل و داد می‌گرداند همان‌گونه که پراز ستم شده باشد. فرمود:

ای دعبل؛ پیشوای بعد از من فرزندم محمّد است بعد از او فرزندش علی وپس از علی فرزندش حسن و پس از حسن فرزندش حجّت خدا آن قیام کننده‌است؛ او که در دوران غیبتش باید انتظارش را کشید و در دوران ظهورش‌باید اطاعتش کرد اگر از عمر دنیا جز یک روز باقی نماند خداوند آن را طولانی‌گرداند تا آن حضرت خروج کند و جهان را پر از عدل و داد نماید؛ همان‌طور که پراز ستم شده باشد.

و امّا چه زمانی خواهد بود؟ خبر دادن از وقت است و پدرم از پدرش ازپدرانش از حضرت علی‌علیه السلام خبر داده‌اند که فرمود:

شخصی از رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم سؤال کرد که آن امام قیام‌کننده از فرزندان شما چه زمانی خروج خواهد کرد؟

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود: مَثل خروج او مَثَل قیامت است کسی جز او از وقت‌آن خبر ندارد و برایش روشن و آشکار نیست او جز ناگهانی نمی‌آید و خروج‌نمی‌کند⁽¹⁾

نجاشی به سند خود این حدیث را از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است با این تفاوت که گفت: حضرت امام‌رضاعلیه السلام پیراهنی سبزرنگ از جنس خزّ خلعت داد و انگشتری با نگین عقیق بخشید. )وسائل الشیعة: 73/3)

لباسی را که حضرت امام رضاعلیه السلام به دعبل هدیه کرده بودند مردم قم به زور گرفتند و به او سی هزار درهم با یک آستین‌از آن لباس دادند. )دعبل شاعر امام رضاعلیه السلام: 58)

علاّمه مجلسی‌رحمه الله در کتاب «شرح تائیّه دعبل خزاعی» چنین می‌گوید: دعبل کنیزی داشت که او را بسیار دوست‌می‌داشت و رمد عظیمی در هر دو چشم او به هم رسید چون أطبّا وکحّالان چشم‌های او را ملاحظه کردند گفتند که‌چشم راستش از بین رفته است آن را نمی‌توانیم علاج کنیم ولی چشم چپش را معالجه می‌کنیم و امید هست که خوب‌شود.

دعبل از این واقعه بسیار غمگین شد و جزع بسیار کرد تا به خاطرش رسید که بقیّه لباس مبارک حضرت امام رضاعلیه السلام بااو هست پناه به آن قطعه لباس برد و آن را بر دیده‌های جاریه مالید و قدری از آن جامه شریف را در اوّل شب به عنوان‌عصابه بر دیده‌های او بست. چون صبح شد به برکت جامه آن حضرت دیده‌های جاریه خوب شد و بیناتر از اوّل گردید.)دعبل شاعر امام رضاعلیه السلام: 53)

.⁽²⁾

1) 71. برادر دعبل از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که در ضمن حدیثی فرمود: آن حضرت پیراهنی از خز )پشم نرم‌و نازک( به عنوان خلعت به دعبل بخشید و به او فرمود: «احتفظ بهذا القمیص فقد صلّیت فیه ألف لیلة کلّ لیلة ألف‌رکعة وختمت فیه القرآن ألف ختمة»؛ «این پیراهن را نگهداری کن که من هزار شب هر شب هزار رکعت در آن‌نماز خوانده‌ام و در آن هزار ختم قرآن نموده‌ام».

2) 70. بحار الأنوار: 154/51 و 237/49 عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 269/2 بهجة النظر: 121.

حضرت امام رضاعلیه السلام و گریه اهل آسمان و زمین برای امام زمان ارواحنا فداه

حسن بن محبوب گوید: حضرت امام رضاعلیه السلام به من فرمود:

ناگزیر فتنه کور و کر و بهم‌پیچیده سختی روی خواهد داد که در آن هر زیرک‌رازدار و هر بزرگ اصیل - یعنی حتّی آن‌ها که از خواصّ هستند - سقوطخواهند کرد و آن هنگامی است که شیعیان سوّمین پسرم را از دست‌بدهند.

بر آن حضرت⁽¹⁾همه اهل آسمان و زمین و همه تشنگان دیدارش و شیفتگان‌جمالش و همه ستمدیدگان و دلسوختگان گریه کنند.

سپس فرمود: پدر و مادرم فدای آنکه همنام جدّم و شبیه من و شبیه موسی بن‌عمران است.

بر او لباس‌های قدسی و جامه‌های ربّانی است که از گریبان آنها انوار فضل وهدایت خداوند تبارک و تعالی فروزان است چه بسیار زنان و مردان که تشنه‌دیدار اویند و چه بسیار مؤمنی که افسوس می‌خورد و حیران و سرگردان وغمگین است برای از دست دادن آب گوارا گویا آنان را می‌بینم که مأیوس‌گشته‌اند ندایی برخیزد که آن‌هایی که دورند آن را مانند کسانی که نزدیکندبشنوند بر مؤمنان رحمت و بر کافران عذاب می‌باشد.⁽²⁾

1) 72. شاید مقصود امام عسکری‌علیه السلام باشد ولی به قرینه جمله‌های بعد اشاره به امام زمان‌علیه السلام است.

2) 73. بحار الأنوار: 152/51.

دعای حضرت امام رضاعلیه السلام برای امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه

مرحوم محدّث قمی می‌نویسد: آقا سیّد حسن موسوی کاظمی ادام اللَّه بقائه در تکمله«أمل الآمل» مطلبی را نقل نموده که خلاصه آن این است:

یکی از علماء امامیّه کتابی درباره شهادت حضرت امام رضاعلیه السلام نوشته است به نام«تأجیج نیران الأحزان فی وفاة سلطان خراسان» و از متفرّدات آن کتاب این است که‌فرموده:

روایت شده که دعبل خزاعی وقتی که قصیده تائیّه خود را برای حضرت امام‌رضاعلیه السلام خواند چون به این شعر رسید:

خروج امام لا محالة خارج

یقوم علی اسم اللَّه بالبرکات

حضرت امام رضاعلیه السلام برخاست و روی پاهای مبارک خود ایستاد و سر نازنین خودرا به سوی زمین خم کرد پس از آن که کف دست راست خود را بر سر گذاشته بودگفت:

أللّهمّ عجّل فرجه ومخرجه وانصرنا به نصراً عزیزاً.⁽¹⁾

خداوندا؛ در ظهور و زمان خروج او تعجیل فرما و به وسیله او به ما کمک فرماکمکی کم‌نظیر.

جالب توجّه است که در این جریان با اینکه دعبل شاعر بزرگ شیعه نه از نام‌مخصوص امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه یاد کرده و نه هیچ یک از اسامی دیگر آن حضرت‌را به زبان جاری ساخته و تنها قیام آن بزرگوار و روزهای شکوهمند و پربرکت‌ظهور را یادآور شده ولی حضرت امام رضا علیه السلام به خاطر یاد آن بزرگوار و یاد دولت‌کریمه ایشان - نه به خاطر شنیدن نام مخصوص آن حضرت - به پا خواسته و سرنازنین را به سوی زمین خم کرده و در حالی که دست راست خود را بر روی سر

1) 74. منتهی الآمال: 1176.

گذارده بودند برای تعجیل فرج و ظهور آن حضرت دعا نمودند.

و این دلیل بر شدّت علاقه توجّه و عنایت حضرت امام رضاعلیه السلام به امام عصر عجّل‌اللَّه تعالی فرجه و همچنین فرا رسیدن دولت کریمه آن حضرت می‌باشد.

از آنجا که رفتار ائمّه‌علیهم السلام باید برای همه سرمشق باشد به طوری که در کردار خودپیرو آن بزرگواران باشند همان‌گونه که حضرت امام رضاعلیه السلام با یاد امام عصر ارواحنا فداه‌شور و اشتیاق خود را ظاهر ساختند ما نیز باید با شنیدن نام آن حضرت و یاد دولت‌کریمه آن بزرگوار با اظهار شوق و علاقه خود نسبت به آن بزرگوار ارادت خود را به‌آن وجود مقدّس محکم و استوار نماییم.

فرمان حضرت امام رضاعلیه السلام به دعا نمودن برای امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه

حضرت امام رضاعلیه السلام تجلیل‌های ویژه‌ای را نسبت به امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه‌انجام می‌دادند و همان‌گونه که از شعر دعبل و احترام خاصّ آن حضرت استفاده‌می‌شود امام رضاعلیه السلام می‌خواسته‌اند با رفتار ویژه خود همه دوستان و شیعیان را به‌انجام این‌گونه احترام به خاطر یاد امام عصر ارواحنا فداه راهنمایی کنند.

و نیز حضرت امام رضاعلیه السلام به کسانی که به حضورشان شرفیاب می‌شدند پیوسته‌دستور می‌دادند دعای غیبت⁽¹⁾را بخوانند.

از جمله «وکان یأمر بالدعاء...» تأکید و اصرار حضرت امام رضاعلیه السلام به خواندن این‌دعا استفاده می‌شود.

اگر چشم و گوش باطنی ما باز می‌بود شاید به ما نیز خواندن این دعا را سفارش‌می‌فرمودند.

به زائرین محترم حضرت امام رضاعلیه السلام توصیه می‌شود در بارگاه ملکوتی آن‌حضرت از خواندن زیارت‌های حضرت مهدی عجّل اللَّه تعالی فرجه و دعانمودن برای‌تعجیل ظهور آن بزرگوار غفلت و کوتاهی نکنند؛ زیرا یکی از مکان‌هایی که در آن‌ها دعا

1) 75. این دعا را در «بخش نهم: ص 223« نقل می‌کنیم.

برای ظهور امام زمان ارواحنا فداه سفارش و تأکید شده حرم نورانی حضرت امام‌رضاعلیه السلام است.

ما باید مواظب باشیم وقتی که وارد حرم و بارگاه آن حضرت می‌شویم درباره‌خواسته‌ها و حاجت‌های خود دقّت کنیم و با در نظر داشتن عظمتِ ولایت و قدرت‌آن بزرگوار از درخواست حاجت‌های بزرگ دریغ نورزیم و توجّه داشته باشیم که‌حاجتی مهمتر و بزرگتر از فرارسیدن فرج و ظهور منتقم آل محمّدعلیهم السلام و دوران پرشکوه‌حکومت آن بزرگوار نیست.

ولی متأسّفانه هدف برخی از زائرین فقط درخواست حاجت‌های مادّی ازحضرت امام رضاعلیه السلام است و این کار یقیناً اشتباه است. مخصوصاً اگر انسان حاجت‌خود را رسیدن به ثروت‌های کلان و مال بی‌شمار قرار دهد که در بسیاری از مواردسبب طغیان صاحبان آن شده به گونه‌ای که هیچ‌گونه توجّهی به مسئولیّت خود دربرابر ثروت‌های انباشته خویش ندارند.

واضح است کسانی که دارای چنین ثروت‌هایی نیستند در برابر آن مسئولیّتی نیزندارند.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

هر کس از خداوند به روزی کم راضی شود خدا از او به عمل کم راضی می‌شود.

و روایت شده از ابن ابی شعبه حلبی و نوفلی که بر حضرت امام رضاعلیه السلام واردشدیم و به آن حضرت گفتیم که ما در وسعت رزق و فراوانی در زندگی بودیم ولی‌حال ما تغییر کرد و فقیر شدیم دعا کنید که خدا آن را به ما برگرداند.

حضرت فرمود:

می‌خواهید چگونه بشوید؟ آیا می‌خواهید شاه باشید؟! آیا خوشحال می‌شویدکه مانند طاهر و هرثمه )که از سرکردگان مأمون بودند( باشید ولی برخلاف این‌عقیده و آئینی که اکنون بر آن هستید می‌بودید؟!

گفتم: نه واللَّه؛ مرا شاد نمی‌کند که دنیا و آنچه در آن است از طلا و نقره از من باشد

و من برخلاف این عقیده باشم که معتقد هستم.

حضرت فرمود:

حق تعالی می‌فرماید:

«إِعْمَلُوا آلَ داوُدَ شُکْراً وَقَلیلٌ مِنْ عِبادِیَ الشَّکُور»⁽¹⁾.

ای آل داود؛ شکر )نعمت‌ها( را بجای آورید و عدّه کمی از بندگان من شکرگزارند.

آن‌گاه فرمود: گمان خود را به خدا نیکو کن؛ همانا هر کس گمان او به خدا نیکوشد خدا نزد گمان او است و کسی که به روزی کم راضی شد خداوند از او عمل‌کم را می‌پذیرد و کسی که به مال حلالِ اندک راضی شد مؤونه او سبک‌می‌شود و خانواده او بانشاط می‌باشند و خداوند او را به درد دنیا و دواء آن بینامی‌کند و او را از دنیا به سوی بهشت به سلامت بیرون می‌برد.⁽²⁾

بنابراین به شکر و سپاس خداوند بزرگ بپردازید و همّ و غمّ خود را فقط نیازهای‌مادّی قرار ندهید؛ بلکه به حاجت‌های معنوی بپردازید و توجّه داشته باشید که‌بزرگترین حاجت معنوی - که نیازهای مادّی را نیز برطرف می‌سازد - فرارسیدن ظهورپرشکوه امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه می‌باشد.

یکی از نکته‌های بسیار ارزشمند و اساسی این است که ما باید فرج و گشایش را -نه برای خودمان - بلکه برای اهل بیت‌علیهم السلام بخواهیم که نتیجه آن گشایش و راحتی‌خودمان نیز می‌باشد. به این دلیل که هر کسی باید محمّد و آل محمّد صلوات اللَّه علیهم‌اجمعین نزد او مقدّم بر خود و نزدیکانش باشند.

به این مقدّمه توجّه کنید: ما می‌دانیم ظلم‌ها و ستم‌های فراوانی که بر اهل بیت‌علیهم السلام‌وارد شده تا ظهور حضرت بقیّة اللَّه الأعظم ارواحنا فداه ادامه دارد و شدّت‌ها وسختی‌های وارده بر خاندان وحی‌علیهم السلام هنوز وجود دارد. به این جهت در دعاهامی‌گوییم: «أللّهمّ عجّل فرجهم» و تعبیرات بسیار دیگری از این نمونه که فرج و

1) 76. سوره سبأ آیه 13.

2) 77. منتهی الآمال: 928.

گشایش آن‌ها را از خداوند می‌خواهیم و تحقّق فرج در صورتی است که ظلم وسختی وجود داشته باشد. پس چون ظلم و ستم و سختی و شدّت هنوز بر اهل‌بیت‌علیهم السلام ادامه دارد فرج و ظهور آن بزرگواران را از خداوند می‌خواهیم.

بنابراین اگر جامعه ما در سختی و شدّت به سر می‌برد و گرفتاری‌ها ما را احاطه‌کرده است از آنجا که ستم‌ها و سختی‌ها بر پیامبر و آل پیامبر صلوات اللَّه علیهم هنوز ادامه‌دارد ما باید برطرف شدن گرفتاری و ظلم و ستم از آنان را مقدّم بر رفع گرفتاری وظلم و ستم از خود بدانیم و برای برطرف شدن آن دعا کنیم که اگر چنین کاری انجام‌دهیم در نتیجه برای خودمان نیز دعا کرده‌ایم.

شخصی در صحن حرم حضرت امام رضاعلیه السلام زنی را می‌بیند که به شدّت‌می‌گریسته است. آن زن به او می‌گوید: شوهر من فرار کرده و مرا با چهار دختر تنهاگذارده و چون پول اجاره‌خانه ندارم صاحبخانه اساس ما را بیرون ریخته با این‌وضع چکنم؟

آن شخص مقداری به آن زن کمک کرده و از اینکه نتوانسته مشکل آن زن را حلّ‌کند و خانه‌ای برای او اجاره کند غمگین به حرم مطهّر حضرت امام رضاعلیه السلام مشرّف‌می‌شود و به حضرت امام رضاعلیه السلام می‌گوید: آقاجان؛ به خاطر این افراد ستمدیده ومظلوم فرج را از خداوند بخواهید و مشکل غیبت را پایان دهید.

ناگهان متوجّه می‌شود که حضرت امام رضاعلیه السلام به صورت الهام به او می‌فرمایند:

ظلم و ستمی که بر ما اهل بیت وارد شده از همه بیشتر است.⁽¹⁾

امیدواریم خداوند به زودی به صاحب امر ولایت الهی فرمان قیام و انتقام راصادر فرماید تا با ظهور مقام ولایت خاندان وحی‌علیهم السلام ریشه ظلم و ستم در سراسرجهان ریشه‌کن شود.

1) 78. یکی از موارد ظلم و ستمی که بر اهل بیت‌علیهم السلام روا شده است کم‌توجّهی و یا بی‌توجّهی بسیاری از افراد به متن دعاها وزیاراتی می‌باشد که از خاندان وحی‌علیهم السلام وارد شده است. با توجّه و دقّت در متن دعاها و زیارات به معارف و عقایدمهمّی دست می‌یابیم که چه‌بسا مانند آن‌ها در روایات اندک است. با اینهمه متأسّفانه برخی از افراد به دعاها و زیارت‌هافقط از جنبه ثوابِ آن‌ها می‌نگرند و به آثار مهمّ دیگر آن توجّهی نمی‌کنند.

دو نقطه مشترک در امام رضاعلیه السلام و امام زمان ارواحنا فداه

اشاره

چون از توجّه و علاقه شدید حضرت امام رضاعلیه السلام به حضرت مهدی عجّل اللَّه تعالی‌فرجه سخن گفتیم مناسب است برخی از نقطه‌های اشتراک حضرت امام رضاعلیه السلام و امام‌زمان عجّل اللَّه فرجه را بیان کنیم:

حضرت امام رضاعلیه السلام و امام عصر عجّل اللَّه تعالی فرجه در چندین خصلت مشترک‌هستند ما در اینجا دو نمونه از عمده‌ترینِ آن‌ها را نام می‌بریم:

1 - بحث اقامه برهان و دلیل

اشاره

یکی از نقطه‌های مهمّ اشتراک حضرت امام رضاعلیه السلام و امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه بحث و اقامه برهان و دلیل برای مخالفان است.

حضرت امام رضاعلیه السلام با دانشمندان مخالف بحث نموده و آنان را محکوم‌می‌ساختند؛ امام عصر ارواحنا فداه نیز به مخالفان مهلت بحث می‌دهند و برای همگان درسراسر عالم به بیان برهان و دلیل می‌پردازند.

برای توضیح این مطلب به تشریح آن می‌پردازیم:

1 - حضرت امام رضاعلیه السلام و اقامه برهان و دلیل

یکی از برنامه‌های عملی حضرت امام رضاعلیه السلام در دوران امامت‌شان مناظره‌ها بحث‌ها و اقامه دلیل و برهان برای اثبات وجود خداوند و حقّانیّت آئین مقدّس اسلام‌و مکتب حیاتبخش شیعه بوده است.

آن حضرت با هر دانشمندی از دانشمندان بزرگ آن روزگار از هر نژاد و ملّتی که‌بودند با زبان خود آن‌ها به بحث می‌پرداختند و بدون این‌که نیاز به مترجم باشد بابحث و استدلال به زبان خود آن‌ها بنیان عقاید آنان را بر مبنای فکری و اعتقادی خودآن‌ها متزلزل نموده و ویران می‌ساختند.

این بحث‌ها که با شرکت افراد دیگر در مجلس بحث و مناظره انجام می‌گرفت تأثیر بسیار مهمّی در اثبات حق بودن مکتبِ حیاتبخش شیعه داشت.

بحث‌های حضرت امام رضاعلیه السلام با دانشمندان بزرگ ادیان دیگر و محکوم ساختن‌آنان و اعتراف خود آن‌ها به مغلوب شدنشان فراوان است ما نمونه‌ای از آن را دراینجا می‌آوریم:

روایت مفصّل و بسیار جالبی را محمّد بن فضل هاشمی نقل کرده است که مختصرآن چنین است:

یک روز قبل از وفات حضرت موسی بن جعفرعلیهما السلام خدمت آن بزرگوار شرفیاب‌شدم. حضرت فرمودند:

چون من از دنیا رفتم این امانت‌ها را به مدینه برسان و به فرزندم علیّ بن‌موسی الرضاعلیهما السلام بده. و او حجّت خدا و صاحب امر امامت بعد از من است.

محمّد هاشمی گوید: چنانکه آن حضرت فرموده بود انجام دادم. در مدینه خدمت‌حضرت امام رضاعلیه السلام رسیدم و امانت‌ها را به آن حضرت رساندم و عرض کردم: من به‌بصره می‌روم و خبر وفات پدر بزرگوارت منتشر می‌شود و از امامت شما از من سؤال‌می‌نمایند. ای کاش؛ از راه لطف و احسان از دلیل‌هایی که بر مقام امامت شما هست‌چیزی به من نشان می‌دادید.

حضرت آثار و اشیاء مخصوص حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم را - که نزد ائمّه هدی‌علیهم السلام‌بوده - به من نشان داد و فرمود: من به بصره خواهم آمد.

عرض کردم: آمدن شما به بصره در چه زمانی است؟

فرمود: سه روز بعد از ورود شما.

من از خدمت حضرت امام رضاعلیه السلام مرخّص شدم و به بصره آمدم. دوستان به دیدن‌من آمدند و از من سؤال کردند. جریان را برای آن‌ها نقل کردم.

از میان جمعیّت مردی ناصبی به نام عمرو بن هذّاب ایستاد و به من اعتراض نمودو گفت: مقام امامت برای حسن بن محمّد که بزرگ اهل بیت است و زاهد و عابد است‌

اولی می‌باشد و علیّ بن موسی جوان است شاید در مسائل عاجز بماند.

حسن بن محمّد در مجلس حاضر بود و از گفتار او جلوگیری کرد و گفت: محمّدهاشمی می‌گوید: سه روز دیگر علیّ بن موسی به بصره تشریف می‌آورد و این خوددلیل قطعی است )تا سه روز دیگر( صبر کنید.

پس مردم متفرّق شدند. روز سوّم حضرت امام رضاعلیه السلام در منزل حسن بن محمّدتشریف آوردند و او خودش شخصاً انجام وظیفه خدمت به حضرت امام رضاعلیه السلام رامتعهّد شد.

حضرت دستور فرمودند آن جمعیّت و سایر دوستان و بزرگ یهود و نصارا را درمجلس خود حاضر نماید. او چنین کرد و برای حضرت امام رضاعلیه السلام مسندمخصوصی قرار داد.

حضرت در مجلس تشریف آوردند و ابتدا به سلام نمودند و فرمودند:

منم علیّ بن موسی بن جعفر بن محمّد بن علیّ بن حسین بن علیّ بن ابی‌طالب )صلوات اللَّه وسلامه علیهم(.

امروز در مدینه در مسجد پیغمبر نماز صبح را که خواندم حاکم مدینه پیش‌من آمد و درباره چند چیز با من مشورت نمود.

من صلاح او را بیان کردم و به او وعده کردم که وقت عصر به سوی او برگردم. هرکس هر چه می‌خواهد از آثار و علامات امامت از من سؤال نماید.

عمرو بن هذّاب حرکت کرد و گفت: محمد بن فضل هاشمی از جانب شماچیزهایی نقل کرده که دل‌های ما آن را قبول نمی‌کند.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود: مگر او چه گفته؟

عرض کرد: می‌گوید شما تمام کتاب‌های آسمانی و تمام لغات اهل دنیا را می‌دانید.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود: راست گفته است. هر چه می‌خواهید سؤال کنید.

عرض کرد: اشخاص متفرّقه‌ای را از روم و هند و فارس و ترک و غیره احضارکردیم تا شما را امتحان کنیم. اگر شما راست می‌گویید با یک‌یک اینها سخن گویید.

امام با تمام آن‌ها به زبان و لهجه خودشان تکلّم نمودند و به سؤال‌های هر یک

‌پاسخ دادند به گونه‌ای که همه متحیّر شدند و اقرار کردند که آن حضرت از همه آن‌هافصیحتر صحبت می‌کند.

در اینجا امام متوجّه عمرو بن هذّاب شده فرمودند:

اگر به تو خبر دهم که تا چند روز دیگر خون یکی از خویشان خود را خواهی‌ریخت تصدیق می‌کنی؟

عرض کرد: خیر تصدیق نمی‌کنم؛ زیرا غیب را غیر از خداوند دیگری نمی‌داند.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

مگر نمی‌دانی که خداوند فرموده است:

«عالِمُ الْغَیْبِ فَلایُظْهِرُ عَلی غَیْبِهِ أَحَداً إِلّا مَنِ ارْتَضی مِنْ رَسُولٍ»⁽¹⁾.

«همانا خداوند دانای غیب است و بر غیب خود کسی را آگاه نفرموده مگر آن کس راکه پسندیده است و آن پیامبر است».

و ما هم وارث پیامبر هستیم. و لذا می‌دانیم آنچه را که واقع شده است و آنچه راکه تا روز قیامت انجام می‌گیرد. تو مبتلا به ریختن خون یکی از ارحام تا پنج روزدیگر خواهی شد. و اگر نشدی بدان من امام نیستم.

و فرمود: تا چند روز دیگر نابینا می‌شوی و سوگند به دروغ یاد می‌کنی و پیس‌خواهی شد.

راوی گوید: به خدا قسم آنچه حضرت فرمودند پس از چند روز دیده شد و همه‌واقع گردید.

و بعد با بزرگ یهود و نصارا و دیگران به لغت خود آن‌ها احتجاج نمودند و رسالت‌حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم را از کتاب‌های خودشان ثابت فرمودند.

همه به راستی گفتار حضرت اقرار نموده عرض کردند: اگر ریاست ما بر یهود ونصارا نبود به شما ایمان می‌آوردیم.

حضرت امام رضاعلیه السلام به سؤالات همه مردم پاسخ داده و حوائج‌شان را مرحمت‌

1) 79. سوره جنّ آیه 26.

نمودند و نماز ظهر را با جماعت خواندند و فرمودند: من به مدینه برمی‌گردم و فردانیز خواهم آمد ان شاء اللَّه تعالی.

روز بعد باز بوی بهشت همانند روز پیش فضا را تسخیر کرد نسیم عطرآمیز همه‌جا را فرا گرفت شبِ انتظار به پایان رسید و بار دیگر سعادت به روی مردم بصره‌روی آورد و در حالی‌که مردم بصره اجتماع کرده بودند دوباره ماه مجلس طلوع کردو دیدگان را روشن نمود.

کنیزی از اهل روم را به حضورش آوردند. امام‌علیه السلام با زبان رومی با او تکلّم نموده فرمودند:

ای کنیز؛ محمّدصلی الله علیه وآله وسلم را بیشتر دوست داری یا عیسی را؟

• تا موقعی که محمّدصلی الله علیه وآله وسلم را نمی‌شناختم عیسی را بیشتر دوست داشتم ولی اکنون‌که محمّدصلی الله علیه وآله وسلم را شناختم او را بیشتر دوست دارم.

فرمود: حال که محمّدصلی الله علیه وآله وسلم را شناختی عیسی را دوست نداری.

• چرا لیکن محمّدصلی الله علیه وآله وسلم را بیشتر دوست دارم.

جاثلیق به امر آن حضرت گفتگوی آنان را برای مردم ترجمه کرد و به حضرت‌امام رضاعلیه السلام گفت: مردی نصرانی از اهل سِند اهل بحث و کلام است اگر اجازه‌می‌فرمایید او را به خدمت شما بیاوریم.

فرمود: مانعی ندارد. او را آوردند و حضرت با لغت سندی با او سخن گفتند و درامر توحید و رسالت با او احتجاج نمودند تا اینکه مرد سندی شهادت به وحدانیّت‌خدا و رسالت پیغمبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم داده زُنّار خود را پاره کرد.

حضرت امام رضاعلیه السلام به مردم فرمود: اکنون به آنچه محمّد بن فضل می‌گفت ایمان‌آوردید؟

مردم گفتند: بلکه مقام شما بیش از آنچه محمّد گفته بود بر ما ثابت شد و همچنین‌محمّد به ما گفت که شما را به سرزمین خراسان می‌برند آیا اینهم درست است؟!

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود: بلی درست است.

همه اقرار به امامت ایشان نمودند و متفرّق شدند. ابر رحمت بر مزرعه دل‌های

‌مردم بصره باریده و حجّت بر همگان تمام شده بود. خورشید هم انوار خویش را به‌آرامی جمع می‌کرد و می‌رفت.

مردم بصره شب را با تشرّف به خدمت حضرت ثامن‌الحجج‌علیه السلام به پایان رسانیدند.

شد روشن از فروغ سحر طارم کبود

نقّاش صبح رنگ شب از آسمان زدود

بگریخت از شراره مشرق غبار شب

چون از لهیب شعله آتش غبار دود

و بالأخره شب وصال گذشت و روز فراق رسید و امام از همه خداحافظی نمودندو رفتند.

محمّد بن فضل می‌گوید: من به مشایعت آن حضرت رفتم. در بین راه به جایی‌رسیدیم که حضرت امام رضاعلیه السلام از راه خارج شدند و چهار رکعت نماز خواندند وفرمودند: ای محمّد؛ چشمان خود را ببند. اطاعت کردم.

فرمودند: چشمانت را باز کن. باز کردم خود را درب منزلم در بصره دیدم و حضرت‌امام رضاعلیه السلام از نظرم ناپدید شدند.

آن حضرت به من دستور داده بودند که به کوفه بروم و به شیعیان خبر دهم که امام‌هشتم به کوفه تشریف می‌آورند و به منزل حَفْص بن عُمَیر تشریف می‌برند.

من به وظیفه خود عمل کردم و آن حضرت تشریف آوردند و امر فرمودندمسلمانان و دانشمندان یهود و نصارا جمع شدند و حضرت با تمام آن‌ها به لغت‌خودشان سخن گفتند و حقّانیّت خود و اجدادشان را ثابت نمودند و به جاثلیق نصارافرمودند:

آیا علم داری به آن ورقه‌ای که پنج اسم در آن نوشته شده بود و به همراه حضرت‌عیسی بود که اگر می‌خواست از مشرق به مغرب و یا از مغرب به مشرق برود خدا را به یکی از آن اسماء می‌خواند و به یک لحظه این مسافت را طی می‌کرد؟

جاثلیق گفت: چنین بود ولی من آن اسماء را نمی‌دانم.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

حجّت خدا و امام بعد از پیغمبر نیست مگر اینکه باید به جمیع علوم و کمالات‌

پیغمبران واقف باشد و همه کتاب‌های آسمانی را بداند و به تمام لغات دنیا بتواندسخن گوید و هیچ لغتی از او پوشیده نباشد و از گناه و معصیت و اخلاق فاسده به‌دور باشد ... .⁽¹⁾

نمونه دیگری از بحث‌های حضرت امام رضاعلیه السلام با دانشمندان بزرگ آن زمان

محمّد بن عمر بن عبدالعزیز انصاری گفت: کسی که خودش از حسن بن محمّدنوفلی شنیده بود برایم نقل کرد:

هنگامی که حضرت امام رضاعلیه السلام بر مأمون وارد شدند مأمون به فضل بن سهل‌دستور داد تا صاحبان رأی و نظر و آن‌هائی که حرفی برای گفتن دارند - مانند: جاثلیق)مسیحی( رأس الجالوت )یهودی( رؤسای صابئین )منکرین دین و خدا و پیامبر( هربذ اکبر؛ بزرگ زردشتی‌ها نسطاس رومی و دانشمندان آگاه به علم کلام - را گردآورد تا گفتار حضرت امام رضاعلیه السلام و کلام آنان را بشنود.

فضل بن سهل به دستور مأمون عمل کرد و آنان را جمع‌آوری نمود سپس او را ازاجتماع آنان باخبر نمود مأمون دستور داد تا همه آنان را به حضور او ببرند و چنین‌کردند.

مأمون در ضمن خوش‌آمدگوئی به آن‌ها گفت: من شما را برای کار خیری جمع‌کرده و دوست دارم که با پسرعمویم این شخصی که از مدینه بر من وارد گشته‌مناظره و گفتگو کنید فردا بامدادان همه نزد من آئید و هیچ‌کدام از شما از این دستورسرپیچی نکند.

همگی گفتند: فرمانت را شنیده و اطاعت می‌کنیم فردا صبح زود خواهیم آمد.

حسن بن محمّد نوفلی گوید: در حینی که ما نزد حضرت امام رضاعلیه السلام مشغول‌گفتگو بودیم یاسر بر ما وارد شد. او عهده‌دار کارهای حضرت امام رضاعلیه السلام بود.

1) 80. علم غیب: 22 به نقل از بحار الأنوار: 73/49.

عرض کرد: ای سرور من؛ مأمون به شما سلام می‌رساند و می‌گوید: فدای شمابرادرتان؛ دانشمندان صاحب‌نظر و علمای علم کلام از تمام ملّت‌ها نزد من گردآمده‌اند اگر دوست دارید گفتار آنان را بشنوید نزد ما بیائید و اگر کراهت دارید وخوش ندارید خود را به زحمت نیندازید و اگر دوست داشته باشید ما نزد شما بیائیم‌این کار بر ما آسان است.

حضرت امام رضاعلیه السلام پیغام دادند:

به او سلام برسان و بگو: آنچه اراده کرده‌ای دانستم و من فردا صبح انشاء اللَّه به‌سوی تو خواهم آمد.

حسن بن محمّد نوفلی گوید: هنگامی که یاسر رفت امام‌علیه السلام رو به ما کرد و فرمود:

ای نوفلی؛ تو عراقی هستی و عراقی‌ها دقّت‌نظر دارند چه فکر می‌کنی درباره‌این کار مأمون پسر عمویت که اهل شرک و علمای ادیان را گرد آورده است؟

عرض کردم: فدای شما شوم؛ می‌خواهد شما را بیازماید و دوست دارد از آنچه‌نزد شما است از علم و دانش آگاهی پیدا کند کار خود را بر اساس نامطمئنّی بنا کرده‌و بد بنائی نهاده است.

امام‌علیه السلام فرمود: بنای او در این باب چیست؟

عرض کردم: دانشمندان علم کلام و اهل بدعت برخلاف علماء هستند؛ زیرا عالم‌مطلب درست را انکار نمی‌کند ولی علمای ادیان و متکلّمین و اهل شرک همه اهل‌انکار و دروغ‌بافی هستند اگر بر آنان احتجاج کنی که خداوند تبارک و تعالی یکتا ویگانه است خواهند گفت: یکتائی او را اثبات کن و اگر بگوئی که محمّد رسول‌خداصلی الله علیه وآله وسلم است خواهند گفت: رسالتش را ثابت کن سپس شخص را کلافه می‌کنند واو دلیل خود را باطل می‌کند و با او مغالطه می‌کنند تا دست از حرف خود بردارد ازآنان پرهیز کن و مواظب باش فدایت شوم.

امام‌علیه السلام تبسّمی کرد سپس فرمود:

ای نوفلی؛ آیا می‌ترسی که آنان دلیل مرا رد کنند؟!

عرض کردم: نه به خدا قسم؛ هرگز در مورد شما ترسی ندارم و امیدوارم که‌خداوند انشاء اللَّه شما را بر آنان پیروز سازد.

امام‌علیه السلام فرمود:

ای نوفلی؛ آیا دوست داری بدانی که مأمون چه زمانی از کار خود پشیمان‌می‌گردد؟ عرض کردم: آری.

فرمود: زمانی که احتجاج مرا با اهل تورات به تورات‌شان و با اهل انجیل به‌انجیل‌شان و با اهل زبور به زبورشان و با صابئین به کلام عبری و با زردشتی‌ها به‌فارسی و با رومیان به رومی و با صاحبان نظر و علمای ادیان هر یک به زبان ولغت خودشان بشنود و چون دلیل هر یک را باطل کردم و او را محکوم نمودم و اودست از گفتار خود برداشت و سخنان مرا پذیرفت مأمون خواهد فهمیدموضعی که اتّخاذ کرده شایسته او نیست و در این هنگام است که دچار پشیمانی‌می‌شود و هیچ حرکت و نیروئی جز به وسیله خداوند نیست.

چون صبح کردیم فضل بن سهل نزد ما آمد و به امام‌علیه السلام عرض کرد: فدای شماشوم؛ پسرعمویت منتظر شما است و همه دعوت‌شدگان اجتماع کرده‌اند نظر شمادر آمدن چیست؟

امام‌علیه السلام فرمود: تو پیش برو و من إنشاء اللَّه خواهم آمد سپس وضو گرفت وضوی‌نماز و شربت سویق )شوربا که با آرد گندم و جو درست کنند( آشامید و مقداری به مامرحمت کرد سپس از منزل بیرون آمد و ما به همراه آن حضرت بیرون آمدیم تا برمأمون وارد گشتیم مجلس سرشار از جمعیّت بود محمّد بن جعفر )عموی آن‌حضرت( به همراه گروهی از طالبیین و هاشمیین و فرماندهان لشکر حضور داشتند.

همینکه حضرت امام رضاعلیه السلام وارد شدند مأمون بپا خاست محمّد بن جعفر و تمام‌بنی‌هاشم به احترام آن حضرت برخاستند. امام‌علیه السلام و مأمون نشستند و آنان ایستاده‌بودند تا دستور داد بنشینند.

مأمون رو به حضرت امام رضاعلیه السلام کرد و مدّتی با آن حضرت گفتگو کرد سپس به

‌جاثلیق رو کرد و گفت: ای جاثلیق؛ این پسر عموی من علیّ بن موسی است و او ازفرزندان فاطمه‌علیها السلام دختر پیامبر ما و پسر علیّ بن ابی طالب‌علیه السلام است دوست دارم با اوبه گفتگو بپردازی بحث کنی دلیل آوری و انصاف را از دست ندهی.

جاثلیق گفت: ای امیر مؤمنان! چگونه با کسی بحث کنم که بر من با کتابی احتجاج‌می‌کند که من منکر آن هستم و با گفتار پیامبری استدلال می‌کند که من به آن ایمان‌ندارم.

امام‌علیه السلام فرمود:

ای مسیحی؛ اگر با انجیل خودت بر تو احتجاج کنم و دلیل آورم می‌پذیری واعتراف می‌کنی؟

جاثلیق گفت: مگر می‌توانم آنچه را که انجیل به آن گویا است رد کنم آری بخداقسم؛ گرچه برخلاف میل من باشد به آن اقرار خواهم کرد.

آن‌گاه امام‌علیه السلام بر او از انجیل خواند و ثابت کرد برای او که پیامبر ما در انجیل ذکرشده سپس به او از عدد حواریّون حضرت عیسی و احوال ایشان خبر داد و با دلایل‌فراوانی احتجاج کرد و او به آن‌ها اقرار کرد سپس کتاب شعیا و غیر آن را بر او قرائت‌کرد تا آن‌که جاثلیق گفت: اکنون کسی غیر از من از تو سئوال کند به حقّ مسیح‌سوگند؛ هرگز گمان نمی‌کردم در میان علمای مسلمان مانند شما شخصیّتی باشد.

پس از آن حضرت امام رضاعلیه السلام رو به «رأس الجالوت» کرد و با تورات و زبور وکتاب شعیا و حیقوق بر او استدلال نمود تا آنکه ساکت ماند و پاسخی برای گفتن‌نداشت.

سپس امام‌علیه السلام «هربذ اکبر» یعنی بزرگ زردشتیان را فراخواند و بر او استدلال‌فرمود به گونه‌ای که موقعیّت خود را از دست داد و جوابی برای گفتن نداشت آن‌گاه‌حضرت امام رضاعلیه السلام رو به حاضرین کرد و فرمود:

اگر در میان شما کسی مخالف اسلام است و می‌خواهد سئوالی بپرسد بدون‌

هیچ‌گونه شرمندگی و خجالت بپرسد.

عمران صابی - که یکی از متکلّمین بود - از جا برخاست و عرض کرد: ای‌دانشمند؛ اگر تو دعوت به پرسش ننموده بودی اقدام به سئوال کردن نمی‌نمودم من‌به شهر کوفه بصره شام و الجزیره سفر کرده‌ام متکلّمین فراوانی دیده‌ام کسی راتاکنون نیافته‌ام که برای من اثبات کند وجود واحدی را که غیر از او کسی قائم به‌وحدانیّت نباشد آیا اجازه می‌دهی که از شما سئوال کنم؟

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

اگر در میان این جمعیّت کسی به نام عمران صابی باشد تو همان هستی.

عرض کرد: من عمران صابی هستم.

امام‌علیه السلام فرمود:

سئوال کن ولی انصاف را رعایت کن و از گفتار زشت و فاسد و اندیشه‌های‌نادرست و بیراهه رفتن بپرهیز.

عمران عرض کرد: به خدا قسم؛ ای سرور من؛ تنها می‌خواهم چیزی را برایم‌ثابت کنی که بتوانم به آن تمسّک جویم و چنگ بزنم و از آن تجاوز نخواهم کرد.

امام‌علیه السلام فرمود: از آنچه در خاطر داری سئوال کن.

مردم ازدحام کردند و نزدیک هم آمدند حضرت امام رضاعلیه السلام بر او استدلال فرمودو به سئوالات او پاسخ گفت و گفتگو میان آن دو به طول انجامید تا آنکه وقت نمازفرارسید امام‌علیه السلام رو به مأمون کرد و فرمود: هنگام نماز است.

عمران عرض کرد: سرور من؛ اکنون که دلم نرم گردیده پاسخ مرا ناتمام نگذار امام‌علیه السلام فرمود: نماز می‌خوانیم و بازمی‌گردیم و از جا برخاست مأمون نیز برخاست.حضرت در اندرونی نماز خواند و مردم به امامت جعفر بن محمّد نماز را بپا داشتند.پس از انجام فریضه امام‌علیه السلام به جایگاه خود بازگشت و عمران را فراخواند و فرمود:ای عمران؛ سئوال کن.

او سئوالات خود را پیرامون آفریدگار متعال و صفات او مطرح کرد و امام‌علیه السلام به‌همه آن‌ها پاسخ داد تا آن‌که فرمود: آیا درست فهمیدی ای عمران؟

عرض کرد: آری؛ فهمیدم ای سرور من و گواهی می‌دهم که خداوند آنگونه است که‌توصیف نمودی و او را یکتا دانستی و این‌که محمّد بنده او است که به هدایت و دین‌حق مبعوث گشته سپس رو به قبله به سجده افتاد و اسلام آورد.

حسن بن محمّد نوفلی گوید: متکلّمین دیگر که در مجلس حضور داشتند وقتی‌عمران صابی را مشاهده کردند که با آن همه سرسختی و جدال که کسی قادر نبود او رامحکوم نماید در برابر امام‌علیه السلام چنین کلامی گفت آن‌ها نزدیک آن حضرت نیامدند وسئوالی را مطرح نکردند تا هنگام غروب فرا رسید مأمون و حضرت امام رضاعلیه السلام‌برخاستند و به داخل حجره رفتند و مردم پراکنده شدند من در میان جمعی از یاران وهمراهانم بودم که محمّد بن جعفر کسی را به دنبال من فرستاد و من نزد او رفتم.

محمّد بن جعفر گفت: ای نوفلی؛ دیدی دوستت امروز چه کرد؟ به خدا سوگند؛هرگز گمان نمی‌کردم که علیّ بن موسی بتواند این‌گونه در این موضوعات فرو رود واو را این‌گونه نمی‌شناختیم آیا او در مدینه کلام تدریس می‌کرد یا دانشمندان علم‌کلام گرد او می‌آمدند؟

گفتم: آن‌ها که به حجّ می‌رفتند نزد او شرفیاب می‌شدند و از حلال و حرام و احکام‌الهی می‌پرسیدند و امام‌علیه السلام به آن‌ها جواب می‌داد و گاهی کسی می‌آمد که مناظره کند وامام‌علیه السلام برایش استدلال می‌فرمود.

محمّد بن جعفر گفت: ای ابا محمّد؛ من بر او نگرانم و می‌ترسم که این شخص براو حسد ورزد و او را مسموم سازد یا دچار بلائی نماید تو به آن حضرت اشاره کن که‌از این‌گونه امور خودداری کند.

گفتم: از من نمی‌پذیرد این شخص جز آزمودن آن حضرت چیزی در نظرنداشت و می‌خواست بفهمد که آیا از علوم پدرانش چیزی نزد او هست یا نه؟

محمّد بن جعفر گفت: به آن حضرت بگو: عمویت این‌گونه اظهار فضل‌ها رانمی‌پسندد و به خاطر عللی دوست دارد که از این کارها خودداری کنی.

هنگامی که من به منزل حضرت امام رضاعلیه السلام بازگشتم گفتار عمویش محمّد بن‌جعفر را به ایشان رساندم.

آن حضرت تبسّمی کرد و فرمود:

خدا عمویم را حفظ کند نمی‌دانم چرا از این کار خوشش نمی‌آید.

سپس فرمود: نزد عمران صابی برو و او رانزد من آور.

عرض کردم: فدای شما شوم؛ من جای او را می‌دانم او نزد بعضی از برادران‌شیعه است.

فرمود: اشکال ندارد چهارپائی برایش حاضر کنید تا بیاید.

من نزد عمران آمده و او را آوردم. امام‌علیه السلام به او خوش‌آمد گفت جامه‌ای به اوخلعت داد و به او پوشانید و ده هزار درهم طلبید و به او هدیه نمود.

عرض کردم: فدایت شوم؛ کار جدّت امیرالمؤمنین‌علیه السلام را در خاطر ما زنده کردی.

فرمود: باید اینگونه رفتار کرد. سپس دستور فرمود شام بیاورند. مرا طرف راست‌خود و عمران را در طرف چپ نشانید پس از صرف شام به عمران فرمود:

اکنون به منزل بازگرد و فردا صبح زود نزد ما بیا تا از خوراکی‌های اهل مدینه به‌تو بدهم.

پس از آن عمران با دانشمندان علم کلام از ادیان گوناگون اجتماع می‌کرد و حجّت‌و دلیل آنان را باطل می‌نمود تا آنکه از او کناره گرفتند. ⁽¹⁾

بحث و مناظره‌های جالب حضرت امام رضاعلیه السلام - که همیشه همراه با غلبه وپیروزی بر خصم بود - بر محبوبیّت حضرت امام رضاعلیه السلام در سراسر کشور پهناور آن‌زمان افزود و علاقه و توجّه مردم در سراسر کشور به آن حضرت آنچنان گسترش

1) 81. بحار الأنوار: 173/49.

‌پیدا کرد که ترس و هراس از دست رفتن حکومت مأمون و سایر بنی‌العبّاس رافراگرفت.

به این جهت او برای حفظ موقعیّت خود و شکست شخصیّت حضرت امام‌رضاعلیه السلام برنامه‌هایی را طرح کرد تا شاید بتواند به هدف شوم خود دست یابد؛ ولی‌نقشه‌های او همیشه با شکست روبرو می‌شد و سیل علاقه و ارادت مردم در سراسرکشور پهناورِ آن زمان به حضرت امام رضاعلیه السلام رو به افزایش بود؛ تا سرانجام آن‌جرثومه ننگینِ تاریخ حضرت امام رضاعلیه السلام را شهید نمود.

بحث‌ها و مناظره‌های حضرت امام رضاعلیه السلام و غلبه و پیروزی کامل آن بزرگوار برآنان روشنگر احاطه علمی و دانش بی‌شمار آن حضرت بود.

آری؛ بر اثر معجزات شگفت‌آور و بحث‌های بسیار مهمّ حضرت امام رضاعلیه السلام بابزرگترین دانشمندان زمان محبوبیّت آن حضرت در میان مردم گسترش یافت وسرانجام مأمون تصمیم به شهادت آن حضرت گرفت.

هرثمة بن اعین گفت: بر سرور و مولایم حضرت امام رضاعلیه السلام در خانه مأمون واردشدم و در آنجا شایع شده بود که حضرت امام رضاعلیه السلام وفات یافته است و این درست‌نبود من وارد شدم و اجازه ملاقات می‌خواستم.

هرثمه گوید: در میان خدمتگزاران مورد اعتماد مأمون جوانی بود که او را «صبیح‌دیلمی» می‌گفتند او به حق ولایت سرورم را داشت و او را واقعاً دوست می‌داشت در آن هنگام خارج شد و چون مرا دید گفت:

ای هرثمه؛ حتماً می‌دانی که من مورد اطمینان مأمون بر امور پنهان و آشکار اوهستم اکنون بدان که مأمون من و سی تن از غلامان مورد اطمینان دیگرش را که اهل‌سرّ او بودند در ثلث اول شب خواست بر او داخل شدیم در حالی‌که شبش از زیادی‌شمع‌ها همچون روز شده بود و در مقابلش شمشیرهائی بیرون‌آمده از نیام بود تیز وزهرآگین شده ما را یکی‌یکی خواست و از هر کدام عهد و پیمان گرفت و در آن

‌جایگاه از خلق خدا غیر از ما کسی نبود به ما گفت:

این کار به عهده شما است و لازم است آنچه را بدان فرمان می‌دهم اجرا کنید وهرگز در مورد آن مخالفت نکنید ما سوگند یاد کردیم که فرمانش را انجام دهیم.

آن‌گاه گفت: هر یک شمشیری بردارید و بروید تا بر علیّ بن موسی الرضا دراتاقش وارد شوید او را در هر حالی که دیدید نشسته یا ایستاده و یا خوابیده با اوسخن نگوئید و شمشیرهایتان را بر او فرود آورید و گوشت خون مو مغز واستخوان او را بهم بیامیزید سپس فرشش را بر او بیفکنید و شمشیرهای‌تان را با آن‌پاک کنید و به سوی من بازگردید و برای هر یک از شما بر این کار و کتمان آن ده کیسه‌درهم و ده قطعه زمین انتخابی بدهم و نزد من تا آن زمان که زنده باشم بهره‌مندخواهید بود.

«صبیح» ادامه داد: ما شمشیرها را به دست گرفتیم و بر آن حضرت در اتاقش واردشدیم به پهلو خوابیده بود و انگشتان خود را حرکت می‌داد و کلامی می‌گفت که مانفهمیدیم.

غلام‌ها با شمشیرها به سوی او حمله‌ور شدند و من در حالی‌که ایستاده بودم و به‌او نگاه می‌کردم شمشیرم را پائین آوردم گویا آمدن ما را خبر داشت او لباس به تن‌نکرده بود که شمشیرها بر آن اثر نکند و کارگر نباشد. فرش را بر او پیچیدند و از آنجاخارج شدند تا بر مأمون وارد گشتند از آن‌ها پرسید چه کردید؟

گفتند: آنچه ما را به آن دستور دادی انجام دادیم ای امیرالمؤمنین!!

گفت: هیچ کدام این مطلب را اعاده نکنید.

چون فجر طلوع کرد و هوا روشن شد مأمون خارج شد سر برهنه در حالی‌که‌دکمه‌هایش را باز کرده بود به هیئت عزادار در مجلسش نشست و وفات آن حضرت‌را اظهار می‌کرد سپس با سر و پای برهنه برخاست به طرف حجره حضرت امام‌رضاعلیه السلام به راه افتاد و من به همراه او بودم وقتی در اتاق وارد شد صدای همهمه‌ای از

او شنید لزره بر اندامش افتاد به من گفت: نزد او کیست؟

گفتم: نمی‌دانم ای امیرالمؤمنین!!

گفت: بشتابید و نگاه کنید.

صبیح گفت: به سوی اتاق شتافتیم سرورم بود که در محرابش نشسته نمازمی‌خواند و تسبیح می‌گفت به سوی مأمون بازگشته و گفتیم: در محراب کسی رامی‌بینم که نماز می‌خواند و تسبیح می‌گوید.

از این خبر بهت‌زده شد و دوباره به خود لرزید و گفت: شما مرا فریب دادید خدالعنتتان کند آن‌گاه از میان آن گروه رو به من کرد و گفت: ای صبیح؛ تو او رامی‌شناسی نگاه کن کیست که نزد او نماز می‌خواند.

صبیح گفت: من داخل شدم و مأمون بازگشت چون به درگاه در رسیدم به من‌فرمود: ای صبیح.

گفتم: لبّیک مولای من و به رو افتادم.

حضرت فرمود:

برخیز خداوند تو را رحمت کند «یُریدُونَ لِیُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَاللَّهُ‌مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ کَرِهَ الْکافِرُونَ»⁽¹⁾.

می‌خواهند که با دهان‌های خود نور خداوند را خاموش کنند و خداوند نور خود راکامل می‌گرداند؛ گرچه کافران را خوش‌آیند نباشد.

صبیح گفت: به سوی مأمون بازگشتم چهره او را مانند پاره‌ای از پاره‌های شب‌تاریک یافتم به من گفت: ای صبیح؛ چه خبر.

به او گفتم: ای امیرالمؤمنین!! به خدا قسم او در حجره‌اش نشسته بود مرا صدا زدو به من چنین گفت.

1) 82. سوره صفّ آیه 8 .

صبیح گفت: مأمون که از گفته من مطمئن شد دکمه‌هایش را بست و دستور دادلباس‌هایش را آوردند پوشید و گفت: بگوئید علیّ بن موسی از هوش رفته بود واکنون به هوش آمده است.

هرثمه گفت: من خدا را شکر کرده و بسیار سپاس گفتم سپس بر آقایم حضرت‌امام رضاعلیه السلام وارد شدم چون مرا دید فرمود:

ای هرثمه؛ آنچه «صبیح» برایت گفت به کسی بازگو مکن مگر آن‌که خداوندقلبش را با محبّت و ایمان به ولایت ما آزموده است.

گفتم: اطاعت می‌کنم ای آقای من. فرمود:

ای هرثمه؛ به خدا قسم مکر آن‌ها هیچ ضرری به ما نمی‌زند تا آنچه نوشته شده‌به زمان معیّن خود برسد.⁽¹⁾

2 - امام زمان ارواحنا فداه و اقامه برهان و دلیل

اشاره

آری؛ همان‌گونه که بحث‌ها و مناظره‌های حضرت امام رضاعلیه السلام در شهرهای‌مختلف با بزرگترین دانشمندان جهان به زبان‌های گوناگون بر محبوبیّت و توجّه‌مردم نسبت به آن حضرت افزود و باعث گرایش مردم به آن بزرگوار شد در عصرظهور نیز امام عصر عجّل اللَّه تعالی فرجه بساط بحث و استدلال را با دانشمندان بزرگ جهان‌می‌گسترانند و سراسر گیتی را برهان و دلیل و فرهنگ عظیم و مستدلّ فراخواهدگرفت. و به این جهت در بسیاری از نقاط جهان بدون نیاز به جنگ و شمشیر مردمِ‌جهان فوج فوج و گروه گروه به صف مؤمنان می‌پیوندند.⁽²⁾

1) 83. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 215/2.

2) 84. پیروزی امام عصر عجّل اللَّه تعالی فرجه بر سراسر جهان عوامل گوناگونی دارد که یکی از آن‌ها جنگ است. جنگ و ستیز نیزمخصوص کسانی است که به پیکار با آن حضرت برمی‌خیزند و دیگران مانند پیران زنان کودکان و... از آن معاف‌هستند. متأسّفانه دست‌های ناشناخته برای ترساندن مردم از فرارسیدن حکومت امام زمان ارواحنا فداه عامل پیروزی آن‌حضرت را فقط جنگ و کشتار میان مردم قلمداد کرده و از سایر عوامل تسخیر جهان حرفی نمی‌گویند. در این باره رجوع‌کنید به کتابِ دیگر مؤلّف: «امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه و تسخیر جهان»

حضرت امام حسن مجتبی‌علیه السلام از حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام نقل کرده‌اند که آن‌بزرگوار فرمودند:

... یملأ الأرض عدلاً وقسطاً وبرهاناً.⁽¹⁾

)آن حضرت( سراسر گیتی را سرشار از عدالت قسط و برهان می‌سازد.

به همین جهت یکی از القاب حضرت مهدی عجّل اللَّه تعالی فرجه «حجّت» می‌باشد؛زیرا آن حضرت حجّت و دلیل را بر همه مردم تمام می‌کنند و هر گونه مشکلی را بابیان و دلیل و حجّت آسان می‌سازند.

این یکی از وجوه مشترک میان حضرت ثامن الحجج امام هشتم‌علیه السلام و حضرت‌حجّت امام زمان ارواحنا فداه می‌باشد.

2 - رأفت و مهربانی

یکی دیگر از نقطه‌های اشتراک میان حضرت امام رضاعلیه السلام و امام عصر عجّل اللَّه تعالی‌فرجه رأفت و مهربانی شدید آن دو امام رئوف به مردم است. در این باره مطالب ودلایل فراوانی وجود دارد که ما اکنون به اختصار آن را پی‌گیری می‌کنیم:

1 - رأفت و مهربانی حضرت امام رضاعلیه السلام

اشاره

رأفت و مهربانی حضرت امام رضاعلیه السلام به مردم آنچنان زیاد بوده و هست که همگان‌کم و بیش از آن آگاهیم. علاوه بر روایاتی که در این باره وجود دارد معجزات بسیارشگفت‌انگیزی که از آن حضرت واقع شده خود دلیل بر مهربانی و رأفت بسیار شدیدآن حضرت به مردم است. مهربانی و پذیرش دو جوان مسیحی - که در آخر مقدمّه این‌کتاب نقل می‌کنیم - دلیل بسیار روشنی بر لطف و مهربانی آن بزرگوار حتّی نسبت به‌غیر شیعیانی که خواهان لطف و عنایت هستند می‌باشد.

1) 85. بحار الأنوار: 21/44 و 280/52.

اکنون جریانی را می‌آوریم که حضرت امام رضاعلیه السلام چگونه جسد بی‌جان یکی ازشیعیان را در آغوشِ محبّت گرفته و اظهار لطف و مهربانی نمودند.

جنازه یک شیعه و حضرت امام رضاعلیه السلام

ابن شهرآشوب از موسی بن سیّار روایت کرده که گفت: من با حضرت امام‌رضاعلیه السلام بودم و با آن حضرت به شهر طوس نزدیک شده بودیم که صدای شیون وفغانی شنیدیم در پی آن صدا رفتیم ناگاه به جنازه‌ای برخوردیم.

چون نگاهم به جنازه افتاد دیدم آقایم پا از رکاب خالی کرد و از اسب پیاده شد ونزدیک جنازه رفت و او را بلند کرد پس خود را به آن جنازه چسبانید؛ آنگونه که برّه‌نوزاد خود را به مادر می‌چسباند.

آنگاه رو به من نمود و فرمود:

ای موسی بن سیّار؛ هر کس مشایعت کند جنازه دوستی از دوستان ما را ازگناهان خود بیرون می‌شود مانند روزی که از مادر متولّد شده که هیچ گناهی براو نیست.

چون جنازه را نزدیک قبر بر زمین نهادند آقای خود امام رضاعلیه السلام را دیدم که به‌طرف میّت رفت و مردم را کنار کرد تا خود را به جنازه رسانید پس دست خود را به‌سینه او نهاد و فرمود:

ای فلان بن فلان؛ بشارت باد تو را به بهشت بعد از این ساعت دیگر وحشت وترسی برای تو نیست.

من عرض کردم: فدای تو شوم؛ آیا این میّت را می‌شناسی و حال آن‌که به خداسوگند این سرزمین را تا به حال ندیده و نیامده بودید؟!

فرمود:

ای موسی؛ آیا می‌دانی که اعمال شیعیان ما در هر صبح و شام بر ما امامان عرضه‌

می‌شود؟ پس اگر تقصیری در اعمال ایشان دیدیم از خدا می‌خواهیم که او را عفوکند و اگر کار خوب از او دیدیم از خدا برای او پاداش نیکو درخواست می‌کنیم.⁽¹⁾

جوان گنهکارولی از دوستان حضرت امام رضاعلیه السلام

محدّث عالی مقام عمادالدین طبری می‌نویسد: ابراهیم بن ابی البلاد گوید:

همسایه‌ای داشتم که شراب‌خوار بود و خدا می‌داند که چه هتک حرمتی انجام‌می‌داد در عین حال حضرت امام رضاعلیه السلام را نیز دوست داشت.

روزی جریان او را برای حضرت امام رضاعلیه السلام نقل کردم. حضرت فرمود:

یا أبا إسحاق؛ أما علمت أنّ ولیّ علیّ‌علیه السلام لم تزلّ له قدم إلّا ویثبت له‌اُخری؟

ای ابا اسحاق؛ آیا نمی‌دانی که دوست علی‌علیه السلام اگر گامی از او بلغزد گام دیگرش‌ثابت و استوار می‌ماند؟!

ابراهیم گفت: من از خدمت حضرتش مرخص شدم ناگاه نامه‌ای از جانب‌حضرت امام رضاعلیه السلام دریافت نمودم که در آن نامه حضرتش برخی اشیا را خواسته ودستور فرموده بود که آن‌ها را به مبلغ شصت دینار خریداری نمایم.

من با خود گفتم: سوگند به خدا؛ چنین چیزی سابقه نداشته که برای من چیزی‌بنویسد؛ زیرا من چیزی ندارم و فکر نمی‌کنم که او چیزی )از خمس و غیره( نزد من‌داشته باشد.

شب شد ناگاه درب خانه‌ام را زدند متوجّه شدم که شخص مستی مرا صدامی‌زند پشت درب آمدم.

گفت: بیرون بیا.

گفتم: در این موقع از شب چه کار با من داری و برای چه آمده‌ای؟

1) 86. منتهی الآمال: 910.

او که از مستی نمی‌توانست خوب حرف بزند گفت: دست خودت را بیرون آورو این کیسه را بگیر و برای مولایم بفرست تا در موارد نیاز مصرف نماید.

من کیسه را گرفتم و او رفت نگاه کردم دیدم به اندازه شصت دینار است.

گفتم: سوگند به خدا؛ این مصداق همان فرمایش مولایم امام رضاعلیه السلام است که درمورد دوست علی‌علیه السلام فرمود و در نامه‌اش خواسته خویش را نوشت.

من همه آنچه را که حضرت خواسته بود خریدم و طیّ نامه‌ای رفتار آن همسایه رانیز نوشته و برای حضرتش فرستادم.

حضرت نوشت:

این از همان موارد است.⁽¹⁾

از این جریان استفاده می‌شود که اساس کار ولایت و دوستی اهل بیت‌علیهم السلام است وسرانجام باعث نجاتِ کسانی که دارای آن هستند می‌شود و پذیرش هدایای یک فردگنهکار دلیل بر لطف و مهربانی نسبت به او می‌باشد.

این‌گونه جریانات دلیل بر شدّت رأفت و مهربانی حضرت امام رضاعلیه السلام نسبت به‌دوستان و شیعیان‌شان می‌باشد. به این جهت یکی از القاب آن حضرت «امام رئوف»است.

تاکنون مطالبی را بیان کردیم تا آنان‌که به آستان حضرت امام رضاعلیه السلام شرفیاب شده‌و به بارگاه ملکوتی آن بزرگوار وارد می‌شوند بدانند انسان در همه زمان‌ها از کودکی‌تا جوانی و بزرگسالی تا پس از مرگ و جدایی از این جهان می‌تواند در پناه مقام‌عظیم ولایت و مورد توجّه و عنایات اهل بیت‌علیهم السلام باشد.

ما باید لحظاتی را که در حرم امام رئوف حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام هستیم‌قدر بدانیم و آگاه باشیم که ممکن است در هنگام زیارت بزرگترین تحوّل روحی‌برای ما ایجاد شود و با نگاه آن حضرت از خاک به افلاک رسیم.

1) 87. قطره‌ای از دریای فضائل اهل بیت‌علیهم السلام: 683/2 به نقل از الثاقب فی المناقب: 493.

2 - مهربانی و رأفت امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه

اشاره

مهربانی امام عصر ارواحنا فداه نیز آنچنان وسیع و گسترده است که در عصر ظهور آن حضرت نه تنها در میان دوستان و شیعیان خاصّ بلکه در سراسر عالم بساط رأفت‌و مهربانی را میان تمامی مردمان عصر ظهور می‌گسترانند.

مرحوم علاّمه مجلسی نقل کرده است که خداوند انوار آل محمّد صلوات اللَّه علیهم‌اجمعین را به حضرت آدم نشان داد و به او فرمود:

اینان وسیله تو و وسیله هر فرد سعادتمند از آفریدگان من هستند.

آنگاه حضرت آدم نگاه کرد:

فإذاً بشبح فی آخرهم یزهر فی ذلک الصفیح؛ کما یزهر کوکب الصبح‌لأهل الدنیا.

فقال اللَّه تبارک وتعالی: وبعبدی هذا السعید أفکّ عن عبادی الأغلال وأضع عنهم الاصار وأملأ أرضی به حنّاناً ورأفة وعدلاً؛ کما ملئت من‌قبله قسوة وشقوة وجوراً.⁽¹⁾

حضرت )امام زمان ارواحنا فداه( را در آخرین نفر از چهارده معصوم‌علیهم السلام شبحی ازنور دید که در آن پهنه می‌درخشید؛ همانگونه که ستاره صبح بر اهل دنیا می‌درخشد.

آنگاه خداوند تبارک و تعالی )به حضرت آدم( فرمود:

به وسیله این شخص سعادتمند غل و زنجیر از بندگانم می‌گشایم و سختی‌ها را ازآنان برمی‌دارم و سراسر زمینم را به وسیله او پر از شفقت و مهربانی و عدالت‌می‌نمایم؛ همان‌گونه که قبل از او از قساوت و شقاوت و ستم پر شده باشد.

بنابراین همان‌گونه که خداوند فرموده است در عصر ظهور مهربانی و رأفت‌خداوند به وسیله حضرت بقیّة اللَّه الأعظم ارواحنا فداه در سراسر جهان حکمفرما وستم‌ها و شقاوت‌هایی که در عصر غیبت جهان را فراگرفته است ریشه‌کن خواهد شد.

1) 88. بحار الأنوار: 312/21 و 312/26.

ما باید با دعا برای تعجیل ظهور امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه که مظهر رأفت و مهربانی‌خداوند در سراسر عالم هستند به این وظیفه مهمّ و حیاتیِ خود عمل نماییم تا انشاء اللَّه‌با حضور در دولت کریمه آن حضرت نظاره‌گر رأفت و مهربانی آن بزرگوار در سراسرجهان باشیم.

یک جریان بسیار مهمّ یا مهربانی حضرت امام رضاعلیه السلام و امام زمان‌عجّل اللَّه تعالی فرجه به دو جوان مسیحی

جریان بسیار جالبی نقل شده که نشان‌دهنده مهربانی عظیم حضرت امام رضاعلیه السلام‌است و نیز هاله‌ای از رأفت و مهربانی امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه را دربردارد:

شخصی که مورد اطمینان می‌باشد گفته است: در مشهد مقدّس منزل یکی ازدوستان با دو دانشجوی آمریکایی که زن و شوهر بودند ملاقات کردم. برای آن دو داستان شگفت‌آوری رخ داده بود که به تقاضای میزبان آن داستان را برای ما نقل‌کردند:

آن دو جوان آمریکایی گفتند: وقتی که ما در یکی از دانشگاه‌های آمریکا مشغول‌تحصیل بودیم پیوسته در خود احساس کمبود می‌کردیم.

با اشاره به سینه‌اش گفت: احساس می‌کردم که این جا خالی است سپس گمان‌کردم که این کمبود ناشی از غریزه جنسی است و با ازدواج و انتخاب همسر آن خلأپر می‌شود؛ از این رو هر دو تصمیم گرفتیم باهم ازدواج کنیم؛ امّا پس از ازدواج نیزآن خلأ پر نشد و همچنان آن کمبود را در خود احساس می‌کردیم.

از این امر سخت ناراحت شدم و با این که به همسرم علاقه داشتم در ظاهر تمایلی‌به او نشان نمی‌دادم و گاهی حتّی حوصله صحبت کردن با او را هم نداشتم روزی‌برای عذرخواهی به او گفتم: اگر گاهی می‌بینی که من حال خاصّی دارم و از تو دوری‌می‌گزینم گمان نکنی علاقه‌ای به تو ندارم؛ بلکه این ناراحتی و افسردگی و احساس‌

خلأ از دوران دانشجویی در من بوده و تاکنون رفع نشده است و گاهی بدان مبتلامی‌شوم.

همسرم گفت: اتّفاقاً من نیز چنین حالتی دارم. پی بردم که این احساس خلأدرونی درک مشترک هر دوی ما است؛ در نتیجه تصمیم گرفتیم برای رفع آن چاره‌ای بیندیشیم. در آغاز بنا گذاشتیم که بیشتر به کلیسا رفت و آمد داشته باشیم و به‌مسایل معنوی بپردازیم تا شاید آن خلأ برطرف شود.

ارتباطمان را با کلیسا و مسایل معنوی گسترش دادیم و در آن زمینه کتاب‌هایی رانیز مطالعه کردیم؛ امّا آن خلأ و عطش معنوی رفع نشد.

چون شنیده بودیم که در کشورهای شرقی به ویژه چین و هندوستان مذاهبی‌وجود دارند که مردم را به ریاضت و انجام تمرین‌های ویژه‌ای برای رسیدن به‌حقیقت دعوت می‌کنند تصمیم گرفتیم به آن کشورها سفر کنیم و چون چین ازدیگر کشورهای شرقی به آمریکا نزدیک‌تر است ابتدا به چین سفر کردیم. در چین‌از مسئولان سفارت آمریکا خواستیم کسانی را که در آن کشور در زمینه مسایل‌معنوی و ریاضت سرآمدند به ما معرّفی کنند. آن‌ها شخصی را به ما معرّفی کردند که‌می‌گفتند رهبر روحانیان مذهبی چین و بزرگ‌ترین شخصیّت معنوی آن کشور است.

با کمک سفارت موفّق شدیم نزد او برویم و با راهنمایی و کمک او مدّتی به‌ریاضت مشغول شدیم امّا کمبود معنوی و خلأ درونی ما برطرف نشد.

از چین به تبّت رفتیم. در آن‌جا و در دامنه‌های کوه هیمالیا معبدهایی بود که عدّه‌ای‌در آن‌ها به عبادت و ریاضت می‌پرداختند. به ما اجازه دادند که به یکی از معبدها راه‌یابیم و مدّتی به ریاضت بپردازیم.

ریاضت‌هایی که در آنجا متحمّل می‌شدیم بسیار سخت بود؛ از جمله چهل شب‌روی تختی که روی آن میخ‌های تیزی کوبیده بودند می‌خوابیدیم. پس از گذراندن مدّتی‌در آن‌جا و انجام ریاضت‌ها و عبادت‌ها باز احساس کردیم خلأ درونی ما همچنان باقی‌است.

از آن‌جا به هندوستان رفتیم و با مرتاضان فراوانی تماس گرفتیم و مدّتی در آن‌جا به‌ریاضت پرداختیم امّا نتیجه نگرفتیم و مأیوس شدیم.

سرانجام این تصوّر در ما پدید آمد که اصلاً در عالم واقعیّتی وجود ندارد که‌بتواند خلأ درونی انسان را برطرف کند.

ناامیدانه تصمیم گرفتیم از طریق خاورمیانه به اروپا و سپس آمریکا رهسپار شویم.از هندوستان به پاکستان و از طریق افغانستان به ایران آمدیم و ابتدا وارد شهر بزرگ‌مشهد شدیم و آن را شهر عجیبی یافتیم که نمونه آن را تاکنون مشاهده نکرده بودیم:

در وسط شهر ساختمانی جالب و باشکوه با گنبد و گلدسته‌های طلا که پیوسته‌انبوهی از مردم به آن رفت و آمد داشتند ما را به خود جلب کرد.

پرسیدم: اینجا چه خبر است و این مردم چه دینی دارند؟ گفتند: این مردم‌مسلمانند و کتاب مذهبی آنان قرآن است و در این شهر و در این ساختمان یکی ازرهبران مذهبی آن‌ها که به او امام می‌گویند دفن شده است.

پرسیدم: امام کیست و چه می‌کند؟

گفتند: امام‌علیه السلام انسان کاملی است که دارای عالی‌ترین مراحل کمال انسانی است واو با داشتن آن مقام دیگر مرگی ندارد و پس از رخت بربستن از دنیا نیز زنده است.

مسلمانان چون چنین اعتقادی دارند؛ به زیارت امام‌شان می‌روند و با عرض ادب‌و احترام از او حاجت می‌خواهند و امام‌علیه السلام نیاز آن‌ها را برآورده می‌سازد.

گفتم: قسمت‌های مهمّی از قرآن را برای ما نقل کنید.

گفتند: در یکی از آیات قرآن آمده است که هر چیزی خدا را تسبیح می‌گوید.

آن سخنان برای ما معمّایی شد که چطور با این که امام آن‌ها مرده است باز او رازنده می‌دانند و افزون بر این معتقدند که همه چیز حتّی کوه‌ها و درختان خدا راتسبیح می‌گویند! باور نکردیم و تصمیم گرفتیم برای تماشا وارد حرم رضوی شویم.

در صحن یکی از خادمان که وسیله‌ای شبیه چماق با روکش نقره در دست‌داشت وقتی متوجّه شد ما خارجی هستیم از ورودمان به صحن جلوگیری‌

کرد و گفت: ورود خارجی‌ها ممنوع است.

گفتم: ما چندین هزار کیلومتر در دنیا سفر کرده‌ایم و به اماکن گوناگون واردشده‌ایم و هیچ کجا به ما نگفتند که ورود خارجی ممنوع است چرا شما از ورود ماجلوگیری می‌کنید؟ قصد ما فقط تماشای این محلّ است و نیّت بدی نداریم. هر چه‌اصرار کردیم فایده‌ای نداشت و از ورود ما جلوگیری کردند.

ما با ناراحتی از آن‌جا دور شدیم و در آن حوالی روبروی مسافرخانه‌ای لب جوی‌آب نشستیم⁽¹⁾ من مدّتی به فکر فرو رفتم که نکند در عالم حقیقتی باشد که در این جانهان است و ما نمی‌شناسیم؟ اگر در اینجا خبری باشد و آنان ما را راه ندهند تا از آن‌آگاه شویم برایمان سخت حسرت‌آور و رنج‌آور است که با آن همه زحمت تلاش وتحمّل رنج سفر از رسیدن به آن حقیقت محروم بمانیم. بی‌اختیار گریه‌ام گرفت ومدّتی گریستم.

ناگهان این فکر به ذهنم خطور کرد که آن شخص مدفون یا امام و انسان کامل است‌و آن‌ها راست می‌گویند یا دروغ می‌گویند و او انسان کامل نیست؛ اگر آن‌ها راست‌بگویند و به واقع او زنده است و بر همه جا احاطه دارد خودش می‌داند که ما به دنبال‌چه هدفی این همه راه آمده‌ایم و باید ما را دریابد و اگر آنان دروغ می‌گویند ضرورتی‌ندارد به تماشای آن جا برویم.

همین طور که اشک می‌ریختم و خود را تسلّی می‌دادم دست‌فروشی که تعدادی‌آیینه مهر و تسبیح در دست داشت نزدم آمد و به زبان انگلیسی و با لهجه شهر خودمان‌گفت: چرا ناراحتی؟

سر بلند کردم و جریان را برای او گفتم که ما برای کشف حقیقت به چندین کشورسفر کرده‌ایم و سال‌ها ریاضت کشیده‌ایم و اکنون که به این جا آمده‌ایم به حرم‌راهمان نمی‌دهند.

گفت: ناراحت نباش برو. راهتان می‌دهند!

1) 89. در زمان گذشته در خیابان شیرازی جوی آب وجود داشت.

گفتم: الآن ما به آن جا رفتیم و راهمان ندادند.

گفت: آن وقت اجازه نداشتند. من در آن لحظه فکر نکردم که چطور آن دست‌فروش‌به انگلیسی آنهم با لهجه محلّی با من حرف می‌زند و از کجا خبر دارد که پیش‌تر خادمان‌حرم اجازه نداشتند ما را راه بدهند و اکنون اجازه دارند و چرا من راز دلم را برای اوگفتم؟!

سرانجام به سوی حرم راه افتادیم و وقتی به درِ صحن رسیدیم خادم مانع ورود مانشد. پیش خود گفتم: شاید ما را ندیده است. برگشتیم و به او نگاه کردیم؛ امّا اوعکس‌العملی نشان نداد.

وارد صحن شدیم و به راهروی رسیدیم که جمعیّت انبوهی از آن‌جا وارد حرم‌می‌شدند ما نیز همراه جمعیّت وارد راهرو شدیم.

فشار جمعیّت ما را از این سو به آن سو می‌کشاند تا این که به درِ حرم رسیدیم؛ امّاناگهان من احساس کردم که اطرافم خالی است و هر چه جلو رفتم پیرامونم خلوت‌ترمی‌شد و بدون مزاحمت و فشارِ جمعیّت به پنجره‌های ضریح مقدّس رسیدم و مشاهده‌کردم که درون ضریح شخصی ایستاده است.

بی‌اختیار تعظیم و سلام کردم. آن حضرت با لبخند جواب سلام مرا داد و فرمود: چه‌می‌خواهی؟

من هر چه پیش‌تر در ذهنم بود یکباره از ذهنم رفت و هر چه خواستم بگویم که‌چه می‌خواهم چیزی به ذهنم نیامد. فقط یک مطلب به ذهنم آمد و در محضرحضرت گفتم و آن این بود که من شنیده‌ام در قرآن آمده است: همه موجودات خدا راتسبیح می‌گویند! وقتی آن مطلب را عرض کردم فرمود: به تو نشان می‌دهم.

بعد بی‌اختیار از حرم بیرون آمدم باز احساس کردم که پیرامونم خلوت است وکسی مزاحم من نمی‌شود خداحافظی کردم و از حرم خارج شدم امّا مبهوت مانده‌بودم.

وقتی از حرم خارج و به صحن وارد شدم حالتی به من دست داد که می‌شنیدم هر

چه پیرامون من وجود دارد از در و دیوار و درخت و زمین و آسمان همه تسبیح‌می‌گویند.

با مشاهده این صحنه دیگر چیزی نفهمیدم و بی‌هوش به روی زمین افتادم پس‌از به هوش آمدن خود را در اتاقی بر روی تختی دیدم که عدّه‌ای آب به صورتم‌می‌ریختند تا به هوش آیم.

پس از آن واقعه متوجّه شدم که در عالم حقیقتی وجود دارد و آن حقیقت در این‌جااست و انسان می‌تواند به مقامی برسد که مرگ و زندگی برای او یکسان باشد و مرگ‌نداشته باشد و همچنین پی بردم که قرآن راست می‌گوید که همه چیز تسبیح‌گوی خدااست.

از این جریان چنین نتیجه می‌گیریم که مردم هر چند در دنیا و مادیّات غرق شده‌باشند اگر از آن دل ببرند و به راستی جویای راهِ هدایت شوند راهنمایان الهی از آنان‌دستگیری می‌کنند؛ همان‌گونه که در این جریان حضرت امام رضاعلیه السلام دو جوان‌مسیحی را به راه راست راهنمایی نمودند.

آری؛ اگر انسان برای پیدا کردن راه صداقت داشته باشد؛ گرچه مدّتی به بی‌راهه‌رود سرانجام راهنمایی شده و راه اصلی را پیدا می‌کند.

با اطمینان و یقین می‌توان گفت: اگر در آنچه تاکنون خوانده‌اید دقّت و توجّه‌کرده باشید در فکر و اندیشه شما تأثیر نیکویی داشته است.

بنابراین تا می‌توانید هنگام زیارت توجّه بیشتری داشته باشید و عظمت حضرت‌امام رضاعلیه السلام را - که ولایت بر ما سوی اللَّه دارند و حجّت خداوند در زمین تاکهکشان‌ها و... می‌باشند - به خاطر داشته باشید.

لحظه‌هایی را که در بارگاه آن حضرت و در حضورشان هستید غنیمت بشمارید وبدانید حضرت امام رضاعلیه السلام از شما چه انتظاری دارند! و با دعا نمودن برای هرچه‌زودتر فرارسیدن دولت کریمه امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه وظیفه خود را انجام داده و به‌این وسیله لطف و عنایت حضرت امام رضاعلیه السلام را به خود بیشتر کنید.

از خداوند بزرگ و مهربان می‌خواهم که این اثر را قبول نموده و مؤثّر فرماید و ازامام رئوف حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام و حضرت بقیّة اللَّه الأعظم امام زمان ارواحنافداه طلب عفو و رأفت نموده و اگر تألیف این کتاب از ثواب برخوردار باشد آن را به‌شفیعه روز جزا اخت الرّضا حضرت فاطمه معصومه‌علیها السلام که ریزه‌خواری از ریزه‌خواران‌خوان آن خاتون دو عالم هستم هدیه می‌نمایم.

ملتمس دعا

مرتضی مجتهدی سیستانی

صحیفه رضویه

بخش اوّل

هشت نمازِ زیارت

در این بخش هشت نماز از نمازهای زیارت را که بعضی از آن‌ها مخصوص حرم‌حضرت امام رضاعلیه السلام و برخی دیگر در حرم‌های سایر معصومین‌علیهم السلام نیز خوانده‌می‌شود نقل می‌کنیم:

نماز اوّل

پس از زیارت دو رکعت نماز زیارت در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام بخوانید؛ دررکعت اوّل پس از «حمد» سوره «یس» و در رکعت دوّم پس از «حمد» سوره«الرحمن» را بخوانید.

آداب قبل از نماز و پس از آن را در زیارت اوّل در «بخش زیارت‌های حضرت امام‌رضاعلیه السلام» می‌آوریم.

نماز دوّم

پس از زیارت دو رکعت نماز بخوانید با هر سوره‌ای که می‌خواهید سپس سایرآداب زیارت را انجام دهید. آداب آن را در زیارت دوّم سوّم و هفتم در «بخش‌زیارت‌های حضرت امام رضاعلیه السلام» می‌آوریم.

این نماز را در زیارت سایر ائمّه‌علیهم السلام نیز می‌توانید بخوانید.

نماز سوّم

پس از زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام دو رکعت نماز بخوانید و در رکعت اوّل پس‌از «حمد» سوره «قُلْ هُوَ اللَّهُ» را پنجاه مرتبه یا کمتر و در رکعت دیگر هر سوره که‌خواستید بخوانید.

آداب قبل و بعد از این نماز را در زیارت ششم در «بخش زیارت‌های حضرت امام‌رضاعلیه السلام» می‌آوریم.

نماز چهارم

مرحوم شیخ مفید در کتاب «الإشراف» می‌نویسد: نماز زیارت دو رکعت است؛در رکعت اوّل پس از «حمد» سوره «الرحمن» و در رکعت دوّم پس از «حمد»

سوره «یس» خوانده می‌شود.⁽¹⁾

خواندن این نماز که در رکعت اوّل سوره «الرحمن» و در رکعت دوّم سوره «یس»خوانده شود اختصاص به زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام ندارد و آن را در حرم‌های‌مطهّر سایر ائمّه‌علیهم السلام نیز می‌توان خواند.

نماز پنجم

مرحوم شیخ کفعمی فرموده است: دو رکعت نماز در حرم مطهّر حضرت امام‌رضاعلیه السلام )و نیز سایر ائمّه‌علیهم السلام( با هر سوره‌ای که می‌خواهید بخوانید و پس از آن‌بگویید:

أَللَّهُمَّ إِنّی لَکَ صَلَّیْتُ

من برای تو نماز گزاردم

وَلَکَ رَکَعْتُ

و برای تو رکوع نمودم

وَلَکَ سَجَدْتُ وَحْدَکَ لا خداوندا؛

و برای تو سجده کردم یگانه‌ای تو

شَریکَ لَکَ

شریکی برایت نیست

لِأَنَّهُ لاتَجُوزُ الصَّلاةُ وَالرُّکُوعُ وَالسُّجُودُ إِلّا لَکَ

زیرا که نماز و رکوع و سجود جایز نیست مگر برای تو

لِأَنَّکَ أَنْتَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

زیرا که تو خدایی هستی که خدایی جز تو نیست.

. أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ‌

خداوندا؛ بر محمّد و آل‌مُحَمَّدٍ درود فرست

وَأَبْلِغْهُمْ عَنّی أَفْضَلَ السَّلامِ وَالتَّحِیَّةِ

و از من برترین سلام و تحیّت بر آنان برسان

‌ وَارْدُدْ عَلَیَّ مِنْهُمُ‌محمّد السَّلامَ وَالتَّحِیَّةَ.

و برگردان به من از آنان سلام و تحیّت را

أَللَّهُمَّ وَهاتانِ الرَّکْعَتانِ هَدِیَّةٌ مِنّی إِلی سَیِّدی‌

. خداوندا؛ این دو رکعت هدیه‌ای از من برای سیّد

1) 1. الإشراف: 30.

وَمَوْلایَ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضا عَلَیْهِمَا السَّلامُ.⁽¹⁾أَللَّهُمَّ صَلّ

‌و مولایم علیّ بن موسی الرضا است که بر آن دو سلام و درود باد. خداوندا؛ بر

عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ وَتَقَبَّلْهُما مِنّی وَأْجُرْنی عَلَیْهِما أَفْضَلَ أَمَلی‌

محمّد و آل او درود فرست و این دو )رکعت( را از من قبول فرما و بر این دو )رکعت( پاداش ده به من برترین آرزو وَرَجآئی فیکَ وَفی وَلِیِّکَ یا وَلِیَّ الْمُؤْمِنینَ.⁽²⁾

و امیدم را که به تو و به ولیّت دارم ای ولیّ مؤمنان.

انماز زیارت

به نیابت از عدّه‌ای از افراد

نماز زیارت در سفر نیابتی

در کتاب «فی الزیارات والأدعیة» می‌نویسد: سیّد بن طاووس‌رحمه الله در «مصباح‌الزائر» فرموده است:

اگر بخواهید یکی از امامان‌علیهم السلام را از طرف همه برادران مؤمن یا گروه مخصوصی‌از آنان زیارت کنید به نیابت از طرف آنان نیّت زیارت نموده و آن امام را با یکی‌از زیارات زیارت کنید و پس از آن دو رکعت نماز زیارت بخوانید و سپس‌بگویید:

أَللَّهُمَّ إِنّی زُرْتُ هذِهِ الزِّیارَةَ وَصَلَّیْتُ هاتَیْنِ الرَّکْعَتَیْنِ...⁽³⁾.⁽⁴⁾

خداوندا؛ من این زیارت را انجام دادم و این دو رکعت )نماز( را خواندم.

1) 2. این نماز اگر برای ائمّه دیگر خوانده شود به جای اسم حضرت امام رضاعلیه السلام نام آن امام را ببرید.

2) 3. المصباح: 542 البلد الأمین: 236.

3) 5. کتابٌ فی الزیارات والأدعیة )مخطوط(: 60.

4) 4. این دعا را در «بخش هفتم: ادعیه بعد از نمازهای مستحبّ ص 212« می‌آوریم.

نماز زیارت به نیابت از شخص خاصّ

در آن کتاب نقل کرده است: اگر بخواهید به نیابت از شخص خاصّی زیارت کنید پس از نیّت زیارت به نیابت از طرف او بگویید:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وَلِیَّ اللَّهِ

سلام بر تو ای ولی خدا

مِنْ فُلانِ بْنِ فُلانٍ أَتَیْتُکَ زآئِراً عَنْهُ

از طرف فلانی فرزند فلانی به محضرت شرفیاب شده‌ام تا از طرف او زیارت کنم

فَاشْفَعْ لَهُ عِنْدَ رَبِّکَ وَأْجُرْنی عَلی ذلِکَ.

پس برای او نزد پروردگارت شفاعت کن و مرا بر این کار پاداش ده.

پس دو رکعت نماز زیارت به نیابت از او بخوانید و سپس بگویید:

أَللَّهُمَّ لَکَ صَلَّیْتُ وَلَکَ رَکَعْتُ وَلَکَ سَجَدْتُ...

خداوندا؛ برای تو نماز خواندم و برای تو رکوع نمودم و برای تو سجده کردم

⁽¹⁾. ⁽²⁾ .

نماز زیارت در سفر نیابتی

و نیز در آن کتاب نقل کرده است: اگر از اوّل سفر زیارت نائب کسی باشید وبخواهید زیارت مختصری انجام دهید کافی است که پس از نیّت زیارت از طرف آن

1) 7. کتابٌ فی الزیارات والأدعیة )مخطوط(: 60.

2) 6. این دعا را در «بخش هفتم: ادعیه بعد از نمازهای مستحبّ ص 212« می‌آوریم.

‌شخص امام را با یکی از زیارت‌های مخصوصه زیارت کنید و بعد از آن دو رکعت‌نماز زیارت بخوانید و سپس بگویید:

أَللَّهُمَّ ما أَصابَنی مِنْ تَعَبٍ أَوْ نَصَبٍ أَوْ سَغَبٍ أَوْ لُغُوبٍ فَأْجُرْ

خداوندا؛ در مقابل رنج و ناراحتی و گرسنگی و خستگی که در این سفر به من رسیده

فُلانَ بْنَ فُلانٍ عَلَیْهِ...⁽¹⁾.⁽²⁾

فلانی فرزند فلانی را پاداش بده.

1) 9. کتابٌ فی الزیارات والأدعیة )مخطوط(: 61.

2) 8. این دعا را در «بخش هفتم: ادعیه بعد از نمازهای مستحبّ ص 213« می‌آوریم.

بخش دوّم

هشت نمازِ حاجت

در این بخش هشت نماز از نمازهایی را که در ارتباط با حضرت علیّ بن موسی‌الرّضاعلیهما السلام و درخواست حاجت است نقل می‌کنیم:

نماز حاجت در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام

صقر بن دلف گوید: از امام هادی‌علیه السلام شنیدم که فرمود:

هر کسی حاجتی به درگاه الهی داشته باشد باید مرقد منوّر جدّم حضرت‌امام رضاعلیه السلام را در طوس در حالی‌که غسل کرده باشد زیارت کند در طرف‌بالاسر آن حضرت دو رکعت نماز بخواند و حاجت خود را در قنوت نمازش ازخداوند بخواهد که اگر در مورد قطع رحم و گناه نباشد آن دعا به اجابت خواهدرسید.

و بدون تردید محلّ قبر آن حضرت بقعه‌ای است از بقعه‌های بهشت هیچ‌مؤمنی آنجا را زیارت نمی‌کند مگر این‌که خداوند او را از آتش دوزخ رهایی

‌می‌بخشد و در بهشت که جایگاه ابدی است ساکن می‌گرداند.⁽¹⁾

نماز حاجت از امام رضاعلیه السلام

نماز حاجت یا نماز رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم

که از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است

سیّد بن طاووس‌رحمه الله به سند معتبر از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که از آن‌حضرت از نماز جناب جعفر طیّار سؤال کردند. حضرت فرمودند:

چرا از نماز حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم غافلید؟ شاید حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم نماز جعفررا انجام نداده باشد و شاید جعفر نماز آن حضرت را انجام نداده باشد.

راوی گفت: پس آن نماز را به من بیاموزید.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

دو رکعت نماز بجا می‌آوری در هر رکعت یک مرتبه سوره «حمد» و پانزده‌مرتبه سوره «إنّا أَنْزَلْناهُ فی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» می‌خوانی و در رکوع و بعد از سربرداشتن و در سجده اوّل و بعد از سر برداشتن و در سجده دوّم و بعد از سربرداشتن؛ هر یک پانزده مرتبه سوره «قدر» را می‌خوانی سپس تشهّد خوانده وبعد از آن سلام می‌گویی.

و چون فارغ شوی میان تو و خدا گناهی نمی‌ماند مگر آنکه آمرزیده می‌شود وهر حاجت که بطلبی رواست و بعد از آن این دعا را می‌خوانی:

لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ رَبُّنا وَرَبُّ ابآئِنَا الْأَوَّلینَ...⁽²⁾.⁽³⁾

1) 10. بحار الأنوار: 49/102 عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 266/2 ح 32 وسائل الشیعة: 446/10.

2) 12. زاد المعاد: 515 جمال الاُسبوع: 162 هدیّة الزائرین وبهجة الناظرین: 636 بحار الأنوار: 170/91 مستدرک‌الوسائل: 272/6.

3) 11. این دعا را در «بخش نوزدهم: ص 411« می‌آوریم.

مرحوم علّامه مجلسی فرموده: این نماز از نمازهای مشهور است و عامّه و خاصّه‌در کتب خود روایت کرده‌اند و بعضی آن را از نمازهای روز جمعه شمرده‌اند و ازروایت اختصاصی معلوم نمی‌شود و ظاهراً در سایر روزها نیز می‌توان انجام داد.⁽¹⁾

نماز حاجت از حضرت امام رضاعلیه السلام

حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده‌اند:

هرگاه دچار امر دشواری شدی دو رکعت نماز بخوان؛ در یک رکعت «حمد» و«آیة الکرسی» و در رکعت دیگر «حمد» و «إنّا أَنْزَلْناهُ فی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» سپس‌قرآن را بردار و بالای سر خود قرار بده و بگو:

أَللَّهُمَّ بِحَقِّ مَنْ أَرْسَلْتَهُ إِلی خَلْقِکَ

خداوندا به حقّ کسی که او را بسوی آفریدگانت فرستادی

وَبِحَقِّ کُلِّ ایَةٍ فیهِ

و به حقّ هر آیه‌ای که در آن است

وَبِحَقّ‌؛ ‌کُلِّ مَنْ مَدَحْتَهُ فیهِ عَلَیْکَ

و به حقّ هر کسی که او را در آن مدح و ثناء گفتی

وَبِحَقِّکَ عَلَیْهِ

و به حقّ تو بر او

وَلانَعْرِفُ أَحَداً أَعْرَفَ‌

و کسی را نمی‌شناسیم که آشناتر

بحَقِّکِ مِنْکَ

‌به حقّ تو از خودت باشد

ده مرتبه: «یا سَیِّدی یا اَللَّهُ»

ای سرور من؛ ای خدا؛

ده مرتبه: بِحَقِّ مُحَمَّدٍ

. به حقّ حضرت محمّدصلی الله علیه وآله وسلم

ده مرتبه: بِحَقِّ عَلِیٍّ

به حقّ حضرت علی‌علیه السلام

ده مرتبه: بِحَقِّ فاطِمَةَ

به حقّ حضرت فاطمه‌علیها السلام

ده مرتبه: بِحَقِّ الْحَسَنِ

به حقّ امام حسن‌علیه السلام

ده مرتبه: بِحَقِّ الْحُسَیْنِ

به حقّ امام حسین‌علیه السلام

ده مرتبه: بِحَقِّ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ

بِحَقِّ به حقّ امام سجّادعلیه السلام

ده مرتبه: به حقّ‌مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ

بِحَقّ‌امام محمّد باقرعلیه السلام

ده مرتبه: بِحَقِّ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ

ده مرتبه: به حقّ امام جعفر صادق‌علیه السلام

1) 13. زاد المعاد : 516

ده مرتبه به حقّ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ

بِحَقّ‌امام کاظم علیه السلام

ده مرتبه: بِحَقِّ عَلِیِّ بْنِ مُوسی

ده مرتبه: به حقّ امام رضاعلیه السلام

به حقّ‌مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ

بِحَقّ‌امام جوادعلیه السلام

ده مرتبه: بِحَقِّ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ

به حقّ امام هادی‌علیه السلام

ده مرتبه: به حقّ حَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ

امام حسن عسکری‌علیه السلام

ده مرتبه: بِحَقِّ الْحُجَّةِ.

به حقّ حضرت حجّت‌علیه السلام.

)و اگر چنین کردی( پیش از آنکه از جایت برخیزی خداوند حاجتت رابرآورده می‌سازد.⁽¹⁾

نماز دیگر برای حاجت از حضرت امام رضاعلیه السلام

نیز نماز دیگر برای حاجت

نماز برای کسی که دچار غم و اندوه گشته یا حاجتی به درگاه الهی دارد.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده است:

دو رکعت نماز بجای آور در هر رکعت یک مرتبه سوره «حمد» و سیزده مرتبه‌سوره «إِنَّا أَنْزَلْناهُ» را بخوان وقتی که نماز را تمام نمودی در سجده بگو:

أَللَّهُمَّ یا فارِجَ الْهَمِّ

خداوندا؛ ای زداینده اندوه

وَیا کاشِفَ الْغَمِّ

و ای برطرف‌کننده غم

وَمُجیبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرّینَ

و اجابت‌کننده دعای بیچارگان

یا رَحْمنَ الدُّنْیا وَرَحیمَ الْاخِرَةِ

ای کسی‌که رحمتت در دنیا عام است و مؤمن و کافر را فرامی‌گیرد و در آخرت خاصّ است و تنها شامل مؤمن می‌شود

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَارْحَمْنی رَحْمَةً تُطْفِئُ بِها عَنّی غَضَبَکَ وَسَخَطَکَ وَتُغْنینی بِها

و به من رحمتی فرست که با آن آتش خشم و غضبت را نسبت به من خاموش سازی و مراص: 150

1) 14. مستدرک الوسائل: 315/6 مکارم الأخلاق: 112/2 بحار الأنوار: 353/91.

عَنْ رَحْمَةِ مَنْ سِواکَ.

از رحمت دیگران بی‌نیاز نمایی.

سپس طرف راست صورت را به زمین بگذار و بگو:

یا مُذِلَّ کُلِّ جَبَّارٍ عَنیدٍ

ای ذلیل‌کننده هر زورگوی عنادپیشه؛

وَمُعِزَّ کُلِّ ذَلیلٍ

و عزیزکننده هر خوارشده؛

وَحَقُّکَ قَدْ بَلَغَ الْمَجْهُودُ

سوگند به حقّ تو که در این امر تاب و توان و طاقتم به پایان رسیده

مِنّی فی أَمْرٍ کَذا فَفَرِّجْ عَنّی.

پس فرجی و گشایشی برای من برسان.

سپس طرف چپ صورت را بر زمین بگذار و همین دعا را بخوان سپس به‌سجده بازگرد و همین دعا را بخوان که خداوند غم و غصّه‌ات را برطرف کندو حاجتت را برآورده فرماید.⁽¹⁾

نیز نماز دیگر برای حاجت از حضرت امام رضاعلیه السلام

مقاتل بن مقاتل گوید: به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کردم: فدای شما شوم؛دعایی برای برآورده شدن حاجت‌ها به من بیاموزید.

حضرت فرمود:

هنگامی که حاجتی مهمّ از خداوند داشتی غسل کن و پاکیزه‌ترین لباس‌هایت‌را بپوش و خود را خوشبو کن سپس زیر آسمان برو دو رکعت نماز بجای آور.

وقتی نماز را شروع نمودی سوره «حمد» را بخوان و سوره «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد» راپانزده مرتبه تکرار کن سپس به رکوع برو و در آن پانزده مرتبه مانند نماز

1) 15. مکارم الأخلاق: 116/2 مستدرک الوسائل: 319/6 بحار الأنوار: 355/91.

تسبیح )نماز جناب جعفر طیّار( و با همان کیفیّت جز اینکه قرائت در اینجاپانزده مرتبه است⁽¹⁾ پس از نماز سجده کن و در سجده‌ات بگو:

أَللَّهُمَّ إِنَّ کُلَّ مَعْبُودٍ مِنْ لَدُنْ عَرْشِکَ إِلی قَرارِ أَرْضِکَ فَهُوَ

خداوندا؛ هر معبودی از کنار عرش تا قعر و انتهای زمین هر کجا که باشد

باطِلٌ سِواکَ

باطل و ناروا است؛

فَإِنَّکَ أَنْتَ اللَّهُ الْحَقُّ الْمُبینُ إِقْضِ لی حاجَةً کَذا

جز ذات مقدّست که سزاوار پرستش است و تنها تو هستی که خداوند حق آشکاری حاجت مرا - که فلان وَکَذا

و فلان است

اَلسَّاعَةَ السَّاعَةَ.

• در همین ساعت در همین ساعت برآورده ساز.

و نسبت به آنچه می‌خواهی اصرار و التماس نما⁽²⁾ ]در «مکارم الأخلاق» افزوده‌است: وقتی حاجتت برآورده شد نماز شکر بجای آور⁽³⁾].

نماز حاجت در روز جمعه از حضرت امام رضاعلیه السلام

نماز حاجت در روز جمعه ...

از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است که فرمود:

اگر کسی حاجتی داشته باشد که سینه‌اش را تنگ نموده باید به درگاه خداروی آورد.

راوی گوید: عرض کردم: چه کند؟

حضرت فرمود:

1) 16. یعنی در هر رکعت قبل از رکوع و در رکوع و پس از رکوع و نیز در سجده اوّل و پس از سجده اوّل و در سجده دوّم وپس از آن در هر کدام پانزده مرتبه سوره «قُلْ هُوَ اللَّهُ أحَد» را بخواند که در دو رکعت این سوره 210 مرتبه تکرار می‌شود.

2) 17. مصباح المتهجّد: 532 وسائل الشیعة: 258/5 البلد الأمین: 224 بحار الأنوار: 353/91.

3) 18. مکارم الأخلاق: 113/2.

روز چهارشنبه و پنجشنبه و جمعه را روزه بگیرد و روز جمعه سر خود را با گُل‌خطمی بشوید پاکیزه‌ترین لباسش را بپوشد و خود را با بهترین عطر خوشبوسازد سپس از مال خود به اندازه‌ای که ممکن است به مسلمانی صدقه دهد سپس زیر آسمان رود - که پوششی بین او و آسمان نباشد - و دو رکعت نمازبخواند:

در رکعت اوّل یک مرتبه سوره «حمد» و سپس «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» را پانزده‌مرتبه بخواند سپس به رکوع رود و پانزده مرتبه آن را بخواند سر از رکوع برداردپانزده مرتبه به سجده رود پانزده مرتبه سر از سجده بردارد پانزده مرتبه به‌سجده رود پانزده مرتبه و سر از سجده بردارد پانزده مرتبه آن را بخواند.

سپس برخیزد و رکعت دوّم را مانند رکعت اوّل بجا آورد سپس تشهّد رابخواند و سلام دهد و پانزده مرتبه آن را بخواند سپس به سجده رود و پانزده‌مرتبه بخواند بعد از آن طرف راست صورت را بر زمین گذارد و پانزده مرتبه‌بخواند پس از آن طرف چپ صورت را بر زمین نهد و پانزده مرتبه بخواند آنگاه‌به سجده رود و در حال گریه این دعا را بخواند:

یا جَوادُ یا ماجِدُ

وَلَمْ‌ای بخشنده؛ ای شکوهمند؛

یا واحِدُ یا أَحَدُ یا صَمَدُ

ای یگانه؛ ای یکتا؛ ای بی‌نیاز

یا مَنْ لَمْ یَلِدْ ( ویُولَدْ وَلَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ یا مَنْ هُوَ هکذا وَلا هکَذا غَیْرُهُ )

فرزند کسی نیست از چیزی به وجود نیامده و جدا نگشته و احدی هم‌شأن او نیست ای کسی که اینگونه‌ای و با این اوصافی از تو هیچکس اینگونه نیست )و این اوصاف را نداردو غیر

(أَشْهَدُ أَنَّ کُلَّ مَعْبُودٍ مِنْ لَدُنْ عَرْشِکَ إِلی قَرارِ أَرْضِکَ باطِلٌ وإِلّا وَجْهَکَ جَلَّ جَلالُکَ

( گواهی می‌دهم که هر معبودی از عرش تا فرش جز ذات مقدّس و باعظمت بلندمرتبه‌ات باطل است

یا مُعِزَّ کُلِّ ذَلیلٍ

ای عزیز کننده هر ذلیل و خوار

وَیا مُذِلَّ کُلِّ عَزیزٍ

و ای ذلیل کننده هر عزیز و قدرتمند

تَعْلَمُ کُرْبَتی فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ وَفَرِّجْ عَنّی.

تو اندوه مرا می‌دانی پس بر حضرت )محمّد( و آل او درود فرست و مرا گشایش عنایت فرما.

سپس طرف راست صورت را بر خاک نهد و سه مرتبه این دعا را بخواند پس ازآن طرف چپ را بر زمین نهد و سه مرتبه دعا را بخواند.

نماز حاجت در روز جمعه ...

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

وقتی که بنده‌ای چنین عملی را انجام داد خداوند حاجت او را برآورده‌می‌سازد و باید در مورد حاجتش به خدا به محمّد و آل محمّد علیه وعلیهم‌السّلام متوسّل شود و آن‌ها را یکی بعد از دیگری نام ببرد.⁽¹⁾

انماز حاجت در روز جمعه به گونه دیگر

نمازحاجت )مخصوص‌ازدواج(

این نماز منسوب به حضرت امام رضاعلیه السلام است:

هنگامی که حاجتی به درگاه الهی داشتی چهارشنبه و پنجشنبه و جمعه راروزه بگیر روز جمعه پیش از ظهر رو به سوی خدا آورده و در حالی‌که غسل‌کرده‌ای دو رکعت نماز بجای آور در هر رکعت یک مرتبه سوره «حمد» و پانزده‌مرتبه سوره «توحید» بخوان در رکوع و بعد از سر برداشتن از رکوع و در سجده وپس از سر برداشتن از آن و در سجده دوّم هر کدام ده مرتبه «سوره توحید» رإے؛ظبخوان پس از آن برخیز و رکعت دوّم را مانند رکعت اوّل انجام بده و در آن‌قنوت بخوان.

پس از تمام شدن نماز خدا را زیاد حمد و ستایش نما و بر محمّد و آل‌محمّدعلیهم السلام درود فرست و حاجت دنیا و آخرت خود را از پروردگارت‌درخواست کن.

و هنگامی که خداوند به لطف خویش حاجتت را برآورده نمود دو رکعت نماز به

1) 19. مصباح المتهجّد: 341 وسائل الشیعة: 61/5 و در جمال الاُسبوع: 214 و بحار الأنوار: 47/90 با اندکی تفاوت.

‌عنوان شکر آن بجای آور؛ در رکعت اوّل سوره «حمد» و «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» دررکعت دوّم سوره «حمد» و «قُلْ یا أَیُّهَا الْکافِرُونَ» را بخوان در رکوع رکعت‌اوّل بگو: «اَلْحَمْدُ للَّهِِ شُکْراً شُکْراً للَّهِِ وَحَمْداً»؛ )و در سجده آن بگو:«شُکْراً للَّهِِ وَحَمْداً» ( و در رکوع و سجده رکعت دوّم بگو:

اَلْحَمْدُ للَّهِِ الَّذی قَضی حاجَتی وَأَعْطانی سُؤْلی وَمَسْأَلَتی.⁽¹⁾سپاس خداوندی را که حاجتم را برآورده نمود خواسته و درخواست مرا عطا کرد.

انماز حاجت )مخصوص ازدواج(

که از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است

این نماز نیز منسوب به حضرت امام رضاعلیه السلام است:

هر گاه خواستی ازدواج کنی از خداوند طلب خیر کن و در پی آن برو سپس دورکعت نماز بخوان و دست‌هایت را )برای دعا( بالا ببر و بگو:

أَللَّهُمَّ إِنّی اُریدُ التَّزْویجَ

خداوندا؛ می‌خواهم ازدواج کنم

فَسَهِّلْ لی مِنَ النِّسآءِ أَحْسَنَهُنَّ خَلْقاً وَخُلْقاً

پس فراهم کن برای من از زنان؛ نیکوترین آن‌ها را از جهت نقش و نگار و خُلق و خوی

وَأَعَفَّهُنَّ فَرْجاً

و پاکدامن‌ترین آن‌ها

وَأَحْفَظَهُنَّ نَفْساً فِیَّ وَفی مالی

و حفظ کننده‌ترین آن‌ها خود را در مورد من و مال من

وَأَکْمَلَهُنَّ جَمالاً وَأَکْثَرَهُنَّ أَوْلاداً.

و کاملترین آن‌ها از جهت زیبائی و جمال و فراوانترین آن‌ها از جهت آوردن فرزند

⁽²⁾ .

1) 20. فقه الرّضاعلیه السلام: 151 و در بحار الأنوار: 54/90 با کمی اختلاف.

2) 21. بحار الأنوار: 387/91.

نماز حضرت امام رضاعلیه السلام

بخش سوّم

هشت نمازاز حضرت امام رضاعلیه السلام

در این بخش هشت نماز دیگر از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل می‌کنیم:

نماز حضرت امام رضا علیه السلام

نماز آن حضرت شش رکعت است )سه تا دو رکعت(؛ در هر رکعت یک مرتبه‌سوره «حمد» و ده مرتبه سوره «هَلْ أَتی عَلَی الْإِنْسانِ» و پس از تمام شدن نماز صدمرتبه صلوات می‌فرستید و دعا نموده و حاجت خود را درخواست می‌نمایید.⁽¹⁾

نماز حضرت امام رضاعلیه السلام به روایت دیگر

نماز حضرت امام رضاعلیه السلام شش رکعت است )سه تا دو رکعت(؛ در هر رکعت یک

1) 22. المجموع الرائق: 425/1 و در البلد الأمین: 235 و ذخیرة الآخرة: 66 با اندکی اختلاف.

‌مرتبه سوره «حمد» و ده مرتبه سوره «هَلْ أَتی عَلَی الْإِنْسانِ» خوانده می‌شود.⁽¹⁾

نیز نماز حضرت امام رضاعلیه السلام به روایت دیگر

نماز آن حضرت شش رکعت است؛ در هر رکعت بعد از سوره «حمد» ده مرتبه‌سوره «هَلْ أَتی عَلَی الْإِنْسانِ» را قرائت کند و پس از نماز دعای حضرت علیّ بن‌موسی الرضاعلیهما السلام را بخواند:

یا صاحِبی فی شِدَّتی

ای یار و همدم من در سختی‌ها و گرفتاری‌هایم

وَیا وَلِیّی فی نِعْمَتی

و ای ولی نعمت من

وَیا إِلهی وَإِلهَ‌

و ای معبود من و معبود

إِبْراهیمَ وَإِسْماعیلَ وَإِسْحاقَ وَیَعْقُوبَ

ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب

یا رَبَّ کهیعص وَیس وَالْقُرْانِ الْحَکیمِ

‌ای پروردگار کهیعص و یس و قرآن حکیم؛ ‌

أَسْأَلُکَ یا أَحْسَنَ مَنْ سُئِلَ ‌

درخواست می‌کنم از تو ای نیکوترین کسی که مورد طلب و درخواست قرار گرفته‌ای

وَیا خَیْرَ مَنْ دُعِیَ

و ای بهترین کسی که خوانده شده‌ای ‌

وَیا أَجْوَدَ مَنْ أَعْطی

و ای بخشنده‌ترین کسی که عطاکننده‌ای

وَیا خَیْرَ مُرْتَجی ‌

و ای بهترین مایه امید

أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ. ⁽²⁾

درخواست می‌کنم از تو که بر )حضرت( محمّد و آل محمّد درود فرستی.

1) 23. الدعوات: 88 وسائل الشیعة: 298/5 مستدرک الوسائل: 381/6.

2) 24. جمال الاُسبوع: 179 بحار الأنوار: 189/91.

نماز استخاره

این نماز به حضرت امام رضاعلیه السلام منسوب است:

هنگامی که کاری اراده کردی دو رکعت نماز بخوان و صد و یک مرتبه از خداطلب خیر کن و هر تصمیمی به نظرت آمد آن را زود انجام بده و در دعایت بگو:

لا إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَلِیُّ الْعَظیمُ

خدائی جز خداوند بلندمرتبه بزرگ نیست

لا إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ الْحَلیمُ الْکَریمُ ‌

خدائی جز خداوند بردبار بزرگوار نیست )

رَبّ مُحَمَّدٍ وَعَلِیٍّ خِرْ لی فی أَمْری - کَذا وَکَذا - لِلدُّنْیا وَالْاخِرَةِ

ای( پروردگار محمّد و علی؛برای من در مورد فلان کارم آنچه برای دنیا و آخرت خیر است پیش‌آور ‌

خِیَرَةً مِنْ عِنْدِکَ

که اختیار آن از جانب تو باشد

ما لَکَ فیهِ رِضیً وَ لی فیهِ صَلاحٌ فی خَیْرٍ وَعافِیَةٍ

و آنچه خشنودی تو و صلاح من در آن است و مقرون با خیر و عافیت باشد

یا ذَا الْمَنِّ وَالطَّوْلِ

ای دارنده لطف و احسان

.⁽¹⁾

نماز استخاره به گونه دیگر

علیّ بن اسباط گوید: محضر حضرت امام رضاعلیه السلام شرفیاب شدم و از آن حضرت‌درباره سفرم به مصر سؤال کردم که از طریق دریا روم یا خشکی؟

1) 25. فقه الرّضاعلیه السلام: 152 مستدرک الوسائل: 246/6 بحار الأنوار: 261/91.

به من فرمود:

إیتِ مسجد النّبیّ‌صلی الله علیه وآله وسلم فی غیر وقت صلاة فصلّ رکعتین واستخر اللَّه‌تعالی مائة مرّة وانظر أیّ شی‌ء یقع فی قلبک فاعمل به.⁽¹⁾

به مسجد رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم در غیر وقت نماز برو پس دو رکعت نماز بخوان و صدمرتبه از خدا طلب خیر کن آنگاه ببین انجام چه کاری به قلبت الهام می‌شود به آن‌عمل کن.

انماز استسقاء یا طلب باران

نماز هنگام سفر

نماز استسقاء که منسوب به حضرت امام رضاعلیه السلام است: این نماز دو رکعت است واذان و اقامه ندارد امام جماعت با مردم بیرون می‌رود و در زیر آسمان دو رکعت نمازمی‌خواند سپس بر بالای منبر می‌رود و در حالی‌که ردای خود را وارونه می‌پوشد روبه قبله نموده با صدای بلند صد مرتبه تکبیر می‌گوید.

سپس به طرف راست خود رو کرده و با صدای بلند صد مرتبه تسبیح - یعنی«سُبْحانَ اللَّه» - می‌گوید و سپس به طرف چپ رو کرده و صد مرتبه با صدای بلندتهلیل - یعنی «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ» - می‌گوید آنگاه رو به مردم نموده و صد مرتبه با صدای‌بلند «اَلْحَمْدُ للَّهِِ» می‌گوید و پس از آن دست‌ها را به سوی آسمان بالا می‌برد و این دعارا می‌خواند:

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَعَلی آلِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست. ‌

. أَللَّهُمَّ اسْقِنا غَیْثاً مُغیثاً مُجَلَّلاً

خداوندا ما را از بارانی سیراب کن که فریادرسنده فراگیر

طَبَقاً مُطْبَقاً جَلَلاً مُونِقاً راجِیاً غَدَقاً مُغْدِقاً طیِّباً مُبارَکاً

؛ پوشاننده دربرگیرنده زیبا و پرطراوت امیدوارکننده با قطرات فراوان پُرآب پاک بابرکت

1) 26. فتح الأبواب: 141 المصباح: 515 البلد الأمین: 230.

هاطِلاً مُنْهَطِلاً مُتَهاطِلاً

پیوسته پیاپی با قطره‌های درشت

رَغَداً هَنیئاً مَریئاً

فراخ گوارا خوش عاقبت

دائِماً رَوِیّاً سَریعاً عامّاً مُسْبِلاً نافِعاً غَیْرَ ضارٍّ

بادوام سیراب‌کننده شتابان روان فراگیر گسترده بر روی زمین سودمند بدون آسیب.

تُحْیی بِهِ الْعِبادَ وَالْبِلادَ وَتَنْبُتُ بِهِ‌

به وسیله آن بندگان و شهرها را زنده گردانی

والزَّرْعَ وَالنَّباتَ

زراعت و گیاه را برویانی

وَتَجْعَلُ فیهِ بَلاغاً لِلْحاضِرِ مِنَّا وَالْبادِ‌

و در آن قرار دهی رساننده برای شهرنشینان و بادیه نشینان

. أَللَّهُمّ أَنْزِلْ عَلَیْنا مِنْ بَرَکاتِ سَمآئِکَ مآءً طَهُوراً ‌

. خداوندا؛از برکات آسمانت بر ما آبی پاک نازل کن

‌ وَأَنْبِتْ لَنا مِنْ بَرَکاتِ أَرْضِکَ نَباتاً مُسْقِیاً

و از برکات زمینت گیاهی سیراب‌کننده برای ما برویان

وَتُسْقیهِ مِمَّا خَلَقْتَ أَنْعاماً وَاُناسِیَّ کَثیراً

. و چهارپایان و مردمان را که آفریده‌ای زیاد سیراب کنی.

أَللَّهُمَّ ارْحَمْنا بِمَشایِخٍ رُکَّعٍ وَصِبْیانٍ رُضَّعٍ وَبَهآئِمٍ رُتَّعٍ

خداوندا؛ به ما رحم کن به خاطر پیران رکوع‌کننده و کودکان شیرخوار و حیوانات علفخوار

وَشُبَّانٍ خُضَّعٍ.⁽¹⁾

و جوانان فروتن.

نماز هنگام سفر

این نماز از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

هر گاه اراده سفر کردی اهل و عیالت را جمع کن و پس از خواندن دو رکعت نمازبگو:

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَوْدِعُکَ دینی وَنَفْسی وَأَهْلی وَوُلْدی وَعِیالی

خدایا من دینم خودم اهل و عیالم و فرزندانم را به تو می سپارم

1) 27. فقه الرّضاعلیه السلام: 153 بحار الأنوار: 333/91 ح 18.

نماز جناب جعفر طیّار

اشاره

حضرت امام رضاعلیه السلام از پدر بزرگوارش حضرت موسی بن جعفرعلیه السلام روایت‌کرده‌اند که شخصی از امام صادق‌علیه السلام از نماز تسبیح - نماز جعفر طیّار - سؤال کرد آن‌حضرت فرمود:

این نماز عطا و بخششی بزرگ است.

پدرم از جدّم حضرت علیّ بن الحسین‌علیه السلام روایت کرده است که فرمود:

چون جعفر بن ابی طالب از سرزمین حبشه بازگشتند رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم نزدیک‌استراحتگاه خود در خیبر با او ملاقات کرد و هنگامی که جعفر آن حضرت رادید با سرعت و شتابان آمد رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم با او معانقه کرد و از دیدارش‌خوشحال شد و با او گفتگو کرد سپس بر ناقه خود سوار شد و او را سوار کرد وچون مرکب براه افتاد به طرف جعفر رو کرد و فرمود:

ای جعفر؛ ای برادر؛ آیا هدیه‌ای به تو ندهم؟ عطائی تو را نبخشم؟ تو رابرنگزینم؟

مردم که این گفتار را شنیدند گمان کردند که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم هم‌اکنون به او مال‌فراوانی خواهد داد چون خداوند پیروزی را در جنگ خیبر نصیب پیامبر کرده‌و غنیمت فراوانی بدست آمده بود.

جعفر عرض کرد: پدر و مادرم به فدایت؛ عنایت کنید.

آنگاه رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم نماز تسبیح را - که به نماز جعفر طیّار معروف است - به‌ایشان تعلیم نمود.⁽¹⁾

به حضرت امام رضاعلیه السلام منسوب است که فرمودند:

1) 29. جمال الاُسبوع: 181 مستدرک الوسائل: 225/6.

بر تو باد به نماز جعفر بن ابی طالب؛ زیرا در آن فضل و فضیلت فراوانی است.

... و هر وقت از شب یا روز که خواستی در صورتی‌که وقت نماز واجب نباشدمی‌توانی نماز جعفر را بخوانی و اگر خواستی آن را از نوافل حساب کن و اگر عجله‌داشتی آن را بدون تسبیح بخوان سپس تسبیحات آن را انجام بده.

هرگاه خواستی آن را بجا آوری نماز را با یک تکبیر شروع کن سپس در رکعت‌اوّل بعد از «حمد» سوره «عادیات» در رکعت دوّم «إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْض»⁽¹⁾در رکعت سوّم «إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّه» و در رکعت چهارم «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد» رابخوان و اگر خواستی در تمام رکعات بعد از سوره «حمد» می‌توانی «قُلْ هُوَ اللَّهُ‌أَحَد» را بخوانی.

و هر گاه تسبیح را در رکوع یا سجده و یا در حال قیام فراموش کردی هر وقت به‌یادت آمد آن را انجام بده.

و کیفیّت آن چنین است:

بعد از قرائت «حمد» و سوره پانزده مرتبه بگویی: «سُبْحانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ للَّهِِ وَلاإِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَاللَّهُ أَکْبَرُ» و در رکوع ده مرتبه و پس از سر برداشتن از رکوع ده‌مرتبه و در سجده اوّل ده مرتبه و بین دو سجده ده مرتبه و در سجده دوّم ده‌مرتبه و بعد از سر برداشتن از سجده دوّم ده مرتبه تسبیحات را بگو که مجموع‌آن هفتاد و پنج مرتبه می‌شود.

سپس برخیز و رکعت دوّم را مانند رکعت اوّل انجام بده و بعد از آن تشهّد وسلام نماز را بخوان و پس از آن دو رکعت دیگر را مانند دو رکعت اوّل بجای‌آور.⁽²⁾

بنابراین تعداد تسبیحات اربعه در چهار رکعت سیصد مرتبه می‌شود.

1) 30. مرحوم شیخ مفیدرحمه الله در کتاب «الإشراف: 31« فرموده است: در رکعت اوّل بعد از «حمد» سوره «إذا زلزلت» و دررکعت دوّم بعد از «حمد» سوره «عادیات» خوانده شود.

2) 31. فقه الرّضاعلیه السلام: 155 مستدرک الوسائل: 224/6 و 231 )با اختصار( بحار الأنوار: 209/91.

ثواب نماز جناب جعفر طیّاردر حرم حضرت امام رضاعلیه السلام

خواندن نماز جناب جعفر طیّار از جهاتی دارای اهمیّت فراوان است:

الف( خواندن آن در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام تأکید شده است.

ب( در یکی از تشرّفات مشاهده شده است که حضرت امام عصر عجّل اللَّه تعالی فرجه‌در بالاسر حرم حضرت امام رضاعلیه السلام مشغول خواندن نماز جعفر طیّار بودند.

ج( حضرت امام رضاعلیه السلام نماز جعفر طیّار می‌خواندند: «احمد بن علی انصاری ازرجاء بن ابی ضحّاک نقل کرده است که حضرت امام رضاعلیه السلام در سفر خراسان هر شب‌بعد از هشت رکعت نماز چهار رکعت نماز جعفر طیّار می‌خواندند... .»⁽¹⁾

د( حضرت امام رضاعلیه السلام خواندن نماز جعفر طیّار را در روز دحو الأرض )بیست وپنجم ذیقعده( سفارش فرمودند.

مرحوم علّامه مجلسی می‌گوید: به خطّ شیخ حسین بن عبدالصمد یافتم آنچه راکه عبارتش چنین است:

شیخ ابوطیّب حسین بن احمد فقیه ذکر نموده که هر کس حضرت امام رضاعلیه السلام یایکی دیگر از ائمّه طاهرین‌علیهم السلام را زیارت کند و در حرم آن بزرگوار نماز جعفر طیّاربخواند برای او در برابر هر رکعت نوشته شود ثواب کسی که هزار حجّ و هزار عمره‌انجام داده و هزار بنده آزاد نموده و هزار وقوف با پیامبر مرسل در راه خدا بجای‌آورده باشد و به هر گامی که برداشته ثواب صد حجّ و صد عمره و آزادکردن صد بنده‌در راه خدا به او دهند و صد حسنه برایش بنویسند و صد گناه از نامه عملش پاک‌نمایند.⁽²⁾

علّامه مجلسی‌رحمه الله در «زاد المعاد» می‌نویسد: روایات درباره این نماز متواتر است

1) 32. رک: عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 178/2.

2) 33. بحار الأنوار: 137/100 مستدرک الوسائل: 233/6 و 402/10.

‌و مخالفان نیز این نماز را مستحب می‌دانند مگر اندکی از ایشان ولی اکثر آنان به‌اعتبار عداوت باطنی که با امیرالمؤمنین‌علیه السلام و نزدیکان آن حضرت دارند این نماز رابه عبّاس عموی پیغمبرصلی الله علیه وآله وسلم نسبت داده‌اند.

بعد از نوافل شبانه‌روزی نمازی به حسب صحّت سند و کثرت ثواب به این نمازنمی‌رسد.⁽¹⁾

مرحوم علّامه مجلسی احکام این نماز را در چند مقصد بیان نموده که خلاصه آن‌را می‌آوریم:

اوّل: بدان که مشهور میان علما آن است که نماز جعفر را به جای نوافل شبانه‌روزی‌می‌توان انجام داد که به جای هر دو حساب شود و همچنین به نیّت قضای نافله‌می‌توان انجام داد و احادیث بر این مضامین وارد شده است.

دوّم: در روایات وارد شده است و اکثر علما گفته‌اند: کسی که ضرورتی و تعجیلی‌داشته باشد می‌تواند نماز جعفر را بدون تسبیحات بجا آورد و تسبیحات را در راه‌بخواند.

سوّم: در حدیث صحیح وارد شده است: کسی که دو رکعت از نماز جعفر رابخواند و برای او کار ضروری پیش آید می‌تواند دنبال آن کار برود و دو رکعت دیگررا در وقت دیگر بخواند و اگر بدون عذر چنین نکند و همه را باهم بخواند بهتراست.

چهارم: روایت معتبری از حضرت قائم‌علیه السلام وارد شده است که اگر کسی تسبیحات‌نماز جعفر را فراموش کند هر وقت به خاطرش آمد بخواند.

پنجم: در تعیین سوره‌هایی که مستحبّ است در این نماز خوانده شود اختلاف‌است و مشهور آن است که در رکعت اوّل )بعد از سوره حمد( «إِذا زُلْزِلَت» و در دوّم«وَالْعادِیات» و در سوّم «إِذا جآءَ نَصْرُ اللَّهِ» و در چهارم «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» باید خواند.

1) 34. زاد المعاد: 520.

و ابن بابویه و پدرش در رکعت اوّل «وَالْعادِیات» و در رکعت دوّم «إِذا زُلْزِلَت»گفته‌اند.

و در روایتی در رکعت اوّل «إِذا زُلْزِلَت» و در دوّم «إِذا جآءَ نَصْرُ اللَّهِ» و در سوّم «إِنَّاأَنْزَلْناهُ» و در چهارم «توحید» وارد شده است.

و در روایت صحیحی فرموده‌اند که در هر رکعت «قُلْ یا أَیُّهَا الْکافِرُونَ» و «قُلْ هُوَاللَّهُ أَحَدٌ» هر دو را بخواند.

و در روایتی وارد شده است: هر سوره را که می‌خواهد بخواند و ابن بابویه گفته‌است: همه را با سوره «توحید» می‌تواند بجا آورد و ظاهراً همه خوبست؛ اگرچه اوّل‌و سوّم افضل است.

ششم: مشهور آن است که تسبیحات را بعد از سجده دوّم رکعت اوّل و سوّم نشسته‌می‌خواند و بعضی گفته‌اند بعد از برخاستن به رکعت دیگر پیش از قرائت می‌خواند وعمل به مشهور اولی است.

هفتم: بعضی گفته‌اند که چهار رکعت را به یک سلام بخواند و مشهور و اقوی دوسلام است چنانچه گذشت.

هشتم: مشهور میان علماء آنست که تسبیحات این نماز را پیش از رکوع و بعد ازقرائت باید خواند و ابن بابویه موافق بعضی از روایات قائل شده است که مخیّر است‌میان آنکه پیش از قرائت بخواند یا بعد از قرائت و عمل به مشهور اقوی و اولی‌است.⁽¹⁾

1) 35. زاد المعاد: 520.

بخش چهارم

هشت روایت از حضرت امام رضاعلیه السلام درباره نماز در روزهای معیّن

در این بخش هشت روایت از حضرت امام رضاعلیه السلام درباره نماز در روزهای معیّن‌نقل می‌کنیم:

نماز شب و صبح و روز جمعه

احمد بن محمّد بن ابی نصر گوید: حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده است:

شب جمعه در نماز سوره «جمعه» و سوره «اعلی» صبح جمعه سوره «جمعه» وسوره «توحید» و در نماز جمعه سوره «جمعه» و سوره «منافقین» را بخوان وقنوت در رکعت اوّل پیش از رکوع است.⁽¹⁾

نافله‌های روز جمعه

سعد بن سعد اشعری گوید: از حضرت امام رضاعلیه السلام در مورد نوافل روز جمعه‌

1) 36. جامع أحادیث الشیعة: 493/6 وسائل الشیعة: 816/4 بحار الأنوار: 27/85.

سئوال کردم که پیش از زوال چند رکعت باید خواند؟ فرمود:

در آغاز صبح و بامدادان شش رکعت بعد از آن شش رکعت دیگر و پس از آن‌شش رکعت که مجموعاً هجده رکعت می‌شود و دو رکعت بعد از زوال و دو رکعت‌بعد از عصر که بیست و دو رکعت می‌گردد.⁽¹⁾

انماز نافله و فریضه ظهر جمعه

نماز شب نیمه شعبان

بزنطی - که از اصحاب حضرت امام رضاعلیه السلام است - گوید: از آن حضرت در مورددو رکعت نافله زوال در روز جمعه سئوال کردم امام‌علیه السلام فرمود:

هنگامی که خورشید بالا آمد و در روی سر قرار گرفت دو رکعت نماز بخوان وهنگام زوال که خورشید از وسط آسمان به سوی مغرب مایل گردید نماز واجب‌را بخوان و اگر پیش از آنکه آن دو رکعت را بخوانی زوال خورشید صورت گرفت‌آن را رها کن و به نماز واجب بپرداز و بعد از انجام فریضه آن دو رکعت را بجای‌آور.⁽²⁾

نماز جمعه عید فطر و قربان

فضل بن شاذان از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

همانا خطبه در نماز جمعه ابتدای نماز و در نماز عید فطر و قربان بعد از نمازقرار داده شده است؛ زیرا جمعه امری است پیوسته و همیشگی و در هر ماه چندبار و در هر سال تعداش زیاد است و چون زیاد است اگر بعد از نماز خوانده‌

1) 37. جامع أحادیث الشیعة: 524/6 وسائل الشیعة: 23/5 بحار الأنوار: 25/90 )با اختلاف(.

2) 38. وسائل الشیعة: 25/5.

می‌شد مردم خسته می‌شدند و آن را رها می‌کردند و بعد از نماز برای خطبه‌نمی‌نشستند و متفرّق می‌گشتند؛ لذا پیش از نماز قرار داده شده تا مردم به‌خاطر نماز بمانند و پراکنده نشوند و امّا نماز عید فطر و قربان در هر سال بیش ازدو بار نیست و آن عظمتش بیشتر از نماز و ازدحام در آن زیادتر و مردم به آن‌راغب‌ترند و اشتیاقشان افزونتر است و اگر عدّه‌ای متفرّق شوند بیشتر مردم‌باقی می‌مانند و آن تعدادش در سال زیاد نیست که خسته‌کننده باشد و آن راسبک شمارند.⁽¹⁾

نماز شب نیمه شعبان

علیّ بن حسن فضّال از پدرش روایت کرده است که گفت: از حضرت امام رضاعلیه السلام‌در مورد فضیلت شب نیمه شعبان پرسیدم فرمود:

شبی است که خداوند در آن دوزخیان را از آتش رهائی می‌بخشد و گناهان‌بزرگ را می‌آمرزد.

عرض کردم: آیا در آن شب نمازی زیادتر از سایر شب‌ها معیّن گشته است؟فرمود:

چیزی به خصوص آن واجب نگردیده است ولی اگر خواستی کار مستحبّی‌انجام دهی تو را سفارش می‌کنم به خواندن نماز جعفر طیّار ذکر خداوند تبارک‌و تعالی در آن شب زیاد استغفار کن و بسیار دعا نما؛ زیرا پدرم می‌فرمود دعا درآن شب به اجابت می‌رسد.

عرض کردم: مردم می‌گویند که آن شب شبی است که برای هر کس آنچه مقدّرش‌باشد حواله می‌کنند. فرمود:

آنچه گفتی مربوط به شب قدر در ماه رمضان است.⁽²⁾

1) 39. وسائل الشیعة: 31/5 بحار الأنوار: 363/90.

2) 40. مصباح المتهجّد: 838 عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 228 روضة الواعظین: 402 وسائل الشیعة: 202/5.

نماز در روز ششم ماه مبارک رمضان

مرحوم علّامه مجلسی از سیّد بن طاووس‌رحمه الله نقل کرده است: روایت شده که درروز ششم ماه رمضان دو رکعت نماز بجا می‌آورید در هر رکعت «حمد» یک مرتبه وسوره «اخلاص» را بیست و پنج مرتبه می‌خوانید و این نماز را برای آنچه ظاهر گشته‌از حقوق مولای‌مان حضرت امام رضاعلیه السلام در آن روز انجام می‌دهید.

مرحوم علّامه مجلسی فرموده است: شیخ مفیدرحمه الله در کتاب «تواریخ الشرعیّة»مرقوم فرموده که در روز ششم ماه رمضان مبایعت مأمون با حضرت امام رضاعلیه السلام‌صورت گرفته است.⁽¹⁾

علّامه مجلسی‌رحمه الله می‌فرماید: مناسب است این نماز را در حرم مقدّس آن حضرت‌پس از زیارت بجای آورد.⁽²⁾

مؤلّف گوید: بیعت با حضرت امام رضاعلیه السلام در روز اوّل ماه مبارک رمضان نیز نقل‌شده است.

انمازهای رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم در ماه مبارک رمضان

نمازهای رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم ...

محمّد بن سلیمان گوید: عدّه‌ای از اصحاب ما بر این حدیث اتّفاق نموده‌اند - و نیزاز حضرت امام رضاعلیه السلام سئوال کردم مرا به آن خبر داد - و همگی گفته‌اند: ما از کیفیّت‌نمازهای مستحبّی در ماه رمضان پرسیدیم و این‌که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم آن‌ها را چگونه‌انجام می‌داد؟

1) 41. بحار الأنوار: 25/98.

2) 42. بحار الأنوار: 43/102.

در پاسخ ما فرمودند:

هنگامی که شب اوّل ماه رمضان فرارسید رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم نماز مغرب راخواند سپس چهار رکعت نافله‌ای که هر شب بعد از نماز مغرب خوانده می‌شودبجای آورد پس از آن هشت رکعت نماز خواند و چون نماز عشاء و آن دو رکعت‌نافله نشسته بعد از آن را بجای آورد برخاست و دوازده رکعت دیگر خواند سپس وارد منزل گردید.

مردم که مشاهده کردند رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم با فرارسیدن ماه رمضان به نمازهای‌خود افزود در مورد آن از پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم سئوال کردند و علّت را جویا شدند.

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود: این نمازها را به خاطر برتری ماه رمضان بر سایرماههای دیگر بجا آوردم.

شب دیگر که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم اراده فرمودند نافله‌ها را بجای آورند مردم‌پشت‌سر حضرت صف کشیدند و جماعت تشکیل دادند پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم رو به‌آن‌ها کرده و فرمود:

أیّها النّاس؛ إنّ هذه الصّلاة نافلة ولن تجتمع للنّافلة فلیصلّ کلّ رجل‌منکم وحده ولیقل ما علّمه اللَّه من کتابه واعلموا أنّه لاجماعة فی نافلة.

این نمازها نافله است و نافله را نباید با جماعت خواند هر یک از شما باید خودش‌به تنهائی نمازش را بخواند و آنچه خداوند از کتابش به او آموخته بگوید بدانید که‌در نافله جماعت نیست.

مردم پراکنده شدند و هر کس نماز خود را خواند.

در شب نوزدهم ماه رمضان هنگام غروب رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم غسل کرد و نمازمغرب را با غسل بجای آورد و بعد از نماز مغرب چهار رکعت نافله همیشگی راخواند و وارد منزل گردید.

هنگامی که بلال برای نماز عشاء اذان گفت رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم از منزل بیرون آمدو با مردم نماز عشاء را بپا داشت و چون از آن فارغ شد دو رکعت نافله نشسته آن‌را بجای آورد سپس برخاست و صد رکعت نماز در هر رکعت بعد از «حمد» ده‌

مرتبه سوره «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد» را خواند و بعد از تمام کردن آن نافله شب - که‌هر شب بجا می‌آورد - و نماز «شفع» و «وتر» را خواند.

در شب بیستم ماه رمضان نمازها را مانند شب‌های دیگر آن ماه یعنی هشت‌رکعت بعد از مغرب و دوازده رکعت بعد از عشاء انجام داد.

در شب بیست و یکم هنگام غروب غسل کرد و نماز را با همان کیفیّت شب‌نوزدهم بجای آورد.

در شب بیست و دوّم بیست رکعت نافله هشت رکعت بعد از مغرب و دوازده‌رکعت بعد از عشاء مانند شب‌های دیگر ماه رمضان بجای آورد.

در شب بیست و سوّم مانند شب بیست و یکم غسل کرد و نمازها را همانند آن‌شب انجام داد.

از حضرت امام رضاعلیه السلام در مورد پنجاه و یک رکعت نماز همیشگی )یعنی مجموع‌نمازهای یومیّه و نوافل آن را( سئوال کردند که در ماه رمضان چگونه است؟

فرمود:

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم در ماه رمضان این نمازهای مخصوص را انجام می‌داد و آن‌پنجاه و یک رکعت را همان‌گونه که در غیر ماه رمضان بجا می‌آورد می‌خواند وچیزی از آن‌ها نمی‌کاست.⁽¹⁾

نماز و دعای روز اوّل محرّم

از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است که حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم در روز اوّل ماه‌محرّم دو رکعت نماز بجا می‌آوردند و چون از نماز فارغ می‌شدند دست به دعابرمی‌داشتند و سه مرتبه این دعا را می‌خواندند:

1) 43. وسائل الشیعة: 181/5.

أَللَّهُمَّ أَنْتَ الْإِلهُ الْقَدیمُ وَهذِهِ سَنَةٌ جَدیدَةٌ

خداوندا؛ تو معبود ازلی هستی و این سال جدید است

فَأَسْأَلُکَ فیهَا الْعِصْمَةَ مِنَ الشَّیْطانِ وَالْقُوَّةَ عَلی هذِهِ النَّفْسِ الْأَمَّارَةِ بِالسُّوءِ

پس از تو درخواست می‌کنم که در این سال جدید مرا از شرّ شیطان مصون بداری و بر این نفسی که به بدی دستور می‌دهد قدرت و توانایی بخشی

وَالْإِشْتِغالَ بِما یُقَرِّبُنی إِلَیْکَ

و به آنچه مرا به ساحت مقدّس تو نزدیک می‌کند مشغول سازی

یا کَریمُ یا ذَا الْجَلالِ وَالْإِکْرامِ

ای بزرگوار؛ ای صاحب شکوه و عظمت و بزرگواری؛

یا عِمادَ مَنْ لا عِمادَ لَهُ

ای تکیه‌گاه کسی که تکیه‌گاهی ندارد

یا ذَخیرَةَ مَنْ لا ذَخیرَةَ لَهُ ‌

؛ ای اندوخته کسی که اندوخته‌ای ندارد؛

یا حِرْزَ مَنْ لا حِرْزَ لَهُ

ای جایگاه محکم و استوار برای کسی که جایگاه استواری ندارد؛

یا غِیاثَ مَنْ لا غِیاثَ لَهُ

ای فریادرس کسی که فریادرسی برایش نیست؛

یا سَنَدَ مَنْ لا سَنَدَ لَهُ

ای پشتیبان کسی که پشتیبانی ندارد؛

یا کَنْزَ مَنْ لا کَنْزَ لَهُ

ای گنج کسی که برایش گنجی نیست؛

یا حَسَنَ الْبَلآءِ

ای دارای نعمت و آزمون نیکو؛

یا عَظیمَ الرَّجآءِ

ای مایه امید بسیار؛

یا عِزَّ الضُّعَفآءِ

ای نیرو دهنده ناتوانان؛ ‌

یا مُنْقِذَ الْغَرْقی

ای نجات‌بخش غرق‌شدگان؛

یا مُنْجِیَ الْهَلْکی

ای رهاننده به هلاکت‌افتادگان؛

یا مُنْعِمُ یا مُجْمِلُ‌

ای نعمت‌دهنده؛ ای نیکوکننده؛

یا مُفْضِلُ یا مُحْسِنُ

ای فزونی‌بخش؛ ای نیکوکار؛

أَنْتَ الَّذی سَجَدَ لَکَ سَوادُ اللَّیْلِ

توئی آنکه برایت سجده‌کرده سیاهی شب ‌

و َنُورُالنَّهارِ

و روشنی روز

وَضَوْءُ الْقَمَرِ

و نور ماه

وَشُعاعُ الشَّمْسِ

و پرتو خورشید

وَدَوِیُّ الْمآءِ‌

و زمزمه آب

‌ وَحَفیفُ الشَّجَرِ

و صدای درخت

یا اَللَّهُ لا شَریکَ لَکَ

ای خدا؛ تو هرگز شریکی نداری.

. أَللَّهُمَّ اجْعَلْنا خَیْراً مِمَّا یَظُنُّونَ وَاغْفِرْ لَنا ما لایَعْلَمُونَ

خداوندا؛ ما را بهتر از آنچه گمان می‌کنند قرار بده

وَلاتُؤاخِذْنا بِما یَقُولُونَ

و آنچه را که نسبت به ما نمی‌دانند بیامرز و به آنچه درباره ما می‌گویند ما را مؤاخذه مفرما

حَسْبِیَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلّا هُوَ

تنها خداوند مرا بس است خدائی جز او نیست

عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظیمِ امَنَّا بِهِ کُلّ‌

بر او توکّل کردم و او پروردگار عرش باعظمت است به او ایمان آوردیم همه‌

مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَما یَذَّکَّرُ إِلّا اُولُوا الْأَلْبابِ

از طرف پروردگار ما است و جز صاحبان خرد و اندیشه متذکّر نمی‌شوند و درک نمی‌کنند.

‌ رَبَّنا لاتُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَیْتَنا وَهَبْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ رَحْمَةً إِنَّکَ أَنْتَ الْوَهَّابُ.

پروردگارا؛ دل‌های ما را پس از آنکه ما را رهنمون گردیدی منحرف مکن و از ناحیه خودت رحمتی بر ما ببخش که تو بسیار بخشنده‌ای

⁽¹⁾. و چون حضرت سیّدالشهداءعلیه السلام در دهم این ماه به سعادت شهادت رسیدند و دراکثر این دهه محزون و غمگین بوده‌اند و اخبار غم‌انگیز و وحشت‌آور به ایشان‌می‌رسیده باید که شیعیان ایشان در تمام این دهه به لوازم عزاداری آن حضرت قیام‌نمایند و محزون باشند و اخبار و احادیثی را که مشتمل بر ذکر مصائب ایشان است‌بخوانند. و بعضی از علما گفته‌اند که ترک بعضی از لذایذ بکنند.

و از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده که فرمودند:

ماه محرّم ماهی بود که کافران در این ماه جنگ کردن را حرام می‌دانستند ومنافقانِ این امّت در این ماه خون ما را حلال دانستند و هتک حرمت ما کردندو زنان و فرزندان ما را اسیر نمودند و آتش در خیمه‌های ما زدند و اموال و اسباب‌ما را به غارت بردند و حرمت حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم را در باب ما رعایت نکردند.

به درستی که مصیبت امام حسین‌علیه السلام پلک چشم‌های ما را مجروح گردانید وآب دیده‌های ما را جاری ساخت و عزیز ما را ذلیل کرد و واقعه کربلا اندوه و بلا ازبرای ما تا روز قیامت مهیّا کرد.

پس باید که بر مصیبت آن حضرت گریه‌کنندگان بگریند؛ به درستی که گریه برآن حضرت گناهان بزرگ را از بین می‌برد.

علّت تشریع نمازهای واجب

پس فرمود: پدرم امام موسی بن جعفرعلیهما السلام چون ماه محرّم داخل می‌شد کسی‌آن حضرت را خندان نمی‌دید و اثر حزن و اندوه در تمام دهه محرّم بر آن‌حضرت ظاهر می‌شد و چون روز دهم می‌شد روز مصیبت و گریه و اندوه او بودو می‌گفت: امروز روز شهادت امام حسین‌علیه السلام است.2

1) 44. هدیّة الزائرین وبهجة الناظرین: 581 إقبال الأعمال: 27 الصحیفة الصادقیة: 600 مستدرک الوسائل: 379/6 بحارالأنوار: 2 .334/98. هدیّة الزائرین وبهجة الناظرین: 581.

در پایان بخش‌های مربوط به نمازها هشت روایت درباره علّت تشریع نمازها ومسائل مربوط به آن را - که حضرت امام رضاعلیه السلام بیان فرموده‌اند - نقل می‌کنیم:

علّت تشریع نمازهای واجب

درباره این مطلب که: چرا خواندن نماز بر مردم واجب شده است؟ محمّد بن‌سنان گوید: در آنچه حضرت امام رضاعلیه السلام برای او در جواب مسائلش مرقوم داشته‌انداین است که:

علّت تشریع نماز و وجوب آن اقرار به ربوبیّت خداوند تبارک و تعالی و رهاکردن همتایان و حضور در پیشگاه خداوند مقتدر با اظهار ذلّت و بیچارگی ودرخواست گذشت از گناهان گذشته و نهادن چهره بر خاک هر روز به عنوان‌بزرگداشت خداوند عزیز والا مقام است و اینکه همواره به یاد او باشد نسبت به‌او فراموشی و سرکشی نداشته فروتن و مشتاق و خواهان زیادتی در دین و دنیاباشد با آنچه در آن از مقرّر نمودن و مداومت بر یاد خدا در شب و روز است تاآنکه بنده سَرور و مدبّر و آفریننده خویش را فراموش نکند که در نتیجه دچارسرکشی و طغیان گردد و یاد پروردگار و حضور در پیشگاه او بازدارنده او ازنافرمانی‌ها و مانع او از انواع فسادها و تباهی‌ها است.⁽¹⁾

1) 45. وسائل الشیعة: 4/3.

و نیز درباره تشریع نماز به «فضل بن شاذان» فرمودند:

همانا بندگان خدا به نماز مأمور شده‌اند؛ زیرا در آن اقرار به ربوبیّت پروردگاراست و آن درستی حال عموم )مردم( است چون در آن رها کردن همتایان وحضور در پیشگاه خداوند مقتدر است.⁽¹⁾

علّت تشریع تعداد رکعت‌های نمازهای واجب

علّت تشریع تعداد تکبیر...

فضل بن شاذان از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

اصل نماز دو رکعت قرار داده شده بر بعضی از نمازها یک رکعت و بر برخی دورکعت و بر برخی دیگر چیزی افزوده نشده است زیرا اصل نماز یک رکعت‌است چون اصل عدد یک است. از یک اگر چیزی کاسته گردد دیگر نمازنخواهد بود و خداوند تبارک و تعالی می‌دانست که بندگان آن یک رکعت را - که‌کمتر از آن نماز نیست - نمی‌توانند کامل و تمام و با توجّه و حضور قلب انجام‌دهند لذا رکعت دیگری را با آن همراه کرد تا کاستی‌های رکعت اوّل با دوّمی‌برطرف گردد از این رو اصل نماز را خداوند دو رکعت مقرّر نمود.

پس از آن رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم دانست که بندگان آن دو رکعت را هم به تمام آنچه‌به آن دستور داده شده‌اند و بطور کامل بجای نمی‌آورند لذا به نماز ظهر و عصر وعشاء دو رکعت افزود تا با این دو رکعت اضافی آن دو رکعت اصلی کامل گردد.سپس دانست که نماز مغرب هنگامی است که مردم بیشتر مشغولند؛ زیرا زمان‌بازگشتن به شهر و دیار و منزل و هنگام خوردن و وضو ساختن و امثال آن است؛به نماز مغرب یک رکعت افزود تا برای آنان سبک‌تر و راحت‌تر باشد و مجموع‌رکعت‌های نمازها در شبانه‌روز فرد باشد و نماز صبح را به حال خود رها کردچون هنگام صبح اشتغال مردم بیشتر و شتافتن و پرداختن به نیازها وخواسته‌ها در آن وقت فراگیرتر است و به خاطر اینکه دل‌ها در آن زمان فارغ از

1) 46. وسائل الشیعة: 5/3.

مکر و اندیشه است؛ زیرا داد و ستد مردم در شب و گرفتن و پرداختن آنان اندک‌است در نتیجه انسان در نماز صبح توجّه بیشتری دارد و نسبت به نمازهای‌دیگر حضور قلبش افزونتر است؛ چون در شب به استراحت پرداخته و کارنکرده‌تا در مورد آن فکر و اندیشه نماید.

و همانا نمازهای مستحبّی سی و چهار رکعت قرار داده شد؛ زیرا نمازهای‌واجب هفده رکعت است نمازهای مستحبّی یعنی نافله دو برابر آن گردید تانمازهای واجب را کامل گرداند.

و همانا نمازهای نافله در زمان‌های مختلف قرار داده شده نه در یک زمان؛ زیرابهترین اوقات سه وقت است: هنگام زوال خورشید یعنی ظهر و بعد از مغرب وسحرگاهان لذا خداوند دوست دارد که در این زمان‌های سه‌گانه برای او نمازبخوانند و برای اینکه اگر نمازهای نافله در اوقات پراکنده تقسیم شود انجام آن‌راحت‌تر و آسانتر است از اینکه بخواهند همه آن‌ها را در یک زمان انجام دهند.⁽¹⁾

علّت تشریع تعداد تکبیر در اوّل نمازهای واجب

فضل بن شاذان از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

تکبیرها در ابتدای نماز هفت تا گردیده است؛ زیرا اصل نماز دو رکعت است وهفت تکبیر دارد: تکبیرة الإحرام که نماز با آن شروع می‌شود تکبیر برای‌رکوع دو تکبیر برای دو سجده تکبیر برای رکوع رکعت دوّم و دو تکبیر برای دوسجده رکعت دوّم که مجموعاً هفت تکبیر می‌شود و چون انسان در ابتدای‌نماز هفت تکبیر بگوید سپس از روی سهو و یا فراموشی آن تکبیرها را نگفت‌نقص و کمبودی در نماز ایجاد نمی‌شود.⁽²⁾

1) 47. وسائل الشیعة: 38/3.

2) 48. وسائل الشیعة: 722/4.

علّت تشریع حمد و سوره و تسبیحات اربعه

در نمازهای واجب

حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده است:

در دو رکعت اوّل نماز قرائت )حمد و سوره( و در دو رکعت دوّم تسبیحات‌واجب گشته است تا فرق باشد بین آنچه خداوند واجب کرده و آنچه رسول‌خداصلی الله علیه وآله وسلم واجب نموده است.⁽¹⁾

علّت تشریع ذکر رکوع و سجود

علّت تشریع تعداد تکبیر در...

فضل بن شاذان از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

همانا در رکوع و سجده ذکر تسبیح قرار داده شده به خاطر عللی که عبارتند از:بنده با خضوع و خشوع و تعبّد و پارسائی و اظهار بینوائی و ذلّت و فروتنی وتقرّبی که به سوی پروردگارش دارد تقدیس‌کننده و تمجیدکننده و تسبیح‌کننده و بزرگ‌دارنده و شکرگزار آفریننده و روزی‌دهنده خویش باشد و تسبیح‌و تحمید را بکار برَد همان‌طور که تکبیر و تهلیل بکار برده می‌شود و قلب و ذهن‌خود را به ذکر و یاد خدا مشغول بدارد و فکر و اندیشه و آرزوها او را به غیر خدامتوجّه نسازد و منحرف نکند.⁽²⁾

علّت تشریع تعداد رکوع و سجود

شیخ صدوق‌رحمه الله به سند خود از فضل بن شاذان روایت کرده است که گفت: حضرت‌امام رضاعلیه السلام درباره نماز خورشیدگرفتگی فرمود:

1) 49. وسائل الشیعة: 733/4.

2) 50. وسائل الشیعة: 924/4.

همانا در آن سجده قرار داده شده؛ زیرا نمازی نیست که در آن رکوع باشد مگراینکه در آن سجده نیز هست و همانا چهار سجده در آن معیّن گشته است؛زیرا هر نمازی که سجده‌های آن از چهار سجده کمتر باشد نماز نیست چون‌کمترین مقدارِ واجب از سجود در هر نماز چهار سجده است.

و همانا در هر رکعت نماز یک رکوع و دو سجده قرار داده شده؛ زیرا رکوع ازکارهای در حال قیام است و سجده از کارهای در حال قعود و نماز نشسته نیمِ‌نماز ایستاده است )یعنی دو رکعت آن یک رکعت حساب می‌شود( لذا سجده‌دوچندان شده تا با رکوع برابر گردد و میان آندو تفاوتی نباشد چون نماز بدون‌تردید رکوع و سجده است.⁽¹⁾

علّت تشریع تعداد تکبیر در نماز میّت

حسن بن نضر گوید: به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کردم: علّت اینکه در نمازمیّت پنج تکبیر می‌گویند چیست؟

حضرت فرمود:

روایت کرده‌اند که آن را از پنج نماز یومیّه برگرفته‌اند ولی این ظاهر قضیّه‌است باطنش این است که خداوند تبارک و تعالی پنج چیز بر بندگانش واجب‌فرموده که نماز زکات روزه حجّ و ولایت می‌باشد از هر کدام از این واجبات‌برای میّت یک تکبیر قرار دارد.

لذا هر کس ولایت را پذیرفته باشد بر جنازه او پنج تکبیر و آنکه نپذیرفته باشد براو چهار تکبیر گفته می‌شود و به همین خاطر شما شیعیان پنج تکبیر ومخالفین شما چهار تکبیر می‌گویند.⁽²⁾

1) 51. وسائل الشیعة: 946/4.

2) 52. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 81/2.

علّت تشریع نمازهای واجب و نافله

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

برای نمازگزار سه ویژگی است:

1 - خیر و خوبی بر او از آسمان تا فرق سرش پاشیده گردد.

2 - فرشتگان از جایگاه قدمش تا کرانه آسمان او را احاطه کنند.

3 - منادی فریاد برآورد: اگر نمازگزار بداند چه فضیلت و کرامتی برای او است‌هرگز از نماز دست برندارد.

دعا در قنوت نمازها

هنگامی که بنده در نمازش تکبیرة الإحرام گفت خداوند به لطف خویش بر اوروی می‌آورد و فرشته‌ای را بر او گمارد تا قرآن را از دهان او بازگیرد پس اگر این‌شخص روی گردانید خداوند از او روی می‌گرداند و او را به فرشته واگذار می‌کند؛اگر با تمام وجود به نمازش توجّه داشته و حضور قلب او کامل باشد نمازش به‌طور کامل بالا برده می‌شود ولی اگر به خود مشغول شود و در آن غفلت ورزد ازنماز او به همان اندازه که بی‌توجّهی کرده و غفلت ورزیده کاسته می‌گردد و آن‌مقداری که حضور قلب داشته بالا برده می‌شود و خدا به قلب غافل چیزی عطانمی‌کند و همانا نافله قرار داده شده تا به وسیله آن فریضه کامل گردد. ⁽¹⁾

1) 53. بحار الأنوار: 243/84.

بخش پنجم

هشت دعا در قنوت نمازها

در این بخش هشت دعا از دعاهای قنوت را که از حضرت علیّ بن موسی‌الرّضاعلیهما السلام روایت شده است نقل می‌کنیم:

َّے ا

دعا در قنوت نمازها

از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

اگر در نمازی باشی که در آن قنوت باید انجام داد پس قنوت را پس از تمام‌شدن‌قرائت و پیش از رکوع بجا آور و در آن بگو:

أَللَّهُمَّ أَنْتَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ الْحَلیمُ الْکَریمُ ‌

خداوندا؛ تو خداوندی معبودی جز تو که بردبار و بزرگواری نیست ‌

لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ الْعَلِیُّ الْعَظیمُ

خدائی جز تو که بلندمرتبه عظیم‌الشأنی نیست

سُبْحانَکَ رَبُّ السَّماواتِ السَّبْعِ

‌پاک و منزّهی پروردگار آسمان‌های هفتگانه

‌ وَرَبُّ الْأَرَضینَ السَّبْعِ

و زمین‌های هفتگانه

وَما فیهِنَّ وَما بَیْنَهُنَّ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْعَظیمِ ‌

و آنچه در آن میان و میان آن است می‌باشی و پروردگار عرش عظیمی

‌ بِاللَّهِ لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ‌ءٌ

سوگند به ذات پاکت که چیزی مانند او نیست

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ ‌

بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَاغْفِرْ لی وَلِوالِدَیّ وَلِجَمیعِ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ

و مرا و پدر و مادرم را و تمام مردان و زنان مؤمن را بیامرز

إِنَّکَ عَلی ذلِکَ قادِرٌ

که تو بر آن توانا هستی

.⁽¹⁾.

دعای دیگر در قنوت نمازها

احمد بن علی انصاری گوید: از رجاء بن ابی ضحّاک - که در سفر حضرت امام‌رضاعلیه السلام به خراسان همراه آن حضرت بود - شنیدم که گفت: ... حضرت امام رضاعلیه السلام درهمه نمازها قنوتش چنین بود:

رَبّ‌اغْفِرْ وَارْحَمْ وَتَجاوَزْ عَمَّا تَعْلَمُ

پروردگارا؛ بیامرز و رحم کن و از آنچه می‌دانی بگذر

إِنَّکَ أَنْتَ الْأَعَزُّ الْأَجَلّ‌الأَکْرَمُ.⁽²⁾که تو عزیزتر و باشکوهتر و بزرگوارتری.

دعای قنوت حضرت امام رضاعلیه السلام در نماز جمعه

ابن مقاتل گوید: حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

دعای قنوت در نماز عید فطر...

در قنوت نماز جمعه چه دعایی می‌خوانی؟

عرض کردم: آنچه مردم می‌گویند.

فرمود: تو آنچه را آن‌ها می‌گویند نگو بلکه این دعا را بخوان:

1) 54. فقه الرّضاعلیه السلام: 107 بحار الأنوار: 208/84 مستدرک الوسائل: 403/4 )با تفاوت(.

2) 55. مستدرک الوسائل: 408/4 )با اختصار( بحار الأنوار: 91/49.

أَللَّهُمَّ أَصْلِحْ عَبْدَکَ وَخَلیفَتَکَ بِما أَصْلَحْتَ بِهِ أَنْبِیآءَکَ وَرُسُلَکَ

خداوندا؛ برای بنده و جانشین خودت کارسازی کن؛ آنگونه که برای پیامبران و رسولانت به شایستگی کارسازی فرمودی

وَحُفَّهُ بِمَلآئِکَتِکَ

گرداگرد او فرشتگانت را قرار بده

وَأَیِّدْهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ مِنْ عِنْدِکَ‌

و و او را از ناحیه خود به روح القدس تأیید فرما

وَاسْلُکْهُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ رَصَداً یَحْفَظُونَهُ مِنْ کُلِّ سُوءٍ‌

و از پیش رویش و پشت سرش مراقبانی را همراه او گردان تا از هر بدی او را حفظ کنند

وَأَبْدِلْهُ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِ أَمْناً

و آرامش و آسودگی را جایگزین ترس و بیم او گردان

یَعْبُدُکَ لایُشْرِکُ بِکَ شَیْئاً ‌

تا )هر کس( تنها تو را عبادت و بندگی کند و چیزی را با تو شریک نگرداند

وَلاتَجْعَلْ لِأَحَدٍ مِنْ خَلْقِکَ عَلی وَلِیِّکَ سُلْطاناً

و برای هیچ یک از آفریدگانت بر ولیّت سلطنت قرار مده

وَأْذَنْ لَهُ فی جِهادِ عَدُوِّکَ وَعَدُوِّهِ

و به او اجازه جهاد با کسی که دشمن تو و او است مرحمت فرما

وَاجْعَلْنی مِنْ أَنْصارِهِ إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ

و مرا از یاوران او قرار ده که تو بی‌گمان بر هر چیز توانایی

.⁽¹⁾

دعای قنوت در نماز عید فطر و قربان

از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

... و قنوت )نماز عید فطر و قربان( این است که بگوئی:

أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ

گواهی می‌دهم که خدائی جز خداوند نیست او یکتا است و شریک ندارد

وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‌

و اینکه محمّد بنده و فرستاده او است ‌

. أَللَّهُمَّ أَنْتَ أَهْلَ الْکِبْرِیآءِ وَالْعَظَمَةِ

خداوندا؛ کبریائی و عظمت شایسته تو است

وَأَهْلَ الْجُودِ وَالْجَبَرُوتِ

و جود و بخشش

1) 56. مصباح المتهجّد: 366 جمال الاُسبوع: 256 بحار الأنوار: 251/89 أبواب الجنّات: 183.

]وَأَهْلَ الْعَفْوِ وَالْمَغْفِرَةِ[

و بزرگی و جبروت سزاوار تو است

وَأَهْلَ التَّقْوی وَالرَّحْمَةِ

و تو( اهل عفو و آمرزش و اهل تقوا و رحمتی

أَسْأَلُکَ فی هذَا الْیَوْمِ الَّذی جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمینَ عیداً

از تو امروز که آن را برای مسلمانان عید

وَلِمُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ ذُخْراً وَمَزیداً

و برای حضرت محمّد که درود خدا بر او و آل او باد - اندوخته و باعث فزونی قرار دادی می‌خواهم

أَنْ تُصَلِّیَ عَلَیْهِ وَعَلی الِهِ -

که بر او و آل او درود فرستی

وَأَسْأَلُکَ بِهذَا الْیَوْمِ الَّذی شَرَّفْتَهُ وَکَرَّمْتَهُ وَعَظَّمْتَهُ وَفَضَّلْتَهُ‌

و از تو می‌خواهم به )حرمت( امروز که آن را شرافت و کرامت و عظمت و برتری بخشیدی

‌بِمُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ

)حضرت( محمّد - که درود خدا بر او و آل او باد - ‌

أَنْ تَغْفِرَ لی وَلِجَمیعِ الْمُؤْمِنینَ‌به وَالْمُؤْمِناتِ

که مرا و همه مردان و زنان باایمان

وَالْمُسْلِمینَ وَالْمُسْلِماتِ

و مردان و زنان مسلمان

اَلْأَحْیآءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْواتِ

مردگان و زندگان آن‌ها را بیامرزی

إِنَّکَ مُجیبُ الدَّعَواتُ

که تو اجابت‌کننده دعاها هستی

یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.

ای مهربانترین مهربانان

⁽¹⁾ .

ااستغفار در قنوت نماز وتر

دعا در قنوت نماز وتر

احمد بن علی انصاری گوید: از رجاء بن ابی ضحّاک شنیدم که گفت: ... حضرت‌امام رضاعلیه السلام در قنوت نماز وتر هفتاد مرتبه می‌گفت:

أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَأَسْأَلُهُ التَّوْبَةَ. ⁽²⁾

از خدا آمرزش می‌طلبم و از او درخواست توبه می‌نمایم.

1) 57. فقه الرّضاعلیه السلام: 132 بحار الأنوار: 367/90.

2) 58. بحار الأنوار: 93/49.

و نیز از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است که فرمود:

شما را سفارش می‌کنم به نماز شب هر کس در آخر شب بپاخیزد و هشت‌رکعت نافله شب بخواند پس از آن دو رکعت به نیّت نماز شفع و یک رکعت به‌عنوان نماز وتر بجا آورد و در قنوت آن هفتاد مرتبه استغفار کند خداوند او را ازعذاب قبر و عذاب دوزخ امان بخشد و عمرش را طولانی گرداند و روزی او راوسیع و فراوان فرماید.⁽¹⁾

دعا در قنوت نماز وتر

احمد بن علی انصاری گوید: از رجاء بن ابی ضحّاک شنیدم که گفت: ... حضرت‌امام رضاعلیه السلام در قنوت نماز وتر می‌گفت:

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ.

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست.

أَللَّهُمَّ اهْدِنا فیمَنْ هَدَیْتَ

خدایا؛ ما را هدایت کن در زمره کسانی که هدایتشان کرده‌ای

وَعافِنا فیمَنْ عافَیْتَ

و به ما عافیت ده در زمره آن‌ها که عافیت بخشیده‌ای

وَتَوَلَّنا فیمَنْ تَوَلَّیْتَ

و عهده‌دار ما شو در میان آنهائی که عهده‌دارشان هستی

وَبارِکْ لَنا فیما ماأَعْطَیْتَ

و در آنچه به داده‌ای برکت عنایت کن

وَقِنا شَرَّ ما قَضَیْتَ

و ما را از شرّ آنچه حکم کرده‌ای حفظ کن

فَإِنَّکَ تَقْضی وَلایُقْضی عَلَیْکَ

‌که تنها تو حکم می‌کنی و هیچ کس بر تو حکم نمی‌کند

إِنَّهُ لایَذِلُّ مَنْ والَیْتَ

کسی که همانا تو او را دوست بداری خوار نمی‌گردد

وَلایَعِزُّ مَنْ عادَیْتَ

و آنکه با او دشمن باشی عزّت نمی‌یابد

تَبارَکْتَ رَبُّنا وَتَعالَیْتَ.

تو برکت‌آفرین و بلندمرتبه‌ای ای پروردگار

⁽²⁾.

1) 59. الدعوات: 272 روضة الواعظین: 320 مستدرک الوسائل: 331/6 بحار الأنوار: 161/87.

2) 60. بحار الأنوار: 91/49.

ادعای قنوت حضرت امام رضا علیه السلام

برای رفع گرفتاری و نجات از شرّ ستمگران

دعای قنوت امام رضاعلیه السلام ...

اَلْفَزَعُ الْفَزَعُ إِلَیْکَ یا ذَا الْمُحاضَرَةِ

پناه بر تو پناه بر تو ای همه جا حضوردارنده

وَالرَّغْبَةُ الرَّغْبَةُ إِلَیْکَ یا مَنْ بِهِ الْمُفاخَرَةُ ‌

و میل و اشتیاق به سوی تو است ای آنکه افتخار و برتری به سبب او است

‌وَأَنْتَ اللَّهُمَّ مُشاهِدُ هَواجِسِ النُّفُوسِ

و تو خداوندا؛ شاهد خطورات و وسوسه‌های نَفْس‌ها ‌

وَمُراصِدُ حَرَکاتِ الْقُلُوبِ

و مراقب حرکات دل‌ها

وَمُطالِعُ مَسَرَّاتِ السَّرآئِرِ مِنْ غَیْرِ تَکَلُّفٍ وَلا تَعَسُّفٍ

و آگاه از اسرار و پنهان‌کاری‌های باطن‌ها بدون هیچ‌گونه دشواری و زحمتی هستی

‌ وَقَدْ تَرَی اللَّهُمَّ ما لَیْسَ عَنْکَ بِمُنْطَوٍی ‌

و خداوندا؛ می‌بینی آنچه را که از تو پیچیده نشده و پنهان نمانده است

وَلکِنَّ حِلْمَکَ امَنَ أَهْلَهُ عَلَیْهِ جُرْأَةً وَتَمَرُّداً وَعُتُوّاً وَعِناداً

‌ ولی حلم و بردباری تو ایمنی بخشیده به اهل خلاف تا جرأت کنند و سرپیچی و گردنکشی و دشمنی با تو داشته باشند ‌

وَما یُعانیهِ أَوْلِیآؤُکَ مِنْ تَعْفِیَةِ اثارِ الْحَقِّ

و )تو می‌بینی( آنچه دوستانت می‌بینند از نابودی آثار حق

وَدُرُوسِ مَعالِمِهِ

و مندرس‌گشتن نشانه‌های آن

وَتَزَیُّدِ الْفَواحِشِ

و افزایش کارهای زشت

وَاسْتِمْرارِ أَهْلِها عَلَیْها

و ادامه‌دادن اهل آن بر آن کارها

وَظُهُورِ الْباطِلِ

و آشکار شدن باطل

وَعُمُومِ التَّغاشُمِ

و عمومی گشتن ظلم و ستم

وَالتَّراضی بِذلِکَ فِی الْمُعامِلاتِ‌

و راضی شدن به آن در داد و ستدها

وَالْمُتَصَرَّفاتِ مُذْ جَرَتْ بِهِ الْعاداتُ

و آنچه تصرّف می‌شود که این کار گشته

وَصارَ کَالْمَفْرُوضاتِ وَالْمَسْنُوناتِ.

و مانند واجبات و مستحبّات گردیده است

أَللَّهُمَّ فَبادِرْنا مِنْکَ‌عادّی ِالْعَوْنِ الَّذی مَنْ أَعَنْتَهُ بِهِ فازَ

. خداوندا؛ شتاب کن نسبت به ما از جانب خودت‌با کمکی که هر کس را آنگونه کمک کنی رستگار شود

وَمَنْ أَیَّدْتَهُ لَمْ یَخَفْ لَمْزَ لَمَّازٍ

و هر کسی را که تأیید نمائی از عیب‌جوئی دیگران و طعنه آنان نترسد

وَخُذِ الظَّالِمَ أَخْذاً عَنیفاً

و ستمگر را به شدّت در چنگ خود گرفتار کن

وَلاتَکُنْ لَهُ راحِماً وَلا بِهِ رَؤُوفاً. ‌

و نسبت به او رحم‌کننده و مهربان نباش.

أَللَّهُمّ اللَّهُمَّ اللَّهُمَّ بادِرْهُمْ.

خدایا؛خدایا؛ خدایا؛ در مورد آنان شتاب کن.

أَللَّهُمَّ عاجِلْهُمْ. أَللَّهُمَّ لاتُمْهِلْهُمْ‌

خداوندا؛ عجله کن. خداوندا؛ مهلت به ایشان مده.

. أَللَّهُمّ غادِرْهُمْ بُکْرَةً وَهَجیرَةً وَسُحْرَةً وَبَیاتاً وَهُمْ نآئِمُونَ

‌ خدایا؛آنان را بامدادان و در وسط روز و در سحرها و شب‌هنگام که در خوابند

وَضُحیً وَهُمْ یَلْعَبُونَ

و در میان روز که سرگرمند و مشغولند گرفتارشان کن

وَمَکْراً وَهُمْ یَمْکُرُونَ

و در مقابل مکر و حیله آنان بر آنان مکر کن

وَفُجْأَةً وَهُمْ امِنُونَ. ‌

و در حالیکه در ایمنی و آرامش‌اند ناگهان بر آنان هجوم آور.

أَللَّهُمّ بَدِّدْهُمْ وَبَدِّدْ أَعْوانَهُمْ

خداوندا؛آنان را و یارانشان را پراکنده ساز

وَافْلُلْ أَعْضادَهُمْ

و هم‌دستان و یاورانشان را شکست بده

وَاهْزِمْ جُنُودَهُمْ

و لشکریان ایشان را فراری بده

وَافْلُلْ حَدَّهُمْ

و لبه تیز شمشیرشان را بشکن

وَاجْتَثَّ سَنامَهُمْ

و سران و مهتران آنان را ریشه‌کن ساز

وَأَضْعِفْ عَزآئِمَهُمْ‌

و پایداری و سرسختی ایشان را دچار ضعف گردان.

. أَللَّهُمّ امْنَحْنا أَکْتافَهُمْ

خداوندا؛شانه‌های ایشان را برای ما ببند

وَمَلِّکْنا أَکْنافَهُمْ

و ما را مالک سرزمین‌هایشان گردان

وَبَدِّلْهُمْ بِالنِّعَمِ النِّقَمَ

و نعمت‌های آنان را به گرفتاری و بلا تبدیل کن

وَبَدِّلْنا مِنْ مُحاذَرَتِهِمْ وَبَغْیِهِمُ السَّلامَةَ

و ترس ما را از ایشان و ستم ایشان به سلامتی و امنیّت مبدّل گردان

وَاغْنِمْناهُمْ أَکْمَلَ الْمَغْنَم‌

و کامل‌ترین غنیمت‌ها را از آنان به ما برسان.

أَللَّهُمّ لاتَرُدَّ عَنْهُمْ بَأْسَکَ الَّذی إِذا حَلَّ بِقَوْمٍ فَسآءَ صَباحُ الْمُنْذَرینَ.⁽¹⁾خداوندا از آنان بازمدار خشم و عذاب خود را؛ همان عذابی که به هر گروهی برسد روزگار آنان را سیاه می‌گرداند.

1) 61. مهج الدعوات: 79 البلد الأمین: 654.

دعای قنوت در نماز کسوف

از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

در قنوت )نماز کسوف( می‌خوانی:

إِنَّ اللَّهَ یَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِی السَّماواتِ وَمَنْ فِی الْأَرْضِ

‌همانا هر کس که در آسمان‌ها و هر کس که در زمین است

وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوابُّ وَکَثیرٌ مِنَ النَّاسِ

و خورشید و ماه و ستارگان و درختان و جانوران و بسیاری از مردم برای خدا سجده می‌کنند

‌ وَکَثیرٌ حَقَّ عَلَیْهِمُ الْعَذابُ.

و بسیاری عذاب بر آنان سزاوار گشته است.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ. ‌

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست.

أَللَّهُمّ لاتُعَذِّبْنا بِعَذابِکَ

خداوندا؛ما را به عذاب خود عذاب مکن

وَلاتَسْخُطْ عَلَیْنا بِسَخَطِکَ

و به خشم خود گرفتار مساز ‌

وَلاتُهْلِکْنا بِغَضَبِکَ

و به غضب خویش هلاک مگردان

وَلاتَأْخُذْنا بِما فَعَلَ السُّفَهآءُ مِنَّا

و به آنچه سفیهان و نابخردان ما انجام می‌دهند ما را مؤاخذه مفرما

وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ

و ما را ببخش و )گناهان( لَنا وَاصْرِفْ عَنَّا الْبَلآءَ یا ذَا الْمَنِّ وَالطَّوْلِ.⁽¹⁾

ما را بیامرز و بلا را از ما دور گردان ای دارنده لطف و احسان.

1) 62. فقه الرّضاعلیه السلام: 134 بحار الأنوار: 155/91.

بخش ششم

هشت دعا و ذکر از ادعیه و اذکار بعد از نمازهای واجب

در این بخش هشت دعا و ذکر از دعاها و اذکاری را که پس از نمازهای واجب‌خوانده می‌شوند نقل می‌کنیم:

دعای بعد از نماز صبح

حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده‌اند:

کسی که پس از نماز صبح این دعا را بخواند حاجتی را درخواست نمی‌کند مگرآنکه برایش میسّر گردد و خداوند او را کفایت فرماید:

بِسْمِ اللَّهِ وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ «وَاُفَوِّضُ أَمْری إِلَی اللَّهِ‌بنام خدا و درود و رحمت خداوند بر محمّد و آل او باد «و کار خویش را به خدا واگذار می‌کنم إِنَّ اللَّهَ بَصیرٌ بِالْعِبادِ فَوَقیهُ اللَّهُ سَیِّئاتِ ما مَکَرُوا»⁽¹⁾ «لا إِلهَ‌که خداوند نسبت به بندگان بینا است پس خدا او را از بدی‌های آنچه درباره‌اش نیرنگ زدند نگهداشت» «خدایی جز

1) 63. سوره غافر آیه 44 و 45.

إِلّا أَنْتَ سُبْحانَکَ إِنّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمینَ فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَنَجَّیْناهُ‌

تو نیست تو پاک و منزّهی همانا من از ستمکاران می‌باشم پس ندای او را پاسخ گفتیم و او را

مِنَ الْغَمِّ وَکَذلِکَ نُنْجِی الْمُؤْمِنینَ»

از غمّ و غصّه رهانیدیم و همان‌گونه مؤمنان را نجات می‌بخشیم

⁽¹⁾ «حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکیلُ خدا ما را بس است و او خوب دفاع‌کننده و پشتیبانی است

فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ لَمْ یَمْسَسْهُمْ سُوءٌ»

پس به نعمت خداوند و فضل و احسان او که هیچ بدی به او نرسد دگرگون گشتند»

ما شآءَ اللَّهُ ⁽²⁾

آنچه خدا بخواهد )همان شود

( لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ ما شآءَ اللَّهُ لا ما شآءَ النَّاسُ

هیچ جنبش و نیرویی جز به سبب خداوند نیست

ما شآءَ اللَّهُ وَإِنْ کَرِهَ النَّاسُ

آنچه خدا خواهد همان شود نه آنچه مردم بخواهند آنچه خوش‌آیند نباشد خدا بخواهد )همان شود( گرچه مردم را.

‌. حَسبِیَ الرَّبُّ مِنَ الْمَرْبُوبینَ

پرورش‌دهنده مرا از پرورش‌یافتگان کفایت می‌کند

حَسْبِیَ الْخالِقُ مِنَ الْمَخْلُوقینَ ‌

آفریننده مرا از آفریده‌شدگان کفایت می‌کند

حَسْبِیَ الرَّازِقُ مِنَ الْمَرْزُوقینَ ‌

روزی‌دهنده مرا از روزی‌خواران کفایت می‌کند

حَسْبِیَ اللَّهُ رَبّ الْعالَمینَ

خدای جهانیان است مرا خداوندی که پروردگاردعا ... برای درخواست روزی بس است

حَسْبی مَنْ هُوَ حَسْبی

او که کفایت‌کننده است مرا برایم کافی است آنکه پیوسته مرا کفایت می‌کند برایم کافی است

]حَسْبی[ مَنْ لَمْ یَزَلْ حَسْبی حَسْبی مَنْ کانَ مُذْ کُنْتُ لَمْ یَزَلْ حَسْبی حَسْبِیَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلّا هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظیمِ.

آنکه از ابتدایی که بوده‌ام مرا کفایت کرده برایم کافی است خدا مرا بس است جز او خدایی و معبودی نیست ⁽³⁾

بر او توکّل نمودم و او پروردگار عرش بزرگ است.

1) 64. سوره انبیاء آیه 87 و 88 .

2) 65. سوره آل عمران آیه 173 و 174.

3) 66. عدّة الداعی: 307.

دعا بعد از هر نماز واجب برای درخواست روزی

حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده است:

برای درخواست روزی بعد از هر نماز واجب بگو:

یا مَنْ یَمْلِکُ حَوآئِجَ السَّآئِلینَ

ای آنکه حاجت درخواست کنندگان را مالکی و در اختیار تو است

وَیَعْلَمُ ضَمیرَ الصَّامِتینَ ‌

و از درون و باطن خاموششان و خاطر آنها آگاهی

لِکُلّ مَسْأَلَةٍ مِنْکَ سَمْعٌ حاضِرٌ وَجَوابٌ عَتیدٌ

‌ برای هر درخواستی از تو شنیدنی حاضر و جوابی آماده است ‌

وَلِکُلِّ صامِتٍ مِنْکَ عِلْمٌ باطِنٌ مُحیطٌ.

و برای هر ساکتی علم و دانش به باطن و فراگیر است

أَسْأَلُکَ بِمَواعیدِکَ الصَّادِقَةِ ‌

. از تو می‌خواهم به وعده‌های راست و درستت

‌ وَأَیادیکَ الْفاضِلَةِ

و نعمت‌های افزونت

وَرَحْمَتِکَ الْواسِعَةِ

و رحمت وسیع و فراگیرت

وَسُلْطانِکَ الْقاهِرِ

و قدرت چیره‌شونده‌ات

وَمُلْکِکَ الدَّآئِمِ

و فرمانروایی همیشگی‌ات

وَکَلِماتِکَ التَّامَّاتِ.

و کلمات کاملت.

یا مَنْ لاتَنْفَعُهُ طاعَةُ الْمُطیعینَ‌

ای کسی که فرمانبرداری اهل طاعت به تو سودی نمی‌بخشد

وَلایَضُرُّهُ مَعْصِیَةُ الْعاصینَ

و نافرمانی اهل معصیت به تو ضرری نمی‌زند

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ

بر محمّد و آل او درود فرست

وَارْزُقْنی مِنْ فَضْلِکَ

و از فضل و احسانت به من روزی بده

وَأَعْطِنی فیما تَرْزُقُنِی الْعافِیَةَ

و در آنچه روزی می‌دهی عافیت عطا کن

بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.

رحمتت ای مهربانترین مهربانان

⁽¹⁾به.

1) 67. المصباح: 223 البلد الأمین: 53 )پاورقی( بحار الأنوار: 58/86 مقباس المصابیح: 54.

ذکر «یا رَحمن یا رَحیم»بعد از هر نماز

از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

هر فرد باایمان بعد از هر نماز دویست و نود و هشت مرتبه با نیّت خالص وتوجّه به خدا و معنی آن بگوید: «یا رَحْمنُ یا رَحیمُ» جمله مردمان‌او را دوست دارند و اهل تحقیق گردد.⁽¹⁾

ذکر بعد از نماز صبح

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

کسی که بعد از نماز صبح صد مرتبه بگوید:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظیمِ.بنام خداوند بخشنده مهربان هیچ جنبش و نیرویی جز به سبب خداوند بلندمرتبه بزرگ نیست.

این نزدیک‌تر است به اسم اعظم از سیاهی چشم به سفیدی آن و اسم اعظم‌در آن داخل گشته است.⁽²⁾

1) 68. خواصّ آیات قرآن کریم: 68.

2) 69. المصباح: 411.

ذکر بعد از نماز صبح و مغرب

اذکر دیگر بعد از نماز صبح

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

هر کس هر روز پس از نماز صبح اسم «یا عَزیزُ» را چهل و یک مرتبه باایمان و نیّت خالص و توجّه به خدا و معنی آن بخواند محتاج خلق نگردد و درمیان مردمان عزیز و مکرّم باشد.⁽¹⁾

اذکر بعد از نماز صبح و نماز مغرب

اسماعیل بن همام از حضرت امام رضاعلیه السلام و آن حضرت از امیرالمؤمنین‌علیه السلام‌روایت کرده‌اند که فرمود:

هر کس بعد از نماز مغرب و نماز صبح - پیش از آنکه صحبت کند - هفت مرتبه‌بگوید:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

بنام خداوند بخشنده مهربان

وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظیمِ.

و هیچ جنبش و نیرویی جز به سبب خداوند بلندمرتبه بزرگ نیست.

خداوند هفتاد نوع از انواع بلا را که کمترین آن‌ها جذام و برص و شرّ سلطان وشیطان است از او برطرف کند.⁽²⁾

1) 70. خواصّ آیات قرآن کریم: 70.

2) 71. جامع أحادیث الشیعة: 112/6 مقباس المصابیح: 103.

ذکر بعد از نماز عصر

رجاء بن ابی ضحّاک گوید: حضرت امام رضاعلیه السلام در راه خراسان که بودند بعد ازسلام نماز عصر در مصلاّی خود می‌نشست و تسبیح و تمجید و تکبیر و تهلیل‌فراوان می‌گفتند و آنگاه سجده شکر می‌نمود و در آن صد مرتبه می‌گفت:

«حَمْداً للَّهِِ»؛ «حمد و سپاس مخصوص خداوند است».⁽¹⁾

ذکر دیگر بعد از نماز عصر

محمّد بن فضیل صیرفی از حضرت امام رضاعلیه السلام و آن حضرت از پدرانش‌علیهم السلام ازرسول خداصلی الله علیه وآله وسلم روایت کرده‌اند که پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم به شخصی فرمود:

دعابعدازنمازجناب‌جعفرطیّار

هنگامی که نماز عصر را بجا آوردی هفتاد و هفت مرتبه استغفار بگو و از خداطلب آمرزش کن خداوند گناه هفتاد و هفت سال تو را فرو ریزد.

عرض کرد: اگر من هفتاد و هفت سال عمر نکنم.

فرمود: تو و پدرت را.

عرض کرد: اگر من و پدرم باهم هفتاد و هفت سال عمر نکنیم.

فرمود: تو و پدر و مادرت را.

عرض کرد: اگر باز هم هفتاد و هفت سال نشود.

فرمود: تو و پدر و مادر و خویشاوندات را شامل شود.⁽²⁾

1) 72. بحار الأنوار: 85/87.

2) 73. جامع أحادیث الشیعة: 104/6 وسائل الشیعة: 1053/4.

بخش هفتم

هشت دعا

از ادعیه بعد از نمازهای مستحبّ

در این بخش هشت دعا از دعاهایی را که پس از نمازهای مستحبّ خوانده‌می‌شوند نقل می‌کنیم:

دعا بعد از نماز جناب جعفر طیّار

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

بر تو باد به نماز جعفر بن ابی طالب؛ زیرا در آن فضل و فضیلت فراوانی است.

... هر زمانی که اراده کردی این نماز را بخوانی تکبیر بگو و قرائت نماز را شروع کن )وبا همان کیفیّتی که قبلاً بیان شد آن را انجام بده( و هنگامی که نماز را به پایان‌رساندی این دعا را بخوان:

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ کُلِّ ما سَأَلَکَ بِهِ مُحَمَّدٌ وَالُهُ

خداوندا؛ از تو می‌خواهم از هر چه که محمّد و آل او از تو درخواست نمودند

وَأَسْتَعیذُ ‌بِکَ مِنْ کُلِّ مَا اسْتَعاذَ مِنْهُ مُحَمَّدٌ وَالُهُ.

‌ و به تو پناه می‌برم از همه آنچه محمّد و آل او از آن )به تو( پناه می‌بردند.

أَللَّهُمَّ أَعْطِنی مِنْ کُلّ خَیْرٍ خَیْراً

خداوندا؛ از میان همه‌خیرها و خوبی‌ها بهترین را به من عطا کن

وَاصْرِفْ عَنّی کُلَّ ما قَضَیْتَ مِنْ شَرٍّ أَوْ فِتْنَةٍ

و هر آنچه بدی یا فتنه مقدّر کرده‌ای از من دور گردان

وَاغْفِرْ لی ما تَعْلَمُ مِنّی وَما قَدْ أَحْصَیْتَ عَلَیَّ مِنْ ذُنُوبی‌

و بیامرز مرا از آنچه از من می‌دانی و آنچه از گناهان من شماره نموده‌ای

وَاقْضِ حَوآئِجی ما لَکَ فیهِ رِضاً وَلی فیهِ صَلاحٌ

و برآورده ساز از حاجت‌های من آنچه خشنودی تو در آن است و مصلحت من می‌باشد

یا ذَا الْمَنِّ وَالْفَضْلِ وَسِّعْ عَلَیَّ فِی الرِّزْقِ وَالْأَجَلِ‌

ای دارنده لطف و احسان در روزی و عُمر من وسعت بده

وَاکْفِنی ما أَهَمَّنی مِنْ أَمْرِ دُنْیایَ وَاخِرَتی إِنَّکَ أَنْتَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ

و آنچه مرا نگران ساخته از امور دنیا و آخرتم کفایتم کن که تنها تو بر هر چیزی توانا هستی

.⁽¹⁾

ادعای فرَج بعد از نماز حاجت

دعای فرَج بعد از نماز حاجت

این دعا بعد از دو رکعت نماز حاجت خوانده می‌شود که از حضرت امام رضاعلیه السلام‌روایت شده است. چون سلام نماز را گفتی این دعا را بخوان در حالی‌که ایستاده‌باشی:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

به نام خداوند بخشنده مهربان

أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ خالِقُ الْخَلْقِ

گواهی می‌دهم که خدائی و معبودی جز خداوند نیست او یگانه است و شریکی برایش نیست آفریننده هستی‌

وَقاسِمُ الرِّزْقِ وَفالِقُ الْإِصْباحِ وَجاعِلُ اللَّیْلِ سَکَناً وَالشَّمْسِ

‌و تقسیم‌کننده رزق و روزی است و شکافنده صبح )و آشکارکننده( آن است و شب را مایه آرامش و خورشید

1) 74. فقه الرّضاعلیه السلام: 155 مستدرک الوسائل: 224/6 و 231 )با اختصار( بحار الأنوار: 209/91.

وَالْقَمَرِ حُسْباناً

و ماه را وسیله شمردن ) و حساب روزها( قرار داده

ذلِکَ تَقْدیرُ الْعَزیزِ الْعَلیمِ

. آن اندازه‌گیری شخص نیرومند آگاه است

لا إِلهَ إِلّا هُوَ الْعَزیزُ الْحَکیمُ

خدایی جز او نیست که قوی‌. و صاحب حکمت است.

وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ

و گواهی می‌دهم که )حضرت( محمّد بنده و فرستاده او است

وَوَلِیُّهُ وَنَبِیُّهُ

و کارگزار و پیامبر او است

وَخَلیلُهُ وَصَفِیُّهُ

و یار و برگزیده

وَحَبیبُهُ وَخالِصَتُهُ

و دوست و مخلص او است

وَخاصَّتُهُ مِنْ خَلْقِهِ ‌

و از میان آفریدگانش مقام مخصوص و ویژه‌ای دارد

وَأَمینُهُ عَلی وَحْیِهِ

و امانتدار او بر وحیش است

أَرْسَلَهُ بِالْهُدی وَدینِ الْحَقِّ

او را به هدایت و دین و آئین حقّ فرستاده است

لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدّینِ کُلِّهِ

تا او را بر تمام ادیان پیروز گرداند

وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ ‌

گرچه مشرکان نپسندند و خوش‌آیند آن‌ها نباشد

بَشیراً وَنَذیراً

او بشارت‌دهنده و بیم‌دهنده

وَداعِیاً إِلَی اللَّهِ بِإِذْنِهِ

و به فرمان خدا دعوت‌کننده بسوی او است

وَسِراجاً مُنیراً

و چراغ نوردهنده و روشنی‌بخش است

صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَعَلی أَهْلِ بَیْتِهِ

درود و رحمت خدا بر او و اهل بیتش باد

الَّذینَ أَذْهَبَ اللَّهُ‌ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَطَهَّرَهُمْ تَطْهیراً

که خدا هر گونه‌ آلودگی و پلیدی را از وجودشان دور نموده و آنان را پاک و پاکیزه گردانیده است.

. یا مُقَوِّیَ کُلِّ ذَلیلٍ

ای نیرودهنده به هر خوارشده؛

‌ وَمُعِزَّ الْمُؤْمِنینَ

و عزّت‌دهنده به اهل ایمان

وَمُذِلَّ الْجَبَّارینَ

و ذلیل‌کننده زورگویان؛

قَدْ وَحَقِّکَ بَلَغَ مِنِّی الْمَجْهُودُ

به حقّ تو سوگند که تلاش و کوشش من به نهایت رسیده

فَفَرِّجْ عَنّی یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.

پس گشایشی در کارم ایجاد کن ای از همه مهربانان مهربانتر.

یا مُفَرِّجُ اَلْفَرَجَ؛ یا کَریمُ اَلْفَرَجَ؛ یا عَزیزُ اَلْفَرَجَ؛ یا جَبَّارُ اَلْفَرَجَ؛

ای گشایش‌دهنده گشایش؛ ای بزرگوار ای گشایش؛ ای نیرومند ای گشایش؛ ای قدرتمند

یا رَحْمانُ اَلْفَرَجَ؛ یا رَحیمُ

ای گشایش؛ ای رحم کننده گشایش؛ ای‌ مهربان

اَلْفَرَجَ؛ یا جَلیلُ اَلْفَرَجَ؛ یا جَمیلُ اَلْفَرَجَ؛ یا کَفیلُ

گشایش؛ ای بزرگ‌ مرتبه گشایش؛ ای نیکوسیرت گشایش؛ ای عهده‌دار امور

اَلْفَرَجَ؛ یا مُنیلُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُقیلُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُجیرُ اَلْفَرَجَ؛

یاگشایش؛ ای برخوردارکننده گشایش؛ ای نادیده‌گیرنده گشایش؛ ای پناه‌دهنده

‌خَبیرُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُنیرُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُبَلِّغُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُدیلُ اَلْفَرَجَ؛

گشایش؛ ای آگاه گشایش؛ ای روشن‌بخش گشایش؛ ای رساننده گشایش؛ ای توجّه‌دهنده گشایش؛

یا مُحیلُ اَلْفَرَجَ؛ یا کَبیرُ اَلْفَرَجَ؛ یا قَدیرُ اَلْفَرَجَ؛ یا بَصیرُ

ای تغییردهنده گشایش؛ ای بزرگ گشایش؛ ای توانا گشایش؛ ای بینا

اَلْفَرَجَ؛ یا بَرُّ اَلْفَرَجَ؛ یا طُهْرُ اَلْفَرَجَ؛ یا طاهِرُ اَلْفَرَجَ؛ یا قاهِرُ

یاگشایش؛ ای نیکوکار گشایش؛ ای پاک گشایش؛ ای پاک‌کننده گشایش؛ ای چیره‌شونده

اَلْفَرَجَ؛ یا ظاهِرُ اَلْفَرَجَ؛ یا باطِنُ اَلْفَرَجَ؛ یا ساتِرُ اَلْفَرَجَ؛

یاگشایش؛ ای آشکار گشایش؛ ای پنهان گشایش؛ ای پوشاننده گشایش؛

ای‌مُحیطُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُقْتَدِرُ اَلْفَرَجَ؛ یا حَفیظُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُتَجَبِّرُ

دربرگیرنده گشایش؛ ای توانمند گشایش؛ ای حفظ کننده گشایش؛ ای قدرتمند

اَلْفَرَجَ؛ یا قَریبُ اَلْفَرَجَ؛ یا وَدُودُ اَلْفَرَجَ؛ یا حَمیدُ اَلْفَرَجَ؛ یا مَجیدُ

یاگشایش؛ ای نزدیک گشایش؛ ای دوستدار گشایش؛ ای ستوده گشایش؛ ای‌ شکوهمند

اَلْفَرَجَ؛ یا مُبْدِئُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُعیدُ اَلْفَرَجَ؛ یا شَهیدُ

گشایش؛ ای آغازکننده  گشایش؛ ای بازگرداننده  گشایش؛ ای گواه

اَلْفَرَجَ؛ یا مُحْسِنُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُجْمِلُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُنْعِمُ اَلْفَرَجَ؛

یاگشایش؛ ای احسان‌کننده گشایش؛ ای نیکوکار گشایش؛ ای نعمت‌دهنده گشایش؛

‌مُفْضِلُ اَلْفَرَجَ؛ یا قابِضُ اَلْفَرَجَ؛ یا باسِطُ اَلْفَرَجَ؛ یا هادی

ای افزونی‌بخش گشایش؛ ای گیرنده گشایش؛ ای گستراننده گشایش؛ ای هدایت‌کننده

اَلْفَرَجَ؛ یا مُرْسِلُ اَلْفَرَجَ؛ یا دافِعُ اَلْفَرَجَ؛ یا رافِعُ اَلْفَرَجَ؛ يَا بَاقِيَ

یاگشایش؛ ای فرستنده گشایش؛ ای دورکننده گشایش؛ ای برطرف‌کننده گشایش؛ ای‌باقی اَلْفَرَجَ؛ یا واقی اَلْفَرَجَ؛ یا خَلّاقُ اَلْفَرَجَ؛ یا وَهَّابُ

گشایش؛ ای نگهدارنده گشایش؛ ای بسیارآفریننده گشایش؛ ای بخشنده

اَلْفَرَجَ؛ یا تَوَّابُ اَلْفَرَجَ؛ یا فَتَّاحُ اَلْفَرَجَ؛ یا نَفَّاحُ اَلْفَرَجَ؛

گشایش؛ ای بسیار توبه‌پذیر گشایش؛ ای گشاینده گشایش؛ ای وزنده رحمت گشایش؛

‌ یا مُرْتاحُ اَلْفَرَجَ؛ یا نَفَّاعُ اَلْفَرَجَ؛ یا رَؤُوفُ اَلْفَرَجَ؛ یا عَطُوفُ

راحتی‌بخش گشایش؛ ای بسیار

ای سودرساننده گشایش؛ ای بسیار مهربان گشایش؛ ای بامحبّت

اَلْفَرَجَ؛ یا کافی اَلْفَرَجَ؛ یا شافی اَلْفَرَجَ؛ یا مُعافی اَلْفَرَجَ؛

یاگشایش؛ ای کفایت‌کننده گشایش؛ ای شفادهنده گشایش؛ ای عافیت‌دهنده گشایش؛ ای‌مُکافی اَلْفَرَجَ؛ یا وَفِیُّ اَلْفَرَجَ؛ یا مُهَیْمِنُ اَلْفَرَجَ؛

یا سَلامُ پاداش‌دهنده گشایش؛ ای وفاکننده گشایش؛ ای نگهبان گشایش؛ ای سلامتی‌بخش

اَلْفَرَجَ؛ یا مُتَکَبِّرُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُؤْمِنُ اَلْفَرَجَ؛ یا أَحَدُ اَلْفَرَجَ؛

یاگشایش؛ ای صاحب رفعت و عظمت گشایش؛ ای ایمنی‌دهنده گشایش؛ ای یکتا گشایش؛ ای

‌صَمَدُ اَلْفَرَجَ؛ یا نُورُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُدَبِّرُ اَلْفَرَجَ؛ یا فَرْدُ اَلْفَرَجَ؛

یابی‌نیاز گشایش؛ ای روشنی‌دهنده گشایش؛ ای تدبیرکننده گشایش؛ ای فرد گشایش؛ ای‌

وَتْرُ اَلْفَرَجَ؛ یا ناصِرُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُونِسُ اَلْفَرَجَ؛ یا باعِثُ اَلْفَرَجَ؛

تنها گشایش؛ ای یاری‌کننده گشایش؛ ای مونس گشایش؛ ای برانگیزنده گشایش؛

یا وارِثُ اَلْفَرَجَ؛ یا عالِمُ اَلْفَرَجَ؛ یا حاکِمُ اَلْفَرَجَ؛ یا بارِئُ

ای ارث‌برنده گشایش؛ ای دانا گشایش؛ ای حکم‌کننده گشایش؛ ای به وجودآورنده

اَلْفَرَجَ؛ یا مُتَعالی اَلْفَرَجَ؛ یا مُصَوِّرُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُجیبُ اَلْفَرَجَ؛ یا

گشایش؛ ای بلندمرتبه گشایش؛ ای صورت‌آفرین گشایش؛ ای اجابت‌کننده گشایش؛ ای

‌قآئِمُ اَلْفَرَجَ؛ یا دآئِمُ اَلْفَرَجَ؛ یا عَلیمُ اَلْفَرَجَ؛ یا حَکیمُ اَلْفَرَجَ؛ یا

برپادارنده گشایش؛ ای جاودان گشایش؛ ای بسیار دانا گشایش؛ ای صاحب حکمت گشایش؛ ای

‌جَوادُ اَلْفَرَجَ؛ یا بارُّ اَلْفَرَجَ؛ یا سارُّ اَلْفَرَجَ؛ یا عَدْلُ اَلْفَرَجَ؛ یا

دارنده جود و بخشش گشایش؛ ای نیکوکار گشایش؛ ای خشنودکننده گشایش؛ ای عدالت‌پیشه گشایش

؛ ای‌فاضِلُ اَلْفَرَجَ؛ یا دَیَّانُ اَلْفَرَجَ؛ یا حَنَّانُ اَلْفَرَجَ؛ یا مَنَّانُ اَلْفَرَجَ؛

صاحب فضل و برتری گشایش؛ ای جزادهنده گشایش؛ ای بسیار دلسوز و رحم‌کننده گشایش؛ ای زیاد لطف‌کننده گشایش؛

یا سَمیعُ اَلْفَرَجَ؛ یا خَفِیُّ اَلْفَرَجَ؛ یا مُعینُ اَلْفَرَجَ؛ یا ناشِرُ

ای شنوا گشایش؛ ای پنهان گشایش؛ ای مددکار گشایش؛ ای پراکنده‌کننده

الْفَرَجَ یا غافِرُ اَلْفَرَجَ یا قَدیمُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُسَهِّلُ اَلْفَرَجَ؛ یا

گشایش؛ ای آمرزنده گشایش؛ ای بی‌آغاز گشایش؛ ای آسان‌کننده گشایش؛ ای‌

مُیَسِّرُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُمیتُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُحْیی اَلْفَرَجَ؛ یا نافِعُ

مهیّاکننده گشایش؛ ای میراننده گشایش؛ ای زنده‌کننده گشایش؛ ای فایده‌دهنده

اَلْفَرَجَ؛ یا رازِقُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُسَبِّبُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُغیثُ اَلْفَرَجَ؛

گشایش؛ ای روزی‌دهنده گشایش؛ ای سبب‌ساز گشایش؛ ای فریادرس گشایش؛

یا مُغْنی اَلْفَرَجَ؛ یا مُقْنی اَلْفَرَجَ؛ یا خالِقُ اَلْفَرَجَ؛ یا راصِدُ

ای بی‌نیازکننده گشایش؛ ای مال‌دارکننده گشایش؛ ای آفریننده گشایش؛ ای کمین‌کننده

اَلْفَرَجَ؛ یا حاضِرُ اَلْفَرَجَ؛ یا جابِرُ اَلْفَرَجَ؛ یا حافِظُ اَلْفَرَجَ؛

یاگشایش؛ ای حضوردارنده گشایش؛ ای جبران‌کننده گشایش؛ ای نگهدارنده گشایش؛

ای‌شَدیدُ اَلْفَرَجَ یا غِیاثُ اَلْفَرَجَ؛ یا عآئِذُ اَلْفَرَجَ؛ یا اَللَّهُ اَلْفَرَجَ؛

شدید گشایش؛ ای دادرس گشایش؛ ای پناه‌دهنده گشایش؛ ای خداوند گشایش؛

یا عَظیمُ اَلْفَرَجَ؛ یا حَیُّ اَلْفَرَجَ؛ یا قَیُّومُ اَلْفَرَجَ؛ یا عالی

ای باعظمت گشایش؛ ای زنده گشایش؛ ای پاینده گشایش؛ ای برتر

اَلْفَرَجَ؛ یا رَبُّ اَلْفَرَجَ؛ یا أَعْظَمُ اَلْفَرَجَ؛ یا أَعَزُّ اَلْفَرَجَ؛ یا أَجَلُّ

گشایش؛ ای پروردگار گشایش؛ ای عظیمتر گشایش؛ ای عزیزتر گشایش؛ ای بزرگ‌مرتبه‌تر

اَلْفَرَجَ؛ یا غَنِیُّ اَلْفَرَجَ؛ یا أَکْبَرُ اَلْفَرَجَ؛ یا أَزَلِیُّ اَلْفَرَجَ؛ یا أَوَّلُ

گشایش؛ ای بی‌نیاز گشایش؛ ای بزرگتر گشایش؛ ای همیشگی گشایش؛ ای نخست بدون ابتدا

اَلْفَرَجَ؛ یا اخِرُ اَلْفَرَجَ؛ یا حَقُّ اَلْفَرَجَ؛ یا مُبینُ اَلْفَرَجَ؛ یا یَقینُ

گشایش؛ ای آخر بدون نهایت گشایش؛ ای حقّ مطلق و ثابت گشایش؛ ای آشکار گشایش؛ ای یقین بدون شبهه

اَلْفَرَجَ؛ یا مالِکُ اَلْفَرَجَ؛ یا قُدُّوسُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُتَقَدِّسُ اَلْفَرَجَ؛

گشایش؛ ای صاحب‌اختیار گشایش؛ ای منزّه از هر گونه عیب گشایش؛ ای پاک از هر گونه نقص گشایش؛

یا واحِدُ اَلْفَرَجَ؛ یا أَحَدُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُتَوَحِّدُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُمِدُّ

ای یکتا گشایش؛ ای بی‌همتا گشایش؛ ای یگانه گشایش؛ ای ادامه‌دهنده

اَلْفَرَجَ؛ یا قَهَّارُ اَلْفَرَجَ؛ یا راحِمُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُفَضِّلُ اَلْفَرَجَ؛

گشایش؛ ای صاحب قهر و غلبه گشایش؛ ای رحم‌کننده گشایش؛ ای برتری‌دهنده گشایش؛یا مُتَرَحِّمُ اَلْفَرَجَ؛ یا قاصِمُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُکْرِمُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُعَلِّمُ

ای ترحّم‌کننده گشایش؛ ای درهم‌شکننده گشایش؛ ای گرامی‌دارنده گشایش؛ ای آموزنده

اَلْفَرَجَ؛ یا مُصْطَفی اَلْفَرَجَ؛ یا مُزَکّی اَلْفَرَجَ؛ یا وافی اَلْفَرَجَ؛

گشایش؛ ای برگزیننده گشایش؛ ای پاک‌کننده گشایش؛ ای وفاکننده گشایش؛

یا کاشِفُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُصَرِّفُ اَلْفَرَجَ؛ یا داعی اَلْفَرَجَ؛ یا مَرْجُوُّ

ای برطرف‌کننده )اندوه( گشایش؛ ای دگرگون‌کننده گشایش؛ ای دعوت‌کننده گشایش؛ ای مایه امید

اَلْفَرَجَ؛ یا مُتَجاوِزُ اَلْفَرَجَ؛ یا فاتِحُ اَلْفَرَجَ؛ یا مَلیکُ اَلْفَرَجَ؛

گشایش؛ ای گذشت‌کننده گشایش؛ ای فتح‌کننده گشایش؛ ای دارنده هستی گشایش؛

یا مُقَدِّرُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُؤَلِّفُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُمَهِّدُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُؤَیِّدُ

ای اندازه‌گیری‌کننده گشایش؛ ای گردآورنده گشایش؛ ای آماده‌کننده گشایش؛ ای تأییدکننده

اَلْفَرَجَ؛ یا شاهِدُ اَلْفَرَجَ؛ یا صادِقُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُصَدِّقُ اَلْفَرَجَ؛

گشایش؛ ای گواه گشایش؛ ای راستگو گشایش؛ ای تصدیق‌کننده گشایش؛

یا مُدْرِکُ اَلْفَرَجَ؛ یا سابِقُ اَلْفَرَجَ؛ یا عَوْنُ اَلْفَرَجَ؛ یا لَطیفُ

ای دریابنده گشایش؛ ای سبقت‌گیرنده گشایش؛ ای یاری‌دهنده گشایش؛ ای لطف‌کننده

اَلْفَرَجَ؛ یا رَقیبُ اَلْفَرَجَ؛ یا فاطِرُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُفْنی اَلْفَرَجَ؛

گشایش؛ ای مراقب و دیدبان گشایش؛ ای پدیدآورنده )و بروزدهنده استعدادها( گشایش ای از بین‌برنده گشایش؛

یا مُسَخِّرُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُمَجِّدُ اَلْفَرَجَ؛ یا مَعْبُودُ اَلْفَرَجَ؛ یا مَدْعُوُّ

ای تسخیرکننده گشایش؛ ای شکوهمندکننده گشایش؛ ای پرستش‌شده گشایش؛ ای خوانده‌شده

اَلْفَرَجَ؛ یا مَرْهُوبُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُسْتَعانُ اَلْفَرَجَ؛ یا مُلْتَجِئُ اَلْفَرَجَ

؛گشایش؛ ای ترسناک گشایش؛ ای یاری‌رسان گشایش؛ ای پناه‌دهنده گشایش

؛یا کَهْفُ اَلْفَرَجَ؛ یا عُدَّةُ اَلْفَرَجَ؛ یا ذَا الْجَلالِ وَالْإِکْرامِ. أَللَّهُمّ‌

ای پناهگاه گشایش؛ ای سرمایه و ساز و برگ گشایش؛ ای صاحب بزرگی و بزرگواری. خداوندا؛

بِحَقِّ هذِهِ الْأَسْمآءِ الْحُسْنی

به حقّ این نام‌های نیکو

وَالْکَلِماتِ الْعُلْیا ‌

و کلمات بلندمرتبه

وَبِحَقِّ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

و به حقّ )سوره توحید( «بنام خداوند بخشنده مهربان

قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ

بگو او خداوندی است یکتا

اَللَّهُ الصَّمَدُ ‌

خداوند بی‌نیاز است

لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ

تولّد نیافته و از او چیزی متولّد نشده

وَلَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ»⁽¹⁾

و هیچ کس شبیه او نمی‌باشد»

أَهْلِکْ عَدُوَّ مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ. ‌

دشمن محمّد و آل محمّد را به هلاکت برسان و نابود کن ‌

أَللَّهُمَّ إِنْ کانَ فُلانٌ عَدُوَّ اللَّهِ

‌ خداوندا؛ اگر فلانی دشمن خدا

وَعَدُوَّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ وَأَهْلِ بَیْتِهِ وَذُرِّیَّتِهِ وَشیعَتِهِ

و دشمن رسول خدا - که درود خدا بر او و آل او باد - و )دشمن( اهل بیت آن حضرت و فرزندان و شیعیانش باشد

جَحَدَ حَقّاً

حقّی را انکار کرده

وَادَّعی باطِلاً

و باطلی را ادّعا نموده است

فَأَنْزِلْ عَلَیْهِ حُسْباناً مِنَ السَّمآءِ وَعَذاباً عاجِلاً

‌بر او صاعقه‌ای از آسمان و عذابی فوری نازل گردان

امینَ امینَ امینَ رَبَّ الْعالَمینَ

اجابت کن اجابت کن اجابت کن پروردگار جهانیان

وَأَمانَ الْخآئِفینَ

و ایمنی‌بخش بیمناکان

أَدْرِکْنا فی هذِهِ الْحاجَةِ

ما را در مورد این حاجت دریاب

وَأَغِثْنا یا إِلهی بِحَقِّ مَلآئِکَتِکَ الْمُقَرَّبینَ ‌

و به فریاد ما برس ای خدای من؛ به حقّ فرشتگان مقرّبت

‌ وَأَنْبِیآئِکَ الْمُرْسَلینَ الْمُطَهَّرینَ

و پیامبران فرستاده شده پاکت

وَبِشَفاعَةِ نَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ. ‌

و به شفاعت پیامبرت )حضرت( محمّد که درود خدا بر او و آل او باد.

أَللَّهُمّ إِنّی أَتَوَجَّهُ إِلَیْکَ بِنَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ صَلَّی‌اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ ‌

خداوندا؛من به واسطه پیامبرت )حضرت( محمّد - که درود خدا بر او و آل او باد - به سوی تو توجّه پیدا می‌کنم

یا أَبَا الْقاسِمِ یا رَسُولَ اللَّهِ

ای ابوالقاسم؛ای رسول خدا؛

یا إِمامَ الرَّحْمَةِ

ای پیشوای رحمت؛

إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده

وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته

وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

‌و تو را شفیع خود گردانیده .

1) 75. سورة اخلاص آیة 4-1.

وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا

و پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم

یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ

ای آبرومند نزد خدا؛

إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ.

برای ما نزد خداوند شفاعت کن.

یا أَبَا اباالْحَسَنِ یا عَلِیَّ بْنَ أَبی طالِبٍ یا أَمیرَالْمُؤْمِنینَ

ای ابا الحسن ای علیّ بن ابی طالب؛ ای امیر مؤمنان؛

یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ

ای حجّت خداوند بر آفریدگانش؛

یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده

وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته

وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

‌و تو را شفیع خود گردانیده ‌

وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا

و پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم

یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ

ای آبرومند نزد خدا؛

إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ.

برای ما نزد خداوند شفاعت کن. ‌

یا فاطِمَةُ الزَّهْرآءُ

ای فاطمه زهرا؛

یا بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ ‌

ای دختر رسول خدا؛

یا سَیِّدَتَنا وَمَوْلاتَنا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکِ إِلَی اللَّهِ

ای سرور و مولای ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده

وَتَوَسَّلْنا بِکِ إِلَی اللَّهِ

و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته

وَاسْتَشْفَعْنا بِکِ إِلَی اللَّهِ

‌و تو را شفیع خود گردانیده

‌ وَقَدَّمْناکِ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا

و پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم

یا وَجیهَةً عِنْدَ اللَّهِ

ای آبرومند نزد خدا؛

إِشْفَعی لَنا عِنْدَ اللَّهِ.

برای ما نزد خداوند شفاعت کن.

یا أَبا مُحَمَّدٍ

ای ابا محمّد؛

یا حَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ

ای حسن بن علی؛

یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ ‌

ای زاده رسول خدا

یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ

ای حجّت خدا بر آفریدگانش؛

یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده

وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته

وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

‌ و تو را شفیع خود گردانیده ‌

وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا

و پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم

یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ

ای آبرومند نزد خدا؛

إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ.

برای ما نزد خداوند شفاعت کن.

یا أَبا عَبْدِاللَّهِ

ای ابا عبداللَّه؛

یا حُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ

ای حسین بن علی؛

یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ

ای فرزند رسول خدا؛

یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ

ای حجّت خدا بر آفریدگانش؛

یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده

وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته

وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

و تو را شفیع خود گردانیده

وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا

و پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم

یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ

ای آبرومند نزد خدا؛

إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ.

برای ما نزد خداوند شفاعت کن.

یا أَبَا الْحَسَنِ

ای ابا الحسن؛

یا عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ

ای علیّ بن حسین؛

یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ

ای فرزند رسول خدا؛

یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ

ای حجّت خدا بر آفریدگانش؛

یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده

وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

‌و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته

وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

و تو را شفیع خود گردانیده

وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا

و پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم

یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ

ای آبرومند نزد خدا؛

إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ.

برای ما نزد خداوند شفاعت کن.

یا أَبا جَعْفَرٍ

ای ابا جعفر؛

یا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ

ای محمّد بن علی؛

یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ

ای فرزند رسول خدا؛

یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ

ای حجّت خدا بر آفریدگانش؛

یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

‌ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده‌

وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته

وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ ‌

و تو را شفیع خود گردانیده ‌

وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا

و پیشاپیش یاحاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم

یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ

ای آبرومند نزد خدا؛

إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ.

برای ما نزد خداوند شفاعت کن.

یا ‌أَبا عَبْدِاللَّهِ

ای اباعبداللَّه؛

یا جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ

ای جعفر بن محمّد؛

یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ

ای فرزند رسول خدا؛

یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ

ای حجّت خدا بر آفریدگانش؛

یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده

وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

و به وسیله تو به درگاه خدا

وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

‌توسّل جسته و تو را شفیع خود گردانیده

وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ

و پیشاپیش حاجت‌های‌مان‌حاجاتِنا مقدّم داشته‌ایم

إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ.

ای آبرومند نزد خدا؛ برای ما نزد خداوند شفاعت کن.

یا أَبا إِبْراهیمَ یا مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ

ای ابا ابراهیم؛ای موسی بن جعفر؛

یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ

ای فرزند رسول خدا؛

یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ

ای حجّت خدا بر آفریدگانش؛

یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده

وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته‌

وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

و تو را شفیع خود گردانیده

وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا

و پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم

یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ

ی آبرومند نزد خدا؛

إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ.

ابرای ما نزد خداوند شفاعت کن.

یا أَبا الْحَسَنِ

ای اباالحسن؛

یا عَلِیَّ بْنَ مُوسی یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ

ای علیّ بن موسی؛ای فرزند رسول خدا؛

یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ

ای حجّت خدا بر آفریدگانش؛

یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده

وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ ‌

و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته

وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

و تو را شفیع خود گردانیده

وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا

و پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم

یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ

ای آبرومند نزد خدا؛

إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ.

برای ما نزد خداوند شفاعت کن.

یا أَبا جَعْفَرٍ

ای ابا جعفر؛

یا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ

ای محمّد بن علی؛

یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ

ای فرزند رسول خدا؛ ‌

یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ

ای حجّت خدا بر آفریدگانش؛

یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده‌

وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته

وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ ‌

و تو را شفیع خود گردانیده

‌ وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا

و پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم

یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ

ای آبرومند نزد خدا؛

إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ.

برای ما نزد خداوند شفاعت کن.

یا اباالْحَسَنِ

ای اباالحسن؛

یا عَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ

ای علیّ بن محمّد؛

یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ

ای فرزند رسول خدا؛

یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ

ای حجّت خدا بر آفریدگانش؛

یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

‌ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو بسوی خدا روی آورده ‌

وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته

وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

و تو را شفیع خود گردانیده

وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا

و پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم

یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ

ای آبرومند نزد خدا؛

إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ.

برای ما نزد خداوند شفاعت کن.

یا أَبا مُحَمَّدٍ

‌ای ابا محمّد؛

یا حَسَنَ بْنَ بن‌عَلِیٍّ

ای حسن علی؛

یَابْنَ رَسُولِ‌اللَّهِ

ای فرزند رسول خدا؛

یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ

ای حجت خدا بر آفریدگانش؛

یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

ای سرور و سالار ما؛ما به واسطه تو به سوی خدا روی آورده

وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ ‌

و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته ‌

وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

و تو را شفیع خود گردانیده

وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا

و پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم

یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ ‌

ای آبرومند نزد خدا؛

إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ.

برای ما نزد خداوند شفاعت کن.

یا وَصِیَّ الْحَسَنِ وَالْخَلَفَ الصَّالِحَ ‌

ای وصیّ امام حسن و جانشین شایسته او؛

یَابْنَ رَسُولِ یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ

‌ ای فرزند رسول‌اللَّهِ خدا؛ ای حجّت خدا بر آفریدگانش؛

یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا إِنَّا تَوَجَّهْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

ای سرور و سالار ما؛ ما به واسطه تو بسوی خدا روی آورده

وَتَوَسَّلْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

و به وسیله تو به درگاه خدا توسّل جسته

وَاسْتَشْفَعْنا بِکَ إِلَی اللَّهِ

‌ و تو را شفیع خود گردانیده

‌ وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَیْ حاجاتِنا

و پیشاپیش حاجت‌های‌مان مقدّم داشته‌ایم

یا وَجیهاً عِنْدَ اللَّهِ

ای آبرومند نزد خدا؛

إِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللَّهِ. ‌

برای ما نزد خداوند شفاعت کن.

أَللَّهُمّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَاکْشِفْ عَنَّا کُلَّ هَمٍّ

و از ما هر اندوهی را برطرف کن

وَفَرِّجْ عَنَّا کُلَّ غَمٍّ

و هر غمی را دور کن

وَاقْضِ لَنا کُلَّ حاجَةٍ مِنْ حَوآئِجِ الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ. ‌

و برای ما هر حاجتی از حاجت‌های دنیا و آخرت را برآورده ساز.

أَللَّهُمّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَأَعِذْنا مِنْ شَرِّ جَمیعِ ما خَلَقْتَ.

و ما را از شرّ و بدی آنچه آفریده‌ای پناه بده.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَأَلْبِسْنا دِرْعَکَ الْحَصینَةَ

و زره محکمت را بر ما بپوشان

وَقِنا شَرَّ جَمیعِ خَلْقِکَ.

و ما را از شرّ و بدی تمام آفریدگانت محفوظ بدار.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَاحْفَظْ غُرْبَتَنا

دوری و بیگانگی ما را )از غیر خودت( حفظ کن

وَاسْتُرْ عَوْرَتَنا

و زشتی‌های ما را بپوشان

وَامِنْ رَوْعَتَنا

و ترس و وحشت ما را ایمنی بخش

‌ وَاکْفِنا مَنْ بَغیو عَلَیْنا

و از ستم آنانکه بر ما گردنکشی می‌کنند و دست دراز می‌نمایند کفایت کن

وَانْصُرْنا عَلی مَنْ ظَلَمَنا

و ما را بر کسانی که به ما ظلم می‌کنند یاری فرما

وَأَعِذْنا مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجیمِ

و از شیطان رانده‌شده

وَمِنْ جَوْرِ السُّلْطانِ

و ستم سلطان

وَمِنْ شَرِّ کُلِّ ذی شَرٍّ.

‌ و شرّ و آزار هر بدی‌کننده‌ای پناه بده.

أَللَّهُمَّ اجْعَلْنا فی سِتْرِکَ وَفی حِفْظِکَ

خداوندا؛ ما را در پوشش خودت و در حفظ

وَفی کَنَفِکَ وَفی حِرْزِکَ وَفی عِیاذِکَ‌

و حمایت و حراست و پناه‌

وَفی عِزِّکَ وَفی مَنْعِکَ

و عزّت و بازدارندگیت قرار بده

عَزَّ جارُکَ وَجَلَّ ثَنآؤُکَ

آنکه در جوار تو باشد عزیز است و مدح و ثنای تو بلندمرتبه است

وَامْتَنَعَ عآئِذُکَ

و پناهنده‌ات در دسترس دشمن نیست

‌وَلا إِلهَ غَیْرُکَ

و معبودی غیر تو نباشد

تَوَکَّلْتُ عَلَی الْحَیِّ الَّذی لایَمُوتُ

بر خداوند زنده‌ای که نمی‌میرد توکّل کردم

‌ وَالْحَمْدُ للَّهِِ الَّذی لَمْ یَتَّخِذْ وَلَداً ‌

و حمد و ستایش مخصوص خداوندی است که فرزندی نگرفته

‌ وَلَمْ یَکُنْ لَهُ شَریکٌ فِی الْمُلْکِ وَلَمْ یَکُنْ لَهُ وَلِیٌّ مِنَ الذُّلِّ

و برای او شریکی در فرمانروائی نیست و سرپرستی از روی خواری و ناتوانی ندارد

وَکَبِّرْهُ تَکْبیراً

و او را به بزرگی یاد می‌کنم

وَسُبْحانَ اللَّهِ بُکْرَةً وَأَصیلاً

و هر صبحگاه و شامگاه خدا را تسبیح می‌گویم

وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظیمِ

و هیچ قدرت و نیرویی جز به سبب خداوند بلندمرتبه بزرگ نیست

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ محمّدوَالِهِ أَجْمَعینَ. ‌

و درود خدا بر و همه آل او باد. خداوندا؛

أَللَّهُمَّ کُفَّ عَنْ عَبْدِکَ الضَّعیفِ فُلانِ بْنِ فُلانٍ شَرَّ فُلانِ بْنِ فُلانٍ

از فلانی پسر فلانی بنده ضعیفت شرّ و آزار فلانی پسر فلانی را باز بدار

وَذُبَّ عَنْهُ کَیْدَهُ وَمَکْرَهُ وَغآئِلَتَهُ وَبَطْشَهُ وَحیلَتَهُ وَغَمْزَهُ

و از او فکر و نیرنگ و بدی و چیرگی و حیله و فریب و بدگوئی او را دور کن

وَطُمَّهُ بِالْعَذابِ طَمّاً

و او را به شدّت غرق عذاب و سختی گردان

وَقُمَّهُ بِالْبَلآءِ قَمّاً ‌

و بلای فراگیرت را بر او مسلّط ساز

‌ وَأَبِحْ حَریمَهُ

و حریم و را که جز بر اهلش روا نیست بر همگان مباح کن

وَارْمِهِ بِیَوْمٍ لا مَعادَ لَهُ

و به روزی بینداز که بازگشتی برایش نباشد

وَبِساعَةٍ لا مَرَدَّ لَها

و به ساعتی که راه رهایی برایش نباشد

إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ.

که تو بر هر چیز توانایی.

أَللَّهُمَّ بِحَقِّ الْأَئِمَّةِ الْمَعْصُومینَ ‌

خداوندا؛ به حقّ امامان پاک و معصوم ‌

وَبِحَقِّ حُرْمَتِهِمْ لَدَیْکَ

و به حرمتی که در پیشگاه تو

وَمَنْزِلَتِهِمْ عِنْدَکَ

و جایگاه و مرتبه‌ای که نزد تو دارند

أَهْلِکْهُ هَلاکاً عاجِلاً غَیْرَ اجِلٍ ‌

او را فوری و بدون تأخیر به هلاکت برسان ‌

وَخُذْهُ أَخْذَ عَزیزٍ مُقْتَدِرٍ

و مجازات کن مجازات کردن شخص نیرومند بااقتدار

بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ. ‌

به مهربانیت ای مهربانتر از همه مهربان‌ها.

‌ أَللَّهُمَّ بِحَقِّکَ الْعَظیمِ وَبِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛ به حقّ بزرگ و به حقّ محمّد و آل محمّد

وَبِحَقِّ أَنْبِیآءِکَ وَرُسُلِکَ‌و والایت

و به حقّ پیامبران و رسولانت

وَبِحَقِّ هؤُلآءِ الْأَئِمَّةِ الْمَعْصُومینَ

و به حقّ امامان پاک و معصوم

وَبِحَقِّ عِبادِکَ الصَّالِحینَ

و به حقّ بندگان شایسته‌ات

وَبِحَقِّ مَنْ ناداکَ وَناجاکَ

و به حقّ آنانکه تو را صدا بزنند و با تو نجوا کنند

وَدَعاکَ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ

و در خشکی و دریا تو را بخوانند

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ

بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَعَجِّلْ فَرَجَهُمْ

‌ و در فرج ایشان شتاب کن ‌

وَتَفَضَّلْ عَلی فُقَرآءِ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ بِالْغِنی وَالْبَرَکَةِ ‌

و بر مردان و زنان مؤمن فقیر به توانگری و برکت لطف کن

‌ وَعَلی مَرْضَی الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ بِالشِّفآءِ وَالْعافِیَةِ

و بر مردان و زنان مؤمن مریض شفا مرحمت کن و عافیت بده ‌

وَعَلی مَوْتَی الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ بِالْمَغْفِرَةِ وَالرَّحْمَةِ

و بر مردان و زنان مؤمن که از دنیا رفته‌اند آمرزش و رحمت ارزانی بدار

وَعَلی غُرَبآءِ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ بِالرَّدِّ إِلی أَوْطانِهِمْ سالِمینَ غانِمینَ ‌

و بر مردان و زنان مؤمن غریب به بازگشت ایشان با سلامتی و بهره‌مندی به وطن‌هایشان عنایت فرما ‌

وَعَلی والِدَیْنا وَأَزْواجِنا وَذُرِّیَّاتِنا وَأَهْلِ حُزانَتِنا بِالْعِتْقِ مِنَ النَّارِ وَالْفَوْزِ بِالْجَنَّةِ ‌

و بر پدران و مادران و همسران و فرزندان و آنانکه به ما مربوطند با رهایی ایشان از آتش و کامیابی به بهشت کرم کن ‌

وَاجْعَلْ لَنا مِنْ أَمْرِنا

و احسان فرما در کار ما فرج و گشایشی عنایت کن

فَرَجاً وَمَخْرَجاً وَارْزُقْنا رِزْقاً حَلالاً طَیِّباً مِنْ حَیْثُ نَحْتَسِبُ وَمِنْ حَیْثُ لانَحْتَسِبُ ‌

و به ما روزی حلال پاک از جایی که گمان داریم و از آنجا که گمان نداریم روزی گردان ‌

وَاخْتِمْ لَنا بِخَیْرٍ

و عاقبت و سرانجام کار ما را به خیر گردان

وأَصْلِحْ لَنا شَأْنَنا

و شئُون ما را اصلاح کن

وَأَعِنَّا ولِدینِنا وَدُنْیانا

برای دین و دنیا ما را کمک کن

وَاقْضِ حَوآئِجَنا کُلَّها مِنْ اُمُورِ الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ

و همه حاجت‌های دنیوی و اخروی ما را

مِمَّا لَکَ فیهِ رِضًی وَلَنا فیهِ صَلاحٌ

که خشنودی تو و مصلحت ما در آن است برآورده ساز

وَأَغِثْنا وَأَدْرِکْنا

و به فریاد ما برس و ما را دریاب

وَارْزُقْنا حَجَّ بَیْتِکَ الْحَرامِ وَزِیارَةَ النَّبِیِّ وَالْأَئِمَّةِ عَلَیْهِمُ السَّلامُ

و خانه محترم خودت و زیارت پیامبر و ائمّه طاهرین را - که سلام و درود بر آنان باد -

فی‌حجّ عامِنا هذا وَفی کُلِّ عامٍ

در همین امسال و در هر سالی روزی ما گردان

وَاجْعَلْنا فی طاعَتِکَ مُجِدّینَ ‌

و ما را در اطاعت خود کوشا

وَفی خِدْمَتِکَ راغِبینَ

و در خدمت خود مشتاق قرار بده

‌ وَقِنا بِفَضْلِ رَحْمَتِکَ عَذابَ الْفَقْرِ وَالْقَبْرِ وَالنَّارِ وَسَکَراتِ الْمَوْتِ

و به فضل رحمتت از سختی فقر و عذاب قبر و آتش و سختی جان‌کندن

وَأَهْوالِ یَوْمِ الْقِیامَةِ

و وحشت‌های روز قیامت ما را حفظ کن

یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.

ای مهربانترین مهربانان

سپس سجده شکر نموده و در آن حاجت خود را بخواهد که ان شاء اللَّه برآورده‌می‌شود.⁽¹⁾

دعای حضرت امام رضاعلیه السلام پس از هشت رکعت نماز شب

این دعا از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است و بعد از هشت رکعت نافله نمازشب خوانده می‌شود:

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِحُرْمَةِ مَنْ عاذَ بِکَ مِنْکَ

خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به احترام آنکه به )رحمت( تو از )عقاب( تو پناهنده گشت

وَلَجَأَ إِلی عِزِّکَ

و به عزّتت پناه برد

وَاسْتَظَلَّ بِفَیْئِکَ

و در سایه لطفت قرار گرفت

وَاعْتَصَمَ بِحَبْلِکَ

و به ریسمان تو چنگ زد

وَلَمْ یَثِقْ إِلّا بِکَ ‌

و تنها به تو اطمینان کرد

‌ یا جَزیلَ الْعَطایا

ای صاحب عطا و بخشش بسیار

یا مُطْلِقَ الْاُساری

ای آزادکننده اسیران؛

یا مَنْ سَمَّی نَفْسَهُ مِنْ جُودِهِ وَهَّاباً ‌

؛ ای آنکه خود را به خاطر جود و بخشش فراوان«وهّاب» یعنی زیاد بخشنده نامیده است ‌

أَدْعُوکَ رَغَباً وَرَهَباً

تو را از روی اشتیاق و هراس

وَخَوْفاً وَطَمَعاً

و ترس و طمع

وَإِلْحاحاً وَإِلْحافاً

و الحاح و اصرار و خواری

1) 76. البلد الأمین: 449 جامع الأثر: 605 )با اختصار(.

دعا پس از نماز در مقام جبرئیل

وَتَضَرُّعاً وَتَمَلُّقاً

و زاری و فروتنی

وَقآئِماً وَقاعِداً

و در حال ایستاده و نشسته

وَراکِعاً وَساجِداً

و رکوع و سجده ‌

وَراکِباً وَماشِیاً

و سواره و پیاده

وَذاهِباً وَجآئِیاً

و رفتن و آمدن

وَفی کُلِّ حالاتی ‌

و در همه حالاتم می‌خوانم

وَأَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

و از تو می‌خواهم که بر محمّد و آل محمّد درود فرستی

وَأَنْ تَفْعَلَ بی کَذا وَکَذا.⁽¹⁾

و با من «چنین و چنان» کنی.

دعا پس از نماز در مقام جبرئیل‌علیه السلام

این دعا منسوب به حضرت امام رضاعلیه السلام است:

در مقام جبرئیل‌علیه السلام دو رکعت نماز بخوان و بگو:

یا جَوادُ یا کَریمُ

‌ای بخشنده؛ ای بزرگوار؛

یا قَریباً غَیْرَ بَعیدٍ

ای نزدیکی که دور نیستی؛ ‌

أَسْأَلُکَ بِأَنَّکَ أَنْتَ اللَّهُ لَیْسَ کَمِثْلِکَ شَیْ‌ءٌ أَنْ تَعْصِمَنی مِنَ الْمَهالِکِ

از تو درخواست می‌کنم - به اینکه تو خداوندی افاتِ‌و هیچ چیز مانند تو نیست - که مرا از موارد هلاکت نگهداری

‌ وَأَنْ تُسَلِّمَنی مِنْ الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ

و از آفت‌های دنیا و آخرت

وَوَعْثآءِ السَّفَرِ وَسُوءِ الْمُنْقَلَبِ

و دشواری‌های سفر و بدی بازگشت سلامت بداری

وَأَنْ تَرُدَّنی سالِماً إِلی وَطَنی بَعْدَ حَجّ‌مَقْبُولٍ وَسَعْیٍ مَشْکُورٍ

و اینکه مرا بعد از حجّ پذیرفته‌شده و تلاش پاداش داده‌شده

وَعَمَلٍ‌مُتَقَبَّلٍ ‌

و عمل مورد قبول سالم به وطنم بازگردانی

وَلاتَجْعَلْهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنّی مِنْ حَرَمِکَ

و آن را آخرین دیدار من از حرمت

وحَرَمِ نَبِیِّکَ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ.⁽²⁾ و حرم پیامبرت - که درود خدا بر او و آل او باد - قرار ندهی.

1) 77. مصباح المتهجّد: 150 بحار الأنوار: 257/87.

2) 78. هدیّة الزائرین وبهجة الناظرین: 313 مستدرک الوسائل: 196/10.

همان‌گونه که می‌توانیم برای خود زیارت بخوانیم می‌توانیم به نیابت از افراددیگر یا فرد معیّن نیز زیارت کنیم یا اصل زیارت را به نیابت از دیگری انجام دهیم.

دستور نماز این‌گونه زیارت‌ها را در «بخش نمازها» بیان کردیم و اکنون دعاهایی‌که پس از نماز آن‌ها خوانده می‌شود بیان می‌کنیم:

دعا پس از نماز زیارت به نیابت از دیگران

أَللَّهُمَّ إِنّی زُرْتُ هذِهِ الزِّیارَةَ

خداوندا؛ من این زیارت را انجام دادم

وَصَلَّیْتُ هاتَیْنِ الرَّکْعَتَیْنِ ‌

و این دو رکعت نماز را خواندم

وَجَعَلْتُ وثَوابَهُما لِجَمیعِ إِخْوانِیَ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ ‌

ثواب آن دو را برای همه مردان و زنان مؤمن

‌ وَلِجَمیعِ مَنْ أَوْصانی بِالزِّیارَةِ وَالدُّعآءِ لَهُ.

و همه آنهائی که مرا به زیارت و دعا سفارش کردند قرار دادم.

أَللَّهُمَّ تَقَبَّلْ ذلِکَ مِنّی وَمِنْهُمْ

خداوندا؛ آن را از من و از ایشان قبول کن

بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.⁽¹⁾

به رحمتت ای مهربانترین مهربانان.

دعا پس از نماز زیارت به نیابت از شخص خاصّ

دعا پس از نماز زیارت ...

أَللَّهُمَّ لَکَ صَلَّیْتُ وَلَکَ رَکَعْتُ وَلَکَ سَجَدْتُ

‌خداوندا؛ برای تو نماز خواندم و برای تو رکوع نمودم و برای تو سجده کردم

1) 79. کتابٌ فی الزیارات والأدعیة )مخطوط(: 60.

لِأَنَّهُ لایَنْبَغِی الصَّلاةُ وَالرُّکُوعُ وَالسُّجُودُ إِلّا لَکَ

‌ زیرا نماز و رکوع و سجود جز برای تو سزاوار نیست.

‌. أَللَّهُمَّ وَقَدْ جَعَلْتُ ثَوابَ سَلامی وَزِیارَتی وَصَلاتی هاتَیْنِ الرَّکْعَتَیْنِ هَدِیَّةً مِنّی إِلی فُلانِ بْنِ فُلانٍ

‌ خداوندا؛ ثواب سلام و زیارت و این دو رکعت نمازم را هدیه کردم به فلانی فرزند فلانی ‌

فَتَقَبَّلْ ذلِکَ مِنّی وَمِنْهُ

آن را از من و از او بپذیر

وَأْجُرْنی عَلَیْهِ‌

و مرا بر آن پاداش ده

إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ.⁽¹⁾

که تو بر هر چیز توانا هستی.

دعا پس از نماز زیارت در سفر نیابتی

أَللَّهُمَّ ما أَصابَنی مِنْ تَعَبٍ أَوْ نَصَبٍ أَوْ سَغَبٍ أَوْ لُغُوبٍ‌

خداوندا؛ در مقابل رنج و ناراحتی و گرسنگی و خستگی که در این سفر به من رسیده

‌ فَأْجُرْ فُلانَ بْنَ فُلانٍ عَلَیْهِ

فلانی فرزند فلانی را پاداش بده

وَأْجُرْنی فی نِیابَتی عَنْهُ‌

و مرا در نیابتم از او اجری مرحمت کن.

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ عَنْ فُلانِ بْنِ فُلانٍ أَتَیْتُکَ زآئِراً عَنْهُ

سلام بر تو ای مولای من؛از طرف فلانی فرزند فلانی به پیشگاه تو به عنوان زیارت از طرف او آمده‌ام

فَاشْفَعْ لَهُ وَ لی عِنْدَ رَبِّکَ.

پس شفاعت کن برای او و برای من نزد پروردگارت.

آنگاه برای آن شخص و مؤمنان دیگر دعا کنید و هنگام وداع نیز همین عمل راانجام دهید.⁽²⁾

1) 80. کتابٌ فی الزیارات والأدعیة )مخطوط(: 60.

2) 81. کتابٌ فی الزیارات والأدعیة )مخطوط(: 61.

ادعا پس از نماز زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام

از راه دور در بیست و پنجم ذیقعده

أَللَّهُمَّ اِنَّ هاتَیْنِ الرَّکْعَتیْنِ

خداوندا؛ این دو رکعت نماز

هَدِیَّةٌ مِنّی إِلی رُوحِ سَیِّدی وَإِمامی‌عَبْدِکَ وَوَلِیِّکَ

هدیه‌ای است از طرف من به روح پاک سرورم و امامم و پیشوایم

أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضا ‌

بنده تو و ولیّ تو ابا الحسن علیّ بن موسی الرضا

صَلَواتُکَ وَتَسْلیماتُکَ عَلی رُوحِهِ وَجَسَدِهِ.

که درود و سلام فراوانت بر روح پاک و جسد طاهر او باد‌

أَللَّهُمَّ فَبَلِّغْهُما مِنّی إِلی رُوحِهِ

خداوندا؛ این هدیه مرا به روح او برسان

وَارْدُدْ عَلَیَّ مِنْ رُوحِهِ التَّحِیَّةَ وَالسَّلامَ

‌. و از طرف روح پاک او درود و سلامش را به من بازگردان.

أَللَّهُمَّ وَاجْزِنی عَلی ذلِکَ أَفْضَلَ الْجَزآءِ مِنْکَ

خداوندا؛ به من به خاطر این کار از طرف خود بهترین جزا و پاداش را مرحمت فرما

وَفی رَسُولِکَ وَفی وُلْدِ رَسُولِکَ

و در مورد رسولت و فرزندان رسولت

وَفی وَلِیِّکَ وَفی وُلْدِ وَلِیِّکَ

و درباره ولیّت و فرزندان ولیّت چنین کن

یا وَلِیَّ الْمُؤْمِنینَ ⁽¹⁾.⁽²⁾

ای سرپرست مؤمنان

دعای طلب خیر در سجده

بخش هشتم

هشت دعا در سجده

در این بخش هشت دعا که در سجده خوانده می‌شوند نقل می‌کنیم:

دعای طلب خیر در سجده

شیخ صدوق‌رحمه الله در کتاب «عیون اخبار الرضاعلیه السلام» با سند خود از حضرت امام‌رضاعلیه السلام روایت کرده است که امام صادق‌علیه السلام فرمود:

پس از نماز واجب سجده می‌کنی و صد مرتبه می‌گویی:

أَللَّهُمَّ خِرْ لی.

خداوندا؛ آنچه خیر است برای من قرار بده.

سپس به پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم و ائمّه طاهرین‌علیهم السلام توسّل بجو و بر آنان درودفرست و درخواست شفاعت کن آنگاه ببین خداوند چه چیزی به تو الهام‌می‌نماید؟ آن را انجام بده که آن از عنایات خداوند تبارک و تعالی است.⁽³⁾

ص: 215

1) 83. درباره چهار مورد آخر زیارت مخصوصی وارد نشده و باید همان زیارات وارده خوانده شود و چون این دعاها پس ازنماز زیارت خوانده می‌شوند نه پس از زیارت آن‌ها را در این بخش آوردیم نه در بخش «هشت دعا بعد از زیارت».

2) 82. أربعة أیّام: 53.

3) 84. بحار الأنوار: 278/91.

دعا در سجده پس از نماز ظهر

از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

... سپس سجده‌کنان خود را بر خاک می‌افکنی و در سجده‌ات می‌گوئی:

یا أَهْلَ التَّقْوی وَالْمَغْفِرَةِ

ای اهل تقوا و آمرزش

یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ ‌

ای مهربانترین مهربانان تو مولا

أَنْتَ مَوْلایَ وَسَیِّدی فَارْزُقْنی ‌

و سرور من هستی پس مرا روزی بده

‌ أَنْتَ خَیْرٌ لی مِنْ أَبی وَاُمّی وَمِنَ النَّاسِ أَجْمَعینَ

تو برای من بهتر از پدر و مادر و همه مردمان هستی

بی إِلَیْکَ فَقْرٌ وَفاقَةٌ وَأَنْتَ غَنِیٌّ عَنّی

بسوی تو نیاز و احتیاج من است و تو از من بی‌نیازی ‌

أَسْأَلُکَ بِوَجْهِکَ الْکَریمِ

به حرمت ذات بزرگوارت

وَأَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

و از تو می‌خواهم درخواست می‌کنم که بر محمّد و آل محمّد

وَعَلی إِخْوانِهِ النَّبِیّینَ

و بر برادرانش پیامبران

وَالْأَئِمَّةِ الطَّاهِرینَ

و امامان پاک درود فرستی

وَتَسْتَجیبَ دُعآئی

و دعایم را به اجابت برسانی

‌وَتَرْحَمَ تَضَرُّعی

و به ناله و زاری من رحم کنی

وَاصْرِفْ عَنّی أَنْواعَ الْبَلآءِ یا رَحْمنُ.⁽¹⁾

و انواع بلا را از من بازگردانی ای )خداوند( بخشنده.

ص: 216

1) 85. فقه الرّضاعلیه السلام: 109 بحار الأنوار: 210/84 و 74/86 مستدرک الوسائل: 96/5 )با تفاوت(.

ذکر سجده شکر

به سند معتبر از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است که فرمود:

در سجده شکر اگر خواستی صد مرتبه «شُکْراً شُکْراً» بگو و اگر خواستی‌صد مرتبه «عَفْواً عَفْواً» بگو.⁽¹⁾

ذکر دیگر سجده شکر

شیخ صدوق‌رحمه الله به سند خود از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

سجده شکر پس از نماز واجب به خاطر توفیقی است که خدا به بنده‌اش‌مرحمت فرموده تا توانسته فریضه را بجا آورد و کمترین مقداری که کفایت‌می‌کند این است که سه مرتبه بگوید: «شُکْراً للَّهِِ».

حسن بن علیّ بن فضّال - که راوی حدیث است - گوید: به حضرت امام رضاعلیه السلام‌عرض کردم: معنی «شُکْراً للَّهِِ» چیست؟ فرمود:

یعنی می‌گوید: این سجده سپاسِ توفیقی است که خداوند به من داده تا او راخدمت کنم و واجباتش را بجا آورم. و همواره شکر کردن باعث فزونی نعمت‌می‌گردد؛ پس اگر در نماز تقصیری و کمبودی داشته که با نوافل کامل نگردیده بااین سجده کامل می‌گردد.⁽²⁾

ص: 217

1) 86. مقباس المصابیح: 202.

2) 87. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 219/1 وسائل الشیعة: 1071/4 بحار الأنوار: 198/86.

دعای حضرت امام رضاعلیه السلام در سجده

دعا در سجده نماز

ابوالحسن صائغ از عمویش روایت کرده است که گفت: با حضرت امام رضاعلیه السلام‌بسوی خراسان بیرون آمدیم با او در مورد قتل رجاء بن ابی ضحاک - که مأمور بردن‌آن حضرت به خراسان بود - مشورت کردم مرا از آن بازداشت و فرمود:

آیا می‌خواهی شخص مؤمنی را در مقابل شخص کافری به قتل رسانی؟

چون به اهواز رسیدیم به اهل اهواز فرمود:

برای من مقداری نیشکر تهیه کنید.

یکی از اهل اهواز - از آن‌ها که بی‌خردند - گفت: این مرد اعرابی است نمی‌داند که‌نی در تابستان یافت نمی‌شود.

عرض کردند: ای سرور ما؛ نی در این فصل یافت نمی‌شود و فقط در زمستان پیدامی‌شود. فرمود: شما آن را بجوئید پیدا خواهید کرد.

اسحاق بن ابراهیم گفت: به خدا قسم؛ سرور من چیزی را که وجود نداشته باشدطلب نمی‌کند در هر طرف عدّه‌ای را فرستادند و بالأخره کارگران اسحاق آمدند وگفتند: نزد ما مقداری نی هست که آن را برای بذری که می‌خواهیم زراعت کنیم‌ذخیره کرده‌ایم و این یکی از براهین و دلائل امامت آن حضرت بود.

و وقتی در قریه‌ای رسید از او شنیدم که در سجده‌اش می‌گفت:

لَکَ الْحَمْدُ إِنْ أَطَعْتُکَ

ستایش سزاوار تو است اگر تو را اطاعت نمایم

وَلا حُجَّةَ لی إِنْ عَصَیْتُکَ

‌و هیچ حجّتی ندارم اگر نافرمانیت کنم ‌

وَلا صُنْعَ لی وَلا لِغَیْری فی إِحْسانِکَ

و کاری برای من و غیر من نیست در احسان تو

وَلا عُذْرَ لی إِنْ اَسَأْتُ

‌ و اگر بدی کنم هیچ عذری ندارم

ص: 218

ما أَصابَنی مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنْکَ یا کَریمُ

آنچه به من از خیر و خوبی برسد از ناحیه تو است ای بزرگوار

إِغْفِرْ لِمَنْ فی مَشارِقِ الْأَرْضِ وَمَغارِبِها مِنَ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ.⁽¹⁾

بیامرز هر کسی که در مشرق و مغرب عالم از مرد و زن باایمان هست.

دعا در سجده نماز

از حضرت امام رضاعلیه السلام چنین نقل شده است:

سپس تکبیر بگو و سجده کن و سجده بر هفت عضو انجام می‌شود که عبارتنداز: پیشانی کف دو دست سر دو زانو و سر دو انگشت بزرگ پا و بر بینی‌سجده تحقّق پیدا نمی‌کند بلکه بر خاک مالیدن آن کنایه از ذلّت و خواری درپیشگاه پروردگار است. در وقت سجده‌کردن به طرف بینی‌ات نظر کن و در بین‌دو سجده و نیز در تشهّد نگاهت به دامنت باشد و در سجده‌ات بگو:

أَللَّهُمَّ لَکَ سَجَدْتُ

خداوندا؛ برای تو سجده کردم

وَبِکَ امَنْتُ وَلَکَ أَسْلَمْتُ

و به تو ایمان آوردم و تسلیم تو گردیدم

وَعَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ

و بر تو توکّل نمودم

أَنْتَ رَبّی سَجَدَ لَکَ وَجْهی وَشَعْری وَبَشَری وَمُخّی وَلَحْمی وَدَمی وَعَصَبی وَعِظامی ‌

تو پروردگار من هستی برای تو چهره‌ام و مویم و پوستم و مغزم و گوشتم و خونم و رگم و استخوانم سجده کرد ‌

سَجَدَ وَجْهِیَ الْبالِی الْفانِی الذَّلیلُ الْمَهینُ ‌

چهره فرسوده شونده از بین رونده پست خوار من سجده کرد

لِلَّذی خَلَقَهُ وَصَوَّرَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ‌

برای آنکه او را آفریده و صورت بخشیده و گوش و چشم او را گشوده است پاک است خداوندی که‌

تَبارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقینَ «سُبْحانَ رَبِّیَ الْأَعْلی وَبِحَمْدِهِ»

سه یا پنج یا هفت

‌ پاک است خداوندی که نیکوترین آفریننده است «منزّه است پروردگار بلندمرتبه من و به ستایش او مشغولم».

ص: 219

1) 88. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 206/2 و در بحار الأنوار: 34/85 و ج: 228/86 با اختصار و مقباس المصابیح: 217.

مرتبه و اگر نُه مرتبه بگویی افضل است.⁽¹⁾

دعا در سجده سهو

از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده که ذکر سجده سهو این است:

بِسْمِ اللَّهِ وَبِاللَّهِ

به نام خدا و به یاری خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا النَّبِیُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.⁽²⁾سلام بر تو ای پیامبر و رحمت و برکات خدا بر تو باد.

دعای سجده هنگام مشکلات

این دعا از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

هنگامی که خسته و بی‌تاب و توان شده باشی سجده کن سپس گونه راست وپس از آن گونه چپ خود را بر زمین بگذار و در هر یک بگو:

یا مُذِلَّ کُلِّ جَبَّارٍ عَنیدٍ

ای خوار کننده هر زورگوی عنادپیشه

یا مُعِزَّ کُلِّ ذَلیلٍ

‌ای عزیز کننده هر ذلیل

قَدْ وَحَقِّکَ بَلَغَ مَجْهُودی فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ وَفَرِّجْ عَنّی.⁽³⁾

به حقّ تو سوگند که ناتوان شده و بی‌تاب گشته‌ام پس بر محمّد و آل محمّد درود فرست و گشایشی در کارم بده.

ص: 220

1) 89. فقه الرّضاعلیه السلام: 106 بحار الأنوار: 207/84.

2) 90. فقه الرّضاعلیه السلام: 120 مستدرک الوسائل: 415/6.

3) 91. فقه الرّضاعلیه السلام: 393.

بخش نهم

هشت دعااز دعاهای هر روز

در این بخش هشت دعا از دعاهایی که هر روز خوانده می‌شوند نقل می‌کنیم:

دعای مهمّی برای اداء حقوق خداوند

مرحوم سیّد بن طاووس دعایی را نقل کرده است که خلاصه کلام ایشان چنین‌است: حضرت امام رضاعلیه السلام از رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم نقل کردند:

هر کس دوست دارد اعمال او با میزانی که سنگین‌وزن‌تر است وزن شود وحقوق نعمت‌هایی را که خداوند به او داده ادا نماید باید هر روز بگوید:

سُبْحانَ اللَّهِ کَما یَنْبَغی للَّهِِ وَلا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ کَما یَنْبَغی للَّهِِ منزّه است خداوند آنگونه تنزیهی که سزاوار خداست و خدایی نیست جز خداوند آنگونه یگانگی که سزاوار خداست وَالْحَمْدُ للَّهِِ کَما یَنْبَغی للَّهِِ وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ وَصَلَّی اللَّهُ‌و ستایش مخصوص خداوند است آنگونه ستایش که سزاوار خداست و قدرت و قوّتی نیست مگر به وسیله خداوند و درود خداوند

ص: 221

عَلی مُحَمَّدٍ وَأَهْلِ بَیْتِهِ

بر محمّد و اهل بیت او باد

اَلنَّبِیِّ الْعَرَبِیِّ الْهاشِمیِّ ‌

پیامبر عرب هاشمی‌نسب

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی جَمیعِ الْمُرْسَلینَ وَالنَّبِیّینَ حَتَّی یَرْضَی اللَّهُ. ⁽¹⁾

و درود خداوند بر همه رسولان و پیامبران تا خداوند راضی شود.

دعای ایّام غیبت که حضرت امام رضا علیه السلام

به خواندن آن دستور داده‌اند

دعای ایّام غیبت ...

سیّد بزرگوار رضی الدین علیّ بن طاووس در کتاب «جمال الاُسبوع» گوید:

سابقاً در ضمن کارهای عبادی روز و شب اهتمام بزرگان دین و پیشوایان راستین‌را در زمان‌های گذشته درباره دعا کردن برای حضرت مهدی ارواحنا فداه بیان داشتیم وآن به گونه‌ای بود که ما را آگاه می‌کرد مسأله دعا نمودن برای حضرت مهدی ارواحنا فداه‌از امور مهمّ و مورد توجّه مسلمانان و مؤمنان بوده است.

در تعقیب نماز ظهر دعای امام صادق حضرت جعفر بن محمّدعلیهما السلام را برای‌حضرت مهدی ارواحنا فداه روایت کردیم که از آن استفاده می‌شد آن حضرت در مورددعا کردن برای حضرت مهدی ارواحنا فداه بیش از دعا کردن برای خودش اهمیّت‌می‌داد.

و در تعقیب نماز عصر فصل نیکویی را از دعای امام کاظم‌علیه السلام برای حضرت‌مهدی ارواحنا فداه ذکر کردیم و اهمیّت دادن آن حضرت را در مورد دعا برای حضرت‌مهدی ارواحنا فداه - که پیش از دعا برای خودش بود - بیان داشتیم و کسی که موقعیّت‌این دو امام و جایگاه والای ایشان را در اسلام شناخته باشد برایش روشن است که‌باید به ایشان اقتدا کند و به زودی یادآور می‌شویم دستور حضرت امام رضاعلیه السلام و غیر

ص: 222

1) 92. مهج الدعوات: 306 الدعوات: 46.

ایشان را به دعا کردن برای حضرت مهدی ارواحنا فداه و دعایی را که ایشان در موردفرزندش حضرت مهدی ارواحنا فداه سفارش می‌کرد.

جدّم ابوجعفر شیخ طوسی‌رحمه الله با طرق مختلف از یونس بن عبدالرحمان روایت‌کرده است که گفت: حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام همیشه و مدام دستور می‌داد که‌مردم برای حضرت مهدی ارواحنا فداه این‌گونه دعا کنند:

أَللَّهُمَّ ادْفَعْ عَنْ وَلِیِّکَ وَخَلیفَتِکَ

خداوندا؛ از ولیّ خود و جانشین خویش

وَحُجَّتِکَ عَلی خَلْقِکَ

‌ و حجّتت بر آفریدگانت

‌ وَلِسانِکَ الْمُعَبِّرِ عَنْکَ بِإِذْنِکَ

و زبان گویایت که از تو حکایت می‌کند

اَلنَّاطِقِ بِحِکْمَتِکَ

و به حکمت تو گویا است

وَعَیْنِکَ النَّاظِرَةِ عَلی بَرِیَّتِکَ

و چشم بینایت که نظاره‌گر بندگان تو است

وَشاهِدِکَ عَلی خَلْقِکَ

و گواه تو بر مخلوقاتت

اَلْجَحْجاحِ الْمُجاهِدِ اَلْعآئِذِ بِکَ عِنْدَکَ.

آن بزرگمرد مجاهد که پناه‌آورنده به تو است دفاع کن ‌

وَأَعِذْهُ مِنْ شَرِّ جَمیعِ ما خَلَقْتَ وَبَرَأْتَ ‌

و او را از شرّ آنچه آفریده‌ای و پدید آورده‌ای ‌

وَأَنْشَأْتَ وَصَوَّرْتَ

و ایجاد کرده‌ای و صورت بخشیده‌ای پناه بده

وَاحْفَظْهُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ ‌

و او را از پیش روی و پشت سر ‌

وَعَنْ یَمینِهِ وَعَنْ شِمالِهِ

و از طرف راست و از طرف چپ

وَمِنْ فَوْقِهِ وَمِنْ تَحْتِهِ بِحِفْظِکَ الَّذی لایَضیعُ مَنْ حَفِظْتَهُ بِهِ ‌

و از بالا و پائین محافظت فرما؛ به حفظ و حراستی که هر کس را به آن حفظ کنی ضایع و تباه نگردد

‌ وَاحْفَظْ فیهِ رَسُولَکَ وَابآءَهُ

و در سایه آن پیامبرت و پدران او

أَئِمَّتَکَ وَدَعآئِمَ دینِکَ. ‌

را که پیشوایان مردم از طرف تو هستند و ارکان دینت می‌باشند حفظ کن و نگهدار.

وَاجْعَلْهُ و اوفی وَدیعَتِکَ الَّتی لاتَضیعُ

را در امانت و سپرده خودت که ضایع نمی‌شود

وَفی جِوارِکَ الَّذی لایُخْفَرُ

‌و در سایه و جوارت که مورد تعرّض قرار نگیرد

وَفی رمَنْعِکَ وَعِزِّکَ الَّذی لایُقْهَرُ

و د حمایت و عزّت خویش که هرگز مقهور و مغلوب نشود قرار ده

وَامِنْهُ بِأَمانِکَ الْوَثیقِ ‌

و او را به امان مورد اطمینان خود ایمن بدار ‌

ص: 223

اَلَّذی لایُخْذَلُ مَنْ امَنْتَهُ بِهِ ‌

که هر کس سرکوب نشود را به آن ایمن داری هرگز

‌ وَاجْعَلْهُ فی کَنَفِکَ الَّذی لایُرامُ مَنْ کانَ فیهِ

و او را در کنف عنایت خود قرار بده که هر کس در آن قرار گرفت مورد تجاوز واقع نشود

وَأَیِّدْهُ بِنَصْرِکَ الْعَزیزِ

و او را به نصرت قوی و نیرومندت یاری کن

وَأَیِّدْهُ بِجُنْدِکَ الْغالِبِ ‌

و به لشکر پیروزمندت تأیید نما

‌ وَقَوِّهِ بِقُوَّتِکَ

و به نیروی خویش نیرومند فرما

وَأَرْدِفْهُ بِمَلآئِکَتِکَ

و فرشتگانت را با او همراه ساز

وَوالِ مَنْ والاهُ وَعادِ مَنْ عاداهُ

و دوست بدار هر کسی که او را دوست دارد و دشمن بدار هر کسی که با او دشمنی کند

وَأَلْبِسْهُ دِرْعَکَ الْحَصینَةَ

و به او زره محکم خود را بپوشان

وَحُفَّهُ بِالْمَلآئِکَةِ حَفّاً.

‌ و گرداگرد او را با فرشتگان احاطه کن.

‌أ أَللَّهُمَّ وَبَلِّغْهُ َفْضَلَ ما بَلَّغْتَ الْقآئِمینَ بِقِسْطِکَ مِنْ أَتْباعِ النَّبِیّینَ.

‌ خداوندا؛ و او را برسان به مقامی برتر از آنچه برپادارندگان عدالت از پیروان پیامبران را رسانده‌ای.

أَللَّهُمّ اشْعَبْ بِهِ الصَّدْعَ

خداوندا؛پراکندگی امور ما را به وسیله او اصلاح کن

وَارْتُقْ بِهِ الْفَتْقَ وَأَمِتْ بِهِ الْجَوْرَ

و گسستگی ما را به وسیله او به پیوستگی تبدیل کن و ظلم و ستم را به وسیله او بمیران‌

وَأَظْهِرْ بِهِ الْعَدْلَ

و عدل و داد را به وسیله او آشکار ساز

وَزَیِّنْ بِطُولِ بَقآئِهِ الْأَرْضَ وَأَیِّدْهُ بِالنَّصْرِ ‌

و زمین را با طولانی ماندن او زینت بده و او را با یاریت تأیید کن

‌ وَانْصُرْهُ بِالرُّعْبِ وَقَوِّ ناصِریهِ

و به وسیله رعب بر دل‌ها( او را پیروز نما و یارانش را نیرومند فرما

وَاخْذُلْ خاذِلیهِ وَدَمْدِمْ عَلی مَنْ نَصَبَ) اولَهُ

و آن‌ها را که دست از یاری او برداشتند خوار گردان

وَدَمِّرْ مَنْ غَشَّهُ. وَاقْتُلْ بِهِ جَبابِرَةَ الْکُفْرِ

و هر کس آشکارا با او دشمنی می‌کند یا به جنگ او برخاسته هلاک کن

وَعُمُدَهُ وَدَعآئِمَهُ

و هر کس خدعه و خیانت می‌کند نابود گردان

‌وَاقْصِمْ بِهِ رُؤُوسَ الضَّلالَةِ وَشارِعَةَ الْبِدَعِ

و به وسیله او زورگویان کافر و استوانه‌ها و ارکان آنها را به هلاکت برسان و به وسیله او سران و رؤسای گمراهی و بدعت‌گزاران

وَمُمیتَةَ السُّنَّةِ

و از بین‌برندگان سنّت

وَمُقَوِّیَةَ الْباطِلِ وَذَلِّلْ بِهِ الْجَبَّارینَ وَأَبِرْ بِهِ الْکافِرینَ ‌

و تقویت‌کنندگان باطل را درهم بشکن و زورگویان را به وسیله او ذلیل کن و ریشه‌کن ساز به وسیله او کافران

‌ وَجَمیعَ الْمُلْحِدینَ فی مَشارِقِ الْأَرْضِ وَمَغارِبِها وَبَرِّها وَبَحْرِها

و تمام ملحدان را در شرق و غرب عالم و در خشکی و دریای آن

ص: 224

وَسَهْلِها وَجَبَلِها

و در کوه و بیابان آن

حَتَّی لاتَدَعَ مِنْهُمْ دَیَّاراً

تا آنکه کسی از آنان را باقی نگذاری

وَلاتُبْقِیَ لَهُمْ اثاراً.

و برای آنان اثری بجای نماند.

أَللَّهُمَّ طَهِّرْ مِنْهُمْ بِلادَکَ

خداوندا؛ شهرهایت را از وجود آنان پاک گردان

وَاشْفِ مِنْهُمْ عِبادَکَ

‌و )سینه( بندگانت را از آنان شفا بخش ‌

وَأَعِزَّ بِهِ الْمُؤْمِنینَ

و مؤمنان را به واسطه آن حضرت عزیز فرما

وَأَحْیِ بِهِ سُنَنَ الْمُرْسَلینَ

و سنّت‌های رسولان

وَدارِسَ حِکْمَةِ النَّبِیّینَ

و حکمت‌های مندرس‌گشته پیامبران را به وسیله او زنده نما

وَجَدِّدْ بِهِ مَا امْتَحی مِنْ دینِکَ

و آنچه از دین تو محو و نابود گشته

وَبُدِّلَ مِنْ حُکْمِکَ

و از حکم و فرمانت دگرگون شده بازسازی فرما

حَتَّی تُعیدَ دینَکَ بِهِ

تا آنکه دین تو به وسیله او

وَعَلی یَدَیْهِ غَضّاً مَحْضاً صَحیحاً

و با دست مبارکش دوباره تازه و خرّم و صحیح و بی‌آلایش اعاده شود؛

لا عِوَجَ فیهِ

به گونه‌ای که در آن هیچ کجی نباشد

وَلا بدعتی‌بِدْعَةَ مَعَهُ

و در آن راه پیدا نکند

وَحَتَّی تُنیرَ بِعَدْلِهِ ظُلَمَ الْجَوْرِ‌

و تا آنکه تاریکی‌های ظلم و ستم به نور عدالت او روشن شود

وَتُطْفِئَ بِهِ نیرانَ الْکُفْرِ

و آتش کفر به وسیله او خاموش گردد

وَتُوضِحَ بِهِ مَعاقِدَ الْحَقِّ وَمَجْهُولَ الْعَدْلِ

‌و پیچیدگی‌های حقّ و ناشناخته مانده‌های عدل به وسیله او واضح و آشکار شود؛

‌. فَإِنَّهُ عَبْدُکَ الَّذِی اسْتَخْلَصْتَهُ لِنَفْسِکَ

زیرا آن حضرت بنده‌ای است که تو او را برای خود خالص گردانیدی

وَاصْطَفَیْتَهُ مِنْ خَلْقِکَ

‌و از میان آفریدگانت برگزیدی

وَاصْطَفَیْتَهُ عَلی عِبادِکَ

و بر بندگانت برگزیدی

وَائْتَمَنْتَهُ عَلی غَیْبِکَ

و بر غیب خویش امین دانستی

وَعَصَمْتَهُ مِنَ الذُّنُوبِ

و از گناهان او را عصمت دادی و حفظ کردی

وَبَرَّأْتَهُ مِنَ الْعُیُوبِ

و ساحتش را از هر گونه عیبی مبرّا ساختی

وَطَهَّرْتَهُ مِنَ الرِّجْسِ

و از هر نوع پلیدی او را پاک نمودی

وَسَلَّمْتَهُ مِنَ الدَّنَسِ.

و از آلودگی سالم داشتی.

أَللَّهُمَّ فَإِنَّا نَشْهَدُ لَهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ

خداوندا؛ ما روز قیامت

وَیَوْمَ حُلُولِ الطَّامَّةِ ‌

و روزی که آن حادثه وحشت‌زای بزرگ فرا رسد

أَنَّهُ لَمْ یُذْنِبْ ذَنْباً وَلا أَتی حَوْباً

برای او گواهی می‌دهیم که هرگز گناهی نکرده و خطا و جرمی انجام نداده

وَلَمْ یَرْتَکِبْ مَعْصِیَةً ‌

و معصیت و نافرمانی مرتکب نشده

ص: 225

وَلَمْ یُضَیِّعْ لَکَ طاعَةً

از دست نداده و )با و هرگز طاعتی را

وَلَمْ یَهْتِکْ لَکَ حُرْمَةً

وَلَمْ یُبَدِّلْ لَکَ فَریضَةً وَلَمْ یُغَیِّرْ

برای تو نافرمانی( حرمت تو را هتک نکرده و فریضه‌ای از فرایض تو را دگرگون نساخته و قانونی از

لَکَ شَریعَةً وَأَنَّهُ الْهادِی الْمَهْدِیُّ الطَّاهِرُ التَّقِیُّ النَّقِیُّ الرَّضِیّ الزَّکِیُّ. ‌

قوانینت را تغییر نداده است و بدون تردید او هدایت‌گری هدایت‌یافته پاکیزه باتقوا پاک‌سرشت پسندیده و آراسته است.

‌أَللَّهُمَّ أَعْطِهِ فی نَفْسِهِ وَأَهْلِهِ وَوُلْدِهِ وَذُرِّیَّتِهِ وَاُمَّتِهِ‌

خداوندا؛ عطا کن او را در مورد خودش و خاندانش و فرزندانش و ذرّیه‌اش و امّتش

‌وَجَمیعِ رَعِیَّتِهِ ما تُقِرُّ بِهِ عَیْنَهُ وَتَسُرُّ بِهِ نَفْسَهُ وَتَجْمَعُ لَهُ‌

و همه کسانی که تحت سرپرستی او هستند؛ آنچه را که چشم او را به آن روشن نمایی و جانش را به آن خشنود کنی و برای او

مُلْکَ الْمُمْلَکاتِ کُلِّها

فرمانروائی همه ممالک؛

قَریبِها وَبَعیدِها وَعَزیزِها وَذَلیلِها

‌نزدیک و دور آن را و عزیز و خوارش را فراهم فرما

‌ حَتَّی یَجْرِیَ حُکْمُهُ عَلی کُلِّ حُکْمٍ

تا آنکه حکم و فرمان او بر هر حکم و فرمانی جاری گردد

وَیَغْلِبَ بِحَقِّهِ کُلَّ باطِلٍ.

و حقّ او هر باطلی را مغلوب گرداند.

أَللَّهُمَّ اسْلُکْ بِنا عَلی یَدَیْهِ مِنْهاجَ الْهُدی

خداوندا؛ما را با دست مبارک او بر راه روشن هدایت

وَالْمَحَجَّةَ الْعُظْمی

و شاهراه شریعت ‌

وَالطَّریقَةَ الْوُسْطی

و جادّه وسط که دور از افراط و تفریط است

اَلَّتی یَرْجِعُ إِلَیْهَا الْغالی

و تندروها باید به سوی آن بازگردند

وَیَلْحَقُ بِهَا التَّالی

و عقب‌مانده‌ها خود را به آن برسانند روان ساز

وَقَوِّنا عَلی طاعَتِهِ

و ما را بر اطاعت او نیرومند

وَثَبِّتْنا عَلی مُشایَعَتِهِ

و بر همراهی او ثابت و استوار گردان

وَامْنُنْ عَلَیْنا بِمُتابَعَتِهِ

و به پیروی او بر ما منّت گذار

وَاجْعَلْنا فی حِزْبِهِ الْقَوَّامینَ بِأَمْرِهِ اَلصَّابِرینَ مَعَهُ ‌

و ما را از حزب او که به امر و فرمانش قیام کننده‌اند )و( در راه او شکیبایند

اَلطَّالِبینَ و بارِضاکَ بِمُناصَحَتِهِ

خیرخواهی و دلسوزی نسبت به او رضا و خشنودی تو را طالبند قرار بده

حَتَّی تَحْشُرَنا یَوْمَ الْقِیامَةِ فی أَنْصارِهِ‌

تا آنکه روز قیامت ما را در زمره یاران‌

وَأَعْوانِهِ وَمُقَوِّیَةِ سُلْطانِهِ‌

و مددکاران و تقویت‌کنندگان سلطنت و حکومت او محشور گردانی. ‌

ص: 226

. أَللَّهُمَّ وَاجْعَلْ ذلِکَ لَنا خالِصاً مِنْ کُلّ شَکٍّ وَشُبْهَةٍ وَرِیآءٍ وَسُمْعَةٍ

خداوندا؛ همه اینها را که از تو خواستیم برای ما خالص و پاک ‌از هر شکّ و شبهه قرار بده که نخواهیم با آن خودنمایی کنیم و نخواهیم به گوش دیگران برسد

حَتَّی لانَعْتَمِدَ بِهِ غَیْرَکَ وَلانَطْلُبَ بِهِ وإِلّا وَجْهَکَ

تا آنجا که به خاطر آن به غیر تو تکیه اعتماد نداشته و به وسیله آن جز خشنودی تو را طلب نکنیم

وَحَتَّی تُحِلَّنا مَحَلَّهُ

و تا آنکه در جایگاه او ما را وارد نمائی

وَتَجْعَلَنا فِی الْجَنَّةِ مَعَهُ

و در بهشت با او قرار دهی

وَأَعِذْنا مِنَ السَّامَةِ وَالْکَسَلِ وَالْفَتْرَةِ

و ما را از خستگی و بی‌حوصلگی و سستی پناه بده

وَاجْعَلْنا مِمَّنْ تَنْتَصِرُ بِهِ لِدینِکَ

و از کسانی که دینت را به وسیله او یاری می‌کنی

وَتُعِزُّ بِهِ نَصْرَ وَلِیِّکَ

و نصرت و پیروزی ولیّت را تقویت می‌نمائی قرار بده

وَلاتَسْتَبْدِلْ بِنا غَیْرَنا

و غیر ما را جایگزین ما مگردان

‌ فَإِنَّ اسْتِبْدالَکَ بِنا غَیْرَنا عَلَیْکَ یَسیرٌ وَهُوَ عَلَیْنا عَسیرٌ.

که این جایگزینی برای تو ساده و آسان و بر ما بسی دشوار است.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی وُلاةِ عَهْدِهِ

خداوندا؛ درود فرست بر والیان و فرمانداران او

وَالْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِهِ

و پیشوایان از فرزندان او

وَبَلِّغْهُمْ امالَهُمْ

و ایشان را به آرزوهایشان برسان

وَزِدْ فی اجالِهِمْ

و بر مدّت عمرشان بیفزا

وَأَعِزَّ نَصْرَهُمْ

و پیروزی ایشان را تقویت فرما

وَتَمِّمْ لَهُمْ ما أَسْنَدْتَ إِلَیْهِمْ فی أَمْرِکَ لَهُمْ ‌

و آنچه را به ایشان مربوط ساخته‌ای در امر و فرمانت برای ایشان کامل گردان

وَثَبِّتْ ودَعآئِمَهُمْ

پایه‌ها و اساس کار ایشان را ثابت و استوار نما

وَاجْعَلْنا لَهُمْ أَعْواناً

و ما را مددکار آنان

وَعَلی دینِکَ أَنْصاراً ‌

و یاور دینت قرار بده ‌

فَإِنَّهُمْ مَعادِنُ کَلِماتِکَ

که بدون تردید ایشان معدن‌های کلمات تو

وَأَرْکانُ تَوْحیدِکَ

و ارکان توحید تو

وَدَعآئِمُ دینِکَ

و ستون‌های دین تو

وَوُلاةُ أَمْرِکَ ‌

و کارگزاران و والیان امر تو

وَخالِصَتُکَ ومِنْ عِبادِکَ

بندگان خالص تو

وَصَفْوَتُکَ مِنْ خَلْقِکَ

و برگزیده از میان آفریدگان تو

وَأَوْلِیآئُکَ وَسَلآئِلُ أَوْلِیآئِکَ

و اولیای تو و فرزندان اولیای تو

وَصَفْوَةُ أَوْلادِ رُسُلِکَ

و برگزیده از میان فرزندان رسولان توأند

وَالسَّلامُ عَلَیْهِمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.⁽¹⁾و درود و رحمت و برکات بی‌پایان الهی بر همه آنان باد.

ص: 227

1) 93. جمال الاُسبوع: 307 و در مصباح المتهجّد: 409 المصباح: 726 و البلد الأمین: 122 با تفاوتی اندک و نیز سیّدرحمه الله آن‌را در «مصباح الزائر: 457« با اندکی اختلاف روایت کرده است صحیفه مهدیّه )مترجم چاپ نهم(: 340

دعای ایّام غیبت به روایتی دیگر

دعای‌ایّام‌غیبت‌به‌روایتی‌دیگر

سیّد بزرگوار علیّ بن طاووس‌رحمه الله چنین می‌گوید: یونس بن عبدالرحمان ازحضرت امام رضاعلیه السلام روایت می‌کند که آن حضرت پیوسته دستور به دعا برای صاحب‌الزمان ارواحنا فداه می‌داد و از جمله دعاهای ایشان برای حضرت صاحب الزمان ارواحنا فداه‌این دعاست:

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

‌خدایا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست ‌

وَادْفَعْ عَنْ وَلِیِّکَ وَخَلیفَتِکَ وَحُجَّتِکَ عَلی خَلْقِکَ

و از ولیّ و خلیفه‌ات و حجّتت بر بندگانت )هر بلایی را( دفع فرما.

وَلِسانِکَ الْمُعَبِّرِ عَنْکَ بِإِذْنِکَ ‌

همان کسی که با اجازه تو زبان گویا و بیان‌کننده حقایق از طرف تو است

اَلنَّاطِقِ وبِحِکْمَتِکَ

با حکمت تو سخن می‌گوید؛

وَعَیْنِکَ النَّاظِرَةِ فی بَرِیَّتِکَ

و چشم بینای تو در میان بندگانت است؛

اَلشَّاهِدِ عَلی عِبادِکَ

گواه بر آن‌ها است؛

اَلْجَحْجاحِ الْمُجاهِدِ الْمُجْتَهِدِ

آن بزرگمرد مجاهد کوشا

عَبْدِکَ الْعآئِذِ بِکَ. ‌

و بنده‌ای که به تو پناه آورده است. ‌

أَللَّهُمَّ وَأَعِذْهُ مِنْ شَرِّ ما خَلَقْتَ وَذَرَأْتَ

‌ بار خدایا؛ او را پناه بده از شرّ هر آنچه خلق کردی و آفریدی و پدید آوردی

وَبَرَأْتَ وَأَنْشَأْتَ وَصَوَّرْتَ

و ایجاد نمودی و صورت و شکل بخشیدی.

وَاحْفَظْهُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ

و او را حفظ فرما از مقابلش و پشت سرش

وَعَنْ یَمینِهِ وَعَنْ شِمالِهِ

‌ و راست و چپش ‌

وَمِنْ فَوْقِهِ وَمِنْ تَحْتِهِ

و از بالای سرش و زیر پایش؛

بِحِفْظِکَ الَّذی لایَضیعُ مَنْ حَفِظْتَهُ بِهِ

به حفظی که هر که را به آن حفظ کنی ضایع نگردد.

وَاحْفَظْ فیهِ رَسُولَکَ وَوَصِیَّ رَسُولِکَ وَابآئَهُ

و با این محافظت پیامبر و وصیّ پیامبر و پدرانش را -

أَئِمَّتَکَ وَدَعآئِمَ دینِکَ

آنان که ائمّه تو و استوانه‌های دین تو هستند - حفظ فرما

صَلَواتُکَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعینَ

درود تو بر همه آنان باد؛

وَاجْعَلْهُ فی وَدیعَتِکَ الَّتی لاتَضیعُ

و قرار بده او را در ودیعه خویش که از بین نمی‌رود؛

ص: 228

وَفی جِوارِکَ الَّذی لایُحْتَقَرُ

و در جوار رحمتت که حقیر و پست نمی‌شود؛

وَفی مَنْعِکَ وَعِزِّکَ الَّذی لایُقْهَرُ

و در حمایت و پناه عزّتت که هرگز مقهور نمی‌شود

.أَللَّهُمَّ وَامِنْهُ بِأَمانِکَ الْوَثیقِ

خدایا؛ او را در نگاهبانی محکم خود ایمن دار؛

الَّذی لایُخْذَلُ مَنْ امَنْتَهُ بِهِ ‌

که هر کس در آن نگاهبانی درآید مخذول و مغلوب نشود.

وَاجْعَلْهُ فی کَنَفِکَ الَّذی لایُضامُ مَنْ کانَ فیهِ

او را در احاطه و سایه لطف خود که هر کس در آن قرار گیرد مورد ستم واقع نشود قرار بده

وَانْصُرْهُ بِنَصْرِکَ الْعَزیزِ

او را با یاری قدرت‌مندت یاری کن

وَأَیِّدْهُ بِجُنْدِکَ الْغالِبِ

و با سپاه غالبت تأییدش فرما

وَقَوِّهِ بِقُوَّتِکَ

و با قوّت لایتناهی خود نیرومندش گردان

وَأَرْدِفْهُ بِمَلآئِکَتِکَ. ‌

و فرشتگانت را با او همراه ساز.

أَللَّهُمّ والِ مَنْ والاهُ

خدایا؛دوستش را دوست بدار

وَعادِ مَنْ عاداهُ

و دشمنش را دشمن بدار

وَأَلْبِسْهُ دِرْعَکَ الْحَصینَةَ ‌

و زره محکم خود را بر او بپوشان؛

وَحُفَّهُ بِمَلآئِکَتِکَ حَفّاً.

و گرداگرد وجودش را با فرشتگان احاطه کن.

أَللَّهُمَّ وَبَلِّغْهُ أَفْضَلَ ما بَلَّغْتَ الْقآئِمینَ بِقِسْطِکَ مِنْ أَتْباعِ النَّبِیّینَ.

‌خداوندا؛ او را به برترین مرتبه‌ای که هر برپاکننده عدلی را- از پیروان پیامبران - رسانیده‌ای برسان.

أَللَّهُمَّ اشْعَبْ بِهِ الصَّدْعَ

بارخدایا؛ اختلاف‌ها را به واسطه وجود مقدّسش برطرف گردان

وَارْتُقْ بِهِ الْفَتْقَ

و تفرقه‌ها و پراکندگی‌ها را به واسطه او از میان بردار.

وَأَمِتْ بِهِ الْجَوْرَ

ستم را به وسیله او بمیران

وَأَظْهِرْ بِهِ الْعَدْلَ

و عدل را ظاهر فرما

وَزَیِّنْ بِطُولِ بَقآئِهِ الْأَرْضَ

و با ماندن طولانی‌اش زمین را زینت بخش

وَأَیِّدْهُ بِالنَّصْرِ

و با یاری خود تأییدش کن

وَانْصُرْهُ بِالرُّعْبِ

و با رعب انداختن بر دل دشمنانش نصرتش بده؛

وَافْتَحْ لَهُ فَتْحاً یَسیراً ‌

و فتح و گشایشی آسان بدو نصیب فرما

وَاجْعَلْ ولَهُ مِنْ لَدُنْکَ عَلی عَدُوِّکَ وَعَدُوِّهِ سُلْطاناً نَصیراً. ‌

از جانب خودت سلطنت و قدرتی ظفرمندانه بر دشمنان خود و دشمنان او به او مرحمت فرما.

‌ أَللَّهُمَّ اجْعَلْهُ الْقآئِمَ الْمُنْتَظَرَ

خدایا؛ او را همان برپاکننده عدل و داد قرار ده که مورد انتظار همگان است؛

وَالْإِمامَ الَّذی بِهِ تَنْتَصِرُ

و او را امامی قرار ده که به وسیله او ما را یاری می‌نمایی؛

وَأَیِّدْهُ بِنَصْرٍ عَزیزٍ

و با نصرتی باعزّت ‌

وَفَتْحٍ قَریبٍ

و گشایشی زودهنگام تأییدش بفرما.

وَوَرِّثْهُ مَشارِقَ الْأَرْضِ وَمَغارِبَهَا

مشرق و مغرب زمینت را به او ارث بده؛

اللّاتی بارَکْتَ فیها ‌

البتّه قلمروی که برایش مبارک قرار داده باشی؛ ‌

ص: 229

وَأَحْیِ بِهِ سُنَّةَ نَبِیِّکَ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَالِهِ

‌به واسطه او سنّت پیامبرت را - که درود خدا بر او و آل او باد - حیاتی دیگر بخش

‌ حَتَّی لایَسْتَخْفِیَ بِشَیْ‌ءٍ مِنَ الْحَقِّ مَخافَةَ أَحَدٍ مِنَ الْخَلْقِ

تا این که چیزی از حق را به خاطر ترس از آفریدگان پنهان ندارد.

وَقَوِّ ناصِرَهُ ‌

یاورش را قوی گردان

وَاخْذُلْ مخذول‌خاذِلَهُ

و کسی را که خذلان و خواریش را خواهد مغلوب فرما؛

وَدَمْدِمْ عَلی مَنْ نَصَبَ لَهُ

کسی که با او دشمنی آشکار نماید مورد خشم خویش قرار بده؛

وَدَمِّرْ عَلی مَنْ غَشَّهُ. ‌

آن که را با او نیرنگ کند نابود کن.

أَللَّهُمّ وَاقْتُلْ بِهِ جَبابِرَةَ الْکُفْرِ وَعُمُدَهُ

خداوندا؛به واسطه او کافران زورگو و ارکان و سردسته‌های آن‌ها

وَدَعآئِمَهُ وَالقُوَّامَ بِهِ ‌

و هر آن که باعث دوام و قوام آن‌ها باشد را نابود کن.

وَاقْصِمْ بِهِ رُؤُوسَ الضَّلالَةِ

سران گمراهی

وَشارِعَةَ الْبِدْعَةِ

و سرچشمه‌های بدعت

وَمُمیتَةَ السُّنَّةِ

و هر که سنّت را بمیراند

‌ وَمُقَوِّیَةَ الْباطِلِ

و باطل را تقویت کند

وَأَذْلِلْ بِهِ الْجَبَّارینَ

با نیروی الهی‌اش درهم شکن.

وَأَبِرْ بِهِ الْکافِرینَ وَالْمُنافِقینَ

سرکشان ستمگر را به وسیله او ذلیل کن و کافران و دورویان‌

وَجَمیعَ الْمُلْحِدینَ

و همه ملحدان را به واسطه او هلاک نما؛

حَیْثُ کانُوا وَأَیْنَ کانُوا ‌

در هر زمان و هر مکانی که باشند؛ ‌

مِنْ مَشارِقِ الْأَرْضِ وَمَغارِبِها

مشرق و مغرب

وَبَرِّها وَبَحْرِها

دریا و خشکی

وَسَهْلِها وَجَبَلِها ‌

کوه و دشت؛

حَتَّی لاتَدَعَ مِنْهُمْ دَیَّاراً

تا این که از آنان کسی باقی نگذاری

وَلاتُبْقِیَ لَهُمْ اثاراً.

و اثری بجا نماند.

أَللَّهُمَّ وَطَهِّرْ مِنْهُمْ بِلادَکَ ‌

خدایا؛ سرزمین خود را از وجود آن‌ها پاک کن

‌ وَاشْفِ مِنْهُمْ عِبادَکَ

و قلب مؤمنان را با نابودی آنان شفا بخش؛

وَأَعِزَّ بِهِ الْمُؤْمِنینَ

و به واسطه آن حضرت مؤمنان را عزیز فرما

وَأَحْیِ بِهِ سُنَنَ الْمُرْسَلینَ

و سنّت‌های رسولان و فرستادگانت را ‌

وَدارِسَ حِکَمِ النَّبِیّینَ

و احکام پیامبران را - که رو به نابودی رفته است - بار دیگر زنده نما

وَجَدِّدْ بِهِ ما مُحِیَ مِنْ دینِکَ ‌

و هر آن چه از دینت محو شده

وَبُدِّلَ مِنْ حُکْمِکَ

و از احکامت دگرگون گشته است تازه و نو گردان؛

حَتَّی تُعیدَ دینَکَ بِهِ وَعَلی یَدَیْهِ

تا این که دین حقیقی تو به دست او؛

غَضّاً جَدیداً صَحیحاً مَحْضاً

شاداب تازه جدید خالص و صحیح

ص: 230

لاعِوَجَ فیهِ

بدون هیچ کژی

وَلابِدْعَةَ مَعَهُ

و بدعتی گردانی.

حَتَّی‌تُنیرَ بِعَدْلِهِ ظُلَمَ‌الْجَوْرِ

تا آن که تاریکی‌های ستم را با نور عدلش روشن گردانی

وَتُطْفِئَ بِهِ نیرانَ الْکُفْرِ

و آتش فتنه‌های کافران را به وسیله او خاموش گردانی

وَتُظْهِرَ بِهِ مَعاقِدَ الْحَقِّ ‌

و گره‌خوردگی‌ها و پیچیدگی‌های حقّ را به وسیله او آشکار گردانی

وَمَجْهُولَ والْعَدْلِ

و عدل و داد گم‌شده ناشناخته را به وسیله او ظاهر گردانی؛

وَتُوضِحَ بِهِ مُشْکِلاتِ الْحُکْمِ. ‌

مشکلات و دشواری‌های احکام را - با پرتوهای نورافشان او - واضح گردانی.

أَللَّهُمَّ وَإِنَّهُ عَبْدُکَ الَّذِی اسْتَخْلَصْتَهُ لِنَفْسِکَ

و بنده‌ای از بار خدایا؛ همانا بندگان توست که برای خود خالصش گردانیدی

وَاصْطَفَیْتَهُ مِنْ خَلْقِکَ

و از میان آفریدگانت او را برگزیدی

وَاصْطَفَیْتَهُ عَلیا عِبادِکَ

و او را بر بندگانت برگزیدی

وَائْتَمَنْتَهُ عَلی غَیْبِکَ

و او را برای سپردن غیب خود امین یافتی

وَعَصَمْتَهُ مِنَ الذُّنُوبِ ‌

و از گناهان معصومش داشتی

وَبَرَّأْتَهُ مِنَ الْعُیُوبِ

و از عیب‌ها مبرّایش کردی

وَطَهَّرْتَهُ جمِنَ الرِّجْسِج

و از هر گونه آلودگی پاکیزه‌اش کردی

وَصَرَّفْتَهُ عَنِ الدَّنَسِ

و از ناپاکی و پلیدی به دورش گردانیدی

وَسَلَّمْتَهُ مِنَ الرَّیْبِ.

و از هر شکّ و شبهه‌ای سلامتش فرمودی.

أَللَّهُمَّ فَإِنَّا نَشْهَدُ لَهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ ‌

خدایا؛ ما در روز قیامت -

وَیَوْمَ حُلُولِ الطَّامَّةِ

و روز برپا شدن حادثه عظیم محشر -

أَنَّهُ لَمْ یُذْنِبْ وَلَمْ یَأْتِ حَوْباً ‌

گواهی می‌دهیم که او گناهی نکرده است؛جرمی انجام نداده‌

وَلَمْ یَرْتَکِبْ لَکَ مَعْصِیَةً

و معصیتی مرتکب نشده است؛

وَلَمْ یُضَیِّعْ لَکَ طاعَةً

طاعتی را تباه نکرده است؛

وَلَمْ یَهْتِکْ لَکَ حُرْمَةً ‌

حرمتی را هتک نکرده است؛

وَلَمْ یُبَدِّلْ ولَکَ فَریضَةً

واجبی را عوض ننموده است؛

وَلَمْ یُغَیِّرْ لَکَ شَریعَةً

‌و قانونی را تغییر نداده است؛

وَأَنَّهُ الْإِمامُ التَّقِیُّ الْهادِی الْمَهْدِیُّ الطَّاهِرُ التَّقِیُّ الْوَفِیُّ الرَّضِیُّ الزَّکِیُّ. ‌

او امامی پرهیزکار هدایت‌گر رهبری هدایت‌شده پاک‌سرشت باتقوا باوفا پسندیده و نیک سیرت است.

أَللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلَیْهِ وَعَلی ابآئِهِ

خداوندا؛ بر او و پدرانش درود فرست

وَأَعْطِهِ فی نَفْسِهِ وَوُلْدِهِ

و در مورد خودش فرزندان

وَأَهْلِهِ وَذُرِّیَّتِهِ وَاُمَّتِهِ‌

و خانواده‌اش امتش

ص: 231

‌وَجَمیعِ رَعِیَّتِهِ

و جمیع زیر دستان او

ما تُقِرُّ بِهِ عَیْنَهُ

چیزی عطا کن که چشمش را به آن روشن نمایی

وَتَسُرُّ بِهِ نَفْسَهُ

و روانش را به آن شاد گردانی؛

وَتَجْمَعُ لَهُ مُلْکَ‌ الْمُمْلَکاتِ کُلِّها

و حکومت همه ممالک

‌قَریبِها وَبَعیدِها

• اعمّ از دور و نزدیک

وَعَزیزِها وَذَلیلِها

‌ قوی و ضعیف - تحت سیطره او درآید

حَتَّی یجْرِیَ حُکْمُهُ عَلی کُلِّ حُکْمٍ

و فرمانش بر هر حکمی نافذ باشد

وَیَغْلِبَ بِحَقِّهِ عَلی کُلِّ باطِلٍ.

و کلمه حقّش بر هر باطلی غالب گردد.

أَللَّهُمَّ وَاسْلُکْ بِنا عَلی یَدَیْهِ مِنْهاجَ الْهُدی

خدایا؛ به دست مبارکش ما را بر طریق هدایت روان کن

وَالْمَحَجَّةَ الْعُظْمی

و بر شاهراه روشن

‌وَالطَّریقَةَ الْوُسْطی

و راه میانه و اعتدال

اَلَّتی یَرْجِعُ إِلَیْهَا الْغالی

که هر افراطگر پیشرو و هر تفریط پیشه

وَیَلْحَقُ بِهَا التَّالی.

• عقب‌مانده باید بدان باز گردد - استوار فرما.

أَللَّهُمَّ وَقَوِّنا عَلی طاعَتِهِ

خدایا؛ ما را بر طاعتش نیرومند گردان

وَثَبِّتْنا عَلی مُشایَعَتِهِ

و بر پیرویش ثابت قدم بدار

‌ وَامْنُنْ عَلَیْنا بِمُتابَعَتِهِ

و با نعمت پیروی از او بر ما منّت بگذار

وَاجْعَلْنا فی حِزْبِهِ الْقَوَّامینَ بِأَمْرِهِ

و ما را جزو گروه او که عهده‌دار امر او هستند قرار ده که به فرمانش سر فرود می‌آورند

اَلصَّابِرینَ مَعَهُ

و در راهش صبر پیشه می‌کنند

اَلطَّالِبینَ رِضاکَ بِمُناصَحَتِهِ

و از خیرخواهی او رضای تو را می‌طلبند.

حَتَّی تَحْشُرَنا یَوْمَ الْقِیامَةِ فی‌أَنْصارِهِ وَأَعْوانِهِ

تا در نهایت در روز قیامت ما را در گروه یاران و مددکاران

وَمُقَوِّیَةِ سُلْطانِهِ‌

و تقویت‌کنندگان حکومت بابرکتش محشور نمایی. ‌

. أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَاجْعَلْ ذلِکَ کُلَّهُ مِنَّا لَکَ خالِصاً مِنْ کُلِّ شَکٍّ وَشُبْهَةٍ

و همه این‌ها را از ما خالص و به دور از هر شکّ و شبهه

‌وَرِیآءٍ وَسُمْعَةٍ

و ریا و سمعه قرار بده؛

حَتَّی لانَعْتَمِدَ بِهِ غَیْرَکَ

آن گونه که با این کار به غیر تو اعتماد نکنیم

وَلانَطْلُبَ بِهِ إِلّا وَجْهَکَ

و از این کار جز تو را نطلبیم؛

وَحَتَّی تُحِلَّنا مَحَلَّهُ

باشد که ما را در محلّ و جایگاه آن حضرت وارد نمایی

وَتَجْعَلَنا فِی الْجَنَّةِ مَعَهُ

‌و ما را در بهشت همراه او گردانی

ص: 232

وَلاتَبْتَلِنا فی أَمْرِهِ بِالسَّامَةِ وَالْکَسَلِ وَالْفَتْرَةِ وَالْفَشَلِ

و در انجام فرمان او ما را به تنبلی سستی ضعف و گسستگی مبتلا نسازی؛

‌ وَاجْعَلْنا مِمَّنْ تَنْتَصِرُ بِهِ لِدینِکَ

و ما را از کسانی قرار ده که دینت را به وسیله آنان یاری می‌کنی

وَتُعِزُّ بِهِ نَصْرَ وَلِیِّکَ

و یاری ولیّت را به او تقویت می‌کنی

وَلاتَسْتَبْدِلْ بِنا غَیْرَنا

‌ کسی را جایگزین ما مکن؛

فَإِنّ اسْتِبْدالَکَ بِنا غَیْرَنا عَلَیْکَ یَسیرٌ

‌ زیرا این جایگزینی بر تو آسان است

وَهُوَ عَلَیْنا کَبیرٌ

ولی بر ما بسی سنگین و دشوار.

إِنَّکَ عَلی کُلّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ.

باور دارم که تو بر هر چیزی توانایی.

أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی وُلاةِ عُهُودِهِ

خدایا؛ بر فرماندارانش درود فرست

وَبَلِّغْهُمْ امالَهُمْ

و به آرزوهای )مقدّس‌شان( برسان

وَزِدْ فی اجالِهِمْ

بر عمرشان بیفزا

وَانْصُرْهُمْ

و یاریشان فرما

وَتَمِّمْ لَهُمْ ما أَسْنَدْتَ إِلَیْهِمْ مِنْ أَمْرِو ودینِکَ

و آن چه از امر دینت به آن‌ها مربوط ساخته‌ای کامل تمام گردان

وَاجْعَلْنا لَهُمْ أَعْواناً

و ما را از مددکاران آنان قرار ده

وَعَلی دینِکَ أَنْصاراً

و از یاری‌کنندگان دینت مقرّر فرما.

وَصَلِّ عَلی ابآئِهِ الطَّاهِرینَ الْأَئِمَّةِ الرَّاشِدینَ.

بر پدران پاکش امامان رشید و راهنمای بشر درود فرست

أَللَّهُمَّ فَإِنَّهُمْ مَعادِنُ کَلِماتِکَ

. بارخدایا؛ آنان معدن‌های کلمات تو

وَخُزَّانُ عِلْمِکَ

و گنجینه‌های دانش و علوم تو

وَوُلاةُ أَمْرِکَ

و سرپرستان امر تو

وَخالِصَتُکَ مِنْ عِبادِکَ ‌

و بندگان مخلص تو ‌

وَخِیَرَتُکَ مِنْ خَلْقِکَ

و نیکوکاران از میان بندگان تو

وَأَوْلِیآئُکَ وَسَلآئِلُ أَوْلِیآئِکَ

و دوستان تو و فرزندان اولیای تو

‌ وَصَفْوَتُکَ وَأَوْلادُ أَصْفِیآئِکَ

و برگزیدگان و فرزندان برگزیدگان تو هستند.

صَلَواتُکَ وَرَحْمَتُکَ وَبَرَکاتُکَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعینَ.

‌درود و رحمت و برکت‌های تو بر آنان نثار باد.

أَللَّهُمّ وَشُرَکاؤُهُ فی أَمْرِهِ

خدایا؛آنان که در امر او شریک‌اند

وَمُعاوِنُوهُ عَلی طاعَتِکَ ‌

و بر طاعت تو مددکاران اویند؛

اَلَّذینَ جَعَلْتَهُمْ حِصْنَهُ وَسِلاحَهُ وَمَفْزَعَهُ وَاُنْسَهُ

کسانی که تو دژ اسلحه پناهگاه و مایه انس او قرارشان دادی؛

اَلَّذینَ سَلَوْا عَنِ الْأَهْلِ وَالْأَوْلادِ ‌

آن‌هایی که از اهل و اولاد خود بریدند

ص: 233

‌وَتَجافُوا الْوَطَنَ

و ترک وطن گفتند

وَعَطَّلُوا الْوَثیرَ مِنَ الْمِهادِ

و تخت‌های استراحت را رها کردند؛

قَدْ رَفَضُوا تِجاراتِهِمْ

تجارت‌ها را کنار گذاشتند؛

وَأَضَرُّوا بِمَعایِشِهِمْ ‌

و به معیشت‌های خودشان ضرر زدند؛

وَفُقِدُوا فی أَنْدِیَتِهِمْ بِغَیْرِ غَیْبَةٍ عَنْ مِصْرِهِمْ

و بدون این که از شهرهای‌شان خارج شوند به عزلت و گوشه‌نشینی افتادند؛

وَحالَفُوا الْبَعیدَ مِمَّنْ عاضَدَهُمْ عَلی أَمْرِهِمْ

و با هر کس که در کارها یاری‌شان نماید پیمان بستند؛ گرچه نسبتی دور با آن‌ها داشتند

وَخالَفُوا الْقَریبَ مِمَّنْ صَدَّ عَنْ وِجْهَتِهِمْ

و با نزدیکانی که آن‌ها را از مقصودشان باز بدارد مخالفت ورزیدند؛

وَائْتَلَفُوا بَعْدَ التَّدابُرِ وَالتَّقاطُعِ فی دَهْرِهِمْ ‌

بعد از جدایی‌ها گردهم آمدند ‌

وَقَطَعُوا الْأَسْبابَ الْمُتَّصِلَةَ بِعاجِلِ حُطامٍ مِنَ الدُّنْیا.

و اسباب به هم‌پیوسته دنیوی را که وسیله بهره‌بردن اندک از دنیا بود قطع نمودند.

فَاجْعَلْهُمُ اللَّهُمَّ فی حِرْزِکَ وَفی ظِلِّ کَنَفِکَ

بدین سان خدایا؛ آن‌ها را در حفظ و حراست خود و در سایه لطف و حمایت خویش قرار ده

وَرُدَّ عَنْهُمْ بَأْسَ مَنْ قَصَدَ إِلَیْهِمْ بِالْعَداوَةِ مِنْ خَلْقِکَ ‌

و شرّ هر آن که قصد بدی به آن‌ها را دارد از آنان باز گردان؛

وَأَجْزِلْ لَهُمْ مِنْ ودَعْوَتِکَ مِنْ کِفایَتِکَ وَمَعُونَتِکَ لَهُمْ

کفایت و کمک و تأیید و یاریت را نسبت به آن‌ها زیاد کن

وَتَأْییدِکَ وَنَصْرِکَ إِیَّاهُمْ ما تُعینُهُمْ بِهِ عَلی طاعَتِکَ

آنچه ایشان را بر طاعت تو یاری‌شان کند

وَأَزْهِقْ بِحَقِّهِمْ باطِلَ مَنْ أَرادَ إِطْفآءَ نُورِکَ

و به واسطه حقّانیّت ایشان باطل هر کسی را که می‌خواهد نور تو را خاموش کند نابود گردان

وَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ

و بر محمّد و آل او درود فرست. ‌

. وَامْلَأْ بِهِمْ کُلَّ اُفُقٍ مِنَ الْآفاقِ وَقُطْرٍ مِنَ الْأَقْطارِ قِسْطاً وَعَدْلاً وَرَحْمَةً وَفَضْلاً ‌

خدایا؛ به وسیله آن‌ها تمام اُفق‌های عالم و اقطار دنیا را از عدل و قسط و رحمت و فضل خودت پُر کن

‌ وَاشْکُرْ لَهُمْ عَلی حَسَبِ کَرَمِکَ وَجُودِکَ

و از آنان به اندازه کرم و بخشش خودت

وَما مَنَنْتَ بِهِ عَلَی‌الْقآئِمینَ بِالْقِسْطِ مِنْ عِبادِکَ

و آن گونه که بر برپاکنندگان عدل و داد از میان بندگانت منّت گذاردی سپاسگزاری کن

ص: 234

وَاذْخَرْ لَهُمْ مِنْ ثَوابِکَ ما تَرْفَعُ لَهُمْ بِهِ الدَّرَجاتِ

و برای آن‌ها ثوابی ذخیره ساز که به وسیله آن به درجات و مرتبه‌ای رفیع برسند؛

إِنَّکَ تَفْعَلُ ما تَشآءُ وَتَحْکُمُ ما تُریدُ

همانا تو هر آنچه را بخواهی انجام می‌دهی و بدان‌چه اراده نمایی حکم می‌کنی؛

امینَ رَبَّ الْعالَمینَ.⁽¹⁾

ای پروردگار عالمیان؛ این دعاها را اجابت فرما.

سیّد بزرگوار رضی الدین علیّ بن طاووس‌رحمه الله می‌فرماید: این روایت شامل‌بخشی از دعاست که روایت اوّلی آن را نداشت. پس اگر می‌خواهی از اهل سعادت‌گردی این دعا را بخوان و در این دعاها جانب پروردگار را حفظ کن و در پیشگاه اوکمال ادب را به جای آور.⁽²⁾

کفعمی‌رحمه الله در «المصباح» چنین می‌گوید: یونس بن عبدالرحمان از حضرت امام رضاعلیه السلام‌روایت می‌کند که آن حضرت پیوسته بر دعا کردن برای صاحب الأمر صلوات اللَّه علیه باخواندن این دعا دستور می‌داد: «أللّهمّ ادفع عن ولیّک وخلیفتک ...» وی دعا را مانندآنچه گذشت تا عبارت «وهو علینا کبیر» ادامه داده سپس این قسمت را نقل کرده است:

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی وُلاةِ عَهْدِهِ وَالْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ

خدایا؛ بر والیان عهدش و پیشوایان پس از او رحمت فرست

وَبَلِّغْهُمْ امالَهُمْ

و به آرزوهای‌شان برسان

وَزِدْ فی اجالِهِمْ

و بر عمرشان بیفزا

وَأَعِزَّ نَصْرَهُمْ

و یاری ایشان را تقویت فرما

وَتَمِّمْ لَهُمْ ما أَسْنَدْتَ إِلَیْهِمْ‌مِنْ أَمْرِکَ لَهُمْ

و آن چه از دینت را به آن‌ها مربوط ساخته‌ای کامل نما

وَثَبِّتْ دَعآئِمَهُمْ

و پایه‌های آن‌ها را استوار کن

وَاجْعَلْنا لَهُمْ أَعْواناً وَعَلی دینِکَ أَنْصاراً

و ما را یاران آن‌ها و یاوران دینت قرار ده.

فَإِنَّهُمْ مَعادِنُ کَلِماتِکَ

همانا آن‌ها معدن‌های کلمات تو

وَخُزَّانُ عِلْمِکَ

گنجینه‌های علم و دانش تو

وَأَرْکانُ تَوْحیدِکَ

استوانه‌های وحید تو

وَدَعآئِمُ دینِکَ

‌ پایه‌های دین تو

‌ وَوُلاةُ أَمْرِکَ

سرپرستان امر تو

وَخالِصَتُکَ مِنْ عِبادِکَ

بندگان خالص تو

وَصَفْوَتُکَ مِنْ خَلْقِکَ

برگزیده از میان بندگان تو

وَأَوْلِیآؤُکَ وَسَلآئِلُ أَوْلِیآئِکَ

دوستان و فرزندان دوستان تو

ص: 235

1) 94. جمال الاُسبوع: 310 و 314.

2) 95. جمال الاُسبوع: 310 و 314.

وَصَفْوَةُ أَوْلادِ نَبِیِّکَ

و برگزیدگان فرزندان پیامبر تو هستند؛

وَالسَّلامُ عَلَیْهِمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ. ⁽¹⁾

درود و سلام و رحمت خداوند و برکت‌های او بر همه آنان نثار باد

دعا برای محشورشدن با حضرت امام رضاعلیه السلام

أَللَّهُمَّ أَعْطِنِی الْهُدی

خداوندا؛ مرا هدایت کن

وَثَبِّتْنی عَلَیْهِ امِناً

و بر آن ثابت بدار در حالیکه ایمن باشم ‌

أَمْنَ مَنْ لا خَوْفَ‌ عَلَیْهِ

ایمنی کسی که هیچ‌گونه ترسی بر او نیست

وَلا حُزْنَ وَلا جَزَعَ

و هرگز غم و غصّه و بی‌تابی ندارد

إِنَّکَ أَهْلُ التَّقْوی وَأَهْلُ الْمَغْفِرَةِ

که تو شایسته تقوا و اهل آمرزش هستی

هر کس این دعا را بخواند و آن را دعای خود قرار دهد )یعنی زیاد بخواند( باحضرت امام رضاعلیه السلام محشور می‌شود.⁽²⁾

دعای محشور شدن با اهل بیت‌علیهم السلام

اسماعیل بن سهل گفت: به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کردم: دعایی به من بیاموزکه وقتی آن را خواندم در دنیا و آخرت با شما خاندان باشم.

آن حضرت برایم نوشت:

دعای هر روز بعد از اقامه و...

سوره «إِنَّا أَنْزَلْناهُ» را زیاد بخوان و دو لبت را به ذکر استغفار تر و تازه بدار )یعنی زیاد استغفار کن(.⁽³⁾

ص: 236

1) 96. بحار الأنوار: 115/102 صحیفه مهدیّه )مترجم چاپ نهم(: 346.

2) 97. المصباح: 406 البلد الأمین: 630 الجُنّة الواقیة والجَنّة الباقیة )مخطوط(: 59.

3) 98. الدعوات: 49.

دعای توبه هنگام شنیدن اذان صبح و مغرب

عبّاس - خادم حضرت امام رضاعلیه السلام - گوید: از مولایم شنیدم که فرمود:

هر کس هنگامی که اذان صبح را می‌شنود و نیز هنگام شنیدن اذان مغرب این‌دعا را بخواند سپس در آن روز یا در آن شب مرگ به سراغ او آید توبه‌کننده ازدنیا رود و وارد بهشت گردد:

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِإِقْبالِ نَهارِکَ وَإِدْبارِ لَیْلِکَ وَحُضُورِ صَلَواتِکَ وَأَصْواتِ دُعآئِکَ ‌

خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به روی‌آوردن روزت و روی‌گردان شبت و حضوریافتن نمازهایی که برای تو انجام می‌دهند و صداهای دعایی که تو را می‌خوانند

أَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

‌که بر محمّد و آل محمّد درود فرستی

وَأَنْ تَتُوبَ عَلَیَّ إِنَّکَ التَّوَّابُ الرَّحیمُ.⁽¹⁾

توبه‌ام را بپذیری که تو بسیار توبه‌پذیر و مهربان هستی.

دعای هر روز بعد از اقامه و قبل از نماز

عبدالرحمان بن نجران از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

پس از اقامه و قبل از شروع نماز بگو:

أَللَّهُمَّ رَبَّ هذِهِ الدَّعْوَةِ التَّآمَّةِ

خداوندا؛ ای پروردگار این دعوت کامل

وَالصَّلاةِ الْقآئِمَةِ

و نماز برپا شده )

بَلِّغْ مُحَمَّداً صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ( الدَّرَجَةَ وَالْوَسیلَةَ وَالْفَضْلَ وَالْفَضیلَةَ )

حضرت( محمّد را)که درود خدا بر او و آل او باد( به آن درجه والا و مرتبه وسیله و برتری و فضیلت برسان

ص: 237

1) 99. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 198/1 البلد الأمین: 50 المصباح: 56.

بِاللَّهِ اَسْتَفْتِحُ

به نام خدا و کمک او آغاز می‌کنم

وَبِاللَّهِ اَسْتَنْجِحُ

و از او موفقیّت و رستگاری می‌طلبم

وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ وَالِ مُحَمَّدٍ أَتَوَجَّهُ.

و به واسطه )حضرت( محمّد رسول خدا و آل محمّد به خدا روی آورده و توجّه می‌کنم.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ ‌

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَاجْعَلْنی بِهِمْ عِنْدَکَ وَجیهاً فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبینَ.⁽¹⁾

و مرا به واسطه ایشان در دنیا و آخرت نزد خودت آبرومند و از مقرّبان درگاهت قرار بده.

دعای ساعت هشتم هر روز

دعای دیگر در ساعت هشتم...

ساعت هشتم - از هنگامی که چهار رکعت نماز بعد از فرا رسیدن ظهر خوانده‌شود تا وقت نماز عصر - اختصاص به حضرت امام رضا علیه السلام دارد در آن ساعت این‌دعا را بخوانید:

یا خَیْرَ مَدْعُوٍّ

ای بهترین خوانده‌شده؛

یا خَیْرَ مَنْ أَعْطی

ای بهترین عطاکننده؛

یا خَیْرَ مَنْ سُئِلَ

‌ای بهترین کسی که از او درخواست شده؛

‌ یا مَنْ أَضآءَ بِاسْمِهِ ضَوْءَ النَّهارِ

ای آنکه روشنائی داده به نام خود روشنی روز را؛

وَأَظْلَمَ بِهِ ظُلْمَةَ اللَّیْلِ ‌

و تاریکی داده به نام خود تاریکی شب را

وَسالَ بِاسْمِهِ وابِلَ السَّیْلِ

و باران شدید را به نام خود روان گردانده

وَرَزَقَ أَوْلِیآءَهُ کُلَّ خَیْرٍ یا مَنْ عَلَا السَّماواتِ نُورُهُ ‌

و هر خیر و خوبی را به اولیاء و دوستانش روزی کرده ای کسی که نورش آسمان‌ها را پر کرده

وَالْأَرْضَ ضَوْئُهُ

و روشنائی‌اش زمین را فرا گرفته

وَالشَّرْقَ وَالْغَرْبَ رَحْمَتُهُ ‌

و رحمتش بر شرق و غرب گسترده گشته

یا واسِعَ جودالْجُودِ.

ای دارای و بخشش فراگیر.

أَسْأَلُکَ بِحَقِّ وَلِیِّکَ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضا عَلَیْهِ السَّلامُ

از تو می‌خواهم به حقّ ولیّت )حضرت( علیّ بن موسی الرضا - که بر او سلام باد -

ص: 238

1) 100. فلاح السائل: 155 مستدرک الوسائل: 123/4 بحار الأنوار: 375/84

وَاُقَدِّمُهُ بَیْنَ یَدَیْ حَوآئِجی وَرَغْبَتِی إِلَیْکَ

و او را پیشاپیش حاجت‌ها و درخواست‌هایم در پیشگاه تو مقدّم می‌دارم

أَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

که بر محمّد و آل محمّد درود فرستی

وَأَنْ تَکْفِیَنی بِهِ

و مرا به واسطه او کفایت کنی ‌

وَتُنْجِیَنی مِمَّا أَخافُهُ‌ وَأَحْذَرُهُ فی جَمیعِ أَسْفاری

و از آنچه می‌ترسم اجتناب می‌کنم در همه سفرهایم

وَفِی الْبَراری وَالْقِفارِ

و در دشت و صحرا

وَالْأَوْدِیَةِو وَالْاکامِ

و درّه‌ها و تپّه‌ها

وَالْغِیاضِ وَالْجِبالِ

و جنگل‌ها و کوه‌ها

وَالشِّعابِ وَالْبِحارِ

گردنه‌ها و دریاها مرا رهایی بخش

یا واحِدُ یا قَهَّارُ

ای یگانه؛ ای بسیار چیره‌شونده؛

‌ یا عَزیزُ یا جَبَّارُ یا سَتَّارُ

ای نیرومند؛ ای قدرتمند؛ ای بسیار پوشنده؛

وَأَنْ تَفْعَلَ بی کَذا وَکذا. ⁽¹⁾و )از تو می‌خواهم که( با من «چنین و چنان» کنی.

دعای دیگر در ساعت هشتم هر روز

أَللَّهُمَّ أَنْتَ الْکاشِفُ لِلْمُلِمَّاتِ

خداوندا؛ تو برطرف‌کننده بلاها و مصیبت‌هائی

وَالْکافی لِلْمُهِمَّاتِ ‌

و کفایت‌کننده سختی‌ها

‌ وَالْمُفَرِّجُ لِلْکُرُباتِ

و گشاینده اندوه‌ها

وَالسَّامِعُ لِلْأَصْواتِ

و شنونده صداها

وَالْمُخْرِجُ مِنَ الظُّلُماتِ ‌

و خارج‌کننده از تاریکی‌ها

‌ وَالْمُجیبُ لِلدَّعَواتِ

و اجابت‌کننده دعاها

اَلرَّاحِمُ لِلْعَبَراتِ

رحم‌کننده به اشک چشم‌ها

جَبَّارُ الْأَرْضِ وَالسَّماواتِ.

‌ آفریننده زمین و آسمان هستی.

یا وَلِیّ یا مَوْلی

‌ ای سرپرست؛ای عهده‌دار )امور

یا عَلِیُّ یا أَعْلی

ای بلندمرتبه؛ ای برتر؛

یا کَریمُ یا أَکْرَمُ

(؛ای بزرگوار؛ ای ارجمند؛

‌ یا مَنْ لَهُ الْإِسْمُ الْأَعْظَمُ

ای کسی که اسم اعظم از برای اوست

یا مَنْ عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ یَعْلَمْ ‌

ای کسی که انسان را آموختی آنچه را که نمی‌دانست

ص: 239

1) 101. البلد الأمین: 210 المصباح: 187 و در مصباح المتهجّد: 515 با تفاوت.

فاطِرُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ

و او است آفریننده آسمان‌ها و زمین است

وَهُوَ یُطْعِمُ وَلایُطْعَمُ‌

که روزی می‌دهد و کسی به او روزی نمی‌دهد.

‌. أَسْأَلُکَ بِمُحَمَّدِنِ الْمُصْطَفی مِنَ الْخَلْقِ

از تو درخواست می‌کنم به حقّ )حضرت( محمّد که برگزیده‌شده از میان آفریدگان است

اَلْمَبْعُوثِ بِالْحَقِّ

و به حق برانگیخته شده است

وَبِأَمیرِالْمُؤْمِنینَ الَّذی أَوْلَیْتَهُ فَأَلْفَیْتَهُ شاکِراً

‌ و به حقّ امیر مؤمنان که به او لطف و احسان کردی و او را شکرگزار دیدی

وَابْتَلَیْتَهُ فَوَجَدْتَهُ صابِراً

و مبتلایش ساختی پس او را شکیبا یافتی

وَبِالْإِمامِ الرِّضا عَلِیِّ بْنِ مُوسَی

‌و به حقّ امام رضا حضرت علیّ بن موسی

‌الَّذی أَوْفی بِعَهْدِکَ

که به عهد و پیمان تو وفا کرد

وَوَثَقَ بِوَعْدِکَ

و به وعده‌ات اطمینان نمود

‌ وَأَعْرَضَ عَنِ الدُّنْیا وَقَدْ أَقْبَلَتْ إِلَیْهِ

و از دنیا روی گردانید در حالی‌که به او روی آورده بود

وَرَغِبَ عَنْ زینَتِها وَقَدْ رَغِبَتْ فیهِ

و زینت آن را نخواست در حالیکه زینت دنیا به او تمایل نشان داد

أَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

که بر محمّد و آل محمّد درود فرستی

فَقَدْ تَوَسَّلْتُ بِهِمْ إِلَیْکَ

‌ به راستی که من به واسطه ایشان به تو توسّل جسته‌ام

وَقَدَّمْتُهُمْ أَمامی وَبَیْنَ یَدَیْ حَوآئِجی

و آنان را پیشاپیش خود و حاجت‌هایم مقدّم ساخته‌ام

أَنْ تَهْدِیَنی إِلی سَبیلِ مَرْضاتِکَ

تا مرا به راهی که رضا و خشنودی تو در آن است رهنمون گردی

وَتُیَسِّرَ أَسْبابَ طاعَتِکَ

ولی اسباب اطاعت خود را برایم فراهم سازی

وَتُوَفِّقَنی لِابْتِغآءِ الزُّلْفَةِ بِمُوالاةِ أَوْلِیآئِکَ

و مرا توفیق دهی برای یافتن منزلت به وسیله دوستی اولیائت

وَإِدْراکِ الْحَظْوَةِ مِنْ مُعاداةِ أَعْدآئِکَ

و درک کردن حظّ و بهره از دشمنی دشمنانت

وَتُعینَنی عَلی أَدآءِ فَرآئِضِکَ

و یاری رسانی مرا در انجام‌دعای مهمّی در هر روز واجباتت

وَاسْتِعْمالِ سُنَّتِکَ

و به کار گرفتن سنّتت

وَتُوَفِّقَنی عَلَی الْمَحَجَّةِ الْمُؤَدِّیَةِ

و هموار سازی برایم راهی را که‌نماز هدیه به امام رضاعلیه السلام

إِلَی الْعِتْقِ مِنْ عَذابِکَ وَالْفَوْزِ

به رهایی از عذابت و رستگاری من کشیده شود

بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.⁽¹⁾به رحمتت ای مهربان‌ترین مهربانان.

ص: 240

1) 102. المصباح: 187 مفتاح الفلاح: 469 بحار الأنوار: 349/86 مقباس المصابیح: 343.

بخش دهم

هشت عمل عبادی در رابطه با ایّام هفته

در این بخش هشت عمل عبادی را که در ارتباط با حضرت علیّ بن موسی‌الرّضاعلیهما السلام در روزهای هفته است نقل می‌کنیم:

نماز هدیه به حضرت امام رضاعلیه السلام در روز یکشنبه

راوندی‌رحمه الله در کتاب «سلوة الحزین» می‌نویسد: فرموده‌اند:

بنده روز جمعه هشت رکعت نماز می‌گذارد؛ چهار رکعت را هدیه به رسول‌خداصلی الله علیه وآله و چهار رکعت دیگر را هدیه به حضرت فاطمه‌علیها السلام می‌نماید روز شنبه چهاررکعت هدیه به امیرالمؤمنین‌علیه السلام روز یکشنبه چهار رکعت هدیه به امام حسن‌مجتبی‌علیه السلام روز دوشنبه چهار رکعت هدیه به حضرت اباعبداللَّه حسین بن علی‌علیهما السلام روز سه شنبه چهار رکعت هدیه به حضرت علیّ بن الحسین‌علیهما السلام روز چهارشنبه‌

ص: 241

چهار رکعت هدیه به حضرت محمّد بن علی‌علیهما السلام روز پنجشنبه چهار رکعت هدیه به‌حضرت جعفر بن محمّدعلیهما السلام می‌نماید.

سپس در روز جمعه دوباره هشت رکعت نماز می‌خواند چهار رکعت را به‌رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم و چهار رکعت دیگر را به حضرت فاطمه‌علیها السلام هدیه می‌کند روز شنبه‌چهار رکعت هدیه به حضرت موسی بن جعفرعلیهما السلام روز یکشنبه چهار رکعت هدیه به‌حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیهما السلام روز دوشنبه چهار رکعت هدیه به حضرت محمّدبن علی‌علیهما السلام روز سه‌شنبه چهار رکعت هدیه به حضرت علیّ بن محمّدعلیهما السلام روزچهارشنبه

چهار رکعت به حضرت حسن بن علی‌علیهما السلام و روز پنجشنبه چهار رکعت‌هدیه به حضرت صاحب الزمان )ارواحنا فداه( می‌نماید.⁽¹⁾

و بعد از هر رکعت این دعا را می‌خواند:

أَللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلامُ

خداوندا؛ )تو از هر گونه عیب و نقصی پاکی و( تو سلامت دهنده‌ای

وَمِنْکَ السَّلامُ

و سلامت از تو است

وَإِلَیْکَ یَعُودُ السَّلامُ

و بازگشت آن بسوی تو است

حَیِّنا رَبَّنا مِنْکَ بِالسَّلامِ.

پروردگارا؛ به ما از ناحیه خودت سلام و سلامت هدیه کن.

أَللَّهُمَّ إِنَّ هذِهِ الرَّکَعاتِ هَدِیَّةٌ مِنّی إِلی وَلِیِّکَ

خداوندا؛ این چند رکعت نماز هدیه‌ای است از من به ولیّ تو

‌«فُلانِ بْنِ فُلانٍ»⁽²⁾

فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ وَبَلِّغْهُ‌ إِیَّاها «فلان پسر فلان»

پس بر محمّد و آل محمّد درود فرست و این )هدیه( را به آن حضرت برسان

‌ وَأَعْطِنی أَفْضَلَ أَمَلی وَرَجآئی فیکَ وَفی رَسُولِکَ وَفیهِ

و برتر از آنچه آرزو و امید به تو و رسولت و این امام بزرگوار دارم به من عطا کن

و آنچه دوست داری دعا کن و از خدا بخواه.⁽³⁾

ص: 242

1) 103. و3. الدعوات: 108.

2) 104. در نماز هدیه به حضرت امام رضاعلیه السلام به جای «فلان بن فلان» بگوید: «عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضا».

3) 105. الدعوات: 108.

زیارت حضرت امام رضا علیه السلام و ...

در روز چهارشنبه

روز چهارشنبه به نام حضرت موسی بن جعفر حضرت امام رضا امام جواد وامام هادی صلوات اللَّه علیهم اجمعین است. زیارت آن بزرگواران در این روز چنین است:

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا أَوْلِیآءَ اللَّهِ

سلام بر شما ای اولیای خداوند

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا حُجَجَ اللَّهِ ‌

سلام بر شما ای حجّت‌های الهی ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا نُورَ اللَّهِ فی ظُلُماتِ الْأَرْضِ

‌ سلام بر شما ای نور خدا در تاریکی‌های زمین سلام بر شما

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَعَلی الِ بَیْتِکُمُ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ.

درود و صلوات خداوند بر شما و بر اهل بیت پاک و پاکیزه شما

بِأَبی أَنْتُمْ وَاُمّی‌لَقَدْ عَبَدْتُمُ اللَّهَ مُخْلِصینَ ‌

پدر و مادرم فدای شما؛خدا را خالصانه پرستش کردید

وَجاهَدْتُمْ فِی اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ حَتَّی أَتاکُمُ الْیَقینُ

و آنگونه که شایسته است در راه خدا جهاد کردید تا آنکه دنیا را وداع کردید

فَلَعَنَ اللَّهُ أَعْدآئَکُمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ أَجْمَعینَ

خداوند همه دشمنان شما را از آدمیان و پریان لعنت کند

وَأَنَا أَبْرَءُ إِلَی اللَّهِ وَإِلَیْکُمْ مِنْهُمْ. ‌

و من به سوی خدا و شما از آنان بیزاری می‌جویم.

‌ یا مَوْلایَ یا أَبا إِبْراهیمَ مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ

ای مولای من؛ ای ابا ابراهیم موسی بن جعفر

یا مَوْلایَ یا أَبَا الْحَسَنِ عَلِیَّ بْنَ مُوسی

یابن جعفر؛ای مولای من؛ ای ابا الحسن علیّ بن موسی؛

‌ یا مَوْلایَ أَبا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ یا مَوْلایَ یا أَبَا الْحَسَنِ عَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ

ای مولای من؛ ابا جعفر محمّد بن علی ای سرور من ای ابا الحسن علی بن محمّد

ص: 243

أَنَا مَوْلًی لَکُمْ

من بنده شما هستم

مُؤْمِنٌ بِسِرِّکُمْ وَجَهْرِکُمْ

به پنهان شما و آشکار شما ایمان دارم

مُتَضَیِّفٌ بِکُمْ‌محمّد؛فی یَوْمِکُمْ هذا وَهُوَ یَوْمُ الْأَرْبَعآءِ

در این روزی که بنام شما است یعنی روز چهارشنبه میهمان شما

وَمُسْتَجیرٌ بِکُمْ

و پناهنده به درگاه شما هستم

فَأَضیفُونی وَأَجیرُونی ‌

پس میهمان‌نوازی کنید و مرا پناه دهید

بِالِ بَیْتِکُمُ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ.⁽¹⁾

به حرمت اهل بیت پاک و پاکیزه‌تان.

زیارت دیگر حضرت امام رضا علیه السلام در روز چهارشنبه

زیارت دیگر امام رضاعلیه السلام ...

مرحوم علّامه مجلسی این سلام و صلوات را در باب «زیارات معصومین‌علیهم السلام درایّام هفته» آورده است. چون درباره حضرت امام رضاعلیه السلام می‌باشد ممکن است‌خواندن این زیارت مخصوص روز چهارشنبه باشد:

اَلسَّلامُ عَلَی الرِّضَا الْمُرْتَضی

سلام بر حضرت رضا امام برگزیده

سَمِیِّ سَیِّدِ الْوَصِیّینَ ‌

همنام سرور اوصیاء

‌ وَإِمامِ الْمُتَّقینَ

و پیشوای پرهیزکاران

خَلیفَةِ الرَّحْمنِ

جانشین خداوند بخشنده

وَإِمامِ أَهْلِ الْقُرْانِ

و رهبر اهل قرآن

وَصاحِبِ التَّأْویلِ

و عالم به علم تأویل

وَمَعْدِنِ الْفُرْقانِ

و معدن تشخیص حقّ از باطل و جدا کننده آن

وَحامِلِ التَّوْراةِ وَالْإِنْجیلِ ‌

و دربردارنده تورات و انجیل ‌

وَإِفْنآءِ الْخَبیثاتِ وَالْأَباطیلِ

و از بین‌برنده آنچه پلیدی و باطل و ناروا است

وَالْقآئِلِ الْفاعِلِ

و گوینده‌ای که خود به گفته‌اش عمل می‌کند

وَالْحاکِمِ الْعادِلِ

و حاکم عدالت‌پیشه

وَالصَّادِقِ الْبَرِّ

و راستگوی نیکوکار

ص: 244

1) 106. جمال الاُسبوع: 40 بحار الأنوار: 215/102.

وَالْحآئِزِ الْفَخْرِ.

صاحب فخر و بزرگواری.

جَدُّهُ سَیِّدُ النَّبِیّینَ

جدّ او سرور پیامبران

وَأَبُوهُ سَیِّدُ الْوَصِیّینَ

و پدرش سرور اوصیاء است

وَإِلَیْهِ‌و ومَابُ الْأَوَّلینَ وَالْاخِرینَ‌

بازگشت همه پیشینیان و آیندگان به سوی او است..

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَبَا الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

سلام بر تو ای ابا الحسن علیّ بن‌مُوسَی الرِّضا موسی الرضا و رحمت خدا و برکات )بی‌پایان( او بر تو باد.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَعَلی الِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛ بر محمّد و بر آل محمّد درود فرست

وَکَما أَکْرَمْتَهُ بِمُحَمَّدٍ رَسُولِکَ

‌و همان‌گونه که او را به )حضرت( محمّد رسولت گرامی داشتی

وَجَعَلْتَهُ فِی الْحَقِّ دَلیلَکَ

و در مورد حقّ دلیل و راهنمای خودت قرار دادی

فَدَعا إِلی سَبیلِکَ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ

پس با حکمت و با پند و اندرز نیکو مردم را به راه تو دعوت کرد

فَأَکْمِلْ لَهُ الْعَهْدَ وَتَمِّمْ لَهُ الْوَعْدَ

پس پیمان را برای او کامل و وعده را برای او تمام گردان

‌وَأَیِّدْهُ وَذُرِّیَّتَهُ وَأَوْلِیآءَهُ بِالنَّصْرِ وَالْجُنْدِ

و او و فرزندان و دوستانش را با یاری و لشکر خود نیرومند و قوی گردان

لِیَخْلُصَ الدّینَ بِالْجِدِّ

تا دین را به طور جدّی و قطعی خالص گرداند

فَیَعْمَلَ فی ذلِکَ بِالْجَهْدِ

و در این راه تلاش و کوشش خود را به کار برد

وَیُصَیِّرَ لَکَ الدّینَ خالِصاً

و دین را برای تو خالص گرداند

وَالْحَمْدَ تامّاً.

و سپاسگزاری را کامل نماید.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَیْهِ حَیّاً وَمَیِّتاً

خداوندا؛ بر او در حال حیات و زندگی و پس از وفات درود فرست

وَعَجِّلْ فَرَجَنا بِهِ وَبِالْوَصِیِّ مِنْ بَعْدِهِ

و در فرج ما به سبب او و جانشین بعد از او شتاب فرما

وَانْصُرْهُ عَلی أَهْلِ طاعَةِ الشَّیْطانِ

و او را بر آنها که از شیطان پیروی و فرمانبرداری می‌کنند یاری نما

وَأَعْزِزْ بِهِ الْإیمانَ وَأَذْلِلْ بِهِ الشَّیْطانَ.⁽¹⁾و به واسطه او ایمان را عزّت و سرافرازی بخش و شیطان را خوار و ذلیل گردان.

ص: 245

1) 107. بحار الأنوار: 225/102.

طلب حاجت در روز پنجشنبه

حضرت امام رضاعلیه السلام از پدرانش‌علیهم السلام از حضرت امیرالمؤمنین علی‌علیه السلام روایت‌کرده است که فرمودند:

هر گاه یکی از شما حاجت و خواسته‌ای دارد روز پنجشنبه بامدادان در طلب‌آن رود و چون از منزل بیرون آمد آخر سوره «آل عمران» «آیة الکرسی» «إنّا أنزلناه» و سوره «حمد» را بخواند که در آن برآورده‌شدن حاجت‌های دنیاو آخرت است. ⁽¹⁾

ادعا پس از غسل روز جمعه

دعای‌امام‌رضاعلیه السلام‌درروزجمعه

به حضرت امام رضاعلیه السلام منسوب است که فرمودند:

غسل جمعه سنّتی است واجب آن را در سفر و هنگامی که در شهر خودت‌هستی ترک مکن.

از بعد از طلوع فجر هرگاه غسل کردی کفایت می‌کند و هر چه به ظهر نزدیکترباشد بهتر است و چون از غسل فارغ شدی بگو:

أَللَّهُمَّ طَهِّرْنی وَطَهِّرْ قَلْبی

خداوندا؛ مرا پاک گردان و قلب و روحم را پاک فرما

وَانْقِ غُسْلی ‌

و غسلم را پاکیزه گردان

ص: 246

1) 108. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 39/2 مکارم الأخلاق: 146/2 صحیفة الإمام‌الرضاعلیه السلام: 239 بحار الأنوار: 135/95و 159.

وَأَجْرِ عَلی لِسانی ذِکْرَکَ وَذِکْرَ نَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ ‌

و ذکر و یاد خودت و پیامبرت حضرت محمّد را - که درود خدا بر او و آلش باد - بر زبانم جاری کن

وَاجْعَلْنی مِنَ التَّوَّابینَ وَمِنَ الْمُتَطَهِّرینَ.

و مرا از توبه‌کنندگان و پاک‌شدگان قرار بده.

و اگر غسل جمعه را فراموش کردی هنگام صبح انجام دهی و عصر آن روز یافردایش به یاد آوردی آن را انجام بده.⁽¹⁾

دعای حضرت امام رضاعلیه السلام در روز جمعه

از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است:

در ظهر روز جمعه این دعا را بخوان:

لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَاللَّهُ أَکْبَرُ

معبودی جز خدا نیست و خدا بزرگتر از توصیف است

سُبْحانَ اللَّهِ

پاک و منزّه است خداوند

وَالْحَمْدُ للَّهِِ الَّذی لَمْ یَتَّخِذْ وَلَداً وَلَمْ یَکُنْ لَهُ شَریکٌ فِی الْمُلْکِ

و ستایش خداوندی را سزاست که فرزندی نگرفته و شریکی در پادشاهی و سلطنت ندارد ‌

وَلَمْ یَکُنْ لَهُ وَلِیٌّ مِنَ الذُّلِّ وَکَبِّرْهُ تَکْبیراً ‌

و هیچ یار و سرپرستی از روی ذلّت و ناتوانی اختیار نکرده است و او را به عظمت و بزرگی یاد کن

‌یا سابِغَ النِّعَمِ

ای آنکه نعمت‌هایش سرازیر است

یا دافِعَ النِّقَمِ ‌

ای دور کننده سختی‌ها

یا بارِئَ النَّسَمِ

ای آفریدگار موجودات

یا عَلِیَّ الْهِمَمِ

ای دارای همّت‌های والا

یا مُغْشِیَ الظُّلَمِ

ای پوشاننده تاریکی‌ها

یا ذَا الْجُودِ وَالْکَرَمِ

ای صاحب جود و بخشش و بزرگواری

یا کاشِفَ الضُّرِّ وَالْأَلَمِ

ای برطرف کننده زیان و ضرر و دشواری و درد

یا مُونِسَ الْمُسْتَوْحِشینَ فِی الظُّلَمِ

ای همدم وحشت‌زدگان در تاریکی‌ها

ص: 247

1) 109. فقه الرّضاعلیه السلام: 175.

یا عالِماً لایُعَلَّمُ

ای دانائی که دانش نیاموخته و تعلیم داده‌نشده

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ ‌

بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَافْعَلْ بی ما أَنْتَ أَهْلُهُ

و با من چنان کن که تو شایسته آن هستی

یا مَنِ اسْمُهُ دَوآءٌ

ای کسی که نامش دوا

وَذِکْرُهُ شِفآءٌ

و ذکر و یادش شفا

وَطاعَتُهُ غِنآءٌ

‌و اطاعت او سرمایه بی‌نیازی است

‌ إِرْحَمْ مَنْ رَأْسُ مالِهِ الرَّجآءُ

رحم کن به کسی که تمام سرمایه‌اش امید

وَسِلاحُهُ الْبُکآءُ

و اسلحه‌اش گریه است

سُبْحانَکَ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

پاک و منزّهی هیچ معبودی جز تو نیست

یا حَنَّانُ یا مَنَّانُ

ای روی‌آورنده به کسی که از او روی گردانیده ای ابتداکننده به نعمت و لطف پیش از درخواست

یا بَدیعَ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ یا

ای پدیدآورنده آسمان‌ها و زمین

ذَا الْجَلالِ وَالْإِکْرامِ.⁽¹⁾

ای صاحب عظمت و بزرگی و بزرگواری.

صد مرتبه صلوات در روز جمعه

محمّد بن فضیل از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرموده است:

من صلّی علیّ یوم الجمعة مائة صلاة قضی اللَّه له ستّین حاجة؛ ثلاثون‌حاجة للدّنیا وثلاثون حاجة للاخرة.⁽²⁾

هر کس در روز جمعه بر من صد مرتبه صلوات فرستد خداوند شصت حاجت اورا برآورده سازد؛ سی حاجت در مورد دنیا و سی حاجت در مورد آخرت.

ص: 248

1) 110. نزهة الزاهد: 241.

2) 111. وسائل الشیعة: 71/5 بحار الأنوار: 351/89.

صلوات در عصر جمعه

اشاره

این صلوات از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

در روز جمعه بعد از نماز عصر هفت مرتبه بگو:

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدِنِ الْمُصْطَفَیْنَ ‌

خداوندا؛ درود فرست بر محمّد و آل محمّد که برگزیده شده‌اند

‌ بِأَفْضَلِ صَلَواتِکَ

به برترین درودهایت

وَبارِکْ عَلَیْهِمْ بِأَفْضَلِ بَرَکاتِکَ

و برکت بده به ایشان به برترین برکت‌هایت

وَالسَّلامُ عَلی أَرْواحِهِمْ وَأَجْسادِهِمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و سلام بر جسم و جان پاک ایشان و رحمت خدا و برکات او بر آنان باد.

و اگر سوره «قدر» را بعد از نماز عصر ده مرتبه بخوانی پاداش فراوانی خواهی‌داشت.⁽¹⁾

جواز شعر خواندن در شب جمعه و ماه مبارک رمضان

در پایان این بخش مطلبی را که از حضرت امام رضاعلیه السلام درباره جواز شعر خواندن‌در شب جمعه و ماه مبارک رمضان روایت شده نقل می‌کنیم:

خلف بن حمّاد گوید: به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کردم: اصحاب ما از پدران‌شما روایت می‌کنند که شعر خواندن در شب جمعه و در ماه رمضان و در شب مکروه

ص: 249

1) 112. فقه الرّضاعلیه السلام: 128 بحار الأنوار: 95/90.

‌است و من گاهی می‌خواهم و دوست دارم برای حضرت موسی بن جعفرعلیهما السلام‌مرثیه‌سرائی می‌کنم و اکنون در ماه رمضان هستیم.

امام‌علیه السلام فرمود:

ارث أبا الحسن فی لیلة الجمعة وفی شهر رمضان وفی اللّیل وفی سائرالأیّام؛ فإنّ اللَّه یکافیک علی ذلک.

برای حضرت موسی بن جعفرعلیهما السلام مرثیه‌سرائی کن در شب جمعه و در ماه رمضان‌و در شب و در هر زمانی که خواستی که خداوند تو را بر آن پاداش می‌دهد.⁽¹⁾

ص: 250

1) 113. وسائل الشیعة: 469/10.

بخش یازدهم

هشت ماه و اعمال عبادی آن‌ها

اشاره

برخی از ماه‌های قمری مانند ماه رجب ذی القعده و ماه صفر با حضرت امام‌رضاعلیه السلام بیشتر ارتباط دارد؛ ما در این بخش اعمال عبادی هشت ماه را که ارتباطبیشتری با امام هشتم‌علیه السلام دارد - با برخی از جریانات مربوطه - نقل می‌کنیم:

ماه مبارک رمضان

حضرت امام رضاعلیه السلام و نقل خطبه رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم

درباره ماه مبارک رمضان

شیخ صدوق‌رحمه الله در کتاب «عیون اخبار الرضاعلیه السلام» از حضرت امام رضاعلیه السلام و ایشان‌از پدران بزرگوارش‌علیهم السلام از حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام روایت کرده است که فرمود:

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم روزی برای ما خطبه خواند و فرمود:

ای مردم؛ به راستی ماه خدا با برکت رحمت و آمرزش به شما روی آورده است.ماهی که نزد خداوند بهترین ماه‌ها و روزهایش بهترین روزها و شب‌هایش

ص: 251

‌بهترین شب‌ها و ساعت‌هایش بهترین ساعت‌ها است.

ماهی که در آن به میهمانی خداوند دعوت شده و از اهل کرامت او قرار داده‌شده‌اید. نفَس‌های شما در آن ثواب تسبیح دارد و خواب شما در آن عبادت وعمل شما در آن پذیرفته‌شده و دعایتان در آن مستجاب است.

پس با نیّت‌های درست و دل‌های پاک از خدا درخواست کنید که توفیق‌روزه‌داری و تلاوت قرآن به شما مرحمت کند که بدون تردید شقی و بدبخت‌کسی است که از آمرزش الهی در این ماه بزرگ محروم گردد. و با گرسنگی وتشنگی خود در این ماه گرسنگی و تشنگی روز قیامت را به یاد آورید. و برفقیران و بینوایان کمک کنید و صدقه دهید. بزرگسالان را احترام کنید و برخردسالان رحم نمائید و صله‌رحم )یعنی پیوند با خویشاوندان( داشته باشید.زبان خود را از آنچه نباید گفت و چشم خود را از آنچه نباید دید و گوش خود را ازآنچه نباید شنید ببندید.

با یتیمان مردم مهربانی کنید تا با یتیمان شما مهربانی نمایند از گناهان خودتوبه کنید و به سوی خدا بازگشت نمائید و دست‌های خود را در اوقات نمازها به‌دعا بلند کنید که هنگام نمازها بهترین ساعت‌ها است خداوند به سوی‌بندگانش نظر رحمت دارد؛ اگر با او راز و نیاز کنند به آن‌ها جواب می‌دهد اگر اورا ندا دهند جواب گوید و اگر او را بخوانند دعایشان را مستجاب فرماید.

ای مردم؛ به راستی جان شما در گرو اعمال شما است با استغفار خویش آن رارها کنید. و پشت شما از بار گناه سنگین است با طولانی کردن سجده آن راسبک نمائید. و بدانید که خداوند تبارک و تعالی به عزّت خود سوگند یاد کرده‌است که نمازگزاران و سجده‌کنندگان را عذاب نکند و آنان را به آتش دوزخ‌نترساند روزی که همگان در پیشگاه پروردگار جهانیان بپاخیزند.

ای مردم؛ هر یک از شما روزه‌دار مؤمنی را در این ماه افطاری دهد نزد خداثواب آزاد کردن یک بنده دارد و گناهان گذشته‌اش آمرزیده شود.

عرض کردند: همه ما چنین قدرتی نداریم.

ص: 252

فرمود: خود را از آتش برهانید گرچه با دادن نصف خرما باشد و از آتش دوربدارید گرچه با دادن لیوانی آب باشد.

ای مردم؛ هر یک از شما در این ماه اخلاقش را نیکو گرداند بر صراط به راحتی‌بگذرد روزی که قدم‌ها بر آن بلغزد. و هر کس در این ماه نسبت به غلامان وکنیزان و خدمتگزارانش آسان بگیرد خداوند حساب او را در قیامت آسان‌بگیرد. و هر کس از شرّ و بدی و آزار دیگران در این ماه خودداری کند خداوندروز دیدارش با او از غضب خویش خودداری می‌کند. و هر کس یتیمی را در این‌ماه گرامی بدارد خدا او را در روز ملاقات گرامی بدارد.

و کسی که با خویشاوندان خود در این ماه خوش‌رفتاری و مهربانی کند خداونددر روز ملاقات با او به رحمت خویش خوشرفتاری نماید. و کسی که در این ماه‌رابطه خویشاوندی خود را با آنان قطع کند خداوند در روز ملاقات رحمتش را ازاو قطع خواهد کرد. و کسی که در این ماه نماز مستحبّی بجای آورد خداوندبرای او برات آزادی از آتش نویسد. و کسی که در این ماه فریضه‌ای را بجا آورد ثواب هفتاد فریضه در غیر این ماه به او دهند.

و کسی که در این ماه بر من زیاد صلوات فرستد خداوند میزان او را سنگین‌گرداند روزی که میزان‌ها سبک باشند. و کسی که در این ماه آیه‌ای از قرآن‌بخواند پاداش یک ختم قرآن در غیر این ماه دارد.

ای مردم؛ درهای بهشت در این ماه گشوده شده است از خدا بخواهید که آن رابه روی شما نبندد. و درهای دوزخ بسته شده است از پروردگار خویش‌درخواست کنید که آن را به روی شما باز نگرداند. و شیاطین در بند هستند ازخدا بخواهید که آن‌ها را بر شما مسلّط نسازد.

امیرالمؤمنین‌علیه السلام فرمود: من از جا برخاستم و عرض کردم: ای رسول خدا؛بهترین اعمال در این ماه چیست؟

فرمود: ای اباالحسن؛ برترین اعمال در این ماه پارسائی و پرهیزکردن از آنچه‌خدا حرام کرده می‌باشد.

ص: 253

سپس رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم گریست علّت گریه‌اش را سؤال کردم فرمود: علی‌جان؛ گریه‌ام برای مصیبتی است که در این ماه بر تو وارد می‌شود؛ گویا می‌بینم‌که تو در حال نمازی در پیشگاه پروردگارت و آن شقی‌ترین اوّلین و آخرین وهمتای پی‌کننده ناقه ثمود ضربتی را بر فرق تو زده که محاسنت را با خون‌سرت خضاب نموده است.

عرض کردم: این جریان با سلامت دینم صورت می‌گیرد؟

فرمود: آری؛ تو در سلامت دینت هستی.

سپس فرمود: علی جان؛ هر کس تو را بکشد مرا کشته است و هر کس با تودشمنی کند با من دشمنی کرده و هر کس تو را دشنام دهد مرا دشنام داده‌است؛ زیرا که تو نسبت به من مانند جان من هستی روح تو از روح من و طینت‌تو از طینت و سرشت من است خداوند تبارک و تعالی من و تو را آفریده وبرگزیده است؛ مرا برای نبوّت و تو را برای امامت اختیار فرموده است. پس هرکس امامت تو را انکار کند در حقیقت نبوّت مرا انکار کرده است.

ای علی؛ تو وصیّ من و پدر فرزندانم و همسر دخترم و جانشینم بر امّتم درزندگی و پس از مرگ من هستی. امر و فرمان تو امر و فرمان من و نهی تو نهی‌من است به آن کسی که مرا به پیامبری مبعوث نمود و مرا بهترین آفریده‌اش‌قرار داد سوگند یاد می‌کنم که تو حجّت خدا بر مخلوقات او و امین اسرار او وجانشین بر بندگانش می‌باشی.⁽¹⁾

فضیلت ماه مبارک رمضان در گفتار حضرت امام رضاعلیه السلام

احمد بن محمّد بن ابی نصر گوید: از حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیهما السلام شنیدم که‌فرمود:

عمره در ماه رمضان معادل حجّ است یک شب اعتکاف در مسجد الرسول وکنار قبر آن حضرت معادل حجّ و عمره است. کسی که امام حسین‌علیه السلام را

ص: 254

1) 114. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 230/1 إقبال الأعمال: 246.

زیارت کند و ده روز باقی‌مانده از ماه رمضان را اعتکاف کند گویا کنار قبرپیامبرصلی الله علیه وآله وسلم اعتکاف کرده و کسی که کنار قبر رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم اعتکاف کند برای‌او از حجّ و عمره بعد از حجّ واجب بهتر است.⁽¹⁾

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

کسی که امام حسین‌علیه السلام را در ماه رمضان زیارت کند باید سعی و تلاش کندکه شب بیست و سوّم آن را - که به لیلة الجهنی معروف است - از دست‌ندهد؛ زیرا آن شبی است که امید می‌رود شب قدر باشد و کمترین مقداراعتکاف یک ساعت بین نماز مغرب و عشاء است کسی که آن یک ساعت‌را اعتکاف کند بهره خود را برده است یا فرمود: به سهم و نصیب خود ازشب قدر رسیده است.⁽²⁾

دعای مهمّ در سحرهای ماه مبارک رمضان

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

این دعایی است که حضرت امام محمّد باقرعلیه السلام در سحرهای ماه مبارک رمضان‌می‌خواندند و می‌فرمودند:

اگر مردم از عظمت این دعا نزد خدا و سرعت اجابت آن باخبر بودند در راه‌بدست آوردن آن - گرچه با شمشیر بود - به جنگ می‌پرداختند و خدا هر کس رابخواهد به رحمت خویش مخصوص می‌گرداند.

اگر سوگند یاد کنم که اسم اعظم خدا در این دعا است هر آینه راست گفته‌ام.پس این دعا را با اهتمام و تضرّع بخوانید که آن از علم مکنون است و آن را جز ازاهلش و آنان که شایستگی آن را دارند پنهان بدارید منافقان و تکذیب‌کنندگان‌و منکرین حق اهل این دعا نیستند و آن دعای مباهله است:

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ بَهآئِکَ بِأَبْهاهُ

خداوندا؛ همانا از تو درخواست می‌کنم از شکوه و درخشندگی‌ات به درخشنده‌ترین آن

وَکُلُّ بَهآئِکَ بَهِیٌّ. ‌

و همه درخشندگی‌ات درخشان است.

ص: 255

1) 115. بحار الأنوار: 151/98.

2) 116. بحار الأنوار: 151/98.

أَللَّهُمّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِبَهآئِکَ کُلِّهِ.

خداوندا؛از تو درخواست می‌کنم به تمام شکوه و درخشندگی‌ات

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ جَمالِکَ بِأَجْمَلِهِ‌

. خداوندا؛ همانا از تو درخواست می‌کنم از جمال و زیبائی‌ات به زیباترین‌

وَکُلُّ جَمالِکَ جَمیلٌ.

آن و همه زیبائی‌هایت زیبا است.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِجَمالِکَ کُلِّهِ.

‌خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام جمال و زیبائی‌هایت.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ جَلالِکَ بِأَجَلِّهِ وَکُلُّ جَلالِکَ جَلیلٌ.

خداوندا؛ همانا از تو درخواست می‌کنم از جلال و بزرگی‌ات به بزرگترین آن و همه جلال و بزرگی‌ات بزرگ است. ‌

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ‌بِجَلالِکَ کُلِّهِ. ‌

خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام جلال و بزرگی‌ات. ‌

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ عَظَمَتِکَ بِأَعْظَمِها

‌ خداوندا؛ همانا از تو درخواست می‌کنم از عظمت تو به عظیم‌ترین آن

وَکُلّ عَظَمَتِکَ عَظیمَةٌ.

و همه عظمت تو عظیم است.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِعَظَمَتِکَ کُلِّها.

خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام عظمتت.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ نُورِکَ بِأَنْوَرِهِ

خداوندا؛ همانا از تو درخواست می‌کنم از نور تو به نورانی‌ترین آن

وَکُلُّ نُورِکَ نَیِّرٌ. ‌

و همه نور تو نورانی است. خداوندا؛ ‌

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِنُورِکَ کُلِّهِ.

از تو درخواست می‌کنم به تمام نورت.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ رَحْمَتِکَ بِأَوْسَعِها

‌خداوندا؛ همانا از تو درخواست می‌کنم از رحمت تو به گسترده‌ترین آن ‌

وَکُلّ رَحْمَتِکَ واسِعَةٌ.

و همه رحمتت

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِرَحْمَتِکَ کُلِّها.

‌گسترده است. خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام رحمتت.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ کَلِماتِکَ بِأَتَمِّها

خداوندا؛ همانا از تو درخواست می‌کنم از کلمات تو به کاملترین آن

وَکُلُّ کَلِماتِکَ تآمَّةٌ.

‌و همه کلمات تو کامل است.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِکَلِماتِکَ کُلِّها. ‌

خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام کلماتت. ‌

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ کَمالِکَ بِأَکْمَلِهِ

خداوندا؛ همانا از تو درخواست می‌کنم از کمالت به کاملترین آن

وَکُلُّ کَمالِکَ کامِلٌ.

و همه کمالات تو کامل است.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِکَمالِکَ کُلِّهِ.

‌ خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام کمالاتت.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ أَسْمآئِکَ بِأَکْبَرِها

خداوندا؛ همانا از تو درخواست می‌کنم از نام‌هایت به بزرگترین آن

وَکُلُّ أَسْمآئِکَ کَبیرَةٌ.

‌و همه نام‌هایت بزرگ است.

ص: 256

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِأَسْمآئِکَ کُلِّها.

خداوندا؛از تو درخواست می‌کنم به تمام نام‌هایت.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ عِزَّتِکَ بِأَعَزِّها

خداوندا؛ همانا از تو درخواست می‌کنم از عزّتت به عزیزترین آن‌

وَکُلُّ عِزَّتِکَ عَزیزَةٌ.

و همه عزّت تو عزیز است.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِعِزَّتِکَ کُلِّها. ‌

خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام عزّت و توانمندیت.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ مَشِیَّتِکَ بِأَمْضاها

خدایا؛از تو درخواست می‌کنم از مشیّت و خواسته‌ات به اجرا شونده‌ترین آن

وَکُلُّ مَشِیَّتِکَ ماضِیَةٌ.

‌و همه خواسته‌ات اجراشونده است.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِمَشِیَّتِکَ کُلِّها.

خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام مشیّت و خواسته‌ات.

‌ أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ قُدْرَتِکَ بِالْقُدْرَةِ الَّتِی اسْتَطَلْتَ بِها عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ

خدایا؛ از تو درخواست می‌کنم از قدرت و توانائی‌ات که بر هر چیز غلبه و برتری دارد

وکُلُّ قُدْرَتِکَ مُسْتَطیلَةٌ.

‌ و همه قدرت و توانائی‌ات غلبه‌دارنده است.

أَللَّهُمّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِقُدْرَتِکَ کُلِّها. ‌

خداوندا؛از تو درخواست می‌کنم به تمام توانائی‌ات. ‌

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ عِلْمِکَ بِأَنْفَذِهِ

خدایا؛ از تو درخواست می‌کنم از علم و دانشت به نافذترین آن

وَکُلُّ عِلْمِکَ نافِذٌ.

و همه علم و دانش تو نافذ است.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِعِلْمِکَ کُلِّهِ.

‌ خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به همه علم و دانشت.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ قَوْلِکَ بِأَرْضاهُ

خدایا؛از تو درخواست می‌کنم از گفتارت به پسندیده‌ترین آن

وَکُلُّ قَوْلِکَ رَضِیٌّ. ‌

و همه گفتار تو پسندیده است. ‌

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِقَوْلِکَ کُلِّهِ.

خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام گفتارت.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ مَسآئِلِکَ بِأَحَبِّها إِلَیْکَ

‌خدایا؛ از تو درخواست می‌کنم از خواسته‌شده‌هایت به محبوبترین آن‌ها

‌ وَکُلّ مَسآئِلِکَ إِلَیْکَ حَبیبَةٌ.

و همه خواسته‌شده‌هایت محبوب و دوست‌داشتنی است.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِمَسآئِلِکَ کُلِّها.

خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام خواسته‌شده‌هایت.

أَللَّهُمّ‌إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ شَرَفِکَ بِأَشْرَفِهِ

خدایا؛از تو درخواست می‌کنم از شرافت و بزرگواریت به شریفترین آن

وَکُلُّ شَرَفِکَ شَریفٌ.

‌ و همه شرف تو شریف و بزرگوار است.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِشَرَفِکَ کُلِّهِ.

خداوندا؛از تو درخواست می‌کنم به تمام شرافتت.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ سُلْطانِکَ بِأَدْوَمِهِ

خدایا؛ از تو درخواست می‌کنم از سلطنت تو به پایدارترین آن

ص: 257

وَکُلُّ سُلْطانِکَ دآئِمٌ.

و همه سلطنت تو پایدار است.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِسُلْطانِکَ کُلِّهِ. ‌

خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام سلطنتت.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ مُلْکِکَ بِأَفْخَرِهِ وَکُلُّ مُلْکِکَ فاخِرٌ. ‌

خدایا؛ از تو درخواست می‌کنم از فرمانروایی تو به ارزشمندترین آن و همه فرمانروائی تو افتخارآمیز و ارزشمند است. ‌

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِمُلْکِکَ کُلِّهِ.

‌ خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام فرمانروائیت.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ عُلُوِّکَ بِأَعْلاهُ وَکُلُّ عُلُوِّکَ عالٍ.

خدایا؛ از تو درخواست می‌کنم از برتری تو به برترین آن و همه برتری تو برتر و بلندمرتبه است.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِعُلُوِّکَ کُلِّهِ.

‌خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام برتری‌هایت.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ مَنِّکَ بِأَقْدَمِهِ

خدایا؛ از تو درخواست می‌کنم از لطف و احسان تو به دیرینه‌ترین آن

وَکُلُّ مَنِّکَ قَدیمٌ.

و همه لطف تو دیرینه است.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِمَنِّکَ کُلِّهِ.

‌ خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به تمام لطف و احسانت.

أَللَّهُمّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ ایاتِکَ بِأَکْرَمِها

خدایا؛از تو درخواست می‌کنم از آیات و نشانه‌هایت به گرامی‌ترین آن

وَکُلُّ ایاتِکَ کَریمَةٌ.

‌ و همه آیات و نشانه‌هایت گرامی است.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِایاتِکَ کُلِّها. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِما أَنْتَ فیهِ مِنَ الشَّأْنِ وَالْجَبَرُوتِ ‌

خداوندا؛از تو درخواست می‌کنم به همه آیات و نشانه‌هایت. خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به مرتبه‌ای که تو در آن هستی از شأن و منزلت و قدرت. ‌

وَأَسْأَلُکَ بِکُلِّ شَأْنٍ وَحْدَهُ وَجَبَرُوتٍ وَحْدَها.

و از تو درخواست می‌نمایم به حرمت هر شأن و منزلت یگانه و هر بزرگی و قدرت بی‌همتا.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِما تُجیبُنی بِهِ حینَ أَسْأَلُکَ فَأَجِبْنی یا اَللَّهُ

خداوندا؛ همانا من از تو درخواست می‌کنم به آنچه به آن پاسخ می‌دهی مرا هنگامی که درخواست کنم پس به من جواب بده

وَافْعَلْ بی کَذا وَکَذا.

و نسبت به من چنین و چنان کن.

... ولایتعهدی امام رضاعلیه السلام

و حاجت خود را ذکر می‌کنی که ان شاء اللَّه برآورده می‌شود و آن را به تو عطامی‌کنند.⁽¹⁾

ص: 258

1) 117. إقبال الأعمال: 345 زاد المعاد: 117 بحار الأنوار: 93/98.

نکته‌ای درباره جریان ولایتعهدی

حضرت امام رضاعلیه السلام در روز ششم ماه مبارک رمضان

مرحوم محدّث قمی فرموده است: اگرچه به حسب ظاهر مأمون در تعظیم وتوقیر حضرت امام رضاعلیه السلام می‌کوشید و احترام آن جناب را فروگذار نمی‌کرد امّا درباطن به طور شیطنت و نفاق با آن حضرت دشمنی می‌کرد و به حکم آیه شریفه «هُمُ‌الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ» دشمن واقعی بلکه سخت‌ترین دشمنان او بود که به حسب ظاهر به‌طریق محبّت و دوستی و خوش‌زبانی با آن حضرت رفتار می‌نمود امّا در باطن مثل‌مار و افعی آنجناب را می‌گزید و پیوسته کاسه‌های زهر به کام آن بزرگوار می‌رسانید مثَل معروف است «شیطان الفقهاء فقیه الشیاطین».

لاجرم از زمانی که آن حضرت ولیعهد شد اوّل مصیبت و اذیّت و صدمات آن‌حضرت شد و در همان روزی که با آن حضرت بیعت کردند یکی از خواصّ آن‌حضرت گفت: من در خدمت آنجناب بودم و به جهت ظاهر شدن فضل آن حضرت‌مستبشر و خوشحال بودم آن حضرت مرا به نزد خود طلبید و آهسته به من فرمود:

به این امر خوشحال مباش چه این کار به اتمام نخواهد رسید و به این حال‌نخواهم ماند.

و در حدیث حسن بن جهم است: چون مأمون علمای امصار و فقهای اقطار راجمع کرد که با حضرت امام رضاعلیه السلام مباحثه و مناظره نمایند و آن حضرت بر همه‌غالب شد و همگی اقرار به فضیلت آن جناب نمودند و از مجلس مأمون برخاست وبه منزل خود معاودت فرمود من در خدمت آن حضرت رفتم و گفتم: خدا را حمدمی‌کنم که مأمون را مطیع شما گردانیده و در اکرام شما مبالغه می‌نماید و غایت سعی‌مبذول می‌دارد. حضرت فرمود:

یابن جهم؛ محبّت‌های مأمون نسبت به من ترا فریب ندهد؛ زیرا به این زودی‌از روی ستم و ظلم مرا با زهر شهید خواهد کرد این خبری است که از پدران

ص: 259

‌من به من رسیده است این سخن را پنهان دار و تا من زنده‌ام با کس نگوی.

و بالجمله پیوسته آنجناب از سوء معاشرت مأمون درد در دل نازنینش بود و به‌کسی نمی‌توانست اظهار کند و آخر کار چندان به تنگ آمده بود که از خدا مرگ خود رامی‌خواست چنانچه یاسر خادم گفته: در هر روز جمعه که آن حضرت از مسجدجامع مراجعت می‌کرد به همان حالتی که عرق‌دار و غبارآلود بود دست‌ها به درگاه‌الهی برمی‌داشت و عرضه می‌کرد:

أللّهمّ إن کان فرَجی ممّا أنَا فیه الْمَوْت

خداوندا؛ اگر فرج من و رهائیم از این گرفتاری به مرگ من حاصل می‌شود

فعَجِّلْ لِیَ السَّاعَةَ.

آن راتعجیل فرما.

و آن حضرت پیوسته در غم و حزن بود تا از دنیا رحلت فرمود.

و اگر شخص متفطّن در وضع معاشرت و سلوک مأمون با آن حضرت تأمّل کندتصدیق این مطلب را خواهد نمود.

آیا عاقلی تصوّر می‌کند که مأمونِ دنیاپرست - که به جهت طلب خلافت و ریاست‌دستور داد برادرش محمّد امین را در کمال سختی بکشند و سرش را برای او آورند ودر صحن خانه خود او را بر چوبی نصب کنند و سپاهیان خود را دستور داد که هرکسی برخیزد و بر این سر لعنت کند و جایزه خود را بگیرد آیا چنین کسی که این‌قدرطالب خلافت و ملک است - حضرت امام رضاعلیه السلام را از مدینه به مرو می‌طلبد و تا دوماه اصرار می‌کند که من می‌خواهم خود را از خلافت خلع کنم و لباس خلافت را بر توبپوشانم جز شیطنت و نفاق نکته دیگر در نظر اوست؟ در حالی‌که خلافت قرّةالعینِ مأمون بود و در حقّ سلطنت گفته‌اند: «الملک عقیم» و برادرش امین خوب او راشناخته بود؛ چنانچه به احمد بن سلام هنگامی که او را دستگیر کرده بودند گفت: آیامأمون مرا می‌کشد؟ احمد گفت: ترا نخواهد کشت چه آنکه علاقه رحِم دل او را برتو مهربان خواهد کرد. امین گفت: «هیهات؛ الملک عقیم لا رحِم له».

در کتاب «ایجاج الاحزان : 66» نامه مامون را به حضرت امام رضا علیه السلام دربارهء ولایتعهدی نقل کرده و دعایی از آن حضرت در این باره آورده است.

ص: 260

در هر صورت مأمون ابداً میل نداشت که از حضرت امام رضاعلیه السلام فضیلت ومنقبتی ظاهر شود چنانچه از ملاحظه روایات رفتن آن حضرت به نماز عید و غیره‌این مطلب واضح و آشکار است.

و در ذیل حدیث رجاء بن ابی ضحّاک است که وقتی او فضائل و عبادات حضرت‌امام رضاعلیه السلام را برای مأمون نقل کرد مأمون گفت: مردم را به اینها که گفتی خبر نده وبرای مصلحت از روی شیطنت گفت: به جهت آنکه می‌خواهم فضایل آن جناب جزاز زبان من ظاهر نشود.

و در آخر کار وقتی دید هر روز انوار علم و کمال و آثار رفعت و جلال آن‌حضرت بر مردم ظاهر می‌شود و محبّت آن حضرت در دل‌های ایشان جا می‌کند آتش حسد در کانون سینه‌اش مشتعل شد و در مقام تدبیر آن حضرت برآمد و آن‌حضرت را مسموم نمود.

چنانچه شیخ صدوق‌رحمه الله از احمد بن علی روایت کرده است که گفت: از ابوالصلت‌هروی پرسیدم: چگونه مأمون به قتل حضرت امام رضاعلیه السلام راضی شد؛ با آن اکرام ومحبّتی که نسبت به او اظهار می‌کرد و او را ولیعهد گردانیده بود؟

ابوالصلت گفت: مأمون برای این آن حضرت را گرامی می‌داشت که فضیلت وبزرگواری او را می‌دانست و ولایتعهد را به او تفویض کرد برای آنکه مردم آن‌حضرت را چنان بشناسند که در دنیا راغب است و محبّت او از دل‌های مردم کم‌شود؛ چون دید که این باعث زیادتی محبّت و اخلاص مردم شد علمای جمیع فرق‌را از یهود نصاری مجوس صائبان براهمه ملحدان دهریان و علمای جمیع ملل‌و ادیان را جمع کرد که با آن حضرت مباحثه و مناظره نماید شاید که بر او غالب شوندو در آن‌جناب عجز و نقصی ظاهر شود و به این سبب اعتقاد مردم نسبت به آن‌حضرت ضعیف گردد و این تدبیر نیز برخلاف مقصود او نتیجه داد و همگی آن‌هامغلوب آن حضرت گردیدند و اقرار به فضیلت و جلالت آن جناب نمودند.⁽¹⁾

ص: 261

1) 118. تتمّة المنتهی: 279.

دعای حضرت امام رضاعلیه السلام هنگام ولایتعهدی

دعای‌حضرت‌هنگام‌ولایتعهدی

یاسر گوید: هنگامی که حضرت امام رضاعلیه السلام )در روز ششم ماه مبارک رمضان( به‌اکراه ولیعهد گردید دست‌های مبارک خود را به طرف آسمان بالا برد و شنیدم که‌فرمودند:

أَللَّهُمَّ إِنَّکَ تَعْلَمُ أَنّی مُکْرَهٌ مُضْطَرٌّ

تو می‌دانی که من مجبور و ناچارم

فَلاتُؤاخِذْنی کَما لَمْ تُؤاخِذْ

خداوندا؛ پس مرا مؤاخذه مکن همان‌گونه که

عَبْدَکَ وَنَبِیَّکَ یُوسُفَ حینَ وَقَعَ إِلی وِلایَةِ مِصْرَ.⁽¹⁾

بنده و پیامبرت حضرت یوسف را مؤاخذه نفرمودی؛ هنگامی که او به فرمانروائی و حکومت مصر رسید.

شواهد بسیاری وجود دارد که تحمیل ولایتعهدی حضرت امام رضاعلیه السلام نه براساس محبّت و علاقه مأمون بلکه به خاطر شیطنت و سیاستِ شوم او بوده است.

دشمنی او با خاندان وحی‌علیهم السلام به گونه‌ای بود که گاه از بنی‌امیّه - که با بنی‌العبّاس‌دشمن خونخوار بودند - برای سرکوب اهل بیت‌علیهم السلام و علویان کمک می‌گرفت.جریانی که نقل می‌کنیم دلیل بر این مطلب است:

«وقتی عبدالرحمن علوی در یمن بر ضدّ مأمون قیام کرد «در این هنگام مأمون طالبیّین را از ورود به نزد خویش منع کرد و دستور داد آنان را به پوشیدن جامه سیاه‌مجبور سازند⁽²⁾«.

پس از آن مأمون سیاست ثابت و تازه‌ای را برای حکومت سرزمین یمن آغاز کردو از هر گونه جنبش شیعی که امکان داشت در آن‌جا سر بردارد جلوگیری نمود.مأمون چاره را در آن دید که بر یمن حکمرانی بگمارد که به نیرومندی و قاطعیّت‌شناخته شده باشد.

ص: 262

1) 119. بحار الأنوار: 130/49.

2) 120. طبری: 169/7.

وزیرش حسن بن سهل به او توصیه کرد یکی از نوادگان زیاد بن ابیه والی اموی‌معروف را انتخاب کند. این فرد پیشنهادشده محمّد بن ابراهیم زیادی بود. مأمون اورا حاکم یمن نمود و سلیمان بن هشام بن عبدالملک اموی را به وزارت او گماشت⁽¹⁾.بدین سان چنین شد که حکمران و وزیرش هر دو به امویان وابستگی داشتند و این درحالی است که ما از دشمنی شدید آنان با دودمان علوی به خوبی آگاهیم.

حکمران تازه - محمّد بن ابراهیم زیادی - توانست تهامه را فتح کند. او بنای شهرزبید را طرح‌ریزی کرد و آن را پایتخت خود برگزید⁽²⁾و بر روح تمرّدی که قبایل یمنی‌داشتند غلبه کرد. وی که بنا به توصیف ابن خلدون نسبت به دودمان علیّ بن ابی‌طالب‌علیه السلام سخت کینه می‌ورزید⁽³⁾ یاران و هواداران علویان را تعقیب کرد.

قدرت «محمّد زیادی» رو به فزونی نهاد و موفّق شد پایه‌های حکومت بنی‌زیاد رادر یمن محکم کند. این حکومت با آنکه پیوسته از خلیفگان عبّاسی در خطبه‌ها نام‌می‌برد و خراج و هدایا را به سوی آنان روانه می‌کرد نوعی حکومت خودمختار وبرخوردار از استقلال داخلی شناخته شده است⁽⁴⁾.

«محمّد زیادی» در طول حیاتش بر یمن حکم راند و فرزندانش حکمرانی را پیاپی‌از او ارث بردند. سپس برخی از وابستگان و غلامان ایشان زمام حکومت را به دست‌گرفتند و تا سال 553 ه ق با این عنوان حکم راندند. این دولت را که نخستین دولت‌مستقلّی است که سرزمین یمن را تجربه کرد⁽⁵⁾ دولت زیادیان می‌خواندند. پایه‌های‌این استقلال با ضعف دولت عبّاسیان استحکام یافت.

«محمّد زیادی» با قدرتی که مأمون به او تفویض کرده بود و با علاقه‌ای که مأمون به‌تقویت حکمرانی او داشت فرمانروایی کرد. چه مأمون با هزار سواره‌نظام که در میان

ص: 263

1) 121. تاریخ الیمن: 185.

2) 122. در آن‌جا وادیی بود که آن را «وادی زبید» می‌خواندند. محمّد زیادی در آن شهری جدید ساخت و آن را به تناسب این‌وادی «زبید» نامید. این شهر در تهامه یمن واقع است و بیشتر ساکنانش از قبیله اشاعر هستند. )تاریخ الیمن: 37 - 36 المخلاف السلیمانی: 107/1)

3) 123. ابن خلدون العبر: 243/2.

4) 124. بغیة المستفید: خطّی برگ 45.

5) 125. تاریخ الیمن: 202.

‌آنان هفتصد تن از خراسانی‌ها بودند او را یاری داد. بعدها قلمرو دولت زیادیان‌توسعه یافت و حضرموت دیار کِنده شحر برباط لحج عدن و فلات‌های واقع‌میان این آبادی‌ها را شامل گردید⁽¹⁾.⁽²⁾

پانزدهم ماه مبارک رمضان

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

پدرم موسی بن جعفر از پدرش جعفر بن محمّد و آن حضرت از پدرش‌محمّد بن علی و آن حضرت از پدرش علیّ بن الحسین‌علیهم السلام و آن حضرت ازاسماء بنت عمیس و او از حضرت فاطمه‌علیها السلام روایت کرده است که فرمود:هنگامی که فرزندم حسن‌علیه السلام را به دنیا آوردم پدرم رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم نزد ما آمدو فرمود: ای اسماء؛ پسرم را بیاور.

اسماء گوید: او را در حالی‌که در میان پارچه زردرنگی بود به رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم‌دادم آن حضرت در گوش راست او اذان و در گوش چپش اقامه گفت سپس به‌علی‌علیه السلام فرمود: پسرم را چه نام نهاده‌ای؟

علی‌علیه السلام عرض کرد: ای رسول خدا؛ هرگز در نامگذاری او بر شما سبقت‌نمی‌گیرم دوست داشتم او را «حرب» بنامم.

پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم فرمود: من نیز در نامگذاری او بر پروردگارم پیشی نمی‌گیرم.در این هنگام جبرئیل فرود آمد و عرض کرد: ای محمّد؛ پروردگار بلندمرتبه به‌شما سلام می‌رساند و می‌فرماید: جایگاه علی نسبت به تو مانند جایگاه هارون‌نسبت به موسی است؛ جز اینکه پیامبری بعد از تو نیست این پسرت را بنام‌پسر هارون نامگذاری کن.

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود: نام پسر هارون چه بوده است؟

ص: 264

1) 127. مبارزات شیعیان در دوره نخست خلافت عبّاسیان: 399.

2) 126. دراسات فی العصور العبّاسیّة المتأخّرة: 16 - 12.

عرض کرد: «شبّر».

پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم فرمود: زبان من عربی است.

جبرئیل عرض کرد: نام او را «حسن» بگذار.

اسماء گوید: رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم او را «حسن» نامید و هنگامی که روز هفتم ولادت اورسید از طرف او دو قوچ فربه عقیقه کرد و یک ران و یک دینار به قابله مرحمت‌فرمود سپس سر حسن‌علیه السلام را تراشید و به وزن موی او نقره صدقه داد و مادّه‌خوش‌بوئی به سر او مالید سپس فرمود: ای اسماء؛ خون به پیشانی و سر طفل‌مالیدن از کارهای جاهلیّت است.

اسماء گوید: پس از گذشت یکسال حسین‌علیه السلام به دنیا آمد و پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم نزدما آمد و فرمود: ای اسماء؛ پسرم را بیاور. من او را در حالی‌که در پارچه سفیدی‌بود به آن حضرت دادم رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم در گوش راست او اذان و در گوش‌چپش اقامه گفت و آن‌گاه در دامان خود نهاد و گریه کرد.

عرض کردم: پدر و مادرم فدای شما؛ چرا گریه می‌کنید؟

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود: بر این پسرم.

عرض کردم: او که تازه به دنیا آمده است.

فرمود: او را پس از من گروه ستمگری می‌کشند خداوند شفاعت مرا شامل‌حال آنان نگرداند.

سپس فرمود: ای اسماء؛ این خبر را به فاطمه‌ام نگو؛ زیرا که نوزادش تازه تولّدیافته است.

سپس به علی‌علیه السلام فرمود: این پسرم را چه نام نهاده‌ای؟

عرض کرد: ای رسول خدا؛ هرگز در نامگذاری او بر شما پیشی نگرفته‌ام ولی‌دوست داشتم او را «حرب» بنامم.

پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم فرمود: من نیز پروردگارم را در نامگذاری او پیشی نخواهم‌گرفت در این هنگام جبرئیل فرود آمد و عرض کرد: خداوند والای بلند مرتبه‌به شما سلام می‌رساند و می‌فرماید: جایگاه علی‌علیه السلام نسبت به تو مانند جایگاه‌

ص: 265

هارون نسبت به موسی است این پسر را بنام پسر هارون نامگذاری کن.

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود: نام فرزند هارون چیست؟

عرض کرد: «شبیر».

پیامبر فرمود: زبان من عربی است.

جبرئیل عرض کرد: نام او را «حسین» بگذار.

روز هفتم ولادت که فرارسید رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم از طرف او دو قوچ فربه را عقیقه‌کرد و به زن قابله یک ران آن و یک دینار مرحمت فرمود سپس سر حسین‌علیه السلام‌را تراشید و به وزن موی او نقره داد و مادّه خوش‌بوئی بنام «خلوق» بر سر او مالیدو فرمود: ای اسماء؛ مالیدن خون بر سر و پیشانی طفل از کارهای دوران‌جاهلیّت است.⁽¹⁾

فضیلت شب‌های قدر

حضرت امام رضاعلیه السلام از پدرانش‌علیهم السلام از حضرت امیرالمؤمنین علی‌علیه السلام روایت‌کرده است که فرمود:

پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند: من أحیی لیلة القدر غفرت له ذنوبه ولو کانت‌عدد نجوم السمآء ومثاقیل الجبال ومکائیل البحار.

کسی که شب قدر را به شب‌زنده‌داری بپردازد گناهانش آمرزیده شود؛ گرچه به‌عدد ستارگان آسمان و وزن کوه‌ها و پیمانه دریاها باشد.⁽²⁾

اعمال روز عید فطر

شهادت حضرت امام رضاعلیه السلام در روز چهاردهم ماه مبارک رمضان نیز نقل شده ومرحوم شیخ صدوق در کتاب «عیون اخبار الرّضاعلیه السلام» شهادت آن حضرت را در روزبیست و یکم ماه مبارک رمضان نقل کرده است. بنابراین زیارت آن حضرت در این‌دو روز دارای فضیلت بیشتری است.

ص: 266

1) 128. عیون اخبار الرّضاعلیه السلام: 24/2 و در صحیفة الإمام الرضاعلیه السلام: 240 با تفاوت زیاد.

2) 129. وسائل الشیعة: 173/5.

ماه شوّال

اعمال روز عید فطر

فضل بن شاذان از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

همانا روز فطر عید قرار داده شده؛ تا زمان اجتماعی برای مسلمانان فراهم آیدو در آن گرد هم جمع گردند و برای خداوند عزیز والامقام بیرون آیند و او راتمجید کنند بر الطاف و نعمت‌هایش که مرحمت فرموده است پس روز عیدمی‌باشد و روز اجتماع و روز فطر و روز رغبت و روز تضرّع.

و برای این‌که اوّلین روز سال است که خوردن و آشامیدن در آن حلال می‌شود؛زیرا اوّلین ماه سال نزد اهل حق ماه رمضان است و خداوند عزیز باجلالت‌دوست دارد که در آن روز برای ایشان مجتمعی باشد که او را سپاس گویند وتقدیس نمایند.

و همانا در این نماز تکبیر بیش از تکبیر در غیر آن قرار داده شده؛ چون تکبیر بزرگداشت خداوند و تمجید او است بر هدایتی که کرده و عافیتی که بخشیده‌است؛ همان‌طور که خداوند تبارک و تعالی فرموده است:

«وَلِتُکَبِّرُوا اللَّهَ عَلی ما هَدیکُمْ وَلَعَلَّکُمْ تَشْکُرُون»⁽¹⁾.

تا خدا را بر این‌که شما را هدایت کرده بزرگ شمارید و باشد که شکرگزاری کنید.

و همانا در آن دوازده تکبیر قرار داده شده در دو رکعت دوازده تکبیر هفت تادر رکعت اوّل و پنج تا در رکعت دوّم می‌باشد و هر دو را مساوی نگردانیده؛ زیراسنّت در نماز فریضه این است که با هفت تکبیر شروع شود لذا در اینجا هم

ص: 267

1) 130. سوره بقره آیه 185.

‌هفت تکبیر را مقدّم داشته و به آن شروع کرده و در رکعت دوّم پنج تکبیر قرارداده شده؛ چون تکبیرة الإحرام در روز و شب پنج تکبیر است برای اینکه عددتکبیرها در هر یک از دو رکعت فرد باشد.⁽¹⁾

رفتن حضرت امام رضاعلیه السلام برای خواندن نماز عید فطر

... خواندن نماز عید فطر

علیّ بن ابراهیم گفت: یاسرِ خادم هنگامی که بعد از وفات حضرت امام رضاعلیه السلام ازخراسان بازگشت همه اخبارش را بازگو کرد.

و نیز علیّ بن ابراهیم گفت: ریّان بن صلت - که از اطرافیان حسن بن سهل بود -برایم حدیث کرد و گفت: پدرم از محمّد بن عرفه و صالح بن سعید حدیث کرد که‌تمامی اینها اخبار حضرت امام رضاعلیه السلام را بازگو نموده‌اند و گفته‌اند:

هنگامی که آن خلع‌شده )یعنی امین( برکنار شد و مأمون زمام قدرت و ریاست رادر دست گرفت به حضرت امام رضاعلیه السلام نامه نوشت و آن حضرت را به خراسان‌دعوت کرد.

امام برای او عذر می‌آورد و از رفتن خودداری می‌نمود ولی مأمون به درخواست‌خویش ادامه می‌داد و پیوسته مکاتبه می‌کرد تا آن‌که حضرت امام رضاعلیه السلام دانست که اودست‌بردار نیست به ناچار از مدینه خارج شد در حالی که فرزندش ابوجعفرعلیه السلام سنّ‌مبارکش هفت سال بود.

مأمون نوشت که از راه کوفه و قم حرکت نکن لذا آن حضرت را از راه بصره واهواز و فارس عبور دادند تا به مرو رسید پس چون امام‌علیه السلام به مرو رسید مأمون امرخلافت و امارت را به امام‌علیه السلام پیشنهاد کرد و امام‌علیه السلام نپذیرفت و گفتگوهای فراوانی‌در مورد آن شد و تا دو ماه این گفتگوها جریان داشت و مأمون اصرار می‌ورزید وامام‌علیه السلام از پذیرفتن خودداری می‌نمود لذا یک مرحله پائین آمد و ولایتعهدی راپیشنهاد کرد و امام‌علیه السلام فرمود:

ص: 268

1) 131. جامع أحادیث الشیعة: 181/7 وسائل الشیعة: 105/5 بحار الأنوار: 362/90.

با شروطی که از تو می‌خواهم آن را می‌پذیرم.

مأمون عرض کرد: هر شرطی که می‌خواهی بخواه امام‌علیه السلام نوشت:

من در امر ولایتعهدی وارد می‌شوم به شرط آنکه هیچگونه امر و نهی نداشته‌باشم قضاوت نکنم و چیزی را تغییر ندهم و از همه این امور اجرائی معاف‌باشم.

مأمون شروط امام‌علیه السلام را پذیرفت آنگاه کارگزاران و قضات و فرماندهان و سران‌لشکر و همه فرزندان عبّاس را دعوت کرد که با آن حضرت به ولایتعهدی بیعت کنند آن‌ها بر او خروشیدند و اختلاف کلمه در میان آنان پیدا شد.

مأمون اموال فراوانی به سران و فرماندهان بخشید و همه آنان را راضی نمود جزسه نفر به نام‌های عیسی جلودی علیّ بن عمران و ابو یونس که از بیعت با حضرت‌امام رضاعلیه السلام سرباز زدند لذا آن‌ها را در زندان انداخت و بیعت صورت گرفت و این‌خبر را به همه شهرها اعلام کردند و بر درهم و دینار به نام آن حضرت سکّه زدند و درمنبرها خطبه بنام او خواندند و مأمون در این راه - برای انجام هدف شوم و پشت‌پرده‌ای‌که قصد انجام آن را در آینده داشت - خرج فراوان و مال بسیاری مصرف کرد.

چون هنگام عید فرا رسید مأمون کسی را نزد حضرت امام رضاعلیه السلام فرستاد و از اوخواست که برای نماز عید حضور پیدا کند و خطبه بخواند تا دل‌های مردم مطمئن‌گردد و فضل و دانش او را همگان بشناسند و دل‌های آنان بر این دولت مبارک قرارگیرد. امام‌علیه السلام پیغام داد:

از قراردادی که میان من و تو در هنگام پذیرش ولایتعهدی صورت گرفته‌باخبری و هنوز آن شروط را از یاد نبرده‌ای.

مأمون پاسخ داد: با این کار می‌خواهم این مطلب در دل‌های عموم مردم و همه‌مأموران لشکری و کشوری رسوخ پیدا کند و دل‌های آنها مطمئن گردد و به آنچه‌خداوند از فضیلت و برتری به شما داده اقرار کنند.

ص: 269

و چون مدّتی بین آن‌ها کلمات رد و بدل شد و مأمون بر آن اصرار ورزید امام‌علیه السلام‌فرمود:

... اگر مرا از این کار معاف داری بیشتر مایلم ولی اگر نمی‌پذیری من با همان‌هیئتی که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم و علیّ بن ابی طالب‌علیه السلام برای نماز بیرون می‌رفتندخارج می‌شوم.

مأمون عرض کرد: آنگونه که دوست داری انجام بده.

از آن طرف مأمون به همه سران لشکر و مردم دستور داد که بامداد عید درب‌خانه حضرت امام رضاعلیه السلام اجتماع کنند زن و مرد و کودک همگی بر سر راه‌ها نشستندو کوچه‌ها پر از جمعیّت گردید و سران و فرماندهان لشکر اطراف خانه حضرت امام‌رضاعلیه السلام گرد آمدند.

همینکه خورشید طلوع کرد حضرت امام رضاعلیه السلام غسل کرد و عمّامه سفیدرنگی‌که از پنبه بود بر سر مبارک نهاد و یک‌طرف آن را روی سینه و طرف دیگر آن را برشانه‌اش رها کرد و آماده گردید سپس به همه موالیانش دستور داد: آنچه من انجام‌دادم شما هم انجام دهید.

آنگاه عصائی بدست گرفت و خارج شد و ما پیشاپیش آن حضرت بودیم درحالی‌که با پای برهنه راه می‌رفت پاچه‌های شلوار را تا نیمی از زانو بالا زده و جامه‌را از روی پاها نیز بالا زده بود پس چون حرکت کرد و ما پیشاپیش او براه افتادیم سرمبارک خود را به سوی آسمان بالا برد و چهار تکبیر گفت بگونه‌ای که ما خیال کردیم‌همه هوا و فضا و دیوارها با او همصدا شدند.

سران لشکر و مأموران همگی خود را آراسته و سلاح پوشیده با زیباترین هیئت درکنار در ایستاده بودند ما با این هیئت پای برهنه دامن به کمر بسته بر آنان ظاهر شدیم‌و حضرت امام رضاعلیه السلام بیرون آمد کنار درب خانه توقّف کوتاهی کرد و فرمود:

اَللَّهُ أَکْبَرُ اَللَّهُ أَکْبَرُ اَللَّهُ أَکْبَرُ عَلی ما هَدانا

خدا بزرگتر است خدا بزرگتر است خدا را به بزرگی می‌ستایم که ما را هدایت‌کرد

اَللَّهُ أَکْبَرُ عَلی ما رَزَقَنا مِنْ بَهیمَةِالْأَنْعامِ وَالْحَمْدُ للَّهِِ عَلی ما أَبْلانا.

ص: 270

خدا را به بزرگی می‌ستایم که ما را از گوشت چهارپایان روزی داد ستایش‌سزاوار خداوند است بر نعمتهائی که به ما بخشید.

و صدای مبارک خود را به آن جملات بلند کرد و ما صدای خود را بلند کردیم ناگهان مرو از صدای ناله و گریه به لرزه درآمد امام رضاعلیه السلام سه مرتبه این جملات راتکرار کرد فرماندهان و سران لشکر با دیدن حضرت امام رضاعلیه السلام همگی خود را ازمرکبها بر زمین انداختند و کفش‌ها را از پاهای خود بیرون آوردند و مرو یکپارچه‌ضجّه و ناله گردید بگونه‌ای که مردم نمی‌توانستند از گریه و ناله خودداری کنند.

حضرت امام رضاعلیه السلام راه می‌رفت و در هر ده قدمی که برمی‌داشت توقّف کوتاهی‌می‌نمود و چهار مرتبه تکبیر می‌گفت ما می‌پنداشتیم که آسمان و زمین و همه در ودیوارها با او همصدا می‌شوند.

این خبر به مأمون رسید فضل بن سهل به او گفت: ای امیرالمؤمنین! اگر امام رضابه مصلّی و جایگاه آماده‌شده برای نماز با این کیفیّت برسد مردم همه شیفته اومی‌گردند و از تو برمی‌گردند نظر من این است که از او بخواهی بازگردد.

مأمون فوراً کسی را نزد امام‌علیه السلام فرستاد و از او درخواست رجوع کرد حضرت‌امام رضاعلیه السلام کفش‌های خود را خواست و پوشید و از آنجا بازگشت.⁽¹⁾

محمّد بن فضیل گوید: حضرت امام رضاعلیه السلام به بعضی از غلامان خود در روز فطر -در حالی که برایش دعا می‌کرد - فرمود:

یا فُلان؛ تَقَبَّلَ اللَّهُ مِنْکَ وَمِنَّا.

فلانی؛ خداوند از تو و از ما قبول فرماید.

سپس ماند تا روز عید قربان شد به او فرمود:

ص: 271

1) 132. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 147/2 وسائل الشیعة: 120/5 بحار الأنوار: 133/49 و 360/90.

یا فُلان؛ تَقَبَّلَ اللَّهُ مِنَّا وَمِنْکَ.

فلانی؛ خداوند از ما و از تو قبول فرماید.

محمّد بن فضیل گوید: به آن حضرت عرض کردم: ای پسر رسول خدا؛ در فطرچیزی فرمودی و در قربان چیزی غیر از آن می‌فرمائی. فرمود:

آری؛ در فطر به او گفتم: خداوند از تو و از ما قبول فرماید؛ زیرا او همانند کار من‌انجام داد و من و او در انجام کار مساوی بودیم و در عید قربان گفتم: خداوند ازما و از تو قبول فرماید؛ چون برای ما ممکن است قربانی کنیم و برای او امکان‌ندارد که قربانی کند پس ما کاری غیر از کار او کردیم.⁽¹⁾

ماه ذی القعده

ولادت حضرت امام رضاعلیه السلام

همان‌گونه که گفتیم روزهایی که مناسبت بیشتری با حضرت امام رضاعلیه السلام نسبت‌به ایّام دیگر دارد زیارت آن حضرت از فضیلت و برتری زیادتری برخوردار است.

بنابر مشهور ولادت آن حضرت در روز یازدهم ماه ذیقعده است⁽²⁾.

ولادت حضرت امام رضاعلیه السلام

عمادالدین طبری در «بشارة المصطفی» می‌نویسد: هشام بن احمد گوید: امام‌کاظم‌علیه السلام فرمود:

هل علمت أحداً من أهل المغرب قدم؟

آیا خبر داری که کسی از اهل مغرب آمده؟

عرض کردم: نه.

ص: 272

1) 133. جامع أحادیث الشیعة: 191/7 وسائل الشیعة: 138/5 بحار الأنوار: 105/49.

2) 134. مرحوم شیخ صدوق ولادت آن حضرت را در یازدهم ماه ربیع الأوّل ذکر نموده بنابراین نقل زیارت آن بزرگوار درروز یازدهم ربیع الأوّل نیز دارای فضیلت بیشتری از سایر ایّام است.

فرمود: چرا یک نفر آمده برخیز و به سوی او برویم.

هر دو بر مرکب سوار شدیم و به نزد او رفتیم دیدم مردی از اهل مغرب است که‌چند برده با خود دارد امام کاظم‌علیه السلام به او فرمود:

کنیزهای خود را نشان بده.

وی نُه کنیز برای ما نشان داد که هر کدام از آن‌ها را نشان می‌داد امام کاظم‌علیه السلام‌می‌فرمود: این را نمی‌خواهم.

در این موقع امام کاظم‌علیه السلام به او فرمود: کنیز دیگری نشان بده.

وی گفت: دیگر کنیزی ندارم.

حضرت فرمود: چرا؛ کنیز دیگری نشان بده.

گفت: سوگند به خدا؛ فقط یک کنیز دارم که آن هم بیمار است.

حضرت فرمود: اگر اشکالی ندارد او را نشان بده.

او از نشان‌دادن آن کنیز امتناع ورزید و امام‌علیه السلام بازگشت. فردا صبح امام‌علیه السلام مرا نزداو فرستاد و فرمود:

به او بگو: نهایت قیمت آن کنیز چقدر است؟ وقتی گفت: فلان مبلغ تو بگو:خریدم.

فردا صبح نزد او رفتم و گفتم: آن کنیز را چند می‌فروشی؟

گفت: کمتر از فلان مبلغ نمی‌فروشم.

گفتم: به همان مبلغ خریدم.

گفت: )من هم پذیرفتم( کنیز مال تو ولی به من بگو: آن شخصی که دیروز با توبود کیست؟

گفتم: شخصی از بنی‌هاشم بود.

گفت: از کدام بنی‌هاشم؟

گفتم: بیش از این در مورد او نمی‌دانم.

او گفت: من همینک داستان این کنیز را برایت تعریف می‌کنم: من او را ازدورترین منطقه مغرب خریدم زنی از اهل کتاب مرا دید و گفت: این چه کنیزی

ص: 273

‌است که نزد توست؟

گفتم: او را برای خودم خریده‌ام.

گفت: سزاوار نیست که چنین کنیزی نزد چون تو باشد این کنیز شایسته است نزدبهترین فرد روی زمین باشد اندکی پیش او نمی‌ماند جز این‌که از او فرزندی متولّدخواهد شد که شرق و غرب عالم تابع او می‌شوند.

هشام بن احمد گوید: من آن کنیز را خدمت مولایم امام کاظم‌علیه السلام آوردم و چیزی‌نگذشت که حضرت امام رضاعلیه السلام از او متولّد شد.⁽¹⁾

روز ششم و بیست و سوّم ذی القعده

... بیست و پنجم ذی‌القعده

مرحوم شیخ مفید فرموده است: در روز ششم ماه ذیقعده خداوند تورات را برحضرت موسی بن عمران نازل فرمود و در آن روز در سال 201 هجری بیعت گرفتن‌برای سرور ما حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیهما السلام تحقّق یافت و آن روز شریف وارزشمندی است که سُرور و شادمانی برای اهل ایمان تجدید می‌گردد صدقه‌دادن به‌مساکین و تهیدستان و نیکی کردن به آنان و شکرگزاری فراوان برای خداوند عزیز - به‌خاطر آنچه از حقّ آل محمّدعلیهم السلام آشکار ساخته و بینی منافقان را به خاک مالیده - درچنین روزی مستحبّ است.

و در بیست و سوّم ماه ذیقعده وفات سَرور ما حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیهما السلام درشهر طوس از سرزمین خراسان به سال 203 هجری اتّفاق افتاده است.⁽²⁾

بزرگان روزهای دیگری را نیز برای شهادت حضرت امام رضاعلیه السلام تعیین کرده‌اند ودر «ارشاد» فرموده است: در ماه صفر سال 203 آن حضرت به شهادت رسیده است.در کتاب «کافی» کتاب «دُرّ» و کتاب «عتیق» نیز چنین گفته‌اند. در کتاب «موالیدالأئمّةعلیهم السلام» شهادت را در سال 202 هجری و در کتاب «مناقب» روز جمعه هفت روزمانده از ماه مبارک رمضان سال 202 هجری نقل کرده‌اند.

ص: 274

1) 135. قطره‌ای از دریای فضائل اهل بیت‌علیهم السلام: 671/2 به نقل از بشارة المصطفی: 215 الخرائج: 653/2 ح 6 )با اندکی‌اختلاف( بحار الأنوار: 7/49 ح 11.

2) 136. مسارّ الشیعة: 34.

در کتاب «درّ» گفته است: مأمون در روز جمعه اوّل ماه رمضان سال 202 آن‌حضرت را با زهری که در انگور پنهان کرده بود در شهر طوس در سناباد مسموم‌کرد.⁽¹⁾

شهادت آن حضرت در روز چهاردهم و بیست و یکم ماه مبارک رمضان نیز نقل‌شده است.

زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام در روز بیست و سوّم ذی القعده

علاّمه مجلسی‌رحمه الله از سیّد بن طاووس‌رحمه الله نقل کرده است: در بعضی از تألیفات ونوشته‌های علمای فارسی‌زبان شیعه دیده‌ام که فرموده‌اند:

زیارت مولای ما حضرت امام رضاعلیه السلام در روز بیست و سوم ذیقعده از دور یانزدیک به بعضی از زیارت‌های معروف آن حضرت یا به آنچه مانند زیارت باشدمستحب است.⁽²⁾

فضیلت روز بیست و پنجم ذی القعده

حسن بن علی وشّاء گفت: به همراه پدرم - در حالی‌که نوجوان بودم - در شب‌بیست و پنجم ذیقعده خدمت حضرت امام رضاعلیه السلام رسیدیم و نزد آن حضرت شام‌خوردیم امام‌علیه السلام به پدرم فرمود:

در شب بیست و پنجم ذیقعده حضرت ابراهیم‌علیه السلام تولّد یافته و حضرت عیسی‌بن مریم به دنیا آمده و در آن شب زمین زیر کعبه گسترده شده است هر کس‌آن را روزه بگیرد مانند کسی است که شصت ماه روزه گرفته باشد.

و روایت شده است که در بیست و نهم ذیقعده خدا کعبه را فرو فرستاده و آن اوّل‌رحمتی است که نازل شده است هر کس آن روز را روزه بگیرد کفّاره هفتاد سال گناه‌او است.

ص: 275

1) 137. بحار الأنوار: 198/98.

2) 138. بحار الأنوار: 43/102.

علّامه حلّی‌رحمه الله در کتاب «منتهی المطلب» نیز چنین آورده امّا رئیس المحدّثین ابوجعفر کلینی رضوان اللَّه تعالی علیه در «کافی» و شیخ طوسی روّح اللَّه تعالی ضریحه در «تهذیب»روایت کرده‌اند که: حضرت علیّ بن موسی الرضا صلوات اللَّه علیه فرموده است:

در بیست و پنجم ذیقعده خدا کعبه را بنا نهاده و آن اوّل رحمتی است که برروی زمین نهاده شده است خداوند آن را پناهگاه و محلّ امن برای مردم قرارداده پس هر کس آن روز را روزه بگیرد برای او روزه شصت ماه بنویسد.⁽¹⁾

زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام در روز بیست و پنجم ذی القعده )دحو الأرض(

زیارت ... در روز دحوالأرض

مرحوم میرداماد در رساله «اربعة ایّام» می‌نویسد: زیارت سیّدنا ومولانا إمام الوری‌ومنار الهدی ابی الحسن علیّ بن موسی الرضا علیه من الصلوات أنماها ومن التسلیمات أزکاها دراین روز افضل اعمال مستحبّه و آکد آداب مسنونه است.

و همچنین زیارت آن حضرت در روز اوّل ماه رجب نیز بسیار زیاد تأکید شده‌است.

ابو جعفر بن بابویه رضوان اللَّه تعالی علیه در کتاب «من لایحضره الفقیه» روایت کرده‌است که استقرار سفینه نوح نبی علی نبیّنا وآله وعلیه السلام بر جودیّ در روز اوّل ماه رجب‌بوده است و آن روزی است عظیم القدر و جلیل المنزله امّا از ایّام أربعه نیست.

و در روایت جمعی از اصحاب رضوان اللَّه تعالی علیهم روز استقرار سفینه بر جودیّ‌بیست و پنجم ذی‌القعدة الحرام است که از ایّام أربعه است و روز «دَحو الأرض» است.

وظیفه زیارت در این روز از دور - هرگاه زائر در مشهد مقدّس نباشد - آن است که‌بعد از غسلِ «دحو الأرض» غسل زیارت کند و به فارسی چنین نیّت کند: غسل‌زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام از دور در روز دحو الأرض می‌کنم برای آن‌که سنّت‌است قربة إلی اللَّه.

ص: 276

1) 139. أربعة أیام: 76.

و به عربی: «أغتسل غُسل زیارة أبی الحسن الرضاعلیه السلام عن البُعد فی یوم دَحوالأرض لنَدْبه قُربة إلی اللَّه».

پس اگر در یکی از مشاهد ائمّه معصومین‌علیهم السلام واقع باشد و خواهد که در تحت قبّه‌آن معصوم حضرت امام رضاعلیه السلام را زیارت نماید زیارت را بر نماز زیارت مقدّم‌دارد و اگر در حرم هیچ معصومی نباشد باید که به صحرا بیرون رود یا پشت بام‌خانه خود یا بر موضعی مرتفع زیر آسمان که هیچ سقفی نباشد برآید و نماز زیارت‌را بر زیارت مقدّم داشته اوّل دو رکعت نماز زیارت بخواند و افضل آن است که‌شش رکعت نماز زیارت بجا آورد یا چهار رکعت هر دو رکعت به یک سلام.

نیّت آن به فارسی: نماز زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام از دور در روز دَحو الأرض‌می‌گذارم از برای آن‌که سنّت است قربة إلی اللَّه.

و به عربی: «اُصلّی صلاة زیارة مولای الرضاعلیه السلام عن البُعد فی یوم دحو الأرض‌لندبها قربة إلی اللَّه».

و چون از نماز فارغ شود تسبیح حضرت فاطمه زهراءعلیها السلام بگوید پس سر به‌سجده نهاده پیشانی و بینی را بر تربت مبارکه امام حسین‌علیه السلام گذاشته بگوید:

أَللَّهُمَّ اِنَّ هاتَیْنِ الرَّکْعَتیْنِ هَدِیَّةٌ مِنّی إِلی رُوحِ سَیِّدی وَإِمامی

‌خداوندا؛ این دو رکعت نماز هدیه‌ای است از طرف من به روح پاک سرورم و امامم و پیشوایم عَبْدِکَ وَوَلِیِّکَ أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضا...⁽¹⁾.

بنده تو و ولیّ تو ابا الحسن علیّ بن موسی الرضا... .

پس سر از سجده برداشته به زیارت برخیزد و متوجّه جانب مشهد مقدّس‌رضوی ایستاده نیّت زیارت کند به فارسی:

زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام می‌کنم از دور در روز «دَحو الأرض» از جانب خود وپدر و مادرم و از جانب جمیع مؤمنین و مؤمنات از برای آن‌که سنّت است قربة إلی‌اللَّه.

ص: 277

1) 140. این دعا را در «بخش هفتم: ادعیه بعد از نمازهای مستحبّ ص 214« آوردیم.

و به عربی: «أزور سیّدی ومولای وإمامی أبا الحسن علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام عن‌البُعد فی مقامی هذا عنّی وعن والدیّ وعن جمیع المؤمنین والمؤمنات لنَدبها قربةإلی اللَّه».

سپس مرحوم میرداماد «زیارت جوادیّه» را - که در «بخش زیارت‌های حضرت امام‌رضاعلیه السلام» می‌آوریم - نقل کرده است.⁽¹⁾

ماه ذی الحجّه

دعای روز عرفه

نماز عید قربان

از حضرت علیّ بن موسی الرضا صلوات اللَّه علیهما خواندن این دعا در روز عرفه‌روایت شده است:

أَللَّهُمَّ کَما سَتَرْتَ عَلَیَّ ما لَمْ أَعْلَمْ فَاغْفِرْلی ما تَعْلَمُ

خداوندا؛ آنگونه که بر من پوشیدی آنچه را که نمی‌دانستم بیامرز و ببخش آنچه را که از خطاهای من می‌دانی؛

‌ وَکَما وَسِعَنی عِلْمُکَ فَلْیَسَعْنی عَفْوُکَ

و همانطور که علم و آگاهی تو مرا در برگرفته عفو و گذشت خود را فراگیرم نما؛

وَکَما بَدَأْتَنی بِالْإِحْسانِ فَأَتِمّ‌

و همانگونه که نسبت به من به لطف و احسان ابتدا نمودی

نِعْمَتَکَ بِالْغُفْرانِ

پس نعمت خویش را با آمرزش کامل گردان؛

وَکَما أَکْرَمْتَنی بِمَعْرِفَتِکَ فَاشْفَعْها بِمَغْفِرَتِکَ

و همچنانکه مرا به معرفت خود گرامی داشتی پس با مغفرت خود آن را زیاده گردان؛

وَکَما عَرَّفْتَنی وَحْدانِیَّتَکَ فَأَکْرِمْنی طَماعِیَّتَکَ

و همان‌طور که یکتائی خود را به من شناسانیدی پس مرا به امیدواربودن به خودت گرامی بدار

وَکَما عَصَمْتَنی‌مِمَّا لَمْ أَکُنْ أَعْتَصِمُ مِنْهُ إِلّا بِعِصْمَتِکَ

‌ و همان‌گونه که مرا حفظ کردی در مواردی که اگر حفظ و نگهداری تو نبود هرگز نمی‌توانستم خود را حفظ کنم و نگه دارم

ص: 278

1) 141.أربعة أیّام: 52.

فَاغْفِرْلی ما لَوْ شِئْتَ عَصَمْتَنی مِنْهُ

پس بیامرز و ببخشای بر من آنچه را که اگر خواسته بودی مرا از آن حفظ می‌کردی

یا جَوادُ یا کَریمُ

ای بخشنده؛ ای بزرگوار؛

یا ذَا الْجَلالِ وَالْإِکْرامِ. ⁽¹⁾ای صاحب بزرگی و بزرگواری.

نماز عید قربان

مأمون روز عیدی برایش مشکل مزاجی پیش‌آمد کرد که او را از رفتن به نمازبازداشت به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کرد: ای اباالحسن؛ شما برخیزید و نماز رابا مردم بپا دارید.

حضرت امام رضاعلیه السلام خارج شد در حالی‌که پیراهن کوتاه سفیدرنگ پوشیده وعمّامه سفید پاکیزه‌ای بر سر نهاده که هر دو از پنبه بود و چوبی در دست گرفته به‌طرف جایگاه نماز پیاده به راه افتاد و می‌فرمود:

اَلسَّلامُ عَلی أَبَوَیَّ ادَمَ وَنُوحٍ

سلام بر پدرانم آدم و نوح

اَلسَّلامُ عَلی أَبَوَیَّ إِبْراهیمَ وَإِسْماعیلَ

سلام بر پدرانم ابراهیم و اسماعیل

اَلسَّلامُ عَلی أَبَوَیَّ مُحَمَّدٍ وَعَلِیٍّ

سلام بر پدرانم‌محمّد و علی

اَلسَّلامُ عَلی عِبادِ اللَّهِ الصَّالِحینَ.

سلام بر بندگان شایسته خداوند.

همینکه مردم او را مشاهده کردند با شتاب به سویش آمده و برای بوسیدن دست‌مبارکش هجوم آوردند. بعضی از کسان و بستگان مأمون که وضع را چنین دیدند فوراًنزد خلیفه آمدند و گفتند: مردم را دریاب و نماز را خودت با آن‌ها بپادار وگرنه الآن‌است که خلافت را از دست بدهی و او را وادار کردند که با شتاب بیرون رود.

حضرت امام رضاعلیه السلام به خاطر جمعیّت و شلوغی به محلّ برگزاری نماز نرسیده‌بوده در این هنگام مأمون پیشی گرفت و به نماز ایستاد تا مردم با او نماز را بپا دارند.⁽²⁾

در کتاب «ایجاج الأحزان» این موضوع را نقل کرده و تصریح نموده است که این‌جریان در روز عید قربان واقع شده است.⁽³⁾

ص: 279

1) 142. هدیّة الزائرین وبهجة الناظرین: 561 مستدرک الوسائل: 25/10 بحار الأنوار: 216/98.

2) 143. بحار الأنوار:

3) 3 .171/49. ایجاج الأحزان: 129.

فضیلت روز عید غدیر

احمد بن محمّد بن ابی نصر گوید: خدمت حضرت امام رضاعلیه السلام شرفیاب بودم ومجلس پر از جمعیّت بود درباره روز غدیر صحبت به میان آمد بعضی از حاضرین‌فضیلت آن را انکار کردند حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

پدرم از پدرش روایت کرده است که فرمود:

إنّ یوم الغدیر فی السماء أشهر منه فی الأرض إنّ للَّه عزّ وجلّ فی‌الفردوس الأعلی قصراً لبنة من ذهب ولبنة من فضّة فیه مائة ألف قبةمن یاقوتة حمراء ومائة ألف خیمة من یاقوت أخضر ترابه المسک‌والعنبر فیه أربعة أنهار: نهر من خمر ونهر من ماء ونهر من لبن ونهر من عسل. حوالیه أشجار جمیع الفواکه. علیه طیور أبدانها من لؤلؤوأجنحتها من یاقوت تصوّت بألوان الأصوات.

فإذا کان یوم الغدیر ورد إلی ذلک القصر أهل السموات یسبّحون اللَّه‌ویقدّسونه ویهلّلونه فتطایر تلک الطّیور فتقع فی ذلک الماء وتتمرّغ علی‌ذلک المسک والعنبر فإذا اجتمعت الملائکة طارت تلک الطیور فتنفض‌ذلک.

وإنّهم فی ذلک الیوم لیتهادون نثار فاطمةعلیها السلام فإذا کان آخر الیوم نودوا:إنصرفوا إلی مراتبکم فقد أمنتم من الخطأ والزّلل إلی قابل فی مثل الیوم‌تکرمة لمحمّد وعلیّ‌علیهما السلام.

روز غدیر در آسمان بیش از زمین شهرت دارد برای خداوند عزیز بلندمرتبه درفردوس برین قصری است که یک خشت آن از طلا و خشت دیگر آن از نقره است در آن صد هزار قبّه از یاقوت سرخ و صد هزار خیمه از یاقوت سبز است و خاک آن‌مشک و عنبر است. در آن چهار نهر جاری است: نهری از شراب پاک نهری ازآب نهری از شیر و نهری از عسل. اطراف آن درختان میوه است و بر آن پرندگانی

ص: 280

‌نشسته‌اند که بدن آن‌ها از مروارید و بال‌های آن‌ها از یاقوت است و با صداهای‌گوناگون آواز می‌خوانند.

روز غدیر که فرارسد اهل آسمان‌ها به آن قصر وارد شوند تسبیح و تقدیس و تهلیل‌خدا گویند پرندگان به پرواز درآیند و بر روی آن آب نشینند و در آن خاکی که‌مشک و عنبر است بغلطند چون فرشتگان اجتماع کنند آن‌ها پرواز کنند و آنچه باخود دارند فرو ریزند و آنچه بر سر حضرت زهراعلیها السلام ریخته‌اند به یکدیگر هدیه‌کنند و روز که پایان پذیرد ندائی بلند شود:

به جایگاههای خود بازگردید که تا سال آینده مثل امروز به خاطر گرامی‌داشت)حضرت( محمّد و علی‌علیهما السلام از خطا و لغزش ایمن گشتید.

سپس حضرت امام رضاعلیه السلام رو به من کرد و فرمود:

یابن أبی نصر؛ أین‌ما کنت فاحضر یوم الغدیر عند أمیرالمؤمنین‌علیه السلام؛ فإنّ‌اللَّه تبارک وتعالی یغفر لکلّ مؤمن ومؤمنة ومسلم ومسلمة ذنوب ستّین‌سنة ویعتق من النار ضِعف ما أعتق من شهر رمضان ولیلة القدر ولیلةالفطر وَلَدرهم فیه بألف درهم لإخوانک العارفین وأفضل علی إخوانک‌فی هذا الیوم وسُرّ فیه کلّ مؤمن و مؤمنة.

ای پسر ابی نصر؛ در روز غدیر هر کجا باشی خود را نزد امیرالمؤمنین‌علیه السلام برسان وآنجا حضور پیدا کن که خداوندتبارک و تعالی گناهان شصت ساله هر زن و مردمؤمن و هر زن و مرد اهل تسلیم را بیامرزد و دو برابر مقداری که در ماه رمضان وشب قدر و شب عید فطر از آتش آزاد کرده است در آن روز آزاد گرداند و برای هردرهم که به برادران بامعرفت دهی هزار درهم پاداش دهد در این روز نسبت به‌برادرانت احسان کن و هر مرد و زن مؤمنی را شادمان گردان.

سپس فرمود:

ای اهل کوفه؛ به شما خیر فراوانی عنایت شده است و همانا برخی از شما ازکسانی هستید که خدا دل‌های آنان را برای ایمان آزموده است آن‌ها خوارشمرده شده و مورد قهر و غلبه قرار گرفته و امتحان شده‌اند بلا بر ایشان سرازیر

ص: 281

می‌گردد و سپس خداوندی که برطرف‌کننده گرفتاری‌های بزرگ است آن رابرطرف می‌کند.

واللَّه لو عرف النّاس فضل هذا الیوم بحقیقته لصافحتهم الملائکة فی کلّ‌یوم عشر مرّات.

به خدا قسم؛ اگر مردم فضیلت این روز را آنگونه که هست می‌شناختند فرشتگان باآنان هر روز ده مرتبه مصافحه می‌کردند.⁽¹⁾

کلام حضرت امام رضاعلیه السلام درباره خطبه حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام در روز غدیر

کلام امام رضاعلیه السلام درباره...

فیّاض بن محمّد طوسی در سال 259 هجری در سنّ نود سالگی در شهر طوس‌روایت کرده است که در روز غدیر شرفیاب محضر حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام‌شدم عدّه‌ای از یاران خاصّ ایشان در خدمتش بودند امام‌علیه السلام آن‌ها را برای افطار نگه‌داشته بود و خوراک و گندم و لباس و هدایا حتّی انگشتر و کفش برای خانواده‌های‌آنان فرستاده بود و احوال ایشان و اطرافیان دیگر را تغییر داده بود و وسیله‌های‌جدیدی برای اینکه به عنوان عیدی بدهند بود و وسیله‌هایی که از قبل برای عیدی‌دادن رسم بود نیز وجود داشت و آن حضرت پیوسته فضیلت آن روز و پیشینه آن رابیان می‌کرد که بخشی از سخنان ایشان چنین بود:

پدرم حضرت موسی بن جعفر از پدرش امام صادق و او از پدرش امام باقر و اواز پدرش امام سجّاد و او از پدرش امام حسین‌علیهم السلام روایت کرد:

در سال‌های حکومت امیرالمؤمنین‌علیه السلام یک سال روز جمعه با عید غدیر مقارن‌گشته بود آن حضرت پنج ساعت که از آن روز گذشت بر فراز منبر رفت و خدا راحمد و ثنا و ستایش نمود؛ ستایشی که مانند آن را کسی نشنیده بود وتمجیدی کرد که کسی غیر از او چنین تمجیدی نکرده بود و پس از آن

ص: 282

1) 144. إقبال الأعمال: 783 وسائل الشیعة: 302/10 مصباح المتهجّد: 737.

سخنانی فرمود که آنچه از آن سخنان محفوظ مانده چنین است:

ستایش سزاوار خداوندی است که ستایش را بدون آنکه نیازی به ستایشگرانش‌داشته باشد راهی از راههای اعتراف به الوهیّت و ربوبیّت و یکتائی خویش ووسیله‌ای برای افزودن رحمتش و راهی برای جویندگان فضل و احسانش قرارداد و حقیقت اعتراف را به اینکه او منعِم است بر آفریدگانش در باطن لفظپنهان داشت گرچه بزرگ باشد.

و گواهی می‌دهم که خدائی جز خداوند یکتا نیست و شریکی ندارد آنگونه‌گواهی که از اخلاص باطنی سرچشمه گرفته و زبان به آن گویا گشته عبارتی راکه از صداقت نهانی برآمده است که او آفریننده به وجود آورنده صورت‌آفرین‌است برایش نام‌هائی نیکو است همانند او چیزی نیست؛ زیرا هر چیزی ازاراده و خواست او پدید آمده‌اند و لذا هیچگونه شباهتی با پدیدآورنده ندارد.

و گواهی می‌دهم که محمّد بنده و فرستاده او است او را در عالم ذر و قبل ازآفرینش جهان از روی علم و آگاهی بر دیگر امّت‌ها برگزید و ویژگی داد و او باهمنوعانش همانند نیست او را به عنوان فرمان‌دهنده و بازدارنده از طرف‌خودش انتخاب کرد و در هر کجای عالم جانشین خود ساخت؛ زیرا خداوند قابل‌مشاهده نیست دیدگان او را نمی‌بینند و خطورات فکر و اندیشه او رادربرنمی‌گیرند و گمان‌های پنهان و پوشیده در اسرار نمی‌توانند برایش مثالی‌بیابند.

خدائی جز او که پادشاهی قدرتمند است وجود ندارد اعتراف به نبوّت‌پیامبرش را با اعتراف به الوهیّت خویش مقرون ساخته و او را به خاطرگرامی‌داشت خود امتیازاتی بخشید که هیچ‌یک از آفریدگانش را در آن شرکت‌نداد و تنها او شایستگی آن را دارد که از خواصّ و اهل خلّت و دوستی ویژه‌باشد؛ زیرا آنکه دگرگونی )تغییر در عقیده( با او آمیخته گردد از خواصّ نباشد و کسی که دچار شک گردد شایسته خلّت و دوستی ویژه نباشد.

و مردمان را دستور داد که بر او درود فرستند و با این فرمان کرامت وی را افزون‌نمود و راهی به سوی اجابت برای دعا کننده گشود پس خداوند بر او درود

ص: 283

فرستد گرامی‌اش دارد شرافت بخشد و بزرگ بدارد و آنقدر افزون گرداند که‌پایانی برایش نباشد و برای همیشه پیوسته باشد و قطع نگردد و همانا خداوندتبارک و تعالی پس از پیامبرش - که درود خداوند بر او و آل او باد - گروهی ازخاصّان را از میان آفریدگانش برای خویش برگزید آنان را به برتری خود برتری‌بخشید و تا مرتبه او بالا برد و آنان را دعوت‌کننده حقیقی به سوی خود وراهنمایانی که در هر دوران و زمانی به او ارشاد کنند قرار داد.

آنان را در عالم پیشین پیش از هر آفریده و پدید آمده به صورت نورهایی آفرید وآنان را به ستایش خود گویا ساخت و سپاس و تمجید خود را به آنها الهام نمود وحجّت قرار داد بر هر که به مالک ربوبیّت و سلطان عبودیّت اعتراف دارد و به‌وسیله آنان زبان کسانی را که گنگ بود و توانائی گفتن نداشت به انواع لغت‌هاگویا ساخت تا به خداوندی او اعتراف کنند و اینکه او پدیدآورنده آسمانها و زمین‌است.

و ایشان را بر آفرینش خود گواه گرفت و آنچه از امر و فرمان خود خواست به‌عهده ایشان نهاد آنان را مترجم خواسته خود وزبان بیان کننده اراده‌اش قرارداد بندگانی که «در گفتار بر او پیشی نمی‌گیرند به دستور او عمل می‌کنند اوآنچه پیش روی آنان و آنچه پشت سر ایشان است می‌داند و جز برای کسانی که‌او بپسندد شفاعت نمی‌کنند و خود از ترس او هراسانند»⁽¹⁾.

به احکام او حکم می‌کنند و سنّت او را اجرا می‌نمایند و حدود او را برپا می‌دارندو آنچه واجب فرموده انجام می‌دهند. او آفریدگان را در مبهمات ناشنوا و درتاریکی‌ها همچون گنگ‌ها رها نکرده است بلکه برای آنان خردهائی قرار داده‌که با ظاهر ایشان آمیخته و در کالبدهایشان پخش گردیده و در جان آنان استوارساخته و حواسّشان را برده آن گردانیده پس به وسیله آن بر گوش‌ها دیدگان افکار و خاطره‌ها اقرار گرفت و آنان را به وسیله آن پای‌بند حجّتش نمود وراهش را به آنان نشان داد. وآنان را از آنچه با زبان‌های رسا گواهی داده به آنچه‌

ص: 284

1) 145. لایَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَهُمْ بِأَمْرِهِ یَعْمَلُونَ یَعْلَمُ ما بَیْنَ أَیْدیهِمْ وَما خَلْفَهُمْ وَلایَشْفَعُونَ إِلّا لِمَنِ ارْتَضی وَهُمْ مِنْ خَشْیَتِهِ‌مُشْفِقُونَ». «سوره انبیاء آیه 27 و 28«

پایدار ساخته در آن از قدرت و حکمتش گویا ساخته و به وسیله آن نزد ایشان‌بیان کرد «تا کسی که باید هلاک شود با دلیل روشن هلاک گردد و کسی که زنده‌گردیده با دلیلی واضح زنده باشد و خداوند بدون تردید شنوا و دانا است»⁽¹⁾.

ای گروه مؤمنان؛ امروز خداوند تبارک و تعالی دو عید بزرگ ارزشمند را برای‌شما فراهم آورده است؛ دو عیدی که هر کدامش جز به دیگری استوار نمی‌ماندتا آنکه کار نیکو و لطف خود را نزد شما کامل گرداند و شما را به راه رشدش آگاه‌نماید و پیرو آثار روشن جویندگان به نور هدایتش فرماید و شما را در راه‌اعتدالش راه برد و بخشش گوارایش را بر شما فراوان کند پس جمعه را هنگام‌تجمّع و گردآمدن قرار داد و بسوی آن فراخواند تا آنچه پیش از آن بوده پاک‌گرداند و آنچه کاسبی‌های بد از آن جمعه تا این جمعه ایجاد کرده از آلودگی شستشو دهد و یادآور مؤمنان و بیانگر بیم و هراس پرواپیشگان باشد و ثواب وپاداش اعمال را در آن دوچندان مقداری که برای اهل طاعت خود در پیش از آن‌می‌بخشد قرار داده است و آن را ناتمام قرار داده مگر با انجام دادن آنچه به آن‌امر فرموده و خودداری کردن از آنچه نهی کرده و بازداشته و گردن نهادن به‌اطاعتش در آنچه به سوی آن فراخوانده و تشویق نموده است. و او توحیدش راجز با اعتراف به نبوّت پیامبرش نمی‌پذیرد و هیچ دینی را جز با پذیرش ولایت‌آنکس که به ولایت او فرمان داده قبول نمی‌کند. و اسباب طاعتش جز با چنگ‌زدن به دست‌آویزهای او و دست‌آویزهای اهل ولایتش فراهم نمی‌گردد.

پس خداوند در روز غدیر )روزی که به خاطر گرمای زیاد آن زیر درختان بزرگ‌یا چادر بزرگی گرد آمده بودند( بر پیامبرش - که درود خدا بر او و آل او باد - نازل‌فرمود آنچه بیانگر خواست و اراده او در مورد خالصان و برگزیدگانش بود ودستور داد آن را ابلاغ نماید و از اهل انحراف و نفاق بیمی به خود راه ندهد وبرایش ضمانت کرد که او را از آزار آنان حفظ فرماید و از باطن پنهان اهل شک ودرون اهل ارتداد و از دین‌برگشته با رمز و اشاره پرده برداشت به گونه‌ای که مؤمن

ص: 285

1) 146. لِیَهْلِکَ مَنْ هَلَکَ عَنْ بَیِّنَةٍ وَیَحْیی مَنْ حَیَّ عَنْ بَیِّنَةٍ وَإِنَّ اللَّهَ لَسَمیعٌ عَلیمٌ». «سوره انفال آیه 42«

‌و منافق آن را فهمید. پس روی‌گردان رو گردانید و آن‌که ثابت بود بر حقّ ثابت واستوار ماند نادانی منافقان و تعصّب خارج‌شدگان از دین زیادتر شد چنگ ودندان خود را تیز کردند بر بازوها فشار آوردند گوینده‌ای گفت فریادزننده‌ای‌فریاد زد و در دام افتاد آن کس که در دام افتاد و خارج‌شونده از دین به خروج‌خود ادامه داد.

گروهی با زبان بدون حقیقتی که از ایمان سرچشمه گرفته باشد اعتراف کردند و گروهی با زبان و ایمان راستین اقرار نمودند و خداوند دین خود را کامل‌گردانید و چشمان پیامبرش - که درود خدا بر او و آل او باد - و چشمان مؤمنان وپیروان او را روشن گردانید و شد آنچه بعضی از شما گواه آن بودید و به برخی ازشما خبرش رسید و نشانه و حجّت نیکوی خداوند بر شکیبایان کامل گردید.

و خداوند آنچه فرعون و هامان و قارون و لشکریان ایشان بنا نهاده و اصل واساس قرار داده بودند ویران ساخت و عدّه‌ای پست و فرومایه از گمراهان باقی‌ماندند که در تباهی مردم هیچ کوتاهی نمی‌کنند خدا آنان را در سرزمینشان‌هدف قرار می‌دهد و آثارشان را از بین می‌برد و نشانه‌های ایشان را از میان‌برمی‌دارد و به زودی حسرت‌ها و تأسّف‌ها را به دنبال آنان روانه می‌کند و آنان‌را به کسانی که دست خود را به ستمکاری گشودند و گردنکشی کردند و بر دین‌خدا توانائی یافتند تا آن را دگرگون سازند و حکم خدا را تغییر دهند ملحق‌می‌سازد و به زودی نصرت و یاری خداوند به سود محبوبش و به زیان دشمنش‌فرامی‌رسد و «خداوند باریک‌بین و آگاه است» و کمتر از آنچه شنیدید شما راکفایت می‌کند و رساننده است.

پس بیندیشید - خدا شما را رحمت کند - در آنچه خداوند شما را به سوی آن فراخوانده و بر آن برانگیخته و تشویق نموده است. آهنگ راه او را بنمائید و مسیرروشن او را بپیمائید «و از راه‌های گوناگون پیروی نکنید که شما را از راه اصلی که‌راه خدا است دور کند»⁽¹⁾.

ص: 286

1) 147. وَلاتَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبیلِهِ». «سوره انعام آیه 153«

إنّ هذا یوم عظیم الشّأن فیه وقع الفرج ورُفعت الدّرج ووضحت‌الحجج.

وهو یوم الإیضاح والإفصاح عن المقام الصُّراح ویوم کمال الدّین ویوم‌العهد المعهود ویوم الشّاهد والمشهود ویوم تبیان العقود عن النّفاق‌والجُحود ویوم البیان عن حقایق الإیمان ویوم دَحْر الشّیطان ویوم‌البُرهان.

هذا یوم الفَصل الّذی کنتم تُوعدون هذا یوم الملإ الأعلی الّذی أنتم عنه‌معرضون هذا یوم الإرشاد ویوم مِحْنة العباد ویوم الدّلیل علی الرّوّاد.

هذا یوم أبدی خفایا الصّدور ومضمرات الاُمور هذا یوم النّصوص علی‌أهل الخصوص.

هذا یوم شیث هذا یوم إدریس هذا یوم یوشع هذا یوم شمعون هذایوم الأمن المأمون.

هذا یوم إظهار المصون من المکنون هذا یوم إبلاء السّرائر.

بدون تردید امروز روزی است که شأن آن عظیم است و موقعیّت‌های خطیری دارد در آن گشایش اتّفاق افتاد درجه‌ها و مراتب بالا برده شد و حجّت‌ها واضح وآشکار گردید.

امروز روز واضح ساختن و پرده برداشتن از مقام پاک امامت است روز کامل شدن‌دین است روز آن عهدی است که از دیرزمان بسته شده روز گواه و گواه گرفته‌شده‌است روز آشکارشدن پیمان‌ها و قراردادهایی است که از روی نفاق و انکار حقایق‌بسته شده روز بیان حقیقت ایمان است روز راندن و دور کردن شیطان و روز دلیل‌روشن و آشکار است.

امروز روز جداسازی است که شما وعده داده می‌شدید امروز روز خبر بزرگ‌است که شما از آن روی برمی‌گردانید روز ارشاد و راهنمایی است روز آزمایش‌بندگان است روز دلیل بر جستجوگران و ره‌پویان است.

امروز روز ظاهرشدن پنهانی‌های سینه‌ها و کارهای پوشیده است روز نصّ و

ص: 287

تصریح صریح بر اهل شایستگی و خاصّان است.

امروز روز «شیث» است روز «ادریس» است روز «هود» است روز «یوشع»است روز «شمعون» است )کنایه از این‌که روز تعیین وصیّ و جانشین است(.

امروز روز امنی است که ایمن شده روز ظاهر کردن چیزی است که مصون ومحفوظ مانده از پنهانی‌ها روز پرده برداشتن از رازها و اسرار است.

پس امام‌علیه السلام پیوسته می‌فرمود: امروز روزِ امروز روزِ... تا آن‌که فرمود:

پس خدا را مراقب خود بدانید و از او پروا کنید و کلام او را بشنوید و فرمانش رااطاعت کنید و از مکر و حیله پرهیز کنید و با او نیرنگ نزنید و درون خود راتفتیش کنید و فساد نکنید و با توحید و یکتا دانستن او و اطاعت از آنکه دستوربه اطاعت او داده به خدا تقرّب جوئید «و به دست‌آویزهای کافران چنگ نزنید»و به گمراهی متمایل نشوید تا با پیروی از آنانکه خود گمراهند و مردمان را به‌گمراهی می‌کشانند از راه رشد و هدایت دور و به بیراهه دچار شوید.

خداوند فرموده است - که گوینده‌ای ارجمند است - در مورد گروهی که آنان را درکتابش با مذمّت و سرزنش یاد کرده است که گفتند:

«إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَکُبَرآءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبیلاَ رَبَّنا آتِهِمْ ضِعْفَیْنِ مِنَ‌الْعَذابِ وَالْعَنْهُمْ لَعْناً کَبیراً».⁽¹⁾

ما اطاعت کردیم سروران و بزرگان خود را و آن‌ها ما را گمراه ساختند پروردگارا؛آنان را دوچندان عذاب کن و مورد لعن فراوان خویش قرار بده.

و خداوند تبارک و تعالی فرمود: هنگامی که در میان آتش احتجاج می‌کنند اشخاص ضعیفِ ناتوان به مستکبرین و زورگویان می‌گویند: ما پیرو شما بودیم آیا اکنون می‌توانید چیزی از عذاب خدا را از ما دور کنید؟ گویند: اگر خدا ما راهدایت می‌کرد ما هم به شما راه را نشان می‌دادیم.

آیا می‌دانید استکبار چیست؟ استکبار؛ رها کردن طاعت کسی است که به

ص: 288

1) 148. سوره احزاب آیه 67 و 68.

‌اطاعت او فرمان داده شده‌اید و بزرگی کردن بر کسی است که به پیروی اوفراخوانده شده‌اید و قرآن زیاد در این مورد سخن می‌گوید اگر شخص‌اندیشمند در آن بیندیشد او را از بدی بازمی دارد و پند می‌دهد.

ای مؤمنان؛ بدانید خداوند عزیز و بلندمرتبه فرموده است:

«إِنَّ اللَّهَ یُحِّبُ الَّذینَ یُقاتِلُونَ فی سَبیلِهِ صَفّاً کَأَنَّهُمْ بُنْیانٌ مَرْصُوصٌ».⁽¹⁾

بدون تردید خداوند دوست دارد کسانی را که در راه او به پیکار صف می‌کشند که‌گویا بنائی آهنین هستند.

آیا می‌دانید «راه خدا» چیست و چه کسی «راه او» است؟ و چه کسی صراط او وطریق او است؟

أنا صراط اللَّه الّذی من لم یَسلکْه بطاعة اللَّه فیه هُوی به إلی النّار وأناسبیله الّذی نصبنی للإتّباع بعد نبیّه صلّی اللَّه علیه وآله. أنا قسیم الجنّةوالنّار وأنا حجّة اللَّه علی الفجّار ونور الأنوار.

من صراط خدا هستم که اگر کسی به خاطر اطاعت خدا آن را نپیماید در آتش‌سرنگون گردد. و من راه او هستم که برای پیروی کردن مردم پس از پیامبرش - که‌درود خدا بر او و آل او باد - مرا منصوب کرد. من تقسیم‌کننده بهشت و دوزخم ومن حجّت خدا بر بدکاران و نیکوکارانم و روشنی‌بخش نورها هستم.

پس از خواب غفلت بیدار شوید و پیش از فرارسیدن مرگ به کارکردن شتاب‌کنید و به سوی آمرزش پروردگارتان پیشی بگیرید پیش از آنکه دیواری زده‌شود که باطن آن و داخلش رحمت و ظاهر آن و خارجش عذاب باشد )میان‌مؤمنان و منافقان این دیوار زده می‌شود؛ یک‌طرف آن که داخل آن است‌مؤمنان و طرف دیگرش منافقان هستند(. پس هر چه ندا کنید کسی ندای شمارا نشنود و هر چه ضجّه زنید و ناله و فریاد برآورید کسی به ناله‌های شما اعتنانکند و پیش از آن‌که استغاثه کنید و کسی به داد شما نرسد به اطاعت‌ها و انجام

ص: 289

1) 149. سوره صفّ آیه 4.

‌دستورات الهی شتاب کنید پیش از آن‌که وقت از دست برود و از بین برنده‌لذّت‌ها - یعنی مرگ - به سراغتان آید که دیگر هیچ راه گریزی و هیچ چاره‌ای‌برای رهائی نباشد.

خدای شما را رحمت کند پس از پایان یافتن این تجمّع و گردهم‌آئی باتوسعه‌دادن بر اهل و عیال خود و نیکی کردن به برادرانتان آن‌ها را دیدار کنید وشکر پروردگار را به خاطر نعمت‌هائی که به شما بخشیده بجای آورید گردهم‌آئید خداوند پراکندگی شما را برطرف کند و به یکدیگر نیکی کنید خداونداُنس و الفت شما را زیاد گرداند و نعمت‌های الهی را به یکدیگر هدیه کنیدهمانطور که خداوند پاداش گوارائی که چندین برابر عیدهای پیش از آن و بعد ازآن است به شما عطا کند و این عطا و بخشش الهی تنها مخصوص امروز و مثل‌امروز است نیکی کردن در آن مال را بارور می‌سازد و به عمر شما می‌افزاید ومهر و محبّت و دلسوزی داشتن به یکدیگر باعث جلب رحمت خدا و لطف اومی‌گردد پس خودتان شادمان باشید و برادران خود را با لباس نیکو و بوی‌خوش و طعام دادن شاد گردانید.

و از آنچه در توان دارید و جود و بخشش کردن از آنچه برایتان موجود است‌امکاناتی برای برادرانتان و اهل و عیالتان فراهم آورید. گشاده‌روئی را در میان‌خود آشکار سازید و یکدیگر را با چهره خندان و شادمان ملاقات کنید وسپاسگزار خداوند باشید بر آنچه به شما مرحمت فرموده است و کسانی را که‌امید و آرزوی خیر نسبت به شما دارند با خیر بیشتر دیدار کنید و با ناتوانان درخوردنی‌های‌تان و آنچه در توان دارید به مقدار امکان خویش همیاری نمائید یک درهم که امروز در راه خدا انفاق کنید معادل صد هزار درهم پاداش دارد و اگرخدا بخواهد بر آن پاداش می‌افزاید و روزه امروز از اموری است که خداوندتبارک و تعالی مردم را به آن فراخوانده و پاداش بزرگی برای آن به عهده گرفته‌است تا آنجا که اگر بنده‌ای از بندگان به عنوان مثال از آغاز دنیا تا انتهای آن‌روزها را روزه بدارد و شب‌ها را به شب‌زنده‌داری سپری کند به مرتبه آن کسی که‌امروز را مخلصانه روزه بگیرد نمی‌رسد.

ص: 290

کسی که ابتداءً )یعنی بدون تقاضا( برادر مؤمنش را مساعدت نماید و از روی‌میل به او نیکی کند و به او وام دهد پاداش کسی را دارد که امروز را روزه گرفته وشب آن را به عبادت پرداخته است و کسی که مؤمنی را در شام روز غدیر افطاری‌دهد گویا فئامی را و فئامی را و... )ده مرتبه آن را تکرار فرمود( افطاری داده‌است.

شخصی برخاست و عرض کرد: ای امیر مؤمنان؛ «فئام» چیست؟

امام‌علیه السلام فرمود: صد هزار پیامبر و صدّیق و شهید است پس چگونه خواهد بودپاداش کسی که گروهی از مردان و زمان مؤمن را افطاری دهد؟ و من ضامنم نزدخداوند که او را از کفر و فقر امان دهد و اگر در همان شب یا همان روز یا روز بعداز آن تا عید غدیر آینده بمیرد و کبیره‌ای مرتکب نشده باشد پس پاداش او برخداوند تبارک و تعالی است.

و کسی که وام بگیرد برای برادرانش و آنان را کمک کند من ضامنم که اگرخداوند او را باقی بدارد آن را بپردازد و اگر خدا جان او را گرفت من عهده‌دار آن‌باشم.

زمانی که یکدیگر را ملاقات می‌کنید همراه سلام کردن مصافحه کنید )دست دردست یکدیگر بگذارید( و انعام دادن را امروز آسان بگیرید.

و این مطالب را باید افراد جامعه به آنان‌که غایبند و آنان که گواهند به کسانی که‌جدا و دور هستند برسانند و باید توانگر بر فقیر و نیرومند بر ناتوان لطف وعنایت داشته باشد رسول خدا - که درود بر او و آل او باد - مرا به آن فرمان داده‌است.

سپس آن حضرت خطبه جمعه را شروع کرد و نماز جمعه‌اش را نماز عید قرارداد و پس از نماز با فرزندان و شیعیانش به منزل حضرت ابومحمّد امام حسن‌مجتبی‌علیه السلام رفتند و غذائی را که آماده کرده بودند تناول نمودند و پس از آن ثروتمند و فقیر آنان با هدایا و جوائز به سوی اهل و عیال خویش بازگشتند.⁽¹⁾

ص: 291

1) 150. مصباح المتهجّد: 752 اقبال الأعمال: 773 المصباح: 919.

نویسنده کتاب «النشر والطیّ» نقل کرده است: حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

آن‌گاه که روز قیامت فرا می‌رسد چهار روز همانند عروس به سوی حجله به‌درگاه الهی برده می‌شوند.

عرض شد: این روزها کدامند؟

فرمود: روز عید قربان روز عید فطر روز جمعه و روز عید غدیر و به راستی که‌عید غدیر در مقایسه با عید قربان فطر و جمعه همانند ماه در میان ستارگان‌می‌درخشد.

روز غدیر همان روزی است که خداوند ابراهیم خلیل را از آتش نجات داد و آن‌حضرت آن روز را برای سپاسگزاری از خدا روزه گرفت و همان روزی است که‌خداوند دین خود را - به واسطه تعیین پیامبر امیر مؤمنان علی‌علیهما السلام را به عنوان‌جانشین خود - کامل گردانید و فضیلت و جانشینی او را تبیین کرد و آن حضرت‌این روز را روزه گرفت.

روز غدیر روز کمال و روز به خاک مالیده شدن شیطان و روزی است که اعمال‌شیعیان و دوستداران خاندان حضرت محمّدصلی الله علیه وآله وسلم مورد پذیرش قرارمی‌گیرند و همان روزی است که خداوند به اعمال مخالفان روی آورده و آن راهمانند گرد پراکنده نابود می‌کند.

و همان روزی است که خداوند به حضرت جبرئیل‌علیه السلام دستور داد که تخت‌کرامت الهی را در مقابل بیت المعمور بگذارد و در این روز جبرئیل‌علیه السلام آن را بلندمی‌کند و همه فرشتگان از همه آسمان‌ها به سوی آن گرد می‌آیند و حضرت‌محمّدصلی الله علیه وآله وسلم را ستوده و برای شیعیان امیر مؤمنان و دیگر ائمّه‌علیهم السلام ودوستداران آنان از فرزندان آدم‌علیه السلام طلب آمرزش می‌کنند.

و همان روزی است که خداوند به فرشتگان گرامی که اعمال بندگان رامی‌نویسند دستور می‌دهند که تا سه روز بعد از عید غدیر دست از نوشتن‌گناهان دوستداران و شیعیان اهل بیت بردارند و به خاطر کرامت محمّد و علی وامامان دیگرعلیهم السلام هیچ یک از خطاهای آنان را ننویسند.

ص: 292

و همان روزی است که خداوند آن را ویژه محمّد و آل محمّد و نزدیکان آنان‌قرار داده است و همان روزی است که خداوند منزلت هر کس را که در آن به‌عبادت بپردازد و بر اهل خانواده و خویشتن و برادرانش توسعه دهد بالا برده واو را از آتش جهنّم نجات می‌بخشد و همان روزی است که خداوند از تلاش‌شیعیان در آن روز سپاسگزاری نموده و گناهانشان را بخشیده و اعمالشان رامی‌پذیرد.

روز غدیر روز زدودن اندوه و ریختن بار گناه روز پاداش و عطا روز گسترش‌دانش روز بشارت و بزرگ‌ترین عید و روزی است که دعا در آن مستجاب‌می‌گردد.

روز غدیر روز جایگاه عظیم روز پوشیدن جامه‌های]های زیبا[ و برکندن‌جامه‌های سیاه و روزی است که ]ولایت[ در آن شرط شد. روز غدیر روزبرطرف شدن اندوه‌ها و چشم‌پوشی از شیعیان گناهکار امیر مؤمنان‌علیه السلام روزپیشتازی و روزی است که در آن باید بر محمّد و آل محمّد بسیار صلوات‌فرستاد.

روز غدیر؛ روز خشنودی روز عید اهل بیت محمّدصلی الله علیه وآله وسلم روز قبولی اعمال روز زیاده‌خواهی ]از خداوند[ روز استراحت مؤمنان روز معامله و دوستی ونیل به رحمت الهی روز تزکیه و خودسازی روز ترک گناهان به ویژه گناهان‌کبیره و روز عبادت و افطاری دادن به روزه‌داران است؛ زیرا هر کس در این روز به‌روزدار مؤمنی افطاری دهد همانند آن است که «فِئام فئام» نفر را افطاری داده‌باشد تا این‌که ده «فئام» را برشمرد.

سپس فرمود: آیا می‌دانید «فئام» یعنی چه؟

عرض شد: خیر.

فرمود: یعنی صد هزار نفر. همچنین روز غدیر روز تهنیت و تبریک گفتن شمابه یکدیگر است. بنابراین هرگاه مؤمنی در این روز با برادر مؤمن خود برخوردکرد بگوید:

ص: 293

اَلْحَمْدُ للَّهِِ الَّذی جَعَلَنا مِنَ الْمُتَمَسِّکینَ بِوِلایَةِ

ِستایش خدا را که ما را از چنگ‌زنندگان به ولایت

أَمیر الْمُؤْمِنینَ وَالْأَئِمَّةِعلیهم السلام

امیر مؤمنان و دیگر امامان علیهم السلام قرار داد.

نیز امروز روز تبسّم در برخورد با مؤمنان است. بنابراین هر کس در روز غدیرهنگام برخورد با برادر مؤمن خود به روی او تبسّم کند خداوند در روز قیامت بانظر رحمت به او می‌نگرد و هزار حاجت او را برآورده می‌کند و قصری از مرواریدسپید در بهشت برای او بنا می‌نهد و روی او را برافروخته و زیبا می‌گرداند.

و روز غدیر روز آرایش است. بنابراین هر کس برای روز غدیر خود را بیاراید خداوند همه خطاهای او - اعمّ از کوچک و بزرگ - را می‌آمرزد و فرشتگانی را به‌سوی او گسیل می‌دارد که تا روز عید غدیر سال آینده اعمال نیک فراوان برای اوبنویسند و درجات او را بالا می‌برند به طوری که اگر بمیرد شهید و اگر زنده‌بماند نیکبخت به شمار می‌آید.

و هر کس در این روز مؤمنی را اطعام کند مانند آن است که همه پیامبران وصدّیقان را روزی داده باشد و هر کس به دیدار مؤمنی برود خداوند در قبر اوهفتاد نور وارد می‌کند و نیز قبر او را توسعه می‌دهد و در هر روز هفتاد هزارفرشته در قبر به دیدار او آمده و به او بشارت بهشت را می‌دهند.

در روز غدیر بود که خداوند ولایت خود را بر همه اهل آسمان‌های هفتگانه‌عرضه کرد و اهل آسمان هفتم به پذیرش آن از همه پیشی گرفتند و در اثر آن عرش بدان آراسته شد آن‌گاه اهل آسمان زیرین به پذیرش آن شتافتند و دراثر آن به ستارگان آراسته شد.

ص: 294

سپس ولایت بر زمین‌ها عرضه گردید و «مکّه» به پذیرش آن شتافت و در اثر آن‌به «کعبه» آراسته شد سپس «مدینه» به پذیرش آن شتافت و در اثر آن به وجودمحمّد مصطفی‌صلی الله علیه وآله وسلم آراسته شد سپس «کوفه» به پذیرش آن شتافت و در اثرآن به وجود امیر مؤمنان‌علیه السلام آراسته شد.

بعد ولایت بر کوه‌ها عرضه شد و اوّلین کوه‌هایی که بدان اقرار کردند سه کوه‌بودند: کوه عقیق کوه فیروزه و کوه یاقوت که در اثر اعتراف به آن کوه‌های این‌جواهرات و این جواهرات بهترین جواهرات گردیدند سپس کوه‌های دیگر به‌پذیرش آن شتافتند و در اثر آن معدن طلا و نقره گردیدند و هر کوهی که بدان‌اعتراف نکرد و آن را نپذیرفت بی‌حاصل گردید.

نیز در این روز بود که ولایت بر آب‌ها عرضه شد و هر آبی که آن را پذیرفت شیرین گردید و هر آبی که انکار کرد شور و تلخ گردید.

و نیز بر گیاهان عرضه شد و هر گیاهی که آن را پذیرفت شیرین و گوارا گردید وهر گیاه نپذیرفت تلخ گردید.

سپس بر پرندگان عرضه گردید و هر پرنده‌ای که آن را پذیرفت صدایش بلند ورسا گردید و هر پرنده‌ای که آن را انکار کرد لال و ناگویا گردید.

مثَل مؤمنان در پذیرش ولایت امیر مؤمنان در روز غدیر خم همانند ماجرای‌سجده فرشتگان در برابر حضرت آدم‌علیه السلام بود چنان‌که مثَل انکار ولایت امیرمؤمنان در روز غدیر همانند انکار ابلیس بود و در این روز بود که آیه «الْیَوْمَ‌أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ»⁽¹⁾نازل شد.

خداوند هیچ پیامبری را مبعوث نکرده مگر آن‌که روز بعثت او در نزد او همانندروز غدیر بوده است و حرمت آن را شناسانده است؛ زیرا که وصیّ و جانشین‌بعد از آن پیامبر را در آن روز برای امّت او تعیین کرده است.⁽²⁾

ص: 295

1) 151. سوره مائده آیه 3: «امروز دین شما را کامل کردم».

2) 152. ترجمه کامل اقبال الأعمال: 356/2.

ماه محرّم الحرام

گفتار حضرت امام رضاعلیه السلام درباره ایّام عاشورا

گفتار حضرت امام رضاعلیه السلام ...

شیخ صدوق‌رحمه الله از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده که فرمودند:

هر کس در روز عاشورا سعی در حاجت‌های خود را ترک کند حق تعالی‌حاجت‌های دنیا و آخرت او را برآورد. و هر کس روز عاشورا روز مصیبت و حزن وگریه او باشد حق تعالی روز قیامت را روز فرح و خوشحالی او گرداند و دیده‌اش‌در بهشت به ما روشن گردد.

و هر کس روز عاشورا را روز برکت نام نهد و در خانه خود چیزی ذخیره کند برکت نیابد در آنچه ذخیره کرده است و روز قیامت با یزید و عبیداللَّه بن زیاد وعمر بن سعد علیهم اللعنة در پائین‌ترین طبقه آتش جهنّم محشور شود.

و نیز ایشان از ریّان بن شبیب روایت کرده که گفت: در روز اوّل ماه محرّم خدمت‌حضرت امام رضاعلیه السلام شرفیاب شدم. آن حضرت فرمود:

ای پسر شبیب؛ امروز روزه هستی؟

عرض کردم: نه.

فرمود: این روز روزی است که حق تعالی دعای حضرت زکریّا را در آن‌مستجاب فرمود - و فرمایش خود را ادامه داد تا آنکه فرمود - :

ای پسر شبیب؛ اگر برای چیزی خواستی گریه کنی برای حسین بن علی‌علیهما السلام‌گریه کن که او را مانند گوسفند سر بریدند و با آن حضرت از اهل بیت او هجده تن- که در زمین شبیه و نظیر نداشتند - کشته شدند.

و به تحقیق که آسمان‌های هفتگانه و زمین‌ها برای شهادت آن حضرت‌

ص: 296

گریستند و به درستی که چهار هزار فرشته به سوی زمین آمدند برای یاری آن‌حضرت ولی زمانی رسیدند که آن حضرت شهید شده بود. پس ایشان نزد قبرآن حضرت ژولیده‌مو و گردآلوده‌اند تا آنکه قائم آل محمّد صلوات اللَّه علیه ظاهرشود پس ایشان یاوران آن حضرت باشند و شعار ایشان در جنگ این کلمه‌است: «یا لثارات الحسین‌علیه السلام».

ای پسر شبیب؛ خبر داد مرا پدرم از پدرش از جدّش که چون جدّم حسین‌علیه السلام‌شهید شد آسمان خون و خاک سرخ بارید.

ای پسر شبیب؛ اگر بر حسین‌علیه السلام گریه کنی تا آب از دیدگانت بر رویت جاری‌شود حق تعالی هر گناه صغیره و کبیره تو را بیامرزد.

ای پسر شبیب؛ اگر خواهی که در قیامت هیچ گناهی بر تو نباشد آن حضرت رازیارت کن.

ای پسر شبیب؛ اگر خواهی که در غرفه‌های بهشت با رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم وخاندانش ساکن شوی بر قاتلان آن حضرت لعنت کن.

ای پسر شبیب؛ اگر خواهی که مثل ثواب کسی داشته باشی که با آن حضرت‌شهید شده باشد هرگاه که او را یاد کنی بگو:

یا لَیْتَنی کُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظیماً.⁽¹⁾

ای کاش؛ با ایشان بودم تا به رستگاری بزرگی نائل می‌گردیدم.

ای پسر شبیب؛ اگر خواهی که در درجات بالای بهشت با ما باشی از برای حزن‌ما محزون باش و از برای شادی ما شاد باش و بر تو باد به محبّت و ولایت ما؛ اگرمردی سنگی را دوست بدارد خدا او را در روز قیامت با آن محشور گرداند.⁽²⁾

روز اوّل ماه محرّم روزی است که حق تعالی دعای حضرت زکریّا را درباره‌داشتن فرزند مستجاب فرمود و حضرت یحیی را به او عطا کرد چنانچه از حضرت‌امام رضاعلیه السلام روایت شده است.

ص: 297

1) 153. وسائل الشیعة: 324/10.

2) 154. هدیّة الزائرین وبهجة الناظرین: 165 بحار الأنوار: 285/44.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

هر کس این روز را روزه بگیرد و دعا کند حق تعالی دعای او را نیز مستجاب‌کند.⁽¹⁾

روز عاشورا

دعای حضرت فاطمه‌علیها السلام ...

جعفر بن عیسی گوید: از حضرت امام رضاعلیه السلام درباره روزه عاشورا سئوال کردم وآنچه مردم در مورد آن می‌گویند به عرض رساندم امام‌علیه السلام فرمود:

از روزه پسر مرجانه از من می‌پرسی؟ آن روز را زنازادگان از خاندان زیاد بخاطرکشتن امام حسین‌علیه السلام روزه گرفتند و آن روزی است که آل محمّدعلیهم السلام آن راشوم و نامبارک می‌دانند و اهل اسلام آن را شوم می‌دانند و روزی که اهل اسلام‌آن را شوم بدانند روزه گرفته نمی‌شود و به آن تبرّک نمی‌جویند و روز دوشنبه‌روز نحسی است که خداوند در آن پیامبرش را قبض روح نمود و آل محمّدعلیهم السلام‌دچار مصیبت نشدند مگر در روز دوشنبه لذا آن را شوم و نامبارک می‌دانیم ودشمن ما به آن تبرّک می‌جوید.⁽²⁾

لعن بر یزید و پیروان او لعنة اللَّه علیهم

راوندی‌رحمه الله در کتاب «سلوة الحزین» از فضل بن شاذان روایت کرده است که گفت:از حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام شنیدم که فرمود:

هنگامی که سر مقدّس امام حسین‌علیه السلام را به شام بردند یزید لعنه اللَّه دستور دادآن را نزد او حاضر کردند آنگاه در میان طشتی قرار داده و زیر تخت خودگذاشت و بساط شطرنج را گسترانید آن خبیث شطرنج بازی می‌کرد و درضمن از حسین و پدر و جدّ بزرگوارش یاد می‌کرد و استهزاء می‌نمود و هر زمان‌که بر رفیقش غلبه می‌کرد سه جام شراب می‌نوشید و اضافه و باقیمانده ظرفش

ص: 298

1) 155. هدیّة الزائرین وبهجة الناظرین: 581.

2) 156. بحار الأنوار: 94/45.

‌را در کنار طشت می‌ریخت پس هر کس از شیعیان ما است باید آشامیدن‌شراب و بازی‌کردن با شطرنج را رها کند و هر کس نگاهش به شراب وشطرنج افتاد باید یاد مظلومیّت امام حسین‌علیه السلام کند و یزید و خاندان یزید وپیروان او را لعنت کند خداوند هم به پاداش این عمل گناهان او را گرچه به‌عدد ستارگان باشد می‌آمرزد و از بین می‌برد.⁽¹⁾

عبدالسلام بن صالح هروی گوید: از حضرت امام رضاعلیه السلام شنیدم که فرمود:

اوّل کسی که در اسلام برایش فقّاع )یعنی آبجو( ساختند یزید ملعون در شام‌بود. آن را حاضر کردند در حالی‌که سر سفره نشسته و کنار آن سر بریده امام‌حسین‌علیه السلام را قرار داده بود آن خبیث از آن شراب می‌آشامید و به یارانش‌می‌داد و می‌گفت: «بنوشید که این شراب مبارکی است و از برکت آن همین بس‌که ما اوّلین کسانی هستیم که می‌نوشیم در حالی‌که سر دشمن ما پیش روی مااست و کنار آن سفره گسترانیده‌ایم می‌خوریم در حالی‌که نفوس ما آرام گرفته‌و دل‌هایمان آرامش یافته است».

پس هر کس از شیعیان ما است باید از آشامیدن این شراب بپرهیزد؛ زیراآشامیدنیِ دشمنان ما است و اگر پرهیز نکند او از ما نیست به راستی پدرم ازپدرش از پدرانش از امیرالمؤمنین‌علیهم السلام روایت کرد که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود:

لباس دشمنان مرا نپوشید طعام دشمنان مرا نخورید و راه دشمنان مرانپوئید که از دشمنان من شوید؛ همان‌گونه که آن‌ها دشمن من هستند.⁽²⁾

دعای حضرت فاطمه‌علیها السلام در روز قیامت

ابو احمد داود بن سلیمان طائی گوید: در سال صد و نود و چهار هجری در مدینه‌محضر مقدّس حضرت امام رضاعلیه السلام بودم آن حضرت از پدرانش از حضرت امیرالمؤمنین‌علیهم السلام از رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم روایت کرد که فرمود:

ص: 299

1) 157. الدعوات: 162 عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 21/2.

2) 158. عیون أخبار الرضاعلیه السلام: 22/2.

دخترم فاطمه‌علیها السلام در قیامت وارد محشر شود در حالی‌که پیراهنی خون‌آلود به‌همراه دارد. او به رکنی از ارکان عرش بیاویزد و بگوید:

یا أحکم الحاکمین؛ احکم بینی وبین قاتل ولدی.

ای حکیم‌ترین حاکمان؛ بین من و قاتل فرزندم حکم کن.

امیر المؤمنین‌علیه السلام فرمود: رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود:

ویَحْکُم لابنتی فاطمة وربّ الکعبة.⁽¹⁾

به پروردگار کعبه سوگند که خداوند برای دخترم فاطمه حکم خواهد کرد.

ابوالقاسم طائی از پدرش روایت کرده است که گفت: حضرت علیّ بن موسی‌الرضاعلیه السلام از پدرش از پدرانش‌علیهم السلام از حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام و آن حضرت ازرسول خداصلی الله علیه وآله وسلم روایت کرده که فرمود:

موسی بن عمران دست‌ها را بلند کرد و از پروردگارش درخواست کرد و عرضه‌داشت: پروردگارا؛ برادرم هارون از دنیا رفت او را بیامرز.

خداوند تبارک و تعالی به او وحی فرمود:

یا مُوسی؛ لو سألتنی فی الأوّلین والآخرین لأجبتک؛ ماخلا قاتل الحسین‌بن علیّ فإنّی أنتقم له من قاتله.⁽²⁾

ای موسی؛ اگر در مورد اوّلین و آخرین درخواست کنی به تو پاسخ می‌دهم جز درمورد قاتل حسین بن علی‌علیهما السلام؛ زیرا که من از قاتل حسین‌علیه السلام برای او انتقام خواهم‌گرفت.

ص: 300

1) 159. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 8/2 صحیفة الإمام الرضاعلیه السلام: 89 )با تفاوت(.

2) 160. صحیفة الإمام الرضاعلیه السلام: 263.

اماه صفر

زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام در روز شهادت آن حضرت

علّامه مجلسی‌رحمه الله فرموده است: بدان که زیارت آن حضرت در ایّامی که فضیلتی‌برایش ذکر کرده‌اند و زمان‌هایی که شرافت و امتیازی دارند مخصوصاً ایّامی که‌اختصاصی به آن وجود مقدّس دارند - مانند روز ولادتش که یازدهم ذیقعده است وروز شهادتش که آخر ماه صفر یا هفدهم آن و یا روز چهاردهم ماه رمضان است وروزی که بیعت شده با او برای خلافت که اوّل ماه رمضان یا ششم آن است - از نظرفضیلت و ثواب برتری دارند.⁽¹⁾

بنابراین در روز آخر ماه صفر و نیز هفدهم آن - که روز شهادت جانگداز حضرت‌علیّ بن موسی الرّضاعلیهما السلام نقل شده است - زیارت آن بزرگوار فضیلت بیشتری دارد.

کیفیّت شهادت و دفن حضرت امام رضاعلیه السلام

اباصلت هروی گفت: در حضور حضرت امام رضاعلیه السلام ایستاده بودم به من فرمود:

ای اباصلت؛ در این قبّه که قبر هارون در آن است وارد شو و از چهار جانب آن‌مقداری خاک بردار و بیاور.

من رفتم و آن را آوردم و چون در پیشگاه او ایستادم فرمود:

این خاک را به من بده.

ص: 301

1) 161. بحار الأنوار: 43/102.

و آن خاکی بود که از نزدیک در برداشته بودم آن را به ایشان دادم از من گرفت وبوئید و سپس بر زمین ریخت و فرمود:

برای من در اینجا قبری حفر می‌شود پس سنگ بزرگی ظاهر می‌گردد که اگرهمه کلنگ‌هائی که در خراسان است برای کندن آن گردآید کندنش میسّرنشود.

سپس در مورد خاکی از نزد پا و خاکی که از نزد سر آورده بودم مانند آن را گفت آنگاه فرمود:

آن خاک دیگر را به من بده که آن از تربت من است.

سپس فرمود: برای من در اینجا گودالی حفر کنند تو به آن‌ها امر کنی که تاهفت پلّه به پائین بکَنند و قبری برای من شکافته شود اگر نپذیرفتند جزاینکه لحد بچینند آن‌ها را امر می‌کنی که لحد را دو زراع و یک وجب قرار دهندهمانا خداوند آن را به اندازه‌ای که بخواهد وسیع گرداند.

و چون چنین کردند نزد سرم رطوبتی می‌بینی و کلامی را که به تو می‌آموزم‌می‌گوئی: آبی می‌جوشد تا آنکه قبر پر از آب شود و در آن ماهی‌های کوچکی‌می‌بینی برای آن‌ها نانی که به تو می‌دهم ریز کن آن‌ها نان‌ها را می‌خورند وچون چیزی از آن باقی نماند ماهی بزرگی خارج می‌شود و ماهی‌های کوچک رامی‌بلعد تا هیچ‌کدام از آن‌ها نمانند و سپس پنهان می‌گردد و چون پنهان گشت‌دست خود را بر آب بگذار و به کلماتی که یادت می‌دهم تکلّم کن آب فرومی‌رود و چیزی از آن نمی‌ماند و این کار را جز در حضور مأمون انجام مده.

آنگاه فرمود: ای اباصلت؛ فردا بر این فاجر وارد می‌شوم اگر از نزد او با سربرهنه خارج شدم با من سخن بگو و من به تو پاسخ می‌دهم و اگر هنگام‌بازگشتن سر را پوشیده بودم با من صحبت مکن.

اباصلت گفت: فردا چون صبح کردیم امام‌علیه السلام لباس‌های خود را پوشید و درمحراب به انتظار نشست در همین حال ناگهان غلام مأمون وارد شد و به آن حضرت‌

ص: 302

گفت: امیرالمؤمنین! را اجابت کن.

حضرت امام رضاعلیه السلام نعلین بپا کرد و ردایش را پوشید و به راه افتاد و من به دنبال‌آن حضرت رفتم تا بر مأمون وارد شد. در پیش‌روی او طبقی از انگور و طبق‌های‌دیگری از میوه بود و به دست او شاخه انگوری بود که مقداری از آن را خورده بود چون حضرت امام رضاعلیه السلام را دید از جا برخاست با او معانقه کرد و پیشانیش را بوسیدو آن حضرت را کنار خود نشانید سپس شاخه انگور را به او داد و گفت: ای پسررسول خدا؛ انگوری بهتر از این ندیده‌ام.

امام‌علیه السلام فرمود:

چه بسا انگور خوبی که از بهشت می‌باشد.

گفت: از آن بخور. حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

مرا از آن معاف بدار.

گفت: گریزی از آن نیست چه چیزی تو را از خوردن بازمی‌دارد شاید ما را متّهم‌می‌کنی؟ خوشه انگور را گرفت و خودش مقداری از آن را خورد سپس به حضرت‌امام رضاعلیه السلام داد و آن حضرت سه دانه تناول فرمود و آن را رها کرد و از جا برخاست مأمون گفت: کجا می‌روید؟ فرمود:

به آنجائی که مرا روانه ساختی.

آن‌گاه ردای خود را به سر کشیده و خارج شد. لذا طبق دستور امام‌علیه السلام با او صبحت‌نکردم تا داخل خانه شد فرمود: درب خانه را ببندید.

در را بستند و او وارد بستر شد من در صحن حیاط اندوهناک و محزون ایستاده‌بودم در این هنگام ناگهان جوان خوش‌سیمائی که شبیه‌ترین مردم به حضرت امام‌رضاعلیه السلام بود بر من وارد شد به سوی او شتافتم و عرض کردم: از کجا وارد شدی درحالی‌که درها بسته بود. فرمود:

کسی که مرا به آنی از مدینه به اینجا آورد از در بسته نیز وارد خانه کرد.

ص: 303

گفتم: شما کیستید؟ به من فرمود:

ای اباصلت؛ من حجّت خدایم بر تو من محمّد بن علی هستم.

سپس به سوی پدرش رفت و دستور داد که من نیز به همراه او بر آن حضرت واردشوم چون نظر حضرت امام رضاعلیه السلام به فرزندش افتاد فوراً از جا برخاست با اومعانقه کرد به سینه‌اش چسبانید و پیشانی او را بوسید سپس او را به کنار بستر خودبرد محمّد بن علی‌علیهما السلام او را دربرگرفت و او را می‌بوسید و پدرش با وی مطالبی راآهسته می‌گفت که من نفهمیدم کفی سفیدتر از برف بر دو لب حضرت امام رضاعلیه السلام‌دیدم و محمّد بن علی‌علیهما السلام را مشاهده کردم که با زبانش آن را می‌لیسید سپس دست‌خود را میان دو لباس و سینه‌اش داخل کرد و چیزی شبیه گنجشک از آن بیرون آورد وابوجعفرعلیه السلام آن را بلعید و در این هنگام حضرت امام رضاعلیه السلام وفات یافت.

ابوجعفرعلیه السلام به من فرمود:

ای اباصلت؛ برخیزمحلّی را برای غسل‌دادن پدرم آماده کن و برایم آب ازصندوق‌خانه بیاور.

عرض کردم: نه جائی برای شستشو است و نه آبی در صندوق‌خانه هست.

فرمود:

آنچه به تو دستور می‌دهم انجام بده.

داخل صندوق‌خانه شدم در آن آب و جای شستن دیدم برداشته و بیرون آوردم‌و لباس‌هایم را بالا زدم تا او را غسل دهم به من فرمود:

تو کنار برو ای اباصلت؛ زیرا غیر از تو کسی هست که مرا کمک کند.

پس آن بدن مطهّر را غسل داد و سپس فرمود:

بار دیگر وارد صندوقخانه شو و زنبیلی که در آن کفن و حنوط است برایم بیاور.

وارد صندوق‌خانه شدم و در آنجا زنبیلی دیدم که هرگز ندیده بودم برداشته و نزد

ص: 304

آن حضرت آوردم بدن پاک پدر را کفن کرد و بر آن نماز خواند پس از آن فرمود:

تابوت برایم بیاور.

عرض کردم: نزد نجّار روم و سفارش کنم تابوتی درست کند؟

فرمود: در میان صندوقخانه برو آنجا تابوتی هست بیاور.

داخل شدم تابوتی در آنجا یافتم که تا آن زمان ندیده بودم آن را برایش آوردم بدن پدر را برداشته در تابوت گذاشت و پاهایش را صاف کرد آنگاه دو رکعت نمازخواند و هنوز نماز را به پایان نرسانده بود که تابوت بالا رفت و سقف شکافت و از آن‌تابوت خارج شد و رفت.

عرض کردم: ای فرزند رسول خدا؛ اگر مأمون هم‌اکنون پیش ما آید و حضرت‌امام رضاعلیه السلام را مطالبه کند چه کنیم؟ فرمود:

ساکت باش او بازمی‌گردد ای اباصلت؛ هیچ پیامبری نیست که در مشرق‌بمیرد و وصیّ او در مغرب بمیرد مگر آن‌که خداوند بین ارواح و اجساد ایشان‌جمع کند.

و هنوز حدیث را تمام نکرده بود که سقف شکافته شد و تابوت پائین آمد و برزمین نهاده شد ابوجعفرعلیه السلام بدن مطهّر پدر را از تابوت بیرون آورد و در میان بسترش‌قرار داد؛ گویا هنوز غسل داده نشده و کفن بر او پوشیده نگشته است سپس فرمود:

ای اباصلت؛ بلند شو و در را برای مأمون باز کن.

در را باز کردم مأمون و غلامان او پشت در بودند پس وارد شدند در حالی‌که‌گریان و محزون بودند گریبان چاک زده و بر سرش می‌زد و می‌گفت: واسیّداه؛ ای‌آقای من؛ مصیبت تو مرا دردمند نمود سپس وارد خانه شد و نزدیک سر آن حضرت‌نشست و گفت: شروع کنید به تجهیز او و دستور داد به کندن قبر من آن محلّ را گودکردم همه چیز آنطور که حضرت امام رضاعلیه السلام توصیف کرده بود ظاهر شد.

بعضی از هم‌نشینانش به او گفتند: آیا عقیده نداشت که او امام است؟

ص: 305

گفت: بلی امام نمی‌باشد مگر پیشاپیش مردم و جلوتر از آنان آنگاه دستور داد که‌در قبله برایش جایی را حفر کنند.

گفتم: به من دستور داده که هفت پلّه پائین روم و برایش قبرش را بشکافم.

گفت: به آنچه اباصلت به آن دستور می‌دهد انجام بده جز قبر - که آن را اباصلت‌می‌شکافد - ولی برایش گود بکَن و لحد درست کن.

و هنگامی که برای مأمون رطوبت و ماهی‌ها و غیر آن ظاهر شد گفت: علیّ بن‌موسی‌علیهما السلام همواره در دوران زندگی‌اش عجائبی را به ما نشان می‌داد و اکنون پس ازمرگ از آن عجائب به ما می‌نمایاند.

وزیری که همراه او بود گفت: آیا می‌دانی حضرت امام رضاعلیه السلام با این کار چه‌خبری به تو داد؟

گفت: نه.

گفت: خبر می‌دهد که ای بنی عباس حکومت شما با زیادی تعدادتان و بلندی‌مدّتتان مانند این ماهی‌ها است مهلت شما پایان یابد و آثارتان منقطع گردد و دولتتان ازبین رود و خدا شخصی از ما را بر شما مسلّط نماید و او همه شما را نابود گرداند.

به او گفت: راست گفتی همینطور است سپس به من گفت: ای اباصلت؛ آن‌کلامی را که به آن تکلّم کردی به من یاد بده.

گفتم: به خدا قسم آن را در همین لحظه فراموش کردم و راست می‌گفتم.

مأمون دستور به حبس من داد حضرت امام رضاعلیه السلام دفن گردید و من یکسال درزندان ماندم تا آنکه سینه‌ام تنگ شد شبی را تا سحر بیدار ماندم و خداوند تبارک وتعالی را خواندم به دعائی و در آن از محمّد و آل محمّدعلیهم السلام یاد کردم و از خداوند به‌حقّ آن‌ها درخواست کردم که بر من گشایشی مرحمت فرماید دعایم تمام نشده بودکه ابوجعفر محمّد بن علی‌علیهما السلام بر من وارد شد و فرمود:

ای اباصلت؛ سینه‌ات تنگ شده؟

ص: 306

عرض کردم: آری بخدا قسم.

فرمود: برخیز و بیرون برو.

سپس با دست مبارکش بر آن بندها و زنجیرها زد و آن‌ها را باز نمود و دست مراگرفت و از آنجا بیرون آورد نگهبانان و غلامان مرا می‌دیدند ولی قدرت حرف زدن‌نداشتند واز در خانه خارج شدم سپس فرمود:

برو در امان خدا و بدانکه هرگز به او نمی‌رسی و او هرگز به تو نمی‌رسد.

اباصلت گفت: پس از آن جریان تاکنون مأمون را ندیدم.⁽¹⁾

روایت دیگر درباره شهادت حضرت امام رضاعلیه السلام

هرثمة بن اعین گفت: شبی در حضور مأمون بودم تا چهار ساعت از شب گذشت آنگاه اجازه بازگشت به من داد بازگشتم و چون نیمی از شب گذشت کسی درب‌خانه را کوبید یکی از غلام‌هایم پشت در رفت به او گفت: به هرثمه بگو: آقایت رااجابت کن.

هرثمه گفت: با شتاب برخاستم و لباس‌هایم را پوشیده و به سوی آقایم حضرت‌امام رضاعلیه السلام شتافتم غلام پیشاپیش من داخل شد و من پشت سر او وارد شدم در این‌هنگام سرورم حضرت امام رضاعلیه السلام را دیدم که در صحن خانه‌اش نشسته است به من‌فرمود:

ای هرثمه. گفتم: لبّیک ای مولای من.

فرمود: بنشین و من نشستم.

فرمود: گوش بده و خوب بخاطر بسپار. ای هرثمه؛ هنگام کوچ کردن من بسوی‌خداوند تبارک و تعالی فرا رسیده و نزدیک است به جدّم و پدرانم‌علیهم السلام ملحق‌شوم و کتاب عمر من به پایان رسیده است و این شخص طغیانگرِ سرکش

ص: 307

1) 162. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 244/2 و نظیر آن در الثاقب فی المناقب: 489.

‌تصمیم گرفته مرا با انگور و انار سمّی مسموم کند.

او نخی را در سم فرو می‌برد و با نخ آن سم را جذب انگور می‌کند و امّا انار همانااو سم را در کف دست یکی از غلامانش می‌ریزد و انار را با دستش می‌مالد تادانه‌هایش به آن سم آغشته گردد.

او در روز آینده مرا فرا می‌خواند آن انار و انگور را نزد من می‌آورد و از من‌می‌خواهد که از آن دو بخورم و من می‌خورم تا حکم الهی و قضاء پروردگار درمورد من اجرا گردد.

وقتی من از دنیا رفتم خواهد گفت: من او را با دست خویش غسل می‌دهم وقتی چنین گفت از طرف من به او بگو - و بین تو و او کسی نباشد - : حضرت‌امام رضاعلیه السلام به من فرموده است: به غسل‌دادن و کفن‌کردن و دفن من نپرداز که‌اگر چنین کنی آنچه از عذاب که از تو تأخیر افتاده به سرعت به سراغت آید و آن‌بلای دردناکی که از آن حذر می‌کنی بر تو وارد شود او با این گفته تو خودداری‌می‌کند و بازمی‌ایستد.

هرثمه گوید: عرض کردم ای سرور من؛ چنین خواهد کرد؟! فرمود:

هنگامی که تو را برای غسل دادن من رها کرد و آزاد گذاشت در مکان بلندی ازساختمانش می‌نشیند که مشرف بر محل غسل من است تا نگاه کند.

ای هرثمه؛ تو متعرّض هیچ یک از کارهای غسل من مشو تا خیمه‌ای سفید رامشاهده کنی که در جانبی از خانه زده شده وقتی آن را دیدی مرا در لباس‌هایم‌که در آن هستم بردار و در آن خیمه بگذار و خودت پشت خیمه بایست وهمراهانت نزد تو باشند پرده خیمه را بالا نزن که مرا ببینی؛ زیرا هلاک‌می‌شوی.

مأمون از بلندی بر تو می‌نگرد و می‌گوید: ای هرثمه؛ آیا شما عقیده نداریدامام را جز امامی مانند او غسل می‌دهد؟ پس چه کسی ابا الحسن علیّ‌بن موسی را غسل می‌دهد در حالیکه پسرش محمّد در مدینه از شهرهای

ص: 308

‌حجاز است و ما در طوسیم؟

وقتی چنین گفت به او جواب بده و بگو: ما می‌گوئیم: امام را جز امامِ پس از اونباید کسی غسل دهد و اگر زورگوئی چنین کاری کرد امامت امام به خاطرستمگری و زورگوئی غسل‌دهنده باطل نخواهد شد و نیز امامت امام بعد از او به‌اینکه کسی بر غسل پدرش چیره گشته است باطل نمی‌گردد اگر حضرت امام‌رضاعلیه السلام را اجازه می‌دادند در مدینه باشد پسرش محمّد آشکار و بی‌پرده او راغسل می‌داد اکنون هم کسی جز او بدن امام را غسل نمی‌دهد ولی به صورت‌مخفی و پنهان است.

هنگامی که خیمه را بالا زدند مرا می‌بینی که در کفن پیچیده شده‌ام بدن‌کفن‌پوشیده مرا بر تابوتم بگذار و آن را بردار چون اراده کند قبر مرا حفر کندمی‌خواهد قبر پدرش هارون را قبله قبر من قرار دهد و آن هرگز نخواهد شد ووقتی کلنگ‌ها را بر زمین زنند هیچگونه تأثیری بر زمین نگذارد و چیزی ولو به‌اندازه ناخن چیده‌شده‌ای حفر نگردد چون تلاش خود را کردند و کار بر آنان‌دشوار گردید از طرف من به مأمون بگو:

او به من دستور داده است که یک کلنگ در قبله قبر پدرت هارون بر زمین زنم ووقتی زدی در زمین فرو می‌رود و قبری کنده شده و ساخته و آماده آشکار شود ووقتی قبر ظاهر شد مرا در آن قرار مده تا آنکه از میان آن آب سفیدرنگی‌بجوشد و قبر را پر کند به طوری که هم‌سطح زمین گردد آنگاه یک ماهی به‌طول قبر در آن نمایان گردد و حرکت کند تا مادامی که ماهی تحرّک دارد مرادر قبر وارد نکنید و زمانی که ماهی پنهان گردید و آب فرو نشست مرا در قبرپائین ببر و در لحد بگذار و اجازه نده که آن‌ها خاک بر من بریزند؛ زیرا قبرخودش پوشیده می‌شود و پر می‌گردد.

هرثمه گفت: عرض کردم اطاعت می‌کنم ای سَرورم سپس به من فرمود:

آنچه با تو عهد کردم حفظ کن و به آن عمل کن و مخالفت منما.

عرض کردم: پناه می‌برم بخدا از اینکه با فرمان شما مخالفت کنم.

ص: 309

هرثمه گفت: آن‌گاه گریان و محزون بیرون آمدم و پس از آن همواره مانند دانه‌ای‌که در تابه بریان شود بودم و جز خدا کسی از حال من آگاه نبود سپس مأمون مراخواند نزد او رفتم و پیوسته ایستاده بودم تا روز بالا آمد آنگاه مأمون به من گفت: ای‌هرثمه؛ برو نزد ابوالحسن و از طرف من به او سلام برسان و به او بگو: شما پیش مامی‌آئی یا ما پیش تو آئیم اگر گفت: پیش او می‌آیم از او بخواه که زودتر بیاید.

هرثمه گفت: نزد امام رفتم و چون مرا دید به من فرمود:

ای هرثمه؛ آیا آنچه به تو سفارش کردم به خاطر داری؟

عرض کردم: بلی فرمود: کفش‌های مرا بیاور که من می‌دانم برای چه تو رافرستاده است.

هرثمه گفت: نعلین حضرت را حاضر کردم آن را پوشید و به راه افتاد وقتی‌داخل مجلس شد مأمون از جا برخاست و با آن حضرت معانقه کرد و پیشانیش رابوسید و کنار خود بر روی تخت نشانید و آن‌گاه شروع کرد به صحبت کردن و از هرطرف سخن گفتن تا مدّتی گذشت سپس به یکی از غلامانش گفت انگور و اناربیاورد.

هرثمه گفت: چون آن را شنیدم نتوانستم صبر کنم و لرزه بر اندامم افتاد خوش‌نداشتم که حالت من بر مأمون ظاهر شود آرام آرام به عقب برگشتم تا از مجلس‌بیرون رفتم و در گوشه‌ای از حیاط خود را افکندم نزدیک زوال خورشید احساس‌کردم سرورم از نزد مأمون خارج گشته و به منزل برگشته است سپس دیدم از طرف‌مأمون دستوری صادر گشته که پزشکان و پرستاران را حاضر کنند و به بالین آن‌حضرت ببرند سؤال کردم چه شده است؟

به من گفتند: بیماری بر علیّ بن موسی‌علیهما السلام عارض شده است مردم در شکّ و تردیدبودند و من یقین داشتم که از کجا عارض شده است به خاطر آنچه از او می‌دانستم.

هرثمه گفت: هنگامی که ثلث دوّم شب فرا رسید صدای صیحه و ناله از خانه بالارفت من شتافتم در میان آنان‌که می‌شتافتند و خود را به آنجا رسانیدم مأمون را دیدم‌

ص: 310

با سر برهنه دکمه‌ها را باز کرده به حالت عزا ایستاده و گریه می‌کرد.

هرثمه گفت: من هم در میان آنان‌که ایستاده بودند ایستادم و آه سرد و اندوهباری‌کشیدم آن شب را صبح کردیم مأمون برای تعزیه نشست پس از مدّتی برخاست وخود را کنار جنازه سرورم رسانید و گفت: جائی را آماده کنید می‌خواهم خودم بدن اورا غسل دهم من نزد او رفتم و آنچه مولایم در خصوص غسل و کفن و دفن فرموده‌بود به او گفتم گفت: من متعرّض آن کار نمی‌شوم خودت هر چه می‌دانی ای هرثمه‌انجام بده.

هرثمه گفت: من ایستاده بودم تا آن‌که دیدم خیمه‌ای زده شد من و کسانی‌که درخانه بودند در پشت خیمه بودیم من صدای تکبیر و تهلیل و تسبیح و بالا و پائین‌رفتن ظرفها و ریختن آب را می‌شنیدم و بوی خوش عطری به مشامم می‌رسید که ازآن خوش‌بوتر عطری را استشمام نکرده بودم.

هرثمه گفت: ناگهان مأمون از جائی که مشرف بود فریاد زد: ای هرثمه؛ آیا شماعقیده ندارید که امام را جز امامی مانند خودش غسل نمی‌دهد؟ محمّد بن علی فرزنداو کجا است که بیاید و او را غسل دهد. او در مدینه و این در طوس.

به او گفتم: ما می‌گوئیم که امام را نباید جز امامی مثل او غسل دهد پس اگر کسی‌ستم کرد و امام را غسل داد امامت امام به خاطر ستم و تعدّی غسل‌دهنده باطل‌نمی‌شود و امامت امامی که بعد از او است با چیره‌شدن ظالمی بر غسل پدرش باطل‌نمی‌شود اگر حضرت امام رضاعلیه السلام در مدینه آزاد و رها بود پسرش محمّد او را آشکارغسل می‌داد و اکنون او را جز او کسی غسل نمی‌دهد ولی به صورت پنهان.

مأمون ساکت شد و چیزی نگفت: سپس خیمه بالا رفت و آقایم را دیدم که بدن‌مبارکش در کفن پیچیده شده است او را در تابوت نهاده و مأمون با تمام حاضران برآن جنازه نماز خواندند آن‌گاه جنازه را برداشته تا به کنار قبر آمدیم عدّه‌ای را دیدم‌که پائین قبر هارون کلنگ بر زمین می‌زنند تا قبر هارون را قبله برای قبر امام قرار دهنداما کلنگ‌ها بر زمین اثر نمی‌کرد و ذرّه‌ای از خاک زمین کنده نمی‌شد.

ص: 311

مأمون رو به من کرد و گفت: وای بر تو ای هرثمه؛ زمین را نمی‌بینی که چگونه ازکندن قبری برای او خودداری می‌کند و مانع می‌گردد؟

گفتم: ای امیرالمؤمنین!! او به من امر کرده که یک کلنگ در قبله قبر پدرت بر زمین‌زنم و جز یک کلنگ نزنم.

گفت: با یک کلنگ زدن چه می‌شود؟

گفتم: او خبر داده است که روا نیست قبر پدر تو قبله قبر او باشد. و چون من یک‌کلنگ بزنم قبری آماده ظاهر گردد بدون آنکه دستی آن را بکند و ضریحی در وسط آن‌آشکار گردد.

مأمون گفت: سبحان اللَّه؛ چقدر این سخن عجیب است و من از امر ابوالحسن‌علیه السلام‌تعجّب نمی‌کنم اکنون تو کلنگ را بزن تا ببینم چه می‌شود؟

هرثمه گفت: کلنگ را در دست گرفتم و در سمت قبله قبر هارون بر زمین زدم قبری کنده‌شده و آماده ظاهر شد و ضریحی در وسط آن آشکار گشت ومردم به آن‌نگاه می‌کردند.

مأمون گفت: بدن را در میان قبر بگذار ای هرثمه.

گفتم: ای امیرالمؤمنین!! آقایم دستور داده است که او را در میان قبر وارد نکنم تاآبی سفیدرنگ از آن جاری گردد و قبر از آن آب پر شود تا آن‌که آب به سطح زمین‌رسد سپس یک ماهی به طول قبر در آن حرکت می‌کند وقتی ماهی پنهان شد و آب‌فرو رفت او را در کنار قبر برم و در میان لحد قرارش دهم.

مأمون گفت: هر چه به تو دستور داده عمل کن.

هرثمه گفت: منتظر ظاهر شدن آب و ماهی شدم که ناگهان پدیدار گشت سپس‌پنهان شد و آب فرو نشست و مردم نگاه می‌کردند آن‌گاه جنازه را کنار قبر قرار دادم‌پس قبر با پارچه سفید رنگی که من آن را پهن نکردم پوشیده شد سپس به وسیله غیردست من و دست حاضران به طرف قبرش پائین برده شد مأمون به مردم اشاره کردکه با دستهای‌تان خاک بیاورید و در قبر بریزید.

ص: 312

گفتم: چنین دستور نده ای امیرالمؤمنین!!

گفت: وای بر تو؛ پس چه کسی آن را پر می‌کند؟

گفتم: به من فرموده که خاک بر او ریخته نشود و خبر داده است که قبر از جانب‌خودش پر می‌شود سپس با سطح زمین منطبق و چهارگوش می‌گردد مأمون به مردم‌اشاره کرد که خودداری کنید و آن‌ها آنچه در دست‌شان از خاک بود رها کردند سپس قبر پر شد و با سطح زمین منطبق و چهارگوش گردید مأمون بازگشت و من نیزبازگشتم.

پس از چندی مأمون مرا خواند با من خلوت کرد و گفت: ای هرثمه؛ تو را بخداسوگند می‌دهم و از تو می‌خواهم آنچه از ابوالحسن )قدس اللَّه روحه( شنیدی به من راست‌بگوئی.

هرثمه گفت: به او گفتم: ای امیرالمؤمنین!! آنچه به من گفته بود به تو خبر دادم.

گفت: به خدا سوگندت می‌دهم که راست بگوئی نسبت به آنچه به تو خبر داده غیراز آنچه گفتی.

هرثمه گفت: گفتم ای امیرالمؤمنین!! از چه چیزی از من سؤال می‌کنی؟

گفت: ای هرثمه؛ آیا چیزی غیر از آنچه گفتی با تو مخفیانه در میان گذاشت؟

گفتم: آری.

گفت: آن چیست؟

گفتم: خبر انگور و انار.

هرثمه گفت: تا آن را گفتم مأمون رنگ چهره‌اش تغییر کرد گاهی زرد و گاهی‌سرخ و گاهی سیاه می‌شد سپس غش کرد و بر زمین افتاد از او شنیدم در حال‌بیهوشی‌اش که فریاد می‌زد و می‌گفت:⁽¹⁾

ص: 313

1) 163. بازی‌گران سیاست گاهی از غم و اندوهِ دروغین آگاهانه بیهوش می‌شوند و لحظه‌ای بعد از شدّت شادی همچون مستان‌می‌گردند.

وای بر مأمون از سوی خدا؛ وای بر مأمون از رسول خدا؛ وای بر او از علیّ بن ابی‌طالب؛ وای بر مأمون از فاطمه زهرا؛ وای بر مأمون از حسن و حسین؛ وای بر مأمون‌از علیّ بن الحسین؛ وای بر مأمون از محمّد بن علی؛ وای بر مأمون از جعفر بن‌محمّد؛ وای بر مأمون از موسی بن جعفر؛ وای بر مأمون از علیّ بن موسی الرضا به‌خدا این خسران و زیانی است آشکار.

این را می‌گفت و تکرار می‌کرد چون دیدم این حالت او به طول انجامید از اوروی گرداندم و در یک طرف خانه نشستم.

هرثمه گفت: پس از مدّتی مأمون نشست و مرا خواند بر او داخل شدم درحالی‌که مثل انسان مست نشسته بود گفت: به خدا قسم؛ تو بر من عزیزتر از اونیستی بلکه همه اهل زمین و آسمان از او عزیزتر نیستند بخدا قسم اگر به من برسدکه تو از آنچه دیدی و شنیده‌ای چیزی را دوباره گفته‌ای تو را هلاک خواهم کرد.

گفتم: ای امیرالمؤمنین!! اگر بر چیزی از آن از سوی من مطّلع شدی خون من برتو مباح باشد.

گفت: نه بخدا قسم؛ مگر آن‌که عهد و پیمانی بر کتمان این امر و ترک اعاده آن به‌من بدهی پس عهد و پیمان گرفت از من و نسبت به آن تأکید کرد.

هرثمه گفت: وقتی از او رو گرداندم دو دستش را بر هم می‌زد و می‌گفت:

«یَسْتَخْفُونَ مِنَ النَّاسِ وَلایَسْتَخْفُونَ مِنَ اللَّهِ وَهُوَ مَعَهُمْ إِذْ یُبَیِّتُونَ مالایَرْضی مِنَ الْقَوْلِ وَکانَ اللَّهُ بِما یَعْمَلُون مُحیطاً»⁽¹⁾.

می‌خواهند از مردم پنهان کنند و حال آنکه نمی‌توانند از خداوند پنهان کنند و او باآنها است آن هنگام که گفتاری را که نمی‌پسندد شبانه تدبیر می‌کنند و خداوند به‌آنچه آنجام می‌دهند کاملاً احاطه دارد و آگاه است.⁽²⁾

ص: 314

1) 164. سوره نساء آیه 108.

2) 165. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 248/2.

مرحوم محدّث قمی می‌نویسد: آخر کلامی که از آن حضرت شنیده شد این آیه‌مبارکه بود:

«قُلْ لَوْ کُنْتُمْ فی بُیُوتِکُمْ لَبَرَزَ الَّذینَ کَتَبَ عَلَیْهِمُ الْقَتْل إِلی مَضاجِعِهِمْ...».⁽¹⁾

بگو: ای پیغمبر؛ اگر در خانه‌های خود هم بودید باز آنان‌که سرنوشت آنان درقضای الهی کشته‌شدن است از خانه به قتلگاه به پای خود البتّه بیرون می‌آمدند.

و به روایت شیخ مفید حضرت بعد از خوردن زهر دو روز زنده بود و وفات‌کرد. مأمون یک روز و یک شب وفات آن جناب را پنهان داشت. محمّد بن جعفرصادق را با جماعت آل ابوطالب که حاضر بودند طلبید و خبر وفات آن جناب را به‌ایشان اظهار کرد و گریست و حزن شدید اظهار کرد. پس ایشان را به نزد آن جناب‌آورد و بدن آن حضرت را به ایشان نمود و گفت: گواه باشید که آسیبی از ما به اونرسیده است.

پس با جنازه آن حضرت خطاب کرد: ای برادر! بر من گران است که تو را بدین‌حالت ببینم و می‌خواستم که پیش از تو بمیرم و تو خلیفه و جانشین من باشی ولکن باتقدیر خدا چه می‌توان کرد!

پس جنازه آن حضرت را بعد از غسل و تکفین حرکت دادند و در همین موضعی‌که فعلاً مدفون است دفن نمودند. قبر شریفش در خانه حمید بن قحطبه در قبله قبررشید است و در وقت غسل و تکفین و نماز و دفن پسرش حضرت جوادعلیه السلام حاضربود و این امورات بر دست آن جناب واقع می‌شد و مردم نمی‌دانستند.

در بعضی روایات است که مأمون از ترس آن‌که مبادا مردم فتنه کنند جنازه‌حضرت را در شب حرکت داد و دفن نمود صلوات اللَّه علیه.

من سرّه أن یری قبراً برؤیته

یفرّج اللَّه عمّن زاره کربه

فلیأت ذا القبر إنّ اللَّه أسکنه

سلالة من رسول اللَّه منتجبه⁽²⁾

ص: 315

1) 166. سوره آل عمران آیه 154.

2) 167. وقایع الأیّام: 98.

کسی که دوست دارد قبری را با دیدگان خود ببیند که خداوند گشایش می‌دهدگرفتاری کسی که او را زیارت کند؛

پس به زیارت صاحب این قبر بیاید که خداوند در آن از سلاله پاک و منتخب‌پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم جای داده است.

ماه رجب

ثواب روزه در ماه رجب

حسن بن علیّ بن فضال از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

هر کس روز اوّل ماه رجب را به اشتیاق ثواب و پاداش الهی روزه بگیرد بهشت‌بر او واجب گردد. و هر کس یک روز در وسط ماه رجب روزه بگیرد در مثل ربیعه‌و مضر )که دو طایفه پرجمعیّت بودند( شفاعت کند. و هر کس یک روز در آخرآن روزه بگیرد خداوند او را از اهل بهشت قرار داده و شفاعت او را در مورد پدر مادر پسر دختر خواهر برادر عمّه عمو خاله دائی آشنایان وهمسایگانش بپذیرد گرچه در میان آنان کسی باشد که سزاوار دوزخ است.⁽¹⁾

عبداللَّه بن صالح هروی از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

هر کس روز اوّل ماه رجب را روزه بگیرد خداوند از او خشنود گردد؛ روزی که اورا دیدار کند. هر کس دو روز از ماه رجب را روزه بگیرد خداوند از او راضی باشدروزی که او را دیدار کند. و هر کس سه روز از ماه رجب را روزه بگیرد خداوند از اوخشنود گردد و او را خشنود سازد و کسانی که با او مرافعه دارند راضی سازد؛روزی که او را دیدار کند یعنی روز قیامت.

ص: 316

1) 168. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 226/1 روضة الواعظین: 396.

و هر کس هفت روز از ماه رجب را روزه بگیرد درهای هفت آسمان برای روح اوگشوده گردد چون بمیرد تا آنکه به ملکوت اعلی رسد. و هر کس هشت روز از ماه‌رجب را روزه بگیرد درهای هشتگانه بهشت برای او گشوده گردد. و هر کس‌پانزده روز از ماه رجب را روزه بگیرد هر حاجتی که دارد برآورده شود مگر آنکه‌درخواست او در گناه یا قطع رحم باشد.

و هر کس تمام ماه رجب را روزه بگیرد از گناهانش بیرون آید مانند روزی که ازمادر متولّد گشته باشد و از آتش دوزخ آزاد و همراه برگزیدگان نیکوکار واردبهشت شود.⁽¹⁾

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

من صام یوم الثامن والعشرین من رجب کان صومه لذلک الیوم کفّارةتسعین سنة.⁽²⁾

کسی که روز بیست و هشتم ماه رجب را روزه بگیرد روزه او در آن روز کفّاره نودسال است.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

من صام یوم التاسع والعشرین من رجب کان صومه ذلک الیوم کفّارةمائة سنة.⁽³⁾

کسی که روز بیست و نهم ماه رجب را روزه بگیرد روزه او در آن روز کفّاره صدسال است.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

من صام یوم الثلاثین من رجب غفر اللَّه له ما تقدّم من ذنبه وما تأخّر.⁽⁴⁾

ص: 317

1) 169. وسائل الشیعة: 355/7.

2) 170. إقبال الأعمال: 188.

3) 171. إقبال الأعمال: 189.

4) 172. إقبال الأعمال: 190.

کسی که روز سی‌ام ماه رجب را روزه بگیرد خداوند گناهان گذشته و آینده او رامی‌آمرزد.⁽¹⁾

ثواب زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام در ماه رجب

مرحوم شهید فرموده است: قصد زیارت هر یک از امامان‌علیهم السلام در موسم‌ها ومناسبت‌های مشهور و قصد زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام در ماه رجب مستحبّ‌است و بدون تردید از بهترین و باارزش‌ترین کارها است.⁽²⁾

در «عیون اخبار الرضاعلیه السلام» و «کامل الزیارات» به سند معتبر نقل شده که محمّد بن‌سلیمان از امام محمّد تقی‌علیه السلام پرسید:

شخصی حجّ واجب خود را انجام داد و به مدینه رفت و حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم رازیارت نمود بعد به نجف رفت و پدرتان حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام را زیارت نمود وحقّ آن حضرت را می‌شناخت و می‌دانست که او حجّت خدا است بر خلق او و اوباب خداست که از آن در به خدا باید رسید.

آنگاه به کربلا رفت و حضرت امام حسین‌علیه السلام را زیارت نمود. سپس به بغداد رفت‌و حضرت امام موسی کاظم‌علیه السلام را زیارت کرد و به شهر خود برگشت.

در این وقت خدا آن قدر مال به او روزی کرده است که می‌تواند به حجّ برود. آیابرای این مرد که حجِّ واجب خود را انجام داده بهتر است که برگردد و باز حجّ کند یابه خراسان برود و پدرت حضرت امام رضاعلیه السلام را زیارت کند؟

فرمود:

زیارت رجبیّه ...

بلکه برود بر پدرم سلام کند افضل است و باید که در ماه رجب باشد و در این‌زمان که بر ما و شما از طرف سلطان خوف و وحشت است انجام ندهید.⁽³⁾

ص: 318

1) 173. إقبال الأعمال: 188 - 190.

2) 174. بحار الأنوار: 136/100.

3) 175. کامل الزیارات: 508 هدیّة الزائرین وبهجة الناظرین: 360.

زیارت رجبیّه

که در حرم‌های مطهّر ائمّه‌علیهم السلام در ماه رجب خوانده می‌شود

جناب ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی‌قدس سره )سوّمین نایب خاصّ امام عصر ارواحنافداه( می‌فرماید: اگر کسی این زیارت را در یکی از حرم‌ها و زیارتگاه‌های اهل بیت‌پیامبرعلیهم السلام بخواند حتماً با برآورده شدن حاجتش از آنجا بازخواهد گشت و دعای اودر مورد دین و دنیا به اجابت خواهد رسید. اگر قصد این زیارت را داشتی بر درگاه‌حرم مطهّر امام‌علیه السلام بایست و بگو:

اَلْحَمْدُ للَّهِِ الَّذی أَشْهَدَنا مَشْهَدَ أَوْلِیآئِهِ فی رَجَبٍ

ستایش ویژه خداوندی است که ما را در این ماه رجب به زیارتگاه و محلّ حضور اولیای خود حاضر گردانید

‌ وَأَوْجَبَ عَلَیْنا مِنْ حَقِّهِمْ ما قَدْ وَجَبَ

و حقوقی چند که از حقّ ایشان بر ما لازم بود واجب نمود؛

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدِنِ الْمُنْتَجَبِ

و درود پیوسته خداوند بر محمّد برگزیده

وَعَلی أَوْصِیآئِهِ الْحُجُبِ.

و بر اوصیای او که پرده‌دار حریم الهی هستند نثار باد.

أَللَّهُمَّ فَکَما أَشْهَدْتَنا مَشْهَدَهُمْ

بارالها؛ همان گونه که ما را به حضور ایشان حاضر گردانیدی ‌

فَأَنْجِزْ لَنا مَوْعِدَهُمْ

پس وعده ایشان را نیز برای ما وفا کن

وَأَوْرِدْنا مَوْرِدَهُمْ غَیْرَ مُحَلَّئینَ عَنْ وِرْدٍ فی دارِ المُقامَةِ وَالْخُلْدِ

و ما را به محلّ ورودشان برسان که پس از آن از ورود به جایگاه بهشت ابدی و جاودانی نیز محروم نشویم. ‌

وَالسَّلامُ عَلَیْکُمْ إِنّی قَصَدْتُکُمْ

سلام بر شما؛ من به قصد دیدار شما آمده‌ام؛

وَاعْتَمَدْتُکُمْ بِمَسْأَلَتی‌وَحاجَتی وَهِیَ فَکاکُ رَقَبَتی مِنَ النَّارِ

و در مورد درخواست و نیازم که رهایی من از جهنّم

وَالْمَقَرُّ مَعَکُمْ فی دارِ الْقَرارِ

و ماندگاری من در بهشت در نزد شما

مَعَ شیعَتِکُمُ الْأَبْرارِ ‌

همراه با شیعیان نیکوکار شماست به شما اعتماد نموده‌ام.

وَالسَّلامُ عَلَیْکُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَی الدَّارِ.

سلام بر شما به خاطر آن که شکیبایی ورزیدید و صبر نمودید؛ پس چه خوب است‌عاقبت این خانه )در آخرت(.

أَنَا سآئِلُکُمْ وَامِلُکُمْ فیما إِلَیْکُمُ التَّفْویضُ ‌

من خواستار و آرزومند شما در مورد آنچه به شما واگذار شده هستم؛

ص: 319

‌ وَعَلَیْکُمُ التَّعْویضُ

و آنچه عوض‌کردن آن به عهده شماست

فَبِکُمْ یُجْبَرُ الْمَهیضُ

زیرا تنها به وسیله شما شکسته جبران می‌شود

وَیُشْفَی الْمَریضُ

و بیمار بهبود می‌یابد

وَما تَزْدادُ الْأَرْحامُ وَما تَغیضُ

و به وسیله شما کمی و فزونی در ارحام انجام می‌پذیرد.

إِنّی بِسِرِّکُمْ مُؤْمِنٌ

من به طور واقعی به سرّ شما ایمان دارم

وَلِقَوْلِکُمْ مُسَلِّمٌ ‌

و تسلیم گفتارتان هستم

وَعَلَی واللَّهِ بِکُمْ مُقْسِمٌ فی رَجْعی بِحَوآئِجی

خدا را به شما سوگند می‌دهم که تنها با پاسخ مثبت به خواسته‌هایم مرا برگرداند

وَقَضآئِها وَإِمْضآئِها

و آن‌ها را برآورده و امضاشده‌

وَإِنْجاحِها وَإِبْراحِها

و حتمی و انجام‌شده نماید

وَبِشُؤُونی لَدَیْکُمْ وَصَلاحِها. ‌

. و همه کارهایم نزد شما را اصلاح فرماید ‌

وَالسَّلامُ عَلَیْکُمْ سَلامَ مُوَدِّعٍ

و سلام بر شما سلام کسی که دارد خداحافظی می‌کند

وَلَکُمْ حَوآئِجَهُ مُودِعٌ ‌

و خواسته‌هایش را نزد شما سپرده تا برآورده شود.

یَسْأَلُ اللَّهَ إِلَیْکُمُ الْمَرْجِعَ

از خدا می‌خواهد که دوباره نزد شما بیاید

وَسَعْیُهُ إِلَیْکُمْ غَیْرُ مُنْقَطِعٍ ‌

و رفت و آمد او به این مکان مبارک و نزد شما پیوسته باشد ‌

وَأَنْ یَرْجِعَنی مِنْ حَضْرَتِکُمْ خَیْرَ مَرْجِعٍ

و مرا برگرداند از حضورتان به بهترین بازگشت

إِلی جَنابٍ مُمْرِعٍ

به سوی آستانه‌ای خرّم‌

وَخَفْضِ جعَیْشٍ‌ج مُوَسَّعٍ

و سرسبز و باآسایش و پروسعت

وَدَعَةٍ وَمَهَلٍ إِلی حینِ الْأَجَلِ

با راحتی و آسانی تا هنگام مرگ

‌وَخَیْرِ مَصیرٍ وَمَحَلٍّ فِی النَّعیمِ الْأَزَلِ

و بهترین سرانجام و جایگاه در بهشت همیشگی

وَالْعَیْشِ الْمُقْتَبَلِ

و زندگی خوشی نو و پسندیده

وَدَوامِ الْاُکُلِ

و خوراک همیشگی

وَشُرْبِ الرَّحیقِ وَالسَّلْسَلِ

و آشامیدنی ناب و خالص و گوارای دایم

وَعَلٍّ وَنَهَلٍ

و با خوردنی دوباره

لاسَأَمَ مِنْهُ وَلا مَلَلَ

و سیراب گشتن بدون این که هیچ خستگی و ملال و دلتنگی در آن‌ها باشد.

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیَّاتُهُ‌

و رحمت و برکات و تحیّت‌ها و احترامات خداوندی

‌عَلَیْکُمْ حَتَّی الْعَوْدِ إِلی حَضْرَتِکُمْ وَالْفَوْزِ فی کَرَّتِکُمْ

تا بازگشت به حضور شما و کامیابی در رجعت شماثواب روزه و استغفار در...

وَالْحَشْرِ فی زُمْرَتِکُمْ وَالسَّلامُ عَلَیْکُمْ وَرحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ‌

و محشور شدن در زمره شما بر شما نثار باد. و سلام و رحمت و برکات الهی

ص: 320

‌عَلَیْکُمْ وَصَلَواتُهُ وَتَحِیَّاتُهُ وَهُوَ حَسْبُنا وَنِعْمَ الْوَکیلُ.⁽¹⁾بر شما باد؛ و درودها و احترامات ویژه خداوندی نثارتان باد و او برای ما بس است و چه پشتیبانی شایسته و نیکوست.

در اعمال ماه شعبان از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل می‌کنیم که زیارت امام حسین‌علیه السلام‌در نیمه ماه رجب و نیمه ماه شعبان بهتر از زمان‌های دیگر است.

ماه شعبان

ثواب روزه و استغفار در ماه شعبان

شیخ صدوق‌رحمه الله به سند خود از حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیهما السلام روایت کرده است‌که فرمود:

روزه ماه شعبان کفّاره گناهان بزرگ است حتّی اگر کسی به ریختن خون‌حرامی آلوده شده پس چند روزی از این ماه را روزه گرفته و از دنیا رفته باشدبرای او امید آمرزش دارم.

راوی حدیث - ابراهیم بن میمون - گوید: عرض کردم: بهترین دعا در این ماه‌چیست؟ فرمود:

استغفار بی‌گمان کسی که در این ماه هفتاد مرتبه استغفار کند مانند کسی‌است که در غیر این ماه هفتاد هزار مرتبه استغفار نموده باشد.

عرض کردم: چگونه استغفار کنم و چه بگویم؟ فرمود: بگو:

أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَأَسْأَلُهُ التَّوْبَةَ.⁽²⁾

از خداوند طلب بخشش می‌کنم و از او درخواست پذیرش توبه می‌نمایم.

ص: 321

1) 176. صحیفه مهدیّه )چاپ نهم(: 604.

2) 177. جامع أحادیث الشیعة: 577/19.

ثواب روزه و صدقه در ماه شعبان

شیخ صدوق‌رحمه الله به سند خود از عبّاس بن هلال روایت کرده است که گفت: ازحضرت امام رضاعلیه السلام شنیدم که فرمود:

هر کس یک روز از ماه شعبان را بخاطر پاداش الهی روزه بگیرد داخل بهشت‌گردد.

و هر کس در هر روز از ماه شعبان هفتاد مرتبه استغفار کند خداوند او را روزقیامت در زمره رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم محشور فرماید و سزاوار کرامت پروردگار گردد.

و هر کس در ماه شعبان صدقه‌ای دهد و لو به نیمی از خرما خداوند جسد او را برآتش حرام نماید.

و هر کس سه روز از آخر ماه شعبان را روزه بگیرد و آن را به روزه ماه رمضان‌متّصل کند خداوند برایش روزه دو ماه پیوسته نویسد.⁽¹⁾

دعا در هر روز ماه شعبان

ریّان بن صلت گوید: از حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیهما السلام شنیدم که فرمود:

کسی که در هر روز از ماه شعبان هفتاد مرتبه بگوید:

أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَأَسْأَلُهُ التَّوْبَةَ.

از خداوند طلب بخشش می‌کنم و از او درخواست پذیرش توبه می‌نمایم.

خداوند برایش رهائی از آتش و گذرنامه عبور از پل )صراط( را بنویسد و او را دربهشت - که جایگاه ثابت است - وارد کند.⁽²⁾

ص: 322

1) 178. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 199/1 وسائل الشیعة: 378/7.

2) 179. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 57/2 جامع الأحادیث الشیعة: 576/19 روضة الواعظین: 403 وسائل الشیعة: 379/7.

زیارت امام حسین‌علیه السلام ...

نماز و... در شب نیمه شعبان

شبی است که خداوند در آن دوزخیان را از آتش رهائی می‌بخشد و گناهان‌بزرگ را می‌آمرزد.

عرض کردم: آیا در آن شب نمازی زیادتر از سایر شب‌ها معیّن گشته است؟فرمود:

چیزی به خصوص آن واجب نگردیده است؛ ولی اگر خواستی کار مستحبّی‌انجام دهی تو را سفارش می‌کنم به خواندن نماز جعفر طیّار ذکر خداوندتبارک و تعالی. و در آن شب زیاد استغفار کن و بسیار دعا نما؛ زیرا پدرم‌می‌فرمود: دعا در آن شب به اجابت می‌رسد.

عرض کردم: مردم می‌گویند که آن شب است که برای هر کس آنچه مقدّرش باشدحواله می‌کنند. فرمود:

آنچه گفتی مربوط به شب قدر در ماه رمضان است.⁽¹⁾

زیارت امام حسین‌علیه السلام در روز نیمه ماه رجب و نیمه ماه شعبان

احمد بن محمّد بن ابی نصر بزنطی گوید: از حضرت امام رضاعلیه السلام سئوال کردم درچه ماهی امام حسین‌علیه السلام را زیارت کنیم؟ فرمود:

در نیمه ماه رجب و نیمه ماه شعبان.

و در روایتی سئوال بدین‌گونه است: چه زمانی بهتر است امام حسین‌علیه السلام را در آن‌زمان زیارت کنیم؟⁽²⁾

ص: 323

1) 180. مصباح المتهجّد: 838 عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 228 روضة الواعظین: 402 وسائل الشیعة: 202/5.

2) 181. وسائل الشیعة: 364/10.

دعا در روزهای آخر ماه شعبان

عبدالسلام هروی گوید: در آخرین جمعه ماه شعبان خدمت حضرت امام رضاعلیه السلام‌شرفیاب شدم به من فرمود:

ای اباصلت؛ ماه شعبان بیشتر روزهایش سپری شده و این آخرین جمعه آن‌است در مقدار کمی که از آن باقی مانده کوتاهی‌های گذشته را جبران کن به‌کارهای ضروری و لازم روی بیاور و کارهای غیر لازم و بی فایده را رها کن.

زیاد دعا و استغفار و تلاوت قرآن کن از گناهانت توبه کن تا آنکه ماه خدا که آمدخود را برای خدا خالص نموده باشی هر گونه امانتی که به عهده‌ات بوده آن را به‌صاحبش پرداخته و از دلت کینه هر مؤمنی را بیرون کرده و از هر گونه گناهی‌که مرتکب می‌شده‌ای دست کشیده باشی تقوا پیشه کن و از خدا بترس و بر اودر امور پنهانی و آشکارت توکّل کن.

«وَمَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِکُلِّ شَیْ‌ءٍقَدْراً».⁽¹⁾

کسی که بر خدا توکّل کند خدا او را بس است؛ همانا خدا امر خود را به انجام‌می‌رساند خدا برای هر چیز اندازه‌ای قرار داده.

و در آنچه از این ماه باقی مانده است زیاد بگو:

أَللَّهُمَّ إِنْ لَمْ تَکُنْ قَدْ غَفَرْتَ لَنا فیما مَضی مِنْ شَعْبانَ فَاغْفِرْخداوندا؛ اگر ما را در آنچه از شعبان گذشته نیامرزیده‌ای لَنا فیما بَقِیَ مِنْهُ.

در باقی‌مانده آن ما را بیامرز.

دعای توجّه به خداوند...

زیرا خداوند در این ماه افرادی از گرفتاران به آتش را به احترام ماه شعبان آزادمی‌کند.⁽²⁾

ص: 324

1) 182. سوره طلاق آیه 3.

2) 183. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 51/2 إقبال الأعمال: 257 وسائل الشیعة: 218/7.

بخش دوازدهم

هشت دعا برای حفظشدن از گرفتاری‌ها

در این بخش هشت دعا برای حفظشدن از بلاها و گرفتاری‌ها نقل می‌کنیم:

دعای توجّه به خداوند در بازاربرای حفظ نفْس

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود: هر کس هنگام وارد شدن به بازار این دعا را بخواند به‌شماره آنچه خداوند تا روز قیامت خلق می‌کند پاداش داده می‌شود:

سُبْحانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ للَّهِِ وَلا إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ

پاک و منزّه است خداوند و ستایش از آن خداوند است و معبودی جز خداوند نیست

وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ ‌

او یکتا است و شریک ندارد

ص: 325

‌ لَهُ الْمُلْکُ وَلَهُ الْحَمْدُ

و فرمانروائی شایسته او است و او پادشاهی سزاوار ستایش است

یُحْیی وَیُمیتُ وَهُوَ حَیٌّ لایَمُوتُ بِیَدِهِ الْخَیْرُ

زنده می‌کند و می‌میراند و او زنده‌ای است که هرگز نمی‌میرد خیر و خوبی بدست او است

وَهُوَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ.⁽¹⁾

و او بر هر چیز توانا است.

دعا برای حفظشدن در سفر...

دعا برای حفظ شدن از انواع بلا

هشام بن سالم گوید: از حضرت امام رضاعلیه السلام شنیدم که می‌فرمود:

هر کس بگوید: لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظیمِ؛

هیچ توانایی و نیروی جز به سبب خداوند بزرگِ باعظمت نیست.

خداوند او را از مبتلا شدن به هفتاد نوع بلا - که آسانترین آن تنگی نفس است -حفظ می‌کند.⁽²⁾

دعا برای حفظشدن از گرفتاری در سفر

برای حفظ شدن از بلاها و گرفتاری‌ها در مسافرت خداوند را به حقّ حضرت امام‌رضاعلیه السلام قسم دهید به این‌گونه:

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِحَقِّ وَلِیِّکَ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضا

خداوندا؛از تو می‌خواهم به حقّ ولیّت علیّ بن موسی الرضا که

‌ إِلّا سَلَّمْتَنی بِهِ فی جَمیعِ أَسْفاری

مرا سالم بداری به وسیله آن حضرت در تمام سفرهایم

فِی الْبَراری وَالْبِحارِ ‌

در خشکی و دریا

ص: 326

1) 184. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 30/2 صحیفة الإمام الرضاعلیه السلام: 150 مسند الرضاعلیه السلام: 63.

2) 185. ثواب الأعمال: 162.

وَالْجِبالِ وَالْقِفارِ وَالْأَوْدِیَةِ وَالْغِیاضِ

و کوه و بیابان و دشت و جنگل

مِنْ جَمیعِ ما أَخافُهُ وَأَحْذَرُهُ

از همه آنچه می‌ترسم و از آن پرهیز می‌کنم

إِنَّکَ رَؤُوفٌ رَحیمٌ.⁽¹⁾

که تو رئوف و مهربانی.

دعا برای حفظ شدن در سفر

در ساعت مخصوص به حضرت امام رضاعلیه السلام

سیّد بن طاووس‌رحمه الله می‌فرماید: در کتاب «الأسرار المودعة فی ساعات اللیل‌والنهار» ذکر کردیم که: هر ساعتی از روز به یکی از ائمّه طاهرین‌علیهم السلام اختصاص دارد وبرای آن ساعت دو تا دعا است؛ یکی از آن دو را از خطّ جدّم شیخ طوسی و دیگری رااز خطّ ابن مقلة که به او نسبت داده شده نقل کردیم و هر یک از این بزرگواران - که‌برترین درود بر آنان باد - به مقتضای روایات مانند نگهبان و پناه‌دهنده و مهماندار برای‌ساعت خود می‌باشد:

ساعت اوّل به مولای ما حضرت علیّ بن ابی طالب صلوات اللَّه علیه اختصاص دارد.

ساعت دوّم به مولای ما امام حسن مجتبی‌علیه السلام اختصاص دارد ساعت سوّم به‌مولای ما امام حسین‌علیه السلام ساعت چهارم به مولای ما امام سجّادعلیه السلام ساعت پنجم به‌مولای ما امام باقرعلیه السلام ساعت ششم به مولای ما امام صادق‌علیه السلام ساعت هفتم به مولای‌ما حضرت موسی بن جعفرعلیهما السلام ساعت هشتم به مولای ما حضرت علیّ بن موسی‌الرضاعلیه السلام ساعت نهم به مولای ما امام جوادعلیه السلام ساعت دهم به مولای ما امام‌هادی‌علیه السلام ساعت یازدهم به مولای ما امام عسکری‌علیه السلام و ساعت دوازدهم به‌

ص: 327

1) 186. المحاسن: 289 مستدرک الوسائل: 134/8 بحار الأنوار: 34/94.

مولایمان حضرت مهدی عجّل اللَّه تعالی فرجه اختصاص دارد.

سیّدرحمه الله می‌گوید: انسان باید در هر ساعتی از آن دوازده ساعت دعای مخصوص‌همان ساعت را بخواند؛ خواه روزهای تابستانی باشد که روزها بلند است یا روزهای‌زمستانی که روزها کوتاه است فرقی نمی‌کند؛ زیرا روز به هر اندازه باشد باید به‌دوازده بخش تقسیم شود و دعاهای مخصوص دوازده بخش هستند.

پس هر گاه خارج‌شدن شما برای سفر در ساعتی که به یکی از امامان هدایتگر - که‌آنان را خداوند وسیله نجات بشر قرار داده - اتّفاق افتد این دعا را بخوان:

دعا دیگر هنگام خارج‌شدن...

أَللَّهُمَّ بَلِّغْ مَوْلانا فُلاناً صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْهِ إِنَّنی اُسَلِّمُ عَلَیْهِ

‌بارالها؛ به مولای ما فلانی - که درود خدا بر او باد - برسان که من بر او سلام می‌فرستم

وَإِنَّنی وأَتَوَجَّهُ إِلَیْهِ بِإِقْبالِکَ عَلَیْهِ

به او روی آورده‌ام با روی آوردن تو بر او

فی أَنْ یَکُونَ خَفارَتی وَحِمایَتی

‌در اینکه بوده باشد پناه من و حامی من

‌وَسَلامَتی وَکَمالُ سَعادَتی ضِمانَها بِکَ عَلَیْهِ ‌

و وسیله سلامتی و کمال سعادت من به خاطر ضمانت و کفالت آن به وسیله تو بر او ‌

حَیْثُ قَدْ تَوَجَّهْتُ فِی السَّاعَةِ الَّتی جَعَلْتَهُ کَالْخَفیرِ فیها وَحَدیثَها فی ذلِکَ إِلَیْهِ.

چون در ساعتی که او را در آن ساعت مانند نگهبان و امان‌دهنده قرار داده‌ای روانه گشته‌ام.

و هنگامی که در منزلی فرود آمدی در ساعتی که به یکی از امامان‌علیهم السلام اختصاص‌دارد یا می‌خواستی از آنجا کوچ کنی بر آن امام درود فرست؛ به گونه‌ای که تو را به آن‌حضرت نزدیک گرداند و با او گفتگو کن که تو را در ساعت خود ضامن گردد و اگرخداوند عظیم الشأن چنین کاری را از تو نخواسته بود تو را به آن راهنمائی نکرده بودو هنگامی که به این برنامه - که خدا تو را به آن هدایت کرده - عمل کردی )دعای‌مخصوص را خواندی( هر حرکت و سکون تو در سفرت عبادت به حساب می‌آید وباعث سعادت و خوشبختی تو در آخرت می‌گردد.⁽¹⁾

ص: 328

1) 187. الأمان من أخطار الأسفار والأزمان: 101.

دعا برای حفظشدن از گرفتاری هنگام خروج از منزل

علیّ بن اسباط از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمودند:

هر گاه از منزل برای سفر یا برای کاری در بیرون منزل خارج شدی بگو:

بِسْمِ اللَّهِ

به نام خدا )ابتدا کردم(

امَنْتُ بِاللَّهِ

به خدا ایمان آوردم

تَوَکَّلْتُ عَلَی اللَّهِ

بر خدا توکّل کردم

ما شآءَ اللَّهُ ‌

آنچه خدا خواهد همان شود

لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ

هیچ توانایی و نیرویی جز به سبب خداوند نیست

پس شیاطین با او ملاقات می‌کنند فرشتگان بر صورت آنان می‌زنند ومی‌گویند: راه نفوذی بر شما نگذاشته است؛ او که «بسم اللَّه» گفته ایمان به خدارا اظهار کرده توکّل بر او نموده و گفته است: «ما شآءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ».⁽¹⁾

دعای دیگر هنگام خارج‌شدن از منزل

حلبی‌رحمه الله از امام صادق‌علیه السلام روایت کرده است که فرمود:

پدرم امام باقرعلیه السلام هر گاه از منزلش خارج می‌شد این دعا را می‌خواند:

بِسْمِ اللَّهِ خَرَجْتُ

بنام خدا خارج شدم

وَبِسْمِ اللَّهِ وَلَجْتُ

و به نام خدا وارد شدم

وَعَلَی اللَّهُ تَوَکَّلْتُ

و بر خدا توکّل کردم

ص: 329

1) 188. الأمان من أخطار الأسفار والأزمان: 105 وسائل الشیعة: 279/8.

وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظیمِ

و هیچ توانایی و نیرویی جز به واسطه خداوند بلندمرتبه بزرگ وجود ندارد

محمّد بن سنان گوید: حضرت امام رضاعلیه السلام همواره هنگام خارج شدن از منزل دعای مذکور را می‌خواند.⁽¹⁾

تسبیح حضرت زهراعلیها السلام و...

دعا برای حفظ شدن در شب

برادر دعبل خزاعی گوید: سرورم حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام از حضرت‌موسی بن جعفرعلیهما السلام روایت کرده‌اند که فرمود:

از پدرم جعفر بن محمّدعلیهما السلام شنیدم که در شبانگاه می‌فرمود:

إِذا أَمْسی أَمْسَیْنا

هرگاه شبانگاه فرارسد شام می‌کنیم ما

وَأَمْسَی الْمُلْکُ للَّهِِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ

و شام می‌کند هستی که از آنِ خداوند است که یگانه و بسیار چیره‌شونده است ‌

وَالْحَمْدُ للَّهِِ رَبِّ الْعالَمینَ

‌ و ستایش سزاوار خداوندی است که پروردگار جهانیان است

اَلَّذی أَذْهَبَ بِالنَّهارِ

آنکه روز را برده و شب را آورده

وَجآءَ بِاللَّیْلِ وَنَحْنُ فی عافِیَةٍ مِنْهُ.

و ما به لطف او در عافیت هستیم.

أَللَّهُمَّ هذا خَلْقٌ جَدیدٌ قَدْ غَشَّانا

‌خداوندا؛ این آفریده جدید است که ما را فرا گرفته و پوشانیده

فَما عَمِلْتُ فیهِ مِنْ خَیْرٍ فَسَهِّلْهُ وَقَیِّضْهُ

آنچه بخواهم از خیر و خوبی در آن بجای آورم برای من ساده و آسان و میسّر گردان

وَکُبَّهُ أَضْعافاً مُضاعَفَةً ‌

و آن را چند برابر سنگین فرما

وَما عَمِلْتُ فیهِ مِنْ شَرٍّ فَتَجاوَزْ عَنْهُ بِرَحْمَتِکَ

و آنچه از بدی در آن مرتکب شوم به رحمت خویش از آن بگذر

أَمْسَیْتُ لا أَمْلِکُ ما أَرْجُو ‌

شام کردم در حالی‌که آنچه را امیدوارم مالک نیستم

ص: 330

1) 189. المحاسن: 290 وسائل الشیعة: 280/8.

‌ وَلا أَدْفَعُ شَرَّ ما أَخْشی

و بدی آنچه را می‌ترسم نمی‌توانم دور کنم

أَمْسَی الْأَمْرُ لِغَیْری

امور در دست غیر من است

وَأَمْسَیْتُ مُرْتَهِناً بِکَسْبی

و شام کردم در حالی‌که من در گرو آنچه کسب کرده‌ام می‌باشم.

وَأَمْسَیْتُ لا فَقیرَ أَفْقَرُ مِنّی ‌

و شام کردم در حالی‌که فقیری از من فقیرتر نیست ‌

فَاتَّسِعْ لِفَقْری مِنْ سِعَتِکَ مِمَّا کَتَبْتَ عَلی نَفْسِکَ التَّقْوی ما أَبْقَیْتَنی

فقر و تهیدستی مرا از توانگری خویش از نگه‌داشتن بر خود لازم دانسته‌ای برطرف کن تا مادامی که مرا در دنیا باقی داشته‌ای

وَالْکَرامَةَ إِذا تَوَفَّیْتَنی

و چون از دنیا بردی و جانم را گرفتی با من کرم و بزرگواری کن

وَالصَّبْرَ عَلی مَا ابْتَلَیْتَنی

و بر آنچه مبتلا ساختی صبر و پایداری

وَالْبَرَکَةَ فیما رَزَقْتَنی ‌

و در آنچه بر من روزی کردی برکت

وَالْعَزْمَ عَلی طاعَتِکَ فیما بَقِیَ مِنْ عُمْری

و بر طاعت خویش عزم و اراده مرحمت کن در مدّتی که از عمر من باقی مانده است

وَالشُّکْرَ لَکَ فیما أَنْعَمْتَ بِهِ عَلَیَّ.⁽¹⁾و برای نعمت‌هایت که بر من بخشیده‌ای توفیق شکرگزاری عنایت فرما.

تسبیح حضرت زهراعلیها السلام و «آیة الکرسی»برای حفظ شدن از گرفتاری‌ها

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

دو برادر نزد حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم آمدند و گفتند: یا رسول اللَّه؛ ما در نظر داریم‌برای تجارت به شام برویم دعائی به ما تعلیم فرما.

نبیّ اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم فرمود: هرگاه در منزلی فرود آمدید و نماز عشاء را قرائت کردیدو خواستید بخوابید تسبیح زهراءعلیها السلام و «آیة الکرسی» را بخوانید و از هرگزندی محفوظ خواهید بود.

هنگامی آن‌ها از مدینه بیرون شدند چند نفر دزد دنبال آنان روان شدند پس‌از اینکه در منزلی فرود آمدند دزدان کودکی را فرستادند تا بنگرند آن دو جوان‌

ص: 331

1) 190. جامع أحادیث الشیعة: 525/19 مستدرک الوسائل: 382/5.

بازرگان در چه حال هستند.

کودک رفت و جریان آن دو نفر را که در کجا خوابیده‌اند مشخص کرد و بازگشت وبرای دزدان تعریف کرد.

آن دو بازرگان پس از اینکه نماز خواندند تسبیح حضرت زهراءعلیها السلام و آیة الکرسی‌را قرائت کردند و خوابیدند غلام بار دیگر برگشت که بازرگانان را به دزدان نشان‌دهد ولیکن مشاهده کرد یک دیواری دور آن‌ها کشیده شده است.

غلام بار دیگر نزد دزدان آمد و گفت: دیواری بر آن‌ها کشیده شده است ودسترسی به آنان نیست.

دزدان گفتند: خداوند تو را رسوا کند از ترس دروغ می‌گوئی.

دزدان از جای خود برخواستند و آمدند و لیکن با دیواری بلند روبرو شدند وکسی را در آنجا مشاهده نکردند.

روز بعد در هنگام صبح دزدان نزد آن‌ها آمدند و گفتند: شما دیشب کجا بودید؟

گفتند: ما در همین جا بودیم و از جای خود حرکت نکرده‌ایم.

دزدان گفتند: ما آمدیم و در اینجا یک دیوار بلند مشاهده کردیم اینک داستان‌خود را برای ما بازگو کنید.

آن دو بازرگان گفتند: ما نزد حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم رفتیم آن جناب تسبیح‌حضرت زهراعلیها السلام و آیة الکرسی را به ما تعلیم فرمود و ما هم طبق فرمان آن‌حضرت عمل کردیم.

دزدان گفتند: شما آسوده باشید به خداوند سوگند دیگر شما را تعقیب‌نمی‌کنیم و هیچ دزدی قدرت ندارد به شما دستبرد بزند.⁽¹⁾

ص: 332

1) 191. اخبار و آثار حضرت امام رضاعلیه السلام: 582.

بخش سیزدهم

هشت دعابرای نجات از گرفتاری‌ها

در این بخش هشت دعا برای رهایی یافتن از گرفتاری‌ها نقل می‌کنیم:

دعا برای برطرف‌شدن گرفتاری‌های مهمّ

سیّد بن طاووس‌رحمه الله گوید: از دعاهای حضرت امام رضاعلیه السلام دعایی است که آن را درکتاب اصل یونس بن بکیر یافتیم.

یونس گوید: از سرورم حضرت امام رضاعلیه السلام درخواست نمودم که دعایی به من‌بیاموزد تا آن را هنگام گرفتاری‌ها و سختی‌ها بخوانم.

حضرت فرمود:

ای یونس؛ آنچه برایت می‌نویسم حفظ کن و آن را در هر گرفتاریِ سخت بخوان‌که به اجابت می‌رسد و آنچه آرزو داری و تمنّا می‌نمایی به تو عطا می‌شود.

سپس برایم نوشت:

ص: 333

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

به نام خداوند بخشنده مهربان

أَللَّهُمَّ إِنَّ ذُنُوبی وَکَثْرَتَها قَدْ أَخْلَقَتْ وَجْهی عِنْدَکَ ‌

خداوندا؛ گناهانم و زیادی آن مرا نزد تو شرمسار و بی‌آبرو نموده است

وَحَجَبَتْنی عَنِ اسْتیهالِ رَحْمَتِکَ

مرا از شایستگی رحمت تو محروم کرده

وَباعَدَتْنی عَنِ اسْتیجابِ مَغْفِرَتِکَ

وو از سزاواربودن آمرزش تو دور ساخته

وَلَوْلا تَعَلُّقی بِالآئِکَ

و اگر نبود آویختن من به لطف و نعمت‌های تو

وَتَمَسُّکی بِالدُّعآءِ

‌ و چنگ‌زدنم به دعا

وَما وَعَدْتَ أَمْثالی مِنَ الْمُسْرِفینَ

و آنچه به امثال من از گناهکاران

وَأَشْباهی مِنَ الْخاطِئینَ ‌

و نظائر من از خطاکاران وعده کرده‌ای

وَأَوْعَدْتَ الْقانِطینَ مِنْ رَحْمَتِکَ بِقَوْلِکَ

و بیم و تهدیدی که به ناامیدان از رحمتت داده‌ای به این فرمایشت:

«یا عِبادِیَ الَّذینَ أَسْرَفُوا عَلی أَنْفُسِهِمْ لاتَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِاللَّهِ

«ای بندگانم که بر خویش زیاده‌روی و ستم روا داشته‌اید نشوید

إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمیعاً

از رحمت خدا ناامید خداوند تمام گناهان را می‌آمرزد

إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحیمُ»⁽¹⁾.

که همانا او آمرزنده و مهربان است»

وَحَذَّرْتَ الْقانِطینَ مِنْ رَحْمَتِکَ

و ناامیدان از رحمتت را برحذر داشته‌ای

فَقُلْتَ «وَمَنْ یَقْنَطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إِلَّا الضَّآلُّونَ»‌

و فرموده‌ای: «و چه کسی از رحمت پروردگارش ‌جز گمراهان ناامید می‌شود؟

⁽²⁾ ثُمَّ نَدَبْتَنا بِرَأْفَتِکَ إِلی دُعآءِکَ فَقُلْتَ

سپس از روی مهر و محبّت ما را به دعاکردن و راز و نیاز با خودت خواندی و فرمودی: «

اُدْعُونی أَسْتَجِبْ لَکُمْ

مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم

إِنَّ الَّذینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبادَتی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ اخِرینَ»⁽³⁾.

‌بدون تردید کسانی که از عبادت من تکبّر ورزند به زودی با خواری و سرافکندگی به دوزخ

إِلهی لَقَدْ کانَ ذلِکَ الْإِیاسُ عَلَیَّ مُشْتَمِلاً

سرنگون شوند». خدای من؛ به راستی این یأس مرا شامل گشته ‌

وَالْقُنُوطُ مِنْ رَحْمَتِکَ مُلْتَحِفاً.

و ناامیدی از رحمتت مرا دربرگرفته است.

إِلهی لَقَدْ وَعَدْتَ الْمُحْسِنَ ظَنَّهُ بِکَ ثَواباً

خدای من؛ به آنکه نسبت به تو خوش‌گمان است وعده ثواب و پاداش داده‌ای

ص: 334

1) 192. سوره زمر آیه 53

2) ‌193. سوره حجر آیه 56

3) 194. سوره غافر آیه 60.

وَأَوْعَدْتَ الْمُسی‌ءَ ظَنَّهُ بِکَ عِقاباً. ‌

و به آنکه به تو بدگمان است بیم کیفر و عقاب داده‌ای. ‌

أَللَّهُمَّ وَقَدْ أَمْسَکَ رَمَقی حُسْنُ الظَّنِّ بِکَ فی عِتْقِ رَقَبَتی مِنَ النَّارِ

خداوندا؛ مرا از هلاکت نگهداشته و رمقی در من باقی گذاشته خوش‌گمانی‌ام به تو در آزادی‌ام از آتش

وَتَغَمُّدِ زَلَّتی وَإِقالَةِ عَثْرَتی.

و چشم‌پوشی از گناه من و بخششت از لغزش من.

أَللَّهُمَّ قُلْتَ فی کِتابِکَ وَقَوْلُکَ الْحَقُّ الَّذی لا خُلْفَ لَهُ وَلاتَبْدیلَ ‌

خداوندا؛ تو در کتاب خود فرموده‌ای و گفتار تو حقّ است تخلّف ندارد و ثابت است و دگرگون نمی‌گردد: ‌

«یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ اُناسٍ بِإِمامِهِمْ»⁽¹⁾

«روزی که هر گروهی از مردم را با پیشوای‌شان فراخوانیم»

وَذلِکَ یَوْمُ النُّشُورِ

و آن روز رستاخیز است

إِذا نُفِخَ فِی الصُّورِ وَ«بُعْثِرَ ما فِی الْقُبُورِ»⁽²⁾.

هنگامی که در صور دمیده شود و «آنچه در میان گورها است بیرون افکنده شود».

أَللَّهُمَّ فَإِنّی أُوْفی

خداوندا؛ من وفاکننده‌ام

وَأَشْهَدُ وَأَقِرُّ وَلا اُنْکِرُ وَلا أَجْحَدُ وَاُسِرُّ وَاُعْلِنُ وَاُظْهِرُ وَاُبْطِنُ‌

‌و گواهی می‌دهم و اقرار می‌کنم و نفی می‌نمایم و هرگز انکار نمی‌کنم و در نهان و آشکار و ظاهر و باطن بر این عقیده‌ام‌

بِأَنَّکَ أَنْتَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

که بدون تردید تو خدایی هستی که جز تو خدایی نیست

وَحْدَکَ لا شَریکَ لَکَ

یگانه‌ای و شریکی برای تو نیست

وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُکَ وَرَسُولُکَ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ

و بدون تردید )حضرت( محمّد که درود خدا بر او و آل او باد - بنده و فرستاده تو است ‌

وَأَنَّ عَلِیّاً أَمیرَ الْمُؤْمِنینَ- سَیِّدُ الْأَوْصِیآءِ

و این که حضرت علی امیر مؤمنان سرور اوصیاء

وَوارِثُ عِلْمِ الْأَنْبِیآءِ

و وارث علم پیامبران

عَلَمُ الدّینِ

نشانه دین

وَمُبیرُ ‌الْمُشْرِکینَ

‌ و نابودکننده مشرکان

وَمُمَیِّزُ الْمُنافِقینَ

و جداکننده منافقان

وَمُجاهِدُ الْمارِقینَ

و نبردکننده با خارج‌شدگان از دین

وَإِمامی

پیشوای من

وَحُجَّتی وَعُرْوَتی وَصِراطی وَدَلیلی وَحُجَّتی ‌

و حجّت بر من و دست‌آویز من و و راه من و راهنما و دلیل من است

وَمَنْ لا أَثِقُ بِأَعْمالی وَلَوْ زَکَتْ

و او کسی است که من‌اطمینان ندارم به اعمالم - هر چند پاک باشد -

وَلا أَراها مُنْجِیَةً لی وَلَوْ صَلُحَتْ إِلّا بِوِلایَتِهِ

و آن‌ها را - گرچه صالح و شایسته باشد - نجات‌دهنده خود نمی‌دانم مگر با ولایت او

ص: 335

1) 195. سوره إسراء آیه71.

2) 196. .سوره عادیات آیه 9.

وَالْإِئْتِمامِ بِهِ

و اقتداکردن به او

وَالْإِقْرارِ بِفَضآئِلِهِ

و اقرارنمودن به فضائل او

وَالْقَبُولِ مِنْ حَمَلَتِها

و پذیرفتن از حافظان او

وَالتَّسْلیمِ لِرُواتِها.

و تسلیم‌بودن در برابر ناقلان و راویان فضائل آن حضرت.

وَاُقِرُّ بِأَوْصِیآئِهِ مِنْ أَبْنآئِهِ أَئِمَّةً وَحُجَجاً

و اقرار می‌کنم به جانشینان او از فرزندانش که امامانند و حجّت‌های الهی هستند

وَأَدِلَّةً وَسُرُجاً

و راهنمایان و چراغ‌های هدایتند

وَأَعْلاماً وَمَناراً

و نشانه‌های دین و محلّ تابش نورند

وَسادَةً وَأَبْراراً ‌

و سروران و نیکوکارانند

وَأُؤْمِنُ وبِسِرِّهِمْ وَجَهْرِهِمْ

به پنهان و آشکار ایشان

وَظاهِرِهِمْ وَباطِنِهِمْ

و ظاهر و باطن‌شان

وَشاهِدِهِمْ وَغآئِبِهِمْ

و حاضر و غائب‌شان

وَحَیِّهِمْ وَمَیِّتِهِمْ

و زنده و مرده ایشان ایمان دارم

لا شَکَّ فی ذلِکَ

هیچ‌گونه شکّی در آن ندارم

وَلَا ارْتِیابَ عِنْدَ تَحَوُّلِکَ وَلَا انْقِلابَ.

و نزد دگرگون‌کردنت و بازگرداندن تردیدی به خود راه نمی‌دهم.

أَللَّهُمَّ فَادْعُنی یَوْمَ حَشْری وَنَشْری بِإِمامَتِهِمْ ‌

خداوندا؛ روز محشر و رستاخیزم مرا به امامت ایشان بخوان

وَانْقِذْنی وبِهِمْ یا مَوْلایَ مِنْ حَرِّ النّیرانِ

از حرارت آتش - ای مولای من - به واسطه ایشان مرا رهایی بخش

وَإِنْ لَمْ تَرْزُقْنی رَوْحَ الْجِنانِ

و اگرچه آسایش و راحتی بهشت را روزی من نگردانی؛

فَإِنَّکَ إِنْ أَعْتَقْتَنی مِنَ النَّارِ کُنْتُ مِنَ الْفآئِزینَ.

‌زیرا اگر مرا از آتش آزاد کردی از رستگاران هستم. ‌

أَللَّهُمَّ وَقَدْ أَصْبَحْتُ یَوْمی هذا لا ثِقَةَ لی وَلا رَجآءَ وَلا لَجَأَ وَلا مَفْزَعَ وَلا مَنْجا

خداوندا؛ امروز که صبح کرده‌ام هیچ‌گونه اطمینانی و امیدی و پناهی و پناهگاهی و نجات‌بخشی

غَیْرَ مَنْ تَوَسَّلْتُ بِهِمْ إِلَیْکَ

غیر از همان بزرگوارانی که بواسطه آنان به سوی تو توسّل جسته‌ام برای من نیست

‌مُتَقَرِّباً إِلی رَسُولِکَ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ ‌

در حالی که تقرّب می‌جویم به رسول تو حضرت محمّد - که درود خدا بر او و آل او باد -

ثُمَّ عَلِیٍّ أَمیرِ الْمُؤْمِنینَ وَالزَّهْرآءِ سَیِّدَةِ نِسآءِ الْعالَمینَ

سپس به )حضرت( علی امیر و فرمانروای مؤمنان و )حضرت( زهرا که سرور زنان عالم وجود است

وَالْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ وَعَلِیٍّ وَمُحَمَّدٍ وَجَعْفَرٍ وَمُوسی ‌

و امام حسن و امام حسین و علی و محمّد و جعفر و موسی ‌

ص: 336

وَعَلِیّ وَمُحَمَّدٍ وَعَلِیٍّ وَالْحَسَنِ وَمَنْ بَعْدَهُمْ یُقیمُ الْمَحَجَّةَ إِلَی الْحُجَّةِ

و علی و محمّد و علی و حسن و آن‌که بعد از ایشان به پا می‌دارد راه راست به سوی حجّت و دلیل را

اَلْمَسْتُورَةِ مِنْ وُلْدِهِ اَلْمَرْجُوِّ لِلْاُمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ.

‌که از فرزندان خود پنهان است و امید امّت بعد از اوست.

أَللَّهُمَّ فَاجْعَلْهُمْ فی هذَا الْیَوْمِ وَما بَعْدَهُ حِصْنی مِنَ الْمَکارِهِ

خداوندا؛امروز و بعد از آن ایشان را جایگاه امن و نفوذناپذیر من در مقابل ناخوش‌آیندها

وَمَعْقِلی مِنَ الْمَخاوِفِ

و پناهگاه من در برابر آنچه ترسناک است قرار بده

وَنَجِّنی بِهِمْ مِنْ کُلِّ عَدُوٍّ وَطاغٍ

و نجات بده مرا به واسطه ایشان از شرّ هر دشمن و ستمکار سرکش

وَباغٍ وَفاسِقٍ

و تجاوزگر و تبه‌کار

‌ وَمِنْ شَرِّ ما أَعْرِفُ وَما أُنْکِرُ

و از شرّ آنچه می‌شناسم و نمی‌شناسم

وَمَا اسْتَتَرَ عَنّی وَما اُبْصِرُ

و آنچه پوشیده است از من و آنچه می‌بینم ‌

وَمِنْ شَرِّ کُلِّ دآبَّةٍ رَبّی اخِذٌ بِناصِیَتِها

و از شرّ هر جنبنده‌ای که زمام او را پروردگارم بدست دارد

إِنَّکَ عَلی صِراطٍ مُسْتَقیمٍ. ‌

که همانا تو بر راه استواری.

‌ أَللَّهُمَّ بِتَوَسُّلی بِهِمْ إِلَیْکَ

خداوندا؛ به خاطر توسّلی که به سبب ایشان به تو دارم

وَتَقَرُّبی بِمَحَبَّتِهِمْ

و تقرّبی که به واسطه محبّت و دوستی ایشان دارم

وَتَحَصُّنی بِإِمامَتِهِمْ

و پناهندگی‌ام به امامت ایشان

إِفْتَحْ عَلَیَّ فی هذَا الْیَوْمِ أَبْوابَ رِزْقِکَ

امروز به روی من درهای روزیت را بگشا

وَانْشُرْ عَلَیَّ رَحْمَتَکَ

و رحمتت را بر من بگستران

وَحَبِّبْنی إِلی خَلْقِکَ

و مرا محبوب آفریدگانت فرما

وَجَنِّبْنی بُغْضَهُمْ وَعَداوَتَهُمْ

و مرا از کینه و دشمنی ایشان دور فرما

إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ.

‌که تو بر هر چیزی توانا هستی.

أَللَّهُمّ وَلِکُلِّ مُتَوَسِّلٍ ثَوابٌ

خداوندا؛برای هر توسّل‌جوینده‌ای پاداشی

وَلِکُلِّ ذی شَفاعَةٍ حَقٌّ

‌ و برای هر شفاعت‌دارنده‌ای حقّی است

فَأَسْأَلُکَ بِمَنْ جَعَلْتُهُ وَسیلَتی إِلَیْکَ

از تو می‌خواهم به حقّ آن کسی که او را وسیله و واسطه خودم به سوی تو قرار دادم

وَقَدَّمْتُهُ أَمامَ طَلِبَتی

و پیشاپیش خواسته‌ام مقدّم کردم

أَنْ تُعَرِّفَنی بَرَکَةَ یَوْمی هذا وَشَهْری هذا وَعامی هذا.

‌ برکت این روز و این ماه و این سال را به من بشناسان.

أَللَّهُمَّ وَهُمْ مَفْزَعی وَمَعُونَتی فی شِدَّتی وَرَخآئی

خداوندا؛ این بزرگواران پناهگاه من و مددکار من در هنگام سختیم و رفاهم

ص: 337

‌وَعافِیَتی وَبَلآئی

و عافیتم و بلایم

وَنَوْمی وَیَقْظَتی

و خوابم و بیداریم

وَظَعْنی وَإِقامَتی

و کوچ‌کردنم و اقامتم

وَعُسْری وَیُسْری

و سختیم و آسانیم

وَعَلانِیَتی وَسِرّی

و آشکارم و پنهانیم

وَإِصْباحی وَإِمسآئی

و بامدادم و شامگاهم

وَتَقَلُّبی وَمَثْوایَ

و حرکتم و سکونم

وَسِرّی وَجَهْری‌

و نهانم و آشکارم هستند.

‌ أَللَّهُمَّ فَلاتُخَیِّبْنی بِهِمْ مِنْ نآئِلِکَ

خداوندا؛ به حقّ ایشان مرا محروم از عطایت مفرما

وَلاتَقْطَعْ رَجآئی مِنْ رَحْمَتِکَ

و ناامید از رحمتت مکن

وَلاتُؤْیِسْنی مِنْ رَوْحِکَ

و مأیوس از لطف و یاریت مدار

وَلاتَبْتَلْنی بِانْغِلاقِ أَبْوابِ الْأَرْزاقِ

و مرا مبتلا مکن به بسته‌بودن درهای روزی‌ها

وَانْسِدادِ مَسالِکِها

‌و بسته‌بودن روش‌های )به دست آوردن( آن‌ها ‌

وَارْتِیاحِ مَذاهِبِها

و راحت‌بودن رفتن به سوی روزی‌ها

وَافْتَحْ لی مِنْ لَدُنْکَ فَتْحاً یَسیراً ‌

و از ناحیه خودت گشایش آسانی برایم باز کن

وَاجْعَلْ لی مِنْ کُلّ هرضَنْکٍ مَخْرَجاً

و از تنگنایی محلّ خروجی

وَإِلی کُلِّ سِعَةٍ مَنْهَجاً

و به سوی هر توانگری و آسایشی راه آشکاری قرار بده

إِنَّکَ أَرْحَمُ الرَّاحِمینَ ‌

که تو مهربانترین مهربانانی

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ

و درود خداوند بر )حضرت( محمّد و آل پاک و پاکیزه او باد اجابت کن

امینَ رَبَّ الْعالَمینَ.⁽¹⁾)ای( پروردگار جهانیان.

دعای دیگر هنگام گرفتاری‌های سخت

... برای برطرف‌شدن هر درد...

سیّد بن طاووس‌رحمه الله از کتاب «تعبیر الرؤیا» - تألیف محمّد بن یعقوب کلینی - چنین‌نقل کرده است: احمد از وشّاء و او از حضرت امام رضا علیه السلام روایت کرده است که‌فرمود:

ص: 338

1) 197. مهج الدعوات: 303 المصباح: 370 )با اختلاف( بحار الأنوار: 346/94.

پدرم را در خواب دیدم به من فرمود: پسرم؛ هرگاه در گرفتاری سختی قرارگرفتی زیاد بگو: «یا رَؤُوفُ یا رَحیمُ»؛ «ای بسیار مهربان؛ ای‌رحم‌کننده» و آنچه را در خواب می‌بینی مانند آن است که در بیداری ببینی.⁽¹⁾

دعا برای برطرف‌شدن هر درد و مرض

خالد عبسی می‌گوید: حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام این عوذه و دعا را به من‌تعلیم نمود و فرمود:

آن را به برادران مؤمن خود یاد بده که آن برای هر دردی است:

اُعیذُ نَفْسی بِرَبِّ الْأَرْضِ وَرَبِّ السَّمآءِ

‌پناه می‌دهم نفس خود را به پروردگار زمین و پروردگار آسمان

که‌لایَضُرُّ مَعَ اسْمِهِ دآءٌ اُعیذُ نَفْسی بِالَّذی اُعیذُ نَفْسی بِالَّذِی اسْمُهُ بَرَکَةٌ وَشِفآءٌ.⁽²⁾

پناه می‌دهم نفس خود را به کسی با اسم او مرض زیانی نمی‌رساند پناه می‌دهم نفس خود را به کسی که اسم او برکت و شفا است.

دعای دیگر برای برطرف‌شدن هر درد و مرض

زکریّا بن آدم - که در خراسان حضرت امام رضاعلیه السلام را خدمت می‌کرد - گوید:روزی حضرت امام رضاعلیه السلام مرا صدا زد و فرمود:

ای زکریّا؛ عرض کردم: گوش به فرمان شما هستم ای فرزند رسول خدا.

فرمود: برای تمام دردها و بیماری‌ها این دعا را بخوان:

ص: 339

1) 198. مهج الدعوات: 397 بحار الأنوار: 283/95.

2) 199. بحار الأنوار: 8/95 .

یا مُنْزِلَ الشِّفآءِ

ای نازل‌کننده شفا؛

وَمُذْهِبَ الدَّآءِ

و از بین‌برنده درد؛

أَنْزِلْ عَلی وَجَعِیَ الشِّفآءَ.

بر درد من شفا را نازل فرما.

به اذن خداوند تبارک و تعالی عافیت خواهی یافت.⁽¹⁾

دعا برای رهایی از چشم‌خوردگی

معمّر بن خلّاد گوید: در خراسان با حضرت امام رضاعلیه السلام بودم و بازار رفتن وخریدن اجناس به عهده من بود روزی به من دستور داد تا برایش غالیه )مادّه‌ای است‌خوش‌بو( تهیّه کنم. هنگامی که خریدم و نزد آن حضرت آوردم مورد پسندش قرارگرفت و از آن خوشش آمد نگاهی به آن کرد و به من فرمود:

ای معمّر؛ بدون تردید چشم‌زدن حقّ است )یعنی چیزی است که تحقّق پیدامی‌کند( در کاغذی سوره «حمد» و «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» و «قُلْ أَعُوذُ بِرَبّ‌النَّاسِ» و «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ» و «آیة الکرسی» را بنویس و آن را در جلد این‌ظرف قرار بده.⁽²⁾

دعا برای برطرف‌شدن سحر

محمّد بن عیسی گوید: از حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام در مورد سحر سؤال‌کردم فرمود:

چنین چیزی هست و آن‌ها ضرر و زیان می‌رسانند به اذن خداوند تبارک و

ص: 340

1) 200. بحار الأنوار: 55/95.

2) 201. مکارم الأخلاق: 231/2 بحار الأنوار: 128/95.

تعالی هنگامی که دچار شدی دستت را در برابر صورتت بالا ببر و این دعا رابخوان:

بِسْمِ اللَّهِ الْعَظیمِ

بنام خداوند بزرگ‌مرتبه

بِسْمِ اللَّهِ الْعَظیمِ

بنام خداوند بزرگ‌مرتبه

رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظیمِ

پروردگار و صاحب عرش عظیم

إِلّا ذَهَبْتَ وَانْقَرَضْتَ.⁽¹⁾

که از بین روی و نابود شوی.

دعا برای برطرف‌شدن تب

از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است: برای برطرف شدن تب این دعا به این‌صورت نوشته شود و مریض آن را همراه خود نماید: ⁽²⁾

بنام خداوند بخشنده مهربان «گفتیم: ای آتش؛ بر ابراهیم و آل ابراهیم سرد و سلامت باش»⁽³⁾و درود فرست بر محمّد و آل‌محمّد و بر فلان پسر فلان به اذن و فرمان پروردگار.

ص: 341

1) 202. مکارم الأخلاق: 286/2 بحار الأنوار: 129/95.

2) 203. بحار الأنوار: 33/95.

3) 204. سوره انبیاء آیه 69.

دعا برای پیدا شدن گمشده

از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است که فرمود:

هر گاه چیزی از تو مفقود شد یا کالایی را گم کردی بگو:

«وَعِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَیْبِ لایَعْلَمُها إِلّا هُوَ وَیَعْلَمُ ما فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ

«و نزد او کلیدهای غیب است و جز او کسی به آن‌ها علم ندارد و )خداوند( به آنچه در خشکی و دریا وجود دارد علم دارد

وَما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلّا یَعْلَمُها وَلا حَبَّةٍ فی ظُلُماتِ الْأَرْضِ

‌و برگی از درخت نمی‌افتد مگر آنکه )خداوند( از آن آگاه است و بذری در نهان زمین قرار ندارد وَلا رَطْبٍ وَلا یابِسٍ إِلّا فی کِتابٍ مُبینٍ»⁽¹⁾.

و هیچ تر و خشکی نیست مگر آن‌که نام آن در کتابی روشنگر است».

سپس بگو: أَللَّهُمَّ إِنَّکَ تَهْدی مِنَ الضَّلالَةِ

خداوندا؛ به راستی که تو از گمراهی به هدایت می‌کشانی

وَتُنْجی مِنَ الْعَمی

و از کوری رهایی می‌بخشی

وَتَرُدُّ الضَّالَّةَ

گمشده را بازمی‌گردانی

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَاغْفِرْ لی

و مرا بیامرز

وَرُدَّو ضالَّتی

و بااختلافی اندک گمشده‌ام را بازگردان

وَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ وَسَلَّمَ.⁽²⁾

و بر محمّد و آل او درود و سلام بفرست.

ص: 342

1) 205. سوره انعام آیه 59.

2) 206. مکارم الأخلاق: 232/2 الأنوار النعمانیّة: 167/4 بحار الأنوار: 123/95 و در «مستدرک الوسائل: 215/8«.

بخش چهاردهم

هشت دعابرای نجات از شرّ ظالم

در این بخش هشت دعا برای نجات از شرّ ظالم نقل می‌کنیم:

نفرینِ دشمنان

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

هنگامی که یکی از شما دشمن خود را نفرین می‌کند باید بگوید:

أَللَّهُمَّ اطْرُقْهُ بِلَیْلَةٍ لا اُخْتَ لَها وَأَبِحْ حَریمَهُ.⁽¹⁾

خداوندا؛ او را به حادثه‌ای )خطرناک( در شب گرفتار کن که برایش نظیری نباشد و حریم او را مباح گردان.

دعا برای غلبه بر دشمن و ناراحتی‌های دیگر

مولای ما حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیهما السلام هنگامی که مأمون بر آن حضرت غضب‌کرده و خشمگین بود این دعا را خواندند پس آرام گرفت و خشم او فرو نشست:

ص: 343

1) 207. مکارم الأخلاق: 149/2 بحار الأنوار: 222/95.

بِاللَّهِ أَسْتَفْتِحُ

به نام خدا آغاز می‌کنم

وَبِاللَّهِ أَسْتَنْجِحُ

و از خداوند توفیق وکامیابی می‌طلبم

وَبِمُحَمَّدٍ أَتَوَجَّهُ.

‌و به )حضرت( محمّدصلی الله علیه وآله وسلم روی می‌آورم.

أَللَّهُمَّ سَهِّلْ لی حُزُونَةَ أَمْری کُلَّهُ

خداوندا؛سختی‌ها و ناهمواری‌های تمامی کارم را هموار کن

وَیَسِّرْ لی صُعُوبَتَهُ

و دشواری‌های آن را آسان گردان

إِنَّکَ تَمْحُو ما تَشآءُ وَتُثْبِتُ

که تو نابود می‌کنی آنچه را بخواهی و ثابت می‌گردانی .

وَعِنْدَکَ اُمُّ الْکِتابِ

و نزد تو اصل کتاب آفرینش و لوح محفوظ است

و مسنداً از امیرالمؤمنین‌علیه السلام روایت کرده است که فرمود

هرگز امری مرا اندوهناک نساخت و دچار تنگی معاش نشدم و با مبارزی روبرونگشتم و این دعا را خوانده باشم؛ مگر اینکه خداوند اندوه و غصّه‌ام را برطرف‌کرد و گشایش در کارم داد و پیروزی بر دشمن را نصیب من ساخت.⁽¹⁾

دعای حجاب و حفظشدن از شرّ دشمنان

دعای امام رضاعلیه السلام برای حفظ شدن از شرّ دشمنان و پنهان ماندن از دسترس آنان

إِسْتَسْلَمْتُ مَوْلایَ لَکَ

مولای من؛ خود را تسلیم تو نمودم

وَأَسْلَمْتُ نَفْسی إِلَیْکَ ‌

و خویشتن را به تو واگذار کردم ‌

وَتَوَکَّلْتُ فی کُلّ اُمُوری عَلَیْکَ

و در همه کارهایم بر تو توکّل کردم

وَأَنَا عَبْدُکَ وَابْنُ عَبْدَیْکَ ‌

و من بنده تو و پسر دو بنده توأم....

إِخْبَأْنِیَ اللَّهُمَّ فی سِتْرِکَ عَنْ شِرارِ خَلْقِکَ

خداوندا؛ مرا در پوششت‌دعا برای واردشدن بر کسی از آفریدگان شرورت پنهان بدار

وَاعْصِمْنی مِنْ کُلِّ أَذًی وَسُوءٍ بِمَنِّکَ

‌و به لطف خود از هر اذیّت و آزاری حفظ کن

وَاکْفِنی وشَرَّ کُلِّ ذی شَرٍّ بِقُدْرَتِکَ.

به قدرتت بدی هر تبهکاری را نسبت به من کفایت کن.

أَللَّهُمَّ مَنْ کادَنی أَوْ أَرادَنی فَإِنّی أَدْرَأُ بِکَ فی نَحْرِهِ

خداوندا؛ هر کس به من حیله کند یا قصد فریب مرا داشته باشد

ص: 344

1) 208. بحار الأنوار: 315/94.

وَأَسْتَعینُ بِکَ مِنْهُ

به وسیله تو آن را دفع کرده و به خودش برمی‌گردانم

وَأَسْتَعیذُ مِنْهُ بِحَوْلِکَ وَقُوَّتِکَ

و در برابر او از تو یاری می‌جویم و از شرّ او به توانایی و نیروی تو پناه می‌برم

وَشُدَّ عَنّی أَیْدِی الظَّالِمینَ

یاو ببند از من دستان ستمگران را؛

إِذْ کُنْتَ ناصِری

زیرا تو یاور من بوده‌ای

لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

جز تو خداوندی نیست

‌أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ وَإِلهَ الْعالَمینَ.

ای مهربانترین مهربانان و ای خداوند جهانیان.

أَسْأَلُکَ کِفایَةَ الْأَذی

از تو می‌خواهم کفایت نمودن از اذیّت و آزار

‌ وَالْعافِیَةَ وَالشِّفآءَ

و عافیت و شفا

وَالنَّصْرَ عَلَی الْأَعْدآءِ

و نصرت و یاری بر علیه دشمنان

وَالتَّوْفیقَ لِما تُحِبُّ رَبَّنا وَتَرْضی

و توفیق آنچه را که دوست می‌داری ای پروردگار ما یاو می‌پسندی

یا إِلهَ الْعالَمینَ

ای خدای عالمیان؛

یا جَبَّارَ السَّماواتِ وَالْأَرَضینَ

ای مسلّط بر آسمان‌ها و زمین‌ها ‌

رَبَّ مُحَمَّدٍ وَالِهِ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ صَلَواتُکَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعینَ.⁽¹⁾

پروردگارا محمّد و آل پاک و پاکیزه او درود تو بر همه آنان باد.

دعا برای وارد شدن بر کسی که انسان از شرّ او می‌ترسد

حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیهما السلام هر گاه می‌خواستند بر کسی وارد شوند که از اوبیمِ )گرفتاری( داشتند این دعا را می‌خواندند:

أَللَّهُمَّ یَدُکَ فَوْقَ یَدِهِ

دست تو بالای دست او

وَسُلْطانُکَ أَعْظَمُ مِنْ سُلْطانِهِ. ‌

خداوندا؛ و نیروی تو نیرومندتر از نیروی او است.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَدْرَأُ بِکَ فی نَحْرِهِ

خداوندا؛به وسیله تو او را دور کرده و به خودش برمی‌گردانم

وَأَعُوذُ بِکَ مِنْ شَرِّهِ

و از شرّ او به تو پناه می‌برم

وَأَسْتَعینُ بِکَ عَلَیْهِ

و به واسطه تو بر او یاری می‌جویم

ص: 345

1) 209. مهج الدعوات: 358 المصباح: 293 البلد الأمین: 644 المجموع الرائق: 381/1 بحار الأنوار: 379/94.

وَأَلْجَأُ إِلَیْکَ مِمَّا أَشْفَقْتَ عَلی نَفْسی مِنْهُ.

‌و از آنچه بر خودم می‌ترسم از ناحیه او به تو پناهنده می‌شوم.

‌ أَللَّهُمَّ فَکُنْ عِنْدَ ظَنّی بِکَ فیما لَمْ أَجِدْ فیهِ مَفْزَعاً غَیْرُکَ وَلا مَلْجَأً سِواکَ

خداوندا؛ پس بوده باش نزد گمانم به تو در آنچه پناهی غیر از تو در آن نمی‌یابم

‌فَقَدْ عَلِمْتُ أَنَّ عَدْلَکَ أَوْسَعُ مِنْ جَوْرِ الْجآئِرینَ

‌ و به تحقیق می‌دانم که عدل تو گسترده‌تر از ستم ستمکاران است

‌ وَإِنْصافَکَ مِنْ وَرآءِ الظَّالِمینَ

و حق‌طلبی تو در پی ستمگران است

فَأَجِرْنی مِنْهُ یا إِلهَ الْعالَمینَ بِحَقِّکَ عَلَیْکَ

پس مرا از او امان بده به حقّ خودت بر تو ای خداوند جهانیان به راستی که هیچ‌کس حقّ تو را نمی‌شناسد

‌ فَإِنَّ أَحَداً لایَعْرِفُ حَقَّکَ حَسَبِ مَعْرِفَتِکَ بِحَقِّکَ.

آن‌گونه که تو حقّ خود را می‌شناسی.

حَسْبی أَنْتَ یا اَللَّهُ ‌

تو مرا بس هستی ای خدا

حَسْبی أَنْتَ یا اَللَّهُ

تو مرا بس هستی ای خدا

حَسْبی أَنْتَ یا اَللَّهُ

تو مرا بس هستی ای خدا

وَمَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَیْکَ فَأَنْتَ حَسْبُهُ

و هر کس بر تو توکّل کند او را بس هستی

بِذلِکَ جَری وَعْدُکَ

وعده‌ات به این قاعده جاری گشته

وَنَطَقَ کِتابُکَ

و کتابت به همین مطلب گویا است

وَأَنْتَ أَوْفَی الضَّامِنینَ

و تو وفاکننده‌ترین ضامنان هستی

سُبْحانَکَ رَبِّ الْعالَمینَ

پاک و منزّهی )ای( پروردگار جهانیان

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ.⁽¹⁾

و درود خداوند بر محمّد و آل او باد

ادعا برای برطرف‌شدن شرّ ظالم

دعابرای‌برطرف‌شدن‌شرّظالم

حضرت امام رضاعلیه السلام از پدر بزرگوارش روایت کرده است که فرمود:

منصور دوانیقی کسی را به سوی جعفر بن محمّدعلیهما السلام فرستاد تا او را به قتل

ص: 346

1) 210. المجموع الرائق: 319/1.

‌رساند و شمشیر و آن بساطی را که زیر پای محکومِ به قتل می‌گسترانند آماده‌کرد و به ربیع گفت: هنگامی که من سخن گفتم و دستم را به دست دیگر زدم‌گردن او را بزن.

همین که جعفر بن محمّدعلیهما السلام وارد شد و منصور از دور آن حضرت را دید درروی بستر به خود حرکتی داد و گفت: خوش آمدی ای اباعبداللَّه؛ بسوی شمانفرستادم مگر به این امید که وام شما را بپردازم و حقّ و حرمت شما را رعایت‌کنم.

سپس با مهربانی و لطف از اهل بیتش سؤال کرد و گفت: حتماً خدا بدهی شما راادا و جایزه شما را پرداخت کرد. ای ربیع؛ کار سومّی را انجام نده تا جعفر بن‌محمّد را بسوی خانه و خانواده‌اش بازگردانی.

وقتی امام‌علیه السلام بیرون رفت ربیع به آن حضرت عرض کرد: آیا آن شمشیر و آن‌بساط چرمی را دیدید؟ منصور آن‌ها را برای شما آماده کرده بود هنگام واردشدن دیدم لب‌های مبارک شما بهم می‌خورد چه دعائی می‌خواندید؟

امام‌علیه السلام فرمود: آری؛ چون شرّ و بدی در چهره منصور مشاهده کردم گفتم:

حَسْبِیَ الرَّبُّ مِنَ الْمَرْبُوبینَ

پروردگار بی‌نیازکننده من از هر پرورش‌یافته است

وَحَسْبِیَ الْخالِقُ مِنَ الْمَخْلُوقینَ

و آفریدگار بی‌نیازکننده من از هر آفریده‌شده است

وَحَسْبِیَ الرَّازِقُ مِنَ الْمَرْزُوقینَ

و روزی‌دهنده بی‌نیازکننده من از هر روزی داده‌شده است

وَحَسْبِیَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمینَ

و خدا مرا بس است که پروردگار جهانیان است

حَسْبی مَنْ هُوَ حَسْبی

کفایت می‌کند مرا آنکه مرا کافی است

حَسْبی مَنْ لَمْ یَزَلْ حَسْبی

کفایت می‌کند مرا آنکه همواره کفایت‌کننده من است

اَللَّهُ لا إِلهَ إِلّا هُوَ عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظیمِ.⁽¹⁾

ص: 347

1) 211. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 237/1 بحار الأنوار: 214/95.

خدا است آنکه جز او معبودی نیست بر او توکّل کردم و او پروردگار عرش عظیم است.

دعای دیگر برای نجات از شرّ ظالم

سیّد بن طاووس‌رحمه الله در کتاب «مهج الدعوات» از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده‌است که فرمود:

شخصی خدمت امام صادق‌علیه السلام شرفیاب شد و نسبت به کسی که به او ستم‌می‌نمود شکایت کرد امام‌علیه السلام به او فرمودند:

چرا «دعای مظلوم» را که پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم به امیرالمؤمنین‌علیه السلام تعلیم فرمودندنمی‌خوانی؟ هیچ مظلومی آن را علیه ظالم نمی‌خوانَد مگر آنکه خدا او را یاری‌می‌دهد و از شرّ آن ظالم او را کفایت می‌نماید و دعا این است:

أَللَّهُمَّ طُمَّهُ بِالْبَلآءِ طَمّاً

خداوندا؛ او را در بلا فرو ببر

وَغُمَّهُ بِالْبَلآءِ غَمّاً

و او را به بلا بپوشان

وَقُمَّهُ بِالْأَذی قَمّاً

و پی در پی بر او ناراحتی و آزار وارد کن

وَارْمِهِ بِیَوْمٍ لا مَعادَ لَهُ

و گرفتار کن به روزی که بازگشت ندارد )دائمی است(

وَساعَةٍ لا مَرَدَّ لَها

و ساعتی که برایش گردانندنی نیست )جدا نشود(

وَأَبِحْ حَریمَهُ

و حرمتش را از بین ببر

وَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَأَهْلِ بَیْتِهِ عَلَیْهِ وَعَلَیْهِمُ السَّلامُ

‌و درود فرست بر محمّد و اهل بیت او که سلام بر او و آنان باد

وَقِنی شَرَّهُ

و مرا از شرّ او نگهدار

وَاکْفِنی أَمْرَهُ

و در امر او مرا کفایت کن

وَاصْرِفْ عَنّی کَیْدَهُ

و مکر و حیله او را از من بازگردان

وَأَحْرِجْ قَلْبَهُ

و قلب او را در مشقّت افکن

وَسُدَّ وفاهُ عَنّی

دهانش را از بدگوئی من ببند.

«وَخَشَعَتِ الْأَصْواتُ لِلرَّحْمنِ فَلاتَسْمَعُ إِلّا هَمْساً»⁽¹⁾ «و صداها در برابر آن خدای مهربان خاموش شد پس نمی‌شنوی مگر آوازی آهسته»

«وَعَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَیِّ الْقَیُّومِ وَقَدْ خابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْماً»⁽²⁾«و چهره‌ها در برابر آن زنده پاینده به خاک افتد و ناکام و زیانکار است کسی که بار ستمی بر دوش دارد»

ص: 348

1) 212. سوره طه آیه 108

2) 213. سوره طه آیه 111.

«اِخْسَئُوا فیها وَلاتُکَلِّمُونِ»⁽¹⁾ صَهٍ صَهٍ صَهٍ صَهٍ صَهٍ صَهٍ صَهٍ.⁽²⁾

«به دوزخ درآیید و با من لب از سخن فرو بندید» ساکت باش ساکت باش ساکت باش ساکت باش ساکت باش ساکت باش ساکت باش.

دعا برای سرکوب شدن دشمن و برطرف‌شدن ناراحتی‌های دیگر

حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده است:

یکی از اصحاب ورقی را یافت آن را نزد رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم آورد سپس برای نمازجماعت ندا دادند هیچ زن و مردی تخلّف نکرده و همه حضور پیدا کردند آنگاه‌رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم بر روی منبر رفتند و آن را قرائت کردند در حالی‌که نوشته‌ای ازیوشع بن نون - وصیّ حضرت موسی‌علیه السلام - بود و در آن چنین آمده بود:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

بنام خداوند بخشنده مهربان

إِنَّ رَبَّکُمْ لَرَؤُفٌ رَحیمٌ

براستی که پروردگار شما هر آینه رئوف و مهربان‌است

أَلا إِنَّ خَیْرَ عِبادِ اللَّهِ التَّقِیّ‌الْخَفِیُّ

آگاه باشید؛ بهترین بندگان خدا کسی است که تقوا پیشه کند و گمنام باشد

وَإِنَّ شَرَّ عِبادِ اللَّهِ الْمُشارُ إِلَیْهِ بِالْأَصابِعِ.

وبدترین بندگان خدا کسی است که با انگشتان به او اشاره شود یعنی مشهور وسرشناس باشد.

هر کس دوست دارد پیمانه‌اش را پر کنند و حقوقی که خدا بخاطر نعمت‌هایش‌بر او دارد ادا کند پس باید هر روز بگوید:

سُبْحانَ اللَّهِ کَما یَنْبَغی للَّهِِ

خدا پاک و منزّه است آنگونه که سزاوار خداوندی باشد

وَلا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ کَما یَنْبَغی للَّهِِ

و معبودی جز خداوند نیست آنگونه که سزاوار خداوندی باشد

ص: 349

1) 214. سوره مؤمنون آیه 108.

2) 215. مهج الدعوات: 306 المصباح: 273 بحار الأنوار: 215/95 الجُنّة الواقیة والجَنّة الباقیة )مخطوط(: 49.

وَالْحَمْدُ للَّهِِ کَما یَنْبَغی للَّهِِ

و سپاس و ستایش از آن خدا است آنگونه که سزاوار خداوندی باشد

وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ

و هیچ بازدارنده و هیچ نیروئی جز به سبب خداوند نیست

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَأَهْلِ بَیْتِهِ

و درود خدا بر)حضرت( محمّد و اهل بیت او

اَلنَّبِیِّ الْعَرَبِیِّ الْهاشِمِیِّ

آن پیامبری که از طایفه عرب و هاشمی‌نسب است

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی جَمیعِ الْمُرْسَلینَ وَالنَّبِیّینَ حَتَّی یَرْضَی اللَّهُ

و درود خدا بر تمام رسولان و پیامبران تا آنکه خدا خشنود گردد

و رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم از منبر فرود آمد در حالی‌که مردم اصرار می‌ورزیدند در آن‌دعا مقداری رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم صبر کرد و سپس بر روی منبر رفت و فرمود:

هر کس دوست دارد او را برتر از مجاهدین ثنا گویند و تعریف نمایند این گفتار راهر روز بگوید پس اگر حاجتی داشته باشد برآورده می‌شود دشمنی داشته‌باشد سرکوب می‌گردد قرض و بدهی داشته باشد پرداخت شود غصّه وگرفتاری داشته باشد برطرف گردد و کلام او آسمان‌ها را درنوردد تا در لوح‌محفوظ نوشته شود.⁽¹⁾

دعا برای غلبه بر ظالم

در کتاب «خواصّ آیات قرآن کریم» از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل کرده است که اگرکسی دشمن داشته باشد اسم «حَسیب» را هر روز هشتاد مرتبه با نیّت خالص و توجّه‌به خدا و معنی آن بگوید: «یا حَسیبُ» و این کار را از روز پنجشنبه شروع نماید دشمن او مقهور و مغلوب گردد.

در آن کتاب نقل شده: در دفع دشمن و ردّ ظالم وردی و ذکری از این قویترنیست.⁽²⁾

ص: 350

1) 216. مهج الدعوات: 306 بحار الأنوار: 4/87 الدعوات: 46 مستدرک الوسائل: 377/5 الجُنّة الواقیة والجَنّة الباقیة)مخطوط(: 32 )با کمی تفاوت(.

2) 217. خواصّ آیات قرآن کریم: 81 .

بخش پانزدهم

هشت حرزاز حضرت امام رضاعلیه السلام

در این بخش هشت حرز از حضرت امام رضاعلیه السلام می‌آوریم که افراد می‌توانندآن‌ها را به صورت مکتوب و نوشته همراه خود نمایند: ⁽¹⁾

حرز حضرت امام رضاعلیه السلام یا رقعة الجیب

یاسرِ خادم گوید: هنگامی که حضرت امام رضاعلیه السلام وارد قصر حمید بن قحطبه‌شدند لباس خود را بیرون آوردند و به حمید دادند حمید آن را گرفت و به کنیزی دادتا بشوید چیزی نگذشت که کنیز بازگشت در حالی‌که رقعه‌ای در دست داشت رقعه را به حمید داد و گفت: آن را در جیب حضرت امام رضاعلیه السلام یافتم.

حمید به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کرد: فدای شما بشوم؛ کنیز رقعه‌ای را درجیب پیراهن شما یافته است ممکن است بفرمائید چیست؟ حضرت فرمود:

ای حمید؛ این عوذه و حرزی است که هیچگاه از خود جدا نمی‌کنیم.

عرض کرد: ممکن است مرا از آن آگاه کنی و بر من منّت گذاری؟ امام‌علیه السلام فرمود:

ص: 351

1) 1. در بعضی از روایاتِ این بخش تصریح شده است که نه تنها همراه نمودن این حرزها بلکه خواندن آن‌ها نیز مؤثّر است.(

این حرزی است که هر کس در جیب خود نگهداری کند بلا از او دور می‌گردد واو را از شرّ شیطانِ رانده‌شده حفظ می‌کند.

سپس آن را بر حمید املاء نمود و او نوشت و آن حرز چنین است:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

به نام خداوند بخشنده مهربان

بِسْمِ اللَّهِ «إِنّی أَعُوذُ بِالرَّحْمنِ مِنْکَ إِنْ کُنْتَ تَقِیّاً»⁽¹⁾

بنام خدا همانا من به خداوند رحمان پناه می‌برم از تو اگر پرهیزکننده باشی

أَوْ غَیْرَ تَقِیٍّ.

یا نباشی.

أَخَذْتُ بِاللَّهِ السَّمیعِ الْبَصیرِ عَلی سَمْعِکَ وَبَصَرِکَ ‌

به سبب خداوند شنوا و بینا قدرت شنوایی و بینایی را از تو گرفتم

لا سُلْطانَ لَکَ عَلَیَّ

هیچ‌گونه تسلّطی برای تو بر من نیست

وَلا عَلی سَمْعی

و نه بر گوشم

وَلا عَلی بَصَری

و نه بر چشمم

وَلا عَلی شَعْری

و نه بر مویم

وَلا عَلی بَشَری

و نه بر پوستم

وَلا عَلی لَحْمی

و نه بر گوشتم

وَلا عَلی دَمی

و نه بر خونم

وَلا عَلی مُخّی

و نه بر مغزم

وَلا عَلی عَصَبی

و نه بر اعصابم

وَلا عَلی عِظامی

و نه بر استخوان‌هایم

وَلا عَلی مالی

و نه بر مال و ثروتم

وَلا عَلی ما رَزَقَنی رَبّی.

و نه بر آنچه پروردگارم به من روزی فرموده.

سَتَرْتُ بَیْنی وَبَیْنَکَ بِسِتْرِ النُّبُوَّةِ

بین خودم و تو را پوشیدم به پوشش نبوّت

‌ اَلَّذِی اسْتَتَرَ أَنْبِیآءُ اللَّهِ بِهِ مِنْ سَطَواتِ الْجَبابِرَةِ وَالْفَراعِنَةِ. ‌

که پیامبران الهی خود را به سبب آن از خطر قدرتمندان و فرعون‌های زمان می‌پوشیدند.

جَبْرَئیلُ عَنْ یَمینی

جبرئیل از طرف راست من

وَمیکآئیلُ عَنْ یَساری

و میکائیل از طرف چپ من

وَإِسْرافیلُ عَنْ وَرآئی

و اسرافیل از پشت سرم

وَمُحَمَّدٌ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ أَمامی

• و )حضرت( محمّد که درود خدا بر او و آل او باد - از پیشاپیش من

وَاللَّهُ مُطَّلِعٌ عَلَیَّ یَمْنَعُکَ مِنّی

و خداوند آگاه بر حال من می‌باشد تو را از من بازمی‌دارد

ص: 352

1) 2. سوره مریم آیه 18.

وَیَمْنَعُ الشَّیْطانَ مِنّی.

و شیطان را از من دور می‌کند.

أَللَّهُمَّ لایَغْلِبُ جَهْلُهُ أَناتَکَ أَنْ یَسْتَفِزَّنی‌وَیَسْتَخِفَّنی.

خداوندا؛ نادانی او بر بردباری تو چیره نمی‌گردد که مرا بترساند و کوچک شمارد.

أَللَّهُمَّ إِلَیْکَ الْتَجَأْتُ.

خداوندا؛ به تو پناه آورده‌ام.

أَللَّهُمَّ إِلَیْکَ الْتَجَأْتُ. ‌

خداوندا؛ به تو پناهنده گشته‌ام.

أَللَّهُمّ إِلَیْکَ الْتَجَأْتُ

خداوندا؛در پناه تو آمده‌ام

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی أَشْرَفِ الْخَلْقِ کآفَّةً مُحَمَّدٍ وَالِهِ الطَّاهِرینَ ‌

و درود خداوند بر بزرگوارترین انسان‌ها از میان همه آفریدگان یعنی )حضرت( محمّد و آل پاک او باد

صَلَوات اللَّهُ عَلَیْهِمْ أَجْمَعینَ.⁽¹⁾

صلوات و درود خدا بر همه آنان باد

سیّد بن طاووس‌رحمه الله فرموده است: برای این حرز قصّه‌ای نیکو و حکایتی عجیب‌است که آن را اباصلت هروی روایت کرده است.

اباصلت گوید: روزی مولای من علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام در منزل خود نشسته‌بودند که فرستاده مأمون وارد شد و گفت: مأمون شما را خواسته است.

حضرت امام رضاعلیه السلام برخاست و به من فرمود:

او در چنین وقتی معمولاً نمی‌طلبد حتماً نقشه‌ای و مکر و حیله‌ای در سرپرورانده است ولی به خدا قسم نمی‌تواند بر ضرر من کاری انجام دهد؛ به خاطردعایی که از جدّم رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم به من رسیده است.

اباصلت گوید: با حضرت امام رضاعلیه السلام از منزل بیرون آمدیم تا بر آن ملعون واردشدیم. حضرت امام رضاعلیه السلام چون چشم مبارکش به مأمون افتاد آن حرز را از ابتدا تابه آخر خواند و چون در پیش‌روی مأمون ایستاد او نگاهی به حضرت کرد و گفت:ای اباالحسن؛ ما دستور دادیم که صد هزار درهم به شما دهند خواسته‌های‌خویشاوندان و بستگان خود را بنویس و یادداشت کن.

هنگامی که حضرت امام رضاعلیه السلام از او روی گردانید مأمون به آن حضرت از پشت

ص: 353

1) 3. مهج الدعوات: 49 عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 136/2 البلد الأمین: 640 بحار الأنوار: 192/94 و 343 المجموع‌الرائق: 361/1.

‌سر نگاه می‌کرد و می‌گفت: من اراده‌ای کردم و خداوند اراده دیگری فرمود و آنچه‌خدا اراده فرمود بهتر است.⁽¹⁾

حرز دیگری نیز به نام رقعة الجیب

سیّد بن طاووس‌رحمه الله در کتاب «مهج الدعوات» به سند مفصّل خود از احمد بن‌محمّد بن ابی نصر روایت کرده است که حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

رقعةالجیب پناه است برای هر چیز و باعث حفظ و حراست می‌گردد.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

به نام خداوند بخشنده مهربان

بِسْمِ اللَّهِ «اخْسَئُوا فیها وَلاتُکَلِّمُونِ»⁽²⁾

بنام خدا «دور شوید با خواری در آن )در آتش( و سخن نگویید»

«إِنّی أَعُوذُ بِالرَّحْمنِ مِنْکَ إِنْ کُنْتَ تَقِیّاً»⁽³⁾.‌

«همانا من پناه می‌برم به خداوند رحمان از تو اگر پرهیزکننده باشی». ‌

أَخَذْتُ بِسَمْعِ اللَّهِ وَبَصَرِهِ عَلی أَسْماعِکُمْ وَأَبْصارِکُمْ ‌

به شنوائی و بینائی خدا شنوائی و بینائی شما را گرفتم ‌

وَبِقُوَّةِ اللَّهِ عَلی قُوَّتِکُمْ ‌

و به نیروی الهی نیروی شما را گرفتم

‌ لا سُلْطانَ لَکُمْ عَلی فُلانِ بْنِ فُلانَةَ وَلا عَلی ذُرِّیَّتِهِ

برای شما بر فلانی پسر فلانی و بر فرزندانش

وَلا عَلی أَهْلِهِ وَلا عَلی أَهْلِ بَیْتِهِ.

و اهل و عیالش تسلّطی و قدرتی نیست.

سَتَرْتُ بَیْنی وَبَیْنَکُمْ بِسِتْرِ النُّبُوَّةِ ‌

بین خودم و شما را به پوشش نبوّت

ص: 354

1) 4. مهج الدعوات: 49 عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 136/2 البلد الأمین: 640 بحار الأنوار: 343/94.

2) 5. سوره مؤمنون آیه 108.

3) 6. سوره مریم آیه 18.

اَلَّذِی اسْتَتَرُوا بِهِ مِنْ سَطَواتِ الْجَبابِرَةِ وَالْفَراعِنَةِ.

که خود را از شرّ قدرتمندان و فرعون‌های زمانشان می‌پوشیدند پوشیدم.

جَبْرَئیلُ عَنْ أَیْمانِکُمْ

جبرئیل از طرف راست شما

وَمیکآئیلُ عَنْ یَسارِکُمْ

و میکائیل از طرف چپ شما

وَمُحَمَّدٌ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ أَمامُکُمْ

• که درود خدا بر او و آل او باد - پیشاپیش شما

وَاللَّهُ یَطَّلِعُ عَلَیْکُمْ

و خداوند بر شما اشراف دارد و آگاه است

بِمَنْعِهِ‌و محمّد نَبِیَّ اللَّهِ وَبِمَنْعِ ذُرِّیَّتِهِ وَأَهْلِ‌بَیْتِهِ مِنْکُمْ وَمِنَ الشَّیاطینِ

به نگه‌داشتن او پیامبر را و به نگه‌داشتن فرزندانش و اهل بیتش را از شرّ شما و شیاطین

ما شآءَ اللَّهُ

آنچه خدا بخواهد همان می‌شود

لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظیمِ.

‌هیچ قدرت و نیرویی جز به سبب خداوند بزرگ بلندمرتبه نیست.

أَللَّهُمَّ إِنَّهُ لایَبْلُغُ جَهْلُهُ أَناتَکَ

خداوندا؛ جهل و نادانی او بر بردباری تو نمی‌رسد و متوجّه آن نمی‌شود

وَلایَبْتَلیهِ وَلایَبْلُغُ مَجْهُودُ نَفْسِهِ ‌

و به تلاش و کوشش نهایی خود نمی‌رسد

‌ عَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ وَأَنْتَ نِعْمَ الْمَوْلی وَنِعْمَ النَّصیرُ ‌

بر تو توکّل نمودم و تو خوب مولا و سروری هستی و خوب یاوری می‌باشی

حَرَسَکَ اللَّهُ یا فُلانَ بْنَ فُلانَةٍ وَذُرِّیَّتَکَ مِمَّا تَخافُ عَلی أَحَدٍ مِنْ خَلْقِهِ

ای فلانی پسر فلانی خداوند تو و فرزندانت را از آنچه بر یکی از آفریدگانش می‌ترسی حفظ فرماید

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ.

و درود خدا بر محمّد و آل او باد.و آیة الکرسی را آن‌گونه که نازل شده است بنویس:

«اَللَّهُ لا إِلهَ إِلّا هُوَ الْحَیُّ

«خداوند است که معبودی جز او نیست

‌الْقَیُّومُ لاتَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلا نَوْمٌ لَهُ

‌ زنده و پاینده است او را چرت و خواب نگیرد

ما فِی السَّماواتِ وَما فِی الْأَرْضِ

آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آن او است

مَنْ ذَا الَّذی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلّا بِإِذْنِهِ

کیست که بتواند در پیشگاه او جز به اذن و فرمان او شفاعت کند

یَعْلَمُ ما بَیْنَ أَیْدیهِمْ وَما خَلْفَهُمْ ‌

آنچه پیشاپیش آنها است و آنچه پشت سر دارند همه را می‌داند ‌

وَلایُحیطُونَ بِشَیْ‌ءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلّا بِما شآءَ ‌

و به علم و دانش او جز به مقداری که او بخواهد کسی احاطه پیدا نمی‌کند

وَسِعَ کُرْسِیُّهُ السَّماواتِ وَالْأَرْضَ

دربرمی‌گیرد و نگهداری زمین و آسمان او را به زحمت نمی‌اندازد

وَلایَؤُدُهُ حِفْظُهُما وَهُوَ الْعَلِیُّ الْعَظیمُ»⁽¹⁾.

کرسی او آسمان‌ها و زمین را و او بلندمرتبه و بزرگ است».1

ص: 355

1) 7. سوره بقره آیه 255.

و بنویس: لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظیمِ

هیچ جنبشی و نیرویی جز به سبب خداوند بلندمرتبه باعظمت نیست

لا مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ إِلّا إِلَیْهِ

پناهگاهی از خدا جز به سوی او نیست

وَحَسْبِیَ اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکیلُ

و خداوند مرا بس است و او خوب دفاع‌کننده و پشتیبانی است.

وأسلم فی رأس الشهبا فیها لما لسلسبیلا )لیها طلسلسبیلا( وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ.⁽¹⁾

و درود خداوند بر )حضرت( محمّد و آل پاک و پاکیزه او باد.

حِرز دیگری از حضرت امام رضاعلیه السلام

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

به نام خداوند بخشنده مهربان

یا مَنْ لا شَبیهَ لَهُ وَلا مِثالَ لَهُ

ای آنکه مشابهی برای او نیست و مثل و مانندی ندارد

أَنْتَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

‌تو خداوندی هستی که معبودی جز تو نیست

وَلا خالِقَ ‌إِلّا أَنْتَ

و هیچ آفریننده‌ای جز تو وجود ندارد

تُفْنِی الْمَخْلُوقینَ وَتَبْقی أَنْتَ

آفریدگان را از بین می‌بری و تو باقی می‌مانی

حَلَمْتَ عَمَّنْ عَصاکَ

نسبت به کسانی که معصیت و نافرمانی تو کرده‌اند بردباری می‌نمایی

وَفِی الْمَغْفِرَةِ رِضاکَ.⁽²⁾

و در آمرزش رضایت و خشنودی تو است.

ص: 356

1) 8. مهج الدعوات: 51 و در هدیّة الزائرین وبهجة الناظرین: 609 البلد الأمین: 434 بحار الأنوار: 344/94 و ج 6/95با تفاوتی اندک.

2) 9. مهج الدعوات: 52 بحار الأنوار: 345/94.

حرز دیگر از حضرت امام رضاعلیه السلام برای برطرف‌شدن بیماری

وشّاء گوید: شخصی بر حضرت امام رضاعلیه السلام وارد شد امام‌علیه السلام به او فرمود:

چه شده می‌بینم رنگ چهره‌ات زرد گشته است؟

عرض کرد: این تبی که هر چهار روز یک بار به سراغم می‌آید مرا از پای درآورده‌است. امام‌علیه السلام قلم و دوات خواست و بر کاغذی نوشت:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

خداوند بخشنده مهربان

بِسْمِ اللَّهِ وَبِاللَّهِ

بنام به نام خدا و به یاری خدا

أَبْجَدْ هَوَّزْ حُطّی عَنْ فُلانِ بْنِ فُلانَةٍ بِإِذْنِ اللَّهِ ‌

ابجد هوّز حطّی )بیرون برو از وجود(تَعالی فلانی پسر فلان زن به اذن و فرمان خداوند تعالی

سپس در زیر نوشته هفت مرتبه مهر زد «خاتم سلیمان» و آن را پیچید. سپس فرمود:

ای معتب؛ نخی به من بده که نه آب و نه آب دهان به آن نرسیده باشد.

آن را حاضر کرد امام‌علیه السلام بر آن گرهی زد سپس به دهان مبارک خود نزدیک کرد ازطرفی چهار گره بر آن زد و بر هر گرهی سوره «حمد» «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ» «قُلْ‌أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ» «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد» و «آیة الکرسی» خواند و بر طرف دیگر آن سه‌گره زد و بر هر گرهی همان سوره‌ها و «آیة الکرسی» را خواند آنگاه آن را به مریض‌داد و فرمود:

بر بازوی راست خود ببند و «آیة الکرسی» را تا آخر بخوان و تا مادامی که بر بازوبسته‌ای مجامعت نکن.⁽¹⁾

ص: 357

1) 10. مکارم الأخلاق: 263/2 و در بحار الأنوار: 21/95 و 28 با اختلاف.

حرز دیگری از حضرت امام رضاعلیه السلام

فضل بن ربیع روایت کرده است که روزی هارون صبحانه شراب خورده بود دربان خود را طلبید و به او دستور داد که حضرت امام رضاعلیه السلام را از حبس خارج کرده‌و در قفس شیران و جایگاه درندگان رها کند؛ من هر چه کردم که او را آرام کنم سودی‌نبخشید بلکه به خشم او افزوده و گفت: به خدا قسم؛ اگر او را در محل شیران نیفکنی‌تو را بجای او می‌اندازم.

می‌گوید: نزد امام‌علیه السلام رفتم و قصّه را گفتم که هارون مرا چنین دستوری داده است.

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

تو آنچه مأمور شده‌ای انجام بده من برای دفع شرّ او از خدا یاری می‌جویم.

آنگاه شروع کرد به خواندن دعا در حالی‌که با من راه می‌رفت تا به جایگاه شیران‌رسیدیم من دربِ آن را گشودم و امام‌علیه السلام را در آنجا وارد کردم که در آن چهل شیردرّنده بود در را که بستم دچار غم و اندوه و اضطراب شدم و نگران گردیدم که کشتن‌امام به دست من صورت گیرد با این حال به منزل بازگشتم.

چون پاسی از شب گذشت خادم آمد و به من پیغام داد که هارون تو را می‌طلبد نزداو رفتم به من گفت: گویا امشب خطائی مرتکب شده یا کار زشت و بدی انجام‌داده‌ام که خوابی وحشناک دیده‌ام و مرا دچار ترس و دلهره ساخته است.

در خواب دیدم عدّه‌ای مردان مسلّح بر من وارد شدند در میان آنان شخصی بودکه چهره‌اش همچون ماه می‌درخشید و هیبتی از او در دلم وارد شد یکی از آنان‌گفت:

این شخص امیرالمؤمنین علیّ بن ابی طالب‌علیه السلام است نزدیک او آمدم تا پای

ص: 358

‌مبارکش را ببوسم مرا از خود دور کرد و این آیه را خواند:

«فَهَلْ عَسَیْتُمْ إِنْ تَوَلَّیْتُمْ أَنْ تُفْسِدُوا فِی الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحامَکُمْ»⁽¹⁾.

آیا می‌خواهید که چون سَروری و حکومت در روی زمین یافتید فساد بپا کنید وپیوندهای خویشاوندی را از هم بگسلید؟

سپس از من روی گردانید و بر دری دیگر وارد شد من هراسان از خواب‌بیدار شدم.

به او گفتم: ای هارون؛ تو مرا فرمان دادی که علیّ بن موسی‌علیهما السلام را در پیش‌شیران بیفکنم.

گفت: وای بر تو؛ آیا تو هم این کار را کردی؟

گفتم: آری؛ به خدا قسم.

گفت: فوراً نزد او برو و ببین در چه حالی است؟

می‌گوید: شمعی را روشن کرده و در دست گرفته و به راه افتادم وقتی بدانجارسیدم امام‌علیه السلام را دیدم که ایستاده و نماز می‌خواند و شیران اطراف او زانو زده‌اند بازگشتم و آنچه را دیده بودم به هارون خبر دادم او باور نکرد و خودش به راه افتاد تااز نزدیک صحنه را مشاهده کند چون امام را دید عرض کرد: «السلام علیک یابن‌عمّ»؛ «سلام بر تو ای پسر عمو».

امام‌علیه السلام پاسخ او را نداد تا از نماز فارغ شد آنگاه جواب سلامش را مرحمت‌نمود و فرمود:

امید نداشتم که در مثل چنین جائی بر من سلام کنی.

هارون گفت: از گناه من چشم‌پوشی کن من از تو عذر می‌خواهم.

امام‌علیه السلام فرمود:

خدا ما را به لطف خویش نجات داد پس او را سپاسگزارم.

ص: 359

1) 11. سوره محمّدصلی الله علیه وآله وسلم آیه 22.

سپس دستور داد تا آن حضرت را از آن جایگاه بیرون آوردند و چون درپیش‌روی هارون حضور یافت با امام‌علیه السلام معانقه کرد و آن حضرت را در بالای تخت‌خود نشانید و عرض کرد: ای پسر عمو؛ اگر مایل باشید اینجا بمانید از شما پذیرائی‌می‌کنم و در رفاه و آسودگی خواهید بود و اگر بخواهی می‌توانی بازگردی دستوردادیم که برای شما و خویشان شما مال زیاد و لباس و جامه فراوان آماده کنند و بدهند.

امام‌علیه السلام فرمود:

من نیازی به پول‌ها و لباس‌های تو ندارم ولی در میان قریش افرادی هستند که‌نیاز دارند میان آنان تقسیم شود و گروهی را نام برد.

هارون دستور داد هدیه‌ای به امام دهند و او را بر مرکب خوبی سوار کنند و به منزل‌برسانند و امر کرد که آن حضرت را مشایعت کنم من برای مشایعت به همراه آن‌حضرت به راه افتادم و در بین راه عرض کردم: چقدر خوب است که به من لطف کنی‌و آن عوذه را که خواندی برایم بگویی.

امام‌علیه السلام فرمود:

ما اجازه نداریم که این عوذه را به هر کسی یاد دهیم امّا چون تو حقّ صحبت وخدمت داری برایت می‌گویم آن را نگهداری کن.

سپس آن را در ورقی نوشت و من آن را در پارچه‌ای در آستینم محکم بستم پس ازآن هیچگاه بر هارون وارد نشدم مگر آنکه به رویم تبسّم کرد و خواسته‌هایم را برآورده‌ساخت و هر سفری که رفتم حرز و نگهدارنده من بود و باعث ایمنی من از هر ترس ونگرانی بود و هرگز در شدّت و بلا و سختی گرفتار نشدم مگر اینکه آن را خواندم وگشایش و فرج در کارم ایجاد گردید سپس دعا را یادآوری کرد و قرائت فرمود.

سیّد بن طاووس‌رحمه الله می‌گوید: احتمال دارد که این قضیّه در مورد حضرت موسی‌بن جعفرعلیهما السلام اتّفاق افتاده باشد؛ زیرا او در حبس هارون محبوس بود ولی برای‌رعایت امانت همان‌گونه که یافتیم آن را بازگو نمودیم و آن دعا این است:

ص: 360

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

به نام خداوند بخشنده مهربان

لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ

جز خدا معبودی نیست او یکتایی است که شریک ندارد

أَنْجَزَ وَعْدَهُ

وعده‌اش را وفا کرد

وَنَصَرَ عَبْدَهُ

و بنده‌اش را یاری نمود

وَأَعَزَّ جُنْدَهُ

و لشکرش را تقویت کرد و چیره ساخت

وَهَزَمَ الْأَحْزابَ وَحْدَهُ

و احزاب را درهم شکست

فَلَهُ الْمُلْکُ وَلَهُ الْحَمْدُ.

پس پادشاهی از آنِ او است و او سزاوار ستایش است.

اَلْحَمْدُ للَّهِِ رَبِّ الْعالَمینَ

‌ستایش مخصوص خداوندی است که پروردگار جهانیان است

أَمْسَیْتُ وَأَصْبَحْتُ فی حِمَی اللَّهِ الَّذی(لایُسْتَباحُ

صبح و شام کردم در پناه خداوند که )کسی راه داده نشود

وَذِمَّتِهِ الَّتی لاتُرامُ وَلاتُخْفَرُ ‌

و در عهد و پیمان او که شکسته نشود و خیانت نگردد

‌ وَفی عِزِّ اللَّهِ الَّذی لایُذَلُّ وَلایُقْهَرُ

و در عزّت و اقتدار او که خوار و سرکوب نشود

وَفی حِزْبِهِ الَّذی لایُغْلَبُ ‌

و در حزب او که مغلوب نگردد ‌

وَفی جُنْدِهِ الَّذی لایُهْزَمُ

و در لشکر او که شکست داده نشود

وَحَریمِهِ الَّذی لایُسْتَباحُ.

و در حریم او که حرمتش بر باد نرود.

بِاللَّهِ اسْتَجَرْتُ

به خدا پناه جستم

وَبِاللَّهِ أَصْبَحْتُ

و به کمک خدا صبح کردم

وَبِاللَّهِ اسْتَنْجَحْتُ

و به واسطه خداوند توفیق و کامیابی طلب نمودم

وَتَعَزَّزْتُ

و عزّت یافتم

وَتَعَوَّذْتُ

و پناهنده شدم

وَانْتَصَرْتُ وَتَقَوَّیْتُ

و یاری گشتم و تقویت شدم

وَبِعِزَّةِ اللَّهِ قَوَّیْتُ عَلی أَعْدآئی

و به عزّت و اقتدار خداوند بر دشمنانم نیرومند گشتم

وَبِجَلالِ اللَّهِ وَکِبْرِیآئِهِ ظَهَرْتُ عَلَیْهِمْ

و به جلال و کبریائی او بر آنان چیره شدم

وَقَهَرْتُهُمْ بِحَوْلِ اللَّهِ وَقُوَّتِهِ

و به توانایی و نیروی او آنان را سرکوب نمودم

وَاسْتَعَنْتُ عَلَیْهِمْ بِاللَّهِ

و همواره به سبب خداوند بر آنان یاری جُستم

وَفَوَّضْتُ‌ وأَمْری إِلَی اللَّهِ

کارم را به خدا واگذار کردم

وَحَسْبِیَ اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکیلُ

و خداوند مرا بس است و او خوب دفاع‌کننده و پشتیبانی است ‌

وَتَراهُمْ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ‌وَهُمْ لایُبْصِرُونَ.

و می‌بینی ایشان را که به سوی تو نگاه می‌کنند در حالی‌که نمی‌بینند.

أَتی أَمْرُ اللَّهِ

فرمان خدا آمد

فَلَجَتْ حُجَّةُ اللَّهِ

‌ پس حجّت خدا پیروز گشت

ص: 361

غَلَبَتْ کَلِمَتُهُ عَلی أَعْدآءِ اللَّهِ الْفاسِقینَ

حکم او بر همه دشمنانِ تبه‌کار

وَجُنُودِ إِبْلیسَ أَجْمَعینَ ‌

و لشکریان ابلیس چیره شد

«لَنْ یَضُرُّوکُمْ إِلّا أَذًی

«هرگز زیانی به شما نرسانند جز اینکه آزار دهند

وَإِنْ یُقاتِلُوکُمْ یُوَلُّوکُمُ الْأَدْبارَ ثُمَّ لایُنْصَرُونَ ضُرِبَتْ‌

و اگر به مبارزه و نبرد با شما آیند میدان را ترک کرده و بگریزند و پس از آن هرگز یاری نشوند

عَلَیْهِمُ الذِّلَّةُ أَیْنَما ثُقِفُوا»⁽¹⁾

آن‌ها محکوم به ذلّت و خواری شدند هر کجا آنان پیدا شوند»

اُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتیلاً ‌

باید گرفته و به شدّت به قتل برسند ‌

«لایُقاتِلُونَکُمْ جَمیعاً إِلّا فی قُرًی مُحَصَّنَةٍ

«با شما به طور دسته‌جمعی نمی‌جنگند مگر در قریه‌های حصار کشیده شده

أَوْ مِنْ وَرآءِ جُدُرٍ بَأْسُهُمْ بَیْنَهُمْ شَدیدٌ

یا پشت دیوارها ناراحتی و گرفتاری آن‌ها بین خودشان سخت و دشوار است

تَحْسَبُهُمْ جَمیعاً وَقُلُوبُهُمْ شَتَّی ذلِکَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لایَعْقِلُونَ»⁽²⁾

آن‌ها را مجتمع و باهم می‌پنداری در حالیکه دل‌های‌شان پراکنده است و این بخاطر آن است که آنها اندیشه نمی‌کنند»

تَحَصَّنْتُ مِنْهُمْ بِالْحِصْنِ الْمَحْفُوظِ ‌

خود را حفظ می‌کنم از آنان به حصار و دژی که محفوظ است

«فَمَا اسْطاعُوا أَنْ یَظْهَرُوهُ وَمَا اسْتَطاعُوا لَهُ نَقْباً»⁽³⁾.

«پس نتوانستند که بر آن چیره شوند و نتوانستند که به آن راه پیدا کنند».

اوَیْتُ إِلی رُکْنٍ شَدیدٍ

در جایگاه محکمی مأوا گرفتم

وَالْتَجَأْتُ إِلی کَهْفٍ رَفیعٍ

و در پناهگاه بلندی پناهنده گشتم

وَتَمَسَّکْتُ بِالْحَبْلِ الْمَتینِ ‌

و به ریسمان محکم چنگ زدم ‌

وَتَدَرَّعْتُ بِدِرْعِ اللَّهِ الحَصینَةِ

و به زره محکم الهی زره‌پوش شدم

وَتَدَرَّقْتُ بِدَرَقَةِ أَمیرِ الْمُؤْمِنینَ

و به سپر امیر مؤمنان سپر گرفتم

وَتَعَوَّذْتُ بِعَوْذَةِ سُلَیْمانَ بْنِ داوُدَ

و به تعویذ سلیمان بن داود تعویذ آویختم

وَتَخَتَّمْتُ بِخاتَمِهِ ‌

و به انگشتر او تختّم نمودم و آن را در انگشت کردم ‌

فَأَنَا حَیْثُما سَلَکْتُ امِنٌ مُطْمَئِنٌّ

لذا هر راهی بپیمایم ایمن هستم و آرامش دارم

وَعَدُوّی فِی الْأَهْوالِ حَیْرانٌ

و دشمن من در میان وحشت‌ها سرگردان است

قَدْ حُفَّ بِالْمَهانَةِ ‌

خواری و سستی گرد او را گرفته

ص: 362

1) 12. سوره آل عمران آیه 111 و 112.

2) 13. سوره حشر آیه 14

3) 14. سوره کهف آیه 97.

وَأُلْبِسَ الذُّلَّ

و لباس ذلّت به تن نموده

وَقُمِّعَ بِالصَّغارِ.

و با کوچکی و حقارت سرکوب گشته است.

ضَرَبْتُ عَلی نَفْسی سُرادِقَ الْحِیاطَةِ

خیمه احاطه‌کننده بر خودم زدم

وَلَبِسْتُ دِرْعَ الْحِفْظِ

و زره نگهدارنده پوشیدم

وَعَلَّقْتُ عَلَیَّ هَیْکَلَ الْهَیْبَةِ ‌

و هیکل هیبت بر خویشتن آویختم

‌ وَتَتَوَّجْتُ بِتاجِ الْکَرامَةِ

و تاج کرامت بر سر نهادم

وَتَقَلَّدْتُ بِسَیْفِ الْعِزِّ الَّذی لایُفَلُّ ‌

و شمشیر عزّت و توانمندی که شکسته نمی‌شود بندش را بر گردن نهادم

‌ وَخَفَیْتُ عَنْ أَعْیُنِ الْباغینَ النَّاظِرینَ

و از چشم ستمگران و تجاوزکارانی که مرا می‌بینند مخفی گشتم

وَتَوارَیْتُ عَنِ الظُّنُونِ

و از گمان‌های بد پنهان شدم

وَأَمِنْتُ عَلی نَفْسی

و بر خود امنیّت یافتم

وَسَلِمْتُ مِنْ أَعْدآئی بِجَلالِ اللَّهِ

و به جلال و بزرگی پروردگار از دشمنانم رهایی پیدا کردم

فَهُمْ لی خاضِعُونَ ‌

پس آن‌ها برای من فروتنی کردند ‌

وَعَنّی نافِرُونَ

و از من ‌پراکنده شدند؛

«کَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ»⁽¹⁾

«گویا گورخران گریزنده‌اند که از شیر شجاع فرار کرده‌اند»

قَصُرَتْ أَیْدیهِمْ عَنْ بُلُوغی

دستشان از رسیدن به من کوتاه است

وَعَمِیَتْ أَبْصارُهُمْ عَنْ رُؤْیَتی ‌

و دیدگان‌شان از دیدار من نابینا است

وَخَرِسَتْ وأَلْسِنَتُهُمْ عَنْ ذِکْری

زبانشان از ذکر و یاد من لال است

وَذَهَلَتْ عُقُولُهُمْ عَنْ مَعْرِفَتی ‌

و عقل و خرد ایشان از شناسائی من غفلت زده

وَتَخَوَّفَتْ قُلُوبُهُمْ وَارْتَعَدَتْ فَرآئِصُهُمْ وَنُفُوسُهُمْ مِنْ مَخافَتی. ‌

و دل‌های‌شان ترسناک و بندهای بدن‌شان لرزان و جان‌شان از ترس من بیمناک است.

‌ یا اَللَّهُ الَّذی لا إِلهَ إِلّا هُوَ

ای خدایی که جز او خدایی نیست

یا هُوَ یا مَنْ لا إِلهَ إِلّا هُوَ

ای خدا؛ای آنکه جز او معبودی نیست

اُفْلُلْ جُنُودَهُمْ

لشکریان دشمن را شکست بده

وَاکْسِرْ شَوْکَتَهُمْ

و قدرت و عظمت آن‌ها را درهم شکن

وَنَکِّسْ رُؤُسَهُمْ

و بزرگان آن‌ها را سرنگون ساز

وَأَعْمِ أَبْصارَهُمْ ‌

و دیدگان‌شان را نابینا کن

ص: 363

1) 15. سوره مدّثّر آیه 50 و 51.

«فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لی خاضِعینَ»⁽¹⁾

«تا در نتیجه گردن‌های‌شان فرود آمده و نسبت به من سرافکنده»

وَانْهَزَمَ جَیْشُهُمْ وَوَلَّوْا مُدْبِرینَ

و لشکرشان شکست‌خورده و روی‌گردانیده باشند.

«سَیُهْزَمُ الْجَمْعُ وَیُوَلُّونَ الدُّبُرَ بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ

به زودی جمع‌شان شکست‌خورده شود و همه می‌گریزند میعادگاهشان رستاخیز است و رستاخیز

«أَدْهی وَأَمَرُّ»⁽²⁾

تلخ‌تر و سخت‌تر است»

«وَما أَمْرُ السَّاعَةِ إِلّا کَلَمْحِ الْبَصَرِ»⁽³⁾.

‌«و کار رستاخیز جز یک چشم بر هم زدن نمی‌باشد».

‌ عَلَوْتُ عَلَیْهِمْ بِعُلُوِّ اللَّهِ الَّذی کانَ یَعْلُو بِهِ صاحِبُ الْحُرُوبِ

‌ بر آنان برتری یافتم به برتری خداوند که صاحب نبردها

‌ مُنَکِّسُ الرَّایاتِ

و سرنگون‌کننده پرچم‌ها

وَمُبیدُ الْأَقْرانِ ‌

و هلاک‌کننده نزدیکان است ‌

وَتَعَوَّذْتُ بِأَسْمآءِ اللَّهِ الْحُسْنی وَکَلِماتِهِ الْعُلْیا

و به نام‌های نیکوی خداوند و کلمات ارزشمند او پناهنده شدم

وَظَهَرْتُ عَلی أَعْدآئی بِبَأْسٍ شَدیدٍ وَأَمْرٍ رَشیدٍ ‌

و بر دشمنانم با نیرو و قوّتی سخت و فرمانی استوار ظفر یافتم ‌

وَأَذْلَلْتُهُمْ وَقَمَعْتُ رُؤُسَهُمْ

و آن‌ها را خوار و ذلیل نموده و بزرگان آن‌ها را سرکوب کردم

وَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لی خاضِعینَ ‌

و گردن‌های ایشان برای من خاضع گردید ‌

فَخابَ مَنْ ناوانی

پس کسی که به من قصد بدی نمود ناکام ماند

وَهَلَکَ مَنْ عادانی

و کسی که با من دشمنی کرد هلاک و نابود گردید

وَأَنَا الْمُؤَیَّدُ الْمَنْصُورُ

و من تأییدشده و یاری‌شده

وَالْمُظَفَّرُ الْمُتَوَّجُ الْمَحْبُورُ

و ظفرمند سرافراز و شادمانم

وَقَدْ لَزِمْتُ کَلِمَةَ التَّقْوی

و به حکم تقوا ملتزم و پایبندم

وَاسْتَمْسَکْتُ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقی

و به دست‌آویز مطمئن درآویخته‌ام

وَاعْتَصَمْتُ بِحَبْلِ اللَّهِ الْمَتینِ

و به ریسمان محکم الهی چنگ زده‌ام

فَلَنْ یَضُرَّنی کَیْدُ الْکآئِدینَ وَحَسَدُ الْحاسِدینَ ‌

پس مکر حیله‌گران و حسد حسودان ‌

أَبَدَ الْابِدینَ وَدَهْرَ الدَّاهِرینَ

‌ در همه روزگاران و برای همیشه به من زیان نمی‌زند

ص: 364

1) 16. سوره شعراء آیه 4

2) 17. سوره قمر آیه 45 و 46.

3) 18. سوره نحل آیه 77.

فَلَنْ یَرانی أَحَدٌ وَلَنْ یَقْدِرَ عَلَیَّ أَحَدٌ ‌

پس هرگز کسی مرا نمی‌بیند و هرگز بر من قدرت پیدا نمی‌کند ‌

«قُلْ إِنَّما أَدْعُو رَبّی وَلا اُشْرِکُ بِهِ أَحَداً»⁽¹⁾.

«بگو من تنها پروردگارم را می‌خوانم و با او هیچ کسی را شریک نمی‌سازم».

أَسْأَلُکَ یا مُتَفَضِّلُ ‌

از تو می‌خواهم ای احسان‌کننده؛ ‌

أَنْ تَتَفَضَّلَ عَلَیَّ بِالْأَمْنِ وَالْإیمانِ عَلی نَفْسی وَرُوحی

‌ که بر من لطف کنی و امن و ایمان بر جان و روح من

بِالسَّلامَةِ مِنْ أَعْدآئی

با سالم‌ماندن از دشمنانم به من عطا کنی ‌

وَأَنْ تَحُولَ بَیْنی وَبَیْنَ شَرِّهِمْ بِالْمَلآئِکَةِ الْغِلاظِ الشِّدادِ

و فاصله اندازی بین من و شرّ آنان به واسطه فرشتگان ستبر و سخت‌گیر

«لایَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ‌

«که آنچه خدا فرمان دهد سرپیچی نمی‌کنند

وَیَفْعَلُونَ ما یُؤْمَرُونَ»⁽²⁾.

و آنچه را بدان مأمورند انجام می‌دهند».

وَأَیِّدْنی بِالْجُنْدِ الْکَثیفَةِ ‌

و مرا با لشکر انبوه

‌ وَالْأَرْواحِ الْعَظیمَةِ الْمُطیعَةِ

و ارواح بزرگ فرمانبردار یاری کن

فَیُجیبُونَهُمْ بِالْحُجَّةِ الْبالِغَةِ

پس با حجّت رسا به آن‌ها جواب دهند ‌

وَیَقْذِفُونَهُمْ بِالْحَجَرِ الدَّامِغِ

و سنگ‌های نابودکننده به طرف آنان پرتاب کنند

وَیَضْرِبُونَهُمْ بِالسَّیْفِ الْقاطِعِ

و با شمشیر برّان به آن‌ها بزنند

وَیَرْمُونَهُمْ بِالشَّهابِ الثَّاقِبِ

و تیرهای سوراخ‌کننده‌

وَالْحَریقِ الْمُلْتَهِبِ

و آتش شعله‌ور

وَالشُّواظِ الْمُحْرِقِ

و زبانه‌های سوزنده به طرف آن‌ها رها کنند.

«وَیُقْذَفُونَ مِنْ کُلّ‌جانِبٍ دُحُوراً وَلَهُمْ عَذابٌ واصِبٌ»⁽³⁾

«و از هر سو به طرف آن‌ها بارش شود بارش شدید و عذاب دردناک همیشگی دارند».

قَذَفْتُهُمْ وَزَجَرْتُهُمْ بِفَضْلِ‌

به آن‌ها پرتاب کردم و آنان را راندم به فضل

‌بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ بِطه وَیس وَالذَّارِیاتِ وَالطَّواسینَ«بسم اللَّه الرّحمن الرّحیم»

به طه و یس و الذاریات و طواسین )سوره‌هایی که با طس شروع شده

(وَتَنْزیلِ الْقُرْانِ الْعَظیمِ وَالْحَوامیمِ⁽⁴⁾

وَبِکهیعص وَبِکافٍ کُفیتُ

و قرآن عظیم فرو فرستاده‌شده و به حوامیم و به کهیعص و به واسطه «کاف» کفایت شدم

ص: 365

1) 19. سوره جنّ آیه 20

2) 20. سوره تحریم آیه 6

3) 21. سوره صافّات آیه 8 و 9.

4) 22. حوامیم؛ به سوره‌هایی گفته می‌شود که با «حم» شروع شوند.

وَبِهآءٍ هُدیتُ وَبِیآءٍ یُسِّرَ لی وَبِعَیْنٍ عَلَوْتُ وَبِصادٍ صَدَقْتُ‌

و به واسطه «ها» هدایت شدم و به واسطه «یاء» آسان شد برای من و به واسطه «عین» برتری یافتم و به «صاد» راست گفتم‌

أَنَّهُ لا إِلهَ إِلّا هُوَ

که خدایی و معبودی جز او نیست

وَبِنُونِ وَالْقَلَمِ وَما یَسْطُرُونَ

و به «ن» و قسم به قلم و آنچه می‌نگارد

وَبِمَواقِعِ النُّجُومِ

و به جایگاه‌های ستارگان

وَبِالطُّورِ

و سوگند به کوه طور

«وَکِتابٍ مَسْطُورٍ فی رَقٍّ مَنْشُورٍ وَالْبَیْتِ بیت‌الْمَعْمُورِ

‌«و به کتابی که نگاشته‌شده در صفحه‌ای که انتشار یافته و سوگند به )کعبه آسمانیان(

وَالسَّقْفِ الْمَرْفُوعِ

و آسمان برافراشته

وَالْبَحْرِ الْمَسْجُورِ

و دریای شعله‌ور شده ‌

إِنَّ عَذابَ‌المعمور رَبِّکَ لَواقِعٌ ما لَهُ مِنْ دافِعٍ»⁽¹⁾

پروردگارت فرارسیدنی است بدون تردید و هیچ چیز مانع آن نخواهد گردید»

فَوَلَّوْا مُدْبِرینَ عَلی أَعْقابِهِمْ ناکِصینَ ‌

پس پشت کردند که عذاب او به واپس گرائیدند

وَفی دِیارِهِمْ خآئِفینَ

و در شهر و دیارشان دچار ترس و بیم گشتند.

«فَوَقَعَ الْحَقُّ وَبَطَلَ ما کانُو یَعْمَلونَ

«پس حقیقت آشکار شد و آنچه انجام می‌دادند ‌

فَغُلِبُوا هُنالِکَ وَانْقَلَبُوا صاغِرینَ وَاُلْقِیَ السَّحَرَةُ ساجِدینَ

تباه گردید و در آنجا بود که خوار و حقیر گردیدند و جادوگران‌

⁽²⁾ «فَوَقاهُ اللَّهُ سَیِّئاتِ ما مَکَرُوا ‌

به سجده افتادند» «پس خدا او را از بدی‌های مکر و نیرنگ آن‌ها حفظ کرد و فرعونیان را

وَحاقَ بِالِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذابِ وَمَکَرُوا وَمَکَرَ اللَّهُ وَاللَّهُ خَیْرُ الْماکِرینَ»⁽³⁾.

«اَلَّذینَ‌عذاب دردناکی دربرگرفت و آنان نیرنگ زدند و خدا نیرنگ زد و خدا بهترین نیرنگ‌زننده است».

‌قالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَکُمْ

‌«آنان که مردم به آنان گفتند: همانا مردم علیه شما گرد آمده‌اند

‌ فَاخْشَوْهُمْ فَزادَهُمْ إیماناً

از آنان بترسید ولی ایمانشان افزوده گشت

وَقالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکیلُ فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ‌

و گفتند: خدا ما را بس است و او خوب دفاع‌کننده و پشتیبانی است پس با نعمتی از سوی خداوند

ص: 366

1) 23. سوره طور آیه2-8

2) 24. سوره اعراف آیه 120 - 118.

3) 25. سوره آل عمران آیه 54.

وَفَضْلٍ لَمْ یَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَاتَّبَعُوا رِضْوانَ اللَّهِ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَظیمٍ»⁽¹⁾ ‌

و فضل و احسانی که به آن بدی و آسیبی نرسد بازگشتند و خشنودی پروردگار را پیروی کردند و خداوند صاحب فضل و احسان عظیم و ارزشمند است». ‌

«رَبِّ أَعُوذُ بِکَ مِنْ هَمَزاتِ الشَّیاطینِ وأَعُوذُ بِکَ‌

«پروردگارا؛ از آنچه شیاطین در دل وسوسه می‌کنند به تو پناه می‌برم

رَبِّ أَنْ یَحْضُرُونِ»⁽²⁾.

و از اینکه حضور پیدا کنند به تو پناه می‌برم».

أَللَّهُمَّ إِنّی أَعُوذُ بِکَ مِنْ شَرِّ ما أَخافُ وَأَحْذَرُ ‌

خداوندا؛ همانا من به تو پناه می‌برم از شرّ آنچه می‌ترسم و اجتناب می‌کنم ‌

وَأَسْأَلُکَ مِنْ خَیْرِ ما عِنْدَکَ

و از تو درخواست می‌کنم از بهترین آنچه نزد تو است

«فَسَیَکْفیکَهُمُ اللَّهُ وَهُوَ السَّمیعُ الْعَلیمُ»⁽³⁾

«پس خداوند به زودی شرّ آنان را کفایت می‌کند و او شنوایی دانا است»

لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظیمِ

هیچ قدرت و قوّتی نیست جز به وسیله خداوند بلندمرتبه بزرگ

جَبْرآئیلُ عَنْ یَمینی وَمیکآئیلُ عَنْ شِمالی ‌

جبرئیل از طرف راست من و میکائیل از طرف چپ من

وَمُحَمَّدٌ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ أَمامی

و )حضرت( محمّد - که درود خداوند بر او و آل او باد - )از( پیشاپیش من

وَاللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ یُظِلُّ عَلَیَّ

‌و خداوند عزیز بلندمرتبه بر من سایه افکنده

یَمْنَعُکُمْ مِنّی وَیَمْنَعُ الشَّیْطانَ الرَّجیمَ.

شما را و شیطان رانده‌شده را از من بازمی‌دارد

یا مَنْ جَعَلَ بَیْنَ الْبَحْرَیْنِ حاجِزاً

ای آنکه بین دو دریا فاصله و حائل قرار دادی؛

اُحْجُزْ بَیْنی وَبَیْنَ أَعْدآئی حَتَّی لایَصِلُوا إِلَیَّ بِسُوءٍ

‌بین من و دشمنانم فاصله انداز و مانع ایجاد کن تا نتوانند به من بدی رسانند ‌

سَتَرْتُ بَیْنی وَبَیْنَهُمْ بِسِتْرِ اللَّهِ الَّذی یُسْتَتَرُ بِهِ مِنْ سَطَواتِ الْفَراعِنَةِ

‌ پرده افکندم بین خودم و ایشان به پرده و پوشش خداوندی که از حمله و غلبه فرعون‌ها به آن می‌توان پوشیده شد ‌

وَمَنْ کانَ فی سِتْرِ اللَّهِ کانَ مَحْفُوظاً

‌ و کسی که در پوشش الهی باشد محفوظ است

ص: 367

1) 26. سوره آل عمران آیه 173 و 174

2) 27. سوره مؤمنون آیه 97 و 98.

3) 28. سوره بقره آیه 137.

حَسْبِیَ الَّذی یَکْفی وَلایَکْفی أَحَدٌ سِواهُ

خداوندی که کفایت می‌کند مرا بس است و جز او هیچ‌کس کفایت نمی‌کند

«وَجَعَلْنا مِنْ بَیْنِ أَیْدیهِمْ سَدّاً وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدّاً فَأَغْشَیْناهُمْ فَهُمْ لایُبْصِرُونَ»⁽¹⁾.

«و ما پیش‌روی آن‌ها سدّی و پشت‌سرشان سدّی و مانعی قرار داده‌ایم و آن‌ها را پوشانده‌ایم که نمی‌بینند». ‌

أَللَّهُمَّ اضْرِبْ عَلَیَّ سُرادِقاتِ وحِفْظِکَ ‌

خداوندا؛ بر من خیمه‌های حفظ را که بادها آن را نمی‌درد

اَلَّذی لایَهْتِکُهُ الرِّیاحُ

را که بادها آن را نمی‌درد

وَلاتَخْرِقُهُ الرِّماحُ

و نیزه‌ها آن را پاره نمی‌کند قرار بده و مرا کفایت کن از شرّ

ما وَاکْفِنی شَرَّ أَخافُهُ بِرُوحِ قُدْسِکَ الَّذی

آنچه می‌ترسم به حقّ آن روح مقدّست که بر

مَنْ أَلْقَیْتَهُ عَلَیْهِ کانَ مَسْتُوراً عَنْ عُیُونِ النَّاظِرینَ ‌

از دیدگان تماشاگران پنهان می‌ماند هر کس آن را القا کنی و بیفکنی

‌وَکَبیراً فی صُدُورِ الخَلآئِقِ أَجْمَعینَ.

‌و در سینه مردمان بزرگ جلوه می‌کند.

وَوَفِّقْ بِأَسْمآئِکَ الْحُسْنی وَبِکَلِماتِکَ الْعُلْیا

ولی سوگند به نام‌های نیکویت و کلمات بلندمرتبه‌ات

صَلاحی فی جَمیعِ ما أُؤَمِّلُهُ مِنْ خَیْرِ الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ

مرا توفیق ده به آنچه مصلحت من است در تمام آنچه آرزو دارم از خوبی‌های دنیا و آخرت ‌

وَاصْرِفْ عَنّی أَبْصارَ النَّاظِرینَ

و دیدگان بینندگان را از من بازگردان

وَاصْرِفْ عَنّی شَرَّ قُلُوبِهِمْ وَشَرَّ ما یُضْمِرُونَ إِلی خَیْرِ ما لایَمْلِکُهُ غَیْرُکَ.

‌و برگردان بدی افکارشان را و آنچه در سینه پنهان کرده‌اند به خوبی آنچه غیر تو آن را دارا نیست ‌

أَللَّهُمَّ إِنَّکَ أَنْتَ مَوْلایَ وَمَلاذی

. خداوندا؛ تو مولای من و پناهگاه من هستی

فَبِکَ أَلُوذُ وَأَنْتَ‌مَعاذی

پس به تو پناهنده می‌شوم و تو پناه من هستی

فَبِکَ أَعُوذُ یا مَنْ دانَ لَهُ رِقابُ الْجَبابِرَةِ ‌

پس به تو پناه می‌برم ای کسی که گردن‌های زورگویان برای او فرو افتاده و ضعیف است

وَخَضَعَتْ لَهُ عَمالیقُ الْفَراعِنَةِ

و فرعون‌های زورگو در برابر او فروتنی نموده‌اند.

أَجِرْنِیَ اللَّهُمَّ مِنْ خِزْیِکَ

خداوندا؛ مرا از رسوایی و خوارکردنت

وَکَشْفِ سِتْرِکَ

و پرده‌دری‌ات

ص: 368

1) 29. سوره یس آیه 9.

وَنِسْیانِ ذِکْرِکَ

و فراموشی یادت

وَالْإِضْرابِ عَنْ شُکْرِکَ ‌

و روی‌گرانیدن از شکرت پناه بده ‌

أَنَا فی کَنَفِکَ لَیْلی وَنَهاری وَنَوْمی وَقَراری وَانْتِباهی وَانْتِشاری

من در شب و روزم و در خواب و در وقت قرارم و وقتی در رفت و آمدم در نگهداری و حمایت توأم.

ذِکْرُکَ شِعاری

یاد تو شعار من است

وَثَنآؤُکَ دِثاری. ‌

و ثناگوئیت ذکر پنهان من است‌

أَللَّهُمَّ إِنَّ خَوْفی أَمْسی وَأَصْبَحَ مُسْتَجیراً بِکَ

خداوندا؛ همانا ترس من شب را روز نموده و روز را شب نموده در حالی که به دامن امان تو پناهنده گشته

وَبِأَمانِکَ مِنْ خَوْفِکَ وَسُوءِ عَذابِکَ ‌

. و از ترس تو و شدّت عذابت به امان تو روی آورده‌ام

وَاضْرِبْ عَلَیَّ سُرادِقاتِ وحِفْظِکَ

و مرا در سراپرده حفظ نگهداری خود قرار بده

وَارْزُقْنی حِفْظَ عِنایَتِکَ

و توجّه و رعایت حفظ کننده‌ات را روزی من گردان

بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ

به مهربانی و رحمتت ای مهربان‌ترین مهربانان

امینَ امینَ رَبَّ الْعالَمینَ.⁽¹⁾

اجابت کن اجابت کن )ای( پروردگار جهانیان.

حرز حضرت امام رضاعلیه السلام و...

صاحب کتاب «جنّات الخلود» نوشته است: حرز حضرت امام رضاعلیه السلام حرزحضرت امام حسین‌علیه السلام می‌باشد و آن حرز این است:

یا مَنْ شَأْنُهُ الْکِفایَةُ وَسُرادِقُهُ الرِّعایَةُ

ای آنکه شأن او کفایت کردن بندگان و سراپرده‌اش حفظ و نگهداری است

یا مَنْ هُوَ الْغایَةُ وَالنِّهایَةُ

ای آنکه او هدف و مقصود و سرانجام و خاتمه است

یا صارِفَ السُّوءِ وَالسَّوایَةِ

ای بازدارنده بدی‌ها و زشتی‌ها؛

ص: 369

1) 30. مهج الدعوات: 298 بحار الأنوار: 349/94.

إِصْرِفْ عَنّی أَذِیَّةَ الْعالَمینَ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ أَجْمَعینَ

باز بدار از من اذیّت و آزار همه جهانیان را از جنّ و انس

بِالْأَشْباحِ النُّورانِیَّةِ

به وسیله اشباح نورانی

وَبِالْأَسْمآءِ السِّرْیانِیَّةِ

و نام‌های سریانی

وَبِالْأَقْلامِ الْیُونانِیَّةِ

و قلم‌های یونانی

وَبِالْکَلِماتِ الْعِبْرانِیَّةِ

و کلمات عبرانی

وَبِما نَزَلَ فِی الْأَلْواحِ مِنْ تَعْیینِ الْإیضاحِ.

‌و به آنچه در الواح از مشخّص کردن برهان‌های آشکار نازل گشته است.

إِجْعَلْنِیَ اللَّهُمَّ فی حِزْبِکَ وَحِرْزِکَ

قرار بده مرا خداوندا؛ در حزب خود و در پناه محکم خویش

وَفی عِبادِکَ وَفی سِتْرِکَ

‌و در زمره بندگانت

وَفی حِفْظِکَ وَفی کَنَفِکَ

و در پوشش و نگهداری و حمایتت

مِنْ شَرِّ کُلِّ شَیْطانٍ مارِدٍ

از شرّ هر شیطان سرکش

وَعَدُوٍّ مُراصِدٍ

و دشمن کمین کرده

وَلَئیمٍ مُعانِدٍ

و هر پست عنادپیشه

وَضِدٍّ کَیُودٍ

و مخالف حیله‌گر

وَمِنْ )شَرِّ( کُلِّ حاسِدٍ.

و از )شرّ( هر حسودی

بِسْمِ اللَّهِ اسْتَغَثْتُ ‌

به نام خدا یاری می‌جویم

‌ وَبِسْمِ اللَّهِ اکْتَفَیْتُ

و به نام خدا بسنده می‌کنم

وَعَلَی اللَّهِ تَوَکَّلْتُ ‌

و بر خدا توکّل می‌نمایم

‌ فَإِلَیْهِ اسْتَعَذْتُ عَلی کُلِّ ظالِمٍ ظَلَمَ

و به او پناه می‌برم از هر ظالمی که ظلم کند

وَغاشِمٍ غَشَمَ

و هر ستمگری که ستم کند

وَطارِقٍ طَرَقَ

و هر کاهنی که کهانت کند

وَزاجِرٍ زَجَرَ

و هر بازدارنده‌ای که بازدارد

فَاللَّهُ خَیْرٌ حافِظاً

پس خدا بهترین حافظ و نگهدار است

وَهُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمینَ.⁽¹⁾

و او از هر مهربانی مهربانتر است

ص: 370

1) 31. جنّات الخلود: 33.

حرز دیگر از حضرت امام رضاعلیه السلام

محمّد بن مسلم از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

این عوذه و دعا در کاغذ یا پوست نازک برای انسان یا حیوانی که دچار حمل است‌نوشته می‌شود:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

به نام خداوند بخشنده مهربان

بِسْمِ اللَّهِ

بنام خدا

بِسْمِ اللَّهِ

بنام خدا

«إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً»

«همانا با دشواری آسانی است» ‌

«إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً»⁽¹⁾

«بی‌گمان با دشواری آسانی است»

«یُریدُ اللَّهُ بِکُمُ الْیُسْرَ وَلا یُریدُ بِکُمُ الْعُسْرَ

«خدا برای شما آسانی می‌خواهد و دشواری نمی‌خواهد

وَلِتُکْمِلُوا الْعِدَّةَ

و باید عدد )ایّام روزه( را کامل کنید

وَلِتُکَبِّرُوا اللَّهَ عَلی ما هَداکُمْ وَلَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ

و خدا را به پاس اینکه شما را هدایت کرده بزرگ شمارید و باشد که شکرگزاری کنید ‌

وَإِذا سَأَلَکَ عِبادی عَنّی

و هرگاه بندگانم از تو درباره من سؤال کنند

فَإِنّی قَریبٌ اُجیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ‌

)بگو( من نزدیکم و دعای دعاکننده را چون مرا خواند اجابت کنم

فَلْیَسْتَجیبُوا لی وَلْیُؤْمِنُوا بی لَعَلَّهُمْ یَرْشُدُونَ»⁽²⁾

پس باید مرا پاسخ دهند و به من ایمان آورند باشد که راه یابند»

‌«وَیُهَیِّئْ لَکُمْ مِنْ أَمْرِکُمْ مِرْفَقاً»⁽³⁾ ‌

«و )خداوند( در کارتان گشایش و آرامشی برای شما فراهم سازد»

وَیُهَیِّئْ لَکُمْ مِنْ أَمْرِکُمْ رَشَداً

و در کارتان رشد و کمال برای شما فراهم سازد

ص: 371

1) 32. سوره انشراح آیه 5

2) 33. سوره بقره آیه 185 و 186.

3) 34. سوره کهف آیه 16.

«وَعَلَی اللَّهِ قَصْدُ السَّبیلِ وَمِنْها جآئِرٌ وَلَوْ شآءَ لَهَداکُمْ أَجْمَعینَ»⁽¹⁾

و راه راست را نشان‌دادن بر عهده خداوند است برخی از راه‌ها بی‌راهه است و اگر خدا بخواهد همه شما را هدایت کند»

«ثُمَّ السَّبیلَ یَسَّرَهُ»⁽²⁾. ‌

« «سپس )خداوند( راهش را برای او هموار فرمود».

«أَوَلَمْ یَرَ الَّذینَ کَفَرُوا أَنَّ السَّمواتِ وَالْأَرْضَ کانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما

«آیا آنهایی که کفر ورزیدند نمی‌دانند که آسمان‌ها و زمین به هم‌پیوسته بودند و ما آن‌ها را بازگشودیم

وَجَعَلْنا مِنَ الْمآءِ کُلَّ شَیْ‌ءٍ حَیٍّ أَفَلا یُؤْمِنُونَ»⁽³⁾

و هر چیز را از آب زنده قرار دادیم آیا ایمان نمی‌آورند؟» ‌

«فَانْتَبَذَتْ بِهِ مَکاناً قَصِیّاً فَأَجآءَهَا الْمَخاضُ إِلَی جِذْعِ النَّخْلَةِ

«او را با خود به مکان دورافتاده‌ای برد )و از دیگران کناره‌گیری کرد( پس درد زایمان او را به کنار درخت خرمائی برد

قالَتْ یا لَیْتَنی مِتُّ قَبْلَ هذا وَکُنْتُ نَسْیاً مَنْسِیّاً

گفت: ای کاش؛ پیش از این مرده بودم و از فراموش‌شده‌ها بودم

فَنادیها مِنْ تَحْتِها أَلّا تَحْزَنی

‌ پس از طرف پائین پایش )فرشته‌ای( ندا داد که اندوهگین مباش

قَدْ جَعَلَ رَبُّکِ تَحْتَکِ سَرِیّاً ‌

پروردگارت از زیر پایت چشمه آبی را روان می‌سازد

‌بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُساقِطْ عَلَیْکِ

و این درخت خرما را به طرف خود تکان بده

رُطَباً جَنِیّاً فَکُلی وَاشْرَبی وَقَرّیتنه وَهُزّی إِلَیْکِ عَیْناً

رطب تازه بر تو فرو می‌ریزد پس بخور و بنوش و دیده روشن بدار

فَإِمَّا تَرَیِنَّ مِنَ الْبَشَرِ أَحَداً فَقُولی

و اگر از مردم کسی را دیدی پس بگو:

إِنّی نَذَرْتُ لِلرَّحْمنِ

‌من برای خداوند مهربان روزه‌ای نذر کرده‌ام‌

صَوْماً فَلَنْ اُکَلِّمَ الْیَوْمَ إِنْسِیّاً

و امروز با هیچ انسانی سخن نخواهم گفت

فَأَتَتْ بِهِ قَوْمَها تَحْمِلُهُ

آنگاه مریم آن )نوزاد( را دربرگرفته بود نزد قوم و خویشان خود آورد ‌

قالُوا یا مَرْیَمُ لَقَدْ جِئْتِ شَیْئاً فَرِیّاً

گفتند: ای به راستی کار بد و ناپسندی را مرتکب شده‌ای

یا اُخْتَ هارُونَ ما کانَ أَبُوکِ امْرَأَمریم؛ سَوْءٍ

ای خواهر هارون؛ نه پدرت مرد بدی بود

وَما کانَتْ اُمُّکِ بَغِیّاً

و نه مادرت بدکاره بود

فَأَشارَتْ إِلَیْهِ قالُوا

‌ پس اشاره به کودک کرد گفتند:

ص: 372

1) 35. سوره نحل آیه9

2) 36. سوره عبس آیه 20.

3) 37. سوره انبیاء آیه 30.

کَیْفَ نُکَلِّمُ مَنْ کانَ فِی الْمَهْدِ صَبِیّاً

چگونه با کودک گاهواره‌ای صحبت کنیم؟

قالَ إِنّی عَبْدُ اللَّهِ اتانِیَ الْکِتابَ

)کودک( گفت: من بنده خدایم به من کتاب داده

‌ وَجَعَلَنی نَبِیّاً وَجَعَلَنی مُبارَکاً أَیْنَ ما کُنْتُ

و به من پیامبری عطا کرده است هر جا که باشم مرا وجودی پربرکت قرار داده

‌ وَأَوْصانی بِالصَّلاةِ وَالزَّکاةِ ما دُمْتُ حَیّاً

و تا زنده‌ام مرا به نماز و زکات سفارش نموده است

وَ بَرّاً بِوالِدَتی وَلَمْ یَجْعَلْنی جَبَّاراً شَقِیّاً

و به نیکی به پدر و مادرم توصیه فرمود و مرا از زورگویان و سنگدل‌ها قرار نداد

وَالسَّلامُ عَلَیَّ یَوْمَ وُلِدْتُ

و درود بر من روزی که زاده شدم

وَیَوْمَ أَمُوتُ وَیَوْمَ اُبْعَثُ حَیّاً ذلِکَ عیسَی بْنُ مَرْیَمَ»⁽¹⁾.

‌و روزی که می‌میرم و روزی که برانگیخته می‌شوم این عیسی پسر مریم است». ‌

«وَاللَّهُ أَخْرَجَکُمْ مِنْ بُطُونِ اُمَّهاتِکُمْ لاتَعْلَمُونَ

‌«و خدا شما را از شکم‌های مادران‌تان بیرون کرد در حالی که چیزی نمی‌دانستید

‌شَیْئاً وَجَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ

و برای شما گوش و چشم و دل قرار داد شاید شکرگزاری کنید

أَوَلَمْ یَرَوْا إِلَی الطَّیْرِ مُسَخَّراتٍ فی جَوِّ السَّمآءِ ما یُمْسِکُهُنَّ إِلَّا

آیا بر فراز آسمان به پرندگانی که رام گشته‌اند نمی‌نگرند؟ آن‌ها را جز خدا کسی )در آسمان( نگه نمی‌دارد

اللَّهُ إِنَّ فی ذلِکَ لَایاتٍ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ»⁽²⁾

بی‌گمان در آن نشانه‌هایی است برای مردمی که ایمان می‌آورند»

کَذلِکَ أَیُّهَا الْمَوْلُودُ اُخْرُجْ سَوِیّاً بِإِذْنِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

همان‌گونه - ای مولود – راست و درست و کامل به اذن و فرمان پروردگار عزیز و بلند مرتبه خارج شو

سپس بر او آویزان می‌کنند هنگامی که امر ولادت صورت گرفت آن را از او جدامی‌کنند

و باید کاملاً مراقب باشی که بعضی از آیه (75 سوره نحل که در آخر حرز است( رارها نکنی یا به موضعی از آن توقّف نکنی تا آن را کامل گردانی و آیه این است:.

ص: 373

1) 38. سوره مریم آیات 22 - 34.

2) 39. سوره نحل آیه 78 و 79.

وَاللَّهُ أَخْرَجَکُمْ مِنْ بُطُونِ اُمَّهاتِکُمْ لاتَعْلَمُونَ شَیْئاً»

پس اگر به اینجا که رسیدی توقّف کنی نوزاد لال بیرون می‌آید و اگر نخواندی:

«وَجَعَلَ لَکُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ»

نوزاد صحیح وسالم به دنیا نمی‌آید.⁽¹⁾

حرز برای حفظ از شرّ دشمنان اهل بیت‌علیهم السلام

این حرزی است که در لباس آن حضرت یافت شد گفته‌اند: هنگامی که حضرت‌امام رضاعلیه السلام دار فانی را وداع کرد تعویذی از آن حضرت پیدا شد و در آن حرزی بودکه گفته شده: پدرانش‌علیهم السلام فرموده‌اند که جدّ بزرگوارشان حضرت امیر المؤمنین‌علیه السلام به آن‌خود را از دشمنان حفظ می‌کرد و آن را در غلاف شمشیر نصب کرده و آویخته بود و درآخر آن نام‌های خداوند عزیز و بلندمرتبه بود و آن حضرت بر فرزندان و بستگانش‌شرط کرده بود که آن را علیه کسی نخوانند؛ زیرا که این دعا هرگز از ناحیه پروردگارمحجوب نمی‌ماند و رد نمی‌شود:

أَللَّهُمَّ بِکَ أَسْتَفْتِحُ وَبِکَ أَسْتَنْجِحُ

خداوندا؛ به کمک تو آغاز می‌کنم و به کمک تو کامیابی و توفیق می‌طلبم

وَبِمُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ أَتَوَجَّهُ. ‌

و به محمّد - که درود خداوند بر او و آل او باد – روی می‌آورم.

أَللَّهُمَّ سَهِّلْ لی حُزُونَتَهُ وَکُلَّ حُزُونَةٍ

خداوندا؛ برای من سختی آن و هر سختی را آسان گردان ‌

وَذَلِّلْ لی صُعُوبَتَهُ‌وَکُلَّ صُعُوبَةٍ

و ناهمواری آن و هر ناهمواری را هموار کن

وَاکْفِنی مَؤُنَتَهُ وَکُلَّ مَؤُنَةٍ ‌

و رنج و زحمت آن و هر رنج و زحمتی را کفایت کن

‌ وَارْزُقْنی مَعْرُوفَهُ وَوُدَّهُ

و خیر و خوبی آن و دوستی‌اش را روزی من فرما

وَاصْرِفْ عَنّی ضُرَّهُ وَمَعَرَّتَهُ

و بدرفتاری و اذیّت و آزارش را از من دور نما

إِنَّکَ تَمْحُو ما تَشآءُ وَتُثْبِتُ

که تو هر چه خواهی بزدایی یا ثبت فرمایی

ص: 374

1) 40. بحار الأنوار: 40/95.

وَعِنْدَکَ اُمُّ الْکِتابِ

‌و نزد تو اصل کتاب است

‌«أَلا إِنَّ أَوْلِیآءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلا هُمْ یَحْزَنُونَ»⁽¹⁾

«به راستی که دوستان خدا نه ترسی بر آن‌ها است و نه غصّه‌ای می‌خورند»

«إِنَّا رُسُلُ رَبِّکَ لَنْ یَصِلُوا إِلَیْکَ»⁽²⁾ ‌

)فرشتگان گفتند:( «ما فرستادگان پروردگار تو هستیم و آنان هرگز به تو دست نمی‌یابند»

طه حم

به احترام اسماء مقدّس طه حم‌

لایُبْصِرُونَ

آن‌ها نمی‌بینند

وَ«جَعَلْنا فی أَعْناقِهِمْ أَغْلالاً فَهِیَ إِلَی الْأَذْقانِ فَهُمْ مُقْمَحُونَ

‌و «ما بر گردن‌ها تا چانه‌های ایشان حلقه‌های آهنی قرار دادیم در نتیجه سر بلند کرده و چشمها را فرو بسته‌اند

وَجَعَلْنا مِنْ بَیْنِ أَیْدیهِمْ سَدّاً وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدّاً

و از پیش روی ایشان سدّی و از پشت سرشان سدّی قرار داده

‌فَأَغْشَیْناهُمْ فَهُمْ لایُبْصِرُونَ»⁽³⁾

و ایشان را پوشانیده‌ایم پس آن‌ها نمی‌بینند»

«اُولئِکَ الَّذینَ طَبَعَ اللَّهُ عَلی قُلُوبِهِمْ وَسَمْعِهِمْ وَأَبْصارِهِمْ وَاُولئِکَ هُمُ الْغافِلُونَ»⁽⁴⁾. ‌

«آن‌ها کسانی هستند که خداوند بر دل‌ها و گوش‌ها و دیدگان‌شان مهر نهاده و آنان غافل و بی‌خبرند».

«لاجَرَمَ أَنَّ اللَّهَ یَعْلَمُ ما یُسِرُّونَ وَما یُعْلِنُونَ»⁽⁵⁾

«ناگزیر آنچه آنان پنهان می‌کنند و آنچه را آشکار می‌کنند خدا می‌داند»

«فَسَیَکْفیکَهُمُ اللَّهُ وَهُوَ السَّمیعُ الْعَلیمُ»⁽⁶⁾

«پس به زودی خدا شرّ ایشان را از تو کفایت کند و او شنوا و دانا است»

«وَتَریهُمْ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ وَهُمْ لایُبْصِرُونَ»⁽⁷⁾

«و می‌بینی که به سویت نگاه می‌کنند ولی آن‌ها نمی‌بینند»

«صُمٌّ بُکْمٌ عُمْیٌ فَهُمْ لایَرْجِعُونَ»⁽⁸⁾

آن‌ها کرند لال‌اند کورند و بازنمی‌گردند»

«طسم

طا سین میم )از رموز قرآنی است

‌ تِلْکَ ایاتُ«الْکِتابِ الْمُبینِ

( این آیه‌های کتاب روشن و آشکار است

لَعَلَّکَ باخِعٌ نَفْسَکَ أَلّا یَکُونُوا مُؤْمِنینَ إِنْ‌

گویا خودت را از غصّه اینکه آن‌ها ایمان نمی‌آورند می‌خواهی به کشتن دهی اگر

ص: 375

1) 41. سوره یونس آیه 62

2) 42. سوره هود آیه 81.

3) 43. سوره یس آیه 8 و 9

4) 44. سوره نحل آیه 108.

5) 45. سوره نحل آیه 23

6) 46. سوره بقره آیه 137.

7) 47. سوره اعراف آیه 198 .

8) 48. سوره بقره آیه 18.

نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَیْهِمْ مِنَ السَّمآءِ ایَةً فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعینَ»⁽¹⁾.

بخواهیم آیه و نشانه‌ای از آسمان بر آن‌ها فرو می‌فرستیم تا در برابر آن گردن فرود آورند.نام‌ها: أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِالْعَیْنِ الَّتی لاتَنامُ

خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم به دیدگانی که به خواب نمی‌رود

وَبِالْعِزِّ الَّذی لایُرامُ

و به عزّت و اقتداری که هیچ‌کس به آن نمی‌رسد

وَبِالْمُلْکِ الَّذی لایُضامُ

و به فرمانروایی و سلطنتی که مورد ستم و تجاوز قرار نمی‌گیرد

وَبِالنُّورِ الَّذی لایُطْفی

‌و به نوری که خاموش نمی‌شود

‌ وَبِالْوَجْهِ الَّذی لایَبْلی

و به چهره‌ای که فرسوده نمی‌شود

وَبِالْحَیاةِ الَّتی لاتَمُوتُ

و به حیات و زندگی‌ای که دچار مرگ نمی‌شود

وَبِالصَّمَدِیَّةِ الَّتی لاتُقْهَرُ

و به سرور و تفوّقی که مقهور و مغلوب نمی‌شود

وَبِالدَّیْمُومَةِ الَّتی لاتَفْنی

و به آن جاودانگی که از بین نمی‌رود

وَبِالْإِسْمِ الَّذی لایُرَدُّ

و به اسمی که بازگردانده نمی‌شود

‌ وَبِالرُّبُوبِیَّةِ الَّتی لاتُسْتَذَلُّ

و به پروردگاری و ربوبیّتی که ذلیل و خوار نمی‌شود

أَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

‌ که بر محمّد و آل محمّد درود فرستی‌

وَأَنْ تَفْعَلَ بی کَذا وَکَذا

و با من و حاجت خود را ذکر کن که برآورده شود ان شاء اللَّه تعالی.⁽²⁾

چنین و چنان کنی.

ص: 376

1) 49. سوره شعراء آیه 1 - 4.

2) 50. مهج الدعوات: 297 بحار الأنوار: 345/94.

بخش شانزدهم

هشت دستوربرای برطرف‌شدن هشت بیماری

در این بخش هشت دستور برای برطرف‌شدن هشت بیماری نقل می‌کنیم:

دعا برای درد چشم

محمّد بن علیّ بن جعفر از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

بدون تردید شفای چشم در خواندن سوره «حمد» «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ» «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ» و «آیة الکرسی» و بُخور دادن با قسط )نوعی گیاه‌است( و مرّ )صمغ درخت مُرّ مَکّی( و کُندر است.⁽¹⁾

دعا برای برطرف‌شدن صرع

حضرت امام رضاعلیه السلام شخصی را که به بیماری صرع مبتلا بود مشاهده کرد دستور

ص: 377

1) 51. بحار الأنوار: 90/95.

داد ظرف آبی بیاورند بر آن سوره «حمد» «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاس» و «قُلْ أَعُوذُ بِرَبّ‌الْفَلَقِ» را خواند و در آن دمید سپس دستور داد از آن آب بر سر و روی او بریزند بااین کار بیمار بهبودی یافت و امام‌علیه السلام فرمود: هرگز به سوی تو بازنمی‌گردد.⁽¹⁾

دعا برای برطرف‌شدن سردرد

اباصلت هروی از حضرت امام رضاعلیه السلام و آن حضرت از پدر بزرگوارش روایت‌کرده است که فرمود:

امام باقرعلیه السلام فرمود: به شیعیان ما یاد بده که برای سردرد بگویند:

«یا طاهی یا ذَرْ یا طمنه یا طنات»

زیرا این‌ها اسماء اعظم هستند که نزد خداوند از ارزش والائی برخوردارند وخداوند به برکت آن سر درد را از ایشان برطرف می‌کند.⁽²⁾

دعا برای برطرف‌شدن سلّ

حسن بن علیّ بن یقطین گوید: حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام فرموده است:

این دعائی است برای شیعیان ما برای برطرف کردن سلّ:

یا اَللَّهُ یا رَبّ‌الْأَرْبابِ

ای خداوند؛ ای پرورش دهنده پرورش دهندگان؛

وَیا سَیِّدَ السَّاداتِ

و ای سرور سروران؛

وَیا إِلهَ الْالِهَةِ ‌

و ای معبود معبودان؛ ‌

وَیا مَلِکَ الْمُلُوکِ

و ای پادشاه پادشاهان؛

وَیا جَبَّارَ السَّمواتِ وَالْأَرْضِ

‌ و ای آفریننده آسمان‌ها و زمین؛

ص: 378

1) 52. بحار الأنوار: 150/95 المصباح: 207 )با اندکی تفاوت(.

2) 53. بحار الأنوار: 54/95.

إِشْفِنی وَعافِنی مِنْ دآئی هذا

مرا شفا بده و عافیت بخش از این درد

فَإِنّی عَبْدُکَ وَابْنُ عَبْدِکَ

که من بنده تو و فرزند بنده‌ات هستم

أَتَقَلَّبُ فی قَبْضَتِکَ

در قبضه قدرت تو حرکت می‌کنم و پهلو به پهلو می‌شوم

وَناصِیَتی بِیَدِکَ.

و زمام امورم به دست تو است.

این دعا را سه مرتبه می‌خوانی و خداوند به نیرو و قدرت خویش تو را کفایت‌می‌کند انشاء اللَّه تعالی.⁽¹⁾

دستور برای فرزنددار شدن و برطرف‌شدن مریضی

هشام بن ابراهیم به حضرت امام رضاعلیه السلام از بیماری و اینکه فرزندی برایش متولّدنمی‌شود شکوه کرد امام‌علیه السلام دستور داد که: در منزل با صدای بلند اذان بگوید.

هشام گوید: به دستور حضرت عمل کردم خداوند بیماریم را از بین برد وفرزندم زیاد گشت.⁽²⁾

دعا برای رفع زگیل

علیّ بن نعمان گوید: به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کردم: پسری دارم مبتلا به‌ثؤلول گشته در بدنش لکّه‌های قرمز و دانه‌های زگیل ظاهر شده است و مرا ناراحت‌نموده است. امام‌علیه السلام فرمود:

برای هر زگیل هفت دانه جو بگیر و بر هر دانه جو هفت مرتبه ابتدای سوره‌واقعه را تا «هَباءاً مُنْبَثّاً» بخوان سپس آیه 105 سوره «طه» «وَیَسْأَلُونَکَ عَنِ‌الْجِبالِ فَقُلْ یَنْسِفُها رَبّی نَسْفاً...» تا «وَلا أَمَتاً»⁽³⁾را بخوان سپس جوها را یکی‌یکی بگیر و بر زگیل‌ها بمال سپس آن‌ها را در پارچه جدیدی قرار بده و بر آن‌

ص: 379

1) 54. بحار الأنوار: 20/95

2) 55. الدعوات: 189 روضة الواعظین: 313.

3) 56. سوره طه آیه 105 - 107.

پارچه سنگی ببند و در جایی که آن را پنهان کند - مانند چاه یا گودال - بینداز.

علیّ بن نعمان گوید: این دستور امام‌علیه السلام را انجام دادم بخدا قسم روز هفتم یاهشتم که نگاه کردم مثل کف دست من صاف بود و اثری از آن‌ها نبود و فرموده‌اند:

شایسته است که این کار در شب‌های آخر ماه - که ماه دیده نمی‌شود - انجام‌گیرد و ان شاء اللَّه از بین خواهد رفت.⁽¹⁾

دستور برای بواسیر

شخصی از بواسیر به آن حضرت شکایت کرد حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

سوره «یس» را با عسل بنویس و سپس آن را در آب ریخته و از آن آب بنوش. ⁽²⁾

ادعا برای رفع غدّه خنازیر ⁽³⁾

حسین بن سعید در کتاب دعاء به سند خود از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده‌است که فرمود:

کنیزی از کنیزان ما در گردنش غدّه خنازیر ظاهر گشت کسی آمد و به اوگفت: باید بگویی:

یا رَؤُوفُ یا رَحیمُ یا رَبِّ یا سَیِّدی.

ای بسیار مهربان؛ ای رحم‌کننده؛ ای پروردگار من؛ ای سرور من.

و آن را تکرار نمایی آن کنیز به این دستور عمل کرد و آن غدّه از بین رفت.⁽⁴⁾

ص: 380

1) 57. الدعوات: 199 و در البلد الأمین: 619 المصباح: 208 و بحار الأنوار: 97/95 با کمی تفاوت آمده است.

2) 58. بحار الأنوار: 82/95 .

3) 59. خنازیر؛ غدّه‌هایی است که در گردن انسان ایجاد می‌شود.

4) 60. الدعوات: 197 مکارم الأخلاق: 246/2 بحار الأنوار: 100/95.

بخش هفدهم

هشت دستوربرای وسعت رزق و رفع فقر

در این بخش هشت دستور برای وسعت رزق و برطرف‌شدن فقر نقل می‌کنیم:

دعا برای طلب رزق

احمد بن محمّد بن ابی نصر گوید: به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کردم: فدای شماشوم؛ از خداوند بخواه که مال حلال را روزی من گرداند فرمود:

آیا می‌دانی حلال چیست؟

عرض کردم: به نظر ما مقصود کسب پاکیزه است. فرمود:

علیّ بن الحسین‌علیهما السلام می‌فرمود: حلال قوت برگزیدگان الهی است.

سپس فرمود: بگو: أَسْأَلُکَ مِنْ رِزْقِکَ الْواسِعِ.⁽¹⁾

خداوندا؛ از تو روزی واسع و فراوان می‌خواهم.

ص: 381

1) 61. جامع أحادیث الشیعة: 376/19 بحار الأنوار: 2/103 ح 4 )با تفاوت در راوی حدیث(.

دعا هنگام رسیدن نعمت و کم‌شدن رزق و وارد شدن حزن و اندوه

حضرت امام رضاعلیه السلام از رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم روایت کرده‌اند که فرمود:

هر کس خدا به او نعمتی مرحمت می‌کند باید خداوند تبارک و تعالی را سپاس‌گوید و هر کس روزی بر او به کُندی برسد باید استغفار کند و از خدا آمرزش‌گناهانش را بخواهد و هر کس امری او را غمناک نموده باشد باید بگوید:

لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ.⁽¹⁾

هیچ توانائی و نیروئی جز به سبب خداوند نیست.

دعا برای طلب روزی

برادر دعبل خزاعی گوید: سرورم حضرت علیّ بن موسی الرّضاعلیه السلام فرمود:

پدرم حضرت موسی بن جعفرعلیهما السلام فرمود: پدرم حضرت جعفر بن محمّدعلیهما السلام از پدرش حضرت محمّد بن علی‌علیهما السلام روایت کرده است که فرمود: هنگامی که‌صبح کردی بگو:

أَللَّهُمَّ اجْعَلْ لی سَهْماً وافِراً

خداوندا؛ برای من سهم فراوانی قرار بده

فی کُلِّ حَسَنَةٍ أَنْزَلْتَها مِنَ السَّمآءِ

در هر خیری که امروز از آسمان

ص: 382

1) 62. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 45/2 صحیفة الإمام الرضاعلیه السلام: 258.

‌إِلَی الْأَرْضِ فی هذَا الْیَوْمِ

به سوی زمین فرستادی

وَاصْرِفْ عَنّی کُلَّ مُصیبَةٍ أَنْزَلْتَها مِنَ السَّمآءِ إِلَی الْأَرْضِ فی هذَا الْیَوْمِ

و از من دور گردان هر مصیبت و بلائی را که امروز از آسمان به سوی زمین نازل کنی

وَعافِنی مِنْ طَلَبِ ما لَمْ تُقَدِّرْ لی مِنْ رِزْقٍ

‌و مرا معاف بدار از جستجوی آنچه رزق و روزی که برایم مقدّر نفرموده‌ای ‌

وَما قَدَّرْتَ لی مِنْ رِزْقٍ فَسُقْهُ إِلَیَّ فی

‌و آنچه از روزی برایم مقدّر فرموده‌ای

یُسْرٍ مِنْکَ وَعافِیَةٍ «امینَ» سه مرتبه.⁽¹⁾

با آسانی و عافیت به سوی من بفرست اجابت فرما.

گفتن اذان برای رفع فقر

از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است که فرمود:

شخصی به امام صادق‌علیه السلام از فقر و ناداری خود شکایت کرد امام‌علیه السلام فرمود:هرگاه صدای اذان را شنیدی به همراه مؤذّن اذان بگو همانطور که او می‌گوید.⁽²⁾

دستور برای برکت مال

محمّد بن مسلم از امام باقر یا امام صادق‌علیهما السلام روایت کرده است که فرمود:

هنگامی که کالائی خریداری نمودی سه بار تکبیر بگو و سپس این دعا را بخوان:

ص: 383

1) 63. جامع أحادیث الشیعة: 527/19 مستدرک الوسائل: 382/5 و در بحار الأنوار: 249/86 با اختلاف.

2) 64. مکارم الأخلاق: 150/2 بحار الأنوار: 295/95.

أَللَّهُمَّ إِنِّی اشْتَرَیْتُهُ أَلْتَمِسُ فیهِ مِنْ خَیْرِکَ

خداوندا؛ من این کالا را خریده‌ام در آن خیر تو را می‌جویم

فَاجْعَلْ لی فیهِ خَیْراً.

پس برای من در آن خیر و خوبی قرار بده.

أَللَّهُمَّ إِنِّی اشْتَرَیْتُهُ أَلْتَمِسُ فیهِ مِنْ فَضْلِکَ.

خداوندا؛ من این جنس را خریداری نموده‌ام و در آن فضل و احسان تو را می‌طلبم.

تا آخر حدیث سپس گفت:

و سیره حضرت امام رضاعلیه السلام چنین بود که بر روی کالائی که تهیّه می‌کرد می‌نوشت:

«بَرَکَةً لَنا»؛ «برکت برای ما باشد».⁽¹⁾

دعای دیگر در هر روز برای برطرف‌شدن فقر

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمودند: هر کس روزی صد مرتبه بگوید:

«لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ الْمَلِکُ الْحَقُّ الْمُبینُ»

«نیست خدایی جز خداوندی که مالک و حقّ آشکار است».

به سبب آن بی‌نیازی به سوی او جلب می‌شود و تنگدستی از او دور می‌گردد و درب جهنّم به او بسته می‌شود و درب بهشت به سوی او گشوده می‌شود.⁽²⁾

ص: 384

1) 65. وسائل الشیعة: 304/12.

2) 66. صحیفة الإمام الرّضاعلیه السلام: 288.

دعا برای حفظ چیزی که خریداری‌شده

این روایت به حضرت امام رضاعلیه السلام منسوب است:

هرگاه متاع کالا کنیز و یا چهارپائی خریدی بگو:

أَللَّهُمَّ إِنِّی اشْتَرَیْتُهُ أَلْتَمِسُ فیهِ مِنْ رِزْقِکَ

‌خداوندا؛ من این را خریده‌ام و در آن روزی تو را می‌طلبم ‌

فَاجْعَلْ لی فیهِ رِزْقاً.

پس برای من در آن رزق و روزی قرار بده.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَلْتَمِسُ فیهِ فَضْلَکَ

خداوندا؛ من در آن فزونی و لطف تو را می‌طلبم

فَاجْعَلْ لی فیهِ فَضْلاً.

پس برای من در آن فزونی قرار بده

أَللَّهُمَّ إِنّی أَلْتَمِسُ فیهِ مِنْ خَیْرِکَ وَبَرَکَتِکَ وَسِعَةِ رِزْقِکَ ‌

خداوندا؛ در آن از خیر و برکت و روزی گسترده‌ات التماس می‌کنم

فَاجْعَلْ لی فیهِ رِزْقاً واسِعاً

پس برای من در آن روزی گسترده

وَرِبْحاً طَیِّباً

و راحتی و آسایش خوش‌آیند

هَنیئاً مَرِیّاً.

گوارا و دلپذیر قرار بده.

و این کلمات را سه مرتبه تکرار کن.⁽¹⁾

دعا برای حفظشدن مال از تلف‌شدن و...

این روایت نیز به حضرت امام رضاعلیه السلام منسوب است:

هر گاه خواستی کالای خود را در حفظ و حراست بداری آیة الکرسی بخوان وبنویس و آن را در وسط کالا قرار بده و نیز بنویس:

ص: 385

1) 67. بحار الأنوار: 173/76 فقه الرّضاعلیه السلام: 399.

«وَجَعَلْنا مِنْ بَیْنِ أَیْدیهِمْ سَدّاً وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدّاً فَأَغْشَیْناهُمْ فَهُمْ

«ما پیش روی آنان سدّی و پشت سرشان سدّی نهاده‌ایم و دیدگانشان را پوشانیده‌ایم که‌لایُبْصِرُونَ»⁽¹⁾

لاضَیْعَةَ عَلی ما حَفِظَهُ‌اللَّهُ «فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِیَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلّا هُوَ

نمی‌بینند» آنچه را خدا حفظ کند تباه نمی‌گردد «پس اگر روی گرداندند بگو: خدا مرا بس است هیچ معبودی جز او نیست

عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ

بر او توکّل کردم و او پروردگار عرش باعظمت است

وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظیمِ⁽²⁾.‌

)پس اگر چنین کنی( آن را در حفظ و حراست قرار داده‌ای اگر خدا بخواهد و به‌آن به اذن و فرمان پروردگار بدی نرسد.⁽³⁾

ص: 386

1) 68. سوره یس آیه 9.

2) 69. سوره توبه آیه 129.

3) 70. بحار الأنوار: 174/76 فقه الرّضاعلیه السلام: 400.

بخش هیجدهم

هشت دعای مهمّ

که حضرت امام رضاعلیه السلام خوانده‌اند

در این بخش هشت دعای مهمّ که حضرت امام رضاعلیه السلام آن‌ها را خوانده‌اند نقل‌می‌کنیم:

دعای توحید

أَللَّهُمَّ إِنَّکَ کُنْتَ قَبْلَ الْأَزْمانِ

خداوندا؛ تو پیش از زمان‌ها

وَقَبْلَ الْکَوْنِ وَالْکَیْنُونِیَّةِ وَالْکآئِنِ

و پیش از وجود و ایجاد و موجود بوده‌ای

وَعَلِمْتَ بِما تُریدُ أَنْ تُکَوِّنَ قَبْلَ تَکوینِ الْأَشْیآءِ

و پیش از به وجودآوردن موجودات به آنچه می‌خواستی هستی بخشی علم و آگاهی داشتی

وَکانَ عِلْمُکَ السَّابِقُ فیما تُریدُ أَنْ تُکَوِّنَ قَبْلَ التَّکْوینِ وَالْعِلْمِ

و علم تو پیشی داشته در مورد آنچه می‌خواهی به وجود آوری پیش از آفرینش و علم

فَعِلْمُکَ دآئِبَةٌ غَیْرُ مُکْتَسَبٍ.

پس علم و دانش تو پیوسته با تو بوده و اکتسابی نیست که بدست آورده باشی.

لَمْ تَزَلْ کُنْتَ عالِماً مَوْجُوداً

تو همواره وجود داشته‌ای در حالی‌که عالم بوده‌ای

ص: 387

وَالْجَهْلُ عَنْکَ نافِیاً

و جهل و نادانی از ساحت مقدّس تو منتفی و دور است

فَأَنْتَ بادِی الْأَبَدِ

تو آغازگر ابدی

وَقادِمُ الْأَزَلِ ‌

و آینده ازلی

‌ وَدآئِمُ الْقِدَمِ

و همیشگی دیرینه هستی

لاتُوصَفُ بِصِفاتٍ

به صفات توصیف نمی‌شوی

وَلاتُنْعَتُ بِوَصْفٍ ‌

و به وصفی صفت‌آورده نمی‌گردی

وَلاتُلْحَقُ بِالْحَواسِّ

و با حواسّ به تو نمی‌توان رسید

وَلاتُضْرَبُ فیکَ الْأَمْثالُ

و در مورد تو نمی‌توان مثال زد

وَلاتُقاسُ بِقِیاسٍ

و به مقیاسی قیاس

وَلاتُحَدُّ وبِحُدُودٍ

محدود نمی‌شوی

لَیْسَ لَکَ مَکانٌ یُعْرَفُ

مکان شناخته‌شده‌ای برایت نیست

وَلا لَکَ مَوْضِعٌ یُنالُ

به حدّی و جایگاهی که بتوان به آن دست یافت نداری ‌

لا فَوْقَکَ مُنْتَهی

نه بالای تو را منتهایی است

وَلا عَنْکَ انْتِهآءٌ

و نه تو را نهایتی است

وَلا خَلْفَکَ إِدْراکٌ

و نه از پشت سر قابل ادراک هستی

‌ وَلا أَمامَکَ مُصادِفٌ ‌

و نه برابر با چیزی برخورد می‌کنی؛

بَلْ أَیْنَ تَوَجَّهَ الْواجِهُونَ فَأَنْتَ هُناکَ لَمْ تَزَلْ

بلکه هر کجا روی‌آورنده‌ای به تو روی آورد تو آنجا همیشه هستی

لایُحیطُ بِکَ الْأَشْیآءُ

هیچ چیز تو را احاطه نمی‌کند

بَلْ تُحیطُ بِالْأَشْیآءِ مُحْتَوٍ بِها

بلکه تو هر چیزی را احاطه کرده و در بر گرفته‌ای

مُحْتَجَبٌ عَنْ رُؤْیَةِ الْمَخْلُوقینَ

از دیدن آفریدگان پوشیده و پنهانی

وَهُمْ عَنْکَ غَیْرُ مُحْتَجَبینَ

و آنان از تو پنهان و پوشیده نیستند

تَری وَلاتُری

ی‌بینی و دیده نمی‌شوی

وَأَنْتَ فِی الْمَلَإِ الْأَعْلی

مو تو در جایگاه برتری

تَسْمَعُ وَتَری

می‌شنوی و می‌بینی

وَتَعْلَمُ ما یُخْفی وَأَخْفی ‌

و آنچه پنهان می‌شود و پنهان است می‌دانی

فَتَبارَکْتَ وَتَعالَیْتَ عَمَّا یَقُولُونَ عُلُوّاً کَبیراً. ⁽¹⁾

تو پاک و منزّه و بزرگ و برتری از آنچه )مردم( می‌گویند برتریِ بزرگ.

ص: 388

1) 71. بحار الأنوار: 357/95.

دعای مهمّی در عظمت خداوند

شیخ صدوق‌رحمه الله به سند خود از بعضی از اصحاب روایت کرده است که گفت:

حضرت امام رضاعلیه السلام به قبری از قبرهای اهل بیتش مرورش افتاد دست مبارک برروی آن قبر نهاد سپس این دعا را خواند:

إَلهی بَدَتْ قُدْرَتُکَ وَلَمْ تَبْدُ هَیْئَةٌ

خدای من؛ قدرت و توانائی تو ظاهر گشت و برایت کیفیّت و شکل و صورتی آشکار نشد

فَجَهَلُوکَ وَقَدَّرُوکَ

پس نشناختند تو را و برایت اندازه معیّن کردند

وَالتَّقْدیرُ عَلی غَیْرِ ما بِهِ وَصَفُوکَ ‌

و فرض و اندازه بر غیر آن چیزی است که به آن تو را وصف کردند

وَإِنّی بَری‌ءٌ یا إِلهی مِنَ الَّذینَ بِالتَّشبیهِ طَلَبُوکَ

و براستی من بیزارم - ای پروردگارم – از کسانی که تو را با تشبیه می‌جویند

لَیْسَ کَمِثْلِکَ شَیْ‌ءٌ. ‌

هیچ چیزی همانند تو نیست.

إِلهی وَلَنْ یُدْرَکُوکَ وَظاهِرُ ما بِهِمْ مِنْ نِعَمِکَ دَلیلُهُمْ عَلَیْکَ ‌

خدایا؛ هرگز تو را درنمی‌یابند و آنچه از نعمت‌هایت برای ایشان ظاهر است آن‌ها را بر تو دلالت می‌کنند

‌ لَوْ عَرَفُوکَ وَفی خَلْقِکَ یا إِلهی

اگر تو را بشناسند و در آفریدگانت ای خدای من؛

مَنْدُوحَةً إِنْ یَتَناوَلُوکَ بَلْ سَوَّوْکَ بِخَلْقِکَ فَمِنْ ثَمَّ لَمْ- یَعْرِفُوکَ

• راه فراخ و گسترده هست اگر به تو برسند ولی آن‌ها تو را با مخلوقاتت مساوی دانستند و از آنجا است که تو را نشناختند

‌وَاتَّخَذُوا بَعْضَ ایاتِکَ رَبّاً

و بعضی از آیات و نشانه‌هایت را پروردگار گرفتند

فَبِذلِکَ وَصَفُوکَ ‌

و به آن جهت تو را توصیف کردند

فَتَعالَیْتَ رَبّی عَمَّا بِهِ الْمُشَبِّهَةُ نَعَتُوکَ.⁽¹⁾

تو بلندمرتبه و برتری پروردگارم؛ از آنچه تشبیه‌کنندگان تو را به آن وصف نمودند.

ص: 389

1) 72. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 95/1 و در بحار الأنوار: 181/94 ح 9 با اختلاف.

دعای مهمّ دیگری از حضرت امام رضاعلیه السلام

این دعا را حضرت امام رضاعلیه السلام در قنوت نماز برای نفرین نمودن به مأمون‌خواندند:

أَللَّهُمَّ یا ذَا الْقُدْرَةِ الْجامِعَةِ

خداوندا؛ ای کسی که دارای قدرتی فراگیر

وَالرَّحْمَةِ الْواسِعَةِ

و رحمتی گسترده

وَالْمِنَنِ الْمُتَتابِعَةِ

و احسان‌های پیاپی

وَالْالآءِ الْمُتَوالِیَةِ

و نعمت‌های مستمرّ و الطاف زیبا

وَالْأَیادِی الْجَمیلَةِ

و بخشش‌های فراوان است

وَالْمَواهِبِ الْجَزیلَةِ

‌ یا مَنْ لایُوصَفُ بِتَمْثیلٍ

ای کسی که نمی‌توان او را با مثال‌زدن توصیف نمود

وَلایُمَثَّلُ بِنَظیرٍ

و با نظیرآوردن برایش مثال زد

وَلایُغْلَبُ بِظَهیرٍ ‌

و با مددکار و پشتیبان او را شکست داد ‌

یا مَنْ خَلَقَ فَرَزَقَ

ای کسی که آفرید و روزی داد

وَأَلْهَمَ فَأَنْطَقَ

و الهام نمود پس به سخن درآورد

وَابْتَدَعَ فَشَرَعَ

و نوآوری کرد پس شروع نمود

وَعَلا فَارْتَفَعَ

و برتری یافت و رفیع گردید

وَقَدَّرَ فَأَحْسَنَ

و اندازه‌گیری نمود و نیکو اندازه‌گیری کرد

وَصَوَّرَ فَأَتْقَنَ

و صورت‌آفرینی کرد و آن را استوار و متقن گردانید

وَاحْتَجَّ فَأَبْلَغَ

و دلیل و حجّت آورد و آن را رسا گردانید

وَأَنْعَمَ فَأَسْبَغَ

و نعمت بخشید و آن را کامل گردانید

‌ وَأَعْطی فَأَجْزَلَ

و عطا نمود و آن را فراوان ساخت

وَمَنَحَ فَأَفْضَلَ.

و بخشش نمود و آن را افزون گردانید.

یا مَنْ سَما فِی الْعِزِّ فَفاقَ خَواطِفَ الْأَبْصارِ ‌

ای کسی که در عزّت اوج گرفته و برتر از پرتو دیدگان است

وَدَنا فِی اللُّطْفِ فَجازَ هَواجِسَ الْأَفْکارِ

و در لطف و لطافت نزدیک گشته و والاتر از خطور افکار و اندیشه‌ها است ‌

یا مَنْ تَفَرَّدَ بِالْمُلْکَ فَلا نِدَّ لَهُ فی مَلَکُوتِ سُلْطانِهِ

ای کسی که در پادشاهی یگانه است و برایش در فرمانروائی و سلطنت شریکی نیست

وَتَوَحَّدَ فی کِبْرِیآئِهِ فَلا ضِدَّ لَهُ فی جَبَرُوتِ شَأْنِهِ ‌

و در کبریائی بی‌همتا است و برای او در عظمت شأنش مخالفی نیست

ص: 390

یا مَنْ حارَتْ فی کِبْرِیآءِ هَیْبَتِهِ دَقآئِقُ لَطآئِفِ الْأَوْهامِ ‌

ای کسی که در بزرگی هیبت او اوهام و اندیشه‌ها سرگردان است ‌

وَانْحَسَرَتْ دُونَ إِدْراکِ عَظَمَتِهِ خَطآئِفُ أَبْصارِ الْأَنامِ.

و برای درک عظمتش دیدگان مردم درمانده است.

یا عالِمَ خَطَراتِ قُلُوبِ الْعالَمینَ ‌

ای کسی که از خطورات دل‌های آدمیان آگاه و نسبت به

وَشاهِدَ لَحَظاتِ أَبْصارِ النَّاظِرینَ

زیرچشمی‌های بینندگان گواه است

یا مَنْ عَنَتِ الْوُجُوهُ لِهَیْبَتِهِ ‌

ای کسی که چهره‌ها در برابر هیبت او به خاک افتاده و گردن‌ها در برابر عظمت و جلالت و بزرگی او فرود آمده

وَخَضَعَتِ الرِّقابُ لِعَظَمَتِهِ وَجَلالَتِهِ

‌و دل‌ها از ترس او به لرزه درآمده

وَوَجِلَتِ الْقُلُوبُ مِنْ خیفَتِهِ

وَارْتَعَدَتِ الْفَرآئِصُ مِنْ فَرَقِهِ. ‌

و از بیم او بندهای بدن دچار رعشه گردیده.

یا بادِئُ یا بَدیعُ یا قَوِیُّ یا مَنیعُ یا عَلِیّ رَفیعُ

ای آغازگر؛ ای پدیدآورنده؛ ای توانا؛ ای بازدارنده؛ ای بلندمرتبه؛یا ای بلندپایه؛

صَلِّ عَلی مَنْ شُرِّفَتِ الصَّلاةُ بِالصَّلاةِ عَلَیْهِ ‌

درود فرست بر کسی که نماز با صلوات بر او شرافت یافت

وَانْتَقِمْ لی مِمَّنْ ظَلَمَنی

و انتقام بگیر از کسی که به من ستم روا داشته

وَاسْتَخَفَّ بی

و مرا کوچک شمرده

وَطَرَدَ الشّیعَةَ عَنْ بابی

و شیعیان را از درگاه من رانده

وَأَذِقْهُ مَرارَةَ الذُّلِّ وَالْهَوانِ کَما أَذاقَنیها

‌ و به او تلخی ذلّت و پستی را بچشان همان‌گونه که به من چشانید

وَاجْعَلْهُ طَریدَ الْأَرْجاسِ وَشَریدَ الْأَنْجاسِ

و او را آواره‌شده ناپاکان و آواره‌شده تبه‌کاران قرار بده.

وَالْحَمْدُ للَّهِِ رَبِّ الْعالَمینَ

‌و سپاس و ستایش سزاوار خداوندی است که پروردگار جهانیان است

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ.⁽¹⁾

) و درود و رحمت خداوند بر حضرت( محمّد و آل پاک و پاکیزه‌اش باد.

ص: 391

1) 73. مهج الدعوات: 459 المصباح: 390 البلد الأمین: 655 بحار الأنوار: 257/85.

دعای حمد و شکرگزاری

ریّان می‌گوید: شنیدم حضرت امام رضاعلیه السلام کلماتی را می‌خواند من آن‌ها را حفظکردم و در هیچ دشواری آن‌ها را نخواندم مگر این‌که خداوند برایم گشایش فراهم‌نمود و آن دعا این است:

أَللَّهُمَّ أَنْتَ ثِقَتی فی کُلِّ کَرْبٍ

خداوندا؛ تو در هر گرفتاری مایه اطمینان و آرامش من هستی

وَأَنْتَ رَجآئی فی کُلِّ شِدَّةٍ

و تو در هر سختی اُمید من می‌باشی

وَأَنْتَ لی فی کُلِّ أَمْرٍ نَزَلَ بی ثِقَةٌ وَعُدَّةٌ ‌

و تو در هر کاری که بر من وارد شود وسیله اطمینان و کمک من هستی

‌ کَمْ مِنْ کَرْبٍ یَضْعَفُ عَنْهُ الْفُؤادُ

چه بسیار است گرفتاری که قلب در آن سست و ضعیف می‌گردد

وَتَقِلُّ فیهِ الْحیلَةُ وَتَعْیی فیهِ الْاُمُورُ ‌

و راه چاره در آن کم می‌گردد و کارها در آن به دشواری می‌رسد

وَیَخْذُلُ فیهِ الْبَعیدُ وَالْقَریبُ وَالصَّدیقُ

و دور و نزدیک و دوست در آن خوار می‌گردند

وَیَشْمُتُ فیهِ الْعَدُوُّ ‌

و دشمن در آن شماتت می‌کند

أَنْزَلْتُهُ بِکَ

من آن را به دربارت آورده

وَشَکَوْتُهُ إِلَیْکَ

و از آن به تو شکایت نمودم

راغِباً إِلَیْکَ فیهِ عَمَّنْ سِواکَ ‌

از دیگران در آن گرفتاری به سوی تو میل کردم ‌

فَفَرَّجْتَهُ وَکَشَفْتَهُ وَکَفَیْتَنیهِ

پس آن سختی را گشایش داده و آن را برطرف نموده و مرا از آن کفایت نمودی

فَأَنْتَ وَلِیُّ کُلِّ نِعْمَةٍ

پس تو سرپرست هر نعمتی هستی

وَصاحِبُ کُلِّ حاجَةٍ

و صاحب هر حاجتی می‌باشی

وَمُنْتَهی کُلِّ رَغْبَةٍ

و نهایت هر میلی می‌باشی

فَلَکَ الْحَمْدُ کَثیراً

پس حمد بسیار برای تو باد

وَلَکَ الْمَنُّ فاضِلاً

و منّت زیاد از برای توست

بِنِعْمَتِکَ تَتِمُّ الصَّالِحاتِ

نعمت تو کارهای شایسته کامل می‌شود.

یا مَعْرُوفاً بِالْمَعْرُوفِ مَعْرُوفٌ

ای شناخته‌شده‌ای که به بخشش مال شناخته‌شده‌ای؛ ‌

ص: 392

وَیا مَنْ‌به هُوَ بِالْمَعْرُوفِ مَوْصُوفٌ ‌

و ای کسی که او به این وصف توصیف شده است؛

‌ أَنِلْنی مِنْ مَعْرُوفِکَ مَعْرُوفاً تُغْنینی بِهِ عَنْ مَعْرُوفِ مِنْ سِواکَ

از مال خود آن‌گونه به من بده که از مال غیر تو بی‌نیاز گردم

بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.⁽¹⁾

به رحمت خودت ای رحم‌کننده‌ترین رحم‌کنندگان.

دعای مهمّی برای عافیت و عاقبت بخیر شدن

احمد بن موسی بن سعد گوید: با حضرت امام رضا علیه السلام در طواف بودم چون برابررکن یمانی قرار گرفتیم امام‌علیه السلام دست‌های مبارک

خود را بالا برد و عرض کرد:

یا اَللَّهُ یا وَلِیَّ الْعافِیَةِ

ای خدا؛ ای عهده‌دار عافیت؛

وَیا خالِقَ الْعافِیَةِ

و ای آفریننده عافیت؛

وَیا رازِقَ الْعافِیَةِ

و ای روزی‌دهنده عافیت؛

وَالْمُنْعِمُ بِالْعافِیَةِ

و نعمت‌دهنده با عافیت

وَالْمُتَفَضِّلُ بِالْعافِیَةِ عَلَیَّ وَعَلی جَمیعِ خَلْقِکَ

و لطف‌کننده با عافیت بر من و بر تمام آفریدگانت

یا رَحْمنَ الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ وَرَحیمَهُما

‌ای مهربان و رحم‌کننده در دنیا و آخرت؛ )به رحمت عامّ و خاصّ خود( ‌

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَارْزُقْنَا الْعافِیَةَ

و روزی ما گردان عافیت را

وَدَوامَ الْعافِیَةِ

و دوام عافیت را

وَتَمامَ الْعافِیَةِ

و همه عافیت را

وَشُکْرَ الْعافِیَةِ فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.⁽²⁾

و شکر عافیت را در دنیا و آخرت ای مهربانترین مهربانان.

ص: 393

1) 74. بحار الأنوار: 187/95.

2) 75. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 15/2 الإقبال: 465 وسائل الشیعة: 417/9 بحار الأنوار: 137/98. در «الإقبال» فرموده‌است: این دعا بعد از دو رکعت نماز در شب نوزدهم ماه مبارک رمضان خوانده شود بنابراین مربوط به طواف نیست.

ادعای تنزیه خداوند

شیخ صدوق‌رحمه الله به سند خود از فضل بن شاذان روایت کرده است که گفت: ازحضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام شنیدم که در دعایش می‌خواند:

سُبْحانَ مَنْ خَلَقَ الْخَلْقَ بِقُدْرَتِهِ

پاک و منزّه است کسی که آفرینش را به قدرت خویش آفرید

وَأَتْقَنَ ما خَلَقَ بِحِکْمَتِهِ

‌و آنچه آفرید به حکمت خویش متقن و استوار گردانید

کُلَّ شَیْ‌ءٍ مِنْهُ مَوْضِعَهُ بِعِلْمِهِ

و هر چیزی را به علم و دانش خویش در جای خودش قرار داد

سُبْحانَ مَنْ یَعْلَمُ خآئِنَةَ الْأَعْیُنِ‌ وَوَضَعَ وَما تُخْفِی الصُّدُورُ

پاک و منزّه است کسی که خیانت چشم‌ها و آنچه را که سینه‌ها پنهان می‌کنند می‌داند

وَلَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ‌ءٌ

مثل و مانند او نیست

وَهُوَ السَّمیعُ الْبَصیرُ.⁽¹⁾و هیچ چیز و او شنوا و بینا است.

صلوات مهمّ حضرت امام رضا علیه السلام

مرحوم سیّد بن طاووس این صلوات را از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل کرده است:

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ فِی الْأَوَّلینَ

خداوندا؛ بر محمّد و آل او درود فرست در میان پیشینیان

وَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ فِی الْاخِرینَ

و بر محمّد و آل او درود فرست در میان آیندگان

وَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ فِی الْمَلَإِ الْأَعْلی

و بر محمّد و آل او درود فرست در میان آسمانیان و فرشتگان

وَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ فِی النَّبِیّینَ وَالْمُرْسَلینَ.

و بر محمّد و آل او درود فرست در میان پیامبران و رسولان.

ص: 394

1) 76. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 97/1 بحار الأنوار: 179/94.

أَللَّهُمَّ أَعْطِ مُحَمَّداً صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ الْوَسیلَةَ وَالشَّرَفَ وَالْفَضیلَةَ)

خداوندا؛ به حضرت( محمّد - که درود تو بر او و آل او باد - وسیله )مرتبه بلند آن حضرت در بهشت( بزرگی و سربلندی و برتری

‌وَالدَّرَجَةَ الْکَبیرَةَ. أَللَّهُمَّ إِنّی امَنْتُ بِمُحَمَّدٍ ‌

و مرتبه والا عطا کن. خداوندا؛ من به )حضرت( محمّد -

صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ وَسَلَّمَ

که درود و سلام تو بر او و آل او باد -

وَلَمْ أَرَهُ فَلاتَحْرِمْنی یَوْمَ الْقِیامَةِ رُؤْیَتَهُ

‌ ایمان آوردم در حالی که او را ندیده‌ام

وَارْزُقْنی صُحْبَتَهُ

پس مرا از دیدار او در روز قیامت محروم مفرما

وَتَوَفَّنی عَلی مِلَّتِهِ

و همدمی و همنشینی با او را به من روزی کن

وَاسْقِنی مِنْ حَوْضِهِ مَشْرَباً رَوِیّاً

و مرا بر دین و آیین او بمیران

لا أَظْمَأُ بَعْدَهُ أَبَداً

به گونه‌ای که پس از آن هرگز تشنه و از حوض و آبشخور پربرکت او سیراب گردان؛

إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ. ‌

نشوم که تو بر هر چیز توانائی.

‌ أَللَّهُمَّ کَما امَنْتُ بِمُحَمَّدٍ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَالِهِ

خداوندا؛ همان‌گونه که)حضرت( محمّد - که درود و صلوات تو بر او و آل او باد - ایمان آوردم ‌

وَلَمْ أَرَهُ فَعَرِّفْنی فِی الْجِنانِ‌به وَجْهَهُ.

و در حالی که او را ندیده‌ام پس در بهشت چهره مبارکش را به من بشناسان.

أَللَّهُمَّ بَلِّغْ رُوحَ مُحَمَّدٍ عَنّی تَحِیَّةً کَثیرَةً وَسَلاماً.⁽¹⁾خداوندا؛ به روح پاک )حضرت( محمّد از طرف من سلام و درود فراوان برسان.

دعای مهمّ حضرت امام رضاعلیه السلام در لعن

سیّد بن طاووس‌رحمه الله گوید: ما این دعا را به سند خود از سعد بن عبداللَّه در کتاب«فضل الدعاء» روایت کرده‌ایم.

محمّد بن اسماعیل بن بزیع و سلیمان بن جعفر گویند: ما بر حضرت امام رضاعلیه السلام‌وارد شدیم در حالی‌که آن حضرت در سجده شکر بود و آن را طولانی کرد هنگامی‌که سر از سجده برداشت به ایشان عرض کردیم: سجده را طولانی نمودید فرمود:

ص: 395

1) 77. إقبال الأعمال: 458 بحار الأنوار: 130/98.

هر کس این دعا را در سجده شکر بخواند مانند کسی است که در روز بدر به‌همراه رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم به طرف دشمنان تیر رها کرده است.

عرض کردیم: اجازه می‌دهید آن را یادداشت کنیم.

حضرت فرمود:

بلی؛ هر گاه سجده شکر نمودید بگویید:

أَللَّهُمَّ الْعَنِ اللَّذَیْنِ بَدَّلا دینَکَ وَغَیَّرا نِعْمَتَکَ وَاتَّهَما رَسُولَکَ‌

خداوندا؛ لعنت کن آن دو نفری را که دین تو را دگرگون کردند و نعمتت را تغییر دادند و رسول تو را

صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ وَخالَفا مِلَّتَکَ وَصَدَّا عَنْ سَبیلِکَ

که درود خدا بر او و آل او باد - متّهم ساختند و با آیین تو مخالفت نمودند و راهت را بستند

وَکَفَر الآءَکَ

و کفران نعمت‌هایت کردند

وَرَدَّا عَلَیْکَ کَلامَکَ

و کلام تو را رد کرده و نپذیرفتند

وَاسْتَهْزَءا بِرَسُولِکَ ‌

و پیامبرت را به مسخره گرفتند و پسر

وَقَتَلَا ابْنَ نَبِیِّکَ

وَحَرَّفا کِتابَکَ وَجَحَدا ایاتِکَ وَسَخِرا بِایاتِکَ وَاسْتَکْبَرا

پیغمبرت را کشتند و کتابت را تحریف کردند و آیات تو را انکار کردند و نشانه‌های تو را مسخره نمودند

وعَنْ عِبادَتِکَ وَقَتَلا أَوْلِیآءَکَ وَجَلَسا فی مَجْلِسٍ لَمْ یَکُنْ لَهُما

از عبادت تو سرپیچی کردند و اولیاء و دوستانت را کشتند و در جایگاهی نشستند که هرگز

بِحَقٍّ وَحَمَلَا النَّاسَ عَلی أَکْتافِ الِ مُحَمَّدٍ. أَللَّهُمَّ الْعَنْهُما لَعْناً

سزاوار نبودند و مردم را بر دوش آل محمّد سوار کردند. خداوندا؛ آن دو را لعنت کن؛

لعنتی‌یَتْلُو بَعْضُهُ بَعْضاً وَاحْشُرْهُما وَأَتْباعَهُما إِلی جَهَنَّمَ زُرْقاً. ‌

متّصل و پی‌درپی و آن‌ها را با پیروان‌شان به جهنّم واصل گردان در حالی‌که از وحشت چشمان‌شان به کبودی مایل باشد. خداوندا؛

أَللَّهُمّ إِنَّا نَتَقَرَّبُ إِلَیْکَ بِاللَّعْنَةِ لَهُما وَالْبَرآئَةِ مِنْهُما فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ.

ما با لعنت آن‌ها و بیزاری از آن دو در دنیا و آخرت به تو تقرّب می‌جوییم.

أَللَّهُمَّ الْعَنْ قَتَلَةَ أَمیرِ الْمُؤْمِنینَ وَقَتَلَةَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ وَابْنِ‌

خداوندا؛ لعنت کن کشندگان امیر مؤمنان و کشندگان حسین فرزند علی و فرزند

ص: 396

فاطِمَةَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ وَسَلَّمَ. أَللَّهُمَّ زِدْهُما

فاطمه دختر پیامبر خدا را که درود و سلام خدا بر او و آل او باد. خداوندا؛ بیفزا به آن دو نفر

عَذاباً فَوْقَ عَذابٍ وَهَواناً فَوْقَ هَوانٍ وَذُلًّا فَوْقَ ذُلٍّ وَخِزْیاً

عذاب را روی عذاب و خواری روی خواری و ذلّت روی ذلّت و رسوایی

‌فَوْقَ خِزْیٍ. أَللَّهُمَّ دُعَّهُما فِی النَّارِ دَعّاً وَأَرْکِسْهُما فی أَلیمِ‌

روی رسوایی. خداوندا؛ آن دو را با خشم و تندی و با سرافکندگی به طرف آتش بکشان و در کیفر

عِقابِکَ رَکْساً. أَللَّهُمَّ احْشُرْهُما وَأَتْباعَهُما إِلی جَهَنَّمَ زُمَراً.

و عذاب دردناکت سرنگون کن. خداوندا؛ آن دو و پیروان‌شان را گروه گروه در جهنّم محشور فرما.

أَللَّهُمَّ فَرِّقْ جَمْعَهُمْ وَشَتِّتْ أَمْرَهُمْ وَخالِفْ بَیْنَ کَلِمَتِهِمْ وَبَدِّدْ

خداوندا؛ جمع آنان را پراکنده و کارشان را دچار پریشانی فرما و اختلاف بین آنان بینداز وجَماعَتَهُمْ وَالْعَنْ أَئِمَّتَهُمْ وَاقْتُلْ قادَتَهُمْ وَسادَتَهُمْ وَکُبَرآئَهُمْ

جماعت آنان را درهم بریز و پیشوایان آنان را لعنت کن و فرماندهان و سروران و بزرگان آنان را به قتل برسان

وَالْعَنْ رُؤَسآئَهُمْ وَأَکْسِرْ رایَتَهُمْ وَأَلْقِ الْبَأْسَ بَیْنَهُمْ وَلاتُبْقِ‌

و سران ایشان را لعنت کن و پرچم‌شان را سرنگون ساز و ناراحتی و عذاب را بین آنان بیفکن و

مِنْهُمْ دَیَّاراً. أَللَّهُمَّ الْعَنْ أَباجَهْلٍ وَالْوَلیدَ لَعْناً یَتْلُو بَعْضُهُ بَعْضاً

از ایشان کسی را باقی مگذار. خداوندا؛ ابوجهل و ولید را لعنت کن لعنتی پیوسته که یکی پس از دیگری‌وَیتْبَعُ بَعْضُهُ بَعْضاً. أَللَّهُمَّ الْعَنْهُما لَعْناً یَلْعَنُهُما بِهِ کُلُّ مَلَکٍ‌

و یکی در پی دیگری باشد. خداوندا؛ آن دو را لعنت کن لعنتی که به آن هر فرشته‌

مُقَرَّبٍ وَکُلُّ نَبِیٍّ مُرْسَلٍ وَکُلُّ مُؤْمِنِ‌نِ امْتَحَنْتَ قَلْبَهُ لِلْإیمانِ.

مقرّبی و هر پیامبر مرسلی و هر مؤمنی که قلبش را برای ایمان آزموده‌ای آن دو را لعنت کنند.

أَللَّهُمَّ الْعَنْهُما لَعْناً یَتَعَوَّذُ مِنْهُ أَهْلُ النَّارِ. أَللَّهُمَّ الْعَنْهُما لَعْناً

خداوندا؛ آن دو را لعنت کن لعنتی که اهل آتش از آن به خدا پناه برند. خداوندا؛ آن دو را لعنت کن به لعنتی که

‌لَمْ یَخْطُرْ لِأَحَدٍ بِبالٍ. أَللَّهُمَّ الْعَنْهُما فی مُسْتَسِرِّ سِرِّکَ

به فکر و اندیشه کسی خطور نکند. خداوندا؛ آن دو را لعنت کن در پنهانی سرّت

ص: 397

وَظاهِرِ عَلانِیَتِکَ

و ظاهر آشکارت

وَعَذِّبْهُما عَذاباً فِی التَّقْدیرِ

و آن دو را عذاب کن عذابی در تقدیر

وَشارِکْ مَعَهُمَا ابْنَتَیْهِما وَأَشْیاعَهُما وَمُحِبّیهِما وَمَنْ شایَعَهُما

و با آن دو دختران آن‌دو و پیروان و دوستان آن‌ها و هر کس از آن دو پیروی کند شریک گردان

إِنَّکَ سَمیعُ الدُّعآءِ

به راستی که تو شنونده دعایی

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ أَجْمَعینَ. ⁽¹⁾

و درود خدا بر محمّد و آل او همگان باد.

ص: 398

1) 78. مهج الدعوات: 307 مستدرک الوسائل: 139/5 بحار الأنوار: 223/86.

بخش نوزدهم

هشت دعای بسیار مهمّ که حضرت امام رضاعلیه السلام نقل کرده‌اند

در این بخش هشت دعای بسیار مهمّی را که حضرت امام رضاعلیه السلام از سایرمعصومین‌علیهم السلام نقل کرده‌اند نقل می‌کنیم:

دعای مهمّی که حضرت امام رضاعلیه السلام

و سایر اهل بیت‌علیهم السلام آن را می‌خواندند

به حضرت امام رضاعلیه السلام منسوب است که فرمودند:

این از دعاهائی است که ما اهل بیت‌علیهم السلام بر آن مداومت داریم:

لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ الْحَلیمُ الْکَریمُ

معبودی جز خداوند بردبار بخشنده نیست

لا إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَلِیُّ الْعَظیمُ.

معبودی جز خداوند بلندمرتبه باعظمت نیست

سُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ السَّماواتِ السَّبْعِ

پاک و منزّه است خداوندی که پروردگار آسمان‌های هفتگانه

وَرَبِّ الْأَرَضینَ السَّبْعِ

و زمین‌های هفتگانه

ص: 399

‌ وَما فیهِنَّ وَما بَیْنَهُنَّ

و آنچه‌در آن‌ها و میان آن‌ها است

وَرَبِّ الْعَرْشِ الْعَظیمِ

و پروردگار عرش عظیم است. ‌

یا اَللَّهُ الَّذی لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ‌ءٌ

ای خدائی که چیزی مانند او نیست

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ.

‌ بر محمّد و آل محمّد درود فرست.

أَللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِکُ الْحَقّ حقّ‌الْمُبینُ

خداوندا؛ تو پادشاه آشکاری

لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ سُبْحانَکَ وَبِحَمْدِکَ

خدائی جز تو نیست تو پاک و منزّهی و من به ستایش تو مشغولم

عَمِلْتُ سُوءاً

بدی کردم‌

وَظَلَمْتُ نَفْسی

و به خود ستم نمودم

فَاغْفِرْلی ذُنُوبی

گناهان مرا بیامرز

إِنَّهُ لایَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلّا أَنْتَ.

که جز تو گناهان را نمی‌آمرزد.

أَللَّهُمَّ إِیَّاکَ أَعْبُدُ

خداوندا؛ تنها تو را پرستش می‌کنم

وَلَکَ اُصَلّی

و برای تو نماز می‌گزارم

وَبِکَ امَنْتُ

و به تو ایمان دارم

وَلَکَ أَسْلَمْتُ

و تسلیم توأم

وَبِکَ اعْتَصَمْتُ

به تو پناه آورده

وَعَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ

و بر تو توکّل نموده

وَبِکَ اسْتَعَنْتُ

و از تو یاری جسته ‌

وَلَکَ أَسْجُدُو وَأَرْکَعُ

و برای تو سجده کرده و رکوع نموده‌ام

وَأَخْضَعُ وَأَخْشَعُ

و فروتنی و خشوع دارم

وَمِنْکَ أَخافُ وَأَرْجُو

و از تو بیمناکم و به تو امیدوارم

وَإِلَیْکَ أَرْغَبُ

و به سوی تو میل و رغبت دارم

وَمِنْکَ أَخافُ وَأَحْذَرُ

و از تو می‌ترسم و پرهیز می‌کنم

وَمِنْکَ أَلْتَمِسُ وَأَطْلُبُ

و از تو تقاضا نموده و خواهش می‌کنم

وَبِکَ اهْتَدَیْتُ

و به سبب تو هدایت یافته‌ام

وَأَنْتَ الرَّجآءُ وَأَنْتَ الْمُرْجی وَأَنْتَ الْمُرْتَجی.

‌و تو امید و مایه امید و مورد امید من هستی.

‌ أَللَّهُمَّ اهْدِنی فیمَنْ هَدَیْتَ

خداوندا؛ مرا هدایت کن در میان آنان‌که هدایت کردی

وَعافِنی فیمَنْ عافَیْتَ

و عافیت بخش در میان آنان‌که عافیت بخشیدی

وَتَوَلَّنی فیمَنْ تَوَلَّیْتَ

و عهده‌دار امورم باش در میان آنان‌که سرپرستی نمودی

وَبارِکْ لی فیما أَعْطَیْتَ

و برکت بده به من در آنچه عطا کردی

وَقِنی شَرَّ ما قَضَیْتَ ‌

و مرا از شرّ آنچه به فرمان تو پیش آید حفظ کن ‌

إِنَّکَ تَقْضی وَلایُقْضی عَلَیْکَ

‌ که تو فرمان می‌دهی و کسی بر تو حکم نمی‌کند و فرمان نمی‌دهد

لا مَنْجا وَلا مَلْجَأَ وَلا مَفَرَّ وَلا مَهْرَبَ مِنْکَ إِلّا إِلَیْکَ

رستنگاه و پناهگاه و فرارگاه و گریزگاهی از تو جز به سوی تو نیست

ص: 400

سُبْحانَکَ وَحَنانَیْکَ ‌

پاک و منزّه و بسیار مهربانی ‌

تَبارَکْتَ وَتَعالَیْتَ عَمَّا یَقُولُ الظَّالِمُونَ عُلُوّاً کَبیراً. ‌

و تو والاتری و برتری بسیار از آنچه ستمگران می‌گویند. ‌

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ مِنْ کُلِّ ما سَأَلَکَ بِهِ مُحَمَّدٌ وَالُهُ

خداوندا؛ من از تو درخواست می‌کنم همه آنچه را که محمّد و آل اوعلیهم السلام از تو درخواست نمودند

وَأَعُوذُ بِکَ مِنْ کُلِّ مَا اسْتَعاذَ بِهِ مُحَمَّدٌ وَالُهُ.

و به تو پناه می‌برم از همه آنچه محمّد و آل اوعلیهم السلام به تو پناه بردند

أَللَّهُمَّ إِنّی أَعُوذُ بِکَ مِنْ أَنْ نَذِلَّ وَنَخْزی

خداوندا؛ به تو پناه می‌برم از اینکه خوار و ذلیل گردیم و کار ما به رسوائی کشد

وَأَعُوذُ بِکَ مِنْ شَرِّ فَسَقَةِ الْعَرَبِ وَالْعَجَمِ

و به تو پناه می‌برم از شرّ تبه‌کاران عرب و عجم.

وَشَرِّ فَسَقَةِ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ ‌

و )از( شرّ پریان فاجر و انسان‌های فاسق.

وَمِنْ شَرِّ کُلّ ذی شَرٍّ

و از شرّ هر شرور و تبه‌کاری

وَشَرِّ کُلِّ دآبَّةٍ أَنْتَ اخِذٌ بِناصِیَتِها

و )از( شرّ هر جنبنده‌ای که زمامش در اختیار تو است ‌

إِنَّکَ عَلی صِراطٍ مُسْتَقیمٍ

همانا تو بر راه راست و استواری

وَأَعُوذُ بِکَ مِنْ هَمَزاتِ الشَّیاطینِ ‌

و به تو پناه می‌برم از وسوسه‌های شیطان‌ها

‌ وَأَعُوذُ بِکَ رَبِّ أَنْ یَحْضُرُونَ.

و به تو پناه می‌برم از اینکه نزد من حضور داشته باشند.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَعُوذُ بِکَ مِنَ السَّآمَّةِ وَالْهآمَّةِ

‌خداوندا؛ من به تو پناه می‌برم از حشرات و خزندگان سمّی و بدون سمّ ‌

وَالْعَیْنِ اللّامَّةِ

و چشم تأثیرگذار

وَمِنْ شَرِّ طَوارِقِ اللَّیْلِ وَالنَّهارِ

و از شرّ حوادث و پیش‌آمدهای شب و روز

إِلّا طارِقاً یَطْرُقُ بِخَیْرٍ

مگر پیش‌آمدی که به خیر پیش آید

یا اَللَّهُ. أَللَّهُمَّ اصْرِفْ عَنِّی الْبَلآءَ وَالْافاتِ وَالْعاهاتِ

‌ای خدا. خداوندا؛ از من بلا و آفات و آسیب‌ها

وَالْأَسْقامَ وَالْأَوْجاعَ

و بیماری‌ها و دردها

وَالْالامَ وَالْأَمْراضَ

و ناراحتی‌ها و مرض‌ها را دور گردان

وَأَعُوذُ بِکَ مِنَ الْفَقْرِ وَالْفاقَةِ

و به تو پناه می‌برم از فقر و تهیدستی‌

وَالضَّنْکِ وَالضَّیْقِ وَالْحِرْمانِ

و تنگی و تنگدستی و محرومیّت

وَسُوءِ الْقَضآءِ وَشَماتَةِ الْأَعْدآءِ وَالْحاسِدِ

و پیش‌آمد بد و سرزنش دشمنان و حسودان

ص: 401

‌وَأَعُوذُ بِکَ مِنْ کُلِّ شَیْطانٍ رَجیمٍ

و به تو پناه می‌برم از هر شیطان رانده‌شده

‌ وَجَبَّارٍ عَنیدٍ وَسُلْطانٍ جآئِرٍ.

و زورگوی عنادپیشه و سلطان ستمگر.

أَللَّهُمَّ مَنْ کانَ أَمْسی وَأَصْبَحَ

خداوندا؛ هر کسی شام کند و صبح کند

‌ وَلَهُ ثِقَةٌ أَوْ رَجآءٌ غَیْرُکَ

و برایش محلّ اطمینان یا امیدی غیر تو باشد

فَأَنْتَ ثِقَتی وَسُؤْلی وَرَجآئی

ولی تو مایه اطمینان من و خواسته و امید من هستی

یا خَیْرَ مَنْ سُئِلَ

ای بهترین کسی که از او درخواست شد؛ ‌

وَیا أَکْرَمَ مَنِ اسْتُکْرِمَ

‌ و ای بزرگوارترین کسی که از او بزرگواری طلب شد؛

وَیا أَرْحَمَ مَنِ اسْتُرْحِمَ

و ای رحم کننده‌ترین کسی که از او ترحّم خواسته شد؛

‌ إِرْحَمْ ضَعْفی وَذُلّی بَیْنَ یَدَیْکَ

به ناتوانی و خواری من در پیشگاهت

وَتَضَرُّعی إِلَیْکَ

و ناله و زاری من بسوی تو

وَوَحْشَتی مِنَ النَّاسِ

‌ و وحشتم از مردم ‌

وَذُلَّ مَقامی بِبابِکَ.

و پستی جایگاهم به در خانه‌ات رحم کن.

أَللَّهُمَّ انْظُرْ إِلَیَّ بِعَیْنِ الرَّحْمَةِ

خداوندا؛ به من با چشم مهربانی نگاه کن؛

نَظْرَةً تَکُونُ خِیَرَةً

نگاهی که در آن خیر باشد

اِسْتَأْهَلْنا وَإِلّا تَفَضَّلْ عَلَیْنا

شایستگی آن را داشته باشیم وگرنه تفضل کن بر ما

یا أَکْرَمَ الْأَکْرَمینَ

ای کریم‌ترین بزرگواران ‌

وَیا أَجْوَدَ الْأَجْوَدینَ

و ای بخشنده‌ترین بخشندگان

وَیا خَیْرَ الْغافِرینَ

و ای بهترین آمرزندگان

وَیا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ ‌

و ای مهربانترین مهربانان ‌

وَیا أَحْکَمَ الْحاکِمینَ

و ای حکیم‌ترین یاحاکمان

وَیا أَسْرَعَ الْحاسِبینَ

و ای سریع‌ترین حسابگران

یا أَهْلَ التَّقْوی وَالْمَغْفِرَةِ

ای شایسته تقوا و آمرزش

‌مَعْدِنَ الْجُودِ وَالْکَرَمِ.

ای جود و بخشش و بزرگواری.

یا اَللَّهُ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ‌کانِ وَنَبِیِّکَ

ای خدا؛ درود فرست بر محمّد بنده‌ات و فرستاده‌ات و پیامبرت ‌

وَصَفِیِّکَ وَسَفیرِکَ

و برگزیده‌ات و نماینده‌ات

وَخِیَرَتِکَ مِنْ بَرِیَّتِکَ

و اختیارشده‌ات از میان موجوداتت

وَصَفْوَتِکَ مِنْ‌ خَلْقِکَ

و برگزیده‌ات از میان آفریدگانت

وَزَکِیِّکَ وَتَقِیِّکَ وَنَقِیِّکَ

و پاک‌سرشت و تقواپیشه و پاک

وَنَجِیِّکَ وَنَجیبِکَ

و خالص و همراز و نیک‌نژاد ‌

ص: 402

وَوَلِیّ عَهْدِکَ

و عهده‌دار امورت

وَمَعْدِنِ سِرِّکَ

و معدن رازت

وَکَهْفِ غَیْبِکَ

و جایگاه غیب و پنهانی‌ات

اَلطَّاهِرِ الطَّیِّبِ ‌

آن پاک پاکیزه

‌ اَلْمُبارَکِ الزَّکِیِّ

مبارک پارسای

اَلصَّادِقِ الْوَفِیِّ

راستگوی وفادار

اَلْعادِلِ الْبارِّ

عادل نیکوکار

اَلْمُطَهَّرِ الْمُقَدَّسِ

پاک‌شده مقدّس ‌

اَلنَّیِّرِ الْمُضی‌ءِ

نورانی روشنی‌بخش

اَلسِّراجِ اللّامِعِ

چراغ درخشنده

وَالنُّورِ السَّاطِعِ

و نور تابان

وَالْحُجَّةِ الْبالِغَةِ

و حجّت رسا

نُورِکَ الْأَنْوَرِ

نورانی‌ترین نورت

وَحَبْلِکَ الْأَطْوَلِ

و طولانی‌ترین ریسمانت

وَعُرْوَتِکَ الْأَوْثَقِ ‌

و مطمئن‌ترین دست‌آویزت

‌ وَبابِکَ الْأَدْنی

و نزدیکترین درگاهت

وَوَجْهِکَ الْأَکْرَمِ

و گرامی‌ترین چهره‌ات

وَسَفیرِکَ الْأَوْقَفِ

و آگاهترین نماینده‌ات

وَجَنْبِکَ الْأَوْجَبِ

و واجب‌ترین امرت

وَطاعَتِکَ الْأَلْزَمِ

و لازمترین طاعتت

وَحِجابِکَ الْأَقْرَبِ.

و نزدیکترین حجابت.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَیْهِ وَعَلی الِهِ‌

خداوندا؛ درود فرست بر او و بر خاندانش‌

مِنْ الِ طه وَیس

از آل طه و یاسین

وَاخْصُصْ وَلِیَّکَ

و اختصاص بده ولیّت

وَوَصِیَّ نَبِیِّکَ

و وصیّ پیامبرت

وَأَخا رَسُولِکَ

و برادر رسولت

وَوَزیرَهُ وَوَلِیَّ عَهْدِهِ

و وزیر و یاورش و عهده‌دار امورش

إِمامَ الْمُتَّقینِ ‌

پیشوای پرهیزکاران

وَخاتَمَ الْوَصِیّینَ لِخاتَمِ النَّبِیّینَ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ

و خاتم اوصیاء برای خاتمه‌دهنده پیامبران )حضرت( محمّد - که درود خدا بر او و آل او باد -

وَابْنَتَهُ الْبَتُولَ

و دخترش فاطمه بتول

‌وَعَلی سَیِّدَیْ شَبابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ مِنَ الْأَوَّلینَ وَالْاخِرینَ

‌و بر دو سرور جوانان اهل بهشت از اوّلین و آخرین

وَعَلَی الْأَئِمَّةِ الرَّاشِدینَ الْمَهْدِیّینَ السَّالِفینَ الْماضینَ

و بر امامان هدایتگر هدایت‌شده گذشته و بر مهتران

‌ بزرگان وَعَلَی النُّقَبآءِ الْأَتْقِیآءِ الْبَرَرَةِ الْأَئِمَّةِ الْفاضِلینَ الْباقینَ

‌تقواپیشگان نیکوکاران پیشوایان دانشمند باقیمانده

ص: 403

وعَلی بَقِیَّتِکَ فی أَرْضِکَ

‌ و بر بقیّه حجّت‌هایت در روی زمینت

اَلْقآئِمِ بِالْحَقِّ فِی الْیَوْمِ الْمَوْعُودِ

آن قیام‌کننده به حقّ در روز وعده داده‌شده ‌

وَعَلَی الْفاضِلینَ الْمَهْدِیّینَ الْاُمَنآءِ الْخَزَنَةِ

و بر صاحبان فضیلت هدایت‌شده امینان خزانه‌دار

وَعَلی خَواصِّ مَلآئِکَتِکَ

‌و بر فرشتگان خاصّت ‌

جَبْرَئیلَ وَمیکآئیلَ وَإِسْرافیلَ وَعِزْرآئیلَ

جبرئیل و میکائیل و اسرافیل و عزرائیل

وَالصَّافّینَ وَالْحافّینَ وَالْکَرُّوبِیّینَ وَالْمُسَبِّحینَ ‌

و آن فرشتگان صف‌زننده و احاطه‌کننده و تسبیح‌گویان ‌

وَجَمیعِ مَلآئِکَتِکَ فی سَماواتِکَ‌و کرّوبیّون وَأَرْضِکَ أَکْتَعینَ.

و همه فرشتگانت در آسمان‌هایت و زمینت همه آن‌ها.

‌وَصَلِّ عَلی أَبینا ادَمَ وَاُمِّنا حَوَّآءَ

و درود فرست بر پدر ما )حضرت( آدم و مادرمان حوّاء

وَما وبَیْنَهُما مِنَ النَّبِیّینَ وَالْمُرْسَلینَ ‌

پیامبران و رسولان از اولاد آن‌ها ‌

وَاخْصُصْ مُحَمَّداً بِأَفْضَلِ الصَّلاةِ وَالتَّسْلیمِ.

و اختصاص بده )حضرت( محمّد صلی الله علیه وآله وسلم را به برترین درود و سلام.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَبْرَأُ إِلَیْکَ مِنْ أَعْدآئِهِمْ وَمُعانِدیهِمْ وَظالِمیهِمْ. ‌

خداوندا؛ من از دشمنان ایشان و آنان‌که گفتار حقّ ایشان را با آگاهی نمی‌پذیرند و به آنان ستم روا می‌دارند بیزارم.

أَللَّهُمَّ والِ مَنْ والاهُمْ

خداوندا؛ هر کس آنان را دوست دارد دوست بدار

وَعادِ مَنْ عاداهُمْ

و هر کس با آنان دشمنی کند دشمن بدار

وَانْصُرْ مَنْ نَصَرَهُمْ

و هر کس آنان را یاری کند یاری کن

وَاخْذُلْ مَنْ خَذَلَ عِبادَکَ الْمُصْطَفَیْنَ الْأَخْیارَ الْأَتْقِیآءَ الْبَرَرَةَ.

و هر کس بندگان برگزیده پرخیر پرهیزکار نیکوکار تو را خوار گرداند خوار فرما.

أَللَّهُمَّ احْشُرْنی مَعَ مَنْ أَتَوَلَّی ‌

خدایا؛ مرا با سرورانم محشور نما ‌

وَأَبْعِدْنی مِمَّنْ أَتَبَرَّأُ

و از کسانی که از آن‌ها بیزاری می‌جویم دور گردان

وَأَنْتَ تَعْلَمُ ما فی ضَمیرِ قَلْبی مِنْ حُبِّ أَوْلِیآئِکَ ‌

و تو می‌دانی چه مقدار در درون قلبم دوستی اولیای تو

‌ وَبُغْضِ أَعْدآئِکَ

و کینه دشمنانت می‌باشد

وَکَفی بِکَ عَلیماً.

و تو از جهت آگاهی و دانستن کافی هستی.

أَللَّهُمَّ اغْفِرْ لی وَلِوالِدَیَّ

خداوندا؛ مرا و پدر و مادرم را بیامرز ‌

ص: 404

وَارْحَمْهُما کَما رَبَّیانی صَغیراً.

و به آن‌دو رحم کن همان‌گونه که مرا در کودکی پرورش دادند.

أَللَّهُمَّ اجْزِهِما عَنّی بِأَفْضَلِ الْجَزآءِ

خداوندا؛ به آن‌دو از طرف من بهترین پاداش را مرحمت کن

‌وَکافِهِما عَنّی بِأَفْضَلِ الْمُکافاةِ.

و به برترین تلافی زحمات آنان را تلافی کن.

أَللَّهُمَّ بَدِّلْ سَیِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ

خداوندا؛ گناهان‌شان را به حسنات و نیکی‌ها تبدیل کن

وَارْفَعْ لَهُمْ بِالْحَسَناتِ الدَّرَجاتِ.

ماو با حسنات درجات ایشان را بالا ببر.

أَللَّهُمَّ إِذا صِرْنا إِلی صارُوا إِلَیْهِ

خداوندا؛ هنگامی‌که منتهی شدیم به سوی آنچه آن‌ها بسوی آن منتهی شدند

فَأْمُرْ مَلِکَ الْمَوْتِ أَنْ یَکُونَ بِنا رَؤُوفاً رَحیماً.

به ملک الموت دستور بده که به ما رئوف و مهربان باشد.

أَللَّهُمَّ اغْفِرْلی وَلِجَمیعِ إِخْوانِنَا الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ وَالْمُسْلِمینَ وَالْمُسْلِماتِ ‌

خداوندا؛ مرا و همه برادران و خواهران ایمانی ما و مردان و زنانی که تسلیم اوامر خدایند ‌

اَلْأَحْیآءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْواتِ ‌

زندگان و مردگانشان را بیامرز ‌

وَتابِعْ بَیْنَنا وَبَیْنَهُمْ بِالْخَیْراتِ

و میان ما و ایشان به خیرات و خوبی‌ها پیوند برقرار کن

إِنَّکَ مُجیبُ الدَّعَواتِ وَوَلِیُّ الْحَسَناتِ

‌ که تو اجابت‌کننده دعاها و صاحب حسنات هستی

‌ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.

ای مهربانترین مهربانان.

أَللَّهُمَّ لاتُخْرِجْنی مِنْ هذِهِ الدُّنْیا إِلّا بِذَنْبٍ مَغْفُورٍ

خداوندا؛ مرا خارج مکن از این دنیا جز با گناه آمرزیده‌شده

وَسَعْیٍ مَشْکُورٍ

و تلاش پاداش داده‌شده

وَعَمَلٍ مُتَقَبَّلٍ

و عمل پذیرفته‌شده

وَتِجارَةٍ لَنْ تَبُورَ. ‌

و تجارتی که کساد نمی‌شود.

أَللَّهُمَّ اعْتِقْنی مِنَ النَّارِ

خداوندا؛ مرا از آتش رهائی بخش

وَاجْعَلْنی مِنْ طُلَقآئِکَ وَعُتَقآئِکَ مِنَ النَّارِ.

و مرا از آزادشدگان و رهائی‌یافتگان از آتش قرار بده. ‌

أَللَّهُمَّ اغْفِرْ لی ما مَضی مِنْ ذُنُوبی

خداوندا؛ گناهان گذشته‌ام را بیامرز

وَاعْصِمْنی فیما بَقِیَ مِنْ عُمْری. ‌

و در آنچه باقی مانده از عمرم به من مصونیّت بده و مرا از گناه حفظ کن.

أَللَّهُمّ کُنْ لی وَلِیّاً وَحافِظاً وَناصِراً وَمُعیناً ‌

خداوندا؛سرپرست و نگهدار و یار و مددکار من باش ‌

ص: 405

وَاجْعَلْنی فی حِرْزِکَ وَحِفْظِکَ

و مرا در حفظ و حراست

وَحِمایَتِکَ وَکَنَفِکَ

و حمایت و سایه‌ات

وَدِرْعِکَ الْحَصینِ وَفی کَلآءَتِکَ

و در زره محکم نگهداریت قرار بده

عَزَّ جارُکَ

عزیز و نیرومند است آنکه در جوار تو است

وَجَلَّ ثَناؤُکَ

و مدح و ثنایت والا است

وَلا إِلهَ غَیْرُکَ

و خدایی غیر تو نیست

وَلا مَعْبُودَ سِواکَ.

و معبودی جز تو نمی‌باشد.

أَللَّهُمَّ مَنْ أَرادَنی بِسُوءٍ فَأَرِدْهُ.

خداوندا؛ هر کس اراده بدی نسبت به من دارد به او اراده کن.

أَللَّهُمَّ رُدَّ کَیْدَهُ فی نَحْرِهِ. ‌

خداوندا؛ مکر و نیرنگ او را در گلوگاهش بازگردان.

أَللَّهُمّ بَتِّرْ عُمْرَهُ

خداوندا؛عمر او را قطع کن

وَبَدِّدْ شَمْلَهُ

و جمع او را پریشان

وَفَرِّقْ جَمْعَهُ

و جمعیّت او را پراکنده ساز

وَاسْتَأْصِلْ شَأْفَتَهُ ‌

و او را ریشه‌کن

وَاقْطَعْ دابِرَهُ

و دنباله‌اش را قطع کن

وَقَتِّرْ رِزْقَهُ

و روزیش را تنگ بگیر

وَابْلِهِ بِجُهْدِ الْبَلآءِ

و او را به بلای طاقت‌فرسا مبتلا

وَاشْغَلْهُ بِنَفْسِهِ ‌

و به خودش مشغول ساز ‌

وَابْتَلیهِ بِعِیالِهِ وَوُلْدِهِ

و به عیالش و اولادش گرفتار کن

وَاصْرِفْ عَنّی شَرَّهُ

و شرّ او را از من بازگردان

وَاطْبِقْ عَنّی فَمَهُ ‌

و دهانش را از گفتار نسبت به من ببند

وَخُذْ مِنْهُ أَمْنَهُ مِثْلَ مَنْ أَخَذَ مِنْ أَهْلِ الْقُری وَهِیَ ظالِمَةٌ ‌

و امن و امان را از او بگیر مانند آنچه از اهل آن قریه که ستمکار بودند گرفتی

‌ وَاجْعَلْنی مِنْهُ عَلی حَذَرٍ بِحِفْظِکَ وَحِیاطَتِکَ

و مرا به حفاظت و احاطه‌ات از او برحذر دار

وَادْفَعْ عَنّی شَرَّهُ وَکَیْدَهُ وَمَکْرَهُ

و از من شرّ او و حیله و نیرنگ او را دور کن

وَاکْفِنیهِ وَاکْفِنی ما أَهَمَّنی مِنْ أَمْرِ دُنْیایَ وَاخِرَتی. ‌

و مرا از شرّ او کفایت کن و آنچه از امر دنیا و آخرتم مرا اندوهناک ساخته کفایت نما.

أَللَّهُمّ لاتُسَلِّطْ عَلَیَّ مَنْ لایَرْحَمُنی.

خداوندا؛کسی را که به من رحم نمی‌کند بر من مسلّط مفرما.

أَللَّهُمَّ أَصْلِحْنی وَأَصْلِحْ شَأْنی

خداوندا؛ مرا و شؤون مرا اصلاح کن

وَأَصْلِحْ فَسادَ قَلْبی.

و تباهی قلبم را اصلاح نما

أَللَّهُمَّ اشْرَحْ لی صَدْری

خداوندا؛ سینه‌ام را گشایش بده

وَنَوِّرْ قَلْبی

و قلبم را نورانی فرما

وَیَسِّرْ لی أَمْری

و امر مرا آسان گردان

وَلاتُشْمِتْ بِیَ الْأَعْدآءَ وَلَا الْحاسِدَ. ‌

و مرا مورد شماتت و سرزنش دشمنانم و حسودان قرار مده.

ص: 406

أَللَّهُمّ أَغْنِنی بِغِناکَ

خداوندا؛مرا به بی‌نیازی خود بی‌نیاز گردان

وَلاتُحْوِجْنی إِلی أَحَدٍ سِواکَ ‌

و مرا محتاج کسی جز خودت مفرما

تَفَضَّلْ عَلَیَّ عَنْ فَضْلِ مَنْ سِواکَ

با تفضّل خود نیازمند فضل غیر خودت مکن

یا قَریبُ یا مُجیبُ

ای نزدیک؛ ای اجابت‌کننده؛

یا اَللَّهُ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

‌ای خدا؛ معبودی جز تو نیست

سُبْحانَکَ وَبِحَمْدِکَ

پاک و منزّهی و به ستایش تو مشغولم

عَمِلْتُ سُوءاً

بدی کرده‌ام

وَظَلَمْتُ نَفْسی

‌ و بر خود ستم نموده‌ام

فَاغْفِرْ لی ذُنُوبی إِنَّهُ لایَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلّا أَنْتَ.

پس گناهان مرا بیامرز که جز تو کسی گناهان را نمی‌آمرزد.

أَللَّهُمَّ أَظْهِرِ الْحَقَّ وَأَهْلَهُ

خداوندا؛ حقّ و اهل آن را پیروز گردان

وَاجْعَلْنی مِمَّنْ أَقُولُ بِهِ وَأَنْتَظِرُهُ.

و مرا از کسانی قرار بده که قائل به آن و در انتظار آن هستم.

أَللَّهُمَّ قَوِّمْ قآئِمَ الِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛ قیام‌کننده آل محمّدعلیهم السلام را استواری بخش

وَأَظْهِرْ دَعْوَتَهُ بِرِضا مِنْ الِ مُحَمَّدٍ.

و دعوتش را با خشنودی آل محمّد ظاهر گردان.

أَللَّهُمَّ أَظْهِرْ رایَتَهُ

خداوندا؛ پرچمش را برافراشته

وَقَوِّ عَزْمَهُ

و عزم او را تقویت

وَعَجِّلْ خُرُوجَهُ

و خروجش را شتاب فرما

وَانْصُرْ جُیُوشَهُ

و لشکرش را یاری

وَاعْضُدْ أَنْصارَهُ

و یارانش را پشتیبانی نما

وَأَبْلِغْ طَلِبَتَهُ

و او را به خواسته‌اش برسان

وَأَنْجِحْ أَمَلَهُ

و به آرزویش کامیاب کن

وَأَصْلِحْ شَأْنَهُ

و شأن او را اصلاح

وَقَرِّبْ أَوانَهُ

‌و دورانش را نزدیک گردان

فَإِنَّکَ تُبْدِئُ وَتُعیدُ

ه تو آغازکننده و بازگرداننده‌ای

وَأَنْتَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ.

کو تو آمرزنده و بسیار مهربانی. ‌

أَللَّهُمَّ امْلَإِ الدُّنیا قِسْطاً وَعَدْلاً کَما مُلِئَتْ جَوْراً وَظُلْماً.

خداوندا؛ دنیا را پر از عدل و داد کن همانطور که پر از ظلم و ستم شده.

أَللَّهُمَّ انْصُرْ جُیُوشَ الْمُؤْمِنینَ

خداوندا؛ یاری کن لشکر مؤمنان

‌وَسَرایاهُمْ وَمُرابِطیهِمْ حَیْثُ کانُوا وَأَیْنَ کانُوا مِنْ مَشارِقِ الْأَرْضِ وَمَغارِبِها

‌و جنگجویان و مرزداران آنان را در هر حالی هستند و هر کجایند در مشرق و مغرب زمین.

‌وَانْصُرْهُمْ نَصْراً عَزیزاً

و عزّتمندانه آن‌ها را یاری نما

ص: 407

‌ وَافْتَحْ لَهُمْ فَتْحاً یَسیراً

و برای ایشان فتح و گشایشی آسان بفرما

وَاجْعَلْ لَنا وَلَهُمْ مِنْ لَدُنْکَ سُلْطاناً نَصیراً.

و از ناحیه خودت برای ما و ایشان سلطانی یاری شده قرار بده.

أَللَّهُمَّ اجْعَلْنا مِنْ أَتْباعِهِ وَالْمُسْتَشْهَدینَ بَیْنَ یَدَیْهِ.

خداوندا؛ ما را از پیروان او و شهادت‌طلبان پیشاپیش او قرار بده. ‌

أَللَّهُمَّ الْعَنِ الظَّلَمَةَ وَالظَّالِمینَ اَلَّذینَ بَدَّلُوا دینَکَ

خداوندا؛ سران ستم‌پیشه و ستمگران را که دین تو را دگرگون

وَحَرَّفُوا کِتابَکَ

و کتابت را تحریف

وَغَیَّرُوا سُنَّةَ نَبِیِّکَ

و سنّت پیامبرت را تغییر دادند

وَدَرَسُوا الْاثارَ

و آثار را ناپدید

وَظَلَمُوا عَلی أَهْلِ بَیْتِ نَبِیِّکَ

و بر اهل بیت پیامبرت ستم نمودند

وَقاتَلُوا وَتَعَدُّوا عَلَیْهِمْ

و آن‌ها را کشتند و به آنان تعدّی کردند

وَغَصَبُوا حَقَّهُمْ

و حقّ ایشان را غصب نموده

وَنَفَوْهُمْ)وَنَفَرُوهُمْ( عَنْ بُلْدانِهِمْ

و آنها را از شهرهایشان تبعید

وَأَزْعَجُوهُمْ عَنْ أَوْطانِهِمْ

و از سرزمین‌های‌شان راندند

مِنَ الطَّاغینَ وَالتَّابِعینَ وَالْقاسِطینَ وَالْمارِقینَ وَالنَّاکِثینَ ‌

آن طغیانگران عصر رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم و آنان‌که پیامبر را ندیدند و کجروان و خارج‌شدگان از دین و پیمان‌شکنان

‌ وَأَهْلِ الزُّورِ وَالْکِذْبِ

و اهل زور و دروغ

اَلْکَفَرَةِ الْفَجَرَةِ.

کافران و فاجران را لعنت کن.

أَللَّهُمَّ الْعَنْ أَتْباعَهُمْ

خداوندا؛ پیروان آنان

وَجُیُوشَهُمْ وَأَصْحابَهُمْ وَأَعْوانَهُمْ وَمُحِبّیهِمْ وَشیعَتِهِمْ

‌ و لشکریان و همراهان و یاران و دوستان و شیعیان ایشان را لعنت کن

‌وَاحْشُرْهُمْ إِلی جَهَنَّمَ زُرْقاً. ‌

و با چشمان کبود به جهنّم محشورشان فرما.

أَللَّهُمَّ عَذِّبْ کَفَرَةَ أَهْلِ الْکِتابِ وَجَمیعَ الْمُشْرِکینَ ‌

خداوندا؛کافران اهل کتاب و همه مشرکان

وَمَنْ ضارَعَهُمْ مِنَ الْمُنافِقینَ

و آن‌ها که برای ایشان فروتنی می‌کنند از منافقان را عذاب کن

فَإِنَّهُمْ یَتَقَلَّبُونَ فی نِعَمِکَ

که آن‌ها در نعمت تو غوطه‌ورند

وَیَجْحَدُونَ ایاتِکَ

و آیات تو را انکار

وَیُکَذِّبُونَ رُسُلَکَ

و فرستادگانت را تکذیب

وَیَتَعَدُّونَ حُدُودَکَ

و از حدود و مقرّرات تو تجاوز می‌کنند

وَیَدْعُونَ مَعَکَ إِلهاً

و با تو خدای دیگری را می‌خوانند

ص: 408

لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

در حالی‌که هیچ خدائی جز تو نیست

سُبْحانَکَ وَتَعالَیْتَ عَمَّا یَقُولُ الظَّالِمُونَ عُلُوّاً

تو پاک و منزّهی و تو برتر و والاتری از آنچه ستمگران می‌گویند. ‌

أَللَّهُمَّ إِنّی أَعُوذُ بِکَ مِنَ الشَّکِّ وَالشِّرْکِ ‌

خداوندا؛ من به تو پناه می‌برم از شکّ و شرک

‌ وَالشِّقاقِ وَالنِّفاقِ وَالرِّیآءِ

و مخالفت و نفاق و ریاء

وَدَرَکِ الشِّقآءِ وَسُوءِ الْقَضآءِ

و بدبختی و بدی سرنوشت

‌

وَشَماتَةِ الْأَعْدآءِ

و سرزنش دشمنان

وَسُوءِ الْمُنْقَلَبِ.

و بازگشت بد

أَللَّهُمَّ تَقَبَّلْ مِنّی کَما تَقَبَّلْتَ مِنَ الصَّالِحینَ ‌

خداوندا؛ از من بپذیر همان‌گونه که از شایستگان پذیرفتی

وَأَلْحِقْنی بِهِمْ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ. ‌

و مرا به آنان ملحق کن ای مهربانترین مهربانان.

أَللَّهُمَّ افْسَحْ فی أَجَلی

خداوندا؛ در اجل و مهلت من فراخی

وَأَوْسِعْ فی رِزْقی

و در رزق و روزیم گستردگی قرار بده

وَمَتِّعْنی بِطُولِ الْبَقآءِ وَدَوامِ الْعِزِّ

و مرا به ماندن طولانی و عزّت پایدار

وَتَمامِ النِّعْمَةِ

و نعمت کامل

وَرِزْقٍ واسِعٍ

و روزی گسترده بهره‌مند ساز

وَأَغْنِنی بِحَلالِکَ عَنْ حَرامِکَ

و به حلال خود از حرامت بی‌نیاز گردان

وَاصْرِفْ عَنِّی السُّوءَ وَالْفَحْشآءَ وَالْمُنْکَرَ.

ماو از من بدی و زشتی و ناپسند و نامشروع را بازگردان.

‌ أَللَّهُمَّ افْعَلْ بی أَنْتَ أَهْلُهُ

خداوندا؛ آنچه تو شایسته آن هستی با من انجام بده

وَلاتَفْعَلْ بی ما أَنَا أَهْلُهُ

و آنچه را من شایسته آن هستم با من انجام مده

لاتَأْخُذْنی بِعَدْلِکَ

مرا به عدل خویش مؤاخذه مکن؛

‌ جُدْ عَلَیَّ بِعَفْوِکَ وَرَحْمَتِکَ

بلکه به عفو و رحمت

وَرَأْفَتِکَ وَرِضْوانِکَ.

و رأفت و خشنودیت بر من جود و بخشش کن.

أَللَّهُمَّ عَفْوَکَ

خداوندا؛ عفو تو را تمنّا دارم

لاتَرُدَّنا خآئِبینَ

ما را محروم بازمگردان

وَلاتَقْطَعْ رَجآئی

و امیدم را قطع مکن

وَلاتَجْعَلْنی مِنَ الْقانِطینَ

و مرا از ناامیدان‌

وَلا مَحْرُومینَ وَلا مُجْرِمینَ وَلا ایِسینَ وَلا ضآلّینَ وَلا مُضِلّینَ وَلا مَطْرُودینَ وَلا مَغْضُوبینَ. ‌

و محرومان و مجرمان و مأیوسان و گمراهان و گمراه‌کنندگان و رانده‌شدگان و مورد غضب قرارگرفتگان قرار مده

ص: 409

‌امِنَّا الْعِقابَ ‌

ما را از کیفر ایمن بدار

وَاطْمَئِنَّ بِنا دارَکَ السَّلامِ.

و ما را به سرایت‌دارَ سرای سلامتی - یعنی بهشت - مطمئن ساز.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَتَوَسَّلُ إِلَیْکَ بِمُحَمَّدٍ وَالِهِ الطَّیِّبینَ

خداوندا؛ به راستی من به وسیله محمّد و آل پاکش به سوی تو توسّل می‌جویم

وَأَتَشَفَّعُ إِلَیْکَ بِهِمْ

و به واسطه ایشان شفاعت می‌طلبم

وَأَتَقَرَّبُ إِلَیْکَ بِهِمْ

و به سوی تو تقرّب می‌یابم

وَأَتَوَجَّهُ إِلَیْکَ بِهِمْ.

و به درگاهت روی می‌آورم.

أَللَّهُمَّ اجْعَلْنی بِهِمْ وَجیهاً.

خداوندا؛ مرا به واسطه ایشان آبرومند قرار بده.

أَللَّهُمَّ اغْفِرْ لی بِهِمْ ‌

خداوندا؛ به واسطه ایشان مرا بیامرز ‌

وَتَجاوَزْ عَنْ سَیِّئاتی بِهِمْ

و به خاطر ایشان از گناهانم بگذر

وَارْحَمْنی بِهِمْ

و به خاطر ایشان به من رحم کن

وَاشْفَعْنی بِهِمْ.

‌و به واسطه ایشان مرا شفاعت فرما.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ حُسْنَ الْعاقِبَةِ

خداوندا؛ به راستی من از تو سرانجام نیکو

وَتَمامَ النِّعْمَةِ فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ ‌

و نعمت کامل در دنیا و آخرت درخواست می‌کنم

إِنَّکَ عَلی کُلّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ.

که تو بر هر چیز توانائی.

أَللَّهُمَّ اغْفِرْ لَنا وَارْحَمْنا

خداوندا؛ ما را بیامرز و رحمت کن

وَتُبْ عَلَیْنا

و بازگشت کن بر ما

وَعافِنا غَنِّمْنا وَرَفِّعْنا

و عفو فرماو و بهره‌مند ساز و بالا ببر

وَسَدِّدْنا وَاهْدِنا

و استوار نما و هدایت کن

وَأَرْشِدْنا وَعافِنا

و راهنمائی فرما و عفو نما ‌

وَکُنْ لَنا وَلاتَکُنْ عَلَیْنا

و به نفع ما باش و بر ضرر ما مباش

وَاکْفِنا ما أَهَمَّنا مِنْ أَمْرِ دُنْیانا وَاخِرَتِنا

و آنچه از امر دنیا و آخرت ما مهمّ است و ما را اندوهگین ساخته کفایت کن

وَلاتُضِلَّنا وَلاتُهْلِکْنا وَلاتَضَعْنا

و ما را گمراه مکن و هلاک مگردان و پست و فرومایه مساز

وَاهْدِنا إِلی سَوآءِ الصِّراطِ

و به راه راست هدایت کن

وَاتِنا ما سَأَلْنا وَما لَمْ نَسْأَلْکَ

و آنچه از تو خواستیم و نخواستیم به ما عطا فرما

وَزِدْنا مِنْ فَضْلِکَ ‌

و از فضل خود بر آن بیفزا که تو بسیار

إِنَّکَ أَنْتَ الْمَنَّانُ یا اَللَّهُ.

نعمت‌دهنده‌ای ای خداوندا.

«رَبَّنا اتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَةً وَفِی الْاخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنا عَذابَ النَّارِ»⁽¹⁾

پروردگارا؛ به ما در دنیا نیکی و در آخرت نیکی عنایت کن و از عذاب آتش نگهدار

ص: 410

1) 79. سوره بقره آیه 201

أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ رَبّی وَأَتُوبُ إِلَیْهِ

‌از خداوند پروردگارم آمرزش می‌طلبم و به سوی او بازمی‌گردم

إِغْفِرْ وَارْحَمْ وَتَجاوَزْ عَمَّا تَعْلَمُ

بیامرز و رحمت کن و از آنچه می‌دانی بگذر

فَإِنَّکَ أَنْتَ الْأَعَزُّ الْأَکْرَمُ.⁽¹⁾

که براستی تو عزیزتر و گرامی‌تری.

در «بحار الأنوار» روایت شده که این دعای قنوت نماز وتر است.

دعای مهمّی در ستایش خداوند

این دعا پس از نماز رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم خوانده می‌شود:

لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ رَبُّنا وَرَبُّ ابآئِنَا الْأَوَّلینَ

خدایی جز خداوند یکتا نیست که او پروردگار ما و پروردگار پدران پیشین ما است

لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ إِلهاً واحِداً

هیچ معبودی جز خدا نیست که معبودی یگانه است‌

وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ

و ما سر تسلیم به درگاهش فرود آورده‌ایم

لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ لانَعْبُدُ إِلّا إِیَّاهُ ‌

خدایی جز خداوند بی‌همتا نیست و ما جز او را پرستش نمی‌کنیم ‌

مُخْلِصینَ لَهُ الدّینَ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ

و دین را برای او خالص کرده‌ایم گرچه اهل شرک نپسندند

لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ وَحْدَهُ وَحْدَهُ

معبودی جز خدا نیست او یکتا و یگانه و بی‌همتا است

أَنْجَزَ وَعْدَهُ

وعده‌اش را وفا کرد

وَنَصَرَ عَبْدَهُ

و بنده‌اش را یاری نمود

وَأَعَزَّ جُنْدَهُ

و لشکرش را تقویت نمود

وَهَزَمَ الْأَحْزابَ وَحْدَهُ

و گروه‌های بهم‌پیوسته دشمن را شکست داد

فَلَهُ الْمُلْکُ وَلَهُ الْحَمْدُ

پس فرمانروایی از آنِ او است و او سزاوار سپاس و ستایش است

وَهُوَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ. ‌

و او بر همه چیز توانا است.

أَللَّهُمَّ أَنْتَ نُورُ السَّمواتِ وَالْأَرْضِ وَمَنْ فیهِنَّ

خداوندا؛ تو روشنی‌بخش آسمان‌ها و زمین و هر کس در آن‌ها است هستی

فَلَکَ الْحَمْدُ ‌

پس تو سزاوار ستایشی

ص: 411

1) 80. فقه الرّضاعلیه السلام: 402 بحار الأنوار: 211/87.

وَأَنْتَ قَیَّامُ السَّمواتِ وَالْأَرْضِ وَمَنْ فیهِنَّ

و تو برپادارنده آسمان‌ها و زمین و هر کس در آن‌ها است هستی

فَلَکَ الْحَمْدُ

پس تو سزاوار ستایشی

وَأَنْتَ الْحَقُّ

و تو حقّی

وَوَعْدُکَ الْحَقُّ

و وعده‌ات حقّ

وَقَوْلُکَ حَقٌّ

و گفتارت حقّ

وَإِنْجازُکَ حَقٌّ

و وفاکردنت به آن حقّ است و تخلّفی ندارد

وَالْجَنَّةُ حَقٌّ وَالنَّارُ حَقٌّ.

و بهشت و دوزخ حق است. ‌

أَللَّهُمَّ لَکَ أَسْلَمْتُ

خداوندا؛ خود را تسلیم تو نمودم

وَبِکَ امَنْتُ

و به تو ایمان آوردم

وَعَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ

‌و بر تو توکّل کردم

وَبِکَ خاصَمْتُ وَإِلَیْکَ حاکَمْتُ یا رَبِّ یا رَبِّ یا رَبِّ

و به تو )با دشمنان دین(خصومت کردم و حکومت و داوری را به پیشگاه تو آوردم ای پروردگار من؛ ای پروردگار من؛ ای پروردگار من؛

إِغْفِرْ لی ما قَدَّمْتُ وَما أَخَّرْتُ

آنچه از گناه در گذشته و حال انجام داده‌ام

وَما أَسْرَرْتُ وَما أَعْلَنْتُ

‌پنهان کرده و آشکار نموده‌ام بیامرز

‌ أَنْتَ إِلهی لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

تو خدای من هستی و هیچ خداوندی جز تو نیست

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

‌ بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَاغْفِرْ لی وَارْحَمْنی وَتُبْ عَلَیَّ

و مرا ببخش و مورد رحمت خویش قرار بده و توبه‌ام را بپذیر

إِنَّکَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحیمُ.⁽¹⁾

که تو بی‌گمان بسیار توبه‌پذیر و مهربان هستی.

دعای صباح

دعای صباح از دعاهای بسیار مهمّی است که حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده‌اندحضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام آن را می‌خواندند و پس از خواندن آن دعای دیگری را-که ما بعد از دعای صباح نقل می‌کنیم - می‌خواندند:

ص: 412

1) 81. زاد المعاد: 515 جمال الاُسبوع: 162 هدیّة الزائرین وبهجة الناظرین: 636 بحار الأنوار: 170/91 مستدرک‌الوسائل: 272/6.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

بنام خداوند بخشنده مهربان

أَللَّهُمَّ یا مَنْ دَلَعَ لِسانَ الصَّباحِ بِنُطْقِ تَبَلُّجِهِ ‌

خداوندا؛ ای کسی که بیرون کشیده زبان صبحدم را با گفتار روشن و گویایش ‌

وَسَرَّجَ قِطَعَ اللَّیْلِ الْمُظْلِمِ بِغَیاهِبِ تَلَجْلُجِهِ

و پراکنده نموده پاره‌های شب تار را با تاریکی شدید سرگردانش

وَأَتْقَنَ صُنْعَ الْفَلَکِ الدَّوَّارِ فی مَقادیرِ تَبَرُّجِهِ

و استوار داشته چرخ گردون را در اندازه‌های برج‌ها و گردش‌های آن

وَشَعْشَعَ ضِیآءَ الشَّمْسِ بِنُورِ تَأَجُّجِهِ

و پرتوافکن ساخته تابش خورشید را با روشنائی فروزان آن.

یا مَنْ دَلَّ عَلی ذاتِهِ بِذاتِهِ

ای کسی که راهنمائی کرده بر وجود خود با ذات خود

وَتَنَزَّهَ عَنْ مُجانَسَةِ مَخْلُوقاتِهِ

و پاک و منزّه است از هم‌جنس بودن و شباهت داشتن با آفریدگانش ‌

وَجَلَّ عَنْ مُلآئَمَةِ کَیْفِیَّاتِهِ

و برتر است از برخورداری کیفیّات و چگونگی‌هایش

یا مَنْ قَرُبَ مِنْ خَطَراتِ الظُّنُونِ ‌

ای کسی که نزدیک است به آنچه گمان‌ها به آن خطور کند

وَبَعُدَ عَنْ لَحَظاتِ الْعُیُونِ

و از دیدار دیدگان دور

وَعَلِمَ بِما کانَ قَبْلَ أَنْ یَکُونَ

و دانا است به آنچه وجود دارد پیش از آنکه به وجود آمده باشد ‌

یا مَنْ أَرْقَدَنی فی مِهادِ أَمْنِهِ وَأَمانِهِ

ای کسی که خوابانید در گهواره امن و امانش

وَأَیْقَظَنی إِلی ما مَنَحَنی بِهِ مِنْ مِنَنِهِ وَإِحْسانِهِ

و بیدار کرد مرا برای بهره‌مند شدن از آنچه عطا کرده به من از الطاف و احسانش

وَکَفَّ أَکُفَّ السُّوءِ عَنّی بِیَدِهِ وَسُلْطانِهِ )وَقُدْرَتِهِ(.

‌و بازداشت پنجه‌های بدی را از من با قدرت و سلطنتش.

صَلِّ اللَّهُمَّ عَلَی الدَّلیلِ إِلَیْکَ فِی اللَّیْلِ الْأَلْیَلِ ‌

خداوندا؛ درود فرست بر آن دلیل و راهنمای به سوی تو در شب تار

‌ وَالْمُتَمَسِّکِ )وَالْماسِکِ( مِنْ أَسْبابِکَ بِحَبْلِ الشَّرَفِ الْأَطْوَلِ ‌

و آنکه تمسّک جسته از میان وسائلت به بلندترین ریسمان شرافت ‌

وَالنَّاصِعِ الْحَسَبِ فی ذَرْوَةِ الْکاهِلِ الْأَعْبَلِ

و آنکه دودمان و نژاد خالص و پاکیزه‌اش در بالاترین قلّه درخشندگی است

وَالثَّابِتِ الْقَدَمِ عَلی زَحالیفِها فِی الزَّمَنِ الْأَوَّلِ ‌

و آنکه در لغزشگاهها ثابت‌قدم و استوار بود در زمان‌های پیشین )جاهلیّت( با همه پرتگاههای آن

ص: 413

وَعَلی الِهِ الْأَبْرارِ الطَّیِّبینَ الْمُصْطَفَیْنَ الْأَخْیارِ.

و درود بر آل پاک او که برگزیدگان و نیکوکارانند.

وَافْتَحِ اللَّهُمَّ لَنا مَصاریعَ‌تحیّت و ‌الصَّباحِ بِمَفاتیحِ الرَّحْمَةِ وَالْفَلاحِ

خداوندا؛ درهای صبح را با کلیدهای رحمت و رستگاری به روی ما بگشا

وَأَلْبِسْنَا اللَّهُمَّ مِنْ أَفْضَلِ خِلَعِ‌‌الْهِدایَةِ وَالصَّلاحِ. ‌

و ما را از بهترین جامه‌ها و خلعت‌های هدایت و درستکاری بپوشان. ‌

وَأَغْرِسِ اللَّهُمَّ بِعَظَمَتِکَ فی شِرْبِ جَنانی یَنابیعَ الْخُشُوعِ

و بنشان - خداوندا؛ - به عظمتت در جویبار دلم چشمه‌های خشوع و فروتنی را

وَأَجْرِ اللَّهُمَّ لِهَیْبَتِکَ اماقی زَفَراتِ الدُّمُوعِ

و در برابر هیبت خویش - خداوندا؛ - از گوشه‌های چشمم قطرات اشک را جاری کن

وَأَدِّبِ اللَّهُمَّ نَزْقَ الْخُرْقِ مِنّی بِأَزِمَّةِ الْقُنُوعِ. ‌

و ادب کن خداوندا؛ شتابزدگی و نرمی نکردن مرا با مهار قناعت )که به خاطر حکّام دنیا خود را به پستی نیاندازم(.

إِلهی إِنْ لَمْ تَبْتَدِئْنِی الرَّحْمَةُ مِنْکَ بِحُسْنِ التَّوْفیقِ ‌

بارالها؛ اگر با توفیق نیکو پیشی نگرفته بود مرا رحمت و مهربانی‌ات

فَمَنِ السَّالِکُ بی إِلَیْکَ واضِحِ الطَّریقِ

چه کسی مرا به سوی توفی در راه روشن می‌راند؟

وَإِنْ أَسْلَمَتْنی أَناتُکَ لِقآئِدِ الْأَمَلِ وَالْمُنی

و اگر مهلت‌دادنت مرا به رهرو آرزوها و خواهش‌ها واگذار می‌نمود

فَمَنِ الْمُقیلُ عَثَراتی مِنْ کَبَواتِ الْهَوی

‌چه کسی لغزش‌های مرا که از سرنگونی مرکب هوی و هوس پیدا می‌شد جبران می‌کرد؟

وَإِنْ خَذَلَنی نَصْرُکَ عِنْدَ مُحارَبَةِ النَّفْسِ وَالشَّیْطانِ

و اگر رها می‌کرد مرا یاری تو هنگام نبرد با نفس و شیطان

فَقَدْ وَکَلَنی خِذْلانُکَ إِلی حَیْثُ النَّصَبِ وَالْحِرْمانِ ‌

به راستی یاری‌نکردنت مرا به رنج و ناامیدی می‌افکند ‌

. إِلهی أَتَرانی ما أَتَیْتُکَ إِلّا مِنْ حَیْثُ الْامالِ أَمْ‌

. بارالها؛ می‌بینی و می‌دانی که به درگاهت نیامده‌ام مگر به خاطر آرزوهائی که دارم

عَلِقْتُ بِأَطْرافِ حِبالِکَ إِلّا حینَ باعَدَتْنی ذُنُوبی عَنْ دارِ الْوِصالِ

و به رشته‌های ریسمانت چنگ نزده‌ام مگر هنگامی که گناهانم مرا از محلّ وصال و پیوند با تو دور کرد

فَبِئْسَ الْمَطِیَّةُ الَّتِی امْتَطَتْ نَفْسی مِنْ هَواها ‌

پس بد مرکبی است مرکبی که نفس من از روی خواهش‌های خود سوار گشته

ص: 414

‌ فَواهاً لَها لِما سَوَّلَتْ لَها ظُنُونُها وَمُناها

و وای إِلهی‌بر او که گمان‌ها و تمنّاهایش برایش جلوه کرده

وَتَبّاً لَها لِجُرْأَتِها عَلی سَیِّدِها وَمَوْلیها.

و نابود باد که بر سرور و مولای خود جرأت پیدا کرده است.

قَرَعْتُ بابَ رَحْمَتِکَ بِیَدِ رَجآئی

بارالها؛رحمتت را با دست امیدم کوبیدم

‌ وَهَرَبْتُ إِلَیْکَ لاجِیاً مِنْ فَرْطِدرِ أَهْوآئی

و به سوی تو گریختم در حالی‌که از زیاده‌روی هواها و هوس‌هایم به تو پناهنده گشته‌ام

وَعَلَّقْتُ بِأَطْرافِ حِبالِکَ أَنامِلَ وَلآئی ‌

و به رشته‌های ریسمانت با انگشتان ولا و دوستی چنگ زده‌ام.

فَاصْفَحِ اللَّهُمّ عَمَّا کُنْتُ أَجْرَمْتُهُ مِنْ زَلَلی وَخَطآئی

پس خداوندا؛ بگذر از لغزش‌ها و خطاهائی که مرتکب شده‌ام

وَأَقِلْنِیَ اللَّهُمَّ مِنْ صَرْعَةِ فَإِنَّکَ سَیِّدی وَمَوْلایَ وَمُعْتَمَدی وَرَجآئی

و - خداوندا؛ - از زمین خوردن‌ذاتی و تباه‌شدن مرا نگهداری و دستگیری کن که تو سرور من و مولا و تکیه‌گاه

‌ وَأَنْتَ غایَةُ مَطْلُوبی وَمُنایَ فی مُنْقَلَبی وَمَثْوایَ. ‌

و امید من هستی و تو نهایت مقصود و آرزوی منی در دنیا و آخرت.

‌ إِلهی کَیْفَ تَطْرُدُ مِسْکینَانِ الْتَجَأَ إِلَیْکَ مِنَ الذُّنُوبِ هارِباً

بارالها؛ چگونه از درگاهت می‌رانی مسکین بیچاره‌ای را که از گناهان گریخته و به تو پناهنده گشته؟

أَمْ کَیْفَ تُخَیِّبُ مُسْتَرْشِداً قَصَدَ إِلی جَنابِکَ ساعِیاً

‌ یا چگونه محروم می‌سازی کسی را که خواستار رشد و هدایت است‌و شتابان آهنگ آستان تو نموده؟

‌ أَمْ کَیْفَ تَرُدُّ ظَمْاناً وَرَدَ عَلی حِیاضِکَ شارِباً

یا چگونه دور می‌کنی تشنه‌ای را که بر چشمه‌های پرآبت وارد گشته تا جرعه‌ای بیاشامد؟

کَلّا وَحِیاضُکَ مُتْرَعَةٌ فی ضَنْکِ الْمُحُولِ

نه؛ هرگز چنین نیست و حوض‌های تو پرآب است در شدّت خشکسالی وبی‌آبی

‌ وَبابُکَ مَفْتُوحٌ‌لِلطَّلَبِ وَالْوُغُولِ

و درگاه تو گشوده و باز است برای درآمدن و درخواست کردن

وَأَنْتَ غایَةُ الْمَسْئُولِ وَنِهایَةُ الْمَأْمُولِ.

و تو انتهای خواسته خواستاران و نهایت آمال آرزومندان هستی.

إِلهی هذِهِ أَزِمَّةُ نَفْسی قَدْ عَقَلْتُها بِعِقالِ مَشِیَّتِکَ

بارالها؛ این زمان نفس من است که آن را با مهار مشیّت تو پای‌بند کرده‌ام ‌

وَهذِهِ أَعْبآءُ ذُنُوبی دَرَأْتُها بِعَفْوِکَ وَرَأْفَتِکَ وَرَحْمَتِکَ

و این بار گران گناهان من است که به پای عفو و مهربانی و رحمتت افکنده‌ام

ص: 415

‌ وَهذِهِ أَهْوآئِیَ الْمُضِلَّةُ وَکَلْتُها إِلی جَنابِ لُطْفِکَ وَرَأْفَتِکَ.

و این هواها و هوس‌های گمراه‌کننده من است که ‌به ساحت لطف و رأفت تو سپرده و واگذار کرده‌ام. ‌

أَللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ.

خداوندا؛ پس درود فرست بر محمّد و آل محمّد.

فَاجْعَلِ )اللَّهُمَّ( صَباحی هذا نازِلاً عَلَیَّ بِضِیآءِ الْهُدی وَبِالسَّلامَةِ وَالْعافِیَةِ فِی الدّینِ وَالدُّنْیا وَالْاخِرَةِ

‌پس قرار ده )خداوندا؛( این بامدادم را فرودآینده بر من با روشنی هدایت و سلامت و عافیت در دین و دنیا و آخرت ‌

وَمَسآئی جُنَّةً

و شبم را سپری‌

مِنْ کَیْدِ الْأَعْدآءِ

از مکر و حیله دشمنان

وَوِقایَةً مِنْ مُرْدِیاتِ الْهَوی

و پناهگاهی از پرتگاههای هواها و آرزوهای نفسانی گردان

فَإِنَّکَ قادِرٌ عَلی ما تَشآءُ

که براستی تو بر آنچه بخواهی توانائی

«تُؤْتِی الْمُلْکَ مَنْ تَشآءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْکَ مِمَّنْ تَشآءُ

«فرمانروائی را به هر کس خواهی می‌دهی و از هر کس خواهی می‌گیری

وَتُعِزُّ مَنْ تَشآءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشآءُ بِیَدِکَ الْخَیْرُ

هر کس را بخواهی عزیز می‌گردانی و هر کس را بخواهی خوار می‌کنی خیر و خوبی تنها در دست تو است که

إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ

تو بر هر چیز توانائی

تُولِجُ اللَّیْلَ فِی النَّهارِ وَتُولِجُ النَّهارَ فِی اللَّیْلِ ‌

شب را در روز و روز را در شب وارد می‌کنی

وَتُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ وَتُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ

و زنده را از مرده و مرده را از زنده خارج می‌کنی

وَتَرْزُقُ مَنْ تَشآءُ

و هر کس را خواهی‌بِغَیْرِ حِسابٍ»⁽¹⁾

لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

بدون حساب روزی می‌دهی» معبودی جز تو نیست

‌ سُبْحانَکَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِکَ

پاک و منزّهی خداوندا؛ و من به ستایش تو مشغولم

مَنْ ذا یَعْرِفُ قُدْرَتَکَ فَلایَخافُکَ

چه کسی قدرت تو را شناخت و از تو بیمناک نگردید؟

وَمَنْ ذا یَعْلَمُ ما أَنْتَ فَلایَهابُکَ

و چه کسی دانست که تو کیستی و مرعوب هیبت تو نشد؟

أَلَّفْتَ بِقُدْرَتِکَ الْفِرَقَ

با قدرت خویش پراکندگی‌ها و جدائی‌ها را گرد آورده و پیوند داده‌ای

وَفَلَقْتَ بِرَحْمَتِکَ الْفَلَقَ

‌و به رحمتت سپیده‌دم صبح را شکافته‌ای

ص: 416

1) 82. سوره آل عمران آیه 26 و 27.

وَأَنَرْتَ بِکَرَمِکَ دَیاجِیَ الْغَسَقِ

و به بزرگواریت تاریکی‌های شب تار را روشن ساخته‌ای

وَأَنْهَرْتَ الْمِیاهَ مِنَ الصُّمِّ الصَّیاخیدِ عَذْباً وَاُجاجاً

و آب‌های شیرین و شور را از دل سنگ‌های سخت و محکم روان کرده‌ای

وَأَنْزَلْتَ مِنَ الْمُعْصِراتِ مآءً ثَجَّاجاً

و از ابرهای فشرده آب فراوان و پیاپی را فرو فرستاده‌ای

وَجَعَلْتَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ لِلْبَرِیَّةِ سِراجاً وَهَّاجاً

و خورشید و ماه را برای مردم چراغی فروزنده قرار داده‌ای

مِنْ غَیْرِ أَنْ تُمارِسَ فیمَا ابْتَدَأْتَ بِهِ لُغُوباً وَلا عِلاجاً

بدون اینکه در آنچه پدیدآورده‌ای خسته و درمانده شوی یا برای علاج و درمان کوشش کنی ‌

فَیا مَنْ تَوَحَّدَ بِالْعِزِّ وَالْبَقآءِ

‌پس ای کسی که یکتا و یگانه است به عزّت و جاودانگی

‌ وَقَهَرَ عِبادَهُ بِالْمَوْتِ وَالْفَنآءِ

و بندگانش را به مرگ (و نابودی مقهور ساخته

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ الْأَتْقِیآءِ )أَهْلِکْ أَعْدآئی

بر محمّد و آل پرهیزکارش درود فرست )دشمنانم را نابود گردان

(وَاسْتَمِعْ نِدآئی

و صدای مرا بشنو

وَاسْتَجِبْ دُعآئی

و دعایم را به اجابت برسان

وَحَقِّقْ بِفَضْلِکَ أَمَلی وَرَجآئی

و به فضل و کرمت آرزو و امید مرا محقّق ساز

یا خَیْرَ مَنْ دُعِیَ لِکَشْفِ الضُّرِّ

ای بهترین کسی که برای برطرف نمودن بیچارگی خوانده شده

وَالْمَأْمُولِ لِکُلِّ عُسْرٍ وَیُسْرٍ

و در هر دشواری و آسانی مایه امید و آرزو است ‌

یا سَیِّدی بِکَ أَنْزَلْتُ حاجَتَی فَلاتَرُدَّنی مِنْ سَنِیِّ مَواهِبِکَ خآئِباً

ای سرور من؛ حاجتم را به تو عرضه داشته‌ام پس مرا از بخشش‌های ارزشمندت محروم بازمگردان

‌ یا کَریمُ یا کَریمُ یا کَریمُ

ای کریم؛ ای بزرگوار؛ ای بخشنده

بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ ‌

به رحمتت ای مهربانترین مهربانان

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ أَجْمَعینَ.⁽¹⁾

و درود خداوند بر محمّد و آل پاک و همه خاندان پاک و پاکیزه او باد.

ص: 417

1) 83. مجموعة الأدعیة )مخطوط(: 10.

دعای دیگر بعد از دعای صباح

و از حضرت امام الجنّ و الإنس علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام نقل شده که آن حضرت‌بعد از تمام شدن دعای صباح این دعا را )برای آموختن به ما( می‌خواندند:

إِلهی قَلْبی مَحْجُوبٌ

معبودا؛ قلب من در پرده و زنگار گرفته

وَنَفْسی مَعْیُوبٌ

و نفسم دچار عیب و زشتی

وَعَقْلی مَغْلُوبٌ ‌

و عقلم شکست خورده ‌

وَهَوآئی غالِبٌ

و تمایلات نفسانی‌ام چیره و پیروز

وَطاعَتی قَلیلٌ

و اطاعتم اندک

وَمَعْصِیَتی کَثیرٌ

و نافرمانیم بسیار

وَلِسانی مُقِرٌّ بِالذُّنُوبِ

و زبانم اقرارکننده به گناهان است

فَکَیْفَ حیلَتی یا عَلّامَ الْغُیُوبِ

پس چاره‌ام چیست ای دانای پنهانی‌ها؛

یا سَتَّارَ الْعُیُوبِ

ای پوشاننده عیب‌ها؛ ‌

وَغَفَّارَ الذُّنُوبِ

و آمرزنده یاگناهان؟

فَاغْفِرْ لی ذُنُوبی کُلَّها یا غَفَّارُ یا غَفُورُ یا حَلیمُ رَحیمُ

همه گناهانم را بیامرز ای بسیار آمرزنده؛ ای بخشنده؛ ای بردبار؛ ای مهربان؛ ‌

وَاقْضِ حاجَتی بِحَقِّ الْقُرْانِ الْعَظیمِ

و حاجتم را برآورده ساز به حقّ قرآنی که مرتبه‌اش عظیم است

وَالنَّبِیِّ الْکَریمِ

و پیامبری که بزرگوار می‌باشد

وَالِهِ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ

و آل پاک و پاکیزه او

تُبْتُ یا ذَا الْجَلالِ وَالْإِکْرامِ مِنْ جَمیعِ الذُّنُوبِ وَالْاثامِ ‌

)به درگاه تو( توبه و بازگشت نمودم ای صاحب عظمت و بزرگی و بزرگواری؛ از همه گناهان و کارهای حرام

‌وَالْحَمْدُ للَّهِِ رَبِّ الْعالَمینَ

و سپاس و ستایش سزاوار پروردگار جهانیان است

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ أَجْمَعینَ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ الْمَعْصُومینَ الْأَخْیارِ.⁽¹⁾)

و درود خداوند بر حضرت( محمّد و آل پاک و پاکیزه‌اش که معصوم و نیکوکارند.

ص: 418

1) 84. مجموعة الأدعیة )مخطوط(: 24.

در بعضی از نسخه‌های دعای صباح دعای دوّم )با اختلاف نسخه‌ها( جزو دعای‌صباح آورده شده است.

استغفار بسیار مهمّ

محقّق سبزواری در کتاب «مفاتیح النجّاة» از حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام ازپدران بزرگوارش‌علیهم السلام از امام سجّادعلیه السلام از امام حسین‌علیه السلام روایت کرده که فرمود:

روزی نزد حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام نشسته بودم که مرد عربی آمد و عرض‌کرد: ای امیر مؤمنان؛ مردی عیال‌وارم و از مال دنیا بهره‌ای ندارم.

امیرالمؤمنین‌علیه السلام فرمود: ای برادر عرب؛ چرا استغفار نمی‌کنی تا حالت نیکوشود.

عرب عرض کرد: ای امیر مؤمنان؛ من زیاد استغفار می‌کنم ولی دگرگونی وفزونی در حال خود نمی‌بینم.

امیرالمؤمنین‌علیه السلام گفت: خدای تعالی فرموده: «به درگاه پروردگارتان استغفارکنید تا آسمان را بر شما ریزان کند و به مال و فرزندان‌تان کمک دهد و نهرهابرای شما قرار دهد»⁽¹⁾.

من استغفاری را به تو یاد می‌دهم که در هنگام خواب بدان استغفار کنی وروزی‌ات فراخ گردد.

آن‌گاه این استغفار را برای او نوشت و به مرد عرب داد و سفارش کرد هنگامی که‌به بستر خواب رفتی و آهنگ خواب کردی این استغفار را بخوان و گریه کن و اگرگریه‌ات نیامد تباکی کن )و خود را به صورت گریه‌کنندگان درآور(.

امام حسین‌علیه السلام فرمود:

این مرد عرب سال دیگر نزد امیر مؤمنان آمد و عرض کرد: به راستی ای امیر

ص: 419

1) 85. سوره نوح آیه 11 و 12.

مؤمنان؛ خدای تعالی نعمت خود را بر من تمام کرده به حدّی که منطقه بر من‌تنگ شده و جایی برای نگهداری شتران و گوسفندانم از بس که زیاد شده‌اند نمی‌یابم.

امیر مؤمنان‌علیه السلام فرمود: ای برادر عرب؛ سوگند به خدایی که محمّدصلی الله علیه وآله وسلم را به‌رسالت برانگیخت؛ بنده‌ای نیست که این استغفار را بخواند جز آن‌که خدای‌تعالی گناهانش را بیامرزد و حاجت‌های مشروع او را برآورد و مال و فرزندانش رابه برکت این استغفار افزون کند.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

بنام خداوند بخشنده مهربان

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ مِنْ کُلِّ ذَنْبٍ قَوِیَ عَلَیْهِ بَدَنی بِعافِیَتِکَ

معبودا؛ از تو آمرزش می‌خواهم از هر گناهی که بدنِ من با عافیت و تندرستیی که تو عنایت کردی به انجام‌دادن آن قوّت یافت

أوْ نالَتْهُ قُدْرَتی بِفَضْلِ نِعْمَتِکَ

یا قدرت من به برکت نعمت تو به آن رسید

أَوْ بَسَطْتُ إِلَیْهِ یَدی بِسابِغِ رِزْقِکَ

یا به سبب روزی ریزانِ تو دستِ خود را به سوی آن دراز کردم

أَوِ اتَّکَلْتُ فیهِ عِنْدَ خَوْفی مِنْهُ عَلی أَناتِکَ ‌

یا در هنگام ترس خود از آن بر بردباری تو تکیه کردم یا

أَوِ احْتَجَبْتُ فیهِ مِنَ النَّاسِ بِسِتْرِکَ

با پوششِ تو خود را از مردم پنهان کردم

أَوْ وَثِقْتُ مِنْ سَطْوَتِکَ عَلَیَّ فیهِ بِحِلْمِکَ

یا از قهر تو در آن گناه به حلم و شکیبایی‌ات تکیه کردم

یاعَوَّلْتُ فیهِ عَلی کَرَمِ عَفْوِکَ.

درباره آن به بزرگواریِ گذشت تو تکیه کردم

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ مِنْ کُلِّ ذَنْبٍ خُنْتُ فیهِ أَمانَتی ‌

. معبودا؛ من از تو آمرزش می‌خواهم از هر گناهی که به امانتِ خود در آن خیانت کردم ‌

أَوْ بَخَّسْتُ بِفِعْلِهِ نَفْسی

یا با انجامِ آن جان خود را آلودم

أَوِ احْتَطَبْتُ بِهِ عَلی بَدَنی

یا بار گناهی بر بدن خود فراهم کردم

أَوْ قَدَّمْتُ فیهِ لَذَّتی

یا لذّتی را پیش داشتم

أَوْ اثَرْتُ فیهِ شَهْوَتی

یا خواسته دل را بدان مقدّم داشتم

أَوْ سَعَیْتُ‌ أَوِ احْتَطَبْتُ بِهِ عَلی فیهِ لِغَیْری

‌ یا برای دیگری بدگویی و سعایت کردم

أَوِ اسْتَغْوَیْتُ إِلَیْهِ مَنْ تَبِعَنی

یا در صدد گمراهی کسی که از من پیروی می‌کرد برآمدم

ص: 420

أَوْ کایَدْتُ فیهِ مَنْ مَنَعَنی

یا کسی که مرا از کجی بازمی‌داشت فریب دادم

أَوْ قَهَرْتُ عَلَیْهِ مَنْ عادانی

یا با کسی که با من دشمنی می‌کرد به قهر عمل کردم

أَوْ غَلَبْتُ عَلَیْهِ بِفَضْلِ حیلَتی

یا به کمک نیرنگ خود بر او چیره شدم

أَوْ أَحَلْتُ عَلَیْکَ

یا بر تو حواله کردم.

مَوْلایَ فَلَمْ تَغْلِبْنی عَلی فِعْلی ‌ إِذْ کُنْتَ کارِهاً لِمَعْصِیَتی فَحَلُمْتَ عَنّی

مولای من؛ تو با این‌که نافرمانی مرا ناخوش داشتی حلم ورزیدی

‌ لکِنْ سَبَقَ عِلْمُکَ فِیَّ بِفِعْلی ذلِکَ لَمْ تُدْخِلْنی یا رَبِّ فیهِ جَبْراً

ولی علم دیرینه تو در کارِ من مرا در انجام آن مجبور نکرد ای پروردگار من؛

وَلَمْ تَحْمِلْنی عَلَیْهِ قَهْراً

‌و به قهر و اجبار مرا بر آن کار وادار ننمود

‌ وَلَمْ تَظْلِمْنی فیهِ شَیْئاً

و تو هیچ‌گونه ستمی در این باره بر من روا نداشتی ‌

فَأَسْتَغْفِرُکَ لَهُ وَلِجَمیعِ ذُنُوبی. ‌

و من از این گناهم و همه گناهانم از تو آمرزش می‌خواهم.

‌ أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبٍ تُبْتُ إِلَیْکَ مِنْهُ

خدایا؛ من از تو آمرزش می‌خواهم برای هر گناهی که از آن گناه به درگاهت توبه کردم

وَأَقْدَمْتُ عَلی فِعْلِهِ

ولی بدان دست زدم

فَاسْتَحْیَیْتُ مِنْکَ وَأَنَا عَلَیْهِ

و در حال انجام آن از تو شرم داشتم‌

وَرَهِبْتُکَ وَأَنَا فیهِ تَعاطَیْتُهُ وَعُدْتُ إِلَیْهِ

و از تو در آن حال که بدان سرگرم بودم بیم کردم و با این حال دوباره به آن گناه بازگشتم.‌

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبٍ کَتَبْتَهُ عَلَیَّ بِسَبَبِ خَیْرٍ أَرَدْتُ بِهِ وَجْهَکَ فَخالَطَنی فیهِ سِواکَ ‌

معبودا؛ از تو آمرزش می‌خواهم برای هر گناهی که بر من نوشته و ثبت کرده‌ای به سبب کار خیری که انجام داده‌ام و برای تو بوده‌

وَشارَکَ فِعْلی ما لایَخْلُصُ لَکَ ‌

ولی دیگری در آن شریک گشته و سبب شده تا خلوص از آن گرفته شود

أَوْ وَجَبَ عَلَیَّ ما أَرَدْتُ بِهِ سِواکَ

یا بر من مقرّر گشته به خاطر این‌که هدفم از آن کار

وَکَثیرٌ مِنْ فِعْلی ما یَکوُنُ کَذلِکَ. ‌

فرد دیگری جز تو بوده با این‌که بسیاری از کارهایم این‌گونه نبوده.

أَللَّهُمّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبٍ تَوَرَّکَ عَلَیَّ

خدایا؛از تو آمرزش می‌خواهم برای هر گناهی که بر من چیره گشته

بِسَبَبِ عَهْدٍ عاهَدْتُکَ عَلَیْهِ أَوْ عَقْدٍ عَقَدْتُهُ لَکَ ‌

به خاطر عهدی که با تو بستم یا پیمانی که برای تو بستم ‌

أَوْ ذِمَّةٍ واثَقْتُ بِها مِنْ اَجْلِکَ لاِحَدٍ مِنْ خَلْقِکَ

یا ذمّه‌ای که به خاطر تو برای یکی از بندگانت توثیق نمودم

ص: 421

ثُمَّ نَقَضْتُ ذلِکَ مِنْ غَیْرِ ضَرُورَةٍ لَزِمَتْنی فیهِ بَلِ اسْتَنْزَلَنی إِلَیْهِ‌

سپس بدون ضرورت و اجباری که پیدا کنم آن را شکستم بلکه آنچه سبب پیمان‌شکنی من شد خودکامگی در

عَنِ الْوَفآءِ بِهِ الْأَشَرُ وَمَنَعَنی عَنْ رِعایَتِهِ الْبَطَرُ. أَللَّهُمَّ إِنّی

‌نعمت بود و آنچه مانع رعایت آن بود سرمستی بود. خدایا؛ همانا من

‌أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبٍ رَهِبْتُ فیهِ مِنْ عِبادِکَ وَخِفْتُ فیهِ غَیْرَکَ

از تو آمرزش می‌خواهم برای هر گناهی که از بندگانت واهمه کردم و از دیگران جز تو ترسیدم

وَاسْتَحْیَیْتُ فیهِ مِنْ خَلْقِکَ ثُمَّ اَفْضَیْتُ بِهِ فِعْلی إِلَیْکَ. أَللَّهُمَّ إِنّی

‌و از بندگانت شرم کردم سپس این کار خود را به حساب تو گذاردم. خدایا؛

أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبٍ أَقْدَمْتُ عَلَیْهِ وَأَنَا مُسْتَیْقِنٌ أَنَّکَ تُعاقِبُ عَلَی

‌از تو آمرزش می‌خواهم برای هر گناهی که بدان اقدام کردم در حالی‌که یقین داشتم که تو مرا در انجامِ آن عقاب

‌ارْتِکابِهِ فَارْتَکَبْتُهُ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبٍ قَدَّمْتُ فیهِ‌

خواهی کرد پس آن را انجام دادم. خدایا؛ از تو آمرزش می‌خواهم برای هر گناهی که

‌شَهْوَتی عَلی طاعَتِکَ وَاثَرْتُ مَحَبَّتی عَلی أَمْرِکْ وَأَرْضَیْتُ

‌شهوت خود را به فرمانبرداری تو مقدّم داشتم و دلخواه خود را بر فرمان تو ترجیح دادم و

فیهِ نَفْسی بِسَخَطِکَ وَقَدْ نَهَیْتَنی عَنْهُ بِنَهْیِکَ وَتَقَدَّمْتَ إِلَیَّ فیهِ‌

نفس خود را با خشم تو خشنود ساختم در صورتی که تو با منع کردنت مرا از آن بازداشتی

وبِإِعْذارِکَ وَاحْتَجَجْتَ عَلَیَّ فیهِ بِوَعیدِکَ. أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ‌

راه عذرتراشی را بر من بستی و با تهدید خود بر من اقامه حجّت و دلیل کردی. خدایا؛ از تو آمرزش می‌خواهم

‌لِکُلِّ ذَنْبٍ عَلِمْتُهُ مِنْ نَفْسی أَوْ ذَهَلْتُهُ أَوْ نَسیتُهُ أَوْ تَعَمَّدْتُهُ

برای هر گناهی از خود که دانسته انجام دادم یا از یاد برده یا فراموش کردم یا به عمد

أَوْ أَخْطَأْتُهُ مِمَّا لا اَشُکُّ أَنَّکَ سآئِلی عَنْهُ وَأَنَّ نَفْسی مُرْتَهَنَهٌ‌

یا به خطا انجام دادم از آنچه تردید نداشتم که مرا به خاطر آن‌ها بازخواست می‌کنی و جان من در گِرو

بِهِ لَدَیْکَ وَإِنْ کُنْتُ قَدْ نَسیتُهُ أَوْ غَفَلَتْ نَفْسی عَنْهُ. ‌

آن است اگرچه فراموشش کردم یا نفسم از آن غافل شد.

ص: 422

أَللَّهُمّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبٍ واجَهْتُکَ بِهِ

خدایا؛از تو آمرزش می‌خواهم از هر گناهی که رو در روی تو انجام دادم

وَقَدْ أَیْقَنْتُ أَنَّکَ تَرانی

با این‌که یقین داشتم تو به خوبی مرا می‌بینی

وَأَغْفَلْتُ أَنْ أَتُوبَ إِلَیْکَ مِنْهُ

ولی غفلت کردم که از آن به درگاهت توبه کنم

أَوْ نَسیتُ أَنْ أَتُوبَ إِلَیْکَ مِنْهُ

یا یا فراموش کردم توبه کنم

أَوْ نَسیتُ أَنْ أَسْتَغْفِرَکَ لَهُ.

فراموش کردم از تو آمرزش بخواهم.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبٍ دَخَلْتُ فیهِ ‌

خدایا؛ از تو آمرزش می‌خواهم از هر گناهی که بدان دست زدم

‌وَأَحْسَنْتُ ظَنّی بِکَ أَنْ لاتُعَذِّبَنی عَلَیْهِ

و به تو خوش‌گمان بودم که مرا بدان عذاب نخواهی کرد

وَأَنَّکَ تَکْفینی مِنْهُ.

و مرا از آن کفایت خواهی نمود.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبِ‌نِ اسْتَوْجَبْتُ بِهِ مِنْکَ رَدَّ الدُّعآءِ

خدایا؛ از تو آمرزش می‌خواهم از هر گناهی که برای انجامِ آن سزاوار بود که دعایم را بازگردانی

وَحِرْمانَ الْإِجابَةِ

و از اجابت محروم کنی

وَخَیْبَةَ الطَّمَعِ

و طمعم را قطع کرده

وَانْفِساخَ الرَّجآءِ. ‌

نومیدم گردانی.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبٍ یُعَقِّبُ الْحَسْرَةَ

خدایا؛از تو آمرزش می‌خواهم برای هر گناهی که افسوس در پی دارد

وَیُورِثُ النَّدامَةَ

‌ و پشیمانی به بار آورد

وَیَحْبِسُ الرِّزْقَ

و رزق و روزی را حبس کند

وَیَرُدُّ الدُّعآءَ. ‌

و دعا را بازگرداند.

‌ أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبٍ یُورِثُ الْأَسْقامَ

خدایا؛ از تو آمرزش می‌خواهم از هر گناهی که بیماری‌ها به بار آورد

وَیُعَقِّبُ الضَّنآءَ

و ناخوشی‌های سخت در پی دارد

وَیُوجِبُ النِّقَمَ

و عذاب و شکنجه را سبب گردد

‌ وَیَکُونُ اخِرُهُ حَسْرَةً وَنَدامَةً.

و پایان آن نیز افسوس و پشیمانی باشد.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبٍ مَدَحْتُهُ بِلِسانی

خدایا؛ از تو آمرزش می‌خواهم برای هر گناهی که با زبانم آن را ستودم

أَوْ هَشَّتْ إِلَیْهِ نَفْسی أَوِ اکْتَسَبْتُهُ بِیَدی ‌

یا نفس من بدان آرامش گرفت یا به دست خود آن را کسب کردم ‌

وَهُوَ عِنْدَکَ قَبیحٌ تُعاقِبُ عَلی مِثْلِهِ

در صورتی که آن کار نزدِ تو زشت بود که به امثالِ آن عقوبت می‌کردی

وَتَمْقُتُ مَنْ عَمِلَهُ. ‌

و از انجام آن خشم می‌کردی. ‌

ص: 423

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبٍ خَلَوْتُ بِهِ فی لَیْلٍ أَوْ نَهارٍ

خدایا؛ از تو آمرزش می‌خواهم برای هر گناهی که در شب یا روز برای انجام آن به جای خلوتی رفتم

حَیْثُ لایَرانی أَحَدٌ مِنْ خَلْقِکَ

‌ که کسی از خلق تو مرا نبیند

‌ فَمِلْتُ فیهِ مِنْ تَرْکِهِ بِخَوْفِکَ

و به جای آن‌که از ترس تو آن را ترک کنم

إِلَی ارْتِکابِهِ بِحُسْنِ الظَّنِّ بِکَ

‌ به علّت خوش‌گمانی به تو بدان میل کردم

فَسَوَّلَتْ نَفْسِیَ الْإِقْدامَ عَلَیْهِ فَواقَعْتُهُ

ولی نفس من نیز آن را برایم آراست تا اینکه بدان دست زدم و انجام دادم

وَأَنَا عارِفٌ بِمَعْصِیَتی لَکَ فیهِ.

با این‌که به خوبی می‌دانستم که نافرمانی تو را انجام می‌دهم.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبِ‌نِ اسْتَقْلَلْتُهُ

خدایا؛ از تو آمرزش می‌خواهم برای هر گناهی که اندک به حساب آوردم

أَوِ اسْتَصْغَرْتُهُ

یا کوچک شمردم

أَوِ اسْتَعْظَمْتُهُ وَتَوَرَّطْتُ فیهِ. ‌

یا بزرگش دانستم و با این حال گرفتار آن شدم. ‌

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبٍ مالَأْتُ فیهِ عَلی أَحَدٍ مِنْ بَرِیَّتِکَ

خدایا؛ از تو آمرزش می‌خواهم از هر گناهی که همراه یکی از آفریدگانت به آن میل کردم

أَوْ زَیَّنْتُهُ لِنَفْسی

‌ یا آن را برای خود آراستم ‌

أَوْ أَوْمَأْتُ بِهِ إِلی غَیْری

یا به دیگری اشاره کردم

وَدَلَلْتُ عَلَیْهِ سِوایَ

و دیگری را بدان راهنمایی کردم

أَوْ أَصْرَرْتُ عَلَیْهِ بِعَمْدی

یا از روی عمد بدان اصرار ورزیدم

أَوْ أَقَمْتُ عَلَیْهِ بِحیلَتی. ‌

یا با نیرنگِ خود بدان اقدام کردم. ‌

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبِ‌نِ اسْتَعَنْتُ عَلَیْهِ بِحیلَتی بِشَیْ‌ءٍ مِمَّا یُرادُ بِهِ وَجْهَکَ ‌

خدایا؛ از تو آمرزش می‌خواهم برای هر گناهی که با نیرنگ خود برای انجام آن از چیزی کمک گرفتم که برای نزدیکی و تقرّب تو به کار رود

‌ أَوْ یُسْتَظْهَرُ بِمِثْلِهِ عَلی طاعَتِکَ

یا از امثال آن در راه فرمانبرداری تو کمک گیرند

أَوْ یَتَقَرَّبُ بِمِثْلِهِ إِلَیْکَ

یا به مانند آن به درگاه تو تقرّب جویند

وَوارَیْتُ عَنِ النَّاسِ وَلَبَّسْتُ فیهِ ‌

ولی من آن را برای مردم وارونه جلوه دادم و برخلاف آنچه بود نشان دادم

‌کَأَنّی اُریدُکَ بِحیلَتی

چنانچه گویا با این نیرنگم تو را می‌خواهم

وَالْمُرادُ بِهِ مَعْصِیَتُکَ

در صورتی که هدف من نافرمانی تو بود

وَأَطْوی فیهِ مُتَصَرِّفٌ عَلی غَیْرِ طاعَتِکَ. ‌

و من در آن خودخواهی نموده و آن را به غیر طاعت تو انجام دادم.

ص: 424

‌ أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبٍ کَتَبْتَهُ عَلَیَّ بِسَبَبِ عُجْبٍ کان بِنَفْسی

خدایا؛ از تو آمرزش می‌خواهم برای هر گناهی که در پرونده‌ام یادداشت کرده‌ای به خاطر خودبینی من

‌ أَوْ رِیآءٍ أَوْ سُمْعَةٍ أَوْ خُیَلاءَ أَوْ فَرَحٍ أَوْ مَرَحٍ أَوْ أَشَرٍ أَوْ بَطَرٍ أَوْ حِقْدٍ أَوْ حَمِیَّةٍ أَوْ غَضَبٍ

یا ریاکاری یا شهرت‌طلبی یا خودپسندی یا خوشحالی یا شادمانی یا خودکامگی یا سرمستی یا کینه‌جویی یا تعصّب یا خشم

أَوْ رِضًی أَوْ شُحٍّ أَوْ بُخْلٍ أَوْ ظُلْمٍ أَوْ خِیانَةٍ أَوْ سِرْقَةٍ أَوْ کِذْبٍ أَوْ لَهْوٍ أَوْ لَعِبٍ

یا خشنودی یا بُخل یا خِسّت یا ستم یا خیانت یا دزدی یا دروغ یا سرگرمی یا بازیگری

أَوْ نَوْعٍ مِنْ أَنْواعِ ما یُکْتَسَبُ بِمِثْلِهِ الذُّنُوبُ‌

یا نوع دیگری از انواع کارها یا امثال آن‌ها که گناه ‌زاست‌

وَیَکُونُ بِاجْتِراحِهِ الْعَطَبُ. ‌

و انجامِ آن‌ها نابودی به بار آرد.

‌ أَللَّهُمَّ اِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبٍ سَبَقَ فی عِلْمِک أَنّی فاعِلُهُ فَدَخَلْتُ فیهِ بِشَهْوَتی

خدایا؛ از تو آمرزش می‌خواهم برای هر گناهی که در علم تو گذشته است که من آن را انجام می‌دهم پس آن را با خواسته دل

وَاجْتَرَحْتُهُ بِإِرادَتی

و اراده خود انجام دادم

وَقارَفْتُهُ بِمَحَبَّتی وَلَذَّتی وَمَشِیَّتی

و با علاقه و لذّت و خواسته خود بدان دست زدم

وَشِئْتُهُ إِذْ شِئْتَ أَنْ أَشآءَهُ

و خواستم هنگامی که تو خواستی که بخواهم‌

وَأَرَدْتُهُ إِذْ أَرَدْتَ أَنْ اُریدَهُ ‌

و اراده کردم هنگامی که تو اراده فرمودی که آن را اراده نمایم

‌ فَعَمِلْتُهُ إِذْ کانَ فی قَدیمِ تَقْدیرِکَ وَنافِذِ عِلْمِکَ أَنّی فاعِلُهُ

پس آن را انجام دادم چون در تقدیر دیرینه‌ات و علم نافذت آمده بود که من آن را انجام می‌دهم

لَمْ تُدْخِلْنی فیهِ جَبْراً

و به اجبار مرا بدان وارد نکردی ‌

وَلَمْ تَحْمِلْنی عَلَیْهِ قَهْراً

و به صورت قهر و بدون اختیار بر من تحمیل ننمودی

وَلَمْ تَظْلِمْنی فیهِ شَیْئاً ‌

و هیچ‌گونه ستمی در این باره بر من روا نداشتی ‌

فَاَسْتَغْفِرُکَ لَهُ وَلِکُلِّ ذَنْبٍ جَری بِهِ عِلْمُکَ عَلَیَّ وَفِیَّ إِلی اخِرِ عُمْری.

‌ و اینک من به خاطر آن گناه از تو آمرزش می‌خواهم و همچنین برای هر گناهی که علم تو در مورد من بر آن جاری شده تا پایان عمر من.

‌ أَللَّهُمَّ اِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبٍ مالَ بِسَخَطی فیهِ عَنْ رِضاکَ

‌ خدایا؛ از تو آمرزش می‌خواهم برای هر گناهی که خشم من سبب شد تا از خشنودی تو روی بگردانم ‌

ص: 425

وَمالَتْ نَفْسی إِلی رِضاکَ فَسَخِطْتُهُ

در صورتی که نفس من متمایل به خشنودی تو بود ولی من خشم کردم

أَوْ رَهِبْتُ فیهِ سِواکَ

یا از دیگری جز تو هراس کردم

أَوْ عادَیْتُ فیهِ أَوْلِیآءَکَ

یا با اولیای تو دشمنی کردم

أَوْ والَیْتُ فیهِ أَعْدآءَکَ

یا با دشمنانت دوستی نمودم

أَوِ اخْتَرْتُهُمْ عَلی أَصْفِیآئِکَ ‌

یا آنان را بر انسان‌های برگزیده‌ات پیش انداختم

أَوْ خَذَلْتُ فیهِ أَحِبَّآءَکَ

یا دوستانت را درباره آن گناه خوار کردم

أَوْ قَصَّرْتُ فیهِ عَنْ رِضاکَ یا خَیْرَ الْغافِرینَ. ‌

یا از جلب خشنودی تو کوتاهی نمودم ای بهترین آمرزندگان.

أَللَّهُمّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ ذَنْبٍ تُبْتُ اِلَیْکَ مِنْهُ ثُمَّ عُدْتُ فیهِ.

‌ خدایا؛از تو آمرزش می‌خواهم برای هر گناهی که از آن گناه به درگاهت توبه کردم

‌ وَأَسْتَغْفِرُکَ لِما أَعْطَیْتُکَ مِنْ نَفْسی ثُمَّ لَمْ أَفِ بِهِ.

‌ امّا دوباره توبه شکستم و از تو آمرزش می‌خواهم برای هر کاری که در انجام آن با تو عهد بستم و بدان وفا نکردم.

‌ وَأَسْتَغْفِرُکَ لِلنِّعْمَةِ الَّتی أَنْعَمْتَ بِها عَلَیَّ فَقَویتُ بِها عَلی مَعْصِیَتِکَ.

و از تو آمرزش می‌خواهم برای نعمتی که به من دادی ولی من با آن نعمت به نافرمانی نیرو گرفتم.

‌ وَأَسْتَغْفِرُکَ لِکُلِّ خَیْرٍ أَرَدْتُ بِهِ وَجْهَکَ فَخالَطَنی ما لَیْسَ لَکَ. ‌

و از تو آمرزش می‌خواهم برای هر کار نیکی که در آغاز رضای تو را در انجام آن در نظر داشتم ولی آنچه برای تو نبود با آن آمیخته شد.

‌ وَأَسْتَغْفِرُکَ لَما دَعانی إِلَیْهِ الرُّخَصُ فیمَا اشْتَبَهَ عَلَیَّ مِمَّا هُوَ عِنْدَکَ حَرامٌ.

‌ و از تو آمرزش می‌خواهم برای آنچه انجام آن به صورت اشتباه در نظرِ من آزاد بود در صورتی که در نزد تو حرام و غدقن بوده.

‌ وَأَسْتَغْفِرُکَ لِلذُّنُوبِ الَّتی لایَعْلَمُها غَیْرُکَ وَلایَطَّلِعُ عَلَیْها سِواکَ

و از تو آمرزش می‌خواهم برای گناهانی که جز تو کسی از آن آگاهی و اطّلاعی ندارد

وَلاتَحْتَمِلُها وإِلّا حِلْمُکَ

جز حلم و بردباری‌ات چیزی دیگری تحمّل آن نتواند

وَلایَسَعُها إِلّا عَفْوُکَ.

‌و جز عفو و گذشتت چیزی آن را فرانگیرد.

وَأَسْتَغْفِرُکَ وَأَتُوبُ إِلَیْکَ مِنْ مَظالِمَ کَثیرَةٍ لِعِبادِکَ قِبَلی یا رَبِّ ‌

و از تو آمرزش می‌خواهم و توبه می‌کنم‌از حقوق بسیاری که از بندگانت بر عهده من مقرّر گشته پروردگارا؛

فَلَمْ أَسْتَطِعْ رَدَّها عَلَیْهِمْ وَتَحْلیلَها مِنْهُمْ

و من توان بازگرداندن آن‌ها و قدرت درخواستِ گذشت آنان را از این حقوق ندارم

أَوْ شَهِدُوا فَاسْتَحْیَیْتُ مِنِ اسْتِحْلالِهِمْ وَالطَّلَبِ إِلَیْهِمْ وَإِعْلامِهِمْ ذلِکَ ‌

یا اینکه حضور داشته‌اند ولی من از درخواستِ گذشت آنان و آگاه کردنشان از این حقوقی که به گردن من دارند شرم کرده‌ام

ص: 426

‌وَأَنْتَ الْقادِرُ عَلی أَنْ تَسْتَوْهِبَنی مِنْهُمْ

و تو این قدرت را داری که گذشت آنان را از من فراهم کنی

وَتُرْضِیَهُمْ عَنّی کَیْفَ شِئْتَ وَبِما شِئْتَ

و از من خشنودشان سازی به هر گونه و به هر چه که بخواهی

یا أَرْحَمَ الرَّحِمینَ ‌

ای مهربان‌ترین مهربانان ‌

وَاَحْکَمَ الْحاکِمینَ

و حاکم‌ترین حاکمان

وَخَیْرَ الْغافِرینَ.

و بهترین آمرزندگان. ‌

أَللَّهُمَّ إِنَّ اسْتِغْفاری إِیَّاکَ مَعَ الْإِصْرارِ لُؤْمٌ

‌ خدایا؛ آمرزشْ‌خواهیِ من از درگاهت با اصرار و پافشاری‌ام بر گناه از پستی و فرومایگی است ‌

وَتَرْکِیَ الْإِسْتِغْفارَ مَعَ مَعْرِفَتی بِسَعَةِ جُودِکَ وَرَحْمَتِکَ عَجْزٌ

و آمرزش نخواستنم و ترک آن نیز با شناختی که از وسعت بخشندگی و مهر تو دارم عجز و درماندگی است.

فَکَمْ تَتَحَبَّبُ إِلَیَّ یا رَبِّ وَأَنْتَ الْغَنِیُّ عَنّی

ای پروردگارِ من؛ چه بسیار به من محبّت ورزیدی با این‌که تو از من بی‌نیاز بودی

‌ وَکَمْ اَتَبَغَّضُ‌إِلَیْکَ وَأَنَا الْفَقیرُ إِلَیْکَ وَإِلی رَحْمَتِکَ

و چه بسیار تو را به خشم آوردم با این‌که به تو و به رحمت و مهرت نیازمند بودم.

فَیا مَنْ وَعَدَ فَوَفا

پس ای خدایی که وعده کردی و به وعده‌ات وفا نمودی

وَأَوْعَدَ فَعَفا إِغْفِرْ لی خَطایایَ وَاعْفُ وَارْحَمْ وَأَنْتَ خَیْرُ الرَّاحِمینَ.⁽¹⁾کردی و تهدید ولی از انجام آن درگذشتی خطاهای مرا بیامرز و از من بگذر و به من رحم کن که تو بهترین رحم‌کنندگانی.

نود و نُه اسم خداوند

احمد بن فهد حلّی‌رحمه الله در کتاب «عدّة الدّاعی» از حضرت امام رضاعلیه السلام و آن حضرت‌از پدرش از پدرانش‌علیهم السلام از حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام روایت کرده است که فرمود:

إنّ للَّه تسعة وتسعین اسماً من دعا بها استجیب له ومن أحصاها دخل‌الجنّة.

ص: 427

1) 86. صحیفه علویّه: 539.

برای خداوند نود و نُه اسم است؛ هر کس خدا را با آن‌ها بخواند دعایش مستجاب‌گردد و هر کس آن‌ها را گرد آورد داخل بهشت شود:

اَللَّهُ الْواحِدُ الْأَحَدُ الصَّمَدُ الْأَوَّلُ الْاخِرُ السَّمیعُ الْبَصیرُ الْقَدیرُ الْقادِرُ الْعَلِیّ‌الْأَعْلی الْباقی الْبَدیعُ الْبارِئُ الْأَکْرَمُ الظَّاهِرُ الْباطِنُ الْحَیُّ الْحَکیمُ الْعَلیمُ‌الْحَلیمُ الْحَفیظُ الْحَقُّ الْحَسیبُ الْحَمیدُ الْحَفِیُّ الرَّبُّ الرَّحْمنُ الرَّحیمُ‌الذَّارِئُ الرَّازِقُ الرَّقیبُ الرَّؤُوفُ الرَّائی السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَیْمِنُ الْعَزیزُالْجَبَّارُ الْمُتَکَبِّرُ السَّیِّدُ السُّبُّوحُ الشَّهیدُ الصَّادِقُ الصَّانِعُ الطَّاهِرُ الْعَدْلُ الْعَفُوُّالْغَفُورُ الْغَنِیُّ الْغِیاثُ الْباسِطُ الْقاضِی الْمَجیدُ الْوَلِیُّ الْمَنَّانُ الْمُحیطُ الْمُبینُ‌الْمُقیتُ الْمُصَوِّرُ الْکَریمُ الْکَبیرُ الْکافی کاشِفُ‌الضُّرِّ الْوِتْرُ النُّورُ الوَهَّابُ‌النَّاصِرُ الْواسِعُ الْوَدُودُ الْهادِی الْوَفِیُّ الْوَکیلُ الْوارِثُ الْبَرُّ الْباعِثُ الْتَّوَّابُ‌الْجَلیلُ الْجَوادُ الْخَبیرُ الْخالِقُ خَیْرُ النَّاصِرینَ الدَّیَّانُ الشَّکُورُ الْعَظیمُ‌اللَّطیفُ الشَّافی.⁽¹⁾

خداوند یگانه یکتا بی‌نیاز اوّل بدون ابتدا آخر بدون انتها شنوا بینا قدرتمند توانا بلندمرتبه برتر جاوید پدیدآورنده آفریننده گرامی پیدا پنهان زنده حکیم دانا بردبار نگهدارنده حق حسابگر ستوده نوازشگر پروردگار بخشنده مهربان آفریدگار روزی‌دهنده مراقب مهرورز بیننده سلامت‌بخش ایمنی‌دهنده نگهبان شکست‌ناپذیر باجبروت و قدرت دارنده‌کبریائی و بزرگی سرور منزّه گواه راستگو سازنده پاک دادگر بسیار عفوکننده آمرزنده توانگر فریادرس گستراننده داور باشکوه سرپرست نعمت‌دهنده احاطه‌دارنده آشکار توانا به روزی‌دادن صورت‌آفرین بزرگوار بزرگ کفایت‌کننده برطرف‌کننده سختی یگانه روشنی‌بخش بسیار بخشنده یاری‌دهنده گسترش‌دهنده دوست‌دارنده هدایتگر وفاکننده پشتیبان ارث‌برنده نیکی‌کننده برانگیزنده توبه‌پذیر باجلالت و شوکت صاحب جود وبخشش آگاه به وجودآورنده بهترین یاور پاداش‌دهنده قدردان باعظمت بسیار لطف‌کننده شفادهنده.

ص: 428

1) 87. البلد الأمین: 669.

دعای مهمّ برای طلب خیر

سیّد بن طاووس‌رحمه الله از محمّد بن هارون تلعکبری نقل کرده است و او به سند خوداز حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام روایت نموده است که فرمود:

از پدرم موسی بن جعفرعلیهما السلام شنیدم و آن حضرت از پدرش امام صادق‌علیه السلام‌شنیده‌اند که فرمود: هر کس این دعا را بخواند جز آنچه دوست می‌دارد درسرانجام کارش نمی‌بیند و دعا این است:

أَللَّهُمَّ إِنَّ خِیَرَتَکَ تُنیلُ الرَّغآئِبَ

خداوندا؛ بدون تردید اختیار تو خواسته‌ها را عطا می‌کند

وَتُجْزِلُ الْمَواهِبَ ‌

و بخشش‌ها را فراوان

وَتُطَیِّبُ الْمَکاسِبَ

و کسب و کار را پاک و گوارا می‌نماید

وَتُغْنِمُ الْمَطالِبَ

مقصدها و مقصودها را بهره می‌دهد

وَتُهْدی إِلی أَحْمَدِ الْعَواقِبِ

‌و بسوی عاقبت و سرانجامی ستوده راهنمائی می‌کند

وَتَقی مِنْ مَحْذُورِ النَّوآئِبِ.

و از حوادث و بلاهای ناگوار حفظ می‌کند.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَخیرُکَ فیما عَقَدَ عَلَیْهِ رَأْیی

خداوندا؛ همانا من خیر و خوبی می‌جویم از تو در آنچه رأی و نظر من بر آن منعقد گشته

وَقادَنی إِلَیْهِ هَوایَ

ماو خواهشم مرا بسوی آن می‌کشاند

فَأَسْأَلُکَ یا رَبِّ أَنْ تُسَهِّلَ لی مِنْ ذلِکَ تَعَسَّرَ

پروردگارا؛ از تو می‌خواهم دشواری‌های آن را آسان گردانی

وَأَنْ تُعَجِّلَ مِنْ ذلِکَ ما تَیَسَّرَ

و نسبت به آنچه آسان و راحت است شتاب نمائی

وَأَنْ تُعْطِیَنی یا رَبِّ الظَّفَرَ فیما أَسْتَخیرُکَ فیهِ

و پیروزی و کامیابی به من عطا کنی - ای پروردگار من –در آنچه در مورد آن با تو استخاره کرده‌ام

وَعَوْناً بِالْإِنْعامِ فیما دَعَوْتُکَ

‌و کمک کنی مرا به وسیله نعمت‌دادن در آنچه تو را خوانده‌ام

وَأَنْ تَجْعَلَ یا رَبِّ بُعْدَهُ قُرْباً

و دور آن را ای پروردگار من نزدیک

وَخَوْفَهُ أَمْناً

و بیم و هراس آن را ایمن گردانی

وَمَحْذُورَهُ سِلْماً ‌

و آنچه درباره آن ترسیده می‌شود بی‌دغدغه قرار دهی

ص: 429

‌ فَإِنَّکَ تَعْلَمُ وَلا أَعْلَمُ

زیرا که تو می‌دانی و من نمی‌دانم

وَتَقْدِرُ وَلا أَقْدِرُ

و تو می‌توانی و من نمی‌توانم

وَأَنْتَ عَلّامُ الْغُیُوبِ. ‌

و تو به پنهانی‌ها آگاهی.

أَللَّهُمَّ إِنْ یَکُنْ هذَا الْأَمْرِ خَیْراً لی فی عاجِلِ الدُّنْیا وَ]اجِلِ[ الْاخِرَةِ

خداوندا؛ اگر این کار برای من در این دنیای زودگذر و در آخرتی که در پیش دارم خیر است

‌فَسَهِّلْهُ لی وَیَسِّرْهُ عَلَیَّ

آن را برای من ممکن و آسان قرار بده

وَإِنْ لَمْ یَکُنْ فَاصْرِفْهُ عَنّی

و اگر خیر من در آن نیست از من بازگردان

وَأَقْدِرْ فیهِ الْخِیَرَةَ إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.⁽¹⁾

ولی در آن خیر مرا مقدّر فرما که تو بر هر چیز توانائی ای مهربانترین مهربانان.

دعای مهمّ برای رفع ترس و غم ...

دعای مهمّ برای رفع ترس و غم ... ⁽²⁾

سیّد بن طاووس‌رحمه الله در کتاب «جمال الاُسبوع» گوید: هر کس از ناحیه سلطان یادشمن حسودی دچار اندوه و غم باشد روز چهارشنبه و پنجشنبه و جمعه را روزه‌بگیرد شام روز جمعه - یعنی شب شنبه - دعا کند و در دعایش بگوید:

أَیْ رَبَّاهُ أَیْ سَیِّداهُ

ای پروردگار من؛ ای سرور من؛

أَیْ سَنَداهُ أَیْ أَمَلاهُ

‌ای پشتوانه من؛ ای آرزوی من؛ ‌

أَیْ رَجایاهُ أَیْ عِماداهُ

ای امید من؛ ای تکیه‌گاه من؛

أَیْ کَهْفاهُ أَیْ حِصْناهُ

ای پناه من؛ ای پناهگاه من؛

أَیْ حِرْزاهُ أَیْ فَخْراهُ

ای امان من؛ای مایه افتخار من؛

بِکَ امَنْتُ

به تو ایمان آوردم

وَلَکَ أَسْلَمْتُ

و خود را تسلیم تو نمودم

وَعَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ

و بر تو توکّل کردم

وَلِبابِکَ قَرَعْتُ

و درب خانه‌ات را کوبیدم

وَبِفِنآئِکَ نَزَلْتُ

و به آستانه‌ات فرود آمدم

ص: 430

1) 88. فتح الأبواب: 204 مستدرک الوسائل: 238/6 بحار الأنوار: 275/91 الجُنّة الواقیة والجَنّة الباقیة )مخطوط(: 75.

2) 89. اصل این دعا از حضرت امام صادق‌علیه السلام است و حضرت امام رضاعلیه السلام تتمّه دعا را به آن افزودند.

وَبِحَبْلِکَ اعْتَصَمْتُ

و به ریسمان تو چنگ زدم

وَبِکَ اسْتَغَثْتُ

و به تو پناه می‌برم

وَبِکَ أَعُوذُ

و به تو پناهنده می‌شوم

وَبِکَ أَلُوذُ

تو استغاثه نمودم

وَعَلَیْکَ أَتَوَکَّلُ

و بر تو توکّل می‌کنم

وَإِلَیْکَ أَلْجَأُ وَأَعْتَصِمُ ‌

و خود را به تو می‌سپارم و به دامن تو چنگ می‌زنم

وَبِکَ أَسْتَجیرُ فی جَمیعِ اُمُوری

و به تو امان می‌طلبم در تمام کارهایم

وَأَنْتَ غِیاثی وَعِمادی

و تو فریادرس من و تکیه‌گاه منی

وَأَنْتَ عِصْمَتی وَرَجآئی

و تو نگهدار من و امید منی

وَأَنْتَ اللَّهُ رَبّی لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ.

و تو خداوند پروردگار من هستی خدائی جز تو نیست.

سُبْحانَکَ وَبِحَمْدِکَ

پاک و منزّهی و به ستایش تو مشغولم

عَمِلْتُ سُوءً

بد کرده‌ام

‌وَظَلَمْتُ نَفْسی

و به خود ستم نموده‌ام

فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ

پس بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَاغْفِرْ لی وَارْحَمْنی

مرا بیامرز و بر من رحم کن‌

وَخُذْ بِیَدی

و دستم را بگیر

وَأَنْقِذْنی وَوَفِّقْنی

و مرا نجات بده و توفیقم مرحمت کن

وَاکْفِنی وَاکْلَأْنی ‌

و مرا کفایت کن و حفظم کن

وارْعَنی فی لَیْلی وَنَهاری

و نگاهبان من باش در شب و روزم

وَإِمسآئی وَإِصْباحی

و شامگاهم و بامدادام

وَمُقامی وَسَفَری.

و هنگام اقامتم و )وقتی( در سفرم.

‌ یا أَجْوَدَ الْأَجْوَدینَ

ای بخشنده‌ترین بخشندگان؛

وَیا أَکْرَمَ الْأَکْرَمینَ

و ای بزرگوارترین بزرگواران؛

وَیا أَعْدَلَ الْفاضِلینَ

و ای عادل‌ترین نیکی‌کنندگان؛

وَیا إِلهَ الْأَوَّلینَ وَالْاخِرینَ

و ای معبود پیشینیان و آیندگان؛

وَیا مالِکَ یَوْمِ الدّینِ

و ای اختیاردار روز جزا؛

‌ وَیا أَرْحَمَ‌الرَّاحِمینَ

و ای مهربانترین مهربانان؛

یا حَیُّ یا قَیُّومُ

ای زنده؛ ای پایدار؛

یا حَیّاً لایَمُوتُ

ای زنده‌ای که نمی‌میرد؛

یا حَیُّ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

ای زنده که خدائی جز تو نیست؛

بِمُحَمَّدٍ یا اَللَّهُ

قسم به )حضرت( محمّد ای خدا؛

بِعَلِیٍّ یا اَللَّهُ

قسم به )حضرت( علی ای خدا؛

بِفاطِمَةَ یا اَللَّهُ ‌

قسم به )حضرت( فاطمه ای خدا؛

بِالْحَسَنِ یا اَللَّهُ

قسم به امام حسن ای خدا؛

بِالْحُسَیْنِ یا اَللَّهُ

قسم به امام حسین ای خدا؛

بِعَلِیٍّ یا اَللَّهُ

قسم به امام سجّاد ای خدا؛

بِمُحَمَّدٍ یا اَللَّهُ.

قسم به امام باقر ای خدا.

ص: 431

حسن بن محبوب گوید: این دعا را به حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام عرضه‌داشتم و ایشان مقداری به آن افزود که چنین است:

بِجَعْفَرٍ یا اَللَّهُ

قسم به امام صادق ای خدا؛

بِمُوسی یا اَللَّهُ

قسم به امام کاظم ای خدا؛

بِعَلِیٍّ یا اَللَّهُ

قسم به امام رضا ای خدا؛

بِمُحَمَّدٍ یا اَللَّهُ

‌قسم به امام جواد ای خدا؛ ‌

بِعَلِیّ یا اَللَّهُ

قسم به امام هادی ای خدا؛

بِالْحَسَنِ یا اَللَّهُ

قسم به امام عسکری ای خدا؛

بِحُجَّتِکَ وَخَلیفَتِکَ فی بِلادِکَ یا اَللَّهُ

قسم به حجّتت و جانشینت در شهرهایت ای خدا؛

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

و او را به‌بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَخُذْ بِناصِیَةِ مَنْ أَخافُهُ –

و زمام کسی را که از او می‌ترسم بگیر اسم نام ببر –

وَذَلِّلْ لی صَعْبَهُ

و تند و سرکش بودنش را برایم رام گردان

وَسَهِّلْ لی قِیادَهُ

و مهارکردنش را برایم آسان کن

‌ وَرُدَّ عَنّی نافِرَةَ قَلْبِهِ

و تنفّر قلبی او را از من برطرف کن

وَارْزُقْنی خَیْرَهُ

و خیر او را روزی من فرما

وَاصْرِفْ عَنّی شَرَّهُ. ‌

و شرّ و بدی او را از من بازگردان

فَإِنّی بِکَ اللَّهُمّ أَعُوذُ وَأَلُوذُ

که من خداوندا به تو پناه آورده و پناهنده گشته‌ام

وَبِکَ أَثِقُ

و به تو اطمینان دارم

وَعَلَیْکَ أَعْتَمِدُ وَأَتَوَکَّلُ

و بر تو تکیه نموده و توکّل کرده‌ام

فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

پس بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَاصْرِفْهُ عَنّی

و او را از من بازگردان

فَإِنَّکَ غِیاثُ الْمُسْتَغیثینَ

که تو فریادرس دادخواهان

وَجارُ الْمُسْتَجیرینَ

و امان امان‌خواهان

وَلَجَأُ اللّاجینَ

و پناه پناهنده‌شدگان

وَأَرْحَمُ الرَّاحِمینَ.⁽¹⁾

و مهربانترین مهربانان هستی.

ص: 432

1) 90. جمال الاُسبوع: 112 مصباح المتهجّد: 423 الصحیفة الصادقیة: 954.

بخش بیستم

هشت دعای متفرّقه

در این بخش هشت دعای متفرّقه نقل می‌کنیم:

دعا هنگام رؤیت هلال

شیخ صدوق‌رحمه الله به سند خود از دارم بن قبیصه روایت کرده است که گفت: حضرت‌امام رضاعلیه السلام از پدرش از پدرانش‌علیهم السلام از حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام نقل فرمود که:

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم هنگام دیدن ماه نو آن را مخاطب قرار می‌داد و می‌فرمود:

أَیُّهَا الْخَلْقُ الْمُطیعُ الدَّآئِبُ السَّریعُ ‌

ای آفریده فرمانبرِ پیوسته در حرکت سریع ‌

اَلْمُتَصَرِّفُ فی مَلَکُوتِ الْجَبَرُوتِ بِالتَّقْدیرِ

)و ای( گردش‌کننده در ملکوت جبروت با اندازه‌گیری‌های معیّن

رَبّی وَرَبُّکَ اللَّهُ. ‌

پروردگار من و پروردگار تو خدا است.

‌ أَللَّهُمَّ أَهِّلَهُ عَلَیْنا بِالْأَمْنِ وَالْإیمانِ وَالسَّلامَةِ وَالْإِسْلامِ وَالْإِحْسانِ ‌

خداوندا؛ آن را با امن و ایمان و سلامت و اسلام و احسان بر ما نو گردان ‌

وَکَما بَلَّغْتَنا أَوَّلَهُ فَبَلِّغْنا اخِرَهُ

و همانگونه که ما را به ابتدای آن رساندی به آخر آن برسان

وَاجْعَلْهُ شَهْراً مُبارَکاً

و آن را ماه مبارکی برای ما قرار بده

تَمْحُو فیهِ السَّیِّئاتِ

‌ که گناهانمان را در آن ناپدید

ص: 433

وَتَثْبُتُ لَنا فیهِ الْحَسَناتِ وَتَرْفَعُ لَنا فیهِ الدَّرَجاتِ یا عَظیمَ الْخَیْراتِ.⁽¹⁾

و حسنات و کارهای نیکو را برای ما در آن ثبت فرمائی و درجات ما را در آن بالا ببری ای )صاحب( خوبی‌های فراوان.

دعا در روز دهم و یازدهم هر ماه

سُبْحانَ خالِقِ النُّورِ

پاک و منزّه است آفریننده روشنائی

سُبْحانَ خالِقِ الظُّلْمَةِ

پاک و منزّه است آفریننده تاریکی

سُبْحانَ خالِقِ الْمِیاهِ

پاک و منزّه است آفریننده آب‌ها

سُبْحانَ خالِقِ السَّماواتِ

پاک و منزّه است آفریننده آسمان‌ها

سُبْحانَ خالِقِ الْأَرَضینَ ‌

پاک و منزّه است آفریننده زمین‌ها ‌

سُبْحانَ خالِقِ‌ الرِّیاحِ وَالنَّباتِ

پاک و منزّه است آفریننده بادها و گیاهان

سُبْحانَ خالِقِ الْحَیاةِ وَالْمَوْتِ

‌پاک و منزّه است آفریننده زندگی و مرگ

سُبْحانَ خالِقِ الثَّری وَالْفَلَواتِ

پاک و منزّه است آفریننده خاک نمناک و بیابان‌های بی‌آب و علف

سُبْحانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ.⁽²⁾

پاک و منزّه است خداوند و به ستایش او مشغولم.

محدّث قمی‌رحمه الله در «سفینة البحار» از «دعوات» مرحوم قطب راوندی تسبیح‌های‌رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم و ائمّه‌علیهم السلام را این‌گونه نقل کرده است:

تسبیح رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم روز اوّل ماه تسبیح امیرالمؤمنین‌علیه السلام روز دوّم ماه تسبیح‌حضرت زهراعلیها السلام روز سوّم ماه و همچنین بقیّه ائمّه‌علیهم السلام تا حضرت امام رضاعلیه السلام.

تسبیح حضرت امام رضاعلیه السلام روز دهم و یازدهم هر ماه تسبیح امام جوادعلیه السلام روزدوازدهم و سیزدهم هر ماه و همچنین تا مولای ما صاحب الزمان صلوات اللَّه وسلامه علیه‌که تسبیح آن حضرت از هیجدهم هر ماه است تا آخر آن ماه.⁽³⁾

ص: 434

1) 91. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 70/2 بحار الأنوار: 343/95.

2) 92. الدعوات: 93 بحار الأنوار: 207/94.

3) 93. سفینة البحار: مادّه «سبّح».

دعای عافیت

حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده است:

امام سجّادعلیه السلام مردی را دید که اطراف کعبه طواف می‌کرد و می‌گفت:

«أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ الصَّبْرَ».

خداوندا؛ من از تو درخواست صبر دارم.

حضرت بر شانه‌اش زد و فرمود: درخواست بلا می‌کنی؟ بگو:

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ الْعافِیَةَ وَالشُّکْرَ عَلَی الْعافِیَةِ.⁽¹⁾

خداوندا؛ به من عافیت بده و شُکر بر عافیت عنایت فرما.

دعا هنگام خوردن غذا یا شیر

حضرت امام رضاعلیه السلام از حضرت علیّ بن الحسین‌علیه السلام روایت کرده‌اند که فرمود:

پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم هرگاه غذائی می‌خورد می‌فرمود:

أَللَّهُمَّ بارِکْ لَنا فیهِ

خداوندا؛ به ما برکت بده در این غذا

وَارْزُقْنا خَیْراً مِنْهُ.

و بهتر از آن را روزی ما گردان.

و هرگاه شیر می‌خورد و یا می‌آشامید می‌فرمود:

ص: 435

1) 94. الدعوات: 114 بحار الأنوار: 285/95.

أَللَّهُمَّ بارِکْ لَنا فیهِ

خداوندا؛ به ما برکت بده در شیر

وَارْزُقْنا فیهِ.⁽¹⁾

و )باز( روزی ما گردان.

دعا هنگام شادمانی

شیخ طوسی‌رحمه الله به سند خود از حضرت امام رضاعلیه السلام و آن حضرت از پدرش ازپدرانش‌علیهم السلام از حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام روایت کرده است که فرمود:

هرگاه امری برای رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم پیش می‌آمد که آن حضرت را شادمان‌می‌ساخت این دعا را می‌خواند:

اَلْحَمْدُ للَّهِِ الَّذی بِنِعْمَتِهِ تَتِمُّ الصَّالِحاتِ.⁽²⁾

سپاس و ستایش سزاوار خداوندی است که با نعمت او کارهای شایسته کامل می‌گردد.

دعا هنگام ناراحتی

و )نیز( هرگاه امری پیش می‌آمد که خوش‌آیند نبود می‌گفت:

اَلْحَمْدُ للَّهِِ عَلی کُلِّ حالٍ.⁽³⁾

در هر حالی سپاس و ستایش سزاوار خداوند است.

ص: 436

1) 95. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 38/2 صحیفة الإمام الرضاعلیه السلام: 232 با اختلاف.

2) 96. جامع احادیث الشیعة: 458/19 صحیفة الإمام الرضاعلیه السلام: 288 مسند الرضاعلیه السلام: 175.

3) 97. جامع احادیث الشیعة: 458/19 صحیفة الإمام الرضاعلیه السلام: 288 مسند الرضاعلیه السلام: 175.

دعای حضرت امام رضاعلیه السلام پس از ولایتعهدی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

به نام خداوند بخشنده مهربان

اَلْحَمْدُ للَّهِِ الْفَعَّالِ لِما یَشآءُ لا مُعَقِّبَ لِحُکْمِهِ

ستایش مخصوص خداوندی است که آنچه را بخواهد انجام می‌دهد کسی پیگیر حکم او نیست

وَلا رآدَّ لِقَضآئِهِ

و کسی دستور او را نمی‌تواند رد کند

یَعْلَمُ خآئِنَةَ الْأَعْیُنِ وَما تُخْفِی الصُدُورُ

نگاه‌های خائنانه چشم‌ها را می‌داند و آنچه را که قلب‌ها پنهان می‌کنند آگاهی دارد

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ فِی الْأَوَّلینَ وَالْاخِرینَ

و درود خداوند بر حضرت( محمّد در دوران مردم اوّل و آخر

وَعَلی الِهِ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ.⁽¹⁾) و بر آل پاک و طاهر او باد.

زیارت قبر مؤمن

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

هر کس مؤمنی را که از دنیا رفته زیارت کند مقابل قبله نشسته به گونه‌ای که‌قبر در پیش روی او باشد دست راست خود را بر قبر نهاده و این دعا را بخواند:

أَللَّهُمَّ صِلْ وَحْدَتَهُ

خداوندا؛ تنهایی او را با ارتباط )با دیگران( برطرف فرما

وَانِسْ وَحْشَتَهُ

و وحشت او را به اُنس تبدیل کن

وَارْحَمْ غُرْبَتَهُ ‌

و بر غربت او رحم نما

ص: 437

1) 98..عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 144/2 بحار الأنوار: 141/49 و 152.

وَاسْکُنْ إِلَیْهِ مِنْ رَحْمَتِکَ رَحْمَةً یَسْتَغْنی بِها عَنْ رَحْمَةِ مَنْ سِواکَ

و به سوی او رحمتی از رحمت خود برقرار فرما که با آن از غیر تو بی‌نیاز گردد

وَاحْشُرْهُ مَعَ مَنْ کانَ یَتَوَلّاهُ مِنَ الْأَئِمَّةِ الطَّاهِرینَ.⁽¹⁾

و او را محشور کن با کسانی که دوست داشت که ائمّه طاهرین‌علیهم السلام هستند.

ص: 438

1) 99..ذخیرة الآخرة: 167.

بخش بیست و یکم

آثار و خواصّ هشت سوره از سوره‌های قرآن

در این بخش آثار و خواصّ هشت سوره از سوره‌های قرآن را که در کلمات‌حضرت امام رضاعلیه السلام آمده است نقل می‌کنیم:

اثر سوره «حمد» برای رفع سردرد

اشاره

حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده است:

پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم هر گاه مبتلا به سر درد یا غیر آن می‌شدند دست‌های مبارک رامی‌گشود و سوره «حمد» را قرائت می‌کرد و آنگاه به صورت می‌مالید آنچه ازدرد در وجود نازنین او بود بیرون می‌رفت.⁽¹⁾

ص: 439

1) 100..صحیفة الإمام الرضاعلیه السلام: 277 مسند الرضاعلیه السلام: 67.

از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

هر کس دچار بیماری شود باید در کنار او هفت مرتبه سوره «حمد» خوانده شود و اگر بهبود نیافت باید هفتاد مرتبه خوانده شود که در این صورت تسکین‌می‌یابد.⁽¹⁾

تفسیر آیه شریفه «الحمد للَّه ربّ العالمین»

حضرت امام رضاعلیه السلام از پدرانش‌علیهم السلام روایت کرده که حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام‌فرمود:

بسم اللَّه یکی از آیات «فاتحة الکتاب» است از حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم شنیدم‌می‌فرمود: خداوند متعال به من فرمود: ای محمّد؛ ما به تو «فاتحة الکتاب» وقرآن را بخشیدیم و بر من منّت گذاشت و او را در مقابل قرآن قرار داد و فرمود:«وَلَقَدْ اتَیْناکَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانی وَالْقُرْانَ الْعَظیمِ»⁽²⁾ و در میان سوره قرآن تنهااز آن نام برد.

خداوند متعال محمّدصلی الله علیه وآله وسلم را به بسم اللَّه مخصوص گردانید و از پیغمبران خودکسی را در این باره با وی شریک قرار نداد فقط به حضرت سلیمان‌علیه السلام عطافرمود و در داستان بلقیس در قرآن مجید فرمود: «اُلْقِیَ اِلَیَّ کِتابٌ کَریمٌ إِنَّهُ مِنْ سُلَیْمانَ وَاِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ»⁽³⁾.

اگر کسی آن را بخواند و معتقد به ولایت آل محمّد باشد و از اوامر آن‌ها اطاعت‌کند و به ظاهر و باطن آن آیه شریفه عمل کند خداوند به هر حرفی از آن یک‌حسنه به او می‌دهد که هر یک از آن‌ها از همه خیرات دنیا و اموال آن بهتر است.

هر کس گوش فرا دهد به کسی که بسم اللَّه قرائت می‌کند خداوند به همان اندازه‌که به قاری ثواب می‌دهد به گوش‌دهنده نیز عطا می‌کند.

ص: 440

1) 101..فقه الرّضاعلیه السلام: 342 مستدرک الوسائل: 299/4.

2) 102..سوره حجر آیه 87: «همانا ما هفت آیه با ثنا )در سوره حمد( و این قرآن باعظمت را بر تو فرستادیم».

3) 103..سوره نمل آیه 29 و 30: «نامه بزرگی به سوی من افکنده شده آن نامه از جانب سلیمان است و عنوانش به نام خداوندبخشنده مهربان است».

اینک از این ثواب و خیر کثیر بهره گیرید و خود را از این نعمتی که به شما روی‌آورده محروم نکنید و از این غنیمت هرچه می‌خواهید استفاده نمائید که بعداز این حسرت آن در دل شما خواهد ماند.⁽¹⁾

شخصی نزد حضرت امام رضاعلیه السلام آمد و عرض کرد: ای پسر رسول خدا؛ به من ازتفسیر کلام خداوند عزّ وجل: «اَلْحَمْدُ للَّهِِ رَبِّ الْعالَمینَ» خبر بده.

حضرت فرمود:

پدرم از جدّم و او از امام سجّاد و آن حضرت از پدرش‌علیهم السلام روایت کرده است‌که شخصی محضر حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام شرفیاب شد و عرض کرد: به من ازگفتار پروردگار متعال: «اَلْحَمْدُ للَّهِِ رَبِّ الْعالَمینَ» خبر بده که تفسیر آن‌چیست؟

آن حضرت فرمود: مقصود از گفتن «الحمد للَّه» این است که به بندگانش بعضی ازنعمت‌هایش را اجمالاً بشناساند؛ زیرا آن‌ها توانائی ندارند که همه آن‌ها را به‌تفصیل بشناسند چون نعمت‌های الهی بیشتر از آن است که شماره شود یاشناخته گردد. به آن‌ها فرمود: بگوئید: «الحمد للَّه عَلی ما أنعم به علینا»؛«سپاس خداوند را بر نعمت‌هائی که به ما مرحمت فرموده است».

«ربّ العالمین»؛ و معنای آن جمعیّت‌ها از هر نوع آفریده و مخلوق ازجمادات و حیوانات است. امّا حیوانات؛ پس او آنان را با قدرت خویش دگرگون‌می‌کند با رزق و روزی خود به آن‌ها غذا می‌دهد و در حمایت خویش آن‌ها رانگهداری می‌کند و هر یک از آن‌ها را به مصلحتش تدبیر می‌کند.

امّا جمادات؛ پس او آن‌ها را با قدرت خویش نگه می‌دارد پیوسته آن‌ها راحفظ می‌کند از اینکه گسسته گردد و گسسته آن‌ها را نگه می‌دارد از اینکه‌پیوسته گردد و آسمان را حفظ می‌کند از اینکه جز به اذن و فرمان او بر زمین‌افتد و زمین را از اینکه جز به فرمان او فرو رود نگه می‌دارد که او نسبت به‌بندگانش رئوف و مهربان است.

ص: 441

1) 104..اخبار و آثار حضرت امام رضاعلیه السلام: 576.

فرمود: «ربّ العالمین»؛ یعنی خدا مالک آن‌ها و آفریننده و روزی‌رسان ایشان‌است از آنجا که می‌دانند و از آنجا که نمی‌دانند روزی تقسیم شده است و آن به‌فرزند آدم می‌رسد در هر مسیری که در دنیا سیر کند تقوای شخص متّقی برآن نمی‌افزاید و تبه‌کاری شخص تبه‌کار از آن نمی‌کاهد و بین ما و او پوششی‌است و آن جوینده شخص است؛ اگر یکی از شما از روزی خود بگریزد روزی‌اش‌او را طلب می‌کند؛ همان‌گونه که مرگ در طلب او است و او را می‌جوید.

پس خداوند بزرگ مرتبه فرمود: بگوئید: خدا را سپاس بر آنچه از نعمت به مامرحمت فرمود و ما را به خیر و خوبی در کتاب‌های پیشینیان یاد کرد پیش ازآنکه ما بوده باشیم.

و این ایجاب می‌کند که محمّد و آل محمّدعلیهم السلام و شیعیان ایشان او را شکر کنندزیرا که آنان را برتری داده است و قصّه‌اش این است که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود:

هنگامی‌که خداوند عزّ وجل حضرت موسی بن عمران‌علیه السلام را به پیامبری‌برانگیخت و او را به عنوان همراز خویش برگزید و دریا را برایش شکافت و بنی‌اسرائیل را رهائی بخشید و به او تورات و الواح را مرحمت فرمود خود را دید که‌موقعیّت و منزلتی نزد خداوند تبارک و تعالی دارد عرض کرد: پروردگارا؛ مرابه کرامتی گرامی داشته‌ای که به کسی پیش از من چنین کرامتی نفرموده‌ای.

از طرف پروردگار به او خطاب شد: ای موسی؛ آیا نمی‌دانی که محمّدصلی الله علیه وآله وسلم نزدمن برتر از تمام فرشتگان و همه آفریدگانم می‌باشد؟

موسی عرض کرد: پروردگارا؛ اگر محمّدصلی الله علیه وآله وسلم نزد تو گرامی‌تر از همه آفریدگانت‌می‌باشد آیا در خاندان پیامبران از خاندان من کسی گرامی‌تر هست؟

خداوند بزرگ‌مرتبه فرمود: آیا نمی‌دانی برتری آل محمّدعلیهم السلام بر تمام اهل بیت‌پیامبران مانند برتری محمّدصلی الله علیه وآله وسلم بر تمام رسولان است؟

موسی عرض کرد: پروردگارا؛ اگر آل محمّدعلیهم السلام چنین مرتبه‌ای دارند آیا درمیان امّت پیامبران از امّت من امّتی نزد تو برتر هست؟ ابرها بر امّت من‌سایه افکندند بر آنان منّ و سلوی )یعنی گزانگبین و بلورچین( فرو فرستادی

ص: 442

‌و دریا را برای ایشان شکافتی!

خداوند بزرگ‌مرتبه فرمود: ای موسی؛ آیا نمی‌دانی فضیلت و برتری امّت‌محمّد بر همه امّت‌ها مانند فضیلت و برتری او بر همه آفریدگانم می‌باشد؟

در این هنگام موسی عرض کرد: پروردگارا؛ کاش من آن‌ها را می‌دیدم.

خداوند به او وحی فرمود: ای موسی؛ تو هرگز آنان را نمی‌بینی و اکنون دوران‌ظهور ایشان نیست ولی به زودی در بهشت آنان را خواهی دید. در بهشت عدن‌و فردوس در حضور محمّدصلی الله علیه وآله وسلم در نعمت‌های بهشتی غوطه‌ورند و در خیر وخوبی‌های آن شادمانند آیا دوست داری کلام آنان را به گوش تو برسانم؟

عرض کرد: بلی؛ ای خدای من.

خداوند بزرگ‌مرتبه فرمود: در پیشگاه من بایست و دامن به کمر ببند مانندایستادن بنده‌ای ذلیل در پیشگاه پادشاهی باجلالت و شکوه.

حضرت موسی به دستور پروردگار عمل کرد و آنگاه خداوند امّت محمّدصلی الله علیه وآله وسلم‌را ندا داد و آن‌ها همگی در حالی که در صلب پدران و رحم مادران بودند درجواب گفتند:

لبّیک اللّهمّ لبّیک لبّیک لاشریک لک لبّیک إنّ الحمد والنّعمة والملک لک‌لا شریک لک.

خداوندا؛ لبّیک شریکی برای تو نیست لبّیک بی‌گمان سپاس و ستایش و نعمت وپادشاهی از آن تو است و شریکی نداری.

و خداوند این اجابت را شعار حجّ و حاجی‌ها قرار داد. سپس پروردگار عزیز ماندا داد: ای امّت محمّد؛ خواست من نسبت به شما چنین است که رحمتم برغضبم پیشی گرفته و عفو و گذشتم پیش از عقوبتم و کیفرم است شما را پیش‌از آنکه مرا بخوانید اجابت کردم و پیش از آنکه از من درخواست کنید عطانمودم هر کدام از شما مرا دیدار کند و گواهی دهد به اینکه معبودی جز خداوندیکتا نیست و او شریک ندارد و این‌که محمّدصلی الله علیه وآله وسلم بنده و فرستاده او است ودر گفتارش صادق و در کردارش موافق با حق است و این‌که علیّ بن ابی

ص: 443

‌طالب‌علیه السلام برادر او و جانشین بعد از او و عهده‌دار امور او است و اطاعت او را برخود لازم بداند؛ همانطور که ملتزم به اطاعت محمّدصلی الله علیه وآله وسلم می‌باشد و این‌که‌اولیای پاک و پاکیزه - که به شگفتی‌های آیات خداوند و دلائل حجّت‌های او بعداز آن دو بزرگوار خبر می‌دهند - اولیای او هستند چنین کسی را داخل بهشت‌می‌نمایم گرچه گناهانش مانند کف دریا باشد.

امام‌علیه السلام فرمود:

هنگامی که خداوند پیامبر ما حضرت محمّدصلی الله علیه وآله وسلم را به پیامبری برانگیخت به‌او فرمود: ای محمّد؛ «وَما کُنْتَ بِجانِبِ الطُّورِ إِذْ نادَیْنا»⁽¹⁾«و تو در کنار طورنبودی آنگاه ندا دادیم» امّت تو را به این کرامت.

سپس خداوند عزّ وجلّ به محمّدصلی الله علیه وآله وسلم فرمود: بگو: سپاس خداوندی را که‌پروردگار جهانیان است بر این فضیلتی که مرا به آن اختصاص داد.

و به امّت او فرمود: شما نیز بگوئید: سپاس خداوندی را که پروردگار جهانیان‌است بر این فضیلت‌ها که ما را به آن‌ها اختصاص داد».⁽²⁾

فضیلت سوره «انعام»

از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است که فرمود:

سوره «اَنعام» به یک مرتبه نازل شده و هفتاد هزار فرشته آن را مشایعت کرده‌انددر حالی‌که صدایشان به تسبیح و تهلیل و تکبیر بلند بود هر کس این سوره رابخواند برای او تا روز قیامت تسبیح می‌گویند.⁽³⁾

ص: 444

1) 105..سوره قصص آیه 46.

2) 106..عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 220/1.

3) 107..تفسیر القمی: 180 بحار الأنوار: 274/92 و المستدرک: 296/4.

ثواب خواندن سوره «یس»

از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

کسی که سوره «یس» را پیش از آنکه بخوابد یا در میان روز بخواند ازمحافظت‌شدگان و روزی داده‌شدگان باشد تا شب کند یا صبح نماید.

و کسی که آن را در هر شب بخواند خداوند دو هزار فرشته را بر او موکّل نماید تا اورا از شرّ هر شیطان رانده‌شده و از هر آسیبی حفظ کنند.

و اگر در آن روز یا در آن شب بمیرد خداوند او را وارد بهشت فرماید و سی هزارفرشته در هنگام غسل او حضور پیدا کنند و همه آنان برای او طلب آمرزش‌کنند و در تشییع جنازه‌اش تا کنار قبرش شرکت نمایند.⁽¹⁾

ثواب خواندن سوره «زُمَر»

از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

کسی که سوره «زُمَر» را بخواند خداوند به او شرف و سربلندی دنیا و آخرت‌عطا کند و او را بدون مال و قبیله عزیز گرداند.⁽²⁾

ص: 445

1) 108..فقه الرّضاعلیه السلام: 342.

2) 109..فقه الرّضاعلیه السلام: 343.

ثواب سوره «قدر»

اشاره

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

هر کس آن را )سوره قدر( هنگامی که می‌خوابد و بیدار می‌شود بخواند ثواب وپاداش آن لوح محفوظ را پر می‌کند.

و از آن حضرت روایت شده است که فرمود:

هر کس در یک شب آن را )سوره قدر( صد مرتبه بخواند پیش از آنکه صبح‌گردد بهشت را ببیند.

مرحوم کفعمی نقل کرده است که ثواب قرائت سوره «قدر» قابل شمارش نیست.⁽¹⁾

اثر سوره «قدر»

برای رفع وحشت در روز قیامت

راوندی‌رحمه الله از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

هر کس کنار قبر برادرش رود و دست خود را بر آن نهد و هفت مرتبه سوره «إِنَّاأَنْزَلْناهُ» را بخواند از وحشت و پریشانی بزرگ قیامت ایمن گردد.⁽²⁾

ص: 446

1) 110..البلد الأمین: 58.

2) 111..الدعوات: 271 بحار الأنوار: 295/102.

ثواب خواندن سوره «اِذا زُلْزِلَت»

اشاره

از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

کسی که سوره «إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ» را در نمازهای مستحبّ خود بخواند هرگز دچار زلزله نشود و با زلزله صاعقه آفت و آسیبی از آفت‌های دنیانمیرد.⁽¹⁾

ثوابِ دیگر برای سوره «إذا زُلْزِلَت»

حضرت امام رضاعلیه السلام از پدرانش روایت کرده است که رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرموده‌اند:

هر کس سوره «إذا زُلْزِلَت» را چهار مرتبه بخواند مانند کسی است که تمام‌قرآن را خوانده است.⁽²⁾

ثواب خواندن سوره «نصر»

از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

کسی که سوره «إِذا جآءَ نَصْرُ اللَّه» را در نماز مستحبّ یا واجب خود بخواند خداوند او را بر تمام دشمنانش یاری دهد و مهمّ او را کفایت فرماید.⁽³⁾

ص: 447

1) 112..فقه الرّضاعلیه السلام: 344.

2) 113..بحار الأنوار: 333/92 عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 36/2 صحیفة الإمام الرضاعلیه السلام: 228.

3) 114..فقه الرّضاعلیه السلام: 344.

فضیلت سوره «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد»

اشاره

شیخ صدوق‌رحمه الله به سند خود از عبدالعزیز روایت کرده است که گفت: از حضرت‌امام رضاعلیه السلام در مورد توحید سؤال کردم فرمود:

هر کس «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد» را بخواند و به آن ایمان آورد توحید را شناخته‌است.

عرض کردم: چگونه آن را بخواند؟ فرمود:

همان‌گونه که مردم می‌خوانند.

و در آخر آن افزود: «کَذلِکَ اللَّهُ رَبّی»؛ «این چنین است پروردگار من» و آن را سه مرتبه‌تکرار فرمود.⁽¹⁾

ثواب خواندن سوره «توحید» در قبرستان

و نیز حضرت امام رضاعلیه السلام از رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم روایت کرده‌اند که فرمود:

کسی که از گورستانی عبور کند و یازده مرتبه سوره «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» را بخواند و ثواب آن را به مردگان هدیه کند به عدد اموات )آن قبرستان( به او اجر وپاداش داده می‌شود.⁽²⁾

ص: 448

1) 115..عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 109/1.

2) 116..مسند الرضاعلیه السلام: 64.

بخش بیست و دوّم

هشت دستور درباره بعضی از آیات و سوره‌ها

در این بخش هشت دستور را که حضرت امام رضاعلیه السلام درباره بعضی از آیه‌ها وسوره‌ها بیان کرده‌اند نقل می‌کنیم:

ثواب «آیة الکرسی»

حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام از حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام و آن حضرت ازرسول خداصلی الله علیه وآله وسلم روایت کرده است که فرمود:

من قرأ آیة الکرسی مائة مرّة کان کمن عبد اللَّه طول حیاته.⁽¹⁾

هر کس «آیة الکرسی» را صد مرتبه بخواند مانند کسی است که تمام عمرش را به‌بندگی خدا و پرستش او سپری کرده است.

ص: 449

1) 117..عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 65/2.

خواندن آیه شریفه «إِنَّ اللَّهَ یُمْسِکُ...»برای حفظ خانه از خرابی

سیّد بن طاووس‌رحمه الله به سند خود از حضرت امام رضاعلیه السلام و ایشان از پدر بزرگوارش‌روایت کرده‌اند که فرمود:

هرگز کسی این آیه شریفه را هنگام خواب نخوانده است که سقف خانه بر سر اوخراب شده باشد.

یعنی هر کس آیه مذکور را هنگام خوابیدن بخواند حتماً دچار خراب‌شدن خانه‌نخواهد شد:

«إِنَّ اللَّهَ یُمْسِکُ السَّمواتِ وَالْأَرْضَ أَنْ تَزَوُلا وَلَئِنْ زالَتا إِنْ

‌به راستی خداوند آسمان‌ها و زمین را نگه می‌دارد تا از جایشان منحرف نشوند و اگر از مدارشان خارج شوند هیچ‌کس جز

أَمْسَکَهُما مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ إِنَّهُ کانَ حَلیماً غَفُوراً»⁽¹⁾.⁽²⁾

خداوند نمی‌تواند آن‌ها را بعد از خروج از مدارشان نگه دارد به راستی که خداوند دارای حلم و بخشنده است.

سه آیه برای پنهان شدن از چشم افراد بی‌ایمان

سلیمان جعفری از حضرت امام رضا علیه السلام و آن حضرت از پدرش علیه السلام روایت‌کرده‌اند که فرمود:

ص: 450

1) 119..فلاح السائل: 281 وسائل الشیعة: 1028/4.

2) 118..سوره فاطر آیه 41.

هشام بن سائب خدمت امام صادق‌علیه السلام رسید امام‌علیه السلام به او فرمود: تو مفسّرقرآنی و قرآن را تفسیر می‌کنی؟

هشام گوید: عرض کردم: آری.

امام‌علیه السلام فرمود: به من از این فرمایش خداوند عزّ وجلّ خبر بده که به پیامبرش‌فرمود:

«وَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْانَ جَعَلْنا بَیْنَکَ وَبَیْنَ الَّذینَ لایُؤْمِنُونَ بِالْاخِرَةِ حِجاباًمَسْتُوراً»⁽¹⁾.

هنگامی که قرآن می‌خوانی میان تو و آنانکه به آخرت ایمان ندارند پرده‌ای پوشیده‌قرار می‌دهیم.

مقصود از این قرآنی که هر گاه رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم آن را بخواند از بی‌ایمانان‌محجوب و پنهان می‌ماند چیست؟

عرض کردم: نمی‌دانم.

امام‌علیه السلام فرمود: پس چگونه گفتی که قرآن تفسیر می‌کنی؟

عرض کردم: ای فرزند رسول خدا؛ اگر ممکن است لطف کن و آن را به من‌بیاموز.

امام‌علیه السلام فرمود: آیه‌ای در سوره «کهف» و آیه‌ای در سوره «نحل» و آیه‌ای در سوره«جاثیه» است که )در سوره جاثیه این است(:

«أَفَرَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ وَأَضَلَّهُ اللَّهُ عَلی عِلْمٍ وَخَتَمَ عَلی سَمْعِهِ وَقَلْبِهِ‌وَجَعَلَ عَلی بَصَرِهِ غِشاوَةً فَمَنْ یَهْدیهِ مِنْ بَعْدِ اللَّهِ أَفَلا تَذَکَّرُونَ»⁽²⁾.

آیا دیدی کسی را که هوای نفسش را معبود خود گرفت و خدا او را با علم و آگاهی‌گمراه گردانید و بر گوش و دلش مهر نهاد و بر دیده‌اش پرده‌ای افکند چه کسی پس‌از خدا او را هدایت می‌کند آیا به خود نمی‌آئید و پند نمی‌گیرید؟

و در سوره «نحل» این آیه است:

ص: 451

1) 120..سوره إسراء آیه 45.

2) 121..سوره جاثیة آیه 23.

«اُولئِکَ الَّذینَ طَبَعَ اللَّهُ عَلی قُلُوبِهِمْ وَسَمْعِهِمْ وَأَبْصارِهِمْ وَاُولئِکَ هُمُ‌الْغافِلُونَ»⁽¹⁾.

آنان کسانی هستند که خداوند بر دل‌ها و گوش‌ها و دیدگان‌شان مهر نهاده و آنان‌بی‌خبرانند.

و در سوره «کهف» این آیه است:

«وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ ذُکِّرَ بِایاتِ رَبِّهِ فَأَعْرَضَ عَنْها وَنَسِیَ ما قَدَّمَتْ یَداهُ إِنَّاجَعَلْنا عَلی قُلُوبِهِمْ أَکِنَّةً أَنْ یَفْقَهُوهُ وَفی اذانِهِمْ وَقْراً وَإِنْ تَدْعُهُمْ إِلَی‌الْهُدی فَلَنْ یَهْتَدُوا إِذاً أَبَداً»⁽²⁾.

کیست ستمکارتر از کسی که به آیات پروردگارش یادآوری شده و از آن روی‌گردانده و آنچه پیش فرستاده از یاد برده؟ ما بر دل‌های آنان پوشش‌هائی نهاده‌ایم‌که آن را درنمی‌یابند و در گوش‌های ایشان ثقل و سنگینی است و اگر آنان را به‌سوی هدایت بخوانی هرگز راه هدایت را نمی‌پویند.⁽³⁾

ثواب خواندن پنجاه آیه بعد از نماز صبح

معمّر بن خلّاد گوید: از حضرت امام رضاعلیه السلام شنیدم که فرمود:

سزاوار است انسان بعد از تعقیب نماز صبح پنجاه آیه از قرآن قرائت کند.⁽⁴⁾

ص: 452

1) 122..سوره نحل آیه 108.

2) 123..سوره کهف آیه 57.

3) 124..عدّة الداعی: 338.

4) 125..جامع أحادیث الشیعة: 126/6 وسائل الشیعة: 849/4.

خواندن صد آیه برای رفع ترس

طبرسی به سند خود از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده که فرمود:

هر گاه از چیزی ترسیدی صد آیه از قرآن مجید را از هر جا که خواستی قرائت‌کن و سپس سه مرتبه بگو:

أَللَّهُمَّ اکْشِفْ عَنِّی الْبَلآءَ.⁽¹⁾

خداوندا؛ )این( بلا را از من برطرف کن.

اثر سه سوره هنگام پوشیدن لباس نو

یاسرِ خادم گوید: امام هادی از پدرش از جدّش حضرت امام رضاعلیهم السلام روایت‌کرده است که آن حضرت لباس را از طرف راست خود می‌پوشید روزی لباس‌جدیدی را می‌خواست بپوشد ظرف آبی طلب کرد و بر آن ده مرتبه «إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی‌لَیْلَةِ الْقَدْر» ده مرتبه «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد» و ده مرتبه «قُلْ یا أَیُّهَا الْکافِرُون» قرائت نمود سپس از آن آب بر لباس پاشید و پس از آن فرمود:

هر کس پیش از آنکه لباس خود را بپوشد با آن چنین کند تا مادامی که از آن‌رشته‌ای باقی مانده در زندگی مرفّه و راحتی بسر خواهد برد.⁽²⁾

ص: 453

1) 126..اخبار و آثار حضرت امام رضاعلیه السلام: 498.

2) 127..عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 245/1.

خواندن چهار سورهبرای رفع چشم‌خوردگی

محمّد بن عیسی گوید: شخصی از آن حضرت در مورد تأثیر چشم سؤال کرد امام‌علیه السلام فرمود:

واقعیّت دارد؛ اگر گرفتار چشم کسی شدی دو کف دست را بالا ببر تا در برابرصورت قرار گیرد آنگاه سوره «حمد» «قُلْ هُوَ اللَّهُ أحدٌ» «قُلْ أَعُوذُ بِرَبّ‌النَّاسِ» و «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ» را بخوان و بعد از آن دو کف دست را به‌پیشانی‌ات بمال که به اذن پروردگار نافع و سودمند است.⁽¹⁾

پنج سوره برای رفع سردرد و دردهای دیگر

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرموده است: هر گاه یکی از شما دچار سردرد یا درد دیگری‌شد دو دست خود را بگشاید سوره «حمد» «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» «قُلْ أَعُوذُبِرَبِّ النَّاسِ» و «قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ» را بخواند و پس از آن دو دست خود رابه صورت بمالد آن درد از او برطرف خواهد شد.⁽²⁾

ص: 454

1) 128..مکارم الأخلاق: 286/2 بحار الأنوار: 129/95.

2) 129..مکارم الأخلاق: 187/2 مسند الرضاعلیه السلام: 67 )با اختلاف(.

بخش بیست و سوّم

هشت ثواب برای بعضی از اذکار

در این بخش هشت ثواب برای بعضی از اذکار را از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل‌می‌کنیم:

ثواب «صلوات»

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

من لم یقدر علی ما یکفّر به من ذنوبه فلیکثر من الصلاة علی محمّدوآله؛ فإنّها تهدم الذنوب هدماً.

هر کس توانایی ندارد بر انجام کاری که باعث آمرزش گناهانش گردد باید زیاد برمحمّد و آل محمّد صلوات فرستد؛ زیرا صلوات گناهان را به کلّی از بین می‌برد.

نقل این روایت در اینجا مناسب است: حسن بن عبداللَّه تمیمی گوید: سرورم‌حضرت امام رضاعلیه السلام برایم روایت کرد از پدرش موسی بن جعفرعلیهما السلام و آن حضرت ازپدرش جعفر بن محمّد علیهما السلام و آن حضرت از پدرش محمّد بن علی علیهما السلام و آن‌حضرت از پدرش علیّ بن الحسین‌علیهما السلام و آن

ص: 455

حضرت از پدرش حسین بن علی‌علیهما السلام وآن حضرت از پدرش علیّ بن ابی طالب‌علیه السلام که فرمود:

رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرموده است:

من کان آخر کلامه الصلوة علیّ وعلی علیّ دخل الجنّة.⁽¹⁾

هر کس پایان گفتارش )در دنیا( صلوات بر من و علی )علیهما السلام( باشد داخل بهشت‌گردد.

ثواب دیگر برای «صلوات»

و نیز حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

الصلاة علی محمّد وآله تعدل عند اللَّه عزّ وجلّ التسبیح والتهلیل والتکبیر.

صلوات فرستادن بر محمّد و آل محمّد نزد خداوند برابری می‌کند با تسبیح وتهلیل و تکبیر )یعنی کسی که صلوات می‌فرستد ثواب او مانند کسی است که«سُبْحانَ اللَّه» «لا إِله إِلَّا اللَّه» و «اَللَّهُ اَکْبَر» می‌گوید.(⁽²⁾

ثواب «لا إله إلاّ اللَّه»

ابونصر گوید: پدرم حسین بن احمد گفت: از جدّم شنیدم و او از پدرش که گفت:هنگامی که حضرت امام رضاعلیه السلام در ایّام مأمون به نیشابور قدم نهادند افتخارخدمتگزاری ایشان را داشتم و تا زمانی که در آن شهر اقامت داشتند کارهای ایشان رإ

ص: 456

1) 130..جامع أحادیث الشیعة: 568/19.

2) 131..عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 229/1 روضة الواعظین: 322 وسائل الشیعة: 1212/4 جامع أحادیث الشیعة: 538/19.

انجام می‌دادم و چون به طرف مرو روانه شدند تا سرخس ایشان را بدرقه نمودم وخواستم تا مرو آن حضرت را همراهی کنم مقداری که از سرخس گذشتیم سر مبارک‌خود را از کجاوه بیرون آورد و فرمود:

بازگرد إن شاء اللَّه موفّق باشی به آنچه واجب بود عمل کردی و تا حدّمشایعت انجام وظیفه نمودی بس است.

عرض کردم: تو را به حقّ محمّد مصطفی و علیّ مرتضی و حضرت زهراعلیهم السلام‌حدیثی برایم بگو و مرا بهره‌مند گردان تا بازگردم.

فرمود:

از من حدیث می‌خواهی در حالی که خود از جوار جدّم رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم بیرون‌شده‌ام و معلوم نیست سرانجام کارم به کجا می‌کشد.

دوباره عرض کردم: به حقّ محمّد مصطفی و علیّ مرتضی و حضرت زهراعلیهم السلام‌حدیثی برایم بگو تا به آن قلب مرا شفا بخشی و آنگاه بازگردم.

فرمود:

پدرم از جدّم از پدرش امام باقر و آن حضرت از پدرش امام سجّاد و او ازپدرش امام حسین‌علیهم السلام شنید که فرمود: از پدرم امیرالمؤمنین‌علیه السلام شنیدم که‌رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود: خداوند بلندمرتبه فرموده است:

«لا إله إلاّ اللَّه» حصنی من قالها مخلصاً من قلبه دخل حصنی ومن دخل‌حصنی أمِنَ من عذابی.

کلمه توحید یعنی «لا إله إلاّ اللَّه» حصار من است هر کس آن را با اخلاص قلبی‌بگوید در حصار من داخل گردد و هر کس در حصار من باشد از عذاب من ایمن‌است.⁽¹⁾

ص: 457

1) 132..جامع أحادیث الشیعة: 480/19 مستدرک الوسائل: 361/5.

ثواب دیگر برای «لا إله إلاّ اللَّه»

حضرت امام رضاعلیه السلام از پدرانش‌علیهم السلام از حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام روایت کرده‌اندکه رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرمود:

إنّ «لا إله إلاّ اللَّه» کلمة عظیمة کریمة علی اللَّه عزّ وجلّ من قالها مخلصاًاستوجب الجنّة ومن قالها کاذباً عصمت ماله ودمه وکان مصیره إلی النّار.⁽¹⁾

بدون تردید «لا إله إلاّ اللَّه» کلمه باعظمتی است که نزد خداوند عزیز گرامی و ارجمندمی‌باشد هر کس آن را از روی اخلاص بگوید بهشت بر او واجب گردد و هر کس‌آن را به دروغ گوید جان و مالش محفوظ ماند و مسیر او به سوی دوزخ است.

ثواب گفتن «تسبیحات اربعه»با تسبیح تربت امام حسین‌علیه السلام

در کتاب «المزار» آمده است: حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده است:

کسی که تسبیحی از تربت )یعنی خاک کربلای امام حسین‌علیه السلام( داشته باشد آن را بچرخاند و بگوید:

سُبْحانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ للَّهِِ وَلا إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَکْبَرُ.

پاک و منزّه است خداوند و سپاس و ستایش از آن او است و معبودی جز خدا نیست و خداوند بزرگتر از هر گونه توصیف است.

با هر دانه‌ای که می‌چرخاند خداوند شش هزار حسنه و ثواب برایش بنویسد و

ص: 458

1) 133..جامع أحادیث الشیعة: 482/19وسائل الشیعة: 1226/4.

شش هزار گناه او را از بین ببرد و شش هزار درجه او را بالا ببرد و برای اوشفاعت را مانند آن ثابت گرداند.⁽¹⁾

ثواب پنج ذکر و...

حسین بن خالد گوید: به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کردم: فدای شما شوم؛چگونه مهریّه زنان پانصد درهم معادل دوازده و نیم اوقیه⁽²⁾گردیده است؟

حضرت فرمود:

خداوند عزّ وجلّ بر خود واجب فرموده است که هر مؤمنی صد مرتبه «اَللَّهُ اَکْبَرُ» صد مرتبه «سُبْحانَ اللَّهِ» صد مرتبه «اَلْحَمْدُ للَّهِِ» صد مرتبه «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ» وصد مرتبه «صلوات بر محمّد و آل محمّد» فرستد و بگوید:

أَللَّهُمَّ زَوِّجْنی مِنَ الْحُورِ الْعینِ.

خداوندا؛ از حوریّه‌های بهشتی به ازدواج من درآور.

خداوند حوریّه‌ای از حوریّه‌های بهشتی به همسری او درآورد از این جهت‌مهریّه زنان پانصد درهم گردیده است.

و هر مؤمنی که از برادر دینی خود دخترش را خواستگاری کند و پانصد درهم به‌عنوان مهریّه قرار دهد ولی او به این ازدواج رضایت ندهد به راستی به او جفانموده و از خود رنجانیده است و سزاوار آن گردیده که خداوند از حوریّه‌های‌بهشتی به همسری او درنیاورد.⁽³⁾

ص: 459

1) 134..مستدرک الوسائل: 344/10 بحار الأنوار: 133/101 ح 65.

2) 135..اوقیه: معیاری است برای وزن؛ پیش از این برابر چهل درهم بود بعداً برابر شصت درهم شد و در اصطلاح زرگران‌برابر دوازده درهم است.

3) 136..عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 83/2 ح 26.

اثر گفتن «یا عَلِیُّ یا عَظیم»

حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده‌اند:

خداوند تبارک و تعالی برای خود نام‌هایی را اختیار فرموده که با آن‌ها خوانده‌می‌شود و اوّل نامی را که اختیار نموده «العلیّ العظیم»؛ «بلندمرتبه بزرگ»است؛ زیرا که او از هر چیز برتر و بزرگتر است.⁽¹⁾

از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است:

هر فرد مؤمن اگر با نیّت خالص و توجّه به خدا و معنای این دو اسم مبارک:«یا عَلِیُّ یا عَظیمُ» مداومت کند دارای قدر و منزلت گردد.⁽²⁾

اثر «یا مُمیت» برای نجات از نفس امّاره

در کتاب «خواصّ آیات قرآن کریم» از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل کرده است که‌فرمودند:

کسی که دارای نفس امّاره است باید هنگام خواب دست خود را بر سینه نهد وبا نیّت خالص و توجّه به خدا و معنای ذکر صد مرتبه بگوید: «یا مُمیتُ»تا به خواب رود خداوند نفس امّاره او را مطیع او می‌کند.⁽³⁾

ص: 460

1) 137..المصباح: 418.

2) 138..خواصّ آیات قرآن کریم: 69.

3) 139..خواصّ آیات قرآن کریم: 65.

بخش بیست و چهارم

هشت ذکر مهمّ دیگراز حضرت امام رضاعلیه السلام

در این بخش هشت ذکر از اذکار مهمّ که از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده نقل‌می‌کنیم:

«یا حیُّ یا قیُّوم»

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

هر شخص مؤمن این دو اسم را ورد خود سازد عمرش دراز شود و در دل‌هاتصرّف کند و محبوب خلایق گردد.⁽¹⁾

«یا حیُّ یا قَیّوم» دو اسم از اسماء جلاله الهی است که چون باهم گفته می‌شوند یک‌ذکر حساب می‌شود.

ص: 461

1) 140..خواصّ آیات قرآن کریم: 68.

«یا مَلِک»

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

هر شخص مؤمن این اسم را نوزده مرتبه با نیّت خالص و توجّه به خدا و معنای‌آن بخواند از خلق بی‌نیاز گردد و در دنیا و آخرت مرفّه‌الحال شود.⁽¹⁾

«یا حَفیظ»

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

هر شخص مؤمن اسم «حَفیظ» را در روز جمعه بعد از نماز نهصد و نود و هشت‌مرتبه با نیّت خالص و توجّه به خدا و معنای آن بخواند و با خطّ ریز بنویسدو آن را تعویذ ساخته بر بازو بندد از وسوسه شیطان شرّ سلطان خیالات‌فاسده و باطله و ضرر درّندگان و حیوانات موذی در امان بماند.⁽²⁾

«یا باسط»

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

هر شخص مؤمن در وقت سحر با طهارت دست به سوی آسمان بردارد و ده‌

ص: 462

1) 141..خواصّ آیات قرآن کریم: 69.

2) 142..خواصّ آیات قرآن کریم: 71.

مرتبه با نیّت خالص و توجّه به خدا و معنای آن بگوید: «یا باسِط» و به‌روی خود بمالد هرگز محتاج نگردد و از غم فقر و نیازمندی رهایی یابد و ازجایی که گمان نداشته باشد نعمت به او رسد و روزی او فراوان شود.⁽¹⁾

«یا فَتّاح»

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمودند:

هر شخص مؤمن در روز جمعه بعد از نماز صبح هفتاد مرتبه با نیّت خالص وتوجّه به خدا و معنای آن دست بر سینه گذارد و بگوید: «یا فَتَّاح» غفلت‌از دل او خارج شود و خداوند متعال درِ دلِ او را به سوی عالم نور و معنی‌می‌گشاید.⁽²⁾

ا«یا وَدُود»

از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده که فرمودند:

اگر کسی به جهت اُلفت و مهربانی میان زن و شوهر هزار و یک مرتبه این اسم‌را بر مویز یا خوراکی دیگر با نیّت خالص و توجّه به خدا و معنای آن بخواند ومرد و زن هر دو از آن بخورند میان ایشان اُنس و محبّت شدید پیدا می‌شود.⁽³⁾

ص: 463

1) 143..خواصّ آیات قرآن کریم: 73.

2) 144..خواصّ آیات قرآن کریم: 77.

3) 145..خواصّ آیات قرآن کریم: 77.

«یا قُدُّوس»

از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده:

هر شخص مؤمن اوّل ظهر این اسم را صد و هفتاد مرتبه با نیّت خالص و توجّه‌به خدا و معنای آن بگوید دل او نورانی شود و از وسوسه شیطان در امان باشد.⁽¹⁾

«یا سَلام»

از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده:

هر شخص مؤمن صد و سی و یک مرتبه اسم «سَلام» را با نیّت خالص وتوجّه به خدا و معنای آن بر بیمار بخواند آن مرض برطرف شود.

و نیز آن حضرت فرمودند:

اگر شخص مؤمن این اسم را بر نقره نقش کند و همیشه همراه خود نماید به‌شرطی که با طهارت باشد از شرّ شیطان حفظ گردد و بر دشمنان غلبه یابد و باایمان سالم از دنیا برود.⁽²⁾

ص: 464

1) 146..خواصّ آیات قرآن کریم: 82 .

2) 147..خواصّ آیات قرآن کریم: 82 .

بخش بیست و پنجم

هشت روایت از حضرت امام رضاعلیه السلام درباره نقش نگین انگشتر و دعای آن

در این بخش هشت روایت از حضرت امام رضاعلیه السلام درباره نقش نگین انگشتر ودعای آن نقل می‌کنیم:

نقش نگین انگشتر پیامبران و ائمّه‌علیهم السلام

حسین بن خالد صیرفی گوید: به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کردم: ... نقش نگین‌انگشتر حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام چه بوده است؟

حضرت فرمود:

چرا از کسانی که پیش از او بودند نمی‌پرسی؟

عرض کردم: اکنون از آن‌ها می‌پرسم.

امام‌علیه السلام فرمود:

ص: 465

نقش نگین آدم «لا إله إلاّ اللَّه محمّد رسول اللَّه» بود؛ «معبودی جز خداوندنیست محمّد فرستاده خدا است» و با همان به زمین هبوط کرد و فرود آمد.

نوح هنگامی که بر کشتی سوار شد خداوند عزّ وجلّ به او وحی فرمود: ای‌نوح؛ اگر از غرق‌شدن می‌ترسی هزار مرتبه بگو: «لا إله إلاّ اللَّه» سپس از من‌نجات خود و همراهانت را بخواه تا شما را از غرق‌شدن نجات دهم.

چون نوح و همراهانش در کشتی قرار گرفتند و طناب کشتی را رها کردند بادتندی بر آنان وزید نوح خود را از غرق شدن ایمن نیافت باد هم به او مهلت‌نمی‌داد تا هزار مرتبه «لا إله إلاّ اللَّه» بگوید به زبان سریانی گفت: «هیلولیاًألفاً ألفاً یا ماریا؛ یا ماریا؛ اتقن» آنگاه موج دریا آرام شد و کشتی قرارگرفت و نوح با خود گفت: کلامی که به سبب آن خدا مرا از غرق‌شدن نجات داد سزاوار است که هرگز از من جدا نگردد لذا بر نگین انگشتریش نوشت:

«لا إله إلاّ اللَّه» ألف مرّة یا ربّ اصلحنی.

معبودی جز خداوند نیست هزار مرتبه پروردگارا؛ مرا اصلاح کن. )و این ترجمه‌همان کلام سریانی است(.

ابراهیم هنگامی که در منجنیق قرار داده شد جبرئیل ناراحت شد خداوند به اووحی فرمود: ای جبرئیل؛ چه چیز تو را ناراحت ساخته است؟

عرض کرد: پروردگار من؛ ابراهیم خلیل تو است و بر روی زمین کسی جز او تورا نمی‌پرستد دشمنت و دشمنش را بر او مسلّط ساخته‌ای.

خداوند به او وحی فرمود: ساکت باش بنده‌ای مانند تو که می‌ترسد چیزی ازدست او برود شتاب می‌کند ولی من بنده‌ام در اختیارم می‌باشد هر زمان که‌بخواهم او را می‌گیرم.

امام‌علیه السلام فرمود: پس از شنیدن کلام پروردگار جبرئیل قلب و روحش آرام گرفت و متوجّه ابراهیم شد به او گفت: آیا در این حالی‌که هستی حاجتی داری؟فرمود: امّا به تو هرگز حاجتی ندارم.

ص: 466

خداوند در حال فرودآمدن ابراهیم جبرئیل را نزد او روانه ساخت و انگشتری که‌بر آن شش کلمه نقش شده بود برایش فرستاد و آن کلمات چنین بود:

لا إله إلاّ اللَّه محمّد رسول اللَّه لا حول ولا قوّة إلاّ باللَّه فوّضت أمری‌إلی اللَّه أسندت ظهری إلی اللَّه حسبی اللَّه.

معبودی جز خداوند نیست محمّد فرستاده خداوند است هیچ توانائی و نیروئی‌جز به سبب خداوند نیست کار خود را به خدا واگذار نمودم پشت خود را به خدامحکم ساختم خدا مرا بس است.

خداوند به او وحی فرمود: این انگشتر را در انگشت خود کن و من آتش را بر توسرد و سلامت می‌گردانم.

سپس حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

نقش نگین انگشتر موسی دو کلمه بود که آن را از تورات برگرفته بود:

اصبرْ تُوجِر اصدق تُنْجِ.

شکیبا باش تا اجر و پاداش داده شوی راست بگو تا نجات یابی.

و نقش نگین سلیمان چنین بود:

سبحان من ألجم الجنّ بکلماته.

پاک و منزّه است خداوندی که جنّ را با کلمات خود لجام نهاد و مهار کرد.

و نقش نگین عیسی دو کلمه بود که از انجیل برگرفته بود:

طوبی لعبد ذکر اللَّه من أجْله وویل لعبد نسی اللَّه من أجْله.

خوشا بحال بنده‌ای که بخاطر او خدا یاد شود و وای بر بنده‌ای که بخاطر او خدافراموش شود.

نقش نگین حضرت محمّدصلی الله علیه وآله وسلم: «لا إله إلاّ اللَّه محمّد رسول اللَّه» بود.

نقش نگین حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام «الملک للَّه» بود؛ یعنی جهان و فرمانروائی

ص: 467

‌جهان از آنِ خداوند است.

نقش نگین حسن بن علی‌علیه السلام «العزّة للَّه» بود؛ یعنی عزّت و شکست‌ناپذیری‌برای خداست.

نقش نگین حسین بن علی‌علیه السلام «إنّ اللَّه بالغ أمره» بود؛ یعنی خداوند امر خودرا به انجام خواهد رسانید.

علیّ بن الحسین‌علیه السلام همان انگشتر پدر را در دست می‌کرد امام باقرعلیه السلام نیزهمان انگشتر امام حسین‌علیه السلام را در دست می‌نمود.

نقش نگین جعفر بن محمّدعلیه السلام «اللَّه ولیّی وعصمتی من خلقه» بود؛ یعنی‌خدا سرپرست من و نگهدار من از آفریدگانش می‌باشد.

نقش نگین موسی بن جعفرعلیه السلام «حسبی اللَّه» بود؛ یعنی خدا مرا بس است.

حسین بن خالد گوید: آن‌گاه حضرت امام رضاعلیه السلام دست مبارک خود را گشود انگشتر پدرش در انگشت مبارک او بود و نقشی که بر آن بود به من نشان داد.⁽¹⁾

نقش نگین انگشتر حضرت امام رضاعلیه السلام

به روایت دیگر نقش انگشتر آن حضرت چنین بود: «وَلِیُّ اللَّه».⁽²⁾

ص: 468

1) 148..عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 55/2 وسائل الشیعة: 411/3 با اختلاف.

2) 149..بحار الأنوار: 7/49.

نقش نگین انگشتر حضرت امام رضاعلیه السلام به روایت دیگر

یونس بن عبدالرّحمان گوید: از حضرت امام رضاعلیه السلام در مورد نقش نگین انگشترخودش و پدر بزرگوارش سئوال کردم فرمود:

نقش نگین انگشتر من «ما شآءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ» )آنچه خدا بخواهد همان‌می‌شود هیچ نیروئی جز به سبب خداوند نیست( و نقش نگین انگشتر پدرم«حَسْبِیَ اللَّهُ» )خدا مرا بس است( بود و من آن را در انگشت می‌کردم.⁽¹⁾

نقش نگین انگشتر حضرت امام رضاعلیه السلام نیز به روایت دیگر

در کتاب «جنّات الخلود» می‌نویسد: نقش نگین انگشتر حضرت امام رضاعلیه السلام این‌است:

ما شآءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ.

آنچه خدا بخواهد قوّتی جز برای خداوند نیست.

نقش این جمله در نگین - خصوصاً اگر یمنی و زرد باشد - برای توانگری بسیارمفید است؛ مخصوصاً اگر در زیر آن «محمّد و علی» کَنده شده باشد.⁽²⁾

ص: 469

1) 150..وسائل الشیعة: 410/3.

2) 151..جنّات الخلود: 33.

همراه داشتن انگشتر عقیق زرد و فیروزه در راه زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام

قاسم بن علاء از خادم امام هادی‌علیه السلام روایت کرده است که گفت: از آن حضرت‌اجازه خواستم که برای زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام به شهر طوس بروم فرمود:

باید همراه تو انگشتری باشد که نگین آن عقیق زرد رنگ باشد و بر روی آن این‌جمله: «ما شآءَ اللَّهُ لا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ»؛ «آنچه خدا بخواهد هیچگونه نیروئی جز به وسیله خداوند نیست از خدا طلب آمرزش می‌کنم» و برطرف دیگرش نام زیبای «محمّد و علی» حک شده باشد؛ زیرا که آن باعث‌ایمنی از دزدان گردنه و بین راه و موجب سلامتی بیشتر و محفوظ ماندن دین‌تو است - تا آنکه فرمود: -

و باید با تو انگشتر دیگری از فیروزه باشد؛ اگر در میان راه بین شهر طوس ونیشابور شیری با شما برخورد کند و مانع از رفتن قافله گردد تو پیش برو و آن‌انگشتر را به او نشان بده و بگو: مولای من به تو می‌فرماید: از سر راه کنار برو.

سپس فرمود: باید بر یک طرف آن این جمله: «اللَّه الملک»؛ «خداوند صاحب‌مُلک و پادشاه عالم است» و بر طرف دیگرش: «الملک للَّه الواحد القهّار»؛«تمام هستی از آن خداوندی است که یکتا و شکست‌ناپذیر است» کنده‌کاری شده‌باشد که آن انگشتر امیرالمؤمنین‌علیه السلام است.

• و کلامش را ادامه داد تا آنکه فرمود: - و نگین آن فیروزه بوده است و آن باعث‌ایمنی از درندگان و پیروزی در جنگ‌ها است تا آخر روایت.

در این روایت قاسم بن علاء دو معجزه امام‌علیه السلام را مشاهده کرده است.⁽¹⁾

ص: 470

1) 152..وسائل الشیعة: 314/8.

قابل توجّه است که در آن زمان راه طوس بسیار خطرناک بوده است.

نقش نگین انگشتر فیروزه برای فرزنددار شدن

علیّ بن محمّد نصیری گوید: با دختر جعفر بن محمود ازدواج کردم و او را بسیاردوست داشتم ولیکن مدّتی گذشت از وی فرزندی نیامد خدمت حضرت امام‌رضاعلیه السلام رسیدم و موضوع را عرض کردم.

حضرت تبسّم کرد و فرمود:

در انگشتری که نگین آن فیروزه باشد بنویس: «رَبِّ لاتَذَرْنی فَرْداً وَأَنْتَ‌خَیْرُ الْوارِثینَ»⁽¹⁾«خداوندا؛ مرا تنها وامگذار و تو بهترین وارثانی».⁽²⁾

انگشتر عقیق و دعا برای حفظشدن از شرّهای آسمانی و زمینی

از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است که فرمودند:

هر کس شب را به روز آورد در حالی‌که انگشتری که نگین آن عقیق است دردست راست او باشد قبل از اینکه احدی او را ببیند نگین انگشتر را به طرف‌کف دست بگرداند و سوره «إنَّا أنْزَلْناه» را تا آخر بخواند سپس بگوید:

ص: 471

1) 153..سوره انبیاء آیه 89 .

2) 154..اخبار و آثار حضرت امام رضاعلیه السلام: 736.

امَنْتُ بِاللَّهِ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ وَامَنْتُ بِسِرِّ الِ مُحَمَّدٍ وَعَلانِیَتِهِمْ.ایمان آوردم به خداوندی که یگانه است و شریکی برای او نیست و ایمان آوردم به سرّ آل محمّد و آشکار آنان.

خداوند در آن روز او را حفظ می‌کند از هر چه از آسمان فرود می‌آید و از آنچه به‌آسمان بالا می‌رود و از آنچه در زمین داخل می‌شود و از آنچه از زمین خارج‌می‌شود و تا شب کند در حرز خدا و رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم است.⁽¹⁾

دعا هنگام دست‌نمودن انگشتر

این دعا از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است:

هنگامی که انگشتر به انگشت خود می‌کنی بگو:

أَللَّهُمَّ سَمِّنی بِسیمآءِ الْإیمانِ وَاخْتِمْ لی بِالْخَیْرِ وَاجْعَلْ عاقِبَتی‌خداوندا؛ نشان ایمان در سیما و چهره‌ام آشکار کن و پایان کارم را به خوبی قرار ده و سرانجام مرا إِلی خَیْرٍ إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزیزُ الْکَریمُ.⁽²⁾

به خوبی قرار بده که تو عزیز و بزرگوار هستی.

ص: 472

1) 155..اکسیر الدعوات: 351.

2) 156..فقه الرّضاعلیه السلام: 395.

بخش بیست و ششم

هشت زیارت از زیارت‌های حضرت امام رضاعلیه السلام

در این بخش هشت زیارت از زیارت‌های حضرت امام رضاعلیه السلام را نقل می‌کنیم.⁽¹⁾

آنچه رعایت آن برای زائرینِ محترم مهمّ است توجّه به معنای زیارتی است که‌می‌خوانند.

نکته مهمّ دیگری که باید به آن توجّه داشته باشیم این است که مقصود از توجّه به‌معنای زیارت فقط این نیست که مفهوم آنچه را که می‌خوانیم بدانیم؛ بلکه علاوه براین باید در فکر عمل به آن نیز باشیم.

به عنوان نمونه در زیارت اوّل حضرت امام رضاعلیه السلام درباره امام زمان عجّل اللَّه تعالی‌فرجه می‌خوانیم: «وَتَجْعَلُنا مَعَهُ فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَة»؛ «خداوندا؛ ما را در دنیا و آخرت با آن‌حضرت قرار ده».

ص: 473

1) 1. دو زیارت دیگر برای حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده که چون مخصوص روز چهارشنبه است آن دو زیارت را در«بخش دهم: اعمال عبادی ایّام هفته ص 243 و 244« نقل کرده‌ایم.

توجّه کامل به این جمله از زیارت در صورتی است که تصمیم به معیّت و همراه‌بودن با امام زمان ارواحنا فداه را در تمام حالات و مراحل زندگیِ خود داشته باشیم و این فقط با لطف خدا و توجّه و عنایت اهل بیت‌علیهم السلام ممکن و میسّر است.

ان شاء اللَّه زائرین گرامی پس از زیارت آن بزرگوار اوّلین و مهمّترین حاجت خودرا تعجیل ظهور حضرت بقیّة اللَّه الأعظم عجّل اللَّه تعالی فرجه قرار دهند؛ زیرا همان‌گونه که‌امام حسن عسکری‌علیه السلام به احمد بن اسحاق فرمودند در میان کسانی که در عصرغیبت به امامت امام زمان ارواحنا فداه معتقد هستند فقط کسانی از فتنه‌های آخرالزمان‌نجات می‌یابند که خداوند آنان را به دعانمودن برای تعجیل ظهور امام زمان عجّل اللَّه تعالی‌فرجه موفّق نماید⁽¹⁾.

آداب زیارت

اکنون به بیان آداب زیارت می‌پردازیم:

محدّث قمی‌رحمه الله نقل کرده‌است: آداب زیارت بسیار است و در اینجا به چند چیزاکتفا می‌شود:

اوّل: پیش از بیرون رفتن برای سفر زیارت غسل نماید.

دوّم: کلام بیهوده و لغو و دعوا و مجادله را در راه ترک کند.

سومّ: برای زیارت هر امامی غسل نماید و دعایی که در هنگام غسل وارد شده‌است بخواند.

چهارم: با طهارت باشد.

پنجم: جامه‌های پاک و پاکیزه و نو بپوشد و خوب است رنگ لباسی که می‌پوشدسفید باشد.

ص: 474

1) 2. رجوع کنید به بحار الأنوار: 24/52.

ششم: در وقت رفتن به روضه مقدّسه گام‌ها را کوتاه برداشته و به آرامی و وقار سیرنموده و خاضع و خاشع باشد و سر به زیر اندازد و به بالا و اطراف خود التفات ننماید.

هفتم: در غیر زیارت امام حسین‌علیه السلام خود را خوش‌بو نماید.

هشتم: در وقت رفتن به حرم مطهّر زبان را به ذکر تکبیر و تحمید و تسبیح و تهلیل‌و تمجید مشغول نماید و به صلوات فرستادن بر محمّد وآل محمّدعلیهم السلام دهان خود را ‌معطّر سازد.

نهم: بر در حرم شریف ایستاده و طلب اذن ورود به حرم نماید و سعی در تحصیل‌رقّت قلب و خضوع و شکستگی خاطر نماید و در عظمت و جلالت قدر صاحب آن‌مرقد منوّر فکر کند و باور داشته باشد که می‌بیند ایستادن او را و می‌شنود کلام او را وجواب می‌دهد سلام او را؛ چنانچه به همه این‌ها شهادت می‌دهد در وقت خواندن اذن‌دخول.

و اندیشه کند در محبّت و لطفی که به شیعیان و زائران خود دارند و تأمّل کند درخرابی حال خود و جفایی که به آن بزرگواران کرده و فرموده‌های بی‌شماری که ازایشان نشنیده و آزارها و اذیّت‌ها که از او به ایشان یا به خاصّان و دوستان ایشان رسیده‌که برگشت آن به آزردن ایشان است و اگر براستی در خود نگرد قدم‌هایش از رفتن بازایستد و قلبش خاشع گردد و چشمش گریان شود و این روح آداب زیارت است.

دهم: بوسیدن عتبه عالیه و آستانه مبارکه است.⁽¹⁾

در زیارت وداع ائمّه اطهارعلیهم السلام که مرحوم علّامه مجلسی آن را در «بحار الأنوار: 205/102« نقل کرده وارد شده است:

... وا شوقاه إلی تقبیل أعتابکم والولوج بإذنکم لأبوابکم وتعفیر الخدّ علی اریج ترابکم واللیاذ بعرصاتکم ومحالّ أبدانکم وأشخاصکم المحفوفة بالملائکة الکرام والمتحوفة من اللَّه‌بالرحمة والرضوان ... .

«چقدر شوق دارم به بوسیدن آستانه درگاه شما و وارد شدن با اذن شما به خانه شما و خاک آلودنمودن گونه‌ام را با خاک خوش بوی شما و پناه بردن به سرای شما را و مکانهای ابدان و اشخاص شماکه از ملائکه کرام احاطه شده و مشمول رحمت و سلام از سوی خداوند شده است».

بنابراین بوسیدن درگاه مقدّس و خاک‌آلود نمودن گونه خود با خاک مشک بوی آستان مقدّس آنان و پناه بردن به‌حرم‌های مطهّر آن بزرگواران نه تنها مورد تأیید آن بزرگواران است بلکه آرزو و اشتیاق آن نیز باعث تقرّب به خداوندمتعال می‌شود.

نکته بسیار مهمّی که در هنگام عتبه‌بوسی باید به آن توجّه داشت این است که عتبه حرم اهل بیت عصمت‌علیهم السلام قدمگاه‌حضرت بقیّة اللَّه الأعظم ارواحنا فداه است که حضرتش در طول غیبت صغری و کبری مکرّر بر عظمت و شرافت آن‌مکان‌های مقدّس افزوده‌اند و با قدوم خود آن‌ها را مورد توجّه و عظمت بیشتر قرار داده‌اند.

ما جلد قرآن را به خاطر قرآن می‌بوسیم به خاطر احترامی که برای قرآن مجید قائل هستیم همین گونه عتبه حرم‌های‌مطهّر ائمّه اطهار و اهل بیت عصمت‌علیهم السلام را می‌بوسیم هم به خاطر شرافتی که برای آنان قائل هستیم و هم به این جهت که‌آنجا محلّ رفت‌وآمد حضرت بقیّةاللَّه الأعظم ارواحنا فداه و قدمگاه محترم آن بزرگوار و همچنین جای قدم اولیاء خدا است.

مگر نه این است که در مدّت سال‌های طولانی عتبه مقدّسه اهل بیت‌علیهم السلام محلّ رفت و آمد و جایگاه قدم مبارک امام‌عصر ارواحنا فداه بوده و می‌باشد پس چرا این مکان‌های مقدّس را نبوسیم؟

مرحوم آیةاللَّه سیّد احمد مستنبط فرموده است:

از آداب زیارت بوسیدن عتبه مقدّسه است و ما در رساله خود یادآور شدیم که این از مصداق سجده خارج است بلکه ازباب محبّت و مهر ورزیدن است مانند آن که انسان برای بوسیدن فرزند خود خم شود زیرا کسی گمان نمی‌کند که این کارسجده )یا رکوع( برای اوست.

و نقل شده است که از مرحوم آیة اللَّه شیخ انصاری درباره بوسیدن عتبه‌های مقدّسه ائمّه اطهارعلیهم السلام سئوال شد ایشان‌فرمودند:

من عتبه حرم حضرت ابوالفضل العبّاس‌علیه السلام را می‌بوسم تا چه رسد به عتبه حرم ائمّه اطهارعلیهم السلام آن هم به خاطراین است که آنجا قدمگاه زوّار حضرت ابوالفضل‌علیه السلام است.

از بعضی از علماء ربّانی دیده شده که عتبه زیارتگاه حرّ بن یزید ریاحی رضوان اللَّه علیه را می‌بوسید. )الزیارةوالبشارة: 13/1)

و نیز ایشان فرمودند:

از آداب زیارت بوسیدن زمین در برابر امام‌علیه السلام است. به خاطر روایتی که در وسائل از کتاب «عیون» در باب 129 ازابواب «عشرة» از کتاب حجّ با سند از صفوان بن یحیی نقل شده است که ایشان گفت:

ابو قرّة مصاحب جاثلیق به من گفت که او را به حضور حضرت امام رضاعلیه السلام برسانم من از آن بزرگوار در این باره اذن‌خواستم فرمودند: او را بیاور.

چون بر حضرت وارد شد بساط حضرت را بوسید و عرض کرد در دین ما بر ما لازم است که نسبت به بزرگان عصر خوداین‌گونه رفتار کنیم.

امام‌علیه السلام او را از این کار منع نفرمودند. و معلوم است که سکوت در برابر امر منکر از معصوم‌علیه السلام صادر نمی‌شود.

و همین‌گونه روایت دیگری متضمّن این مطلب است که قافله‌ای از قم خدمت حضرت بقیّةاللَّه ارواحنا فداه رسیدند و آن‌حضرت از علامت و نشانه‌های اموالی که آورده بودند به آن آنان خبر دادند.

آنان خود را به عنوان شکر الهی به زمین افکنده و زمین را در برابر آن حضرت از باب احترام بوسیدند.

)الزیارة والبشارة: 17/1)

ص: 475

1) 3. مؤلّف گوید: درباره عتبه‌بوسی و بوسیدن درگاه مطهّر آستان مقدّس ائمّه اطهارعلیهم السلام در کلمات اهل بیت عصمت‌علیهم السلام‌عبارات بسیار مهمّی وارد شده است.

و مرحوم شهیدرحمه الله فرموده است: اگر زیارت‌کننده سجده کند و نیّت کند که از برای‌خدا سجده می‌کنم به شکرانه این که مرا به این مکان رسانیده بهتر خواهد بود.

یازدهم: پای راست را در وقت داخل شدن مقدّم داشته و پای چپ را در وقت‌بیرون آمدن مقدّم بدارد مانند آنچه در واردشدن و خارج‌شدن از مسجد عمل‌می‌کند.

دوازدهم: نزد ضریح مطهّر بایستد به گونه‌ای که خود را بتواند به آن بچسباند. وتوهّم آن که دور ایستادن ادب می‌باشد وَهْم است؛ زیرا که چسبیدن به ضریح وبوسیدن آن در روایت وارد شده است.

سیزدهم: در وقت زیارت پشت به قبله و رو به قبر منوّر بایستد و ظاهراً این ادب‌مختصّ به زیارت معصوم است.

و چون از خواندن زیارت فارغ شد گونه راست را به ضریح بگذارد و به حال‌تضرّع دعا کند پس گونه چپ را بگذارد و بخواند خدا را به حقّ صاحب قبر که او رااز اهل شفاعت آن بزرگوار قرار دهد و در دعا مبالغه نموده و اصرار نماید. پس به‌سمت سر مطهّر برود و رو به قبله بایستد و دعا کند.

چهاردهم: در وقت خواندن زیارت - اگر عذری ندارد از ضعف و درد کمر و درد پاو غیر این‌ها - بر روی پا بایستد.

پانزدهم: در هنگام دیدن قبر مطهّر پیش از شروع در خواندن زیارت تکبیربگوید.

ص: 477

و در خبریست که هر کس تکبیر بگوید پیش روی امام‌علیه السلام و بگوید: «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ‌وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ» برای او خشنودی خدای بزرگ نوشته شود.

شانزدهم: زیارت‌هایی که از ائمّه‌علیهم السلام روایت شده بخواند و خواندن زیارت‌های‌ساختگی که بعضی از بی‌خردان از عوام آن‌ها را با بعضی از زیارات تلفیق کرده ونادانان را به آن مشغول ساخته‌اند ترک نماید.

شیخ کلینی‌رحمه الله روایت کرده از عبدالرحیم قصیر که گفت:

وارد شدم بر حضرت صادق‌علیه السلام و گفتم: فدایت شوم از پیش خود دعایی اختراع‌کردم.

حضرت فرمود:

واگذار مرا از اختراع خود هر گاه تو را حاجتی روی دهد به حضرت رسول‌صلی الله علیه وآله وسلم‌پناه بر و دو رکعت نماز بخوان و هدیه کن آن را به سوی آن حضرت الخ.

هفدهم: نماز زیارت را بخواند و اقلّ آن دو رکعت است.

مرحوم شهید فرموده: که اگر زیارتِ پیغمبرصلی الله علیه وآله وسلم است نماز را در روضه مطهّره‌بجا آورد و اگر در حرم یکی از ائمّه‌علیهم السلام است در بالای سر بجا آورد و اگر آن دو رکعت‌را در مسجدِ آن مکان یعنی مسجد حرم انجام دهد جایز است.

و علّامه مجلسی‌رحمه الله فرموده: به نظر من اگر نماز زیارت و غیر آن را در پشت قبر یابالای سر انجام دهد بهتر است.

)و نماز خواندن جلوتر از قبر امام‌علیه السلام چون بی‌احترامی و بی‌ادبی نسبت به مقام‌مقدّس آن بزرگوار است جایز نیست(.

هیجدهم: در رکعت اوّل سوره «یس» و در رکعت دوّم سوره «الرحمن» را بخواند؛اگر کیفیّت مخصوصی برای نماز زیارتی که می‌خواند وارد نشده باشد و بعد از نمازبه آنچه وارد شده یا به آنچه در خاطر او می‌رسد برای دین و دنیای خود و برای عموم

ص: 478

‌مؤمنین دعا کند؛ زیرا که آن به اجابت نزدیک‌تر است.

نوزدهم: مرحوم شهید فرموده: اگر کسی داخل حرم مطهّر شود و ببیند نمازجماعت منعقد شده است اوّل نماز بخواند پیش از آنکه زیارت نماید. )در صورتی‌که شرایط شرکت در نماز جماعت برای او وجود داشته باشد(... .

بیستم: مرحوم شهید از جمله آداب زیارت تلاوت کردن قرآن را نزد ضریح‌های‌مطهّره و هدیه کردن آن را به روح مقدّس آن امام یا آن که زیارت می‌شود برشمرده وگفته است که این کار فایده‌اش به زیارت‌کننده برمی‌گردد و نوعی احترام وبزرگداشت کسی است که زیارت می‌شود.

بیست و یکم: ترک نمودن سخنان ناشایسته و کلمات لغو و بیهوده و ترک اشتغال‌به صحبت‌های دنیویّه که همیشه در هر جا مذموم و قبیح و مانع رزق و باعث قساوت‌قلب است خصوص در این بقعه‌های مطهّره و زیر این گنبدهای بلندمرتبه و ارزشمندکه خدای تعالی خبر می‌دهد از بزرگی و جلالت آن‌ها در سوره نور «فی بُیُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ‌أَنْ تُرْفَعَ»⁽¹⁾تا آخر آیه.

بیست و دوّم: صدای خود را در وقت زیارت بلند نکند چنانچه در «هدیّةالزائرین» ذکر کردم.

بیست و سوّم: وقتی می‌خواهد مراجعت کند و از شهر خارج شود با امام‌علیه السلام وداع‌کند به آنچه در روایات آمده یا به غیر آن.

بیست و چهارم: به سوی خدا بازگردد و از گناهان خویش استغفار نماید و کردار وگفتار خود را بعد از زیارت نسبت به پیش از آن بهتر نماید.

بیست و پنجم: به قدر توان بر خادمان آستانه شریفه انفاق نماید و سزاوار است‌که خدّام آن مکان شریف از اهل خیر و صلاح و صاحب دین و مروّت باشند و

ص: 479

1) 4. سوره نور آیه 36.

تحمّل نمایند آنچه از زائرین می‌بینند و خشم خود را بر آن‌ها فرو نشانند و غلظت ودرشتی بر آن‌ها ننمایند و بر قضاء حوائج محتاجین اقدام کنند و افراد غریب و ناآشنارا راهنمائی و دلالت کنند اگر راه را گم نمایند و خلاصه باید خدّام به حقیقت وراستی در خدمات لازمه از تنظیف و حراست و محافظت زائران و غیره مشغول‌باشند.

بیست و ششم: انفاق و احسان نماید بر مجاورین آن بقعه مبارکه که دچار فقر وناداری هستند ولی آبرومندند؛ خصوصاً سادات و اهل علم که ترک دیار کرده‌اند و به‌تلخی غربت و تنگدستی مبتلایند و همواره پرچم تعظیم شعائر الهی را برپا نموده وجهاتی را دارا هستند که ملاحظه هر یک از آنها کافی در لزوم اعانت به آن‌ها و رعایت‌حالشان است.

بیست و هفتم: مرحوم شهید فرموده: از جمله آداب این است که وقتی از زیارت‌بهره‌مند گردید زودتر از آن مکان شریف بیرون رود برای مزید تعظیم و احترام وشدّت شوق به رجوع.

و نیز فرموده: در وقتی که زن‌ها می‌خواهند زیارت کنند باید از مردان جدا باشند وتنها زیارت کنند و اگر در شب زیارت کنند اولی است و باید که وضع خود را تغییردهند یعنی لباس خوب و عالی را به لباس پست بدل کنند که شناخته نشوند و مخفی‌و پنهان بیرون آیند که کسی کمتر ایشان را ببیند و بشناسد و اگر با مردان زیارت کنندنیز جایز است اگرچه مکروه است.

از این گفتار معلوم شد کثرت قبح و زشتی آنچه متعارف شده که زن‌ها به اسم‌تشرّف به زیارت خود را آرایش نموده با لباس‌های نفیس از خانه‌ها بیرون می‌آیند ودر حرم‌های مطهّره با نامحرمان برخورد می‌نمایند.

زنانی که در طرف قبله مردان می‌نشینند و با رفتار خود حواسّ مردم را پریشان‌می‌کنند و زائرین و نمازگزاران و گریه‌کنندگان را از عبادت باز می‌دارند از گروهی

ص: 480

‌شمرده می‌شوند که راه خدا را می‌بندند.

در واقع این‌گونه زیارتِ زنان از منکرات شمرده می‌شود نه از عبادات و وسیله‌هلاکت است نه تقرّب.

از حضرت امام صادق‌علیه السلام نقل شده که حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام به اهل عراق‌فرمود:

یا أهل العراق؛ نبّئت أنّ نساؤکم یوافین الرّجال فی الطریق أماتستحیون؟

ای اهل عراق؛ به من خبر رسیده که زن‌های شما در راه به مردان می‌رسند یعنی درکوچه و بازار به نامحرمان برمی‌خورند آیا شماهاحیا نمی‌کنید؟

و فرمود:

لعن اللَّه من لایغار.

خداوند لعنت کند کسی را که غیرت ندارد.

بیست و هشتم: سزاوار است وقتی که زوّار بسیارند کسانی که خود را زودتر به‌ضریح رسانده‌اند زیارت را کم نموده و کنار روند تا دیگران نیز مثل آن‌ها به نزدیک‌شدن به ضریح فائز گردند.⁽¹⁾

بیست و نهم: هنگام تشرّف به اماکن مقدّسه و حرم‌های مطهّر اهل بیت‌علیهم السلام بهترین‌موقعیّت از لحاظ مکان و حال زائر برای دعا نمودن برای تعجیل ظهور امام زمان‌ارواحنا فداه وجود دارد؛ بنابراین زائرین محترم باید به این وظیفه اساسی خود در همه‌اماکن مقدّسه توجّه داشته باشند.

سی‌ام: چون انسان از هر کجا که بخواهد می‌تواند امام زمان ارواحنا فداه را زیارت‌

ص: 481

1) 5. مفاتیح الجنان: 615.

کند سزاوار است پس از خواندن زیارت در حرم‌های مطهّر به امام عصر ارواحنا فداه‌توجّه نموده و با خواندن زیارت آن حضرت نیز قلب خود را صفا بخشیده و وظیفه‌خود را انجام دهد.

آغاز آداب زیارت

همان‌گونه که بیان کردیم آداب زیارت از هنگام سفر به مشهد مقدّس آغازمی‌شود به این جهت زائرین گرامی نه‌تنها هنگام تشرّف به حرم مطهّر حضرت امام‌رضاعلیه السلام بلکه از وقتی که می‌خواهند سفر زیارت را آغاز کنند باید از نظر فکری وروحی خود را آماده نموده تا از عنایات و توجّهات کریمانه حضرت امام رضاعلیه السلام کاملاًبهره‌مند شوند.

راهنمایی‌هایی که در گفتار خاندان وحی‌علیهم السلام درباره آغاز سفر وارد شده است دلیل واضح و روشنی بر این حقیقت می‌باشد که لازم است زائر از ابتداء سفر دارای‌طهارت باطنی و آمادگی معنوی باشد.

به این جهت در بعضی از زیارات مانند زیارت اوّل حضرت امام رضاعلیه السلام آداب‌زیارت از هنگام شروع سفر به مشهد مقدّس وارد شده است.

مستحبّ است زائرین محترم از ابتداء شروع به سفر آن‌ها را رعایت کنند و پس ازورود به مشهد مقدّس آداب زیارت را از هنگام تشرّف به حرم مطهّر حضرت امام‌رضاعلیه السلام انجام دهند.

ص: 482

دعای اذن ورود به حرم مطهّر حضرت امام رضا علیه السلام

اشاره

قبل از نقل زیارت‌های حضرت امام رضاعلیه السلام این دعا را به عنوان اذن ورود به حرم‌مطهّر آن حضرت ذکر می‌نماییم: ⁽¹⁾

أَللَّهُمَّ إِنّی وَقَفْتُ عَلی بابٍ مِنْ أَبْوابِ بُیُوتِ نَبِیِّکَ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَالِهِ ‌

خداوندا؛ من ایستاده‌ام کنار دری از درهای خانه‌های پیامبرت که درود تو بر او و آل او باد

وَقَدْ مَنَعْتَ النَّاسَ أَنْ یَدْخُلُوا إِلّا بِإِذْنِهِ

و تو مردم را بازداشته‌ای از این‌که بدون اجازه او وارد شوند و فرموده‌ای:

فَقُلْتَ «یا «ای‌أَیُّهَا الَّذینَ امَنُوا لاتَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلّا أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ»⁽²⁾.

کسانی که ایمان آورده‌اید به خانه‌های پیامبر وارد نشوید مگر اینکه به شما اجازه داده شود».

أَللَّهُمَّ إِنّی أَعْتَقِدُ حُرْمَةَ صاحِبِ هذَا الْمَشْهَدِ الشَّریفِ فی غَیْبَتِهِ‌

خداوندا؛ من به حُرمت صاحب این مکان شریف در فقدان او معتقدم؛

کَما أَعْتَقِدُها فی حَضْرَتِهِ ‌

همان‌گونه که آن را در حضورش باور دارم

‌ وَأَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَکَ وَخُلَفآءَکَ عَلَیْهِمُ السَّلامُ أَحْیآءٌ

و می‌دانم که رسول تو و جانشینان تو – که درود بر آنان باد - زنده‌اند

عِنْدَکَ یُرْزَقُونَ

نزد تو روزی می‌خورند

یَرَوْنَ مَقامی ‌

جایگاه مرا می‌بینند

وَیَسْمَعُونَ کَلامی

و سخن مرا می‌شنوند

وَیَرُدُّونَ سَلامی

و سلام مرا پاسخ می‌دهند

وَأَنَّکَ حَجَبْتَ عَنْ سَمْعی کَلامَهُمْ

و تو گوشم را از شنیدن کلام ایشان بازداشته‌ای

وَفَتَحْتَ بابَ فَهْمی بِلَذیذِ مُناجاتِهِمْ. ‌

و درِ فهمیدن لذّت راز و نیاز با ایشان را برایم گشوده‌ای.

ص: 483

1) 6. قابل توجّه است که این دعا را هنگام ورود به سایر حرم‌های ائمّه‌علیهم السلام نیز می‌توانیم بخوانیم.

2) 7. سوره احزاب آیه 53.

وَإِنّی أَسْتَأْذِنُکَ یا رَبّ أَوَّلاً

پروردگارا؛ من ابتدا از تو اجازه می‌گیرم

وَأَسْتَأْذِنُ رَسُولَکَ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ ثانِیاً

از رسول گرامی‌ات - که درود خدا بر او و آل او باد - اجازه می‌طلبم

وَأَسْتَأْذِنُ‌و ثانیاً خَلیفَتَکَ الْإِمامَ الْمَفْرُوضَ عَلَیَّ طاعَتُهُ عَلِیَّ بْنَ مُوسَی الرِّضا عَلَیْهِ السَّلامُ ⁽¹⁾

و از جانشین تو امام و پیشوایی که اطاعت او را بر من واجب فرموده‌ای )یعنی حضرت( علیّ بن موسی الرضا

وَالْمَلآئِکَةَ الْمُوَکَّلینَ بِهذِهِ الْبُقْعَةِ الْمُبارَکَةِ ثالِثاً.

• که سلام بر او باد - و از فرشتگانی که به این بارگاه مبارک و پربرکت موکّلند در مرحله بعدی اجازه می‌خواهم.

ءَأَدْخُلُ یا رَسُولَ اللَّهِ

آیا وارد شوم ای رسول خدا؟

ءَأَدْخُلُ یا حُجَّةَ اللَّهِ

آیا وارد شوم ای حجّت خدا؟

ءَأَدْخُلُ یا مَلآئِکَةَ اللَّهِ الْمُقَرَّبینَ الْمُقیمینَ فی هذَا الْمَشْهَدِ ‌

آیا وارد شوم ای فرشتگان مقرّب خداوند که در این زیارتگاه اقامت دارید؟ ‌

فَأْذَنْ لی یا مَوْلایَ فِی الدُّخُولِ أَفْضَلَ ما أَذِنْتَ لِأَحَدٍ مِنْ أَوْلِیآئِکَ

‌به من - ای مولای من؛ - اجازه بده وارد شوم بهتر از اجازه‌ای که به یکی از دوستانت مرحمت فرموده‌ای ‌

فَإِنْ لَمْ أَکُنْ أَهْلاً لِذلِکَ

اگر من شایسته آن نباشم

فَأَنْتَ أَهْلٌ لَهُ

شما شایستگی آن را دارید.

پس اگر قلبت خاشع شد و اشک از چشمانت جاری گردید؛ این نشانه اذن ورودبه حرم مطهّر است. ⁽²⁾

ص: 484

1) 8. در زیارت هر یک از ائمّه معصومین صلوات اللَّه علیهم اجمعین به جای نام حضرت امام رضاعلیه السلام اسم آن امام را ذکر کنید.

2) 9. البلد الأمین: 391 و مصباح الزائر: 418 با اختلاف.

زیارتِ اوّل حضرت امام رضا علیه السلام

از معصومین‌علیهم السلام روایت شده است که فرمودند:

هرگاه خواستی برای زیارت مرقد پاک حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام به‌مشهد مقدّس بروی پیش از خارج‌شدن از منزل غسل کن و در هنگام‌غسل‌کردن بگو:

أَللَّهُمَّ طَهِّرْنی

خداوندا؛ مرا پاک گردان

وَطَهِّرْ لی قَلْبی

و قلب و روحم را پاکیزه فرما

وَاشْرَحْ لی صَدْری

و سینه‌ام را گشایش بده

وَأَجْرِ عَلی لِسانی مِدْحَتَکَ وَالثَّنآءَ عَلَیْکَ

و مدح و ثنای خود را بر زبانم جاری کن

فَإِنَّهُ لا قُوَّةَ إِلّا بِکَ.

‌که نیرویی جز به وسیله تو وجود ندارد.

أَللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لی طَهُوراً وَشِفآءً وَنُوراً

خداوندا؛ آن را باعث پاکی و بهبودی و روشنی من قرار بده

و هنگام خارج شدن از منزل بگو:

بِسْمِ اللَّهِ وَبِاللَّهِ

بنام خدا و به یاری خدا

وَإِلَی اللَّهِ وَإِلَی ابْنِ رَسُولِهِ

و به سوی خدا و فرزند رسول او

حَسْبِیَ اللَّهُ

‌خداوند مرا بس است

تَوَکَّلْتُ عَلَی اللَّهِ.

بر خدا توکّل کردم.

أَللَّهُمَّ إِلَیْکَ تَوَجَّهْتُ

خداوندا؛ به سوی تو روی آوردم

وَإِلَیْکَ قَصَدْتُ

و آهنگ تو نمودم

وَما عِنْدَکَ أَرَدْتُ.

و آنچه نزد تو است اراده کرده و خواهانم

و چون از خانه بیرون آمدی کنار درب خانه‌ات بایست و بگو

أَللَّهُمَّ إِلَیْکَ وَجَّهْتُ وَجْهی

به سوی تو چهره خود را گردانیدم

وَعَلَیْکَ خَلَّفْتُ أَهْلی وَمالی وَما خَوَّلْتَنی

خداوندا؛و با تکیه بر تو پشت‌سر گذاردم اهل و عیال و مال و دارائیم و آنچه به من عطا کرده‌ای ‌

ص: 485

وَبِکَ وَثِقْتُ فَلاتُخَیِّبْنی

و به تو اطمینان نمودم پس مرا بی‌بهره و نااُمید مگردان

یا مَنْ لایَخیبُ مَنْ أَرادَهُ

ای آنکه محروم نمی‌کند کسی را که او را اراده کند

وَلایَضیعُ مَنْ حَفِظَهُ

و تباه نمی‌گرداند کسی را که او نگهداری کند

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ ‌

بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَاحْفَظْنی بِحِفْظِکَ

و مرا با حفظ و نگهداری خود حفظ فرما

فَإِنَّهُ لایَضیعُ مَنْ حَفِظْتَ

بدون تردید کسی را که تو حفظ کنی ضایع نمی‌گردد و تباه نمی‌شود.

هنگامی که به سلامتی وارد مشهد مقدّس شدی و قصد زیارت نمودی غسلِ‌زیارت کن و هنگام غسل‌کردن بگو:

أَللَّهُمَّ طَهِّرْنی وَطَهِّرْ قَلْبی

خداوندا؛ مرا پاک گردان و قلب و روحم را پاکیزه فرما

وَاشْرَحْ لی صَدْری

و سینه‌ام را گشایش بده

وَأَجْرِ عَلی لِسانی مِدْحَتَکَ وَمَحَبَّتَکَ وَالثَّنآءَ عَلَیْکَ

و مدح و محبّت و ثنای خود را بر زبانم جاری ساز

فَإِنَّهُ لا قُوَّةَ إِلّا بِکَ

که نیرویی جز به وسیله تو نیست

وَقَدْ عَلِمْتُ أَنَّ قُوَّةَ دینی

و می‌دانم که قوّت دین من

اَلتَّسْلیمُ لِأَمْرِکَ

سر نهادن به فرمان تو

وَالْإِتِّباعُ لِسُنَّةِ نَبِیِّکَ

و پیروی کردن از سنّت و راه و روش پیامبر تو

وَالشَّهادَةُ عَلی جَمیعِ خَلْقِکَ.

و گواهی دادن بر تمام آفریدگان تو است.

أَللَّهُمَّ اجْعَلْهُ لی شِفآءً وَنُوراً.

خداوندا؛ آن را برای من شفا و روشنایی قرار بده

سپس پاکترین لباس‌هایت را بپوش و پای برهنه با آرامش و وقار راه برو و زبان‌را به گفتن «اَللَّهُ اَکْبَرُ» «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ» «سُبْحانَ اللَّهِ» «اَلْحَمْدُ للَّهِِ» و ستایش‌خداوند مشغول بدار و قدم‌هایت را کوتاه بردار و هنگامی که وارد حریم‌ملکوتی آن حضرت شدی بگو:

بِسْمِ اللَّهِ وَبِاللَّهِ وَعَلی مِلَّةِ رَسُولِ اللَّهِ

بنام خدا و به یاری خدا و بر آئین و دین رسول خدا

أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلّاَ اللَّهُ

گواهی می‌دهم که خدایی جز خداوند نیست

ص: 486

وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ

او یکتا است که شریکی ندارد

وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ ‌

و گواهی می‌دهم که )حضرت( محمّد بنده و فرستاده او است

وَأَنّ عَلِیّاً وَلِیُّ اللَّهِ

) و بی‌گمان حضرت( علی ولیّ خداوند است.

سپس به آن قبر نورانی اشاره کن و در طرف روبروی امام قبله را بین دوشانه‌ات )پشت سرت( قرار بده و بگو:

أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلّاَ اللَّهُ

گواهی می‌دهم که معبودی جز خدا نیست

وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ

او یکتا است و شریکی برایش نیست

وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ

و گواهی می‌دهم که محمّد بنده و فرستاده او است

وَأَنَّهُ سَیِّدُ الْأَوَّلینَ وَالْاخِرینَ

و او سرور پیشینیان و آیندگان است

‌ وَأَنَّهُ سَیِّدُ الْأَنْبِیآءِ وَالْمُرْسَلینَ.

و او سرور پیامبران و رسولان است.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ وَنَبِیِّکَ‌

خداوندا؛ بر محمّد بنده‌ات و فرستاده‌ات و پیامبرت‌

وَسَیِّدِ خَلْقِکَ أَجْمَعینَ

و سرور تمامی آفریدگانت درود فرست

صَلاةً لایَقْوی عَلی إِحْصآئِها غَیْرُکَ.

درودی که بر شمارش آن غیر از خودت کسی توانایی ندارد.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی أَمیرِالْمُؤْمِنینَ عَلِیِّ بْنِ أَبی طالِبٍ

‌خداوندا؛ درود فرست بر امیر و فرمانروای مؤمنان علیّ بن ابی طالب

عَبْدِکَ وَأَخی رَسُولِکَ

بنده‌ات و برادر فرستاده و رسولت

اَلَّذِی انْتَجَبْتَهُ بِعِلْمِکَ ‌

آنکه او را با علم و آگاهی خود برگزیدی

وَجَعَلْتَهُ هادِیاً لِمَنْ شِئْتَ مِنْ خَلْقِکَ

و قرار دادی او را هدایت‌کننده برای هر که خواهی از بندگانت

وَالدَّلیلَ عَلی مَنْ بَعَثْتَهُ بِرِسالاتِکَ

و راهنما بر آنان که به رسالت مبعوث فرمودی

وَدَیَّانَ الدّینِ بِعَدْلِکَ

‌و پاداش‌دهنده جزا به عدل و دادت‌

وَفَصْلِ قَضآئِکَ بَیْنَ خَلْقِکَ

و خاتمه‌دادن داوریت در میان آفریدگانت

وَالْمُهَیْمِنَ عَلی ذلِکَ کُلِّهِ ‌

و گواه و بپادارنده و نگهبان بر همه این امور. ‌

ص: 487

وَالسَّلامُ عَلَیْهِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و سلام و رحمت و برکات خداوندی بر او باد.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی فاطِمَةَ بِنْتِ نَبِیِّکَ

خداوندا؛ درود فرست بر فاطمه دختر پیامبرت

وَزَوْجَةِ وَلِیِّکَ

و همسر ولیّت

وَاُمِّ السِّبْطَیْنِ الْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ سَیِّدَیْ شَبابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‌

و مادر دو سبط رسولت امام حسن و امام حسین دو سیّد و سرور جوانان اهل بهشت

‌اَلطُّهْرَةِ الطَّاهِرَةِ

آنکه دارای پاکیزگی و طهارت

اَلْمُطَهَّرَةِ التَّقِیَّةِ

و پاک‌ بودن جسم و جان تقوا

اَلرَّضِیَّةِ الزَّکِیَّةِ

شایستگی و پاکی است

سَیِّدَةِ نِسآءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ مِنَ الْخَلْقِ أَجْمَعینَ

سرور زنان اهل بهشت از همه آفریدگان است

صَلاةً لایَقْوی عَلی إِحْصآئِها غَیْرُکَ.

درودی که جز تو نتواند کسی آن را شمارش کند.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی الْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ ‌

خداوندا؛ درود فرست بر امام حسن و امام حسین

سِبْطَیْ نَبِیِّکَ

دو سبط پیامبرت

وَسَیِّدَیْ شَبابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ

و دو سرور جوانان اهل بهشت

اَلْقآئِمَیْنَ فی خَلْقِکَ ‌

دو قیام‌کننده به امر تو در میان آفریدگانت

وَالدَّلیلَیْنِ عَلی مَنْ بَعَثْتَ بِرِسالاتِکَ ‌

و دو راهنما بر آنان که آن‌ها را به رسالت مبعوث فرمودی

وَدَیَّانَیِ الدّینِ بِعَدْلِکَ وَفَصْلِ)فَصْلَیْ( قَضآئِکَ بَیْنَ خَلْقِکَ. ‌

و دو حکم‌کننده و فرمانروای دین به عدلت و خاتمه‌دادن داوریت در میان آفریدگانت. ‌

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ سَیِّدِ الْعابِدینَ

خداوندا؛ درود فرست بر علیّ بن الحسین سرور عبادت‌کنندگان

عَبْدِکَ وَالْقآئِمِ فی خَلْقِکَ

بنده‌ات و قیام‌کننده به امرت در میان مخلوقاتت

وَخَلیفَتِکَ عَلی خَلْقِکَ

و جانشین تو بر آفریدگانت

وَالدَّلیلِ عَلی مَنْ بَعَثْتَ بِرِسالاتِکَ ‌

و راهنما بر کسانی که آنان را به رسالت مبعوث فرمودی

‌ وَدَیَّانِ الدّینِ بِعَدْلِکَ وَفَصْلِ قَضآئِکَ بَیْنَ خَلْقِکَ.

و حکم‌کننده و فرمانروای دین به عدلت و خاتمه‌دادن داوریت در میان آفریدگانت.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ ‌

خداوندا؛ درود فرست بر محمّد بن علی

‌ عَبْدِکَ وَوَلِیِّ دینِکَ

بنده‌ات و سرپرست دینت

وَخَلیفَتِکَ فی أَرْضِکَ

و جانشینت در روی زمینت

باقِرِ عِلْمِ النَّبِیّینَ ‌

شکافنده علم و دانش پیامبران

ص: 488

‌ اَلْقآئِمِ بِعَدْلِکَ

برپادارنده عدالتت

وَالدَّاعی إِلی دینِکَ وَدینِ ابآئِهِ الصَّادِقینَ

و دعوت‌کننده به دینت و دین پدران راستگو و درست‌کردارش

‌ صَلاةً لایَقْوی عَلی إِحْصآئِها غَیْرُکَ. ‌

درودی که کسی جز خودت توانایی شمارش آن را نداشته باشد.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِنِ الصَّادِقِ

خداوندا؛ درود فرست بر جعفر بن محمّد امام صادق

عَبْدِکَ وَوَلِیِّ دینِکَ

بنده‌ات و سرپرست دینت

وَحُجَّتِکَ عَلی خَلْقِکَ أَجْمَعینَ

و حجّتت بر همه آفریدگانت

اَلصَّادِقِ الْبآرِّ.

آن راستگوی نیکوکار.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُوسَی بْنِ جَعْفَرِنِ الْکاظِمِ

خداوندا؛ درود فرست بر موسی بن جعفر امام کاظم

‌ اَلْعَبْدِ الصَّالِحِ

بنده شایسته

وَلِسانِکَ فی خَلْقِکَ

و زبان گویای تو در میان آفریدگانت

اَلنَّاطِقِ بِعِلْمِکَ

آنکه به علم و دانش تو گویا

وَالْحُجَّةِ عَلی بَرِیَّتِکَ

و حجّت بر بندگان تو است

صَلاةً لایَقْوی عَلی إِحْصآئِها غَیْرُکَ.

درودی که بر شمارش آن غیر از تو کسی توانایی ندارد.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا الْمُرْتَضی

خداوندا؛ درود فرست بر علیّ بن موسی الرضا

عَبْدِکَ وَوَلِیِّ دینِکَ ‌

آن امام پسندیده بنده‌ات و سرپرست دینت ‌

اَلْقآئِمِ بِعَدْلِکَ

برپادارنده عدالت تو

وَالدَّاعی إِلی دینِکَ وَدینِ ابآئِهِ الصَّادِقینَ

و دعوت‌کننده به دینت و دین پدران راست‌گفتار و درست‌کردارش ‌

صلاةً لایَقْوی عَلی إِحْصآئِها غَیْرُکَ. ‌

درودی که جز تو نتواند آن را شمارش کند.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیّ عَبْدِکَ وَوَلِیِّکَ

خداوندا؛ درود فرست بر محمّد بن علی بنده‌ات و ولیّت

اَلْقآئِمِ بِأَمْرِکَ

آن قیام‌کننده به امر و فرمان تو

وَالدَّاعی إِلی سَبیلِکَ.

‌و دعوت‌کننده به راه تو.

‌ أَللَّهُمَّ صَلّ عَلی عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛ درود فرست بر علیّ بن محمّد

عَبْدِکَ وَوَلِیِّ دینِکَ.

‌بنده‌ات و سرپرست دینت.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ

خداوندا؛ درود فرست بر حسن بن علی

اَلْعامِلِ بِأَمْرِکَ

آن عمل‌کننده به فرمانت

وَالْقآئِمِ فی خَلْقِکَ ‌

و قیام‌کننده در میان آفریدگانت

ص: 489

‌ وَحُجَّتِکَ الْمُؤَدّی عَنْ نَبِیِّکَ

و حجّتت که پیام‌رساننده از طرف پیامبرت

وَشاهِدِکَ عَلی خَلْقِکَ

و گواه تو بر مخلوقاتت است

اَلْمَخْصُوصِ بِکَرامَتِکَ

اختصاص‌یافته به کرامت و بزرگداشت تو

اَلدَّاعی إِلی طاعَتِکَ وَطاعَةِ رَسُولِکَ صَلَواتُکَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعینَ

فراخواننده مردم به اطاعت تو و اطاعت رسولت که درود و رحمت تو بر همه ایشان باد؛

صَلاةً لایَقْوی عَلی إِحْصآئِها غَیْرُکَ.

درودی که جز تو بر شمارش آن توانایی نداشته باشد. ‌

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی حُجَّتِکَ وَوَلِیِّکَ

خداوندا؛ درود فرست بر حجّتت و ولیّت

وَالْقآئِمِ فی خَلْقِکَ

و قیام‌کننده در میان آفریدگانت

صَلاةً )تآمَّةً( نامِیَةً باقِیَةً ‌

درودی )کامل( فزاینده پایدار

تُعَجِّلُ بِها فَرَجَهُ

که به واسطه آن فرجش را تعجیل فرمایی

وَتَنْصُرُهُ بِها

و به وسیله آن او را یاری نمایی

وَتَجْعَلُنا مَعَهُ فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ.

و ما را در دنیا و آخرت با او قرار دهی.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَتَقَرَّبُ إِلَیْکَ بِزِیارَتِهِمْ وَمَحَبَّتِهِمْ

خداوندا؛ به راستی من با زیارت و دوستی ایشان به تو تقرّب می‌جویم

وَاُوالی وَلِیَّهُمْ

و دوستان آنان را دوست

وَاُعادی عَدُوَّهُمْ

و دشمنان‌شان را دشمن می‌دارم

فَارْزُقْنی بِهِمْ خَیْرَ الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ ‌

پس خیر و خوبی دنیا و آخرت را به واسطه ایشان به من روزی گردان

وَاصْرِفْ عَنّی بِهِمْ شَرَّ الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ وَأَهْوالَ یَوْمِ الْقِیامَةِ

و از من به واسطه ایشان شرّ و بدی دنیا و آخرت و ترس و بیم روز قیامت را دور فرما

سپس در طرف بالاسر آن حضرت می‌نشینی و می‌گویی:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وَلِیَّ اللَّهِ

سلام بر تو ای ولیّ خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا حُجَّةَ اللَّهِ ‌

سلام بر تو ای حجّت خدا سلام

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا نُورَ اللَّهِ فی ظُلُماتِ الْأَرْضِ

بر تو ای نور خدا در تاریکی‌های زمین ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عَمُودَ الدّینِ

سلام بر تو ای رکن و اساس دین

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ ادَمَ صَفْوَةِ اللَّهِ

سلام بر تو ای ارث‌ برنده از )حضرت( آدم که برگزیده خدا است

ص: 490

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ نُوحٍ نَبِیِّ اللَّهِ

لام بر تو ای ارث‌برنده از )حضرت( نوح که پیامبر خدا است

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ إِبْراهیمَ خَلیلِ اللَّهِ

سلام بر تو ای ارث برنده از )حضرت( ابراهیم که خلیل و دوست خدا است ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ مُوسی کَلیمِ اللَّهِ

‌سلام بر تو ای ارث‌برنده از )حضرت( موسی که هم‌سخن با خدا است

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ عیسی رُوحِ اللَّهِ

سلام بر تو ای ارث‌برنده از)حضرت( عیسی که روح خدا است

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ مُحَمَّدٍ حَبیبِ اللَّهِ

سلام بر تو ای ارث برنده از )حضرت( محمّد که حبیب خدا است ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ أَمیرِالْمُؤْمِنینَ عَلِیٍّ وَلِیِّ اللَّهِ ‌

سلام بر تو ای ارث‌برنده از امیر و فرمانروای مؤمنان )حضرت( علی که ولیّ خدا است ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ فاطِمَةَ سَیِّدَةِ نِسآءِ الْعالَمینَ

سلام بر تو ای ارث‌برنده از )حضرت( فاطمه که سرور زنان جهانیان است ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ الْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ سَیِّدَیْ شَبابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‌

سلام بر تو ای ارث‌برنده از امام حسن و امام حسین که دو سرور جوانان اهل بهشت هستند

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ زَیْنِ الْعابِدینَ

سلام بر تو ای ارث‌برنده از )حضرت( علیّ بن الحسین که زینت عبادت‌کنندگان است

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ باقِرِ عِلْمِ الْأَوَّلینَ وَالْاخِرینَ ‌

سلام بر تو ای‌ارث‌برنده از )حضرت( محمّد بن علی که شکافنده علم و دانش پیشینیان و آیندگان است

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِنِ الصَّادِقِ الْبآرِّ

سلام بر تو ای ارث‌برنده از )حضرت( جعفر بن محمّد که راستگو نیکوکار

اَلتَّقِیِّ النَّقِیِّ ‌

تقواپیشه و پاک‌سرشت است

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ مُوسَی بْنِ جَعْفَرِنِ الْکاظِمِ

سلام بر تو ای ارث‌برنده از )حضرت( موسی بن جعفر که فروبرنده خشم و غضب است ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الصِّدّیقُ الشَّهیدُ

سلام بر تو ای راست‌گفتار گواه

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْوَصِیُّ الْبآرُّ التَّقِیُّ

سلام بر تو ای وصیّ و جانشین نیکوکار تقواپیشه

أَشْهَدُ ‌أَنَّکَ قَدْ أَقَمْتَ الصَّلاةَ

گواهی می‌دهم که تو نماز را بپاداشتی

وَاتَیْتَ الزَّکاةَ

و زکات را پرداختی

وَأَمَرْتَ بِالْمَعْرُوفِ ‌

و به خوبی‌ها فرمان دادی

ص: 491

وَنَهَیْتَ عَنِ الْمُنْکَرِ

و ‌از زشتی‌ها بازداشتی

وَعَبَدْتَ اللَّهَ مُخْلِصاً حَتَّی أَتاکَ الْیَقینُ

و خدا را خالصانه پرستش نمودی تا دنیا را وداع گفتی ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَبَا الْحَسَنِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ

سلام بر تو ای ابا الحسن و رحمت و برکات خداوند بر تو باد

إِنَّهُ حَمیدٌ مَجیدٌ.

به راستی که او ستوده و باعظمت و باشکوه است.

سپس خود را بر آن قبر پاک بینداز و بگو:

أَللَّهُمَّ إِلَیْکَ صَمَدْتُ مِنْ أَرْضی

خداوندا؛ از سرزمین خود آهنگ تو کرده

وَقَطَعْتُ الْبِلادَ رَجآءَ رَحْمَتِکَ

و شهرها را به امید رحمت تو پیموده‌ام

فَلاتُخَیِّبْنی وَلاتَرُدَّنی بِغَیْرِ قَضآءِ حَوآئِجی

پس مرا محروم مفرما و بدون برآمدن حاجتم مرا بازمگردان

‌ وَارْحَمْ تَقَلُّبی عَلی قَبْرِ ابْنِ أَخی رَسُولِکَ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ.

‌ و به گردیدنم در اطراف قبر پسر برادر رسولت - که درود خدا بر او و آل او باد - بر من رحم کن.

بِأَبی أَنْتَ وَاُمّی أَتَیْتُکَ زآئِراً وافِداً

پدر و مادرم به فدایت؛به زیارت شما آمده و به دربار شما وارد شده‌ام

عآئِذاً مِمَّا جَنَیْتُ عَلی نَفْسی ‌

و از آنچه بر خود جنایت کردم

‌ وَاحْتَطَبْتُ عَلی ظَهْری

و بار سنگین گناهی که بر دوش دارم به شما پناهنده گشته‌ام

فَکُنْ لی شَفیعاً إِلی رَبِّکَ یَوْمَ فَقْری وَفاقَتی ‌

پس برای من در پیشگاه پروردگارت روز فقر و نیازم شفیع باش ‌

فَإِنّ لَکَ عِنْدَ اللَّهِ مَقاماً مَحْمُوداً

که برای تو نزد خدا مقام ستوده و شایسته‌ای است

وَأَنْتَ وَجیهٌ فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ.

و تو در دنیا و آخرت محترم و آبرومند هستی

سپس دست راست را بالا ببر و دست چپ را بر روی قبر بگشا و بگو:

أَللَّهُمَّ إِنّی أَتَقَرَّبُ إِلَیْکَ بِحُبِّهِمْ وَبِمُوالاتِهِمْ

خداوندا؛ من به دوستی و ارادتی که به ایشان دارم به درگاه تو تقرّب می‌جویم

‌ وَأَتَوَلَّی اخِرَهُمْ بِما تَوَلَّیْتُ بِهِ أَوَّلَهُمْ

و نسبت به آخرین آن‌ها عشق و ارادت می‌ورزم همانگونه که نسبت به اوّلین ایشان ارادت دارم

وَأَبْرَأُ مِنْ کُلِّ وَلیجَةٍ دُونَهُمْ. ‌

و سروری او را پذیرفته‌ام و از هر دست‌آویزی که غیر ایشان باشد بیزارم.

ص: 492

‌ أَللَّهُمَّ الْعَنِ الَّذینَ بَدَّلُوا نِعْمَتَکَ

خداوندا؛ لعنت کن آنان که نعمت تو را دگرگون ساختند

وَاتَّهَمُوا نَبِیَّکَ

و پیامبرت را متّهم ساختند

وَجَحَدُوا بِایاتِکَ

و آیات و نشانه‌هایت را انکار نمودند

‌ وَسَخِرُوا بِإِمامِکَ

و امام و پیشوائی را که تو معیّن کردی به باد مسخره گرفتند

وَحَمَلُوا النَّاسَ عَلی أَکْتافِ الِ مُحَمَّدٍ. ‌

و مردم را بر دوش آل محمّد سوار کردند )یعنی بر علیه آنان واداشتند(.

‌ أَللَّهُمَّ إِنّی أَتَقَرَّبُ إِلَیْکَ بِاللَّعْنَةِ عَلَیْهِمْ

خداوندا؛ به راستی من با لعنت بر ایشان

وَالْبَرآءَةِ مِنْهُمْ فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ

و بیزاری‌جستن از این ناپاکان در دنیا و آخرت به تو تقرّب می‌جویم

یا رَحْمنُ یا رَحیمُ

ای بخشنده؛ ای مهربان.

سپس به پائین پای مبارک برو و بگو:

صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یا أَبَاالْحَسَنِ

درود و رحمت خدا بر تو ای ابا الحسن؛

صَلَّی اللَّهُ عَلی رُوحِکَ وَبَدَنِکَ ‌

درود خدا بر روح پاکت و بدن مقدّست ‌

صَبَرْتَ وَأَنْتَ الصَّادِقُ الْمُصَدَّقُ

شکیبائی پیشه کردی و تو راستگو و تصدیق‌شده‌ای

قَتَلَ اللَّهُ مَنْ قَتَلَکَ بِالْأَیْدی وَالْأَلْسُنِ.

خداوند بکشد کسی که تو را با دست‌ها و زبان‌ها آزار نموده و کشتند.

سپس با لعنت کردن بر قاتل امیر المؤمنین علیه السلام و با لعنت کردن بر قاتلان‌امام حسین‌علیه السلام و بر تمام قاتلان اهل بیت رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم آن‌ها را نفرین‌کن.⁽¹⁾

«لعنت کردن بر آن جماعت به هر زبان که گفته شود خوب است و اگر این عبارت‌را - که قسمتی از ادعیه مأثوره است - بخواند مناسب است:

أَللَّهُمَّ الْعَنْ قَتَلَةَ أَمیرِالْمُؤْمِنینَ

خداوندا؛ دور کن از رحمت خود کشندگان امیر و فرمانروای مؤمنان )حضرت علی‌علیه السلام( را

وَقَتَلَةَ الْحَسَنِ وَالْحُسَینِ

و کشندگان حسن و حسین را

ص: 493

1) 10. کامل الزیارات: 515 مزار آقاجمال خوانساری: 32.

‌ وَقَتَلَةَ أَهْلِ بَیْتِ نَبِیِّکَ.

و کشندگان اهل بیت پیغمبر خود را.

أَللَّهُمَّ الْعَنْ أَعْدآءَ الِ مُحَمَّدٍ وَقَتَلَتَهُمْ

‌خداوندا؛ لعنت کن دشمنان آل محمّد را و کشندگان آنان را

وَزِدْهُمْ عَذاباً فَوْقَ الْعَذابِ

و زیاد کن آن‌ها را عذابی بالاتر از هر عذاب

وَهَواناً فَوْقَ هَوانٍ

و خواری بالاترین مرتبه خواری

وَذُلًّا فَوْقَ ذُلٍّ

و مذلّتی برترین مرتبه مذلّت

‌ وَخِزْیاً فَوْقَ خِزْیٍ.

و رسوایی برترین مرتبه رسوایی.

أَللَّهُمَّ دُعَّهُمْ إِلَی النَّارِ دَعّاً ‌

خداوندا؛ روانه ساز آن‌ها را به آتش روانه‌ساختنی

وَأَرْکِسْهُمْ فی أَلیمِ عَذابِکَ رَکْساً وَاحْشُرْهُمْ وَأَتْباعَهُمْ إِلی جَهَنَّمَ زُمَراً. ⁽¹⁾

و سرنگون کن آن‌ها را در عذاب دردناک خودت سرنگون‌کردنی و محشور گردان آن‌ها و پیروان‌شان را به سوی جهنّم گروه‌گروه. »

سپس به قسمت بالای سر مبارک امام‌علیه السلام برو و آنجا دو رکعت نماز بخوان؛ دررکعت اوّل بعد از «حمد» سوره «یس» و در رکعت دیگر سوره «الرحمن» و آنچه‌می‌توانی دعا وتضرّع نما و برای پدر و مادر و برادران مؤمن خویش زیاد دعاکن و هر مقداری که می‌خواهی آنجا بمان و سعی کن نمازت را کنار مرقدمنوّر امام‌علیه السلام بجا آوری.⁽²⁾

در کتاب «ذخیرة الآخرة» آمده است:

اگر نتوانست نماز زیارت را با سوره «یس» و «الرحمن» بخواند با هر سوره‌ای که‌می‌تواند بخواند سپس تسبیح حضرت زهراعلیها السلام بگوید و هر دعایی که می‌خواهدبخواند آن‌گاه سر به سجده نهاده و بگوید:

بِسْمِ اللَّهِ وَبِاللَّهِ وَعَلی مِلَّةِ رَسُولِ اللَّهِ

‌از اسم خداوند و ذات او کمک می‌جویم در حالی‌که از ملّت رسول اللَّه هستم ستایش مخصوص خداوندی است که مرا توفیق

ص: 494

1) 11. مزار آقاجمال خوانساری: 48.

2) 12. کامل الزیارات: 513 بحار الأنوار: 44/102.

اَلْحَمْدُ للَّهِِ الَّذی وَفَّقَنی بِزِیارَةِ مَوْلایَ أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضا.

‌زیارت مولایم حضرت ابا الحسن علیّ بن موسی الرّضا را عنایت فرمود.

أَللَّهُمّ إِنّی صَلَّیْتُ وَرَکَعْتُ وَسَجَدْتُ لَکَ خاشِعاً خاضِعاً ‌

خداوندا؛همانا من نماز خواندم و رکوع و سجده نمودم برای تو در حال خشوع و خضوع ‌

فَاغْفِرْ لی خَطیئاتی کُلَّها

پس تمامی گناهان مرا ببخش

وَتَجاوَزْ عَنْ کُلِّ ذَنْبٍ أَذْنَبْتُهُ ‌

و از هر گناهی که مرتکب شده‌ام درگذر

‌ بِحُرْمَةِ وَلِیِّکَ الرَّضِیِّ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضا

به احترام ولیّ راضیت حضرت علیّ بن موسی الرّضا. و زیارت او را از من بپذیر به احترام

وَتَقَبَّلْ مِنّی زِیارَتَهُ بِحُرْمَةِ مُحَمَّدٍ وَالِهِ أَجْمَعینَ.⁽¹⁾

)حضرت( محمّد و تمامی آل او.

مؤلّف گوید: این زیارت از زیارت‌های بسیار معروف حضرت امام رضاعلیه السلام‌است که بسیاری از علمای بزرگ آن را در کتاب‌های خود با اختلافی اندک نقل‌کرده‌اند.⁽²⁾

ص: 495

1) 13. ذخیرة الآخرة: 165.

2) 14. پس از این زیارت وداعی نقل کرده‌اند که چون صراحت در مخصوص بودن آن به وداع با حضرت امام رضاعلیه السلام ندارد آن را جزء زیارات وداعیه جامعه ص 706 نقل می‌کنیم.

زیارت دوّم حضرت امام رضا علیه السلام

هر گاه از وطن خود به قصد زیارت خارج شدید این دعا را بخوانید:

أَللَّهُمَّ إِلَیْکَ أَخْرُجُ

خداوندا؛ به سوی تو خارج می‌شوم

وَإِلَیْکَ أَتَوَجَّهُ

و به سوی تو متوجّه می‌شوم

وَبِکَ امَنْتُ

و به تو ایمان آوردم

وَعَلَیْکَ تَوَکَّلْتُ

و بر تو توکّل نمودم

وَبِکَ اسْتَعَنْتُ

و از تو طلب کمک می‌نمایم

وَإِلی مَشاهِدِ أَوْلِیآئِکَ وَأَصْفِیآئِکَ قَصَدْتُ ‌

و مشاهد اولیای تو و برگزیدگانت را قصد نمودم

وَإِلَیْکَ رَغِبْتُ

و به سوی تو مایل گشتم

فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدِنِ الطَّاهِرینَ

‌ پس بر محمّد و آل پاک او درود فرست

وَبَلِّغْنی أَمَلی وَرَجآئی فی زِیارَتی إِیَّاهُمْ

و مرا به امید و آرزویم برسان در زیارتی که آن‌ها را می‌نمایم

‌ وَقَصْدی إِلَیْهِمْ فی خَیْرٍ وَعافِیَةٍ وَسِتْرٍ وَسَلامَةٍ وَأَمْنٍ وَکِفایَةٍ

و قصدی که به سوی آن‌ها دارم در خیر و عافیت و حفظ و سلامتی و امنیّت و کفایت

وَرُدَّنی مَقْبُولاً مَبْرُوراً مَأْجُوراً مَوْفُوراً سَعیداً غانِماً

و مرا برگردان با زیارت قبول‌شده و نیکو با اجر فراوان و با سعادت و غنیمت

وَارْزُقْنِی الْعَوْدَ.

و بازگشت به آن را روزیم فرما.

أَللَّهُمَّ ما أَبْقَیْتَنی ‌

خداوندا؛ مادامی که مرا نگه می‌داری آن را

فَلاتَجْعَلْهُ اخِرَ الْعَهْدِ لِزِیارَةِ مَشاهِدِهِمْ وَمَعارِجِهِمْ

آخرین مرتبه برای زیارت محلّ شهادت و عروج آنان قرار مده

إِنَّکَ أَرْحَمُ الرَّاحِمینَ.

که تو رحم‌کننده‌ترین رحم‌کنندگان هستی. پس هر گاه به شهر رسیدید از جایی که غسل واجب است غسل نموده و در راه‌زیاد خداوند را تسبیح تحمید تهلیل تکبیر و تمجید نمایید و بافضیلت‌تر وجامع‌تر از همه این است که بگویید:

سُبْحانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ للَّهِِ

منزّه است خداوند و ستایش مخصوص خداوند است

وَلا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ

و خداوندی غیر از اللَّه نیست

وَاللَّهُ أَکْبَرُ

و خدا بزرگتر از آنست که توصیف شود

ص: 496

‌ لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظیمِ

قدرت و قوّه‌ای نیست مگر به وسیله خداوند بزرگ و باعظمت

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدِنِ النَّبِیِّ

و درود خداوند بر )حضرت( محمّد پیامبر خدا

وَعَلی الِهِ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ وَسَلَّمَ تَسْلیماً.⁽¹⁾

و بر آل پاک و طاهر او و سلام فراوان بر آنان باد.

هنگامی که کنار مرقد پاک حضرت امام رضاعلیه السلام رسیدید بگویید:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْعَلَمُ الْهادی ‌

سلام بر تو ای پرچم هدایتگر

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْوَصِیّ الزَّکِیُّ

سلام بر تو ای وصیّ و جانشین پارسا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْإِمامُ الْبَرُّ التَّقِیُّ

سلام بر تو ای پیشوای نیکوکار باتقوا ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْعَلَمُ الْمُطَهَّرُ مِنَ الذُّنُوبِ

سلام بر تو ای شخصیّت برجسته‌ای که از گناهان مبرّا و پاک هستی

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وِعآءَ حُکْمِ اللَّهِ

سلام بر تو ای ظرف حکم خداوند

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عَیْبَةَ سِرِّ اللَّهِ ‌

سلام بر تو ای صندوق اسرار پروردگار

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْحافِظُ لِوَحْیِ اللَّهِ

سلام بر تو ای حافظ و نگهدارنده وحی الهی

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْمُسْتَوْفی فی طاعَةِ اللَّهِ

‌سلام بر تو ای کامل در اطاعت و فرمانبرداری خداوند

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْمُتَرْجِمُ لِکِتابِ اللَّهِ

سلام بر تو ای بیان‌کننده کتاب خدا

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الدَّاعی إِلی تَوْحیدِ اللَّهِ

سلام بر تو ای دعوت‌کننده به توحید و یکتائی خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْمُعَبِّرُ لِمُرادِ اللَّهِ

سلام بر تو ای بازگوکننده مقصود پروردگار ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْمُحَلِّلُ لِحَلالِ اللَّهِ

سلام بر تو ای حلال‌کننده حلال خداوند

وَالْمُحَرِّمُ لِحَرامِ اللَّهِ

و ای حرام‌کننده حرام خداوند

وَالدَّاعی إِلی دینِ اللَّهِ

و فراخواننده به سوی دین خدا

وَالْمُعْلِنُ لِأَحْکامِ اللَّهِ

و آشکارکننده احکام الهی

وَالْفاحِصُ عَنْ مَعْرِفَةِ اللَّهِ.

‌و کاوش‌کننده از معرفت خداوند.

ص: 497

1) 15. بحار الأنوار: 323/100.

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَبَاالْحَسَنِ

‌ سلام بر تو ای ابا الحسن

أَشْهَدُ یا مَوْلایَ أَنَّکَ حُجَّةُ اللَّهِ وَأَمینُهُ

گواهی می‌دهم ای مولای من که تو حجّت خداوند و امین او

وَصَفْوَةُ اللَّهِ وَحَبیبُهُ

‌ و برگزیده خدا و حبیب او

وَخِیَرَةُ اللَّهِ مِنْ خَلْقِهِ

و انتخاب‌شده از میان آفریدگان او

وَحُجَّتُهُ عَلی عِبادِهِ

و حجّت او بر بندگانش می‌باشی

‌ أَشْهَدُ أَنَّهُ مَنْ والاکَ فَقَدْ والَی اللَّهَ

گواهی می‌دهم که هر کس تو را دوست بدارد خدا را دوست داشته

وَمَنْ عاداکَ فَقَدْ عادَی اللَّهَ ‌

و هر کس با تو دشمنی کند با خدا دشمنی نموده

‌ وَمَنِ اسْتَمْسَکَ بِکَ وَبِالْأَئِمَّةِ مِنْ ابآئِکَ وَوُلْدِکَ فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقی

و هر کس به تو و دیگر امامان از پدران و فرزندانت تمسّک بجوید و به دامن شما چنگ زند به دست‌آویز مورد اطمینان چنگ زده و پیوسته است

وَأَشْهَدُ أَنَّکُمْ کَلِمَةُ التَّقْوی

و گواهی می‌دهم که شما نشانه تقوا

وَأَعْلامُ الْهُدی

و پرچم‌های هدایت

وَنُورٌ لِسآئِرِ الْوَری.

و روشنی‌بخش همه جهانیان هستید

سپس خود را بر آن قبر مطهرّ انداخته ببوسید و بگویید:

بِأَبی أَنْتَ وَاُمّی أَیُّهَا الصِّدّیقُ الشَّهیدُ ‌

پدر و مادرم فدایت ای راست‌گفتار و درست‌کردار شهید

بِأَبی أَنْتَ وَاُمّی یَابْنَ أَمیرِالْمُؤْمِنینَ وَسَیِّدِ الْوَصِیّینَ

پدر و مادرم فدایت ای پسر امیر مؤمنان و سرور اوصیاء

وَإِمامِ الْمُسْلِمینَ

‌ و پیشوای مسلمانان

وَحُجَّةِ اللَّهِ عَلَی الْخَلْقِ أَجْمَعینَ

و حجّت خدا بر همه آفریدگان

و نزد آن دو رکعت نماز گزارده و وقتی فارغ شدید و خواستید وداع کنید بگویید

یا مَوْلایَ یا أَبَاالْحَسَنِ

ای مولای من ای اباالحسن ؛

یا مَوْلایَ أَیُّهَا الرِّضا

ای مولای من ای امام رضا؛

أَتَیْتُکَ زآئِراً

به زیارت تو آمده‌ام

وَأَشْهَدُ أَنَّکَ خَیْرُ مَزُورٍ بَعْدَ ابآئِکَ

و گواهی می‌دهم که تو بهترین زیارت‌شده بعد از پدرانت

وَأَفْضَلُ مَقْصُودٍ

و والاترین مقصود هستی

ص: 498

‌ وَأَشْهَدُ أَنَّ مَنْ زارَکَ فَقَدْ وَصَلَ رَسُولَ اللَّهِ

و گواهی می‌دهم که هر کس تو را زیارت کند با رسول خدا خوشرفتاری و نیکویی کرده

وَأَبْهَجَ فاطِمَةَ سَیِّدَةَ نِسآءِ الْعالَمینَ

و )حضرت( فاطمه سرور زنان جهانیان را شادمان و مسرور ساخته

وَنالَ مِنَ اللَّهِ الْفَوْزَ الْعَظیمَ

و به رستگاری بزرگی از ناحیه خداوند دست یافته است.

‌ فَلا جَعَلَهُ اللَّهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِیارَتِکَ

خداوند این زیارت را آخرین زیارت از شما و دیدارتان

وَإِتْیانِ مَشْهَدِکَ

و آمدن به زیارتگاهتان قرار ندهد

وَرَزَقَنِی الْعَوْدَ ثُمَّ الْعَوْدَ إِلَیْکَ

و بازگشت دیگر و دیگر روزیم گرداند

امینَ رَبَّ الْعالَمینَ. ⁽¹⁾

این دعایم را به اجابت برسان )ای( پروردگار جهانیان.

زیارت سوّم حضرت امام رضا علیه السلام

برای زیارت غسل نموده و کنار قبر مطهّر ایستاده و می‌گویی:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وَلِیَّ اللَّهِ وَابْنَ وَلِیِّهِ ‌

سلام بر تو ای ولیّ خدا و فرزند ولیّ او

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا حُجَّةَ اللَّهِ وَابْنَ حُجَّتِهِ وَأَبا حُجَجِهِ

سلام بر تو ای حجّت خدا و فرزند حجّت خدا و پدر حجّت‌های او

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا إِمامَ الْهُدی وَالْعُرْوَةَ الْوُثْقی وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

سلام بر تو ای پیشوای هدایت و دست‌آویز مورد اطمینان

‌ أَشْهَدُ أَنَّکَ مَضَیْتَ عَلی ما مَضی عَلَیْهِ ابآؤُکَ الطَّاهِرُونَ عَلَیْهِمُ السَّلامُ

که پدران معصوم پاکت - که بر آنان درود باد - پیمودند

لَمْ تُؤْثِرْ عَمیً عَلی هُدی

هیچگاه گمراهی را به جای هدایت برنگزیدی

وَلَمْ تَمِلْ مِنْ حَقٍّ إِلی باطِلٍ

و از حقّ به سوی باطل تمایل پیدا نکردی

وَأَنَّکَ قَدْ نَصَحْتَ للَّهِِ وَلِرَسُولِهِ

و همواره برای خدا و رسولش خیرخواهی کردی

ص: 499

1) 16. بحار الأنوار: 50/102.

وَأَدَّیْتَ الْأَمانَةَ

و امانت را به خوبی ادا نمودی

فَجَزاکَ اللَّهُ عَنِ الْإِسْلامِ وَأَهْلِهِ خَیْرَ الْجَزآءِ.

پس خداوند از طرف اسلام و اهل آن بهترین جزا و پاداش را به شما مرحمت کند.

أَتَیْتُکَ بِأَبی وَاُمّی زآئِراً

پدر و مادرم به فدای شما؛ به زیارت شما آمده‌ام

عارِفاً بِحَقِّکَ

در حالی‌که به حقّ شما معرفت دارم

مُوالِیاً لِأَوْلِیآئِکَ

با دوستان شما دوست

مُعادِیاً لِأَعْدآئِکَ

و با دشمنانتان دشمنم

فَاشْفَعْ لی عِنْدَ رَبِّکَ جَلَّ وَعَزَّ.⁽¹⁾

پس برای من شفاعت نما نزد پروردگارت که باعظمت و عزیز است

سپس خود را بر قبر مبارک بینداز و آن را ببوس و گونه‌هایت را بر آن بگذار و آنگاه‌سر بردار و بگو:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ

سلام بر تو ای مولای من ای فرزند رسول خدا و رحمت خدا و برکات او بر تو باد

أَشْهَدُ أَنَّکَ الْإِمامُ الْهادی

گواهی می‌دهم که تو پیشوای هدایتگر

وَالْمُوالِی الرَّاشِدُ

و فرمانروای روشنگر

وَالْوَلِیُّ الْمُجاهِدُ

و سرپرست جهادگری

وَأَبْرَأُ إِلَی اللَّهِ تَعالی مِنْ أَعْدآئِکَ

و به سوی خداوند بلندمرتبه از دشمنان تو بیزاری می‌جویم

وَأَتَقَرَّبَ إِلَی اللَّهِ بِمُوالاتِکَ

و با دوستی و ولایت تو به خدا تقرّب می‌یابم

صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

درود خدا و رحمت و برکات او بر تو باد.

سپس دو رکعت نماز بخوان و بعد از آن آنچه دوست داری نماز بخوان سپس‌پائین‌پای امام‌علیه السلام برو و آنچه می‌خواهی دعا کن و هنگامی که خواستی با آن حضرت‌وداع نمایی هنگام بازگشتن کنار آن مرقد پاک بایست؛ همان‌گونه که ابتدا ایستادی وبگو:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ یا أَبَا الْحَسَنِ ‌

سلام بر تو ای مولای من ای ابا الحسن

ص: 500

1) 17. بحار الأنوار: 51/102 المزار الکبیر: 551.

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ

سلام بر تو ای فرزند رسول خدا و رحمت خدا و برکات او بر تو باد

أَسْتَوْدِعُکَ اللَّهَ وَأَقْرَأُ عَلَیْکَ السَّلامَ

شما را به خدا می‌سپارم و بر شما درود می‌فرستم

امَنَّا بِاللَّهِ وَبِما جِئْتَ بِهِ وَدَلَلْتَ عَلَیْهِ.

ایمان آورده‌ایم به خدا و به آنچه از احکام و دستورات آورده‌ای و بر آن رهنمون گشته‌ای.

أَللَّهُمَّ اکْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدینَ.

خداوندا؛ نام ما را در زمره گواهان ثبت کن.

پس از آن بار دیگر خود را بر روی قبر شریف بینداز و آن را ببوس و گونه‌هایت‌را بر آن بگذار و بازگرد. ⁽¹⁾

زیارت جوادیّه

زیارت جوادیّه ⁽²⁾یا زیارت چهارم امام رضاعلیه السلام

مرحوم علّامه مجلسی فرموده است: در نسخه‌ای قدیمی - که تاریخ تألیف آن سال 746ه ذکر شده و از تألیفات علمای پیشین بوده است - زیارتی را برای حضرت‌امام رضاعلیه السلام یافتم و آن را همان‌گونه که یافته‌ام نقل می‌کنم:

در آن مرقوم داشته‌اند: زیارت مولا و سرور ما حضرت امام رضا - که بر او و پدران وفرزندانش درود و رحمت الهی باد - در هر زمانی شایسته و نیکو است و بهترین زمان آن ماه‌رجب است و این زیارت از فرزندش امام جوادعلیه السلام برای آن حضرت روایت شده است:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وَلِیَّ اللَّهِ وَابْنَ أَوْلِیآئِهِ.

سلام بر تو ای ولیّ خدا و فرزند اولیای او

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا سَفیرَ ‌اللَّهِ وَابْنَ سُفَرآئِهِ.

سلام بر تو ای نماینده خدا )در میان بندگانش( و فرزند نمایندگانش

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا حُجَّةَ اللَّهِ وَابْنَ حُجَجِهِ.

سلام بر تو ای حجّت خدا و فرزند حجّت‌های او.

ص: 501

1) 18. المزار الکبیر: 551.

2) 19. مرحوم محدّث قمی زیارت جوادیّه را در «مفاتیح الجنان» نقل نکرده است ولی در «تحفه طوسیّه ص 90« - که کتاب‌مختصری درباره حضرت امام رضاعلیه السلام و زیارت آن حضرت است - ذکر نموده است.

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا نُورَ اللَّهِ فی ظُلُماتِ الْاَرْضِ وَابْنَ أَنْوارِهِ.

سلام بر تو ای نور خدا در تاریکی‌های زمین و فرزند انوار الهی

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عَمُودَ الدّینِ.

سلام بر تو ای اساس دین ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ الْاَنْبِیآءِ وَالْمُرْسَلینَ.

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از( پیامبران و رسولان

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ ادَمَ صَفْوَةِ اللَّهِ. ‌

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( آدم برگزیده خداوند ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ نُوحٍ نَجِیِّ اللَّهِ. ‌

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( نوح همراز پروردگار ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ اِبْراهیمَ خَلیلِ اللَّهِ.

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( ابراهیم دوست ویژه خداوند

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ اِسْمعیلَ ذَبیحِ اللَّهِ. ‌

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( اسماعیل فدائی راه خدا ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ مُوسی کَلیمِ اللَّهِ.

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( موسی هم‌سخن با خداوند

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ عیسی ‌رُوحِ اللَّهِ.

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( عیسی ‌روح خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ مُحَمَّدٍ )حَبیبِ اللَّهِ وَ(رَسُولِ اللَّهِ.

سلام بر تو ای ارث برنده )از حضرت( محمّد )دوست خدا و( فرستاده خدا.

‌اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ أَمیرِالْمُؤْمِنینَ عَلِیِّ بْنِ أَبی طالِبٍ عَلَیْهِ السَّلامُ وَلِیِّ اللَّهِ وَوَصِیِّ رَسُولِ اللَّهِ ‌

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( امیر مؤمنان علیّ بن ابی طالب- که بر او سلام و درود باد - ولیّ خدا و وصیّ و جانشین رسول خدا ‌

. اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ فاطِمَةَ الزَّهْرآءِ

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( فاطمه زهرا ‌

سَیِّدَةِ نِسآءِ الْعالَمینَ بِنْتِ رَسُولِ اللَّهِ.

سرور زنان جهانیان دختر رسول خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ الْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ ‌

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از( امام حسن و امام حسین

‌ سَیِّدَیْ شَبابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ

‌ دو سرور جوانان اهل بهشت

)وَسِبْطَیْ رَسُولِ اللَّهِ.(

)و دو سبط رسول خدا (

ص: 502

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( علیّ بن الحسین

سَیِّدِ السَّاجِدینَ وَزَیْنِ الْعابِدینَ.

سرور سجده‌کنندگان و زینت اهل عبادت ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( محمّد بن علی

باقِرِ عِلْمِ الْاَوَّلینَ وَالْاخِرینَ. ‌

شکافنده علم و دانش پیشینیان و آیندگان. ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( جعفر بن محمّد

اَلصَّادِقِ الْبآرِّ التَّقِیِّ الْاَمینِ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ

راست‌گفتار نیکوکار پرواپیشه امانتدار سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( موسی بن جعفر دانشمند

اَلْعالِمِ الْکاظِمِ

فروبرنده خشم

اَلْحَفِیِّ الْحَلیمِ.

مهربان بردبار.

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الصِّدّیقُ الشَّهیدُ. ‌

سلام بر تو ای راست‌گفتار شهید.

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْوَصِیُّ الرَّضِیُّ

سلام بر تو ای وصیّ پسندیده

اَلْبَرُّ التَّقِیُّ الْوَفِیُّ.

نیکوکار پرواپیشه وفادار.

أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ أَقَمْتَ الصَّلاةَ

گواهی می‌دهم که تو نماز را به پا داشتی

وَاتَیْتَ الزَّکاةَ

و زکات پرداختی

وَأَمَرْتَ بِالْمَعْرُوفِ

‌و به خوبی‌ها فرمان دادی

وَنَهَیْتَ عَنِ الْمُنْکَرِ

و از زشتی‌ها نهی نمودی و بازداشتی

وَعَبَدْتَ اللَّهَ مُخْلِصاً حَتَّی أَتاکَ الْیَقینُ.

و خدا را تا فرارسیدن مرگ خالصانه پرستش کردی.

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا إِمامَ قَصیبٍ

سلام بر تو ای امام بزرگوار

وَإِمامَ نَجیبٍ

و امام نیک‌نژاد

وَإِمامَ بَعیدٍ قَریبٍ ‌

و امام بعید )از آشنایان( و قریب )در میان دشمنان( ‌

وَإِمامَ مَسْمُومٍ غَریبٍ.

و امامی که مسموم و غریب است.

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْعالِمُ النَّبیهُ

سلام بر تو ای دانشمند بزرگوار؛

وَالْقَدْرُ الْوَجیهُ ‌

و ارزشمند آبرومند

‌ اَلنَّازِحُ عَنْ تُرْبَةِ جَدِّهِ وَأَبیهِ.

‌ دورافتاده از مرقد پاک جدّ و پدرش.

اَلسَّلامُ عَلی مَنْ أَمَرَ أَوْلادَهُ وَعِیالَهُ بِالنِّیاحَةِ عَلَیْهِ قَبْلَ وُصُولِ الْقَتْلِ إِلَیْهِ. ‌

سلام بر آن‌که دستور داد فرزندان و اهل و عیالش را که پیش از رسیدن شهادتش بر او نوحه‌سرایی کنند.

ص: 503

اَلسَّلامُ عَلی دِیارِکُمُ الْمُوحَشاتِ

سلام بر شهر و دیارتان که از وجود شما خالی گشته؛

کَمَا اسْتَوْحَشَتْ مِنْکُمْ مِنی وَعَرَفاتُ.

همان‌طور که مِنی و عرفات از وجود شما خالی مانده است.

اَلسَّلامُ عَلی ساداتِ الْعَبیدِ

سلام بر سروران بندگان

وَعُدَّةِ الْوَعیدِ

و سرمایه‌های روز جزا برای رفع وعده‌های عقاب

وَالْبِئْرِ المُعَطَّلَةِ وَالْقَصْرِ الْمَشیدِ.

و امام حاضر و غائب )چاه پرآب و قصر باشکوهی که از آن‌ها استفاده نمی‌شود(.

‌اَلسَّلامُ عَلی غَوْثِ اللَّهْفانِ ‌

سلام بر فریادرس دلسوختگان

وَمَنْ صارَتْ بِهِ أَرْضُ خُراسانَ خُراسانَ.

و آن کسی‌که سرزمین خراسان به برکت او خراسان گشت.

اَلسَّلامُ عَلی قَلیلِ الزَّآئِرینَ

سلام بر آن‌که زائرین او اندکند

وَقُرَّةِ عَیْنِ فاطِمَةَ سَیِّدَةِ نِسآءِ الْعالَمینَ.

و نور چشمان )حضرت( فاطمه سرور زنان جهانیان.

اَلسَّلامُ عَلَی الْبَهْجَةِ الرَّضَوِیَّةِ ‌

سلام بر آن طراوت و نشاط رضوی

‌ وَالْأَخْلاقِ الرَّضِیَّةِ

و اخلاق پسندیده

وَالْغُصُونِ الْمُتَفَرَّعَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ الْأَحْمَدِیَّةِ. ‌

و شاخه‌های روئیده‌شده از شجره طیّبه احمدی. ‌

اَلسَّلامُ عَلی مَنِ انْتَهی إِلَیْهِ رِئاسَةُ الْمُلْکِ الْأَعْظَمِ

سلام بر کسی که ریاست مُلک هستی و همه عالم وجود

‌ وَعِلْمُ کُلِّ شَیْ‌ءٍ لِتَمامِ الْأَمْرِ الْمُحْکَمِ.

و دانش هر چیز به او منتهی گشته تا حکم و فرمان قطعی خداوند کامل گردد.

اَلسَّلامُ عَلی مَنْ أَسْمآؤُهُمْ وَسیلَةُ السَّآئِلینَ

سلام بر آنان‌که نام‌های مبارک‌شان وسیله‌ای برای درخواست‌کنندگان

وَهَیاکِلُهُمْ أَمانُ الْمَخْلُوقینَ

و جسم پاکشان امان‌بخش آفریدگان

وَحُجَجُهُمْ إِبْطالُ شُبَهِ الْمُلْحِدینَ.

و دلایل‌شان باطل‌کننده شبهه‌های کافران بی‌دین است.

اَلسَّلامُ عَلی مَنْ کُسِرَتْ لَهُ وِسادَةُ والِدِهِ أَمیرِالْمُؤْمِنینَ ‌

سلام بر کسی که گسترده شده برای او مسند پدر بزرگوارش امیر مؤمنان

حَتَّی خَصَمَ أَهْلَ الْکُتُبِ

تا با اهل کتاب به بحث و گفتگو بپردازد

وَثَبَّتَ قَواعِدَ الدّینِ. ‌

و بر آن‌ها غلبه کند و ارکان و پایه‌های دین را ثابت و استوار گرداند.

اَلسَّلامُ عَلی عَلَمِ الْأَعْلامِ

سلام بر مهترِ مهتران

وَمَنْ کُسِرَتْ قُلُوبُ شیعَتِهِ بِغُرْبَتِهِ إِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ.

و کسی که دل‌های شیعیانش به خاطر غربت او شکسته و محزون است تا روز قیامت.

ص: 504

اَلسَّلامُ عَلَی السِّراجِ الْوَهَّاجِ

سلام بر چراغ فروزنده

وَالْبَحْرِ الْعَجَّاجِ ‌

و دریای عمیق پرتلاطم ‌

اَلَّذی صارَتْ تُرْبَتُهُ مَهْبَطَ الْأَمْلاکِ وَالْمِعْراجَ.

آن‌که تربت پاک و مرقد منوّرش محلّ فرودآمدن فرشتگان و بالا رفتن آنان است

اَلسَّلامُ عَلی اُمَرآءِ الْإِسْلامِ

سلام بر فرمانروایان اسلام

وَمُلُوکِ الْإیمانِ.

و پادشاهان ایمان

اَلسَّلامُ عَلی باهِرِی النُّورِ

سلام بر نورهای تابان

وَطاهِرِی الْوِلادَةِ

و پاک ولادت‌یافتگان

وَمَنْ أَطْلَعَهُمُ اللَّهُ بِفَضْلِهِ عَلی عِلْمِ الْغَیْبِ وَالشَّهادَةِ

‌و کسانی که خدا به فضل و احسان خود آنان را بر علم غیب و شهود آگاه نموده

وَجَعَلَهُمْ بِإِفْضالِهِ مَنْبَعَ الْهُدی

و آنان را به لطف خود سرچشمه هدایت

وَمَعْدِنَ السَّعادَةِ.

‌ و معدن سعادت قرار داده

اَلسَّلامُ عَلی مَنِ ابْتَهَجَتْ بِهِ مَعالِمُ طُوسٍ حَیْثُ حَلَّ بِرَبْعِها.

سلام بر کسی که نشاط آفرین گردید نشانه‌های راه طوس با ورود او برای خانه‌گرفتن در آن.

یا أَرْضَ طُوسٍ سَقاکِ اللَّهُ رَحْمَتَهُ

‌ای سرزمین طوس؛ خداوند تو را از رحمتش سیراب گرداند

ماذا ضَمِنْتِ مِنَ الْخَیْراتِ یا طُوسُ‌

چه گوهری از خوبی‌ها و کمالات در برگرفته‌ای ای سرزمین طوس؟

طابَتْ بُقاعُکِ فِی الدُّنْیا وَطابَ بِها

بقعه‌هایت در دنیا دلپسند گشت و به آن خشنود گردید

شَخْصٌ ثَوی بِسَنابادٍ وَمَرْمُوسٌ

‌شخصی که در سناباد آرمیده و در میان مرقد پاکش اقامت گزیده است

‌شَخْصٌ عَزیزٌ عَلَی الْإِسْلامِ مَصْرَعُهُ‌

شخصی که مدفن مبارکش بر اسلام عزیز و گرانبها است

‌فی رَحْمَةِ اللَّهِ مَغْمُورٌ وَمَغْمُوسٌ

‌در رحمت خدا فرو رفته و غرق گشته و پوشیده است‌

ص: 505

یا قَبْرَهُ أَنْتَ قَبْرٌ قَدْ تَضَمَّنَهُ‌ای

مرقد منوّر او؛ تو قبری هستی که در برگرفته‌ای‌

حِلْمٌ وَعِلْمٌ وَتَطْهیرٌ وَتَقْدیسٌ

‌بردباری و دانش و پاکی و همه صفات والا را

فَافْخَرْ بِأَنَّکَ مَغْبُوطٌ بِجُثَّتِهِ‌

پس افتخار کن که با دربرگرفتن آن جثّه پاک مورد رشک دیگران هستی

‌وَبِالْمَلآئِکَةِ الْأَطْهارِ مَحْرُوسٌ‌

و با فرشتگان پاک الهی حراست و نگهبانی می‌شوی

‌فی کُلِّ عَصْرٍ لَنا مِنْکُمْ إِمامُ هُدًی‌

در هر عصر و زمانی از شما خاندان پیشوای هدایتگری برای ما است

‌فَرَبْعُهُ اهِلٌ مِنْکُمْ وَمَأْنُوسٌ‌

و این سرا از وجود او شایستگی یافته و به او مأنوس گشته است

‌أَمْسَتْ نُجُومُ سَمآءِ الدّینِ افِلَةً

ستارگان آسمان دین غروب کرده و پنهان گشتند

وَظَلَّ اُسْدُ الشَّری قَدْ ضَمَّهَا الْخیسُ

‌و شیران وادی شجاعت در بیشه خود آرمیدند و مأوا گرفتند

غابَتْ ثَمانِیَةٌ مِنْکُمْ وَأَرْبَعَةٌ

از شما خاندان بابرکت هشت تن پنهان گشته و چهار شخص دیگر

تُرْجی مَطالِعُها ما حَنَّتِ الْعیسُ

‌طلوع و درخشش آنان امید می‌رود تا مادامی که شتران به فرزندان خود مهربانی و دلسوزی دارند

]حَتَّی مَتی یَزْهَرَ الْحَقُّ الْمُنیرُ بِکُمْ

‌کی و چه زمانی آن حقّ روشنی‌بخش به وجود شما می‌درخشد؟

فَالْحَقُّ فی غَیْرِکُمْ داجٍ وَمَطْمُوسٌ[

حقّ در غیر شما تاریک و ناپدید و نابود است.

ص: 506

اَلسَّلامُ عَلی مُفْتَخَرِ الْأَبْرارِ

سلام بر آنکه مایه فخر و مباهات نیکوکاران است

وَنآئِی الْمَزارِ

‌و زیارتگاهش دورافتاده است

‌ وَشَرْطِ دُخُولِ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ. ‌

و )او( شرط داخل‌شدن در بهشت )و در صورت نپذیرفتن ولایتش( دوزخ است

اَلسَّلامُ عَلی مَنْ لَمْ یَقْطَعِ اللَّهُ عَنْهُمْ صَلَواتِهِ فی انآءِ السَّاعاتِ

سلام بر کسانی که خداوند درود و صلواتش را در همه لحظه‌ها و ساعت‌ها بر آنان پیوسته می‌فرستد و هرگز قطع نمی‌کند

وَبِهِمْ سَکَنَتِ السَّواکِنُ ‌

و به برکت وجود ایشان ساکنان

وَتَحَرَّکَتِ الْمُتَحَرِّکاتُ.

سکونت و آرامش و حرکت‌کنندگان تحرّک دارند.

اَلسَّلامُ عَلی مَنْ جَعَلَ إِمامَتَهُمْ مُمَیِّزَةً بَیْنَ الْفَریقَیْنِ ‌

سلام بر کسانی‌که خداوند امامت‌شان را مایه امتیاز بین دو فرقه)شیعه و سنی(و تشخیص آنها از یکدیگر قرار داده

‌کَما تَعَبَّدَ بِوِلایَتِهِمْ أَهْلَ الْخافِقَیْنِ.

همانطور که اهل مشرق و مغرب را نسبت به ولایت باطنی ایشان مطیع ساخته و مغلوب گردانیده است ‌

اَلسَّلامُ عَلی مَنْ أَحْیَی اللَّهُ بِهِمْ دارِسَ حِکَمِ النَّبِیّینَ ‌

سلام بر کسانی‌که خداوند به وسیله آنان احکام و آثار محوشده پیامبران را زنده گردانید

وَابْتَعَثَهُمْ بِوِلایَتِهِمْ لِتَمامِ کَلِمَةِ اللَّهِ رَبِّ الْعالَمینَ.

و آنان را با ولایت ایشان مبعوث گردانید برای کامل شدن نشانه خداوندی که پروردگار جهانیان است.

اَلسَّلامُ عَلی شُهُورِ الْحَوْلِ

سلام بر ماه‌های سال

وَعَدَدِ السَّاعاتِ

(و عدد ساعت‌های روز

‌ وَعَدَدِ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ فی رُقُومِ )الرُّقُومِ المُسَطَّراتِ.

و عدد «لا إله إلاّ اللَّه» در حساب ابجد )که دوازده می‌شود(.

اَلسَّلامُ عَلی إِقْبالِ الدُّنْیا وَسُعُودِها

سلام بر روی‌آوردن دنیا با همه خیر و برکت و سعادتش

‌ وَمَنْ سُئِلُوا عَنْ کَلِمَةِ التَّوْحیدِ

و کسانی که وقتی از کلمه توحید سؤال شدند

فَقالُوا نَحْنُ وَاللَّهِ مِنْ شُرُوطِها.

‌ فرمودند: به خدا قسم؛ ما از شروط آن هستیم ‌

اَلسَّلامُ عَلی مَنْ یُعَلَّلُ وُجُودُ کُلِّ مَخْلُوقٍ بِوِلآئِهِمْ ‌

سلام بر کسانی که وجود هر آفریننده‌ای به ولای ایشان وابسته است

وَمَنْ خَطَبَتْ لَهُمُ الْخُطَبآءُ

و کسانی که خطباء برای آن‌ها خطبه خواندند.

ص: 507

بِسَبْعَةِ ابآءٍ

به نام هفت تن از پدران

هُمْ ما هُمْ؟

که آن‌ها چه کسانی هستند آنان؟

!هُمْ أَفْضَلُ مَنْ یَشْرَبُ صَوْبَ الْغَمامِ‌

ایشان بهترین کسانی هستند که باران بر آن‌ها فرود آمده.

اَلسَّلامُ عَلی مَنْ عَلا مَجْدُهُمْ وَثَنآؤُهُمْ ‌

سلام بر کسانی که شکوه و عظمت و ثناء آنان والاست

وَفاقَ الْأَوَّلینَ وَالْاخِرینَ ابآؤُهُمْ وَأَبْنآؤُهُمْ.

و پدران‌شان و فرزندانشان بر اوّلین و آخرین برتری دارند.

اَلسَّلامُ عَلی مَنِ افْتَخَرَ الْفَخْرُ بِفَخْرِهِمْ

سلام بر کسانی که بزرگی و شرف به بزرگواری ایشان افتخار می‌کند

وَعَلابِهِمْ بِوُجُوبِ الصَّلاةِ عَلَیْهِمْ

و برتری یافته‌اند به وجوب درود فرستادن بر آنان

وَطَهارَةِ ثِیابِهِمْ.

و به پاکی لباس‌شان. ‌

اَلسَّلامُ عَلی قَمَرِ الْأَقْمارِ

سلام بر آن ماه میان ماه‌ها

وَفَخْرِ الْأَبْرارِ

و افتخار نیکوکاران

اَلْمُتَکَلِّمِ مَعَ أَهْلِ کُلِّ لُغَةٍ بِلِسانِهِمْ

)آن‌که( با اهل هر لغتی با زبان آنان سخن گفته است

اَلْقآئِلِ لِشیعَتِهِ ما کانَ اللَّهُ لِیُوَلِّیَ إِماماً عَلی اُمَّةٍ حَتَّی یُعَرِّفَهُ بِلُغاتِهِمْ وَأَدْیانِهِمْ ‌

به یکی از شیعیانش فرمود: خداوند امامی را به عنوان عهده‌دار امور امّت قرار نمی‌دهد تا آنکه او را به لغات آنان و آئین‌های آنان آشنا گرداند.

اَلسَّلامُ عَلی فُرْحَةِ الْقُلُوبِ

سلام بر شادمانی دل‌ها

وَفَرَجِ الْکُرُوبِ

و برطرف‌کننده غم‌ها

وَشَریفِ الْأَشْرافِ

و بزرگ بزرگان

وَمَفْخَرِ عَبْدِ مَنافٍ

‌و مایه فخر و شرافت عبد مناف ای کاش از

یا لَیْتَنی کُنْتُ مِنَ الطَّآئِفینَ بِعَرْصَةِ حَضْرَتِهِ

ای کاش از طواف‌کنندگان درگاه مقدّس او

مُسْتَشْهِداً لِبَهْجَةِ مُؤانِسَتِهِ أَطُوفُ بِبابِکُمْ فی کُلِّ حینٍ‌

و گواه طراوت همدمی و انس با او بودم در هر لحظه و ساعت به آستان شما طواف می‌کنم‌

کَأَنَّ بِبابِکُمْ جُعِلَ الطَّوافُ‌

گویا طواف برای آستان شما قرار داده شده است.

ص: 508

اَلسَّلامُ عَلَی الْإِمامِ الرَّؤُوفِ

سلام بر امام رئوف و مهربان

اَلَّذی هَیَّجَ أَحْزانَ یَوْمِ الطُّفُوفِ

آن‌که غصّه‌های او یادآور خاطره غم‌انگیز صحنه کربلا بود

بِاللَّهِ اُقْسِمُ وَبِابآئِکَ الْأَطْهارِ

به خدا سوگند و به پدران پاکت

وَبِأَبْنآئِکَ الْمُنْتَجَبینَ الْأَبْرارِ

و به فرزندانت که برگزیدگان نیکوکارند؛

لَوْلا بُعْدُ الشُّقَّةِ حَیْثُ شَطَّتْ بِکُمُ الدَّارُ

‌ اگر دوری راه به خاطر پراکندگی خانه‌های شما نبود

لَقَضَیْتُ بَعْضَ واجِبِ حَقِّکُمْ بِتَکْرارِ الْمَزارِ.

با تکرار زیارت بعضی از حقوق واجب شما را که به عهده من است ادا می‌نمودم.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا حُماةَ الدّینِ

سلام بر شما ای حامیان دین

وَأَوْلادَ النَّبِیّینَ

و فرزندان پیامبران

وَسادَةَ الْمَخْلُوقینَ

و سرور آفریدگان

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و رحمت خدا و برکات او بر همه شما باد

این زیارت از مولای ما امام کلّ عاکف و بادٍ ابی جعفر الثانی محمّد بن علیّ‌الجواد علیه الصلاة والتسلیم روایت شده است.⁽¹⁾

محدّث قمی‌رحمه الله نوشته است: شیخ مفیدرحمه الله فرموده: مستحبّ است بعد از نماززیارت حضرت امام رضاعلیه السلام این دعا را بخوانند.

محدّث قمی‌رحمه الله پس از ذکر این دعا از علّامه مجلسی‌رحمه الله نقل کرده است که آن‌بزرگوار فرموده است: اگر در حرم مطهّر حضرت امام رضاعلیه السلام زیارت جوادیّه راخواندید خواندن این دعا را ترک نکنید:

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ یا اَللَّهُ

خداوندا؛ همانا من از تو درخواست می‌کنم ای خدا

اَلدَّآئِمُ فی مُلْکِهِ

)خدایی( که در پادشاهی‌اش پایدار

اَلْقآئِمُ فی عِزِّهِ

در عزّت و نیرومندی‌اش پابرجا

اَلْمُطاعُ فی سُلْطانِهِ

در سلطنتش همه منقاد او

اَلْمُتَفَرِّدُ فی کِبْرِیآئِهِ

در کبریائی‌اش یگانه

اَلْمُتَوَحِّدُ فی دِیْمُومِیَّةِ بَقآئِهِ

در همیشگی بقاء و ماندگاریش یکتا و بی‌نظیر است

اَلْعادِلُ فی بَرِیَّتِهِ

در میان آفریدگانش عدالت‌پیشه و دادگر

اَلْعالِمُ فی قَضِیَّتِهِ

در حکم‌کردنش عالم و دانا

ص: 509

1) 20. بحار الأنوار: 52/102 أربعة ایّام: 55 تحفه طوسیّه: 90 با تفاوت اندک.

اَلْکَریمُ فی تَأْخیرِ عُقُوبَتِهِ.

در تأخیر کیفرش کریم و بزرگوار است.

إِلهی حاجاتی مَصْرُوفَةٌ إِلَیْکَ

معبودا؛ حاجت‌های من بازگشتش به سوی تو است

وَامالی مَوْقُوفَةٌ لَدَیْکَ

و آرزوهایم به آستان تو گره خورده

وَکُلَّما وَفَّقْتَنی بِخَیْرٍ فَأَنْتَ دَلیلی عَلَیْهِ

و هر گاه به کار خیری توفیقم دهی تو راهنمای من بر آن

وَطَریقی إِلَیْهِ

و راهگشای من به سوی آن هستی ‌

یا قَدیراً لاتَؤُودُهُ الْمَطالِبُ

ای توانایی که درخواست‌ها او را درمانده نمی‌کند

یا مَلِیّاً یَلْجَأُ إِلَیْهِ کُلُّ راغِبٍ

ای مهربانی که هر مشتاقی به او پناه می‌آورد ‌

مازِلْتُ مَصْحُوباً مِنْکَ بِالنِّعَمِ

همواره با نعمت‌های تو همراهم

جارِیاً عَلی عاداتِ الْإِحْسانِ وَالْکَرَمِ. ‌

و همیشه عادت‌های احسان و کرم به سویم جاری است.

‌ أَسْأَلُکَ بِالْقُدْرَةِ النَّافِذَةِ فی جَمیعِ الْأَشْیآءِ ‌

از تو می‌خواهم به آن قدرتت که در تمام اشیا نافذ و قابل اجرا است

‌ وَقَضآئِکَ الْمُبْرَمِ الَّذی تَحْجُبُهُ بَأَیْسَرِ الدُّعآءِ

و به آن حکم تأییدشده و رأی قطعی که با کمترین دعا آن را می‌پوشانی و نادیده می‌گیری

وَبِالنَّظْرَةِ الَّتی نَظَرْتَ بِها إِلَی الْجِبالِ فَتَشامَخَتْ

و به نگاهی که به کوه‌ها نمودی پس بلند و برافراشته گردیدند

وَإِلَی الْأَرَضینَ فَتَسَطَّحَتْ

و به زمین‌ها نمودی پس گسترده و هموار شدند

وَإِلَی السَّماواتِ فَارْتَفَعَتْ ‌

و به آسمان‌ها نمودی پس بالا و رفیع گردیدند ‌

وَإِلَی الْبِحارِ فَتَفَجَّرَتْ.

و به دریاها نمودی پس بیرون آمدند و آشکار گشتند.

یا مَنْ جَلَّ عَنْ أَدَواتِ لَحَظاتِ الْبَشَرِ ‌

ای کسی که بزرگتر است از اینکه با ابزار چشم و نگاه‌های تیز آن دیده شود ‌

وَلَطُفَ عَنْ دَقآئِقِ خَطَراتِ الْفِکَرِ

‌ و لطیفتر است از آنکه با دقّت خطورهای فکر و اندیشه درک شود

لاتُحْمَدُ یا سَیِّدی إِلّا بِتَوْفیقٍ مِنْکَ یَقْتَضی حَمْداً

سپاس نمی‌شوی - ای سرور من - مگر به توفیقی که خودت عنایت کنی که آن حمد و سپاس دیگری را اقتضا می‌کند

وَلاتُشْکَرُ عَلی أَصْغَرِ مِنَّةٍ إِلَّا اسْتَوْجَبْتَ بِها شُکْراً

و بر کوچکترین نعمتت شکرگزاری نمی‌شوی مگر اینکه سزاوار شکر دیگری می‌گردی

‌فَمَتی تُحْصی نَعْمآؤُکَ یا إِلهی وَتُجازی الآؤُکَ یا مَوْلایَ

پس چه زمان نعمت‌هایت شمرده می‌شود ای خدای من؟ و الطاف و احسانت پاداش داده می‌شود ای مولای من؟

وَتُکافَئُ صَنایِعُکَ یا سَیِّدی.

و خوبی‌های تو جبران شود ای سرور من؟

وَمِنْ نِعَمِکَ یَحْمَدُ الْحامِدُونَ

و این از نعمت تو است که سپاسگزاران تو را سپاس گویند

ص: 510

وَمِنْ شُکْرِکَ یَشْکُرُ الشَّاکِرُونَ

‌و از موجبات شکر تو است که شکرکنندگان تو را شکر می‌کنند

وَأَنْتَ الْمُعْتَمَدُ لِلذُّنُوبِ فی عَفْوِکَ

و تو مورد اعتماد و تکیه‌گاه برای گناهان هستی در عفو و بخششت

وَالنَّاشِرُ عَلَی الْخاطِئینَ جَناحَ سِتْرِکَ ‌

و گستراننده‌ای بر خطاکاران بال پوشش خود را

‌ وَأَنْتَ الْکاشِفُ لِلضُّرِّ بِیَدِکَ.

و تو برطرف‌کننده بیچارگی و زیانکاری با دست خود هستی.

فَکَمْ مِنْ سَیِّئَةٍ أَخْفاها حِلْمُکَ حَتَّی دَخَلَتْ

پس چه بسیار از گناهان که آن را حلم و بردباری تو پوشانید تا از بین رفت

‌ وَحَسَنَةٍ ضاعَفَها فَضْلُکَ حَتَّی عَظُمَتْ عَلَیْها مُجازاتُکَ

و )چه بسیار( کار خوبی که فضل و احسان تو آن را دو چندان نمود تا کیفرت بر آن بسیار شد

جَلَلْتَ أَنْ یُخافَ مِنْکَ إِلَّا الْعَدْلُ

)تو( برتر از آن هستی که از تو ترسیده شود )کسی(مگر به خاطر عدالت )تو(

وَأَنْ یُرْجی مِنْکَ إِلَّا الْإِحْسانُ وَالْفَضْلُ ‌

و از تو جز لطف و احسان امید برده شود ‌

فَامْنُنْ عَلَیَّ بِما أَوْجَبَهُ فَضْلُکَ

پس بر من به آنچه فضل و احسانت ایجاب می‌کند منّت گذار

وَلاتَخْذُلْنی بِما یَحْکُمُ بِهِ عَدْلُکَ.

‌و به آنچه عدل و انصافت حکم می‌کند خوار مگردان.

سَیِّدی لَوْ عَلِمَتِ الْأَرْضُ بِذُنُوبی لَساخَتْ بی

ای سرور من؛اگر زمین گناهم را بداند مرا در خود فرو می‌برد

أَوِ الْجِبالُ لَهَدَّتْنی

یا اگر کوه‌ها بدانند مرا درهم می‌شکنند

أَوِ السَّمواتُ لَاخْتَطَفَتْنی

یا اگر آسمان‌ها بدانند با سرعت می‌ربایند

أَوِ الْبِحارُ لَأَغْرَقَتْنی

‌یا اگر دریاها بدانند مرا غرق می‌سازند.

سَیِّدی سَیِّدی سَیِّدی

سرور من؛ سرور من؛سرور من؛

مَوْلایَ مَوْلایَ مَوْلایَ

مولای من؛ مولای من؛ مولای من؛

قَدْ تَکَرَّرَ وُقُوفی لِضِیافَتِکَ

ماندن و توقّف من برای ضیافت و مهمانی تو پیاپی انجام گرفته

فَلاتَحْرِمْنی ما وَعَدْتَ الْمُتَعَرِّضینَ لِمَسْأَلَتِکَ.

‌پس از آنچه به درخواست‌کنندگان و گدایانت وعده فرموده‌ای مرا محروم مگردان.

‌ یا مَعْرُوفَ الْعارِفینَ

ای شناخته‌شده صاحبان معرفت؛

یا مَعْبُودَ الْعابِدینَ

ای معبود عبادت‌کنندگان؛

یا مَشْکُورَ الشَّاکِرینَ ‌

ای شکرگزاری‌شده شکرکنندگان؛

‌ یا جَلیسَ الذَّاکِرینَ

ای همنشین کسانی که به یاد او هستند؛

یا مَحْمُودَ مَنْ حَمِدَهُ

ای ستایش‌شده کسی که او را ستایش کرده؛

یا مَوْجُودَ مَنْ طَلَبَهُ

ای یافت‌شده هر کس او را طلب کند؛

ص: 511

‌ یا مَوْصُوفَ مَنْ وَحَّدَهُ

ای توصیف‌شده هر کس او را یگانه بخواند؛

یا مَحْبُوبَ مَنْ أَحَبَّهُ

ای محبوب هر کس او را دوست بدارد؛

یا غَوْثَ مَنْ أَرادَهُ

ای فریادرس هر کس او را اراده کند؛

یا مَقْصُودَ مَنْ أَنابَ إِلَیْهِ

ای مقصود هر کس به سوی او بازگشت کند؛

یا مَنْ لایَعْلَمُ الْغَیْبَ إِلّا هُوَ ‌

ای کسی که غیب و پنهانی را جز او نمی‌داند؛

‌ یا مَنْ لایَصْرِفُ السُّوءَ إِلّا هُوَ

ای کسی که بدی را جز او بازنمی‌گرداند؛

یا مَنْ لایُدَبِّرُ الْأَمْرَ إِلّا هُوَ

‌ ای کسی که تدبیر و چاره‌اندیشی امور را جز او نکند؛ ‌

یا مَنْ لایَغْفِرُ الذَّنْبَ إِلّا هُوَ

ای کسی که گناه را جز او نیامرزد؛

یا مَنْ لایَخْلُقُ الْخَلْقَ إِلّا هُوَ ‌

ای کسی که آفریدگان را جز او نیافریند؛

یا مَنْ لایُنَزِّلُ ‌الْغَیْثَ إِلّا هُوَ

ای کسی که باران را جز او نازل نکند؛

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَاغْفِرْ لی یا خَیْرَ ‌الْغافِرینَ.

و مرا بیامرز ای بهترین آمرزنده.

رَبِّ إِنّی أَسْتَغْفِرُکَ اسْتِغْفارَ حَیآءٍ

پروردگارا؛ همانا من استغفار می‌کنم استغفاری که از روی حیا است

وَأَسْتَغْفِرُکَ اسْتِغْفارَ ‌رَجآءٍ

و استغفار می‌کنم استغفاری که از روی امید است

وَأَسْتَغْفِرُکَ اسْتِغْفارَ إِنابَةٍ

و استغفار می‌کنم استغفاری که از روی بازگشت است

وَأَسْتَغْفِرُکَ اسْتِغْفارَ رَغْبَةٍ

و استغفار می‌کنم استغفاری که از روی اشتیاق است

وَأَسْتَغْفِرُکَ اسْتِغْفارَ رَهْبَةٍ

و استغفار می‌کنم استغفاری که از روی ترس است

وَأَسْتَغْفِرُکَ اسْتِغْفارَ طاعَةٍ

‌و استغفار می‌کنم استغفاری که از روی اطاعت و فرمانبرداری است ‌

وَأَسْتَغْفِرُکَ اسْتِغْفارَ إیمانٍ

و استغفار می‌کنم استغفاری که از روی ایمان است

وَأَسْتَغْفِرُکَ اسْتِغْفارَ إِقْرارٍ

و استغفار می‌کنم استغفاری که از روی اقرار و اعتراف است ‌

وَأَسْتَغْفِرُکَ اسْتِغْفارَ إِخْلاصٍ

و استغفار می‌کنم استغفاری که از روی اخلاص‌است

وَأَسْتَغْفِرُکَ اسْتِغْفارَ تَقْوی

و استغفارمی‌کنم استغفاری‌که از روی تقوا و پرهیزکاری است

وَأَسْتَغْفِرُکَ اسْتِغْفارَ تَوَکُّلٍ

و استغفار می‌کنم استغفاری‌که از روی توکّل و اعتماد است

وَأَسْتَغْفِرُکَ اسْتِغْفارَ ذِلَّةٍ

و استغفار می‌کنم استغفاری که از روی ذلّت و خواری است

وَأَسْتَغْفِرُکَ اسْتِغْفارَ عامِلٍ لَکَ

‌و استغفار می‌کنم استغفار کسی که برای تو عمل‌کننده است

هارِبٍ مِنْکَ إِلَیْکَ

از تو به سوی خودت گریزان است

فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

پس بر محمّد و آل محمّد درود فرست

ص: 512

وَتُبْ عَلَیَّ وَعَلی والِدَیَّ بِما تُبْتَ وَتَتُوبُ عَلی جَمیعِ خَلْقِکَ

و توفیق توبه بر من و بر پدر و مادرم بده به آنچه که بر تمام آفریدگانت توفیق توبه داده‌ای و می‌دهی

یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.

ای مهربانترین مهربان‌ها.

یا مَنْ تُسَمَّی بِالْغَفُورِ الرَّحیمِ

ای کسی که آمرزنده مهربان نامیده شده‌ای؛

یا مَنْ تُسَمَّی بِالْغَفُورِ الرَّحیمِ

ای کسی که آمرزنده مهربان نامیده شده‌ای؛

یا مَنْ تُسَمَّی بِالْغَفُورِ الرَّحیمِ

ای کسی که آمرزنده مهربان نامیده شده‌ای؛

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَاقْبَلْ تَوْبَتی

و توبه‌ام را بپذیر

وَزَکِّ عَمَلی

و عملم را پاکیزه گردان

وَاشْکُرْ سَعْیی

و سعی و تلاشم را پاداش بده

وَارْحَمْ ضَراعَتی

و به خواری و حقارت و ناتوانی من رحم کن

وَلاتَحْجُبْ صَوْتی

و صدایم را پوشیده مدار

وَلاتُخَیِّبْ مَسْأَلَتی

و مرا نسبت به درخواستم ناکام و ناامید مگردان

یا غَوْثَ الْمُسْتَغیثینَ

ای فریادرس آنانکه از او فریادرسی و کمک بخواهد؛

وَأَبْلِغْ أَئِمَّتی سَلامی وَدُعآئی

و به امامان من و سلام و دعایم را برسان

وَشَفِّعْهُمْ فی جَمیعِ ما سَأَلْتُکَ

و آنان را در تمام آنچه از تو درخواست نموده‌ام شفیع و واسطه من گردان

وَأَوْصِلْ هَدِیَّتی إِلَیْهِمْ کَما یَنْبَغی لَهُمْ

و هدیه مرا آن‌طور که شایسته آنان است به ایشان برسان

‌ وَزِدْهُمْ مِنْ ذلِکَ ما یَنْبَغی لَکَ

و آن‌گونه که شایسته تو است بر آن بیفزا

بِأَضْعافٍ لایُحْصیها غَیْرُکَ

افزودنی که غیر تو نتواند آن را شمارش کند

وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظیمِ

و هیچ توانایی و نیرویی جز به سبب خداوند بلندمرتبه بزرگ نیست

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی أَطْیَبِ الْمُرْسَلینَ مُحَمَّدٍ وَالِهِ الطَّاهِرینَ

و درود خدا بر عزیزترین رسولان )حضرت( محمّد. و آل پاک او باد ⁽¹⁾.

ص: 513

1) 21. بحار الأنوار: 55/102 مفاتیح الجنان: 1145 کتابٌ فی الزیارات والأدعیة )مخطوط(: 34.

زیارت پنجم حضرت امام رضا علیه السلام

مرحوم کفعمی و علّامه مجلسی‌رحمه الله و دیگران این صلوات را به عنوان زیارت نقل‌کرده‌اند و فرموده‌اند:

در روایت معتبر از ائمّه معصومین‌علیهم السلام آمده است که چون به حرم حضرت علیّ بن‌موسی الرضاعلیهما السلام وارد شدید بگویید:

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا الْمُرْتَضی ‌

خداوندا؛ درود فرست بر علیّ بن موسی که راضی و پسندیده‌شده است

اَلْإِمامِ التَّقِیّ النَّقِیِّ

پیشوای پرهیزکار پاکیزه‌سرشت است

وَحُجَّتِکَ عَلی مَنْ فَوْقَ الْأَرْضِ وَمَنْ تَحْتَ الثَّری

و حجّت تو بر هر کس بالای زمین و بر هر کس در زیر خاک می‌باشد

.اَلصِّدّیقِ الشَّهیدِ

آن بسیار راستگوی شهید

صَلاةً کَثیرَةً تآمَّةً )نامِیَةً( زاکِیَةً مُتَواصِلَةً مُتَواتِرَةً مُتَرادِفَةً

درود فراوانِ تمام )نشو و نماکننده یا افزون‌شونده( پاکیزه بهم‌پیوسته زیاد پی در پی

کَأَفْضَلِ ما صَلَّیْتَ عَلی أَحَدٍ مِنْ أَوْلِیآئِکَ. ⁽¹⁾

مانند برترین درودی که بر یکی از اولیای خود فرستادی.

مرحوم شیخ کفعمی فرموده است: بعد از اذن ورود در حالی‌که غسلِ زیارت‌کرده باشید این زیارت را بخوانید.⁽²⁾

ص: 514

1) 22. بحار الأنوار: 50/102 تحفة الزائر )مخطوط(: 291 مزار آقاجمال خوانساری: 56.

2) 23. البلد الأمین: 400.

زیارت ششم حضرت امام رضا علیه السلام

صاحب کتاب «روضة الأذکار»⁽¹⁾گوید: از جمله زیارات حضرت امام رضاعلیه السلام‌زیارتی است که در هر روز و هر وقت که زائر در مشهد مقدّس آن حضرت باشد می‌تواند به این طریق آن حضرت را زیارت نماید:

چون قصد زیارت نمود اوّل غسل نماید با آدابی که ذکر کردیم و وقتی چشمش‌به گنبد افتاد بگوید:

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا أَهْلَ بَیْتِ النُّبُوَّةِ

سلام بر شما ای اهل بیت نبوّت

وَمَعْدِنَ الرِّسالَةِ ‌

و معدن رسالت الهی

‌ وَخُزَّانَ الْعِلْمِ

و خزانه‌داران علم و دانش

وَمُنْتَهَی الْحِلْمِ

و نهایت و پایان حلم و بردباری

وَاُصُولَ الْکَرَمِ

و اساس و ریشه‌های بزرگواری

وَقآئِدَ الْاُمَمِ

‌و فرماندهان امّت‌ها ‌

وَسُلْطانَ الْعِبادِ

و پیشوایان بندگان

وَدَعآئِمَ الْأَخْیارِ

و پایه‌های پابرجایی خوبان

وَعَناصِرَ الْأَبْرارِ

و مایه‌های اصلی نیکان

وَمَناصَّةَ الْعِبادِ

و پناهگاه مردم

وَأَرْکانَ الْبِلادِ

و نگهدارنده و مایه استواری شهرها

وَأَبْوابَ الْإیمانِ

و درها و محل‌های ورود به دائره ایمان

وَاُمَنآءَ الرَّحْمانِ

و امینان خداوند رحمان

وَسُلالَةَ ‌النَّبِیّینَ

و فرزندان و نسل بابرکت پیامبران

وَصَفْوَةَ الْمُرْسَلینَ

و خلاصه و گزیده رسولان

وَعِتْرَةَ خِیَرَةِ رَسُولِ رَبِّ الْعالَمینَ

و عترت و خاندان بهترین فرستاده پروردگار جهانیان

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

سلام بر شما و رحمت خدا و برکات او بر شما باد.

ص: 515

1) 24. کتاب «روضة الأذکار» از عالم جلیل‌القدر محمّد بن محمّد بن تبریزی است که به صورت مخطوط باقی مانده و درکتابخانه‌های نجف اشرف و... موجود است. گنجینه‌های مهمّ و ارزشمندی از علمای بزرگ شیعه در مکتبه‌های جهان‌وجود دارد که متأسّفانه هنوز به زیور طبع آراسته نشده؛ «روضة الأذکار» یکی از آن‌ها است.

و چون به در روضه رسید بایستد و دعای اذن ورود را به این طریق بخواند:

یا مَوْلایَ وَابْنَ مَوْلایَ

ای مولای من و فرزند مولایم؛

أَنَا عَبْدُکَ وَابْنُ عَبْدِکَ ‌

من بنده تو و فرزند بنده تو هستم

اَلذَّلیلُ بَیْنَ یَدَیْکَ

که در حضور شما خوار

اَلْمُعْتَرِفُ بِحَقِّکَ

و به حقّ شما معترف هستم

جآءَکَ مُسْتَجیراً بِذِمَّتِکَ

به خدمتتان آمده است تا در کفالت شما پناهنده شود

قاصِداً لِحَرَمِکَ

قصد بارگاه شما را نمود

مُتَوَجِّهاً لِمَقامِکَ

به مقام شما روی آورده

مُتَوَسِّلًا إِلَی اللَّهِ بِکَ

به سوی خداوند به وسیله شما توسّل جسته

ءَأَدْخُلُ یا اَللَّهُ

آیا وارد شوم ای خداوند؟

ءَأَدْخُلُ یا رَسُولَ اللَّهِ

آیا وارد شوم ای رسول خدا؟

ءَأَدْخُلُ یا أَمیرَالْمُؤْمِنینَ

آیا وارد شوم ای امیر مؤمنان؟

‌ ءَأَدْخُلُ یا فاطِمَةُ الزَّهْرآءُ

آیا وارد شوم ای فاطمه زهراء؟

ءَأَدْخُلُ یا حَسَنُ الْمُجْتَبی ‌

آیا وارد شوم ای حسن مجتبی؟

‌ ءَأَدْخُلُ یا حُسَیْنُ الشَّهیدُ

آیا وارد شوم ای حسین شهید؟

ءَأَدْخُلُ یا زَیْنَ الْعابِدینَ

یا وارد شوم ای زین العابدین؟

ءَأَدْخُلُ یا مُحَمَّدُنِ الْباقِرُ

آآیا وارد شوم ای محمّدِ باقر؟

ءَأَدْخُلُ یا جَعْفَرُنِ الصَّادِقُ

آیا وارد شوم ای جعفر صادق؟

ءَأَدْخُلُ یا مُوسَی الْکاظِمُ

آیا وارد شوم ای موسی کاظم؟ ‌

ءَأَدْخُلُ یا حُجَّةَ اللَّهِ

آیا وارد شوم ای حجّت خداوند؟

ءَأَدْخُلُ أَیَّتُهَا الْمَلآئِکَةُ الْمُحْدِقُونَ فی هذَا الْمَشْهَدِ

آیا وارد شوم ای ملائکه‌ای که این حرم را احاطه کرده‌اید؟

عَلَیْکَ سَلامُ اللَّهِ یا مَوْلایَ وَابْنَ مَوْلایَ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

سلام خداوند بر شما باد ای مولای من و پسر مولای من و رحمت خداوند و برکات او.

آن‌گاه در حالی‌که پای راست را مقدّم می‌دارد وارد حرم مطهّر شود و بگوید:

بِسْمِ اللَّهِ وَبِاللَّهِ

بنام خدا و به یاری خدا

عَلی مِلَّةِ رَسُولِ اللَّهِ

بر آیین و دین رسول خدا

صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ

درود خدا بر او و آل او باد

ص: 516

أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلّاَ اللَّهُ

گواهی می‌دهم که خدایی جز خداوند نیست

وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ

او یکتا است شریکی ندارد

وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ

و گواهی می‌دهم که )حضرت( محمّد بنده او و فرستاده او است

وَأَنَّ عَلِیّاً وَلِیُّ اللَّهِ

و بی‌گمان )حضرت( علی ولیّ خداوند است.

آن‌گاه روبروی آن حضرت بایستد و این‌گونه نیّتِ زیارت نماید:

زیارت می‌نمایم حضرت امام رضاعلیه السلام را از طرف خود و به نیابت از پدر و مادر واجداد و خویشانم و همه مؤمنین و مؤمنات. بعد از آن بگوید:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وَلِیَّ اللَّهِ وَابْنَ وَلِیِّهِ

سلام بر تو ای ولیّ خدا و فرزند ولیّ او

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا حُجَّةَ اللَّهِ وَابْنَ حُجَّتِهِ ‌

سلام بر تو ای حجّت خدا و فرزند حجّت خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا نُورَ اللَّهِ فی ظُلُماتِ الْأَرْضِ

سلام بر تو ای نور خدا در تاریکی‌های زمین

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عِمادَ الدّینِ

‌سلام بر تو ای رکن و اساس دین

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ ادَمَ صَفِیّ اللَّهِ

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( آدم که برگزیده خدا است

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ نُوحٍ نَجِیِّ اللَّهِ

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( نوح که همراز خدا است ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ إِبْراهیمَ خَلیلِ اللَّهِ ‌

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( ابراهیم که خلیل و دوست خدا است ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ اِسْماعیلَ ذَبیحِ اللَّهِ

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( اسماعیلِ ذبیح اللَّه

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ مُوسی کَلیمِ اللَّهِ

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( موسی که هم‌سخن با خدا است ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ عیسی رُوحِ اللَّهِ

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( عیسی که روح خدا است

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ مُحَمَّدٍ حَبیبِ اللَّهِ

‌سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( محمّد که حبیب خدا است ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ أَمیرِالْمُؤْمِنینَ وَلِیِّ اللَّهِ ‌

سلام بر تو ای ارث‌برنده از امیر و فرمانروای مؤمنان )حضرت علی‌علیه السلام( که ولیّ خدا است

ص: 517

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ سَیِّدَةِ نِسآءِ الْعالَمینَ فاطِمَةَ الزَّهْرآءِ ‌

سلام‌بر تو ای ارث‌برنده از سرور زنان جهانیان )حضرت( فاطمه زهرا ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ الْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ

‌ سلام بر تو ای ارث‌برنده از امام حسن و امام حسین

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ عَلِیّ ‌بْنِ الْحُسَیْنِ زَیْنِ الْعابِدینَ

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( علیّ بن الحسین که زینت عبادت‌کنندگان است

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ باقِرِ عِلْمِ الْأَوَّلینَ وَالْاخِرینَ ‌

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( محمّد بن علی که شکافنده علم و دانش پیشینیان و آیندگان است ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِنِ الصَّادِقِ الْبآرِّ الْأَمینِ

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( جعفر بن محمّد که راستگو نیکوکار و امین است

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ مُوسَی بْنِ جَعْفَرِنِ الْکاظِمِ

‌سلام بر تو ای ارث‌برنده )از حضرت( موسی بن جعفر که فروبرنده خشم و غضب است

‌اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الصِّدّیقُ الشَّهیدُ الْغَریبُ الْمَسْمُومُ الْمَقْتُولُ ‌

سلام بر تو ای راست‌گفتار شهیدِ غریبِ مسمومِ کشته‌شده ‌

اُشْهِدُ بِاللَّهِ أَنَّکَ أَقَمْتَ الصَّلاةَ

به خدا سوگند می‌خورم که تو نماز را بپاداشتی

وَاتَیْتَ الزَّکاةَ

و زکات را پرداختی

وَأَمَرْتَ بِالْمَعْرُوفِ

و به خوبی‌ها فرمان دادی

وَنَهَیْتَ عَنِ الْمُنْکَرِ

و از زشتی‌ها بازداشتی

وَعَبَدْتَ اللَّهَ مُخْلِصاً ‌حَتَّی أَتاکَ الْیَقینُ

و خدا را خالصانه پرستش نمودی تا دنیا را وداع گفتی

قَتَلَ اللَّهُ مَنْ قَتَلَکَ بِالْأَیْدی وَالْأَلْسُنِ. ‌

خداوند بکشد کسی که تو را با دست‌ها و زبان‌ها )آزار نموده و( کشتند.

عَلَیْکَ سَلامُ اللَّهِ یا مَوْلایَ

بر تو سلام ای مولای من

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و رحمت خداوند و برکات او بر تو باد.

بعد از آن قبر را ببوسد و گونه راست را بر آن گذارد و بگوید:

أَللَّهُمَّ إِلَیْکَ صَمَدْتُ مِنْ أَرْضی

خداوندا؛ از سرزمین خود آهنگ تو کرده

وَقَطَعْتُ الْبِلادَ رَجآءَ رَحْمَتِکَ

و شهرها را به امید رحمت تو پیموده‌ام

ص: 518

فَلاتُخَیِّبْنی وَلاتَرُدَّنی بِغَیْرِ قَضآءِ حَوآئِجی

پس مرا محروم مفرما و بدون برآمدن حاجتم مرا بازمگردان ‌

وَارْحَمْ تَقَلُّبی عَلی قَبْرِ ابْنِ أَخی رَسُولِکَ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَالِهِ.

‌ و بر من رحم کن به گردیدنم در اطراف قبر پسر برادر رسولت که درود خدا بر او و آل او باد.

بِأَبی أَنْتَ وَاُمّی أَتَیْتُکَ زآئِراً وافِداً

پدر و مادرم به فدایت؛به زیارت شما آمده و به دربار شما وارد شده‌ام

عآئِذاً مِمَّا جَنَیْتُ عَلی نَفْسی ‌

)به شما( پناهنده گشته‌ام از آنچه بر خود جنایت کردم

‌ وَاحْتَطَبْتُ عَلی ظَهْری

و بار سنگین گناهی که بر دوش دارم

فَکُنْ لی شافِعاً إِلَی اللَّهِ تَعالی یَوْمَ فَقْری وَفاقَتی

پس برای من در پیشگاه پروردگارت روز فقر و نیازم شفیع باش

فَإِنَّ لَکَ عِنْدَ اللَّهِ مَقاماً مَحْمُوداً

که برای تو نزد خدا مقام ستوده و شایسته‌ای است

وَجاهاً وَجیهاً فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ

و در دنیا و آخرت محترم و آبرومند هستی

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ أَجْمَعینَ

و درود خداوند بر محمّد و همه آل او باد

آن‌گاه گونه چپ را بر قبر نهاده و بگوید:

أَللَّهُمَّ إِنّی أَتَقَرَّبُ إِلَیْکَ بِحُبِّهِمْ

خداوندا؛ به دوستی و ارادتی که به ایشان دارم به درگاه تو تقرّب می‌جویم

وَأَتَوَسَّلُ إِلَیْکَ بِوِلایَتِهِمْ

و به سبب ولایت آن‌ها به تو متوسّل می‌شوم

وَأَتَوَلَّی اخِرَهُمْ بِما تَوَلَّیْتُ بِهِ أَوَّلَهُمْ

و نسبت به آخرین آن‌ها عشق و ارادت می‌ورزم همانگونه که نسبت به اوّلین ایشان ارادت دارم و سروری او را پذیرفته‌ام

وَأَبْرَأُ مِنْ کُلِّ وَلیجَةٍ دُونَهُمْ.

و از هر دست‌آویزی که غیر ایشان باشد بیزارم.

أَللَّهُمَّ الْعَنِ الَّذینَ بَدَّلُوا نِعْمَتَکَ

خداوندا؛ لعنت کن آنان که نعمت تو را دگرگون ساختند

وَاتَّهَمُوا نَبِیَّکَ

و پیامبرت را متّهم ساختند

وَجَحَدُوا بِایاتِکَ ‌

و آیات و نشانه‌هایت را انکار نمودند ‌

وَحَمَلُوا النَّاسَ عَلی أَکْتافِ الِ مُحَمَّدٍ.

و مردم را بر دوش آل محمّد سوار کردند )یعنی بر علیه آنان واداشتند(.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَتَقَرَّبُ إِلَیْکَ بِاللَّعْنَةِ عَلَیْهِمْ

خداوندا؛ من با لعنت بر ایشان

وَالْبَرآءَةِ مِنْهُمْ فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ

و بیزاری‌جستن از این ناپاکان در دنیا و آخرت به تو تقرّب می‌جویم

یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ

ای مهربانترین مهربانان

ص: 519

آن‌گاه نزدیک پایین‌پا آمده و بگوید:

صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ

درود خدا بر تو ای فرزند رسول خدا

صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ یا أَبَا الْحَسَنِ

درود خدا بر تو ای ابا الحسن؛

صَلَّی اللَّهُ عَلی رُوحِکَ الطَّیِّبِ

درود خدا بر روحِ پاکیزه

وَجَسَدِکَ الطَّاهِرِ

و جسد پاکت

وَبَدَنِکَ الزَّکِیِّ

و بدن مقدّست

صَبَرْتَ وَاحْتَسَبْتَ ‌

شکیبائی پیشه کردی و به آن راضی بودی

وَأَنْتَ الصَّادِقُ الْمُصَدَّقُ

و تو راستگو و تصدیق‌شده‌ای

قَتَلَ اللَّهُ مَنْ قَتَلَکَ ‌

خداوند بکشد کسی که تو را کشت

وَلَعَنَ اللَّهُ مَنْ ظَلَمَکَ بِالْأَیْدی وَالْأَلْسُنِ

و خداوند لعنت کند کسی که تو را با دست‌ها و زبان‌ها ستم نمود.

عَلَیْکَ سَلامُ اللَّهِ یا مَوْلایَ وَابْنَ مَوْلایَ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ ‌

سلام خداوند بر تو ای مولای من و پسر مولای من و رحمت خدا و برکات او. ‌

أَشْهَدُ أَنَّکَ الْإِمامُ الْهُدی ‌

گواهی می‌دهم که تو امام هدایتی ‌

وَالْوَلِیّ الْمُرْشِدُ

و سرپرست راهنمایی‌کننده‌ای

أَبْرَأُ إِلَی اللَّهِ مِنْ أَعْدآئِکَ

به سوی خداوند از دشمنان تو بیزاری می‌جویم

وَأَتَقَرَّبُ إِلَی اللَّهِ بِمُوالاتِکَ

و به سوی خدا به وسیله دوستی شما تقرّب می‌جویم

صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ

درود خداوند و رحمت و برکات او بر تو باد.

سپس به طرف پشت سر رفته و روی به کربلای امام حسین علیه السلام نموده و آن‌حضرت را به این طریق زیارت نماید:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَبا عَبْدِاللَّهِ

سلام بر تو ای ابا عبداللَّه؛

وَعَلَی الْأَرْواحِ الَّتی حَلَّتْ بِفِنآئِکَ

و بر جان‌ها و روان‌هایی که در آستانت آرمیدند

وَأَناخَتْ بِرَحْلِکَ

و در منزل و پناهگاه تو ماندگار شدند

عَلَیْکَ مِنّی سَلامُ اللَّهِ أَبَداً ما بَقیتُ وَبَقِیَ اللَّیْلُ وَالنَّهارُ ‌

سلام همیشگی خداوند از من بر تو باد تا هنگامی که من هستم و شب و روز باقی است.

ص: 520

وَلا جَعَلَهُ اللَّهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِیارَتِکُمْ ‌

و خدا این زیارت را آخرین زیارتم از شما قرار ندهد؛ ‌

اَلسَّلامُ عَلَی الْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ

سلام بر حسن و حسین

‌ وَعَلی عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ

و بر علیّ بن الحسین

وَعَلی أَوْلادِ الْحُسَیْنِ

و بر فرزندان حسین

وَعَلی أَصْحابِ الْحُسَیْنِ

و بر یاران حسین

وَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلی قاتِلِ الْحُسَیْنِ.

و لعنت خداوند بر قاتل حسین باد.

أَللَّهُمَّ الْعَنْ أَوَّلَ ظالِمٍ ظَلَمَ حَقَّ مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ ‌

بارالها؛ لعنت کن اوّلین کسی را که در حقّ محمّد و آل محمّد ستم روا داشت

وَاخِرَ تابِعٍ لَهُ عَلی ذلِکَ.

و دیگری را که در این ستم از او پیروی کرد.

أَللَّهُمَّ الْعَنِ الْعِصابَةَ الَّتی جاهَدَتِ الْحُسَیْنَ

خدایا؛ لعنت کن جماعتی را که به نبرد با حسین پرداخت

وَشایَعَتْ وَبایَعَتْ وَتابَعَتْ عَلی قَتْلِهِ.

و گروهی که در کشتن آن حضرت از آنان پیروی بیعت و دنباله‌روی کردند.

أَللَّهُمَّ الْعَنْهُمْ جَمیعاً.⁽¹⁾

خدایا؛ همه آن‌ها را لعنت کن.

آن‌گاه بالای سر آمده و بگوید: اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ وَابْنَ مَوْلایَ

سلام بر تو ای مولای من و پسر مولای من

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ

و رحمت خدا و برکات او.

أَشْهَدُ أَنَّکَ تَشْهَدُ مَقامی

گواهی می‌دهم که همانا تو شاهد حال من هستی

وَتَسْمَعُ کَلامی

و کلامم را می‌شنوی

وَأَنْتَ حَیٌّ عِنْدَ رَبِّکَ مَرْزُوقٌ

و تو زنده‌ای در نزد پروردگارت روزی داده‌شده‌ای

وَنَسْأَلُ اللَّهَ رَبّی وَرَبَّکُمْ قَضآءَ حَوآئِجی فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ

و از خداوند که پروردگار من و پروردگار شما است می‌خواهم که حاجت‌های مرا در دنیا و آخرت برآورد

یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ

ای رحم‌کننده‌ترین رحم‌کنندگان.

بعد از آن به طرف پیش رو آمده و بگوید:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الشَّهیدُ

سلام بر تو ای شهید

ص: 521

1) 25. در «کتابٌ فی الزیارات والأدعیة: 72« نیز - که یکی دیگر از کتاب‌های خطّی «مؤسّسه کاشف الغطاء» نجف اشرف‌می‌باشد - در ضمن یکی از زیارت‌های حضرت امام رضاعلیه السلام زیارت دیگری برای امام حسین‌علیه السلام نقل شده است.

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْإِمامُ الْمَعْصُومُ ‌

سلام بر تو ای امام معصوم ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْإِمامُ الْمَظْلُومُ

سلام بر تو ای امام مظلوم

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْإِمامُ الْمَسْمُومُ الْمَغْمُومُ الْمَهْمُومُ

سلام بر تو ای امام مسمومِ غمزده اندوهگین.

أَشْهَدُ أَنَّکَ الْإِمامُ الْهادی

گواهی می‌دهم که تو امام هدایت‌کننده‌ای

وَالْوَلِیُّ الْمُرْشِدُ ‌

و سرپرست هدایتگری

أَبْرَأُ إِلَی اللَّهِ مِنْ أَعْدآئِکَ

بیزاری می‌جویم به سوی خدا از دشمنان تو

وَأَتَقَرَّبُ إِلَی اللَّهِ بِمُوالاتِکَ

‌ و تقرّب می‌جویم به سوی خدا به وسیله دوستی تو

صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ وَعَلی ابآئِکَ وَأَوْلادِکَ

درود خداوند بر تو و بر پدران و فرزندانت باد

بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.

به رحمت تو ای رحم‌کننده‌ترین رحم‌کنندگان

آن‌گاه به طرف بالای سر رفته و دو رکعت نماز زیارت بخواند؛ در رکعت اوّل‌سوره «حمد» یک مرتبه و «قُلْ هُوَ اللَّهُ» پنجاه مرتبه یا کمتر و در رکعت دیگر هرسوره که خواست بخواند.

و چون از نماز فارغ شد تسبیح حضرت فاطمه زهراعلیها السلام را بگوید و برای خود پدران مادران دوستان مؤمنین و مؤمنات استغفار نماید آن‌گاه سجده کند و دعایی‌را بخواند که بعد از نمازِ زیارت قدوم حضرت امام حسین‌علیه السلام خوانده می‌شود: «أَللَّهُمّ‌إِنّی صَلَّیْتُ وَرَکَعْتُ ...»⁽¹⁾.⁽²⁾

ص: 522

1) 27. روضة الأذکار )مخطوط(: 67.

2) 26. این دعا را در «بخش اوّل: هشت نماز زیارت ص 143« نقل کرده‌ایم.

زیارت هفتم حضرت امام رضاعلیه السلام (زیارت هفت حدیث)

زیارت دیگر حضرت امام رضاعلیه السلام از ملحقات مصباح کفعمی‌رحمه الله چنین نقل شده‌است که بعد از غسلِ زیارت و انجام‌دادن آداب زیارت پیش‌روی آن حضرت وپشت به قبله بایستد و بعد از نیّتِ زیارت بگوید:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

به نام خداوند بخشنده مهربان

أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ

گواهی می‌دهم که معبودی جز خداوند نیست

وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ

او یکتا است و برایش شریکی نیست

‌ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ

و گواهی می‌دهم که )حضرت( محمّدصلی الله علیه وآله وسلم بنده او و فرستاده او است

وَأَشْهَدُ أَنَّ عَلِیّاً وَلِیُّهُ وَوَصِیُّ رَسُولِهِ. ‌

و گواهی می‌دهم که )حضرت( علی‌علیه السلام ولیّ او و وصیّ رسول او است.

أَللَّهُمّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ.

خداوندا؛بر محمّد و آل محمّد درود فرست.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مَلائِکَتِکَ الْمُقَرَّبینَ.

خداوندا؛ بر فرشتگان مقرّبت درود فرست.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی الْأَنْبِیآءِ وَالْمُرْسَلینَ.

خداوندا؛ بر پیامبران و رسولان درود فرست. ‌

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی الْأَئِمَّةِ الْمَعْصُومینَ.

خداوندا؛ درود فرست بر امامان معصوم )که از هر گونه عیب و خطائی به دورند(.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مَوْلانا وَمُقْتَدانا إِمامِ الْهُدی وَالْعُرْوَةِ الْوُثْقی

خداوندا؛ درود فرست بر مولا و مقتدای ما که پیشوای هدایت و دست‌آویز مورد اطمینان

‌وَحُجَّتِکَ عَلی أَهْلِ الدُّنْیا ‌

و حجّت تو بر اهل دنیا است؛

اَلَّذی قالَ فی حَقِّهِ سَیِّدُ الْوَری وَسَنَدُ الْبَرایا:

همان کسی که در حقّ او سرور جهانیان و تکیه‌گاه آفریدگان فرموده است:

«سَتُدْفَنُ بَضْعَةٌ مِنّی بِأَرْضِ خُراسانَ ما زارَها مَکْرُوبٌ إِلّا نَفَّسَ اللَّهُ کَرْبَهُ وَلا مُذْنِبٌ إِلّا غَفَرَ ذَنْبَهُ».⁽¹⁾‌

«به زودی پاره تن من در سرزمین خراسان مدفون گردد او را هیچ گرفتارِ اندوهناکی زیارت نکند مگر آنکه خداوند گرفتاری و اندوهش را برطرف نماید و هیچ گنهکاری به زیارت او نرود مگر آنکه خداوند گناه او را بیامرزد».‌

ص: 523

1) 28. امالی صدوق: مجلس 25 ح 2 عیون اخبار الرضاعلیه السلام: باب 66 ح 14.

أَللَّهُمَّ بِشَفاعَتِهِ الْمَقْبُولَةِ

خداوندا؛ به شفاعت مورد قبول او

وَدَرَجَتِهِ الرَّفیعَةِ أَنْ تُنَفِّسَ بِهِ کَرْبی

و مرتبه رفیع و والایش تو را سوگند می‌دهم که بخاطر او گرفتاری و اندوه مرا برطرف کنی

وَتَغْفِرَ بِهِ ذَنْبی

و گناهم را به واسطه او بیامرزی

وَتُسْمِعَهُ کَلامی

و سخنم را به گوش او برسانی

وَتُبَلِّغَهُ سَلامی.

‌و سلامم را به محضرش ابلاغ فرمائی. ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا حُجَّةَ اللَّهِ

سلام بر تو ای حجّت خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا نُورَ اللَّهِ

سلام بر تو ای نور الهی

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عَیْبَةَ عِلْمِ اللَّهِ

سلام بر تو ای صندوق علم خداوند

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَعْدِنَ حِکْمَةِ اللَّهِ ‌

سلام بر تو ای معدن حکمت پروردگار

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا حامِلَ کِتابِ اللَّهِ

سلام بر تو ای دربردارنده کتاب خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا حافِظَ سِرِّ اللَّهِ

‌ سلام بر تو ای نگهدارنده اسرار آفریدگار ‌

أَنْتَ الَّذی قالَ فیکَ قاتِلُ الْکَفَرَةِ

تو کسی هستی که درباره‌ات کشنده کافران

وَقامِعُ الْفَجَرَةِ

و سرکوب‌کننده تبه‌کاران

عَلِیٌّ أَمیرُالْمُؤْمِنینَ‌

)حضرت( علی امیر مؤمنان‌

وَوَصِیُّ رَسُولِ رَبِّ الْعالَمینَ

و جانشین رسول پروردگار جهانیان

صَلَواتُ اللَّهِ وَسَلامُهُ عَلَیْهِ:

• که درود خدا و سلامش بر او باد - فرموده است:

«سَیُقْتَلُ رَجُلٌ مِنْ وُلْدی بِأَرْضِ خُراسانَ بِالسَّمِّ ظُلْماً

«به زودی مردی از فرزندان من در سرزمین خراسان با سمّ از روی کینه و ستم به شهادت می‌رسد

إِسْمُهُ إِسْمی

نام او نام من

وَاسْمُ أَبیهِ اسْمُ ابْنِ عِمْرانَ مُوسی عَلَیْهِ السَّلامُ

و نام پدرش نام موسی بن عمران - که درود بر او باد - است

أَلا فَمَنْ زارَهُ فی غُرْبَتِهِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ذُنُوبَهُ ما تَقَدَّمَ مِنْها وَما تَأَخَّرَ

بدانید و آگاه باشید هر کس او را در غربت و تنهائی‌اش زیارت کند خداوند گناهان گذشته و آینده او را بیامرزد؛

ص: 524

وَلَوْ کانَتْ مِثْلَ عَدَدِ النُّجُومِ وَقَطْرِ الْأَمْطارِ وَوَرَقِ الْأَشْجارِ».⁽¹⁾

گرچه به اندازه عدد ستارگان و قطرات باران و برگ درختان باشد».

مَوْلایَ مَوْلایَ ها أَنَا ذا واقِفٌ بَیْنَ یَدَیْکَ

مولای من؛ مولای من؛ هم‌اکنون من در پیشگاه تو ایستاده

وَذُنُوبی مِثْلُ عَدَدِ النُّجُومِ

و گناهانم به قدر عدد ستارگان

وَقَطْرِ الْأَمْطارِ

و قطره‌های باران

وَوَرَقِ الْأَشْجارِ

و برگ درختان است

‌ وَلَیْسَ بی)لی( وَسیلَةٌ إِلی مَحْوِها إِلّا رِضاکَ.

و وسیله‌ای برای از بین بردن آن جز رضایت و خشنودی شما ندارم.

مَوْلایَ ما أَحْسِبُ فی صَحیفَتی عَمَلاً أَرْجی عِنْدی مِنْ زِیارَتِکَ

مولای من؛ در پرونده خود عملی را امیدوارکننده‌تر از زیارت تو نمی‌پندارم

کَیْفَ وَقَدْ قالَ فی حَقِّها باقِرُ عِلْمِ الْأَوَّلینَ وَالْاخِرینَ ‌

و چگونه چنین نباشد در حالی‌که شکافنده علوم اوّلین و آخرین )پنجمین امام ما( ‌

صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْهِ:

• که درود خدا بر او باد - فرموده است:

«یَخْرُجُ رَجُلٌ مِنْ وُلْدی

«مردی از فرزندان من خارج گردد

إِسْمُهُ إِسْمُ أَمیرِالْمُؤْمِنینَ

که نام او نام امیر مؤمنان است

فَیُدْفَنُ بِأَرْضِ خُراسانَ ‌

در سرزمین خراسان دفن شود ‌

مَنْ زارَهُ عارِفاً بِحَقِّهِ

هر کس با معرفت به حقّ او وی را زیارت کند

أَعْطاهُ اللَّهُ أَجْرَ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَقاتَلَ».⁽²⁾

خداوند پاداش کسی را که پیش از فتح )مکّه( انفاق کرده و در راه خدا جنگیده است به او عطا فرماید».

فَأَتَیْتُکَ زآئِراً لَکَ عارِفاً بِحَقِّکَ عالِماً بِأَنَّکَ إِمامٌ مُفْتَرَضُ

‌به محضر تو برای زیارتت شرفیاب گشته‌ام در حالی‌که به حقّ تو آشنایم می‌دانم که شما امام و پیشوائی هستی که‌

الطَّاعَةِ غَریبٌ شَهیدٌ

اطاعتت واجب است غریب بوده و شهید گشته‌ای

راجِیاً بِما قالَهُ الصَّادِقُ عَلَیْهِ الصَّلاةُ

به فرمایش امام صادق - که درود

وَالسَّلامُ: «یُقْتَلُ حَفَدَتی بِأَرْضِ خُراسانَ فی مَدینَةٍ یُقالُ لَها طُوسٌ

و سلام بر او باد - امیدوارم که فرمود: «نوه من در سرزمین خراسان در شهری بنام طوس به شهادت می‌رسد

ص: 525

1) 29. امالی صدوق: مجلس 25 ح 5 عیون اخبار الرضاعلیه السلام: باب 66 ح 17.

2) 30. امالی صدوق: مجلس 25 ح 1 عیون اخبار الرضاعلیه السلام: باب 66 ح 3.

مَنْ زارَهُ عارِفاً بِحَقِّهِ

هر کس او را زیارت کند در حالی‌که معرفت به حقّ وی دارد

أَخَذْتُهُ بِیَدی یَوْمَ الْقِیامَةِ

روز قیامت دستش را گرفته

‌وَأَدْخَلْتُهُ الْجَنَّةَ

و وارد بهشت گردانم

وَإِنْ کانَ مِنْ أَهْلِ الْکَبائِرِ».

گرچه از اهل کبائر )یعنی گناهان کبیره( باشد».

قیلَ لَهُ: ما عِرْفانُ حَقِّهِ ‌

به آن حضرت عرض کردند: عارف بودن به حقّ ایشان چگونه است؟ ‌

قالَ: «الْعِلْمُ بِأَنَّهُ مُفْتَرَضُ الطَّاعَةِ

فرمود: «بداند که او اطاعتش بر همگان واجب است

غَریبٌ شَهیدٌ

غریب بوده و به شهادت رسیده است

مَنْ زارَهُ عارِفاً بِحَقِّهِ

‌هر کس او را با معرفت و شناخت حقّش زیارت کند

أَعْطاهُ اللَّهُ أَجْرَ سَبْعینَ شَهیداً مِمَّنِ اسْتَشْهَدَ بَیْنَ یَدَیْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ».⁽¹⁾‌

خداوند به او پاداش هفتاد شهید از شهیدانی که پیش روی رسول خدا و در رکاب وی - که درود خدا بر او و آل او باد - به شهادت رسیده‌اند مرحمت فرماید». ‌

یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ

‌ای فرزند رسول خدا؛

أَبْتَغی بِزِیارَتِکَ مِنَ اللَّهِ تَعالی غُفْرانَ ذُنُوبی وَذُنُوبِ والِدَیَّ وَالْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ ‌

با زیارت تو از خداوند بلندمرتبه آمرزش گناهان خود و گناهان پدر و مادرم و همه مردان و زنان مؤمن را درخواست می‌کنم

وَأَسْأَلُکَ الْإِتْیانَ الْمَوْعُودَ فی مَواطِنِ الثَّلاثِ:

و از شما تمنّا دارم که در جایگاه‌های سه‌گانه‌ای که وعده فرموده‌ای )یعنی(

«عِنْدَ تَطایُرِ الْکُتُبِ وَعِنْدَ الصِّراطِ وَعِنْدَ الْمیزانِ» ⁽²⁾

قال: «من زارنی علی بُعد داری ومزاری أتیته یوم القیامة فی ثلاثة مواطن حتّی اُخلّصه من أهوالها:إذا تطایرت الکتب یمیناً و شمالاً وعند الصراط و عند المیزان». )امالی صدوق: مجلس 25 ح 9 عیون اخبارالرضاعلیه السلام: باب 66 ح 2)

وَقُلْتَ«هنگامی‌که نامه اعمال را به دست آدمی‌می‌دهند و هنگام عبور از پل‌صراط و وقت حسابرسی وسنجش اعمال مرا دریابی».

‌وَقَوْلُکَ حَقٌّ: «إِنَّ شَرَّ ما خَلَقَ اللَّهُ فی زَمانی یَقْتُلُنی بِالسَّمِّ ثُمّ یَدْفِنُنی فی دارٍ مُضیعَةٍ ‌

وفرموده‌ای و گفتارت حقّ است که: «بدترین خلق خدا در زمان من مرا با سمّ می‌کشد

‌وَبِلادِ غُرْبَةٍ

سپس مرا در خانه تنها در دیار غربت دفن می‌کند

أَلا فَمَنْ زارَنی فی غُرْبَتی

آگاه باشید کسی که مرا در غربتم زیارت کند

ص: 526

1) 31. امالی صدوق: مجلس 25 ح 8 .

2) 32. عن الرضاعلیه السلام:

کَتَبَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ لَهُ أَجْرَ مِائَةِ أَلْفِ حاجٍّ وَمُعْتَمِرٍ ‌

خداوند عزّ وجلّ برای او اجر و پاداش صد هزار کسی که به حجّ و عمره رفته و صد هزار جهادکننده نویسد

وَمِائَةِ أَلْفِ مُجاهِدٍ

و او در زمره ما محشور

وَحُشِرَ فی زُمْرَتِنا ‌

و در درجات عالی

‌ وَجُعِلَ فِی الدَّرَجاتِ الْعُلی مِنَ الْجَنَّةِ رَفیقَنا».⁽¹⁾

و والای بهشت قرار داده شود در حالی‌که رفیق ما باشد».

اَلْحَمْدُ للَّهِِ الَّذی وَفَّقَنی لِزِیارَتِکَ فِی الْبُقْعَةِ الَّتی قُلْتَ فی حَقِّها:

‌سپاس خداوندی را که به من توفیق زیارت شما را مرحمت فرمود در این بارگاهی که درباره آن فرموده‌ای: ‌

وَاللَّهِ رَوْضَةٌ مِنْ رِیاضِ الْجَنَّةِ

‌«به خدا سوگند؛ باغی از باغ‌های بهشت است

مَنْ زارَنی فی تِلْکَ الْبُقْعَةِ کانَ کَمَنْ زارَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ

هر کس مرا در آن بارگاه زیارت کند مانند کسی است که رسول خدا را - که درود خدا بر او و آل او باد - زیارت کرده است

وَکَتَبَ اللَّهُ لَهُ ثَوابَ أَلْفِ حِجَّةٍ مَبْرُورَةٍ

و خداوند برایش ثواب هزار حجّ نیکو

وَأَلْفِ عُمْرَةٍ مَقْبُولَةٍ

و هزار عمره پذیرفته‌شده نویسد

وَکُنْتُ أَنَا وَابائی شُفَعآؤَهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ».⁽²⁾

و من و پدرانم شفیع‌های او در روز قیامت باشیم».

‌فَکُنْ شَفیعی بِابآئِکَ الطَّاهِرینَ وَأَوْلادِکَ الْمُنْتَجَبینَ

پس به حقّ پدران پاک و فرزندان برگزیده‌ات شفیع من باش ‌

مَوْلایَ أَنْتَ الَّذی لایَزُورُکَ إِلَّا الْخَواصُّ مِنَ الشّیعَةِ

مولای من؛ شما کسی هستید که جز شیعیان خاصّ به زیارتت نمی‌آیند

فَبِحَقِّکَ وَبِحَقِّ شیعَتِکَ أَنْ تُشَفِّعَنی

پس به حقّ خودت و به حقّ شیعیانت از من شفاعت کن

وَتَسْأَلَ اللَّهَ أَنْ یَحْشُرَنی مَعَ شیعَتِکَ فی مُسْتَقَرٍّ مِنَ الرَّحْمَةِ مَعَکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ

و از خدا بخواه که مرا با شیعیانت در قرارگاه رحمت با شما اهل بیت محشور گرداند

‌مَعَکُمْ مَعَکُمْ لا مَعَ غَیْرِکُمْ ‌

با شما باشم با شما باشم نه با غیر شما

ص: 527

1) 33. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: باب 66 ح 9. در روایت صد هزار شهید و صد هزار صدّیق هم ذکر شده است.

2) 34. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: باب 66 ح 5.

بَرِئْتُ إِلَی اللَّهِ مِنْ أَعْدآئِکُمْ

به سوی خداوند از دشمنان شما بیزاری می‌جویم

وَتَقَرَّبْتُ بِاللَّهِ إِلَیْکُمْ

و با روی‌آوردن به شما به خدا تقرّب می‌یابم

إِنّی مُؤْمِنٌ بِإِیابِکُمْ

براستی من به بازگشت شما ایمان دارم

مُنْتَظِرٌ لِأَمْرِکُمْ

‌ در انتظار امر شما هستم

مُصَدِّقٌ بِرَجْعَتِکُمْ

رجعت شما را تصدیق‌کننده‌ام

مُتَرَقِّبٌ لِدَوْلَتِکُمْ ‌

چشم به راه دولت شمایم

عارِفٌ بِعِظَمِ شَأْنِکُمْ

به بزرگی شأن و مرتبه شما آشنا

عالِمٌ بِضَلالَةِ مَنْ خالَفَکُمْ

و به گمراهی مخالفان شما دانایم

مُوالٍ لَکُمْ وَلِأَوْلِیآئِکُمْ

نسبت به شما و دوستان شما ارادت دارم

مُبْغِضٌ لِأَعْدآئِکُمْ

با دشمنان شما کینه و دشمنی دارم

عآئِذٌ لآئِذٌ بِقُبُورِکُمْ.

پناه‌آورنده و پناهنده به قبور )پاک( شما می‌باشم.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدِنِ النَّبِیِّ

خداوندا؛ درود فرست بر محمّد و آل محمّد پیامبر

وَالْوَصِیِّ وَالْبَتُولِ وَالسِّبْطَیْنِ

و وصیّ )حضرت علی‌علیه السلام( و )فاطمه( بتول و دو سبط پیامبر

وَالسَّجَّادِ وَالْباقِرِ وَالصَّادِقِ وَالْکاظِمِ وَالرِّضا وَالتَّقِیِّ وَالنَّقِیِّ وَالْعَسْکَرِیّ‌

و حضرت سجّاد و امام باقر و امام صادق و امام کاظم و امام رضا و امام تقی و امام نقی و امام عسکری‌

وَالْمَهْدِیِّ صاحِبِ الزَّمانِ

و مهدی )حضرت( صاحب الزمان

صَلَواتُکَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعینَ. ‌

درود و صلوات تو بر همه آنان باد.

أَللَّهُمّ هؤُلآءِ سادَتُنا وَقادَتُنا وَهُداتُنا وَدُعاتُنا.

خداوندا؛این بزرگواران سروران رهبران هدایتگران و دعوت‌کنندگان ما هستند

أَللَّهُمَّ وَفِّقْنا لِطاعَتِهِمْ

خداوندا؛ ما را به اطاعت ایشان موفّق بدار

وَارْزُقْنا شَفاعَتَهُمْ

و شفاعت آنان را روزی ما گردان

وَاحْشُرْنا فی زُمْرَتِهِمْ

و در زمره ایشان محشور فرما ‌

وَاجْعَلْنا مِنْ خِیارِ مَوالیهِمْ

و ما را از بهترین دوستان و ارادتمندان ایشان قرار بده

بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ

به رحمتت ای مهربانترین مهربانان

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ الْمَعْصُومینَ

و درود خداوند بر محمّد و آل پاک و پاکیزه و معصوم او باد

وَالْحَمْدُ للَّهِِ رَبِّ الْعالَمینَ.

و سپاس و ستایش سزاوار پروردگار جهانیان است

سپس اگر خواست دعاهایی را )که روایت شده( با نهادن گونه راست و چپ بر

ص: 528

زمین بخواند و گرنه به بالای سر مبارک امام‌علیه السلام رود و دو رکعت نماز زیارت بجاآورده و برای برآورده‌شدن حاجت‌های خود دعا کند.⁽¹⁾

زیارت هشتم حضرت امام رضا علیه السلام

اشاره

علّامه مجلسی‌رحمه الله گوید: این زیارت را یکی از افاضل ظاهراً از خطّ شهیدرحمه الله نقل‌کرده و از مضمون زیارت فهمیده می‌شود که از ائمّه‌علیهم السلام روایت شده به این جهت آن‌را نقل می‌کنیم: چون در برابر ضریح مقدّس ایستادی بگو:

أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ

گواهی می‌دهم که معبودی جز خداوند نیست

وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ

او یکتا است شریکی ندارد

وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ

و گواهی می‌دهم که )حضرت( محمّد بنده و فرستاده او است

اَلسَّلامُ عَلی رَسُولِ اللَّهِ

سلام بر رسول خدا

أَمینِ اللَّهِ عَلی وَحْیِهِ

امین و مورد اعتماد خداوند بر وحیش

وَعَزآئِمِ أَمْرِهِ

و تصمیمات امرش

اَلْخاتِمِ لِما سَبَقَ

آنکه پایان‌بخش بوده است برای آنچه در پیش بوده

وَالْفاتِحِ لِمَا اسْتَقْبَلَ ‌

و آغازگر بوده نسبت به آنچه پیش آمده است

وَالْمُهَیْمِنِ عَلی ذلِکَ کُلِّهِ

و مراقب و نگهبان و مسلّط بر همه آن‌ها

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و رحمت و برکات خداوندی بر او باد.

اَلسَّلامُ عَلی مَوْلانا أَمیرِ الْمُؤْمِنینَ

سلام بر مولای ما امیرمؤمنان

وَسَیِّدِ الْوَصِیّینَ

و سرور اوصیاء

وَأَبِ الْأَئِمَّةِ الْمَعْصُومینَ

و پدر امامان پاک و معصوم

‌ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و رحمت خدا و برکاتش بر او باد.

اَلسَّلامُ عَلی فاطِمَةَ الزَّهْرآءِ

سلام بر )حضرت( فاطمه زهرا

‌ سَیِّدَةِ النِّسآءِ

سرور زنان

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و رحمت خدا و برکاتش بر او باد.

اَلسَّلامُ عَلَی الْأَئِمَّةِ الْمَعْصُومینَ

سلام بر امامان پاک و معصوم

سادَةِ الْمُتَّقینَ

سروران پرهیزکاران

ص: 529

1) 35. روضة الأذکار )مخطوط(: 71 کتابٌ فی الزیارات والأدعیة )مخطوط(: 75.

وَکُبَرآءِ الصِّدّیقینَ

و بزرگان راستگویان

وَأَعْلامِ الْمُهْتَدینَ

و نشانه‌های راه‌یافتگان

‌ وَأَنْوارِ الْعارِفینَ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و روشنائی‌های اهل عرفان و رحمت خدا و برکاتش بر آن‌ها باد.

اَلسَّلامُ عَلی مَوْلانا وَسَیِّدِنا

‌سلام بر مولای ما و سرور ما

اَلْإِمامِ الْمَعْصُومِ أَبِی اباالْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضا

پیشوای معصوم و به دور از هر گونه عیب و خطا )حضرت( الحسن علیّ بن موسی الرضا

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ. ‌

و رحمت خدا و برکاتش بر او باد. ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ رَسُولِ اللَّهِ

سلام ‌بر تو ای فرزند رسول خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ نَبِیِّ اللَّهِ

سلام بر تو ای فرزند پیامبر الهی

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ خاتَمِ النَّبِیّینَ

سلام بر تو ای فرزند خاتم پیامبران

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ سَیِّدِ الْوَصِیّینَ

سلام بر تو ای فرزند سرور اوصیاء

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ أَمیرِالْمُؤْمِنینَ ‌

سلام بر تو ای فرزند امیر مؤمنان

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ إِمامِ الْمُتَّقینَ

سلام بر تو ای فرزند پیشوای‌پرهیزکاران

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ قآئِدِ الْغُرِّ الْمُحَجَّلینَ ‌

سلام بر تو ای فرزند فرمانده روسفیدان

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ فاطِمَةَ الزَّهْرآءِ

سلام بر تو ای فرزند فاطمه زهرا

سَیِّدَةِ نِسآءِ الْعالَمینَ ‌

سرور زنان جهانیان

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ خَدیجَةَ الْکُبْری اُمِّ الْمُؤْمِنینَ ‌

سلام بر تو ای فرزند خدیجه کبری مادر مؤمنان ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ أَبی عَبْدِاللَّهِ الْحُسَیْنِ الشَّهیدِ

‌ سلام بر تو ای فرزند ابا عبداللَّه الحسین شهید )کربلا(

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ زَیْنِ الْعابِدینَ

سلام بر تو ای فرزند علیّ بن الحسین زینت‌بخش عبادت‌کنندگان

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ أَبی جَعْفَرٍ مُحَمَّدٍ ‌

سلام بر تو ای فرزند ابا جعفر محمّد ‌

اَلْباقِرِ لِعُلُومِ الدّینِ

شکافنده علوم دین

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ أَبی عَبْدِاللَّهِ جَعْفَرِنِ الصَّادِقِ الْأَمینِ

سلام بر تو ای فرزند ابا عبداللَّه جعفر راستگوی امین و مورد اعتماد

ص: 530

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَی الْکاظِمِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ. ‌

سلام بر تو ای فرزند ابا الحسن موسی امام کاظم و رحمت خدا و برکات او )بر شما باد(.

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وَلِیَّ اللَّهِ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا حَبیبَ اللَّهِ

‌سلام بر تو ای ولیّ خداوند سلام بر تو ای حبیب خدا )و دوست ویژه او(

‌اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا صَفْوَةَ اللَّهِ

سلام بر تو ای برگزیده پروردگار

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عَمُودَ الدّینِ

سلام بر تو ای رکن و پایه دین

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وَصِیَّ رَسُولِ اللَّهِ

سلام بر تو ای جانشین رسول خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا حُجَّةَ اللَّهِ

سلام بر تو ای حجّت خداوند

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا خآصَّةَ اللَّهِ

سلام بر تو ای بنده خاصّ پروردگار

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا خالِصَةَ اللَّهِ

سلام بر تو ای بنده خالص خداوند

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْضِعَ سِرِّ اللَّهِ ‌

سلام بر تو ای جایگاه راز خداوند

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عَیْبَةَ عِلْمِ اللَّهِ

سلام بر تو ای صندوق علم خداوند

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وارِثَ الْأَنْبِیآءِ ‌

سلام بر تو ای ارث‌برنده )از( پیامبران

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وَصِیّ ‌الْأَوْصِیآءِ

سلام بر تو ای جانشین اوصیاء

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مِشْکاةَ الضِّیآءِ

سلام بر تو ای محلّ تابش نور

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مُنْتَهَی الْعُلْیا

سلام بر تو ای نهایت بلندی و برتری ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا صاحِبَ الشَّرَفِ الْأَثیلِ ‌

سلام بر تو ای صاحب شرف استوار

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا ذَا الْفِعْلِ الْجَمیلِ ‌

سلام بر تو ای دارنده رفتار نیکو و زیبا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا صاحِبَ الْأَصْلِ ‌الْأَصیلِ

سلام بر تو ای صاحب نژاد و نسب اصیل

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا اُسَّ الْإیمانِ ‌

سلام بر تو ای اساس ایمان

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا شَریکَ الْقُرْانِ

سلام بر تو ای شریک و همتای قرآن

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَعْدِنَ الْإیمانِ ‌

سلام بر تو ای معدن ایمان

ص: 531

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا إِمامَ الْأَبْرارِ

سلام بر تو ای پیشوای نیکوکاران

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وَصِیَّ الْمُخْتارِ

سلام بر تو ای وصیّ اختیارشده ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مُظْهِرَ الْأَسْرارِ

سلام بر تو ای آشکارکننده رازهای نهان

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا صاحِبَ الْمُعْجِزاتِ

سلام بر تو ای صاحب معجزات ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مُوضِحَ الْبَیِّناتِ

سلام بر تو ای روشن‌کننده دلائل

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الصِّراطُ الْمُسْتَقیمُ ‌

سلام بر تو ای راه راست و استوار سلام‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الدّینُ الْقَویمُ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مِصْباحَ الْهُدی

بر تو ای دین معتدل و دور از افراط و تفریط سلام بر تو ای چراغ هدایت

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَأْوَی التُّقی

سلام بر تو ای جایگاه تقوا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَجْدَ الْحِجی

سلام بر تو ای شُکوه خردورزی

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا طَوْدَ النُّهی

سلام بر تو ای کوه عقل و خرد

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الدَّاعی إِلَی‌ الْمَحَجَّةِ الْعُظْمی

سلام بر تو ای دعوت‌کننده به جادّه بزرگ ‌

وَالطَّاعِنُ إِلَی الْغایَةِ الْقُصْوی ‌

و سیر دهنده به سوی مقصد نهائی ‌

وَالسَّامی إِلَی الْمَجْدِ وَالْعُلی

و بالابرنده به مقام والا و شکوهمند

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْعالِمُ بِالتَّأْویلِ وَالذِّکْری

سلام بر تو ای دانا به علم تأویل و آنچه باعث تذکّر و یادآوری است

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا دَلیلَ الرَّشادِ

سلام بر تو ای راهنمای رشد و رستگاری

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ السَّادَةِ الْأَمْجادِ

سلام بر تو ای فرزند سروران سرافراز

‌اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یَابْنَ الْقادَةِ الزُّهَّادِ

سلام بر تو ای فرزند پیشوایان زاهد و بی‌رغبت به دنیا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا ‌مِصْباحَ الظُّلَمِ

سلام بر تو ای چراغ روشن در تاریکی‌ها

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا یَنْبُوعَ الْحِکَمِ ‌

سلام بر تو ای چشمه جوشان حکمت‌ها

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و رحمت خدا و برکات او بر تو باد.

أَشْهَدُ یا مَوْلایَ أَنَّکَ الْمُطیعُ للَّهِِ

گواهی می‌دهم ای مولای من که براستی تو مطیع و فرمانبردار خداوند

اَلْقآئِمُ بِأَمْرِ اللَّهِ

قیام‌کننده به امر خداوند

ص: 532

اَلْعامِلُ بِإِرادَتِهِ

عمل‌کننده به اراده او

اَلْفآئِزُ بِکَرامَتِهِ

رستگار به کرامت او هستید

إِصْطَفاکَ اللَّهُ لِعِلْمِهِ

تو را خدا برای علم خویش برگزید

وَاخْتارَکَ لِسِرِّهِ

‌ و برای راز پنهانی خود اختیار کرد

وَأَعَزَّکَ بِهُداهُ

و به هدایتش تو را عزّت بخشید

وَخَصَّکَ بِبُرْهانِهِ

و به برهان خویش تو را اختصاص داد

وَأَیَّدَکَ بِرُوحِهِ ‌

و با روح خود تأییدت نمود

وَرَضِیَکَ خَلیفَةً فی أَرْضِهِ

و تو را به عنوان جانشین در روی زمینش

وَداعِیاً إِلی حَقِّهِ

و دعوت‌کننده به حقّش

وَشَهیداً عَلی خَلْقِهِ

و گواه بر آفریدگانش ‌

وَناصِراً لِدینِهِ

و یاری‌کننده دینش

وَحُجَّةً عَلی بَرِیَّتِهِ

و حجّت بر بندگانش

وَتَرْجُماناً لِوَحْیِهِ

و بیان‌کننده وحیش

وَخازِناً لِعِلْمِهِ

و گردآورنده علم و دانشش

وَمُسْتَوْدَعاً لِحِکْمَتِهِ

و محلّ ودیعه‌نهادن حکمتش پسندید.

عَصَمَکَ اللَّهُ مِنَ الذُّنُوبِ

‌خدا تو را از گناهان مصون داشته

وَبَرَّأَکَ مِنَ الْعُیُوبِ

و از زشتی‌ها پاک و مبرّا گردانیده است

زُرْتُکَ یا مَوْلایَ عارِفاً بِحَقِّکَ

زیارت کردم تو را ای مولای من در حالی‌که آشنا به حقّ تو

مُسْتَبْصِراً بِشَأْنِکَ

آگاه به شأن و موقعیّت تو

مُهْتَدِیاً بِهُداکَ

هدایت‌یافته به هدایت تو

مُقْتَضِیاً لِأَثَرِکَ

پوینده اثر تو

مُتَّبِعاً لِسُنَّتِکَ

پیرو سنّت و روش تو

مُتَمَسِّکاً بِحَبْلِکَ

چنگ‌زننده به ریسمان تو

مُطیعاً لِأَمْرِکَ

فرمانبردار فرمان تو

مُوالِیاً لِوَلِیِّکَ

دوست دارنده دوست تو

مُعادِیاً لِعَدُوِّکَ

دشمنی‌کننده با دشمن توأم

عالِماً بِأَنَّ الْحَقّ لَکَ وَمَعَکَ ‌

می‌دانم که حقّ برای تو و با تو است

‌مُتَوَسِّلاً إِلَی اللَّهِ بِکَ

به وسیله تو به سوی خدا توسّل جسته‌ام

مُسْتَشْفِعاً إِلَیْهِ بِجاهِکَ

‌و به آبروی تو به درگاه او شفاعت می‌طلبم

‌ وَحَقّ عَلَیْهِ أَنْ لایُخَیِّبَ سآئِلَهُ وَالرَّاجی ما عِنْدَهُ لِزآئِرِکَ الْمُطیعِ لَکَ.

و سزاوار است بر او که سائل خود و کسی را که به آنچه نزد او است امید دارد به خاطر این‌که زائر فرمانبردار شما است محروم نگرداند.

پس دست‌ها را بلند نما و بگو:

أَللَّهُمَّ فَکَما وَفَّقْتَنی لِلْإیمانِ بِنَبِیِّکَ

خداوندا؛ پس همان‌گونه که مرا برای ایمان‌آوردن به پیامبرت

وَالتَّصْدیقِ بِکِتابِکَ

و تصدیق کردن کتابت توفیق مرحمت کردی

وَمَنَنْتَ عَلَیَّ بِطاعَتِهِ وَاتِّباعِ مِلَّتِهِ ‌

و بر من به اطاعت او و پیروی از آئین او منّت نهادی

ص: 533

وَهَدَیْتَنی إِلی مَعْرِفَتِهِ وَمَعْرِفَةِ الْأَئِمَّةِ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ

و ‌به شناخت او و شناخت امامان از ذرّیّه او هدایت نمودی

وَأَکْمَلْتَ بِمَعْرِفَتِهِمُ ‌الْإیمانَ

و با معرفت و شناخت ایشان ایمان مرا کامل ساختی

وَقَبِلْتَ بِطاعَتِهِمْ وَوِلایَتِهِمُ الْأَعْمالَ ‌

و با اطاعت و ولایت‌شان اعمال مرا مورد قبول و پذیرش قرار دادی

وَاسْتَعْبَدْتَ بِالصَّلاةِ عَلَیْهِمْ عِبادَکَ وَجَعَلْتَهُمْ مِفْتاحاً لِلدُّعآءِ وَسَبَباً لِلْإِجابَةِ

به درود فرستادن بر ایشان واداشتی و بندگانت را و آنان را سرآغاز دعا و وسیله اجابت آن قرار دادی

فَصَلِّ عَلَیْهِمْ أَجْمَعینَ

‌پس درود فرست بر همه آنان ‌

وَعَلی مَوْلانا وَسَیِّدِنا أَبِی الْحَسَنِ عَلِیّ بْنِ مُوسی

و بر مولای ما و سرور ما )حضرت( ابا الحسن علیّ بن موسی

وَاجْعَلْنی بِهِمْ عِنْدَکَ وَجیهاً فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبینَ ‌

و مرا به واسطه ایشان نزد خودت در دنیا و آخرت آبرومند و از مقرّبین )درگاهت( قرار بده

وَاجْعَلْ ذُنُوبَنا بِهِمْ مَغْفُورَةً

و قرار بده گناهان ما را به خاطر ایشان آمرزیده‌شده

وَعُیُوبَنا بِهِمْ مَسْتُورَةً

و زشتی‌های ما را به خاطر ایشان پوشیده‌شده

وَفَرآئِضَنا مَشْکُورَةً

و واجبات ما را پاداش‌داده‌شده

وَنَوافِلَنا مَبْرُورَةً

و مستحبّات ما را پذیرفته‌شده

وَقُلُوبَنا بِذِکْرِکَ مَعْمُورَةً

و دل‌های ما را به ذکر و یاد خودت آبادشده

وَأَنْفُسَنا بِطاعَتِکَ مَسْرُورَةً

و جان و روح ما را به فرمانبرداریت شادمان

وَجَوارِحَنا عَلی خِدْمَتِکَ مَقْهُورَةً

و اعضاء و جوارح ما را بر خدمت خویش رام‌شده

وَأَسْمآءَنا فی خَوآصِّکَ مَشْهُورَةً

و نام‌های ما را در میان بندگان ویژه‌ات بلندآوازه

وَأَرْزاقَنا مِنْ لَدُنْکَ مَدْرُورَةً

و روزی ما را از ناحیه خودت فراوان و سرشار

وَحَوآئِجَنا لَدَیْکَ مَیْسُورَةً

و حاجت‌های ما را برآورده‌شده

بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ

به رحمتت ای مهربان‌ترین مهربانان

پس به طرف بالاسر امام‌علیه السلام برو و بایست و بگو:

اَلسَّلامُ عَلَی الْقآئِمِ مَقامِ الْأَنْبِیآءِ

سلام بر کسی که در جایگاه انبیاء ایستاده است

‌اَلسَّلامُ عَلَی الْوارِثِ عُلُومِ الْأَوْصِیآءِ

‌سلام بر وارث علوم برگزیدگان

ص: 534

اَلسَّلامُ عَلَی خَلیفَةِ اللَّهِ وَخَلیفَةِ رَسُولِهِ

سلام بر جانشین خداوند و جانشین رسول او

اَلسَّلامُ عَلی زِمامِ الدّینِ ‌

سلام بر شیرازه دین

‌ اَلسَّلامُ عَلی نِظامِ الْمُسْلِمینَ

بر نظم‌دهنده امور مسلمانان

اَلسَّلامُ عَلی صَلاحِ الدُّنْیا

سلام بر اصلاح‌کننده امور دنیا

‌ وَعُمْدَةِ الْمُؤْمِنینَ

و رکن سلام مؤمنان

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَصْلَ الْإِسْلامِ النَّامی ‌

سلام بر تو ای اصل و اساس و ریشه اسلام بالنده و رشدکننده

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا فَرْعَهُ السَّامی

سلام بر تو ای شاخه بالارفته و سر بر فلک کشیده آن

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَنْ بِهِ تَمامُ الصَّلاةِ

سلام بر تو ای کسی که تمامیّت نماز

وَالزَّکاةِ وَالصِّیامِ وَالْحَجِّ وَالْجِهادِ ‌

و زکات و روزه و حجّ و جهاد و کامل‌بودن آن‌ها ‌

وَتَوَفُّرِ الْفَیْ‌ءِ وَالصَّدَقاتِ وَإِمْضآءِ الْحُدُودِ الْمُسَمَّیاتِ

و پس‌اندازکردن غنائم و دریافت وجوهات و امضاء و اجرای حدود معیّن‌شده

وَالْأَحْکامِ الْمُبَیَّناتِ. ‌

و احکام بیان‌شده به وسیله شما است. ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْمُحَلِّلُ حَلالَ اللَّهِ

سلام بر تو ای کسی که حلال خدا را حلال

وَالْمُحَرِّمُ حَرامَهُ ‌

و حرام خدا را حرام می‌کنید

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْمُقیمُ حُدُودَ اللَّهِ وَأَحْکامَهُ

‌ سلام بر تو ای اقامه‌کننده حدود الهی و احکام او

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الذَّآبُّ عَنْ دینِ اللَّهِ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ

سلام بر تو ای دفاع‌کننده از خدا با حکمت و پند و اندرز نیکو ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَادین الدَّاعی إِلَی اللَّهِ بِالْحُجَّةِ الْبالِغَةِ ‌

سلام بر تو ای دعوت‌کننده به سوی خداوند با حجّت رسا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَنْ فَضْلُهُ کَالشَّمْسِ الْمُضیئَةِ الطَّالِعَةِ

سلام بر تو ای کسی که فضیلت او مانند خورشید روشنی‌بخش آشکار است

اَلْمُجَلِّلَةِ بِنُورِها لِلْعالَمِ

‌که به نور خود جهان را روشن ساخته است ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْبَدْرُ الْمُنیرُ

سلام بر تو ای آنکه همچون ماه تابان شب چهارده

وَالسِّراجُ الطَّاهِرُ

و چراغ فروزان

وَالنُّورُ السَّاطِعُ

و نور درخشان

ص: 535

وَالنَّجْمُ الْهادی

و ستاره هدایتگر هستی

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عِزَّ الْمُسْلِمینَ

سلام بر تو ای مایه عزّت مسلمانان

‌ وَغَیْظَ الْمُنافِقینَ

و خشم منافقان

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا بَوارَ الْکافِرینَ

سلام بر تو ای کسی که سبب هلاکت و نابودی کافران هستی

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَبَا السَّادَةِ الْمَیامینِ

‌ سلام بر تو ای پدر سروران خجسته

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَنْ عَجَزَتْ عَنْ ذِکْرِ فَضْلِهِ الْبُلَغآءُ

سلام بر تو ای کسی که از ذکر فضیلت شما اشخاص بلیغ )که به خوبی می‌توانند مقصود خویش را با گفتارشان برسانند( عاجز و ناتوانند

وَقَصُرَتْ عَنْ إِدْراکِهِ الْفُصَحآءُ

‌و از ادراک آن سخن‌پردازان نارسا

وَتَحَیَّرَتْ فی نَعْتِ فَضْلِهِ الْخُطَبآءُ

و از توصیف فضل شما خطیبان سخن‌سرا سرگردانند

وَلَمْ تَنْتَهِ إِلَیْهِ الْحُکَمآءُ

و حکیمان به سوی آن راه نمی‌یابند ‌

«ذلِکَ فَضْلُ اللَّهِ یُؤْتیهِ مَنْ یَشآءُ وَاللَّهُ ذُوالْفَضْلِ الْعَظیمِ»⁽¹⁾

این فضل و بخشش خدا است به هر کس بخواهد عنایت می‌کند

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ وَعَلی ابآءِکَ الْأَکْرَمینَ ‌

و خداوند دارای فضل و بخشش بسیار است سلام بر تو ای مولای من و بر پدران گرامی‌ات

وَأَبْنآءِکَ الطَّاهِرینَ

و فرزندان پاکت

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ

و رحمت خدا و برکات او بر شما باد

پس ضریح را بوسیده و نماز زیارت بخوان و بگو:

یا شامِخاً فی بُعْدِهِ

ای بلندمرتبه در دوری‌اش؛

یا رَئُوفاً فی رَحْمَتِهِ

ای مهربان در رحمتش؛

یا مُحْیِیَ الْأَمْواتِ

ای زنده‌کننده مردگان؛

یا مُخْرِجَ النَّباتِ

ای بیرون‌آورنده گیاهان؛

یا ظَهْرَ اللّاجینَ

ای پشتیبان پناهندگان؛

یا جارَ الْمُسْتَجیرینَ

ای پناه‌دهنده حمایت‌طلبان؛

‌ یا أَسْمَعَ السَّامِعینَ

ای شنواترین شنوندگان؛

یا أَبْصَرَ النَّاظِرینَ

ای بیناترین بینندگان؛

یا صَریخَ الْمُسْتَصْرِخینَ

ای فریادرس دادخواهان؛

یا عِمادَ مَنْ لا عِمادَ لَهُ

ای تکیه‌گاه کسی که تکیه‌گاه ندارد؛

یا سَنَدَ مَنْ لا سَنَدَ لَهُ

ای پشتوانه کسی که پشتوانه ندارد؛

ص: 536

1) 36. سورة جمعة آیة 4.

یا ذُخْرَ مَنْ لا ذُخْرَ لَهُ

ای اندوخته کسی که اندوخته‌ای برای او نیست؛

یا حِرْزَ الضُّعَفآءِ

ای حافظ و نگهدار ناتوانان؛

یا کَنْزَ الْفُقَرآءِ

ای گنج تهیدستان؛

یا عَظیمَ الرَّجآءِ

ای امید بزرگ؛

یا ‌مُنْقِذَ الْغَرْقی

ای نجات‌دهنده غرق‌شدگان؛

یا مُحْیِیَ الْمَوْتی

ای زنده‌کننده مردگان؛

یا أَمانَ الْخآئِفینَ

ای ایمنی‌بخش بیمناکان؛

یا إِلهَ‌معبودالْعالَمینَ

ای پروردگار معبود جهانیان؛

یا صانِعَ کُلِّ مَصْنُوعٍ

ای سازنده هر ساخته‌شده؛

یا جابِرَ کُلِّ کَسیرٍ ‌

ای التیام‌بخش هر شکسته؛ ‌

یا صاحِبَ کُلِّ غَریبٍ

ای همراه هر غریب؛

یا مُونِسَ کُلِّ وَحیدٍ

ای همدم هر تنها؛

یا قَریباً غَیْرَ بَعیدٍ

ای آنکه نزدیکی و دور نیستی؛

‌ یا شاهِداً غَیْرَ غآئِبٍ

ای گواهی‌که چیزی بر او پنهان نیست؛

یا غالِباً غَیْرَ مَغْلُوبٍ

ای چیره‌ای که چیزی بر او چیره نیست؛

یا حَیُّ حینَ لا حَیَّ

ای زنده هنگامی که زنده‌ای نبوده؛ ‌

یا مُحْیِیَ الْمَوْتی

ای زنده‌کننده مردگان؛

یا حَیُّ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

ای زنده که معبودی جز تو نیست؛

بَدیعُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ ‌

پدیدآورنده آسمان‌ها و زمینی

أَنْتَ الْقآئِمُ عَلی کُلِّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ

تو حسابگر هر شخص به آنچه انجام داده و به دست آورده است هستی

أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

از تو می‌خواهم که بر محمّد و آل محمّد درود فرستی

صَلاةً تُرْضیهِمْ وَتُخْطیهِمْ)تُحْظیهِمْ(

‌درودی که آنان را خشنود گردانی و بالا بری ‌

وَتُبَلِّغُهُمْ أَقْصی رِضاکَ

‌ و به آخرین درجه رضایت خویش رسانی

وَأَنْ تَرْحَمَ ذُلّی بَیْنَ یَدَیْکَ

و رحم کنی به ذلّت و خواری من در پیشگاهت

وَتَضَرُّعی إِلَیْکَ

و ناله و زاری‌ام به درگاهت ‌

وَوَحْشَتی مِنَ النَّاسِ

و بیگانگی‌ام از مردم

وَاُنْسی بِکَ یا کَریمُ

و اُنس و همدی‌ام به تو ای بزرگوار

تَصَدَّقْ عَلَیَّ فی هذِهِ السَّاعَةِ بِرَحْمَةٍ مِنْ عِنْدِکَ تَهْدی بِها قَلْبی

در این ساعت بر من صدقه بده و مرحمت فرما به رحمتی از ناحیه خودت که به وسیله آن قلبم را هدایت نمائی

وَتَجْمَعُ بِها أَمْری

و کارم را سامان دهی

وَتَلُمُّ بِها شَعْثی

و پریشانی‌ام را برطرف نمائی

وَتُبَیِّضُ بِها وَجْهی

و صورتم را سفید گردانی

وَتُکْرِمُ بِها مَقامی

و مقامم را گرامی و ارجمند فرمائی

ص: 537

وَتَحُطُّ بِها عَنّی وِزْری

و بار گرانم را سبک سازی و از دوشم فرود آوری

وَتَغْفِرُ بِها ما مَضی مِنْ ذُنُوبی

و گناهان گذشته‌ام را بیامرزی

وَتَعْصِمُنی بِها فیما بَقِیَ مِنْ عُمْری

و در باقی‌مانده عمرم مرا )از گناه و آلودگی( مصون بداری

وَتَسْتَعْمِلُنی فی ذلِکَ کُلِّهِ بِطاعَتِکَ وَما یُرْضیکَ عَنّی

و به اطاعت خویش و آنچه باعث خشنودی تو و رضایتت از من می‌گردد واداری و مشغول سازی

وَتَخْتِمُ عَمَلی بِأَحْسَنِهِ

و کارم را به نیکوترین وجه پایان بخشی

وَتَجْعَلُ لی ثَوابَهُ الْجَنَّةَ

و ثواب و پاداش آن را بهشت قرار دهی

وَتَسْلُکُ بی سَبیلَ الصَّالِحینَ

و به راه صالحان و نیکوکاران رهنمون شوی و ببری

وَتُعینُنی عَلی صالِحِ ما أَعْطَیْتَنی

و بر آنچه مصلحت من است از آنچه مرا عطا کردی یاری رسانی

وَلاتُشْمِتْ بی حاسِداً وَلا عَدُوّاً

و مرا مورد شماتت حسودان و دشمنان قرار ندهی

وَلاتَکِلْنی إِلی نَفْسی طَرْفَةَ ‌عَیْنٍ أَبَداً

و هرگز مرا به خودم واگذار نکنی و رها نسازی چشم به هم زدنی

وَلا أَقَلَّ مِنْ ذلِکَ وَلا أَکْثَرَ

و کمتر یا بیشتر از آن

یا رَبَّ الْعالَمینَ.

ای پروردگار جهانیان.

و سعی کن در دعا کردن به آنچه می‌خواهی پس قبر را در پیش‌روی خود قرارداده و بگو

أَللَّهُمَّ إِنّی زُرْتُ هذَا الْإِمامَ مُقِرّاً بِإِمامَتِهِ ‌

خداوندا؛ من این امام را زیارت کردم در حالی‌که به امامت او اقرار و اعتراف دارم

‌ مُعْتَقِداً لِفَرْضِ طاعَتِهِ

معتقدم به وجوب اطاعتش

فَقَصَدْتُ مَشْهَدَهُ بِذُنُوبی وَعُیُوبی

پس آهنگ زیارت معتقدم به وجوب او نمودم با همه گناهانم و بدی‌هایم

وَمُوبِقاتِ اثامی

و نافرمانی‌هایم که هلاکت‌بار است

وَکَثْرَةِ سَیِّئاتی وَخَطایایَ وَما تَعْرِفُهُ مِنّی

و گناهان و خطاهای فراوانم و آنچه تو از من می‌دانی

مُسْتَجیراً بِعَفْوِکَ

در حالی‌که به عفو و بخشش تو پناهنده گشته

مُسْتَعیذاً بِحِلْمِکَ

و به حلم و بردباریت پناه آورده

لاجِئاً إِلی رُکْنِکَ

به نیروی تو تکیه کرده

عآئِذاً بِرَأْفَتِکَ

به رأفت و مهربانیت پناه آورده‌ام

مُسْتَشْفِعاً بِوَلِیِّکَ وَابْنِ أَوْلِیآئِکَ

طلب شفاعت می‌کنم از ‌ولیّ تو و فرزند اولیائت

وَصَفِیِّکَ وَابْنِ أَصْفِیآئِکَ

و برگزیده تو و فرزند برگزیدگانت

ص: 538

وَأَمینِکَ وَابْنِ اُمَنآئِکَ

و امانتدار تو و فرزند امانت‌دارانت

وَخَلیفَتِکَ وَابْنِ خُلَفآئِکَ

و جانشین تو و فرزند جانشینانت

اَلَّذینَ جَعَلْتَهُمُ الْوَسیلَةَ إِلی ‌رَحْمَتِکَ وَرِضْوانِکَ

)او از کسانی است که( آنان را وسیله ‌رحمت و خشنودیت

وَالذَّریعَةَ إِلی رَأْفَتِکَ وَغُفْرانِکَ.

و واسطه رأفت و آمرزش خویش قرار داده‌ای.

أَللَّهُمّ وَأَوْلی حاجاتی إِلَیْکَ أَنْ تَغْفِرَ لی ما سَلَفَ مِنْ ذُنُوبی عَلی کَثْرَتِها

خداوندا؛و بالاترین حاجت‌های من به درگاه تو اینست که گناهان گذشته‌ام را با زیادی آن‌ها بیامرزی

وَأَنْ تَعْصِمَنی فیما بَقِیَ مِنْ عُمْری

و در باقی‌مانده عمر مرا )از ارتکاب گناه( مصون داری و دینم را از آنچه‌

وَتُطَهِّرَ دینی مِمَّا یُدَنِّسُهُ وَیَشینُهُ وَیُزْری بِهِ

آن را آلوده و زشت می‌گرداند و لکّه‌دار می‌سازد پاک گردانی

وَتَحْمِیَهُ مِنَ الرَّیْبِ وَالشَّکِّ وَالْفَسادِ وَالشِّرْکِ

و آن را از هر گونه شکّ و تردید و فساد و شرک بازداری

وَتُثَبِّتَنی عَلی طاعَتِکَ وَطاعَةِ رَسُولِکَ ‌

و مرا بر اطاعت خود و اطاعت رسولت

وَذُرِّیَّتِهِ ‌النُّجَبآءِ السُّعَدآءِ صَلَواتُکَ عَلَیْهِمْ وَرَحْمَتُکَ وَسَلامُکَ وَبَرَکاتُکَ

و ذرّیّه بزرگوار سعادتمند او - که درود و رحمت و سلام و برکاتت بر آنان باد - ثابت بداری

وَتُحْیِیَنی ما أَحْیَیْتَنی عَلی طاعَتِهِمْ

و تا مرا زنده داشته‌ای بر اطاعت ایشان زنده بداری

وَتُمیتَنی إِذا أَمَتَّنی عَلی طاعَتِهِمْ

و هنگامی که میراندی بر ‌اطاعت‌شان بمیرانی

وَأَنْ لاتَمْحُوَ مِنْ قَلْبی مَوَدَّتَهُمْ وَمَحَبَّتَهُمْ وَبُغْضَ أَعْدآئِهِمْ وَمُرافَقَةَ أَوْلِیآئِهِمْ وَبِرَّهُمْ.

و از دلم ارادت و محبّت‌شان و کینه دشمنان‌شان و رفاقت و همراهی با دوستان‌شان و نیکی‌کردن به آنان را محو و نابود نگردانی. ‌

وَأَسْأَلُکَ یا رَبِّ أَنْ تَقْبَلَ ذلِکَ مِنّی وَتُحَبِّبَ إِلَیَّ عِبادَتَکَ

و از تو می‌خواهم پروردگارا؛ که آن را از من بپذیری و عبادتت را محبوب من و مورد علاقه من گردانی

وَتُبَغِّضَ إِلَیَّ مَعاصِیَکَ

‌و نافرمانی‌هایت را ناپسند من و مورد نفرت من گردانی

وَتَرْزُقَنی تَوْبَةً نَصُوحاً تَرْضاها

و به من روزی کنی توبه خالص و واقعی که به آن خشنود گردی

وَنِیَّةً تَحْمَدُها

و نیّت پاکی که آن را بپسندی

ص: 539

‌ وَعَمَلاً صالِحاً تَقْبَلُهُ

و عمل نیکو و شایسته‌ای که آن را بپذیری

بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ

به رحمتت ای مهربانترین مهربانان

در هنگام زیارتِ وداع با حضرت امام رضاعلیه السلام نزد ضریح رو به قبر و پشت به قبله‌بایست و بگو:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَمینَ اللَّهِ فی أَرْضِهِ

سلام بر شما ای امین خداوند در زمین او

وَحُجَّتَهُ عَلی خَلْقِهِ

و حجّت او بر آفریدگانش

وَخازِنَ عِلْمِهِ

و خزینه علم او

وَمَوْضِعَ سِرِّهِ

و جایگاه سرّ او

وَبابَ أَمْرِهِ وَنَهْیِهِ ‌

و باب امر و نهی او ‌

وَصِراطَهُ الْمُسْتَقیمَ

و راه او که راست و مستقیم است.

سَلامَ مُوَدِّعٍ وَلا سَئِمٍ وَلا قالٍ وَلا مآلٍّ ‌

سلام کسی که وداع می‌نماید در حالی‌که از زیارت خسته نشده و افسرده نگشته و ملالت ندارد

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و رحمت خدا و برکات او )بر تو باد(.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَاجْعَلْ غُدُوَّنا مَقْرُوناً بِالتَّوَکُّلِ عَلَیْکَ

و قرار بده آمدن ما را مقرون به توکّل بر تو

وَرَواحَنا عَنْکَ مَوْصُولاً بِالنَّجاحِ مِنْکَ

و بازگشت ما را از خدمتت به رستگاری به وسیله خودت

وَدُعآءَنا لَکَ مَقْرُوناً بِحُسْنِ الْإِجابَةِ

و دعای ما را برای تو مقرون به اجابتِ نیکو

وَخُضُوعَنا بَیْنَ یَدَیْکَ داعِیاً إِلی رَحْمَتِکَ

و فروتنی باطنی ما را در حضورت دعوت‌کننده رحمتت

وَاعْتِرافَنا بِذُنُوبِنا شَفیعاً إِلی عَفْوِکَ

و اعتراف ما را به گناهان‌مان راه شفاعت به سوی عفوت. ‌

وَارْزُقْنَا الْعَوْدَ إِلی زِیارَتِهِ ثُمَّ الْعَوْدَ إِلَیْهِ

و بازگشت به زیارتش را و پس از آن بازگشت دیگر را روزی ما گردان

بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ. ‌

به رحمتت ای مهربان‌ترین مهربانان.

أَللَّهُمّ لاتَجْعَلْهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنَّا لِزِیارَةِ سَیِّدِنا وَإِمامِنَا الْمَفْرُوضِ طاعَتِهِ عَلَیْنا ‌

خداوندا؛این زیارت را آخرین دیدار ما برای زیارت سرور و پیشوای‌مان که اطاعتش بر ما واجب گشته است قرار نده

وَارْزُقْنا زِیارَتَهُ أَبَداً ما أَبْقَیْتَنا

و زیارت او را به طور پیوسته و همیشگی تا مادامی که ما را باقی داشته‌ای روزی ما گردان

إِنَّکَ ذُو الْفَضْلِ الْعَظیمِ

که تو صاحب فضل و احسان فراوان

ص: 540

وَالْمَنِّ الْجَسیمِ

و نعمت بسیار هستی

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی سَیِّدِنا مُحَمَّدٍ وَالِهِ الطَّاهِرینَ.⁽¹⁾

و درود خدا بر سرور ما )حضرت( محمّد و خاندان پاک او باد

زیارت امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه در حرم شریف حضرت امام رضا علیه السلام

در پایان این بخش زیارت حضرت بقیّة اللَّه الأعظم ارواحنا فداه در حرم حضرت‌ثامن الحجج علیه آلاف التحیّة والثناء را نقل می‌کنیم:

اَلسّلامُ عَلَیْکَ یا صاحِبَ الزَّمانِ

سلام بر تو ای صاحب عصر و زمان؛

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا خَلیفَةَ الرَّحْمانِ

سلام بر تو ای جانشین خدای

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا شَریکَ الْقُرْانِ

رحمان؛ سلام بر تو ای شریک و هم‌سنگ قرآن؛ ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا قاطِعَ الْبُرْهانِ

سلام بر تو ای دارای دلیل و برهان قاطع؛

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا إِمامَ الْإِنْسِ وَالْجآنِّ ‌

سلام بر تو ای امام آدمیان و جنّیان؛

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ وَعَلی ابآئِکَ الطَّیِّبینَ

سلام بر تو و بر اجداد پاکت

وَأَجْدادِکَ الطَّاهِرینَ الْمَعْصُومینَ‌

و پدران پاکیزه‌ات که معصوم بودند؛

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.⁽²⁾

و رحمت و برکت‌های الهی نثارتان باد.

ص: 541

1) 37. تحفة الزائر )مخطوط(: 297.

2) 38. صحیفه مهدیّه: 610.

بخش بیست و هفتم

هشت دعااز دعاهای بعد از زیارت

در این بخش هشت دعا از ادعیه جامعه را که مناسب است پس از زیارت حضرت‌امام رضاعلیه السلام و سایر ائمّه‌علیهم السلام خوانده شوند ⁽¹⁾نقل می‌کنیم:

دعای اوّل )عالیة المضامین(

سیّد بن طاووس‌رحمه الله فرموده است: این دعایی است که بعد از زیارت هر یک ازائمّه‌علیهم السلام خوانده می‌شود:

أَللَّهُمَّ إِنّی زُرْتُ هذَا الْإِمامَ مُقِرّاً بِإِمامَتِهِ ‌

خداوندا؛ من این امام را زیارت کردم در حالی‌که به امامت او اقرار و اعتراف دارم ‌

مُعْتَقِداً لِفَرْضِ طاعَتِهِ

معتقدم به وجوب اطاعتش

فَقَصَدْتُ مَشْهَدَهُ بِذُنُوبی وَعُیُوبی

پس آهنگ زیارت او نمودم با همه گناهانم و بدی‌هایم

وَمُوبِقاتِ اثامی

و نافرمانی‌هایم که هلاکت بار است

‌

ص: 543

1) 39. دعاهای مخصوص حرم حضرت امام رضاعلیه السلام را پس از زیارت‌های آن حضرت نقل کردیم.

وَکَثْرَةِ سَیِّئاتی وَخَطایایَ وَما تَعْرِفُهُ مِنّی

و گناهان و خطاهای فراوانم و آنچه تو از من می‌دانی

مُسْتَجیراً بِعَفْوِکَ

در حالی‌که به عفو و بخشش تو پناهنده گشته

مُسْتَعیذاً بِحِلْمِکَ

و به حلم و بردباریت پناه آورده

راجِیاً رَحْمَتَکَ

به رحمتت امید بسته

لاجِیاً إِلی رُکْنِکَ

به نیروی تو تکیه کرده

عآئِذاً بِرَأْفَتِکَ

به رأفت و مهربانیت پناهنده‌ام

مُسْتَشْفِعاً بِوَلِیِّکَ وَابْنِ أَوْلِیآئِکَ

شفیع خود گردانیده‌ام ولیّ تو و فرزند اولیائت

وَصَفِیِّکَ وَابْنِ أَصْفِیآئِکَ

و برگزیده تو و فرزند برگزیدگانت

وَأَمینِکَ وَابْنِ اُمَنآئِکَ

و امانتدار تو و فرزند امانت‌دارانت

وَخَلیفَتِکَ وَابْنِ خُلَفآئِکَ

و جانشین تو و فرزند جانشینانت را

اَلَّذینَ جَعَلْتَهُمُ الْوَسیلَةَ إِلی رَحْمَتِکَ وَرِضْوانِکَ

)او از کسانی است که( آنان را وسیله رحمت و خشنودیت

‌ وَالذَّریعَةَ إِلی رَأْفَتِکَ وَغُفْرانِکَ.

و واسطه رأفت و آمرزش خویش قرار داده‌ای.

أَللَّهُمَّ وَأَوَّلُ حاجَتی إِلَیْکَ أَنْ تَغْفِرَ لی ما سَلَفَ مِنْ ذُنُوبی عَلی کَثْرَتِها

خداوندا؛ و اوّلین حاجت من به درگاه تو اینست که گناهان گذشته‌ام را با آن‌که زیاد است بیامرزی

‌وَأَنْ تَعْصِمَنی فیما بَقِیَ مِنْ عُمْری ‌

و در باقی‌مانده عمر مرا )از ارتکاب گناه( مصون داری

وَتُطَهِّرَ دینی مِمَّا یُدَنِّسُهُ وَیَشینُهُ وَیُزْری بِهِ ‌

و دینم را از آنچه آن را آلوده و زشت می‌گرداند و لکّه‌دار می‌سازد پاک گردانی

وَتَحْمِیَهُ ومِنَ الرَّیْبِ وَالشَّکِّ وَالْفَسادِ وَالشِّرْکِ

‌از هر گونه شکّ و تردید و فساد و شرک بازداری

وَتُثَبِّتَنی عَلی طاعَتِکَ وَطاعَةِ رَسُولِکَ

و ثابت بداری مرا بر اطاعت خود و اطاعت رسولت

وَذُرِّیَّتِهِ النُّجَبآءِ السُّعَدآءِ صَلَواتُکَ عَلَیْهِمْ وَرَحْمَتُکَ وَسَلامُکَ وَبَرَکاتُکَ ‌

و ذرّیّه بزرگوار سعادتمند او که درود و رحمت و سلام و برکاتت بر آنان باد

وَتُحْیِیَنی ما أَحْیَیْتَنی عَلی طاعَتِهِمْ

و تا مرا زنده داشته‌ای بر اطاعت ایشان زنده بداری

وَتُمیتَنی إِذا أَمَتَّنی عَلی طاعَتِهِمْ ‌

و هنگامی که میراندی بر اطاعت‌شان بمیرانی

ص: 544

وَأَنْ لا تَمْحُوَ مِنْ قَلْبی مَوَدَّتَهُمْ وَمَحَبَّتَهُمْ وَبُغْضَ أَعْدآئِهِمْ

و محو و نابود نگردانی از دلم ارادت و محبّت‌شان و کینه دشمنان‌شان

وَمُرافَقَةَ أَوْلِیآئِهِمْ وَبِرَّهُمْ.

و رفاقت و همراهی با دوستان‌شان و نیکی‌کردن به آنان را.

وَأَسْأَلُکَ یا رَبِّ أَنْ تَقْبَلَ ذلِکَ مِنّی ‌

و از تو می‌خواهم پروردگارا؛ که آن را از من بپذیری

وَتُحَبِّبَ إِلَیّ عِبادَتَکَ وَالْمُواظَبَةَ عَلَیْها

و عبادتت و مواظبت بر آن را محبوب من و مورد علاقه من گردانی

وَتُنَشِّطَنی لَها ‌

و بر انجام آن به من نشاط بخشی

وَتُبَغِّضَ إِلَیّ مَعاصِیَکَ وَمَحارِمَکَ

و نافرمانی‌ها و محرّماتت را ناپسند من و مورد نفرت من گردانی

وَتَدْفَعَنی عَنْها ‌

و مرا از آن‌ها دور نمایی

وَتُجَنِّبَنِی التَّقْصیرَ فی صَلاتی وَالْإِسْتِهانَةَ بِها

و از کوتاهی کردن در نماز و کوچک شمردن آن

وَالتَّراخِیَ عَنْها

و سستی کردن در آن مرا بازبداری ‌

وَتُوَفِّقَنی لِتَأْدِیَتِها کَما فَرَضْتَ وَأَمَرْتَ بِهِ ‌

و توفیق دهی برای انجام آن آنگونه که واجب ساخته‌ای و به آن دستور داده‌ای

عَلی سُنَّةِ رَسُولِکَ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَالِهِ وَرَحْمَتُکَ وَبَرَکاتُکَ

به روش پیامبرت - که درود تو بر او و آل او و رحمت و برکاتت باد -

خُضُوعاً وَخُشُوعاً

از نظر خضوع و خشوع.

‌ وَتَشْرَحَ صَدْری لِإیتآءِ الزَّکاةِ

و به من شرحِ صدر عطا کنی برای پرداخت زکات

وَإِعْطآءِ الصَّدَقاتِ

و دادن صدقات

وَبَذْلِ الْمَعْرُوفِ وَالْإِحْسانِ إِلی شیعَةِ الِ مُحَمَّدٍ وَمُواساتِهِمْ

و بخشش نیکی و احسان به پیروان آل محمّد و یاری آنان

‌وَلاتَتَوَفَّانی إِلّا بَعْدَ أَنْ تَرْزُقَنی حَجّ بَیْتِکَ الْحَرامِ ‌

و مرا از دنیا مبر مگر بعد از آن‌که حجّ خانه خودت ‌

وَزِیارَةَ قَبْرِ نَبِیِّکَ وَقُبُورِ الْأَئِمَّةِ عَلَیْهِمُ السَّلامُ.

و زیارت قبر پیامبرت و قبور ائمّه را - که بر آنان سلام باد - روزیم گردانی.

وَأَسْأَلُکَ یا رَبِّ تَوْبَةً نَصُوحاً تَرْضاها

و از تو می‌خواهم - ای پروردگار من؛ - توبه خالص و واقعی که به آن خشنود گردی

وَنِیَّةً تَحْمَدُها

و نیّت پاکی که آن را بپسندی

‌ وَعَمَلاً صالِحاً تَقْبَلُهُ

و عمل نیکو و شایسته‌ای که آن را بپذیری

وَأَنْ تَغْفِرَ لی وَتَرْحَمَنی إِذا تَوَفَّیْتَنی ‌

و هنگام وفاتم مرا مورد مغفرت و رحمت خویش قرار دهی

ص: 545

وَتُهَوِّنَ عَلَیّ سَکَراتِ الْمَوْتِ

و سختی‌های جان‌کندن را بر من آسان کنی

وَتَحْشُرَنی فی زُمْرَةِ مُحَمَّدٍ وَالِهِ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْهِ وَعَلَیْهِمْ ‌

و در زمره محمّد و آل او - که درود تو بر او و بر آنان باد - محشور گردانی

وَتُدْخِلَنِی الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِکَ

و به رحمت خود مرا وارد بهشت نمایی

وَتَجْعَلَ دَمْعی غَزیراً فی طاعَتِکَ

و گریه‌ام را در راه اطاعت خویش فراوان

وَعَبْرَتی جارِیَةً فیما یُقَرِّبُنی مِنْکَ

و اشک چشمانم را در آنچه باعث تقرّب من به تو می‌گردد جاری سازی

وَقَلْبی عَطُوفاً عَلی أَوْلِیآئِکَ

و قلب مرا نسبت به اولیاء و دوستانت عطوف و مایل فرمائی

وَتَصُونَنی فی هذِهِ الدُّنْیا مِنَ الْعاهاتِ وَالْافاتِ

و مرا در این دنیا از بیماری‌ها و آفت‌ها

وَالْأَمْراضِ الشَّدیدَةِ

و مرض‌های سخت

وَالْأَسْقامِ الْمُزْمِنَةِ

و دردهای زمین‌گیر کننده

وَجَمیعِ أَنْواعِ الْبَلآءِ وَالْحَوادِثِ

و هر نوع بلا و حادثه‌ای مصون بداری

وَتَصْرِفَ قَلْبی عَنِ الْحَرامِ

و قلبم را از حرام بازگردانی

وَتُبَغِّضَ إِلَیَّ مَعاصِیَکَ

و نافرمانی‌هایت را مورد تنفّر من قرار دهی

وَتُحَبِّبَ إِلَیَّ الْحَلالَ

‌و حلال را محبوب من و مورد پسندم نمایی

وَتَفْتَحَ إِلَیَّ أَبْوابَهُ

و درهایش را به رویم بگشائی

وَتُثَبِّتَ نِیَّتی وَفِعْلی عَلَیْهِ

و نیّتم را ثابت و کارم را بر آن استوار سازی

وَتَمُدَّ فی عُمْری

و عمرم را طولانی

وتُغْلِقَ أَبْوابَ الْمِحَنِ عَنّی

‌و درهای غم و غصّه را بر من ببندی و

وَلاتَسْلُبَنی ما مَنَنْتَ بِهِ عَلَیَّ

و آنچه بر من عطا کرده و بخشیده‌ای از من مگیری

وَلاتَسْتَرِدَّ شَیْئاً مِمَّا أَحْسَنْتَ بِهِ إِلَیَّ ‌

و چیزی از آنچه احسان کرده‌ای بازنستانی

وَلاتَنْزِعَ مِنِّی النِّعَمَ الَّتی أَنْعَمْتَ بِها عَلَیَّ

و نعمت‌هایی را که به من مرحمت فرموده‌ای جدا نسازی

وَتَزیدَ فیما خَوَّلْتَنی ‌

و آنچه عنایت کرده‌ای زیاد کنی

‌ وَتُضاعِفَهُ أَضْعافاً مُضاعَفَةً

و آن را مضاعف و چندین برابر گردانی

وَتَرْزُقَنی مالًا کَثیراً واسِعاً سآئِغاً هَنیئاً نامِیاً وافِیاً

و مال زیاد فراوان دلپذیر گوارا بالنده کامل ‌

وَعِزّاً باقِیاً کافِیاً وَجاهاً عَریضاً مَنیعاً وَنِعْمَةً سابِغَةً عآمَّةً

و عزّت پایدار کفایت‌کننده و آبروی بسیار بازدارنده و نعمت سرشار فراگیر روزی‌ام نمایی

ص: 546

وَتُغْنِیَنی بِذلِکَ عَنِ الْمَطالِبِ الْمُنَکَّدَةِ

و مرا به وسیله آن از درخواست‌های ناروا

وَالْمَوارِدِ الصَّعْبَةِ

و موردهای دشوار بی‌نیاز گردانی

وَتُخَلِّصَنی مِنْها مُعافاً فی دینی وَنَفْسی وَوَلَدی ‌

و از آن رهایی بخشی با عافیت در دین و جان و فرزندم

وَما أَعْطَیْتَنی وَمَنَحْتَنی

و )در( آنچه عطا کرده‌ای‌و بخشیده‌ای

وَتَحْفَظَ عَلَیَّ مالی وَجَمیعَ ما خَوَّلْتَنی ‌

و آنچه را دارم و به من داده‌ای برایم نگه داری

وَتَقْبِضَ عَنّی أَیْدِی الْجَبابِرَةِ

و دست جبّاران و زورگویان را از تعدّی کردن بر من ببندی و بازداری

وَتَرُدَّنی إِلی وَطَنی ‌

و مرا به سرزمین خویش بازگردانی ‌

وَتُبَلِّغَنی نِهایَةَ أَمَلی فی دُنْیایَ وَاخِرَتی

و به نهایت آرزویم در دنیا و آخرت برسانی

وَتَجْعَلَ عاقِبَةَ أَمْری مُحْمُودَةً حَسَنَةً سَلیمَةً

و سرانجام کارم را پسندیده و نیکو و بی‌عیب قرار دهی

وَتَجْعَلَنی رَحیبَ الصَّدْرِ واسِعَ الْحالِ حَسَنَ الْخُلْقِ

و مرا شکیبا و باحوصله و خوش‌اخلاق

بَعیداً مِنَ الْبُخْلِ وَالْمَنْعِ

و دور از بخل و خودداری

وَالنِّفاقِ وَالْکِذْبِ وَالْبُهْتِ

و نفاق و دروغ و بهتان

وَقَوْلِ الزُّورِ

و زورگویی و گفتار نادرست قرار دهی

وَتَرْسَخَ فی قَلْبی مَحَبَّةَ مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ وَشیعَتِهِمْ ‌

و در دلم محبّت محمّد و آل محمّد و شیعیان ایشان را رسوخ دهی و ریشه‌دار نمایی

‌ وَتَحْرُسَنی یا رَبِّ فی نَفْسی وَأَهْلی وَمالی وَوَلَدی وَأَهْلِ حُزانَتی وَإِخْوانی-

و محفوظ بداری ای پروردگار؛ - خودم و اهل و عیالم و مالم و فرزندم و آنان‌که سرپرستی ایشان را به عهده دارم و برادرانم‌

وَأَهْلِ مَوَدَّتی وَذُرِّیَّتی بِرَحْمَتِکَ وَجُودِکَ.

‌و دوستانم و ذرّیّه‌ام را به رحمتت و جودت. ‌

أَللَّهُمَّ هذِهِ حاجاتی عِنْدَکَ

خداوندا؛ اینها نیازهای من به درگاه تو است

وَقَدِ اسْتَکْثَرْتُها لِلُؤْمی وَشُحّی

و آن‌ها را زیاد می‌شمارم به خاطر پستی و بخل بسیارم

وَهِیَ عِنْدَکَ صَغیرَةٌ حَقیرَةٌ وَعَلَیْکَ سَهْلَةٌ یَسیرَةٌ

و در حالی‌که آن نزد تو کم و ناچیز است و انجام آن بر تو ساده و آسان است

ص: 547

فَأَسْأَلُکَ بِجاهِ مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ وَعَلَیْهِمُ السَّلامُ عِنْدَکَ

پس از تو می‌خواهم به مقام و منزلت محمّد و آل محمّد - که بر او و بر ایشان سلام و درود باد - در پیشگاهت

وَبِحَقِّهِمْ عَلَیْکَ

و به حقّ ایشان بر تو

وَبِما أَوْجَبْتَ لَهُمْ

و به آنچه برای ایشان واجب گردانیدی

وَبِسآئِرِ أَنْبِیآئِکَ وَرُسُلِکَ وَأَصْفِیآئِکَ

‌و به دیگر پیامبرانت و رسولانت و برگزیدگانت ‌

وَأَوْلِیآئِکَ الْمُخْلَصینَ مِنْ عِبادِکَ

و اولیاء بااخلاص و پاکت از میان‌بندگانت

وَبِاسْمِکَ الْأَعْظَمِ الْأَعْظَمِ لَمَّا قَضَیْتَها کُلَّها وَأَسْعَفْتَنی بِها

و به نام بزرگت به آن نام بزرگت که همه آن‌ها را برآورده سازی و مرا حاجت‌روا گردانی

وَلَمْ تُخَیِّبْ أَمَلی وَرَجآئی

و مرا از آنچه آرزو و امید دارم محروم نکنی

وَشَفِّعْ صاحِبَ هذَا الْقَبْرِ فِیَّ.

و صاحب این قبر را در مورد من شفیع من گردانی.

یا سَیِّدی یا وَلِیَّ اللَّهِ

ای سرور من؛ ای ولیّ خدا؛

یا أَمینَ اللَّهِ ‌

ای امین خدا و مورد اطمینان او؛

أَسْأَلُکَ أَنْ تَشْفَعَ لی إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فی هذِهِ الْحاجاتِ کُلِّها

از تو درخواست می‌کنم که شفاعت کنی برای من به درگاه خداوند در مورد همه این نیازها و حاجت‌هایم

بِحَقِّ ابآئِکَ الطَّاهِرینَ

به حقّ پدران پاک

‌ وَبِحَقّ‌عزّ وجلّ أَوْلادِکَ الْمُنْتَجَبینَ

و به حقّ فرزندان برگزیده‌ات

فَإِنَّ لَکَ عِنْدَ اللَّهِ تَقَدَّسَتْ أَسْمآؤُهُ

که براستی تو نزد خداوند - که نام‌هایش مقدّس است –

‌ اَلْمَنْزِلَةَ الشَّریفَةَ وَالْمَرْتَبَةَ الْجَلیلَةَ وَالْجاهَ الْعَریضَ.

مقام ارزشمند و رتبه والا و آبروی فراوان داری.

أَللَّهُمَّ لَوْ عَرَفْتُ مَنْ هُوَ أَوْجَهُ عِنْدَکَ مِنْ هذَا الْإِمامِ وَمِنْ ابآئِهِ وَأَبْنآئِهِ الطَّاهِرینَ‌

‌

خداوندا؛ اگر کسانی را می‌شناختم که نزد تو از این امام عزیز و پدران و فرزندان پاکش‌

عَلَیْهِمُ السَّلامُ وَالصَّلاةُ لَجَعَلْتُهُمْ شُفَعآئی

• که بر همه آنان سلام و درود باد - آبرومندتر باشد آنان را شفیع خود قرار می‌دادم ‌

وَقَدَّمْتُهُمْ أَمامَ حاجَتی وَطَلِباتی هذِهِ

و آنان را پیشاپیش این خواسته‌ها و نیازهایم مقدّم می‌نمودم

فَاسْمَعْ مِنّی وَاسْتَجِبْ لی ‌

پس دعایم را بشنو و برایم به اجابت برسان ‌

وَافْعَلْ بی ما أَنْتَ أَهْلُهُ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ. ‌

و آنگونه که تو شایسته آن هستی با من رفتار کن ای مهربانترین مهربانان. ‌

ص: 548

أَللَّهُمَّ وَما قَصُرَتْ عَنْهُ مَسْئَلَتی وَلَمْ تَبْلُغْهُ فِطْنَتی

خداوندا؛ و آنچه درخواست من نسبت به آن نارسا و نیرویم ناتوان و تیزهوشی و زیرکی‌ام به آن نمی‌رسد

مِنْ صالِحِ دینی وَدُنْیایَ وَاخِرَتی ‌

و صلاح دین و دنیا و آخرت من است ‌

فَامْنُنْ بِهِ عَلَیَّ

تو به آن بر من منّت گذار

وَاحْفَظْنی وَاحْرُسْنی

و مرا نگهدار و حفظ کن

وَهَبْ لی وَاغْفِرْ لی

‌و بر من ببخشای و مرا مورد آمرزش قرار بده

‌ وَمَنْ أَرادَنی بِسُوءٍ أَوْ مَکْرُوهٍ مِنْ شَیْطانٍ مَریدٍ

و هر کس به من اراده بدی یا نیّت ناروائی دارد شیطان سرکش باشد

أَوْ سُلْطانٍ عَنیدٍ أَوْ مُخالِفٍ فی دینٍ ‌

یا سلطان عنادپیشه منحرف یا مخالفت داشته باشد با من در دین

‌أَوْ مُنازِعٍ فی دُنْیا

یا کشمکش داشته باشد بر سر دنیا

أَوْ حاسِدٍ عَلَیَّ نِعْمَةً

یا حسد ورزد به نعمتی که دارم

أَوْ ظالِمٍ أَوْ باغٍ

یا ستمگر باشد یا جنایتکار

فَاقْبِضْ عَنّی یَدَهُ

دست او را نسبت به من ببند

وَاصْرِفْ عَنّی کَیْدَهُ

و مکر و حیله او را از من بازگردان

وَاشْغَلْهُ بِنَفْسِهِ

و او را به خودش مشغول ساز

وَاکْفِنی شَرَّهُ وَشَرَّ أَتْباعِهِ وَشَیاطینِهِ

‌و شرّ او و شرّ پیروان و شیاطین او را از من کفایت کن

وَأَجِرْنی مِنْ کُلِّ ما یَضُرُّنی وَیُجْحِفُ بی

و مرا از آنچه به من زیان رساند و بر من بیش از طاقتم فشار آورد در امان بدار

وَأَعْطِنی جَمیعَ الْخَیْرِ کُلِّهِ وَمِمَّا لا أَعْلَمُ.

و همه خوبی‌ها را از آنچه می‌دانم و نمی‌دانم به من عطا فرما.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛ درود فرست بر محمّد و آل محمّد

وَاغْفِرْ لی وَلِوالِدَیَّ

و بیامرز مرا و پدر و مادرم را

وَلِإِخْوانی وَأَخَواتی

و برادران و خواهرانم را

وَأَعْمامی وَعَمَّاتی

و عموها و عمّه‌هایم را

وَأَخْوالی وَخالاتی

و دائی‌ها و خاله‌هایم را

وَأَجْدادی وَجَدَّاتی

و پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌هایم را

وَأَوْلادِهِمْ وَذَراریهِمْ

و فرزندان و نسل ایشان را

وَأَزْواجی وَذُرِّیَّاتی

و همسران و فرزندانم را

وَأَقْرَبآئی وَأَصْدِقآئی

‌ و همه نزدیکانم و دوستانم را

وَجیرانی وَإِخْوانی فیکَ

و همسایگان و برادران ایمانی‌ام را

مِنْ أَهْلِ الشَّرْقِ‌وَالْغَرْبِ

از مشرق زمین باشند یا مغرب زمین

وَلِجَمیعِ أَهْلِ مَوَدَّتی مِنَ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ

و همه کسانی را که با من محبّت دارند از مردان و زنان مؤمن

ص: 549

اَلْأَحْیآءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْواتِ

زنده باشند یا مرده

وَلِجَمیعِ مَنْ عَلَّمَنی خَیْراً أَوْ تَعَلَّمَ مِنّی عِلْماً.

و همه کسانی که به من کار خوب یا مطلب سودمندی آموخته باشند یا از من علم و دانشی فراگرفته باشند.

أَللَّهُمَّ أَشْرِکْهُمْ فی صالِحِ دُعآئی ‌

خداوندا؛ شریک گردان همه آنان را در دعای شایسته من

‌ وَزِیارَتی لِمَشْهَدِ حُجَّتِکَ وَوَلِیِّکَ

و زیارت حرم )باصفای( حجّت و ولیّت

وَأَشْرِکْنی فی صالِحِ أَدْعِیَتِهِمْ ‌

و شریک نما مرا در دعاهای نیکو و شایسته آنان

‌ بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ

به رحمتت ای مهربانترین مهربانان

وَبَلِّغْ وَلِیَّکَ مِنْهُمُ السَّلامَ ‌

و از طرف همه آنان به ولیّ خویش سلام برسان

وَالسَّلامُ عَلَیْکَ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و سلام بر تو و رحمت خدا و برکات او بر تو باد.

یا سَیِّدی وَمَوْلایَ -یا فُلانَ‌بْنَ‌فُلانٍ- صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ

ای سرور من؛ و مولای من؛ - ای فلان پسر فلان - درود خدا بر تو

وَعَلی رُوحِکَ وَبَدَنِکَ

و بر روح و جسم تو

أَنْتَ وَسیلَتی إِلَی اللَّهِ

تو وسیله من به سوی خداوند

وَذَریعَتی إِلَیْهِ

و راه ارتباط من با او هستی

وَلی حَقُّ مُوالاتی وَتَأْمیلی

و من حقّ ارادتمندی و آرزومندی به حضرتت دارم

فَکُنْ شَفیعی إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

‌پس شفیع من باش به درگاه خداوند تبارک و تعالی

فِی الْوُقُوفِ عَلی قِصَّتی هذِهِ وَصَرْفی عَنْ مَوْقِفی هذا بِالنُّجْحِ وَبِما سَأَلْتُهُ کُلَّهُ

در مورد آنچه آگاهی از قصّه من و در مورد بازگشتم از این جایگاه محترم با موفقیّت و روا شدن همه خواسته‌هایم ‌

بِرَحْمَتِهِ وَقُدْرَتِهِ.

با قدرت و رحمت او.

أَللَّهُمَّ ارْزُقْنی عَقْلًا کامِلاً

خداوندا؛ به من عقل کامل

وَلُبّاً راجِحاً

و اندیشه و خرد بیشتر

وَعِزّاً باقِیاً

و عزّت پایدار

وَقَلْباً زَکِیّاً

و قلبی پاک

وَعَمَلًا کَثیراً

و عمل بسیار

وَأَدَباً بارِعاً

و ادبی برتر و شایسته‌تر روزی فرما

وَاجْعَلْ ذلِکَ کُلَّهُ لی

و همه آن‌ها را به نفع من قرار بده

وَلاتَجْعَلْهُ عَلَیَّ

و بر ضرر من قرار مده

بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.⁽¹⁾به رحمتت ای مهربان‌ترین مهربانان.

ص: 550

1) 40. مصباح الزائر: 468 بحار الأنوار: 169/102 کتابٌ فی الزیارات والأدعیة )مخطوط(: 24.

دعای دوّم

مستحبّ است این دعا بعد از زیارت امام رضاعلیه السلام و نیز سایر امامان‌علیهم السلام خوانده شود:

أَللَّهُمَّ إِنْ کانَتْ ذُنُوبی قَدْ أَخْلَقَتْ وَجْهی عِنْدَکَ ‌

خداوندا؛ اگر گناهانم مرا نزد تو بی‌آبرو ساخته

وَحَجَبَتْ دُعآئی عَنْکَ

و دعایم را از رسیدن به درگاهت مانع گشته

وَحالَتْ بَیْنی وَبَیْنَکَ ‌

و میان من و تو فاصله انداخته است

‌ فَأَسْأَلُکَ أَنْ تُقْبِلَ عَلَیّ بِوَجْهِکَ الْکَریمِ

پس از تو می‌خواهم که با چهره کریمانه‌ات بر من روی آوری

وَتَنْشُرَ عَلَیَّ رَحْمَتَکَ

و رحمتت را بر من بگسترانی

وَتُنْزِلَ عَلَیَّ بَرَکاتِکَ.

و برکاتت را بر من نازل سازی.

وَإِنْ کانَتْ قَدْ مَنَعَتْ أَنْ تَرْفَعَ لی إِلَیْکَ صَوْتاً

و اگر گناهانم مانع شده از اینکه صدایم به سوی تو بالا رود

أَوْ تَغْفِرَ لی ذَنْباً

یا گناهم را بیامرزی

أَوْ تَتَجاوَزَ عَنْ خَطیئَةٍ مُهْلِکَةٍ ‌

یا از خطا و اشتباه هلاک‌کننده گذشت کنی

‌ فَها أَنَا ذامُسْتَجیرٌ بِکَرَمِ وَجْهِکَ وَعِزِّ جَلالِکَ

پس اکنون من به کرامت و بزرگواری ذاتت و عزّت و شکوه جلالت پناهنده گشته

وَمُتَوَسِّلٌ إِلَیْکَ وَمُتَقَرِّبٌ إِلَیْکَ بِأَحَبِّ خَلْقِکَ إِلَیْکَ

و به سوی تو توسّل جسته و تقرّب می‌یابم به وسیله محبوبترین آفریدگانت

وَأَکْرَمِهِمْ عَلَیْکَ وَأَوْلاهُمْ بِکَ

و گرامی‌ترین آنان در پیشگاه تو و شایسته‌ترین آنان نسبت به تو

وَأَطْوَعِهِمْ لَکَ

و فرمانبردارترین ایشان برای تو

‌ وَأَعْظَمِهِمْ مَنْزِلَةً وَمَکاناً عِنْدَکَ

و باعظمت‌ترین آنان از جهت منزلت و موقعیّت نزد تو

مُحَمَّدٍ وَبِعِتْرَتِهِ الطَّاهِرینَ

)حضرت( محمّدصلی الله علیه وآله وسلم و به وسیله عترت پاک او

اَلْأَئِمَّةِ الْهُداةِ الْمَهْدِیّینَ

امامان هدایت‌یافته هدایتگر

اَلَّذینَ فَرَضْتَ عَلی خَلْقِکَ طاعَتَهُمْ

که اطاعت‌شان را بر همه مردمان واجب ساختی

وَأَمَرْتَ بِمَوَدَّتِهِمْ وَجَعَلْتَهُمْ‌

و به مودّت و دوستی ایشان دستور دادی

ص: 551

وُلاةَ الْأَمْرِ مِنْ بَعْدِ رَسُولِکَ

و آنان را ‌بعد از پیامبرت سرپرست امور قرارشان دادی

صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ.

که درود خدا بر او و آل او باد. ای خوارکننده هر

یا مُذِلَّ کُلّ جَبَّارٍ عَنیدٍ

ستمگر زورگوی عنادپیشه

وَیا مُعِزَّ الْمُؤْمِنینَ

و ای عزیز گرداننده مؤمنان

بَلَغَ مَجْهُودی ‌

تاب و توانم به پایان رسیده است

فَهَبْ لی نَفْسِیَ السَّاعَةَ

پس اکنون مرا ببخش

وَرَحْمَةً مِنْکَ تَمُنُّ بِها عَلَیَّ

و با رحمتی از ناحیه خودت بر من منّت گذار

یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.

ای مهربانترین مهربانان

سپس ضریح را ببوس و دو طرف گونه‌ات را بر آن بمال و بگو:

أَللَّهُمَّ إِنَّ هذا مَشْهَدٌ لایَرْجُو مَنْ فاتَتْهُ فیهِ رَحْمَتُکَ

‌خداوندا؛ این زیارتگاهی است که کسی اگر رحمت تو در آن‌جا از او فوت شود

أَنْ یَنالَها فی غَیْرِهِ

امیدی نیست که در غیر اینجا بدست آورد

وَلا أَحَدٌ أَشْقی مِنِ امْرَءٍ قَصَدَهُ مُؤَمِّلاً فَابَ عَنْهُ خآئِباً

. و کسی شقی‌تر از انسانی نیست که با آرزو و امید اینجا بیاید و محروم بازگردد.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَعُوذُ بِکَ مِنْ شَرِّ الْإِیابِ

خداوندا؛ به تو پناه می‌برم از بدی بازگشتن

وَخَیْبَةِ الْمُنْقَلَبِ

و ناامیدی هنگام بازگشت

‌ وَالْمُناقَشَةِ عِنْدَ الْحِسابِ

و مناقشه و کشمکش وقت حسابرسی

وَحاشاکَ یا رَبِّ أَنْ تُقْرِنَ طاعَةَ وَلِیِّکَ بِطاعَتِکَ

و از ساحت مقدّس تو به دور است - پروردگارا؛ - که اطاعت ولیّت را با اطاعت خویش

وَمُوالاتَهُ بِمُوالاتِکَ

و دوستی و پیروی او را با دوستی و پیروی خویش

وَمَعْصِیَتَهُ بِمَعْصِیَتِکَ

و معصیت و نافرمانی او را با معصیت و نافرمانی خویش مقرون گردانی

ثُمَّ تُؤْیِسَ زآئِرَهُ

سپس زائرش‌

وَالْمُتَحَمِّلَ مِنْ بُعْدِ الْبِلادِ إِلی قَبْرِهِ؛

و آن‌که سختی راه و دوری آن را تا کنار قبر مطهّر او تحمّل کرده مأیوس و ناامید گردانی

وَعِزَّتِکَ یا رَبِّ لایَنْعَقِدُرا عَلی ذلِکَ ضَمیری

سوگند به عزّتت - ای پروردگار؛ -که به خاطرم چنین چیزی خطور نمی‌کند؛

إِذْ کانَتِ الْقُلُوبُ إِلَیْکَ بِالْجَمیلِ تُشیرُ. ⁽¹⁾

زیرا که دل‌ها به سوی تو تنها به خوبی و نیکی اشاره دارد.

ص: 552

1) 41. مصباح الزائر: 471 بحار الأنوار: 172/102 کتابٌ فی الزیارات والأدعیة )مخطوط(: 28.

دعای سوّم

خواندن این دعا نیز پس از زیارت امام رضاعلیه السلام و سایر ائمّه‌علیهم السلام مستحبّ است:

یا وَلِیَّ اللَّهِ؛ إِنَّ بَیْنی وَبَیْنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ذُنُوباً لایَأْتی عَلَیْها إِلّا رِضاکَ

ای ولیّ خدا؛ همانا میان من و خداوند عزیزِ والا گناهانی است که جز رضایت و خشنودی شما آن‌ها را از بین نمی‌برد

‌فَبِحَقِّ مَنِ ائْتَمَنَکَ عَلی سِرِّهِ

پس به حقّ کسی که شما را امین راز خویش قرار داد

وَاسْتَرْعاکَ أَمْرَ خَلْقِهِ

و سرپرستی امور عالم و نگهبانی خلق را از شما خواست

وَقَرَنَ طاعَتَکَ بِطاعَتِهِ وَمُوالاتَکَ بِمُوالاتِهِ

حالی‌و اطاعت شما را به اطاعت خویش و پیروی شما را به پیروی خویش مقرون گردانید

تَوَلَّ صَلاحَ مَعَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

اصلاح حال مرا با خداوند تبارک و تعالی عهده‌دار باش

وَاجْعَلْ حَظّی مِنْ زِیارَتِکَ

‌ و قرار بده بهره مرا از زیارتت

تَخْلیطی بِخالِصی بازُوَّارِکَ

مخلوط کردنم زائران خالص خویش

اَلَّذینَ تَسْأَلُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فی عِتْقِ رِقابِهِمْ ‌

که از خداوند آزادی آن‌ها را درخواست می‌کنی

وَتَرْغَبُ إِلَیْهَ فی حُسْنِ ثَوابِهِمْ.

و ثواب و پاداش نیکو برای آن‌ها از درگاه او مایل و مشتاقی.

فَها أَنَا الْیَوْمَ بِقَبْرِکَ لآئِذٌ ‌

اکنون من امروز به مرقد پاکت پناه آورده

وَبِحُسْنِ دِفاعِکَ عَنّی عآئِذٌ

و به دفاع و حمایت نیکویت از من پناهنده گشته‌ام

فَتَلافِنی یا مَوْلایَ وَأَدْرِکْنی ‌

پس به داد من برس ای مولای من و مرا دریاب

وَاسْأَلِ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فی أَمْری

و از خداوند عزیز والا در مورد کار من درخواست کن

فَإِنَّ لَکَ عِنْدَ اللَّهِ مَقاماً کَریماً )وَجاهاً

‌ که براستی برای تو نزد خداوند مقامی ارجمند )و آبروی شایانی( است

عَظیماً ( صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ وَسَلَّمَ تَسْلیماً.⁽¹⁾

درود خدا و سلام او بر تو باد

ص: 553

1) 42. بحار الأنوار: 173/102.

دعای چهارم

خواندن این دعا نیز پس از زیارت حضرت امام رضاعلیه السلام و سایر ائمّه اطهارعلیهم السلام‌مناسب است:

أَللَّهُمَّ لَوْ وَجَدْتُ شَفیعاً أَقْرَبَ إِلَیْکَ مِنْ مُحَمَّدٍ وَأَهْلِ بَیْتِهِ الْأَخْیارِ اَلْأَتْقِیآءِ الْأَبْرارِ ‌

خداوندا؛ اگر واسطه و شفیعی را می‌یافتم که به حضرتت نزدیکتر از محمّد و اهل بیت

‌عَلَیْهِ وَعَلَیْهِمُ السَّلامُ ‌

پاک پرهیزکار نیکوکار او - بر او و بر آنان سلام - باشد

لَاسْتَشْفَعْتُ بِهِمْ إِلَیْکَ

او را به درگاهت شفیع قرار می‌دادم

وَهذا قَبْرُ وَلِیٍّ مِنْ أَوْلِیآئِکَ وَسَیِّدٍ مِنْ أَصْفِیآئِکَ ‌

و این قبر ولیّی از اولیائت و سروری از برگزیدگانت است

‌ وَمَنْ فَرَضْتَ عَلَی الْخَلْقِ طاعَتَهُ

و کسی است که اطاعت او را بر همه خلق واجب کرده‌ای

قَدْ جَعَلْتُهُ بَیْنَ یَدَیَّ

که در پیش‌روی خود قرار داده‌ام

‌ أَسْأَلُکَ یا رَبّ‌بِحُرْمَتِهِ عِنْدَکَ

پروردگارا؛ از تو می‌خواهم به حرمت و آبروی او نزد تو

وَبِحَقِّهِ عَلَیْکَ لَمَّا نَظَرْتَ إِلَیَّ نَظْرَةً رَحیمَةً مِنْ نَظَراتِکَ ‌

و به حقّ او بر تو نگاهی از روی رحمت و مهربانی به من کنی

تَلُمُّ بِها شَعْثی وَتَصْلُحُ بِها حالی فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ

که با آن نگاه پریشانی و نابسامانی مرا برطرف کنی و حالم را در دنیا و آخرت اصلاح نمایی

فَإِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ.

که تو بر هر چیزی توانایی.

أَللَّهُمَّ إِنَّ ذُنُوبی لَمَّا فاتَتِ الْعَدَدَ

خداوندا؛ همانا گناهانم وقتی که از عدد گذشت

وَجازَتِ الْأَمَدَ

و از اندازه تجاوز کرد ‌

عَلِمْتُ أَنَّ شَفاعَةَ کُلِّ شافِعٍ دُونَ أَوْلِیآئِکَ تَقْصُرُ عَنْها

دانستم که شفاعت هر شفیعی غیر از اولیائت کارساز نیست

فَوَصَلْتُ الْمَسیرَ فی بَلَدی قاصِداً وَلِیَّکَ بِالْبُشْری

پس این مسیر را پیمودم و با شادمانی آهنگ ولیّ تو را نمودم

ص: 554

وَمُتَعَلِّقاً مِنْهُ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقی ‌

و از طریق او به دست‌آویز محکم و مورد اطمینان آویختم

وَها أَنَا یا مَوْلایَ قَدِ اسْتَشْفَعْتُ بِهِ إِلَیْکَ

و اکنون این منم - ای مولای من؛ -که به وسیله او به درگاه تو شفاعت جسته‌ام

وَأَقْسَمْتُ بِهِ عَلَیْکَ

و به او تو را سوگند داده‌ام

فَارْحَمْ غُرْبَتی

پس به غربت و تنهائی من رحم کن

وَاقْبَلْ تَوْبَتی.

و توبه‌ام را بپذیر.

أَللَّهُمَّ إِنّی لا اُعَوِّلُ عَلی صالِحَةٍ سَلَفَتْ مِنّی

خداوندا؛همانا من بر عمل صالح و شایسته‌ای که در گذشته انجام داده‌ام تکیه نمی‌کنم

‌ وَلا أَثِقُ بِحَسَنَةٍ تَقُومُ بِالْحُجَّةِ عَنّی

و به کار نیکویی که از طرف من حجّتی بپا دارد اطمینان ندارم

وَلَوْ أَنّی قَدَّمْتُ حَسَناتِ جَمیعِ خَلْقِکَ

‌ و اگر خوبی‌های همه آفریدگانت را پیش فرستم

‌ ثُمّ خالَفْتُ طاعَةَ أَوْلِیآئِکَ

سپس با فرمان اولیائت مخالفت کنم

لَکانَتْ تِلْکَ الْحَسَناتُ مُزْعِجَةً لی عَنْ جِوارِکَ ‌

و از اطاعتشان سرپیچی نمایم هر آینه این خوبی‌ها مرا از جوارت دور می‌گرداند

غَیْرَ حآئِلَةٍ بَیْنی وَبَیْنَ نارِکَ ‌

و میان من و آتش خشم تو فاصله نمی‌اندازد ‌

فَلِذلِکَ عَلِمْتُ أَنَّ أَفْضَلَ طاعَتِکَ طاعَةُ أَوْلِیآئِکَ. ‌

پس به خاطر این دانستم که بهترین اطاعت‌ها همان اطاعت اولیاء تو است.

‌ أَللَّهُمَّ ارْحَمْ تَوَجُّهی بِمَنْ تَوَجَّهْتُ بِهِ إِلَیْکَ

خداوندا؛ رحم کن روی‌آوردنم را به خاطر کسی که به وسیله او به تو روی آورده‌ام

فَلَقَدْ عَلِمْتَ أَنّی غَیْرُ واجِدٍ أَعْظَمُ مِقْداراً مِنْهُمْ ‌

و به تحقیق می‌دانی که من پیدا نکردم کسی را که ارزشی بیشتر از آنان داشته باشد

‌ لِمَکانِهِمْ مِنْکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.

به خاطر منزلتی که ایشان نزد تو دارند ای مهربانترین مهربانان.

أَللَّهُمَّ إِنَّکَ بِالْإِنْعامِ مَوْصُوفٌ ‌

خداوندا؛ همانا تو به نیکی کردن و احسان توصیف شده‌ای

‌ وَوَلِیُّکَ بِالشَّفاعَةِ لِمَنْ أَتاهُ مَعْرُوفٌ

و ولیّت به شفاعت‌نمودن نسبت به آنکه به درگاهش آید شناخته شده است

فَإِذا شَفَعَ فِیَّ مُتَفَضِّلًا ‌

پس هنگامی‌که در مورد من به فضل و کرم خویش شفاعت کند ‌

کانَ وَجْهُکَ عَلَیَّ مُقْبِلًا

تو با چهره رحمت با من روبرو می‌شوی

وَإِذا کانَ وَجْهُکَ عَلَیَّ مُقْبِلًا أَصَبْتُ مِنَ الْجَنَّةِ مَنْزِلًا.

و هنگامی که با چهره رحمتت با من روبرو گشتی به درجه و رتبه‌ای از بهشت دست می‌یابم.

أَللَّهُمَّ فَکَما أَتَوَسَّلُ بِهِ إِلَیْکَ

خداوندا؛ پس همان‌گونه که به وسیله او به تو توسّل می‌جویم

أَنْ تَمُنَّ عَلَیَّ بِالرِّضا وَالنِّعَمِ ‌

که بر من به خشنودی و نعمت‌ها منّت گذاری؛

ص: 555

أَللَّهُمّ أَرْضِهِ عَنَّا

خداوندا؛او را از ما راضی گردان

وَلاتُسْخِطْهُ عَلَیْنا

و بر ما خشمگین مساز

وَاهْدِنْا بِهِ وَلاتُضِلَّنا فیهِ

و ما را به وسیله او هدایت کن و در مورد او گمراه مفرما

وَاجْعَلْنا فیهِ عَلَی السَّبیلِ الَّذی تَخْتارُهُ ‌

و ما را در مورد او بر همان راهی که او را اختیار فرموده‌ای قرار بده

‌ وَأَضِفْ طاعَتی إِلی خالِصِ نِیَّتی فی تَحِیَّتی

و اطاعتم را به نیّت خالصم در تحیّت و ارادتم بیفزا

یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.

ای مهربان‌ترین مهربانان. ‌

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی خِیارِ خَلْقِکَ مُحَمَّدٍ وَالِهِ

خداوندا؛ بر بهترین آفریدگانت محمّد و آل او درود فرست؛

کَمَا انْتَجَبْتَهُمْ عَلَی الْعالَمینَ ‌

همان‌گونه که ایشان را بر همه جهانیان برگزیدی

‌ وَاخْتَرْتَهُمْ عَلی عِلْمٍ مِنَ الْأَوَّلینَ.

و از روی علم و آگاهی آنان را از میان پیشینیان اختیار نمودی.

أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی حُجَّتِکَ ‌

خداوندا؛ و درود فرست بر حجّتت

‌ وَصَفْوَتِکَ مِنْ بَرِیَّتِکَ

و برگزیده‌ات از میان مخلوقاتت

اَلتَّالی لِنَبِیِّکَ

آنکه در پی پیامبرت )و جانشین او(

اَلْمُقیمِ لِأَمْرِکَ عَلِیِّ بْنِ أَبی طالِبٍ ‌

بپادارنده امر تو بوده )یعنی حضرت( علیّ بن ابی طالب ‌

وَصَلّ عَلی فاطِمَةَ الزَّهْرآءِ سَیِّدَةِ نِسآءِ الْعالَمینَ

‌ و درود فرست بر )حضرت( فاطمه زهرا سرور زنان جهانیان ‌

وَصَلِّ عَلَی الْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ شَنَفَیْ عَرْشِکَ

و درود فرست بر امام حسن و امام حسین دو گوشواره عرشت

وَدَلیلَیْ خَلْقِکَ عَلَیْکَ

و دو دلیل و راهنمای خلقت بر تو

وَدُعاتِهِمْ إِلَیْکَ.

و دعوت‌کننده آنان به سوی تو.

أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی عَلِیٍّ وَمُحَمَّدٍ وَجَعْفَرٍ وَمُوسی وَعَلِیٍّ وَمُحَمَّدٍ وَعَلِیٍّ وَالْحَسَنِ وَالْخَلَفِ الصَّالِحِ الْباقی

خداوندا؛ و درود فرست بر امام سجّاد و امام باقر و امام صادق و امام کاظم و امام رضا و امام جواد و امام هادی و امام عسکری و جانشین شایسته باقی‌مانده؛

مَصابیحِ الظَّلامِ

آن چراغ‌های فروزنده در تاریکی‌ها

وَحُجَجِکَ عَلی جَمیعِ الْأَنامِ

و حجّت‌هایت بر همه مردمان

خَزَنَةِ الْعِلْمِ أَنْ یَعْدِمَ ‌

خازنان علم و دانش از معدوم شدن آن

‌ وَحُماةِ الدّینِ أَنْ یَسْقُمَ

و حامیان دین از بیمار شدن آن؛

صَلاةً یَکُونُ الْجَزآءُ عَلَیْها أَتَمَّ رِضْوانِکَ ‌

درودی که پاداش تو بر آن کاملترین رضایت و خشنودیت ‌

ص: 556

وَنَوامِیَ بَرَکاتِکَ

و برکات بالنده‌ات

وَکَرآئِمَ إِحْسانِکَ.

‌و احسان کریمانه‌ات باشد. ‌

أَللَّهُمَّ الْعَنْ أَعْدآءَهُمْ

خداوندا؛ دشمنان ایشان را از طایفه جنّ و انس همگی را لعنت کن

مِنَ الْجِنّ وَالْإِنْسِ أَجْمَعینَ

و عذاب دردناکت را بر ایشان دو چندان گردان

وَضاعِفْ عَلَیْهِمُ الْعَذابَ الْأَلیمِ ‌

و سلام

وَالسَّلامُ عَلَیْکَ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.⁽¹⁾

و رحمت خدا و برکات او بر تو باد.

دعای پنجم

یا ذَا الْقُدْرَةِ الْجامِعَةِ

)خداوندا؛( ای دارای قدرت کامل و دربرگیرنده؛

وَالرَّحْمَةِ الْواسِعَةِ

و رحمت گسترده

وَالْمِنَنِ الْمُتَتابِعَةِ

و نعمت‌های پیاپی

وَالْالآءِ الْمُتَواتِرَةِ

و الطاف پیوسته

وَالْأَیادِی الْجَمیلَةِ )الْجَلیلَةِ( ‌

و احسان‌های نیکو )بزرگ(

‌ وَالْمَواهِبِ الْجَزیلَةِ

و بخشش‌های فراوان

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدِنِ الصَّادِقینَ

‌ درود فرست بر محمّد و آل محمّد که اهل صدق و راستی‌اند

وَأَعْطِنی سُؤْلی

و خواسته‌ام را عطا کن

وَاجْمَعْ شَمْلی وَلُمَّ شَعَثی

و پریشان‌خاطری و نابسامانی مرا برطرف کن

وَزَکِّ عَمَلی

و عملم را پاکیزه گردان

وَلاتُزِلَّ قَدَمی

و پایم را ملغزان

وَلاتَکِلْنی إِلی نَفْسی طَرْفَةَ عَیْنٍ أَبَداً

و چشم به هم زدنی مرا هرگز به خویش وامگذار

وَلاتُخَیِّبْ طَمَعی

و طمع مرا ناکام مگردان

وَلاتُبْدِ عَوْرَتی

و بی‌زشتی مرا آشکار مساز

وَلاتَهْتِکْ سِتْری

و پرده پوشش مرا کنار مزن

وَلاتُوحِشْنی وَلاتُؤْیِسْنی

و مرا دچار وحشت مگردان و مأیوس مفرما

‌ وَکُنْ رَئُوفاً رَحیماً

و نسبت به من رئوف و مهربان باش

وَاهْدِنی وَزَکِّنی وَطَهِّرْنی

و هدایت کن مرا و پاک و پاکیزه‌ام نما

وَصَفِّنی وَاصْطَفِنی

و مرا باصفا گردان و برگزین

ص: 557

1) 43. کتابٌ فی الزیارات والأدعیة )مخطوط(: 36.

وَخَلِّصْنی وَاسْتَخْلِصْنی وَاصْنَعْنی وَاصْطَنَعْنی وَقَرِّبْنی إِلَیْکَ

و مرا خالص فرما و )از بدی‌ها( رهائی‌ام بخش و مرا نیکو ساز و تربیت کن و به درگاه خویش نزدیک گردان

وَلاتُباعِدْنی عَنْکَ

و از خود دور مکن

وَالْطُفْ بی

و به من لطف کن

وَلاتُخْفِنی )وَلاتُخَیِّبْنی(

و مرا پوشیده و کنار مکن )و ناامیدم مساز (

وَأَکْرِمْنی وَلاتُهِنّی

و گرامی‌ام بدار و پستم مکن

وَما أَسْأَلُکَ فَلاتَحْرِمْنی ‌

و آنچه از تو درخواست نمودم مرا از آن محروم مفرما

‌ وَما لا أَسْأَلُکَ فَاجْمَعْهُ لی

‌ و آنچه نخواستم برایم فراهم فرما

بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.

به رحمتت ای مهربانترین مهربانان.

‌ وَأَسْأَلُکَ بِحُرْمَةِ وَجْهِکَ الْکَریمِ

و از تو می‌خواهم به حرمت ذات بزرگوارت

وَبِحُرْمَةِ نَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَالِهِ

و به حرمت پیامبرت )حضرت( محمّد که درود تو بر او و آل او باد

‌ وَبِحُرْمَةِ أَهْلِ بَیْتِ رَسُولِکَ أَمیرِ الْمُؤْمِنینَ عَلِیٍّ وَالْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ‌

و به حرمت اهل بیت پیامبرت امیر مؤمنان )حضرت( علی و امام حسن و امام حسین

وَعَلِیٍّ وَمُحَمَّدٍ وَجَعْفَرٍ وَمُوسی وَعَلِیٍّ وَمُحَمَّدٍ وَعَلِیٍّ وَالْحَسَنِ‌

و امام سجّاد و امام باقر و امام صادق و امام کاظم و امام رضا و امام جواد و امام هادی و امام عسکری

‌وَالْخَلَفِ الْباقی صَلَواتُکَ وَبَرَکاتُکَ عَلَیْهِمْ

‌و آن جانشین باقی‌مانده‌ات - درود و برکات تو بر آنان - که بر همه آنان درود فرستی

أَنْ تُصَلِّیَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعینَ

و در فرج قیام‌کننده ایشان به امرت شتاب نمایی

وَتُعَجِّلَ فَرَجَ قآئِمِهِمْ بِأَمْرِکَ

و او را یاری کنی و دینت را به وسیله او پیروز گردانی

وَتَنْصُرَهُ وَتَنْتَصِرَ بِهِ لِدینِکَ

و مرا در گروهی که به وسیله او رهایی می‌یابند

وَتَجْعَلَنی فی جُمْلَةِ النَّاجینَ بِهِ وَالْمُخْلِصینَ فی طاعَتِهِ. ‌

و در راه اطاعتش اخلاص دارند قرار دهی.

‌ وَأَسْأَلُکَ بِحَقِّهِمْ لَمَّا اسْتَجَبْتَ لی دَعْوَتی

و از تو می‌خواهم به حقّ ایشان که دعایم را مستجاب کنی

وَقَضَیْتَ حاجَتی

‌ و حاجتم را برآورده سازی

وَأَعْطَیْتَنی سُؤْلی

و خواسته‌ام را عطا کنی

وَکَفَیْتَنی ما أَهَمَّنی مِنْ أَمْرِ دُنْیایَ وَاخِرَتی ‌

و آنچه از امر دنیا و آخرتم مرا اندوهگین ساخته کفایت نمایی

ص: 558

‌ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ

ای مهربانترین مهربانان.

یا نُورُ یا بُرْهانُ

ای روشن؛ ای آشکار؛

یا مُنیرُ یا مُبینُ

ای روشنی‌بخش؛ ای آشکارکننده؛

‌ یا رَبِّ إِکْفِنی شَرَّ الشُّرُورِ وَافاتِ الدُّهُورِ

پروردگار؛ بدی بدی‌ها و آفت‌های روزگار را نسبت به من کفایت کن

وَأَسْأَلُکَ النَّجاةَ یَوْمَ یُنْفَخُ فِی الصُّورِ.⁽¹⁾ای و از تو می‌خواهم که مرا نجات دهی و رهایی بخشی روزی که در صور دمیده می‌شود.

دعای ششم

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ ‌

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَلاتَدَعْ لی فی هذَا الْمَکانِ الْمُکَرَّمِ

و در این جایگاه ارزشمند و محترم

وَالْمَشْهَدِ الْمُعَظَّمِ ذَنْباً إِلّا غَفَرْتَهُ

و حرم باعظمت وامگذار برای من گناهی را مگر آنکه آن را بیامرزی

وَلا هَمّاً إِلّا فَرَّجْتَهُ

و نه اندوهی را مگر آنکه آن را گشایش دهی

وَلا کَرْباً إِلّا کَشَفْتَهُ

و نه گرفتاری را مگر آنکه آن را برطرف سازی

وَلا غَمّاً إِلّا أَذْهَبْتَهُ

و نه غمی را مگر آنکه آن را دور نمایی

وَلا حُزْناً إِلّا سَلَبْتَهُ

و نه غصّه‌ای را مگر آنکه آن را از بین ببری

وَلا دَیْناً إِلّا قَضَیْتَهُ

و نه قرضی را مگر آنکه آن را ادا کنی

وَلا عَدُوّاً إِلّا کَفَیْتَهُ )قَصَّمْتَهُ(

و نه دشمنی را مگر آنکه آن را کفایت کنی )درهم شکنی او را(

وَلا مَریضاً إِلّا شَفَیْتَهُ وَعافَیْتَهُ

و نه مریضی را مگر آنکه آن را شفا دهی و عافیت بخشی

وَلا عارِیاً إِلّا کَسَوْتَهُ

و نه برهنه‌ای را مگر آنکه آن را بپوشانی

وَلا عَیْباً إِلّا سَتَرْتَهُ

و نه عیبی را مگر آنکه آن را پنهان داری

وَلا رِزْقاً إِلّا بَسَطْتَهُ

و نه روزی و رزقی را مگر آنکه آن را گسترش دهی

وَلا خَوْفاً إِلّا أَمَنْتَهُ

و نه بیم و ترسی را مگر آنکه آن را ایمن بخشی

وَلا شَمْلًا إِلّا جَمَعْتَهُ

و نه نابسامانی را مگر آنکه آن را سامان دهی

وَلا غآئِباً إِلّا حَفِظْتَهُ وَأَدَّیْتَهُ

و نه غایبی را مگر آنکه آن را حفظ کنی و بازگردانی

وَلا دَعْوَةً إِلّا أَجَبْتَها

و نه دعایی را مگر آنکه آن را به اجابت برسانی

وَلا مَسْأَلَةً إِلّا أَعْطَیْتَها

و نه درخواستی را مگر آنکه آن را عطا کنی

وَلا أَمانَةً إِلّا أَدَّیْتَها

و نه امانتی را مگر آنکه آن را بازگردانی

وَلا فِتْنَةً إِلّا صَرَّفْتَها

و نه فتنه‌ای را مگر آنکه آن را دور نمایی

ص: 559

1) 44. کتابٌ فی الزیارات والأدعیة )مخطوط(: 32.

وَلا حاجَةً مِنْ حَوآئِجِ الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ لَکَ فیها رِضًی وَ لی فیها صَلاحٌ إِلّا قَضَیْتَها

و نه حاجتی از حاجت‌های دنیا و آخرت را - که در آن رضا و خشنودی تو و صلاح من باشد

یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.⁽¹⁾

• مگر آنکه آن را برآورده کنی ای مهربانترین مهربانان.

دعای هفتم

از کتب مزار نقل شده که در قسمت بالای سر )حرم‌های ائمّه معصومین‌علیهم السلام( بگو:

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ یا ذَا الْجُودِ الْأَبَدِیِّ

خداوندا؛ از تو درخواست می‌کنم ای صاحب جود و بخشش همیشگی و پیوسته

وَالْبَقآءِ السَّرْمَدِیِّ

و ماندگاری پایدار

اَلْمَنْعُوتِ بِصِفاتِ الْجَلالِ فی أَزَلِ الْازالِ وَأَبَدِ الْابادِ

)ای( آنکه متّصف به صفات جلال بوده‌ای و هستی در گذشته‌های بی‌ابتدا و در آینده‌های بی‌انتها

یا مَنْ لاتَحْویهِ الْأَقْطارُ

ای آنکه‌کرانه‌ها و اطراف او را دربرنمی‌گیرد

وَلایَمُرُّ عَلَیْهِ اللَّیْلُ وَالنَّهارُ ‌

و شب و روز بر او نمی‌گذرد

یا حاضِراً لَیْسَ بِمَوْجُودٍ

ای آنکه در عین حضور وجود محسوس ندارد

یا غآئِباً لَیْسَ بِمَفْقُودٍ

ای آنکه با غائب‌بودنش ناپیدا نیست

یا مَنْ لَیْسَ بِذَکَرٍ وَلا اُنْثی

ای آنکه نه مذکّر است و نه مؤنّث

‌ وَلا قَوْلٍ وَلا مَعْنًی

و نه لفظ است و نه معنا

وَیا مَنْ عَبَّرَتْ عَنْهُ الْعُقُولُ بِغَیْرِ مَعْرِفَةِ الْمَعْنی

و ای آنکه اندیشه‌ها و خردها از او تعبیر کرده و یاد نموده‌اند بدون معرفت معنا و شناخت حقیقت او

یا مَنْ لَمْ یَسْبِقْ کَوْنُهُ أَوَّلاً عَلی کَوْنِهِ اخِراً

ای کسی که اوّل بودنش بر آخر بودنش ‌

وَلا کَوْنِهِ باطِناً عَلی کَوْنِهِ ظاهِراً

و باطن‌بودنش بر ظاهر بودنش پیشی نگرفته است

وَجَعَلَ الْعُقُولَ فی بَیْدآءِ کِبْرِیآئِهِ والِهَةً حَیاری

و خردها را در صحرای کبریائی‌اش حیران و سرگردان ساخته است

ص: 560

1) 45. کتابٌ فی الزیارات والأدعیة )مخطوط(: 33.

1. کتابٌ فی الزیارات والأدعیة )مخطوط(: 33.

یا مَنْ لَیْسَ بِقَریبٍ فَیُناجی

ای کسی‌که نزدیک محسوسی نیست که با او نجوا شود

وَلا بَعیدٍ فَیُنادی

و آنگونه دور نیست که با بانگ و فریاد او را بخوانند

‌ یا اَللَّهُ یا أَعْدَلَ الْأَعْدَلینَ

ای خدا ای عادلترین عادل‌ها

یا مَنْ تَقَدَّسَ عَنْ أَفْعالِ الْمَخْلُوقینَ ‌

ای کسی که منزّه است از کارهای آفریدگان

‌ وَیا باعِثَ الْأَنْبِیآءِ الْمَعْصُومینَ أَصْلًا وَفَرْعاً وَخَلْقاً وَخُلْقاً ‌

و ای برانگیزنده پیامبرانی که معصومند از نظر ریشه شاخه خلقت و خوی

لِتَنْقادَ إِلَی اتِّباعِهِمْ عُقُولُ الْمَأْمُورینَ

تا عقل‌ها و خردهای دستورداده شدگان به پیروی ایشان رام گردد و فروتنی نماید

یا مُسْتَخْلِفَ الْأَئِمَّةِ الطَّاهِرینَ

ای آنکه ائمّه طاهرین را خلیفه و جانشین خود ساخت ‌

کَما جَرَتْ سُنَّةٌ فِی الْاُمَمِ الْماضینَ

همانطور که سنّت الهی در امّت‌های پیشین چنین جریان داشته

یا مَنْ عِلْمُهُ لایَحْتاجُ إِلی مَقالٍ

ای کسی که علم او احتیاج به مقاله و کتاب

وَقَصْدُهُ لایَحْتاجُ إِلی سُؤالٍ

و قصد او نیاز به سئوال ندارد

یا فاعِلًا بِغَیْرِ مُباشَرَةٍ

ای انجام‌دهنده بدون مباشرت ‌

وَعالِماً بِغَیْرِ مُعاشَرَةٍ

معاشرت و رفت و آمد داشتن

یا مَنْ تَقَدَّسَ عَنْ قَبْلٍ وَبَعْدٍ

ای کسی که از قبل و بعد منزّه است

لِأَنَّهُ لا قَبْلَ وَلا بَعْدَ

زیرا که برای او نه قبل و نه بعدی است

‌ یا مَنْ یَسْبِقُ فِعْلُهُ عَلَی الْمَعْقُولاتِ

ای کسی که کار او بر معقولات پیشی گرفته

لِأَنَّهُ فاعِلٌ بِغَیْرِ مِثالٍ وَلا أَدَواتٍ

زیرا او انجام‌دهنده‌ای است که برای کارش الگو و ابزاری نیاز ندارد

یا فَرْداً لَمْ تُؤْنِسْهُ الْمَخْلُوقاتُ

‌ای تنهایی که مخلوقات مایه اُنس و آرامش او نیستند

‌ یا واحِداً لَمْ تُوحِشْهُ الْعَدَماتُ

ای یگانه‌ای که نیستی‌ها او را به وحشت نیندازند

یا مُفْنِیاً لِلْمَوْجُودِ لا لِلسَّأَمِ ‌

ای نابودکننده موجود نه به خاطر خستگی

‌ وَمُوجِداً لِلْمَعْدُومِ لِإِظْهارِ الْجُودِ وَالْکَرَمِ

و هستی‌بخش به معدوم برای آشکار ساختن جود و کرم

وَلایَنْتَظِرُ حُضُورَ الْأَزْمِنَةِ الْمُسْتَقْبَلاتِ

و )ای کسی که( حضور زمان‌های آینده را انتظار نمی‌کشد

یا مَنْ جَلَّ وُجُودُهُ الْأَزَلِیُّ عَنْ حُلُولِ الْأَرَضینَ وَالسَّماواتِ

ای کسی که وجود همیشگی و بی‌ابتدای او والاتر است از اینکه در زمین‌ها و آسمان‌ها جای گیرد

ص: 561

وَعَزَّتْ عِزَّتُهُ عَنِ السُّکُونِ وَالْحَرَکاتِ

و عزّت و اقتدار او عزیزتر از سکون و حرکات است

یا مَنْ لاتُحاذیهِ الْأَجْرامُ

ای کسی که جثّه‌ها و اجسام با او برابر و مقابل نمی‌گردد

وَلایَتَرَدَّدُ فِی النَّقْضِ وَالْإِبْرامِ

و در حال تردّد و بی‌ثباتی درست‌شدن و محکم‌شدن نمی‌باشد

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ ‌

بر )حضرت( محمّد درود فرست

‌ اَلَّذی عَقَدْتَ بِهِ الْغَمامَ ظُلَلاً

که به خاطر او ابرها را سایه افکندی

وَجَعَلْتَهُ رَحْمَةً وَتَوَسُّلًا

و او را رحمت و وسیله و واسطه قرار دادی ‌

خَیْرِ الْبَرِیَّةِ شابّاً وَکَهْلًا

)او( بهترین مردم از جوان و پیر

أَظْهَرِ الْمُظْهِرینَ شیمَةً

آشکارکننده‌ترین آنان از حیث خُلق و خوی

وَأَجْوَدِ الْمُسْتَمْطِرینَ إِحْساناً

و بخشنده‌ترین بارنده نیکی و احسان

وَأَعْظَمِ الْخَلْقِ جُرْثُومَةً

و باعظمت‌ترین افراد از جهت اصل و بُن و ریشه است

اَلَّذی أَوْضَحْتَ بِهِ الدَّلالاتِ ‌

که به وسیله او دلالت‌ها را واضح ساختی

وَأَتَمْتَ بِهِ الرِّسالاتِ

و به وسیله او رسالت‌ها را کامل گردانیدی

وَصَلِّ عَلَی الْمَعْصُومینَ مِنْ عِتْرَتِهِ

‌و درود فرست بر معصومین از عترت او ‌

وَالطَّیِّبینَ مِنْ اُسْرَتِهِ

و پاکان از خاندانش

وَشَرِّفْ لَدَیْکَ مَنازِلَهُمْ

و منزلت آنان را نزد خودت والا

وَعَظِّمْ عِنْدَکَ مَراتِبَهُمْ

و مقام و رتبه ایشان را عظیم گردان.

وَاجْعَلْ فِی الرَّفیقِ الْأَعْلی مَجالِسَهُمْ ‌

و محلّ جلوس آنان را در بالاترین جایگاه بهشت قرار بده

وَارْفَعْ إِلی دَرَجَةِ رَسُولِکَ دَرَجاتِهِمْ

و درجات‌شان را تا درجه رسولت بالا ببر

وَتَمِّمْ بِلِقآئِهِمْ سُرُورَهُ

و سرور و شادمانی او را به دیدار ایشان کامل گردان

وَکَما أَنْجَزْتَ بِإِمامَتِهِمْ وَعْدَهُ

و همانگونه که با امامت ایشان وعده او را محقّق ساختی

فَأَقْرِرْ بِرُؤْیَتِهِمْ عَیْنَهُ

به دیدار ایشان چشم او را روشن کن

وَعَجِّلْ لَنا فَرَجَهُمْ

و برای ما در فرج آنان شتاب کن

وَافْعَلْ بِنا ما أَنْتَ أَهْلُهُ

و با ما چنان کن که تو شایسته آن هستی

یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.

ای مهربانترین مهربانان.

إِلهی کَمْ مِنْ بَلآءٍ صَرَّفْتَهُ عَنّی ‌

خدای من؛ چه بسیار بلائی که از من دور کردی

وَکَمْ مِنْ نِعْمَةٍ أَقْرَرْتَ بِها عَیْنی.

و چه بسیار نعمتی که با آن چشم مرا روشن ساختی.

إِلهی أَنْتَ الَّذی أَجَبْتَنی فِی الْإِضْطِرارِ

خدای من؛ تو کسی هستی که در بیچارگی مرا اجابت نمودی

ص: 562

وَلَبَّیْتَ دَعْوَتی عِنْدَ الْعِثارِ

و در لغزش‌های هلاکت‌بار دعوتم را لبّیک گفتی

فَما وَجَدْتُکَ بَخیلاً حینَ طَلَبْتُکَ

پس تو را در هنگام خواسته‌ام بخیل نیافتم

وَلا مُنْقَبِضاً حینَ أَرَدْتُکَ

و چون تو را اراده کردم کناره نگرفتی

بَلْ وَجَدْتُکَ لِدُعآئی سامِعاً

‌بلکه به دعایم تو را شنوا ‌

وَلِصَوْتی راحِماً

و به صدایم رحم‌کننده یافتم

فَلا عَدِمْتُ کَریمَ الْعِنایاتِ ‌

از عنایات کریمانه‌ات محروم نگشتم

‌ وَلا خَلَوْتُ مِنْ نِعَمِکَ السَّابِغاتِ.

و از نعمت‌های فراوانت بی‌بهره نماندم.

أَللَّهُمَّ إِنّی اُقِرُّ بِمُحَمَّدٍ وَأَوْصِیآئِهِ أَئِمَّةً وَحُجَجاً

خداوندا؛ من به )حضرت( محمّدصلی الله علیه وآله وسلم و اوصیا و جانشینان او که پیشوایان و حجّت‌ها

وَأَدِلّاءَ وَسُرُجاً

و راهنمایان و چراغان هدایتند اقرار دارم

فَادْعُنی یَوْمَ حَشْری بِإِمامَتِهِمْ

‌پس مرا در روز محشر به امامت ایشان بخوان که تو فرموده‌ای:

فَإِنَّکَ قُلْتَ «یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ اُناسٍ بِإِمامِهِمْ»⁽¹⁾

«روزی که هر مردمی را با امام‌شان می‌خوانیم»

فَهؤُلآءِ أَئِمَّتی

پس این بزرگواران امامان من هستند

فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ.

مرا در دنیا و آخرت با ایشان قرار بده.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

‌خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست؛ ‌

اُولِی الْأَمْرِ الَّذینَ أَمَرْتَ بِطاعَتِهِمْ

‌ صاحبان امری که ما را به اطاعت ایشان دستور دادی ‌

وَاُولِی الْأَرْحامِ الَّذینَ أَمَرْتَ بِصِلَتِهِمْ

‌ و خویشاوندانی که به پیوند با ایشان امر فرمودی

وَأَهْلِ الذِّکْرِ الَّذینَ أَمَرْتَ بِمَسْأَلَتِهِمْ

و اهل ذکری که به سئوال از آنان سفارش نمودی

وَذَوِی الْقُرْبَی الَّذینَ أَمَرْتَ بِمَوَدَّتِهِمْ

و ذوی القربی یعنی نزدیکان پیامبر که مودّت و اظهار محبّت به ایشان را از همگان خواسته‌ای

وَالْمَوالِیَ الَّذینَ أَمَرْتَ بِمُوالاتِهِمْ وَمَعْرِفَةِ حَقِّهِمْ

و سرورانی که به ارادت ورزیدن به آنان و شناخت حقّشان را مطالبه کرده‌ای

‌وَأَهْلِ الْبَیْتِ الَّذینَ أَذْهَبْتَ عَنْهُمُ الرِّجْسَ

و اهل بیتی که پلیدی و ناپاکی و هر گونه آلودگی را از ساحت ایشان دور ساختی

وَطَهَّرْتَهُمْ تَطْهیراً.

و آنان را از هر جهت پاک و پاکیزه قرار دادی.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَشْهَدُ بِحَقایِقِ الْإیمانِ

‌خداوندا؛ براستی من به حقیقت ایمان

ص: 563

1) 46. سوره إسراء آیه 71.

وَصِدْقِ الْیَقینِ أَنَّهُمْ خُلَفاؤُکَ فی أَرْضِکَ

و راستیِ یقین شهادت می‌دهم که ایشان جانشینان تو در روی زمینت

وَحُجَجُکَ عَلی عِبادِکَ

و حجّت‌های تو بر بندگانت

وَالْوَسآئِلُ إِلَیْکَ

و وسیله‌های روی آوردن به درگاه تو

وَأَبْوابُ رَحْمَتِکَ

و درهای رحمت تو هستند

فَصَلِّ عَلَیْهِمْ أَجْمَعینَ

پس بر همه ایشان درود فرست

وَاجْعَلْ حَظّی مِنْ دُعآئِکَ إِجابَتَهُ

و بهره مرا از دعایت اجابت آن را قرار بده

وَلاتَجْعَلْ حَظّی مِنْهُ تِلاوَتَهُ.

و تنها خواندن آن را قرار نده.

أَللَّهُمَّ اجْعَلْ مَقامی هذا مَقامَ إِجابَةٍ وَاسْتِعْطافٍ ‌

خداوندا؛ این جایگاه مرا جایگاه اجابت و درخواست لطف و مهربانی قرار بده ‌

وَلاتَجْعَلْهُ مَقامَ إِهانَةٍ وَاسْتِخْفافٍ

و جایگاه تحقیر و سبک‌شمردن قرار مده

فَقَدْ عَرَفْناکَ یا رَبِّ مُعْطِیاً قَبْلَ السُّؤالِ

پس به تحقیق تو را شناخته‌ام ای پروردگار من؛ که پیش از درخواست عطاکننده‌ای

فَکَیْفَ لانَرْجُوکَ عِنْدَ الضَّراعَةِ وَالْإِبْتِهالِ

پس چگونه هنگام ناتوانی و زاری کردن به تو امیدوار نباشم؟

لاسِیُّما وَقَدْ وَعَدْتَنا بِالْإِجابَةِ حینَ أَمَرْتَنا بِالدُّعآءِ

مخصوصاً که تو ما را به اجابت وعده فرمودی هنگامی که به دعا دستور دادی

وَضَمِنْتَ لَنا بُلُوغَ الرَّجآءِ ‌

و ضامن گشتی که ما را به امیدمان برسانی

وَأَنْتَ أَوْفَی الضَّامِنینَ وَأَرْحَمُ الرَّاحِمینَ. ‌

و تو وفاکننده‌ترین ضامن و مهربانترین مهربانان هستی. ‌

وَأَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ الَّذِی اسْتَقَرَّ لَهُ کُلُّ شَیْ‌ءٍ قَرارَهُ

و از تو درخواست می‌کنم به آن نام مقدّست که هر چیزی با آن قرار و آرامش یافته

وَعِزِّکَ الَّذی خَضَعَ لَهُ کُلُّ شَیْ‌ءٍ

و به عزّت و اقتدارت که هر چیزی برای آن فروتنی کرده؛ ‌

إِلّا أَذِنْتَ لِصَوْتی أَنْ یَعْرُجَ إِلَیْکَ

به صدای عاجزانه من اجازه دهی که به درگاه تو بالا رود

وَلِدُعآئی أَنْ یَدْخُلَ عَلَیْکَ

‌و به دعایم که بر تو وارد گردد

وَأَنْ تَقُضَّ بَصَرَکَ عَنْ خَطیئَتی کَما أَمَرْتَ الْمُؤْمِنینَ ‌

و اینکه از خطای من چشم‌پوشی کنی همان‌طور که به مؤمنان چنین دستور داده‌ای؛

‌ لِأَنَّکَ أَوْلی بِهِ مِنَ الْمَأْمُورینَ.

زیرا تو به آن از همه دستورداده‌شدگان سزاوارتری.

إِلهی إِنْ أَخْلَقَتْ وَجْهی کَثْرَةُ ذُنُوبی

‌خداوندا؛ اگر فراوانی گناهانم مرا بی‌آبرو ساخته

ص: 564

وَأَسْقَطَتْ مَنْزِلَتی کَثْرَةُ عُیُوبی وَمَنَعَتْنی مِنْکَ إِحْساناً ‌

و زیادی عیب‌هایم مرا از منزلت خود ساقط کرده و از احسان تو مانع گشته

وَزادَتْنی عَلَیْکَ هَواناً ‌

و بر خواری من افزوده

‌ فَإِنّی أَتَوَسَّلُ إِلَیْکَ بِأَکْرَمِ خَلْقِکَ عَلَیْکَ مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

پس براستی من به گرامی‌ترین آفریدگانت نزد تو )یعنی( محمّد و آل محمّد به پیشگاهت توسّل می‌جویم

إِلّا أَنْ عَفَوْتَ عَنّی یا مَوْلایَ.

که از من درگذری و مرا عفو کنی ای مولای من.

واوَیْلاهُ عَصَیْتُ مَنْ هُوَ أَشْفَقُ مِنَ الْاُمَّهاتِ وَالْابآءِ

‌ وای بر من؛ نافرمانی کردم کسی را که او به من از مادران و پدران مهربانتر است ‌

واوَیْلاهُ کُلَّما تُبْتُ عَرَضَتْ لی خَطَیئَةٌ اُخْری

وای بر من؛ هرگاه توبه کردم خطای دیگری بر من غلبه یافت

واوَیْلاهُ وُقُوفی ذَلیلاً فِی الْمَلَإِ

‌وای بر من از ایستادن ذلیلانه‌ام در حضور مردم

واوَیْلاهُ إِنْ قالَ رَبّی «خُذُوهُ»⁽¹⁾

وای بر من؛ اگر پروردگارم بگوید: «او را بگیرید»

فَیا لَهُ مِنْ مَأْخُوذٍ لایُقْبَلُ فیهِ الْفِدآءُ ‌

آنگاه چه کسی است برای گرفته‌شده‌ای که در مورد او هیچگونه عوض قبول نمی‌شود

وَلاتَنْفَعُهُ والرَّشی

رشوه‌دادن به او سود نمی‌بخشد؟

واوَیْلاهُ تَرَکْتَنی خَطیئَتی کَالطَّیْرِ لَیْسَ لَهُ وَکْرٌ وَلا مَأْوی

وای بر من؛ خطاهایم مرا رها کرده‌اند مانند پرنده‌ای که برایش لانه و مأوائی نیست

واوَیْلاهُ یُبْلی جِسْمی وَخَطیئَتی جَدیدَةٌ لَیْسَ تُبْلی.

وای بر من؛ جسم من فرسوده می‌شود ولی خطای من تازه‌ای است که کهنه نمی‌گردد

.أَللَّهُمَّ إِنَّ ذُنُوبی لَمَّا فاتَتِ الْعَدَدَ

خداوندا؛ همانا گناهان من چون از عدد فزونتر گشت

وَجازَتِ الْأَمَدَ

‌و از اندازه گذشت

‌ عَلِمْتُ أَنّ شَفاعَةَ کُلِّ شافِعٍ تَقْصُرُ عَنْها حالَةَ إِعْراضِکَ ‌

دانستم که شفاعت هر شفاعت‌کننده نارسا است و کوتاهی می‌کند از آن حالت روی‌گردانی تو

‌ لِأَنَّکَ إِذا أَرَدْتَ تَعْذیبَ الْمُعَذِّبینَ أَخْلَیْتَ ذِکْرَهُمْ مِنْ قُلُوبِ الشَّافِعینَ

‌ زیرا تو هرگاه بخواهی اهل عذاب را عذاب کنی یاد آنان را از دل‌های شفاعت‌کنندگان بیرون می‌بری

‌ وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِکَ

و هیچ توان و نیروئی جز به وسیله تو نیست

وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِکَ

و هیچ توان و نیروئی جز به وسیله تو نیست

ص: 565

1) 47. سوره دخان آیه 47 و سوره الحاقّة آیه 30.

وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظیمِ.

و هیچ توان و نیروئی جز به وسیله خداوند بلندمرتبه بزرگ نیست.

فَأَسْأَلُکَ بِحَقِّ وَجْهِکَ الْکَریمِ ‌

پس از تو می‌خواهم به حقّ ذات بزرگوارت ‌

وَأَوْجُهِ مُحَمَّدٍ وَأَهْلِ بَیْتِهِ الْمُشْرِقاتِ لَدَیْکَ

و چهره‌های تابناک )حضرت( محمّد و اهل بیتش

وَمَقامِهِمِ الْعَظیمِ ‌

و مقام عظیم ایشان نزد تو

‌ وَأَسْأَلُکَ بِحَقِّ أَسْمآئِکَ وَصِفاتِکَ وَوَحْدانِیَّتِکَ الَّتی ضَلَّتْ عَنْهَا الْارآءُ

و از تو می‌خواهم به حقّ نام‌هایت و صفاتت و یکتائیت که آراء و افکار از آن گمراه شوند )و در آن راه نبرند(

وَتاهَتْ فیهَا الْعُقُولُ ‌

و عقل‌ها و اندیشه‌ها در آن سرگردان شوند -

إِنْ کانَ ذلِکَ فی مَعْلُومِکَ مِنّی إِلّا عَفَوْتَ عَنّی

اگر این مطلب در دانسته‌های تو است نسبت به من - که از من بگذری و عفو کنی

وَحَوَّلْتَ شَقایَتی إِلَی السَّعادَةِ

و شقاوت مرا به سعادت دگرگون سازی ‌

فَإِنَّکَ تَمْحُو ما تَشآءُ وَتُثْبِتُ

همانا تو آنچه بخواهی نابود می‌کنی و )آنچه را بخواهی( ثابت و استوار می‌گردانی

وَعِنْدَکَ اُمُّ الْکِتابِ.

و نزد تو اصل کتابِ هستی و لوح محفوظ است.

إِلهی عَصَیْتُکَ فی بَعْضِ الْأَوْقاتِ

خدای من؛ تو را در بعضی اوقات نافرمانی کردم

وَامَنْتُ بِکَ فی کُلِّ الْأَوْقاتِ

و در همه اوقات به تو ایمان آوردم

فَکَیْفَ یَغْلِبُ بَعْضُ عُمْری مُذْنِباً کُلَّ عُمْری مُؤْمِناً.

پس چگونه بعضی از عمرم که آلوده به گناه است می‌تواند بر همه عمرم که مؤمن بوده‌ام غلبه کند و چیره گردد؟

إِلهی وَعِزَّتِکَ لَوْ کانَ لی صَبْراً عَلی عَذابِکَ

خدای من؛ به عزّت و اقتدارت سوگند؛ اگر شکیبائی بر عذاب تو داشتم

أَوْ جَلَداً عَلَی احْتِمالِ عِقابِکَ

یا بر تحمّل کیفرت توانا بودم

لَما سَأَلْتُکَ الْعَفْوَ عَنّی

‌هرگز طلب نمی‌کردم که از من بگذری و عفو کنی

‌ وَلَصَبَرْتُ عَلَی انْتِقامِکَ مِنّی

و برای انتقام تو از من صبر می‌کردم

سَخَطاً عَلی نَفْسی کَیْفَ عَصَتْکَ

به خاطر خشم و ناراحتی بر نفس خود که چگونه تو را نافرمانی کرد؟ ‌

وَمَقْتاً لَها کَیْفَ أَقْبَلْتَ عَلَیْها وَأَدْبَرَتْ مُعْرِضَةً عَنْکَ.

و نفرت نسبت به آن که چگونه تو بر او روی آوردی و او از تو روی گردانید؟

إِلهی کَیْفَ ایَسُ مِنْ رَحْمَتِکَ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمینَ ‌

خدای من؛ چگونه از رحمت تو مأیوس گردم در حالی‌که تو از همه مهربانان مهربانتر هستی؟ ‌

وَکَیْفَ أَرْجِعُ بِالْخَیْبَةِ عَنْکَ وَأَنْتَ أَکْرَمُ الْأَکْرَمینَ

‌و چگونه ناامید از درگاهت بازگردم در حالی‌که تو از همه بزرگواران بزرگوارتری؟

ص: 566

‌أَبَیْتَ إِلّا إِعْفآءً

نمی‌پسندی مگر عفو کردن را

وَلِسآئِلِکَ إِلّا إِعْطآءً.

و برای سائلت مگر عطا نمودن را.

إِلهی أَمَرْتَ بِالْعَفْوِ وَأَنْتَ أَوْلی مَنْ فَعَلَهُ وَنَدَبْتَ إِلَی الصَّفْحِ‌

خدای من؛ به عفو کردن دستور دادی و خود سزاوارتر به انجام آن هستی و به چشم‌پوشی نمودن )همگان را( فراخواندی

وَأَنْتَ أَوْلی مَنْ عَجَّلَهُ وَمِنْکَ بَدْؤُهُ وَعَوْدُهُ وَأَنْتَ الَّذی یُصْلِحُ‌

و تو به عمل کردن به آن شایسته‌تری و آغاز آن و بازگشت آن از تو است و تو کسی هستی که

‌الْفاسِدینَ وَیَرُدُّ الشَّارِدینَ فَکَیْفَ تُعْرِضُ عَنِ الْمُقْبِلینَ إِلَیْکَ

تباه‌گشتگان را اصلاح می‌کنی و رانده‌شدگان را و آن‌ها را که رمیده‌اند بازمی‌گردانی پس چگونه از کسانی که به تو روی آوردند روی گردانی؟

وَلَهُمْ شُهُودٌ مِنْکَ عَلَیْکَ سُبْحانَکَ وَحَنانَیْکَ یا رَبَّ الْعالَمینَ.

در حالی‌که برای ایشان گواهانی از تو بر تو است تو پاک و منزّه )و بخشاینده( و بسیار مهربانی ای پروردگار جهانیان.

أَللَّهُمَّ إِنَّکَ قُلْتَ «وَأَمَّا السَّآئِلَ فَلاتَنْهَرْ»⁽¹⁾

وَأَنَا السَّآئِلُ لَکَ وَالْخآئِفُ مِنْکَ ‌

خداوندا؛ همانا تو فرموده‌ای: «و سائل را از خود مران» و من سائل تو و بیمناک از توأم

فَلاتَنْهَرْ لی رَبّی

پس دست رد بر سینه‌ام مزن پروردگار من؛

فَما أَوْلاکَ بِحُسْنِ النَّظَرِ لی

چه‌قدر تو شایسته‌ای به نیکو نظر کردن بر من

وَبِعِتْقی إِذا مَلَکْتَ رِقّی

‌و به آزاد کردن من چون مرا مالک گشتی

وَبِالْعَفْوِ عَنّی إِذا قَدَرْتَ عَلَی الْإِنْتِقامِ مِنّی.

و به عفو و گذشت از من هنگامی که بر انتقام‌گرفتن از من قدرت یافتی

رَبِّ فَمَنْ ذَا الَّذی یُسْتَعاذُ بِهِ غَیْرُکَ

پروردگار من؛ چه کسی غیر تو است که به او پناهنده

أَوْ یُتَضَرَّعُ إِلَیْهِ سِواکَ

یا به درگاه او ناله و زاری شود

أَوْ یُخْضَعُ لَهُ إِلّا أَنْتَ

یا برایش خضوع و فروتنی شود جز تو؟

یا ذَا الْحَوْلِ الشَّدیدِ الَّذی لایُطاقُ

ای دارای قدرت و توانائی شدیدی که کسی را طاقت آن نباشد؛

وَالْقُوَّةِ الْعَظیمَةِ الَّتی لایَقُومُ لَها شَیْ‌ءٌ رَبِّ ارْحَمْ هذِهِ النَّفْسَ الْجَزُوعَ ‌

و نیروی عظیمی که چیزی در برابر آن ایستادگی و مقاومت ندارد. پروردگارا؛ رحم کن بر این نفس ناشکیبا

‌وَهذَا الْبَدَنَ الْقَلُوعَ اَلَّذی لایَسْتَطیعُ صَوْتَ رَعْدِکَ

و این بدن نااستوار که قدرت شنیدن صدای رعدت را ندارد

ص: 567

1) 48. سوره الضُحی آیه 10.

فَکَیْفَ یَسْتَطیعُ صَوْتَ )سَوْطِ( غَضَبِکَ

پس چگونه توانائی شنیدن صدای )تازیانه( غضبت را خواهد داشت؟ ‌

وَلایَقْوی عَلی حَرِّ شَمْسِکَ

او که بر حرارت و تابش خورشیدت استقامت ندارد

فَکَیْفَ یَصْبِرُ عَلی حَرِّ نارِکَ

پس چگونه می‌خواهد بر حرارت آتش دوزخ صبر کند؟

فَوَعِزَّتِکَ لَأُلِحَّنَّ عَلَیْکَ

قسم به عزّتت که بر تو اصرار می‌کنم‌

وَلَأَقْرَعَنَّ الْبابَ أَبَدَ الدَّهْرِ وَإِنْ طَرَدْتَنی مِنْ بَیْنِ یَدَیْکَ

و همواره درِ رحمتت را می‌کوبم گرچه مرا از پیشگاهت برانی

وَلَأَدْعُوَنَّکَ وَإِنْ حَرَمْتَنی

و پیوسته تو را می‌خوانم گرچه مرا محروم سازی؛

إِذْ کانَ بَدْءی مِنْکَ وَعَوْدی إِلَیْکَ.

زیرا که آغاز من از تو و بازگشتم به سوی تو است.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ ‌

خداوندا؛ بر محمّد و آل او درود فرست

‌ وَاجْعَلِ الْمَوْتَ خَیْرَ غآئِبٍ یَنْتَظِرُهُ رُوحی

و مرگ را بهترین پنهان‌شده‌ای قرار بده که روح من انتظار او را می‌کشد

وَالْقَبْرَ خَیْرَ بَیْتٍ أَسْکَنْتَهُ جَسَدی ‌

و قبر را بهترین خانه‌ای که جسدم را در آن ساکن می‌گردانی

وَأَسْأَلُکَ أَنْ تُلِقَّنی تُلَقِّنَنی( حُجَّتی

و از تو می‌خواهم که)را به من تلقین کنی

وَأَنْ تُرِیَنی ما تَقَرُّ بِهِ عَیْنی

و به من نشان دهی آنچه باعث چشم‌روشنی من شود

‌ وَأَسْأَلُکَ أَنْ‌حجّتم تَجْعَلَ مَلَکَ الْمَوْتِ الَّذی تُرْسِلُهُ إِلَیَّ شَفیقاً عَلَیَّ

و از تو درخواست می‌کنم که فرشته مرگ را چون به سوی من می‌فرستی او را مهربان و دلسوز به حال من ‌

مُتَعَطِّفاً عَلی ضَعْفی

رحم‌کننده به ناتوانی من قرار دهی

إِذا اُرْسِلَ إِلَیَّ

هنگامی که فرستاده شود به سوی من

رَبِّ وَإِذا لَمْ یَکُنْ لی ذاکِرٌ مِنْ أَهْلِ لی الدُّنْیا ‌

پروردگارا؛ و هنگامی که کسی از اهل دنیا مرا یاد نکند ‌

فَکُنْ أَنْتَ الذَّاکِرَ وَالْمُونِسَ لِوَحْشَتی

‌پس تو یادکننده من و اُنس‌گیرنده و همدم برای وحشتم

وَالصَّافِحَ عَنْ جُرْمی

و چشم‌پوشنده از جرم و گناهم

وَالْمُنَوِّرَ لِقَبْری

و روشن‌کننده قبرم باش

یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ. ‌

ای مهربانترین مهربانان. ‌

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِأَقْرَبِ صِفاتِکَ إِلَی الْکَرَمِ

‌ خداوندا؛ همانا من از تو می‌خواهم به نزدیک‌ترین صفاتت به کرم و بزرگواری

ص: 568

فَإِنَّکَ أَمَرْتَ الْمُوسِرَ أَنْ لایَبْخَلَ عَلَی الْمُعْسِرِ

که تو به ثروتمند دستور دادی بر تهیدست بخل نورزد

وَأَنْتَ أَقْدَرُ الْمُوسِرینَ

و خودت سرمایه‌دارترین ثروتمند هستی

وَأَکْرَمُ الْأَکْرَمینَ

‌و از همه کریمان کریمتر

فَلاتَمْنَعْنی ‌بِجَلالِ الْمَلَکُوتِ

پس به جلال و شُکوه ملکوت ما را از لطف خویش بازمدار

تَدارَکْنی یا مَوْلایَ قَبْلَ ما أَمُوتُ ‌

)و( پیش از آنکه مرگم فرا رسد مرا دریاب ای مولای من

فَإِنَّکَ کَرِهْتَ لِلْمُضیفِ أَنْ یَمْنَعَ ضَیْفَهُ الْقِرآءَ مَعَ قُدْرَتِهِ عَلَیْهِ ‌

همانا تو برای میزبان نمی‌پسندی که از مهمان خود پذیرایی نکند در صورتی که توانائی آن را داشته باشد

‌ وَإِنْ لَمْ یَهْلِکِ الضَّیْفُ بِمَنْعِهِ

گرچه مهمان با پذیرایی نکردن او هلاک نگردد

وَالْمُضیفُ یَنْقُصُهُ الْبَذْلُ

و میزبان با بذل کردن کمبود برایش حاصل نشود

وَأَنَا ضَیْفُکَ

و من مهمان تو هستم‌

وَمالی غِنًی عَنْ قِرآئِکَ

و هرگز از پذیرائی تو بی‌نیاز نیستم

وَمَتی مَنَعْتَنی بِتُّ طاوِیاً فی حِماکَ وَوَصَلْتُ إِلَی الْهَلاکِ

و زمانی‌که مرا بازداشتی و در معرض هلاکت قرار گرفتم باز در پوشش حمایت تو ماندم

یا مَنْ لایَنْقُصُهُ الْإِحْسانُ

ای کسی که احسان و نیکی )چیزی( از او نمی‌کاهد ‌

وَلایَزیدُهُ والْحِرْمانُ

‌محروم ساختن )بندگان چیزی( به او نمی‌افزاید

یا مَطْلُوباً فی کُلِّ مَکانٍ.

ای آنکه در هر مکان او را بجویند.

إِلهی لَیْسَ تَشْبَهُ مَسْأَلَتی مَسْأَلَةَ السَّآئِلینَ

خدای من؛ درخواست کردن من مانند درخواست کردن گدایان نیست

لِأَنَّ السَّآئِلَ إِذا مُنِعَ امْتَنَعَ وَرَجَعَ

‌ زیرا گدا هنگامی که چیزی به او ندهند خودداری می‌کند و بازمی‌گردد ‌

وَأَنَا أَسْأَلُکَ وَاُلِحُّ عَلَیْکَ

ولی من از تو درخواست می‌کنم و رهایت نمی‌کنم و اصرار می‌ورزم

لِثِقَتی بِکَرَمِکَ وَجُودِکَ وَحَیآئِکَ عَنْ رَدِّ سآئِلٍ مُسْتَعْطٍ لِمَعْرُوفِکَ

به خاطر اینکه اطمینان دارم به بزرگواری و بخشش تو و شرم و حیای تو از راندن گدائی که خواهان عطا و نیکی تو است؛

‌یَلْتَمِسُ صَدَقَتَکَ

صدقه از پیشگاهت می‌طلبد

وَیُنیخُ بِفِنآئِکَ ‌

و به آستانت رحل اقامت افکنده

وَیَطْرُقُ بابَکَ

و در )رحمتت( را می‌کوبد

وَعِزَّتِکَ وَجَلالِکَ لَوْ طَبَّقَتْ ذُنُوبی بَیْنَ الْأَرْضِ وَالسَّمآءِ

به عزّت و جلالت سوگند؛ اگر گناهانم بین زمین و آسمان را پر کند

وَخَرَقَتِ النُّجُومَ

و ستارگان را درنوردد

وَبَلَغَتْ أَسْفَلَ الثَّری ‌

و به پایین‌ترین نقطه زمین برسد

ص: 569

وَجاوَزَتِ الْأَرَضینَ السَّابِعَةَ السُّفْلی

و از طبقات هفتگانه زمین بگذرد

وَأَوْفَتْ عَلَی الرَّمْلِ وَالْحَصی ‌

و از ریگ‌ها و ماسه‌ها افزون گردد

ما رَدَّنِیَ الْیَأْسُ عَنْ تَوَقُّعِ غُفْرانِکَ

یأس مرا از توقّع مغفرت و آمرزشت بازنمی‌دارد

وَلا صَرَفَنِیَ الْقُنُوطُ عَنِ انْتِظارِ رِضْوانِکَ.

ونااُمیدی مرا از انتظار رضوان و بخشش تو بازنمی‌گرداند.

رَبِّ ما أَحْسَنَ بَلآئُکَ عِنْدی وَفِعالُکَ بی

پروردگارا؛ نعمتت نزد من در رفتارت با من چه نیکو است

‌ رَبِّ نادَیْتُکَ مُطیعاً مُسْتَصْرِخاً فَأَغِثْنی

پروردگارا؛ تو را صدا می‌زنم در حالی‌که مطیع و فرمانبردارم و فریادرسی از تو می‌طلبم پس به فریادم برس

وَسَأَلْتُکَ عآئِلاً فَأَغْنِنی ‌

و از تو درخواست می‌کنم در حالی‌که نیازمندم پس بی‌نیازم نما

وَنَأَیْتُ عَنْکَ فَکُنْتَ قَریباً مِنّی

‌ و دور گشتم از تو ولی تو به من‌نزدیک بودی

فَکَیْفَ لا أَشْکُوکَ یا إِلهی وَقَدْ أَطْلَقْتَ لِسانی بِذِکْرِکَ رَحْمَةً لی مِنْکَ

پس چگونه ای خدای من تو را سپاس نگویم و حال آن‌که تو زبانم را به ذکر و یاد خودت به خاطر رحمت و لطفی که به من داری گویا ساختی

وَأَضَأْتَ بَصَری حُجَّةً مِنْکَ عَلَیَّ

و دیدگانم را بینا ساختی تا حجّتی از ناحیه تو بر من باشد

وَدَلَلْتَ عَقْلی عَلی تَوْبیخِ نَفْسی

و عقل و خردم را بر نکوهش و سرزنش نفسم راهنمائی کردی؟

وَقَدْ أَشْرَفْتُ عَلَی الْهَلَکَةِ فَتَدارَکْتَنی.

و اکنون به هلاکت نزدیک شده‌ام پس مرا نجات دادی.

فَمَنْ لی بَعْدَکَ یا مَوْلایَ ‌

بعد از تو چه کسی برای من هست ای مولای من؟

فَکَیْفَ یَسْتَغْنِی الْعَبْدُ عَنْ رَبِّهِ

پس چگونه بنده از پروردگارش بی‌نیاز می‌گردد؟

وَکَیْفَ یَسْتَغْنِی الْمُذْنِبُ عَمَّنْ یَمْلِکُ عُقُوبَتَهُ ‌

و چگونه گنهکار از کسی که عقوبت و کیفر او را در اختیار دارد بی‌نیاز است؟

سَیِّدی لَمْ أَزْدَدْ بِمَعْصِیَتی إِلّا فَقْراً

سرور من؛با نافرمانی‌ام چیز جز فقر نیفزودم

وَلَمْ تَزْدَدْ عَنّی إِلّا غِنًی

و تو از من جز بی‌نیازی نیفزودی ‌

وَلَمْ تَزْدَدْ ذُنُوبی إِلّا کَثْرَةً

‌ و به گناهانم جز کثرت و افزون شدن

وَلَمْ یَزْدَدْ عَفْوُکَ إِلّا سِعَةً

و به عفو و بخشش تو جز توسعه و گسترش نیفزود

‌ فَارْحَمْ تَضَرُّعی إِلَیْکَ وَانْتِصابی بَیْنَ یَدَیْکَ

پس به تضرّع من و ناله و زاری‌ام و ایستادن عاجزانه‌ام در پیشگاهت رحم کن

یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ. ‌

ای مهربانترین مهربانان.

ص: 570

‌ أَللَّهُمَّ إِنَّ هذِهِ قُبُورُ أَوْلِیآئِکَ الَّذینَ فَرَضْتَ طاعَتَهُمْ ‌

خداوندا؛ همانا این مرقد پاک اولیاء تو است که اطاعت ایشان را )بر ما( واجب ساختی ‌

وَجَعَلْتَ فی أَعْناقِ عِبادِکَ بَیْعَتَهُمْ

و بیعت آنان را در گردن بندگانت قرار دادی

وَخُلَفآئِکَ الَّذینَ بِهِمْ تَأْخُذُ وَتُعْطی ‌

و )قبر یکی از( جانشینان تو است که به وسیله آنان می‌گیری و عطا می‌کنی ‌

وَبِهِمْ تُثیبُ وَتُعاقِبُ

و به سبب ایشان ثواب و پاداش می‌دهی و کیفر می‌نمائی

وَقَدْ قَصَدْتُهُمْ طَمَعاً بِما أَعْدَدْتَهُ لِأَوْلِیآئِکَ ‌

و من آهنگ ایشان کرده‌ام به خاطر طمع به آنچه برای اولیائت آماده کرده‌ای

فَاجْعَلْنی مَعَهُمْ

پس مرا با اینان قرار بده

فَإِنّی لا اُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ. ‌

که من میان هیچکدام از ایشان فرقی نمی‌گذارم. ‌

إِلهی أَتُحْرِقُ بِالنَّارِ وَجْهی وَکانَ لَکَ مُصَلِّیاً

خدای من؛ آیا چهره‌ام را به آتش می‌سوزانی در حالی‌که برای تو نمازگزار بوده است؟

إِلهی أَتُحْرِقُ بِالنَّارِ عَیْنی وَکانَتْ مِنْ خَوْفِکَ باکِیَةً. ‌

خدای من؛ آیا چشم مرا به آتش می‌سوزانی در حالی‌که از ترس تو

إِلهی أَتُحْرِقُ بِالنَّارِ قَلْبی وَکانَ لَکَ مُحِبّاً. ‌

خدای من؛ آیا قلبم را به آتش می‌سوزانی در حالی‌که تو را دوست داشته است؟

إِلهی أَتُحْرِقُ بِالنَّارِ جِسْمی وَکانَ لَکَ خاضِعاً.

‌ خدای من؛ آیا گریسته است؟جسم مرا به آتش می‌سوزانی در حالی‌که در پیشگاهت خاضع و فروتن بوده است؟ ‌

إِلهی أَتُحْرِقُ بِالنَّارِ لِسانی وَکانَ لِلْقُرْانِ تالِیاً وَلَکَ ذاکِراً.

‌ خدای من؛ آیا زبانم را به آتش می‌سوزانی در حالی‌که تلاوت‌کننده قرآن بوده و ذکر تو می‌گفته است؟

‌ إِلهی أَتُحْرِقُ بِالنَّارِ أَرْکانی وَکُنْتُ لَکَ راکِعاً وَساجِداً.

خدای من؛ آیا دست و پایم را به آتش می‌سوزانی در حالی که برایت رکوع و سجود کرده‌اند؟

إِلهی رَجآئی مِنْکَ إِحْسانٌ ‌

خدای من؛ امیدم از حضرتت احسان و نیکی است

‌ وَظَنّی بِکَ غُفْرانٌ

و گمانم نسبت به تو مغفرت و آمرزش است

فَأَقِلْنی عَثْرَتی فَقَدْ کانَ الَّذی کانَ

‌ پس از لغزش‌هایم چشم‌پوشی کن که شد آنچه شد. ‌

إِلهی بَقیتُ بَیْنَ خَوْفٍ وَرَجآءٍ

خدای من؛ میان بیم و امید مانده‌ام

فَخَوْفُکَ یُمیتُنی

بیم تو مرا می‌میراند

وَرَجآؤُکَ یُحْیینی ‌

و امیدت مرا زنده می‌گرداند ‌

وَالذُّنُوبُ صِفاتی

و گناه کردن از صفات من

وَالْعَفْوُ مِنْ صِفاتِکَ.

و عفو کردن از صفات تو است.

یا مَنْ لَهُ رِفْقٌ بِمَنْ یُعانِدُهُ

ای کسی که نسبت به معاندان و دشمنان خود مدارا می‌کند

ص: 571

فَکَیْفَ بِمَنْ یَتَوَلّاهُ وَیَسْتَعْطِفُهُ

پس چگونه با ارادتمندان و آنان که از او مهر و عطوفت می‌جویند مدارا نکند؟

یا مَنْ کُلَّما نُودِیَ أَجابَ

ای کسی‌که هرگاه صدا زده شود پاسخ گوید

أَنْتَ الَّذی قُلْتَ مَنِ الَّذی دَعانی فَلَمْ اُلَبِّهِ ‌

تو کسی هستی که فرموده‌ای: چه کسی مرا خواند و به او لبّیک نگفتم؟

وَمَنِ الَّذی سَأَلَنی فَلَمْ اُعْطِهِ

و چه کسی از من خواهشی کرد و به او عطا نکردم؟

وَمَنِ الَّذی أَقامَ بِبالی فَلَمْ اُجِبْهُ

و چه کسی به درگاه من روی آورد و به او جواب ندادم؟

‌ وَأَنْتَ الَّذی قُلْتَ أَنَا الْجَوادُ وَمِنِّی الْجُودُ

و تو کسی هستی که فرموده‌ای: من جواد و بخشنده‌ام و جود و بخشش از من سرچشمه گرفته است

وَأَنَا الْکَریمُ وَمِنِّی الْکَرَمُ

‌ و من کریم و بزرگوارم و کرم و بزرگواری از من سرچشمه گرفته

وَمِنْ کَرَمی وعَلَی الْعاصینَ أَنْ أَکْلَأَهُمْ فی مَضاجِعِهِمْ کَأَنَّهُمْ لَمْ یَعْصُونی

از کرم و بزرگواری من بر گنه‌کاران این است که آنان را در بسترهای‌شان نگهداری می‌کنم گویا هرگز نافرمانی نکرده‌اند

وَأَتَوَلِّیَ حِفْظَهُمْ کَأَنْ لَمْ یُذْنِبُوا. ‌

و نگهداری ایشان را بر عهده می‌گیرم گویا هرگز گناه نکرده‌اند.

رَبِّ إِنّی أَسْأَلُکَ بِالْمَراحِمِ وَالْمَکارِمِ الَّتی أَنْکَرْتَ بِها عَلَی الْایِسینَ مِنْ رَوْحِکَ

‌ پروردگارم؛ همانا من از تو می‌خواهم به مرحمت‌ها و مکرمت‌هایت که آن را بر مأیوس‌شدگان از رحمتت نمی‌پسندی

فَقُلْتَ «إِنَّهُ لایَیْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْکافِرُونَ»⁽¹⁾

و فرموده‌ای: «جز گروه کافران کسی از رحمت خدا مأیوس نمی‌گردد»

إِلّا ما رَضیتَ

که از من خشنود گردی.

عَنّی. إِلهی لاتَغْضَبْ عَلَیَّ فَلَسْتُ أَقُومُ بِغَضَبِکَ ‌

خدای من؛ بر من غضب مکن که در برابر غضبت پایداری ندارم

‌ وَلاتَتَبَرَّأْ مِنّی فَإِنّی مُلازِمٌ لِخِدْمَتِکَ

و از من دوری مکن که من همواره ملازم خدمتت هستم

فَلَسْتُ انَفُ مِنْ خَجَلِ الْمَطْرُودینَ

پس ننگ ندارم از شرم رانده‌شدگان

وَلا وأَنْقَبِضُ مِنْ رَدِّ السَّآئِلینَ

چهره درهم نمی‌کشم از بازگرداندن گدایان

لِعِلْمی بِنَقْضِ ما أَبْرَمْتَهُ مِنَ الشَّقآءِ إِذا أَلَحَّ السَّآئِلُ عَلَیْکَ بِأَکْرَمِ الْأَسْمآءِ.

بخاطر آگاهیم به سست کردن آنچه آن را محکم ساخته‌ای از شقاوت زمانی که سائل تو را به گرامی‌ترین نام‌هایت بخواند و التماس و اصرار کند.

‌یا مَنْ مَهابَةُ عَدْلِهِ لاتُؤْیِسُ الْمُسْرِفینَ

‌ای کسی که ترس از عدل او مسرفین یعنی زیاده‌روی کنندگان

ص: 572

1) 49. سوره یوسف آیه 87 .

وَعُمُومُ فَضْلِهِ لایَطْمَعُ الْعابِدینَ ‌

و احسانش عبادت‌پیشه‌گان را به طمع نمی‌اندازد در گناه را مأیوس نمی‌گرداند و فراگیر بودن فضل

‌ یا خَیْرَ مَنْ تَذَلَّلَتْ لَهُ الْوُجُوهُ

ای بهترین کسی که چهره‌ها برایش فروتنی کند

وَخَضَعَتْ لَهُ الرِّقابُ

و گردن‌ها برایش سرافکنده شود

یا مَنْ لَیْسَ لِخَزانَتِهِ قُفْلٌ وَلا بَوَّابٌ

ای کسی که برای خزانه‌اش قفل و بند و دربانی نیست

یا مَنْ حَیْثُ ما دُعِیَ أَجابَ

ای کسی که هر کجا و هر زمانی خوانده شود پاسخ می‌دهد

یا مَلِکَ الْمُلُوکِ وَرَبّ مالک‌الْأَرْبابِ ‌

ای شاه شاهان و مالکان

ما فی عِبادِکَ أَقْسی قَلْباً مِنّی

‌ در میان بندگانت سنگدل‌تر از من نیست

وَلا مَوْلی أَعْظَمَ مِنْکَ لی

و سروری برای من باعظمت‌تر از تو نیست

أَدْعُوکَ دُعآءَ مُلِحٍّ لایَمُلُّ الدُّعآءَ

تو را می‌خوانم خواندن اصرار کننده‌ای که از خواندن ملول و خسته نمی‌گردد

وَلایَقْطَعُ الرَّجآءَ

‌ و امیدش را از تو قطع نمی‌کند

دُعآءَ مُلِحٍّ تَواتَرَتْ عَلَیْهِ هُمُومُهُ

‌ خواندن زاری‌کننده‌ای که گرفتاری‌ها و غصّه‌ها پی در پی بر او وارد می‌شود ‌

وَأَخْضَعَ لَکَ خُضُوعَ مَنْ قَهَرَتْهُ غُمُومُهُ

و خضوع می‌کنم برایت خضوع کسی که بر او چیره گشته غم‌هایش

فَوَحَیوةِ وَجْهِکَ الْکَریمِ

قسم به ذات بزرگوارت

وَعِزِّکَ الْقَدیمِ ‌

و عزّت دیرینه‌ات

‌ وَجُودِکَ الْعَمیمِ

و جود و بخشش فراگیرت

لَوْلا ما اُؤَمِّلُ مِنْ غُفْرانِکَ الَّذی شَمِلَ کُلَّ شَیْ‌ءٍ لَأَلْقَیْتُ بِیَدَیَّ

‌اگر نبود که من به آمرزشت که هر چیزی را دربرمی‌گیرد امیدوارم به راستی خود را به نابودی می‌افکندم ‌

وَلَوِ اسْتَطَعْتُ الْهَرَبَ لَهَرَبْتُ

و اگر توانائی گریختن را می‌داشتم می‌گریختم ‌

لکِنْ لایَعْزُبُ عَنْکَ مِثْقالُ‌ذَرَّةٍ

ولی هیچ ذرّه‌ای دور از دسترس تو نباشد

وَلا مَعْدِلَ عَنْکَ فی نارٍ وَلا جَنَّةٍ

و گریزی از تو نیست در آتش و نه در بهشت

فَهَرَبْتُ مِنْکَ إِلَیْکَ

لذا از سوی تو به سوی خودت گریختم

فَلاتُبْطِلْ طَمَعی

پس طمع مرا باطن مکن

وَلاتُخْفِرْ ذِمَّتی

و سایه لطف و حمایتت را بر سر من باقی بدار

وَلاتُخَیِّبْ وَسیلَتی

‌و وسیله‌ام را محروم مگردان

‌ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ

ای مهربانترین مهربانان

سُبْحانَ ذِی الْعِزِّ الشَّامِخِ

پاک و منزّه است صاحب عزّت بلندپایه

وَالْجَلالِ الْبازِخِ

و عظمت والا

ص: 573

‌ وَالْمَجْدِ الْکامِلِ

و شکوه کامل

وَالْعَطآءِ الْفاضِلِ

و بخشش برتر

وَالْفَضْلِ السَّابِغِ

و فضل و احسان فراوان ‌

لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ تَفْویضاً إِلَی اللَّهِ

)می‌گویم( هیچ توان و نیروئی جز به سبب خداوند نیست در حالی که به خدا واگذار کننده‌ام

لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ

هیچ حرکتی و نیروئی جز به وسیله خداوند نیست ‌

إِسْتِعانَةً بِاللَّهِ

در حالی‌که از خدا یاری می‌جویم

وَرَدَّ الْأَمْرِ إِلَیْهِ

و امر را به او بازمی‌گردانم

لا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ

نیست در حالیکه به دامن لطف خداوند چنگ زده‌

تَمَسُّکاً بِاللَّهِ وَاعْتِصاماً بِحَبْلِهِ

هیچ جنبشی‌ونیروئی جز به‌وسیله خداوند و به ریسمان عنایت او

وَأَعَزَّ الْخَلْقِ عَلَیْهِ ‌

و به گرامی‌ترین آفریده‌اش نزد او پیوسته‌ام ‌

ما شآءَ اللَّهُ تَضَرُّعاً إِلَی اللَّهِ

)می‌گویم( آنچه خدا بخواهد در حالی‌که به سوی خداوند تضرّع و زاری کرده

وَاسْتِکانَةً لَهُ

و برایش فروتنی نموده‌ام

ما شآءَ اللَّهُ تَوَجُّهاً إِلَی اللَّهِ

آنچه خدا بخواهد در حالی که به خدا روی آورده

وَإِقْراراً بِهِ

و به او اقرار و اعتراف نموده‌

وَتَوَکُّلاً عَلَیْهِ

و بر او توکّل کرده‌ام

ما شآءَ اللَّهُ تَلَطُّفاً للَّهِِ

آنچه خدا بخواهد در حالی که برای خدا نرمی نموده

وَاعْتِماداً عَلَیْهِ ‌

و بر او تکیه کرده‌ام

ما شآءَ اللَّهُ وَسیلَةً إِلَی اللَّهِ وَإِلْحاحاً عَلَیْهِ

آنچه خدا بخواهد در حالیکه به درگاه خداوند توسّل یافته و به پیشگاهش اصرار و التماس می‌نمایم

أَنْتَ اللَّهُ رَبُّنَا الَّذی إِیَّاهُ نَعْبُدُ

تو خداوندی پروردگار ما که تنها او را عبادت می‌کنیم

وَکُنْتَ قَبْلَ الْأَیَّامِ وَالْأَزْمانِ

و تو پیش از روزگاران و زمان‌ها بوده‌ای

وَکَوَّنْتَ کُلَّ شَیْ‌ءٍ فَأَحْسَنْتَ کَوْنَهُ

و هر چیزی را هستی بخشیدی و هستی او را نیکو گردانیدی

فَأَنْتَ اللَّهُ الَّذی لاتَضُمُّکَ الْجِهاتُ

تو خداوندی هستی که جهت‌ها تو را احاطه نمی‌کند

وَلایَحْویکَ الْمَکانُ ‌

و مکان تو را دربرنمی‌گیرد

فَأَنْتَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

پس تو خداوندی )که( هیچ معبودی جز تو نیست

حَیٌّ قَیُّومٌ

)تو( زنده پایدار

مَلِکٌ قُدُّوسٌ

پادشاه در نهایت پاکی

دآئِمٌ مُتَعالٌ

همیشگی بلندمرتبه

غَیْرُ مَوْصُوفٍ وَلا مَحْدُودٌ

توصیف نشوی و حدّ و اندازه‌ای برایت نیست

تَعَظَّمْتَ حَمیداً

تو دارای عظمتی در حالی که ستوده‌ای

وَتَجَبَّرْتَ حَلیماً

و دارای قدرتی در حالی که بردباری

وَتَکَبَّرْتَ رَحیماً

و بزرگ‌مرتبه‌ای در حالیکه رحیم‌ومهربانی

وَتَعالَیْتَ عَزیزاً

و رفیع و بلندمرتبه‌ای در حالیکه عزیز و شکست‌ناپذیری

وَتَعَزَّزْتَ کَریماً ‌

و دارای عزّت‌واقتداری در حالیکه کریم‌وبزرگواری

ص: 574

‌ وَتَقَدَّسْتَ مَجیداً

و در نهایت پاکی هستی در حالیکه باشکوهی

وَتَمَجَّدْتَ مَلیکاً

و دارای شکوه و رفعت و بزرگواری هستی در حالیکه پادشاهی

وَتَبارَکْتَ قَدیراً

و برکت‌آفرینی در حالیکه توانائی

وَتَوَحَّدْتَ رَبّاً قادِراً عالِماً جَلیلاً حَمیداً عَلِیّاً کَبیراً ‌

و یکتائی و یگانه‌ای در حالی‌که پروردگار توانا دانا والا مقام ستوده بلندمرتبه و بزرگ هستی

وَتَفَرَّدْتَ بِخَلْقِ الْخَلْقِ کُلِّهِ

و تنهائی در آفرینش همه مخلوقات

فَما مِنْ بارِیٍ مُصَوِّرٍ مُتْقِنٍ غَیْرُکَ

هیچ پدیدآورنده صورت‌آفرین حاذقی غیر تو نیست

وَتَفَضَّلْتَ قَیُّوماً قادِراً مَحْمُوداً عالِیاً قاهِراً مُحْسِناً مَعْبُوداً مَذْکُوراً مُبْدِئاً مُعیداً مُحْیِیاً

و تو برتری در حالی‌که پایدار توانا ستوده‌شده والا چیره نیکوکار ستایش‌شده یادشده آغازگر بازگرداننده زنده‌کننده

مُمیتاً باعِثاً وارِثاً

میراننده برانگیزنده ارث‌برنده‌ای

وَتَطَوَّلْتَ عَفُوّاً غَفُوراً وَهَّاباً تَوَّاباً رَحیماً

و دارای فخر و برتری و منّتی در حالی‌که بسیار عفوکننده آمرزنده بخشنده توبه‌پذیر مهربان

رَئُوفاً وَدُوداً قَریباً مُجیباً سَمیعاً بَصیراً حَلیماً حَکیماً حَنَّاناً مَنَّاناً

رئوف دوست‌دارنده نزدیک اجابت‌کننده شنوا بینا بردبار صاحب حکمت و حکم و محبّت و نعمت فراوانی

‌أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ الَّذی شُقَّ بِهِ الْبَحْرُ

از تو می‌خواهم به آن نام مقدّست که به وسیله آن دریا شکافته

وَاُبْرِمَ الْأَمْرُ

و هر امری محکم و استوار

وَقُدِّرَ والرِّزْقُ

رزق و روزی مقدّر و معیّن

وَاُسْبِلَ السِّتْرُ

و پرده افکنده شود

وَاُنْزِلَ الْقَطْرُ

و باران فرود آید

وَاُعْشِبَ الْبَرُّ

و صحرا سبز و خرمّ

‌ وَاُسْجِرَ الْبَحْرُ

و دریا پرآب

وَنُوِّرَ الْبَدْرُ

و ماه منوّر گردد

وَخُصَّ بِالذِّکْرِ مُحَمَّدُنِ الطُّهْرُ

و اختصاص بذه به ذکر و یاد حضرت محمّد را که پاک و طاهر است

وَعَلِیّ‌نِ الْبَدْرُ

و حضرت علی را که همچون شب چهارده درخشنده و تابان است

وَوُلاةُ الْأَمْرِ حُکَّامُ لَیْلَةِ الْقَدْرِ

و والیان امر که حاکمان و فرمانروایان شب قدرند

یا لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

ای آنکه هیچ معبودی جز تو نیست

بِحَقِّ لا إِلهَ إِلّا «لا إله إلاّأَنْتَ؛ یا لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ بِرَحْمَةِ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ؛ یا لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ أنت» «لا إله إلاّ أنت»؛

به حقّ و حقیقت این کلمه مبارکه توحید یعنی)هیچ معبودی جز تو نیست(؛ ای آنکه هیچ معبودی جز تو نیست به رحمت ای آنکه هیچ معبودی جز تو نیست

بِعَظَمَةِ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ؛ یا لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

به عظمت «لا إله إلاّ أنت»؛ ای آنکه هیچ معبودی جز تو نیست

بِجَلالِ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ؛

به جلال و مرتبه «لا إله إلاّ أنت»؛

ص: 575

یا لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ بِکَمالِ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ؛ یا لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

ای آنکه هیچ معبودی جز تو نیست به کمال «لا إله إلاّ أنت»؛ ای آنکه هیچ معبودی جز تو نیست

بِبَهآءِ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ؛ یا لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

به زیبائی‌ای آنکه هیچ معبودی جز تو نیست

بِقُدْرَةِ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ؛ یا لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ «لا إله إلاّ أنت»؛ «لا إله إلاّ أنت»؛

به توانائی ای آنکه هیچ معبودی جز تو نیست

‌ بِقُدْسِ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ؛ یا لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ ‌

به قدس و پاکی «لا إله إلاّ أنت»؛ ای آنکه هیچ معبودی جز تو نیست

بِسُبْحانِ لا إِلهَ «لا إله‌إِلّا أَنْتَ؛ یا لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

به منزّه بودن ای آنکه هیچ معبودی جز تو نیست

بِمَلَکُوتِ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ؛ یا لا إِلهَ إِلّاإلاّ أنت»؛«لا إله إلاّ أنت»؛

به ملکوت و باطن ای آنکه هیچ معبودی جز تو نیست

بِجَبَرُوتِ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ؛ یا لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

به جبروت و قدرت ای آنکه هیچ معبودی جز تو نیست

بِفَضْلِ لا إِلهَ أَنْتَ «لا إله إلاّ أنت»؛‌

به فضل و برتری ای آنکه هیچ معبودی جز تو نیست

«لا إله‌إِلّا أَنْتَ؛ یا لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ بِعَدْلِ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ؛ یا لا إِلهَ إِلّاإلاّ أنت»؛

به عدل و اعتدال

«لا إله إلاّ أنت»؛

ای آنکه هیچ معبودی جز

أَنْتَ بِکَرَمِ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ؛ یا لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ بِقُوَّةِ لا إِلهَ إِلّا

تو نیست به کرم و بزرگواری

«لا إله إلاّ أنت»؛

ای آنکه هیچ معبودی جز تو نیست به نیروی

«لا إله إلاّأَنْتَ؛ یا لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ بِصِدْقِ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ؛

ای آنکه هیچ معبودی جز تو نیست به صدق و راستی

«لا إله إلاّ أنت»؛

أَسْأَلُکَ بِجَمیعِ‌أنت»؛

از تو می‌خواهم به تمام

‌الْأَقْسامِ کُلِّها أَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

‌این سوگندها که بر محمّد و آل محمّد درود فرستی

‌ وَأَنْ تَفْعَلَ بی فِعْلَ عَزیزٍ تَضَرَّعَ إِلَیْهِ ذَلیلٌ فَرَحِمَهُ

و با من رفتار کنی رفتار مقتدر شکست‌ناپذیری که به درگاهش خوار بی‌مقداری تضرّع‌وزاری نموده و به او رحم کرده است

وَفِعْلَ غَنِیٍّ خَشَعَ لَهُ فَقیرٌ فَنَفَعَهُ

و رفتار ثروتمندبی‌نیازی‌که فقیرِ تهیدست برایش خشوع و کرنش نموده و به او سود رسانده است

‌وَفِعْلَ جَبَّارِنِ اسْتَسْلَمَ إِلَیْهِ خآئِفٌ فَامَنَهُ.

‌و رفتار قدرتمندی که شخص بیمناکی تسلیم او گشته و به او ایمنی بخشیده است.

رَبِّ امِنّی مِنْ طَرْدِکَ وَاِبْعادِکَ

پروردگارا؛ مرا از راندن و دور کردنت ایمن گردان

وَاجْعَلْنی مِنْ أَکْرَمِ عِبادِکَ

‌و از گرامی‌ترین بندگانت قرار بده ‌

ص: 576

أَسْأَلُکَ بِأَسْمآئِکَ الَّتی إِذا سُمّیتَ بِها عَلی طَوارِقِ الْعُسْرِ عادَتْ یُسْراً

از تو می‌خواهم به نام‌هایت که هر گاه به آن‌ها نامیده شوی حوادث دشوار آسان گردد ‌

وَإِذا وُضِعَتْ عَلَی الْجِبالِ صارَتْ هَبآءً مَنْثُوراً

‌ و هر گاه بر کوهها نهاده شود گرد و غبار پراکنده گردند

‌ وَإِذا رُفِعَتْ إِلی أَبْوابِ السَّمآءِ تَفَتَّحَتْ بِهَا الْمَغالِقُ

‌ و زمانی که به سوی درهای آسمان بالا برده شوند درهای بسته به وسیله آن‌ها گشوده شود

‌ وَإِذا هَبَطَتْ إِلی ظُلُماتِ الْأَرْضِ اتَّسَعَتْ بِهَا الْمَضآئِقُ ‌

و چون به تاریکی‌های زمین فرود آید تنگی‌ها به وسیله آن فراخی یابد

وَإِذا ضُرِبَتْ بِهَا الْمَوْتَی انْتَشَرَتْ مِنَ اللُّحُودِ

و هر گاه بر مردگان خوانده شوند از قبرها بیرون آیند

وَإِذا نُودِیَتْ بِهَا الْمَعْدُوماتِ خَرَجَتْ إِلَی الْوُجُودِ

و وقتی معدوم‌ها که وجودی ندارند با آن صدا زده شوند به عالم وجود راه پیدا کنند

وَإِذا ذُکِرَتْ عَلَی الْقُلُوبِ وَجِلَتْ خُشُوعاً

و چون دل‌ها از آن‌ها یاد کنند از روی خشوع دچار بیم و هراس گردند

وَإِذا قُرِعَتْ بِهَا الْأَسْماعُ فاضَتِ الْعُیُونُ دُمُوعاً

و چون بر گوش‌ها دمیده شود از چشمه‌های چشم‌ها اشک روان گردد

وَبِمُحَمَّدٍ رَسُولِکَ

و به )حضرت( محمّد رسول و فرستاده‌ات

‌ اَلْمُؤَیَّدِ بِالْمُعْجِزاتِ اَلْمَنْعُوتِ بِمُحْکَمِ الْایاتِ

‌ که به وسیله معجزات تأیید شده به آیات محکم کتابت توصیف گردیده است

وَبِأَمیرِالْمُؤْمِنینَ عَلِیّ اَلَّذِی اخْتَرْتَهُ لِمُؤاخاتِهِ وَوَصِیَّتِهِ ‌

و به امیر مؤمنان )حضرت( علیّ‌بْنِ أَبی طالِبٍ بن ابی طالب که او را برای برادری و وصایت او اختیار فرمودی ‌

وَاصْطَفَیْتَهُ لِخِلافَتِهِ وَمُصاهَرَتِهِ

و برای جانشینی و دامادی او برگزیدی

وَبِحَقِّ ذُرِّیَّتِهِمَا الْأَطْهارِ ‌

و به حقّ ذرّیّه پاک این دو بزرگوار ‌

حُماةِ الدّینِ وَعُرْوَتِهِ

که حامیان دین و دستاویز محکم آن هستند

وَبِحَقِّ مَوْلانا وَخَلیفَتِنا صاحِبِ الزَّمانِ

و به حقّ مولا و سرورمان )حضرت( صاحب الزمان

‌ اَلْمُؤَیَّدِ بِالرُّعْبِ وَمَلآئِکَتِهِ

‌ که با رعب و ترس و با فرشتگان تأیید شده است

ص: 577

وَمَنْ یَجْتَمِعُ عَلی طاعَتِهِ جَمیعُ الْمَمالِکِ مِنْ أَهْلِ مَمْلَکَتِهِ

و کسی که بر اطاعت و فرمانبرداری او تمام مملکت‌ها و کشورها از اهل مملکت او گرد آیند

وَیَتَأَلَّفُ لَهُ الْأَهْوآءُ الْمُتَفَرِّقَةُ مِنْ رَعِیَّتِهِ

و خواسته‌ها و تمایلات گوناگون و پراکنده مردمی که تحت سرپرستی او هستند الفت پیدا کنند و به هم بپیوندند ‌

وَتَسْتَخْلِصُ بِهِ حُقُوقَ أَوْلِیآئِکَ

و به وسیله او حقوق اولیائت را رها سازی و از چنگ دیگران بیرون آوری

وَتَنْتَقِمُ مِنْ شِرارِ أَعْدآئِکَ

و از دشمنان شرور و بَدمنش انتقام بگیری‌

وَتَمْلَأُ الْأَرْضَ عَدْلًا وَقِسْطاً

و زمین را از عدل و داد پر کنی

وَتُوَسِّعُ الْعِبادَ بِظُهُورِهِ فَضْلًا وَإِحْساناً

و فضل و احسانت را برای بندگانت با ظهور او گسترش دهی

وَتُعیدُ الْحَقَّ بِمَکانِهِ عَزیزاً حَمیداً

‌ و حق را به جایگاه خودش در حالی که عزیز و ستوده باشد بازگردانی

‌ وَتُرْجِعُ الدّینَ عَلی یَدَیْهِ غَضّاً جَدیداً

و دین را با دست مبارک او تر و تازه به گونه‌ای که برای مردم تازگی داشته باشد به شکل واقعی خودش بازگشت دهی

أَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

که بر محمّد و آل محمّد درود فرستی‌

فَقَدِ اسْتَشْفَعْتُ بِهِمْ إِلَیْکَ

‌به تحقیق به وسیله ایشان به درگاه تو طلب شفاعت می‌کنم

‌ وَقَدَّمْتُهُمْ أَمامی وَبَیْنَ یَدَیْ حَوآئِجی إِلَیْکَ

و مقدّم می‌کنم ایشان را پیش‌رویم و پیشاپیش حوائجم و نیازهایم به سوی تو

وَأَنْ تُوزِعَنی شُکْرَ نِعْمَتِکَ فِی التَّوْفیقِ لِمَعْرِفَتِهِمْ

و )می‌خواهم( این‌که مرا برای شکر این نعمتت که توفیق شناخت ایشان را عطا کردی

وَالْهِدایَةِ إِلی طاعَتِهِمْ

و مرا به اطاعت‌شان رهنمون گردیدی موفّق نمائی

وَتَزیدَنی قُوَّةً فِی التَّمَسُّکِ بِعِصْمَتِهِمْ

و نیروی مرا در چنگ زدن به دامن عصمت ایشان

وَالْإِقْتِدآءِ بِسُنَّتِهِمْ

و پیروی کردن از سنّت‌شان

وَالْکَوْنِ فی زُمْرَتِهِمْ

و بودن در گروه و جمعیّت‌شان بیفزائی

إِنَّکَ حَمیدٌ مَجیدٌ

که تو ستوده و باشکوهی.

سُبْحانَ اللَّهِ الدَّآئِمِ

پاک و منزّه است خداوند همیشه پایدار

فَکَّاکِ الْمَغارِمِ

رهاکننده از وام‌ها و غرامت‌ها

رازِقِ الْبَهآئِمِ

‌روزی‌دهنده چهارپایان

لَیْسَ فی دَیْمُومِیَّتِهِ ابْتِدآءٌ وَلا زَوالٌ

در پیوسته‌بودنش ابتدائی و انقطاعی نیست

وَلا فی أَبَدِیَّتِهِ انْتِهآءٌ وَلَا اسْتِقْبالٌ.

و در جاودانگی‌اش نهایتی و پایانی نیست.

أَللَّهُمَّ إِنَّ هذا مَشْهَدٌ لایَرْجُو مَنْ فاتَتْهُ فیهِ رَحْمَتَکَ أَنْ یَنالَها فی غَیْرِهِ

خداوندا؛ این زیارتگاه و جایگاهی است که هر کس در آن رحمتت را از دست دهد امیدی نیست که در غیر آن بدست آورد

ص: 578

‌وَلا أَحَدٌ أَشْقی مِنِ امْرَءٍ قَصَدَهُ مُؤَمِّلاً فَابَ عَنْهُ خآئِباً. ‌

و کسی بدبخت‌تر نیست از شخصی که با امید و آرزو آهنگ آن کند و محروم از آنجا بازگردد.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَعُوذُ بِکَ مِنْ سُوءِ الْإِیابِ

خداوندا؛ براستی من به تو پناه می‌برم از بدی بازگشت

وَخَیْبَةِ الْمُنْقَلَبِ

و نااُمیدی برگشت

وَالْمُناقَشَةِ عِنْدَ الْحِسابِ

و کاوش و بررسی هنگام حساب.

‌ وَحاشاکَ یا رَبِّ أَنْ تُقْرِنَ طاعَةَ أَوْلِیآئِکَ بِطاعَتِکَ

و دور از شأن تو است - ای پروردگار من - که طاعت اولیائت را با طاعت خود

وَمَعْصِیَتَهُمْ بِمَعْصِیَتِکَ

و نافرمانی ایشان را با نافرمانی خود

وَمُوالاتَهُمْ بِمُوالاتِکَ

و دوستی و ارادت ایشان را با دوستی و ارادت خود مقرون گردانی‌

ثُمَّ تُؤْیِسَ زآئِرَهُمْ وَالْمُتَحَمِّلَ إِلی قُبُورِهِمْ مِنْ بُعْدِ الْبِلادِ

آنگاه زائر ایشان را که از شهر و دیار دوری بسوی مرقدشان آمده و تحمّل مشکلات نموده مأیوس و ناامید بازگردانی ‌

لا وَعِزَّتِکَ لایَنْعَقِدُ عَلی ذلِکَ ضَمیری

‌ نه به عزّت و اقتدارت سوگند؛ هرگز ضمیر و خاطر من بر چنین چیزی استوار نگشته

إِذْ کانَتِ الْقُلُوبُ إِلَیْکَ بِالْجَمیلِ تُشیرُ

چون دل‌ها به سوی تو به خوبی و زیبائی اشاره می‌کند

لاسِیَّما وَقَدْ أَمَرْتَ عِبادَکَ بِصِلَةِ السَّآئِلینَ

مخصوصاً که بندگانت را به احسان کردن به گدایان

وَإِجازَةِ الْوافِدینَ

و پاداش دادن به واردشدگان

وَالْإِحْسانِ إِلَی الْمُسیئینَ

و نیکی کردن به گنهکاران دستور داده‌ای.

‌ وَأَسْأَلُکَ بِما خَصَّصْتَ مُحَمَّداً وَالَهُ مِنَ الْعِنایاتِ

و از تو می‌خواهم به آنچه اختصاص داده‌ای محمّد و آل او را از عنایت‌ها

وَأَکْرَمْتَهُمْ بِأَحْسَنِ الصِّفاتِ حَتَّی بَرَزُوا عَلَی الْأَقْرانِ

و گرامی داشته‌ای ایشان را به نیکوترین صفات سرآمد همتایان گردیدند

فَجَعَلْتَهُمْ أَئِمَّةَ الزَّمانِ

پس ایشان را امامان هر زمان

وَشَرْطَتا الْإیمانِ

و شرط ایمان قرار دادی

حَیْثُ سَبَقُوا الْخَلائِقَ إِلی تَوْحیدِکَ ‌

چون آفریدگان را به توحید پیشی گرفتند

فَخَلَقْتَ نُورَهُمْ مِنْ نُورِکَ

پس نور ایشان را از نور خود آفریدی

وَحَمَیْتَ أَجْسادَهُمْ مِنْ أَرْجاسِ الْکافِرینَ لِتَمامِ قَدَرِکَ فی رُؤَسآءِ الْمَخْلُوقینَ ‌

و اجسادشان را از آلودگی‌ها و پلیدی‌های کافران بازداشتی و نگهداری فرمودی تا مقدّرات خود را در مورد سران آفریدگانت کامل کنی

ص: 579

إِلّا ما کَتَبْتَ لِیَ الرَّحْمَةَ الَّتی کَتَبْتَها عَلی نَفْسِکَ ‌

که برای من رحمتی که بر خودت لازم دانسته‌ای بنویسی

‌وَاجْتَبَیْتَنی لِنَفْسِکَ ‌

و مرا برای خودت برگزینی

وَخَلَّصْتَنی مِنْ تَبِعاتِ خَلْقِکَ

و از حقوقی که از مردم به عهده من است رها سازی

وَقُلْتَ لِدُعآئی قَدْ اتَیْتُکَ یا عَبْدی ما سَأَلْتَنی

و در پاسخ دعایم بگویی: بنده‌ام آنچه از من درخواست نمودی به تو عطا کردم ‌

وَأَرَدْتُکَ‌حَیْثُ أَرَدْتَنی

و تو را خواستم یاچون مرا خواستی

بِفَضْلِکَ وَکَرَمِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ

به فضل و کرمت ای مهربانترین مهربانان. ‌

وَعِزَّتِکَ مَوْلایَ لَتَفْعَلَنَّ

به عزّت و اقتدارت سوگند ای مولای من؛ که با من چنین کنی

سُبْحانَکَ طَوَتِ الْأَبْصارُ فی صُنْعِکَ مَدیدَتَها

پاک و منزّهی؛ دیدگان در آفرینش تو راه به جائی نبرد

وَثَنَتِ الْأَلْبابُ عَنْ کُنْهِکَ أَعِنَّتَها

و خردها از فهم حقیقت ذاتت عنان کشید و درمانده گشت

فَأَنْتَ الْمُدْرِکُ غَیْرُ الْمُدْرَکِ

پس تو دریابنده‌ای و کسی تو را درنمی‌یابد

وَالْمُحیطُ غَیْرُ الْمُحاطِ

و تو بر همه چیز احاطه داری و چیزی بر تو احاطه ندارد.

یا مَأْمَنَ الْخآئِفِ

ای محلّ امن بیمناک

وَکَهْفَ اللّاهِفِ

و پناهگاه اندوهگین

وَجُنَّةَ الْعآئِذِ

و سپر پناه‌برنده

وَغَوْثَ اللّائِذِ

و فریادرس پناهنده.

سُبْحانَکَ ما أَسْمَعَکَ إِذا نُودیتَ

پاک و منزّهی؛ چه بسیار شنوائی هنگامی که تو را صدا زنند

وَأَنْصَتَکَ إِذا نُوجیتَ

و )چه بسیار( گوش فرادهنده‌ای هنگامی که با تو راز و نیاز کنند

وَأَرْحَمَکَ إِذَا اسْتُرْحِمْتَ. ‌

و )چه بسیار( رحم‌کننده‌ای هنگامی که از تو رحمت و مهربانی بجویند.

إِلهی ما طابَتِ الدُّنْیا إِلّا بِخِدْمَتِکَ

خدای من؛دنیا گوارا نیست مگر آنکه در خدمت تو به کار رود

وَما طابَ الْقَبْرُ إِلّا بِمُؤانَسَتِکَ ‌

و قبر گوارا نیست مگر آنکه با همدمی تو توأم گردد

وَما طابَتِ والْجَنَّةُ إِلّا بِمُخاطَبَتِکَ وَمُجاوَرَتِکَ

‌بهشت گوارا نیست مگر با گفتگوی تو و مجاورت تو همراه باشد

فَاجْعَلْنی مِنْ أَفْضَلِ عِبادِکَ وَأَهْلِ طاعَتِکَ.

پس مرا از برترین بندگانت و از اهل اطاعت و فرمانبرداریت قرار بده.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ وَأَکْرِمْ‌

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست

ص: 580

أَوْلِیآئَکَ بِإِنْجازِ وَعْدِکَ

و اولیائت را با وفا کردن به وعده‌ات گرامی بدار

وَبَلِّغْهُمْ ما یَأْمُلُونَ مِنْ نَصْرِکَ

‌ و به آنچه امید و آرزو دارند از یاریت برسان

وَاکْفُفْ عَنْهُمْ بَأْسَ مَنْ نَصَبَ الْخِلافَ عَلَیْکَ

و خشم و عذاب کسانی را که پرچم مخالفت با تو را برداشته‌اند ‌

وَتَمَرَّدَ بِمَنْعَتِکَ عَلی رُکُوبِ مُخالَفَتِکَ

و با مخالفت‌کردن با تو نسبت به آنچه منع کرده‌ای سرکشی نموده‌اند از ایشان باز بدار

وَحَقِّقْ لَنا تَقْدیرَ حِکْمَتِکَ فِی الْمَخْلُوقینَ

و آنچه در نظر داری از حکمت و حکم و فرمانت نسبت به مخلوقاتت برای ما محقّق ساز

لِقَوْلِکَ الصَّادِقِ الْیَقینِ «وَکانَ حَقّاً عَلَیْنا نَصْرُ الْمُؤْمِنینَ»⁽¹⁾

یاکه در گفتار راست و یقینی خود فرموده‌ای: «بر ما حقّ و سزاوار و لازم است یاری کردن مؤمنان»

‌مَنْ أَسْکَنَ بُرُوقَ أَنْوارِهِ فی قُلُوبِ الْأَئِمَّةِ الْهادینَ

‌ ای کسی که درخشش انوارش در دل‌های امامان هدایتگر منزل کرده

وَأَجالَ رُعُودَ الْمَهابَةِ فی صُدُورِ خُلَصآئِهِ الْمَعْصُومینَ

‌ و رعد و غرّش هیبت و ترس در سینه برگزیدگان پاک و معصومش هجوم آورده

‌ وَأَمْطَرَ سَحآئِبَ الْوَعیدِ فی عُقُولِ أُمَنآئِهِ الْمُخْبِتینَ ‌

و ابرهای بیم در عقل‌ها و اندیشه‌های امینان فرمانبردارش بارش نموده است

حَیْثُ وَصَفَهُمْ بِعِبادِهِ والصَّالِحینَ

چون ایشان را به عنوان بندگان صالح شایسته خود توصیف فرمودی

أَسْأَلُکَ یا مَوْلایَ بِمُحَمَّدٍ وَأَوْصِیآئِهِ الطَّیِّبینَ أَنْ تُعْتِقَ رَقَبَتی ‌

از تو می‌خواهم ای مولای من؛ به حقّ محمّد و جانشینان پاکش که مرا آزاد گردانی

وَتَفْسَحَ فی أَجَلی

و در اجل و مهلت من توسعه دهی

وَتُبَلِّغَنی فیهِ أَمَلی

و مرا در آن )مهلت( به آرزو برسانی

‌ وَکَما أَکْمَلْتَ خَلْقی لِعِبادَتِکَ

و همان‌گونه که آفرینش مرا برای عبادتت

وَعَقْلی بِمَعْرِفَتِکَ

و عقلم را با شناخت خویش کامل گردانیدی

فَارْضَ عَنّی

‌پس از من خشنود باش

‌ فَإِنّی أَعْلَمُ أَنّی لا أَصْلُحُ لِلْجَنَّةِ

که من می‌دانم که صلاحیّت و شایستگی بهشت را ندارم

وَأَنْتَ تَعْلَمُ أَنّی لا أَصْبِرُ عَلَی النَّارِ

و تو می‌دانی که من تحمّل آتش را ندارم

أَنَا الَّذی أَحْلَلْتُ الْعُقُوبَةَ بِنَفْسی

من کسی هستم که کیفر را بر خود روا داشتم

وَأَوْبَقْتُها بِالْمَعاصی جُهْدی

و با نافرمانی‌ها کوشش و تلاش خود را از بین بردم

ص: 581

1) 50. سوره روم آیه 47.

وَعَرَّضْتُها لِلْمَهالِکِ بِکُلِّ قُوَّتی

و خود را با تمام نیرو در معرض هلاکت و نابودی افکندم

وَلَسْتُ بِذی قُوَّةٍ فَأَنْتَصِرَ

و من قوّت و نیروئی ندارم تا غالب گردم

ذی عُذْرٍ فَأَعْتَذِرَ

و عذری ندارم تا عذر آورم

فَارْحَمِ انْکِساری وَتَضَرُّعی إِلَیْکَ یا مَوْلایَ

پس به شکستگی من و ناله و زاری‌ام به درگاهت رحم کن ای مولای من؛

یا مَنْ لایُسْتَحْیی مِنْ مَسْأَلَتِهِ

ای کسی که از درخواست کردن از او کسی شرمنده نمی‌شود

وَلایُرْجَی الْعَفْوُ إِلّا مِنْ قِبَلِهِ

و جز از ناحیه او امید عفو و بخشش نمی‌رود

أَشْکُوا إِلَیْکَ ما لایَخْفی عَلَیْکَ

به تو شکایت می‌کنم آنچه را که بر تو پنهان نیست

وَأَسْأَلُکَ ما لایَعْظُمُ عَلَیْکَ

و از تو می‌خواهم آنچه را که بر تو بزرگ نیست

وَأَسْأَلُکَ بِکُلِّ قَسَمٍ یُوجِبُ الزُّلْفَةَ لَدَیْکَ

و از تو درخواست می‌کنم به هر سوگندی که موجب تقرّب و منزلت یافتن نزد تو گردد

أَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ ‌

که بر محمّد و آل محمّد درود فرستی ‌

وَأَنْ تُعْطِیَ مُحَمَّداً وَالَ مُحَمَّدٍ أَفْضَلَ ما سَأَلَکَ لَهُمْ کُلُّ سآئِلٍ

و عطا کنی به محمّد و آل محمّد برتر از آنچه ‌هر درخواست‌کننده‌ای برای ایشان خواسته است

وَأَجْزَلَ ما رَغِبَ إِلَیْکَ فیهِ کُلُّ راغِبٍ حَتَّی تُفَضِّلَهُمْ عَلی جَمیعِ خَلْقِکَ

و بیشتر از آنچه هر رغبت‌کننده‌ای در آن رغبت نموده به درگاهت

وَزِدْهُمْ بَعْدَ ذلِکَ ما أَنْتَ أَهْلُهُ مِنْ کَرَمِکَ وَطَوْلِکَ

‌آنکه آنان را بر تمام آفریدگانت برتری بخشی و فراتر از آن آنچه تا تو شایسته آن هستی از کرم و لطفت بر ایشان بیفزایی

أَسْأَلُکَ یا مَوْلایَ سُؤالَ الْمُتَمَسِّکِ بِحَرَمِکَ

از تو درخواست می‌کنم ای مولای من درخواست کسی که به حرم تو پناه آورده

اَلْمُفْتَقِرِ مِنْ نَظَرِکَ یا مَوْلایَ إِنَّ الْعَرَبَ إِذَا اسْتُجیرَ بِأَطْنابِ بُیُوتِها أَجارَتْ ‌

و محتاج نظر لطف تو است ای مولای من؛ در میان عرب رسم است که اگر کسی به درب و دیوار خانه آن‌ها پناهنده شود او را پناه دهند

وَأَنْتَ سَیِّدُ الْعَرَبِ وَالْعَجَمِ

‌و تو سرور عرب و عجم هستی

‌ وَقَدِ اسْتَجَرْتُ بِرُکْنٍ مِنْ أَرْکانِ تَوْحیدِکَ

و من پناهنده گشته‌ام به رکن و پایه‌ای از پایه‌های توحیدت

وَبَیْتٍ مِنْ بُیُوتِ نَبِیِّکَ

و خانه‌ای از خانه‌های پیامبرت

ص: 582

وَتُرْبَةٍ مِنْ تُرَبِ خُلَفآئِکَ

و تربتی از تربت‌های )پاک( جانشینات

اَلَّذینَ أَظْهَرُوا سُلْطانَکَ

که سلطنت تو را آشکار نمودند

وَأَقامُوا أَحْکامَکَ

و احکامت را بپا داشتند ‌

یا مُغیثُ أَغِثْنی

ای فریادرس؛ به فریادم برس

فَلِهذِهِ الشِّدَّةِ رَجَوْتُکَ ‌

برای رفع این سختی و دشواری به تو چشم امید دوخته‌ام

یا مَوْلایَ أَسْأَلُکَ بِأَسْمائِکَ ‌الَّتی کَتَبْتَها عَلی قُلُوبِ أَصْفِیآئِکَ بِمُحَمَّدٍ وَالِهِ اُمَنآئِکَ

ای مولای من؛ از تو می‌خواهم به نام‌هایت که بر دل‌های برگزیدگانت )یعنی( محمّد و آل محمّد که امینان توأند نوشتی

فَعَرَفُوا ما عَرَّفْتَهُمْ

آنچه به آنها شناساندی

وَفَهِمُوا ما فَهَّمْتَهُمْ

‌و پس شناختند فهمیدند آنچه به آن‌ها فهماندی

وَعَقَلُوا ما أَوْجَبْتَ إِلَیْهِمْ مِنْ خَصآئِصِکَ وَعَزآئِمِکَ

و درک کردند و اندیشه نمودند آنچه از ویژگی‌هایت و دستوراتت به ایشان وحی فرمودی

وَضَرَبْتَ أَمْثالَهُمْ

آنگاه آنان را الگو قرار دادی

وَأَنَرْتَ بُرْهانَهُمْ

و برهان و دلیل‌شان را روشن ساختی

وَقَرَنْتَ بِاسْمِکَ أَسْمآئَهُمْ إِلّا خَلَّصْتَنی مِنْ کُلِّ سُوءٍ أَنَا فیهِ

و نام‌شان را قرین نام خودت گردانیدی که مرا از هر بدی که بدان دچارم رها سازی ‌

یا مُخَلِّصَ الشَّجَرِ مِنْ بَیْنِ رَمْلٍ وَطینٍ وَمآءٍ

‌ ای رهائی‌بخش درخت از میان ریگ و گِل و آب

وَیا مُخَلِّصَ اللَّبَنِ مِنْ بَیْنِ فَرْثٍ وَدَمٍ

و ای رهائی‌بخش شیر از میان چرک و خون

وَیا مُخَلِّصَ النَّارِ مِنْ بَیْنِ الْحَدیدِ وَالْحَجَرِ

و ای رهائی‌بخش آتش از میان آهن و سنگ

وَیا مُخَلِّصَ الْوَلَدِ مِنْ بَیْنِ مَشیمَةٍ وَرَحِمٍ ‌

و ای رهائی‌بخش نوزاد از میان مشیمه )پوستی که بچّه در رحم در آن باشد( و رحم مادر

‌ وَیا مُخَلِّصَ الرُّوحِ مِنْ بَیْنِ الْأَحْشآءِ وَالْأَمْعآءِ

و ای رهائی‌بخش روح از میان احشاء و امعاء )که درون شکم آدمی است(

خَلِّصْنا مِنْ أَهْوالِ یَوْمِ الْقِیامَةِ

ما را از هول و هراس روز قیامت رهائی بخش

إِلهی إِذا لَمْ تَفْعَلْ بی ما اُریدُ فَصَیِّرْنی عَلی ما تُریدُ

‌خدای من؛ هنگامی که آنچه می‌خواهم نسبت به من انجام نمی‌دهی پس مرا بر آنچه تو می‌خواهی بگردان

سَیِّدی کَیْفَ أَفْرَحُ وَقَدْ عَصَیْتُکَ

سرور من؛چگونه شادمان باشم در حالی‌که نافرمانی تو نمودم؟

وَکَیْفَ أَحْزَنُ وَقَدْ عَرَفْتُکَ ‌

و چگونه غمناک باشم در حالی‌که تو را شناختم؟

ص: 583

‌ وَکَیْفَ أَدْعُوکَ وَأَنَا عاصٍ

و چگونه تو را بخوانم در حالی‌که آلوده و گنه‌کارم؟

وَکَیْفَ لا أَدْعُوکَ وَأَنْتَ کَریمٌ ‌

و چگونه تو را نخوانم در حالی‌که تو کریم و بزرگواری؟

أَیْنَ مُغْرِقُ ‌فِرْعَوْنَ لِمُوسی

کجاست غرق‌کننده ‌فرعون به خاطر موسی؟

أَیْنَ ناصِرُ مُحَمَّدٍ یَوْمَ بَدْرٍ

کجاست یاری‌کننده حضرت محمّدصلی الله علیه وآله وسلم در روز جنگ بدر؟ ‌

أَیْنَ ناصِرُ عَلِیّ یَوْمَ الْأَحْزابِ

کجاست یاری‌کننده حضرت علی‌علیه السلام ‌در روز جنگ احزاب؟

أَیْنَ أَجِدُکَ یا مَوْلایَ

کجا تو را بیابم ای مولای من؟

بَلْ أَیْنَ لا أَجِدُکَ وَأَنْتَ أَقْرَبُ إِلَیَّ مِنْ حَبْلِ الْوَریدِ

‌از رگ گردن بلکه کجا تو را نیابم که تو نزدیکتری

أَنْزِلُ عَلَیْکَ إِذا نَزَلْتُ

بر تو فرود می‌آیم هنگامی که فرود آیم

وَأَرْحَلُ إِلَیْکَ إِذا رَحَلْتُ

و به سوی تو کوچ می‌کنم هنگامی که کوچ کنم

فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ

پس بر محمّد و آل او درود فرست

وَارْحَمْ صَوْتی مِنْ‌بَیْنِ الْمُصَوِّتینَ

و در صدازنندگان به صدای من رحم کن

وَلاتَجْبَهْنی بِالرَّدِّ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ

و دست رد به سینه‌ام مزن ای مهربانترین مهربانان.

رَبِّ قَدْمیان أَجَبْتُکَ فَأَجِبْنی

پروردگارا؛تو را اجابت کردم پس مرا اجابت کن

وَسَأَلْتُکَ فَأَعْطِنی ‌

و از تو درخواست نمودم پس مرا عطا کن

وَارْضَ عَنّی فَقَدْ أَرْضَیْتَنی بِحَقِّ اُمَنآئِکَ وَأَمینِکَ

و از من راضی و خشنود باش که تو به راستی مرا راضی و خشنود گردانیدی

وَأَصْفِیآئِکَ وَصَفِیِّکَ مُحَمَّدِنِ الْمَحْمُودِ

به حقّ امینانت و امینت و به حقّ برگزیدگانت و برگزیده‌ات )حضرت( محمّدصلی الله علیه وآله وسلم )آن( ستوده‌شده

ذِی الْمَقامِ الْمَشْهُودِ

که صاحب مقام مشهود است

وَالْحَوْضِ الْمَوْرُودِ

‌و صاحب حوضی است که بر آن وارد شوند ‌

وَبِحَقِّ الرِّسالَةِ الَّتی أَدَّاها

و به حقّ رسالتی که آن را به انجام رسانید

وَالْعِبادَةِ الَّتِی اجْتَهَدَ فیها

و عبادتی که در آن تلاش کرد

وَالْمِحْنَةِ الَّتی صَبَرَ عَلَیْها

و به غم‌ها و غصّه‌هائی که بر آن‌ها صبر و شکیبائی نمود

وَالْمَعْرِفَةِ الَّتی دَعا إِلَیْها

و معرفت و شناختی که به سوی آن مردم را فراخواند

وَالدِّیانَةِ الَّتی حَضَّ عَلَیْها

‌و دین و دیانتی که بر آن برانگیخت ‌

وَبِحَقّ أَقْوالِهِ الْحَکیمَةِ

و به حقّ گفتار حکیمانه

وَأَفْعالِهِ الْکَریمَةِ

و رفتار کریمانه

وَمَقاماتِهِ الْمَشْهُودَةِ

و مقام‌ها و جایگاههای مشاهده‌شده

ص: 584

وَساعاتِهِ الْمَعْدُودَةِ

و ساعت‌های ارزشمند شمرده‌شده‌اش

أَنْ تُصَلِّیَ عَلَیْهَ وَعَلی عِتْرَتِهِ الْمَخْلُوقینَ مِنْ لَحْمَتِهِ ‌

که بر او و بر عترتش که از گوشت و خون او آفریده شده‌اند ‌

اَلسَّادَةِ الْمُتَّقینَ مِنْ تَبِعَتِهِ ‌

آن سروران پرهیزکار که پس از اویند

وَالْقآئِمینَ مَقامَهُ فی بَلاغِ رِسالَتِهِ

و عهده‌دار منصب او در ابلاغ پیام و رسالتش هستند

وَالْمَخْصُوصینَ مِنْ قَرابَتِهِ بِأَبْنآئِهِ وَعِتْرَتِهِ ‌

و آن‌ها که اختصاص دارند به خویشاوندی او به سبب فرزندان و عترتش ‌

عَلِیّ وَأَوْلادِهِ الْمُطَهَّرینَ بِطَهارَتِهِ

)حضرت( علی‌علیه السلام و فرزندان او که به طهارت و پاکی او آن‌ها نیز پاکند

وَأَنْ تَمْسَحَ ما بی بِیَمینِکَ الشَّافِیَةِ

که دستی بر سر و روی من با آن دست شفابخش خود بکَشی

وَأَنْ تَنْظُرَ إِلَیَّ بِعَیْنِکَ الرَّاحِمَةِ

نگاهی با دیدگان رحمتت بر من بیفکنی

وَأَنْ تَرْزُقَنِی الْعَفْوَ وَالْعافِیَةَ

وو عفو و عافیت را به من روزی گردانی.

رَبِّ لاتُخَیِّبْ رَجآئی فَإِنَّهُ مَنُوطٌ بِکَ

پروردگارا؛ امید من را که تنها به تو وابسته و پیوسته است ناامید مفرما

وَلاتُصْفِرْ کَفّاً مَمْدُودَةً إِلَیْکَ

و دستی را که به درگاهت دراز شده خالی برمگردان

وَلاتُذِلَّ نَفْساً عَزیزَةًبِمَعْرِفَتِکَ

و جانی را که به معرفت تو عزیز گشته خوار و ذلیل مکن

‌ وَلاتَسْلُبْ عَقْلًامُسْتَضیئاً بِنُورِ هِدایَتِکِ

و عقلی را که به نور هدایت تو روشن گشته از من مگیر

وَلاتَقْدِرْ عَیْناً فَتَحْتَها بِنِعْمَتِکَ

و چشمی را که به نعمت خویش گشوده‌ای تنگ مگردان

‌ وَلاتُخْرِسْ لِساناً عَوَّدْتَهُ الثَّنآءَ عَلَیْکَ ‌

و زبانی را که به ثناگوئی خویش عادت داده‌ای گنگ مساز ‌

وَکَما کُنْتَ أَوْلی بِالْفَضْلِ فَکُنْ أَوْلی بِالْإِحْسانِ؛

و همان‌گونه که به فضل ابتداکننده بوده‌ای پس به احسان و نیکی آغازکننده باش

اَلنَّاصِیَةُ بِیَدِکَ

زمام امر به دست تو است

وَالْوَجْهُ صانٍ لَکَ

و چهره خوار است برای تو

وَالْخَیْرُ مُتَوَقَّعٌ مِنْکَ

و خیر و خوبی از تو انتظار می‌رود

وَالْمَصیرُ عَلی کُلِّ حالٍ إِلَیْکَ.

و به هر حال بازگشت همه به سوی تو است.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی الْاُمِّیِّ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛ درود فرست بر آن پیامبر اُمّی )حضرت( محمّدصلی الله علیه وآله وسلم

وَالْهاشِمِیِّ أَحْمَدٍ

که نسب هاشمی دارد و نامش احمد است

وَالنَّبِیِّ الْعاقِبِ ‌

پیامبری که جانشین نیکوی گذشتگان و آخرین آنان است

ص: 585

‌ وَالرَّسُولِ الْعَرَبِیِّ الْمَکِّیّ الْمَدَنِیِّ

و فرستاده و رسولی که از نژاد عرب اهل مکّه و مدینه است

اَلسِّراجِ الْمُضی‌ءِ

)او( چراغ فروزنده

‌ اَلسَّیِّدِ الْکَمِیِّ الْحَمِیِّ الْبَهِیِّ الْوَضی‌ءِ الرَّضِیِّ السَّخِیِّ التَّقِیِّ

سرور دلیر حمایتگر خوش‌سیما نورانی فی‌پسندیده سخاوتمند پرهیزکار

صاحِبِ الْوِقارِ وَالسَّکینَةِ

صاحب متانت و بردباری و آرامش

اَلْمَدْفُونِ الْمَدینَةِ

مدفون در)شهر( مدینه است

اَلْعَبْدِ الْمُؤَیَّدِ

)او( بنده‌ای مورد تأیید

وَالرَّسُولِ الْمُسَدَّدِ

و فرستاده‌ای نیکوکردار و استوار

وَالْمُصْطَفَی الْأَمْجَدِ

و برگزیده‌ای باشکوه

أَبِی الْقاسِمِ مُحَمَّدٍ.

)کنیه‌اش( ابوالقاسم )و نام زیبایش( محمّد است.

أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلَی السَّیِّدِ الْمُطَهَّرِ

خداوندا؛ و درود فرست بر آن سرور پاک

‌ وَالْإِمامِ الْمُظَفَّرِ

و پیشوای پیروزمند

وَالشُّجاعِ الْغَضَنْفَرِ

و شجاع شیر بیشه

أَبی شُبَیْرَ وَشَبَرَ

پدر شبیر و شبر )حسنین‌علیهما السلام(

اَلْأَنْزَعِ الْبَطینِ

بریده‌شده از شرک و سرشار از علم و دانش

وَالْأَشْرَفِ الْمَکینِ

و شرافتمند توانا

وَالْعِلْمِ الْمُبینِ

و نشانه آشکار

وَالنَّاصِرِ الْمُعینِ ‌

و یار مددکار ‌

وَلِیّ الدّینِ

و سرپرست دین

اَلْمَرْضِیِّ الْمُخْلِصِ الصَّفِیِّ

مورد رضایت و پسند بااخلاص باصفا

اَلْمَدْفُونِ بِالْغَرِیِّ

‌ مدفون در )سرزمین( نجف

لَیْثِ بَنی غالِبٍ

شیری از تبار شکست‌ناپذیران

أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ أَبی طالِبٍ. ‌

)او که کنیه‌اش( ابوالحسن )و نام مبارکش( علیّ بن ابی طالب )است(.‌

أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلَی السَّیِّدَةِ الْجَلیلَةِ الْکَریمَةِ النَّبیلَةِ ‌

خداوندا؛ و درود فرست بر آن بانوی عظیم‌الشّأن بزرگوار گرامی

ذاتِ الْأَحْزانِ الطَّویلَةِ فِی الْمُدَّةِ الْقَلیلَةِ

صاحب غم‌ها و غصّه‌های طولانی در مدّت کوتاه )عمر(

اَلْمَدْفُونَةِ سِرّاً

مظلومه‌ای که پنهان دفن شد

اَلْمَغْصُوبَةِ جَهْراً

و آشکارا حقّش را غصب کردند

اَلْمَجْهُولَةِ قَدْراً

قدر و ارزش او ناشناخته

اَلْمَخْفِیَّةِ قَبْراً

قبرش مخفی ماند

اَلْإِنْسِیَّةِ الْحَوْرآءِ فاطِمَةَ الزَّهْرآءِ.

‌او که حوریّه و فرشته‌ای از لباس انسان )و نام مقدّسش( فاطمه زهرا )است

أَللَّهُمّ وَصَلِّ عَلَی السَّیِّدِ الْمُجْتَبی

.( خداوندا؛و درود فرست بر سرور برگزیده

اَلْإِمامِ الْمُرْتَجی

پیشوائی که دلدادگان به او چشم امید دارند

سِبْطِ الْمُصْطَفی

سبط پیامبر مصطفی

ص: 586

وَلَدِ الْمُرْتَضی

فرزند علیّ مرتضی

اَلشَّفیعِ ابْنِ الشَّفیعِ

شفاعت‌کننده فرزند شفاعت‌کننده

اَلْمَقْتُولِ بِالسَّمِّ النَّقیعِ

آنکه با زهر کشنده به شهادت رسید

اَلْمَدْفُونِ بِأَرْضِ الْبَقیعِ

در سرزمین بقیع دفن گردید

اَلْعالِمِ بِالْفَرآئِضِ وَالسُّنَنِ

‌دانا و آگاه به همه واجبات و مستحبّات

‌ صاحِبِ الْجُودِ وَالْمِنَنِ

دارنده جود و بخشش و احسان

أَبی مُحَمَّدِنِ الْحَسَنِ.

)کنیه‌اش( ابو محمّد )و نام مبارکش( حسن )است(.

أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلَی السَّیِّدِ الزَّاهِدِ

خداوندا؛ و درود فرست بر آن سرور زاهد

)وَ(الْإِمامِ الْعابِدِ

و پیشوای عابد

اَلرَّاکِعِ السَّاجِدِ

او که به حق برای خدا رکوع و سجده کرد

قَتیلِ الْکافِرِ الْجاحِدِ

به دست کافری که منکر حق بود به شهادت رسید

صاحِبِ الْمِحْنَةِ وَالْبَلآءِ

صاحب غم و اندوه و بلا

اَلْمَدْفُونِ بِأَرْضِ کَرْبَلآءَ

دفن‌شده در سرزمین کربلا

مَوْلَی الثَّقَلَیْنِ

مولای دو جهان

‌أَبی عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَیْنِ.

)حضرت( اباعبداللَّه امام حسین‌علیه السلام.

أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی أَبِی الْأَئِمَّةِ

خداوندا؛ و درود فرست بر پدر امامان ‌

وَسِراجِ الْاُمَّةِ

و چراغ فروزان

وَکاشِفِ الْغُمَّةِ

و برطرف‌کننده غم و اندوه

وَمُحْیِ السُّنَّةِ

و زنده‌کننده سنّت

وَوَلِیِّ النِّعْمَةِ

و صاحب نعمت

وَسَنِیّ‌اُمّت الْهِمَّةِ

و با همّت بلند

وَرَفیعِ الرُّتْبَةِ

و مرتبه والا

وَصاحِبِ النُّدْبَةِ

‌و دارنده ندبه‌ها و ناله‌ها ‌

اَلْمَدْفُونِ فی أَرْضِ طیبَةِ

دفن‌شده در سرزمین پاک )مدینه(

زَیْنِ الْعابِدینَ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ.

زینت عبادت‌پیشه‌گان )حضرت( علیّ بن الحسین‌علیهما السلام.

‌ أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی قَمَرِ الْأَقْمارِ

خداوندا؛ و درود فرست بر ماه ماه‌رویان

وَنُورِ الْأَنْوارِ

و روشنی روشنی‌ها

وَسَیِّدِ الْأَبْرارِ

و سرور نیکان

وَقآئِدِ الْأَخْیارِ

‌ و رهبر خوبان ‌

اَلْإِمامِ الْوَجیهِ

پیشوای آبرومند

اَلْمَدْفُونِ عِنْدَ جَدِّهِ وَأَبیهِ

دفن‌شده در کنار جدّ و پدرش

‌ اَلْحِبْرِ الْمَلِیِّ عِنْدَ الْعَدُوِّ وَالْوَلِیِّ

دانشمند سرشار از علم و دانش نزد دشمن و دوست

أَبی جَعْفَرِنِ الْباقِرِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ. ‌

ابو جعفر امام باقر )حضرت( محمّد بن علی‌علیهما السلام. ‌

ص: 587

أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلَی الصَّادِقِ الصِّدّیقِ

خداوندا؛ و درود فرست بر آن راست‌گفتار درست‌کردار

اَلْعالِمِ الْوَثیقِ

دانای مورد اطمینان

اَلْحَلیمِ الشَّفیقِ ‌

بردبار دلسوز

اَلْهادی إِلَی ‌الطَّریقِ

هدایتگر به راه مستقیم

ساقی شیعَتِهِ مِنَ الرَّحیقِ

سیراب‌کننده شیعیانش از شراب خالص

وَمُبَلِّغِ أَعْدآئِهِ إِلَی الْحَریقِ

و رساننده دشمنانش به طرف آتش

صاحِبِ الشَّرَفِ البَدیعِ

صاحب شرافتی عالی

وَالْفَضْلِ الْجَمیعِ ‌

و فضیلتی جامع )

‌ اَلَّذی شُرِّفَتْ بِجَسَدِهِ الطَّاهِرِ أَرْضُ الْبَقیعِ

‌ کسی( که با جسم پاک او سرزمین بقیع شرافت یافت

‌ اَلْإِمامِ الْمُمَجَّدِ أَبی عَبْدِاللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ.

پیشوای باعظمت )حضرت( ابا عبداللَّه جعفر بن محمّدعلیهما السلام.

أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلَی السَّیِّدِ الْکَریمِ

خداوندا؛ و درود فرست بر سرور بزرگوار

وَالْإِمامِ الْحَلیمِ

و پیشوای بردبار

اَلصَّابِرِ الْکَظیمِ

شکیبائی که خشم خود را فرو می‌نشانید

سَمِیِّ الْکَلیمِ

همنام موسای کلیم

قآئِدِ الْجَیْشِ

زمامدار و سردار لشکر

‌ اَلْمَدْفُونِ بِمَقابِرِ قُرَیْشٍ

دفن‌شده در مقبره‌های قریش

صاحِبِ الْمَحَلِّ الْأَنْوَرِ

دارای جایگاهی نورانی

وَالشَّرَفِ الْأَظْهَرِ ‌

و شرافتی درخشان ‌

أَبی إِبْراهیمَ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ.

)حضرت( ابا ابراهیم موسی بن جعفرعلیهما السلام.

أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلَی الْإِمامِ الْمَعْصُومِ ‌

خداوندا؛ و درود فرست بر امام معصوم ‌

وَالْغَریبِ الْمَظْلُومِ

و غریب ستمدیده

وَالشَّهیدِ الْمَسْمُومِ

و شهید مسموم‌شده

وَالْقَتیلِ الْمَرْحُومِ )الْمَحْرُومِ(

و کشته‌شده‌ای که مورد رحمت واقع شده )از حقّ خود محروم گشته(

وَالْعَلیمِ الْمَکْتُومِ

و دانائی که از اسرار نهان آگاه بود و دم نمی‌زد

وَالْبَدْرِ بَیْنَ النُّجُومِ

و ماه درخشان در میان ستارگان

شَمْسِ الشُّمُوسِ ‌

خورشید خورشیدها ‌

وَأَنیسِ النُّفُوسِ

و همدم جان‌ها

اَلْمَدْفُونِ فی أَرْضِ طُوسٍ

که پیکر پاکش در سرزمین طوس مدفون گردید

اَلرَّضِیِّ الْمُرْتَضی

)او( مایه خشنودی و پسندیده

‌ اَلسَّیِّدِ الْمُجْتَبی

سروری‌برگزیده

وَالْإِمامِ الْمُرتَجی ‌

و پیشوائی بود که همگان چشم امید به درگاهش داشته و دارند

ص: 588

‌ أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضا.

)حضرت( ابا الحسن علیّ بن موسی

أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلَی الْإِمامِ الْعالِمِ الْعامِلِ وَالشُّجاعِ‌الرضاعلیهما السلام.

خداوندا؛ و درود فرست بر آن دانای عمل‌کننده و شجاع

‌الْکامِلِ اَلْمَذْکُورِ فِی الْهِدایَةِ وَالرَّشادِ

کامل آنکه عهده‌دار هدایت و رهبری خلق

جَوادِ الْأَجْوَدِ

و در میان بخشنده‌ها بخشنده‌تر

اَلْاخِذِ مِنْ شیعَتِهِ بِالْأَعْضادِ عِنْدَ قِیامِ الْأَشْهادِ

دستگیر شیعیانش در محشر و روز رستاخیز در حضور حاضران است

اَلْمَدْفُونِ بِأَرْضِ بَغْدادَ

و پیکر پاکش در سرزمین بغداد مدفون گشت

اَلْإِمامِ الْهاشِمِیِّ

آن پیشوای هاشمی‌نسب

وَالنُّورِ الْأَحْمَدِیِّ

‌و نور تابان از سلسله احمد

اَلْمُلَقَّبِ بِالتَّقِیِّ

که لقب مبارکش تقی ‌

اَلْمُکَنَّی بِاَبی جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیّ‌نِ الْجَوادِ. ‌

و کنیه‌اش ابا جعفر )حضرت( محمّد بن علی امام جوادعلیه السلام.

‌ أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلَی الْإِمامَیْنِ الْعالِمَیْنِ

خداوندا؛ و درود فرست بر دو پیشوای دانا

اَلْأَعْلَمَیْنِ النَّقِیَّیْنِ

دو پرچم هدایت

اَلسَّیِّدَیْنِ الْفاضِلَیْنِ الْحِبْرَیْنِ

دو مهتر سرور دو فاضل دانشمند

وارِثَیِ الْمَشْعَرَیْنِ

دو وارث مشعر و منی

وَأَهْلَیِ الْحَرَمَیْنِ

و دو اهل مکّه و مدینه

کَهْفَیِ التُّقی ‌

دو اسطوانه تقوا ‌

وَذَخیرَتَیِ الْوَری

و دو ذخیره برای روز نیاز مردم

طَوْدَیِ النُّهی

دو کوه عقل و خرد

اَلْمَدْفُونَیْنِ بِسُرَّ مَنْ رَأی

دو مدفون‌گشته در سامرّاء

کافِیَ الْمِحَنِ

دو کفایت‌کننده غم‌ها و غصّه‌ها

أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ وَأَبی مُحَمَّدِنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ.

)حضرت( ابا الحسن علیّ بن محمّدعلیهما السلام و )حضرت( ابا محمّد حسن بن علی‌علیهما السلام.

أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلَی الدَّعْوَةِ النَّبَوِیَّةِ

خداوندا؛ و درود فرست بر صاحب دعوت نبوی

‌ وَالْاُصُولِ )وَالصَّوْلَةِ(الْحَیْدَرِیَّةِ

و حمله‌های حیدری

وَالشُّهُبِ الْفاطِمِیَّةِ

و درخشش فاطمی

وَالصَّلاةِ الْحَسَنِیَّةِ

و نیایش حسنی

‌ وَالشُّجاعَةِ الْحُسَیْنِیَّةِ

و شجاعت حسینی

وَالْعِبادَةِ السَّجَّادِیَّةِ

و عبادت و پرستش سجّادی

وَالْمَاثِرِ الْباقِرِیَّةِ

و مفاخر باقری

ص: 589

وَالْاثارِ الْجَعْفَرِیَّةِ

و آثار جعفری

وَالْعُلُومِ الْکاظِمِیَّةِ

و علوم و دانش کاظمی

وَالْحُجَجِ الرَّضَوِیَّةِ ‌

و حجّت‌ها و دلایل رضوی ‌

وَالشُّرُوحِ الْجَوادِیَّةِ

و بیانات جوادی

وَالسّیرَةِ الْهادِیَّةِ

و سیره و روش هادی

وَالْهَیْبَةِ الْعَسْکَرِیَّةِ

و هیبت عسکری

اَلْقآئِمِ بِالْحَقِّ

آن قیام‌کننده به حقّ

وَالدَّاعی إِلَی الصِّدْقِ

و فراخواننده به صدق و راستی

کَلِمَةِ اللَّهِ

نشانه خدا

أَمانِ اللَّهِ

امان خدا

حُجَّةِ اللَّهِ ‌

حجّت خدا

‌ اَلْقآئِمِ بِالْقِسْطِ اللَّهِ

بپا دارنده عدل و داد الهی

اَلذَّابِّ عَنْ حَرَمِ اللَّهِ

دفاع‌کننده از حریم پروردگار

اَلنَّاصِرِ لِدینِ اللَّهِ ‌

یاری‌کننده دین خدا

اَلْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ

‌)حضرت( حجّت فرزند امام حسن عسکری فرزند امام هادی فرزند امام جواد فرزند امام رضا فرزند امام کاظم فرزند امام صادق فرزند امام باقر فرزند امام سجّاد فرزند امام حسین

أَخِی الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبی طالِبٍ

)و او( برادر امام حسن فرزند )حضرت( علیّ بن ابی طالب است

أَخی رَسُولِ اللَّهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِاللَّهِ بْنِ عَبْدِالْمُطَّلِبِ بْنِ هاشِمٍ

)و آن حضرت( برادر رسول خدا )حضرت( محمّد فرزند عبداللَّه فرزند عبدالمطلّب فرزند هاشم می‌باشد

صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ أَجْمَعینَ. ‌

درود و صلوات خداوند بر همه آنان باد.

أَللَّهُمَّ بِحَقِّهِمْ أَتَوَسَّلُ إِلَیْکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَیْهِمْ

خداوندا؛ به حقّ ایشان به درگاهت توسّل می‌جویم که بر آنان درود فرستی

وَأَنْ تَرْحَمَ غُرْبَتی فِی الدُّنْیا

و رحم کنی بر غربت و تنهائی من در دنیا

وَصَرْعَتی عِنْدَ الْمَوْتِ

و بر زمین‌افتادنم هنگام مرگ

وَوَحْشَتی فِی الْقَبْرِ

و وحشتم در قبر

وَذُلَّ مَقامی إِذا عَرَضْتُ عَلَیْکَ. ‌

و ذلیلانه ایستادنم در پیشگاهت هنگامی که بر تو وارد گردم.

أَللَّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ مِثْلَ ما حَمِدْتَ بِهِ نَفْسَکَ

خداوندا؛ تو را ستایش می‌کنم مانند آنچه به آن خود را ستوده‌ای

وَحَمِدَکَ بِهِ الْحامِدُونَ

و ستایش‌کنندگان به آن تو را ستوده‌اند

وَمَجَّدَکَ بِهِ الْمُمَجِّدُونَ

و ثناگویان تو را به آن ثنا گفته‌اند

وَکَبَّرَکَ بِهِ الْمُکَبِّرُونَ ‌

و بزرگ‌دارندگان تو را به آن بزرگ داشته‌اند

ص: 590

وَعَظَّمَکَ بِهِ الْمُعَظِّمُونَ حَتَّی یَکُونَ لَکَ مِنّی وَحْدی فی کُلِّ طَرْفَةِ عَیْنٍ واصِلًا

و تعظیم‌کنندگان تو را به آن تعظیم نموده‌اند تا آنکه برسد برای تو تنها از طرف من در هر چشم بهم زدنی

‌مِنْ حَمْدِکَ مِثْلَ حَمْدِ الْحامِدینَ

از ستایش همه ستایش‌کنندگان

وَتَوْحیدِ أَصْنافِ الْمُخْلِصینَ

و توحید همه اهل اخلاص

وَتَقْدیسِ أَجْناسِ الْعارِفینَ

و تقدیس و منزّه دانستن همه اهل عرفان

وَثَنآءِ جَمیعِ الْمُهَلِّلینَ

و ثناگوئی همه تهلیل کنندگان یعنی «لا إله إلاّ اللَّه» گویان

‌ وَمِثْلَ ما أَنْتَ بِهِ عارِفٌ وَمَحْجُوبٌ مِنْ جَمیعِ خَلْقِکَ مِنَ الْحَیَوانِ

و مانند آنچه تو به آن عارف و آشنائی و از همه آفریدگانت از زندگان محجوب و پنهان است

وَأَرْغَبُ إِلَیْکَ فی بَرَکَةِ ما أَنْطَقْتَنی بِهِ مِنْ حَمْدِکَ

و با التماس از تو می‌خواهم در برکت دادن آنچه به آن زبانم را گویا ساختی از ستایشت ‌

فَما أَیْسَرَ ما کَلَّفْتَنی مِنْ حَقِّکَ

پس چه اندک است آنچه مرا تکلیف نموده‌ای از حقّ خود

وَأَعْظَمَ ما وَعَدْتَنی عَلی شُکْرِکَ

‌ و چه عظیم و بسیار است آنچه مرا وعده فرموده‌ای بر شکرگزاریت

إِبْتَدَأْتَنی بِالنِّعَمِ فَضْلًا وَطَوْلًا

تو به لطف و احسان ابتدا کردی به نعمت‌ها

وَأَمَرْتَنی بِالشُّکْرِ حَقّاً وَعَدْلًا ‌

و به حقّ و عدل دستور دادی مرا به شکرگزاری

‌ وَوَعَدْتَنی عَلَیْهِ أَضْعافاً وَمَزیداً

و وعده کردی که بر آن بیفزائی و نعمتت را چند برابر کنی

وَأَعْطَیْتَنی مِنْ رَأْفَتِکَ واسِعاً کَثیراً

و از روی مهربانی عطای بسیار به من نمودی

وَسَأَلْتَنی مِنْهُ یَسیراً صَغیراً

و در مقابل از من درخواستی اندک و آسان فرمودی

وَاصْطَفَیْتَ مُحَمَّداً بِأَعْظَمِ الشَّأْنِ

و )حضرت( محمّدصلی الله علیه وآله وسلم را برای بزرگترین مأموریّت برگزیدی

وَأَوْجَبْتَ بِهِ وَبِعِتْرَتِهِ الْأَمانَ ‌

و به وجود او و عترت پاکش مردم را از امن و امان برخوردار ساختی

‌ فَبِحَقِّهِمْ عَلَیْکَ أَسْأَلُکَ أَنْ تَغْفِرَ لی ما لایَسَعُهُ إِلّا مَغْفِرَتُکَ

پس به حقّی که ایشان بر تو دارند از تو می‌خواهم که بیامرزی نسبت به من آنچه جز مغفرت و آمرزش تو آن را فراگیر نیست

وَلایَلْحَقُهُ إِلّا عَفْوُکَ ‌

و جز عفو و گذشت تو آن را ملحق نمی‌سازد

فَلَیْسَ لِأَمْرِکَ مُدْفِعٌ

پس امر و فرمان تو را هیچ دفع‌کننده‌ای

وَلا عَنْ قَضآئِکَ مُمْتَنِعٌ

و حکم و خواسته‌ات را هیچ بازدارنده‌ای نیست

فَبِکَ أَصُولُ عَلَی الْأَعْدآءِ

پس به وسیله تو بر دشمنان هجوم آورده و حمله می‌کنم

ص: 591

وَمِنْکَ أَرْجُو وِلایَةَ الْأَحِبَّآءِ

و دوستی دوستان را از تو امید دارم

‌ فَما أَکْثَرَ ما أَوْلَیْتَ مِنْ عَوآئِدِ إِفْضالِکَ

چه بسیار است آنچه احسان کرده‌ای از عطاهای فراوانت

وَأَعْطَیْتَ مِنْ أَلْوانِ إِرْفادِکَ

و بخشیده‌ای از بخشش‌های گوناگونت

لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ ‌

خدائی و معبودی جز تو نیست

تَرَدَّیْتَ الْمَجْدَ بِالْعِزِّ

جامه بزرگی و شکوه پوشیدی به وسیله قدرت و اقتدار

وَتَعَظَّمْتَ )تَغَطَّیْتَ( الْعِزَّ بِالْکِبْرِیآءِ ‌

و لباس عزّت به تن کردی به وسیله کبریائیت

‌ وَتَزَیَّنْتَ الْکِبْرِیآءَ بِالنُّورِ

و زینت کبریائی یافتی به وسیله نور

وَتَغَشَّیْتَ النُّورَ بِالْبَهآءِ

و پرده‌ای از نور بر خود افکندی به وسیله زیبائی

‌ وَتَجَلَّلْتَ الْبَهآءَ بِالْمَهابَةِ

و جلالی از بهاء یافتی به وسیله هیبت

لَکَ الْمَنُّ الْبازِخُ

منّت و نعمت بزرگ

وَالسُّلْطانُ الشَّامِخُ

و سلطنت شامخ و والا

وَالْجُودُ الْواسِعُ

و جود و بخشش گسترده از آن تو است

إِذْ خَلَقْتَنی سَمیعاً بَصیراً صَحیحاً سَوِیّاً سالِماً مُعافاً ‌

که مرا شنوا بینا صحیح معتدل )راست‌قامت( استوار سالم و باعافیت آفریدی

فی لَمْ تَشْغَلْنی نُقْصانٍ مِنْ بَدَنی

مرا با کمبود و نقص بدنی مشغول نداشتی

وَلَمْ تَمْنَعْ کَرامَتَکَ إِیَّایَ

‌و کرامت و بزرگواری

وَفَضْلَ مَنآئِحِکَ عَلَیَّ

و بخشش‌های فراوانت را از من دریغ نفرمودی

إِذْ وَسَّعْتَ عَلَیَّ الدُّنْیا

چون دنیا را بر من فراخ گردانیدی

وَجَعَلْتَ لی سَمْعاً یَعْقِلُ ایاتِکَ

و برای من گوشی شنوا قرار دادی )تا بشنود( و در آیاتت اندیشه کند

وَبَصَراً یَری قُدْرَتَکَ

و دیده‌ای عنایت کردی تا قدرتت را بنگرد

وَفُؤداً یَعْرِفُ

و قلبی که بشناسد

وَأَنَا بِفَضْلِکَ حامِدٌ لَکَ وَنَفْسی شاکِرَةٌ بِحَقِّکَ

و من به فضل و احسان تو ستایشگر توأم و جان من به حقّ تو شکرگزار است

شاهِدَةٌ بِأَنَّکَ حَیٌّ قَبْلَ کُلِّ حَیٍّ ‌

و گواه به اینکه تو زنده‌ای پیش از هر زنده ‌

وَحَیّ بَعْدَ کُلِّ مَیِّتٍ

و زنده‌ای پس از هر مرده

وَحَیٌّ تَرِثُ الْأَحْیآءَ ‌

و زنده‌ای که از زندگان ارث می‌بری

لَمْ تَقْطَعْ خَیْرَکَ عَنّی فی کُلّ وَقْتٍ

هرگز خیرت را از من در هر وقت و زمانی نبریدی

وَلَمْ تُنْزِلْ فِیَّ عُقُوباتِ النِّقَمِ

هرگز خیرت را از من در هر وقت و زمانی نبریدی

وَلَمْ تُغَیِّرْ عَلَیَّ دَقائِقَ الْعِصَمِ

و حفظ و نگهداری‌های آشکار را بر من دگرگون ننمودی

ص: 592

فَلَوْ لَمْ اُفَکِّرْ مِنْ إِحْسانِکَ إِلّا فی عَفْوِکَ عَنّی

اگر از احسان و نیکی تو جز در عفو و چشم‌پوشی‌ات از من

‌ وَالْإِسْتِجابَةِ لِدُعآئی حَتَّی رَفَعْتُ رَأْسی بِتَوْحیدِکَ وَتَمْجیدِکَ ‌

و اجابت دعایم که به توحید تو و ثناگوئی تو مرا سربلند ساخته فکر نمی‌کردم

وَإِلّا فی تَقْدیرِ حَظّی حینَ صَوَّرْتَنی

و جز در بهره‌ام هنگامی که صورت‌آفرینی کردی

فَأَحْسَنْتَ صُورَتی فی تَقْدیرِ رِزْقی

و نقش مرا نیکو آفریدی نمی‌اندیشیدم

فَفی ذلِکَ ما یَشْغَلُ شُکْری عَلی جَهْدی

همین کافی بود که از شکر تو ناتوان باشم ‌

فَکَیْفَ إِذا فَکَّرْتُ فِی النِّعَمِ الْعِظامِ الَّتی أَتَقَلَّبُ فیها

پس چگونه است زمانی که در آن غوطه‌ورم فکر کنم؟

وَلا أَبْلُغُ شُکْرَ شَیْ‌ءٍ مِنْها.

که هرگز به شکر چیزی از آن نمی‌رسم.

فَلَکَ الْحَمْدُ عَلی ما حَفِظَهُ عِلْمُکَ

که هرگز به شکر چیزی از آن نمی‌رسم.

وَأَحاطَتْ بِهِ قُدْرَتُکَ

و احاطه دارد به آن قدرت تو

وَوَسِعَتْهُ رَحْمَتُکَ

و فراگیر است آن را رحمت تو

فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ

پس درود فرست بر محمّد و آل او

‌ وَتَمِّمْ إِحْسانَکَ فیما بَقِیَ کَما أَحْسَنْتَ فیما مَضی ‌

و احسانت را در آنچه مانده کامل کن همان‌گونه که در گذشته احسان فرمودی

فَإِنّی أَتَوَسَّلُ إِلَیْکَ بِتَوْحیدِکَ وَتَمْجیدِکَ وَتَهْلیلِکَ وَتَکْبیرِکَ وَتَعْظیمِکَ وَنُورِکَ وَرَأْفَتِکَ‌

همانا من به درگاهت توسّل می‌جویم به واسطه اعتقاد به یکتائیت و به ثناگوئی‌ات و نفی عبودیّت و الوهیّت از غیر تو و به بزرگداشت و تعظیمت و نور و رأفتت

وَرَحْمَتِکَ وَعُلُوِّ وِقارِکَ وَجَمالِکَ وَمَنِّکَ وَکَمالِکَ وجَلالِکَ‌

و رحمتت و متانت والا و جمال و نعمت و کمال و بزرگی‌

وَسُلْطانِکَ وَقُدْرَتِکَ وَنَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ وَعِتْرَتِهِ الطَّاهِرینَ

‌و سلطنت و قدرتت و به پیامبرت و عترت پاک او که

‌ أَنْ لاتَحْرِمَنی فَوآئِدَکَ ومَواهِبَکَ

‌مرا از عطایا و بخشش‌هایت محروم نگردانی

فَإِنَّهُ لاتَعْتَریکَ لِکَثْرَةِ ما یَسَّرْتَ مِنَ الْعَطایا عَوایِقُ الْبُخْلِ

زیرا که بر تو به خاطر زیادی

ص: 593

‌وَلایَنْقُصُ جُودَکَ التَّقْصیرُ فی شُکْرِ نِعْمَتِکَ

عطا و بخشش بُخلی که بازدارنده است عارض نمی‌شود و کوتاهی‌کردن در شکر نعمتت از جود تو نمی‌کاهد

وَلاتُؤَثِّرُ فی جُودِکَ الْعَظیمِ نِحَلُکَ الْفآئِضَةُ الْجَلیلَةُ

و در جود و بخشش عظیم تو عطای فراوان تو که به سوی خلق سرازیر است اثر نمی‌گذارد

وَلاتَخافُ ضَیْمَ إِمْلاقٍ

و تو هرگز از تنگدستی بیم نداری.

فَوَسیلَتی إِلَیْکَ یا اَللَّهُ التَّوْحیدُ

‌خداوندا؛ وسیله من به سوی تو توحید

‌ وَذَریعَتی أَنّی لَمْ اُشْرِکْ بِکَ شَیْئاً

و دست‌آویز من شرک نورزیدن به تو است

فَاغْفِرْلی ما بَیْنَهُما

پس آنچه بین این دو )از خطا و اشتباه( دارم بیامرز ‌

إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ.

که تو بر هر چیزی توانا هستی.

إِلهی ما فی جِسْمی شَعْرَةٌ نابِتَةٌ إِلّا وَتَحْتَها نِعْمَةٌ ثابِتَةٌ.

خدای من؛ در جسم من موئی نروئیده مگر آنکه در زیر آن نعمتی ثابت است.

إِلهی أَنْتَ الْجَوادُ اللَّطیفُ وَأَنَا الْفَقیرُ الضَّعیفُ. ‌

معبودا؛ تو بخشنده و بسیار لطف‌کننده‌ای و من فقیر و ناتوانم.

‌ إِلهی إِنَّ الْکَریمَ مِنَّا لَیَعْفُو عَمَّنْ ظَلَمَهُ

خدای من؛ همانا شخص کریم و بزرگواری که در میان ما هست از کسی که به او ستم کرده گذشت می‌کند ‌

فَکَیْفَ لاتَعْفُو عَمَّنْ لَمْ یَظْلِمْکَ وَإِنَّما ظَلَمَ نَفْسَهُ

پس چگونه تو از کسی که به تو ستم ننموده بلکه به خویش ستم کرده گذشت نکنی؟

وَأَنْتَ أَوْلَی الْأَکْرَمینَ بِالْعَفْوِ. ‌

در حالی‌که تو از همه اشخاص کریم سزاوارتری به عفو کردن. ‌

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَلْهِمُکَ حُسْنَ شُکْرِکَ

خداوندا؛ از تو می‌خواهم که شکرگزاری نیکویت را به من الهام کنی

وَأَسْتَوْهِبُکَ بَسْطَ لِسانی فِی الْإِرْشادِ لِمادِحِکَ

و بازشدن زبانم را در مدح و ثنایت و راهنمائی ثناگویت مرحمت نمائی

وَأَرْغَبُ إِلَیْکَ فی تَسْدیدی بِما یَکْتَسِبُ مَزیدَکَ ‌

و ناله و زاری می‌کنم تا مرا یاری کنی و استوار سازی به آنچه باعث مزید لطف تو می‌گردد

‌ وَأَعُوذُ بِکَ مِمَّا یَسْتَدْعی حُلُولَ غَیْرِکَ

و به تو پناه می‌برم از آنچه فرامی‌خواند وارد شدن غیر تو را

فَأَعِنّی عَلَی الدُّنْیا بِالْقَناعَةِ

‌پس مرا در امر دنیا به وسیله قناعت

وَعَلَی الدّینِ بِالْعِصْمَةِ وَالزَّهادَةِ

و در امر دین به وسیله خودداری و زهد ورزیدن کمک کن

وَأَغْنِنی بِالْإِفْتِقارِ إِلَیْکَ ‌

و مرا با نیازمندی به درگاهت بی‌نیاز

ص: 594

وَلاتُفْقِرْ لی بِالْإِسْتِغْنآءِ عَنْکَ ‌

و با بی‌نیازی از خودت فقیر مگردان

إِنَّما أَمْرُکَ إِذا أَرَدْتَ شَیْئاً أَنْ تَقُولَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ

‌ همانا امر تو چنین است که هرگاه اراده کنی چیزی باشد می‌باشد

فَقُلْ بِرَحْمَتِکَ لِطاعَتِکَ أَنْ تَدْخُلَ فی کُلِّ عُضْوٍ مِنْ أَعْضآئی

پس به رحمت خویش به اطاعتت بگو که در هر عضوی از اعضای من وارد شود

ثُمَّ لاتُفارِقُنی حَتَّی أَلْقاکَ ‌

سپس از من جدا نگردد تا تو را ملاقات نمایم

وَقُلْ بِرَحْمَتِکَ لِمَعْصِیَتِکَ أَنْ تَخْرُجَ مِنْ کُلِّ عُضْوٍ مِنْ أَعْضآئی

و به رحمتت به معصیت و نافرمانیت بگو که از هر عضوی از اعضای من خارج گردد

ثُمَّ لاتَقْرَبَنی حَتَّی أَلْقاکَ

سپس به من نزدیک نشود تا تو را دیدار کنم

وَارْزُقْنی مِنَ الدُّنْیا وَتُزَهِّدَنی فیها

و از دنیا به من روزی کن ولی مرا در آن بی‌اعتنا گردان

وَلاتَزْوِها عَنّی ‌

و آن را از من دور مساز

وَتُرَغِّبَنی فیها

در حالی که مرا به آن مایل و مشتاق فرموده باشی

یا اَللَّهُ یا رَحْمنُ یا رَحیمُ

ای خدا ای بخشنده ای مهربان

یا مَنْ لَیْسَ لِأَحَدٍ مِنْهُ بُدٌّ وَلا ولِأَحَدٍ عَنْهُ غِنًی

ای کسی که برای کسی از او چاره‌ای نیست برای کسی از او بی‌نیازی نیست

یا رازِقَ الْمُقِلّینَ

ای روزی‌دهنده تهیدستان؛

وَیا راحِمَ الْمَساکینَ

و ای رحم‌کننده بینوایان؛

‌ وَیا ذَا الْقُوَّةِ الْمَتینِ

و ای دارای نیروئی استوار؛

یا إِلهَ الْمُؤْمِنینَ

ای معبود معبودان؛

یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ

ای مهربانترین مهربانان؛

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ

بر محمّد و آل او درود فرست

وَافْعَلْ بی ما أَنْتَ أَهْلُهُ

و با من چنان کن که تو شایسته آن هستی

یا أَوَّلَ الْأَوَّلینَ وَاخِرَ الْاخِرینَ.

ای پیش از هر ابتدا و پس از از هر انتهاء.

أَللَّهُمَّ وَفِّقْنی لِرَفْضِ الْبِدَعِ وَالرَّأْیِ الْمُخْتَرَعِ

‌ خداوندا؛ بر ترک بدعت‌ها و آراء و عقاید ساختگی مرا موفّق فرما ‌

وَوَفِّقْنی لِلَّتی هِیَ أَذْکی.

و به آنچه پاکتر و پاکیزه‌تر است توفیق مرحمت کن.

اَلْحَمْدُ للَّهِِ الَّذی یَصِفُ وَلایُوصَفُ

‌ سپاس خداوندی را که وصف می‌کند و توصیف نمی‌شود

‌ وَیَعْلَمُ وَلایُعْلَمُ

و آگاه است به او آگاهی داده نمی‌شود

أَنْتَ صاحِبی فی کُلِّ شَدیدَةٍ دَخَلَتْ عَلَیَّ

تو در هر سختی که بر من وارد شود یار من هستی

ص: 595

وَلا اُنْکِرُو فَضْلَکَ لِأَنَّکَ مُفَرِّجُ کُلِّ بَلْوی

و فضل و احسان تو را انکار نمی‌کنم؛ زیرا که تو برطرف‌کننده هر مصیبت و بلائی

وَلِکُلِّ عَظیمَةٍ تُدْعی ‌

و برای هر امر مهمّی خوانده می‌شوی و برای هر

وَلِکُلّ شَدیدَةٍ تُرْجی

مشکلی به تو امید می‌رود

وَإِلَیْکَ یا مَوْلایَ الْمُشْتَکی

و به درگاه تو - ای مولای من؛ - شِکوه و شکایت است

أَنْتَ الْمُرْتَجی

تو مایه امیدی ‌

فَما أَکْبَرُ هَمّی إِنْ لَمْ تُفَرِّجْهُ

‌ چه بسیار است اندوه من اگر برطرف نسازی آن را

وَأَذَلَّ لِسانی إِنْ لَمْ تَبْسُطْهُ

و چه بسیار لغزش دارد زبان من اگر آن را نگشائی

وَأَخَفّ إِنْ لَمْ تُثَقِّلْهُ

و چه بسیار سبک است‌میزانی میزان اعمال من اگر آن را )با کرم خود( سنگین نگردانی

فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ وَارْحَمْنی.

پس بر محمّد و آل او درود فرست و بر من رحم کن.

‌ إِلهی ما تَوَهَّمْتُ نِقْمَتَکَ إِلّا وَکانَتْ نِعْمَةُ عَفْوِکَ تَقْرَعُ مَسامِعی أَنْ قَدْ غَفَرْتَ لی

خدای من؛ هرگاه به خیال انتقام تو افتادم نعمت عفو تو بر در گوشم نغمه زد که می‌آمرزی مرا

فَصَدِّقْ یا مَوْلایَ ظَنّی

پس مولای من؛ گمان مرا اثبات کن

وَکَذِّبْ خَوْفی ‌

و بیم و ترس مرا انکار نما

وَحَقِّقْ رَجآئی یا رَجآءَ الْمُؤْمِنینَ

و امیدم را تحقّق بخش ای امید اهل ایمان

یا غِیاثَ الْمُتَوَکِّلینَ ‌

ای فریادرس توکّل‌کنندگان ‌

یا مُجیبَ التَّوَّابینَ

ای اجابت‌کننده توبه‌کنندگان

تُبْ عَلَیَّ یا اَللَّهُ

توبه مرا بپذیر ای خدا؛

یا رَحْمنُ یا رَحیمُ

ای بخشنده؛ ای مهربان؛

یا رَبُّ یا مَلِکُ

ای پروردگار؛ ای پادشاه؛

یا مُحیطُ یا قَدیرُ

ای احاطه‌دارنده؛ ای توانا؛

یا عَلیمُ یا حَکیمُ

ای دانا؛ ای حکیم؛

یا تَوَّابُ یا واسِعُ

ای توبه‌پذیر؛ ای گستراننده؛

‌ یا بَدیعُ یا سَمیعُ یا کافی یا رَؤُوفُ یا شاکِرُ یا إِلهُ یا واحِدُ

ای پدیدآورنده؛ ای شنوا؛ ای کفایت‌کننده؛ ای رئوف؛ ای سپاسگزار ای معبود ای یگانه؛ ای‌

یا غَفُورُ یا حَلیمُ یا قابِضُ یا باسِطُ یا حَیُّ یا قَیُّومُ یا عَلِیُّ

آمرزنده؛ ای بردبار؛ ای قبض‌کننده؛ ای بسطدهنده؛ ای زنده؛ ای پایدار؛ ای بلندمرتبه؛ ‌

یا عالی یا عَظیمُ یا وَلِیُّ یا غَنِیُّ یا حَمیدُ یا قآئِمُ یا وَهَّابُ

ای والامقام؛ ای باعظمت؛ ای سرپرست؛ ای بی‌نیاز؛ ای ستوده؛ ای بپادارنده؛ ای بخشنده؛

ص: 596

‌ یا سَریعَ الْحِسابِ

ای آنکه سریع به حساب مردم رسیدگی می‌کنی؛

یا خَبیرُ یا رَقیبُ

ای آگاه؛ ای مراقب؛

یا حَسیبُ یا شَهیدُ

ای حسابگر؛ ای حضوردارنده؛

‌ یا غَفُورُ یا مُغیثُ

ای بسیار آمرزنده؛ ای فریادرس؛

یا وَکیلُ یا فاطِرُ

ای پشتیبان؛ ای به وجودآورنده؛

یا قاهِرُ یا قادِرُ

ای چیره‌شونده؛ ای توانا؛ ‌

یا لَطیفُ یا حَکیمُ

ای لطف‌کننده؛ ای حکیم؛

یا مُحْیی یا مُمیتُ

ای زنده‌کننده؛ ای میراننده؛

یا نِعْمَ الْمَوْلی

ای بهترین مولا؛

یا نِعْمَ النَّصیرِ

ای بهترین یاور؛ ‌

یا حَفیظُ یا قَریبُ

ای نگهدار؛ ای نزدیک

یا مُجیبُ یا قَوِیُّ

ای اجابت‌کننده؛ ای نیرومند؛

یا مَجیدُ یا وَدُودُ

ای باشکوه؛ ای دوست‌دارنده؛

‌ یا مُسْتَعانُ یا غالِبُ

ای مددکار؛ ای غلبه‌کننده؛

یا قاهِرُ یا کَبیرُ

ای چیره‌شونده؛ ای بزرگ؛

یا مُتَعالی یا مَنَّانُ ‌

ای بلندمرتبه؛ ای نعمت‌دهنده؛

یا خالِقُ یا صادِقُ

ای هستی‌بخش؛ای راست‌گفتار؛

یا وارِثُ یا غافِرُ

ای ارث‌برنده؛ ای آمرزنده؛

یا کَریمُ یا باعِثُ

ای بزرگوار؛ ای برانگیزنده؛

یا حَقُّ یا ‌مُبینُ

یا حقّ؛ای آشکار؛

یا نُورُ یا هادی

ای روشنی‌بخش؛ ای هدایتگر؛

یا فاتِحُ یا شَکُورُ

ای گشاینده؛ ای جزادهنده؛

یا غافِرَ الذَّنْبِ

ای آمرزنده گناه؛ ‌

یا قابِلَ التَّوْبِ

ای پذیرنده توبه؛

یا شَدیدَ الْعِقابِ

ای سخت‌کیفر؛

یا ذَا الطَّوْلِ

ای صاحب لطف و احسان؛

یا رازِقُ

ای روزی‌دهنده؛

‌ یا ذَا الْقُوَّةِ الْمَتینِ

‌ ای صاحب نیروی استوار؛

یا بَرُّ یا مَلیکُ

ای نیکوکار؛ ای دارنده ملک و هستی

یا مُقْتَدِرُ یا باقی

ای مقتدر؛ ای ماندگار؛

یا ذَا الْجَلالِ وَالْإِکْرامِ

ای صاحب بزرگی و بزرگواری؛

یا أَوَّلُ یا اخِرُ

ای اوّل بدون ابتدا؛ ای آخر بدون انتها؛

یا ظاهِرُ یا باطِنُ

ای آشکار؛ ای پنهان؛

یا قُدُّوسُ یا سَلامُ

ای در نهایت پاکی؛ ای بی‌عیب؛

یا مُؤْمِنُ یا مُهَیْمِنُ

ای ایمنی‌بخش؛ ای نگهبان؛

یا عَزیزُ یا جَبَّارُ

ای شکست‌ناپذیر؛ ای قدرتمند؛

یا مُتَکَبِّرُ یا خالِقُ

ای بزرگ‌مرتبه؛ ای آفریننده؛

‌ یا بارِئُ یا مُصَوِّرُ

ای ایجادکننده؛ ای صورت‌آفرین؛

یا ذَا الْمَعارِجِ

ای صاحب درجات؛

یا مُبْدِئُ یا مُعیدُ

ای آغازگر؛ ای بازگرداننده؛

ص: 597

‌ یا أَعْلی یا أَکْرَمُ

ای برتر؛ ای گرامی‌تر؛

یا أَحَدُ یا صَمَدُ

ای یکتا؛ ای به خود پاینده و بی‌نیاز؛

یا مَنْ لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ وَلَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ ‌

ای آنکه نه زاید و نه زاده است و هیچ‌کس همتای او نبوده است؛ ‌

صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَعَجِّلْ فَرَجَهُمْ ‌

و در فرج ایشان تعجیل فرما

‌ وَافْعَلْ بِنا ما أَنْتَ أَهْلُهُ

و چنان کن با ما که تو شایسته آن هستی

یا أَللَّهُ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ

ای خداوند؛ ای مهربانترین مهربانان؛

‌ وَلا حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إِلّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظیمِ

و هیچ حرکت و جنبش و نیروئی جز به سبب خداوند بلندمرتبه بزرگ نیست

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی طَیِّبِ الْمُرْسَلینَ مُحَمَّدِنِ الْمُصْطَفی ‌

و درود خدا بر پاکترین فرستاده‌شدگان )حضرت( محمّد مصطفی

وَعَلی أَخیهِ عَلِیّ‌نِ الْمُرْتَضی وَعَلی ذُرِّیَّتِهِمَا الطَّاهِرینَ

و بر برادرش علیّ مرتضی و بر ذرّیّه پاک این دو بزرگوار امینَ یا رَبَّ الْعالَمینَ.⁽¹⁾

به اجابت برسان ای پروردگار جهانیان.

دعای هشتم دعا بعد از زیارت به نیابت از دیگری

هنگامی که زائر نائب از طرف شخص دیگری است بعد از زیارت حضرت امام‌رضاعلیه السلام یا سایر ائمّه‌علیهم السلام این دعا را بخواند:

أَللَّهُمَّ إِنَّ فُلانَ بْنَ فُلانٍ أَوْفَدَنی إِلی مَوالیهِ وَمَوالِیَّ لِأَزُورَ عَنْهُ

خداوندا؛ همانا - فلانی پسر فلانی - مرا به سوی سرورانش و سرورانم روانه ساخته تا از طرف او زیارت کنم ‌

رَجآءً لِجَزیلِ الثَّوابِ وَفِراراً مِنْ سُوءِ الْحِسابِ. ‌

به امید ثواب فراوان و گریز از بدی حساب.

ص: 598

1) 51. کتابٌ فی الزیارات والأدعیة )مخطوط(: 40.

أَللَّهُمّ إِنَّهُ یَتَوَجَّهُ إِلَیْکَ بِأَوْلِیآئِکَ اَلدَّالّینَ عَلَیْکَ فی غُفْرانِکَ ذُنُوبَهُ

خداوندا؛او به وسیله اولیای تو که دلیل و راهنمای بر توأند به سوی تو روی آورده تا گناهانش را بیامرزی

وَحَطِّ سَیِّئاتِهِ

و بار گناه او را فروریزی

وَیَتَوَسَّلُ إِلَیْکَ بِهِمْ عِنْدَ مَشْهَدِ إِمامِهِ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْهِ. ‌

و به واسطه آن‌ها در زیارتگاه و محلّ شهود امامش - که درود خدا بر او باد - به سوی تو توسّل می‌جوید

أَللَّهُمَّ فَتَقَبَّلْ مِنْهُ

خداوندا؛ از او بپذیر

وَاقْبَلْ شَفاعَةَ أَوْلِیآئِهِ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ فیهِ.

و شفاعت اولیائش را - که درود خدا بر آنان باد - در مورد او قبول کن.

أَللَّهُمَّ جازَهُ عَلی حُسْنِ نِیَّتِهِ

خداوندا؛ بر نیّت نیکو

وَصَحیحِ عَقیدَتِهِ

و عقیده صحیح

وَصِحَّةِ مُوالاتِهِ

بهتر از آنچه به یکی از بندگان مؤمنت پاداش داده‌ای

أَحْسَنَ ما جازَیْتَ أَحَداً مِنْ عُبَیْدِکَ الْمُؤْمِنینَ وَأَدِمْ لَهُ ما خَوَّلْتَهُ

و درستی ارادتش به او پاداش بده و آنچه به او عطا کرده‌ای برایش همیشگی و پایدار گردان

وَاسْتَعْمِلْهُ صالِحاً فیما اتَیْتَهُ ‌

و لطفی کن که آنچه را به او عطا کرده‌ای در کارهای شایسته به کار گیرد

وَلاتَجْعَلْنی اخِرَ وافِدٍ لَهُ یُوفِدُهُ.

و مرا آخرین فرستاده‌ای که او فرستاده قرار مده.

أَللَّهُمَّ أَعْتِقْ رَقَبَتَهُ مِنَ النَّارِ ‌

خداوندا؛ او را از آتش رهایی بخش

وَأَوْسِعْ عَلَیْهِ مِنْ رِزْقِکَ الْحَلالِ الطَّیِّبِ

و روزی حلال پاک خود را بر او فراخ گردان

وَاجْعَلْهُ مِنْ رُفَقآءِ مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

و او را از یاران و همراهان محمّد و آل محمّد قرار بده

وَبارِکْ لَهُ فی وَلَدِهِ وَمالِهِ وَأَهْلِهِ وَما مَلَّکْتَ یَمینَهُ. ‌

و در فرزند و مال و خاندان و آنچه را مالک است و در اختیار اوست برکت بده.

أَللَّهُمَّ صَلّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَحُلْ بَیْنَهُ وَبَیْنَ مَعاصیکَ ‌

و میان او و لغزش‌ها و نافرمانی‌هایت فاصله بینداز

حَتَّی لایُعْصیکَ

تا تو را نافرمانی نکند

وَأَعِنْهُ عَلی طاعَتِکَ وَطاعَةِ أَوْلِیآئِکَ

‌ و بر اطاعت خود و اطاعت اولیائت یاریش فرما

حَتَّی لاتَفْقُدُهُ حَیْثُ أَمَرْتَهُ

تا آنجا که امر فرموده‌ای وجودش ناپیدا نباشد

وَلاتَراهُ حَیْثُ نَهَیْتَهُ. ‌

و آنجا که نهی نموده‌ای او را نبینی.

ص: 599

‌ أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَاغْفِرْ لَهُ وَارْحَمْهُ ‌

و او را بیامرز و او را رحمت کن ‌

وَاعْفُ عَنْهُ وَعَنْ جَمیعِ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ.

و او و همه مردان و زنان مؤمن را مورد عفو و گذشت خویش قرار بده.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ ‌

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَأَعِذْهُ مِنْ هَوْلِ الْمُطَّلِعِ

و او را پناه بده از ترس آخرت

وَمِنْ فَزَعِ یَوْمِ الْقِیامَةِ وَسُوءِ الْمُنْقَلَبِ

و از هراس روز قیامت و بدی بازگشت

‌ وَمِنْ ظُلْمَةِ الْقَبْرِ وَوَحْشَتِهِ

و از تاریکی قبر و وحشت آن

وَمِنْ مَواقِفِ الْخِزْیِ فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ.

‌ و از جایگاههای خواری در دنیا و آخرت.

أَللَّهُمّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَاجْعَلْ جآئِزَتَهُ فی مَوْقِفی هذا غُفْرانَکَ

و جائزه و پاداش او را در این موقف من )که نایب او هستم(آمرزشت

وَتُحْفَتَهُ فی مَقامی هذا عِنْدَ إِمامی صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ أَنْ تُقیلَ عَثْرَتَهُ ‌

و هدیه او را در این موقعیّت و منزلتی که نزد امامم - درود خدا بر او باد – دارم چشم‌پوشی از لغزش‌هایش قرار بده

‌وَتُقْبِلَ مَعْذِرَتَهُ

و عذرخواهی او را بپذیر

وَتَتَجاوَزَ عَنْ خَطیئَتِهِ

‌و از خطایش بگذر

وَتَجْعَلَ التَّقْوی زادَهُ

و زاد و توشه‌اش را تقوا

وَما عِنْدَکَ خَیْراً لَهُ فی مَعادِهِ

و آنچه نزد تو دارد خیر و خوبی قرار بده برای معاد و آخرتش ‌

وَتَحْشُرُهُ فی زُمْرَةِ مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

و او را در زمره و گروه محمّد و آل محمّد محشور فرما

وَتَغْفِرَ لَهُ وَلِوالِدَیْهِ ‌

و او و پدر و مادرش را بیامرز

‌ فَإِنَّکَ خَیْرُ مَرْغُوبٍ إِلَیْهِ

که تو بهترین کسی هستی که به درگاهت زاری و التماس کنند

وَأَکْرَمُ مَسْئُولِ‌نِ اعْتَمَدَ الْعِبادُ عَلَیْهِ.

و بزرگوارترین کسی هستی که بندگان بر او اعتماد کنند و از او درخواست نمایند.

أَللَّهُمَّ وَلِکُلِّ مَوْفِدٍ جآئِزَةٌ وَلِکُلِّ زآئِرٍ کَرامَةٌ

خداوندا؛ هر واردشونده‌ای را پاداشی و هر زائری را کرامتی است

فَاجْعَلْ جآئِزَتَهُ فی مَوْقِفی هذا غُفْرانَکَ

پس پاداش او را در این جایگاه من - که نایبش هستم – آمرزشت

وَالْجَنَّةَ لَهُ وَلِجَمیعِ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ.

و بهشت برای او و برای همه مردان و زنان مؤمن قرار بده. ‌

ص: 600

أَللَّهُمَّ وَأَنَا عَبْدُکَ الْخاطِئُ الْمُذْنِبُ

خداوندا؛ من بنده خطاکار و گنه‌کار توأم

اَلْمُقِرُّ بِذُنُوبِهِ ‌

که به گناه خود اقرار دارد ‌

فَأَسْأَلُکَ یا اَللَّهُ بِحَقّ مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ أَنْ لاتُحْرِمَنی بَعْدَ ذلِکَ الْأَجْرَ وَالثَّوابَ

‌ پس از تو می‌خواهم - ای خدا؛ - به حقّ محمّد و آل محمّد که پس از هر اجر و پاداشی که به او می‌دهی

مِنْ فَضْلِ عَطآئِکَ وَکَرَمِ تَفَضُّلِکَ

مرا هم از زیادتی عطایت و تفضّل و بخشش کریمانه‌ات محروم مگردانی

سپس در کنار ضریح رو به قبله دست‌هایت را به سوی آسمان بالا ببر و بگو

یا مَوْلایَ یا إِمامی عَبْدُکَ - فُلانُ بْنُ فُلانٍ - أَوْفَدَنی زآئِراً لِمَشْهَدِکَ

ای مولای من؛ ای امام من؛ بنده تو - فلانی پسر فلانی - مرا برای زیارت

یَتَقَرَّبُ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بِذلِکَ وَإِلی رَسُولِهِ وَإِلَیْکَ

مزار پاکت روانه ساخته و فرستاده است به وسیله آن می‌خواهد به درگاه خدای عزیز والا و پیشگاه رسول او و شما تقرّب جوید

یَرْجُو بِذلِکَ فَکاکَ رَقَبَتِهِ مِنَ النَّارِ مِنَ الْعُقُوبَةِ

‌امید دارد که از آتش دوزخ که کیفر او است رهائی یابد

‌ فَاغْفِرْ لَهُ وَلِجَمیعِ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ

پس او و همه مردان و زنان مؤمن را بیامرز ‌

یا اَللَّهُ یا اَللَّهُ یا اَللَّهُ یا اَللَّهُ یا اَللَّهُ یا اَللَّهُ یا اَللَّهُ

ای خدا؛ ای خدا؛ ای خدا؛ ای خدا؛ ای خدا؛ ای خدا؛ ای خدا؛

لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ الْحَلیمُ الْکَریمُ

خدایی جز خداوند بردبار بخشنده نیست

لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ الْعَلِیُّ الْعَظیمُ

معبودی جز خدای بلندمرتبه باعظمت نیست

أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ ‌

از تو می‌خواهم که بر محمّد و آل محمّد درود فرستی

وَتَسْتَجیبَ لی فیهِ وَفی جَمیعِ إِخْوانی وَأَخَواتی وَوُلْدی وَأَهْلی بِجُودِکَ وَکَرَمِکَ

و به اجابت برسانی دعاهایم را در مورد او و همه برادرانم و خواهرانم و فرزندانم و اهل و عیالم به جود و کرمت

یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.⁽¹⁾

ای مهربان‌ترین مهربانان.

ص: 601

1) 52. بحار الأنوار: 256/102 و در کتابٌ فی الزیارات والأدعیة )مخطوط(: 65 با تفاوت نقل شده است.

بدیهی است در این عصر و زمان هیچ مشکلی به پایه مشکل غیبت امام زمان عجّل‌اللَّه تعالی فرجه نمی‌رسد. سزاوار است زائرین گرامی در حرم مطهّر حضرت امام رضاعلیه السلام‌و نیز مکان‌های دیگر از دعانمودن برای هرچه زودتر فرارسیدن ظهور امام عصر عجّل اللَّه‌تعالی فرجه غفلت نکنند.

و نیز خواندن زیارت امام زمان ارواحنا فداه در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام - که در آخر«بخش زیارت‌های حضرت امام رضاعلیه السلام» نقل کردیم - و همچنین خواندن زیارت آل‌یس دعای ایّام غیبت - که حضرت امام رضاعلیه السلام امر به خواندن آن نموده‌اند - دعای‌معرفت دعای عهد و هر یک از ادعیه و زیارت‌های امام عصر عجّل اللَّه تعالی فرجه که باحال و توجّه خواننده مناسب است بسیار سزاوار و پسندیده است.

ص: 602

بخش بیست و هشتم

هشت زیارت از زیارت‌های جامعه

در این بخش هشت زیارت از زیارت‌های جامعه⁽¹⁾را نقل می‌کنیم:⁽²⁾

زیارت «امین اللَّه»

زیارت «امین اللَّه» از زیارات جامعه است؛ یعنی آن را در حرم‌های مطهّر همه ائمّه‌اطهارعلیهم السلام می‌توان خواند همان‌گونه که حضرت بقیّة اللَّه ارواحنا فداه در جریان تشرّف‌مرحوم حاج علی بغدادی این زیارت را در حرم کاظمین‌علیهما السلام خواندند.

روایتی که از امام باقرعلیه السلام نقل شده در این باره صراحت دارد و روایتی که جابر ازامام صادق‌علیه السلام نقل کرده - و آن را در اوّل «بخش زیارت‌های وداعیّه» نقل می‌کنیم - نیزدلیل قاطعی بر جامعه بودن «زیارت امین اللَّه» است.

مرحوم محدّث قمی می‌گوید: زیارتی که به «امین اللَّه» معروف شده زیارت‌معتبری است که در همه کتاب‌های مزار و مصابیح نقل شده است علّامه مجلسی‌رحمه الله‌

ص: 603

1) 53. مقصود از زیارت‌های جامعه زیارت‌هایی است که می‌توان به وسیله آن‌ها همه ائمّه‌علیهم السلام را زیارت نمود.

2) 54. زیارت رجبیّه نیز از زیارت‌های جامعه است ولی چون مخصوص به ماه رجب می‌باشد در «بخش یازدهم: هشت ماه واعمال عبادی آن‌ها» آوردیم و نیز دو زیارت جامعه دیگر و یک زیارت وداعیّه که از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده‌و مناسب با «بخش سی‌ام» کتاب است در آن بخش می‌آوریم.

در مورد این زیارت می‌فرماید: این زیارت بهترین زیارت از جهت متن و سنداست و بایستی که در همه روضه‌های مقدّسه به خواندن این زیارت مواظبت شود.

این زیارت به سندهای معتبر از جابر از امام محمّد باقرعلیه السلام روایت شده است که‌آن حضرت فرمود:

امام زین العابدین‌علیه السلام کنار قبر مطهّر حضرت امیرالمؤمنین علی‌علیه السلام ایستاد وگریست و در زیارت آن حضرت چنین گفت:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَمینَ اللَّهِ فی أَرْضِهِ

سلام بر تو ای امین خدا و مورد اعتماد او در زمینش

وَحُجَّتَهُ عَلی عِبادِهِ

و حجّت او بر بندگانش

)اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَمیرَالْمُؤْمِنینَ( ⁽¹⁾

)سلام بر تو ای امیر و فرمانروای مؤمنان(

أَشْهَدُ أَنَّکَ جاهَدْتَ فِی اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ

گواهی می‌دهم که تو در راه خدا آنگونه که شایسته است جهاد کردی

‌وَعَمِلْتَ بِکِتابِهِ ‌

و به کتاب او عمل نمودی

وَاتَّبَعْتَ سُنَنَ نَبِیِّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ

و از سنّت‌های پیامبرش - که درود خدا بر او و آل او باد - پیروی کردی

حَتَّی دَعاکَ اللَّهُ إِلی جِوارِهِ

تا آنکه خداوند تو را به جوار رحمت خود فراخواند

فَقَبَضَکَ إِلَیْهِ بِاخْتِیارِهِ

پس به اختیار خود به سوی خویش برد

وَأَلْزَمَ أَعْدآءَکَ الْحُجَّةَ

و حجّت را بر دشمنانت ثابت کرد و تمام گردانید

مَعَ ما لَکَ مِنَ الْحُجَجِ الْبالِغَةِ عَلی جَمیعِ خَلْقِهِ.

با آنکه تو دلائل رسایی بر تمام آفریدگانش داشتی.

أَللَّهُمَّ فَاجْعَلْ نَفْسی مُطْمَئِنَّةً بِقَدَرِکَ

خداوندا؛ قرار بده نَفس و جان مرا به مقدّرات خود مطمئن

راضِیَةً بِقَضآئِکَ

و به قضا و حکم خویش راضی و خشنود

مُولَعَةً بِذِکْرِکَ وَدُعآئِکَ

دلباخته و بی‌قرار ذکر و دعایت

مُحِبَّةً لِصَفْوَةِ أَوْلِیآئِکَ

دوست‌دارنده اولیاء برگزیده‌ات

مَحْبُوبَةً فی أَرْضِکَ وَسَمآئِکَ

محبوب در زمینت و آسمانت

صابِرَةً عَلی نُزُولِ بَلآئِکَ

شکیبا بر فروفرستادن بلایت

شاکِرَةً لِفَواضِلِ نَعْمآئِکَ

شکرگزار نعمت‌های افزونت

ذاکِرَةً لِسَوابِغِ الآئِکَ

یادآور الطاف فراوانت

ص: 604

1) 55. این فقره از زیارت در حرم امیرالمؤمنین حضرت علی‌علیه السلام خوانده شود.

مُشْتاقَةً إِلی فَرْحَةِ لِقآئِکَ

مشتاق دیدار مسرّت‌بخشت

مُتَزَوِّدَةَنِ التَّقْوی لِیَوْمِ جَزآئِکَ

اندوخته‌کننده توشه تقوا برای روز جزا و پاداشت

مُسْتَنَّةً بِسُنَنِ أَوْلِیآئِکَ

پوینده راه و روش اولیائت

مُفارِقَةً لِأَخْلاقِ أَعْدآئِکَ

فاصله‌گیرنده از خُلق و خوی دشمنانت

مَشْغُولَةً عَنِ الدُّنْیا بِحَمْدِکَ وَثَنآئِکَ.

مشغول‌گشته از دنیا به حمد و ثنای خودت

آنگاه گونه مبارک خود را بر قبر مطهّر نهاد و گفت

أَللَّهُمَّ إِنَّ قُلُوبَ الْمُخْبِتینَ إِلَیْکَ والِهَةٌ ‌

خداوندا؛ همانا دل‌های خاشعان و فروتنی‌کنندگان به پیشگاه تو واله و شیدا است

وَسُبُلَ الرَّاغِبینَ إِلَیْکَ شارِعَةٌ

و راه‌های مشتاقان به سوی تو باز و نمایان است

وَأَعْلامَ الْقاصِدینَ إِلَیْکَ واضِحَةٌ

‌ و نشانه‌ها برای آن‌ها که آهنگ تو کرده‌اند روشن و آشکار است

‌ وَأَفْئِدَةَ الْعارِفینَ مِنْکَ فازِعَةٌ

و قلوب اهل معرفت از تو در هراس است

وَأَصْواتَ الدَّاعینَ إِلَیْکَ صاعِدَةٌ

و صداها و ناله‌های دعاکنندگان به سوی تو بالارونده

‌ وَأَبْوابَ الْإِجابَةِ لَهُمْ مُفَتَّحَةٌ

و درهای اجابت به روی آنان گشوده است

وَدَعْوَةَ مَنْ ناجاکَ مُسْتَجابَةٌ

‌ و دعای کسی که با تو نجوا کرده و راز و نیاز می‌کند مستجاب

‌ وَتَوْبَةَ مَنْ أَنابَ إِلَیْکَ مَقْبُولَةٌ

و توبه کسی که به سوی تو بازگشت نموده پذیرفته شده

وَعَبْرَةَ مَنْ بَکی مِنْ خَوْفِکَ مَرْحُومَةٌ ‌

و اشک گریه‌کننده که از ترس تو روان گشته مورد رحمت قرار گرفته

وَالْإِغاثَةَ لِمَنِ اسْتَغاثَ بِکَ مَوْجُودَةٌ

و فریادرسی برای آن‌که به پیشگاه تو استغاثه کند موجود است

وَالْإِعانَةَ لِمَنِ اسْتَعانَ بِکَ مَبْذُولَةٌ

و کمک و یاری برای کسی که از تو مدد بخواهد بخشیده شده است

وَعِداتِکَ لِعِبادِکَ مُنْجَزَةٌ

و وعده‌هایت برای بندگانت قطعی و انجام شده است

وَزَلَلَ مَنِ اسْتَقالَکَ مُقالَةٌ

‌و لغزش کسی که از تو طلب چشم‌پوشی کند پوشیده شده است

‌ وَأَعْمالَ الْعامِلینَ لَدَیْکَ مَحْفُوظَةٌ

‌ و عمل‌های آنانکه عملی انجام داده‌اند نزد تو نگهداری شده

وَأَرْزاقَکَ إِلَی الْخَلآئِقِ مِنْ لَدُنْکَ نازِلَةٌ

و روزی‌های تو به سوی )همه( آفریدگانت از ناحیه تو سرازیر است

وَعَوآئِدَ الْمَزیدِ إِلَیْهِمْ واصِلَةٌ ‌

و بخشش‌ها و بهره‌های زیاد به ایشان عطاکننده‌ای

ص: 605

‌ وَذُنُوبَ الْمُسْتَغْفِرینَ مَغْفُورَةٌ

و گناهان استغفارکنندگان و آمرزش طلبان آمرزیده شده

وَحَوآئِجَ خَلْقِکَ عِنْدَکَ مَقْضِیَّةٌ ‌

و حاجت‌های آفریدگانت نزد تو برآورده شده است

وَجَوآئِزَ السَّآئِلینَ عِنْدَکَ مُوَفَّرَةٌ

و پاداش درخواست‌کنندگان نزد تو فراوان است

وَعَوآئِدَ الْمَزیدِ مُتَواتِرَةٌ

و عطاها و نیکی‌ها پیاپی

وَمَوآئِدَ الْمُسْتَطْعِمینَ مُعَدَّةٌ

و سفره‌ها برای آن‌ها که طعام خواهند فراهم

وَمَناهِلَ الظِّمآءِ مُتْرَعَةٌ.

و آبشخورها برای تشنگان پرآب است.

أَللَّهُمَّ فَاسْتَجِبْ دُعآئی

خداوندا؛ دعایم را به اجابت برسان

وَاقْبَلْ ثَنآئی

و مدح و ثنایم را بپذیر

وَاجْمَعْ بَیْنی وَبَیْنَ أَوْلِیآئی

و مرا و سرورانم را گردهم آور ‌

بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وَعَلِیٍّ وَفاطِمَةَ وَالْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ

به حقّ )حضرت( محمّد و علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم السلام

إِنَّکَ وَلِیُّ نَعْمآئی

که تو صاحب نعمت‌های من

وَمُنْتَهی مُنایَ

و منتهای آرزوی من

وَغایَةُ رَجآئی فی مُنْقَلَبی وَمَثْوایَ

و نهایت امید من در دنیای من و آخرت من هستی

در کتاب «کامل الزیارات» بعد از این زیارت این فقرات را نیز آورده است:

أَنْتَ إِلهی وَسَیِّدی وَمَوْلایَ

تو خدای من و سرور من و مولای من هستی

إِغْفِرْ لِأَوْلِیآئِنا

دوستان ما را بیامرز

وَکُفَّ عَنَّا أَعْدآئَنا

و دشمنان ما را از ما بازبدار

وَاشْغَلْهُمْ عَنْ أَذانا

و آنان را از اذیّت و آزار ما )به کار دیگری( وادار

وَأَظْهِرْ کَلِمَةَ الْحَقِّ وَاجْعَلْهَا الْعُلْیا ‌

و پرچم حقّ را آشکار ساز و آن را بالا ببر

وَأَدْحِضْ کَلِمَةَ الْباطِلِ وَاجْعَلْهَا السُّفْلی

و پرچم باطل را متزلزل کن و آن را پائین آور

إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ

که تو بر هر چیز توانا هستی

حضرت امام محمّد باقرعلیه السلام فرمود:

هر کس از شیعیان ما این زیارت و دعا را کنار قبر حضرت امیرالمؤمنین‌علی‌علیه السلام یا قبر یکی از ائمّه‌علیهم السلام بخواند خدای متعال آن را در نامه‌ای از نور بالامی‌برد و مهر حضرت محمّدصلی الله علیه وآله وسلم را بر آن می‌زنند و آن نامه را نگه می‌دارند

ص: 606

تا به قائم آل محمّدعلیهم السلام تسلیم نمایند و آن نامه با بشارت و تحیّت و کرامت به‌استقبال صاحبش می‌آید ان شاء اللَّه تعالی.⁽¹⁾

زیارت جامعه کبیره

شیخ صدوق‌رحمه الله در کتاب «من لایحضره الفقیه» و «عیون اخبار الرضاعلیه السلام» چنین‌روایت می‌کند:

موسی نخعی می‌گوید: به حضرت امام هادی‌علیه السلام عرض کردم: ای فرزند رسول‌خدا؛ مرا زیارتی بابلاغت و کامل تعلیم فرما که هر گاه خواستم یکی از شما رازیارت کنم آن را بخوانم.

حضرت فرمود:

هر گاه خواستی یکی از ما را زیارت کنی غسل کن و چون به آستانه حرم یکی ازائمّه معصومین‌علیهم السلام رسیدی بایست و شهادتین را بگو:

أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ

گواهی می‌دهم که خدایی جز خداوند نیست او یگانه است و شریکی برایش نیست

وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ

• و گواهی می‌دهم که )حضرت( محمّد که درود خدا بر او و آل او باد - بنده او و فرستاده اوست

وقتی وارد شدی و قبر را دیدی بایست و سی مرتبه بگو: اَللَّهُ أَکْبَرُ اندکی باآرامش روح و جسم قدم بردار و گام‌ها را نزدیک یکدیگر بگذار آن‌گاه بایست وسی مرتبه بگو: اَللَّهُ أَکْبَرُ سپس نزدیک شو و چهل مرتبه بگو: اَللَّهُ أَکْبَرُ که درمجموع صد تکبیر می‌شود آن‌گاه بگو:

ص: 607

1) 56. مفاتیح الجنان: 698 مصباح المتهجّد: 738 بحار الأنوار: 266/100 و در مصباح الزائر: 474 و مزار آقا جمال‌خوانساری: 98 با اندکی تفاوت بحار الأنوار: 176/102.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا أَهْلَ بَیْتِ النُّبُوَّةِ

سلام بر شما ای اهل بیت نبوّت

وَمَوْضِعَ الرِّسالَةِ

و جایگاه رسالت الهی

وَمُخْتَلَفَ‌الْمَلآئِکَةِ

و محلّ رفت و آمد فرشتگان

وَمَهْبِطَ الْوَحْیِ

و جایگاه فرودآمدن وحی و پیام خداوند

وَمَعْدِنَ الرَّحْمَةِ

و معدن رحمت

وَخُزَّانَ الْعِلْمِ

و خزانه‌داران علم و دانش

وَمُنْتَهَی الْحِلْمِ

و نهایت و پایان حلم و بردباری

وَاُصُولَ الْکَرَمِ

و اساس و ریشه‌های بزرگواری

وَقادَةَ الْاُمَمِ

و فرماندهان و پیشوایان امّت‌ها

وَأَوْلِیآءَ النِّعَمِ

و صاحبان و اختیارداران نعمت‌ها

وَعَناصِرَ الْأَبْرارِ

و اصل و اساس آفرینش نیکوکاران

وَدَعآئِمَ الْأَخْیارِ

و پایه‌ها و مایه قوام خوبان

وَ ساسَةَ الْعِبادِ

‌و مدبّران و مصلحت‌اندیشان امور بندگان ‌

وَأَرْکانَ الْبِلادِ

و نگهدارنده و مایه استواری شهرها

وَأَبْوابَ الْإیمانِ

و درها و محل‌های ورود به دائره ایمان

وَاُمَنآءَ الرَّحْمانِ

و امینان خداوند رحمان

وَسُلالَةَ النَّبِیّینَ

و فرزندان و نسل بابرکت پیامبران

وَصَفْوَةَ الْمُرْسَلینَ

و خلاصه و گزیده رسولان

وَعِتْرَةَ خِیَرَةِ رَبِّ الْعالَمینَ ‌

و عترت و خاندان بهترین برگزیده پروردگار جهانیان

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و رحمت خدا و برکات او )بر شما باد(.

اَلسَّلامُ عَلی أَئِمَّةِ الْهُدی

سلام بر پیشوایان هدایت

وَمَصابیحِ الدُّجی ‌

و چراغ‌های فروزان در تاریکی‌ها

‌ وَأَعْلامِ التُّقی

و علامت‌ها و نشانه‌های تقوا

وَذَوِی النُّهی

و دارندگان خرد و اندیشه

وَاُولِی الْحِجی

و صاحبان عقل و ذکاوت

وَکَهْفِ الْوَری

و پناهگاه مردم

‌ وَوَرَثَةِ الْأَنْبِیآءِ

و ارث‌برندگان از پیامبران

وَالْمَثَلِ الْأَعْلی

و نمونه اعلی و برتر

وَالدَّعْوَةِ الْحُسْنی

و نیکوترین دعوت‌کنندگان

وَحُجَجِ اللَّهِ عَلی أَهْلِ الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ وَالْاُولی

و حجّت‌های خداوند بر اهل دنیا و آخرت و پیشینیان

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ. ‌

و رحمت خدا و برکات او بر آنان باد. ‌

اَلسَّلامُ عَلی مَحالِّ مَعْرِفَةِ اللَّهِ

سلام بر محلّ‌های معرفت و شناخت خداوند

وَمَساکِنِ بَرَکَةِ اللَّهِ

و منزلگاه‌های برکت خدا

وَمَعادِنِ حِکْمَةِ اللَّهِ

و معدن‌های حکمت خداوند

وَحَفَظَةِ سِرِّ اللَّهِ

و حافظان سرّ خداوند

وَحَمَلَةِ کِتابِ اللَّهِ

و دربردارندگان کتاب خدا

وَأَوْصِیآءِ نَبِیِّ اللَّهِ

و جانشینان پیامبر خدا

ص: 608

‌ وَذُرِّیَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ

و فرزندان رسول خدا که درود خدا بر او و آل او

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ. ‌

و رحمت خدا و برکاتش بر آنان باد.

اَلسَّلامُ ‌عَلَی الدُّعاةِ إِلَی اللَّهِ

سلام بر فراخوانان مردم به سوی خداوند

وَالْأَدِلّاءِ عَلی مَرْضاتِ اللَّهِ ‌

و راهنمایان بر آنچه رضا و خشنودی خداست

وَالْمُسْتَقِرّینَ فی أَمْرِ اللَّهِ

و آنان‌که ثابت و استوارند در امتثال فرمان خدا

وَالتَّامّینَ فی مَحَبَّةِ اللَّهِ

و کاملند در دوستی خدا

‌ وَالْمُخْلِصینَ فی تَوْحیدِ اللَّهِ

و خالصند در توحید و یگانه‌پرستی خدا

وَالْمُظْهِرینَ لِأَمْرِ اللَّهِ وَنَهْیِهِ

و آشکارکننده امر و نهی خداوندند

وَعِبادِهِ الْمُکْرَمینَ ‌

و بندگان گرامی اویند

اَلَّذینَ ‌لایَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَهُمْ بِأَمْرِهِ یَعْمَلُونَ

که با گفتار بر او پیشی نمی‌گیرند و به امر و فرمان او عمل می‌کنند

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و رحمت خدا و برکات او بر آنان باد.

اَلسَّلامُ عَلَی الْأَئِمَّةِ الدُّعاةِ

سلام بر امامانی که دعوت‌کننده مردم به سوی خدایند

وَالْقادَةِ الْهُداةِ

و زمامداران هدایتگرند

وَالسَّادَةِ الْوُلاةِ

و سرورانی هستند که عهده‌دار امورند

وَالذَّادَةِ الْحُماةِ

و دفاع‌کننده و حمایتگرند

وَأَهْلِ الذِّکْرِ وَاُولِی الْأَمْرِ

و اهل ذکر و متصدّی امورند

وَبَقِیَّةِ اللَّهِ وَخِیَرَتِهِ

و بازمانده خدا و برگزیده او

وَحِزْبِهِ وَعَیْبَةِ عِلْمِهِ

و حزب و گروه او و گنجینه علم او

وَحُجَّتِهِ وَصِراطِهِ

و حجّت او و راه او

وَنُورِهِ وَبُرْهانِهِ

و نور او و دلیل و برهان آشکارش می‌باشند

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

‌و رحمت خدا و برکات او بر آنان باد.

‌ أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلّاَ اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ

گواهی می‌دهم که جز خدا معبودی نیست او یکتا است و شریکی ‌برایش نمی‌باشد

کَما شَهِدَ اللَّهُ لِنَفْسِهِ

همان‌طور که خداوند برای خودش گواهی داده

وَشَهِدَتْ لَهُ مَلآئِکَتُهُ وَاُولُوا الْعِلْمِ مِنْ خَلْقِهِ

میان و فرشتگانش و صاحبان علم و دانش از آفریدگانش برای او گواهی داده‌اند

لا إِلهَ إِلّا هُوَ الْعَزیزُ الْحَکیمُ ‌

خدایی جز او که عزیز و حکیم است وجود ندارد

وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ ‌الْمُنْتَجَبُ وَرَسُولُهُ الْمُرْتَضی

و گواهی می‌دهم که حضرت محمّد بنده برگزیده و فرستاده مورد پسند او است

أَرْسَلَهُ بِالْهُدی وَدینِ الْحَقِّ

او را به هدایت و دین حقّ فرستاده است؛

ص: 609

لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدّینِ کُلِّهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ. ‌

تا بر تمام ادیان چیره گرداند گرچه خوش‌آیند مشرکان نباشد.

وَأَشْهَدُ أَنَّکُمُ الْأَئِمَّةُ الرَّاشِدُونَ الْمَهْدِیُّونَ

و گواهی می‌دهم که شما پیشوایانی هدایتگر به راه صحیح راه‌یافتگان

اَلْمَعْصُومُونَ الْمُکَرَّمُونَ اَلْمُقَرَّبُونَ

‌حفظشدگان از خطا گرامی‌داشته‌شدگان مقرّبان درگاه الهی

الْمُتَّقُونَ اَلصَّادِقُونَ الْمُصْطَفَوْنَ اَلْمُطیعُونَ للَّهِِ

‌پارسایان راست‌گفتاران برگزیدگان فرمانبرداران خدا

‌ اَلْقَوَّامُونَ بِأَمْرِهِ

بپادارندگان به امر او

اَلْعامِلُونَ بِإِرادَتِهِ

اجراکنندگان خواست او

اَلْفآئِزُونَ بِکَرامَتِهِ

رستگاران به کرامت او هستید

اِصْطَفاکُمْ بِعِلْمِهِ

شما را به علم خود برگزید

وَارْتَضاکُمْ لِغَیْبِهِ

و برای غیب خود پسندید

وَاخْتارَکُمْ لِسِرِّهِ

و برای اسرار خویش اختیار کرد

وَاجْتَباکُمْ بِقُدْرَتِهِ ‌

و به قدرتش برگزید

وَأَعَزَّکُمْ بِهُداهُ

و به هدایتش عزیز گردانید

وَخَصَّکُمْ بِبُرْهانِهِ

و به برهان و دلایل روشنش اختصاص داد

وَانْتَجَبَکُمْ لِنُورِهِ )بِنُورِهِ( ‌

و برای نور خود انتخاب کرد

وَأَیَّدَکُمْ بِرُوحِهِ

و با روح خویش تأیید نمود

وَرَضِیَکُمْ خُلَفآءَ فی أَرْضِهِ

و خرسند شد که جانشینان او در روی زمینش

وَحُجَجاً عَلی بَرِیَّتِهِ

و حجّت‌های او بر آفریدگانش

وَأَنْصاراً لِدینِهِ

و یاری‌کنندگان دینش

وَحَفَظَةً لِسِرِّهِ

و حافظان سرّش

وَخَزَنَةً لِعِلْمِهِ

و خزانه‌داران علم و دانشش

‌ وَمُسْتَوْدَعاً لِحِکْمَتِهِ

و به ودیعه نهاده‌شدگان حکمتش

وَتَراجِمَةً لِوَحْیِهِ

و مترجمان و بیان‌کنندگان وحیش

وَأَرْکاناً لِتَوْحیدِهِ

و پایه‌ها و اساس توحیدش

وَشُهَدآءَ عَلی خَلْقِهِ

و گواهان بر خلقتش

وَأَعْلاماً لِعِبادِهِ

و علامت‌ها و نشانه‌ها برای بندگانش

وَمَناراً فی بِلادِهِ

و محلّ نورافشانی در شهرهایش

وَأَدِلّاءَ عَلی صِراطِهِ.

و راهنمایان بر راهش باشید.

عَصَمَکُمُ اللَّهُ مِنَ الزَّلَلِ

خداوند شما را از لغزش‌ها مصون داشت

وَامَنَکُمْ مِنَ الْفِتَنِ ‌

و از فتنه‌ها ایمنی بخشید

وَطَهَّرَکُمْ مِنَ الدَّنَسِ

و از آلودگی‌ها پاک گردانید

وَأَذْهَبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ

و پلیدی را از شما دور ساخت

وَطَهَّرَکُمْ تَطْهیراً ‌

و شما را به تمام معنا پاک نمود ‌

ص: 610

فَعَظَّمْتُمْ جَلالَهُ

پس جلال و عظمتش را تعظیم نمودید

وَأَکْبَرْتُمْ شَأْنَهُ

و شأنش را بزرگ داشتید

وَمَجَّدْتُمْ کَرَمَهُ

و کرم و بزرگواریش را ثنا گفتید

وَأَدَمْتُمْ ذِکْرَهُ ‌

و ذکر و یادش را دوام بخشیدید

وَوَکَّدْتُمْ میثاقَهُ

و عهد و پیمانش را استوار ساختید

وَأَحْکَمْتُمْ عَقْدَ طاعَتِهِ

و قرارداد فرمانبرداریش را محکم کردید

وَنَصَحْتُمْ لَهُ فِی السِّرِّ وَالْعَلانِیَةِ

و در پنهان و آشکار برای او خلوص نشان دادید

وَدَعَوْتُمْ إِلی سَبیلِهِ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ ‌

و با حکمت و پند و اندرز نیکو به راه او فراخواندید

وَبَذَلْتُمْ أَنْفُسَکُمْ فی مَرْضاتِهِ.

و در راه رضای او بذل جان نمودید

وَصَبَرْتُمْ عَلی ما أَصابَکُمْ فی جَنْبِهِ

و در کنارش به آنچه از مصائب و مشکلات که بر شما وارد شد شکیبایی ورزیدید

وَأَقَمْتُمُ الصَّلاةَ

و نماز را بپا داشتید

وَاتَیْتُمُ الزَّکاةَ

و زکات پرداختید

وَأَمَرْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ ‌

و به خوبی‌ها فرمان دادید

وَنَهَیْتُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ

و از زشتی‌ها بازداشتید

وَجاهَدْتُمْ فِی اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ

و در راه خدا آنگونه که شایسته بود جهاد کردید و کوشیدید

حَتَّی أَعْلَنْتُمْ دَعْوَتَهُ

تا دعوت او را آشکار

وَبَیَّنْتُمْ فَرآئِضَهُ

و واجباتش را بیان کردید

وَأَقَمْتُمْ حُدُودَهُ

و حدودش را اقامه نمودید

وَنَشَرْتُمْ شَرایِعَ أَحْکامِهِ

و احکام دینش را منتشر ساختید

وَسَنَنْتُمْ سُنَّتَهُ

و روش او را سنّت نهادید

وَصِرْتُمْ فی ذلِکَ مِنْهُ إِلَی الرِّضا ‌

و در تمام این امور رضا و خشنودی او مورد نظر شما بود

وَسَلَّمْتُمْ لَهُ الْقَضآءَ

و به حکم او تسلیم شدید و آن را پذیرا گشتید

وَصَدَّقْتُمْ مِنْ رُسُلِهِ مَنْ مَضی.

و رسولان گذشته او را تصدیق نمودید

فَالرَّاغِبُ عَنْکُمْ مارِقٌ

آنکه از شما روی گرداند از دین خارج شده

وَاللّازِمُ لَکُمْ لاحِقٌ

و آنکه ملازم شما باشد به حق پیوسته

وَالْمُقَصِّرُ فی حَقِّکُمْ زاهِقٌ ‌

و آنکه در حقّ شما کوتاهی کند نابود گشته است

وَالْحَقُّ مَعَکُمْ وَفیکُمْ وَمِنْکُمْ وَإِلَیْکُمْ

و حق با شما و در وجود شما و از شما و به سوی شما است

وَأَنْتُمْ أَهْلُهُ وَمَعْدِنُهُ

و شما اهل آن و معدنش هستید

‌ وَمیراثُ النُّبُوَّةِ عِنْدَکُمْ

و میراث پیامبری نزد شما است

وَإِیابُ الْخَلْقِ إِلَیْکُمْ

و بازگشت خلق به سوی شما

وَحِسابُهُمْ عَلَیْکُمْ ‌

و حساب آنان بر شما است ‌

ص: 611

وَفَصْلُ الْخِطابِ عِنْدَکُمْ

و فیصله داوری ‌و حکم قطعی پیش شماست

وَایاتُ اللَّهِ لَدَیْکُمْ

و آیات خداوند نزد شما است

وَعَزآئِمُهُ فیکُمْ

و امور ثابت وحقوق حتمی الهی در شماست

وَنُورُهُ وَبُرْهانُهُ عِنْدَکُمْ

و نور و برهان و‌دلائل روشن او نزد شماست

وَأَمْرُهُ إِلَیْکُمْ.

و امر و فرمان خدا در امور مردم به شما واگذار شده.

مَنْ والاکُمْ فَقَدْ والَی اللَّهَ

هر کس ولایت شما را پذیرفته باشد ولایت خدا را پذیرفته

وَمَنْ عاداکُمْ فَقَدْ عادَ اللَّهَ

و هرکس با شما دشمنی کند با خداوند دشمنی کرده است

وَمَنْ أَحَبَّکُمْ فَقَدْ أَحَبَّ اللَّهَ ‌

و هر کس شما را دوست بدارد خدا را دوست داشته ‌

وَمَنْ أَبْغَضَکُمْ فَقَدْ أَبْغَضَ اللَّهَ

و هر که نسبت به شما کینه بورزد به خدا کینه ورزیده است

وَمَنِ اعْتَصَمَ بِکُمْ فَقَدِ اعْتَصَمَ بِاللَّهِ

‌و هر کس به شما بپیوندد به خدا پیوسته است.

أَنْتُمُ الصِّراطُ الْأَقْوَمُ

شما راه استوار و پایدار

وَشُهَدآءُ دارِ الْفَنآءِ

و گواهان این سرای زودگذر

وَشُفَعآءُ دارِ الْبَقآءِ

و شفیعان سرای جاویدان

وَالرَّحْمَةُ الْمَوْصُولَةُ

و رحمتی هستید که پیوسته می‌رسد

وَالْایَةُ الْمَخْزُونَةُ

و نشانه پنهان‌شده

وَالْأَمانَةُ الْمَحْفُوظَةُ

و امانت حفظشده

وَالْبابُ الْمُبْتَلی بِهِ النَّاسُ.

و آن دری هستید که وسیله آزمایش مردمان است.

مَنْ أَتیکُمْ نَجی ‌

هر کس به آن درآید اهل نجات

وَمَنْ لَمْ یَأْتِکُمْ هَلَکَ

و هر کس نیاید هلاک و نابود است

إِلَی اللَّهِ تَدْعُونَ

به سوی خدا فرامی‌خوانید

وَعَلَیْهِ تَدُلُّونَ

و بر او دلالت می‌کنید

وَبِهِ تُؤْمِنُونَ

و به او ایمان دارید

وَلَهُ‌تُسَلِّمُونَ

و تسلیم او هستید

وَبِأَمْرِهِ تَعْمَلُونَ

و به فرمان او عمل می‌کنید

وَإِلی سَبیلِهِ تُرْشِدُونَ ‌

و به راه او راهنمایی می‌نمائید

وَبِقَوْلِهِ تَحْکُمُونَ

و طبق گفتار او حکم می‌کنید

سَعَدَ مَنْ والاکُمْ

هر کس ولایت و سروری شما را پذیرفت از سعادت دائمی برخوردار

وَهَلَکَ مَنْ عاداکُمْ ‌

و هر کس با شما دشمنی کند دچار هلاکت می‌گردد

وَخابَ مَنْ جَحَدَکُمْ

‌کسی که شما را انکار کند ناکام و محروم

وَضَلَّ مَنْ فارَقَکُمْ

و هر کس از شما جدا گردد گمراه

وَفازَ مَنْ تَمَسَّکَ بِکُمْ

و هر کس به دامن شما چنگ زند رستگار

‌ وَأَمِنَ مَنْ لَجَأَ إِلَیْکُمْ

و کسی که به شما پناهنده گردد ایمن

وَسَلِمَ مَنْ صَدَّقَکُمْ

و هر کس شما را تصدیق کند و باور نماید سلامت

وَهُدِیَ مَنِ اعْتَصَمَ بِکُمْ.

‌و هر کس به شما بپیوندد راه هدایت را یافته است.

ص: 612

مَنِ اتَّبَعَکُمْ فَالْجَنَّةُ مَأْویهُ

هر کس از شما پیروی کرد بهشت جایگاه او

وَمَنْ خالَفَکُمْ فَالنَّارُ مَثْویهُ ‌

و هر کس با شما مخالفت کرد دوزخ اقامتگاه او است

‌ وَمَنْ جَحَدَکُمْ کافِرٌ

و کسی که شما را انکار کرد کافر

وَمَنْ حارَبَکُمْ مُشْرِکٌ ‌

و آنکه با شما جنگید مشرک است

‌ وَمَنْ رَدَّ عَلَیْکُمْ فی أَسْفَلِ دَرَکٍ مِنَ الْجَحیمِ

و کسی که فرمایش شما را رد کند و نپذیرد در پایین‌ترین طبقه دوزخ است

أَشْهَدُ أَنَّ هذا سابِقٌ لَکُمْ فیما مَضی

گواهی می‌دهم که این مقامات و اوصاف در گذشته برای شما پیشی گرفته

وَجارٍ لَکُمْ فیما بَقِیَ

و در آینده نیز جریان خواهد داشت

وَأَنَّ أَرْواحَکُمْ وَنُورَکُمْ وَطینَتَکُمْ واحِدَةٌ

‌و اینکه ارواح شما و نور شما و خمیره و سرشت شما یکی است

طابَتْ وَطَهُرَتْ بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ. ‌

پاک‌و پاکیزه برخی از برخی دیگر دریافت نموده است.

خَلَقَکُمُ اللَّهُ أَنْواراً فَجَعَلَکُمْ بِعَرْشِهِ مُحْدِقینَ

خداوند شما را نورهایی آفرید و شما را در اطراف عرش خود احاطه‌کننده قرار داد

حَتَّی مَنَّ عَلَیْنا بِکُمْ

‌ تا آنکه بر ما به وجود شما منّت گذاشت

‌ فَجَعَلَکُمْ فی بُیُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَیُذْکَرَ فیهَا اسْمُهُ

و شما را در خانه‌هایی قرار داد که فرمان داده رفیع و بلندمرتبه باشند و نام او در آن یاد شود

وَجَعَلَ صَلاتَنا )صَلَواتِنا( عَلَیْکُمْ

و درود و تحیّت ما را بر شما و آنچه را که مخصوص گردانیده ‌

وَما خَصَّنا بِهِ مِنْ وِلایَتِکُمْ

ما را به آن از ولایت شما

طیباً لِخَلْقِنا

باعث پاکیزگی آفرینش ما

وَطَهارَةً لِأَنْفُسِنا

و پاکی جان ما

‌ وَتَزْکِیَةً لَنا

و تزکیه باطن ما

وَکَفَّارَةً لِذُنُوبِنا

و کفّاره گناهان ما قرار داد

فَکُنَّا عِنْدَهُ مُسَلِّمینَ بِفَضْلِکُمْ

‌پس ما نزد او تسلیم فضل و برتری شما بوده

‌ وَمَعْرُوفینَ بِتَصْدیقِنا إِیَّاکُمْ.

و به تصدیق‌کردن شما شناخته شده بودیم

فَبَلَغَ اللَّهُ بِکُمْ أَشْرَفَ مَحَلِّ الْمُکَرَّمینَ

پس خداوند شما را به باارزش‌ترین محلّ صاحبان کرامت

‌ وَأَعْلی مَنازِلِ الْمُقَرَّبینَ

و برترین جایگاه مقرّبان

وَأَرْفَعَ دَرَجاتِ الْمُرْسَلینَ ‌

و رفیع‌ترین مرتبه رسولان رسانید؛ ‌

حَیْثُ لایَلْحَقُهُ لاحِقٌ

به طوری که هیچ ملحق‌شونده‌ای به آن ملحق نشود

وَلایَفُوقُهُ فآئِقٌ

و هیچ برتری‌جوئی به آن برتری نیابد

وَلایَسْبِقُهُ سابِقٌ ‌

و هیچ پیشی‌گیرنده‌ای به آن پیشی نگیرد ‌

ص: 613

وَلایَطْمَعُ فی إِدْراکِهِ طامِعٌ

و هیچ طمع‌کننده‌ای به دریافت آن طمع نکند؛

حَتَّی لایَبْقی مَلَکٌ مُقَرَّبٌ

تا آنجا که هیچ فرشته مقرّبی

وَلا نَبِیٌّ مُرْسَلٌ ‌

و پیامبر مرسلی

وَلا صِدّیقٌ ‌وَلا شَهیدٌ

و صدّیق و شهیدی

وَلا عالِمٌ وَلا جاهِلٌ

و دانا و نادانی

وَلا دَنِیٌّ وَلا فاضِلٌ

و پست و بلندمرتبه‌ای

وَلا مُؤْمِنٌ صالِحٌ

و مؤمن شایسته

وَلا فاجِرٌ طالِحٌ

و بدکار ناشایسته‌ای

وَلا جَبَّارٌ عَنیدٌ ‌

و زورگوی معاند

‌ وَلا شَیْطانٌ مَریدٌ

و شیطان سرکشی

وَلا خَلْقٌ فیما بَیْنَ ذلِکَ شَهیدٌ إِلّا عَرَّفَهُمْ جَلالَةَ أَمْرِکُمْ

و هیچ آفریده‌ای در این میان نماند جز اینکه جلالت امر شما

وَعِظَمَ خَطَرِکُمْ

و عظمت موقعیّت شما

وَکِبَرَ شَأْنِکُمْ

و بزرگی شأن شما

وَتَمامَ نُورِکُمْ ‌

و کامل بودن نور شما

‌ وَصِدْقَ مَقاعِدِکُمْ

و راستی و درستی جایگاه شما

وَثَباتَ مَقامِکُمْ

و پایداری مقام شما

وَشَرَفَ مَحَلِّکُمْ

و شرافت مرتبه

وَمَنْزِلَتِکُمْ عِنْدَهُ

و منزلت شما را در نزد خودش به آن‌ها معرّفی فرموده

‌وَکَرامَتَکُمْ عَلَیْهِ

و کرامت و بزرگواری شما را بر خودش

وَخاصَّتَکُمْ لَدَیْهِ

و مخصوص‌بودنتان را در پیشگاهش

وَقُرْبَ مَنْزِلَتِکُمْ مِنْهُ. ‌

و نزدیکی مقام و منزلتتان را نسبت به خودش به آن‌ها شناساند.

بِأَبی أَنْتُمْ وَاُمّی وَأَهْلی وَمالی وَاُسْرَتی ‌

پدر و مادرم و اهل و عیالم و مال و دارائیم و همه کسانم فدای شما باد

‌ اُشْهِدُ اللَّهَ وَاُشْهِدُکُمْ أَنّی مُؤْمِنٌ بِکُمْ وَبِما امَنْتُمْ بِهِ

خدا را و شما را گواه می‌گیرم که من به شما و به آنچه ایمان دارید مؤمنم

کافِرٌ بِعَدُوِّکُمْ وَبِما کَفَرْتُمْ بِهِ

به دشمن شما و به آنچه شما قبول ندارید و کافرید من نیز کافرم

مُسْتَبْصِرٌ بِشَأْنِکُمْ وَبِضَلالَةِ مَنْ خالَفَکُمْ ‌

به شأن و شخصیّت شما و به گمراهی مخالفین شما آگاهی و بصیرت دارم

مُوالٍ لَکُمْ وَلِأَوْلِیآئِکُمْ

نسبت به شما و دوستان شما ارادت دارم

مُبْغِضٌ لِأَعْدآئِکُمْ وَمُعادٍ لَهُمْ

با دشمنان شما کینه و دشمنی دارم

سِلْمٌ لِمَنْ سالَمَکُمْ

با هر کس با شما سازش دارد در صلح و سازشم

وَحَرْبٌ لِمَنْ حارَبَکُمْ

و با هرکس با شما در جنگ‌ونبرد است در جنگم

مُحَقِّقٌ لِما حَقَّقْتُمْ

آنچه را شما حقّ‌وثابت بدانید حقّ‌وثابت می‌دانم

مُبْطِلٌ لِما أَبْطَلْتُمْ

و آنچه را شما باطل بدانید باطل‌می‌دانم

ص: 614

مُطیعٌ لَکُمْ

فرمانبردار شما هستم

عارِفٌ بِحَقِّکُمْ

به حقّ شما آشنایم

مُقِرٌّ بِفَضْلِکُمْ

به فضیلت و برتری شما اقرار دارم

مُحْتَمِلٌ لِعِلْمِکُمْ

علم و دانش شما را پذیرایم

مُحْتَجِبٌ بِذِمَّتِکُمْ

در پناه شما پناهنده‌ام

مُعْتَرِفٌ بِکُمْ

به شما اعتراف دارم

مُؤْمِنٌ بِإِیابِکُمْ

‌به بازگشت شما ایمان دارم

مُصَدِّقٌ بِرَجْعَتِکُمْ.

رجعت شما را تصدیق‌کننده‌ام و باور دارم.

مُنْتَظِرٌ لِأَمْرِکُمْ

در انتظار امر شما

مُرْتَقِبٌ لِدَوْلَتِکُمْ

و چشم به راه دولت شمایم

اخِذٌ بِقَوْلِکُمْ

گفتار شما را فراگیرنده‌ام

عامِلٌ بِأَمْرِکُمْ

و به امر شما عمل‌کننده‌ام

مُسْتَجیرٌ بِکُمْ

به شما پناه آوردنده‌ام

زآئِرٌ لَکُمْ

زائر شما و پناه‌گیرنده

لآئِذٌ عآئِذٌ بِقُبُورِکُمْ

و پناهنده به قبور پاک شمایم

مُسْتَشْفِعٌ إِلَی اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ بِکُمْ

به واسطه شما به سوی خدای عزّ وجّل شفاعت می‌جویم

وَمُتَقَرِّبٌ بِکُمْ إِلَیْهِ ‌

و به درگاه او تقرّب می‌یابم

وَمُقَدِّمُکُمْ أَمامَ طَلِبَتی وَحَوآئِجی

و شما را پیشاپیش درخواست‌ها و نیازهایم

وَإِرادَتی فی کُلِّ أَحْوالی وَاُمُوری

و اراده‌ام در همه حالاتم و امورم قرار می‌دهم

مُؤْمِنٌ بِسِرِّکُمْ وَعَلانِیَتِکُمْ

ایمان دارم به پنهان شما و آشکار شما

وَشاهِدِکُمْ وَغآئِبِکُمْ

‌و حاضر شما و غایب شما

وَأَوَّلِکُمْ وَاخِرِکُمْ

و اوّل شما و آخر شما

وَمُفَوِّضٌ فی ذلِکَ کُلِّهِ إِلَیْکُمْ

و در همه این‌ها امرم را به شما وامی‌گذارم

وَمُسَلِّمٌ فیهِ مَعَکُمْ

و در آن پذیرای خواسته شما هستم

وَقَلْبی لَکُمْ مُسَلِّمٌ

و قلبم تسلیم اراده شما

وَرَأْیی لَکُمْ تَبَعٌ

و نظرم تابع نظر شما است

وَنُصْرَتی لَکُمْ مُعَدَّةٌ

‌ و یاری من برای شما آماده می‌باشد؛

حَتَّی یُحْیِیَ اللَّهُ تَعالی دینَهُ بِکُمْ

تا خداوند بلندمرتبه دینش را به واسطه شما زنده گرداند

وَیَرُدَّکُمْ فی أَیَّامِهِ ‌

و شما را در ایّام خودش بازگرداند

وَیُظْهِرَکُمْ لِعَدْلِهِ

و برای عدل و دادگریش ظاهر سازد

وَیُمَکِّنَکُمْ فی أَرْضِهِ.

و در روی زمینش قدرت و توانایی دهد.

فَمَعَکُمْ مَعَکُمْ لا مَعَ غَیْرِکُمْ

آنکه با شما است به همراه شما است نه همراه غیر شما

امَنْتُ بِکُمْ

به شما ایمان آوردم

وَتَوَلَّیْتُ اخِرَکُمْ بِما تَوَلَّیْتُ بِهِ أَوَّلَکُمْ ‌

و به آخر شما ارادت دارم همانطور که به اوّل شما دلبسته‌ام و سروری او را پذیرفته‌ام ‌

ص: 615

وَبَرِئْتُ إِلَی اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ مِنْ أَعْدآئِکُمْ ‌

و بیزاری می‌جویم به سوی خداوند عزّ وجلّ از همه دشمنان شما

وَمِنَ الْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَالشَّیاطینِ وَحِزْبِهِمُ الظَّالِمینَ لَکُمْ

و از جبت و طاغوت و شیطان‌ها و حزب‌ها و گروه‌های آنان که به شما ستم کرده

اَلْجاحِدینَ لِحَقِّکُمْ ‌

حقّ شما را انکار نموده

وَالْمارِقینَ مِنْ وِلایَتِکُمْ

و از ولایت و سرپرستی شما خارج گشته

وَالْغاصِبینَ لِإِرْثِکُمْ

و ارث شما را غصب کرده

اَلشَّآکّینَ فیکُمْ ‌

درباره مقامات شما دچار تردیدند

اَلْمُنْحَرِفینَ عَنْکُمْ

و از شما منحرف گردیده‌اند

وَمِنْ کُلِّ وَلیجَةٍ دُونَکُمْ

و از هر دست‌آویزی غیر شما

وَکُلِّ مُطاعٍ سِواکُمْ

و هر فرمانروائی جز شما

‌ وَمِنَ الْأَئِمَّةِ الَّذینَ یَدْعُونَ إِلَی النَّارِ.

و از پیشوایانی که به سوی آتش می‌خوانند.

فَثَبَّتَنِیَ اللَّهُ أَبَداً ما حَییتُ عَلی مُوالاتِکُمْ وَمَحَبَّتِکُمْ وَدینِکُمْ

خداوند مرا تا زنده‌ام بر ولایت و دوستی و دین شما ثابت بدارد

وَوَفَّقَنی لِطاعَتِکُمْ ‌

و برای فرمانبرداری شما توفیق دهد

وَرَزَقَنی شَفاعَتَکُمْ

و شفاعت شما را روزی‌ام گرداند

وَجَعَلَنی مِنْ خِیارِ مَوالیکُمْ ‌

و از بهترین ارادتمندان شما قرار دهد که

‌ اَلتَّابِعینَ لِما دَعَوْتُمْ إِلَیْهِ

به آنچه دعوت کرده‌اید متابعت و پیروی می‌کنند

وَجَعَلَنی مِمَّنْ یَقْتَصُّ اثارَکُمْ

و مرا از کسانی قرار دهد که در پی آثار شما و روایت‌کننده آن است

وَیَسْلُکُ سَبیلَکُمْ

‌و راه شما را می‌پیماید

وَیَهْتَدی بِهُدیکُمْ

و به راه شما راه یافته

وَیُحْشَرُ فی زُمْرَتِکُمْ

و در زمره شما محشور می‌شود

وَیَکِرُّ فی رَجْعَتِکُمْ ‌

و در رجعت شما بازمی‌گردد

وَیُمَلَّکُ فی دَوْلَتِکُمْ

و در دولت شما حاکمیّتی پیدا می‌کند

وَیُشَرَّفُ فی عافِیَتِکُمْ

و در عافیت شما شرافت می‌یابد

وَیُمَکَّنُ فی أَیَّامِکُمْ

و در دوران شما به او تمکّن و قدرت داده می‌شود

وَتَقَرُّ وعَیْنُهُ غَداً بِرُؤْیَتِکُمْ.

فردا چشمش به دیدار شما روشن می‌گردد.

بِأَبی أَنْتُمْ وَاُمّی وَنَفْسی وَأَهْلی وَمالی

پدرم مادرم جانم اهل و عیالم مال و دارائیم فدای شما

مَنْ أَرادَ اللَّهَ بَدَءَ بِکُمْ

کسی که خدا را اراده کند به شما ابتدا کرده

وَمَنْ وَحَّدَهُ قَبِلَ عَنْکُمْ ‌

و کسی که خدا را به یکتائی توصیف کند از شما پذیرفته

ص: 616

‌ وَمَنْ قَصَدَهُ تَوَجَّهَ بِکُمْ.

مَوالِیَّ لا اُحْصی ثَنآئَکُمْ

و کسی که آهنگ او کند به سوی شما روی آورد.

وَلا أَبْلُغُ مِنَ الْمَدْحِ کُنْهَکُمْ

سروران من؛ ثنای شما را نمی‌توانم شماره کنم و به حقیقت و غایت مدح شما هرگز نمی‌رسم

وَمِنَ الْوَصْفِ قَدْرَکُمْ

وَأَنْتُمْ نُورُ الْأَخْیارِ

وَهُداةُ الْأَبْرارِ

و از توصیف قدر و منزلت شما ناتوانم و شما روشنی‌بخش خوبان و باعث هدایت نیکوکاران

وَحُجَجُ الْجَبَّارِ

بِکُمْ فَتَحَ اللَّهُ

وَبِکُمْ یَخْتِمُ اللَّهُ ‌

و حجّت‌های خداوند جبّارید خدا به وجود شما هستی را آغاز کرده و به شما پایان می‌بخشد و به واسطه شما

وَبِکُمْ یُنَزِّلُ الْغَیْثَ

وَبِکُمْ یُمْسِکُ السَّمآءَ أَنْ تَقَعَ عَلَی الْأَرْضِ إِلّا بِإِذْنِهِ

باران رحمت را فرو می‌فرستد و به واسطه شما آسمان را نگاه می‌دارد از اینکه بر زمین افتد مگر به اذن او

وَبِکُمْ یُنَفِّسُ الْهَمَّ

وَیَکْشِفُ الضُّرَّ

وَعِنْدَکُمْ ما نَزَلَتْ بِهِ رُسُلُهُ

و به واسطه شما غم و اندوه را می‌زداید و تنگدستی و بیچارگی را برطرف می‌کند و نزد شما است آنچه فرستادگانش آن را نازل کرده

وَهَبَطَتْ بِهِ مَلآئِکَتُهُ

• و اگر زیارت امیرالمؤمنین‌علیه السلام باشدو فرشتگانش آن را فرود آورده‌اند و به سوی جدّ شما - بجای وَإِلی جَدِّکُمْ بگو:

وَإِلی جَدِّکُمْ وَإِلی أَخیکَ - بُعِثَ الرُّوحُ الْأَمینُ.

و به سوی برادرت - روح الأمین برانگیخته شده است.

اتاکُمُ اللَّهُ ما لَمْ یُؤْتِ أَحَداً مِنَ الْعالَمینَ

خداوند به شما قدر و منزلتی داده که به هیچ یک از جهانیان نداده است

طَأْطَأَ کُلُّ شَریفٍ لِشَرَفِکُمْ

هر شرافتمندی در برابر شرافت شما سر فرود آورده

وَبَخَعَ کُلُّ مُتَکَبِّرٍ لِطاعَتِکُمْ

و هر متکبّری برای فرمان شما گردن نهاده

وَخَضَعَ کُلُّ جَبَّارٍ لِفَضْلِکُمْ ‌

و هر زورگویی برای فضل و برتری شما خاضع گشته

وَذَلَّ کُلّ شَیْ‌ءٍ لَکُمْ

و هر چیز برای شما رام و سرافکنده است

وَأَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِکُمْ

زمین به نور شما درخشیده

وَفازَ الْفآئِزُونَ بِوِلایَتِکُمْ

و رستگاران به ولایت شما رستگار شده‌اند

بِکُمْ یُسْلَکُ إِلَی الرِّضْوانِ ‌

به واسطه شما می‌توان به رضوان الهی و بهشت جاودان راه یافت

‌ وَعَلی مَنْ جَحَدَ وِلایَتَکُمْ غَضَبُ الرَّحْمانِ.

و کسی که ولایت شما را انکار کند مشمول خشم و غضب خداوند رحمان است.

بِأَبی أَنْتُمْ وَاُمّی وَنَفْسی وَأَهْلی وَمالی ‌

پدرم مادرم جانم اهل و عیالم و مال و دارائی‌ام فدای شما

ص: 617

ذِکْرُکُمْ فِی الذَّاکِرینَ

یاد شما در یادکنندگان

وَأَسْمآؤُکُمْ فِی الْأَسْمآءِ

و نام‌های شما در نام‌ها

وَأَجْسادُکُمْ فِی الْأَجْسادِ

و جسدهای شما در جسدها

وَأَرْواحُکُمْ فِی الْأَرْواحِ

و ارواح شما در ارواح

وَأَنْفُسُکُمْ فِی النُّفُوسِ

‌و شخص شما در میان شخص‌ها

‌ وَاثارُکُمْ فِی الْآثارِ

و آثار شما در میان آثار

وَقُبُورُکُمْ فِی الْقُبُورِ.

و قبرهای شما در میان قبرها است.

فَما أَحْلی أَسْمآئَکُمْ

پس چه چیزی نام‌های شما را شیرین نموده

وَأَکْرَمَ‌وأَنْفُسَکُمْ

وجود شما را گرامی و باکرامت کرده

وَأَعْظَمَ شَأْنَکُمْ

و شأن شما را عظیم نموده

وَأَجَلَّ خَطَرَکُمْ

و موقعیّت شما را بزرگ کرده است

وَأَوْفی عَهْدَکُمْ

و پیمان شما را وفا کرده

وَأَصْدَقَ وَعْدَکُمْ.

و وعده شما را درست گردانیده است؟

کَلامُکُمْ نُورٌ

سخن شما روشن و روشنی‌بخش

وَأَمْرُکُمْ رُشْدٌ

و امر و فرمان‌تان باعث رشد و کمال و هدایت

وَوَصِیَّتُکُمُ التَّقْوی ‌

و سفارش شما تقوا و پرهیزکاری

وَفِعْلُکُمُ الْخَیْرُ

و کار شما همه خوبی

وَعادَتُکُمُ الْإِحْسانُ

و عادت شما نیکی کردن

وَسَجِیَّتُکُمُ الْکَرَمُ

و طبیعت شما بزرگواری

وَشَأْنُکُمُ الْحَقُّ وَالصِّدْقُ وَالرِّفْقُ

و شأن شما حق‌طلبی و راستگویی و مدارا کردن

وَقَوْلُکُمْ حُکْمٌ وَحَتْمٌ

و گفتار شما قاطع و محکم

وَرَأْیُکُمْ عِلْمٌ وَحِلْمٌ وَحَزْمٌ ‌

و رأی و نظر شما دانش و بردباری و دوراندیشی است

إِنْ ذُکِرَ الْخَیْرُ کُنْتُمْ أَوَّلَهُ وَأَصْلَهُ

‌اگر از خیر و خوبی یاد شود شما ابتدای آن

وَفَرْعَهُ وَمَعْدِنَهُ

ریشه و شاخه آن و معدن ‌

وَمَأْویهُ وَمُنْتَهاهُ.

و جایگاه آن و انتهای آن هستید.

بِأَبی أَنْتُمْ وَاُمّی وَنَفْسی ‌

پدرم مادرم و جانم فدای شما

‌ کَیْفَ أَصِفُ حُسْنَ ثَنآئِکُمْ

چگونه خوبی‌های شما و ثنای نیکوی شما را وصف کنم

وَاُحْصی جَمیلَ بَلآئِکُمْ

و نعمت‌های فراوان شما را شمارش نمایم؟

وَبِکُمْ أَخْرَجَنَا اللَّهُ مِنَ الذُّلِّ ‌

و به سبب شما خداوند ما را از خواری و ذلّت خارج کرد

وَفَرَّجَ عَنَّا غَمَراتِ الْکُرُوبِ

و غم‌ها و غصّه‌ها و گرفتاری‌های عمیق را از ما برطرف کرد

وَأَنْقَذَنا مِنْ شَفاجُرُفِ الْهَلَکاتِ وَمِنَ النَّارِ.

‌و از پرتگاههای هلاکت‌بار و از آتش جهنم رهایی بخشید.

بِأَبی أَنْتُمْ وَاُمّی وَنَفْسی

پدرم مادرم و جانم فدای شما

بِمُوالاتِکُمْ عَلَّمَنَا اللَّهُ مَعالِمَ دینِنا

با پذیرفتن ولایت شما خداوند معالم و حقایق دین را به ما آموخت

ص: 618

وَأَصْلَحَ ما کانَ فَسَدَ مِنْ دُنْیانا

‌و آنچه از دنیای ما فاسد بود اصلاح نمود

وَبِمُوالاتِکُمْ تَمَّتِ الْکَلِمَةُ

و با ولایت شما کلمه حقّ کامل

وَعَظُمَتِ النِّعْمَةُ

و نعمتش بزرگ و بر ما تمام گشت

وَائْتَلَفَتِ الْفُرْقَةُ ‌

و پراکندگی به اُلفت و اتّحاد تبدیل شد

وَبِمُوالاتِکُمْ تُقْبَلُ الطَّاعَةُ الْمُفْتَرَضَةُ

و به ولایت شما طاعت واجب پذیرفته می‌شود

وَلَکُمُ الْمَوَدَّةُ الْواجِبَةُ

‌و مودّت و اظهار محبّت نسبت به شما واجب است

‌ وَالدَّرَجاتُ الرَّفیعَةُ

و شما دارای درجات و مراتب رفیع

وَالْمَقامُ الْمَحْمُودُ

و مقام ستوده

وَالْمَکانُ الْمَعْلُومُ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ

و جایگاه شناخته‌شده نزد خداوند بلندمرتبه

وَالْجاهُ الْعَظیمُ

و وجاهت زیاد

وَالشَّأْنُ الْکَبیرُ

و شأن عظیم

وَالشَّفاعَةُ الْمَقْبُولَةُ.

و شفاعت پذیرفته‌شده هستید.

«رَبَّنا امَنَّا بِمآ أَنْزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاکْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدینَ»⁽¹⁾

پروردگارا؛به آنچه فرو فرستادی ایمان آوردیم و از رسول تو پیروی کردیم پس ما را از گواهان ثبت فرما.

«رَبَّنا لاتُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَیْتَنا وَهَبْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ رَحْمَةً إِنَّکَ أَنْتَ الْوَهَّابُ»⁽²⁾‌‌

پروردگارا؛ دل‌های ما را پس از هدایت دچار انحراف مکن و از ناحیه خود رحمتی بر ما ببخش که تو

سُبْحانَ رَبِّنا إِنْ کانَ وَعْدُ رَبِّنا لَمَفْعُولًا.

‌بسیار بخشنده‌ای پاک و منزّه است پروردگار ما و حتماً وعده‌اش انجام‌شده خواهد بود.

یا وَلِیَّ اللَّهِ

ای ولیّ خدا؛

إِنّ بَیْنی وَبَیْنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ذُنُوباً لایَأْتی عَلَیْها إِلّا رِضاکُمْ

همانا‌میان من و خدای عزیز و بزرگ گناهانی است که جز رضایت و خشنودی شما آن‌ها را از بین نمی‌برد

فَبِحَقّ مَنِ ائْتَمَنَکُمْ عَلی سِرِّهِ

پس به حقّ آن‌که شما را بر راز خود امین قرار داد ‌

وَاسْتَرْعاکُمْ أَمْرَ خَلْقِهِ

و رعایت امور آفریدگانش را به شما سپرد

وَقَرَنَ طاعَتَکُمْ بِطاعَتِهِ ‌

و طاعت شما را به اطاعت خودش قرین گردانید

لَمَّا اسْتَوْهَبْتُمْ ذُنُوبی

که برای گناهان من طلب بخشش کنید

وَکُنْتُمْ شُفَعآئی

و شفیعان من باشید

فَإِنّی لَکُمْ مُطیعٌ

که من فرمانبردار شمایم

مَنْ أَطاعَکُمْ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ

هر کس شما را اطاعت کند در حقیقت خدا را اطاعت نموده است

وَمَنْ عَصاکُمْ فَقَدْ عَصَی اللَّهَ

و هر کس از فرمان شما سرپیچی کند در واقع نافرمانی خدا کرده است

ص: 619

1) 57. سوره آل عمران آیه 53

2) 58. سوره آل عمران آیه 8

وَمَنْ‌أَحَبَّکُمْ فَقَدْ أَحَبَّ اللَّهَ

و هر کس شما را دوست بدارد خدا را دوست دارد

وَمَنْ أَبْغَضَکُمْ فَقَدْ أَبْغَضَ اللَّهَ.

و هر کس با شما دشمنی کند با خدا دشمنی کرده است.

أَللَّهُمَّ إِنّی لَوْ ‌وَجَدْتُ شُفَعآءَ أَقْرَبَ إِلَیْکَ مِنْ مُحَمَّدٍ وَأَهْلِ بَیْتِهِ الْأَخْیارِ

خداوندا؛ به راستی اگر من شفیعانی می‌یافتم که در پیشگاه تو مقرّب‌تر از )حضرت( محمّد و اهل بیت خوب او؛

اَلْأَئِمَّةِ الْأَبْرارِ

آن پیشوایان نیکوکار باشند

‌لَجَعَلْتُهُمْ شُفَعآئی

حتماً آن‌ها را شفیع خود قرار می‌دادم

فَبِحَقِّهِمُ الَّذی أَوْجَبْتَ لَهُمْ عَلَیْکَ

پس به حقّی که برای ایشان بر خودت واجب فرمودی و لازم دانستی

أَسْئَلُکَ أَنْ تُدْخِلَنی فی جُمْلَةِ الْعارِفینَ بِهِمْ وَبِحَقِّهِمْ

از تو می‌خواهم که مرا در ردیف کسانی قرار دهی که نسبت به آن بزرگواران و حقّ ایشان آشنائی دارند

وَفی زُمْرَةِ الْمَرْحُومینَ بِشَفاعَتِهِمْ

و در زمره کسانی جای دهی که به شفاعت آنان مورد رحمت تو قرار گرفته‌اند ‌

إِنَّکَ أَرْحَمُ الرَّاحِمینَ

که تو مهربانترین مهربانان هستی

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ الطَّاهِرینَ وَسَلَّمَ کَثیراً

و درود خداوند و سلام فراوان او بر محمّد و آل پاک او باد

وَحَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکیلُ.⁽¹⁾

و خدا ما را بس است و او خوب مدافع و پشتیبانی است.

زیارت جامعه سوّم

این زیارت را مرحوم علّامه مجلسی در «بحار الأنوار» از یک کتاب قدیمی به‌عنوان «زیارت جامعه ثالثه» نقل کرده است:

هنگامی که به پیشگاه این بزرگواران شرفیاب شدی بگو:

ص: 620

1) 59. مفاتیح الجنان: 1071 مزار آقا جمال خوانساری: 60 عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 277 مستدرک الوسائل: 416/10 بحار الأنوار: 127/102.

اَلْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ الرَّحْمَنِ الرَّحَیمِ الَّذِی لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ‌ءٌ وَهُوَ السَّمیعُ الْعَلیمُ

ستایش مخصوص پروردگار جهانیان است بشخنده و مهربان ک هیچ چیز همانند او نیست و او شنوا و دانا است

وَلا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ الْمَلِکُ الْحَقُّ الْمُبینُ

و معبودی جز خداوندی که پادشاه حقّ آشکار است نمی‌باشد

وَسُبْحانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظیمِ

و پاک و منزّه است خداوند پروردگار عرش باعظمت

صَلَواتُ اللَّهِ وَتَحِیَّاتُهُ وَرَأْفَتُهُ وَمَغْفِرَتُهُ وَرِضْوانُهُ وَفَضْلُهُ وَکَرامَتُهُ وَرَحْمَتُهُ وَبَرَکاتُهُ وَصَلَواتُ‌

‌

درود خدا و تحیّت‌های او و رأفت او و آمرزش او و خشنودی او و بخشش او و کرامت او و رحمت او و برکات او و درود

مَلآئِکَتِهِ الْمُقَرَّبینَ

فرشتگان مقرّبش

وَأَنْبِیآئِهِ الْمُرْسَلینَ

و پیامبران مرسل او

وَالشُّهَدآءِ وَالصِّدّیقینَ‌

و شهیدان و صدیقان‌

وَعِبادِهِ الصَّالِحینَ

و بندگان شایسته‌اش

وَمَنْ سَبَّحَ لِرَبِّ الْعالَمینَ مِنَ الْأَوَّلینَ‌وَالْاخِرینَ

‌ و هر کس پروردگار جهانیان را از پیشینیان و پسینیان تسبیح گفته است

مِلْأَ السَّمواتِ وَالْأَرَضینَ

به پُری آسمان‌ها و زمین‌ها

وَمِلْأَ کُلِّ شَیْ‌ءٍ

و پُری هر چیز

وَعَدَدَ کُلِّ شَیْ‌ءٍ

و )به( تعداد هر چیز

وَزِنَةَ کُلِّ شَیْ‌ءٍ أَبَداً

و هم‌سنگ هر چیز ابدی

وَمِثْلَ الْأَبَدِ

و مثل ابدی

وَبَعْدَ الْأَبَدِ مِثْلَ الْأَبَدِ ‌

و بعد از ابد مانند ابد

وَأَضْعافَ ذلِکَ کُلِّهِ

و دوچندان همه آن

فی مِثْلِ ذلِکَ کُلِّهِ سَرْمَداً دآئِماً مَعَ دَوامِ مُلْکِ اللَّهِ وَبَقآءِ وَجْهِهِ الْکَریمِ ‌

در مانند همه آن پیوسته و همیشگی و دائمی با دوام پادشاهی خداوند و باقی بودن ذات بزرگوار او

عَلی سَیِّدِ الْمُرْسَلینَ

بر سرور رسولان

وَخاتَمِ النَّبِیّینَ

‌و پایان‌بخش‌پیامبران

وَإِمامِ الْمُتَّقینَ

و پیشوای پرهیزکاران

وَوَلِیِّ الْمُؤْمِنینَ

و سرپرست اهل ایمان

وَمَلاذِ الْعالَمینَ

و پناهگاه جهانیان

وَسِراجِ النَّاظِرینَ

‌ و چراغ بینندگان

وَأَمانِ الْخآئِفینَ

و ایمنی‌بخش بیمناکان

وَتالِی الْإیمانِ

و در پی‌آینده ایمان

وَصاحِبِ الْقُرْانِ

و همراه قرآن

وَنُورِ الْأَنْوارِ

و روشنائی‌بخش نورها

وَهادِی الْأَبْرارِ

و هدایت‌کننده نیکوکاران

وَدَعامَةِ الْجَبَّارِ

و پشتوانه )خداوند( جبّار

وَحُجَّتِهِ عَلَی الْعالَمینَ

‌و حجّت او بر جهانیان

ص: 621

وَخِیَرَتِهِ مِنَ الْأَوَّلینَ وَالْاخِرینَ ‌

و بهترین برگزیده‌اش از میان گذشتگان و آیندگان

مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ‌نَبِیِّهِ وَرَسُولِهِ وَحَبیبِهِ وَصَفِیِّهِ وَخاصَّتِهِ

)حضرت( محمّد بن عبداللَّه پیامبر و رسول و دوست و برگزیده و مخصوص

وَخالِصَتِهِ وَرَحْمَتِهِ وَنُورِهِ‌

و بی‌آلایش و رحمت و نور

وَسَفیرِهِ وَأَمینِهِ وَحِجابِهِ وَعَیْنِهِ وَذِکْرِهِ وَوَلِیِّهِ وَجَنْبِهِ وَصِراطِهِ

و نماینده و امین و پرده‌دار و دیده او و مراقب و ولی و جانبدار و راه

وَعُرْوَتِهِ الْوُثْقی

و دست‌آویز مورد اطمینان

وَحَبْلِهِ الْمَتینِ

و ریسمان محکم

وَبُرْهانِهِ الْمُبینِ

و برهان آشکار

وَمَثَلِهِ الْأَعْلی

و مظهر والا

وَدَعْوَتِهِ الْحُسْنی

و دعوتگر نیکو

وَایَتِهِ الْکُبْری

و آیت و نشانه بزرگ

وَحُجَّتِهِ الْعُظْمی ‌

و حجّت عظیم ‌

وَرَسُولِهِ الْکَریمِ

و فرستاده بزرگوار او

اَلرَّئُوفِ الرَّحیمِ

رئوف و مهربان

اَلْقَوِیِّ الْعَزیزِ

نیرومند و شکست‌ناپذیر

اَلشَّفیعِ الْمُطاعِ

‌شفیعی که شفاعتش پذیرفته شود

وَعَلَی الْأَئِمَّةِ عَلَیْهِمْ جَمیعَانِ السَّلامُ

و بر امامان که بر همه آنان سلام باد؛

أَمیرِالْمُؤْمِنینَ عَلِیٍّ

‌ امیر و فرمانروای مؤمنان )حضرت( علی

وَالْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ وَعَلِیٍّ وَمُحَمَّدٍ وَجَعْفَرٍ وَمُوسی وَعَلِیٍّ وَمُحَمَّدٍ وَعَلِیّ وَالْحَسَنِ ‌

و امام حسن و امام حسین علیّ بن الحسین محمّد بن علی جعفر بن محمّد موسی بن جعفر علیّ بن موسی محمّد بن علی علیّ بن محمّد حسن بن علی

وَالْخَلَفِ الْمَهْدِیِّ عَلَیْهِ وَعَلَیْهِمْ جَمیعَانِ السَّلامُ وَالرَّحْمَةُ ‌

و بازمانده راه‌یافته‌اش که بر او و بر همه آنان درود و رحمت باد

اَلطَّیِّبینَ الطَّاهِرینَ الْمُطیعینَ الْمُقَرَّبینَ. ‌

آن پاکان پاکیزگان فرمانبرداران و مقرّبان )درگاه ربوبی(.

‌ وَعَلَیْهِ وَعَلَیْهِمْ أَفْضَلُ سَلامِ اللَّهِ

‌ و بر او و بر همه آنان برترین سلام خداوند

وَأَوْفَرُ رَحْمَتِهِ

و فراوانترین رحمت او

وَأَزْکی تَحِیَّاتِهِ

و پاکیزه‌ترین تحیّات او

‌ وَأَشْرَفُ صَلَواتِهِ

و ارزنده‌ترین صلوات و درود او

وَأَعْظَمُ بَرَکاتِهِ أَبَداً مِنْ جَمیعِ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ

و بزرگترین برکات او پیوسته و دائمی از طرف همه مردان و زنان مؤمن

ص: 622

اَلْأَحْیآءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْواتِ ‌

زنده و مرده ایشان ‌

وَمِنّی وَمِنْ والِدَیَّ وَأَهْلی وَوَلَدی وَإِخْوَتی وَأَخَواتی وَأَهْلی وَقَراباتی

و از طرف من و پدر و مادرم و اهل و عیالم و فرزندانم و برادرانم و خواهرانم و اهل و نزدیکانم

فی حَیاتی ما بَقیتُ

در دوران زندگیم تا مادامی که هستم

وَبَعْدَ وَفاتی

و پس از وفاتم

وَما طَلَعَتْ شَمْسٌ أَوْ غَرُبَتْ ‌

و تا زمانی که خورشید طلوع و غروب می‌کند.

‌ عَلَیْهِمْ سَلامُ اللَّهِ فِی الْأَوَّلینَ

سلام خدا بر آنان در میان پیشینیان

وَعَلَیْهِمْ سَلامُ اللَّهِ فِی الْاخِرینَ

و سلام خدا بر آنان در میان پسینیان ‌

‌ وَعَلَیْهِمْ سَلامُ اللَّهِ یَوْمَ یَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمینَ. ‌

و سلام خدا بر آنان روزی که مردم در پیشگاه پروردگار جهانیان می‌ایستند.

سَلامٌ عَلَیْکَ أَیَّهُا النَّبِیُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ

سلام بر تو ای پیامبر و رحمت خدا و برکات او بر تو باد.

سَلامٌ عَلَیْکَ یا رَسُولَ اللَّهُ

سلام بر تو ای رسول خدا

سَلامٌ عَلَیْکَ یا خِیَرَةَ اللَّهِ‌مِنْ خَلْقِهِ

سلام بر تو ای انتخاب‌شده خداوند از میان آفریدگانش

وَصَفْوَتَهُ مِنْ بَرِیَّتِهِ

و برگزیده او از میان موجوداتش

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَمینَ اللَّهِ عَلی رِسالَتِهِ

سلام بر تو ای امین پروردگار بر رسالت او

وَعَزآئِمِ أَمْرِهِ

و فرمان حتمی او

اَلْخاتِمَ لِما سَبَقَ

آنکه پایان‌بخش نسبت به گذشتگان

وَالْفاتِحَ لِما غَلَقَ

و گشاینده درهای بسته

وَالْمُهَیْمِنَ عَلی ذلِکَ کُلِّهِ

و مراقب بر همه آن بوده

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

‌و رحمت و برکات خداوند بر تو باد.

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا سَیِّدَ الْمُرْسَلینَ

سلام بر تو ای سرور رسولان

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا خاتَمَ النَّبِیّینَ ‌

سلام بر تو ای خاتم پیامبران

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا إِمامَ الْمُتَّقینَ

سلام بر تو ای پیشوای پرهیزکاران

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وَلِیَّ الْمُؤْمِنینَ

‌سلام بر تو ای سرپرست مؤمنان

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلَی الْمُسْلِمینَ

سلام بر تو ای مولای مسلمانان

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا حُجَّةَ اللَّهِ عَلَی الْعالَمینَ

سلام بر تو ای حجّت خدا بر جهانیان

ص: 623

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا خالِصَةَ اللَّهِ وَخَلیلَهُ وَحَبیبَهُ وَصَفِیَّهُ مِنَ الْأَوَّلینَ وَالْاخِرینَ

‌سلام بر تو ای خالص‌گردیده برای خدا و دوست و دوستدار و برگزیده او از میان گذشتگان و آیندگان ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْبَشیرُ النَّذیرُ

سلام بر تو ای بشارت‌دهنده و بیم‌دهنده

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِاللَّهِ

سلام بر تو ای محمّد بن عبداللَّه

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَبَا الْقاسِمِ وَعَلی الِکَ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.‌

سلام بر تو ای ابا القاسم و بر آل تو و رحمت خداوند و برکات او )بر شما(

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا أَهْلَ بَیْتِ النُّبُوَّةِ

سلام بر شما ای اهل بیت نبوّت

وَمَوْضِعَ الرِّسالَةِ ‌

و جایگاه رسالت الهی ‌

وَمُخْتَلَفَ الْمَلآئِکَةِ

و محلّ رفت و آمد فرشتگان

وَمَهْبِطَ الْوَحْیِ

و فرودآمدن وحی

وَمَعْدِنَ الرَّحْمَةِ

و معدن رحمت

وَمَأْوَی السَّکینَةِ

و منزلگاه آرامش

وَخَزآئِنَ الْعِلْمِ

و خزانه‌های دانش

وَمُنْتَهَی الْحِلْمِ

و آخرین حدّ بردباری

وَاُصُولَ الْکَرَمِ ‌

و ریشه‌های کرامت و بزرگواری ‌

وَقادَةَ الْاُمَمِ

و فرماندهان و پیشروان اُمّت‌ها

وَأَوْلِیآءَ النِّعَمِ

و متصدّیان نعمت‌ها

وَعَناصِرَ الْأَبْرارِ

و مایه‌های اصلی نیکوکاران

وَدَعآئِمَ الْجَبَّارِ ‌

و پشتیبانان خداوند

وَ ساسَةَ الْعِبادِ

و اداره‌کنندگان امور بندگان

وَأَرْکانَ الْبِلادِ

و پایه‌های استوار شهرها

وَأَبْوابَ الْإیمانِ

و درهای ورودی ایمان

وَاُمَنآءَجبّار الرَّحْمانِ

و امینان خداوند مهربان

وَسُلالَةَ النَّبِیّینَ

و نسل پیامبران

وَصَفْوَةَ الْمُرْسَلینَ وَالَ یس

و گزیده رسولان و خاندان یس ‌

وَعِتْرَةَ خِیَرَةِ رَبِّ الْعالَمینَ

و عترت و رحمت خدا و برکات او بر شما باد.

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ

و رحمت خدا و برکات او بر شما باد.

. اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ أَئِمَّةَ الْهُدی

سلام بر شما ای پیشوایان هدایت ‌

وَمَصابیحَ الدُّجی

و چراغ‌های فروزان )در تاریکی‌ها(

وَأَهْلَ التَّقْوی

و اهل تقوا

وَأَعْلامَ التُّقی

و پرچم‌ها و نشانه‌ها برای یافتن پرهیزکاری

وَذَوِی النُّهی ‌

و دارندگان عقل و خرد

وَاُولِی الْحِجی

و صاحبان هوش و درایت و زیرکی

وَسادَةَ الْوَری

و سروران همه مردم

وَبُدُورَ الدُّنْیا

و ماه‌های کامل و درخشنده دنیا

وَوَرَثَةَ الْأَنْبِیآءِ

و وارثان پیامبران

ص: 624

‌وَالْمَثَلَ الْأَعْلی

و بالاترین مَثَل و نمونه

وَالدَّعْوَةَ الْحُسْنی

و نیکوترین فراخوان

وَالحُجَّةَ عَلی مَنْ فِی الْأَرْضِ وَالسَّمآءِ وَالْاخِرَةِ وَالْاُولی

و حجّت بر همه آنان‌که در زمین و آسمان و آخرت و دنیایند

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و رحمت خدا و برکات او بر شما باد.

اَلسَّلامُ عَلی مَحآلِّ مَعْرِفَةِ اللَّهِ

سلام بر جایگاه و محلّ‌های شناخت خداوند

وَمَساکِنِ بَرَکَةِ اللَّهِ

‌و منزلگاه‌های برکت خداوند ‌

وَمَعادِنِ حِکْمَةِ اللَّهِ

و گنجینه‌های معادن حکمت الهی

وَخَزَنَةِ عِلْمِ اللَّهِ

و خزانه‌داران علم خدا

وَحَفَظَةِ سِرِّ اللَّهِ

و حافظان سرّ خدا

وَحَمَلَةِ کِتابِ اللَّهِ

و حاملان کتاب خدا

وَوَرَثَةِ رَسُولِ اللَّهِ

و وارثان رسول خدا

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و رحمت خدا و برکات او بر شما باد.

اَلسَّلامُ عَلَی الدُّعاةِ إِلَی اللَّهِ

سلام بر دعوت‌کنندگان به سوی خداوند

وَالْأَدِلّاءِ عَلَی اللَّهِ

و راهنمایی‌کنندگان به خداوند

وَالْمُؤْذِنینَ عَنِ اللَّهِ

و اذن‌دهندگان از جانب خدا

وَالْقآئِمینَ بِحَقّ اللَّهِ

‌و قیام‌کنندگان به حقّ خدا

وَالنَّاطِقینَ عَنِ اللَّهِ

و سخن‌گویان از طرف خدا

وَالْمُسْتَوْفِرینَ فی أَمْرِ اللَّهِ

و کامل‌گردانندگان امر و فرمان خدا

وَالْمُخْلِصینَ فی طاعَةِ اللَّهِ ‌

‌ و فرمانبرداران مخلص خدا

وَالصَّادِعینَ بِدینِ اللَّهِ

و حکم‌کنندگان بین مردم به دین خدا

وَالتَّآمّینَ فی مَحَبَّةِ اللَّهِ

و کامل در محبّت و دوستی خدا

وَعِبادِهِ الْمُکْرَمینَ الَّذینَ لایَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَهُمْ بِأَمْرِهِ یَعْمَلُونَ

و بندگان گرامی و ارزشمندی که به گفتار بر او پیشی نمی‌گیرند و همواره به دستور او عمل می‌کنند

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و رحمت خدا و برکات او بر شما باد.

اَلسَّلامُ عَلَی الْأَئِمَّةِ الدُّعاةِ

سلام بر پیشوایان دعوت‌کننده

وَالْقادَةِ الْهُداةِ

و زمامداران هدایت‌کننده

وَالسَّادَةِ الْوُلاةِ

و سروران سرپرستی‌کننده

وَالذَّادَةِ الْحُماةِ

و مدافعان حمایت‌کننده

وَالْاسادِ السُّقاةِ

و آقایان سیراب‌کننده

وَأَهْلِ الذِّکْرِ وَاُولِی الْأَمْرِ ‌

و اهل و شایسته ذکر و صاحبان امر

وَبَقِیَّةِ اللَّهِ وَخِیَرَتِهِ وَصَفْوَتِهِ وَحِزْبِهِ وَعَیْنِهِ

و بازمانده خداوند و انتخاب‌شده و برگزیده او و حزب او و چشم بینای او

وَحُجَّتِهِ وَجَنْبِهِ وَصِراطِهِ وَنُورِهِ

و حجّت او و نزدیک او و راه او و نور او ‌

ص: 625

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ. ‌

و رحمت خدا و برکاتش بر شما باد.

أَشْهَدُ أَنْ ‌لا إِلهَ إِلّاَ اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ

گواهی می‌دهم که ‌معبودی جز خدا نیست یکتا است و شریکی برای او نیست

کَما شَهِدَ اللَّهُ لِنَفْسِهِ

همان‌گونه که خودش در مورد خویش گواهی داده

وَشَهِدَتْ لَهُ مَلآئِکَتُهُ وَاُولُوا الْعِلْمِ مِنْ خَلْقِهِ

و فرشتگان او و عالمان آگاه از میان آفریدگانش برای او گواهی داده‌اند

لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ الْعَزیزُ الْحَکیمُ

جز او که نیرومند و حکیم است خدایی نیست

وَأَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ الْمُجْتَبی

و اینکه )حضرت( محمّد بنده و فرستاده انتخاب‌شده او

وَنَبِیُّهُ الْمُرْتَجی ‌

و پیامبرش که مایه امید است ‌

وَحَبیبُهُ الْمُصْطَفی

و دوست برگزیده او

وَأَمینُهُ الْمُرْتَضی

و امین پسندیده‌اش می‌باشد

أَرْسَلَهُ نَذیراً فِی الْأَوَّلینَ

او را بیم‌دهنده در پیشینیان

‌ وَرَسُولًا فِی الْاخِرینَ بِالْهُدی وَدینِ الْحَقِّ

و پیام‌رسان در میان پسینیان به هدایت و دین حقّ فرستاد

لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدّینِ کُلِّهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ.

تا او را بر هر دین و آئینی پیروز گرداند گرچه مشرکان را ناخوش‌آیند باشد. ‌

فَصَدَعَ بِما اُمِرَ بِهِ

پس آنچه را به آن امر شده بود آشکار ساخت

وَبَلَّغَ ما حُمِّلَ

و آنچه بر دوش داشت رسانید

وَنَصَحَ لِاُمَّتِهِ

و برای امّتش خیرخواهی نمود

وَجاهَدَ فی سَبیلِ رَبِّهِ

و در راه پروردگارش جهاد کرد

وَدَعا إِلَیْهِ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ

و با کلمات حکیمانه و پند و اندرزهای نیکو مردم را به سوی او فراخواند

وَصَبَرَ عَلی ما أَصابَهُ فی جَنْبِهِ

و بر مشکلاتی که در کنار آن به او رسید شکیبائی ورزید

وَعَبَدَهُ صادِقاً مُصَدِّقاً صابِراً مُحْتَسِباً

و او را پرستش کرد در حالی‌که باصداقت تصدیق‌کننده و پایدار بود و رضای خدا را اراده نموده بود

لا وانِیاً وَلا مُقَصِّراً حَتَّی أَتاهُ الْیَقینُ. ‌

هیچگونه سستی و کوتاهی نکرد تا جهان را وداع گفت. ‌

وَأَشْهَدُ أَنّ الدّینَ کَما شَرَعَ

و گواهی می‌دهم که دین همان است که او ابلاغ کرد

وَالْکِتابَ کَما تَلا

و کتاب همان است که او تلاوت فرمود

وَالْحَلالَ ما أَحَلَّ ‌

و حلال آن است که او حلال گردانید ‌

وَالْحَرامَ ما حَرَّمَ

و حرام آن است که او حرام فرمود

وَالْفَصْلَ ما قَضی

و حکم میان حقّ و باطل آن است که او قضاوت نمود

وَالْحَقَّ ما قالَ

و حقّ گفتار او است

وَالرُّشْدَ ما أَمَرَ

و رشد و کمال در فرمان او است

ص: 626

وَأَنَّ الَّذینَ کَذَّبُوهُ وَخالَفُوهُ

و )گواهی می‌دهم به( اینکه کسانی که او را تکذیب کردند

وَکَذَّبُوا عَلَیْهِ

و با او مخالفت نمودند و بر او دروغ بستند

وَجَحَدُوا حَقَّهُ

و حقّش را نشناختند

وَأَنْکَرُوا فَضْلَهُ وَاتَّهَمُوهُ

و فضیلت او را انکار کردند و او را متّهم ساختند

وَظَلَمُوا وَصِیَّهُ

و به وصیّ او ظلم کردند

وَاعْتَدَوْا عَلَیْهِ

و بر او ستم روا داشتند

وَغَصَبُوهُ خِلافَتَهُ

و خلافت او را غاصبانه گرفتند

وَنَقَضُوا عَهْدَهُ فیهِ

و عهد و پیمان او را در موردش نقض کردند

وَحَلُّوا عَقْدَهُ لَهُ

و قراردادی که برای او بسته بود گشودند

وَأَسَّسُوا والْجَوْرَ وَالظُّلْمَ وَالْعُدْوانَ عَلی الِهِ

اساس ظلم و بیداد و دشمنی بر خاندان او را بنا نهادند

وَقَتَلُوهُمْ وَتَوَلَّوْا غَیْرَهُمْ

و آنان را کشتند و غیر ایشان را سرپرست خود قرار دادند

ذآئِقُوا الْعَذابَ الْأَلیمَ فی أَسْفَلِ دَرَکٍ مِنَ الْجَحیمِ

‌عذاب دردناکی را در پائین‌ترین مرتبه دوزخ خواهند چشید ‌

لایُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذابِها وَهُمْ فیهِ مُبْلِسُونَ

که هرگز آن عذاب کاهش داده نمی‌شود و امید خلاصی در آن ندارند

مَلْعُونُونَ ناکِسُوا رُؤُوسَهُمْ

از رحمت به دور و سرافکنده‌اند

فَعایَنُوا النَّدامَةَ وَالْخِزْیَ الطَّویلَ مَعَ الْأَرْذَلینَ الْأَشْرارِ

پس پشیمانی و خواریِ طولانی را همراه با اراذل و اشرار مشاهده می‌کنند

‌ قَدْ کُبُّوا عَلی وُجُوهِهِمْ فِی النَّارِ

در حالی‌که با چهره‌هایشان در آتش افتاده‌اند

وَأَنَّ الَّذینَ امَنُوا بِهِ وَصَدَّقُوهُ وَنَصَرُوهُ‌

)ولی( و آنانکه به او ایمان آورده و او را تصدیق نموده و یاری کرده‌

وَوَقَّرُوهُ وَأَجابُوهُ وَعَزَّرُوهُ وَاتَّبَعُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذی اُنْزِلَ مَعَهُ

و بزرگ داشته و اجابت کرده و کمک نموده و از او و نوری که با او نازل شده پیروی کرده

اُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

ایشان همان رستگاران هستند

فی جَنَّاتِ النَّعیمِ

در باغ‌های پرنعمت

وَالْفَوْزِ الْعَظیمِ

و کامیابی عظیم

وَالْغِبْطَةِ وَالسُّرُورِ

‌و شادی و شادمانی

وَالْمُلْکِ الْکَبیرِ

و دارایی زیاد

وَالثَّوابِ الْمُقیمِ فِی الْمَقامِ الْکَریمِ.

و پاداش پایدار در جایگاه ارزشمند بسر می‌برند.

فَجَزاهُ عَنَّا أَحْسَنَ الْجَزآءِ وَخَیْرَ ما جَزی نَبِیّاً عَنْ اُمَّتِهِ

پس خداوند به او از طرف ما نیکوترین و بهترین پاداشی که به پیامبری از طرف امّتش

ص: 627

وَرَسُولًا عَمَّنْ اُرْسِلَ إِلَیْهِ

و رسولی از طرف کسانی که به سوی او فرستاده شده داده مرحمت فرماید

وَخَصَّهُ بِأَفْضَلِ قِسَمِ الْفَضآئِلِ

و او را به برترین بهره از فضائل اختصاص دهد

وَبَلَّغَهُ أَعْلی شَرَفِ الْمُکَرَّمینَ مِنَ الدَّرَجاتِ الْعُلی فی أَعْلی عِلِّیّینَ

و او را به بالاترین شرف و مرتبه بزرگواران از مراتب والا در اعلی علیّین

«فی جَنَّاتٍ وَنَهَرٍ فی مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلیکٍ مُقْتَدِرٍ»⁽¹⁾

«در باغ‌ها و نهرهای جاری در جایگاه صدق و راستی نزد پادشاه توانا و مقتدر برساند»

وَأَعْطاهُ حَتَّی یَرْضی

و به او عطا کند تا راضی گردد

وَزادَهُ بَعْدَ الرِّضا

و بعد از رضایت بر او بیفزاید

وَجَعَلَهُ أَقْرَبَ الْخَلْقِ مِنْهُ مَجْلِساً ‌

و قرار دهد او را مقرّب‌ترین خلق نسبت به خویش از نظر جایگاه

وَأَدْناهُمْ إِلَیْهِ مَنْزِلًا

و نزدیکترین آنان از جهت مقام و منزلت

وَأَعْظَمَهُمْ عِنْدَهُ جاهاً

و بزرگترین ایشان نزد او از حیث آبرو

وَأَعْلاهُمْ لَدَیْهِ کَعْباً

‌و والاترین آنان در پیشگاهش از جهت سرافرازی و بزرگواری

وَأَحْسَنَهُمْ عَلَیْهِ ثَنآءً

و نیکوترین آنان بر او از جهت ثناگوئی

وَأَوَّلَ الْمُتَکَلِّمینَ کَلاماً

و اوّلین تکلّم‌کنندگان از جهت کلام

‌ وَأَکْثَرَ النَّبِیّینَ أَتْباعاً

و بیشترین پیامبران از جهت پیرو

وَأَوْفَرَ الْخَلْقِ نَصیباً

و فراوان‌ترین خلق از جهت نصیب

وَأَجْزَلَهُمْ حَظّاً فی کُلّ‌خَیْرٍ هُوَ قاسِمُهُ بَیْنَهُمْ

‌و زیادترین آنان از جهت بهره در هر خیر و خوبی که او میان آنان تقسیم کند

وَأَحْسَنَ جَزآءَهُ عَنْ جَمیعِ الْمُؤْمِنینَ مِنَ الْأَوَّلینَ وَالْاخِرینَ.

‌و نیکوترین جزا و پاداش خود را از طرف همه اهل ایمان از پیشینیان و آیندگان به او مرحمت فرماید

وَأَشْهَدُ أَنَّکُمُ الْأَئِمَّةُ الرَّاشِدُونَ الْمَهْدِیُّونَ

و گواهی می‌دهم که شما پیشوایان راه‌یافته هدایت‌شده

اَلْمَعْصُومُونَ الْمُکَرَّمُونَ

معصوم و پاک از هر پلیدی

اَلْمُقَرَّبُونَ الْمُتَّقُونَ الْمُصْطَفَوْنَ

گرامی مقرّب پرهیزکار برگزیده

اَلْمُطیعُونَ للَّهِ

فرمانبردار پروردگار

اَلْقَوَّامُونَ بِأَمْرِهِ

قیام‌کننده به امر او

اَلْعامِلُونَ بِإِرادَتِهِ

عمل‌کننده به اراده او

اَلْفآئِزُونَ بِکَرامَتِهِ.

پیروزمند به کرامت او هستید.

اِصْطَفاکُمْ بِعِلْمِهِ

)خداوند( شما را به علم خود برگزید

وَاصْطَنَعَکُمْ لِنَفْسِهِ

و برای خویش پرورش داد

وَارْتَضاکُمْ لِغَیْبِهِ

و برای راز خود پسندید

وَاخْتارَکُمْ لِسِرِّهِ

و برای سرّش اختیار فرمود

ص: 628

1) 60. سوره قمر آیه 54 و 55.

وَاجْتَباکُمْ بِقُدْرَتِهِ

و به قدرتش فراهم آورد

وَأَعَزَّکُمْ بِهُداهُ

و به هدایتش عزّت بخشید

وَخَصَّکُمْ بِبَراهینِهِ

و به دلیل‌ها و برهان‌هایش اختصاص داد

وَانْتَجَبَکُمْ لِنُورِهِ

وَأَیَّدَکُمْ بِرُوحِهِ

وَرَضِیَکُمْ خُلَفآءَ فی أَرْضِهِ

و برای نورش انتخاب نمود و با روح خود یاری کرد و به عنوان جانشینان در روی زمینش پسندید

وَجَعَلَکُمْ حُجَجاً عَلی بَرِیَّتِهِ

وَأَنْصاراً لِدینِهِ

وَحَفَظَةً لِحُکْمِهِ

و شما را حجّت‌ها بر بندگانش و یاری‌کنندگان دینش و حافظان حکم و فرمانش

وَخَزَنَةً لِعِلْمِهِ

وَمُسْتَوْدَعاً لِحِکْمَتِهِ

وَتَراجِمَةً لِوَحْیِهِ

وَأَرْکاناً

و خزانه‌داران علم و دانشش و محلّ ودیعه نهادن حکمتش و ترجمه‌کنندگان وحیش و پایه‌های

‌لِتَوْحیدِهِ

وَسُفَرآءَ عَنْهُ

وَشُهَدآءَ عَلی خَلْقِهِ

وَأَسْباباً إِلَیْهِ

توحیدش و نمایندگان از طرف او و گواهان بر آفریدگانش و راه‌های به سوی او

وَأَعْلاماً لِعِبادِهِ

وَمَناراً فی بِلادِهِ

وَسُبُلًا إِلی جَنَّتِهِ

وَأَدِلّاءَ

و علامت‌های آشکارکننده راه برای بندگانش و محلّ‌های نورافشانی در شهرهایش و راه‌های روشن به سوی بهشتش و نشان‌دهندگان

‌عَلی صِراطِهِ.

عَصَمَکُمُ اللَّهُ مِنَ الذُّنُوبِ

وَبَرَّأَکُمْ مِنَ الْعُیُوبِ

راهش قرار داد. خداوند شما را از گناه مصون داشت و از هر گونه عیب مبرّا گردانید

وَائْتَمَنَکُمْ عَلَی الْغُیُوبِ

وَجَنَّبَکُمُ الْافاتِ

وَوَقاکُمُ السَّیِّئاتِ

و بر رازها امین دانست و از آفت‌ها و گزندها دور ساخت و از بدی‌ها و زشتی‌ها حفظ کرد

وَطَهَّرَکُمْ مِنَ الدَّنَسِ وَالزَّیْغِ

وَنَزَّهَکُمْ مِنَ الزَّلَلِ وَالْخَطآءِ

و از ناپاکی و انحراف پاک فرمود و از لغزش و خطا برکنار نمود

وَأَذْهَبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ

وَامَنَکُمْ مِنَ الْفِتَنِ

وَاسْتَرْعاکُمُ الْأَنامَ

و هر گونه پلیدی و آلودگی را از شما )اهل بیت( دور نمود و شما را از فتنه‌ها ایمن نگه داشت و شما را نگهبان مردم قرار داد

وَفَوَّضَ إِلَیْکُمُ الْاُمُورَ

وَجَعَلَ لَکُمُ التَّدْبیرَ

وَعَرَّفَکُمُ الْأَسْبابَ

و امور را به سوی شما واگذار نمود و تدبیر کارها را برای شما قرار داد و از سبب‌ها و دست‌آویزها آگاه نمود

وَأَوْرَثَکُمُ الْکِتابَ

و وارث کتاب گردانید

وَأَعْطاکُمُ الْمَقالیدَ

و کلیدها را به شما عطا کرد

وَسَخَّرَ لَکُمْ ما خَلَقَ.

و آنچه آفریده مسخّر شما نمود

ص: 629

فَعَظَّمْتُمْ جَلالَهُ

و شما در برابر جلال و شکوه او تعظیم نمودید

وَأَکْبَرْتُمْ شَأْنَهُ

و شأن او را بزرگ

وَهَبْتُمْ عَظَمَتَهُ

و عظمتش را گرامی داشتید

وَمَجَّدْتُمْ کَرَمَهُ

و کرم او را تمجید

وَأَدْمَنْتُمْ ذِکْرَهُ

و یادش را ادامه دادید

وَوَکَّدْتُمْ میثاقَهُ

و عهد و پیمانش را استوار

وَأَحْکَمْتُمْ عَقْدَ عَری طاعَتِهِ

و قرارداد طاعت او و رشته فرمانبرداریش را محکم ساختید

وَنَصَحْتُمْ لَهُ فِی السِّرِّ وَالْعَلانِیَةِ

و برای او در پنهان و آشکار به نصیحت پرداختید

وَدَعَوْتُمْ إِلی سَبیلِهِ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ

و با حکمت و پند و اندرزهای نیکو مردم را به راه او فراخواندید

وَبَذَلْتُمْ أَنْفُسَکُمْ فی مَرْضاتِهِ

و برای جلب رضا و خشنودی او بذل جان نمودید

وَصَبَرْتُمْ وعَلی ما أَصابَکُمْ فی جَنْبِهِ

‌ بر آنچه در کنارش به شما وارد شد شکیبا بودید

وَصَدَعْتُمْ بِأَمْرِهِ

و امر و فرمانش را آشکارا بیان کردید

وَتَلَوْتُمْ کِتابَهُ

و کتابش را تلاوت کردید

وَحَذَّرْتُمْ بَأْسَهُ

و از خشم و عذاب او برحذر داشتید

وَذَکَّرْتُمْ أَیَّامَهُ

و ایّام اللَّه را یادآوری نمودید

وَوَفَیْتُمْ بِعَهْدِهِ

و به عهد و پیمانش وفا کردید

وَأَقَمْتُمُ الصَّلاةَ

و نماز را بپا داشتید

وَاتَیْتُمُ الزَّکاةَ

و زکات پرداختید

وَأَمَرْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ

و به خوبی‌ها دستور دادید

وَنَهَیْتُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ

و از زشتی‌ها و ناپسندها بازداشتید

وَجاهَدْتُمْ‌فِی اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ

و در راه خدا به تمام معنا جهاد کردید آنگونه که سزاوار بود

وَجادَلْتُمْ بِالَّتی هِیَ أَحْسَنُ

و به آن روشی که نیکو بود مجادله نمودید

حَتَّی أَعْلَنْتُمْ دَعْوَتَهُ ‌

تا دعوت او را آشکار

وَقَمَعْتُمْ عَدُوَّهُ

و دشمنش را سرکوب

وَأَظْهَرْتُمْ دینَهُ

و دینش را پیروز ساختید

وبَیَّنْتُمْ فَرآئِضَهُ

و واجبات آن را بیان

وَأَقَمْتُمْ حُدُودَهُ

‌و حدودش را اجرا کردید

وَشَرَعْتُمْ أَحْکامَهُ

و احکام آن را قانون نهادید

وَسَنَنْتُمْ سُنَّتَهُ

و سنّت آن را وضع نمودید

وَصِرْتُمْ فی ذلِکَ مِنْهُ إِلَی الرِّضا ‌

و در این مورد به رضا و خشنودی او منتهی شدید

وَسَلَّمْتُمْ لَهُ الْقَضآءَ

و در قضا و سرنوشت تسلیم او شدید

وَصَدَّقْتُمْ مِنْ رُسُلِهِ مَنْ مَضی.

و رسولان گذشته او را تصدیق نمودید.

اَلرَّاغِبُ عَنْکُمْ مارِقٌ

کسی‌که از شما روی گرداند از دین خارج گشته

وَاللّازِمُ لَکُمْ لاحِقٌ

و کسی‌که با شما باشد به حقّ پیوسته

وَالْمُقَصِّرُ عَنْکُمْ زاهِقٌ

و کسی‌که نسبت به شما کوتاهی کند به حق نرسیده است

ص: 630

وَالْحَقُّ مَعَکُمْ وَفیکُمْ وَمِنْکُمْ وَإِلَیْکُمْ

و حق با شما و در شما و از شما و به سوی شما است

وَأَنْتُمْ أَهْلُهُ وَمَعْدِنُهُ

و شما شایسته آن و معدنش هستید

وَمیراثُ النُّبُوَّةِ عِنْدَکُمْ

و میراث پیامبری نزد شما

وَإِیابُ الْخَلْقِ إِلَیْکُمْ

و بازگشت خلق به سوی شما

وَحِسابُهُمْ عَلَیْکُمْ

و حساب آنان بر عهده شما است

وَفَصْلُ الْخِطابِ عِنْدَکُمْ

و حکم قطعی و نهایی که حقّ و باطل را فیصله دهد

وَایاتُهُ لَدَیْکُمْ

و آیات و نشانه‌های او نزد شما است

وَعَزآئِمُهُ فیکُمْ

و اراده قوی او در شما

وَنُورُهُ مَعَکُمْ

‌و نور او با شما

وَبُرْهانُهُ مِنْکُمْ

و برهان او از شما بروز می‌کند

وَأَمْرُهُ إِلَیْکُمْ.

و امر او متوجّه شما است.

مَنْ والاکُمْ فَقَدْ والَی اللَّهَ

کسی‌که شما را سرپرست خود قرار دهد در واقع خدا را سرپرست خود قرار داده

وَمَنْ أَطاعَکُمْ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ

و هر کس شما را اطاعت کند خدا را اطاعت کرده

وَمَنْ أَحَبَّکُمْ فَقَدْ أَحَبَّ اللَّهَ

و هر کس شما را دوست بدارد خدا را دوست داشته

‌ وَمَنِ اعْتَصَمَ بِکُمْ فَقَدِ اعْتَصَمَ بِاللَّهِ

‌ و هر کس به شما پناه ببرد به خدا پناه برده است

أَنْتُمْ یا مَوالِیَّ وَنِعْمَ الْمَوالی

شما ای سروران من؛ - که خوب سرورانی هستید –

اَلسَّبیلُ الْأَعْظَمُ

شاهراه بزرگ

وَالصِّراطُ الْأَقْوَمُ

و راه استوارید

وَشُهَدآءُ دارِ الْفَنآءِ

و گواهان در این سرای فانی

‌ وَشُفَعآءُ دارِ الْبَقآءِ

و شفیعان آخرتید که سرای باقی و جاودان است

وَالرَّحْمَةُ الْمَوْصُولَةُ

و رحمت پیوسته

وَالْایَةُ الْمَخْزُونَةُ

و آیت و نشانه شگفت‌انگیز ذخیره‌شده

وَالْأَمانَةُ الْمَحْفُوظَةُ

و امانت نگهداری شده‌اید

وَالْبابُ الْمُبْتَلی بِهِ النَّاسُ.

و درگاهی هستید که مردم به وسیله آن آزموده می‌شوند.

مَنْ أَتاکُمْ نَجا

هر کس به شما بپیوندد اهل نجات است

‌ وَمَنْ أَباکُمْ هَوی ‌

و هر کس امتناع ورزد هلاک می‌گردد

إِلَی اللَّهِ تَدْعُونَ

به سوی خدا دعوت می‌کنید

وَبِهِ تُؤْمِنُونَ

و به او ایمان دارید

وَلَهُ تُسَلِّمُونَ

و تسلیم فرمان او هستید

وَبِأَمْرِهِ تَعْمَلُونَ ‌

و به دستورش عمل می‌کنید

وَإِلی سَبیلِهِ تُرْشِدُونَ

و به راه او ارشاد می‌نمائید

وَبِقَوْلِهِ تَحْکُمُونَ

و به گفتار او حکم می‌کنید

وَإِلَیْهِ تُنیبُونَ

و به پیشگاه او انابه و بازگشت دارید

وَإِیَّاهُ تُعَظِّمُونَ

و او را تعظیم می‌نمائید

سَعَدَ مَنْ والاکُمْ

هر کس ولایت شما را پذیرفت به سعادت رسید

وَهَلَکَ مَنْ عاداکُمْ

و هر کس با شما دشمنی کرد هلاک گردید

وَخابَ مَنْ جَهَلَکُمْ

‌و هر کس شما را نشناخت ناکام ‌

ص: 631

وَضَلَّ مَنْ فارَقَکُمْ

و هر کس از شما جدا گردید گمراه

وَفازَ مَنْ تَمَسَّکَ بِکُمْ

‌و هر کس به شما پیوست کامیاب و پیروز شد

وَأَمِنَ مَنْ لَجَأَ إِلَیْکُمْ

و کسی که به شما پناهنده گردید ایمنی یافت

وَسَلِمَ مَنْ صَدَّقَکُمْ

و کسی که شما را تصدیق کرد سالم ماند

وَهُدِیَ مَنِ اعْتَصَمَ بِکُمْ. ‌

و کسی که به دامن شما چنگ زد هدایت شد. ‌

مَنِ اتَّبَعَکُمْ فَالْجَنَّةُ مَأْواهُ

هر کس ‌از شما پیروی کند بهشت جایگاه او است

وَمَنْ خالَفَکُمْ فَالنَّارُ مَثْواهُ

و هر کس با شما مخالفت کند دوزخ منزلگاه او است

وَمَنْ جَحَدَکُمْ کافِرٌ

و هر کس شما را انکار کند کافر است

وَمَنْ حارَبَکُمْ مُشْرِکٌ

و هر کس با شما نبرد کند مشرک است

وَمَنْ رَدَّ عَلَیْکُمْ فَفی أَسْفَلِ دَرَکِ الْجَحیمِ ‌

و هر کس شما و گفتار شما را رد کند در پائین‌ترین مرتبه دوزخ است ‌

أَشْهَدُ أَنَّ هذا سابِقٌ لَکُمْ فیما مَضی

گواهی می‌دهم که اینها همه در گذشته برای شما پیشی گرفته

وَجارٍ لَکُمْ فیما بَقِیَ

و در آینده نیز جاری است ‌

وَأَنَّ أَنْوارَکُمْ وَأَجْسادَکُمْ وَأَشْباحَکُمْ وَظِلالَکُمْ وَأَرْواحَکُمْ وَطینَتَکُمْ واحِدَةٌ ‌

و اینکه انوار و اجساد و اشباح و سایه‌ها و ارواح و سرشت شما یکی است

جَلَّتْ وَعَظُمَتْ وَبُورِکَتْ وَقُدِّسَتْ وطابَتْ وَطَهُرَتْ بَعْضاً مِنْ بَعْضٍ ‌

باشکوه و عظمت و برکت و مقدّس و پاک و پاکیزه گردیده برخی از برخی دیگر ‌

لَمْ تَزالُوا بِعَیْنِ اللَّهِ وَعِنْدَهُ

پیوسته در مراقبت خدا و در پیشگاه او هستید

وَفی مَلَکُوتِهِ تَأْمُرُونَ

‌و امر و فرمان شما در ملکوت عالم نیز نافذ است

وَلَهُ تَخْلُفُونَ

و برای او جانشینی می‌کنید

وَإِیَّاهُ تُسَبِّحُونَ

‌و او را تسبیح می‌گوئید

وَبِعَرْشِهِ مُحْدِقُونَ وَبِهِ حافُّونَ

و اطراف عرش او حلقه زده و گرد آن برآمده

حَتَّی مَرَّ بِکُمْ عَلَیْنا

تا آنکه شما را پیش ما آورد

فَجَعَلَکُمْ «فی بُیُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَیُذْکَرَ فیهَا اسْمُهُ یُسَبِّحُ لَهُ فیها بِالْغُدُوِّ وَالْاصالِ رِجالٌ»⁽¹⁾

‌پس شما را «در خانه‌هایی قرار داد که اذن و فرمان داد بلندمرتبه گردد و نام او در آن‌ها یاد شود و صبح و شام او را در آن تسبیح گویند مردانی که»

‌تَوَّلی عَزَّ ذِکْرُهُ تَطْهیرَها

پاکی ایشان را خداوندی که یادش ارجمند است به عهده گرفته

وَأَمَرَ خَلْقَهُ بِتَعْظیمِها

و خلق خود را به تعظیم و بزرگداشت آنان دستور داده است

ص: 632

1) 61. سوره نور آیه 36 و 37.

فَرَفَعَها عَلی کُلِّ بَیْتٍ قَدَّسَهُ فِی الْأَرْضِ

‌پس خانه‌هایشان را بر هر خانه‌ای که در روی زمین او را تقدیس می‌کنند رفعت بخشیده و بر هر خانه‌ای که

‌ وَأَعْلاها عَلی کُلّ بَیْتٍ طَهَّرَهُ فِی السَّمآءِ

او را در آسمان طاهر گردانیده برتری داده است

لایُوازیها خَطَرٌ

هیچ قدر و منزلتی در ردیف آن قرار نمی‌گیرد

وَلایَسْمُو إِلی سَمَکِهَا الْبَصَرُ

و به سقف آن دیده‌ای بالا نمی‌رود

‌وَلایَطْمَعُ إِلی أَرْضِهَا النَّظَرُ

و به زمین آن نگاهی طمع نمی‌کند

وَلایَقَعُ عَلی کُنْهِهَا الْفِکَرُ

و هیچ فکر و اندیشه‌ای به کُنه آن و حقیقتش راه نمی‌یابد

وَلایُعادِلُ سُکَّانَهَا الْبَشَرُ

و هیچ بشری با ساکنان آن برابری نمی‌کند

یَتَمَنَّی کُلُّ أَحَدٍ أَنَّهُ مِنْکُمْ

هر کسی از آنان آرزو می‌کند که از شما باشد ‌

وَلاتَتَمَنَّوْنَ أَنَّکُمْ مِنْ غَیْرِکُمْ

و شما هیچ‌گاه آرزو نمی‌کنید که از غیر خودتان باشید

إِلَیْکُمُ انْتَهَتِ الْمَکارِمُ وَالشَّرَفُ

همه مکرمت‌ها و شرافت‌ها به شما منتهی می‌گردد ‌

وَمِنْکُمُ اسْتَقَرَّتِ الْأَنْوارُ وَالْعِزَّةُ وَالْمَجْدُ وَالسُّؤْدَدُ

و همه روشنی‌ها و عزّت و شکوه و بزرگی از شما ثابت گشته و قرار یافته است ‌

فَما فَوْقَکُمْ أَحَدٌ إِلَّا اللَّهُ الْکَبیرُ الْمُتَعالُ

پس برتر از شما هیچ کس جز خداوند بزرگ بلندمرتبه نیست

وَلا أَقْرَبَ إِلَیْهِ وَلا أَخَصَّ لَدَیْهِ ‌

و کسی نزدیکتر به درگاه او و خصوصی‌تر در پیشگاه او

وَلا أَکْرَمَ عَلَیْهِ مِنْکُمْ.

و گرامی‌تر نزد او از شما نیست.

أَنْتُمْ سَکَنُ الْبِلادِ

شما آرامش شهرها

وَنُورُ الْعِبادِ

شما آرامش شهرها

وَعَلَیْکُمُ الْإِعْتِمادُ یَوْمَ التَّنادِ

و تکیه و اعتماد در روز قیامت بر شما است

کُلُّ ما غابَ مِنْکُمْ حُجَّةٌ أَوْ أَفَلَ مِنْکُمْ نَجْمٌ

هر گاه از شما حجّتی پنهان گردد یا ستاره‌ای ناپدید شود

أَطْلَعَ‌اللَّهُ لِخَلْقِهِ عَقِبَهُ خَلَفاً إِماماً هادِیاً

خداوند برای آفریدگانش بعد از او جانشینی را ظاهر نماید که پیشوای هدایتگر

وَبُرْهاناً مُبیناً

و برهان آشکار

وَعَلَماً نَیِّراً

و علامتی نوردهنده و درخشان باشد

واعٍ عَنْ واعٍ

حفظ کننده‌ای )بعد( از حفظکننده‌ای

وَهادٍ بَعْدَ هادٍ

و هدایتگری بعد )از( هدایتگری

حَزَنَةً حَفَظَةً

دلسوز و نگهدار

لایَغیضُ عَنْکُمْ غَزَرَهُ ‌

کم نمی‌کند از شما فراوانی‌اش را

وَلایَنْقَطِعُ مَوادَّهُ

و قطع نمی‌گرداند مایه اصلی و موادّش را

وَلایَسْلُبُ مِنْکُمْ إِرْثَهُ

و نمی‌گیرد از شما ارثش را

ص: 633

‌ سَبَباً مَوْصُولًا مِنَ اللَّهِ إِلَیْکُمْ

رشته اتّصال و ارتباطی است از خدا به سوی شما

وَرَحْمَةً مِنْهُ عَلَیْنا

و رحمت و لطفی است از او بر ما

وَنُوراً مِنْهُ لَنا

و نوری است از ناحیه او برای ما

وَحُجَّةً مِنْهُ عَلَیْنا ‌

و حجّتی است از جانب او ما

تُرْشِدُونَنا إِلَیْهِ

ما را به سوی او ارشاد می‌کنید

وَتُقَرِّبُونَنا مِنْهُ

و به درگاه او نزدیک می‌گردانید

وَتُزْلِفُونَنا لَدَیْهِ

و در پیشگاه او مقام و منزلت می‌بخشید

وَجَعَلَ‌بر صَلَواتِنا عَلَیْکُمْ

و صلوات و درود ما را بر شما

وَذِکْرَنا لَکُمْ

و یادی که از شما می‌کنیم

وَما خَصَّنا بِهِ مِنْ وِلایَتِکُمْ

و آنچه ویژه ما گردانیده از ولایت شما

وَعَرَّفَنا مِنْ فَضْلِکُمْ

و آگاهی بخشیده از فضیلت شما

طیباً لِخَلْقِنا

همه را وسیله پاکیزگی آفرینش ما

وَطَهارَةً لِأَنْفُسِنا

و پاکی جان و روح ما

وَبَرَکَةً فینا

و برکت در وجود ما قرار داده است

إِذْ کُنَّا عِنْدَهُ مَوْسُومینَ ]فیکُمْ[

که ما نزد او دارای نشان )در مورد شما( بودیم

مُعْتَرِفینَ بِفَضْلِکُمْ

به فضیلت و برتری شما اعتراف‌کننده

مَعْرُوفینَ‌بِتَصْدیقِنا إِیَّاکُمْ

و به تصدیق شما شناخته‌شده

مَذْکُورینَ بِطاعَتِنا لَکُمْ

و به فرمانبرداری شما یادشده بودیم

وَمَشْهُورینَ بِإیمانِنا بِکُمْ.

و به ایمان‌داشتن به شما مشهور بودیم.

فَبَلَغَ اللَّهُ بِکُمْ أَفْضَلَ شَرَفِ مَحَلِّ الْمُکَرَّمینَ

پس خداوند شما را به ارزشمندترین جایگاه گرامی‌شدگان

‌ وَأَعْلی مَنازِلِ‌الْمُقَرَّبینَ

و بالاترین منزلگاه مقرّبان

وَأَرْفَعَ دَرَجاتِ الْمُرْسَلینَ

و رفیع‌ترین مرتبه رسولان رسانید

حَیْثُ لایَلْحَقُهُ لاحِقٌ

به گونه‌ای که هیچ ملحق‌شونده‌ای بدان نپیوندد

وَلایَفُوقُهُ فآئِقٌ

و هیچ برتری‌جوئی به آن برتری نجوید

وَلایَسْبِقُهُ سابِقٌ

و هیچ پیشی‌گیرنده‌ای بدان پیشی نگیرد

وَلایَطْمَعُ فی إِدْراکِهِ طامِعٌ

و هیچ طمع‌کننده‌ای به دریافت آن طمع نکند

حَتَّی لایَبْقی مَلَکٌ مُقَرَّبٌ

تا آنجا که فرشته مقرّبی نماند

وَلا نَبِیٌّ مُرْسَلٌ

و نه پیامبر مرسلی

وَلا صِدّیقٌ وَلا شَهیدٌ

و نه صدّیقی و نه شهیدی ‌

وَلا عالِمٌ وَلا جاهِلٌ

و نه عالمی و نه نادانی

وَلا دَنِیٌّ وَلا فاضِلٌ

و نه انسان پستی و نه شریفی

وَلا مُؤْمِنٌ صالِحٌ ‌

و نه مؤمن درست‌کاری ‌

وَلا فاجِرٌ طالِحٌ

و نه گنه‌کار بدکاری

وَلا جَبَّارٌ عَنیدٌ

و نه زورگوی عنادپیشه‌ای

وَلا شَیْطانٌ مَریدٌ

و نه شیطان سرکشی ‌

ص: 634

وَلا خَلْقٌ فیما بَیْنَ ذلِکَ شاهِدٌ ما هُنالِکَ

و نه خلقی که در این میان گواه باشند

إِلّا عَرَّفَهُ جَلالَةَ أَمْرِکُمْ

مگر آنکه معرّفی نمود به او شکوهمندی امر شما

وَعِظَمَ خَطَرِکُمْ

و عظمت قدر و منزلت شما

وَکِبَرَ شَأْنِکُمْ

و بزرگی شأن شما

وَجَلالَةَ قَدْرِکُمْ

و والائی مرتبه شما

وَتَمامَ نُورِکُمْ

و کامل‌بودن نور شما

وَصِدْقَ مَقْعَدِکُمْ

و درستی جایگاه شما

وَثَباتَ مَقامِکُمْ

و پایداری مقام شما

وَشَرَفَ مَحَلِّکُمْ

و شرافت موقعیّت شما

وَمَنْزِلَتَکُمْ عِنْدَهُ ‌

و منزلت شما نزد او

وَکَرامَتَکُمْ عَلَیْهِ

و اعزاز و اکرام شما بر او

وَخاصَّتَکُمْ لَدَیْهِ

و خصوصی‌بودن شما در پیشگاه او

وَقُرْبَ مَجْلِسِکُمْ مِنْهُ.

و نزدیکی محلّ معنوی شما نسبت به او را.

ثُمَّ جَعَلَ خاصَّةَ الصَّلَواتِ وَأَفْضَلَها

سپس قرار داد درودهای ویژه و برترش را

وَنامِیَ الْبَرَکاتِ وَأَشْرَفَها

و برکات بالنده و شریفترش را

وَزاکِیَ التَّحِیَّاتِ وَأَتَمَّها

و تحیّت‌های پاکیزه و کاملترش را

مِنْهُ وَمِنْ مَلآئِکَتِهِ الْمُقَرَّبینَ

از ناحیه خودش و فرشتگان مقرّبش

وَرُسُلِهِ وَأَنْبِیآئِهِ الْمُنْتَجَبینَ ‌

و رسولان و پیامبران برگزیده‌اش ‌

وَالشُّهَدآءِ وَالصَّالِحینَ

و شهداء و شایستگان

مِنْ عِبادِهِ الْمُخْلِصینَ

از بندگان بااخلاصش

کَما هُوَ أَهْلُهُ وَأَنْتُمْ أَهْلُهُ أَبَداً عَلَیْکُمْ أَجْمَعینَ.

همواره بر همه شما آن‌گونه که او و شما شایسته آن هستید.

اُشْهِدُ اللَّهَ وَاُشْهِدُکُمْ یا مَوالِیَّ

‌خدا را و شما را - ای سروران من؛ - گواه می‌گیرم -

بِأَبی أَنْتُمْ وَاُمّی وَنَفْسی أَنّی عَبْدُکُمْ

پدر و مادرم و جانم فدای شما - که من بنده شما هستم

وَطُوبی لی إِنْ قَبِلْتُمُونی عَبْداً

و خوشا به حال من اگر مرا به بندگی بپذیرید

وَأَنّی مُؤْمِنٌ بِکُمْ

و این‌که من به شما ایمان دارم

وَبِما امَنْتُمْ بِهِ ‌

و به آنچه شما ایمان دارید مؤمنم

کافِرٌ بِعَدُوِّکُمْ وَبِما کَفَرْتُمْ بِهِ

به دشمن شما و به آنچه شما کفر بورزید کافرم

مُسْتَبْصِرٌ بِشَأْنِکُمْ وَبِضَلالَةِ مَنْ خالَفَکُمْ

به شأن و موقعیّت شما و گمراهی مخالفان شما آگاهم ‌

مُوالٍ لَکُمْ

ارادتمند شمایم

مُحِبٌّ لِأَوْلِیآئِکُمْ

ارادتمندانتان را دوست دارم

وَمُعادٍ لِأَعْدآئِکُمْ

و با دشمنان شما دشمنم

ص: 635

لاعِنٌ لَهُمْ

آن‌ها را لعن و نفرین می‌کنم

مُتَبَرِّئٌ مِنْهُمْ

و از آن‌ها بیزارم

مُبْغِضٌ لَهُمْ

و نفرت دارم

سِلْمٌ لِمَنْ سالَمَکُمْ

هر کس با شما سازش دارد سازش دارم

حَرْبٌ لِمَنْ حارَبَکُمْ

هر کس با شما در نبرد است در نبردم

مُحَقِّقٌ لِما حَقَّقْتُمْ

آنچه را حقّ و درست و راست بدانید حق می‌دانم

مُبْطِلٌ لِما أَبْطَلْتُمْ

و آنچه از نظر شما باطل باشد باطل می‌دانم

مُطیعٌ لَکُمْ

من فرمانبردار شما

عارِفٌ بِحَقِّکُمْ

آشنا به حقّ شما

مُقِرٌّ بِفَضْلِکُمْ

اقرارکننده به فضیلت و برتری شما

مُقْتَدٍ بِکُمْ

اقتداکننده به شما

مُسَلِّمٌ لِقَوْلِکُمْ

‌تسلیم گفتار شمایم

مُحْتَمِلٌ لِعِلْمِکُمْ

علم و دانش شما را پذیرا هستم

مُحْتَجِبٌ بِذِمَّتِکُمْ

در پوشش ضمانت شمایم

مُوقِنٌ بِإِیابِکُمْ

به بازگشت شما یقین دارم

مُصَدِّقٌ بِرَجْعَتِکُمْ

رجعت شما را تصدیق‌کننده‌ام

مُنْتَظِرٌ لِأَیَّامِکُمْ

انتظار ایّام شما را می‌کشم

مُرْتَقِبٌ لِدَوْلَتِکُمْ

مشتاق دولت شما هستم

اخِذٌ بِقَوْلِکُمْ

گفته شما را می‌گیرم

عامِلٌ بِأَمْرِکُمْ

امر شما را به کار می‌بندم

مُسْتَجیرٌ بِکُمْ

پناهنده به شما

مُعْتَصِمٌ بِحَبْلِکُمْ

چنگ‌زننده به ریسمان شما

مُحْتَرِسٌ بِکُمْ

در حراست و نگهبانی شما هستم

زآئِرٌ لَکُمْ

زائر شمایم

لآئِذٌ بِقُبُورِکُمْ

به قبور پاک شما پناهنده گشته

عآئِذٌ بِکُمْ

به شما پناه آورده‌ام

مُسْتَشْفِعٌ إِلَی اللَّهِ بِکُمْ

به واسطه شما به )درگاه( خدا شفاعت می‌طلبم

وَمُتَوَسِّلٌ بِکُمْ إِلَیْهِ.

و به سبب شما به او توسّل می‌جویم.

وَأَنْتُمْ عُدَّتی لِلِقآئِهِ

و شما ساز و برگ من برای دیدار او هستید

وَحَسْبی بِکُمْ

و مرا به شما کفایت است

وَمُتَقَرِّبٌ بِکُمْ إِلَیْهِ

و به وسیله شما به او تقرّب می‌یابم

وَمُقَدِّمُکُمْ أَمامَ طَلِبَتی وَحَوآئِجی

‌و شما را پیشاپیش خواسته‌ها و حاجت‌ها

وَإِرادَتی فی کُلِّ أَحْوالی وَاُمُوری

و اراده‌ام در همه حالاتم و کارهایم در‌

فی دُنْیایَ وَدینی وَاخِرَتی وَمُنْقَلَبی وَمَثْوایَ

دنیایم و دینم و آخرتم و در هر حرکت و سکونم قرار می‌دهم

ومُؤْمِنٌ بِسِرِّکُمْ وَعَلانِیَتِکُمْ ‌

و به نهان و آشکار شما

وَشاهِدِکُمْ وَغآئِبِکُمْ

و به حاضر و غایب شما

وَأَوَّلِکُمْ وَاخِرِکُمْ

و اوّل و آخر شما ایمان دارم

وَمُفَوِّضٌ فی ذلِکَ کُلِّهِ إِلَیْکُمْ

‌و در همه این‌ها کار را به شما واگذار می‌کنم

وَمُسَلِّمٌ فیهِ لَکُمْ

و در آن تسلیم شما هستم

وَرَأْیی لَکُمْ مُتَّبِعٌ

و رأی و اندیشه‌ام پیرو شما است

ص: 636

‌ وَنُصْرَتی لَکُمْ مُعَدَّةٌ

و یاریم ‌برای شما آماده است

حَتَّی یُحْیِیَ اللَّهُ دینَهُ بِکُمْ

تا خداوند دین خود را به وسیله شما زنده گرداند

وَیُظْهِرَکُمْ لِعَدْلِهِ

و برای اجرای عدالتش شما را ظاهر سازد

فَیَرُدَّکُمْ فی أَیَّامِهِ

و‌در ایّام خودش بازگرداند

وَیُقیمَکُمْ لِخَلْقِهِ

و برای خلقش بپای دارد

ثُمَّ یُمَلِّکَکُمْ فی أَرْضِهِ.

سپس شما را در زمین مالک و پادشاه گرداند.

فَمَعَکُمْ مَعَکُمْ لا مَعَ غَیْرِکُمْ

پس با شما هستم با شما هستم نه با غیر شما

وَإِلَیْکُمْ إِلَیْکُمْ لا إِلی عَدُوِّکُمْ

و به سوی شما هستم به سوی شما نه به سوی دشمنان شما

امَنْتُ بِکُمْ

به شما ایمان آورده‌ام

وَتَوَلَّیْتُ اخِرَکُمْ بِما تَوَلَّیْتُ بِهِ أَوَّلَکُمْ

و ولایت آخرین شما را پذیرا هستم به همان سنّتی که ولایت اوّلین شما را پذیرفته‌ام

وَبَرِئْتُ إِلَی اللَّهِ مِنْ أَعْدآئِکُمْ ‌

و بیزاری می‌جویم به سوی خدا از دشمنان شما؛

اَلْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَالْأَبالِسَةِ وَالشَّیاطینِ وَمِنْ حِزْبِهِمْ وَأَتْباعِهِمْ وَمُحِبّیهِمْ وَذَویهِمْ ‌

)یعنی( جبت و طاغوت و ابلیس‌ها و شیطان‌ها و از حزب و گروه و پیروان و دوستان و مدافعان ایشان ‌

وَالرَّاضینَ بِهِمْ وَبِفِعْلِهِمْ

و آنان‌که به آن‌ها و کارشان راضی و خشنودند

اَلصَّادّینَ‌عَنْکُمْ

از شما روی‌گردانند

اَلظَّالِمینَ لَکُمْ

به شما ستم کردند

اَلْجاحِدینَ حَقَّکُمْ

حقّ شما را نشناختند

اَلْمُفارِقینَ لَکُمْ

از شما جدا گشتند

اَلْغاصِبینَ إِرْثَکُمْ

رث شما را غصب کردند

وَالشَّآقّینَ فیکُمْ

او در مورد شما ناسازگاری نمودند و مخالفت کردند

وَالْمُنْحَرِفینَ عَنْکُمْ

‌ و از شما برگشتند

وَمِنْ کُلِّ وَلیجَةٍ دُونَکُمْ.

و از هر دست‌آویزی و همدمی غیر از شما )بیزارم(.

وَثَبَّتَنِیَ اللَّهُ أَبَداً ما حَییتُ وَبَعْدَ وَفاتی عَلی مُوالاتِکُمْ وَمَحَبَّتِکُمْ وَدینِکُمْ

و خداوند همواره تا زنده هستم و پس از وفاتم مرا بر ولایت و دوستی و دین شما ثابت بدارد

وَوَفَّقَنی لِطاعَتِکُمْ

و به اطاعت و فرمانبردای از شما موفّق سازد

‌

وَرَزَقَنی شَفاعَتَکُمْ

و شفاعت شما را روزی من گرداند

وَجَعَلَنی مِنْ خِیارِ مَوالیکُمْ

و مرا از بهترین ارادتمندان و نوکران شما قرار دهد

اَلتَّابِعینَ ما دَعَوْتُمْ إِلَیْهِ

از آنانکه به آنچه فرامی‌خوانید متابعت می‌کنند

مِمَّنْ یَقْفُو اثارَکُمْ

‌و دنباله‌رو آثار شما هستند

وَیَسْلُکُ سَبیلَکُمْ

و راه شما را می‌پیمایند

وَیَقْتَدی بِهُدیکُمْ

و از راهنمائی شما پیروی می‌نمایند

وَیَقْتَصّ‌مِنْهاجَکُمْ

و در پی‌راه روشن شما

ص: 637

وَیَکُونُ مِنْ حِزْبِکُمْ

و از حزب و گروه شما

وَیَتَعَلَّقُ بِحُجْزَتِکُمْ

و دست به دامن شما هستند

وَیُحْشَرُ فی زُمْرَتِکُمْ

زمره شما محشور می‌شوند

وَیَکِرُّ فی رَجْعَتِکُمْ

و در رجعت شما بازمی‌گردند

وَیُمَلَّکُ فی دَوْلَتِکُمْ

و در دولت شما به حکومت می‌رسند

وَیُشَرَّفُ فی عافِیَتِکُمْ ‌

و در در عافیت شما شریف و بزرگوار

وَیُمَکَّنُ فی أَیَّامِکُمْ

و در ایّام شما توانا و مقتدر می‌شوند

وَتَقَرُّ عَیْنُهُ غَداً بِرُؤْیَتِکُمْ.

و چشمانشان فردا به دیدار شما روشن می‌گردد.

بِأَبی أَنْتُمْ وَاُمّی وَنَفْسی وَأَهْلی وَمالی

پدر و مادرم و جانم و اهل و عیالم و آنچه دارم همه فدای شما باد

مَنْ أَرادَ اللَّهَ بَدَأَ بِکُمْ

هر کس خدا را اراده کرد به شما آغاز نمود

وَمَنْ أَحَبَّهُ اتَّبَعَکُمْ

و هر کس او را دوست داشت از شما پیروی می‌کرد

وَمَنْ وَحَّدَهُ قَبِلَ عَنْکُمْ

و هر کس او را به یکتائی توصیف کرد و بی‌همتا دانست از شما پذیرفت

وَمَنْ قَصَدَهُ تَوَجَّهَ بِکُمْ. ‌

و هر کس آهنگ او‌کرد به شما روی آورد

لا اُحْصی یا مَوالِیَّ فَضْلَکُمْ

فضائل شما را - ای سروران من؛ - نمی‌توانم گردآوری کنم

وَلا أَعُدُّ ثَنآءَکُمْ

و ثناء و خوبی‌های شما را شماره نمایم

وَلا أَبْلُغُ مِنَ الْمَدْحِ کُنْهَکُمْ

و با مدح‌کردن به گوهر وجود شما

وَمِنَ الْوَصْفِ قَدْرَکُمْ.

و با توصیف‌کردن به مقدار حرمت شما نمی‌رسم.

أَنْتُمْ نُورُ الْأَنْوارِ

شما روشنی‌بخش روشنی‌ها

وَهُداةُ الْأَبْرارِ

و هدایتگر نیکان

وَأَئِمَّةُ الْأَخْیارِ

و پیشوای خوبان

وَأَصْفِیآءُ الْجَبَّارِ.

و برگزیده خدای قاهرید.

بِکُمْ فَتَحَ اللَّهُ

خدا به شما آغاز کرد

وَبِکُمْ یَخْتِمُ ‌

و به شما پایان می‌بخشد

وَبِکُمْ یُمْسِکُ السَّمآءَ أَنْ تَقَعَ عَلَی الْأَرْضِ إِلّا بِإِذْنِهِ

و به سبب شما آسمان را از فروافتادن بر زمین جز به اذن و فرمان خودش نگهداشته است

وَبِکُمْ یُنَزِّلُ الْغَیْثَ

و به واسطه شما باران را فرو می‌فرستد

وَیُنَفِّسُ الْهَمَّ

و اندوه را می‌برد

وَیَکْشِفُ السُّوءَ

و بدی را برطرف می‌کند

وَیَدْفَعُ الضُّرَّ

و ضرر و زیان را دور می‌گرداند

وَیُغْنِی الْعَدیمَ

و نادار را دارایی

وَیُشْفِی السَّقیمَ

و بیمار را شفا می‌دهد

بِمَنْطِقِکُمْ نَطَقَ کُلُّ لِسانٍ

به سخن شما هر زبانی گویا گردید ‌

وَبِکُمْ سَبَّحَ السُّبُّوحُ الْقُدُّوسُ

و به وسیله شما تسبیح‌کننده گفت خداوند بسیار منزّه و مقدّس است

وَبِتَسْبیحِکُمْ جَرَتِ الْأَلْسُنُ بِالتَّسْبیحِ

و به تسبیح شما زبان‌ها به تسبیح جریان یافت

ص: 638

فیکُمْ نَزَلَتْ رُسُلُهُ

در پیشگاه شما فرستادگانش نازل گردیده‌اند

وَعَلَیْکُمْ هَبَطَتْ مَلآئِکَتُهُ

و فرشتگانش فرود آمده‌اند

وَإِلَیْکُمْ بُعِثَ الرُّوحُ الْأَمینُ ‌

و به سوی شما برانگیخته شده است

وَاتاکُمُ اللَّهُ ما لَمْ یُؤْتِ أَحَداً مِنَ الْعالَمینَ.

و به شما عطا کرده آنچه را که به هیچ یک از جهانیان عطا نکرده است.

طَأْطَأَروح الأمین کُلُّ شَریفٍ لِشَرَفِکُمْ

هر شریفی برای شرف شما سر فرود آورده

وَبَخَعَ کُلُّ مُتَکَبِّرٍ لِطاعَتِکُمْ

و هر متکبّر مغروری برای طاعت شما گردن نهاده

وَخَضَعَ کُلّ جَبَّارٍ لِفَضْلِکُمْ

و هر طغیانگر سرکشی در برابر فضل و برتری شما فروتنی نموده

وَذَلَّ کُلُّ شَیْ‌ءٍ لَکُمْ

و هر چیز برای شما رام گشته و ذلیل است

وَأَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِکُمْ.

و زمین به نور شما روشن و تابناک گشته.

فَفازَ الْفآئِزُونَ بِکُمْ

پس پیروزمندان به سبب شما پیروز و کامیاب شدند

وبِکُمْ یُسْلَکُ إِلَی الرِّضْوانِ

و به وسیله شما راه به سوی رضوان پیموده می‌شود

وَعَلی مَنْ یَجْحَدُ وِلایَتَکُمْ یَغْضِبُ الرَّحْمانُ.‌

و بر آن کسی که ولایت شما را نشناسد خداوند مهربان غضب می‌کند.

بِأَبی أَنْتُمْ وَاُمّی وَنَفْسی وَأَهْلی وَمالی ‌

پدرم مادرم جانم اهل و عیالم و همه آنچه دارم فدای شما باد

ذِکْرُکُمْ فِی الذَّاکِرینَ

یاد شما در میان یادکنندگان

وَأَسْمآؤُکُمْ فِی الْأَسْمآءِ

و نام‌های مقدّس شما در میان نام‌ها

وَأَجْسادُکُمْ فِی الْأَجْسادِ

و اجساد مطهّر شما در میان اجساد

وَأَرْواحُکُمْ فِی الْأَرْواحِ

و ارواح پاک شما در میان ارواح

وَأَنْفُسُکُمْ‌فِی النُّفُوسِ؛

و جان‌های شما در میان جان‌ها است؛

فَما أَحْلی أَسْمآءَکُمْ

پس چه چیز نام‌های مبارک شما را شیرین

وَأَکْرَمَ نُفُوسَکُمْ

و جان‌های شما را گرامی

وَأَعْظَمَ‌وشَأْنَکُمْ

شأن و مرتبه شما را عظیم

وَأَجَلَّ أَخْطارَکُمْ

و ارزش شما را والا

وَأَعْلی أَقْدارَکُمْ

و منزلت شما را بلند

وَأَوْفی عَهْدَکُمْ

و شما را به عهد و پیمان باوفا

وَأَصْدَقَ وَعْدَکُمْ.

و در مورد وعده راستگو گردانیده است؟

کَلامُکُمْ نُورٌ

سخن شما روشنی‌بخش

وَأَمْرُکُمْ رُشْدٌ

و امر و فرمانتان باعث رشد و کمال

وَوَصِیَّتُکُمُ التَّقْوی

‌و سفارش شما پای‌بند به تقوا

وَفِعْلُکُمُ الْخَیْرُ

و کردار شما همه خوب

وَعادَتُکُمُ الْإِحْسانُ

و خوی شما نیکی کردن

وَسَجِیَّتُکُمُ الْکَرَمُ

و سرشت شما جوانمردی و گذشت

ص: 639

وَشَأْنُکُمُ الْحَقُّ

وَرَأْیُکُمْ عِلْمٌ وَحَزْمٌ

إِنْ ذُکِرَ الْخَیْرُ کُنْتُمْ أَوَّلَهُ‌

و شأن شما حقّ و رأی و عقیده شما آگاهی و دوراندیشی است اگر از خیر و خوبی یاد شود شما اوّل و ابتدای آن‌

وَأَصْلَهُ وَفَرْعَهُ وَمَعْدِنَهُ

وَمَأْواهُ وَمُنْتَهاهُ.

بِأَبی أَنْتُمْ وَاُمّی

‌و اصل و فرع آن و معدن و جایگاه و منزلگاه و نهایتش هستید. پدر و مادرم‌

وَنَفْسی

کَیْفَ أَصِفُ حُسْنَ ثَنآئِکُمْ

وَاُحْصی جَمیلَ بَلآئِکُمْ

و جانم فدای شما؛ مدح و ثنای نیکوی شما را چگونه وصف کنم و آزمون نیکوی شما را شماره نمایم؟

وَبِکُمْ أَخْرَجَنَا اللَّهُ مِنَ الذُّلِّ

وَأَطْلَقَ عَنَّا رَهآئِنَ الْغِلِّ

وَوَضَعَ عَنَّا

و به واسطه شما خدا ما را از خواری و ذلّت رهانید و از غل‌ها و زنجیرهائی که ما در گرو آن بودیم آزاد ساخت

والْاصارَ

وَفَرَّجَ عَنَّا غَمَراتِ الْکُرُوبِ

وَأَنْقَذَنا مِنْ شَفا حُفْرَةٍ مِنَ‌

بارهای سنگین را از دوش ما فرو نهاد و غم‌ها و گرفتاری‌های انبوه را از ما برطرف نمود و از لب پرتگاههای نابودی

‌النَّارِ.

بِمُوالاتِکُمْ أَظْهَرَ اللَّهُ مَعالِمَ دینِنا

وَأَصْلَحَ ما کانَ فَسَدَ

نجات داد. با )پذیرش( ولایت شما خداوند نشانه‌ها و علامت‌های راهنمائی‌کننده دین‌مان را آشکار ساخت و آنچه

‌مِنْ دُنْیانا

وَبِمُوالاتِکُمْ تَمَّتِ الْکَلِمَةُ

وَعَظُمَتِ النِّعْمَةُ

وَائْتَلَفَتِ‌

از دنیای ما فاسد و تباه گشته بود اصلاح کرد و با ولایت شما دلیل و حجّت کامل گردید و نعمت عظیم گشت

والْفُرْقَةُ

وَبِمُوالاتِکُمْ تُقْبَلُ الطَّاعَةُ الْمُفْتَرَضَةُ

وَأَعْظَمُ بِها طاعَةً

پراکندگی از بین رفت و با )پذیرش( ولایت شما اطاعت واجب الهی پذیرفته می‌شود و طاعت عظمت و ارزش پیدا می‌کند

وَلَکُمُ الْمَوَدَّةُ الْواجِبَةُ

وَأَکْرَمُ بِها مَوَدَّةً؛

لَکُمُ الدَّرَجاتُ الرَّفیعَةُ

و مودّت و اظهار دوستی که واجب است از آن شما است و به خاطر موالات شما مودّت باارزش‌تر می‌شود؛ شما دارای مراتب رفیع

وَالْأَنْوارُ الزَّاهِرَةُ

وَالْمَقامُ الْمَعْلُومُ عِنْدَ اللَّهِ

وَالْجاهُ الْعَظیمُ

و انواری درخشان و جایگاهی شناخته‌شده نزد خداوند هستید و مقام شما عظیم‌

وَالْقَدْرُ الْجَلیلُ

وَالشَّأْنُ الْکَبیرُ

وَالشَّفاعَةُ الْمَقْبُولَةُ. «رَبَّنا امَنَّا

و منزلت شما والا و شأن شما بزرگ و شفاعت شما مورد قبول است. «پروردگارا؛ به آنچه‌

بِما أَنْزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاکْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدینَ»⁽¹⁾

«رَبَّنا لاتُزِغْ

‌فرو فرستاده‌ای ایمان آورده و از فرستاده‌ات پیروی کردیم پس ما را با گواهان بنویس» «پروردگارا؛

ص: 640

1) 62. سوره آل عمران آیه 53.

قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَیْتَنا وَهَبْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ رَحْمَةً إِنَّکَ أَنْتَ الْوَهَّابُ»⁽¹⁾

‌دل‌های ما را پس از آنکه هدایت فرمودی منحرف مگردان و از ناحیه خود رحمتی بر ما ببخش براستی تو بسیار بخشنده‌ای»

«رَبَّنا إِنَّنا سَمِعْنا مُنادِیاً یُنادی لِلْإیمانِ أَنْ امِنُوا بِرَبِّکُمْ فَامَنَّا»⁽²⁾.

«پروردگارا؛ همانا ما شنیدیم که منادی ایمان ندا می‌داد: به پروردگارتان ایمان آورید پس ایمان آوردیم».

لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ مُجاباً

خداوندا؛ گوش به فرمان توأم

وَمُسْمِعاً جَلیلًا

تو را لبّیک می‌گویم که اجابت‌شده‌ای

ای به گوش‌رساننده بلندمرتبه ‌

وَمُنادِیاً عَظیماً

و ای ندادهنده باعظمت

لَبَّیْکَ وَسَعْدَیْکَ

گوش به فرمان توأم و تو را کمک می‌کنم

تَبارَکْتَ وَتَعالَیْتَ وَتَجالَلْتَ

برکت‌آفرین و بلندمرتبه‌ای والامقام

وَتَکَبَّرْتَ‌وَتَعَظَّمْتَ وَتَقَدَّسْتَ

و بزرگی و باعظمت و پاکی

لَبَّیْکَ رَبَّنا وَسَعْدَیْکَ

ای پروردگار ما؛ گوش به فرمان توأم و تو را مساعدت و کمک می‌کنم

إِقْراراً بِرُبُوبِیَّتِکَ

به پروردگاریت اقرار می‌کنم

وَإیقاناً بِکَ

و به تو یقین دارم

وَتَصْدیقاً بِکِتابِکَ

و کتابت را تصدیق می‌نمایم

وَوَفآءً بِعَهْدِکَ

و به عهد و پیمانت وفادارم

ها أَنَا ذا عَبْدُکَ‌

اکنون من آن بنده تو هستم

‌بَیْنَ یَدَیْکَ

در پیشگاهت گوش به فرمان توأم

لَبَّیْکَ اللَّهُمَّ لَبَّیْکَ تَلْبِیَةَ الْخآئِفِ مِنْکَ

خداوندا؛ ندای تو را جواب می‌دهم لبّیک کسی که از تو بیمناک است

اَلرَّاجی لَکَ

به تو امید دارد

اَلْمُسْتَجیرِ بِکَ

به تو پناه آورده است

رَضینا وَأَحْبَبْنا وَسَمِعْنا وَأَطَعْنا غُفْرانَکَ رَبَّنا

خشنودیم و دوست داریم و شنیدیم و اطاعت نمودیم و آمرزش تو را خواهانیم ای پروردگار ما

وَإِلَیْکَ الْمَصیرُ

و بازگشت کار و سرانجام آن به سوی تو است

وَأَنْتَ إِلهُنا وَمَوْلانا.

و تو معبود ما و سرور ما هستی.

لَبَّیْکَ داعِیَ اللَّهِ إِنْ کانَ لَمْ یُجِبْکَ بَدَنی ‌

ندای تو را جواب می‌دهم ای دعوت‌کننده ما به سوی خدا؛ اگر تو را بدنم پاسخ نگفت

وَلَمْ اُدْرِکْ نُصْرَتَکَ

و به یاریت نشتافت

فَها أَنَا ذا عَبْدُکَ وَزآئِرُکَ

اکنون این بنده تو و دیدارکننده تو

وَزآئِرُ الِکَ وَعِتْرَتِکَ

‌و زیارت‌کننده خاندان و عترت تو

وَالْمُحِلُّ بِساحَتِکُمْ

و واردشونده به ساحت مقدّس شما است

قَدْ أَجابَکُمْ قَلْبی وَنَفْسی

شما را قلب و جان

‌وَرُوحی وَسَمْعی وَبَصَری بِالتَّسْلیمِ وَالْإیمانِ بِکَ

و روح و گوش و چشمم پاسخ گفته است با سر تسلیم فرودآوردن و ایمان آوردن به تو

‌ص: 641

1) 63. سوره آل عمران آیه 8

2) 64. سوره آل عمران آیه 193.

وَبِأَخیکَ وَوَصِیِّکَ أَمیرِالْمُؤْمِنینَ

و برادرو وصیّ و جانشینت امیر مؤمنان

وَسَیِّدِ الْوَصِیّینَ

و سرور اوصیاء

وَابْنَتِکَ فاطِمَةَ سَیِّدَةِ نِسآءِ الْعالَمینَ

و دخترت فاطمه سرور زنان عالمیان

وَسِبْطَیْکَ الْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ سَیِّدَیْ شَبابِ أَهْلِ‌الْجِنانِ ‌

و دو سبط عزیزت امام حسن و امام حسین دو سرور جوانان اهل بهشت

وَبِالْأَدِلّاءِ عَلَی‌اللَّهِ

و به آن‌ها که دلیل و راهنما هستند بر خداوند

اَلْأَئِمَّةِ مِنْ‌عِتْرَتِکَ وَذُرِّیَّتِکَ الطَّاهِرینَ

)یعنی( امامان از عترت و ذرّیّه پاکت

وَنُصْرَتی لَکُمْ مُعَدَّةٌ

و یاری من برای شما آماده است

حَتَّی یَحْکُمَ اللَّهُ بِإِذْنِهِ

تا خداوند به اذن و فرمانش حکم کند

وَهُوَ خَیْرُ الْحاکِمینَ.

و او بهترین حکم‌کنندگان است.

لَبَّیْکَ یا رَسُولَ اللَّهِ

ندای تو را پاسخ می‌دهم ای رسول خدا؛

سَعْیاً إِلَیْکَ وَإِقْبالًا

به سویت شتابان و به تو روی آورده‌ام

لَبَّیْکَ یا نَبِیَّ اللَّهِ

ندای تو را جواب می‌دهم ای پیامبر خدا؛

تَعَلُّقاً بِحَبْلِکَ وَاعْتِصاماً

به ریسمان تو وابسته و پیوسته‌ام

لَبَّیْکَ یا حَبیبَ اللَّهِ

ندای تو را پاسخ می‌دهم ای حبیب خدا؛

تَعَوُّداً بِکَ وَلِواذاً

به سوی تو بازگشته‌ام و پناهنده گشته‌ام

لَبَّیْکَ یا نُورَ اللَّهِ

ندای تو را پاسخ می‌دهم ای نور خدا؛

یا مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِاللَّهِ

ای محمّد بن عبداللَّه؛

یا خِیَرَةَ اللَّهِ

ای برگزیده خدا؛

یا أَبَا الْقاسِمِ

ای ابا القاسم؛

تَذَلُّلاً لِعِزَّتِکَ

در برابر عزّتت ذلیل و خوارم

وَطاعَةً لِأَمْرِکَ

و به امر تو فرمانبردارم

وَقَبُولًا لِقَوْلِکَ

و گفتارت را پذیرا هستم

وَدُخُولًا فی نُورِکَ

و در نور و روشنائی تو وارد گشته‌ام

وَإیماناً بِکَ وَبِأَخیکَ وَوَصِیِّکَ أَمیرِالْمُؤْمِنینَ وَالِکَ وَعِتْرَتِکَ الطَّاهِرینَ

و به تو و به برادرت و وصیّ و جانشینت امیر مؤمنان و خاندان و عترت پاکت ایمان آورده‌ام

وَتَصْدیقاً بِما جِئْتَنا بِهِ مِنْ عِنْدِ رَبِّکَ.

و آنچه برای ما از نزد پروردگارت آورده‌ای راست و درست می‌دانم.

«رَبَّنا فَاغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَکَفِّرْ عَنَّا سَیِّئاتِنا وَتَوَفَّنا مَعَ الْأَبْرارِ رَبَّنا وَاتِنا ما وَعَدْتَنا‌عَلی رُسُلِکَ وَلاتُخْزِنا یَوْمَ الْقِیامَةِ إِنَّکَ لاتُخْلِفُ الْمیعادَ»⁽¹⁾

«پروردگارا؛ گناهان ما را بیامرز و از زشتی‌های ما چشم‌پوشی کن و ما را با نیکان بمیران پروردگارا؛به ما عنایت کن آنچه را که بر رسولانت وعده فرمودی و ما را روز قیامت خوار و سرافکنده مگردان که تو خلاف وعده نمی‌کنی»

ص: 642

1) 65. سوره آل عمران آیه 193 و 194.

رَبَّنا اتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَةً

پروردگارا؛ به ما در دنیا نیکی

وَفِی الْاخِرَةِ حَسَنَةً

و در آخرت نیکی مرحمت فرما

وَقِنا بِرَحْمَتِکَ عَذابَ النَّارِ ‌

و به رحمت خویش از عذاب دوزخ نگهدار

«سُبْحانَ رَبِّنا إِنْ کانَ وَعْدُ رَبِّنا لَمَفْعُولاً»⁽¹⁾

«پاک و منزّه است پروردگار ما و وعده پروردگارمان حتماً انجام شده است»

«سُبْحانَ رَبِّکَ رَبّ‌الْعِزَّةِ عَمَّا یَصِفُونَ وَسَلامٌ عَلَی الْمُرْسَلینَ وَالْحَمْدُ للَّهِِ رَبِّ الْعالَمینَ»⁽²⁾.

«پاک و منزّه است پروردگارت صاحب عزّت و شکوه از آنچه توصیف می‌کنند و سلام بر فرستاده‌شدگان و سپاس و ستایش از آن خداوندی است که پروردگار جهانیان است».

أَللَّهُمَّ إِنّی اُشْهِدُکَ أَنَّ هذِهِ قُبُورُ أَوْلِیآئِکَ وَمَشاهِدُهُمْ وَاثارُهُمْ

خداوندا؛ تو را گواه می‌گیرم که این‌ها قبور پاک‌اولیای تو و زیارتگاه و آثار

وَمُغَیَّبُهُمْ وَمَعارِجُهُمْ

و محلّ پنهان‌شدن و جایگاه عروج ایشان است

اَلْفآئِزینَ بِکَرامَتِکَ

که به کرامت تو فائز و کامیاب گردیدند

اَلْمُفَضَّلینَ عَلی خَلْقِکَ

و بر همه آفریدگانت برتری دارند

اَلَّذینَ عَرَّفْتَهُمْ تِبْیانَ کُلّ شَیْ‌ءٍ ‌

کسانی که آن‌ها را از بیان هر چیز آگاه نمودی

وَحَبَوْتَهُمْ بِمَواریثِ الْأَنْبِیآءِ

و میراث پیامبران را به ایشان بخشیدی

وَجَعَلْتَهُمْ حُجَجَکَ عَلی بَرِیَّتِکَ

و آن‌ها را حجّت‌های خویش بر آفریدگانت

وَاُمَنآءَکَ عَلی وَحْیِکَ

و امینان بر وحیت

وَخُزَّانَکَ عَلی وَحْیِکَ.

و خزانه‌داران بر آن قرار دادی

أَللَّهُمّ فَبَلِّغْ أَرْواحَهُمْ وَأَجْسادَهُمْ فی هذِهِ السَّاعَةِ وَفی کُلِّ وَقْتٍ وَأَوانٍ وَحینٍ وَزَمانٍ مِنَّا السَّلامَ

‌خداوندا؛از طرف ما به ارواح و اجساد پاک ایشان در این ساعت و در هر وقت و هنگام و دوران و زمان سلام برسان ‌

وَارْدُدْ عَلَیْنا مِنْهُمُ السَّلامَ

و از طرف آنان پاسخ سلام ما را به ما بازگردان

وَالسَّلامُ‌عَلَیْکُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.‌

و سلام بر شما و رحمت خدا و برکات او )بر شما باد(.

أَشْهَدُ أَنَّکُمْ تَسْمَعُونَ الْکَلامَ

گواهی می‌دهم که شما سخن ما را می‌شنوید

وَتَرُدُّونَ السَّلامَ.

و سلام ما را پاسخ می‌گوئید.

أَللَّهُمَّ إِنَّکَ قُلْتَ عَلی لِسانِ نَبِیِّکَ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَعَلی الِهِ ‌

خداوندا؛ همانا تو از زبان پیامبرت - که درود تو بر او و بر آل او باد -

ص: 643

1) 66. سوره إسراء آیه 108

2) 67. سوره صافّات آیه 180 - 182.

وَقَوْلُکَ الْحَقُّ «وَبَشِّرِ الَّذینَ امَنُوا أَنَّ لَهُمْ قَدَمَ صِدْقٍ عِنْدَ رَبِّهِمْ»⁽¹⁾.‌

فرموده‌ای و گفتار تو حق است: «بشارت بده به آنانکه ایمان آورده‌اند که‌نزد پروردگارشان پیشینه نیکوئی دارند».

أَللَّهُمَّ إِنّی قَدْ امَنْتُ بِکَ وَبِهِمْ وَصَدَّقْتُ

خداوندا؛ من به تحقیق به تو و به ایشان ایمان آوردم و تصدیق کردم

وَسَمِعْتُ وَأَطَعْتُ وَأَسْلَمْتُ

و شنیدم و اطاعت کردم و تسلیم گردیدم

فَلاتَوْقِفْنی أَبَداً مَواقِفَ الْخِزْیِ فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ

‌پس هیچگاه مرا در جایگاه خواری و رسوایی در دنیا و آخرت متوقّف مفرما

وَأَعْطِنی سُؤْلی

و خواسته‌ام را عطا کن

وَاجْعَلْ صَلَواتی بِهِمْ مَقْبُولَةً

و نمازهایم را به واسطه آن بزرگواران قبول کن

وَدُعآئی بِهِمْ مُسْتَجاباً

و دعایم را به خاطر آنان به اجابت برسان

وَسَعْیی بِهِمْ مَشْکُوراً

و سعی و تلاشم را به وسیله آنان پاداش بده

وَذَنْبی بِهِمْ مَغْفُوراً ‌

و گناهم را به خاطر آنان بیامرز

وَذِکْری بِهِمْ رَفیعاً

و یاد و نامم را به خاطر آنان بالا ببر

وَکَعْبی بِهِمْ عالِیاً

و به خاطر آنان شریف و سرافرازم گردان

وَیَقینی بِهِمْ ثابِتاً

‌و یقینم را به خاطر آنان استوار ‌

وَرُوحی بِهِمْ سَلیمَةً

و روحم را به خاطر آنان بی‌عیب

وَجِسْمی بِهِمْ مُعافاً مَرْزُوقاً

و جسمم را به وسیله آنان سالم و )مرا( تندرست و روزی داده‌شده

سَعیداً رَشیداً

سعادتمند راه‌یافته

تَقِیّاً عالِماً

پرهیزکار دانشمند

زاهِداً مُتَواضِعاً

اهل زهد فروتن

حافِظاً زَکِیّاً فَقیهاً مُوَفَّقاً

حفظ کننده پاکیزه آگاه موفّق

مَعْصُوماً مُؤَیَّداً قَوِیّاً عَزیزاً

‌نگه‌داشته شده تأییدشده نیرومند و عزیز گردان

وَلاتَقْطَعْ بی عَنْهُمْ

و رشته اتّصال مرا از آنان قطع مکن

وَلاتُفَرِّقْ بَیْنی وَبَیْنَهُمْ فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ

و میان من و آن بزرگواران در دنیا و آخرت جدایی میفکن

امینَ رَبَّ الْعالَمینَ.⁽²⁾

به اجابت برسان )دعاهایم را ای( پروردگار جهانیان.

ص: 644

1) 68. سوره یونس آیه 2.

2) 69. بحار الأنوار: 146/102.

زیارت جامعه چهارم

سیّد بن طاووس‌رحمه الله فرموده است: این زیارت از امام هادی صلوات اللَّه علیه روایت‌شده است: اجازه ورود به حرم می‌خواهی ... سپس داخل می‌شوی در حالی‌که پای‌راست خود را بر پای چپ مقدّم می‌داری و می‌گویی:

بِسْمِ اللَّهِ وَبِاللَّهِ

به نام خدا و به یاری خدا

وَعَلی مِلَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ

و بر آئین رسول خدا که درود خدا بر او و آل او باد

أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ

گواهی می‌دهم که معبودی جز خداوند نیست

وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً

او یکتا است شریکی ندارد

عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ وَسَلَّمَ تَسْلیماً.

و گواهی می‌دهم که )حضرت( محمّد بنده و فرستاده او است درود خدا و سلام فراوان خداوند بر او و آل او باد.

سپس ضریح مقدّس را مقابل رویت و قبله را پشت سرت قرار می‌دهی و پس ازگفتن صد مرتبه «اَللَّهُ أَکْبَرُ» می‌گوئی:

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ

به نام خداوند بخشنده مهربان

أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ کَما شَهِدَ اللَّهُ لِنَفْسِهِ

گواهی می‌دهم که معبودی جز خداوند نیست او یکتا است شریکی برایش نمی‌باشد

‌وَشَهِدَتْ لَهُ مَلآئِکَتُهُ وَاُولُوا الْعِلْمِ مِنْ خَلْقِهِ

همانگونه که خداوند برای خویش گواهی داده و فرشتگانش و صاحبان علم و دانش از میان آفریدگانش برای او گواهی داده‌اند

لا إِلهَ إِلّا هُوَ الْعَزیزُ الْحَکیمُ

خدائی جز او که شکست‌ناپذیر و حکیم است وجود ندارد.

وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ الْمُنْتَجَبُ وَرَسُولُهُ الْمُرْتَضی

و گواهی می‌دهم که )حضرت( محمّد بنده برگزیده و فرستاده پسندیده او است

ص: 645

أَرْسَلَهُ بِالْهُدی وَدینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدّینِ کُلِّهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ.‌

او را به هدایت و دین حق فرستاده است تا بر تمام ادیان چیره گرداند گرچه خوش‌آیند مشرکان نباشد.

أَللَّهُمَّ اجْعَلْ أَفْضَلَ صَلَواتِکَ وَأَکْمَلَها

‌خداوندا؛ قرار بده برترین درودهایت و کامل‌ترین آن را

‌ وَأَنْمی بَرَکاتِکَ وَأَعَمَّها

و فزاینده‌ترین برکاتت و فراگیرترین آن را

وَأَزْکی تَحِیَّاتِکَ وَأَتَمَّها

و پاکیزه‌ترین تحیّت‌هایت و تمام‌ترین

عَلی سَیِّدِنا مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ

آن را بر سرور ما )حضرت( محمّد بنده و فرستاده

وَنَجِیِّکَ وَوَلِیِّکَ وَرَضِیِّکَ وَصَفِیِّکَ وَخِیَرَتِکَ

و همراز و ولیّ و پسندیده و برگزیده و اختیارشده

‌‌وَخاصَّتِکَ وَخالِصَتِکَ وَأَمینِکَ اَلشَّاهِدِ لَکَ

و ویژه و خالص و امین و مورد اعتمادت که گواه است برای تو

وَالدَّالِّ عَلَیْکَ

و دلالت‌کننده است بر تو

وَالصَّادِعِ بِأَمْرِکَ

و آشکارکننده امر و فرمان تو

وَالنَّاصِحِ لَکَ

و خیرخواه و نصیحت‌کننده است برای تو

اَلْمُجاهِدِ فی سَبیلِکَ

که در راه تو جهاد کرد ‌

وَالذَّابّ عَنْ دینِکَ

و از دین تو حمایت نمود

وَالْمُوضِحِ لِبَراهینِکَ

و دلایل قاطع تو را روشن و آشکار ساخت

وَالْمَهْدِیِّ إِلی طاعَتِکَ

و به طاعت و فرمانبرداریت رهمنون گشت

وَالْمُرْشِدِ إِلی مَرْضاتِکَ

و به آنچه مورد پسند و خشنودی تو است راهنمائی فرمود

وَالْواعی لِوَحْیِکَ

و وحی تو را حفظ کرد

وَالْحافِظِ لِعَهْدِکَ

و عهد و پیمان تو را نگهداشت

وَالْماضی عَلی إِنْفاذِ أَمْرِکَ ‌

و اجرا نمود فرمان نافذ تو را

اَلْمُؤَیِّدِ بِالنُّورِ الْمُضی‌ءِ وَالْمُسَدِّدِ بِالْأَمْرِالْمَرْضِیِّ

آنکه با نوری تابنده مورد تأیید و با امری پسندیده استوار

اَلْمَعْصُومِ مِنْ کُلِّ خَطَأٍ وَزَلَلٍ

‌و از هر خطا و لغزشی مصون

اَلْمُنَزَّهِ مِنْ کُلِّ دَنَسٍ وَخَطَلٍ

از هر گونه آلودگی و تباهی پاک است

وَالْمَبْعُوثِ بِخَیْرِ الْأَدْیانِ وَالْمِلَلِ

و به بهترین دین‌ها و آئین‌ها برانگیخته شد

مُقَوِّمِ الْمَیْلِ وَالْعِوَجِ

راست‌کننده کجی‌ها و انحرافات

وَمُقیمِ الْبَیِّناتِ وَالْحُجَجِ

و اقامه‌کننده دلایل روشن و حجّت‌های آشکار

اَلْمَخْصُوصِ بِظُهُورِ الْفَلَجِ

)او( به ظاهرنمودن پنهانی

ص: 646

‌ وَإیضاحِ‌الْمَنْهَجِ

و روشن‌ساختن‌راه ویژگی داشت

اَلْمُظْهِرِ مِنْ تَوْحیدِکَ مَا اسْتُتِرَ

از توحید تو آنچه پوشیده بود ظاهر ساخت

وَالْمُحْیی مِنْ عِبادَتِکَ ‌ما دُثِرَ

و از پرستش تو آنچه زنگار گرفته زنده نمود.

وَالْخاتِمِ لِما سَبَقَ

و پایان‌بخش آنچه پیشی گرفته

وَالْفاتِحِ لِمَا انْغَلَقَ

و گشاینده درهای بسته بود

اَلْمُجْتَبی مِنْ‌خَلآئِقِکَ ‌

از میان آفریدگانت برگزیده شد

وَالْمُعْتامِ لِکَشْفِ حَقآئِقِکَ

و برای کشف حقایق و دینت انتخاب گردید

وَالْمُوضِحَةِ بِهِ أَشْراطُ الْهُدی

و به وسیله او چراغ‌های هدایت روشن

‌ وَالْمَجْلُوِّ بِهِ غَرْبیبُ الْعَمی

و تاریکی‌های جهالت برطرف شد.

دامِغِ جَیْشاتِ الْأَباطیلِ

)او( سرکوب‌کننده شکوه باطل

وَدافِعِ صَوْلاتِ الْأَضالیلِ

و از بین برنده هجوم گمراهی بود

اَلْمُخْتارِ مِنْ طینَةِ الْکَرَمِ وَسُلالَةِ‌الْمَجْدِ الْأَقْدَمِ

از سرشت کرم و بزرگواری و نسلی که دارای عظمت و شکوه دیرینه‌اند اختیار شده است.

وَمُغْرِسِ الْفَخَّارِ الْمُعْرِقِ

و محلّ رویش درخت ریشه‌دار فخر و کرامت

وَفَرْعِ الْعَلآءِ الْمُثْمِرِ الْمُورِقِ

و شاخه پرمیوه و برگ ارزش‌های والا ‌

اَلْمُنْتَجَبِ مِنْ شَجَرَةِ الْأَصْفِیآءِ

برگزیده‌شده از شجره برگزیدگان

وَمِشْکاةِ الضِّیآءِ

و چراغدان نور و روشنائی

وَذَوابَةِ الْعُلْیآءِ

و سرآمد عزّت و شرف و برتری‌ها

وَسُرَّةِ الْبَطْحآءِ

و شریف‌ترین کسی که نشو و نما پیدا کرده در زمین مکّه

بَعیثِکَ بِالْحَقِّ

فرستاده‌شده تو به حقّ

وَبُرْهانِکَ عَلی جَمیعِ الْخَلْقِ ‌

و بیان واضح تو بر همه آفریدگان

خاتَمِ أَنْبِیآئِکَ

خاتمه‌دهنده پیامبرانت

وَحُجَّتِکَ الْبالِغَةِ فی أَرْضِکَ وَسَمآئِکَ.

و حجّت رسایت در زمینت و آسمانت

.أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَیْهِ صَلاةً یَنْغَمِرُ فی جَنْبِ انْتِفاعِهِ بِها قَدْرَ الْإِنْتِفاعِ

خداوندا؛ بر او درودی فرست درودی که در کنار سود بردن به سبب آن قدر و قیمت سود بردن ناپدید گردد

وَیَحُوزُ مِنْ بَرَکَةِ التَّعَلُّقِ بِسَبَبِها ما یَفُوقُ قَدْرَ الْمُتَعَلِّقینَ بِسَبَبِهِ

و از برکت تعلّق به آن فراگیرد چیزی را که از ارزش وابستگان به او برتری یابد

وَزِدْهُ بَعْدَ ذلِکَ ]بِهِ[ مِنَ الْإِکْرامِ وَالْإِجْلالِ

و پس از آن بیفزا به سبب آن از گرامی‌داشت و بزرگداشت

ما یَتَقاصَرُ عَنْهُ‌فَسیحُ الْامالِ ‌

آنچه را که آرزوهای گسترده و بلند نسبت به آن کوتاهی کند

ص: 647

حَتَّی یَعْلُو مِنْ کَرَمِکَ أَعْلی مَحالِّ الْمَراتِبِ

تا آنکه از کرم و بزرگواریت به عالی‌ترین مرتبه بالا رود

وَیَرْقی مِنْ نِعَمِکَ أَسْنی مَنازِلِ الْمَواهِبِ

و از نعمت‌هایت به برترین قلّه و جایگاه بخشش ترقّی کند.

وَخُذْ لَهُ اللَّهُمَّ بِحَقِّهِ وَواجِبِهِ مِنْ ظالِمیهِ وَظالِمِی الصَّفْوَةِ مِنْ أَقارِبِهِ. ‌

و خداوندا؛ حقّ او و آنچه‌سزاوار است برای او از آنان که به او و برگزیدگان از خویشانش ستم کرده‌اند بگیر.

أَللَّهُمَّ وَصَلّ عَلی وَلِیِّکَ ‌

خداوندا؛ و درود فرست بر ولیّت ‌

وَدَیَّانِ دینِکَ

و حاکم حکومتت

وَالْقآئِمِ بِالْقِسْطِ مِنْ بَعْدِ نَبِیِّکَ عَلِیّ‌بْنِ أَبی طالِبٍ ‌

و به پادارنده عدالت بعد از پیامبرت )یعنی حضرت( علیّ بن ابی طالب

أَمیرِالْمُؤْمِنینَ

امیر مؤمنان

وَإِمامِ الْمُتَّقینَ

و پیشوای پرهیزکاران

وَسَیِّدِ الْوَصِیّینَ

و سرور اوصیاء

وَیَعْسُوبِ الدّینِ

و رئیس و رهبر دین

وَقائِدِ الْغُرِّ الْمُحَجَّلینَ

و زمامدار و فرمانده روسفیدان

وَقِبْلَةِ الْعارِفینَ

و قبله عارفان

وَعَلَمِ‌الْمُهْتَدینَ ‌

و نشانه و راهنمای هدایت‌یافتگان

وَعُرْوَتِکَ الْوُثْقی

و دست‌آویز مورد اطمینانت

وَحَبْلِکَ الْمَتینِ

و ریسمان محکمت

وَخَلیفَةِ رَسُولِکَ‌عَلَی النَّاسِ أَجْمَعینَ

‌و جانشین پیامبرت بر همه مردم

وَوَصِیِّهِ فِی الدُّنْیا وَالدّینِ.

و وصیّ او در امر دین و دنیا.

اَلصِّدّیقِ‌الْأَکْبَرِ فِی الْأَنامِ ‌

آنکه در میان مردم در نیروی ایمان و صحّت آن پس از پیامبر قرار داشت

وَالْفارُوقِ الْأَزْهَرِ بَیْنَ الْحَلالِ وَالْحَرامِ

و جداکننده روشن بین حلال و حرام

ناصِرِ الْإِسْلامِ

یاری‌کننده‌اسلام

وَمُکَسِّرِ الْأَصْنامِ

و شکننده بتها

مُعِزِّ الدّینِ وَحامیهِ

عزیزگرداننده دین و حمایتگر آن

وَواقِی الرَّسُولِ وَکافیهِ

و سپر بلای پیامبر و حفظ کننده او

اَلْمَخْصُوصِ بِمُؤاخاتِهِ یَوْمَ الْإِخآءِ

اختصاص‌یافته به برادری او در روز اخوّت

وَمَنْ هُوَ مِنْهُ بِمَنْزِلَةِ هارُونَ مِنْ مُوسی

و کسی که او جایگاهش نسبت به پیامبر مانند هارون نسبت به موسی است

خامِسِ أَصْحابِ الْکَسآءِ

پنجمین اصحاب کساء

وَبَعْلِ سَیِّدَةِ النِّسآءِ

و همسر سرور‌زنان

ص: 648

اَلْمُؤْثِرِ بِالْقُوتِ بَعْدَ ضَرِّ الطَّوی

آنکه قوت و غذای خود را با گرسنگی شدید ایثار کرد

وَالْمَشْکُورِ سَعْیِهِ فی هَلْ أَتی.

و سعی و تلاش او در سوره «هل اتی» سپاسگزاری شد.

مِصْباحِ الْهُدی

چراغ هدایت

وَمَأْوَی التُّقی

و جایگاه تقوا و پرهیزکاری

وَمَحَلِّ الْحِجی

و محلّ عقل و زیرکی

وَطَوْدِ النُّهی

و کوه خرد و اندیشه

اَلدَّاعی إِلَی الْمَحَجَّةِ الْعُظْمی

دعوت‌کننده به سوی شاهراه عبودیّت

وَالظَّاعِنِ إِلَی الْغایَةِ‌الْقُصْوی

و کوچ‌کننده به سوی کرانه‌های‌دور

وَالسَّامی إِلَی الْمَجْدِ وَالْعُلی

و اوج‌گیرنده به سوی قلّه عظمت و شکوه و برتری

وَالْعالِمِ بِالتَّأْویلِ وَالذِّکْری

و دانای به تأویل )باطن قرآن(و بیان

اَلَّذی أَخْدَمَتْهُ خَواصُّ مَلآئِکَتِکَ بِالطَّاسِ وَالْمَنْدیلِ حَتَّی تَوَضَّأَ ‌

آنکه فرشتگان ویژه با ظرف آب و حوله در خدمت او بودند‌تا وضو گیرد

وَرَدَدْتَ عَلَیْهِ الشَّمْسَ بَعْدَ دُنُوِّ غُرُوبِها

و خورشید را پس از نزدیکی غروبش به خاطر او بازگرداندی

حَتَّی أَدَّی فی أَوَّلِ الْوَقْتِ لَکَ فَرْضاً

تا‌نماز واجب را در اوّل وقت آن بپا دارد

وَأَطْعَمْتَهُ مِنْ طَعامِ أَهْلِ الْجَنَّةِ حینَ‌مَنَحَ الْمِقْدادَ قَرْضاً

و از خوراک اهل بهشت به او خوراندی هنگامی که‌قرض دریافتی خود را به مقداد بخشید

وَباهَتْ بِهِ خَواصُّ مَلآئِکَتِکَ

و به وجود او بر فرشتگان خاصّت مباهات نمودی

إِذْ شَری نَفْسَهُ ابْتِغآءَ مَرْضاتِکَ لِتَرْضی

زمانی که جان خود را در طلب رضایت تو برای حفظ جان پیامبرت در طبق اخلاص نهاد

وَجَعَلْتَ وِلایَتَهُ إِحْدی فَرآئِضِکَ.

و ولایت او را یکی از فرائض و واجباتت قرار دادی.

فَالشَّقِیُّ مَنْ أَقَرَّ بِبَعْضٍ وَأَنْکَرَ بَعْضاً

‌پس شقیّ و بدبخت کسی است که به بعضی از این فضائل اقرار کند و برخی را انکار نماید.

عُنْصُرِ الْأَبْرارِ

اصل و اساس نیکوکاران

وَمَعْدِنِ‌الْفَخَّارِ

و معدن فخر و کرامت

وَقَسیمِ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ

و تقسیم‌کننده بهشت و دوزخ

صاحِبِ الْأَعْرافِ ⁽¹⁾

صاحب اعراف

وَأَبِی الْأَئِمَّةِ‌الْأَشْرافِ

و پدر امامان بزرگوار

اَلْمَظْلُومِ الْمُغْتَصَبِ

ستمدیده‌ای که حقّ او غصب شده

وَالصَّابِرِ الْمُحْتَسِبِ

و شکیبائی که برای رضای خدا صبر کرد که از جهت حسب و نسب از عموم مردم برترند

وَالْمَوْتُورِ فی نَفْسِهِ وَعِتْرَتِهِ

و شهیدی که انتقام او و عترت پاکش گرفته نشده

ص: 649

1) 70. جایگاهی میان بهشت و دوزخ است که حضرت امیرالمؤمنین‌علیه السلام آنجا نشیند و مردم را به سیمای آنان بشناسد.

اَلْمَقْصُودِ فی رَهْطِهِ وَأَعِزَّتِهِ

عزیزی که در میان قوم و قبیله و عزیزانش مورد هدف قرار گرفت

صَلاةً لَا انْقِطاعَ لِمَزیدِها

درودی که برای زیادتی آن انقطاعی ‌

وَلَا اتِّضاعَ لِمَشیدِها.

و برای بنیان آن سستی نباشد.

أَللَّهُمَّ أَلْبِسْهُ حُلَلَ الْأَنْعامِ ‌

خداوندا؛ به او جامه‌های نعمت بپوشان ‌

وَتَوِّجْهُ تاجَ الْإِکْرامِ

و تاج کرامت بر سر او بگذار

وَارْفَعْهُ إِلی أَعْلا مَرْتَبَةٍ وَمَقامٍ

و او را به بالاترین مقام و مرتبه بالا ببر

حَتَّی یَلْحَقَ نَبِیَّکَ عَلَیْهِ وَعَلی الِهِ السَّلامُ

تا او را به پیامبرت - که بر او و آل او درود باد - ملحق سازی

وَاحْکُمْ لَهُ اللَّهُمَّ عَلی ظالِمیهِ

خداوندا؛ بر ستمگرانی که به او ستم کردند حکم کن

إِنَّکَ الْعَدْلُ فیما تَقْضیهِ.

که تو در آنچه قضاوت و داوری می‌کنی عادل و دادگری.

أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلَی الطَّاهِرَةِ

خداوندا؛ درود فرست بر آن‌

الْبَتُولِ الزَّهْرآءِ

وجود پاک بی‌نظیر درخشنده

اِبْنَةِ الرَّسُولِ

دختر پیامبر

اُمِّ الْأَئِمَّةِ الْهادینَ

مادر امامان هدایتگر

سَیِّدَةِ نِسآءِ‌الْعالَمینَ

سرور زنان جهان

وارِثَةِ خَیْرِ الْأَنْبِیآءِ

وارث بهترین پیامبران

وَقَرینَةِ خَیْرِ الْأَوْصِیآءِ

و قرین بهترین اوصیاء

اَلْقادِمَةِ عَلَیْکَ مُتَأَلِّمَةً مِنْ مُصابِها بِأَبیها

آنکه‌بر تو وارد گردید در حالی‌که دردناک بود از مصیبت فقدان پدرش ‌

مُتَظَلِّمَةً مِمَّا حَلَّ بِها مِنْ غاصِبیها

و شاکی بود از ستمی که غاصب حقّش بر او روا داشت ‌

ساخِطَةً عَلی اُمَّةٍ لَمْ تَرْعَ حَقَّکَ فی نُصْرَتِها

خشمناک بود بر امّتی که رعایت حقّ تو را در یاری او نکرد

بِدَلیلِ‌دَفْنِها لَیْلاً فی حُفْرَتِها ‌

به دلیلی که شبانه در آرامگاهش دفن گردید

اَلْمُغْتَصَبَةِ حَقِّها

حقّش ربوده

وَالْمُغَصَّصَةِ بِریقِها

و غصّه گلوگیر او شد

صَلاةً لا غایَةَ لِأَمَدِها

درودی که پایانی برای پایانش

وَلا نِهایَةَ لِمَدَدِها

و نهایتی برای گستردگی و درازیش

وَلَا انْقِضآءَ لِعَدَدِها.

و تمامی برای عددش نباشد.

أَللَّهُمَّ فَتَکَفِّلْ لَها عَنْ مَکارِهِ دارَ الْفَنآءِ فی دارِ الْبَقآءِ بِأَنْفَسِ الْأَعْواضِ ‌

خداوندا؛ برای او در سرای جاودانی به جای ناروائی‌ها و دشواری‌های دنیا بهترین و ارزشمندترین عوض و جایگزین را عهده‌دار باش

ص: 650

وَأَنِلْها مِمَّنْ عانَدَها نِهایَةَ الْامالِ وَغایَةَ الْأَغْراضِ

و او را در مورد کسانی که با او عناد ورزیدند و دشمنی کردند به بالاترین آرزوها و اهداف برسان ‌

حَتَّی لایَبْقی لَها وَلِیٌّ ساخِطٌ لِسَخَطِها إِلّا وَهُوَ راضٍ

تا آنکه باقی نماند برای او ارادتمندی که بخاطر خشم او خشمناک گردیده مگر آنکه راضی و خشنود گردد

إِنَّکَ أَعَزُّ مَنْ أَجارَ الْمَظْلُومینَ

که تو عزیزترین پناه‌دهنده ستمدیدگان

وَأَعْدَلُ قاضٍ.

و عادلترین داوری.

أَللَّهُمَّ أَلْحِقْها فِی الْإِکْرامِ‌

خداوندا؛ او را در گرامی‌داشتن

‌بِبَعْلِها وَأَبیها

به شوهر و پدرش

وَخُذْ لَهَا الْحَقَّ مِنْ ظالِمیها.

ملحق نما و حقّ او را برایش از ستمگرانش بگیر.

أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلَی الْأَئِمَّةِ الرَّاشِدینَ ‌

خداوندا؛ و درود فرست بر امامان راه‌یافته

وَالْقادَةِ الْهادینَ

و زمامداران هدایتگر

وَالسَّادَةِ الْمَعْصُومینَ

و سروران پاک و معصوم

وَالْأَتْقِیآءِ الْأَبْرارِ

و پرهیزکاران نیکوکار

مَأْوَی السَّکینَةِ وَالْوِقارِ

جایگاه آرامش و وقار

وَخُزَّانِ الْعِلْمِ

و خزانه‌داران علم و دانش

وَمُنْتَهَی الْحِلْمِ وَالْفَخارِ

و نهایت حلم و بردباری و فخر و بزرگواری

ساسَةِ الْعِبادِ

مدبّر امور بندگان

وَأَرْکانِ الْبِلادِ

و رکن شهرها

وَأَدِلَّةِ الرَّشادِ

و راهنمایان راه کمال ‌

اَلْأَلِبَّآءِ الْأَمْجادِ

خردمندان ارجمند

اَلْعُلَمآءِ بِشَرْعِکَ الزُّهَّادِ

عالمان دینت زهدپیشه‌گان

وَمَصابیحِ الظُّلَمِ ‌

و چراغ‌های روشنی‌بخش تاریکی‌ها ‌

وَیَنابیعِ الْحِکَمِ

و چشمه‌های جوشان حکمت

وَأَوْلِیآءِ النِّعَمِ

و صاحب‌اختیاران همه نعمت‌ها

وَعِصَمِ الْاُمَمِ

و پناه مردمان

‌ قُرَنآءِ التَّنْزیلِ وَایاتِهِ

قرین‌قرآن و آیات آن

وَاُمَنآءِ التَّأْویلِ وَوُلاتِهِ

و امینان تأویل و سرپرستان آن

وَتَراجِمَةِ الْوَحْیِ‌وَدِلالاتِهِ

و مترجمان وحی و اشارات آن

أَئِمَّةِ الْهُدی

پیشوایان هدایت

وَمَنارِ الدُّجی

و نورافکن تاریکی‌ها

وَأَعْلامِ التُّقی

و پرچمداران تقوا

وَکُهُوفِ الْوَری ‌

و پناهگاه و حجّت‌های تو بر همه آفریدگان

وَحَفَظَةِ الْإِسْلامِ

و حافظان اسلام

وَحُجَجِکَ عَلی جَمیعِ الْأَنامِ

اَلْحَسَنِ‌بشر

امام حسن

ص: 651

‌وَالْحُسَیْنِ

و امام حسین

سَیِّدَیْ شَبابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ

دو سرور جوانان اهل بهشت

وَسِبْطَیْ نَبِیِّ الرَّحْمَةِ

و دو سبط پیامبر رحمت

وَعَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ السَّجَّادِ زَیْنِ الْعابِدینَ

حضرت( علیّ بن الحسین امام سجّاد زینت عبادت‌کنندگان

وَمُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ باقِرِ‌عِلْمِ الدّینِ

و )حضرت( محمّد بن علی شکافنده علم دین

وَجَعْفَرِبْنِ مُحَمَّدِنِ‌الصَّادِقِ الْأَمینِ

)حضرت( جعفر بن محمّد راستگو و امین )پروردگار(

وَمُوسَی‌بْنِ جَعْفَرِنِ الْکاظِمِ الْحَلیمِ ‌

و و )حضرت( موسی بن جعفر‌فروبرنده خشم و بردبار

وَعَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا الْوَفِیِّ

و )حضرت( علیّ بن موسی رضایت‌دارنده و وفاکننده

وَمُحَمَّدِ بْنِ بن‌عَلِیّ‌نِ الْبَرِّ التَّقِیِّ

و )حضرت( محمّد علی نیکوکار پرهیزکار

وَعَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدِنِ الْمُنْتَجَبِ الزَّکِیِّ

و )حضرت( علیّ بن محمّد برگزیده پارسا

وَالْحَسَنِ‌بْنِ عَلِیّ‌نِ الْهادِی الرَّضِیِّ ‌

و )حضرت( حسن بن علی هدایتگر پسندیده

وَالْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صاحِبِ الْعَصْرِ وَالزَّمانِ

و )حضرت( حجّت بن الحسن صاحب عصر و زمان

وَصِیِّ الْأَوْصِیآءِ

وصیّ اوصیاء

وَبَقِیَّةِ الْأَنْبِیآءِ

و باقی‌مانده پیامبران

اَلْمُسْتَتِرِ عَنْ خَلْقِکَ

آنکه پوشیده از دیدگان آفریدگانت

‌وَالْمُؤَمِّلِ لِإِظْهارِ حَقِّکَ

و آرزومند آشکار کردن حقّ تو است

اَلْمَهْدِیِّ الْمُنْتَظَرِ

هدایت‌شده‌ای که انتظار او کشیده می‌شود

وَالْقآئِمِ الَّذی بِهِ یُنْتَصَرُ.‌

و قیام‌کننده‌ای که به وسیله او دین تو یاری می‌شود.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلَیْهِمْ أَجْمَعینَ

خداوندا؛ بر همه آنان درود فرست؛

صَلاةً باقِیَةً فِی الْعالَمینَ

درودی پایدار در جهانیان

تُبَلِّغُهُمْ بِها أَفْضَلَ مَحَلِّ الْمُکَرَّمینَ.

که با آن ایشان را به برترین جایگاه گرامی‌شدگان برسانی.

أَللَّهُمَّ أَلْحِقْهُمْ فِی الْإِکْرامِ‌بِجَدِّهِمْ وَأَبیهِمْ ‌

خداوندا؛ ملحق ساز آنان را در بزرگداشت به جدّ و پدر بزرگوارشان

وَخُذْ لَهُمُ الْحَقَّ مِنْ ظالِمیهِمْ.

و حقّ آنان را برایشان از ستمگرانشان بگیر.

أَشْهَدُ یا مَوْلایَ أَنَّکُمُ الْمُطیعُونَ للَّهِ ‌

گواهی می‌دهم ای مولای من؛ که شما فرمانبرداران فرمان حقّ

اَلْقَوَّامُونَ بِأَمْرِهِ

بپادارندگان امر او

اَلْعامِلُونَ بِإِرادَتِهِ

عمل‌کنندگان به اراده‌اش ‌

‌

ص: 652

اَلْفآئِزُونَ بِکَرامَتِهِ.

و رستگاران به کرامت او هستید.

اِصْطَفاکُمْ بِعِلْمِهِ

)خداوند( شما را به علم و دانش خود برگزید

وَاجْتَباکُمْ لِغَیْبِهِ

و برای امور پنهانی خود پسندید

وَاخْتارَکُمْ بِسِرِّهِ

و برای راز نهانی خود اختیار کرد

وَأَعَزَّکُمْ بِهُداهُ

و با هدایت خود عزّت بخشید

وَخَصَّکُمْ بِبَراهینِهِ

و به برهان خویش اختصاص داد

وَأَیَّدَکُمْ بِرُوحِهِ

و به روح خود تأیید فرمود ‌

وَرَضِیَکُمْ خُلَفآءَ فی أَرْضِهِ

و به عنوان جانشینانش در روی زمین

وَدُعاةً إِلی حَقِّهِ

و دعوت‌کنندگان به حقّ او

وَشُهَدآءَ عَلی خَلْقِهِ

و گواهان بر آفریدگانش

وَأَنْصاراً لِدینِهِ

و یاران دینش

وَحُجَجاً عَلی بَرِیَّتِهِ

و حجّت‌های او بر بندگانش

وَتَراجِمَةً لِوَحْیِهِ

و بیان‌کنندگان وحیش

وَخَزَنَةً لِعِلْمِهِ

و خزانه‌داران علم و دانشش

وَمُسْتَوْدَعاً لِحِکْمَتِهِ.

و محلّ ودیعه‌نهادن حکمتش پسندید.

عَصَمَکُمُ اللَّهُ مِنَ الذُّنُوبِ وَبَرَّأَکُمْ مِنَ الْعُیُوبِ

خداوند شما را از گناهان مصون داشت و از عیب‌ها پاک نمود

وَائْتَمَنَکُمْ عَلَی الْغُیُوبِ.

و بر امور پنهانی خود امین ساخت.

زُرْتُکُمْ یا مَوالِیَّ عارِفاً بِحَقِّکُمْ

شما را - ای سروران من؛ - زیارت کردم در حالی‌که آشنا به حقّ شما

مُسْتَبْصِراً بِشَأْنِکُمْ

آگاه به شأن و موقعیّت شما

مُهْتَدِیاً بِهُداکُمْ

رهنمون به هدایت شمایم

مُقْتَضِیاً لِأَثَرِکُمْ

پوینده راه شما

مُتَّبِعاً لِسُنَّتِکُمْ

پیروی‌کننده روش شما

مُتَمَسِّکاً بِوِلایَتِکُمْ

به ولایت شما چنگ‌زننده

مُعْتَصِماً بِحَبْلِکُمْ

و به ریسمان شما پیوسته‌ام

مُطیعاً لِأَمْرِکُمْ

دستور شما را اجرا می‌نمایم

مُوالِیاً لِأَوْلِیآئِکُمْ

نسبت به دوستان شما ارادت دارم

مُعادِیاً لِأَعْدآئِکُمْ

با دشمنان شما دشمنم

عالِماً بِأَنَّ الْحَقّ‌

آگاهم به اینکه حقّ

‌فیکُمْ وَمَعَکُمْ

در شما و با شما است

مُتَوَسِّلًا إِلَی اللَّهِ بِکُمْ

به واسطه شما به سوی خداوند توسّل جسته

مُسْتَشْفِعاً إِلَیْهِ بِجاهِکُمْ

به آبروی شما به درگاه او شفاعت طلبم.

وَحَقٌّ عَلَیْهِ أَنْ لایُخَیِّبَ سآئِلَهُ وَالرَّاجِیَ ما عِنْدَهُ لِزُوَّارِکُمْ

و سزاوار است که او سائل خود را که به آنچه نزد او است امید دارد برای زائران شما

اَلْمُطیعینَ لِأَمْرِکُمْ.

و اجراکنندگان فرمان شما رد نکند و محروم نگرداند.

أَللَّهُمَّ فَکَما وَفَّقْتَنی لِلْإیمانِ بِنَبِیِّکَ

خداوندا؛ پس همان‌گونه که مرا برای ایمان‌آوردن به پیامبرت

ص: 653

وَالتَّصْدیقِ لِدَعْوَتِهِ وَمَنَنْتَ عَلَیَّ بِطاعَتِهِ وَاتِّباعِ مِلَّتِهِ

‌و پاسخ مثبت‌دادن به دعوت او توفیق مرحمت کردی و به اطاعت او و پیروی از آئین او بر من منّت گذاشتی

وَهَدَیْتَنی وإِلی مَعْرِفَتِهِ وَمَعْرِفَةِ الْأَئِمَّةِ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ

به شناخت او و شناخت امامان از ذرّیّه او هدایت فرمودی

وَأَکْمَلْتَ بِمَعْرِفَتِهِمُ الْإیمانَ ‌

و با معرفت و شناخت ایشان‌ایمان را کامل و تکمیل فرمودی

‌وَقَبِلْتَ بِوِلایَتِهِمْ وَطاعَتِهِمُ الْأَعْمالَ

و با ولایت ایشان و اطاعت‌شان اعمال را پذیرفتی

بِالصَّلاةِ عَلَیْهِمْ عِبادَکَ

و بندگانت را به درود فرستادن بر آنان وادار نمودی

وَاسْتَعْبَدْتَ وَجَعَلْتَهُمْ مِفْتاحاً لِلدُّعآءِ

و آنان را کلید باب دعا

وَسَبَباً لِلْإِجابَةِ

و سبب اجابت دعا قرار دادی

فَصَلِّ عَلَیْهِمْ أَجْمَعینَ

پس بر همگی آنان درود فرست

وَاجْعَلْنی بِهِمْ عِنْدَکَ وَجیهاً فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبینَ.

و مرا به واسطه ایشان نزد خودت در دنیا و آخرت آبرومند و از مقرّبین )درگاهت( گردان.

أَللَّهُمَّ اجْعَلْ ذُنُوبَنا بِهِمْ مَغْفُورَةً

خداوندا؛ قرار بده گناهان ما را به واسطه ایشان آمرزیده‌شده

وَعُیُوبَنا مَسْتُورَةً

و عیوب و زشتی‌های ما را پوشیده‌شده

وَفَرایِضَنا مَشْکُورَةً

و واجبات ما را پاداش داده‌شده

وَنَوافِلَنا مَبْرُورَةً

و مستحبّات‌مان را پذیرفته‌گشته

وَقُلُوبَنا بِذِکْرِکَ مَعْمُورَةً

و دل‌های ما را به یاد خودت آبادشده

وَأَنْفُسَنا بِطاعَتِکَ مَسْرُورَةً

و جان ما را با فرمانبرداریت شادشده

وَجَوارِحَنا عَلی خِدْمَتِکَ مَقْهُورَةً

و اعضاء و جوارح ما را بر خدمتت رام‌شده

وَأَسْمآءَنا فی خَواصِّکَ مَشْهُورَةً

و نام ما را در میان بندگان ویژه‌ات بلندآوازه

وَأَرْزاقَنا مِنْ لَدُنْکَ مَدْرُورَةً

و روزی ما را از ناحیه خودت فراوان و سرشار

وَحَوآئِجَنا لَدَیْکَ مَیْسُورَةً

و حاجت‌های ما را برآورده‌شده

‌ بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.

‌ به رحمتت ای مهربانترین مهربانان.

أَللَّهُمَّ أَنْجِزْ لَهُمْ وَعْدَکَ

خداوندا؛ به وعده‌ات نسبت به ایشان وفا کن

وَطَهِّرْ بِسَیْفِ قآئِمِهِمْ أَرْضَکَ

و با شمشیرقیام‌کننده آنان زمینت را پاک فرما

وَأَقِمْ بِهِ حُدُودَکَ الْمُعَطَّلَةَ

و بپا بدار به وسیله او حدودت که تعطیل‌شده

وَأَحْکامَکَ الْمُهْمَلَةَ‌وَالْمُبَدَّلَةَ

و احکامت که بکار گرفته نشده و دگرگون‌گشته

ص: 654

وَأَحْیِ بِهِ الْقُلُوبَ الْمَیِّتَةَ

و دل‌های مرده را به وسیله او زنده گردان

وَاجْمَعْ بِهِ الْأَهْوآءَ الْمُتَفَرِّقَةَ

و خواسته‌ها و خواهش‌های پراکنده را به وسیله او متّحد نما

وَأَجْلِ بِهِ صَدآءَ الْجَوْرِ عَنْ طَریقَتِکَ

و زنگار انحراف را به وسیله او از آئین خود بزدای

حَتَّی یَظْهَرَ الْحَقَّ عَلی یَدَیْهِ فی أَحْسَنِ صُورَتِهِ

تا آنکه حق را به دست او در نیکوترین صورتش آشکار گرداند

وَیَهْلِکَ الْباطِلَ وَأَهْلَهُ بِنُورِ دَوْلَتِهِ

و باطل و اهل باطل را به نور دولت خود از میان بردارد

وَلایَسْتَخْفِیَ لِشَیْ‌ءٍ مِنَ الْحَقِّ مَخافَةَ أَحَدٍ مِنَ الْخَلْقِ.

و هیچ حقّی را به خاطر ترس از کسی پنهان ندارد.

أَللَّهُمّ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ ‌

خداوندا؛‌فرج ایشان را تعجیل فرما

وَأَظْهِرْ فَلَجَهُمْ

و پیروزی‌شان را ظاهر نما

وَاسْلُکْ بِنا مَنْهَجَهُمْ

و ما را به راه روشن آنان ببر

وَأَمِتْنا عَلی وِلایَتِهِمْ

و بر ولایت‌شان بمیران

وَاحْشُرْنا فی زُمْرَتِهِمْ وَتَحْتَ لِوآئِهِمْ

و در زمره ایشان و زیر پرچمشان محشور گردان

وَأَوْرِدْنا حَوْضَهُمْ

و در کنار حوضشان )کوثر( وارد کن

وَاسْقِنا بِکَأْسِهِمْ

و از جامشان سیراب فرما

وَلاتُفَرِّقْ بَیْنَنا وَبَیْنَهُمْ

و بین ما و این بزرگواران جدائی میانداز

وَلاتَحْرِمْنا شَفاعَتَهُمْ

و از شفاعت‌شان ما را محروم مگردان

حَتَّی نَظْفَرَ بِعَفْوِکَ وَغُفْرانِکَ

تا آنکه به عفو و آمرزشت دست یابیم

وَنَصیرَ إِلی رَحْمَتِکَ وَرِضْوانِکَ ‌

و مشمول رحمت‌و رضوانت گردیم ‌

إِلهَ الْحَقِّ رَبَّ الْعالَمینَ.

)ای( معبود به حق؛ )و ای( پروردگار جهانیان.

یا قَریبَ الرَّحْمَةِ مِنَ‌الْمُؤْمِنینَ

ای آنکه رحمت و مهرت به مؤمنان نزدیک است

وَنَحْنُ أَوْلِیآؤُکَ حَقّاً لَا ارْتِیاباً

و ما واقعاً نه با شکّ و تردید از دوستان تو هستیم

یا مَنْ إِذا أَوْحَشْنَا‌التَّعَرُّضَ لِغَضَبِهِ

ای کسی که چون روی‌آوردن خشم و غضبش ما را به وحشت اندازد

انَسَنا حُسْنَ الظَّنِّ بِهِ

خوش‌گمانی به او ما را آرامش بخشد.

فَنَحْنُ واثِقُونَ بَیْنَ رَغْبَةٍ‌وَرَهْبَةِنِ ارْتِقاباً

پس ما بین بیم و امید خاضعانه مطمئنّ هستیم

قَدْ أَقْبَلْنا لِعَفْوِکَ وَمَغْفِرَتِکَ طُلّاباً

و به عفو و آمرزش تو طلب‌کننده روی آوردیم

ص: 655

فَأَذْلِلْنا لِقُدْرَتِکَ وَعِزَّتِکَ رِقاباً

پس در برابر قدرت و عزّتت گردن ما را فرود آور و ما را متواضع گردان

فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدِنِ الطَّاهِرینَ

پس بر محمّد و آل پاک محمّد درود فرست

وَاجْعَلْ دُعآءَنا بِهِمْ مُسْتَجاباً

و دعای ما را به واسطه ایشان مستجاب‌شده

وَوِلآءَنا لَهُمْ مِنَ النَّارِ حِجاباً.

و ارادت و دوستی ما را نسبت به آنان مانع از رسیدن به آتش قرار بده.

أَللَّهُمَّ بَصِّرْنا قَصْدَ السَّبیلِ لِنَعْتَمِدَهُ

‌خداوندا؛ راه راست را برای ما آشکار کن تا بر آن اعتماد کنیم

وَمَوْرِدَ الرُّشْدِ لِنَرِدَهُ

و مسیر کمال را به ما بیاموز تا به آن وارد شویم

وَبَدِّلْ خَطایانا صَواباً

و نادرستی‌ها را به درستی تبدیل کن

وَلاتُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَیْتَنا

و دل‌های ما را پس از آنکه هدایت کردی دچار انحراف مکن

وَهَبْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ رَحْمَةً ‌

و از پیشگاه خود رحمتی را به ما ارزانی دار

یا مَنْ تُسَمَّی جُودَهُ وَکَرَمَهُ وَهَّاباً

ای کسی‌که به خاطر جود و کرم فراوان «وهّاب» یعنی بسیار بخشنده نامیده شده‌ای

وَاتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَةً وَفِی الْاخِرَةِ حَسَنَةً ‌

و به ما در دنیا و آخرت نیکی عطا کن ‌

وَقِنا عَذابَ النَّارِ

و ما را از عذاب آتش نگهدار؛

إِنْ حَقَّتْ عَلَیْنَا اکْتِساباً ‌

گرچه ما سزاوار آن گردیده باشیم

بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمین

به رحمتت ای مهربانترین مهربانان

سپس بازمی‌گردی و در کنار ضریح می‌ایستی و می‌گوئی

یا وَلِیَّ اللَّهِ

ای ولیّ خدا؛

إِنَّ بَیْنی وَبَیْنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ذُنُوباً لایَأْتی عَلَیْها إِلّا

بدون تردید میان من و خداوند شکوهمند و عزیز گناهانی است که جز رضایت و خشنودی شما آن‌ها را از بین نمی‌برد

فَبِحَقِّ مَنِ ائْتَمَنَکَ عَلی سِرِّهِ رِضاهُ

پس به حقّ کسی که شما را بر راز پنهانی خود امین قرار داد

وَاسْتَرْعاکَ أَمْرَ خَلْقِهِ

و سرپرستی امور آفریدگانش را به شما سپرد

‌وَقَرَنَ طاعَتَکَ بِطاعَتِهِ

و طاعت شما را قرین طاعت خود

وَمُوالاتَکَ بِمُوالاتِهِ

و دوستی و ارادت شما را قرین دوستی و ارادت خود قرار داد

تَوَلِّ صَلاحَ حالی مَعَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ ‌

درستی حال و نیکوئی رفتار مرا با خداوند والامرتبه عهده‌دار باش

وَاجْعَلْ حَظّی مِنْ زِیارَتِکَ تَخْلیطی بِخالِصی زُوَّارِکَ

و بهره مرا از زیارتت آمیخته‌گشتنم با زائران خالص خود قرار بده

ص: 656

اَلَّذینَ تَسْأَلُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فی عِتْقِ رِقابِهِمْ

‌آنان که از خداوند والامرتبه درخواست می‌کنند تا رهایشان سازد

وَتَرْغَبُ إِلَیْهِمْ فی حُسْنِ ثَوابِهِمْ

و مشتاقند به سوی ایشان در بهره‌مند شدن از ثواب و پاداش نیکوی آنان

وَها أَنَا الْیَوْمَ بِقَبْرِکَ لآئِذٌ

و اینک من امروز به مرقد پاک شما روی آورده

وَبِحُسْنِ دِفاعِکَ عَنّی عآئِذٌ ‌

و به دفاع نیکوی شما از من پناهنده گشته‌ام ‌

فَتَلافَنی یا مَوْلایَ وَأَدْرِکْنی

پس به دادم برس ای مولای من و مرا دریاب

وَاسْأَلِ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فی أَمْری

و از خداوند والامرتبه در مورد کار من درخواست کن‌

فَإِنَّ لَکَ عِنْدَ اللَّهِ مَقاماً کَریماً

که برای شما نزد خداوند مقام ارزشمندی است

صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ وَسَلَّمَ تَسْلیماً.

درود خدا و سلام فراوان او بر تو باد

سپس ضریح را ببوس و رو به قبله دست‌هایت را بلند کن و بگو:

أَللَّهُمَّ إِنَّکَ لَمَّا فَرَضْتَ عَلَیَّ طاعَتَهُ

خداوندا؛ هنگامی که تو اطاعت این امام را بر من واجب گردانیدی

وَأَکْرَمْتَنی بِمُوالاتِهِ

‌و مرا به دوستی و پیوستن با او گرامی داشتی

‌ عَلِمْتُ أَنَّ ذلِکَ لِجَلیلِ مَرْتِبَتِهِ عِنْدَکَ

دانستم که این به خاطر مرتبه والای او نزد تو

وَنَفیسِ حَظِّهِ لَدَیْکَ

و بهره گرانبهای او در پیشگاه تو

وَلِقُرْبِ مَنْزِلَتِهِ مِنْکَ ‌

و تقرّبی است که او نزد تو دارد

فَلِذلِکَ لُذْتُ بِقَبْرِهِ

پس به همین خاطر به قبر شریف او پناه آورده

لَواذَ مَنْ یَعْلَمُ أَنَّکَ لاتَرُدُّ لَهُ شَفاعَةً ‌

پناه‌آوردن کسی که می‌داند بدون تردید شفاعت او رد نمی‌گردد

فَبِقَدیمِ عِلْمِکَ فیهِ

پس به علم دیرین تو درباره او

وَحُسْنِ رِضاکَ عَنْهُ

و به رضایت نیکویی که از او داری

إِرْضَ عَنّی وَعَنْ والِدَیَّ ‌

از من‌و از پدر و مادرم راضی باش ‌

وَلاتَجْعَلْ لِلنَّارِ عَلَیَّ سَبیلًا وَلا سُلْطاناً

و برای آتش بر من راهی قرار مده و آن را بر من مسلّط مفرما

بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ

به رحمتت ای مهربانترین مهربانان

سپس از جای خود حرکت کن و پایین قبر بایست و آن را روبروی خود قرار بده ودست‌هایت را بلند کن و بگو:

ص: 657

أَللَّهُمَّ لَوْ وَجَدْتُ شَفیعاً أَقْرَبَ إِلَیْکَ مِنْ مُحَمَّدٍ وَأَهْلِ بَیْتِهِ‌الْأَخْیارِ ‌

خداوندا؛ اگر شفیعانی را می‌یافتم که در پیشگاه تو نزدیکتر )و گرامی‌تر( از محمّد و اهل بیت نیکوکار او بود

اَلْأَتْقِیآءِ الْأَبْرارِ

• که تندیس تقوا و نیکی هستند

عَلَیْهِ وَعَلَیْهِمُ السَّلامُ

و بر او و همه آنان درود و سلام باد‌

لَاسْتَشْفَعْتُ بِهِمْ إِلَیْکَ

آن‌ها را به درگاهت شفیع قرار می‌دادم

وَهذا قَبْرُ وَلِیٍّ مِنْ أَوْلِیآئِکَ

و این قبر ولیّی از اولیای تو

وَسَیِّدٍ مِنْ أَصْفِیآئِکَ

و سروری از برگزیدگانت می‌باشد

وَمَنْ فَرَضْتَ عَلَی الْخَلْقِ طاعَتَهُ

و کسی است که اطاعت او را بر همه آفریدگان واجب نمودی

قَدْ جَعَلْتُهُ بَیْنَ یَدَیَّ ‌

آن را پیشاپیش خود قرار داده‌ام ‌

أَسْأَلُکَ یا رَبِّ بِحُرْمَتِهِ عِنْدَکَ

از تو می‌خواهم پروردگارا؛ به احترام او نزد تو

وَبِحَقِّهِ عَلَیْکَ

و به حقّی که بر تو دارد

لَمَّا نَظَرْتَ إِلَیَّ نَظْرَةً رَحیمَةً مِنْ نَظَراتِکَ

بر من نگاهی‌از نگاههای محبّت‌آمیز خود کنی که با آن نگاه ‌

تَلُمُّ بِها شَعَثی

پریشانی مرا برطرف نمائی

وَتَصْلُحُ بِها حالی فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ

و حال مرا در دنیا و آخرت اصلاح فرمائی و نیکو گردانی

فَإِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ.

که تو بر هر چیزی توانائی.

أَللَّهُمَّ إِنَّ ذُنُوبی لَمَّا فاتَتِ الْعَدَدَ

خداوندا؛ چون گناهانم‌از عدد گذشت ‌

وَجازَتِ الْأَمَدَ

و از اندازه تجاوز کرد أَوْلِیآئِکَ تَقْصُرُ عَنْها

عَلِمْتُ أَنَّ شَفاعَةَ کُلِّ شافِعٍ دُونَ

دانستم که شفاعت هر شفاعت‌کننده‌ای جز‌اولیائت کم می‌آورد

فَوَصَلْتُ الْمَسیرَ مِنْ بَلَدی

پس طیّ طریق کردم و از شهر خود به راه افتاده

قاصِداً وَلِیَّکَ بِالْبُشْری

و با دل خوشی آهنگ ولیّ تو را نمودم

وَمُتَعَلِّقاً مِنْهُ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقی

و به دست‌آویز مورد اطمینانی پیوستم

وَها أَنَا یا مَوْلایَ قَدِ

و اکنون من ای مولای من؛

اسْتَشْفَعْتُ بِهِ إِلَیْکَ

به وسیله او به درگاه تو شفاعت جسته

وَأَقْسَمْتُ بِهِ عَلَیْکَ

و به حرمت او بر تو قسم می‌دهم

فَارْحَمْ غُرْبَتی

پس به غربت و تنهائی من رحم کن

وَاقْبَلْ وتَوْبَتی.

‌‌توبه‌ام را بپذیر.

أَللَّهُمَّ إِنّی لا اُعَوِّلُ عَلی صالِحَةٍ سَلَفَتْ مِنّی

خداوندا؛ من هرگز تکیه نمی‌کنم بر عمل صالحی که از من انجام گرفته

وَلا أَثِقُ‌بِحَسَنَةٍ تَقُومُ بِالْحُجَّةِ عَنّی

و اطمینان ندارم به کار نیکوئی که بتواند از طرف من اقامه حجّت کند

ص: 658

وَلَوْ أَنّی قَدَّمْتُ حَسَناتِ جَمیعِ‌خَلْقِکَ ‌

و اگر من خوبی‌ها و کارهای نیکوی

ثُمَّ خالَفْتُ طاعَةَ أَوْلِیآئِکَ

لَکانَتْ تِلْکَ الْحَسَناتِ‌

همه آفریدگانت را پیش فرستاده بودم سپس با اطاعت اولیای تو مخالفت می‌کردم تمام آن خوبی‌ها

مُزْعِجَةً لی عَنْ جِوارِکَ

غَیْرُ حآئِلَةٍ بَیْنی وَبَیْنَ نارِکَ

فَلِذلِکَ‌

مرا از جوار تو می‌راند و نمی‌توانست میان من و آتش )عذاب( تو حائل گردد و فاصله ایجاد کند و لذا

عَلِمْتُ أَنَّ أَفْضَلَ طاعَتِکَ طاعَةُ أَوْلِیآئِکَ.

أَللَّهُمَّ ارْحَمْ تَوَجُّهی

‌دانستم که برترین طاعت تو اطاعت اولیای تو است. خداوندا؛ رحم کن روی‌آوردن مرا

بِمَنْ تَوَجَّهْتُ بِهِ إِلَیْکَ

فَلَقَدْ عَلِمْتُ أَنّی غَیْرُ واجِدٍ أَعْظَمُ‌

به کسی که به وسیله او به درگاهت روی آورده‌ام پس به راستی دانستم که من کسی را عظیم‌تر

مِقْداراً مِنْهُمْ

لِمَکانِهِمْ مِنْکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.

أَللَّهُمَّ إِنَّکَ‌

از ایشان نیافتم بخاطر جایگاه و منزلتی که نزد تو دارند ای مهربانترین مهربانان. خداوندا؛ براستی تو

بِالْإِنْعامِ مَوْصُوفٌ

وَوَلِیُّکَ بِالشَّفاعَةِ لِمَنْ أَتاهُ مَعْرُوفٌ

فَإِذا

به نعمت‌دهی و لطف توصیف‌شده‌ای و ولیّ تو به شفاعت برای کسی که نزد او آید شناخته‌شده است پس هنگامی که‌

شَفَّعَ فِیَّ مُتَفَضِّلًا

کانَ وَجْهُکَ عَلَیَّ مُقْبِلًا

وَإِذا کانَ وَجْهُکَ عَلَیّ

‌از روی نیکی و احسان در مورد من شفاعت کرد لطف تو به من روی خواهد آورد و چون لطف تو به من روی آورد

مُقْبِلًا أَصَبْتُ مِنَ الْجَنَّةِ مَنْزِلًا.

أَللَّهُمَّ فَکَما أَتَوَسَّلُ بِهِ إِلَیْکَ أَنْ

‌از بهشت جایگاهی را برخوردار خواهم شد. خداوندا؛ همانگونه که به درگاه تو به وسیله او توسّل جسته‌ام تا

تَمُنَّ عَلَیَّ بِالرِّضا وَالنِّعَمِ اللَّهُمَّ أَرْضِهِ عَنَّا

وَلاتُسْخِطْهُ عَلَیْنا

به رضایت و خشنودی و نعمتت بر من منّت گذاری - خداوندا؛ - او را نیز از ما راضی و خشنود گردان و بر ما خشمگین مساز

وَاهْدِنْا بِهِ

وَلاتُضِلَّنا فیهِ

وَاجْعَلْنا فیهِ عَلَی السَّبیلِ الَّذی تَخْتارُهُ

و به وسیله او ما را هدایت کن و در مورد او ما را دچار گمراهی مفرما و درباره او ما را بر همان راهی که خودت اختیار فرموده‌ای قرار بده‌

وَأَضِفْ طاعَتی إِلی خالِصِ نِیَّتی فی تَحِیَّتی

و طاعت مرا به نیّت خالصم در تحیّت و سلام‌گوئی‌ام بیفزا

یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.

ای مهربانترین مهربانان

ص: 659

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی خِیارِ خَلْقِکَ مُحَمَّدٍ وَالِهِ

‌خداوندا؛ بر بهترین آفریدگانت محمّد و آل او درود فرست

کَمَا انْتَجَبْتَهُمْ عَلَی الْعالَمینَ

همانطور که آنان را بر جهانیان برگزیدی

وَاخْتَرْتَهُمْ عَلی عِلْمٍ مِنَ الْأَوَّلینَ.

و از روی علم و آگاهی از پیشینیان اختیار نمودی.

أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی حُجَّتِکَ

خداوندا؛ درود فرست بر حجّتت

وَصَفْوَتِکَ مِنْ بَرِیَّتِکَ

و برگزیده‌ات از میان آفریدگانت

اَلتَّالی لِنَبِیِّکَ

آنکه مقامی پس از مرتبه پیامبرت دارد

اَلْمُقیمِ لِأَمْرِکَ‌

بپادارنده امر و فرمان تو است

‌عَلِیِّ بْنِ أَبی طالِبٍ

)یعنی حضرت( علیّ بن ابی طالب

وَصَلِّ عَلی فاطِمَةَ الزَّهْرآءِ سَیِّدَةِ نِسآءِ‌الْعالَمینَ

و درود فرست بر )حضرت( فاطمه زهرا که سرور زنان جهانیان است

وَصَلِّ عَلَی الْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ شَنَفَیْ عَرْشِکَ

و درود فرست بر امام حسن و امام حسین که دو گوشواره عرش تو

وَدَلیلَیْ خَلْقِکَ عَلَیْکَ ‌

و دو دلیلند که خلق را بر تو راهبری کنند

وَدُعاتِهِمْ إِلَیْکَ.

و به سوی تو فراخوانند.

أَللَّهُمَّ وَصَلِّ عَلی عَلِیٍّ وَمُحَمَّدٍ

خداوندا؛ و درود فرست بر علی بن الحسین و محمّد بن علی

‌وَجَعْفَرٍ وَمُوسی وَعَلِیٍّ وَمُحَمَّدٍ وَعَلِیٍّ وَالْحَسَنِ وَالْخَلَفِ‌

و جعفر بن محمّد و موسی بن جعفر و علیّ بن موسی و محمّد بن علی و علیّ بن محمّد و حسن بن علیّ و جانشین‌

الصَّالِحِ الْباقی

صالح و نیکوکاری که از آنان باقیمانده است

مَصابیحِ الظَّلامِ

چراغ‌های روشن در تاریکی‌ها

وَحُجَجِکَ عَلی جَمیعِ الْأَنامِ

و حجّت‌های تو بر همه مردم

خَزَنَةِ الْعِلْمِ أَنْ یَعْدِمَ

‌خزانه‌داران علم که مانع نابودی آن شوند

وَحُماةِ الدّینِ أَنْ یَسْقَمَ

و حامیان و مدافعان مانع بیماری آن گردند

صَلاةً یَکُونُ الْجَزآءُ عَلَیْها أَتَمَّ رِضْوانِکَ

درودی که‌دین که پاداش آن کاملترین رضایت تو

وَنَوامِیَ بَرَکاتِکَ

و فزاینده‌ترین برکات تو

وَکَرآئِمَ إِحْسانِکَ.

و ارزنده‌ترین احسان تو باشد.

أَللَّهُمَّ الْعَنْ أَعْدآءَهُمْ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ أَجْمَعینَ ‌

خداوندا؛ همه دشمنان آنان را از جنّ و انس لعنت کن

وَضاعِفْ عَلَیْهِمُ الْعَذابَ الْأَلیمَ

و عذاب دردناکت را بر ایشان دوچندان نما

وَالسَّلامُ عَلَیْکَ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و سلام و رحمت و برکات خداوند بر تو باد

ص: 660

سپس دعا کن به دعای عهدی که دستور داده شده در دوران غیبت خوانده شود )وآن دعا این است(:

أَللَّهُمَّ رَبَّ النُّورِ الْعَظیمِ

خدایا؛ ای پروردگار روشنی بزرگ؛

وَرَبَّ الْکُرْسِیِّ الرَّفیعِ

ای پروردگار جایگاه بلندمرتبه؛

وَرَبَّ الْبَحْرِ‌الْمَسْجُورِ

ای پروردگار دریای متلاطم؛

وَمُنْزِلَ التَّوْریةِ وَالْإِنْجیلِ وَالزَّبُورِ

و ای فرو فرستنده تورات و انجیل و زبور؛

وَرَبَّ الظِّلّ وَالْحَرُورِ ‌

و ای پروردگار سایه و گرمی آفتاب؛‌

وَمُنْزِلَ الْقُرْانِ الْعَظیمِ

و ای فرو فرستنده قرآن بزرگ؛

وَرَبَّ الْمَلآئِکَةِ الْمُقَرَّبینَ

و ای پروردگار فرشتگان مقرّب؛

وَالْأَنْبِیآءِ وَالْمُرْسَلینَ.

و ای پروردگار پیامبران و رسولان؛

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْئَلُکَ بِوَجْهِکَ الْکَریمِ

بار خدایا؛ من از تو درخواست می‌کنم به ذات کریمت

وَبِنُورِ‌وَجْهِکَ الْمُنیرِ

و به روشنی ذات روشنی‌بخشت

وَمُلْکِکَ الْقَدیمِ

و فرمانروایی بی‌آغازت؛

یا حَیُّ یا قَیُّومُ

ای زنده؛ ای پایدار؛

أَسْئَلُکَ بِاسْمِکَ الَّذی أَشْرَقَتْ بِهِ السَّمواتُ وَالْأَرَضُونَ ‌

درخواست می‌کنم به واسطه نامت ‌همان نامی که آسمان‌ها و زمین‌ها به سبب آن روشن گردید؛

وَبِاسْمِکَ الَّذی یَصْلُحُ بِهِ الْأَوَّلُونَ وَالْاخِرُونَ

همان نامی که پیشینیان و آیندگان با آن اصلاح می‌شوند.‌

یا حَیّاً قَبْلَ کُلِّ حَیٍّ

ای زنده پیش از هر زنده؛

وَیا حَیّاً بَعْدَ کُلّ حَیٍّ ‌

و ای زنده پس از هر زنده؛

وَیا حَیّاً حینَ لا حَیَّ

و ای زنده‌ای که زنده بودی در حالی که هیچ زنده نبود؛

یا مُحْیِیَ الْمَوْتی وَمُمیتَ الْأَحْیآءِ

ای زنده‌کننده مردگان؛ ای میراننده زندگان؛

یا حَیُّ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ.

ای زنده‌ای که جز تو معبودی نیست؛

أَللَّهُمَّ بَلِّغْ مَوْلانَا الْإِمامَ الْهادِیَ الْمَهْدِیّ الْقآئِمَ بِأَمْرِکَ ‌

بار خدایا؛ به مولای ما یعنی پیشوای هدایت‌گر هدایت‌شده‌ای که قیام‌کننده است به امر تو - ‌

صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْهِ وَعَلی ابآئِهِ الطَّاهِرینَ

که درود خدا بر او و بر تمام نیاکان پاکیزه‌اش باد - سلام برسان؛

ص: 661

عَنْ‌جَمیعِ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ

سلام و درودی از طرف همه مردان و زنان باایمان

فی مَشارِقِ الْأَرْضِ وَمَغارِبِها

که در شرق و غرب زمین

سَهْلِها وَجَبَلِها

بیابان و کوهسار

وَبَرِّها وَبَحْرِها

دریا و یا خشکی زمین هستند.

وَعَنّی وَعَنْ والِدَیَّ ‌

سلامی از طرف من و پدر و مادرم.

مِنَ الصَّلَواتِ زِنَةَ عَرْشِ اللَّهِ

سلام‌ها و درودهایی که هم‌سنگ عرش الهی

وَمِدادَ کَلِماتِهِ

و به قدر گستردگی کلمات او باشد.

وَما أَحْصاهُ عِلْمُهُ

آن قدر که علم خدا آن را شماره کند

وَأَحاطَ بِهِ کِتابُهُ.

و کتاب الهی به آن احاطه دارد.

أَللَّهُمَّ إِنّی اُجَدِّدُ لَهُ فی صَبیحَةِ یَوْمی هذا

بار خدایا؛ من در این صبحدم و در ابتدای این روز نو

وَما عِشْتُ مِنْ أَیَّامی

و تمامی ایّامِ زندگانیم

عَهْداً وَعَقْداً وَبَیْعَةً لَهُ فی عُنُقی

عهد )زبانی( و پیمان )قلبی( و بیعت )عملی( را با آن عزیز تجدید می‌کنم که‌

لا أَحُولُ عَنْها

هیچ گاه و به هیچ وجه از آن برنخواهم گشت

وَلاأَزُولُ أَبَداً.

و هرگز آن را از بین نمی‌برم.

أَللَّهُمَّ اجْعَلْنی مِنْ أَنْصارِهِ وَأَعْوانِهِ

خداوندا؛ مرا از یاران و کمک‌رسانان‌و حمایت‌کنندگان و مدافعان آن بزرگوار قرار ده؛‌

وَالذَّآبّینَ عَنْهُ

وَالْمُسارِعینَ إِلَیْهِ فی قَضآءِ حَوآئِجِهِ وَالْمُمْتَثِلینَ ولِأَوامِرِهِ

جزو گروهی که به سرعت برای انجام خواسته‌های او به سویش می‌شتابند؛ جز دسته‌ای که دستورات او را بدون کم و زیاد انجام می‌دهند؛

وَالْمُحامینَ عَنْهُ

جزو حمایت‌کنندگان از او

وَالسَّابِقینَ إِلی إِرادَتِهِ

و پیشی‌گیرندگان برای انجام اُمور دلخواه او

وَالْمُسْتَشْهَدینَ‌بَیْنَ یَدَیْهِ.

و شهیدشوندگان در پیش‌روی او قرار ده.

أَللَّهُمَّ إِنْ حالَ بَیْنی وَبَیْنَهُ الْمَوْتُ اَلَّذی جَعَلْتَهُ عَلی عِبادِکَ حَتْماً مَقْضِیّاً

بارخدایا؛ از تو می‌خواهم که اگر مرگ - که آن را یک امر حتمی و قطعی برای بندگانت قرار داده‌ای - بین من و آن عزیز حایل شد ‌

فَأَخْرِجْنی مِنْ قَبْری

مرا از قبرم در حالی خارج کن

مُؤْتَزِراً کَفَنی

که کفنم را به کمر بسته‌ام؛

شاهِراً سَیْفی

شمشیرم را کشیده و بالا برده‌ام

مُجَرِّداً قَناتی

نیزه‌ام را آماده کرده‌ام

مُلَبِّیاً دَعْوَةَ الدَّاعی

و فراخوانی شخصی را که دعوت‌کننده به سوی اوست لبّیک گفته و پاسخ مثبت می‌دهم؛

فِی الْحاضِرِ وَالْبادی .

فراخوانی همان کسی که در شهرها و صحراها ندا می‌دهد. ‌

أَللَّهُمَّ أَرِنِی الطَّلْعَةَ الرَّشیدَةَ

بار خدایا؛ آن رخسار زیبای جذّاب

وَالْغُرَّةَ الْحَمیدَةَ

و روی نورانی دوست‌داشتنی را به من نشان بده؛

ص: 662

وَاکْحُلْ ناظِری بِنَظْرَةٍ مِنّی إِلَیْهِ

و سرمه دیده‌ام را نگاهی بر آن عزیز قرار ده

وَعَجِّلْ فَرَجَهُ

و در فرج و گشایش امورش شتاب کن

وَسَهِّلْ مَخْرَجَهُ

و شرایط قیام او را آسان گردان

وَأَوْسِعْ مَنْهَجَهُ

و راهش را برای دستیابی به مقاصدش‌گسترش ده

وَاسْلُکْ بی مَحَجَّتَهُ

و مرا در راه روشن او راه ببر

وَأَنْفِذْ أَمْرَهُ

و فرمان او را مطاع و قابل اجرا گردان

وَاشْدُدْ أَزْرَهُ.

و پشتش را محکم کن.

وَاعْمُرِ اللَّهُمَّ بِهِ بِلادَکَ

خدایا؛ با حضور او سرزمین‌ها و شهرهایت را آباد گردان

وَأَحْیِ بِهِ عِبادَکَ

و بندگانت را زنده گردان؛

فَإِنَّکَ قُلْتَ وَقَوْلُکَ الْحَقُّ ‌

زیرا تو فرموده‌ای - به خوبی نیز می‌دانم که گفته‌های تو حقّ است -

«ظَهَرَ الْفَسادُ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِما کَسَبَتْ أَیْدِی النَّاسِ»⁽¹⁾

که «- پیش از آنکه آن بزرگوار ظهور فرماید - فساد در خشکی و دریا آشکار شده که به دست مردمان به بار آمده است»؛

فَأَظْهِرِ اللَّهُمَّ لَنا وَلِیَّکَ وَابْنَ بِنْتِ نَبِیِّکَ

پس )ای( خدا ولیّ و نماینده خودت را که پسر دختر پیامبرت می‌باشد

اَلْمُسَمَّی بِاسْمِ رَسُولِکَ

و هم‌نام فرستاده تو - محمّدصلی الله علیه وآله وسلم - است؛

حَتَّی لایَظْفَرَ بِشَیْ‌ءٍ مِنَ الْباطِلِ إِلّا مَزَّقَهُ

برای ما آشکار‌کن تا هر باطل و نادرستی را نابود کند و بر آن پیروز گردد

وَیُحِقّ الْحَقَّ وَیُحَقِّقَهُ.

و حقّ را پایدار و محقّق فرماید.‌

وَاجْعَلْهُ اللَّهُمَّ مَفْزَعاً لِمَظْلُومِ عِبادِکَ

و بار خدایا؛ قرار ده او را پناه بندگان ستمدیده‌ات

وَناصِراً لِمَنْ لایَجِدُ لَهُ ناصِراً غَیْرَکَ

و یار و یاور کسانی که جز تو یاوری برای خود نمی‌یابند

وَمُجَدِّداً لِما عُطِّلَ مِنْ أَحْکامِ کِتابِکَ ‌

و تجدیدکننده آن دستورات‌کتابت )قرآن( که تعطیل شده است؛ ‌

وَمُشَیِّداً لِما وَرَدَ مِنْ أَعْلامِ دینِکَ

و محکم‌کننده نشانه‌های آشکار دینت

وَسُنَنِ نَبِیِّکَ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ

و روش‌های نیکوی پیامبرت که درود خدا بر او و آل او باد.

وَاجْعَلْهُ اللَّهُمَّ مِمَّنْ حَصَّنْتَهُ مِنْ بَأْسِ الْمُعْتَدینَ.

خدای من؛ او را جزو کسانی قرار ده که از بدی و عذاب تجاوزکاران در امان می‌داری.

أَللَّهُمَّ وَسُرَّ نَبِیَّکَ مُحَمَّداً صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ بِرُؤْیَتِهِ وَمَنْ تَبِعَهُ عَلی دَعْوَتِهِ ‌

خدایا؛ پیامبرت )حضرت( محمّد - که درود بر او و آل او باد - را با دیدن این فرزند شایسته‌اش ‌و کسانی که از دعوت او پیروی نموده‌اند شاد و خوشحال فرما؛

وَارْحَمِ اسْتِکانَتَنا بَعْدَهُ .

و به بیچارگی ما )که با غیبت او به وجود آمده است( رحم کن.‌

ص: 663

1) 71. سوره روم آیه 41.

أَللَّهُمَّ اکْشِفْ هذِهِ الْغُمَّةَ عَنْ هذِهِ الْاُمَّةِ بِحُضُورِهِ

خدایا؛‌این اندوه و افسردگی را با حضور آن عزیز پنهان‌شده از این اُمّت برطرف کن؛

وَعَجِّلْ لَنا ظُهُورَهُ

و در ظهور و آشکارشدن او شتاب کن؛

إِنَّهُمْ یَرَوْنَهُ بَعیداً

چرا که آنها )دشمنان تو(زمان ظهور او را دیروقت می‌پندارند

وَنَریهُ قَریباً

ولی ما آن را نزدیک می‌دانیم؛

بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.

البتّه به امید رحمت و مهربانی تو؛ ای مهربان‌ترین مهربانان؛

آن‌گاه سه مرتبه دست بر ران راست خود می‌زنی و در هر مرتبه می‌گویی:

اَلْعَجَلَ اَلْعَجَلَ یا مَوْلایَ یا صاحِبَ الزَّمانِ.

بشتاب؛ بشتاب؛ ای مولای من؛ ای صاحب اختیار زمان.

سپس بگو:

أَللَّهُمَّ اجْعَلْ نَفْسی مُطْمَئِنَّةً بِقَدَرِکَ

خداوندا؛ جان و روان مرا به مقدّرات خود مطمئن

راضِیَةً بِقَضآئِکَ

و به قضا و حکم خویش خشنود گردان

مُولَعَةً بِذِکْرِکَ وَدُعآئِکَ

دلباخته و بی‌قرار ذکر و دعایت

مُحِبَّةً لِصَفْوَةِ أَوْلِیآئِکَ

دوست‌دارنده اولیاء برگزیده‌ات

مَحْبُوبَةً فی أَرْضِکَ وَسَمآئِکَ ‌

محبوب در زمینت و آسمانت ‌

صابِرَةً عَلی نُزُولِ بَلآئِکَ

شکیبا بر فروفرستادن بلایت

مُشْتاقَةً إِلی فَرْحَةِ لِقآئِکَ

مشتاق دیدار مسرّت‌بخشت

مُتَزَوِّدَةَنِ التَّقْوی لِیَوْمِ جَزآئِکَ

اندوخته‌کننده توشه تقوا برای روز جزا و پاداشت

مُسْتَسِنَّةً بِسُنَنِ أَوْلِیآئِکَ

پوینده راه و روش اولیائت

مُفارِقَةً‌لِأَخْلاقِ أَعْدآئِکَ

فاصله‌گیرنده از خُلق و خوی دشمنانت

مَشْغُولَةً عَنِ الدُّنْیا بِحَمْدِکَ وَثَنآئِکَ.⁽¹⁾

و مشغول‌گشته از دنیا به حمد و ثنای خودت قرار بده

ص: 664

1) 72. بحار الأنوار: 178/102 مصباح الزائر: 476.

زیارت جامعه پنجم

این زیارت را سیّد بن طاووس و ابن مشهدی - مؤلّف «المزار الکبیر» - نقل کرده وگفته‌اند: از ائمّه طاهرین علیهم السلام روایت شده است: هرگاه خواستی برای زیارت سفرکنی هنگام اراده و نیّت آن بگو:

أَللَّهُمَّ صِلْ عَزْمی بِالتَّحْقیقِ

‌خداوندا؛ اراده‌ام را تحقّق بخش

وَنِیَّتی بِالتَّوْفیقِ

و نیّتم را قرین توفیق قرار بده

وَرَجآئی بِالتَّصْدیقِ

و امیدم را اثبات کن و راست گردان

وَتَوَلِّ أَمْری

و کار مرا سرپرستی نما

وَلاتَکِلْنی إِلی نَفْسی

و مرا به خودم وامگذار

فَأَحُلَّ عُقْدَةَ الْحَیْرَةِ

که در بند حیرت افتم

وَأَتَخَلَّفُ عَنْ حُضُورِ الْمَشاهِدِ الْمُقَدَّسَةِ.

و از حضور در زیارتگاه‌ها و حرم‌های پاک جا بمانم و بازایستم.

و پیش از خارج‌شدن دو رکعت نماز بخوان و بعد از آن بگو:

أَللَّهُمَّ إِنّی أَسْتَوْدِعُکَ دینی وَنَفْسی وَجَمیعَ حُزانَتی.

خداوندا؛ دینم و خودم و همه اهل و عیالم را به تو می‌سپارم.

أَللَّهُمَّ أَنْتَ الصَّاحِبُ فِی السَّفَرِ ‌

خداوندا؛ تو همراه هستی در سفر

وَالْخَلیفَةُ فِی الْأَهْلِ وَالْمالِ وَالْوَلَدِ.

و جانشینی در میان اهل و مال و فرزند.

أَللَّهُمّ إِنّی أَعُوذُ بِکَ مِنْ سُوءِ الصُّحْبَةِ وَإِخْفاقِ الْأَوْبَةِ.

خداوندا؛ به تو پناه می‌برم از بدی همراهی و بازگشتن بدون مراد.

أَللَّهُمَّ سَهِّلْ لَنا حُزْنَ ما نَتَغَوَّلُ ‌

خداوندا؛ هموار کن برای ما اندوه آنچه تخیّل می‌کنیم که به نظر ما نزدیک می‌آید ولی دور است ‌

وَیَسِّرْ عَلَیْنا مُسْتَغْزَرَ ما نَرُوحُ وَنَغْدُو لَهُ

و آسان کن بر ما آنچه فراوان برای او رفت و آمد می‌کنیم در شب و روز

إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ.

که تو بر هر چیز توانا هستی.

ص: 665

و هنگامی که به راه افتادی باید فکر و اندیشه‌ات پیرامون آنچه برایش به راه‌افتاده‌ای مشغول باشد و با همراهانت نیکو رفتار کنی و زیاد حمد و ثنای خداوندتبارک و تعالی نمایی و صلوات بر رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم فرستی و چون خواستی برای‌زیارت غسل کنی در حال غسل کردن بگو:

بِسْمِ اللَّهِ وَبِاللَّهِ

‌بنام خدا و به کمک خدا

وَفی سَبیلِ اللَّهِ

و در راه خدا

وَعَلی مِلَّةِ رَسُولِ اللَّهِ.

و بر آئین رسول خدا.

أَللَّهُمّ أَغْسِلْ عَنّی دَرَنَ الذُّنُوبِ وَوَسَخَ الْعُیُوبِ

خداوندا؛ چرک گناهان و آلودگی عیب‌ها را از من بشوی

وَطَهِّرْنی بِمآءِ التَّوْبَةِ

و با آب توبه پاک گردان ‌

وَأَلْبِسْنی رِدآءَ الْعِصْمَةِ

و جامه عصمت و مصونیّت از گناه را بر من بپوشان

وَأَیِّدْنی بِلُطْفِ مَنِّکَ یُوَفِّقُنی لِصالِحِ الْأَعْمالِ ‌

و به لطف احسانت یاری کن تا به اعمال شایسته موفّقم گردانی که

إِنَّکَ ذُو الْفَضْلِ الْعَظیمِ

تو صاحب فضل و بخشش بزرگ هستی

و چون نزدیک درب زیارتگاه رسیدی بگو:

اَلْحَمْدُ للَّهِِ الَّذی وَفَّقَنی لِقَصْدِ وَلِیِّهِ

سپاس خدای را که مرا توفیق داد آهنگ ولیّ او کرده

‌وَزِیارَةِ حُجَّتِهِ

و به زیارت حجّتش بیایم

وَأَوْرَدَنی حَرَمَهُ

و اکنون مرا به حرم او وارد نمود

وَلَمْ یَبْخَسْنی حَظّی مِنْ زِیارَةِ قَبْرِهِ ‌

و بی‌بهره از زیارت قبرش

وَالنُّزُولِ بِعَقْوَةِ مُغَیَّبِهِ وَساحَةِ تُرْبَتِهِ

و فرودآمدن به صحن و سرایش و ساحت تربت مقدّسش قرار نداد.

‌ اَلْحَمْدُ للَّهِِ الَّذی لَمْ یَسُمْنی بِحِرْمانِ ما أَمَّلْتُهُ

سپاس خدای را که مرا نسبت به آنچه آرزو داشتم دچار محرومیّت نکرد

وَلا صَرَفَ عَنّی ما رَجَوْتُهُ

و آنچه را امید داشتم از من بازمگردانید

وَلا قَطَعَ رَجآئی فیما تَوَقَّعْتُهُ

و در آنچه توقّع داشتم ناامیدم ننمود

بَلْ أَلْبَسَنی عافِیَتَهُ

بلکه بر من لباس عافیتش را پوشانید

وَأَفادَنی نِعْمَتَهُ

و در آنچه توقّع داشتم ناامیدم ننمود

وَاتانی کَرامَتَهُ.

و از کرامت و بزرگواریش مرا بهره‌مند ساخت.

ص: 666

و هنگامی که داخل زیارتگاه شدی کنار آن ضریح پاک بایست و بگو:

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ أَئِمَّةِ الْمُؤْمِنینَ

سلام بر شما امامان مردم باایمان

وَسادَةِ الْمُتَّقینَ

و سروران اهل تقوا

وَکُبَرآءِ الصِّدّیقینَ

و بزرگان افراد راست‌گفتار و درست‌کردار

وَاُمَرآءِ الصَّالِحینَ

و فرمانروایان شایستگان

وَقادَةِ الْمُحْسِنینَ

و پیشوایان نیکوکاران

وَأَعْلامِ الْمُهْتَدینَ

و نشانه‌های هدایت برای هدایت‌یافتگان

وَأَنْوارِ الْعارِفینَ

و روشنی‌بخش عارفان ‌

وَوَرَثَةِ الْأَنْبِیآءِ

و وارثان پیامبران

وَصَفْوَةِ الْأَوْصِیآءِ

و برگزیدگان اوصیاء

وَشُمُوسِ الْأَتْقِیآءِ

و خورشیدهای تابناک پرهیزکاران

وَبُدُورِ الْخُلَفآءِ

و ماه‌های درخشان جانشینان

وَعِبادِ الرَّحْمنِ

و بندگان خداوند رحمان

وَشُرَکآءِ الْقُرْانِ

و شریکان قرآن

وَمَنْهَجِ الْإیمانِ ‌

و راه روشن ایمان

وَمَعادِنِ الْحَقآیِقِ

و معدن‌های حقایق

وَشُفَعآءِ الْخَلایِقِ

و شفیعان خلایق

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ. ‌

و رحمت خدا و برکات او بر شما.

أَشْهَدُ أَنَّکُمْ أَبْوابُ اللَّهِ

گواهی می‌دهم که شما درهای گشوده پروردگار

وَمَفاتیحُ رَحْمَتِهِ

و کلیدهای رحمت او

وَمَقالیدُ مَغْفِرَتِهِ

و وسیله‌های آمرزش او ‌

وَسَحآئِبُ رِضْوانِهِ

و ابرهای خشنودی او

وَمَصابیحُ جِنانِهِ

و چراغ‌های بهشت او

وَحَمَلَةُ فُرْقانِهِ

و حاملان قرآن او

وَخَزَنَةُ عِلْمِهِ

و خزانه‌داران علم او

وَحَفَظَةُ سِرِّهِ

و حافظان اسرار او

وَمَهْبَطُ وَحْیِهِ

و محل فرودآمدن وحی او

وَأَماناتُ النُّبُوَّةِ

و امانت‌های نبوّت

وَوَدایِعُ الرِّسالَةِ.

و ودیعه‌های رسالت هستید.

أَنْتُمْ اُمَنآءُ اللَّهِ

شما امین و مورد اعتماد پروردگار

وَأَحِبَّآؤُهُ وَعِبادُهُ وَأَصْفِیآؤُهُ

و دوستان او و بندگان او و برگزیدگان او

وَأَنْصارُ تَوْحیدِهِ

و یاوران توحید او

وَأَرْکانُ تَمْجیدِهِ

و پایه‌های تمجید و بزرگداشت او

وَدُعاتُهُ إِلی کُتُبِهِ

و فراخوانان به سوی کتاب‌هایش

وَحَرَسَةُ خَلآئِقِهِ

و نگهبانان خلایقش

وَحَفَظَةُ وَدآئِعِهِ.

و حافظان امانت‌هایش هستید.

لایَسْبِقُکُمْ ثَنآءُ الْمَلآئِکَةِ فِی الْإِخْلاصِ وَالْخُشُوعِ ‌

مدح و ثنای فرشتگان شما را در اخلاص و خشوع پیشی نمی‌گیرد

ص: 667

وَلایُضآدُّکُمْ ذُو ابْتِهالٍ وَخُضُوعٍ؛

و دعاکننده بااخلاص و ناله و خضوع با شما مخالفت و ضدّیت ندارد؛

أَنَّی وَلَکُمُ الْقُلُوبُ‌الَّتی تَوَلَّی اللَّهُ رِیاضَتَها بِالْخَوْفِ وَالرَّجآءِ ‌

کجا می‌تواند چنین باشد در حالی‌که برای شما دل‌هائی است که خداوند عهده‌دار ریاضت و پرورش آن با خوف و امید گردیده است

وَجَعَلَها أَوْعِیَةً لِلشُّکْرِ وَالثَّنآءِ

و آن را ظرف‌های شُکر و ثناء قرار داده

وَامَنَها مِنْ عَوارِضِ الْغَفْلَةِ

و از عوارض غفلت و بی‌خبری ایمن داشته

وَصَفَّاها مِنْ شَواغِل الْفَتْرَةِ بَلْ یَتَقَرَّبُ أَهْلُ السَّمآءِ بِحُبِّکُمْ

و از عوامل سستی زدوده است بلکه اهل آسمان به دوستی شما

وَبِالْبَرآءَةِ مِنْ أَعْدآئِکُمْ

و اظهار بیزاری از دشمنان شما

‌ وَتَواتُرِ الْبُکآءِ عَلی مُصابِکُمْ

پیوسته گریستن بر مصائب شما

وَالْإِسْتِغْفارِ لِشیعَتِکُمْ وَمُحِبّیکُمْ.

و و طلب آمرزش برای شیعیان و دوستان شما تقرّب می‌جویند.

فَأَنَا ‌اُشْهِدُ اللَّهَ خالِقی

پس من خداوند آفریننده‌ام را گواه می‌گیرم

وَاُشْهِدُ مَلآئِکَتَهُ وَأَنْبِیآءَهُ

و فرشتگان و پیامبران او

وَاُشْهِدُکُمْ یا مَوالِیَّ

و شما سرورانم را گواه می‌گیرم

‌أَنّی مُؤْمِنٌ بِوِلایَتِکُمْ

که من به ولایت شما ایمان دارم

مُعْتَقِدٌ لِإِمامَتِکُمْ

و به امامت شما معتقدم

مُقِرٌّ بِخِلافَتِکُمْ

به خلافت و جانشینی بحقّ شما اقرار می‌نمایم

عارِفٌ بِمَنْزِلَتِکُمْ ‌

به قدر و منزلت شما آشنایم

مُوقِنٌ بِعِصْمَتِکُمْ

به عصمت و پاکی شما یقین و باور دارم

خاضِعٌ لِوِلایَتِکُمْ

در برابر ولایت شما خاضع و فروتنم

مُتَقَرِّبٌ إِلَی اللَّهِ بِحُبِّکُمْ وَبِالْبَرآءَةِ مِنْ أَعْدآئِکُمْ ‌

به خداوند‌با محبّت شما و بیزاری از دشمنانتان تقرّب می‌جویم

عالِمٌ بِأَنَّ اللَّهَ قَدْ طَهَّرَکُمْ مِنَ الْفَواحِشِ ما ظَهَرَ مِنْها وَما بَطَنَ

آگاهم به اینکه خداوند به راستی شما را از زشتی‌ها و گناهان آشکار و پنهان

وَمِنْ کُلِّ رَیْبَةٍ وَنَجاسَةٍ

و از هر گونه شکّ و ناپاکی

وَدَنِیَّةٍ وَرَجاسَةٍ

و از هر پستی و آلودگی پاک گردانیده است

وَمَنَحَکُمْ رایَةَ الْحَقِّ الَّتی مَنْ تَقَدَّمَها ضَلَّ

و پرچم حق را به شما بخشیده که هر کس بر آن پیشی جوید گمراه

وَمَنْ تَأَخَّرَ عَنْها زَلَّ

و هر کس از آن عقب ماند دچار لغزش گردد

وَفَرَضَ طاعَتَکُمْ عَلی کُلِّ أَسْوَدٍ وَأَبْیَضٍ.

و اطاعت شما را بر هر سیاه و سفید واجب فرموده است

ص: 668

وَأَشْهَدُ أَنَّکُمْ قَدْ وَفَیْتُمْ بِعَهْدِ اللَّهِ وَذِمَّتِهِ

و گواهی می‌دهم که شما به عهد و پیمان الهی

وَبِکُلِّ مَا اشْتَرَطَ عَلَیْکُمْ‌فی کِتابِهِ ‌

و به تمام آنچه در کتابش بر شما شرط کرده وفا نمودید

وَدَعَوْتُمْ إِلی سَبیلِهِ

و مردم را به راه او فراخواندید

وَأَنْفَذْتُمْ طاقَتَکُمْ فی مَرْضاتِهِ

و توان و طاقت خود را در رضا و خشنودی او به کار بردید

وَحَمَلْتُمُ الْخَلآئِقَ عَلی مِنْهاجِ النُّبُوَّةِ وَمَسالِکِ الرِّسالَةِ

و آفریدگان را به پیمودن راه روشن نبوّت و شیوه‌های رسالت واداشتید

وَسِرْتُمْ فیهِ بِسیرَةِ الْأَنْبِیآءِ وَمَذاهِبِ الْأَوْصِیآءِ

‌ و به سیره پیامبران و روش اوصیاء سیر کردید

فَلَمْ یُطَعْ لَکُمْ أَمْرٌ

)ولی( امر شما اطاعت نشد

وَلَمْ تُصْغِ إِلَیْکُمْ اُذُنٌ

و فرمان شما را گوش نشنید

فَصَلَواتُ اللَّهِ عَلی أَرْواحِکُمْ وَأَجْسادِکُمْ.

پس درود خدا بر ارواح پاک و اجساد مقدّس شما باد.سپس خود را بر روی قبر می‌افکنی و می‌گویی:

بِأَبی أَنْتَ وَاُمّی یا حُجَّةَ‌اللَّهِ

پدر و مادرم به فدایت ای حجّت خدا؛

لَقَدْ اُرْضِعْتَ بِثَدْیِ الْإیمانِ

با پستان ایمان شیر داده شدی

وَفُطِمْتَ بِنُورِ الْإِسْلامِ

و با نور اسلام از شیر گرفته شدی

وَغُذّیتَ‌بِبَرْدِ الْیَقینِ

و‌با آرامش یقین غذا داده شدی

وَاُلْبِسْتَ حُلَلَ الْعِصْمَةِ

و جامه‌های عصمت بر تو پوشیده شد

وَ اصْطُفیتَ وَوُرِّثْتَ عِلْمَ الْکِتابِ

و برگزیده شدی و علم کتاب به تو ارث داده‌شد

وَلُقِّنْتَ فَصْلَ الْخِطابِ

و فصل‌الخطاب یعنی حکم قاطع و رد ناشدنی که به داوری پایان دهد به شما تلقین گردید

وَاُوضَحَ بِمَکانِکَ مَعارِفَ التَّنْزیلِ وَغَوامِضَ التَّأْویلِ

و جایگاه علمی شما معارف ظاهر‌قرآن و مشکلات پیچیده باطنی آن واضح و آشکار شد

وَسُلِّمَتْ إِلَیْکَ رایَةُ الْحَقِّ

و پرچم حقّ به تو واگذار گردید

وَکُلِّفْتَ هِدایَةَ الْخَلْقِ

و به هدایت خلق گماشته شدی

وَنُبِذَ إِلَیْکَ عَهْدُ الْإِمامَةِ

و عهد امامت به سوی تو افکنده شد

وَاُلْزِمْتَ حِفْظَ الشَّریعَةِ.

و نگهبانی دین و آئین بر تو لازم و واجب گردید.

وَأَشْهَدُ یا مَوْلایَ أَنَّکَ وَفَیْتَ بِشَرآئِطِ الْوَصِیَّةِ

وَقَضَیْتَ ما لَزِمَکَ‌و گواهی می‌دهم - ای مولای من؛ - که شما به همه شرایط وصیّت و جانشینی وفا کردی

ص: 669

مِنْ حَدِّ الطَّاعَةِ

و آن مقدار از اطاعت که بر تو لازم بود انجام دادی

وَنَهَضْتَ بِأَعْبآءِ الْإِمامَةِ

و بارهای سنگین امامت را به دوش کشیدی

وَاحْتَذَیْتَ مِثالَ النُّبُوَّةِ

و در برابرت قرار دادی الگوی نبوّت را

فِی الصَّبْرِ وَالْإِجْتِهادِ وَالنَّصیحَةِ لِلْعِبادِ

در صبر و شکیبائی و کوشش و تلاش و خیرخواهی برای بندگان

وَکَظْمِ الْغَیْظِ

و فرونشاندن خشم و غضب

وَالْعَفْوِ عَنِ النَّاسِ ‌

و عفو و بخشش از مردم.

وَعَزَمْتَ عَلَی الْعَدْلِ فِی الْبَرِیَّةِ

و بر اجرای عدالت در میان مردم

وَالنَّصَفَةَ فِی الْقَضِیَّةِ

و انصاف و دادگری در قضاوت و داوری تصمیم جدّی گرفتی

وَوَکَّدْتَ الْحُجَجَ عَلَی الْاُمَّةِ بِالدَّلآئِلِ الصَّادِقَةِ وَالشَّواهِدِ النَّاطِقَةِ

و حجّت‌ها را بر امّت با نشانه‌های صادق و شاهدهای گویا تحکیم نمودی

وَدَعَوْتَ إِلَی اللَّهِ بِالْحِکْمَةِ الْبالِغَةِ

‌و آن‌ها را به سوی خدا خواندی با حکمت رسا

وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ.

و موعظه نیکو. ‌

فَمُنِعْتَ مِنْ تَقْویمِ الزَّیْغِ

پس بازداشته شدی از راست و درست‌کردن انحراف

وَسَدِّ الثَّلْمِ

و بستن شکاف

وَإِصْلاحِ الْفاسِدِ

و اصلاح تباهی

وَکَسْرِ الْمُعانِدِ

و درهم شکستن مخالف حقّ

وَإِحْیآءِ السُّنَنِ

و زنده کردن سنّت‌ها

وَإِماتَةِ الْبِدَعِ

و میراندن بدعت‌ها

حَتَّی فارَقْتَ الدُّنْیا وَأَنْتَ شَهیدٌ

تا آن‌که دنیا را وداع گفتی در حالی‌که به شهادت رسیدی

وَلَقیتَ رَسُولَ اللَّهِ وَأَنْتَ حَمیدٌ

و رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم را دیدار کردی در حالی‌که ستوده‌ای

صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْکَ تَتَرادَفُ وَتَزیدُ.

درود خدا پیوسته و فزاینده بر تو باد.سپس به پائین‌پای مبارک برو وبگو:

یا سادَتی یا الَ رَسُولِ‌اللَّهِ

ای سروران من؛ ای خاندان رسول خدا؛

إِنّی بِکُمْ

من به سبب شما

أَتَقَرَّبُ إِلَی اللَّهِ جَلَّ وَعَلا

به خداوند بزرگ و بلندمرتبه تقرّب می‌جویم

بِالْخِلافِ عَلَی الَّذینَ غَدَرُوا بِکُمْ

با مخالفت‌کردن با کسانی که به شما نیرنگ زدند

وَنَکَثُوا بَیْعَتَکُمْ

و پیمان‌شکنی کردند

وَجَحَدُوا وِلایَتَکُمْ

و ولایت شما را انکار نمودند

وَأَنْکَرُوا مَنْزِلَتَکُمْ

و قُرب و منزلت شما را نشناختند

وخَلَعُوا رِبْقَةَ طاعَتِکُمْ

و از‌اطاعت شما سرباز زدند و شانه خالی کردند

وَهَجَرُوا أَسْبابَ مَوَدَّتِکُمْ

و اسباب مودّت و پیوند دوستی با شما را بریدند

وَتَقَرَّبُوا إِلی فَراعِنَتِهِمْ‌بِالْبَرآءَةِ مِنْکُمْ وَالْإِعْراضِ عَنْکُمْ

و به فرمانروایان متکبّر و سرکش خود با بیزاری و روی‌گرداندن از شما تقرّب جستند

ص: 670

وَمَنَعُوکُمْ مِنْ إِقامَةِ الْحُدُودِ

و شما را از بپاداشتن حدود

وَاسْتِئْصالِ الْجُحُودِ

و ریشه‌کردن کفر و انکار

وَشَعْبِ الصَّدْعِ

و از بین‌بردن شکاف و جدایی

وَلَمِّ الشَّعَثِ

و سامان‌دادن به نابسامانی و پراکندگی

وَسَدِّ الْخَلَلِ

و برطرف‌کردن رخنه‌ها و تباهی‌ها

وَتَثْقیفِ الْأَوَدِ

و راست‌کردن کجی‌ها

وَإِمْضآءِ الْأَحْکامِ

و اجرای احکام

وَتَهْذیبِ الْإِسْلامِ

و آراستن اسلام

وَقَمْعِ الْاثامِ

و نابود ساختن گناهان بازداشتند

وَأَرْهَجُوا عَلَیْکُمْ نَقْعَ الْحُرُوبِ وَالْفِتَنِ

و غبار جنگ و فتنه را بر علیه شما برانگیختند

وَأَنْحَوْا عَلَیْکُمْ سُیُوفَ الْأَحْقادِ ‌

و شمشیرهای کینه را به طرف شما کشیدند

وَهَتَکُوا مِنْکُمُ السُّتُورَ

و پرده‌های حرمت شما را دریدند

وَابْتاعُوا بِخُمْسِکُمُ الْخُمُورَ

و با خمس که از آن شما است شراب خریدند

وَصَرَفُوا صَدَقاتِ الْمَساکینَ إِلَی الْمُضْحِکینَ وَالسَّاخِرینَ.

و صدقاتی را که حقّ مساکین و بینوایان است برای دلقک‌ها و مسخره‌کننده‌ها مصرف کردند.

وَذلِکَ بِما طَرَّقَتْ لَهُمُ الْفَسَقَةُ الْغُواةُ

‌و این بدان جهت بود که راه را برای آنان هموار نمودند فاسقانِ گمراه

وَالْحَسَدَةُ الْبُغاةُ

و حسودانِ ستم‌پیشه

أَهْلُ‌النَّکْثِ وَالْغَدْرِ وَالْخِلافِ وَالْمَکْرِ

اهل پیمان‌شکنی و نیرنگ و مخالفت و حیله‌گری

وَالْقُلُوبِ الْمُنْتِنَةِ مِنْ قَذَرِ الشِّرْکِ

و دل‌های گندیده و بدبو از آلودگی شرک ‌

وَالْأَجْسادِ الْمُشْحَنَةِ مِنْ دَرَنِ الْکُفْرِ

و بدن‌های پر از چرک و کثافت کفر

اَلَّذینَ أَضَبُّوا عَلَی‌النِّفاقِ ‌

آن‌ها که نفاق خود را پنهان کردند

وَأَکَبُّوا عَلَی عَلآئِقِ الشِّقاقِ.

و دربند تکبّر و خودخواهی گرفتار شدند.

فَلَمَّا مَضَی الْمُصْطَفی

پس هنگامی که آن پیامبر برگزیده‌شده

‌صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْهِ وَالِهِ

• که درود خدا بر او و آل او باد -

اِخْتَطَفُوا الْغِرَّةَ

جهان را وداع گفت به سرعت غفلت را ربودند

وَانْتَهَزُوا الْفُرْصَةَ

و فرصت را غنیمت شمردند

وَانْتَهَکُوا الْحُرْمَةَ

‌و حرمت را شکستند

وَغادَرُوهُ عَلی فِراشِ الْوَفاةِ

و بر بستر مرگ با او بی‌وفایی نمودند

وَأَسْرَعُوا لِنَقْضِ‌الْبَیْعَةِ

و شتاب کردند برای شکستن بیعت

ص: 671

وَمُخالَفَةِ الْمَواثیقِ الْمُؤَکَّدَةِ

و مخالفت‌کردن با پیمان‌های محکم‌شده

وَخِیانَةِ الْأَمانَةِ الْمَعْرُوضَةِ عَلَی الْجِبالِ الرَّاسِیَةِ

و خیانت ورزیدن به امانتی که بر کوه‌های استوار عرضه شد ‌

وَأَبَتْ أَنْ تَحْمِلَها وَحَمَلَهَا الْإِنْسانُ الظَّلُومُ الْجَهُولُ ‌

و از برداشتن آن خودداری کردند ولی انسان بسیار ستمگر نادان

ذُو الشِّقاقِ وَالْعِزَّةِ بِالْاثامِ الْمُولِمَةِ

صاحب تکبّر و خودخواهی که غرورش او را به گناهان دردناک واداشته

وَالْأَنَفَةِ عَنِ والْإِنْقِیادِ لِحَمیدِ الْعاقِبَةِ.‌

و از رام‌شدن فروتنی‌کردن برای سرانجام نیکو خودداری کرده آن را بدوش گرفت.

فَحَشَرَ سِفْلَةَ الْأَعْرابِ

پس گروهی عرب‌های جاهل و بادیه‌نشینان

وَبَقایَا الْأَحْزابِ إِلی دارِ النُّبُوَّةِ وَالرِّسالَةِ

و باقیمانده‌های احزاب به خانه نبوّت و رسالت ‌

وَمَهْبِطِ الْوَحْیِ وَالْمَلآئِکَةِ

و محلّ فرودآمدن وحی و فرشتگان

وَمُسْتَقَرِّ سُلْطانِ الْوِلایَةِ

و پایگاه سلطان ولایت ‌

وَمَعْدِنِ الْوَصِیَّةِ وَالْخِلافَةِ وَالْإِمامَةِ

و جایگاه وصایت و خلافت و امامت گرد آمدند و هجوم آوردند

حَتَّی نَقَضُوا عَهْدَ الْمُصْطَفی فی أَخیهِ عَلَمِ الْهُدی وَالْمُبَیِّنِ طَریقِ النَّجاةِ‌مِنْ طُرُقِ الرَّدی

تا عهد پیامبر را در مورد برادرش که پرچمدار هدایت و آشکارکننده راه نجات از راه‌های هلاکت بود شکستند

وَجَرَحُوا کَبِدَ خَیْرِ الْوَری

و جگر بهترین خلق خدا را جریحه‌دار ساختند

فی ظُلْمِ ابْنَتِهِ

در ستم‌کردن به دخترش

وَاضْطِهادِ حَبیبَتِهِ

و آزار حبیبه‌اش

وَاهْتِضامِ عَزیزَتِهِ

و پایمال‌نمودن عزیزش

بَضْعَةِ لَحْمِهِ وَفِلْذَةِ کَبِدِهِ

پاره‌ای از تن و قطعه‌ای از جگرش

وَخَذَلُوا بَعْلَها

و همسرش را یاری نکردند و خوار نمودند

وَصَغَّرُوا قَدْرَهُ

و قدر و ارزش او را پائین آوردند

وَاسْتَحَلُّوا مَحارِمَهُ

و حرام‌شده‌های او را حلال شمردند

وَقَطَعُوا رَحِمَهُ

و قطع رحم او کردند ‌

وَأَنْکَرُوا اُخُوَّتَهُ

و برادری او را با پیامبر نفی نمودند

وَهَجَرُوا مَوَدَّتَهُ

و مودّت و دوستی با او را ترک کردند

وَنَقَضُوا طاعَتَهُ

و اطاعتش را کنار گذاشتند

وَجَحَدُوا وِلایَتَهُ

و ولایتش را انکار کردند

وَأَطْمَعُوا الْعَبیدَ فی خِلافَتِهِ

و بردگان را در خلافت او به طمع انداختند

وَقادُوهُ إِلی بَیْعَتِهِمْ

و مردم را به‌بیعت با آنان کشاندند

ص: 672

‌مُصْلِتَةً سُیُوفَها

در حالی‌که شمشیرها را از نیام کشیدند

مُقْذِعَةً أَسِنَّتَها

و دندان‌های پلید خود را تیز کردند

وَهُوَ ساخِطُ الْقَلْبِ

و او قلبش خشمگین

هآئِجُ والْغَضَبِ

‌غضبش برانگیخته شده بود

شَدیدُ الصَّبْرِ

امّا بسیار شکیبائی می‌کرد

کاظِمُ الْغَیْظِ

خشم خود را فرو می‌نشاند

یَدْعُونَهُ إِلی بَیْعَتِهِمُ الَّتی‌عَمَّ شُومُهَا الْإِسْلامَ

او را به بیعت با آنان که شوم و بدیش اسلام را فراگرفته بود فرامی‌خواندند

وَزَرَعَتْ فی قُلُوبِ أَهْلِهَا الْاثامَ

و )بیعتی که( در دل‌های اهلش گناهان را بذرافشانی نمود

وَعَقَّتْ سَلْمانَها ‌

و سلمانش را رنج و آزار داد

وَطَرَدَتْ مِقْدادَها

و مقدادش را راند

وَنَفَتْ جُنْدَبَها

و ابوذرش را تبعید کرد

وَفَتَقَتْ بَطْنَ عَمَّارِها

و شکم عمّارش را پاره نمود

وَحَرَّفَتِ الْقُرْانَ

‌و معنای قرآن را تحریف

وَبَدَّلَتِ الْأَحْکامَ

و احکام را دگرگون

وَغَیَّرَتِ الْمَقامَ

و مقام و منزلت را تغییر داد

وَأَباحَتِ الْخُمْسَ لِلطُّلَقآءِ

و‌خمس را برای آزادشده‌ها مباح کرد

وَسَلَّطَتْ أَوْلادَ اللُّعَنآءِ عَلَی الْفُرُوجِ

و اولاد لعینان را بر ناموس مردم مسلّط ساخت

وَخَلَطَتِ الْحَلالَ بِالْحَرامِ

و حرام را با حلال درآمیخت

وَاسْتَخَفَّتْ بِالْإیمانِ وَالْإِسْلامِ

و ایمان و اسلام را کوچک شمرد

وَهَدَمَتِ الْکَعْبَةَ

و کعبه را ویران کرد

وَأَغارَتْ عَلی دارِ الْهِجْرَةِ یَوْمَ الْحَرَّةِ

و در روز حرّه شهر هجرت )یعنی مدینه( را به غارت کشید

وَأَبْرَزَتْ بَناتِ الْمُهاجِرینَ وَالْأَنْصارِ لِلنَّکالِ وَالسَّوْءَةِ ‌

و دختران مهاجر و انصار را برای کیفر و شکنجه و بدرفتاری آشکار کرد

وَأَلْبَسَتْهُنَّ ثَوْبَ الْعارِ وَالْفَضیحَةِ

و لباس عار و ننگ و رسوائی بر آنان پوشانید

وَرَخَّصَتْ لِأَهْلِ الشُّبْهَةِ فی قَتْلِ أَهْلِ بَیْتِ الصَّفْوَةِ

و برای اهل شبهه که حقّ و باطل بر ایشان نامعلوم است کشتن اهل بیت برگزیده

وَإِبادَةِ‌نَسْلِهِ

و تباه ساختن نسل او

وَاسْتیصالِ شَأْفَتِهِ

و از ریشه برکندن آنان

وَسَبْیِ حَرَمِهِ

و اسیرکردن اهل بیتش

وَقَتْلِ أَنْصارِهِ

و کشتن یارانش

وَکَسْرِ‌مِنْبَرِهِ

و شکستن منبرش

وَقَلْبِ مَفْخَرِهِ

و وارونه کردن مفاخرش

وَإِخْفآءِ دینِهِ

و پنهان کردن دینش

وَقَطْعِ ذِکْرِهِ.

از بین بردن یادش را اجازه و رخصت داد.

یا مَوالِیَّ فَلَوْ عایَنَکُمُ الْمُصْطَفی وَسِهامَ الْاُمَّةِ مُغْرِقَةٌ فی أَکْبادِکُمْ

و ای سروران من؛ اگر‌پیامبر شما را مشاهده کند در حالی‌که تیرهای امّت در جگرهای شما فرو رفته

ص: 673

وَرِماحَهُمْ مُشْرِعَةٌ فی نُحُورِکُمْ

و نیزه‌های ایشان در گلوگاه شما راه یافته ‌

وَسُیُوفَها مُولَعَةٌ فی دِمآئِکُمْ

و شمشیرهای‌شان به خون شما رنگین گشته

یَشْفی أَبْنآءُ الْعَواهِرِ غَلیلَ الْفِسْقِ مِنْ وَرَعِکُمْ

بهبودی می‌بخشد زنازادگان سوزش فسق و نافرمانی خود را از ورع شما ‌

وَغَیْظَ الْکُفْرِ مِنْ إیمانِکُمْ

و خشم کفرشان را از ایمان شما

وَأَنْتُمْ بَیْنَ صَریعٍ فِی الْمِحْرابِ

در حالی‌که بعضی از شما در محراب عبادت بر زمین افتاده

قَدْ فَلَقَ السَّیْفُ هامَتَهُ

و شمشیر سر مبارک او را شکافته

وَشَهیدٍ فَوْقَ الْجِنازَةِ قَدْ شُکَّتْ أَکْفانُهُ بِالسِّهامِ

و برخی پس از شهادت روی جنازه کفنش بر اثر تیرها سوراخ سوراخ گشته ‌

وَقَتیلٍ بِالْعَرآءِ قَدْ رُفِعَ فَوْقَ الْقَناةِ رَأْسُهُ ‌

و برخی در بیابان کربلا کشته شده و سر مقدّس او بالای نیزه رفته

وَمُکَبَّلٍ فِی السِّجْنِ قَدْ رُضَّتْ بِالْحَدیدِ أَعْضائُهُ

و برخی در زندان به بند کشیده شده و اعضاء بدنش بر اثر غل و زنجیر آهنین کوبیده شده ‌

وَمَسْمُومٍ قَدْ قُطِّعَتْ بِجَرْعِ السَّمِّ أَمْعائُهُ

و برخی مسموم گشته و با آشامیدن زهر همه اندرونش پاره‌پاره شده است

وَشَمْلِکُمْ عَبادیدَ تُفْنیهِمُ الْعَبیدُ وَأَبْنآءُ الْعَبیدِ.‌

و جماعت شما را بندگانی قرار دادند که نابود می‌کنند آن‌ها را بندگان و فرزندان بندگان.

فَهَلِ الْمِحَنُ یا سادَتی إِلَّا الَّتی لَزِمَتْکُمْ

پس ای سروران من؛ آیا محنت و غمی هست جز‌آنچه به شما همواره پیوست؟

وَالْمَصآئِبُ إِلَّا الَّتی عَمَّتْکُمْ

و گرفتاری و مصیبتی هست جز آنچه شما را فرا گرفت؟

وَالْفَجایِعُ إِلَّا الَّتی‌خَصَّتْکُمْ

و بلایی هست جز آنچه به شما اختصاص یافت؟

وَالْقَوارِعُ إِلَّا الَّتی طَرَقَتْکُمْ

و حادثه ناگواری هست جز آنچه بر شما وارد شد؟

صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَعَلی أَرْواحِکُمْ وَأَجْسادِکُمْ

‌درود خدا بر شما و بر جسم و جان پاک شما

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ

و رحمت خدا و برکات او بر شما باد

سپس قبر را ببوس و بگو:

بِأَبی وَاُمّی یا الَ الْمُصْطَفی

پدر و مادرم فدای شما ای خاندان پیامبر؛

إِنَّا لانَمْلِکُ إِلّا أَنْ نَطُوفَ حَوْلَ مَشاهِدِکُمْ

ما توانائی نداریم جز‌اینکه گرد مزار شما طواف کنیم

وَنُعَزّی فیها أَرْواحَکُمْ عَلی هذِهِالْمَصآئِبِ الْعَظیمَةِ الْحالَّةِ بِفِنآئِکُمْ

و ارواح پاک شما را بر این مصیبت‌های بزرگی که به ساحت مقدّس شما وارد شده ‌

ص: 674

وَالرَّزایَا الْجَلیلَةِ النَّازِلَةِ بِساحَتِکُمُ الَّتی أَثْبَتَتْ فی قُلُوبِ شیعَتِکُمُ الْقُرُوحَ

و رنج‌ها و گرفتاری‌های بزرگی که به شما رسیده و در دل‌های شیعیان‌تان زخم ایجاد کرده

وَأَوْرَثَتْ وأَکْبادَهُمُ الْجُرُوحَ

جگرهای ایشان را مجروح نموده

وَزَرَعَتْ فی صُدُورِهِمُ الْغُصَصَ.

و در سینه‌های‌شان بذر غم و غصّه افشانده تسلیت دهیم.

فَنَحْنُ نُشْهِدُ اللَّهَ أَنَّا قَدْ شارَکْنا أَوْلِیآءَکُمْ وَأَنْصارَکُمُ الْمُتَقَدِّمینَ

ما خدا را گواه می‌گیریم که با دوستان و یاران پیشین شما

فی إِراقَةِ ‌دِمآءِ النَّاکِثینَ وَالْقاسِطینَ وَالْمارِقینَ

در ریختن خون ناپاک پیمان‌شکنان و ستمگران و از دین خارج‌شدگان

وَقَتَلَةِ أَبی عَبْدِاللَّهِ سَیِّدِ شَبابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ یَوْمَ کَرْبَلآءَ

و قاتلان حضرت اباعبداللَّه سرور جوانان اهل بهشت در سرزمین کربلا

بِالنِّیَّاتِ وَالْقُلُوبِ

با نیّت‌ها و دل‌های‌مان شرکت داشته‌ایم

وَالتَّأَسُّفِ عَلی فَوْتِ تِلْکَ الْمَواقِفِ الَّتی حَضَرُوا لِنُصْرَتِکُمْ ‌

و بر از دست‌دادن آن مراکزی که آنان برای یاری شما حاضر شدند تأسف و اندوه می‌خوریم

وَعَلَیْکُمُ مِنَّا السَّلامُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ

و سلام ما و رحمت خدا و برکات او بر شما باد.

سپس قبر منوّر را میان خود و قبله قرار بده و بگو:

أَللَّهُمَّ یا ذَا الْقُدْرَةِ الَّتی‌صَدَرَ عَنْهَا الْعالَمُ مُکَوَّناً مَبْرُوءاً عَلَیْها

خداوندا؛ ای دارنده قدرتی که تکوین ایجاد گردیده و آفریده شد

مَفْطُوراً تَحْتَ ظِلّ‌الْعَظَمَةِ

‌از آن عالَم و در زیر سایه عظمتت به وجود آمد

فَنَطَقَتْ شَواهِدُ صُنْعِکَ فیهِ بِأَنَّکَ أَنْتَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

پس شواهد کار تو در آن گویا است به اینکه تو خداوندی و جز‌تو خدایی نیست

ص: 675

مُکَوِّنُهُ وَبارِئُهُ وَفاطِرُهُ

به وجود آوردنده و هستی‌بخش و آفریننده آن )توئی(

اِبْتَدَعْتَهُ لا مِنْ شَیْ‌ءٍ وَلا عَلی شَیْ‌ءٍ

آن را پدید آوردی نه از چیزی و نه بر چیزی

وَلا فی شَیْ‌ءٍ

و نه در چیزی

وَلا لِوَحْشَةٍ دَخَلَتْ عَلَیْکَ إِذْ لا غَیْرُکَ

و نه به خاطر وحشتی که به تو راه یافته باشد که تنها بودی

وَلا حاجَةٌ بَدَتْ لَکَ فی تَکْوینِهِ

و نه احتیاجی در به وجودآوردن آن داشتی

وَلا لِاسْتِعانَةٍ مِنْکَ عَلی ما تَخْلُقُ بَعْدَهُ

و نه به خاطر این‌که از آن‌ها پس از آفرینش مدد بگیری

بَلْ أَنْشَأْتَهُ لِیَکُونَ دَلیلًا عَلَیْکَ

بلکه ایجاد کردی تا دلیل روشنی باشد بر تو

بِأَنَّکَ بآئِنٌ مِنَ الصُّنْعِ ‌

به این‌که تو جدا از همه پدیده‌ها و مخلوقات هستی

فَلایُطیقُ الْمُنْصِفُ لِعَقْلِهِ إِنْکارَکَ

پس عقل هیچ با انصافی تاب انکار تو را ندارد

وَالْمَوْسُومُ بِصِحَّةِ الْمَعْرِفَةِ جُحُودَکَ.

و هیچ انسانی که از نظر معرفت سالم باشد نشاید که تو را نشناسد.

أَسْأَلُکَ بِشَرَفِ الْإِخْلاصِ فی تَوْحیدِکَ

از تو می‌خواهم به شرف و بزرگی اخلاص در توحید و یگانگی‌ات

وَحُرْمَةِ التَّعَلُّقِ بِکِتابِکَ

و حرمت ارتباط و وابستگی به قرآنت

وَأَهْلِ بَیْتِ نَبِیِّکَ

و اهل بیت پیامبرت

أَنْ تُصَلِّیَ عَلی ادَمَ بَدیعِ فِطْرَتِکَ ‌

که درود فرستی بر آدم‌پدیدآمده آفرینشت ‌

وَبِکْرِ حُجَّتِکَ

و اوّلین حجّتت

وَلِسانِ قُدْرَتِکَ

و زبان گویای قدرتت

وَالْخَلیفَةِ فی بَسیطَتِکَ

و جانشین در‌زمین پهناورت

وَعَلی مُحَمَّدِنِ الْخالِصِ مِنْ صَفْوَتِکَ

و بر محمّد بنده خالص از برگزیدگانت

وَالْفاحِصِ عَنْ مَعْرِفَتِکَ

و کاوشگر از‌معرفتت

وَالْغآئِصِ الْمَأْمُونِ عَلی مَکْنُونِ سَریرَتِکَ

و راه‌یافته امین بر اسرار پنهانت

بِما أَوْلَیْتَهُ مِنْ نِعْمَتِکَ بِمَعُونَتِکَ

به آنچه‌از نعمتت به یاری خویش به او مرحمت کردی ‌

وَعَلی مَنْ بَیْنَهُما مِنَ النَّبِیّینَ وَالْمُکَرَّمینَ

و بر همه آنهایی که بین این دو )حضرت آدم و خاتم الأنبیاء( از پیامبران و مقرّبان

وَالْأَوْصِیآءِ وَالصِّدّیقینَ

و اوصیاء و تصدیق‌کنندگان رسولانت بودند

وَأَنْ تَهَبَنی لِإِمامی هذا.

و این‌که مرا به خاطر این امامی که در محضرش هستم ببخشی.

ص: 676

و گونه‌ات را بر روی قبر مطهّر بگذار و بگو:

أَللَّهُمَّ بِمَحَلِّ هذَا السَّیِّدِ مِنْ طاعَتِکَ

خداوندا؛ به جایگاهی که این آقا از اطاعت تو دارد

وَبِمَنْزِلَتِهِ عِنْدَکَ

و به مقام و منزلت او در درگاه تو

لاتُمِتْنی فُجْأَةً

مرا ناگهانی نمیران

وَلاتَحْرِمْنی تَوْبَةً

و از توبه‌کردن محروم مفرما

وَارْزُقْنِی الْوَرَعَ عَنْ مَحارِمِکَ دیناً وَدُنْیاً

و ورع نسبت به آنچه از نظر دین و دنیا حرام کرده‌ای روزی من گردان

وَاشْغَلْنی بِالْاخِرَةِ عَنْ طَلَبِ الْاوُلی

و به جای دنیاطلبی مرا به کار آخرت مشغول بدار ‌

وَوَفِّقْنی لِما تُحِبُّ وَتَرْضی

و به آنچه دوست داری و می‌پسندی موفّق فرما

وَجَنِّبْنِی اتِّباعَ الْهَوی ‌

و از پیروی‌کردن هوای نفس ‌

وَالْاِغْتِرارَ بِالْأَباطیلِ وَالْمُنی.

و مغرورشدن به کارهای باطل و بیهوده و آرزوها بازبدار.

أَللَّهُمَّ اجْعَلِ السِّدادَ فی قَوْلی ‌

خداوندا؛ راستی در

وَالصَّوابَ فی فِعْلی

و درستی در کردارم

وَالصِّدْقَ وَالْوَفآءَ فی ضَمانی وَوَعْدی ‌

و صدق و وفا در ضمان و قراردادم ‌

وَالْحِفْظَ وَالْإیناسَ مَقْرُونینَ بِعَهْدی وَوَعْدی

و پای‌بندی و مراقبت در عهد و پیمانم

وَالْبِرَّ وَالْإِحْسانَ مِنْ شَأْنی وَخُلْقی

و نیکی و احسان را از منش و اخلاق من قرار بده ‌

وَاجْعَلِ السَّلامَةَ لی شامِلَةً

و سلامتی را شامل حالم گردان

وَالْعافِیَةَ بی مُحیطَةً مُلْتَفَّةً

و عافیت فراگیر را که همه وجودم را دربربگیرد به من عنایت کن

وَلَطیفَ صُنْعِکَ وَعَوْنِکَ مَصْرُوفاً إِلَیَّ

و لطف زیبا و یاریت را متوجّه من کن

وَحُسْنَ تَوْفیقِکَ وَیُسْرِکَ مَوْفُوراً عَلَیَّ

‌و توفیق نیکویت و آسانیت را بر من فراوان فرما

وَأَحْیِنی یا رَبّ سَعیداً

و مرا - ای پروردگار من – سعادتمند زنده بدار

وَتَوَفَّنی شَهیداً

و شهید بمیران

وَطَهِّرْنِی الْمَوْتَ وَما بَعْدَهُ.

و برای مرگ و پس از آن پاک گردان.

أَللَّهُمّ وَاجْعَلِ الصِّحَّةَ وَالنُّورَ فی سَمْعی وَبَصَری ‌

خداوندا؛ صحّت و نور را در گوش و چشمم

وَالْجِدَةَ وَالْخَیْرَ فی طُرُقی ‌

و توانائی و دارائی و خیر را در

ص: 677

وَالْهُدی وَالْبَصیرَةَ فی دینی وَمَذْهَبی

و هدایت و بینائی را در دین و مذهبم

وَالْمیزانَ أَبَداًراهم ‌نَصْبَ عَیْنی

و میزان را همواره مدّ نظرم

وَالذِّکْرَ وَالْمَوْعِظَةَ شِعاری وَدِثاری

و به یادداشتن و پندپذیری را همچون لباس زیر و رویم

‌ وَالْفِکْرَةَ وَالْعِبْرَةَ اُنْسی وَعِمادی

و اندیشیدن و عبرت‌گرفتن را انس و آرامش و اساس کارم قرار بده

وَمَکِّنِ الْیَقینَ فی قَلْبی

و یقین را در قلب من قوی گردان

وَاجْعَلْهُ أَوْثَقَ الْأَشْیآءِ فی نَفْسی ‌

و آن را مطمئن‌ترین چیز نزد من گردان

وَأَغْلِبْهُ عَلی رَأْیی وَعَزْمی

و آن را بر رأی و نظر و تصمیم من چیره ساز

وَاجْعَلِ الْإِرْشادَ فی عَمَلی

و قرار بده تهذیب روحی را در عملم

وَالتَّسْلیمَ لِأَمْرِکَ مِهادی وَسَنَدی

و فرمانبرداری بی‌چون و چرایت را بستر و تکیه‌گاه من

وَالرِّضا بِقَضآئِکَ‌وَقَدَرِکَ أَقْصی عَزْمی وَنِهایَتی ‌

و راضی‌بودن به خواسته و مقدّراتت را نهایت عزم و اراده من

وَأَبْعَدَ هَمّی وَغایَتی

و بالاترین همّت و آرزوی من

‌ حَتَّی لا أَتَّقِیَ أَحَداً مِنْ خَلْقِکَ بِدینی

تا آنجا که از هیچ یک از آفریدگانت نسبت به دینم پروا نکنم

وَلا أَطْلُبَ بِهِ غَیْرَ اخِرَتی

و به آن جز آخرت را نجویم

وَلا أَسْتَدْعِیَ مِنْهُ إِطْرآئی وَمَدْحی

و مدح و ستایش خود را تمنّا ننمایم

وَاجْعَلْ خَیْرَ الْعَواقِبِ عاقِبَتی

و عاقبتم را بهترین عاقبت

وَخَیْرَ الْمَصایِرِ مَصیری

و بازگشتم را بهترین بازگشت

وَأَنْعَمَ الْعَیْشِ عَیْشی

و زندگیم را فراخ‌ترین زندگی

وَأَفْضَلَ الْهُدی هُدایَ ‌

و هدایتم را برترین هدایت ‌

وَأَوْفَرَ الْحُظُوظِ حَظّی

و بهره‌ام را فراوان‌ترین بهره

وَأَجْزَلَ الْأَقْسامِ قِسْمی وَنَصیبی

و بیشترین قسمت‌ها را قسمت و نصیب من قرار بده

وَکُنْ لی یا رَبِّ مِنْ کُلِّ سُوءٍ وَلِیّاً

و برای من - ای پروردگار من - نسبت به هر بدی و خطر نگهبان باش

وَإِلی کُلِّ خَیْرٍ دَلیلًا وَقآئِداً

و به هر خیر و خوبی راهنما و پیشوا و سوق‌دهنده

‌وَمِنْ کُلِّ باغٍ وَحَسُودٍ ظَهیراً وَمانِعاً. ‌

و از هر ستمگر و حسودی بازدارنده و پشتیبان باش.

ص: 678

‌ أَللَّهُمَّ بِکَ اعْتِدادی وَعِصْمَتی

خداوندا؛ اعتماد من و پناهم

وَثِقَتی وَتَوْفیقی

و اطمینانم و توفیقم

وَحَوْلی وَقُوَّتی ‌

و توانائیم و نیرویم به تو بستگی دارد

وَلَکَ مَحْیایَ ‌وَمَماتی

و زندگی‌و مرگم برای تو است

وَفی قَبْضَتِکَ سُکُونی وَحَرَکَتی

و آرام‌گرفتن و حرکتم در اختیار تو است

وَبِعُرْوَتِکَ الْوُثْقَی اسْتِمْساکی وَوُصْلَتی

و به ریسمان محکم تو چنگ‌زدن و متّصل‌گشتن من است

وَعَلَیْکَ فِی الْاُمُورِ کُلِّهَا اعْتِمادی وَتَوَکُّلی

و بر تو در همه کارهایم تکیه و توکّل من است

وَمِنْ عَذابِ جَهَنَّمَ وَمَسِّ سَقَرَ نَجاتی وَخَلاصی

‌و از عذاب جهنّم و رسیدن به آتش دوزخ نجات و رهائی من

وَفی دارِ أَمْنِکَ‌وَکَرامَتِکَ مَثْوایَ وَمُنْقَلَبی

و در خانه امن و کرامت تو جایگاه و بازگشت من است

وَعَلی أَیْدی ساداتی وَمَوالِیَّ الِ الْمُصْطَفی فَوْزی وَفَرَجی. ‌

و بر دست سرورانم و عزیزانم خاندان مصطفی‌علیهم السلام رستگاری و گشایش من است.‌

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَاغْفِرْ لِلْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ

و همه مردان و زنان مؤمن

وَالْمُسْلِمینَ وَالْمُسْلِماتِ

و مردان و زنان مسلمان را بیامرز

وَاغْفِرْ لی وَلِوالِدَیَّ وَما وَلَدا وَأَهْلِ بَیْتی وَجیرانی

‌و من و پدر و مادرم و آنچه بدنیا آورده‌اند و اهل و عیالم و همسایگانم

وَلِکُلِّ مَنْ قَلَّدَنی‌یَداً مِنَ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ

و هر مرد و زن باایمانی که به من احسانی کرده بیامرز

إِنَّکَ ذُو فَضْلٍ عَظیمٍ.

که تو صاحب فضل و بخشش فراوان هستی.

‌وَالسَّلامُ عَلَیْکَ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.⁽¹⁾

و سلام بر تو و رحمت و برکات خداوندی بر تو باد

ص: 679

1) 73. مصباح الزائر: 460 المزار الکبیر: 291 بحار الأنوار: 162/102.

زیارت جامعه ششم

این زیارت بیعت با امامان‌علیهم السلام و تجدید عهد با ایشان است از آن بزرگواران‌روایت شده است که فرموده‌اند:

زیارت ما در واقع تازه‌کردن عهد و میثاقی است که به عهده بندگان است. هنگام‌زیارت بگو:

جِئْتُکَ یا مَوْلایَ زآئِراً لَکَ

ای مولای من؛ در پیشگاه شما حضور یافته‌ام تا شما را زیارت کرده

وَمُسَلِّماً عَلَیْکَ

و بر شما سلام گویم

وَلآئِذاً بِکَ

و به شما پناهنده گشته

وَقاصِداً إِلَیْکَ

و آهنگ شما نموده‌ام

اُجَدِّدُ ما أَخَذَ اللَّهُ لَکُمْ فی رَقَبَتی مِنَ الْعَهْدِ وَالْمیثاقِ وَالْوِلایَةِ لَکُمْ ‌

با شما تجدید می‌کنم در آنچه خداوند از عهد و میثاق و ولایت شما ‌

وَالْبَرآءَةِ مِنْ أَعْدآئِکُمْ

و بیزاری و برائت از دشمنانتان بر عهده من نهاده است

مُعْتَرِفاً بِالْفَرْضِ مِنْ طاعَتِکُمْ.

در حالی‌که به وجوب اطاعت شما اعتراف‌کننده‌ام.

سپس دست راست خود را بر قبر بگذار و بگو

هذِهِ یَدُ مُصافَقَةٍ لَکَ عَلَی الْبَیْعَةِ الْواجِبَةِ عَلَیْنا

‌این دستی است که در دست شما به عنوان بیعتی که بر من واجب گشته نهاده‌ام

فَاقْبَلْ مِنّی ذلِکَ یا إِمامی

پس آن را از من بپذیر ای پیشوای من؛

فَقَدْ زُرْتُکَ وَأَنَا مُعْتَرِفٌ بِحَقِّکَ مَعَ ما أَلْزَمَ اللَّهُ سُبْحانَهُ وَتَعالی مِنْ نُصْرَتِکَ ‌

ای پیشوای من؛ به راستی که به زیارت شما آمده و به همه آنچه خداوند پاک و منزّه و بلندمرتبه بر من لازم دانسته از یاریت معترفم

وَهذِهِ یَدی مُصافَقَةً عَلی ما أَمَرَ‌اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ مُوالاتِکُمْ

و این دست من است که در دست شما نهاده‌ام به عنوان آنچه فرمان داده است خداوند تبارک و تعالی از ارادت شما

وَالْإِقْرارِ بِالْمُفْتَرَضِ مِنْ طاعَتِکُمْ

و اقرار به وجوب اطاعت شما

ص: 680

وَالْبَرآءَةِ مِنْ أَعْدآئِکُمْ

و بیزاری و برائت از دشمنان‌تان

وَالسَّلامُ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

. و سلام بر شما و رحمت خداوند و برکات او بر شما باد.

سپس ضریح را ببوس و بگو:

یا سَیِّدی وَمَوْلایَ وَإِمامِی الْمُفْتَرَضَ طاعَتَهُ

‌ای سرور و مولای من؛ و امام من که اطاعتش واجب گشته است

أَشْهَدُ أَنَّکَ بَقیتَ عَلَی الْوَفآءِ بِالْوَعْدِ

گواهی می‌دهم که تو‌بر وفای به وعده و نویدت باقی‌مانده

وَالدَّوامِ عَلَی الْعَهْدِ

و بر عهد خود استوار و پابرجائی

وَقَدْ سَلَفَ مِنْ جَمیلِ وَعْدِکَ لِمَنْ زارَ قَبْرَکَ ما أَنْتَ الْمَرْجُوُّ لِلْوَفآءِ بِهِ وَالْمُؤَمَّلِ لِتَمامِهِ

و به راستی تحقّق یافته از وعده نیکویت به کسی که قبرت را زیارت کرده آنچه تو نسبت به وفای به آن و کامل‌کردنش مورد امید و آرزو هستی

وَقَدْ قَصَدْتُکَ مِنْ بَلَدی

از شهر خود آهنگ تو نموده

وَجَعَلْتُکَ عِنْدَ اللَّهِ مُعْتَمَدی

و شما را نزد خدا تکیه‌گاه خویش قرار داده‌ام

فَحَقِّقْ ظَنّی وَمُخَیَّلی فیکَ

پس گمان مرا و آنچه درباره تو در خیال خود پرورده‌ام محقّق ساز

صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْکَ وَسَلَّمَ تَسْلیماً.

درود خدا و سلام فراوانش بر تو باد.

أَللَّهُمَّ إِنّی أَتَقَرَّبُ إِلَیْکَ بِزِیارَتی إِیَّاهُ

خداوندا؛ همانا من با زیارت این امام به درگاه تو تقرّب می‌جویم

وَأَرْجُو مِنْکَ النَّجاةَ لی بِهِ مِنَ النَّارِ ‌

و از تو امید نجات و رهائی به وسیله او‌از آتش را دارم

بِهِ وَبِابآئِهِ وَأَبْنآئِهِ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ

به واسطه او و پدران و فرزندانش که صلوات خدا و درودش بر آنان باد

رَضینا بِهِمْ‌أَئِمَّةً وَسادَةً وَقادَةً.

راضی و خشنودیم که آنان پیشوایان و سروران و رهبران ما هستند.

أَللَّهُمَّ أَدْخِلْنی فی کُلِّ خَیْرٍ أَدْخَلْتَهُمْ فیهِ

خداوندا؛ مرا وارد کن در هر خیر و خوبی که ایشان را وارد نمودی

وَأَخْرِجْنی مِنْ کُلِّ سُوءٍ أَخْرَجْتَهُمْ مِنْهُ

‌و بیرون آور از هر شرّ و بدی که آنان را از آن خارج ساختی

وَاجْعَلْنی مَعَهُمْ فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ

و مرا با ایشان قرار بده در دنیا و آخرت

یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.⁽¹⁾

ای مهربانترین مهربانان

ص: 681

1) 74. مستدرک الوسائل: 223/10 بحار الأنوار: 197/102

زیارت جامعه هفتم

این زیارت جامعه از امام صادق‌علیه السلام روایت شده و سزاوار است به وسیله آن درهر روز - خصوصاً در روز عرفه - ائمّه‌علیهم السلام را زیارت نماییم:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا رَسُولَ اللَّهِ

سلام بر تو ای فرستاده خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا نَبِیَّ اللَّهِ

سلام بر تو ای پیغمبر خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا خِیَرَةَ اللَّهِ مِنْ خَلْقِهِ ‌

سلام بر تو ای بهترین خلق خدا ‌

وَأَمینَهُ عَلی وَحْیِهِ

و امین او بر وحیش

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ یا أَمیرَالْمُؤْمِنینَ ‌

سلام بر تو ای مولای من ای امیر اهل ایمان

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ

سلام بر تو ای مولای من

أَنْتَ حُجَّةُ‌اللَّهِ عَلی خَلْقِهِ

تو حجّت خدا بر آفریدگانش

وَبابُ عِلْمِهِ

و باب علمش

وَوَصِیُّ نَبِیِّهِ

و وصیّ پیامبرش

وَالْخَلیفَةُ مِنْ بَعْدِهِ فی اُمَّتِهِ لَعَنَ اللَّهُ اُمَّةً غَصَبَتْکَ حَقَّکَ ‌

و جانشین بعد از پیامبر در میان امّتش هستی خداوند لعنت کند امّتی را که حقّ خلافتت را غصب کردند

وَقَعَدَتْ مَقْعَدَکَ

و در مقام تو غاصبانه نشستند

أَنَا‌بَری‌ءٌ مِنْهُمْ وَمِنْ شیعَتِهِمْ إِلَیْکَ.

من از آنان و از پیروان‌شان نزد تو بیزاری می‌جویم.

اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا فاطِمَةُ الْبَتُولُ

سلام بر تو ای فاطمه زهرای بتول

اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا زَیْنَ نِسآءِ الْعالَمینَ

سلام بر تو ای زینت زنان اهل عالم

اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ رَبِّ الْعالَمینَ ‌

سلام بر تو ای دختر رسول خدا پروردگار عالمیان

صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکِ وَعَلَیْهِ ‌

درود خدا بر تو و بر او )پدر بزرگوارت( باد

ص: 682

اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا اُمَّ الْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ

سلام بر تو ای مادر امام حسن و امام حسین

لَعَنَ اللَّهُ اُمَّةً غَصَبَتْکِ حَقَّکِ

خداوند لعنت کند امّتی را که حقّ تو را غصب نمودند ‌

وَمَنَعَتْکِ ما جَعَلَهُ اللَّهُ لَکِ حَلالًا

و ارثی را که خداوند بر تو حلال کرده بود از تو منع نمودند

أَنَا بَری‌ءٌ إِلَیْکِ مِنْهُمْ وَمِنْ شیعَتِهِمْ. ‌

من بیزاری می‌جویم نزد تو از آن‌ها و از پیروان‌شان.

اَلسَّلامُ ‌عَلَیْکَ یا مَوْلایَ یا أَبا مُحَمَّدِنِ الْحَسَنَ الزَّکِیَّ

سلام ‌بر تو ای مولای من؛ ای ابا محمّد )امام( حسن؛ پاکیزه‌صفات

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ

سلام بر تو ای مولای من

لَعَنَ اللَّهُ اُمَّةً قَتَلَتْکَ

خداوند لعنت کند امّتی را که تو را به قتل رسانیدند

وَبایَعَتْ فی أَمْرِکَ وَشایَعَتْ

و بر دشمنی با تو بیعت و متابعت )با معاویه( کردند

أَنَا ‌بَری‌ءٌ إِلَیْکَ مِنْهُمْ وَمِنْ شیعَتِهِمْ.

من بیزاری می‌جویم نزد تو از آن‌ها و از پیروان‌شان.

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ یا ‌أَبا عَبْدِاللَّهِ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ

سلام بر تو ای مولای من؛ ای)حضرت( ابا عبداللَّه حسین بن علی ‌

صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْکَ وَعَلی أَبیکَ وَجَدِّکَ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ ‌

و جدّت درود و سلام خدا بر تو و بر پدرت)حضرت( محمّد که درود خدا بر او و آل او باد

لَعَنَ اللَّهُ اُمَّةَنِ اسْتَحَلَّتْ دَمَکَ

خداوند لعنت کند امّتی را که خون تو را حلال شمردند

وَلَعَنَ اللَّهُ اُمَّةً قَتَلَتْکَ وَاسْتَباحَتْ حَریمَکَ ‌

و خداوند لعنت کند امّتی را که تو را شهید نمودند و هتک حرمت حریمت را مباح کردند

وَلَعَنَ اللَّهُ أَشْیاعَهُمْ وَأَتْباعَهُمْ

و خدا لعنت کند‌شیعیان و پیروان آنان را

وَلَعَنَ اللَّهُ الْمُمَهِّدینَ لَهُمْ بِالتَّمْکینِ مِنْ قِتالِکُمْ

و خدا لعنت کند کسانی را که بساط تمکین مردم را در قتال با شما بر آن‌ها بگستردند )یعنی به خلافت با آن‌ها بیعت کردند(

أَنَا بَری‌ءٌ إِلَی اللَّهِ وَإِلَیْکَ مِنْهُمْ. ‌

من بیزاری می‌جویم نزد خدا و نزد شما از آنان. ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ یا أَبا مُحَمَّدٍ عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ

سلام بر تو ای مولای من؛ ای ابا محمّد علیّ بن حسین

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ یا أَبا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ

سلام بر تو ای مولای من؛ ای ابا جعفر محمّد بن علی؛‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ یا أَبا عَبْدِاللَّهِ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ ‌

سلام بر تو ای مولای من؛ ای ابا عبداللَّه جعفر بن محمّد؛‌

ص: 683

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ یا أَبَا الْحَسَنِ مُوسَی‌ ‌بْنَ جَعْفَرٍ

سلام بر تو ای مولای من؛ ای ابا الحسن موسی‌بن جعفر؛

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ یا أَبَا الْحَسَنِ عَلِیَّ بْنَ مُوسی

سلام بر تو ای مولای من؛ ای ابا الحسن علیّ بن موسی؛ ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ یا أَبا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ

سلام بر تو ای مولای من؛ ای اباجعفر محمّد بن علی؛

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ یا أَبَا الْحَسَنِ عَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ ‌

سلام بر تو ای مولای من؛ ای ابا الحسن علیّ بن محمّد؛ ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ یا أَبامُحَمَّدِنِ الْحَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ

سلام بر تو ای مولای من؛ ای ابا محمّد حسن بن علی؛

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا‌مَوْلایَ یا أَبَا الْقاسِمِ مُحَمَّدَ بْنَ الْحَسَنِ صاحِبَ الزَّمانِ

سلام بر تو ای مولای من؛ ای ابا القاسم محمّد بن الحسن صاحب الزمان؛

صَلَّی اللَّهُ عَلَیْکَ وَعَلی عِتْرَتِکَ الطَّاهِرَةِ الطَّیِّبَةِ.‌

درود خدا‌بر تو و بر عترت پاک‌گوهر نیکوطینت شما باد.

یا مَوالِیَّ کُونُوا شُفَعآئی

ای سروران و امامان من؛ شما بزرگواران شفیعان من باشید

فی حَطِّ وِزْری وَخَطایَ

در محو گناه و خطای من

امَنْتُ بِاللَّهِ وَبِما أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ

من ایمان آوردم به خدا و به آنچه به شما )خاندان رسالت( وحی گردیده

وَأَتَوالی ولایتاخِرَکُمْ بِما أَتَوالی أَوَّلَکُمْ

و ‌آخرین شما را قبول دارم همان‌طوری که ولایت اوّلین شما را دارم

وَبَرِئْتُ مِنَ الْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ‌وَاللّاتِ وَالْعُزَّی.

و بیزاری می‌جویم از جبت و طاغوت و لات و عزّی.

یا مَوالِیَّ أَنَا سِلْمٌ لِمَنْ سالَمَکُمْ

ای آقایان و سروران من؛ من در سازشم با کسی که با شما در سازش باشد

وَحَرْبٌ لِمَنْ حارَبَکُمْ ‌

و در جنگ و مخالفتم با کسی که با شما سر ستیز و جنگ داشته باشد ‌

وَعَدُوٌّ لِمَنْ عاداکُمْ

و دشمنم با کسی که با شما دشمنی می‌کند

وَوَلِیٌّ لِمَنْ والاکُمْ إِلی یَوْمِ الْقِیامَةِ ‌

و دوستم با کسی که با شما دوستی می‌کند تا روز قیامت

وَلَعَنَ اللَّهُ ظالِمیکُمْ وَغاصِبیکُمْ

و خداوند لعنت کند ظلم‌کنندگان به شما را و غصب‌کنندگان )حقوق( شما را

وَلَعَنَ اللَّهُ أَشْیاعَهُمْ وَأَتْباعَهُمْ وَأَهْلَ مَذْهَبِهِمْ ‌

و خداوند لعنت کند شیعیان آن‌ها را و پیروان آن‌ها را و اهل مذهب آن‌ها را

ص: 684

وَأَبْرَأُ إِلَی اللَّهِ وَإِلَیْکُمْ مِنْهُمْ. ⁽¹⁾و من از آنان به درگاه خدا و به شما بیزاری می‌جویم.

زیارت جامعه هشتم

زیارت جامعه دیگر برای ائمّه اطهارعلیهم السلام: پس از اذن ورود می‌گویی:

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا مَحالَّ مَعْرِفَةِ اللَّهِ

‌سلام بر شما ای جایگاههای معرفت الهی

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا مَساکِنَ بَرَکَةِ اللَّهِ

سلام بر شما ای منزلگاههای‌برکت خداوندی ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا أَوْعِیَةَ تَقْدیسِ اللَّهِ

سلام بر شما ای ظروف تقدیس ربوبی

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا حَفَظَةَ سِرِّ اللَّهِ

سلام بر شما ای حافظان سرّ خداوند

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا مَنِ انْتَجَبَهُمُ اللَّهُ لِخَلْقِهِ‌أَعْلاماً ‌

سلام بر شما ای کسانی که خداوند شما را برای آفریدگانش به عنوان راهنما

وَلِدینِهِ أَنْصاراً

و برای دینش یار و یاور

وَلِعِلْمِهِ وَسِرِّهِ خُزَّاناً

و برای علم و دانش و رازش خزانه‌دار برگزید

وَرَّثَکُمْ کِتابَهُ

شما را وارث کتابش گردانید

وَخَصَّکُمْ بِکَرآئِمِ التَّنْزیلِ

و ارزنده‌ترین و برگزیده‌ترین قسمت قرآن را به شما اختصاص داد

وَضَرَبَ لَکُمْ مَثَلًا مِنْ نُورِهِ

و برای شما مثَل از نور خود زد

وَأَجْری فیکُمْ مِنْ رُوحِهِ

و در وجود شما از روح خود جاری ساخت

فَصَلَّی اللَّهُ عَلَیْکُمْ یا ساداتی وَمَوالِیَّ.

پس درود خداوند بر شما ای سروران من و موالیان من.

‌اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مُحَمَّدُنِ الْمُصْطَفی

سلام بر شما ای محمّد مصطفی

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عَلِیّ‌نِ الْمُرْتَضی

سلام بر شما ای علیّ مرتضی

اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا فاطِمَةُ الزَّهْرآءُ

سلام بر شما ای فاطمه زهرا

اَلسَّلامُ عَلَیْکُما أَیُّهَا السَّیِّدانِ الْحَسَنُ وَالْحُسَیْنُ ‌

سلام بر شما ای دو سرور من امام حسن و امام حسین

ص: 685

1) 75. مفاتیح الجنان: 1087 مستدرک الوسائل: 369/10 بحار الأنوار: 374/101.

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ ‌

سلام بر شما ای علیّ بن الحسین ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ

سلام بر شما ای محمّد بن علی

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الصَّادِقُ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ ‌

سلام بر شما ای صادق جعفر بن محمّد ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ

سلام بر شما ای موسی بن جعفر

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عَلِیّ بْنَ مُوسی ‌

سلام بر شما ای علیّ بن موسی ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیٍّ

سلام بر شما ای محمّد بن علی

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا‌عَلِیَّ بْنَ مُحَمَّدٍ

سلام بر شما ای علیّ بن محمّد

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا حَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ

سلام بر شما ای حسن بن علی

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا حُجَّةَ اللَّهِ الْمُنْتَظَرِ.‌

سلام بر شما‌ای حجّت خدا )امام( منتظَر.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا أَهْلَ بَیْتِ النُّبُوَّةِ

سلام بر شما ای اهل بیت نبوّت

وَمَعْدِنَ‌الرِّسالَةِ

و جایگاه‌رسالت الهی

وَمُخْتَلَفَ الْمَلائِکَةِ

و محلّ رفت و آمد فرشتگان

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ أَیُّهَا الدَّعآئِمُ وَالْأَرْکانُ اَلْمَخْصُوصُونَ بِالْإِمامَةِ

سلام بر شما ای پایه‌ها و اساس و ارکان هستی که به امامت و پیشوائی اختصاص یافتید

أَنَا وَلِیُّکُمْ وَزآئِرُکُمْ

من ارادتمند شما و زائر شمایم که

‌اَلْمُتَقَرِّبُ إِلَی اللَّهِ بِحُبِّکُمْ

‌با دوستی شما به خداوند تقرّب می‌جویم

اُوالی وَلِیَّکُمْ

ولیّ شما را فرمانبردارم

وَأَبْرَأُ إِلَی اللَّهِ بِکُمْ مِنْ عَدُوِّکُمْ

و به درگاه خداوند از دشمنان شما بیزاری می‌جویم

وَأَسْتَشْفِعُ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

و به سوی پروردگار متعال شما را شفیع خود می‌گردانم

وَأَسْأَلُهُ أَنْ یُصَلِّیَ عَلی نَبِیِّهِ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَعَلَیْکُمْ صَلاةً دآئِمَةً کَثیرَةً مُتَّصِلَةً

و از او می‌خواهم که بر پیامبرش )حضرت( محمّد - که درود خدا بر او و شما باد - درود فرستد؛ درودی همیشگی فراوان و پیوسته

لَا انْقِطاعَ لَها وَلا زَوالَ

که برایش قطع‌شدن و از بین رفتن نباشد

وَأَسْأَلُهُ بِکُمْ

و به واسطه شما از او درخواست می‌کنم

وَاُقَدِّمُکُمْ أَمامَ حَوآئِجی

و شما را پیشاپیش حاجت‌هایم مقدّم می‌دارم

ص: 686

فَکُونُوا لی شُفَعآءُ یا سادَتی فی فَکاکِ رَقَبَتی مِنَ النَّارِ

پس ای سروران من؛ برایم شفاعت‌کنندگان باشید در رهائی‌ام از آتش دوزخ

وَأَنْ‌یَقْضی لی بِکُمْ حَوآئِجی کُلَّها لِلْاخِرَةِ وَالدُّنْیا ‌

و اینکه همه حاجت‌های دنیا و آخرتم را به واسطه شما برآورده سازد

وَأَنْ یَکْفِیَنی‌وَأَهْلی وَوَلَدی ‌

و کفایت نماید نسبت به من و اهل و عیالم و فرزندانم

وَالْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ

و همه مردان و زنان مؤمن

شَرَّ کُلِّ ذی شَرٍّ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ

شرّ هر صاحب شرّ و بدی را از جنّ و انس

مِنْ صَغیرٍ أَوْ کَبیرٍ

از کوچک یا بزرگ.

فَقَدْ رَجَوْتُ أَنْ لا أَنْصَرِفَ مِنْ مَشْهَدِکَ یا مَوْلایَ ‌

به راستی امیدوارم اینکه بازنگردم از زیارتگاه شما ای مولای من ‌

صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْکَ

• که درود خدا بر تو باد -

إِلّا بِقَضآءِ حَوآئِجی

مگر با رواشدن حاجت‌هایم

وَما فَزَعْتُ إِلَیْکَ فیهِ

و آنچه به خاطر آن به بارگاه شما پناه آورده‌ام

وَرَجَوْتُهُ مِنْ حُسْنِ مَعُونَتِهِ وَبَرَکَتِهِ بِزِیارَتِکَ ‌

و از کمک و یاری شما با زیارتتان امید دارم

صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْکَ وَعَلَی الْأَئِمَّةِ مِنْ ابآئِکَ اَلْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِکَ

صلوات و درود خدا بر شما و بر امامان معصوم از پدران و فرزندانت

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و رحمت و برکات خداوند بر همه شما عزیزان باد.

سپس ضریح را ببوس و بگو:

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا الَ مُحَمَّدٍ

سلام بر شما ای آل )حضرت( محمّد؛

یا الَ اللَّهِ وَأَنْصارُهُ

ای آل خداوند و یاران او

وَظِلالَ اللَّهِ وَأَنْوارُهُ

و سایه خداوند و انوار او

لَأَبْذُلَنَّ لَکُمْ مَوَدَّتی وَمَهْجَتی

در راه شما نثار می‌کنم ارادتم را و روح و روانم را

وَمُواساتی وَمالی

و توانائی و خدمت و همه مال و ثروتم را

فَإِنَّها لَکُمْ مَذْخُورَةٌ

که آن‌ها را برای شما ذخیره ساخته

وَنُصْرَتی لَکُمْ مُعَدَّةٌ

و یاری و فداکاری خود را برای شما آماده نموده‌ام

حَتَّی یَأْذَنَ اللَّهُ لَکُمْ

تا خداوند به شما اذن و فرمان دهد

فَإِنْ أَمَرْتُمُونی یا مَوالِیَّ أَطَعْتُ

پس اگر مرا امر فرمودید ای موالیان من؛ اطاعت می‌کنم

وَإِنْ نَهَیْتُمُونی یا سادَتی کَفَفْتُ ‌

و اگر نهی نمودید ای سروران من؛ خودداری می‌کنم

ص: 687

وَإِنِ اسْتَنْصَرْتُمُونی یا قادَتی نَصَرْتُ

و اگر یاری طلبیدید ای فرماندهان من؛ یاری می‌کنم

وَإِنِ اسْتَعَنْتُمُونی یا سادَتی أَعَنْتُ

‌و اگر کمک خواستید ای عزیزان من؛ کمک می‌کنم

وَإِنِ اسْتَنْجَدْتُمُونی یا هُداتی أَنْجَدْتُ

و اگر مدد جویا شدید ای رهبران من؛‌مدد می‌نمایم

وَإِنِ اسْتَعْبَدْتُمُونی یا وُلاتی تَعَبَّدْتُ.

و اگر مرا به بندگی فراخواندید ای سرپرستان من؛ بندگی می‌کنم.

فَلَکُمْ یا أَئِمَّتی

پس ای پیشوایان من؛

عُبُودِیَّتی بَعْدَ اللَّهِ تَعالی طَوْعاً سَرْمَداً

‌بعد از خداوند متعال عبودیّت من همیشگی از روی میل و فرمانبرداری از آنِ شما است

وَعَلَیْکُمْ سَلامی وَتَحِیَّاتی سَلاماً مُجَدَّداً

و بر شما است سلام و درودم

وَصَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.⁽¹⁾سلامی که همواره تجدید می‌کنم و صلوات خداوند و رحمت و برکات فراوان او بر شما باد.

ص: 688

1) 76. بحار الأنوار: 207/102.

بخش بیست و نهم

هشت زیارت از زیارت‌های وداع

در این بخش هشت زیارت از زیارت‌های وِداعیّه را که مستحبّ است در وقت‌وداع خوانده شود نقل می‌کنیم: ⁽¹⁾

مرحوم محدّث قمی فرموده است: بدان‌که سوز قلب زائر در وقت وداع و شدّت‌تلخی کامش در مقام فرقت و مهاجرت از آن روضه مقدّسه به اندازه شوق و انبساطو فرح و نشاط او است در اوّل ورود و درجات آن مختلف است به حسب درجات‌معرفت و محبّت که به آن ذوات مقدّسه و ارواح طیّبه دارد اگر صادق است در آن‌دعوی. و پست‌ترین مرتبه آن این است که به راستی وجود مقدّس امام‌علیه السلام نزد اومحبوبتر باشد از اهل و مال و اولاد و آنچه که به آن‌ها دل بسته و علاقه پیدا کرده.

پس اگر در وقت وداع حالش چنان است که می‌خواهد از عزیزترین خلق ومحبوبترین ایشان مفارقت کند و از او جدا شود پس ناچار دلش سوزان و اشکش‌ریزان و پایش لرزان خواهد بود. پس خدای را بر این نعمت عظمی شکر کند

ص: 689

1) 77. زیارات وداعیّه‌ای که در این بخش می‌آوریم همه از زیارات وداعیّه جامعه هستند یعنی آن‌ها را در وداع با همه ائمّه‌علیهم السلام‌می‌توان خواند. قابل توجّه است که چند زیارت وداع دیگر را به خاطر اختصاص داشتن آن‌ها به وداع با امام رضاعلیه السلام‌پس از نقل زیارت‌های آن حضرت در «بخش بیست و ششم» آورده‌ایم و یک زیارت وداع دیگر که از امام رضاعلیه السلام‌روایت شده به مناسبت بخش آخر کتاب )یعنی زیارت‌هایی که از امام رضاعلیه السلام روایت گردیده( در آن بخش می‌آوریم.

و اگر نه در دعویِ خویش کاذب و رجایش خائب است.⁽¹⁾

زیارت وداع پس از زیارت «امین اللَّه»

مؤلّف گوید: در کتاب «الإقبال» مرحوم سیّد بن طاووس و «الصحیفة الصادقیة» ونیز در دو کتاب خطّی دیدم که زیارتی از امام صادق‌علیه السلام به عنوان وداع پس از زیارت«امین اللَّه» نقل شده است:

جابر می‌گوید: روایت حضرت امام باقرعلیه السلام درباره زیارت «امین اللَّه» را خدمت‌حضرت امام جعفر صادق‌علیه السلام عرض کردم. امام صادق‌علیه السلام فرمودند:

هر گاه خواستی یکی از ائمّه‌علیهم السلام را وداع نمایی این دعا را )پس از زیارت امین‌اللَّه( اضافه کن:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا الْإِمامُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ

سلام بر تو ای امام و رحمت خداوند و برکات او بر تو باد

أَسْتَوْدِعُکَ اللَّهَ وَعَلَیْکَ السَّلامُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.‌

تو را به خدا می‌سپارم و بر تو درود می‌فرستم و رحمت خدا و برکات او بر تو باد.

امَنَّا بِالرَّسُولِ وَبِما جِئْتُمْ بِهِ ‌

ایمان آورده‌ایم به پیامبر و به آنچه از احکام و دستورات آورده‌اید

وَدَعَوْتُمْ إِلَیْهِ.

و بر آن رهنمون گشته‌اید.

أَللَّهُمَّ لاتَجْعَلْهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِیارَتی‌وَلِیِّکَ.‌

خداوندا؛ این زیارت را آخرین زیارت از زیارت من را قرار نده.

أَللَّهُمَّ لاتَحْرِمْنی ثَوابَ مَزارِهِ الَّذی أَوْجَبْتَ لَهُ

خداوندا؛ مرا محروم مکن از ثواب زیارتی که آن را واجب گردانیده‌ای

وَیَسِّرْولیّت لَنَا الْعَوْدَ إِلَیْهِ إِنْ شآءَ اللَّهُ تَعالی.⁽²⁾

و برگشت به سوی حضرتش را بر ما آسان فرما ان شاء اللَّه تعالی

ص: 690

1) 78. هدیّة الزائرین وبهجة الناظرین: 409.

2) 79. الإقبال: 787 الصحیفة الصادقیّة: 290 کتابٌ فی الزیارات والأدعیة )مخطوط(: 15.

زیارت دوّم وداع

هر گاه اراده بازگشت و وداع نمودی بگو:

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا أَهْلَ بَیْتِ النُّبُوَّةِ

سلام بر شما ای اهل بیت پیامبر

سَلامَ مُوَدِّعٍ لا سَئِمٍ وَلا‌قالٍ

سلام شخص وداع‌کننده‌ای که از دیدارت نه خسته گردیده و نه دوست دارد که دور شود

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ

و رحمت خدا و برکات او

إِنَّهُ حَمیدٌ مَجیدٌ

بر شما که او ستوده و باشکوه و عظمت است

سَلامَ وَلِیٍّ غَیْرَ‌راغِبٍ عَنْکُمْ

)سلام بر شما( سلام ارادتمندی که از شما روی گردان نیست

وَلا مُسْتَبْدِلٍ بِکُمْ

و کسی را جایگزین شما نمی‌سازد

وَلا مُؤْثِرٍ عَلَیْکُمْ وَلا مُنْحَرِفٍ عَنْکُمْ

و دیگری را بر شما ترجیح نمی‌دهد و از راه شما منحرف نمی‌شود

وَلا زاهِدٍ فی قُرْبِکُمْ وَإِتْیانِ مَشاهِدِکُمْ.

و بی‌اعتنائی در نزدیک بودن با شما و آمدن به زیارتگاه شما ندارد.

وَالسَّلامُ عَلَیْکُمْ

و سلام بر شما

وَحَشَرَنِیَ اللَّهُ فی زُمْرَتِکُمْ

و خداوند مرا در زمره شما محشور گرداند

وَأَوْرَدَنی حَوْضَکُمْ

و در کنار حوض شما )کوثر( وارد فرماید

وَجَعَلَنی مِنْ حِزْبِکُمْ ‌

و از حزب و فی‌گروه شما قرار دهد

وَأَرْضاکُمْ عَنّی

و قلب نازنین شما را از من راضی و خشنود نماید

وَمَکَّنَنی فی دَوْلَتِکُمْ

و در دولت شما به من قدرت و توانائی دهد

وَأَحْیانی رَجْعَتِکُمْ

و در‌رجعت شما زنده گرداند

وَمَلَّکَنی فی أَیَّامِکُمْ

و در دوران شما بهره‌مند فرماید

وَشَکَرَ سَعْیی بِکُمْ

و سعی و تلاش مرا به واسطه شما پاداش دهد

وَغَفَرَ ذَنْبی بِشَفاعَتِکُمْ

و گناهم را به شفاعت شما بیامرزد

وَأَقالَ عَثْرَتی بِمَحَبَّتِکُمْ

و از خطا و لغزشم بخاطر محبّت‌داشتن به شما چشم‌پوشی نماید

وَأَعْلی کَعْبی بِمُوالاتِکُمْ

و با ولایت شما مرا سرافراز فرماید

وَشَرَّفَنی بِطاعَتِکُمْ

و با اطاعت و فرمانبرداری از دستورات شما به من شرافت و بزرگی بخشد

وَأَعَزَّنی بِهُداکُمْ

و مرا به هدایت و رهبری شما عزیز گرداند

وَجَعَلَنی مِمَّنِ انْقَلَبَ مُفْلِحاً مُنْجِحاً ‌

و از کسانی قرار دهد که با کامیابی و رستگاری

ص: 691

غانِماً سالِماً

مُعافاً غَنِیّاً

فآئِزاً بِرِضْوانِ اللَّهِ‌

بهره‌مند سلامت و عافیت و توانگری و پیروزمند به رضوان و خشنودی خداوند

وَفَضْلِهِ وَکِفایَتِهِ

بِأَفْضَلِ ما یَنْقَلِبُ بِهِ أَحَدٌ مِنْ زُوَّارِکُمْ‌

و فضل و احسانش و سرپرستی او بازمی‌گردند بهتر از بازگشتی که هر یک از زائرین شما

وَمَوالیکُمْ

وَمُحِبّیکُمْ وَشیعَتِکُمْ

وَرَزَقَنِیَ اللَّهُ الْعَوْدَ ثُمَّ الْعَوْدَ

ارادتمندان شما دوستان شما و شیعیان شما دارند و بار دیگر بازگشتن را و بار دیگر

أَبَداً ما أَبْقانی

بِنِیَّةٍ وَایمانٍ وَتَقْوی وَإِخْباتٍ

وَرِزْقٍ واسِعٍ‌

تا مادامی که زنده‌ام به طور پیوسته با نیّت خالص و ایمان و تقوا و فروتنی و روزی فراوان‌

حَلالٍ طَیِّبٍ.

أَللَّهُمَّ لاتَجْعَلْهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِیارَتِهِمْ وَذِکْرِهِمْ‌

حلال پاک روزی من گرداند. خداوندا؛ این سفر را آخرین عهد من از زیارت ایشان و یادشان

‌وَالصَّلاةِ عَلَیْهِمْ

وَأَوْجِبِ الْمَغْفِرَةَ وَالْخَیْرَ وَالْبَرَکَةَ وَالنُّورَ

و درود فرستادن بر روح پاکشان قرار مده و مرا شایسته آمرزش و خیر و برکت و نور

وَالْایمانَ وَحُسْنَ الْإِجابَةِ

بِما أَوْجَبْتَ لِأَوْلِیآئِکَ الْعارِفینَ‌

و ایمان و اجابت نیکو بفرما به آن‌گونه که اولیاء و عزیزانت را سزاوار آن ساختی؛ آنان‌که به‌

بِحَقِّهِمْ

اَلْمُوجِبینَ طاعَتَهُمْ

وَالرَّاغِبینَ فی زِیارَتِهِمْ

اَلْمُتَقَرِّبینَ‌

حقّ این بزرگواران معرفت دارند؛ از دستورات‌شان فرمانبرداری می‌کنند؛ در زیارت آنان اشتیاق دارند

وإِلَیْکَ وَإِلَیْهِمْ.

بِأَبی أَنْتُمْ وَاُمّی وَنَفْسی وَأَهْلی

اِجْعَلُونی فی‌

به سوی تو و ایشان تقرّب می‌جویند. پدر و مادرم جانم و اهل و عیالم فدای شما مرا مورد

هَمِّکُمْ

وَصَیِّرُونی فی حِزْبِکُمْ

وَأَدْخِلُونی فی شَفاعَتِکُمْ

توجّه خود قرار دهید و در حزب و گروه خویش راه دهید و در شفاعتتان وارد کنید

وَاذْکُرُونی عِنْدَ رَبِّکُمْ.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

و نزد پروردگارتان از من یاد نمائید. خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَأَبْلِغْ أَرْواحَهُمْ وَأَجْسادَهُمْ مِنِّی السَّلامَ

و از طرف من به ارواح پاک ایشان و بدن‌های مطهّرشان سلام برسان

ص: 692

وَالسَّلامُ عَلَیْهِ وَعَلَیْهِمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ

و درود و رحمت و برکات خداوند بر او و بر همه آنان باد

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی سَیِّدِنا مُحَمَّدٍ محمّد وَالِهِ

و درود خداوند بر سرور ما )حضرت(و آل او باد

وَسَلَّمَ تَسْلیماً کَثیراً

و سلام زیاد از روی تسلیم

وَحَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکیلُ.⁽¹⁾

و خداوند ما را کافی و خوب وکیلی است

زیارت سوّم وداع

علّامه مجلسی‌رحمه الله در «بحار الأنوار» فرموده است: هنگامی که خواستی با هر یک ازائمّه‌علیهم السلام وداع کنی بگو:

سَلامُ اللَّهِ وَتَحِیَّاتُهُ وَرَحْمَتُهُ وَبَرَکاتُهُ عَلی خِیَرِةِ اللَّهِ وَأَصْفِیآئِهِ‌

درود خدا و سلام و رحمت و برکات او بر اختیارشدگان خدا و برگزیدگان‌

وَأَحِبَّآئِهِ وَحُجَجِهِ وَأَوْلِیآئِهِ مُحَمَّدٍ رَسُولِهِ ‌

و دوستان و حجّت‌ها و اولیائش )حضرت( محمّد رسول او

‌ وَالِهِ أَمیرِ الْمُؤْمِنین عَلِیٍّ

و آل او امیر مؤمنان)حضرت( علی

اَلْحَسَنِ اَلْحُسَیْنِ

امام حسن امام حسین

عَلِیٍّ مُحَمَّدٍ

امام سجّاد امام باقر

جَعْفَرٍ مُوسی عَلِیٍّ

امام صادق امام کاظم امام رضا

مُحَمَّدٍ عَلِیٍّ حَسَنٍ

امام جواد امام هادی امام حسن عسکری

اَلْخَلَفِ الصَّالِحِ عَلَیْهِ وَعَلَیْهِمْ جَمیعَانِ السَّلامُ وَالرَّحْمَةُ. ‌

و جانشین شایسته‌اش که بر او و بر همه آنان سلام و رحمت خدا باد. ‌

اَلسَّلامُ عَلی خالِصَةِ اللَّهِ مِنْ خَلْقِهِ

سلام بر بنده خالص و گزیده خدا از میان آفریدگانش

وَصَفْوَتِهِ مِنْ بَرِیَّتِهِ ‌

و برگزیده او از میان موجوداتش

وَاُمَنآئِهِ عَلی وَحْیِهِ

و امینان او بر وحیش

وَحُجَجِهِ عَلی عِبادِهِ

و حجّت‌های او بر بندگانش

وَخُزَّانِهِ عَلی عِلْمِهِ

و خزانه‌داران او بر‌علمش

ص: 693

1) 80. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 275/2 المزار الکبیر: 535 بحار الأنوار: 133/102.

وَعَلَیْهِمْ مِنَ اللَّهِ دآئِمُ الصَّلَواتِ

و بر آنان از طرف خداوند درودهای همیشگی و پیوسته

وَزاکِی الْبَرَکاتِ وَنامِی التَّحِیَّاتِ.

و برکات پاکیزه و فزاینده و تحیّات بالنده.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ مَوالِیَّ أَئِمَّتی وَقادَتی

سلام بر شما )ای( سروران و پیشوایان و زمامداران من

وَنِعْمَ الْمَوالی وَالْأَئِمَّةُ وَالْقادَةُ أَنْتُمْ

و شما خوب سرور و پیشوا و زمامدارانی هستید

وَالسَّلامُ عَلَیْکُمْ

و سلام بر شما

وَالسَّلامُ لَکُمْ مِنّی قَلیلٌ

و سلام من برای شما اندک است

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ الِ یاسینَ

سلام بر شما )ای( خاندان پیامبر

سَلاماً کَثیراً طَیِّباً مُبارَکاً مُتَتابِعاً سَرْمَداً

سلام فراوان پاک مبارک پی در پی ‌جاوید

دآئِماً أَبَداً

پایدار و همیشگی

کَما أَنْتُمْ أَهْلُهُ

آن‌گونه که شما سزاوارید

مِنّی وَمِنْ والِدَیَّ وَأَهْلی

از طرف من پدر و مادرم اهل و عیالم

‌وَوَلَدی وَإِخْوَتی وَأَخَواتی

و فرزندانم و برادرانم و خواهرانم

وَمِنْ جَمیعِ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ

و از طرف همه مردان و زمان مؤمن

اَلْأَحْیآءِ مِنْهُمْ وَالْأَمْواتِ

زندگان و مردگان آنان

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و رحمت خدا و برکات او بر شما.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ سَلامَ مُوَدِّعٍ لا سَئِمٍ وَلا قالٍ وَلا مالٍّ ‌

سلام بر شما سلام وداع‌کننده‌ای که از زیارت شما نه خسته شده و نه افسرده گشته و نه ملول گردیده

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ‌

و رحمت خدا و برکات او

عَلَیْکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ إِنَّهُ حَمیدٌ مَجیدٌ

بر شما اهل بیت که او ستوده و باشکوه است

غَیْرِ راغِبٍ عَنْکُمْ

نه از شما روی‌گردانم

‌ وَلا مُنْحَرِفٍ عَنْکُمْ

و نه منحرفم

وَلا مُؤْثِرٍ عَلَیْکُمْ

و نه کسی را بر شما ترجیح می‌دهم

وَلا زاهِدٍ فی قُرْبِکُمْ

و نه بی‌اعتنایی به نزدیک‌بودن با شما

وَلا‌أَبْتَغی بِکُمْ بَدَلًا

و نه کسی را جایگزین شما می‌نمایم

وَلا عَنْکُمْ حِوَلًا

و نه از شما برمی‌گردم

وَلا أَتَّخِذُ بَیْنَکُمْ سُبُلًا

و نه دیگری را در بین شما راه خود قرار می‌دهم

‌ وَلا أَشْتَری بِکُمْ ثَمَناً.

و نه شما را به بهایی می‌فروشم.

لا جَعَلَهُ اللَّهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِیارَتِکُمْ

خداوند این دیدار را آخرین زیارت از شما

وَتَعْظیمِ ذِکْرِکُمْ ‌

و بزرگداشت یاد شما ‌

ص: 694

وَتَفْخیمِ أَسْمآئِکُمْ

و گرامی‌داشت نام شما

وَإِتْیانِ مَشاهِدِکُمْ وَاثارِکُمْ

و آمدن به زیارتگاه شما و دیدن آثار شما

وَالصَّلاةِ لَکُمْ

و درود فرستادن

وَالتَّسْلیمِ عَلَیْکُمْ

و سلام کردن بر شما قرار ندهد

بَلْ جَعَلَهُ اللَّهُ مَثابَةً لَنا

بلکه آن را پناهگاه ما

وَأَمْناً فی دُنْیانا وَاخِرَتِنا

و محلّ امن ما در دنیای ما و آخرت ما قرار دهد

وَذِکْراً وَنُوراً لِمَعادِنا

و یادآور و روشنی‌بخش برای معاد ما

وَأَماناً وَإیماناً لِمُنْقَلَبِنا وَمَثْواناً.

و باعث امنیّت و ایمان در هر حرکت و سکون ما باشد.

وَجَعَلَنِیَ اللَّهُ مِمَّنِ انْقَلَبَ عَنْ زِیارَتِکُمْ وَذِکْرِکُمْ

و خداوند مرا از کسانی قرار دهد که از زیارت شما و یاد شما

وَالصَّلاةِ لَکُمْ

و درود فرستادن

‌وَالتَّسْلیمِ عَلَیْکُمْ

و سلام کردن بر شما باز می‌گردد در حالی‌که

مُفْلِحاً مُنْجِحاً

رستگار کامیاب

غانِماً سالِماً مُعافاً غَنِیّاً فآئِزاً

بهره‌مند به سلامت و عافیت بی‌نیاز و پیروزمند

بِرِضْوانِ اللَّهِ وَرَحْمَتِهِ

‌به خشنودی خدا و رحمت

وَفَضْلِهِ وَکِفایَتِهِ

و فضل و کفایت

وَنَصْرِهِ وَأَمْنِهِ

و یاری وامنیّت

وَمَغْفِرَتِهِ‌وَنُورِهِ

و آمرزش و نور

وَهُداهُ وَحِفْظِهِ

و هدایت و حفظ

وَکَلآءَتِهِ وَتَوْفیقِهِ وَعِصْمَتِهِ

و نگهداری و توفیق و عصمت او باشد

وَرَزَقَنِی‌الْعَوْدَ ثُمَّ الْعَوْدَ أَبَداً ما أَبْقانی رَبّی إِلَیْکُمْ بِنِیَّةٍ وَإیمانٍ وَتَقْوی وَإِخْباتٍ ‌

و مرا بازگشت دوباره و پس از آن بازگشت دیگر را همیشه به سوی شما روزی گرداند تا مادامی‌که پروردگارم مرا باقی داشته است با نیّت )نیکو( و ایمان وتقوا و فروتنی

وَنُورٍ وَإیقانٍ

و نور و یقین

وَأَرْزاقٍ مِنْ فَضْلِهِ واسِعَةٍ

و از فضل گسترده‌اش

طَیِّبةٍ دارَّةٍ

روزی‌های پاک سرشار

هَنیئَةٍ مَریئَةٍ

دلنشین گوارا

سَلیمَةٍ مِنْ غَیْرِ کَدٍّ

بی‌عیب بدون زحمت

وَلا مَنٍّ مِنْ أَحَدٍ

و بدون منّت کسی

وَنِعْمَةٍ سابِغَةٍ

و با نعمت فراوان

‌وَعافِیَةٍ سالِمَةٍ

و عافیت کامل.

وَأَوْجَبَ لی مِنَ الْحَیاةِ وَالْکَرامَةِ وَالْبَرَکَةِ

و واجب گرداند برای من از حیات و کرامت و برکت

وَالصَّلاحِ وَالْإیمانِ

و درستی و ایمان

وَالْمَغْفِرَةِ وَالرِّضْوانِ

و آمرزش و رضوان

مِثْلَ ما أَوْجَبَ‌لِأَوْلِیآئِهِ وَصالِحی عِبادِهِ مِنْ زُوَّارِهِمْ وَوافِدیهِمْ ‌

مانند آنچه را واجب گردانیده است برای اولیائش و بندگان شایسته از زائران واردشدگان

ص: 695

وَمَوالیهِمْ وَمُحِبّیهِمْ ‌

اردتمندان دوستانشان

وَحِزْبِهِمْ وَشیعَتِهِمْ

و حزب و گروه ایشان و شیعیان‌شان

اَلْعارِفینَ حَقَّهُمْ

آن‌ها که معرفت به حقّ آنان دارند

اَلْمُوجِبینَ‌طاعَتَهُمْ

اطاعت‌شان را واجب می‌دانند

اَلْمُدْمِنینَ ذِکْرَهُمْ

دائم در یاد آن‌ها می‌باشند

اَلرَّاغِبینَ فی زِیارَتِهِمْ

مشتاق زیارت‌شان هستند

اَلْمُنْتَظِرینَ‌أَیَّامَهُمْ

دوران ایشان را انتظار می‌کشند

اَلْمُطیعینَ لَهُمْ

مطیع و فرمانبردار آنانند

اَلْمُتَقَرِّبینَ بِذلِکَ إِلَیْکَ وَإِلَیْهِمْ.

و به این وسیله به درگاه تو و به سوی آن بزرگواران تقرّب می‌جویند.

أَللَّهُمّ أَنْتَ خَیْرُ مَنْ وَفَدَتْ إِلَیْهِ الرِّجالُ ‌

خداوندا؛‌تو بهترین کسی هستی که اشخاص به سوی او کوچ کنند

وَشَدَّتْ إِلَیْهِ الرِّحالُ

و در آستانه‌اش رحل اقامت افکنند

وَصَرَفَتْ نَحْوَهُ الْامالُ

و‌آرزوها را متوجّه او سازند

وَارْتَجی لِلرَّغآئِبِ وَالْإِفْضالِ.

و برای رسیدن به خواسته‌ها و بخشش‌های فراوان به او امید داشته باشند.

وَأَنْتَ یا سَیِّدی أَکْرَمُ مَأْتِیٍّ

و تو ای سرور من؛ گرامی‌ترین کسی هستی که به درگاهش آیند

وَأَکْرَمُ مَزُورٍ

و گرامی‌ترین زیارت‌شده‌ای

وَقَدْ جَعَلْتَ لِکُلِّ مُلْتَمِسٍ ما عِنْدَکَ جَزآءً ‌

و تو به راستی برای هر که خواهان عنایت تو و آنچه نزد تو است جزا و پاداشی

وَلِکُلِّ راغِبٍ إِلَیْکَ هِبَةً

و برای هر که مشتاق تو است و به تو روی آورده بخششی

وَلِکُلِّ مَنْ فَزَعَ إِلَیْکَ رَحْمَةً

و برای هر کس به پناهت آمده رحمتی

وَلِکُلِّ مُتَضَرِّعٍ إِلَیْکَ إِجابَةً

‌و برای هر که به سوی تو ناله و زاری می‌کند اجابتی

وَلِکُلِّ مُتَوَسِّلٍ إِلَیْکَ عَفْواً

و برای هر که به تو توسّل جسته عفو و رحمتی قرار داده‌ای

وَقَدْ جِئْتُکَ زآئِراً لِقُبُورِ أَحِبَّآئِکَ وَأَوْلِیآئِکَ

و من برای زیارت قبور پاک اولیاء تو و دوستان تو ‌

وَخِیَرَتِکَ مِنْ عِبادِکَ

و برگزیدگانت از میان بندگانت آمده‌ام

وافِداً إِلَیْهِمْ

و به سوی آنان کوچ کرده

نازِلًا بِفِنآئِهِمْ

و به آستان مبارک ایشان فرود آمده

قاصِداً لِحَرَمِهِمْ

و آهنگ حرم ایشان را دارم

راغِباً فی شَفاعَتِهِمْ

به شفاعت‌شان مایل و مشتاقم

مُلْتَمِساً ما عِنْدَهُمْ

‌خواهان عنایت‌شان و آنچه نزدشان هست می‌باشم

راجِیاً لَهُمْ

امید به آن‌ها بسته

مُتَوَسِّلاً إِلَیْکَ بِهِمْ

و به وسیله ایشان به درگاه تو توسّل جسته‌ام

وَحَقٌّ عَلَیْکَ‌أَلّا تُخَیِّبَ سآئِلَهُمْ وَوافِدَهُمْ

و سزاوار است که تو گدای ایشان و واردشده بر ایشان

ص: 696

وَالنَّازِلَ بِفِنآئِهِمْ

و آن‌که به آستان آنان فرود آمده

وَالْمُنیخَ بِساحَتِهِمْ‌

و در صحن و سرای‌شان اقامت گزیده

مِنْ حِزْبِهِمْ وَأَشْیاعِهِمْ

و از حزب و گروه و پیروان آن‌ها است محروم مگردانی

وَوَقَفْتُ بِهذَا الْمَقامِ الشَّریفِ

و در این مقام باشرافت )آمده و( توقّف کرده‌ام ‌

رَجآءَ ماعِنْدَکَ لِزُوَّارِهِمْ وَالْمُطیعینَ لَهُمْ

به امید عنایتی که به زائران و فرمانبرداران ایشان

مِنَ الرَّحْمَةِ وَالْمَغْفِرَةِ

از رحمت و آمرزش

وَالْفَضْلِ وَالْإِنْعامِ ‌

و لطف و بخشش داری ‌

فَلاتَجْعَلْنی مِنْ أَخْیَبِ وَفْدِکَ وَوَفْدِهِمْ ‌

پس مرا از محروم‌ترین کسانی که نزد تو و نزد ایشان آمده قرار مده

وَأَکْرِمْنی وبِالْجَنَّةِ

بهشت را بر من کرامت کن

وَمُنَّ عَلَیَّ بِالْمَغْفِرَةِ

و با آمرزشت بر من منّت بگذار

وَجَمِّلْنی بِالْعافِیَةِ

و با عافیت مرا زینت ده

وَأَجِرْنی بِالْعِتْقِ‌مِنَ النَّارِ ‌

و با رهایی از آتش مرا پناه بده

وَأَوْسِعْ عَلَیَّ رِزْقَکَ الْحَلالِ وَفَضْلَکَ الْواسِعَ الْجَزیلَ

و روزی حلال و لطف گسترده زیادت را بر من فراخ گردان

وَادْرَأْ عَنّی أَبَداً شَرَّ کُلِّ ذی شَرٍّ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ.

و همواره شرّ و بدی هر صاحب شرّی از جنّ و انس را از من دور گردان.

بِأَبی أَنْتُمْ وَاُمّی یا سادَتی ‌

پدر و مادرم فدای شما ای سروران من؛

أَتَقَرَّبُ بِکُمْ إِلَی اللَّهِ

به وسیله شما به خدا تقرّب می‌جویم

وَأَتَوَجَّهُ بِکُمْ إِلَی اللَّهِ

و به واسطه شما به خدا روی می‌آورم

وَأَطْلُبُ بِکُمْ حاجَتی مِنَ اللَّهِ

و از خدا به برکت شما حاجتم را می‌طلبم

جَعَلَنِیَ اللَّهُ بِکُمْ وَجیهاً فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ وَمِنَ الْمُقَرَّبینَ.

خدا مرا به خاطر شما در دنیا و آخرت آبرومند و از مقرّبان )درگاهتان( قرار دهد.

بِأَبی أَنْتُمْ وَاُمّی وَنَفْسی

پدر و مادرم و جانم فدای شما؛

تَحَنَّنُوا عَلَیَّ

بر من دلسوزی و مهربانی کنید

وَارْحَمُونی

و رحم کنید

وَاجْعَلُونی مِنْ هَمِّکُمْ

و مرا مورد توجّه خود قرار دهید

وَاذْکُرُونی عِنْدَ رَبِّکُمْ

و از من نزد پروردگارتان یاد کنید

وَکُونُوا عِصْمَتی

و پناه من باشید

وَصَیِّرُونی مِنْ حِزْبِکُمْ

و مرا از حزب و گروه خود گردانید

وَشَرِّفُونی بِشَفاعَتِکُمْ

و با شفاعت خویش شرافت بخشید

ص: 697

وَمَکِّنُونی فی دَوْلَتِکُمْ

و در دولت و حکومتتان توانا و قدرتمند سازید

وَاحْشُرُونی فی زُمْرَتِکُمْ

و در زمره خودتان محشور فرمائید

وَأَوْرِدُونی و‌حَوْضَکُمْ

در کنار حوض خویش )کوثر( وارد نمائید

وَأَکْرِمُونی بِرِضاکُمْ

و با رضایت و خشنودی خویش گرامی دارید

وَأَسْعِدُونی بِطاعَتِکُمْ

و به طاعت خویش یاری کنید

وَخَصُّونی‌وبِفَضْلِکُمْ

‌به فضل و احسان خویش اختصاص دهید

وَاحْفَظُونی مِنْ مَکارِهِ الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ

و مرا از ناپسندی‌ها و ناخوش‌آیندهای دنیا و آخرت

‌ وَشَرِّ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ

و )از( شرّ انس و جنّ

وَکُلِّ ذی شَرٍّ بِقُدْرَتِکُمْ

و )از( شرّ هر دارنده شرّی به قدرت خویش محفوظ بدارید

فَبِذِمَّةِ اللَّهِ وَذِمَّتِکُمْ

پس به ضمان خدا و ضمان شما ‌

وَجَلالِ اللَّهِ

و جلال خدا

وَکِبْرِیآءِ اللَّهِ

و کبریائی خدا

وَمُلْکِ اللَّهِ

و پادشاهی خدا

وَسُلْطانِ اللَّهِ

و سلطنت خدا

وَعَظَمَةِ اللَّهِ

و عظمت خدا

وَعِزِّ‌اللَّهِ

و عزّت خدا

وَکَلِماتِهِ الْمُبارَکاتِ

و کلمات بابرکتش خود را بازمی‌دارم

أَمْتَنِعُ وَأَحْتَرِسُ وَأَسْتَجیرُ وَأَسْتَغیثُ وَأَحْتَرِزُ ‌

و حفظ می‌کنم و پناه می‌برم و کمک می‌خواهم و نگه می‌دارم

وَأَهْلی وَوَلَدی وَمالی وَإِخْوانِیَ الْمُؤْمِنینَ أَبَداً فِی الدُّنْیا وَالْاخِرَةِ ‌

و اهل و عیال و فرزندانم و آنچه دارم و برادران مؤمنم را برای همیشه در دنیا و آخرت

مِنْ کُلِّ سُوءٍ

از هر بدی

وَبِکمْ أَرْجُو النَّجاةَ ‌

و به وسیله شما نجات را امیدوارم

‌ وَأَطْلُبُ الصَّلاحَ

و درستی و نیکی را خواهانم

وَامِلُ النَّجاحَ

و موفّقیّت را آرزو دارم

وَأَسْتَشْفی مِنْ کُلِّ دآءٍ وَسُقْمٍ

و شفا از هر درد و مرضی را می‌خواهم

وَإِلَیْکُمْ مَفَرّی مِنْ کُلِّ خَوْفٍ ‌

و گریزگاه من از هر بیم و هراسی به سوی شماست

وَعَلَیْکُمْ مُعَوَّلی عِنْدَ کُلِّ شِدَّةٍ وَرَخآءٍ.

و تکیه‌گاه من در هر سختی و سستی بر شما است.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَعَلی الِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛ بر محمّد و بر آل محمّد درود فرست

کَما أَنْتَ وَهُمْ أَهْلُهُ

آن‌گونه که تو و ایشان شایسته آن هستید

وَأَدْخِلْنی فی کُلِّ خَیْرٍ دَعَوْا إِلَیْهِ

و مرا در هر خیری که به سوی آن دعوت کردند

وَدَلُّوا عَلَیْهِ

و بر آن راهنمایی نمودند

وَأَمَرُوا بِهِ

و به آن دستور دادند

ص: 698

وَرَضُوا بِهِ

و از آن خشنودند

قَوْلًا وَفِعْلًا

از نظر گفتار و رفتار وارد کن

وَنَجِّنی بِهِمْ مِنْ کُلِّ مَکْرُوهٍ

و به وسیله آنان مرا از هر ناخوش‌آیندی رهایی بخش ‌

وَأَخْرِجْنی مِنْ کُلِّ سُوءٍ

و از هر بدی خارج کن

وَاعْصِمْنی مِنْ کُلِّ ما نَهَوْا عَنْهُ وَأَنْکَرُوهُ

و مرا از آنچه نهی کرده‌اند و مورد پسندشان نیست

وَخَوَّفُوا مِنْهُ وَحَذَّرُوهُ

و از آن ترسانیده و برحذر داشته‌اند مصون بدار و حفظ کن

وَعَجِّلْ فَرَجَهُمْ وَفَرَجَنا بِهِمْ

و در فرج ایشان و فرج ما به وسیله ایشان شتاب کن

وَأَهْلِکْ عَدُوَّهُمْ مِنَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ ‌

و دشمنان‌شان را از انسان‌ها و از جنّ نابود گردان

وَبَلِّغْ أَرْواحَهُمْ وَأَجْسادَهُمْ أَبَداً مِنِّی السَّلامُ

و به جسم و جان پاک و مقدّس ایشان همواره از طرف من سلام برسان ‌

وَارْدُدْ عَلَیْنا مِنْهُمُ السَّلامُ

و سلام ایشان را به ما بازگردان ‌

وَالسَّلامُ عَلَیْهِمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.⁽¹⁾

و سلام و رحمت و برکات خداوند بر همه آنان باد

زیارت چهارم وداع

این زیارت را نیز علاّمه مجلسی‌رحمه الله در «بحار الأنوار» برای وداع با ائمّه صلوات اللَّه‌علیهم نقل نموده است:

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا سادَةَ الْمُؤْمِنینَ

سلام بر شما ای سروران اهل ایمان

وَأَئِمَّةَ الْمُتَّقینَ

و پیشوایان اهل تقوا

وَأَعْلامَ الْمُهْتَدینَ

و نشانه‌ها برای راه‌یافتگان ‌

وَوَرَثَةَ النَّبِیّینَ

و وارثان پیامبران

وَسُلالَةَ الْمُرْسَلینَ

و فرزندان رسولان

وَقُدْوَةَ الصَّالِحینَ

و مقتدای صالحان

ص: 699

1) 81. بحار الأنوار: 157/102.

وَحُجَجَ اللَّهِ عَلَی الْعالَمینَ

و حجّت‌های الهی بر جهانیان

قَدْ انَ لَکُمْ مِنِّی الْوِداعُ

اینک هنگام وداع من با شما ‌

وَحانَ التَّعْجیلُ لَهُ وَالْإِسْراعُ

و شتاب و سرعت برای آن فرارسیده

لا مِنْ سَئِمٍ لَکُمْ

البته نه بخاطر اینکه از دیدار شما خسته شده

وَلا مَلَلٍ لِلْمَقامِ عِنْدَکُمْ

و از ماندن نزد شما افسرده و ملول گشته باشم

لکِنْ لِأَسْبابٍ مانِعَةٌ

بلکه بخاطر جهاتی که مانعند

وَمُلِمَّاتٍ عَنِ الْإِقامَةِ دافِعَةٌ

و حوادثی که مرا از ماندن بازمی‌دارد

یَتَّضِحُ لَهَا الْإِعْتِذارُ

عذرآوردن آن را آشکار می‌کند

وَیَتَعَذَّرُ مَعَهَا اللُّبْثُ وَالْقَرارُ.

و توقّف و درنگ را برای من ناممکن و دشوار می‌سازد

فَأَسْتَوْدِعُکُمُ اللَّهَ

لذا شما را به خدا سپرده

وَأَسْأَلُهُ بِکُمْ رِضاهُ

و به واسطه شما رضایت او را مسألت می‌نمایم

وِداعَ عازِمٍ عَلَی الْعَوْدِ إِلَیْکُمْ

)وداع می‌کنم( وداعی کسی که تصمیم به بازگشت به سوی شما را دارد

مُتَأَسِّفٍ لِتَعَذُّرِ الْمَقامِ لَدَیْکُمْ ‌

و به خاطر ناممکن بودن ماندن نزد شما اندوهگین است

وَکَیْفَ لایَتَأَسَّفُ عَلی فِراقِ مَشاهِدِکُمُ الشَّریفَةِ الْمُعَظَّمَةِ ‌

و چگونه تأسّف نخورد و اندوهگین نباشد بر جدائی از جایگاه‌شریف و باعظمت حضور نورانی شما

وَبُقاعِ قُبُورِکُمُ الْمُبارَکَةِ الْمُکَرَّمَةِ

و بارگاه مبارک و گرامی و ارزشمند شما

وَفیها یُسْتَجابُ الدُّعآءُ

در حالی‌که در آن دعا مستجاب

وَیُصْرَفُ السُّوءُ وَالْبَلاءُ

و بد و بلا دور می‌گردد

وَیُمْحِی الشَّقآءُ

و سختی و بدبختی از بین می‌رود

وَیَشْفِی الدَّآءُ

‌و دردها درمان می‌شود

وَبِکُمْ یُؤْمَنُ الْعَذابُ

و به واسطه شما از عذاب ایمنی می‌یابند

وَتُهَوَّنُ الصِّعابُ

و دشواری‌ها آسان

وَیُنْجَحُ والطُّلّابُ

جویندگان کامیاب می‌شوند

وَیُرْجَحُ الثَّوابُ

و به ثواب و پاداش بیشتر الهی می‌رسند

وَبِکُمْ تَتِمُّ النِّعْمَةُ

و به سبب شما نعمت تمام

وَتَعُمُّ الرَّحْمَةُ

رحمت فراگیر

وَتَنْدَفِعُ النِّقْمَةُ

عقوبت و بلا دور

وَتَنْکَشِفُ الْغُمَّةُ

غم و غصّه برطرف

وَتُقْبَلُ التَّوْبَةُ

توبه پذیرفته

وَغُفِرَ الْحَوْبَةُ

گناه آمرزیده

وَتَزْکُو الْأَعْمالُ

اعمال پاکیزه

وَتَنالُ الْامالُ

آرزوها برآورده گردد

وَیَتَحَقَّقُ الرَّجآءُ

امید تحقّق یافته

وَتَبْلُغُ السَّرَّآءُ

و به شادمانی رسد

ص: 700

وَتُدْفَعُ الضَّرَّآءُ

‌و ضرر و زیان دفع

وَتُهْدَی الْارآءُ وَتَرْشُدُ الْأَهْوآءُ

آراء هدایت و خواسته‌ها رشد پیدا کند

وَتَحْصُلُ السِّیادَةُ

و سروری حاصل

وَتَکْمِلُ السَّعادَةُ

سعادت کامل

وَیَقْبَلُ الْإیمانُ

ایمان قبول

وَیَدْرُکُ الْأَمانُ

و آرامش و اطمینان یابد

وَتَدْخُلُ الْجِنانُ

و داخل بهشت شود

وَعَنْکُمْ یُسْأَلُ الْإِنْسُ وَالْجانُّ.

و در مورد شما و ولایت شما است که از هر انسان و جنّی سئوال شوند.

فَوا أَسَفا لِمُفارِقَةِ‌جَنابِکُمْ

چه قدر اندوه و تأسّف می‌خورم بخاطر جدائی از آستان شما

وَوا شَوْقاهُ إِلی تَقْبیلِ أَعْتابِکُمْ

و چه قدر شوق و اشتیاق دارم به بوسیدن درگاه شما

وَالْوُلُوجِ بِإِذْنِکُمْ لِأَبْوابِکُمْ ‌

و وارد شدن به بارگاهتان با اجازه شما ‌

وَتَعْفیرِ الْخَدِّ عَلی أَریجِ تُرابِکُمْ

و مالیدن صورت را بر خاک خوشبوی شما

وَاللِّیاذِ بِعَرَصاتِکُمْ

و پناه‌آوردن به صحن و سرا

وَمَحآلِّ أَبْدانِکُمْ وَأَشْخاصِکُمْ

و محلّ فرود آمدن جسم پاک و پیکر شریف شما

اَلْمَحْفُوفَةِ بِالْمَلآئِکَةِ الْکِرامِ

که فرشتگان بزرگوار اطراف آن گرد آمده

وَالْمَتْحُوفَةِ مِنَ اللَّهِ بِالرَّحْمَةِ وَالسَّلامِ

و رحمت و سلام خداوند گرداگرد آن را فراگرفته است

وَدَدْتُ أَنْ کُنْتُ لَها سادِناً

دوست داشتم که دربان این آستان بودم

وَفی جَوارِها قاطِناً

و در جوار آن ساکن می‌شدم

لایَزْعَجُنی عَنْهَا الرَّحیلُ

بانگ رحیل و کوچ کردن مرا از آن دور نمی‌گرداند ‌

وَلایَفُوتُنی‌بِهَا الْمُقیلُ

و با آن خوابگاه از دستم نمی‌رفت

لِیَکْثُرَ بِها إِلْمامی وَاسْتِلامی لَها وَسَلامی.

تا دیدار من زیادتر و و استلام سنگهای حرمش که برایم بهتر از حجرالأسود است بیشتر و سلام و درودم فراوانتر می‌گردید

فَأَسْأَلُ اللَّهَ الَّذی هَدانی لِمَعْرِفَتِکُمْ

‌ اکنون از خداوندی که مرا به معرفت شما هدایت کرد

وَأَکْرَمَنی بِمَحَبَّتِکُمْ

و با دوستی شما گرامی داشت

وَتَعَبَّدَنی بِوِلایَتِکُمْ ‌

و به ولایت شما پایبند

وَنَدَبَنی إِلی زِیارَتِکُمْ

نمود و به زیارت شما فراخواند

اَلْعَوْدَ ما أَبْقانی إِلی حَضْرَتِکُمْ

)می‌خواهم( تا مادامی که زنده‌ام به حضور شما بازگرداند

وَالْبِشارةَ إِذا تَوَفَّانی بِمُرافَقَتِکُمْ

‌و چون جانم را گرفت به همراهی با شما

وَالْحَشْرَ فی زُمْرَتِکُمْ

و محشور شدن در زمره شما

ص: 701

‌ وَالدُّخُولَ فی شَفاعَتِکُمْ.

و داخل شدن در شفاعت شما مژده‌ام دهد.

فَیا لَیْتَ شِعْری یا سادَتی کَیْفَ حالی فی رَحْلَتی

اکنون که در حال رفتن و کوچ کردنم کاش می‌دانستم حالم چگونه است؟

أَمَغْفُورَةٌ ذُنُوبی

آیا گناهانم آمرزیده شده؟

وَمَسْتُورَةٌ عُیُوبی

عیوبم پرده‌پوشی شده؟

وَمَقْضِیَّةٌ حاجَتی

حاجتم برآورده

وَمُنْجَحَةٌطَلِبَتی

و خواسته‌ام روا گردیده است؟

فَذاکَ الَّذی أَمَّلْتُهُ

که این آرزوی من است

وَفی کَرَمِکُمْ تَوَسَّمْتُهُ

و درباره کرم و بزرگواری شما چنین گمانی دارم

فَما أَسْعَدَنی‌بِکُمْ ‌

پس چه سعادتمندم به وسیله شما

وَأَعْظَمَ فَوْزی بِحُبِّکُمْ

و چه کامیاب و پیروزم با داشتن دوستی و محبّت شما

أَمْ راحِلٌ بِوِزْری مُثْقِلٌ بِهِ ظَهْری

یا اینکه با بار گرانی از گناه که پشتم را سنگین کرده

مَحْجُوباً دُعآئی

بدون اینکه دعایم مستجاب شده باشد

خآئِباً رَجآئی.

و به امیدم رسیده باشم بازمی‌گردم

فَیاشَقْوَتاهُ إِنْ کانَتْ هذِهِ حالی

که اگر حالم چنین است وای بر من و بدبختی من‌

وَیا خَیْبَةُ امالی

و وای بر آرزوهای برآورده‌نشده‌ام ‌

یَأْبی ذلِکَ بِرَّکُمْ وَإِحْسانَکُمْ وَجَمیلَ وَعْدِکُمْ‌لِزآئِرِکُمْ وَضَمانِکُمْ

ولی لطف و احسان شما و نویدها و ضمانت‌هائی که نسبت به زائرانتان نموده‌اید چنین چیزی را نمی‌پذیرد

وَتَأْبی مَکارِمَ أَخْلاقِکُمْ وَطَهارَةَ شِیَمِکُمْ‌وَأَعْراقِکُمْ

و اخلاق کریمانه و خلق و خوی پاکیزه و سیره محبّت‌آمیز شما از چنین رفتاری به دور است

وَکَرَمِکُمْ عَلی رَبِّکُمْ

و کرامت شما نزد پروردگار

وَعِنایَتِکُمْ بِزآئِرِکُمْ وَمُحِبِّکُمْ

و عنایتی که به زائر و دوستدار خود دارید

أَنْ یُرَدَّ سُؤالُهُ

باعث می‌شود که درخواست او رد نشود

أَوْ یُخَیَّبَ لَدَیْهِ امالُهُ

یا محروم نسبت به آرزوهایش نگردد

وَیَأْبَی اللَّهُ إِلّا تَصْدیقَ‌وَعْدِکُمْ وَتَحْقیقَ الرَّجآءِ بِقَصْدِکُمْ ‌

و خداوند نمی‌پسندد مگر آنکه وعده شما را به آنکه قصد و آهنگ شما نموده راست گرداند و امیدش را برآورد

إِسْعافاً وَإِکْراماً لِقاصِدِکُمْ

بخاطر گرامی‌داشتن و روی‌آوردن به آنکه به شما روی آورده

وَإِتْحافاً بِالْخَیْراتِ لِزآئِرِکُمْ

‌و هدیه دادن خیرات به زائرتان

وَکَذلِکَ الظَّنُّ بِکُمْ

و گمان ما به شما چنین است

وَالْمَرْجُوُّ مِنْ فَضْلِهِ لِشیعَتِکُمْ.

و امیدی که از فضل و احسان شما نسبت به شیعیانتان می‌رود اینگونه است.

وَاُشْهِدُ اللَّهَ وَأَعْهَدُ عَلَیْهِ

و خدا را گواه می‌گیرم و بر آن با خدا پیمان می‌بندم

وَاُشْهِدُکُمْ أَنّی عَلی‌ما عاهَدْتُهُ عَلَیْهِ مِنَ الْإِقْرارِ بِوِلایَتِکُمْ

و )نیز( شما را گواه می‌گیرم که من بر آن عهدی که با شما بسته‌ام در مورد «اقرار به ولایت شما

ص: 702

وَالْإِعْتِقادِ لِفَرْضِ طاعَتِکُمْ ‌

و معتقد بودن به وجوب‌اطاعت شما ‌

وَالْإِعْتِرافِ بِفَضْلِکُمْ

و اعتراف به فضل و برتری شما

وَالْقِیامِ بِنَصْرِکُمْ

و یاری کردن شما

وَالتَّقَرُّبِ إِلَی اللَّهِ بِحُبِّکُمْ

و به خدا تقرّب جستن به دوستی شما

‌وَالطَّاعَةِ لَهُ بِالْکَوْنِ مَعَکُمْ

و اطاعت فرمان او با بودن با شما» هستم.

وَهذِهِ یَدی عَلی ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ مِنَ الْوَفآءِ بِعَهْدِکُمْ

و این تعهّد من است نسبت به آنچه خداوند فرمان داده است از وفا نمودن به عهد و پیمان با شما ‌

وَالْبَیْعَةِ الْواجِبَةِ لَکُمْ

و بیعتی که واجب است برای شما

لا أَبْغی بِذلِکَ بَدَلًا ‌

با وجود آن چیزی که بدَل و جایگزین آن نمی‌جویم ‌

وَلا اُریدَ عَنْهُ تَحْویلًا.

و هرگز نمی‌خواهم از آن دگرگون گردم. و

وَأَشْهَدُ أَنَّ ذلِکَ مِنَ اللَّهِ أَمْرٌ عازِمٌ‌وَحَتْمٌ عَلَی الْاُمَّةِ لازِمٌ ‌

گواهی می‌دهم که آن از طرف خداوند امری است تصمیم گرفته‌شده و حتمی و بر امّت لازم گشته است

لا حُجَّةَ لِمَنْ جَهِلَهُ

کسی که نسبت به آن جاهل باشد حجّتی ندارد

وَلا عُذْرَ لِمَنْ‌أَهْمَلَهُ ‌

و کسی که نسبت به آن سستی و بی‌پروائی نماید عذری نخواهد داشت

أَدینُ اللَّهَ بِذلِکَ فِی السِّرِّ وَالْإِعْلانِ وَالذِّکْرِ وَالنِّسْیانِ

من به آن در پنهان و آشکار و در حال توجّه و فراموشی

وَفِی الْمَماتِ وَالْمَحْیا وَالْاخِرَةِ وَالْاُولی

و مرگ و زندگی و در دنیا و آخرت

وَعَلی بُعْدِ الدَّارِ

و دوری از منزلگاه

‌وَقُرْبِ الْمَزارِ.

‌و نزدیکی زیارتگاه معتقدم.

أَللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَثَبِّتْنی عَلی ذلِکَ حَتَّی أَلْقاکَ

و مرا بر این امر تا هنگام دیدارت ثابت بدار

وَوَفِّقْنی لِطاعَتِکَ وَرِضاکَ

و برای فرمانبرداری و جلب رضایت و خشنودی‌ات موفّق فرما

وَانْفَعْنی بِما‌عَلَّمْتَنی

و به آنچه مرا آموخته‌ای بهره‌مند ساز

وَزِدْنی مِنَ الْخَیْرِ ما أَلْهَمْتَنی

و به آنچه از خیر و خوبی الهام نموده‌ای بیفزا

وَلاتُزِغْ قَلْبی بَعْدَ إِذْ هَدَیْتَنی

و قلبم را پس از آنکه‌هدایت نموده‌ای منحرف مگردان ‌

فَلَکَ الْحَمْدُ عَلی ما أَوْلَیْتَنی.

تو سزاوار سپاس و ستایشی بر آنچه عنایت فرموده‌ای.

فَأَسْأَلُکَ یا مَنْ لاتُحْصی نِعَمُهُ

از تو می‌خواهم ای آنکه نعمت‌هایش بی‌شمار

ص: 703

وَلایُوازی کَرَمُهُ

و کرمش نامتناهی است

أَنْ تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

که بر محمّد و آل محمّد درود فرستی

وَلاتَجْعَلْهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنّی لِزِیارَةِ أَوْلِیآئِکَ

و این دیدار را آخرین دیدار من برای زیارت اولیائت

وَالْإِلْمامِ بِمَشاهِدِ‌حُجَجِکَ وَأَصْفِیآئِکَ

و عتبه‌بوسی بارگاه حجّت‌ها و برگزیدگانت قرار ندهی

وَأَلْهِمْنی بِها شُکْرَ الائِکَ وَالْإِلْحاحَ بِمَسْأَلَتِکَ وَدُعآئِکَ ‌

و به برکت این زیارت شکر الطاف و عنایاتت و اصرار ورزیدن‌در دعا و درخواست گدائی از خودت را به من الهام فرما ‌

وَاسْتَجِبْ لی ما دَعَوْتُکَ

و آنچه دعا کردم برایم مستجاب نما

وَأَعْطِنی بِفَضْلِکَ‌کُلَّ ما سَأَلْتُکَ

و به فضل و احسانت آنچه درخواست نموده عطا کن

وَاغْفِرْ لی مَغْفِرَةً وازِعَةً

و مرا بیامرز آمرزشی که بازدارنده از گناه باشد

وَارْحَمْنی بِجُودِکَ‌

و به جود و کرمت به من رحم کن

‌رَحْمَةً واسِعَةً یُؤْمِنُنی بِها مِنْ سَخَطِکَ وَالنَّارِ

رحمتی که گسترده و فراگیر باشد و با آن مرا از خشم و غضبت و آتش دوزخت ایمن داری

وَتُسْکِنُنی‌بِفَضْلِکَ بِها دارَ الْقَرارِ مَعَ الْأَئِمَّةِ الْأَطْهارِ ‌

و به‌لطف خویش در سرای جاودانی در جوار ائمّه طاهرین

وَشیعَةِ الِ مُحَمَّدِنِ الْأَبْرارِ.

و شیعیان اهل بیت نیکوکار پیامبر ساکن گردانی.

وَاجْعَلْنی مِمَّنْ یَسَّرْتَ حِسابَهُ

و مرا قرار بده از کسانی که حسابش را آسان می‌گیری

وَأَحْسَنْتَ إِلَیْکَ مَابَهُ

و بازگشتش را به سوی خودت نیکو می‌گردانی

‌وَمَحَوْتَ سَیِّئاتِهِ

و گناهانش رانابود

وَضاعَفْتَ حَسَناتِهِ

و خوبی‌هایش را دوچندان می‌نمائی

وَحَشَرْتَهُ فی زُمْرَةِ مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدِنِ الطَّاهِرینَ صَلَواتُکَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعینَ

و در زمره محمّد و آل پاک او - که درود تو بر همه آنان باد - محشور می‌فرمائی

وَاغْفِرْ لِوالِدَیَّ وَلِلْمُؤْمِنینَ بِرَحْمَتِکَ یا أَرْحَمَ الرَّاحِمینَ.⁽¹⁾

و بیامرز پدر و مادرم و همه مؤمنان را به رحمت بی‌کرانت ای مهربانترین مهربانان.

ص: 704

1) 82. بحار الأنوار: 204/102.

زیارت پنجم وداع

علّامه مجلسی‌رحمه الله در «بحار الأنوار» فرموده است: در زیارت وداع بگو آنچه‌روایت شده از امام صادق‌علیه السلام که در وداع با پیامبر اکرم‌صلی الله علیه وآله وسلم فرمود یعنی بگو:

لا جَعَلَهُ اللَّهُ اخِرَ تَسْلیمی عَلَیْکَ.

خداوند این سلام را آخرین سلام من بر شما قرار ندهد.

و اگر خواستی بگو: اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا وَلِیَّ اللَّهِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

سلام بر تو ای ولیّ خدا و رحمت خداوند و برکات او بر تو باد.

أَللَّهُمَّ لاتَجْعَلْهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِیارَتِی ابْنَ نَبِیِّکَ

خداوندا؛ این زیارت را آخرین دیدار من و آخرین زیارت من از پسر پیامبرت

وَحُجَّتَکَ عَلی خَلْقِکَ

و حجّتت بر آفریدگانت قرار مده

وَاجْمَعْنی وَإِیَّاهُ فی جَنَّتِکَ

و مرا با او در بهشت قرین گردان

وَاحْشُرْنی مَعَهُ وَفی حِزْبِهِ

و با او و در حزب و گروه او محشور فرما

مَعَ الشُّهَدآءِ وَالصَّالِحینَ

با شهیدان و اشخاص صالح و شایسته

وَحَسُنَ اُولئِکَ رَفیقاً

و آنان خوب همراهان و همدمانی هستند

وَأَسْتَوْدِعُکَ اللَّهَ وَأَسْتَرْعیکَ ‌

و شما را‌به خدا می‌سپارم

وَأَقْرَأُ عَلَیْکَ السَّلامَ

و می‌خواهم که مرا مراقبت و نگهداری کنی

امَنَّا بِاللَّهِ وَبِالرَّسُولِ وَبِما جِئْتَ بِهِ

و بر شما سلام و درود می‌فرستم به خدا و رسول و آنچه آورده‌ای

وَدَلَلْتَ عَلَیْهِ

و مرا بر آن راهنمائی فرموده‌ای ایمان آورده‌ایم

فَاکْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدینَ.⁽¹⁾

پس نام ما را با گواهان بنویس.

کلام مرحوم علّامه مجلسی ظهور در اختصاص این زیارت به وداع با حضرت امام‌رضاعلیه السلام ندارد.

ص: 705

1) 83. بحار الأنوار: 50/102 و در البلد الأمین: 400 با اختلاف.

زیارت ششم وداع

در کتاب «المزار الکبیر» روایت کرده است: هنگامی که خواستی وداع کنی بگو:

سَلامٌ عَلَیْکَ یا مَوْلایَ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ

سلام بر تو ای مولای من و رحمت خدا و برکات او بر تو باد

أَنْتَ لَنا جُنَّةٌ مِنَ الْعَذابِ ‌

تو برای ما سپری از عذاب هستی

وَهذا أَوانُ انْصِرافی عَنْکَ

و اکنون زمان بازگشت من فرارسیده

غَیْرَ راغِبٍ عَنْکَ

در حالی‌که از شما روی برنگردانده

وَلا مُسْتَبْدِلٍ بِکَ

و کسی را جایگزین شما نساخته

وَلا مُؤْثِرٍ عَلَیْکَ

و دیگری را بر شما ترجیح نداده‌ام

وَلا زاهِدٍ فی قُرْبِکَ

و در نزدیک‌بودن با شما بی‌اعتنا نیستم

وَقَدْ جُدْتُ بِنَفْسی لِلْحَدَثانِ ‌

و به تحقیق جان خود را در برابر حوادث روزگار قرار دادم ‌

وَتَرَکْتُ الْأَهْلَ وَالْأَوْلادَ وَالْأَوْطانَ

و اهل و عیال و اولاد و سرزمین خود را رها کرده‌ام ‌

‌ فَکُنْ لی شافِعاً یَوْمَ حاجَتی وَفَقْری

پس شفیع من باش روز نیازمندی و تهیدستی‌ام

یَوْمَ لایُغْنی عَنّی والِدی وَلا وَلَدی.

روزی که نه پدرم و نه فرزندم مرا بی‌نیاز می‌کند.

أَسْأَلُ اللَّهَ الَّذی قَدَّرَ رَحیلی إِلَیْکَ أَنْ یُنَفِّسَ بِکُمْ کُرْبَتی

از خداوندی که کوچ‌کردنم را به سوی شما مقدّر فرمود می‌خواهم که به وسیله شما اندوهم را برطرف کند

وَأَسْأَلُ‌واللَّهَ الَّذی قَدَّرَ عَلَیَّ فِراقَ مَکانِکَ أَنْ لایَجْعَلَهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنْ‌رُجُوعی إِلَیْکَ

‌از خداوندی که دوری از مکان تو را بر من مقدّر فرمود می‌خواهم که این زیارت را آخرین دیدار و آخرین رجوع من به سوی شما قرار ندهد

وَأَسْأَلُ اللَّهَ الَّذی أَبْکی عَلَیْکَ عَیْنی أَنْ یَجْعَلَهُ لی سَنَداً وَذُخْراً ‌

و از خداوندی که چشم مرا بر شما گریان نمود می‌خواهم که آن را‌برای من پشتوانه و ذخیره قرار دهد

وَأَسْأَلُ اللَّهُ الَّذی أَرانی مَکانَکَ

و از خداوندی که مکان و جایگاه شما را به من نشان داد

ص: 706

وَهَدانی لِلتَّسْلیمِ عَلَیْکَ

و برای سلام کردن بر شما

وَزِیارَتی إِیَّاکَ أَنْ یُورِدَنی حَوْضَکُمْ

و زیارتتان هدایت کرد می‌خواهم که مرا در کنار حوض شما وارد کند ‌

وَیَرْزُقَنی مُرافَقَتَکُمْ فِی الْجِنانِ.

و همراه‌بودن با شما را در بهشت روزی‌ام گرداند.

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا صَفْوَةَ اللَّهِ

سلام بر تو ای برگزیده خداوند

اَلسَّلامُ‌عَلَیْکَ یا رَسُولَ اللَّهِ ‌

سلام بر تو ای رسول خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَمیرَالْمُؤْمِنینَ ‌

سلام بر تو ای امیر و فرمانروای مؤمنان

‌ وَوَصِیّ رَسُولِ رَبِّ الْعالَمینَ

و وصیّ و جانشین رسول پروردگار جهانیان

وَقآئِدَ الْغُرِّ الْمُحَجَّلینَ

و پیشوای روسفیدان

اَلسَّلامُ عَلَی الْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ سَیِّدَیْ شَبابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‌

سلام بر حسن و حسین دو سرور جوانان اهل بهشت

اَلسَّلامُ عَلَی الْأَئِمَّةِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

سلام بر امامان- و بقیّه امامان را نام می‌بری )علیهم السّلام( - و رحمت خدا و برکات او )بر آنان باد(.

اَلسَّلامُ عَلی مَلآئِکَةِ اللَّهِ الْمُقیمینَ الْمُسَبِّحینَ

سلام بر فرشتگان خداوند که در این مکان اقامت گزیده و تسبیح‌گویانند

اَلَّذینَ هُمْ بِأَمْرِ رَبِّهِمْ یَعْمَلُونَ

آنان‌که به دستور پروردگارشان عمل می‌کنند

اَلسَّلامُ عَلَیْنا وَعَلی عِبادِ اللَّهِ الصَّالِحینَ.

سلام بر ما و بر بندگان شایسته خداوند.

أَللَّهُمّ لاتَجْعَلْهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِیارَتی إِیَّاهُ ‌

خداوندا؛‌این زیارت را آخرین دیدار من و آخرین زیارت من او را قرار نده

فَإِنْ جَعَلْتَهُ فَاحْشُرْنی مَعَهُ وَمَعَ ابآئِهِ الْماضینَ

و اگر قرار دادی مرا با او و همراه پدران گذشته‌اش محشور فرما

وَإِنْ أَبْقَیْتَنی یا رَبِّ فَارْزُقْنی زِیارَتَهُ أَبَداً ما أَبْقَیْتَنی

و اگر عمری دادی و باقی گذاشتی مرا ای پروردگار من؛ پس همواره تا مادامی که مرا باقی داشته‌ای زیارت او را روزیم گردان

إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ.

که تو بر هر چیز توانا هستی.

و می‌گویی:

أَسْتَوْدِعُکَ اللَّهَ وَأَسْتَرْعیکَ

تو را به خدا می‌سپارم و از تو نگهبانی می‌طلبم

وَأَقْرَأُ عَلَیْکَ السَّلامَ

و بر تو سلام بازگشت می‌کنم

امَنَّا بِاللَّهِ وَبِما دَعَوْتَ إِلَیْهِ.

‌به خدا و آنچه به سوی آن دعوت کردی ایمان آوردیم.

ص: 707

أَللَّهُمَّ اکْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدینَ.

خداوندا؛ ما را با گواهان بنویس.

أَللَّهُمَّ ارْزُقْنی مَوَدَّتَهُمْ أَبَداً ما أَبْقَیْتَنی

خداوندا؛ مودّت و دوستی ایشان را همیشه تا مادامی که مرا باقی داشته‌ای روزیم گردان

اَلسَّلامُ عَلی مَلآئِکَةِ اللَّهِ وَزُوَّارِ ابْنِ رَسُولِ اللَّهِ

سلام بر فرشتگان خداوند و زائران )محترم( پسر رسول خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ مِنّی أَبَداً ما بَقیتُ دآئِماً وَإِذا فَنَیْتُ

سلام من بر تو همواره تا مادامی که باقی هستم و زمانی که از دنیا رفتم

اَلسَّلامُ عَلَیْنا وَعَلی عِبادِ اللَّهِ الصَّالِحینَ.

سلام بر ما و بر بندگان صالح و نیکوکار خداوند.

و چون از بارگاهش بیرون آمدی تا هنگامی که از چشمت پنهان نگشته است‌رویت را از آن برمگردان.⁽¹⁾

این وداع را بعضی از بزرگان در باب زیارت‌های حضرت‌امام رضاعلیه السلام آورده‌اند ولی ظاهراً مخصوص وداع با آن حضرت نیست.

زیارت هفتم وداع

مرحوم کفعمی فرموده است: در وداع با آن بزرگواران بگو:

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ أَئِمَّةَ الْهُدی

سلام بر شما پیشوایان هدایت

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و رحمت خدا و برکات او بر شما باد

أَسْتَوْدِعُکُمُ اللَّهَ ‌

شما را به خدا می‌سپارم

وَأَقْرَأُ عَلَیْکُمُ السَّلامَ

و بر شما درود می‌فرستم

امَنَّا بِاللَّهِ وَبِالرَّسُولِ وَبِما جِئْتُمْ بِهِ

ایمان آورده‌ایم به خدا و به پیامبر و به آنچه از احکام و دستورات آورده‌اید

وَدَلَلْتُمْ عَلَیْهِ.

و بر آن رهنمون گشته‌اید.

أَللَّهُمَّ اکْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدینَ

خداوندا؛ نام ما را در زمره گواهان ثبت کن

وَلاتَجْعَلْهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِیارَتِهِمْ

و این زیارت را آخرین زیارت از زیارت ایشان قرار نده

ص: 708

1) 84. المزار الکبیر: 653 بحار الأنوار: 48/102. و در روضة الأذکار )مخطوط(: 74 و کتابٌ فی الزیارات والأدعیة)مخطوط(: 79 با اندکی اختلاف نقل شده است.

وَالسَّلامُ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.⁽¹⁾

و سلام بر شما و رحمت خدا و برکات او بر شما باد.

زیارت هشتم وداع

هنگامی که خواستی وداع کنی بگو:

قَدْ قَضَیْتُ یا مَوْلایَ بَعْضَ الْإِرْبِ مِنْ زِیارَتِکَ

مولای من؛ بعضی از آداب زیارتت را بجای آوردم

وَلَوْ فَعَلْتُ یا مَوْلایَ ما یَجِبُ عَلَیَّ لَجَعَلْتُ عَرْصَتَکَ دارَ إِقامَةٍ

و اگر بخواهم آنچه بر من واجب است انجام دهم باید صحن تو راسرای اقامت خویش قرار دهم

وَلکِنَّنی مِنْ أَبْنآءِ الدُّنْیا أَکْدَحُ فیها کَما جَرَتْ عادَةَ مَنْ مَضی

ولی چه کنم که از فرزندان دنیایم و در راه آن تلاش می‌کنم همانطور که عادت گذشتگان بر آن جاری گشته است ‌

فَأَسْأَلُ اللَّهَ الْبآرَّ الرَّحیمَ أَنْ یُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

پس از خداوند نیکوکارِ مهربان می‌خواهم که بر محمّد و آل محمّد درود فرستد

وَأَنْ لایَجْعَلَهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنْ زِیارَتِکُمْ وَجَمیعِ الْمُؤْمِنینَ

و این دیدار را آخرین دیدار از زیارت شماو همه مؤمنان قرار ندهد

إِنَّهُ أَرْحَمُ الرَّاحِمینَ

که او مهربانترین مهربانان است

وَهُوَ عَلی کُلِّ شَیْ‌ءٍ قَدیرٌ

و او بر هر چیز توانا است

سپس زیاد دعا کن به آنچه می‌خواهی که برآورده می‌شود انشاء اللَّه تعالی.⁽²⁾

مؤلّف گوید: مرحوم سیّد بن طاووس گفتاری درباره وداع با ماه مبارک رمضان‌فرموده است که بی‌مناسبت نیست آن را در اینجا بیاوریم:

ص: 709

1) 85. الجُنّة الواقیة والجَنّة الباقیة )مخطوط(: 76.

2) 86. بحار الأنوار: 207/102.

ایشان می‌فرماید: همانا در بعضی از این وداع‌ها ادّعا می‌کنی که جدا شدن از ماه‌رمضان و فقدان آن تو را محزون ساخته و دلت را به درد آورده است به خاطر آنچه ازفضل و بهره‌اش از دست داده‌ای پس از تو خواسته می‌شود که در ادّعایت صادق‌باشی به این‌که آثار حزن و مصیبت بر چهره‌ات باشد و آخرین روز آن را با دروغ درگفتار و تباهی در کردار به پایان نرسانی.

و از وظایف شیعیان - بلکه از وظایف امّت خاتم الأنبیاءصلی الله علیه وآله وسلم - این است که در این‌زمان‌ها احساس ترس و بیم داشته باشند و در چنین موقعیّت‌ها تأسّف بخورند بر آنچه ازدوران حضرت مهدی‌علیه السلام - که جدّ بزرگوارش حضرت محمّدصلی الله علیه وآله وسلم بشارت و وعده آن راداده - از دست داده‌اند و اگر آن بزرگوار در میان آنان حضور داشت به وسیله او به‌سعادت‌ها می‌رسیدند تا خداوند خلوص و وفای آن‌ها را نسبت به ایشان که سبب‌سعادت دنیا و آخرت‌شان هستند ببیند و قریب به این مضامین باید بگویند:

اُرَدِّدُ طَرْفی فی الدّیار فلاأری

وجوه أحبّآئی الّذین اُریدُ

چشم خود را در گوشه و کنار شهرها می‌چرخانم ولی نمی‌بینم چهره آن دوستانی راکه می‌خواهم.

در حقیقت مصیبت فقدان آن حضرت بر مردمان متدیّن از مصیبت فقدان ماه‌رمضان سخت‌تر است.

آیا اگر پدر دلسوز یا برادر مددکار همراه و یا فرزند نیکوکار مهربانی را از دست‌داده بودند برای دوری و فقدان او دچار ترس و وحشت و اضطراب نمی‌شدند ودلشان به درد نمی‌آمد؟ در حالی‌که بهره و منفعتی که از وجود آنان می‌برند هرگز قابل‌مقایسه با بهره و انتفاعی نیست که از وجود حضرت مهدی ارواحنا فداه نصیب آنان‌می‌شود؛ او که جانشین خاتم پیامبران و امامِ حضرت عیسی در نماز و فرمانروایی است و از بین‌برنده انواع بلاها و اصلاح‌کننده امور همه کسانی است که در زیر آسمان به سرمی‌برند.⁽¹⁾

ص: 710

1) 87. إقبال الأعمال: 559.

بخش سی‌ام

هشت زیارت از زیارت‌های اهل بیت‌علیهم السلام

که از حضرت امام رضاعلیه السلام نقل شده است

در این بخش هشت زیارت از زیارت‌هایی را که حضرت امام رضاعلیه السلام بیان‌فرموده‌اند نقل می‌کنیم:

زیارت رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم در حرم آن حضرت

ابراهیم بن ابی البلاد گوید: حضرت امام رضاعلیه السلام به من فرمود:

در سلام کردن بر رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم چه می‌گوئید؟

عرض کردم: آنچه معروف است و آن را روایت کرده‌اند. فرمود:

آیا می‌خواهی بهتر از آن را به تو بیاموزم؟

ص: 711

عرض کردم: بلی فدای شما شوم. امام‌علیه السلام به خط مبارک خودش‌نوشت و آن را بر من خواند در حالی‌که در محضرش نشسته بودم:

هنگامی که کنار قبر مبارک رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم ایستادی بگو:

أَشْهَدُ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَریکَ لَهُ

گواهی می‌دهم که معبودی جز خداوند نمی‌باشد او یکتا است و شریکی برایش نیست

وَأَشْهَدُ أَنَّکَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِاللَّهِ

و گواهی می‌دهم که تو محمّد بن عبداللَّه هستی

وَأَشْهَدُ أَنَّکَ رَسُولُ اللَّهِ

و گواهی می‌دهم که تو فرستاده خداوندی

وَأَشْهَدُ أَنَّکَ خاتَمُ النَّبِیّینَ

و گواهی می‌دهم که تو خاتم پیامبران و پایان‌بخش آنان هستی

وَأَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ بَلَّغْتَ رِسالَةَ رَبِّکَ وَنَصَحْتَ لِاُمَّتِکَ

و گواهی می‌دهم که تو وحی الهی و پیام پروردگارت را ابلاغ و برای اُمّت خویش خیرخواهی نمودی

وَجاهَدْتَ فی سَبیلِ رَبِّکَ ‌

و در راه پروردگارت جهاد کرده

وَعَبَدْتَهُ حَتَّی أَتاکَ الْیَقینُ

و او را تا هنگام رحلت پرستیده‌ای

وَأَدَّیْتَ الَّذی عَلَیْکَ‌مِنَ الْحَقِّ.‌

و حقّی که بر عهده داشتی آن را ادا کردی و پرداخته‌ای.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ وَنَجیبِکَ‌

خداوندا؛ بر محمّد بنده‌ات و فرستاده‌ات و نیک‌نژادت

‌وَأَمینِکَ وَصَفِیِّکَ وَخِیَرَتِکَ مِنْ خَلْقِکَ

و امینت و خالص و برگزیده‌ات از میان آفریدگانت درود فرست

أَفْضَلَ ما صَلَّیْتَ عَلی أَحَدٍ مِنْ أَنْبِیآئِکَ وَرُسُلِکَ.

برتر از آنچه بر یکی از پیامبران و رسولانت فرستاده‌ای.

أَللَّهُمَّ سَلِّمْ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ کَما‌سَلَّمْتَ عَلی نُوحٍ فِی الْعالَمینَ

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد سلام فرست همانگونه که بر نوح در جهانیان سلام فرستادی

وَامْنُنْ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

و بر محمّد و آل محمّد نعمت بده

‌کَما مَنَنْتَ عَلی مُوسی وَهارُونَ

همانطور که بر موسی و هارون نعمت بخشیدی

وَبارِکْ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

و بر محمّد و آل محمّد برکت عطا کن

‌کَما بارَکْتَ عَلی إِبْراهیمَ وَالِ إِبْراهیمَ

همان‌گونه که بر ابراهیم و آل ابراهیم برکت دادی

إِنَّکَ حَمیدٌ مَجیدٌ.

که تو ستوده و باشکوه و باعظمتی.‌

ص: 712

أَللَّهُمّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَتَرَحَّمْ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ.

و بر محمّد و آل محمّد مهربانی کن.

أَللَّهُمَّ رَبَّ الْبَیْتِ الْحَرامِ

خداوندا؛ )ای( پروردگار بیت الحرام )خانه کعبه(

وَرَبَّ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ

و پروردگار مسجدالحرام )مسجدی که کعبه در آن است(

وَرَبَّ الرُّکْنِ وَالْمَقامِ ‌

و پروردگار رکن و مقام ‌

وَرَبَّ الْبَلَدِ الْحَرامِ

و پروردگار بلدالحرام )مکّه(

وَرَبَّ الْحِلِّ وَالْحَرامِ

و پروردگار حلّ و حرام )آنجا که خارج از احرام‌اند و آنجا که در حال احرامند(

وَرَبَّ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ

و پروردگار مشعر الحرام

بَلِّغْ رُوحَ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ مِنِّی السَّلامَ.⁽¹⁾به روح پاک )حضرت( محمّد - که درود خدا بر او و آل او باد - از طرف من سلام برسان.

ازیارتِ دیگر رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم در حرم آن حضرت

ابن قولویه‌رحمه الله به سند خود از احمد بن محمّد بن ابی نصر روایت کرده است که‌گفت: به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کردم: چگونه کنار قبر رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم بر آن‌حضرت سلام عرض کنم؟

امام‌علیه السلام فرمود: می‌گویی:

اَلسَّلامُ عَلی رَسُولِ اللَّهِ

سلام بر رسول خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ

سلام بر تو و رحمت و برکات خدا بر تو باد

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا رَسُولَ اللَّهِ

سلام بر تو ای رسول خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِاللَّهِ

سلام بر تو ای محمّد بن عبداللَّه

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا خِیَرَةِ اللَّهِ

سلام بر تو ای انتخاب‌شده خداوند

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا حَبیبَ اللَّهِ

سلام بر تو ای دوست خدا

ص: 713

1) 88. بحار الأنوار: 154/100 هدیّة الزائرین وبهجة الناظرین: 306.

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا صَفْوَةَ اللَّهِ

‌ سلام‌بر تو ای برگزیده خداوند

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَمینَ اللَّهِ.

سلام بر تو ای امین خداوند و مورد اعتماد او

أَشْهَدُ أَنَّکَ رَسُولُ اللَّهِ

گواهی می‌دهم که تو رسول خدائی

وَأَشْهَدُ أَنَّکَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِاللَّهِ

و گواهی می‌دهم که تو محمّد بن عبداللَّه هستی

وَأَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ نَصَحْتَ لِاُمَّتِکَ

و گواهی می‌دهم که تو‌برای امّت خویش خیرخواهی نمودی

وَجاهَدْتَ فی سَبیلِ اللَّهِ

و در راه خدا جهاد کردی

وَعَبَدْتَهُ حَتَّی أَتاکَ الْیَقینُ

و او را تا هنگام‌رحلت پرستیده‌ای ‌

فَجَزاکَ اللَّهُ أَفْضَلَ ما جَزی نَبِیّاً عَنْ اُمَّتِهِ.

پس خداوند به شما جزا و پاداش دهد بهتر از آنچه به پیامبری از طرف امّتش مرحمت فرموده است.

أَللَّهُمَّ صَلّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛‌بر محمّد و آل محمّد درود فرست

أَفْضَلَ ما صَلَّیْتَ عَلی إِبْراهیمَ وَالِ إِبْراهیمَ

برتر از آنچه بر ابراهیم و آل ابراهیم فرستاده‌ای

إِنَّکَ حَمیدٌ مَجیدٌ.⁽¹⁾

که تو ستوده و باشکوه و باعظمتی

زیارت سوّم رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم در حرم آن حضرت

کلینی‌رحمه الله به سند خود از بزنطی روایت کرده است که گفت: به حضرت امام رضاعلیه السلام‌عرض کردم: چگونه کنار قبر رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم بر آن حضرت سلام عرض کنم؟

فرمودند: بگو:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا رَسُولَ اللَّهِ

سلام بر تو ای رسول خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا حَبیبَ اللَّهِ

سلام بر تو ای دوست خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا صَفْوَةَ اللَّهِ ‌

سلام‌بر تو ای برگزیده خدا ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَمینَ اللَّهِ

سلام بر تو ای امین و مورد اعتماد خداوند

أَشْهَدُ أَنَّکَ رَسُولُ اللَّهِ

گواهی می‌دهم که تو رسول خدا هستی

ص: 714

1) 89. کامل الزیارات: 58 بحار الأنوار: 156/100 مستدرک الوسائل: 193/10.

وَأَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ نَصَحْتَ لِاُمَّتِکَ

و گواهی می‌دهم که تو برای امّت خویش خیرخواهی نموده

وَجاهَدْتَ فی سَبیلِ‌اللَّهِ ‌

و در راه خدا جهاد کرده

وَعَبَدْتَهُ حَتَّی أَتاکَ الْیَقینُ

و او را تا هنگام فرارسیدن مرگ پرستیده‌ای

فَجَزاکَ اللَّهُ أَفْضَلَ ما جَزی نَبِیّاً‌عَنْ اُمَّتِهِ.

پس خداوند بهترین پاداشی را که به پیامبری از طرف‌امّتش می‌دهد به شما مرحمت فرماید.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ أَفْضَلَ ما صَلَّیْتَ عَلی إِبْراهیمَ وَالِ إِبْراهیمَ

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست برتر از آنچه بر ابراهیم و آل ابراهیم فرستاده‌ای

إِنَّکَ حَمیدٌ مَجیدٌ.⁽¹⁾

که تو ستوده و باشکوه و باعظمتی.

زیارت رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم پس از نماز واجب

بزنطی گوید: به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کردم: پس از نماز واجب چگونه بررسول خداصلی الله علیه وآله وسلم سلام و صلوات فرستم؟

امام‌علیه السلام فرمود: می‌گویی:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا رَسُولَ اللَّهِ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ

سلام بر تو ای رسول خدا و رحمت خدا و برکات او بر تو باد

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِاللَّهِ ‌

سلام بر تو‌ای محمّد بن عبداللَّه

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا خِیَرَةَ اللَّهِ

سلام بر تو ای انتخاب‌شده خداوند

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا حَبیبَ اللَّهِ

سلام بر تو ای دوست خدا ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا صَفْوَةَ اللَّهِ

سلام بر تو ای برگزیده خداوند

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَمینَ اللَّهِ ‌

سلام بر تو ای امین و مورد اعتماد خداوند

ص: 715

1) 90. بحار الأنوار: 155/100 هدیّة الزائرین وبهجة الناظرین: 306 المزار شیخ مفیدرحمه الله: 172 البلد الأمین: 393 المصباح: 631 وسائل الشیعة: 1047/4.

أَشْهَدُ أَنَّکَ رَسُولُ اللَّهِ

گواهی می‌دهم که تو فرستاده خداوند هستی

وَأَشْهَدُ أَنَّکَ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِاللَّهِ

و گواهی می‌دهم که تو محمّد بن عبداللَّه هستی

وَأَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ نَصَحْتَ لِاُمَّتِکَ

و گواهی می‌دهم که تو برای امّت خویش خیرخواهی نمودی

وَجاهَدْتَ فی سَبیلِ رَبِّکَ

و در راه پروردگارت جهاد کردی

وَعَبَدْتَهُ حَتَّی أَتاکَ الْیَقینُ

و تا هنگام رحلت او را پرستیده‌ای

فَجَزاکَ اللَّهُ یا رَسُولَ اللَّهِ أَفْضَلَ ما جَزی نَبِیّاً عَنْ اُمَّتِهِ.

پس ای رسول خدا؛ خداوند به تو پاداش دهد بهتر‌از هر پاداشی که به پیامبری از طرف امّتش مرحمت نموده است.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ أَفْضَلَ ما صَلَّیْتَ عَلی إِبْراهیمَ وَالِ إِبْراهیمَ

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود و رحمت فرست برتر از آنچه بر ابراهیم و آل ابراهیم درود فرستاده‌ای

إِنَّکَ حَمیدٌ مَجیدٌ.⁽¹⁾که تو ستوده و باشکوه و باعظمتی.

زیارت ائمّه علیهم السلام

این زیارت از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت شده است.

سیّدرحمه الله فرموده: هرگاه خواستی یکی از امامان‌علیهم السلام را زیارت کنی در کنار ضریح‌منوّر او بایست و بگو:

اَلسَّلامُ عَلَی الْقآئِمینَ مَقامَ الْأَنْبِیآءِ

سلام بر کسانی که در جایگاه انبیاء ایستاده‌اند

اَلْوارِثینَ عُلُومَ الْأَصْفِیآءِ

و وارث علوم برگزیدگان هستند

اَلسَّلامُ عَلَی خُلَفآءِ اللَّهِ وَخُلَفآءِ رَسُولِهِ

سلام بر جانشیان خداوند و جانشینان رسول او

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا مَنْ هُمْ زِمامُ الدّینِ ‌

سلام بر شما ای کسانی که شیرازه دین ‌

وَنِظامُ الْمُسْلِمینَ

و نظم‌دهنده امور مسلمین

وَصَلاحُ الدُّنْیا

و درستی وضع دنیا

وَعُدَّةُ الْمُؤْمِنینَ

و باعث سرافرازی اهل ایمان هستید

ص: 716

1) 91. بحار الأنوار: 181/100 هدیّة الزائرین وبهجة الناظرین: 319 جامع أحادیث الشیعة: 51/6 مقباس المصابیح: 44.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا أَصْلَ الْإِسْلامِ النَّامی وَفَرْعَهُ السَّامی

سلام بر شما ای اصل و اساس و ریشه اسلام بالنده و رشدکننده و شاخه بالا رفته و سر بر فلک کشیده آن.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا مَنْ بِهِمْ تَمامُ الصَّلاةِ وَالزَّکاةِ وَالصِّیامِ وَالْحَجّ وَالْجِهادِ وَتَوَفُّرِ الْفَیْ‌ءِ وَالصَّدَقاتِ ‌

سلام بر شما ای کسانی که تمامیّت نماز و زکات و روزه و حجّ و جهاد و کامل‌بودن آن‌ها و برقراربودن‌شان و پس‌اندازکردن غنائم و دریافت وجوهات

وَإِمْضآءِ الْحُدُودِ الْمُسَمَّیاتِ

و امضاء و اجرای حدود معیّن‌شده

وَالْأَحْکامِ الْمُبَیَّناتِ.

و احکام بیان‌شده به وسیله ایشان است.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا مَنْ بِهِمْ تُمْنَعُ الثُّغُورُ حفظوَالْأَطْرافُ

سلام بر شما ای کسانی که به سبب آن‌ها کناره‌ها و مرزهای شهرها می‌شود

وَتَجْری اُمُورُ الْخَلْقِ بِإِمامَتِهِمْ عَلَی الْقَصْدِ وَالْإِنْصافِ

و کارهای مردمان با امامت و پیشوائی ایشان بر مبنای عدل و اعتدال و انصاف جریان پیدا می‌کند.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ أَیُّهَا الْمُحَلِّلُونَ حَلالَ اللَّهِ

سلام بر شما ای حلال‌کنندگان حلال خدا

وَالْمُحَرِّمُونَ حَرامَ اللَّهِ

و حرام‌کنندگان حرام خدا

وَالْمُقیمُونَ حُدُودَ اللَّهِ

و اقامه‌کنندگان حدود الهی

وَالذَّابُّونَ عَنْ دینِ اللَّهِ

و دفاع‌کنندگان از دین خدا

وَالدَّاعُونَ إِلی‌سَبیلِ اللَّهِ

و دعوت‌کنندگان به راه خدا

بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ

با حکمت و پند و اندرز نیکو

وَالْحُجَّةِ الْبالِغَةِ.

و حجّت رسا و برهان قاطع.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا مَنْ فَضْلُهُمْ کَالشَّمْسِ الْمُضیئَةِ الطَّالِعَةِ

سلام بر شما ای کسانی که از نظر فضیلت مانند خورشید روشنی‌بخش آشکارید

اَلْمُجَلَّلَةِ بِنُورِهَا الْعالَمُ

که به نور خود جهان را روشن ساخته

وَهِیَ فِی الْاُفُقِ بِحَیْثُ لاتَنالُهَا الْأَیْدی وَالْأَبْصارُ.‌

و در افقی است که از حیث بلندی و ارتفاع دست کسی به آن نمی‌رسد و از جهت زیادی نور هیچ چشمی قدرت دیدن آن را ندارد.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ أَیُّهَا الْبُدُورُ الْمُنیرَةُ

سلام بر شما ای ماه‌های تابان )شب چهارده(

وَالسُّرُجُ الزَّاهِرَةُ

و چراغ‌های فروزان

وَالْأَنْوارُ السَّاطِعَةُ

و نورهای درخشان

وَالنُّجُومُ الْهادِیَةُ

و ستارگان هدایتگر

فی غَیاهِبِ الدُّجا

در شدّت تاریکی‌های شب

ص: 717

‌ وَطُرُقِ الْبَلَدِ الْقَفْرِ

و راههای شهرهای کویر بی‌آب و علف

وَلُجَجِ الْبِحارِ.

و عمق‌های دریاها.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا مَنْ حُبُّهُمْ کَالْمآءِ‌الْعَذْبِ عَلَی الظَّمآءِ

سلام بر شما ای کسانی که دوستی و محبّتشان مانند آب شیرین گوارا در حال تشنگی

وَالْغَذآءِ الْمَری‌ءِ

و غذای گوارا

اَلنَّافِعِ عَلَی الطُّوی

و نافع در زمان گرسنگی است

اَلدَّالُّونَ عَلَی الْهُدی

شما راهنما و راهبر راه هدایت

وَالْمُنْجُونَ مِنَ الرَّدی

و نجات‌بخش از فروافتادن و هلاکت

وَالنَّارِ عَلَی الْیَفاعِ‌لِمَنِ اهْتَدی وَاصْطَلی.‌

و همچون آتش روی تپّه و بلندی نشان‌دهنده راه برای کسی که راه را بجوید و کانون حرارت هستید برای آنکه بخواهد گرم شود.

اَلسَّلامُ عَلَی الْأَدِلّاءِ فِی الْمَهالِکِ

سلام بر راهنمایان در پرتگاههای هلاکت

اَلْمُفارِقُ لَهُمْ هالِکٌ

آنکه از شما جدا گردد هلاکت او حتمی است

وَاللّازِمُ لَهُمْ لاحِقٌ.

و آنکه همراه شما و ملازم رکاب شما باشد به مقصود می‌رسد و به حق می‌پیوندد.

اَلسَّلامُ عَلی مَنْ‌عُلُومُهُمْ کَالسَّحابِ الْهاطِلِ ‌

سلام بر کسانی که علم و دانش ایشان همانند ابر بارنده

وَالْغَیْثِ الْماطِرِ

و باران پیوسته روان

وَالسَّمآءِ الظَّلیلَةِ

و آسمان سایه‌افکن

وَالْأَرْضِ الْبَسیطَةِ

و زمین گسترده

وَالْعَیْنِ الْغَزیرَةِ

و چشمه‌ای جوشنده

وَالْغَدیرِ وَالرَّوْضَةِ.

و بِرکه و بستان است.

اَلسَّلامُ‌عَلَیْکُمْ یا مَنْ هُمْ کَالْأَمینِ الرَّفیقِ ‌

سلام بر شما ای کسانی که ایشان مانند امانتداری نرم‌خو و مداراکننده

وَالْوالِدِ الشَّفیقِ

و همچون پدری مهربان و دلسوز

وَالْاُمِّ الْبَرَّةِ بِالْوَلَدِ الصَّغیرِ.

و به منزله مادری نیکوکار برای بچّه صغیر و کوچک هستند.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا فَرَجَ الْعِبادِ فِی الدَّاهِیَةِ

سلام بر شما ای گشایش بندگان در سختی‌های عظیم

وَحُجَّتُهُمُ الْواضِحَةُ الشَّافِیَةُ.

و حجّت آشکار و قاطع و قانع‌کننده ایشان.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا اُمَنآءَ اللَّهِ فی خَلْقَهِ

سلام بر شما ای امینان الهی در میان مردم

وَحُجَّتَهُ عَلی عِبادِهِ

و حجّت او بر بندگانش

وَخُلَفآءَهُ فی أَرْضِهِ.

و جانشینان او در روی زمین.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ أَیُّهَا‌الدُّعاةُ إِلَی اللَّهِ

سلام بر شما ای دعوت‌کنندگان مردم به سوی خدا

اَلذَّابُّونَ عَنْ حَریمِ اللَّهِ.

دفاع‌کنندگان از حریم پروردگار )که آن را از ورود نامحرمان و نااهلان حفظ می‌کنید(.

اَلسَّلامُ عَلَی الْمُطَهَّرینَ‌مِنَ الذُّنُوبِ ‌

سلام بر پاک‌شدگان‌از گناهان

ص: 718

اَلْمُبَرَّئینَ مِنَ الْعُیُوبِ.

و مبرّاشدگان از هر گونه عیب.

اَلسَّلامُ عَلَی الْمَخْصُوصینَ بِالْعِلْمِ الْمَلْهُومِ

سلام بر مخصوصان به علم الهی الهامی ‌

وَالْحِلْمِ الْمَعْلُومِ

و بردباری معروف و شناخته‌شده

وَالْفَضْلِ کُلِّهِ

و تمام فضل و فضیلت

وَأَهْلِ الْخَیْرِ وَالْبَذْلِ.

و اهل خیر و خوبی و بذل و بخشش.‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا نِظامَ الدّینِ

سلام بر شما ای سامان‌دهندگان دین

وَعِزَّ الْمُسْلِمینَ

و مایه عزّت مسلمانان

وَغَیْظَ‌الْمُنافِقینَ

و خشم منافقان

وَبَوارَ الْکافِرینَ.

و هلاکت و نابودی کافران.

اَلسَّلامُ عَلی مَنْ لایُدانیهِمْ فی فَضْلِهِمْ أَحَدٌ ‌

سلام بر شما که هیچ‌کس در فضیلت هم‌سطح شما نیست و به شما نزدیک نمی‌گردد ‌

وَلایُوجَدُ فی وِلایَتِهِمْ بَدَلٌ.

و در ولایت و سرپرستی برای شما جایگزین یافت نمی‌شود.

اَلسَّلامُ عَلَی السَّادَةِ‌الْمَیامینِ

سلام بر سروران خجسته

وَمَنْ عَجَزَتْ عَنْ ذِکْرِ فَضْلِهِمُ الْبُلَغآءُ وَقَصُرَتْ عَنْ وإِدْراکِهِمُ الْفُصَحآءُ

و کسانی که از ذکر فضیلت شما اشخاص بلیغ - که به خوبی می‌توانند مقصود خویش را با گفتارشان برسانند - عاجز و ناتوانند از ادراک آن سخن‌پردازان

وَتَحَیَّرَتْ فی نَعْتِ فَضْلِهِمُ الْخُطَبآءُ

نارسا و از توصیف فضل شما خطیبانِ سخن‌سرا سرگردانند

وَلَمْ تَنْتَهِ إِلَیْهِ الْحُکَمآءُ

و حکیمان به سوی آن راه نمی‌یابند

وَتَصاغَرَتْ عَنْ قَدْرِهِمُ الْعُظَمآءُ.

و بزرگان )بشر( در برابر قدر و منزلت شما کوچک‌اند.

اَلسَّلامُ عَلی مَنْ هُمْ کَالنُّجُومِ مِنْ یَدِ الْمُتَناوِلِ.

سلام بر کسانی که همچون ستاره از دسترس به دورید.

اَلسَّلامُ عَلَی الْعُلَمآءِ الَّذینَ‌لایَجْهَلُونَ ‌

سلام بر عالمانی که نادانی ندارید

وَالدُّعاةِ الَّذینَ لایَنْکِلُونَ.

و دعوت‌کنندگانی که ترس و ضعف ندارید و هرگز کنار نمی‌کشید.

اَلسَّلامُ عَلی مَعْدِنِ الْقُدْسِ وَالطَّهارَةِ ‌

سلام بر کانون قدس و پاکی ‌

وَالنُّسُکِ وَالزَّهادَةِ

و طاعت و زهد

وَالْعِلْمِ وَالْعِبادَةِ.

و علم و عبادت.

اَلسَّلامُ عَلَی الْمُخْصُوصینَ بِدَعْوَةِ الرَّسُولِ ‌

سلام بر‌مخصوصان به دعوت رسول

وَنَسْلِ الطُّهْرِ الْبَتُولِ.

و نژاد پاک )حضرت زهرای( بتول. سلام

ص: 719

‌ اَلسَّلامُ عَلی مَنْ لایَسْبِقُهُمْ أَحَدٌ فی نَسَبٍ

بر کسانی که هیچ‌کس از نظر اصالت نسبی بر شما پیشی نگرفته

وَلایُدانیهِمْ فی حَسَبٍ

و از جهت کرامت و شرافت با شما برابری نمی‌کند

اَلْبَیْتُ مِنْ قُرَیْشٍ

)شما( از قبیله شرافتمند قریش

وَالذَّرْوَةُ مِنْ هاشِمٍ

و از نسل شریف و بزرگوار هاشم

وَالْعِتْرَةُ مِنَ الرَّسُولِ

و از عترت پیامبر

وَالرِّضا مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ

و مورد رضا و خشنودی خداوند عزیز و والا

شَرَفُ الْأَشْرافِ

از هر شریفی شریف‌تر

وَالْفَرْعُ مِنْ بَنی عَبْدِ مَنافٍ.

و جداشده از عبد مناف هستید.

اَلسَّلامُ عَلَی الْمُصْطَفَیْنَ بِالْإِمامَةِ

سلام بر برگزیدگان به امامت

اَلْعُلَمآءِ بِالسِّیاسَةِ

آگاهان به تدبیر امور جامعه و مصلحت‌اندیشی

اَلْمُفْتَرَضینَ الطَّاعَةِ

و واجب‌گشتگان اطاعت.

اَلسَّلامُ عَلی مَنِ اخْتارَهُمُ اللَّهُ تَعالی لِلْإِمامَةِ

سلام بر کسانی که خداوند تبارک و تعالی آنان را برای امامت اختیار فرمود

وَشَرَحَ صُدُورَهُمْ لِذلِکَ

‌و برای آن شرح صدر و تحمّل لازم را به آنان مرحمت کرد

وَأَوْدَعَ قُلُوبَهُمْ یَنابیعَ الْحِکْمَةِ

و چشمه‌های جوشان حکمت را در قلوبشان به ودیعه نهاد

فَلَمْ یَعْیَوْا بِجَوابٍ وَلَمْ یَقْصُرُوا عَنْ صَوابٍ.

لذا هرگز در پاسخ هیچ سؤالی درمانده نمی‌شوند و هیچگاه به خطا نمی‌روند.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ أَیُّهَا‌السَّادَةُ الْمَعْصُومُونَ الْمُؤَیَّدُونَ اَلْمُوَفَّقُونَ الْمُسَدَّدُونَ

سلام بر شما ای سرورانی که از هر گونه اشتباهی مصون و همواره مورد تأیید و یاری پروردگار موفّق و استوارید.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا مَنْ أَمِنُوا الْعِثارَ وَالزَّلَلَ ‌

سلام بر شما ای کسانی که از هر گونه خطا و لغزش ‌

وَالْخَطَأَ وَالْخَطَلَ

و اشتباه و گول‌خوردن ایمن هستید

‌ اَلشُّهَدآءُ عَلَی الْخَلْقِ

گواهان بر همه خلق

وَالْاُمَنآءُ عَلَی الْحَقِّ

و امینان بر حقّ.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ وَعَلی ابآئِکُمُ الْأَکْرَمینَ ‌

سلام بر شما و بر پدران گرامی شما؛

اَلَّذینَ اتاهُمُ اللَّهُ فَضْلَهُ

آنانی که خداوند فضل خویش را به آن‌ها مرحمت فرموده

وَهَدی بِهِمْ سُبُلَهُ

و به وسیله ایشان راههای هدایت را نشان داده

وَأَوْضَحَ بِهِمْ‌مِنَ الدّینِ مَنْهَجَهُ ‌

و شیوه پیمودن‌دین را به وسیله آنان آشکار ساخته

وَافْتَتَحَ بِهِمْ مُقَفَّلَهُ وَمُرْتَجَهُ

و درها و دروازه‌های بسته را به سبب آنان گشوده است.

«ذلِکَ فَضْلُ اللَّهِ یُؤْتیهِ مَنْ یَشآءُ وَاللَّهُ ذُوالْفَضْلِ الْعَظیمِ»⁽¹⁾

این فضل و بخشش خدا است به هر کس بخواهد عنایت می‌کند و خداوند دارای فضل و بخشش بسیار است

ص: 720

1) 92. سوره جمعه آیه 4.

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

و رحمت خدا و برکات او )بر شما باد(.

سپس ضریح را ببوس و نماز زیارت و نمازهای دیگری که می‌خواهی بخوان پس از آن برای آنچه دوست داری دعا کن و از خدا بخواه و بگو:

یا شامِخاً فی بُعْدِهِ

ای بلندمرتبه در دوری‌اش؛

یا رَئُوفاً فی رَحْمَتِهِ

ای مهربان در رحمتش؛

یا مُخْرِجَ النَّباتِ

ای بیرون‌آورنده گیاه؛

یا مُحْیِیَ الْأَمْواتِ

ای زنده‌کننده مردگان؛‌

یا ظَهْرَ اللّاجینَ

ای پشتیبان پناهندگان؛

یا جارَ الْمُسْتَجیرینَ

ای پناهنده حمایت‌طلبان؛

‌ یا أَسْمَعَ السَّامِعینَ

ای شنواتر از شنوندگان؛

یا أَبْصَرَ النَّاظِرینَ

ای بیناتر از بینندگان؛

یا صَریخَ الْمُسْتَصْرِخینَ

ای فریادرس دادخواهان؛

یا عِمادَ مَنْ لا عِمادَ لَهُ

ای تکیه‌گاه کسی که تکیه‌گاه ندارد؛

یا سَنَدَ مَنْ لا سَنَدَ لَهُ

ای پشتوانه کسی که پشتوانه‌ای برای او نیست؛

یا ذُخْرَ مَنْ لا‌ذُخْرَ لَهُ

ای اندوخته کسی که اندوخته‌ای برای او نیست؛

یا حِرْزَ الضُّعَفآءِ

ای حافظ و نگهدار ناتوانان؛

یا کَنْزَ الْفُقَرآءِ

ای گنج تهیدستان؛

یا عَظیمَ الرَّجآءِ

ای امید بزرگ؛

‌ یا مُنْقِذَ الْغَرْقی

ای نجات‌دهنده غرق‌شدگان؛

یا مُحْیِیَ الْمَوْتی

ای زنده‌کننده مردگان؛

یا أَمانَ الْخآئِفینَ

ای ایمنی‌بخش بیمناکان؛

یا إِلهَ الْعالَمینَ ‌

ای معبود جهانیان؛

یا صانِعَ کُلِّ مَصْنُوعٍ

ای سازنده هر ساخته‌شده؛

یا جابِرَ کُلِّ کَسیرٍ

ای التیام‌بخش هر شکسته؛

یا صاحِبَ کُلِّ غَریبٍ ‌

ای همراه هر غریب؛ ‌

یا مُونِسَ کُلِّ وَحیدٍ

ای همدم هر تنها؛

یا قَریباً غَیْرَ بَعیدٍ

ای نزدیکی که دور نیستی؛

یا شاهِدَ کُلِّ غایِبٍ

ای گواه هر پنهان؛ ‌

یا غالِباً غَیْرَ مَغْلُوبٍ

ای چیره‌ای که چیزی بر او چیره نیست؛

یا حَیُّ حینَ لا حَیَّ

ای زنده هنگامی که زنده‌ای نبوده؛

یا مُحْیِیَ الْمَوْتی ‌

ای زنده‌کننده مردگان؛

ص: 721

یا حَیُّ لا إِلهَ إِلّا أَنْتَ

ای زنده که معبودی جز تو نیست؛

بَدیعُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ

که پدیدآورنده آسمان‌ها و زمینی

‌

أَنْتَ الْقآئِمُ عَلی کُلِّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ

تو حسابگر هر کس به آنچه انجام داده و به دست آورده هستی

سپس برای آنچه می‌خواهی دعا نما.⁽¹⁾.

زیارت هنگام وداع با هر کدام از ائمّه‌علیهم السلام

این زیارت را - که حضرت امام رضاعلیه السلام بیان فرموده‌اند - برای وداع با هر یک ازائمّه‌علیهم السلام می‌توان خواند:

برای وداع همان‌گونه که برای زیارت ایستاده بودی )رو به ضریح مطهّر و پشت به‌قبله( می‌ایستی و می‌گویی:

اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ یا اُمَنآءَ اللَّهِ فی أَرْضِهِ

سلام بر شما ای امینان الهی در زمین او

وَحُجَجَهُ عَلی خَلْقِهِ

و حجّت‌های او بر آفریدگانش

وَخُزَّانَ عِلْمِهِ

و خزینه‌های علم او

وَمَوْضِعَ سِرِّهِ

و جایگاه سرّ او

وَبابَ نَهْیِهِ وَأَمْرِهِ

و باب نهی و امر او

وَصِراطَهُ‌الْمُسْتَقیمَ ‌

و راه او که راست و مستقیم است.

سَلامَ مُوَدِّعٍ لا سَئِمٍ وَلا قالٍ وَلا مآلٍّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.‌

سلام کسی که وداع می‌نماید در حالی که )از زیارت( خسته نشده و افسرده نگشته و ملالت ندارد و رحمت خدا و برکات او )بر شما باد(.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ

خداوندا؛ بر محمّد و آل محمّد درود فرست

وَاجْعَلْ غُدُوَّنا إِلَیْکَ مَقْرُوناً بِالتَّوَکُّلِ عَلَیْکَ

و قرار بده آمدن ما را به سویت مقرون به توکّل بر تو

وَرَواحَنا عَنْکَ مَوْصُولًا بِالنَّجاحِ مِنْکَ ‌

و بازگشت ما را از خدمتت به رستگاری به وسیله خود

ص: 722

1) 93. مصباح الزائر: 485 بحار الأنوار: 187/102 روضة الأذکار )مخطوط(: 95.

وَدُعآءَنا لَکَ مَقْرُوناً بِحُسْنِ الْإِجابَةِ

‌و دعای ما را برای تو مقرون به اجابتِ نیکو

وَخُضُوعَنا بَیْنَ یَدَیْکَ داعِیاً إِلی رَحْمَتِکَ

و فروتنی باطنی ما را در حضورت دعوت‌کننده رحمتت

وَاعْتِرافَنا بِذُنُوبِنا شَفیعاً إِلی عَفْوِکَ

و اعتراف ما را به وسیله گناهان ما راه شفاعت به سوی عفوت

وَانْقِطاعَنا إِلَیْکَ سَبَباً إِلی غُفْرانِکَ

و آمدن ما را به سویت وسیله آمرزشت

وَزِیارَتَنا لِأَوْلِیآئِکَ مَشْفُوعَةً بِالْقَبُولِ مِنْکَ

و زیارت ما را برای اولیائت شفاعت‌شده با قبولی خود ‌

وَمَرْجَعَنا مِنْ هذَا الْحَرَمِ الشَّریفِ إِلی خَیْرِ مَرْجَعٍ

و برگشت ما را از این حرم شریف بهترین بازگشت

‌إِلی جَنابٍ مُمْرِعٍ

به آستانه سرسبز پرنعمت

وَسَعَةٍ وَدَعَةٍ

و فراخی و توانگری و رفاه

وَحِفْظٍ وَأَمانٍ وَسَلامَةٍ شامِلَةٍ‌لِلنَّفْسِ وَالْأَهْلِ وَالْمالِ وَالْوَلَدِ وَالدّینِ وَالْإِخْوانِ.

و حفظ و امنیّت و سلامتی که جان و مال و فرزند و اهل و عیال و دین و برادران را فراگیر باشد.

أَللَّهُمّ لاتَجْعَلْهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنَّا لِزِیارَةِ ساداتِنا وَأَئِمَّتِنا ‌

خداوندا؛ قرار مده این دیدار ما را آخرین دیدار از سروران و پیشوایان‌مان که بر ما واجب کرده‌ای

اَلْمَفْرُوضِ‌عَلَیْنا طاعَتُهُمْ وَمَعْرِفَتُهُمْ وَالرُّجُوعُ إِلَیْهِمْ وَالْکَوْنُ مَعَهُمْ.‌

اطاعت و شناخت و رجوع به ایشان و بودن با آنان را.

أَللَّهُمَّ فَاشْهَدْ بِأَنَّا قَدْ أَجَبْنا داعِیَکَ

خداوندا؛ تو شاهد باش که ما دعوت‌کننده‌ات را اجابت کردیم

وَلَبَّیْنا مُنادِیَکَ

و منادی تو را لبّیک گفتیم

وَامْتَثَلْنا أَمْرَهُ

و‌فرمانش را اجرا نمودیم

وَاقْتَفَیْنا أَثَرَهُ.

و راه او را پیمودیم.

أَللَّهُمَّ فَاکْتُبْنا مَعَ الشَّاهِدینَ.

خداوندا؛ ما را در زمره گواهان بنویس.

أَللَّهُمَّ لاتَجْعَلْهُ اخِرَ الْعَهْدِ مِنَّا لِزِیارَتِهِمْ وَذِکْرِهِمْ

خداوندا؛ این حضور از ما را آخرین حضور برای زیارت ایشان و یادشان

وَالصَّلاةِ عَلَیْهِمْ

و درود فرستادن بر آنان قرار مده

وَارْزُقْنا ذلِکَ أَعْواماً کَثیرَةً

و سال‌های متوالی ما را روزی کن

فَإِذا تَوَفَّیْتَنا فَاشْهَدْ بِأَنَّا سامِعُونَ مُطیعُونَ

و چون از دنیا رفتیم گواهی بده که ما شنیدیم اطاعت کردیم

ص: 723

مُؤْمِنُونَ

ایمان آوردیم

مُصَدِّقُونَ غَیْرَ مُکَذِّبینَ

تصدیق نمودیم و تکذیب ننمودیم

مُقِرُّونَ غَیْرَ جاحِدینَ

اقرار کردیم و انکار نکردیم

وَلِأَمْرِکَ مُسَلِّمُونَ

و تسلیم فرمانت

وَبِحَبْلِکَ مُعْتَصِمُونَ

و چنگ‌زننده به ریسمانت بودیم

وَلِأَئِمَّتِنا طآئِعُونَ

و از امامان خویش فرمان بردیم

وَلِأَمْرِهِمْ وَحُکْمِهِمْ خاضِعُونَ

و در برابر امر ایشان و حکم‌شان سر فرود آوردیم

لا مُسْتَکْبِرینَ وَلا مُتَکَبِّرینَ

گردنکشی نکردیم و تکبّر نورزیدیم

وَبِما رَضیتَ لَنا راضُونَ

و به آنچه برای ما پسندیدی خشنود بودیم

وَلِما أَعْطَیْتَنا اخِذُونَ

و آنچه ما را عطا کردی گرفتیم

وَلِأَنْعُمِکَ‌شاکِرُونَ ‌

و برای نعمت‌هایت‌سپاسگزاری نمودیم.

وَزِدْنا مِنْ فَضْلِکَ إِلَیْنا

)خداوندا؛( و از فضل خویش بر ما بیفزا

وَأَلْهِمْنا شُکْرَکَ لِما أَنْعَمْتَ بِهِ عَلَیْنا

و شکر نعمت‌هایت را به ما الهام فرما

امینَ رَبَّ الْعالَمینَ

‌اجابت کن دعای مرا ای پروردگار جهانیان

وَالصَّلاةُ وَالسَّلامُ عَلَیْکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ

و درود و سلام پیوسته ما بر شما‌اهل بیت

إِنَّهُ حَمیدٌ مَجیدٌ

که او ستوده و باشکوه است

وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ وَتَحِیَّاتُهُ ما هَطَلَ غَمامٌ

و رحمت خدا و برکات او و الطاف او همواره تا ابری می‌بارد ‌

وَهَتَفَ حَمامٌ

و کبوتری آواز می‌خواند

وَتَعاقَبَتِ اللَّیالی وَالْأَیَّامُ.

و شب‌ها و روزها از پس یکدیگر می‌آیند بر شما باد

سپس زیاد دعا کن و آنگاه در حالی که - إن شاء اللَّه - مورد آمرزش و رحمت‌پروردگار قرار گرفته‌ای بازگرد.⁽¹⁾

ص: 724

1) 94. مصباح الزائر: 488 بحار الأنوار: 187/102 روضة الأذکار )مخطوط(: 98.

زیارت حضرت موسی بن جعفر علیهما السلام و سایر ائمّه علیهم السلام

زیارت حضرت موسی بن جعفر علیهما السلام و سایر ائمّه علیهم السلام ⁽¹⁾

«حسن بن علیّ وشّاء گوید: از حضرت امام رضاعلیه السلام در مورد زیارت حضرت‌موسی بن جعفرعلیه السلام پرسیدم که آیا همانند زیارت امام حسین‌علیه السلام است؟

فرمود: بلی.⁽²⁾

حسن بن محمّد قمی از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

هر کس قبر پدرم را در بغداد زیارت کند همانند آن است که قبر رسول‌خداصلی الله علیه وآله وسلم و امیرالمؤمنین‌علیه السلام را زیارت کرده باشد؛ با این تفاوت که برای رسول‌خدا و امیرالمؤمنین‌علیهما السلام فضل و برتری ثابت است.⁽³⁾

ابن سنان گوید: به حضرت امام رضاعلیه السلام عرض کردم: کسی که قبر پدر شما رازیارت کند چه پاداشی دارد؟

حضرت امام رضاعلیه السلام فرمود:

بهشت پاداش آن است پس او را زیارت کن.⁽⁴⁾

حسن بن بشّار واسطی گوید: از حضرت امام رضاعلیه السلام پرسیدم: کسی که قبر پدرشما را زیارت کند چه ثوابی برای او است؟

حضرت فرمود:

ص: 725

1) 95. این زیارت از حضرت امام رضاعلیه السلام درباره حضرت موسی بن جعفرعلیهما السلام وارد شده و در روایت دیگر از حضرت امام‌رضاعلیه السلام روایت شده که حضرت موسی بن جعفرعلیهما السلام‌خواندن این زیارت را در حرم حضرت امام حسین‌علیه السلام دستور دادند)بحار الأنوار: 8/102)؛ ولی همان‌گونه که خواهیم گفت این زیارت را در تمام مشاهد مقدّسه می‌توان خواند.

2) 96. الکافی: 583/4 ح2 .

3) 97. الکافی: 583 /4 ح1.

4) 98. التهذیب: 82/8 ح3.

آن حضرت را زیارت کن.

عرض کردم: چه فضیلتی در آن است؟

فرمود: زیارت او فضیلتی مانند فضیلت زیارت پدرش یعنی رسول خداصلی الله علیه وآله وسلم‌دارد.

عرض کردم: من بیمناکم و برایم داخل شدن در حرم مطهّر آن حضرت ممکن‌نیست چه کنم؟

فرمود: از آن طرف جِسر )پُل( بر او سلام بگو و زیارت کن.⁽¹⁾¬⁽²⁾

شیخ صدوق‌رحمه الله به سند خود از علیّ بن حسان روایت کرده است که گفت: ازحضرت امام رضاعلیه السلام در مورد آداب زیارت مرقد پاک حضرت موسی بن جعفرعلیه السلام‌سؤال شد امام‌علیه السلام فرمود:

در مساجدی که اطراف آن است نماز بخوانید و در هر زیارتگاهی کفایت‌می‌کند که بگویید:

اَلسَّلامُ عَلی أَوْلِیآءِ اللَّهِ وَأَصْفِیآئِهِ

سلام بر اولیاء خدا و برگزیدگان او

اَلسَّلامُ عَلی اُمَنآءِ اللَّهِ‌وَأَحِبَّآئِهِ ‌

سلام بر امانتدران الهی و دوستان او

اَلسَّلامُ عَلی أَنْصارِ اللَّهِ وَخُلَفآئِهِ

سلام بر یاران پروردگار و جانشینان او

اَلسَّلامُ عَلی مَحالّ مَعْرِفَةِ اللَّهِ ‌

سلام بر محل‌ها و جایگاه‌های شناخت خداوند

اَلسَّلامُ عَلی مَساکِنِ ذِکْرِ اللَّهِ

سلام بر خانه‌ها و منزلگاه‌های یاد خدا

اَلسَّلامُ عَلی مُظْهِری أَمْرِ اللَّهِ وَنَهْیِهِ ‌

سلام بر آشکارکنندگان خواسته‌ها و نخواسته‌های خداوند ‌

اَلسَّلامُ عَلَی الدُّعاةِ إِلَی اللَّهِ

سلام بر دعوت‌کنندگان )مردم و فراخوانان آنان( به سوی خداوند

اَلسَّلامُ عَلَی الْمُسْتَقَرّینَ فی مَرْضاتِ اللَّهِ ‌

سلام بر اهل ثبات و پایداری در آنچه مورد رضایت خداوند است

اَلسَّلامُ عَلَی الْمُخْلَصینَ فی طاعَةِ‌اللَّهِ

سلام بر خالصان در فرمانبرداری خداوند

ص: 726

1) 100. روضة الأذکار )مخطوط(: 64.

2) 99. التهذیب: 82/6 ح4 بحار الأنوار: 5/102 ح 25.

اَلسَّلامُ عَلَی الْأَدِلّاءِ عَلَی اللَّهِ

سلام بر نشان‌دهندگان و بهترین دلیل‌ها بر خداوند

اَلسَّلامُ عَلَی الَّذینَ مَنْ والاهُمْ فَقَدْ والَی اللَّهَ ‌

سلام بر آنان‌که هر کس آن‌ها را دوست بدارد در حقیقت خدا را دوست داشته ‌

وَمَنْ عاداهُمْ فَقَدْ عادَی اللَّهَ

و هر کس با آن‌ها دشمنی کند در حقیقت با خدا دشمنی نموده

وَمَنْ عَرَفَهُمْ فَقَدْ عَرَفَ اللَّهَ ‌

و هر کس آنان را بشناسد در حقیقت خدا را شناخته

وَمَنْ جَهِلَهُمْ فَقَدْ جَهِلَ اللَّهَ

و کسی که آنان را نشناسد در حقیقت خدا را نشناخته

وَمَنِ اعْتَصَمَ بِهِمْ فَقَدِ اعْتَصَمَ بِاللَّهِ ‌

و کسی که با آن‌ها همراه باشد و بپیوندد در حقیقت با خدا پیوسته

وَمَنْ تَخَلَّی مِنْهُمْ فَقَدْ تَخَلَّی مِنَ اللَّهِ.

و کسی که از آن‌ها جدا باشد در حقیقت از خدا جدا گشته است.

اُشْهِدُ اللَّهَ‌أَنّی سِلْمٌ لِمَنْ سالَمَکُمْ ‌

خدا را گواه می‌گیرم‌که من با کسی‌که سر سازش با شما دارد در صلح و صفا و سازشم

وَحَرْبٌ لِمَنْ حارَبَکُمْ

و با کسی‌که با شما در جنگ و مبارزه است ناسازگار و در نبردم

مُؤْمِنٌ بِسِرِّکُمْ وَعَلانِیَتِکُمْ

به پنهان شما و آشکار شما ایمان دارم

مُفَوِّضٌ فی ذلِکَ کُلِّهِ إِلَیْکُمْ

در همه این‌ها امر خود را به شما واگذار نموده‌ام

لَعَنَ اللَّهُ عَدُوَّ الِ مُحَمَّدٍ مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ مِنَ الْأَوَّلینَ وَالْاخِرینَ

خداوند لعنت کند دشمن شما آل محمّد را از جنّ و انسان از پیشینیان و آیندگان

وَأَبْرَأُ إِلَی اللَّهِ مِنْهُمْ

و به سوی خداوند از همه آنان بیزاری می‌جویم

وَصَلَّی اللَّهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِهِ الطَّاهِرینَ.

و درود خدا بر )حضرت( محمّد و آل پاک او باد.

مرحوم شیخ صدوق فرموده است: خواندن این زیارت برای هر امام جایز است.

پس از زیارت بر پیغمبر و اهل بیت اوعلیهم السلام زیاد صلوات فرستاده و نام آنان راببرید و از دشمنان‌شان بیزاری جسته و لعن و نفرین کنید و آنچه می‌خواهید برای‌خود و مردان و زنان مؤمن دعا کنید.⁽¹⁾

ص: 727

1) 101. عیون اخبار الرضاعلیه السلام: 276/2 المصباح: 669 )با تفاوت( مستدرک الوسائل: 354/10 وسائل الشیعة: 431/10 بحار الأنوار: 8/102 )با اختصار( و ص 126.

زیارت حضرت فاطمه معصومه‌علیها السلام

اشاره

اکنون زیارت حضرت فاطمه معصومه‌علیها السلام را - که از حضرت امام رضاعلیه السلام روایت‌شده - نقل می‌کنیم سپس با بیان مطلب مهمّی کتاب را به پایان می‌رسانیم:

مرحوم علّامه مجلسی گوید: در بعضی از کتب زیارت دیدم که علیّ بن ابراهیم ازپدرش از سعد از حضرت علیّ بن موسی الرضاعلیه السلام روایت کرده است که فرمود:

ای سعد؛ آیا نزد شما از ما خاندان قبری است؟

عرض کردم: آری فدایت شوم؛ مرقد پاک فاطمه دختر موسی بن جعفرعلیهما السلام‌است.

امام‌علیه السلام فرمود: هر کس او را در حالی‌که شناخت به حقّش دارد زیارت کندسزاوار بهشت است. هر گاه برای زیارتش رفتی در قسمت بالای سر - مقابل‌قبله- بایست و سی و چهار مرتبه «اَللَّهُ أَکْبَرُ» سی و سه مرتبه «سُبْحانَ اللَّهِ» وسی و سه مرتبه «اَلْحَمْدُ للَّهِِ» بگو سپس بگو:

اَلسَّلامُ عَلی ادَمَ صَفْوَةِ اللَّهِ

سلام بر آدم برگزیده خداوند.

اَلسَّلامُ عَلی نُوحٍ نَبِیِّ اللَّهِ

سلام بر نوح پیامبر خداوند

اَلسَّلامُ‌عَلی إِبْراهیمَ خَلیلِ اللَّهِ

سلام بر ابراهیم دوست ویژه خداوند.

اَلسَّلامُ عَلی مُوسی کَلیمِ اللَّه

سلام بر موسی هم‌سخن خداوند.

اَلسَّلامُ عَلی عیسی رُوحِ اللَّهِ ‌

سلام بر عیسی روح خدا. ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا رَسُولَ اللَّهِ

سلام بر تو ای رسول خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا خَیْرَ خَلْقِ اللَّهِ ‌

سلام بر تو ای بهترین آفریده خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا صَفِیَّ اللَّهِ.

سلام بر تو ای دوست خالص خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِاللَّهِ خاتَمَ النَّبِیّینَ

سلام بر تو ای حضرت( محمّد بن عبداللَّه پایان‌بخش پیامبران ‌

ص: 728

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا أَمیرَالْمُؤْمِنینَ

) سلام بر تو ای امیر و فرمانروای مؤمنان

عَلِیَّ بْنَ أَبی طالِبٍ وَصِیَّ رَسُولِ اللَّهِ

)حضرت( علیّ بن ابی طالب وصیّ و جانشین رسول خدا

‌ اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا فاطِمَةُ سَیِّدَةَ نِسآءِ الْعالَمینَ.

سلام بر تو ای )حضرت( فاطمه سرور زنان جهانیان.

اَلسَّلامُ عَلَیْکُما یا سِبْطَیْ نَبِیِّ الرَّحْمَةِ

سلام بر شما ای دو سبط پیامبر رحمت‌

وَسَیِّدَیْ شَبابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ

و دو سرور جوانان اهل بهشت )امام حسن و امام حسین(

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عَلِیَّ بْنَ الْحُسَیْنِ

سلام بر تو ای )حضرت( علیّ بن الحسین

سَیِّدَ الْعابِدینَ وَقُرَّةَ عَیْنِ النَّاظِرینَ

سرور عبادت‌پیشه‌گان و روشنی چشم بینندگان

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مُحَمَّدَ بْنَ‌عَلِیٍّ

سلام بر تو ای )حضرت( محمّد بن علی

باقِرَ الْعِلْمِ بَعْدَ النَّبِیِّ

شکافنده علم و دانش پس از پیامبر

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ

سلام بر تو ای )حضرت( جعفر بن محمّد

اَلصَّادِقَ الْبآرَّ الْأَمینَ.

راستگوی نیکوکار امین.

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مُوسَی بْنَ جَعْفَرٍ

سلام بر تو ای )حضرت( موسی بن جعفر

‌ اَلطَّاهِرَ الطُّهْرَ

پاک پاکیزه

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عَلِیَّ بْنَ مُوسَی الرِّضَا الْمُرْتَضی

سلام بر تو ای )حضرت( علیّ بن موسی الرضا پسندیده‌شده

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا مُحَمَّدَ بْنَ عَلِیّ‌نِ التَّقِیَّ

سلام بر تو ای )حضرت( محمّد بن علی مظهر تقوا

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا عَلِیّ‌بْنَ مُحَمَّدٍ ‌

سلام بر تو ای )حضرت( علیّ بن محمّد

اَلنَّقِیَّ النَّاصِحَ الْأَمینَ

پاک خالص‌شده و خیرخواه بی‌آلایش امین

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ یا حَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ ‌

سلام بر تو ای )حضرت( حسن بن علی ‌

اَلسَّلامُ عَلَی الْوَصِیِّ مِنْ بَعْدِهِ.

سلام بر وصیّ و جانشین پس از او.

أَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی نُورِکَ‌وَسِراجِکَ وَوَلِیِّ وَلِیِّکَ وَوَصِیِّ وَصِیِّکَ ‌

خداوندا؛ درود فرست بر جلوه‌گاه نورت و چراغ تابنده‌ات و آنکه ولایت و سرپرستی دارد از طرف ولیّت و وصایت و جانشینی دارد از طرف وصیّ‌ات

وَحُجَّتِکَ عَلی خَلْقِکَ.

و حجّت توست بر همه آفریدگانت

ص: 729

اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ

سلام بر تو ای دختر رسول خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ فاطِمَةَ وَخَدیجَةَ

سلام بر تو ای دختر فاطمه زهرا و خدیجه کبری

اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ أَمیرِالْمُؤْمِنینَ

سلام بر تو ای دختر امیر مؤمنان

اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ الْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ

سلام بر تو ای دختر امام حسن و امام حسین ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ وَلِیِّ اللَّهِ

سلام بر تو ای دختر ولیّ خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا اُخْتَ وَلِیِّ اللَّهِ ‌

سلام‌بر تو ای خواهر ولیّ خدا ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا عَمَّةَ وَلِیِّ اللَّهِ

سلام بر تو ای عمّه ولیّ خدا

اَلسَّلامُ عَلَیْکِ یا بِنْتَ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَکاتُهُ.

سلام بر تو ای دختر )حضرت( موسی بن جعفر و رحمت خدا و برکاتش بر تو باد. ‌

اَلسَّلامُ عَلَیْکِ عَرَّفَ اللَّهُ بَیْنَنا وَبَیْنَکُمْ فِی الْجَنَّةِ ‌

سلام بر تو خدا میان ما و شما در بهشت آشنایی برقرار کند ‌

وَحَشَرَنا فی زُمْرَتِکُمْ

و ما را در زمره شما محشور فرماید

وَأَوْرَدَنا حَوْضَ نَبِیِّکُمْ

و در کنار حوض پیامبرتان وارد گرداند

وَسَقانا بِکَأْسِ جَدِّکُمْ مِنْ یَدِ عَلِیِّ بْنِ‌أَبی طالِبٍ ‌

و با جام جدّتان از دست )حضرت( علیّ بن ابیطالب سیراب فرماید.

صَلَواتُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ.

درود خدا بر همه شما باد.

أَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ یُرِیَنا فیکُمُ السُّرُورَ وَالْفَرَجَ

از خدا می‌خواهم که شادمانی و گشایش را در مورد شما )باظهورامام‌زمان‌علیه السلام( به ما نشان دهد

وَأَنْ یَجْمَعَنا وَإِیَّاکُمْ فی زُمْرَةِ جَدِّکُمْ مُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَالِهِ

‌و ما و شما را در زمره و گروه جدّتان )حضرت( محمّد گرد آورد که درود خدا‌بر او و آل او باد

وَأَنْ لایَسْلُبَنا مَعْرِفَتَکُمْ

و معرفت شما را از ما نگیرد

إِنَّهُ وَلِیٌّ قَدیرٌ

که او اختیاردار توانا است.

أَتَقَرَّبُ إِلَی‌اللَّهِ بِحُبِّکُمْ

تقرّب می‌جویم به درگاه خدا به وسیله دوستی شما

وَالْبَرآءَةِ مِنْ أَعْدآئِکُمْ

و بیزاری از دشمنانتان

وَالتَّسْلیمِ إِلَی اللَّهِ

و تسلیم بودن در برابر حقّ

راضِیاً بِهِ

در حالی‌که به آن خشنودم

غَیْرَ مُنْکِرٍ وَلا مُسْتَکْبِرٍ

نه انکارکننده‌ام و نه از پذیرفتن آن خودداری می‌نمایم

وَعَلی یَقینِ ما أَتی بِهِ مُحَمَّدٌ

و بر آنچه )حضرت( محمّدصلی الله علیه وآله وسلم آورده است یقین دارم

ص: 730

1) 103. سفینة البحار: مادّه «فطم».

مشخصات کتاب

اشاره

فهرست مطالب

هشت سوره از قرآن

اشاره

1.سوره »یس«

2 سوره »الرّحمن«

3سوره »إنسان«

4سوره »قدر«

5َّ سوره »زُلزلت«

6سوره »عادیات«

7سوره »نصر«

8سوره »کافرُون«

مقدّمه

سخنانی پیرامون حرم حضرت امام رضاعلیه السلام پیگیری اعداد و ارقام

اشاره

از «صفر» تا «یک‌دلی»

«دو زیارت» و «دو حرم»!

موالید «سه‌گانه»

«چهار گوشه ضریح»

«پنج گنجِ انسان»

برتر از «شش طاق پادشاهی»

«قبله هفتم»

«امام هشتم»

«نُه فلک»

«یازده اختر فروزان»

«امام دوازدهم»

«سیزده بار» هدایت و رحمت

«چهارده معصوم‌علیهم السلام»

الفبایی درباره حرم و آداب زیارت

چند نکته دیگر

گفتار حضرت امام رضاعلیه السلام

بمب‌گذاری در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام

آیا بمب‌گذار حرم را می‌شناسید؟!

راهنمایی حضرت امام رضاعلیه السلام درباره شناخت افراد

دوستان منافق

عظمت حرم حضرت امام رضاعلیه السلام در کلام آن بزرگوار

توسّل به اهل بیت‌علیهم السلام

فضیلت نماز در حرم ائمّه‌علیهم السلام

فضیلت زمین نجف کربلا و طوس

دعا در حرم حضرت امام رضاعلیه السلام

«هشت» روایت از معصومین‌علیهم السلام درباره ثواب زیارت امام هشتم‌علیه السلام

«هشت» روایت از امام هشتم‌علیه السلام درباره ثواب زیارت آن حضرت

چه کسانی زیارتشان پذیرفته می‌شود؟

گوشه‌ای از اخلاق و رفتار حضرت امام رضاعلیه السلام

هدیه حضرت امام رضاعلیه السلام

درس حضرت امام رضاعلیه السلام به نیازمندان و هشدار آن حضرت به ثروتمندان

سلام و پیام حضرت امام رضاعلیه السلام به دوستان خویش

خدّام حضرت امام رضاعلیه السلام

کودک باایمان در خدمت حضرت امام رضاعلیه السلام

درسی از این روایت

یک بحث مهمّ اخلاقی

مرگ شخصی بهتر است یا حیات همگانی؟!

اشعار دعبل در خدمت امام رضاعلیه السلام

گریستن حضرت امام رضاعلیه السلام برای امام زمان ارواحنا فداه

حضرت امام رضاعلیه السلام و گریه اهل آسمان و زمین برای امام زمان ارواحنا فداه

دعای حضرت امام رضاعلیه السلام برای امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه

فرمان حضرت امام رضاعلیه السلام به دعا نمودن برای امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه

دو نقطه مشترک در امام رضاعلیه السلام و امام زمان ارواحنا فداه

اشاره

1 - بحث اقامه برهان و دلیل

اشاره

نمونه دیگری از بحث‌های حضرت امام رضاعلیه السلام با دانشمندان بزرگ آن زمان

2 - امام زمان ارواحنا فداه و اقامه برهان و دلیل

اشاره

2 - رأفت و مهربانی

1 - رأفت و مهربانی حضرت امام رضاعلیه السلام

اشاره

جنازه یک شیعه و حضرت امام رضاعلیه السلام

جوان گنهکارولی از دوستان حضرت امام رضاعلیه السلام

2 - مهربانی و رأفت امام زمان عجّل اللَّه تعالی فرجه

اشاره

یک جریان بسیار مهمّ یا مهربانی حضرت امام رضاعلیه السلام و امام زمان‌عجّل اللَّه تعالی فرجه به دو جوان مسیحی

بخش اوّل

هشت نمازِ زیارت

نماز اوّل

نماز دوّم

نماز سوّم

نماز چهارم

نماز پنجم