علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 74
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
نام کتاب: علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 74
تحقیق و تالیف : رسول ملکیان اصفهانی - 1400 ش
ناشر دیجیتالی: مركز تحقيقات رايانه اي قائميه اصفهان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شمس - 91 - 12 - 1،3،7
1 - بدبخت ترين فرد قوم ثمود ، به طغيان در برابر رسول الهى تحريك شد .
بطغويها . إذ انبعث أشقيها
«بعث»، به معناى برانگيختن چيزى و جهت دادن به آن است (مفردات). «انبعاث» مطاوعه آن و به معناى تحريك شدن و ارسال و روانه شدن است. «شقاوة» نقطه مقابل «سعادة» است و مانند آن به «اخروى و دنيوى» و «نفسانى و بدنى و خارجى» تقسيم مى شود. (مفردات)
3 - قوم ثمود ، وادار سازنده شقى ترين فرد خود ، به طغيان در برابر فرستاده الهى
انبعث أشقيها
«انبعاث»، تأثيرپذيرى از «بعث» و ارسال ديگران است و نشان مى دهد كه فرد «اشقى»، از سوى ديگران تحريك شده بود. ظرف بودن «إذ انبعث...» براى آيه قبل و نيز ضميرهاى جمع در «فعقروها» و «بذنبهم» (در آيات بعد) بيانگر اين است كه قوم ثمود، محرك اصلى بوده اند.
7 - « عن عبد اللّه بن زَمعَة قال : خطب رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) فذكر الناقة و ذكر الذى عقرها فقال : « إذ انبعث أشقاها » قال : انبعث لها رجل عارم عزيز منيع فى رهطه ;
عبداللّه بن زَمعة روايت كرده كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) خطبه خواند و از ناقه [ثمود]و كسى كه آن را پى كرد، سخن گفت و فرمود: [خداوند فرموده] «إذ انبعث أشقاها» مردى براى پى كردن ناقه [صالح] تحريك شد كه زشت خو و مردم آزار و در قبيله خود عزيز و مورد حمايت بود».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شمس - 91 - 12 - 7
7 - « عن عبد اللّه بن زَمعَة قال : خطب رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) فذكر الناقة و ذكر الذى عقرها فقال : « إذ انبعث أشقاها » قال : انبعث لها رجل عارم عزيز منيع فى رهطه ;
عبداللّه بن زَمعة روايت كرده كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) خطبه خواند و از ناقه [ثمود]و كسى كه آن را پى كرد، سخن گفت و فرمود: [خداوند فرموده] «إذ انبعث أشقاها» مردى براى پى كردن ناقه [صالح] تحريك شد كه زشت خو و مردم آزار و در قبيله خود عزيز و مورد حمايت بود».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شمس - 91 - 12 - 6
6 - آمادگى شقى ترين فرد قوم ثمود ، براى مقابله با رسول الهى ، نمودار طغيانگرى و مصداق بارز تكذيب گرى آنان بود .
كذّبت ثمود بطغويها . إذ انبعث أشقيها
«إذ»، ظرف براى «كذّبت» و بيانگر زمان تكذيب قوم ثمود است; يعنى، زمانى تكذيب گرى و طغيان گرى قوم ثمود عملى شد كه شقى ترين فرد آنان تحريك شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 49 - 7
7 - هر جامعه اى ، جدا از افرادش ، داراى حقيقتى مستقل و از مرگ و زندگى ويژه برخوردار است .
لكل أمة أجل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 179 - 4
4 - تقدم مصالح جامعه بر مصلحت فرد
و لكم فى القصاص حيوة يأولى الألبب
از اينكه قرآن قانون قصاص را - كه مرگ و نابودى فرد در آن است - براى حيات جامعه مقرر كرده است، مى توان به اين نكته
رسيد كه: از نظر قرآن مصالح جامعه بر مصلحت فرد مقدم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شمس - 91 - 14 - 3
3 - حركت يك فرد جامعه ، در صورت رضايت و تشويق ديگران ، حركتى مستند به تمام افراد آن جامعه است .
انبعث أشقيها . .. فعقروها
در آيات پيشين، از حركت شقى ترين فرد قوم ثمود، سخن به ميان آمد و اين آيه پى كردن را به تمام ثموديان نسبت داده است. از آن جا كه فعل «انبعث»، بيانگر نقش تشويقى ديگران است، بايد گفت: استناد «عقروها» به تمام ثموديان، به جهت رضايت و تحريك آنان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 56 - 2
2 - فريفته شدن به مال و فرزند و ملاك ارزش قرار دادن آن ، نشانه جهل و نادانى است .
أيحسبون أنّما نمدّهم . .. نسارع لهم فى الخيرت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 90 - 2
2- شكافته شدن آسمان ها ، قطعه قطعه شدن زمين و انهدام كوه ها ، امرى بسزا ، در برابر ادعاى باطل فرزند گزينى خداوند
تكاد السموت يتفطّرن منه و تنشقّ الأرض و تخرّ الجبال هدًّا
فعل «تكاد» - كه بر «وقوع نزديك» دلالت دارد - در معناى مجازى «سزاواربودن» به كار رفته و ممكن است مراد اين باشد كه برخورد اين سخن با مقام قدس الهى، مانند برخورد چيزى با اركان جهان هستى است; كه همه چيز را متلاشى كند و از ميان ببرد. و يا اين كه خشم خداوند از اين سخن به حدى است كه جاى آن دارد، آسمان و زمينى باقى نگذارد و همه چيز را نابود كند و كوه ها را درهم بريزد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 93 - 3
3- انگاره فرزندگزينى براى خداوند ، مستلزم ارتقاى فرزند خوانده از مرتبه عبوديت و مملوكيت ، به مقام الوهيت است .
و ما ينبغى للرحمن . .. إن كلّ من فى السموت والأرض إلاّ ءاتى الرحمن عبدًا
آيه «إن كلّ. ..» در مقام تعليل براى «ما ينبغى ...» در آيه پيشين است و مى رساند كه مناسبت خداوند با همه موجودات، مناسبت مالك و مملوك و معبود و عبد است. دگرگون شدن اين مناسبت و رسيدن چيزى از مرتبه عبوديت به مقام الوهيت كه لازمه هم جنس بودن فرزند خداوند با او است محال مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 113 - 9
9 - بدى و نااهلى فرزندان ، تأثيرى در سرنوشت پدران و مادران نداشته و از شخصيت و شرافت آنان نمى كاهد .
و بركنا عليه و على إسحق و من ذرّيّتهما محسن و ظالم لنفسه مبين
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه برخى از فرزندان ابراهيم و اسحاق(عليهماالسلام) افرادى كافر و نااهل شدند; ولى در عين حال اين دو پيامبر از الطاف و بركات الهى به طور كامل برخوردار بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 24 - 13
13- تربيت فرزندان در دامان پر مهر پدر و مادر ، نعمتى بس بزرگ و شايسته قدردانى و موجب استحقاق هرگونه احسان و احترام از سوى فرزند به آنان
و بالولدين إحسنًا . ... و اخفض لهما جناح الذلّ من الرحمة و قل ربّ ارحمهما كما ر
برداشت فوق با توجه به اين نكته است كه خداوند در تعليم شيوه دعا كردن فرزندان براى پدر و مادرشان، مسأله تربيت والدين آنان را يادآور شد (كما ربّيانى صغيراً).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 4
4 - مؤمنان در صورت روبه رو شدن با دشمنى و مخالفت همسران و فرزندان خويش ، بايد از آنان پرهيز كرده و دورى جويند .
إنّ من أزوجكم . .. عدوًّا لكم فاحذروهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 24 - 12
12- دعاى فرزند براى پدر و مادر ، داراى تأثير و موجب توجه ويژه خداوند و در مظان استجابت است .
و قل ربّ ارحمهما
از اينكه خداوند دستور به دعا براى والدين با كيفيت و الفاظ خاص داده است به دست مى آيد كه خداوند به اين دعا عنايت ويژه داشته و احتمال اجابت آن زياد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 13
13 - عفو ، گذشت و چشم پوشى از دشمنى ها و خطا هاى همسران و فرزندان ، عامل جلب غفران و رحمت خداوند است .
و إن تعفوا و تصفحوا و تغفروا فإنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 28 - 3،4
3 - دلبستگى به مال و فرزند ، زمينه ابتلاى انسان به انحراف از دين و خيانت به آن
لاتخونوا اللّه . .. و اعلموا أنما أمولكم و أولدكم فتنة
4 - خيانت برخى از مسلمانان صدر اسلام به خدا و رسول به خاطر حفظ مال و فرزند خويش
لاتخونوا اللّه و الرسول . .. و اعلموا أنما أمولكم و أولدكم فتنة
در ضمن شأن نزول ياد شده در آيه قبل آمده است كه هدف آن مسلمانى كه مرتكب خيانت شده و اسرار نظامى مسلمانان را فاش ساخت، حفظ مال و فرزندانش بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 24 - 1
1 - عواطف خويشاوندى ( علاقه به پدر ، فرزند ، برادر ، همسر و خويشاوندان ) و امكانات مادى ( مال ، شغل و مسكن ) زمينه هاى انحراف انسان و روى گردانى وى از فرمان خدا و رسول و ر ها كردن جهاد
قل إن كان ءاباؤكم . .. و أموال اقترفتموها ... أحب إليكم من اللّه و رسوله و جهاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 56 - 2
2 - فريفته شدن به مال و فرزند و ملاك ارزش قرار دادن آن ، نشانه جهل و نادانى است .
أيحسبون أنّما نمدّهم . .. نسارع لهم فى الخيرت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 9 - 4،5،7،8
4 - غفلت و باز ماندن از ياد خداوند ، طبيعت دلبسته شدن به مال و اولاد
لاتلهكم أمولكم و لا أولدكم
«إلهاء» (مصدر «تلهكم») به معناى مشغول و سرگرم كردن است. نسبت دادن «إلهاء» به «اموال و اولاد» گوياى مطلب ياد شده است. گفتنى است كه لازمه مشغول كردن به خود، ايجاد غفلت از ياد خدا مى باشد.
5 - مؤمنان ، در معرض غفلت از ياد خدا ، به خاطر دلبسته شدن به اموال و اولاد
يأيّها الذين ءامنوا لاتلهكم أمولكم و لا أولدكم عن ذكر اللّه
7 - دلبستگى به مال و اولاد و غفلت از ياد خدا ، موجب خسران براى انسان
و من يفعل ذلك فأُولئك هم الخسرون
8 - دلبستگان به مال و اولاد ، غافل از ياد خدا و داراى فرجامى خسارت بار
و من يفعل ذلك فأُولئك هم الخسرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 15 - 2،3،4
2 - وابستگى و دلبستگى به اموال و اولاد ، زمينه ساز لغزش انسان ها و ممانعت از دين دارى است .
إنّما أمولكم و أولدكم فتنة
3 - هشدار خداوند به مؤمنان ، نسبت به لغزش و نافرمانى كردن به خاطر دلبستگى و وابستگى به مال و فرزند
إنّما أمولكم و أولدكم فتنة
4 - علاقه و دلبستگى به اموال و اولاد ، نبايد مانع از دين دارى و انجام تكاليف الهى شود .
إنّما أمولكم و أولدكم فتنة
برداشت ياد شده، با توجه به تاريخ و شأن نزول آيات است كه در آيه قبل توضيح داده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 26 - 4
4- فرزنددار شدن ، مايه روشنايى چشم و قرار دل مادر است .
و قرّى عينًا
جمله «قرّى عيناً» مى تواند مستقل از جملات قبل باشد; در اين صورت - به قرينه سياق - با اصل پيدايش فرزند، مرتبط خواهد
بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 35 - 4
4- فرزندگزينى ، نشانه نقص و نياز است .
ما كان للّه أن يتّخذ من ولد سبحنه
«سبحانه» مفعول مطلق براى فعل محذوف، مانند «سبّحوه» مى باشد; يعنى «منزه بدانيد او را منزه دانستنى». كاربرد تنزيه دراين مورد نشان از آن دارد كه «اتخاذ ولد» نشانه نقص و كاستى است و خداوند از آن منزه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 92 - 4
4- فرزندگزينى ، نشانه نقص بوده و خداى رحمان از آن مبرّا است .
و ما ينبغى للرحمن أن يتّخذ ولدًا
گزينش فرزند با فراگيرى رحمت سازگار نيست; زيرا فرزند خداوند، بايد هم جنس او بوده و در الوهيت مانند او باشد; در نتيجه بايد به رحمت او نيازى نداشته باشد; زيرا لازمه آن، فراگير نبودن رحمت الهى و نقصان آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 11،15
11 - كثرت مال و اولاد ، مايه رنج و گرفتارى براى بى ايمانان
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم . .. ليعذبهم بها فى الحيوة الدنيا
15 - مال و اولاد فراوان منافقان ، زمينه گرايش آنان به كفر در هنگام مرگ
فلا تعجبك أمولهم . .. و تزهق أنفسهم و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 2
2 - برخوردارى انسان از مال و اولاد فراوان ، نشانه سعادتمندى و محبوبيت وى نزد خدا نيست .
و لاتعجبك أمولهم و أولدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 34 - 5
5- فراوانى مال و فرزند ، زمينه لغزش و غرور انسان است .
لأحدهما جنّتين . .. فقال لصحبه و هو يحاوره أنا أكثر منك مالاً و أعزّ نفرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 56 - 1
1 - مال و فرزند بسيار ، نشانه لطف و مهر خداوند در ديدگاه شرك پيشگان مرفه صدراسلام
أيحسبون . .. من مال و بنين . نسارع لهم فى الخيرت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 35 - 3
3 - كثرت مال و اولاد ، باعث ايجاد خصلت حق ناپذيرى در مترفان
و ما أرسلنا فى قرية من نذير إلاّ قال مترفوها إنّا بما أُرسلتم به كفرون . و قالو
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 18 - 5
5- كفر شديد فرزند ، مانع از استجابت دعاى والدين در حق وى *
و هما يستغيثان اللّه . .. أُولئك الذين حقّ عليهم القول
برداشت بالا بدان احتمال است كه «يستغيثان»، استغاثه پدر و مادر براى هدايت فرزند و ايمن گشتن وى از عذاب الهى باشد. تعبير «حقّ عليهم القول» نشان مى دهد كه اين استغاثه، در مورد فرزند حق ستيز به اجابت نمى رسد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 10 - 6
6 - احساس خطر مرگ براى فرزند ، ضربه اى سهمگين بر مادر و مايه پريشانى خاطر وى
إن كادت لتبدى به لولا أن ربطنا على قلبها
مراد از برداشت ياد شده اين است كه اگر خداوند دل مادر موسى را محكم نكرده بود، وى به خاطر احساس خطرى كه براى موسى(ع) داشت، ممكن بود از خود بى خود شده و ناله سر دهد و راز موسى(ع) را فاش سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 89 - 5
5- آرزوى فرزنددار شدن ، آرزويى طبيعى براى انسان ها و اميدى پسنديده است .
ربّ لاتذرنى فردًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 74 - 7
7 - آرزو و دعا كردن براى داشتن همسر و فرزند ، امرى پسنديده و شايسته
و الذين يقولون ربّنا هب لنا من أزوجنا و ذرّي-ّتنا قرّة أعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 34 - 3
3- تكيه ثروت مند مغرور ، به زيادى مال و نيروى فرزندان ، خويشان و هواخواهان خود بود .
فقال لصحبه . .. أنا أكثر منك مالاً و أعزّ نفرًا
به قبيله و عشيره انسان و نيز به گروهى كه در كارى به هم كمك كنند، «نفر» اطلاق مى شود (لسان العرب) و به قرينه «أنا أقلّ منك مالاً و ولداً» - در آيه 39 - برجسته ترين مصداق آن براى گوينده اين سخن، فرزندان وى بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 89 - 3
3- لزوم پرهيز از سخن ناروا در باره خداوند و نسبت دادن فرزندگزينى به او
ولدًا . لقد جئتم شيئًا إدًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 151 - 25
25 - كناره گيرى از شرك، احسان به پدر و مادر و پرهيز از كشتن فرزندان، از سفارشهاى خداوند به انسانها
ألا تشركوا به شيئا . .. ذلكم وصيكم به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 153 - 1
1 - پرهيز از شرك، فرزندكشى، كردارهاى شنيع، كشتن بيگناهان، تجاوز به دارايى يتيمان، راهى است راست براى حركت به سوى خدا.
ألا تشركوا به شيئاً . .. و أن هذا صرطى مستقيماً
برداشت فوق بر اين اساس است كه مراد از ضمير متكلم در «صراطى» خداوند باشد. صراط خداوند يعنى راهى كه به سوى اوست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 8
8 - پرهيز از دزدى ، زنا و فرزندكشى ( سقط جنين و . . . ) ، از جمله مواد مورد بيعت زنان مؤمن با پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و لايسرقن و لايزنين و لايقتلن أولدهنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 85 - 5
5 - نوادگان دخترى از ذريه و فرزندان مرد مى باشند.
و زكريا و يحيى و عيسى و إلياس
ترديدى نيست كه عيسى(ع) از جانب مادرش مريم(س) با ابراهيم(ع) مرتبط بوده است، و چون قرآن به آن حضرت نيز اطلاق ذريه كرده، پس تفاوتى از جهت انتساب به جد در بين نوادگان دخترى و پسرى نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 5 - 1،6
1 - هر فرزندى ، بايد به پدر خود نسبت داده شود و نه كس ديگر .
ادعوهم لأباءهم
6 - در صورت شناخته نبودن پدر كسى ، روا نيست كه او به عنوان فرزند كسى معرفى گردد .
ادعوهم لأباءهم . .. فإن لم تعلموا ءاباءهم فإخونكم فى الدين
توصيه خداوند به مؤمنان، براى برادر دانستن كسانى كه در ميان آنان مى زيند و پدران شان شناخته شده نيستند، حكايت از اين دارد كه مردم، حق ندارند به صرف ناشناخته بودن پدر كسى، او را به فرزندى كسى بخوانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 84 - 4
4- خداوند ، خاندان ( زن و فرزند ) درگذشته ايوب ( ع ) را احيا و به او بازگردانيد .
و ءاتينه أهله
در اين كه مقصود از اعطاى خاندان ايوب(ع) به آن حضرت چيست، دو ديدگاه وجود دارد: 1- احياى زن و فرزندان درگذشته ايوب(ع) و بازگردانيدن آنان به ايشان; 2- اعطاى زن و فرزندان جديد به جاى زن و فرزندان از دست رفته او. برداشت ياد شده مبتنى بر ديدگاه اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 11 - 1
1 - توصيه خداوند درباره ارث فرزندان و كيفيت تقسيم آن
يوصيكم اللّه فى اولادكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 35 - 12
12- دعا براى فرزندان و توجه به سرنوشت اخروى و ديانت و سعادت آنان ، امرى مهم و ارزشمند است .
و إذ قال إبرهيم ربّ . .. اجنبنى و بنىّ أن نعبد الأصنام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 11 - 30
30 - منفعت فرزندان نسبت به ميت ، در مقايسه با والدين ، نزديكتر و بيشتر است . *
اباءُوكم و ابناؤكم لاتدرون ايّهم اقرب لكم نفعاً
چنانچه ملاك ارث بيشتر، نفع رسانى افزونتر وارث باشد، فزونى سهم فرزند بر سهم والدين نشانه سودمندتر بودن آنان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 37 - 11
11 - مال و فرزند در صورتى مى توانند نقش معنوى داشته باشند ، كه با ايمان و عمل صالح همراه باشند .
و ما أمولكم و لا أولدكم بالّتى تقرّبكم عندنا زلفى إلاّ من ءامن و عمل صلحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 84 - 5
5 - فرزند صالح، موهبتى الهى و امتيازى براى انسان است.
و وهبنا له إسحق و يعقوب
لحن آيه در مقام امتنان به ابراهيم(ع) است و مقتضاى اين گونه بيان آن است كه اين نوع نعمت امتيازى ويژه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 100 - 8
8 - اهميت و ارزش فرزند ، به صالح بودن آن است .
ربّ هب لى من الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 112 - 7
7 - اهميت و ارزش فرزند ، به صالح بودن او است .
و بشّرنه بإسحق نبيًّا من الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 35 - 1
1 - مترفان ، دارايى بيشتر و اولاد زيادتر را ملاك برترى و ارزش مى دانند .
قال مترفوها . .. و قالوا نحن أكثر أمولاً و أولدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 58 - 6
6 - آگاه نشدن فرزندان از وضعيت متناسب با خواب و استراحت ( حالت برهنگى و خلوت ) پدران و مادران در اتاق هايشان ، فلسفه و حكمت تشريع حكم اذن گرفتن فرزندان براى ديدار با والدين است .
ليستئذنكم . .. و الذين لم يبلغوا الحلم منكم ... و من بعد صلوة العشاء ثلث عورت لك
جمله «ثلاث عورات لكم» استينافيه بيانيه است و بيانگر علت تشريع حكم اذن گرفتن فرزندان براى ورود به اتاق و محل استراحت والدين خويش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 38 - 5
5- خداوند اعطا كننده همسر و فرزند به پيامبران خويش
و جعلنا لهم أزوجًا و ذريّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 190 - 3
3 - اعطاى فرزند و تأمين سلامت او به دست خدا و در اختيار اوست .
فلما ءاتيهما صلحاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 190 - 1،4،5
1 - خداوند با پذيرش درخواست آدم ( ع ) و حوا ، فرزندى سالم و شايسته به آنان عطا كرد .
دعوا اللّه ربهما لئن . .. فلما ءاتيهما صلحاً
4 - آدم ( ع ) و حوا با مؤثر پنداشتن غير خدا در آفرينش و تأمين سلامت كودكانشان ، به شرك گراييدند .
فلما ءاتيهما صلحاً جعلا له شركاء فيما ءاتيهما
برخى از مفسران به دليل جمله «جعلا له شركاء» (براى او شريك قرار دادند) بر اين نظر هستند كه مراد از نفس واحده و همسرش، آدم(ع) و حوا نيستند ; زيرا آنان منزه از شركورزى مى باشند، بلكه مراد مطلق پدران و مادران مى باشند. برخى ديگر بر اين باورند كه مراد از شرك در اينجا توجه به اسباب و علل طبيعى است، به گونه اى كه با اخلاص كامل تنافى داشته ولى با اصل
توحيد ناسازگار نبوده و نسبت اين معنا به آدم(ع) اشكالى ندارد.
5 - آدم ( ع ) و حوا به عهد خويش با خدا ( سپاسگزارى از او در صورت اعطاى فرزند صالح ) وفا نكردند .
لنكونن من الشكرين. فلما ءاتيهما صلحاً جعلا له شركاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 84 - 5،6،7
5- خداوند ، به جاى خاندان از دست رفته ايوب ( ع ) ، زن و فرزندان جديد ديگرى به او اعطا كرد .
و ءاتينه أهله
6- رفع بيمارى ، غم و گرفتارى ايوب ( ع ) و بازگشت خانواده اش به آن ، رحمتى از جانب خدا بر او بود .
فكشفنا ما به . .. رحمة من عندنا
7- خداوند ، افزون بر بازگردانيدن زن و فرزندان ايوب ( ع ) به وى ، زن و فرزندان ديگرى نظير آنان به آن حضرت عطا كرد .
و ءاتينه أهله و مثلهم معهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 190 - 1،4،5
1 - خداوند با پذيرش درخواست آدم ( ع ) و حوا ، فرزندى سالم و شايسته به آنان عطا كرد .
دعوا اللّه ربهما لئن . .. فلما ءاتيهما صلحاً
4 - آدم ( ع ) و حوا با مؤثر پنداشتن غير خدا در آفرينش و تأمين سلامت كودكانشان ، به شرك گراييدند .
فلما ءاتيهما صلحاً جعلا له شركاء فيما ءاتيهما
برخى از مفسران به دليل جمله «جعلا له شركاء» (براى او شريك قرار دادند) بر اين نظر هستند كه مراد از نفس واحده و همسرش، آدم(ع) و حوا نيستند ; زيرا آنان منزه از شركورزى مى باشند، بلكه مراد مطلق پدران و مادران مى باشند. برخى ديگر بر اين باورند كه مراد از شرك در اينجا توجه به اسباب و علل طبيعى است، به گونه اى كه با اخلاص كامل تنافى داشته ولى با اصل توحيد ناسازگار نبوده و نسبت اين معنا به آدم(ع) اشكالى ندارد.
5 - آدم ( ع ) و حوا به عهد خويش با خدا ( سپاسگزارى از او در صورت اعطاى فرزند صالح ) وفا نكردند .
لنكونن من الشكرين. فلما ءاتيهما صلحاً جعلا له شركاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 93 - 3
3- انگاره فرزندگزينى براى خداوند ، مستلزم ارتقاى فرزند خوانده از مرتبه عبوديت و مملوكيت ، به مقام الوهيت است .
و ما ينبغى للرحمن . .. إن كلّ من فى السموت والأرض إلاّ ءاتى الرحمن عبدًا
آيه «إن كلّ. ..» در مقام تعليل براى «ما ينبغى ...» در آيه پيشين است و مى رساند كه مناسبت خداوند با همه موجودات، مناسبت مالك و مملوك و معبود و عبد است. دگرگون شدن اين مناسبت و رسيدن چيزى از مرتبه عبوديت به مقام الوهيت كه لازمه هم جنس بودن فرزند خداوند با او است محال مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 28 - 1،2،5،7
1 - هشدار خداوند به مؤمنان مبنى بر آزمايش آنان از طريق مال و فرزند
و اعلموا أنما أمولكم و أولدكم فتنة
2 - دارايى ها و فرزندان اهل ايمان ، ابزارى براى آزمايش آنان از سوى خداوند
و اعلموا أنما أمولكم و أولدكم فتنة
5 - پيروزى مردمان در آزمونشان به وسيله مال و فرزند ، امرى بسيار مشكل و بس ارزشمند
و اعلموا أنما أمولكم و أولدكم فتنة
برداشت فوق از تأكيدات متعددى استفاده شده كه در آيه مورد بحث به كار رفته است. از جمله شروع سخن با فعل «اعلموا» و سپس منحصر كردن مال و اولاد براى آزمايش با كلمه «انما» و آنگاه مال و فرزند را آزمايش خواندن و نه وسيله آزمايش. اين همه تأكيد براى رساندن اين حقيقت است كه آزمون با مال و فرزند آزمونى دشوار و پيروزى در آن بسيار مشكل است.
7 - پيروزى و موفقيت مؤمنان در آزمونشان به وسيله مال و اولاد ، موجب بهره مندى آنان از پاداش بزرگ الهى است .
و اعلموا أنما أمولكم و أولدكم فتنة و أن اللّه عنده أجر عظيم
بيان پاداش عظيم الهى پس از تأكيد بر اينكه ثروتها و فرزندان وسيله آزمون هستند، مى تواند بيانگر نكته اى باشد كه در برداشت فوق بدان اشاره شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 29 - 5
5 - موفقيت مؤمنان در آزمونشان از طريق مال و فرزند در گرو تقواپيشگى و نيازمند به بينشى الهى
و اعلموا أنما أمولكم و أولدكم فتنة . .. إن تتقوا اللّه يجعل لكم فرقانا
طرح بصيرت و ابزار شناخت ويژه به عنوان ثمره تقوا، پس از تأكيد بر آزمون مؤمنان به وسيله مال و فرزند، مى تواند اشاره به اين باشد كه تنها با تقواپيشگى و بصيرت خاص مى توان رضايت الهى را در چگونه برخورد كردن با مال و فرزند تشخيص داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 15 - 1
1 - اموال و اولاد ، همواره وسيله آزمايش انسان است .
إنّما أمولكم و أولدكم فتنة
«فتنة» در آيه شريفه، به معناى آزمايش است. قصر در عبارت «إنّما أموالكم...» ادعايى است، نه حقيقى; يعنى، براى بيان مبالغه و كثرت ملازمه، ميان داشتن مال و فرزند و آزمايش شدن انسان به وسيله آن دو است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 106 - 8
8 - از دست دادن نزديك ترين و محبوب ترين خويشان ( همچون فرزند نوجوان ) در راه خدا ، سخت ترين محنت و بزرگ ترين آزمايش الهى
قال يبنىّ إنّى أرى فى المنام أنّى أذبحك . .. إنّ هذا لهو البلؤا المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 12 - 1،6
1 - وعده نوح ( ع ) به قوم خود ، مبنى بر يارى شدنشان با اموال و فرزندان از سوى خداوند ، در صورت ايمان آوردن و استغفار آنان
استغفروا ربّكم . .. و يمددكم بأمول و بنين
6 - برخوردارى از متاع هاى دنيوى ( همچون مال ، اولاد ، باغ هاى آباد و . . . ) ، امرى مثبت و پسنديده و ابزار يارى رسانى در زندگى بشر ، از منظر قرآن و دين
و يمددكم بأمول . .. و يجعل لكم أنهرًا
از اين كه خداوند موارد ياد شده را به مؤمنان بشارت داده و از آنها به عنوان امداد الهى ياد كرده است، مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 113 - 7
7 - بد و نااهل شدن فرزند از هر خانواده اى - حتى پيامبران - امرى است ممكن .
و من ذرّيّتهما . .. ظالم لنفسه مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 46 - 10
10- اميد بستن به مال و فرزند ، اميدى پوچ و بى فرجام است .
المال و البنون زينة . .. و البقيت الصلحت ... خير أملاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 5 - 12
12 - انتساب غير عمدىِ شخصى به فرزندى كسى ، گناهى ندارد .
و ليس عليكم جناح فيما أخطأتم به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 5 - 1،2،3
1 - هر فرزندى ، بايد به پدر خود نسبت داده شود و نه كس ديگر .
ادعوهم لأباءهم
2 - تبيين لزوم اسناد فرزند حقيقى به پدر ، از جمله هدايت هاى خداوند به حقيقت و درستى است .
و اللّه يقول الحقّ و هو يهدى السبيل . ادعوهم لأباءهم
3 - نسبت دادن فرزند به پدرش ونه مرد ديگر ، عادلانه ترين كلام در پيش گاه خداوند است .
ادعوهم لأباءهم هو أقسط عند اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 30 - 1،2،3،4،7،8،10،11،12
1 - يهوديان ، « عزير » را فرزند خدا خواندند .
و قالت اليهود عزير ابن اللّه
2 - نصارا ، « مسيح » ( ع ) را فرزند خدا خواندند .
و قالت النصرى المسيح ابن اللّه
3 - فرزند خدا خواندن « عزير » و « مسيح » ، سخنان نسنجيده و باطلى بود كه يهود و نصارا به زبان آوردند .
و قالت . .. ذلك قولهم بأفوههم
4 - پندار فرزند خدا بودن « عزير » و « مسيح » ، پندارى است سابقه دار در تاريخ يهود و نصارا .
يضهئون قول الذين كفروا من قبل
7 - انديشه « فرزند داشتن خدا » انديشه ايست كفرآميز و معتقدان به آن ، كافرند .
يضهئون قول الذين كفروا من قبل
8 - يهود و نصارا به دليل فرزند خدا خواندن « عزير » و « مسيح » كافرند .
يضهئون قول الذين كفروا من قبل
10 - توبيخ يهود و نصارا از جانب خداوند ، به خاطر ادعاى دروغين فرزند بودن عزير و مسيح براى خدا
و قالت اليهود عزير ابن اللّه . .. أنى يؤفكون
11 - پندار فرزند داشتن خدا ، انحراف از مسير حق بوده و معتقدان به آن ، گرفتار لعن و نفرين خدا خواهند بود .
و لا يدينون دين الحق . .. و قالت اليهود عزير ابن اللّه ... قتلهم اللّه أنى يؤفكو
12 - يهود و نصارا ، به دليل اعتقاد شرك آميزشان ( فرزند خدا خواندن عزير و مسيح ) مستحق كيفر مرگ
و قالت اليهود عزير ابن اللّه . .. قتلهم اللّه أنى يؤفكون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 88 - 1
1- فرزندگزينى ، از نسبت هاى نارواى شرك پيشگان عصر بعثت ، به خداوند
و قالوا اتّخذ الرحمن ولدًا
فعل «اتّخذ» گوياى آن است كه گويندگان اين سخن، معتقد بودند: خداوند يكى از موجودات را به فرزندى برگزيده است; نه آن كه فرزندى از او متولد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 89 - 2
2- پندار فرزندگزينى خداوند ، ساخته و پرداخته خيال مشركان بود .
لقد جئتم شيئًا إدًّا
فعل «جئتم» خطاب به مشركان است; يعنى، فرزندگرفتن خداوند، سخنى است كه شما آن را آورده ايد; نه اين كه ريشه و اصلى داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 152 - 1،3
1 - مشركان ، معتقد به تولد فرزند از خداوند
ليقولون . ولد اللّه
3 - فرزند داشتن خدا ، دروغ محض و سخنى ناروا در حق خداوند
ولد اللّه و إنّهم لكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 157 - 8
8 - خالى بودن كتاب هاى آسمانى تحريف نشده از انتساب فرزند به خدا
فأتوا بكتبكم إن كنتم صدقين
فرمان تعجيزى خداوند به آوردن كتاب آسمانى، بر درستى نسبت فرزنددار بودن خداوند; گوياى اين حقيقت است كه در هيچ يك از كتاب هاى آسمانى اصيل و تحريف نشده چنين نسبتى وجود ندارد; بلكه اين نسبت، دروغ محض و ساخته و پرداخته خود مشركان است. از اين رو خداوند در شش آيه قبل، آنان را دروغگو خوانده است (و إنّهم لكاذبون).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 4 - 1
1 - احتجاج الهى عليه انديشه شرك و پندار مشركان ، مبنى بر فرزند داشتن خدا
لو أراد اللّه أن يتّخذ ولدًا لاَصطفى ممّا يخلق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 5 - 9،14
9 - در صورتى كه مؤمنى ، برده آزاد شده باشد و پدرش براى ديگران ناشناخته باشد ، شايسته است كه بى جهت ، او را به فرزندى كسى نسبت ندهند .
ادعوهم لأباءهم . .. فإن لم تعلموا ءاباءهم ... و موليكم
مراد از «مولى» در آيه، احتمال دارد كه برده آزاد شده يك قومى باشد. از اين برده آزاد شده، در اصطلاح مولاى آن قوم ياد مى كنند.
14 - نسبت دادن عمدى شخصى به فرزندى كسى ، گناه و جرم است .
و ليس عليكم جناح فيما أخطأتم به و لكن ما تعمّدت قلوبكم
خبر «لكن» محذوف است و مى تواند چيزى مانند «جناح» و «ذنب» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 90 - 3
3- يحيى ( ع ) ، نخستين فرزند زكريا ( ع ) پس از استجابت دعاى او براى فرزنددار شدن
ربّ لاتذرنى فردًا . .. فاستجبنا له و وهبنا له يحيى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 82 - 11
11- باقى گذاردن اندوخته اى براى تأمين آتيه فرزندان نيازمند ، كارى شايسته است .
و كان تحته كنز لهما و كان أبوهما صلحًا
در اين برداشت، مفروض اين است كه پدر يتيمان، اموالى را براى آتيه فرزندان خويش، زير ديوار نهاده است. توصيف او به صلاح، اين نكته را به ذهن مى آورد كه دورانديشى او نيز كارى شايسته بوده است و نيز حفاظت خضر(ع) از گنج نهفته و بيان خصوصيات آن ماجرا در قرآن، حاكى از پسنديده بودن تدبير او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 13 - 2
2 - اهتمام پدر به ترتيب دينى و اصلاح فرزند خويش ، امرى بايسته و پسنديده است .
و إذ قال لقمن لإبنه و هو يعظه
از اين كه خداوند، پند دادن لقمان به پسرش را، امرى شايسته يادآورى مى داند، استفاده مى شود كه چنين اهتمامى، عملى شايسته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 17 - 7،8،10
7- پدر و مادر با ايمان ، با تمام وجود ، نگران و دلواپس تربيت ايمانى فرزند خويش
و هما يستغيثان اللّه ويلك ءامن
تعبير «يستغيثان» نگرانى عميق و شديد والدين مؤمن را مى رساند; زيرا استغاثه در مواردى صدق مى كند كه فرياد از جان برآيد.
8- تلاش در جهت تربيت ايمانى فرزند ، وظيفه مشترك پدر و مادر *
و هما يستغيثان اللّه
لحن آيه شريفه گرچه گزارشى است; اما حمايت خداوند از والدين و تقبيح عمل فرزند، به آن بُعد دستورى مى دهد. ضمير «هما»
و فعل «يستغيثان» اشاره به آن دارد كه پدر و مادر مؤمن، هر دو در راستاى تربيت فرزند، بايد تلاش كنند.
10- لزوم اهتمام پدر و مادر ، به رشد معنوى فرزند خويش ، همپاى پرورش جسمانى وى
حملته أُمّه كرهًا . .. حتّى إذا بلغ أشدّه ... و هما يستغيثان اللّه ويلك ءامن
در آيات پيشين، سخن از رنج مادر براى رشد جسمى فرزند بود و در اين آيه سخن از تلاش پدر و مادر در گرايش دادن فرزند به ايمان است و چون خداوند هر دو را به عنوان ارزش ياد كرده، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 35 - 12
12- دعا براى فرزندان و توجه به سرنوشت اخروى و ديانت و سعادت آنان ، امرى مهم و ارزشمند است .
و إذ قال إبرهيم ربّ . .. اجنبنى و بنىّ أن نعبد الأصنام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 6 - 11
11- لزوم دعا براى صلاح فرزند ، حتى قبل از انعقاد نطفه
واجعله ربّ رضيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 35 - 12
12- دعا براى فرزندان و توجه به سرنوشت اخروى و ديانت و سعادت آنان ، امرى مهم و ارزشمند است .
و إذ قال إبرهيم ربّ . .. اجنبنى و بنىّ أن نعبد الأصنام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 67 - 10
10- لزوم چاره انديشى و تدبير براى حفظ سلامت فرزندان
يبنىّ لاتدخلوا من باب وحد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 101 - 3
3 - فرزند صالح و بردبار ، از نعمت هاى الهى و شايسته بشارت و مژده دادن
ربّ هب لى من الصلحين . فبشّرنه بغلم حليم
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه بشارت در جايى به كار مى رود كه خير و نعمت باشد و بشارت خداوند بيانگر اين حقيقت است كه فرزند، نعمتِ شايسته بشارت و مژده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 73 - 6
6- فرزند صالح ، رحمت و بركت خداوند است .
فبشّرنها بإسحق . .. رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 6 - 18
18- « عن أبى عبداللّه ( ع ) . . . قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) . . . ميراث اللّه - عزّوجلّ- من عبده المؤمن ولد يعبده من بعده ثمّ تلا أبوعبداللّه ( ع ) آية زكريا « ربّ هب لى من لدنك وليّاً يرثنى و يرث من آل يعقوب واجعله ربّ رضيّاً ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: ميراث خداى عزّوجلّ از بنده مؤمنش فرزندى است كه پس از مرگ آن مؤمن خدا را عبادت كند. سپس امام صادق(ع) آيه زكريا را تلاوت فرمود: «ربّ هب لى من لدنك وليّاً يرثنى و يرث من آل يعقوب واجعله ربّ رضيّاً»».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 101 - 3
3 - فرزند صالح و بردبار ، از نعمت هاى الهى و شايسته بشارت و مژده دادن
ربّ هب لى من الصلحين . فبشّرنه بغلم حليم
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه بشارت در جايى به كار مى رود كه خير و نعمت باشد و بشارت خداوند بيانگر اين حقيقت است كه فرزند، نعمتِ شايسته بشارت و مژده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 73 - 6
6- فرزند صالح ، رحمت و بركت خداوند است .
فبشّرنها بإسحق . .. رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 58 - 4
4- رسم مژده دهى به هنگام تولد فرزند در ميان عرب هاى جاهلى
و إذا بشّر أحدهم بالأُنثى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 71 - 9
9- خداوند ، به ساره بشارت داد كه اسحاق ، داراى فرزند پسرى خواهد شد .
فبشّرنها بإسحق و من ورآء إسحق يعقوب
كلمه «يعقوب» عطف بر «اسحاق» است و عبارت «من وراء إسحاق» توصيفى براى «يعقوب» مى باشد; يعنى: فبشرناها بيعقوب كائناً من وراء اسحاق.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 53 - 2،5
2- بشارت پسرى دانا و دانشمند به ابراهيم ( ع ) از سوى فرشتگان
إنا نبشّرك بغلم عليم
5- داشتن فرزندى دانا و دانشمند ، از نعمت ها و شايسته بشارت و مژده دادن
نبشّرك بغلم عليم
واژه «بشارت» در جايى به كار مى رود كه خير و نعمت باشد. گفتنى است: از اينكه فرشتگان به فرزند دانا بشارت داده اند، برداشت مى شود كه فرزنددار شدن امرى است شايسته براى بشارت و تبريك گفتن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 46 - 5
5- ارزش مال و فرزند و زندگى ناپايدار دنيا ، در قبال عملِ صالحِ جاودان ارزشى فرومايه و محدود است .
المال و البنون زينة الحيوة الدنيا و البقيت الصلحت خير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 36 - 4
4 - فرزندان ، حتى پسران ، در قيامت سودى به پدر و مادر نخواهند رساند .
و بنيه
«بنيه» گر چه تنها شامل پسران است; ولى ياد نكردن از دختران به دليل وضوح يكسانى آنها با پسران يا كمتر بودن انتظار يارى رسانى آنان است. فرار پدران از فرزندان، فرار مادر از آنان را نيز در مفهوم خود دارد. گفتنى است: در فرار پدر و مادر از فرزندان، سودمند نبودن هر يك براى ديگرى، نهفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 152 - 2
2 - انتساب فرزند به خدا از سوى مشركان ، سخنى نابه جا و دروغ است .
ولد اللّه و إنّهم لكذبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اخلاص - 112 - 3 - 5،6
5 - خداوند ، نياز به فرزند و پدر و مادر ندارد .
اللّه الصمد . لم يلد و لم يولد
اين آيه و آيه بعد، چنانچه تفسير آيه قبل باشد; نداشتن فرزند و مبدأ پيدايش را، مصداق معناى «صمد» (بى نيازى) قرار داده
است.
6 - نياز همه موجودات به خداوند ، دليل بى نيازى او از فرزند و پدر و مادر است .
الصمد . لم يلد و لم يولد
اين آيه، مى تواند بيانگر لوازم «صمد» بودن خداوند باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 81 - 6
6- پاك و صالح بودن و نيز مهرورزى فزون تر نسبت به والدين ، از ويژگى هاى فرزند شايسته است .
يبدلهما ربّهما خيرًا منه زكوة و أقرب رحمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 30 - 6
6 - پندار فرزند داشتن خدا ، داراى پيشينه اى قبل از پيدايش دين يهود و نصارا
يضهئون قول الذين كفروا من قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 81 - 5
5- شرك پيشاگان ، عزّت و سعادت را در تحصيل مال و فرزند ، و فزونى آن مى ديدند .
قال لأُتينّ . .. واتّخذوا ... ليكونوا لهم عزًّا
در آيات پيشين انگيزه روى آوردن به كفر، علاقه به مال و فرزند بيان شده و در اين آيه طلب عزّت ذكر گرديده است. حاصل اين دو تعبير، اين است كه مشركان مال و فرزند را مايه عزّت مى دانستند و پرستش غير خدا را، راه وصول به آن شناخته بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 132 - 12،13
12 - علاقه به ايجاد گرايش هاى صحيح دينى در فرزندان ، از خصلت هاى پيامبرانى ، چون ابراهيم و يعقوب ( ع )
و وصى بها إبرهيم بنيه و يعقوب يبنى
13 - ضرورت تلاش براى گرايش دادن فرزندان به انتخاب آيين الهى
و وصى بها إبرهيم بنيه و يعقوب يبنى . .. فلاتموتن إلا و أنتم مسلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 133 - 8
8 - ضرورت توجه به سرنوشت دينى فرزندان و لزوم احساس مسؤوليت درباره آن
إذ قال لبنيه ما تعبدون من بعدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 13 - 8
8 - گرايش دادن فرزند به بينش توحيدى ، از وظايف پدر است .
قال لقمن لإبنه . .. يبنىّ لاتشرك باللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 16 - 9
9 - متوجّه كردن فرزند به علم و قدرت مطلق خداوند ، با استفاده از شيوه آموزشىِ قابل فهم ، نمودى از حكمت لقمان است .
لقد ءاتينا لقمن الحكمة . .. إذ قال ... يبنىّ إنّها إن تك مثقال حبّة ... يأت به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 129 - 4
4 - دعا براى نيل فرزندان به فراگيرى معالم و احكام الهى و تربيت دينى امرى نيكو و شايسته است .
ربنا وابعث فيهم رسولا . .. و يزكّيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 40 - 16
16 - سرپرستى مادر ، فراهم سازنده مساعدترين شرايط براى تربيت فرزند
و لتصنع على عينى . إذ تمشى ... فرجعنك إلى أُمّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 17 - 9
9- پدر و مادر با ايمان ، در كنار استمداد از خداوند براى هدايت فرزند خويش ، رهنمود هاى لازم را به او ارائه مى دهند .
و هما يستغيثان اللّه ويلك ءامن إنّ وعد اللّه حقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 129 - 4
4 - دعا براى نيل فرزندان به فراگيرى معالم و احكام الهى و تربيت دينى امرى نيكو و شايسته است .
ربنا وابعث فيهم رسولا . .. و يزكّيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 58 - 1
1 - پدر و مادر ، وظيفه دارند كه آداب و چگونگى ورود به اتاق و محل استراحت خود را به فرزندان نابالغ خويش بياموزند .
يأيّها الذين ءامنوا ليستئذنكم الذين ملكت أيمنكم و الذين لم يبلغوا الحلم منكم ث
فعل امر «ليستئذنكم» هر چند در ظاهر متوجه بردگان و فرزندان نابالغ است; ولى به قرينه اين كه خطاب «يأيّها الذين آمنوا» متوجه پدران و مادران مؤمن است و نيز چون فرزندان نابالغ مكلف نيستند تا بشود به آنان امر و نهى كرد، از اين رو اين امر متوجه اولياى فرزندان خواهد بود كه آنان بايد محتواى اين دستور را به فرزندان خويش بياموزند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 50 - 6
6 - حاكميت مطلق و بلامنازع خدا در صحنه هستى ، پشتوانه اجراى مشيت او در ميزان جمعيت و نوع جنسيت فرزندان خانواده
للّه ملك السموت . .. و يجعل من يشاء عقيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 11 - 4
4 - مجرمان براى نجات خويش از عذاب الهى در قيامت ، آماده اند تا فرزندان خود را فدا كنند .
يودّ المجرم لويفتدى من عذاب يومئذ ببنيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 58 - 4
4- رسم مژده دهى به هنگام تولد فرزند در ميان عرب هاى جاهلى
و إذا بشّر أحدهم بالأُنثى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 6
6 - مال و فرزند ، دو عنصر پر جاذبه در زندگى دنيوى
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم
از اينكه از ميان همه جاذبه هاى مادى، تنها به دو مورد مال و فرزند اشاره شده است، برداشت فوق استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 81 - 3
3- از ميان رفتن فرزند ناصالح و جاى گزينى آن به وسيله فرزندى صالح ، جلوه اى از ربوبيّت خدا براى پدر و مادر مؤمن است .
يبدلهما ربّهما خيرًا منه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 46 - 2
2- مال و فرزند ، قوى ترين جاذبه هاى زندگى دنيايند . *
المال و البنون زينة الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 31 - 12
12- فرزندكشى ، خطا و جنايتى بس بزرگ و عملى محكوم در طول اعصار و قرن هاى گذشته
إن قتلهم كان خطئًا كبيرًا
«خطئاً» در لغت به معناى عدول از جهت اصلى و حقيقى است و از جمله كاربردهاى اين واژه، جايى است كه شخص تصميم بر انجام كار نادرست مى گيرد و آن را به انجام مى رساند (مفردات راغب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 101 - 4
4 - بشارت خداوند به ابراهيم ( ع ) ، به پسر بودن فرزند مورد درخواست او
ربّ هب لى من الصلحين . فبشّرنه بغلم حليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 151 - 13،14
13 - كشتن فرزند، حتى به سبب فقر و تهيدستى، از محرمات الهى است.
و لاتقتلوا أولدكم من إملق
«إملاق» به معناى نيازمند شدن و «من» تعليليه است.
14 - بالاترين حد فقر نيز مجوز كشتن فرزند نخواهد بود.
و لاتقتلوا أولدكم من إملق
برداشت فوق با توجه به نكره آوردن «إملاق» استفاده شده است; يعنى حتى آن فقرى كه به سبب ندرتش گويا براى مردم ناشناخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 31 - 1،4
1- كشتن فرزند ، از بيم تنگدستى و فقر ، ممنوع و حرام است .
و لاتقتلوا أولدكم خشية إملق
4- كشتن فرزند ، به گمان ر ها ساختن وى از مبتلا شدن به فقر و سرنوشتى سخت و فلاكت بار ، ممنوع و حرام است .
و لاتقتلوا أولدكم خشية إملق
برداشت فوق، بنابراين است كه مراد از «إملاق» بيم پدر و مادر، از تهى دست شدن خود و فرزندانشان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 63 - 11
11- پدران داراى حق امر و نهى به فرزندان خويش
فأرسل معنا أخانا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 15 - 2
2 - فرزند ، بخشى از وجود پدر و مادر است .
و جعلوا له من عباده جزءًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 87 - 8
8 - عيسى ( ع ) زاده مريم ( ع ) و فرزند او ، نه فرزند خدا
عيسى ابن مريم
از نكاتى كه مى تواند هدف از نسبت دادن عيسى(ع) به مادرش شمرده شود، رد پندار مسيحيان است كه وى را فرزند خداى سبحان مى خواندند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 116 - 1،2،4،9،13،14
1 - خداوند ، منزه از گزينش فرزند و داشتن زاده
و قالوا اتخذ اللّه ولداً سبحنه
2 - داشتن زاده و اختيار كردن فرزند ، از نسبت هاى نارواى يهود ، نصارا و مشركان به خداوند
و قالوا اتخذ اللّه ولداً سبحنه
مراد از ضمير در «قالوا» - به قرينه آيه 113 - يهود، نصارا و مشركان است. يهود «عزير» و نصارا «مسيح(ع)» را فرزند خدا مى
پنداشتند و مشركان نيز فرشتگان را فرزند او مى شمردند.
4 - گزينش فرزند و داشتن زاده براى خداوند ، نقص است .
و قالوا اتخذ اللّه ولداً سبحنه
«سبحان» به معناى تسبيحاً، مفعول مطلق براى فعل محذوف است; يعنى: «سبحت اللّه تسبيحاً». كاربرد اين كلمه در هنگامى است كه خداوند به چيزى كه درباره او ناروا و يا مستلزم نقص و عيب است، توصيف شود.
9 - مالكيت خدا بر هستى ، دليل منزه بودن او از گزينش فرزند و داشتن زاده
و قالوا اتخذ اللّه ولداً سبحنه بل له ما فى السموت و الأرض
جمله «له ما فى السماوات . ..» برهانى است براى رد پندار نارواى يهود و نصارا.
13 - عبادت و اطاعت هستى براى خدا ، دليل منزه بودن او از داشتن فرزند است .
و قالوا اتخذ اللّه ولداً سبحنه بل . .. كل له قنتون
14 - رابطه خداوند با هستى ، رابطه « مالك و مملوك » و « عابد و معبود » است نه رابطه پدر و فرزندى .
و قالوا اتخذ اللّه ولداً سبحنه بل له ما فى السموت و الأرض كل له قنتون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 117 - 5،10
5 - آفرينش آسمان ها و زمين ، بدون مثال و الگويى از پيش ، دليل منزه بودن خدا از اختيار كردن فرزند و نياز داشتن به آن
قالوا اتخذ اللّه ولداً سبحنه بل . .. بديع السموت و الأرض
برداشت فوق بر اين اساس است كه «بديع السماوات . ..» همانند جمله «له ما فى السماوات ...»، دليل و برهانى براى تنزيه خداوند از داشتن فرزند باشد.
10 - اقتدار خداوند بر ايجاد « هر آنچه كه اراده كند » ، دليل بر منزه بودنش از اختيار كردن فرزند و نياز داشتن به آن است .
قالوا اتخذ اللّه ولداً سبحنه بل . .. و إذا قضى أمراً فإنما يقول له كن
برداشت فوق بر اين اساس است كه: جمله «و إذا قضى أمراً . ..» نيز، همانند فرازهاى قبل، دليل و برهان براى تنزيه خدا از داشتن فرزند باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 171 - 33،34،36،39
33 - مسيحيان ، معتقد به فرزندى حضرت عيسى ( ع ) براى خداوند
ياهل الكتب . .. انما المسيح عيسى ابن مريم رسول اللّه و كلمته القها إلى مريم و رو
34 - اعتقاد به فرزند داشتن خداوند ، پندارى نابحق درباره وى و هتك حرمت اوست .
لاتقولوا على اللّه الا الحق . .. سبحنه ان يكون له ولد
36 - مالكيت مطلق خداوند بر هستى ، دليل فرزند نداشتن او
سبحنه ان يكون له ولد له ما فى السموت و ما فى الأرض
جمله «له ما فى السموت . ..» دليل و برهانى است براى جمله «سبحنه ان يكون له ولد» يعنى آنچه غير خداست و از جمله حضرت مسيح، مملوك و عبد اوست و كسى كه مالك تمام هستى است، نيازى به داشتن فرزند ندارد.
39 - كفايت خداوند براى تدبير هستى ، دليل وحدانيت او و منزه بودنش از داشتن شريك و فرزند
انما اللّه اله وحد سبحنه ان يكون له ولد . .. كفى باللّه وكيلا
جمله «كفى . ..» دليل ديگرى است براى مطالب گذشته.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 172 - 3
3 - حضرت مسيح از آنجا كه هرگز از بندگى خدا ابايى نداشت نه خداست و نه فرزند او .
لن يستنكف المسيح ان يكون عبداً للّه
جمله «لن يستنكف» تعليل و احتجاج ديگرى است بر اينكه مسيح(ع) نه خداست و نه فرزند او يعنى او خود را از بندگان خدا مى داند چگونه ممكن است خدا يا فرزند او و يا يكى از اقانيم ثلاثه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 18 - 2،19
2 - فرزند داشتن خدا ، از پندار هاى باطل يهود و نصارا
و قالت اليهود و النصرى نحن ابنؤا اللّه و احبؤه
19 - يهود و نصارا ، همچون ساير مردمان ، مملوك و تحت حاكميت خدا هستند ، نه فرزند وى و نه برخوردار از محبتى ويژه در پيشگاه او .
و قالت اليهود و النصرى نحن ابنؤا اللّه . .. و للّه ملك السموت و الارض
در برداشت فوق، جمله «للّه ملك السموت . ..» دليل رد پندار يهود و نصارا (نحن ابنؤا اللّه و احبؤه) گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 75 - 2
2 - مسيح ( ع ) نه خداست و نه فرزند خدا .
ما المسيح ابن مريم الا رسول
حصر اضافى در جمله «ما المسيح . ..» ناظر به پندارهايى است كه مسيحيان درباره حضرت مسيح(ع) اظهار مى داشتند كه در آيات قبل پاره اى از آنها ذكر شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 110 - 6
6 - عيسى ( ع ) ، فرزند مريم و نه فرزند خدا
اذ قال اللّه يعيسى ابن مريم
به نظر مى رسد تصريح به فرزندى عيسى براى مريم در برابر اين ادعاى مسيحيان مى باشد كه وى فرزند خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 100 - 5،6،9
5 - برخى مشركان خداوند را داراى پسران و دخترانى مى پنداشتند.
و خرقوا له بنين و بنت بغير علم
6 - شريك پنداشتن براى خداوند و انتساب فرزند به او، پندارى باطل و از سر نادانى است.
و خرقوا له بنين و بنت بغير علم
9 - خداوند از داشتن شريك و فرزندان منزه است.
و خرقوا له بنين و بنت . .. سبحنه و تعلى عما يصفون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 101 - 3،4،6،8،11
3 - خداوند نه فرزندى دارد و نه هيچگاه همسرى داشته است.
أنى يكون له ولد و لم تكن له صحبة
4 - وجود فرزند براى خدا، با توجه به نبودن همسرى براى وى، امرى نامعقول است.
أنى يكون له ولد و لم تكن له صحبة
6 - ابداع كننده هستى (خداوند) سزاوار تسبيح و منزه از داشتن شريك و فرزند است.
سبحنه و تعلى عما يصفون. بديع السموت و الأرض
8 - تصور وجود فرزند براى خدا، با توجه به مخلوق خدا بودن همه چيز، امرى نامعقول است.
أنى يكون له ولد . .. و خلق كل شىء
11 - انحصار آفرينش هستى به خدا، دليل بى نيازى او از فرزند و شريك است.
أنى يكون له ولد . .. و خلق كل شىء و هو بكل شىء عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 102 - 2
2 - الوهيت، مخصوص پروردگارى است كه آفريننده هستى و بى نياز از شريك و فرزند است.
بديع السموت و الأرض أنى يكون له ولد و لم تكن له صحبة . .. ذلكم الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 68 - 1،3،5،7،9،10
1 - مشركان بر اين باور بودند كه خداوند ، براى رفع نيازمندى هاى خود ، فرزند اختيار كرده است .
قالوا اتخذ اللّه ولداً سبحنه هو الغنى
3 - برگزيدن فرزند ، بيانگر وجود نقص است و خداوند از هر نقصى ، مبرا و منزه مى باشد .
قالوا اتخذ اللّه ولداً سبحنه هو الغنى
5 - اختيار فرزند ، معلول نياز است و خداوند بى نياز مطلق است .
قالوا اتخذ اللّه ولداً سبحنه هو الغنى
7 - مالكيت مطلق خداوند بر تمامى موجودات ، دليل بى نيازى او از برگزيدن فرزند
قالوا اتخذ اللّه ولداً سبحنه هو الغنى له ما فى السموت و ما فى الأرض
9 - اعتقاد به وجود فرزند براى خدا ، پندارى باطل و فاقد هر گونه دليل و برهان است .
قالوا اتخذ اللّه ولداً . .. إن عندكم من سلطن بهذا
10 - مشركان بدون توجه به درستى و نادرستى مدعاى خويش ( فرزندگزينى خدا ) ، آن را به خدا نسبت مى دادند .
قالوا اتخذ اللّه ولداً . .. أتقولون على اللّه ما لا تعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 69 - 1
1 - نسبت دادن فرزند به خدا ، افترا و دورغ بستن به اوست .
قالوا اتخذ اللّه ولداً . .. قل إن الذين يفترون على اللّه الكذب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 70 - 7
7 - انتساب فرزند به خدا ، بدعت در دين و افترا و دروغ بستن به او ، كفر و موجب عذاب شديد اخروى است .
الذين يفترون على اللّه الكذب . .. إلينا مرجعهم ثم نذيقهم العذاب الشديد بما كانوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 40 - 4،9
4- خداوند ، برخلاف پندار واهى مشركان ، هيچ گاه براى آنان ، پسر برنگزيده و براى خود دختر به فرزندى نگرفته است .
أفأصفكم ربّكم بالبنين و اتّخذ من الملئكة إنثًا
استفهام در آيه، انكارى و در مقام توبيخ و سرزنش مشركان است و اين، حكايت از نكته ياد شده مى كند.
9- اعتقاد به وجود فرزند براى خداوند ، نوعى شرك است .
و لاتجعل مع الله إلهًا ءاخر . .. أفأصفكم ربّكم بالبنين و اتّخذ من الملئكة إن-
طرح اعتقاد واهى مشركان مبنى بر فرزند داشتن خداوند، پس از نهى از شرك، مى تواند براى بيان مصداقى از موارد شرك باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 43 - 3
3- خداوند ، فراتر و عظيم تر از آن است كه نسبت فرزند گرفتن به او داده شود .
أفأصفكم ربّكم بالبنين و اتّخذ من الملئكة إنثًا . .. سبحنه و تعلى عمّا يقولو
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 111 - 5،6،13
5- خداوند ، هيچ گونه فرزندى براى خود نگرفته و از هرگونه شريك و حمايتگر ، مبرّا و بى نياز است .
لم يتخذ ولدًا و لم يكن له شريك . .. و لم يكن له ولىّ
6- اختصاص همه ستايش ها به خداوند ، در پرتو بى نيازى او از داشتن فرزند ، شريك و حمايتگر است .
الحمد لله الذى لم يتخذ . .. و لم يكن له ولىّ
اگر خداوند نياز به فرزند، شريك و حمايتگر مى داشت هر كدام از اينها دليل نقص و كاستى بود. در آن صورت همه ارزشهاى
ستايش برانگيز منحصر به خداوند نمى شد; پس انحصار ستايشها به خدا، در صورتى است كه او را بى نياز مطلق بشناسيم.
13- مقام خداوند ، برتر از داشتن فرزند ، شريك و حمايتگر
لم يتخذ ولدًا. .. و كبّره تكبيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 35 - 1،3،12،13
1- خداوند ، برتر و والاتر از آن است كه براى خود فرزندى برگزيند .
ما كان للّه أن يتّخذ من ولد
تعبير «ما كان. ..» در مواردى به كار مى رود كه در آن سنتى پايدار يا خصوصيات ذاتى موجودى تشريح مى شود. در اين آيه نيز «اتّخاذ ولد» با اين تعبير نفى شده است; يعنى چنين چيزى با خداوند هيچ تناسب ندارد. تعبير «أن يتّخذ ...» بيان ظريفى است از اين حقيقت كه در همان پندار باطل هم، باز او است كه برمى گزيند و برگزيده او وابسته به او و مخلوق او است.
3- خداوند نه عيسى ( ع ) و نه هيچ كس ديگر را فرزند خويش قرار نداده است .
ذلك عيسى ابن مريم . .. ما كان للّه أن يتّخذ من ولد
«ولد» نكره در سياق نفى است و افاده عموم مى كند. «من» زائده و براى تأكيد است. بنابراين مفاد آيه، عموميت همراه با تأكيد است.
12- رابطه خداوند با تمامى موجودات ، رابطه خالق و مخلوق است ; نه رابطه پدر و فرزند .
ما كان للّه أن يتّخذ من ولد سبحنه . .. يقول له كن فيكون
چنانچه پيدايش عيسى(ع) دليل فرزندى او براى خداوند باشد - آن گونه كه باطل انديشان مى گويند - تمامى موجودات را بايد فرزند خدا دانست، زيرا خداوند همه موجودات - از جمله عيسى(ع) - را با فرمان «كن» ايجاد كرده است.
13- توانايى خداوند بر ايجاد هرچه بخواهد ، دليل منزه بودن او از اختيار كردن فرزند .
ما كان للّه أن يتّخذ من ولد سبحنه إذا قضى أمرًا . .. فيكون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 40 - 6
6- خداوند ، بدون فرزند و بى نياز از آن است .
ما كان للّه أن يتّخذ من ولد . .. إنّا نحن نرث الأرض و من عليها
در آيات قبل، سخن از پندار فرزندى عيسى(ع) براى خداوند به ميان آمد. اين آيه با بيان رجوع نهايى همه موجودات به خداوند و نفى نياز از او، بر بطلان آن پندار تأكيد مىورزد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 91 - 2،4
2- مبرّابودن خداوند از داشتن فرزند ، با ذات هستى و اجزاى آن عجين شده است .
تكاد السموت يتفطّرن . .. أن دعوا للرحمن ولدًا
4- فرزند داشتن خداوند ، با گستردگى و فراگيرى رحمت او بر همه موجودات ، ناسازگار است .
أن دعوا للرحمن ولدًا
گزينش وصف «الرحمان» (داراى رحمت گسترده و فراگير) در ضمن عبارت «أن دعوا. ..» دليل در آن كنجانده است; زيرا همه موجودات - از جمله فرزندهاى پندارى - مشمول رحمت الهى اند و سنخيتى با رحمت آفرين ندارند تا فرزند و مجانس او تلقى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 92 - 1،2
1- فرزندگزينى خداوند ، كارى ناشدنى و به دور از شأن خداوند
و ما ينبغى للرحمن . .. ولدًا
زمانى از كلمه «إنبَغى» استفاده مى شود مى شود كه كارى ميسر و راه براى آن هموار باشد (قاموس) و «ما ينبغى» امكان آن را نفى مى كند.
2- در پندار گروهى از مشركان ، خداوند برخى از مخلوقات خويش را فرزند خوانده خود قرار داده است .
أن يتّخذ ولدًا
از تعبير «إتّخاذ» در اين آيه و نيز در آيات پيشين، برمى آيد كه قائلانِ فرزند گزينى خداوند، تنها اين بوده است كه او از ميان موجودات، كسى را به عنوان فرزندى خود برگزيده است; نه اين كه مدعى تولّد فرزندى براى او باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 93 - 2
2- قائلان به فرزندگزينى خداوند ، فرزند خوانده او را از بين موجودات شعورمند آسمان ها و زمين مى دانستند .
من فى السموت والأرض
كلمه «من» موصولى است كه براى عاقلان به كار مى رود. به كار بردن آن، ممكن است ناظر به پندار فرزندخواندگى فرشتگان، عيسى و عزير(ع) براى خدا باشد در نتيجه تعبير «موجودات آسمان ها» كنايه از ملائكه و «موجودات زمين» كنايه از عيسى و عزير خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 26 - 4
4- منزه بودن خداوند رحمان ، از انتخاب و برگزيدن فرزند
قالوا اتّخد الرحمن ولدًا سبحنه
«سبحانه» مفعول مطلق براى فعل محذوف (چون «سبحوه») است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 91 - 1
1 - خدا ، بى نياز از گزينش فرزند
ما اتخذ اللّه من ولد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 2 - 5،8
5 - خداوند ، هيچ كسى را به فرزندى برنگزيده است .
لم يتّخذ ولدًا
«ولداً» نكره است و نكره در سياق نفى، دلالت بر عموم و شمول دارد.
8 - پادشاهى و حاكميت مطلق خداوند بر جهان ، دليل بى نيازى او از گزينش فرزند و داشتن شريك و همتا
الذى له ملك السموت و الأرض و لم يتّخذ ولدًا و لم يكن له شريك فى الملك
ذكر حاكميت و پادشاهى و حاكميت مطلق خداوند بر هستى در ابتداى آيه، مى تواند مقدمه و زمينه چينى براى ابطال عقيده فرزندگزينى و شريك داشتن خدا باشد كه از اصول اعتقادات مشركان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 159 - 2
2 - ساحت خداوند ، منزه از داشتن فرزند و ارتباط و نسبت ويژه ( شريك بودن ) با جن
أصطفى البنات . .. و جعلوا بينه و بين الجنّة نسبًا ... سبحن اللّه عمّا يصفون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 4 - 3،6
3 - بر فرض صحت فرزندگزينى خداوند ، اين گزينش از ميان بهترين مخلوقات او انجام مى گرفت ; نه از سنگ ، چوب و . . . .
لو أراد اللّه أن يتّخذ ولدًا لاَصطفى ممّا يخلق ما يشاء
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه مشركان معتقد بودند كه خداوند از چيزهايى (مانند چوب و سنگ) فرزند خود را برگزيده است. خداوند در پاسخ آنان مى فرمايد: اگر بنا باشد خداوند فرزند برگزيند، مسلّماً از ميان مجموعه مخلوقات گزينش مى كرد و طبيعى است كه خداوند حكيم، بهترين مخلوقاتش را براى فرزند گزينش مى كرد; نه چيزهايى مثل چوب و سنگ.
6 - منزه بودن ساحت قدسى خداوند ، از فرزند گزينى
لو أراد اللّه أن يتّخذ ولدًا . .. سبحنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 15 - 4،7
4 - فرشتگان ، بندگان خدا هستند ; نه فرزندان او .
و جعلوا له من عباده جزءًا
مراد از «عباد» - به قرينه فرازهاى بعد - فرشتگان هستند كه شرك پيشه گان عصر بعثت، آنان را فرزندان خدا مى پنداشتند.
7 - پرستش مخلوقات خدا ( فرشتگان ) و فرزند او انگاشتن آنان ، اقدامى ناسپاسانه و كفرآميز
و جعلوا له . .. إنّ الإنسن لكفور مبين
با توجه به فضاى آيات، مى توان استفاده كرد كه مشركان مكه فرشتگان را فرزند خدا مى دانستند و آنان را مورد پرستش قرار مى دادند. خداوند، پس از ياد كردن نعمت هاى خويش، اين پندار را نمونه بارز ناسپاسى مى شمارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 16 - 3
3 - فرشتگان ، مخلوق و آفريده هاى خدايند ; و نه فرزندان و اجزاى وجود او .
أم اتّخذ ممّا يخلق بنات
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 57 - 4
4 - عيسى ( ع ) ، فرزند مريم است و نه خدا .
و لمّا ضرب ابن مريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 82 - 1،5
1 - پروردگار آسمان ها و زمين ، منزه از داشتن فرزند و توصيف هاى شرك آلود
سبحن ربّ السموت . .. عمّا يصفون
5 - فرزنددارى و دل مشغولى به فرزند ، ناسازگار با مقام ربوبيت عام الهى *
قل إن كان للرحمن ولد . .. سبحن ربّ السموت و الأرض ربّ العرش
يادكرد «ربّ السماوات. ..» در پى نفى فرزند از خدا، ممكن است اشاره به اين نكته داشته باشد كه فرزند، براى پدر وابستگى آور است و خداوندى كه داراى ربوبيت عام مى باشد، نفس ربوبيت عامش گواه بى فرزندى او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 84 - 4
4 - اعتقاد مشركان به تقسيم كار هاى آسمان و زمين ، ميان خدا و فرزندى كه براى او تصوير كرده اند . *
قل إن كان للرحمن ولد . .. و هو الذى فى السماء إله و فى الأرض إله
برداشت بالا بدان احتمال است كه ميان اين آيه و آيه «إن كان للرحمان ولد» (آيه 81) بدين گونه ارتباط باشد كه مشركان علاوه بر اعتقاد به فرزنددارى خدا، بر اين باور بوده اند كه الوهيت آسمان و زمين ميان او و فرزندش تقسيم شده است. گفتنى است كه اين آيات ردى بر هر دو ديدگاه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 3 - 2،4
2 - خدا ، نه داراى همسر است و نه فرزند .
ما اتّخذ صحبة و لا ولدًا
4 - همسرگزينى و فرزنددارى ، دون شأن و منزلت والاى خداوند است .
و أنّه تعلى جدّ ربّنا ما اتّخذ صحبة و لا ولدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اخلاص - 112 - 2 - 9،15،16
9 - خداوند ، از چيزى پديد نيامده و بى فرزند و بى همتا است .
اللّه الصمد
دو آيه بعد (لم يلد و لم يولد . و لم يكن له كفواً أحد)، به دليل قرار نگرفتن حرف عطف بين آنها و اين آيه، مى تواند مفسر كلمه «صمد» باشد.
15 - « سأل رجل عليّاً ( ع ) عن تفسير هذه السورة فقال : . . . الصمد بلاتبعيض بَدَد ;
مردى از امام على(ع) درباره تفسير اين سوره (اخلاص) سؤال نمود، حضرت فرمود: . .. صمديت خداوند، بدون تجزيه شدن به اجزاى جدا از يكديگر است».
16 - « قال وَهْب بن وَهْب القرشى و حدّثنى الصادق جعفربن محمد عن أبيه الباقر عن أبيه ( ع ) أنّ أهل البصرة كتبوا إلى الحسين بن على ( ع ) يسألونه عن الصمد فكتب إليهم . . . ان اللّه سبحانه قد فسّر الصمد فقال : « اللّه أحد . اللّه الصمد » ثمّ فسّره فقال « لم يلد و لم يولد . و لم يكن له كفواً أحد » . . . هو اللّه الصمد الذى لا من شىء و لا فى شىء و لا على شىء ;
وهب 152بن وهب قرشى گويد: كه امام صادق(ع) از طريق پدرش امام باقر(ع) از امام سجاد(ع) برايم روايت كرده كه: اهل بصره به امام حسين(ع) نامه نوشتند و از ايشان معناى صمد را پرسيدند; امام به آنان نوشت: . .. به درستى كه خداوند سبحان خود صمد را تفسير نموده و فرموده «اللّه أحد . اللّه صمد»، آن گاه آن را تفسير كرده و فرموده است: «لم يلد و لم يولد . و لم يكن له كفواً أحد» ... او است خداى صمد كه نه از چيزى به وجود آمده و نه در چيزى جاى گرفته و نه بر چيزى مستقر است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اخلاص - 112 - 3 - 1
1 - خداوند ، فرزند ندارد .
لم يلد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 61 - 2،9
2 - نابينايان ، لنگ ها و مريضان ، در استفاده از خوراكى هاى اهل خانه خود ( فرزندان و همسر ) بدون هيچ اجازه اى ، مجازاند .
ليس على الأعمى حرج و لا على الأعرج حرج و لا على المريض حرج . .. أن تأكلوا من بيو
برداشت فوق، مبتنى بر اين است كه جمله «و لا على أنفسكم أن تأكلوا من بيوتكم» عطف بر جمله پيشين باشد. گفتنى است مقصود از «بيوتكم» (خانه هاى خود) خانه همسر و فرزندان است كه از افراد خودى هر شخصى محسوب مى شوند.
9 - استفاده از خوراكى هاى اهل خانه خود ( فرزندان و همسر ) بدون اذن خواستن ، جايز است .
ليس على الأعمى حرج . .. و لا على أنفسكم أن تأكلوا من بيوتكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 40 - 2
2- حضرت ابراهيم ( ع ) از خداوند خواستار توفيق يافتن فرزندانش بر اقامه نماز شد .
ربّ اجعلنى مقيم الصلوة و من ذرّيتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 4 - 1
1- زكريا به هنگام پيرى مفرط و سستى استخوان ها و سپيدى مو هاى سرش از خداوند خواهان فرزند شد .
قال ربّ إنّى وهن العظم منّى واشتعل الرأس شيبًا
«عظم» به معناى استخوان است. «وهن العظم منّى»; يعنى، استخوان هايم سست شد كلمه «شيباً» تمييز و به معناى سفيدى مو است و «اشتعال»، يعنى آتش گرفتن (لسان العرب). بنابراين جمله «اشتعل» از مادّه «شعل» سفيدى دم و پيشانى اسب) مشتق باشد; در اين صورت جمله «اشتعل ...»، يعنى «موى سر سپيد شد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 6 - 8،12
8- زكريا ( ع ) از خداوند خواست ، فرزندش در زمان حيات او و همسرش نميرد .
فهب لى . .. وليًّا . يرثنى و يرث من ءال يعقوب
12- حضرت زكريا ( ع ) هنگام دعا براى برخودارى از فرزند ، به اجابت خواسته خود ، اطمينان داشت .
فهب لى من لدنك وليًّا . يرثنى ... واجعله ربّ رضيًّا
حضرت زكريا با اين كه در حال دعا است، ولى به گونه اى سخن گفته كه گويا دعاى او مستجاب شده است و مفاد جمله «واجعله ربّ رضيّاً» اين است كه خدايا فرزندى را كه به من عطا مى كنى، از هر جهت مورد رضايت قرار ده.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 89 - 2
2- زكريا ( ع ) با صداى بلند و روشن ، از خداوند خواستار فرزند شد .
و زكريّا إذ نادى ربّه لاتذرنى فردًا
مقصود از جمله «لاتذرنى فرداً» (مرا تنها مگذار) - به قرينه آيه بعد (فاستجبنا له و وهبنا له يحيى. ..) - درخواست فرزند است. گفتنى است كه «ندا» به معناى صداى بلند و روشن است (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 74 - 4
4 - بندگان خالص خدا ، از خداوند خواستار سرور و روشنى چشمان در پرتو اعطاى همسر و فرزند به آنان هستند .
و الذين يقولون ربّنا هب لنا من أزوجنا و ذرّي-ّتنا قرّة أعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 100 - 5
5 - دعا به درگاه الهى براى فرزنددار شدن ، امرى پسنديده است .
ربّ هب لى من الصلحين
از درخواست حضرت ابراهيم(ع) - كه از پيامبران بزرگ الهى بود - مى توان مطلب ياد شده را استفاده كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 101 - 2
2 - دعاى ابراهيم ( ع ) براى فرزنددار شدن ، مورد استجابت پروردگار قرار گرفت .
ربّ هب لى من الصلحين . فبشّرنه بغلم حليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 189 - 10،11
10 - آدم ( ع ) و حوا با نيايش به درگاه خدا از وى خواستند تا فرزندى سالم و شايسته بقا به آنان عنايت كند .
دعوا اللّه ربهما لئن ءاتيتنا صلحاً لنكونن من الشكرين
صالح در لغت به كسى يا چيزى گفته مى شود كه فساد در آن نباشد. و مراد از آن به مناسبت مورد، فرزند سالم و مبرا از عيب و نقص است به گونه اى كه استعداد زنده ماندن را دارا باشد. گفتنى است كه جمله «فلما ءاتيهما صلحا ... » دلالت بر آن دارد كه مراد از صالح، معناى متعارف در شرع (نيكوكار و پاكدامن) نيست.
11 - دوران جنينى كودك ، دوران توجه والدين به خدا براى درخواست فرزندى سالم و شايسته
فلما أثقلت دعوا اللّه ربهما لئن ءاتيتنا صلحاً
چنانچه مقصود از نفس واحده و همسرش، آدم(ع) و حوا باشد، بيان حقايق مطرح شده درباره آنها به عنوان پدر و مادر نخستين، جنبه داستانى و بيان سرگذشت ندارد و بلكه اشاره به طبيعت نوعى انسان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 5 - 8
8- زكريا ( ع ) ، خواستار فرزندى صالح و جانشينى از نسل خود
فهب لى من لدنك وليًّا
مراد زكريا از «وليّاً» - به قرينه «هب لى» و نيز «يرثنى. ..» در آيه بعد - فرزند بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 6 - 10
10- حضرت زكريا از خداوند فرزندى طلب نمود كه از هر جهت مورد رضايت باشد .
واجعله ربّ رضيًّا
«رضيّاً» صفت مشبهه از مصدر «رضا» مى باشد. «رضىّ» در موردى به كار مى رود كه وصف در موصوف خود رسوخ كرده باشد، بنابراين مى توان گفت: «رضىّ»; يعنى، كسى كه از هر جهت مورد رضايت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 74 - 1،22
1 - بندگان خالص خدا ، از خداوند خواستار همسر و فرزندان شايسته اى اند كه رفتار و سير و سلوك آنان ، مايه چشم روشنى و سرفرازى آنان در زندگى باشد .
و الذين يقولون ربّنا هب لنا من أزوجنا و ذرّيّ-تنا قرّة أعين
درباره «من» در «من أزواجنا. ..» دو احتمال وجود دارد: 1- «من» ابتدائيه باشد. در اين صورت معناى آيه چنين مى شود: «به ما از ناحيه همسران و فرزندانمان، آن ده كه مايه روشنى چشمانمان باشد». 2- «من» بيانيه باشد. براساس اين احتمال، معناى آيه چنين مى شود: «به ما روشنى چشمان - كه عبارت از همسر و فرزندان اند ببخش. برداشت ياد شده، مبتنى بر احتمال نخست است.
22 - جمله « و الذين يقولون ربّنا هب لنا من أزواجنا و ذرّيّتنا قرّة أعين و اجعلنا للمتّقين إماماً » متن دعاى هميشگى بندگان خالص خدا
و الذين يقولون ربّنا هب لنا من أزوجنا و ذرّي-ّتنا قرّة أعين و اجعلنا للمتّقين إم
آمدن آيه شريفه در قالب جمله اسميه و نيز فعل مضارع «يقولون» حاكى از استمرار و هميشگى بودن آن دعا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 100 - 1
1 - ابراهيم ( ع ) از خداوند ، فرزندى صالح درخواست كرد .
ربّ هب لى من الصلحين
مفعول فعل «هب» در تقدير است: «هب لى ولداً من الصالحين; مرا فرزندى از صالحان ببخش».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 6 - 13
13- زكريا ( ع ) با دعا به درگاه خداوند ، خواهان توفيق كامل فرزند خويش در استفاده صحيح از ميراث او و خاندان يعقوب پيامبر ( ع )
يرثنى و يرث من ءال يعقوب واجعله ربّ رضيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 129 - 4
4 - دعا براى نيل فرزندان به فراگيرى معالم و احكام الهى و تربيت دينى امرى نيكو و شايسته است .
ربنا وابعث فيهم رسولا . .. و يزكّيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 98 - 7
7- دعاى پدران در حق فرزندان ، به اجابت نزديك تر است .
يأبانا استغفر لنا . .. قال سوف أستغفر لكم ربى
درخواست فرزندان يعقوب از او براى طلب آمرزش مى رساند كه آنان دعاى وى را به اجابت نزديك تر مى دانستند ; حال يا به اين لحاظ كه او پدر ايشان است يا به اين سبب كه وى پيامبر خداست و يا هر دو لحاظ در نظر آنان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 35 - 10
10- حضرت ابراهيم ( ع ) از خداوند خواستار مصونيت خويش و فرزندانش از گرايش به بت پرستى شد .
و إذ قال إبرهيم ربّ . .. اجنبنى و بنىّ أن نعبد الأصنام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 37 - 12،14
12- حضرت ابراهيم ( ع ) براى رفع خطر تنهايى و انزواى فرزندانش در مكه ، از خداوند خواستار توجه قلبى برخى از مردم به سوى آنان و زندگى جمعى شد . *
ربّنا إنى أسكنت من ذرّيتى . .. عند بيتك المحرّم ... فاجعل أفئدة من الناس تهوى إل
14- حضرت ابراهيم ( ع ) از خداوند خواستار بهبود وضعيت معيشتى و برخوردارى از انواع نعمت ها و محصولات براى فرزندانش و ساكنان مكه شد .
و ارزقهم من الثمرت
با توجه به اينكه حضرت ابراهيم(ع) فرزندانش را در سرزمين بى كشت و زرع اسكان داد، مقصود از «ثمرات» مى تواند انواع نعمتها و محصولات مادى و خوراكى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 41 - 6
6- عنايت خاص حضرت ابراهيم ( ع ) به سرنوشت دنيوى و اخروى فرزندان و خاندانش و ياد كردن از آنان در تمامى دعاهايش
و اجنبنى و بنىّ . .. من ذرّيتى ... ليقيموا الصلوة فاجعل أفئدة من الناس تهوى إليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 6 - 9
9- زكريا ( ع ) ، براى صلاح و شايستگى معنوى فرزند خويش دعا كرد .
يرثنى . .. واجعله ربّ رضيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 74 - 12،21
12 - تأثير مثبت و سازنده دعاى پدر و مادر ، در حق فرزندان خود و در سرنوشت و سعادت آنان
و الذين يقولون ربّنا هب لنا من أزوجنا و ذرّي-ّتنا قرّة أعين
21 - دعا براى صلاح و نيك شدن همسر و فرزندان و خيرخواهى براى ايشان ، از اوصاف بندگان خالص خدا و امرى پسنديده و مورد تشويق خداوند
و الذين يقولون ربّنا هب لنا من أزوجنا و ذرّي-ّتنا قرّة أعين و اجعلنا للمتّقين إم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 15 - 29
29- ارزش دعاى پدر و مادر براى صلاح فرزند
و أصلح لى فى ذرّيّتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 88 - 3
3 - لزوم توجه انسان به ناپايدارى مال و فرزند و فريفته نشدن به آنها
يوم لاينفع مال و لابنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 2 - 5
5- پيوند ميان مادر و كودك شيرخوارش ، از محكم ترين پيوند هاى موجود ميان انسان ها است .
يوم ترونها تذهل كلّ مرضعة عمّا أرضعت
ذكر «رها شدن كودك شيرخوار از دامن مادر و غافل گشتن مادر از او» در ترسيم شدت و بزرگى زلزله زمين در آستانه برپايى قيامت، بيانگر اين معنا است كه: پيوند مهر ميان مادر و كودك شيرخوارش، با اين كه از محكم ترين پيوندهاى موجود ميان آدميان است و مادر شير دهنده در هر شرايطى كودكش را رها نخواهد ساخت; اما در آن زلزله هر مادر شيردهنده اى فرزندش را بى اختيار رها خواهد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 73 - 6
6- فرزند صالح ، رحمت و بركت خداوند است .
فبشّرنها بإسحق . .. رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 77 - 1،2
1- برخى از ناآگاهان كفر به آيات الهى را ، موجب دستيابى خود به مال و فرزند فراوان مى پندارند .
كفر بأيتنا و قال لأُتينّ مالاً و ولدًا
جمله «قال لأُوتينّ. ..» بر «كفر بأياتنا» مترتب است; يعنى، گوينده اين سخن به گمان اين كه كفر او، موجب دستيابى به مال و فرزند مى گردد، كفر را برگزيده است.
2- گمان دستيابى به مال و فرزند به مجرد كفرورزى ، پندارى بس ناروا و شگفت انگيز است .
أفرءيت الذى كفر بأيتنا و قال
همزه استفهام در «أفرأيت» مفيد تعجب و متضمن معناى امر است; يعنى، به قدرى شگفت آور است كه جا دارد حتماً چنين كسى را ببينى. حرف «فاء» در اين براى ترتيب معنوى است; يعنى، كافرانى كه گفته آنان در آيات پيشين آمد، در حال رفاه و تنعّم، چنان سخنانى را گفتند; ولى تعجب از كسى است كه ايمان را به هواى پيداكردن مال و فرزند رها مى كند و به كافران مى پيوندد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 78 - 2
2- كسى كه كفرورزى را مايه فراوانى مال و اولاد مى داند ، مانند كسى سخن گفته است كه يا به غيب آگاه شده و يا از خداوند
پيمان گرفته است .
كفر بأيتنا و قال . .. أطّلع الغيب أم اتّخذ عندالرحمن عهدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 12 - 3
3 - استغفار و ايمان ، از عوامل ازدياد اموال و فرزندان و آبادانى شهر ها و روستا ها ( پيدايش باغ ها و نهر ها و . . . )
استغفروا ربّكم . .. و يمددكم بأمول و بنين و يجعل لكم جنّ-ت و يجعل لكم أنهرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 78 - 3،4
3- كفر را موجب دستيابى به مال و فرزند دانستن ، سخنى بى مبنا و ادعايى پوچ است .
كفر بأيتنا . .. أطّلع الغيب أم اتّخذ عندالرحمن عهدًا
4- اسباب و علل اعطاى مال و اولاد ، از امور غيبى بوده و از حيطه آگاهى انسان ها بيرون است .
أطّلع الغيب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 24 - 2
2- ضعف و سالخوردگى پدر و مادر ، زمينه ابتلاى فرزند به غرور و سركشى است .
إمّا يبلغنّ عندك الكبر . .. و اخفض لهما جناح الذلّ
تذكر خداوند براى رعايت حال پدر و مادر در حال پيرى، احتمال دارد به خاطر وجود زمينه لغزش و تكبر فرزندان در اين فصل از زندگى پدر و مادر باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 37 - 2
2 - تأثير قرار گرفتن نطفه مرد ( منى ) در رحم زن ، در پيدايش و تكوين فرزند
ألم يك نطفة من منىّ يمنى
برداشت ياد شده را مى توان از تعبير «من منىّ يمنى» (از منى ريخته شده در رحم) استفاده كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 3
3 - ايمان به دين اسلام ، ممكن است دشمنى برخى از مردم ، حتى خويشاوندانى همچون همسر و فرزندان را برانگيزاند .
يأيّها الذين ءامنوا إنّ من أزوجكم و أولدكم عدوًّا لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 24 - 2
2- ضعف و سالخوردگى پدر و مادر ، زمينه ابتلاى فرزند به غرور و سركشى است .
إمّا يبلغنّ عندك الكبر . .. و اخفض لهما جناح الذلّ
تذكر خداوند براى رعايت حال پدر و مادر در حال پيرى، احتمال دارد به خاطر وجود زمينه لغزش و تكبر فرزندان در اين فصل از زندگى پدر و مادر باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 90 - 11
11- دعا و نيايش ، از موجبات و زمينه هاى فرزنددار شدن و اصلاح نازايى است .
ربّ لاتذرنى فردًا . .. فاستجبنا له و وهبنا له يحيى و أصلحنا له زوجه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 100 - 4
4 - امكان فرزنددار شدن انسان با دعا و توسل به ربوبيت الهى
ربّ هب لى من الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 12 - 4
4 - كفر و گناه ، از عوامل كم شدن اموال و تعداد فرزندان و خرابى شهر ها و روستا ها ( نابودى باغ ها ، نهر ها و . . . )
استغفروا ربّكم . .. و يمددكم بأمول و بنين ... و يجعل لكم أنهرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 18 - 7
7 - برخوردارى خانواده از رفاه بسيار ، زمينه ساز انحراف عقيدتى - رفتارى فرزندان
و لكن متّعتهم و ءاباءهم حتّى نسوا الذكر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 80 - 13
13- حفاظت خداوند از ايمان والدين ، ريشه بروز برخى پيشامد هاى ناگوار براى فرزندان آنان است .
فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما طغينًا و كفرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 140 - 3
3 - كشتن فرزند (به عنوان قربانى) و تحريم روزيهاى الهى، نشانه بارز زيانكارى است.
قد خسر الذين . .. و حرموا ما رزقهم الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 46 - 1
1- مال و فرزند ، جلوه ها و زينت هاى زندگى ناپايدار دنيايند .
المال و البنون زينة الحيوة الدنيا
«بنون» گرچه جمع «ابن» است، ولى تغليباً مى تواند شامل هر دو جنس مذكر و مؤنث شود، همانگونه كه در «بنى آدم» و امثال آن، مقصود، تنها فرزندانِ ذكور آدم نيست، بلكه مطلق فرزند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 15 - 12
12- احسان به مادر ، پاسخى بايسته به سى ماه رنج و تلاش وى در رشد و تربيت فرزند
و وصّينا الإنسن بولديه إحسنًا . .. و حمله و فصله ثلثون شهرًا
تذكر خداوند، به سى ماه رنج مادر به پاى فرزند، از مراحل نخستين تكوّن و شكل گيرى و رشد او - در پى سفارش به احسان نسبت به والدين - مطلب بالا را مى رساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 102 - 17
17 - ذبح شدن به دست پدر ، امرى بس سخت و شايسته صبر و شكيبايى در نظر اسماعيل
يأبت افعل ما تؤمر ستجدنى إن شاء اللّه من الصبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 84 - 10
10- از دست دادن خانواده ( زن و فرزندان ) ، مهم ترين رنج و ناراحتى انسان است .
فكشفنا ما به من ضرّ و ءاتينه أهله و مثلهم معهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 17 - 1
1- فرزندان گستاخ در برابر پدر و مادر ، مورد نكوهش خداوند
و الذى قال لولديه أُفّ لكما
لحن نكوهش آميز اين آيه و تهديد به عذاب و تعبير (إنّهم كانوا خاسرين) در آيه بعد، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 31 - 12
12- فرزندكشى ، خطا و جنايتى بس بزرگ و عملى محكوم در طول اعصار و قرن هاى گذشته
إن قتلهم كان خطئًا كبيرًا
«خطئاً» در لغت به معناى عدول از جهت اصلى و حقيقى است و از جمله كاربردهاى اين واژه، جايى است كه شخص تصميم بر انجام كار نادرست مى گيرد و آن را به انجام مى رساند (مفردات راغب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 9 - 2
2 - مسؤوليت اوليا ، نسبت به سرنوشت فرزندان خويش
وليخش الّذين لو تركوا من خلفهم ذريّة ضعافاً
نگرانى از آينده فرزندان و احساس مسؤوليت نسبت به آنان حالتى طبيعى براى انسان است كه خداوند آن را تأييد كرده و مبناى حكم خويش به لزوم رعايت تقوا (فليتّقوا اللّه) قرار داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 21 - 3
3 - انسان مؤمن ، در انديشه سعادت نسل خويش در پرتو ايمان *
ألحقنا بهم ذرّيّتهم
نويد در جايى صورت مى گيرد كه آدمى در انتظار و اشتياق امر مورد نويد باشد. اين كه خداوند ملحق شدن نسل مؤمنان را به آنان نويد داده، نشانگر آن است كه اشخاص مؤمن در آرزوى سعادت نسل خويش اند و اين آرزويى به جا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 88 - 5
5- انتساب فرزندگزينى به خداوند ، در عين پذيرش رحمانيت او ، باورى شگفت و حاوى دو فكر متضاد است .
و قالوا اتّخذ الرحمن ولدًا
منظور اين آيه، گزارش افكار مشركان ننست; بلكه بيان ناهماهنگى مفردات اين فكر و عقيده است كه ببين چه مى گويند؟! رحمان و اتخاذ ولد؟! اين ممكن نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 89 - 1
1- انتساب گزينش فرزند به خداوند ، نسبتى بس شگفت و ناروا
اتّخذ الرحمن ولدًا . لقد جئتم شيئًا إدًّا
«إدّ» به معناى امر عجيب و بى اندازه زشت است (قاموس).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 81 - 6
6- پاك و صالح بودن و نيز مهرورزى فزون تر نسبت به والدين ، از ويژگى هاى فرزند شايسته است .
يبدلهما ربّهما خيرًا منه زكوة و أقرب رحمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 9
9 - تحقق اراده الهى به عذاب دنيوى منافقان ، از طريق اعطاى مال وفرزند فراوان و نعمت هاى ظاهرى به آنان
إنما يريد اللّه أن يعذبهم بها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 9
9 - توصيه خداوند به مؤمنان ، مبنى بر عفو ، چشم پوشى و بخشودن دشمنى هاى همسران و فرزندان خويش
عدوًّا لكم . .. و إن تعفوا و تصفحوا و تغفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 53 - 4
4- حضرت ابراهيم ( ع ) ، به فرزنددار شدن و بقاى نسل خود علاقه مند بود .
نبشّرك بغلم
واژه «بشارت» در جايى به كار مى رود كه مورد علاقه و مايه سرور باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 24 - 2،4
2 - محبت پدر ، فرزند ، برادر ، همسر و خويشاوندان نبايد محبت خدا و رسول و جهاد در راه خدا را تحت الشعاع قرار دهد .
قل إن كان ءاباؤكم و أبناؤكم . .. أحب إليكم من اللّه و رسوله و جهاد فى سبيله
4 - روى گردانان از جهاد ، به خاطر علقه هاى عاطفى ( محبت پدر ، فرزند ، برادر ، همسر و خويشاوندان ) و دلبستگى مادى ( مال ، شغل و مسكن ) مورد تهديد خداوند
قل إن كان ءاباؤكم . .. و أمول اقترفتموها و ... أحب إليكم ... و جهاد فى سبيله فتر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 5 - 15
15- علاقه به فرزندان ، خصلتى نيكو و اظهار آن امرى پسنديده است .
يأبت . .. قال يبنىّ لاتقصص
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 31 - 3
3- فقر و تهى دستى ، در تضعيف وجدان آدمى و از ميان بردن حتى قوى ترين عواطف انسانى ، چون مهر به فرزند ، تأثير دارد .
و لاتقتلوا أولدكم خشية إملق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 28 - 8،13
8 - حضرت ابراهيم ( ع ) در اشتياق داشتن فرزند
و بشّروه بغلم
13 - حضرت ابراهيم ( ع ) ، به فرزنددار شدن و بقاى نسل خود علاقه مند بود .
و بشّروه بغلم عليم
واژه «بشارت»، در جايى به كار مى رود كه مورد علاقه و مايه سرور باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 15 - 6،7
6 - رهايى از دلبستگى به اموال و اولاد و ترجيح دين دارى بر وابستگى به آنها ، داراى پاداش بزرگ الهى است .
و اللّه عنده أجر عظيم
يادآورى پاداش بزرگ الهى، پس از هشدار درباره وابستگى به اموال و اولاد خويش، بيانگر مطلب ياد شده است.
7 - توجه و ايمان به پاداش بزرگ الهى براى مؤمنان ، بازدارنده انسان از وابستگى به اموال و اولاد و گناه به خاطر آنها
و اللّه عنده أجر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 11 - 8
8 - علاقه و دلبستگى انسان به فرزندان ، قوى تر و بيشتر از همسر ، برادر و ديگر خويشاوندان است . *
يودّ المجرم لويفتدى من عذاب يومئذ ببنيه
تقدّم ذكرى نام فرزندان بر ديگر خويشاوندان و مردمان، ممكن است براى بيان مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 4
4 - مؤمنان در صورت روبه رو شدن با دشمنى و مخالفت همسران و فرزندان خويش ، بايد از آنان پرهيز كرده و دورى جويند .
إنّ من أزوجكم . .. عدوًّا لكم فاحذروهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 28 - 7
7- خانواده به ويژه پدر ، در رشد يا انحطاط اخلاقى فرزندان نقشى مؤثر دارد .
ما كان أبوك امرأ سوء و ما كانت أُمّك بغيًّا
تعبيرى كه قوم مريم در باره پدر او به كار بردند، نفى همه پليدى ها بود، حاكى از اين كه بدى هاى پدر - هرچه باشد - زمينه مناسبى براى فساد فرزندان خواهد شد و تأثير رفتار مادر به آن گستردگى نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 28 - 7
7- خانواده به ويژه پدر ، در رشد يا انحطاط اخلاقى فرزندان نقشى مؤثر دارد .
ما كان أبوك امرأ سوء و ما كانت أُمّك بغيًّا
تعبيرى كه قوم مريم در باره پدر او به كار بردند، نفى همه پليدى ها بود، حاكى از اين كه بدى هاى پدر - هرچه باشد - زمينه مناسبى براى فساد فرزندان خواهد شد و تأثير رفتار مادر به آن گستردگى نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 74 - 8
8 - تأثير مثبت و سازنده صلاح و نيكى همسر در تربيت و تكامل معنوى فرزندان
و الذين يقولون ربّنا هب لنا من أزوجنا و ذرّي-ّتنا قرّة أعين
برداشت فوق، از آن جا است كه عبادالرحمان، دعا براى صلاح و نيكى همسرانشان را بر فرزندان خود مقدم داشته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 74 - 12
12 - تأثير مثبت و سازنده دعاى پدر و مادر ، در حق فرزندان خود و در سرنوشت و سعادت آنان
و الذين يقولون ربّنا هب لنا من أزوجنا و ذرّي-ّتنا قرّة أعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 19 - 12
12 - تأثير مثبت و سازنده برخوردارى پدر و مادر از نعمت هاى الهى در سعادت و سرنوشت فرزندان
ربّ أوزعنى أن أشكر نعمتك . .. و على ولدىّ
شكر و سپاس حضرت سليمان(ع) به خاطر برخوردار بودن پدر و مادرش از نعمت هاى الهى، گوياى اين حقيقت است كه اين برخوردارى در سعادت و سرنوشت او مؤثر بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 17 - 3
3- ناباورى نسبت به معاد و قيامت ، از عوامل مهم بى تعهدى فرزند در قبال والدين *
و الذى قال لولديه أُفّ لكما أتعداننى أن أُخرج
رابطه دو بخش آيه («قال لوالديه اُفّ» و «أتعداننى أن اُخرج») مى تواند اشاره به اين داشته باشد كه ميان گستاخى و بى تعهدى فرزند و عقيده كفرآلود وى به معاد، ارتباط و پيوستگى هست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 4 - 17
17 - نقش بنيادين خانواده در صلاح و فساد فرزندان
إنّه كان من المفسدين
جمله «إنّه كان. ..» به منزله تعليل براى «علا فى الأرض...» است; يعنى، فرعون بدان جهت كه از خاندانى مفسد به وجود آمده و در ميان آنها رشد كرده بود، خوى برترى طلبى را از آنان به ارث برده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ضحى - 93 - 6 - 3
3 - وجود پدر ، مأمن و مأوايى مناسب براى مراقبت از فرزند
ألم يجدك يتيمًا فاوى
به كسى «يتيم» گفته نمى شود; مگر در صورت نبود پدر. (العين)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 70 - 7
7 - تأثير رفتار ها و مواضع فردى و اجتماعى پدران و مادران ، بر رفتار و مواضع فرزندان و نسل هاى آينده
فهم على ءاثرهم يهرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 82 - 9
9- صلاح و شايستگى پدر ، داراى نقش مؤثِّر در سعادت و نيك بختى فرزندان است .
كان أبوهما صلحًا فأراد ربّك أن يبلغا أشدّهما و يستخرجا كنزهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 69 - 6
6 - تأثير عقايد و افكار پدران و مادران ، بر فرزندان و نسل هاى آينده
إنّهم ألفوا ءاباءهم ضالّين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 4 - 17
17 - نقش بنيادين خانواده در صلاح و فساد فرزندان
إنّه كان من المفسدين
جمله «إنّه كان. ..» به منزله تعليل براى «علا فى الأرض...» است; يعنى، فرعون بدان جهت كه از خاندانى مفسد به وجود آمده و در ميان آنها رشد كرده بود، خوى برترى طلبى را از آنان به ارث برده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 23 - 12
12- حضور پدر و مادر نزد فرزند ، در پى دارنده مسؤوليت فزون تر براى فرزند
إمّا يبلغنّ عندك الكبر
«عندك الكبر» ممكن است إشعار به اين حقيقت داشته باشد كه اگر پدر و مادر پيش فرزندان زندگى كنند، مسؤوليت نگه دارى آنان بيشتر شده و از هرگونه حرمت شكنى - هر چند به گفتن «أُفّ» - بايد پرهيز شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 55 - 4
4- پيرى و سالمندى ، از عوامل يأس انسان از فرزنددار شدن
مسّنى الكبر فبم تبشّرون . .. فلاتكن من القنطين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 87 - 8
8 - عيسى ( ع ) زاده مريم ( ع ) و فرزند او ، نه فرزند خدا
عيسى ابن مريم
از نكاتى كه مى تواند هدف از نسبت دادن عيسى(ع) به مادرش شمرده شود، رد پندار مسيحيان است كه وى را فرزند خداى سبحان مى خواندند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 253 - 6،7
6 - اعطاى نشانه هاى روشن از جانب خداوند ، به عيسى بن مريم ( ع ) و تأييد او به روح القدس ( جبرئيل )
و اتينا عيسى ابن مريم البيّنات و ايّدناه بروح القدس
7 - عيسى ( ع ) ، على رغم منزلت و فضيلت والايش ، فرزند مريم است ; نه فرزند خداوند .
و اتينا عيسى ابن مريم البيّنات
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 35 - 1
1 - قيامت ، صحنه گريزان بودن انسان ; حتى از پدر و مادر خويش
و أمّه و أبيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 110 - 3
3 - فرزنددار شدن ابراهيم ( ع ) و برجاى ماندن نام و آوازه نيك آن حضرت ، از پاداش هاى خداوند به ايشان
فبشّرنه بغلم حليم . .. سلم على إبرهيم . كذلك نجزى المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 3 - 2
2 - اسماعيل ، فرزندى شايسته براى ابراهيم ( ع )
و والد و ما ولد
تعبير «ما ولد» در مورد انسان - با آن كه درباره عاقلان، عبارت «من ولد» گفته مى شود - از تحسين برانگيز بودن موضوع حكايت دارد; زيرا كلمه «ما» - كه ابهام بيشترى دارد - نشان مى دهد كه حقيقت موضوع و عظمت آن، قابل تعريف نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 71 - 10
10- خداوند ، پيش از تولد يعقوب ، نام يعقوب را براى او برگزيد و آن را به ابراهيم ( ع ) و همسرش اعلام كرد .
فبشّرنها بإسحق و من ورآء إسحق يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 113 - 7
7 - بد و نااهل شدن فرزند از هر خانواده اى - حتى پيامبران - امرى است ممكن .
و من ذرّيّتهما . .. ظالم لنفسه مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 39 - 8
8- اسماعيل ( ع ) ، پيش از اسحاق ( ع ) به دنيا آمد و از نظر سنى بزرگتر از او بود .
وهب لى على الكبر إسمعيل و إسحق
از تقدم ذكرى اسماعيل(ع) بر اسحاق(ع) در اين آيه و آيات مشابه تقدم سنى استفاده مى شود و تاريخ نيز مؤيد اين برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 37 - 24
24 - زيدبن حارثه ، پسر خوانده پيامبر (صلی الله علیه و آله) بود .
لكى لايكون على المؤمنين حرج فى أزوج أدعيائهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 30 - 2
2 - سليمان ( ع ) ، فرزند حضرت داوود ( ع )
و وهبنا لداود سليمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 85 - 5
5 - نوادگان دخترى از ذريه و فرزندان مرد مى باشند.
و زكريا و يحيى و عيسى و إلياس
ترديدى نيست كه عيسى(ع) از جانب مادرش مريم(س) با ابراهيم(ع) مرتبط بوده است، و چون قرآن به آن حضرت نيز اطلاق ذريه كرده، پس تفاوتى از جهت انتساب به جد در بين نوادگان دخترى و پسرى نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 74 - 9
9 - امكان ناصالح شدن فرزندان ، از پدران و مادران خوب و شايسته
و الذين يقولون ربّنا هب لنا من أزوجنا و ذرّي-ّتنا قرّة أعين
برداشت فوق، به خاطر اين نكته است - كه عبادالرحمان كه خود از بهترين ها جامعه اند - براى سرنوشت و آينده خوب فرزندانشان دعا مى كنند و از خداوند خواستار صلاح و نيكى آنان مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 31 - 12
12- فرزندكشى ، خطا و جنايتى بس بزرگ و عملى محكوم در طول اعصار و قرن هاى گذشته
إن قتلهم كان خطئًا كبيرًا
«خطئاً» در لغت به معناى عدول از جهت اصلى و حقيقى است و از جمله كاربردهاى اين واژه، جايى است كه شخص تصميم بر انجام كار نادرست مى گيرد و آن را به انجام مى رساند (مفردات راغب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 137 - 1،2،7
1 - فرزند كشى و قربانى براى شريكان پندارى خداوند، از سنتهاى زشت مشركان عصر جاهليت بوده است.
ساء ما يحكمون. و كذلك زين لكثير من المشركين قتل أولدهم
در آيه شريفه تزيين كشتن فرزندان به «شركاء» نسبت داده نشده، لذا محتمل است مراد قربانى كردن فرزندان براى بتها باشد، گر چه اعراب جاهلى به انگيزه هاى ديگرى نيز، مانند فقر، عار از دختر داشتن و . .. فرزندان خود را مى كشتند.
2 - كشتن فرزند در نظر بسيارى از مشركان عصر جاهليت كارى زيبا و شايسته بوده است.
و كذلك زين لكثير من المشركين قتل أولدهم
7 - فرزندكشى در نظر گروهى از مشركان عصر جاهليت، على رغم نظر بسيارى ديگر، كارى شايسته تلقى نمى شده است.
كذلك زين لكثير من المشركين قتل أولدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 140 - 1،6
1 - كشتن فرزندان (به عنوان قربانى) و تحريم روزيهاى خداوند از سنتهاى مشركان عصر جاهليت
قد خسر الذين قتلوا أولدهم سفها بغير علم
6 - مشركان عصر جاهلى به سفاهت خويش در فرزندكشى ناآگاه بودند.
قد خسر الذين قتلوا أولدهم سفها بغير علم
«باء» در «بغير علم» به معناى ملابسه و وصف براى «سفها» است. لذا معنى آيه چنين مى شود: سفاهتى خالى از علم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 151 - 18
18 - رواج كشتار فرزندان به سبب فقر و تنگدستى در عصر جاهلى
و لاتقتلوا أولدكم من إملق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 31 - 1،4،5
1- كشتن فرزند ، از بيم تنگدستى و فقر ، ممنوع و حرام است .
و لاتقتلوا أولدكم خشية إملق
4- كشتن فرزند ، به گمان ر ها ساختن وى از مبتلا شدن به فقر و سرنوشتى سخت و فلاكت بار ، ممنوع و حرام است .
و لاتقتلوا أولدكم خشية إملق
برداشت فوق، بنابراين است كه مراد از «إملاق» بيم پدر و مادر، از تهى دست شدن خود و فرزندانشان باشد.
5- ترس از فقر و تهى دستى ، مجوز ارتكاب قتل فرزند نمى شود .
و لاتقتلوا أولدكم خشية إملق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 151 - 16
16 - كشتن فرزندان برطرف كننده فقر نيست.
و لاتقتلوا أولدكم من إملق نحن نرزقكم و إياهم
جمله «نحن نرزقكم . ..» را به دو گونه مى توان تفسير كرد: 1 - وعده به روزيرسانى و برطرف كردن فقر. بر اين مبنا هدف از آن، دعوت به استقامت تا برطرف شدن فقر است. 2 - بيان اين معنا كه روزى شما به دست خداست و او بنابر شرايط و يا مصالحى خواسته است شما فقير باشيد. لذا بود و نبود فرزندان نقشى در فقر و غناى شما ندارد. برداشت فوق بر اساس دومين احتمال است. گفتنى است تحقق فقر، كه از «من املاق» به دست مى آيد، مؤيد اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 157 - 5
5 - حضرت عيسى ( ع ) ، فرزند مريم ( ع ) و رسولى از جانب خداست .
و قولهم إنّا قتلنا المسيح عيسى ابن مريم رسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 171 - 8
8 - حضرت عيسى ( ع ) ، فرزند مريم و پيامبر خداست .
انما المسيح عيسى ابن مريم رسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 17 - 5،6،18
5 - اعتراف مسيحيان به فرزندى مسيح ( ع ) براى مريم ( ع )
قالوا إنّ اللّه هو المسيح ابن مريم
ظاهراً توصيف مسيح(ع) به «ابن مريم» از كلام مسيحيان است. يعنى به اين حقيقت كه مسيح(ع) فرزند مريم است، معترف هستند.
6 - فرزندى مسيح ( ع ) براى مريم ( ع ) ، دليلى بر خدا نبودن وى
قالوا إنّ اللّه هو المسيح ابن مريم
نقل اعتراف مسيحيان به اينكه مسيح(ع) فرزند مريم است، براى توجه دادن آنهاست به اين حقيقت كه فرزند بودن (مخلوق بودن) با خدا بودن تنافى دارد.
18 - مسيح ( ع ) ، فرزند مريم ( ع ) و هر دو مملوك خداوند
المسيح ابن مريم و امه . .. و للّه ملك السموت و الارض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 46 - 5
5 - عيسى ( ع ) ، پسر مريم ( نه فرزند خدا )
و قفينا على ءاثرهم بعيسى ابن مريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 72 - 4،5،6
4 - مسيح ( ع ) فرزند مريم نه خدا و نه زده او
المسيح ابن مريم
5 - اعتراف مسيحيان به فرزندى مسيح ( ع ) براى مريم
قالوا إنّ اللّه هو المسيح ابن مريم
6 - زاده شدن مسيح ( ع ) از مريم ( ع ) گواهى روشن بر خدا نبودن او
لقد كفر الذين قالوا إنّ اللّه هو المسيح ابن مريم
تصريح به فرزندى مسيح(ع) براى مريم، براى بيان اين حقيقت است كه فرزند بودن (مخلوق بودن) با الوهيت تنافى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 75 - 1،11
1 - مسيح ( ع ) فرزند مريم و فرستاده خداوند
ما المسيح ابن مريم الا رسول
11 - مريم ( ع ) با اعتقاد به رسالت فرزندش مسيح ( ع ) ، نه وى را ابدى مى پنداشت و نه فرزند خدا
امه صديقة
«صديق» چنانچه جوهرى در «الصحاح» آورده است - به كسى گفته مى شود كه بسيار تصديق كننده باشد و متعلق تصديق - به قرينه صدر آيه - رسالت مسيح، فناپذيرى او و فرزند نبودن وى براى خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 110 - 6
6 - عيسى ( ع ) ، فرزند مريم و نه فرزند خدا
اذ قال اللّه يعيسى ابن مريم
به نظر مى رسد تصريح به فرزندى عيسى براى مريم در برابر اين ادعاى مسيحيان مى باشد كه وى فرزند خداست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 34 - 2
2- حضرت عيسى ( ع ) فرزند مريم ( ع ) و داراى منزلتى والا است .
ذلك عيسى ابن مريم
«ذلك» براى اشاره به بعيد به كار مى رود. به كار بردن آن در جايى كه مورد اشاره نزديك باشد، بيانگر برجستگى منزلت مورد اشاره و بزرگداشت آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 37 - 4
4- آنان كه عيسى ( ع ) را فرزند مريم ( س ) ، بنده خدا و پيامبر او نمى دانند ، كافراند .
فاختلف الأحزاب من بينهم فويل للذين كفروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 57 - 4
4 - عيسى ( ع ) ، فرزند مريم است و نه خدا .
و لمّا ضرب ابن مريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 27 - 5
5 - عيسى ( ع ) ، پسر مريم است .
و قفّينا بعيسى ابن مريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 6 - 1
1 - حضرت عيسى ( ع ) ، پسر حضرت مريم ( ع ) است .
و إذ قال عيسى ابن مريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 14 - 6
6 - عيسى ( ع ) ، پسر مريم ( س ) است .
كما قال عيسى ابن مريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 12 - 11
11 - فرزند حضرت مريم ( س ) ( عيسى ( ع ) ) ، پرتو روح الهى و داراى مقامى بس بلند در پيشگاه خداوند
فنفخنا فيه من روحنا
اضافه «روح» به «نا»، اضافه تشريفى و براى بيان شرافت و عظمت اين روح است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 74 - 9
9 - امكان ناصالح شدن فرزندان ، از پدران و مادران خوب و شايسته
و الذين يقولون ربّنا هب لنا من أزوجنا و ذرّي-ّتنا قرّة أعين
برداشت فوق، به خاطر اين نكته است - كه عبادالرحمان كه خود از بهترين ها جامعه اند - براى سرنوشت و آينده خوب فرزندانشان دعا مى كنند و از خداوند خواستار صلاح و نيكى آنان مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 15 - 21
21- فرزند خداجوى شكرگزار ، زبان گوياى والدين در سپاس به درگاه پروردگار
قال ربّ أوزعنى أن أشكر نعمتك الّتى أنعمت علىّ و على ولدىّ
گرچه نعمت هاى عطا شده به والدين را، بايد خود آنان سپاس گزارند; اما خداوند در برنامه فرزند صالح، شكرگزارى از ناحيه پدر و مادر را نيز ياد كرده است. بنابراين سپاس او به منزله سپاسگزارى آنها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 140 - 3
3 - كشتن فرزند (به عنوان قربانى) و تحريم روزيهاى الهى، نشانه بارز زيانكارى است.
قد خسر الذين . .. و حرموا ما رزقهم الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 137 - 1
1 - فرزند كشى و قربانى براى شريكان پندارى خداوند، از سنتهاى زشت مشركان عصر جاهليت بوده است.
ساء ما يحكمون. و كذلك زين لكثير من المشركين قتل أولدهم
در آيه شريفه تزيين كشتن فرزندان به «شركاء» نسبت داده نشده، لذا محتمل است مراد قربانى كردن فرزندان براى بتها باشد، گر چه اعراب جاهلى به انگيزه هاى ديگرى نيز، مانند فقر، عار از دختر داشتن و . .. فرزندان خود را مى كشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 140 - 1
1 - كشتن فرزندان (به عنوان قربانى) و تحريم روزيهاى خداوند از سنتهاى مشركان عصر جاهليت
قد خسر الذين قتلوا أولدهم سفها بغير علم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 35 - 2
2 - مشركان كافر به قرآن ، مدعى برتر بودن در اموال و فرزند
و قال الذين كفروا لن نؤمن بهذا القرءان . .. و قالوا نحن أكثر أمولاً و أولدًا
احتمال دارد مرجع ضمير فاعلى «قالوا»، مترفان (در آيه قبل) باشد و احتمال دارد به قرينه سياق، «الذين كفروا» (در آيه 31) باشد. برداشت ياد شده، بنابر احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 35 - 6
6 - مترفان ، به خاطر كثرت مال و اولاد ، خود را از عذاب در امان مى دانستند .
و قالوا نحن أكثر أمولاً و أولدًا و ما نحن بمعذّبين
اين جمله به منزله نتيجه عبارت قبلى است و به خاطر روشنى مطلب براى ذهن مخاطب، از «فا»ى تفريع استفاده نشده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 94 - 7
7- نسبت دهندگان فرزند به خداوند ، از احاطه كامل او بيرون نستند و مجازات الهى در انتظار آنان است .
لقد أحصيهم وعدّهم عدًّا
در برداشت ياد شده، مرجع ضمير مفعولى در «أحصاهم»، فاعل «قالوا» (در آيات پيشين) گرفته شده است. در اين صورت آيه در مقام تهديد كسانى است كه به فرزندگزينى خداوند قائل مى باشند و مراد از «مشخص بودن تعداد» اين است كه احدى از آنان نمى تواند از عقوبت اين كار بگريزد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 33 - 10،12
10 - هيچ پدر و فرزندى ، در قيامت به جاى هم حتى اندك كيفرى نمى شوند .
لايجزى والد عن ولده و لامولود هو جاز عن والده شيئًا
12 - در قيامت ، برعهده گرفتن بخشى از كيفر پدر از ناحيه فرزند ، به خاطر سنگين بودن حق وى بر فرزند ، امرى متوقع است . *
و لامولود هو جاز عن والده
درباره مجازات نشدن پدر به جاى فرزند، از فعل «يجزى» استفاده شده است و درباره نفى مجازات فرزند به جاى پدر از «جاز» كه
حالت صفتى و تأكيد بيشترى دارد. چنين تأكيدى، مى تواند به خاطر توقعى باشد كه از ناحيه پدران هست. و نيز مى تواند به خاطر اين باشد كه او، از حيث عاطفه و مهر، به مراتب كم تر از پدر است. برداشت بالا بر اساس احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 33 - 10،12
10 - هيچ پدر و فرزندى ، در قيامت به جاى هم حتى اندك كيفرى نمى شوند .
لايجزى والد عن ولده و لامولود هو جاز عن والده شيئًا
12 - در قيامت ، برعهده گرفتن بخشى از كيفر پدر از ناحيه فرزند ، به خاطر سنگين بودن حق وى بر فرزند ، امرى متوقع است . *
و لامولود هو جاز عن والده
درباره مجازات نشدن پدر به جاى فرزند، از فعل «يجزى» استفاده شده است و درباره نفى مجازات فرزند به جاى پدر از «جاز» كه حالت صفتى و تأكيد بيشترى دارد. چنين تأكيدى، مى تواند به خاطر توقعى باشد كه از ناحيه پدران هست. و نيز مى تواند به خاطر اين باشد كه او، از حيث عاطفه و مهر، به مراتب كم تر از پدر است. برداشت بالا بر اساس احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 95 - 6
6- نسبت نارواى فرزندگزينى به خداوند ، درپى دارنده عذاب الهى در قيامت
و كلّهم ءاتيه يوم القيمة
خبر از حضور در عرصه قيامت، هشدار به عذاب آن روز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 5
5 - مال و فرزند ، دو عنصر پرجاذبه در زندگى دنيوى
أمولهم و أولدهم
با توجه به اينكه خداوند از ميان امكانات مادى تنها به دو مورد مال و اولاد اشاره كرده، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 133 - 11
11 - باور هاى دينى پدران ، داراى تأثيرى بسزا در گرايش فرزندان به آن باورها
نعبد إلهك و إله ءابائك إبرهيم و إسمعيل و إسحق إلهاً وحداً
فرزندان يعقوب با جمله اى همانند «نعبد اللّه إلهاً واحداً» مى توانستند اعتقاد توحيدى و توحيد عبادى خويش را اظهار دارند. بيان آن معنا در ضمن نام بردن از ابراهيم و ... اشاره به نكاتى دارد كه تأثير پذيرى فرزندان از باورهاى پدران، از جمله آنهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 64 - 13
13- لزوم حساسيت فزونتر انسان در حفظ مال و فرزند خويش از هجوم و دخالت شيطان
و شاركهم فى الأمول و الأولد
از اينكه خداوند، از جمله قلمروهاى نفوذ شيطان را، مال و اولاد برشمرده است، در واقع هشدار و اعلام خطرى است بر اينكه: انسان بايد تلاش كند تا آنها، از دستبرد شيطان در امان بمانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 61 - 9
9 - استفاده از خوراكى هاى اهل خانه خود ( فرزندان و همسر ) بدون اذن خواستن ، جايز است .
ليس على الأعمى حرج . .. و لا على أنفسكم أن تأكلوا من بيوتكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 9 - 6
6 - دلبسته نشدن به مال و اولاد ، سفارش خداوند به مؤمنان
يأيّها الذين ءامنوا لاتلهكم أمولكم و لا أولدكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 134 - 8
8 - انسان ها مسؤول اعمال گذشتگان خويش نبوده و به سبب آنها مؤاخذه نخواهند شد .
و لاتسئلون عما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 141 - 8
8 - انسان ها مسؤول اعمال گذشتگان خويش نبوده و به سبب آنها مؤاخذه نخواهند شد .
و لاتسئلون عما كانوا يعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 31 - 18
18 - زنان مؤمن ، مجاز به آشكار ساختن زينت هاى خويش ( گوشواره ، النگو گردنبند و . . . ) و مواضع آنها ( بدن ) بر شوهر ، پدر ، پدر شوهر و پسران خود هستند .
و لايبدين زينتهنّ إلاّ لبعولتهنّ أو ءابائهنّ أو ءاباءِ بعولتهنّ أو أبنائهنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 84 - 9
9- از دست دادن خانواده ( زن و فرزندان ) ، مهم ترين رنج و ناراحتى ايوب ( ع ) بود .
أنّى مسّنى الضرّ . .. فكشفنا ما به من ضرّ و ءاتينه أهله و مثلهم معهم
برداشت ياد شده مبتنى بر اين است كه جمله «آتيناه أهله. ..» عطف بر «فكشفنا...» باشد. در اين صورت ذكر «آتيناه أهله...» از باب ذكر خاص بعد از عام و مفيد اهميت و عظمت خواهد بود; زيرا از دست دادن خانواده، خودْ «ضرّ» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 68 - 11
11- تلاش براى تأمين سلامت فرزندان از وظايف پدران
إلاّ حاجة فى نفس يعقوب قضيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 180 - 14
14 - مسؤوليت انسان بالاخص دارندگان ثروت ، درباره پدر و مادر و ساير خويشاوندان *
الوصية للولدين و الأقربين بالمعروف حقاً على المتقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 36 - 6
6 - ضرورت احسان و نيكى فرزندان به پدر و مادر خويش
و بالوالدين احساناً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 63 - 12
12- گوش سپارى به فرمان ها و خواسته هاى پدران از وظايف فرزندان و از آداب معاشرت با ايشان
فأرسل معنا أخانا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 68 - 4
4- گوش سپارى به فرمان هاى پدران از وظايف فرزندان و از آداب معاشرت با ايشان
و لما دخلوا من حيث أمرهم أبوهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 23 - 10،11،15،16،17
10- كهولت و به سن پيرى رسيدن والدين ، عامل سنگين تر شدن وظايف فرزند نسبت به آنها
إما يبلغنّ عندك الكبر أحدهما أو كلاهما فلاتقل لهما أُفّ و لاتنهرهما و قل لهما قو
11- مراقبت از پدر و مادر پير ، برعهده فرزند است .
و بالولدين إحسنًا إمّا يبلغنّ عندك الكبر . .. فلاتقل لهما أُفّ
برداشت فوق به خاطر اين است كه مخاطب آيه شريفه، فرزندان هستند و هم چنين ظرف «عندك» (پيش تو) گوياى اين است كه فرزندان آن چنان بايد از پدر و مادر مراقبت كنند كه گويى نزد خود آنان زندگى مى كنند و از نزديك مراقب حال آنان مى
باشند.
15- فرزندان موظفند به خواسته هاى پدر و مادر كهنسالشان پاسخ مثبت داده و هرگز از تأمين آن خواسته ها دريغ نكنند .
و لاتنهرهما
«نهر» در لغت به معناى منع و زجر است (لسان العرب).
16- برخورد عاطفى و مؤدبانه ، با پدر و مادر و تكريم آنان به هنگام سخن گفتن با ايشان ، تكليفى برعهده فرزندان
فلاتقل لهما أُفّ . .. و قل لهما قولاً كريمًا
17- حضور هر يك از پدر و مادر سالخورده به تنهايى و يا هر دوى آنها نزد فرزند ، تأثيرى در مقدار احترام به آنها نداشته و هر دو از حقوق مساوى برخوردارند .
و بالولدين إحسنًا إمّا يبلغنّ عندك الكبر أحدهما أو كلاهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 24 - 1،3،5،7،13
1- فرزندان در برابر والدين خويش بايد از سر مهربانى و ترحم ، تواضع و فروتنى كامل بكنند .
و اخفض لهما جناح الذلّ من الرحمة
«من» در «من الرحمة» نشويه است; يعنى، خفض جناح و تواضع، بايد ناشى از رحمت و مهربانى به آنان باشد.
3- ترّحم و مهربانى به پدر و مادر ، از وظايف فرزند است .
و اخفض لهما جناح الذلّ من الرحمة
5- دعا و طلب رحمت بى دريغ از پروردگار براى پدر و مادر ، از وظايف فرزند است .
قل ربّ ارحمهما كما ربّيانى صغيرًا
«كما» مى تواند اشاره به اين حقيقت داشته باشد كه چون رحمت پدر و مادر به فرزند بى دريغ بوده، پس فرزند نيز متقابلاً بايد چنين رحمتى را براى پدر و مادرش درخواست كند.
7- فرزندان بايد همواره به زحمات تربيتى پدر و مادر خويش ، توجه داشته باشند .
و قل ربّ ارحمهما كما ربّيانى صغيرًا
دستور خداوند به يادآورى زحمات تربيتى پدر و مادر به وقت دعا، مى تواند آموزنده حقيقت فوق باشد.
13- تربيت فرزندان در دامان پر مهر پدر و مادر ، نعمتى بس بزرگ و شايسته قدردانى و موجب استحقاق هرگونه احسان و احترام از سوى فرزند به آنان
و بالولدين إحسنًا . ... و اخفض لهما جناح الذلّ من الرحمة و قل ربّ ارحمهما كما ر
برداشت فوق با توجه به اين نكته است كه خداوند در تعليم شيوه دعا كردن فرزندان براى پدر و مادرشان، مسأله تربيت والدين آنان را يادآور شد (كما ربّيانى صغيراً).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 25 - 7
7- خداوند خواهان تواضع و رحمت قلبى فرزندان به پدر و مادر است و نه صرفاً خدمات ظاهرى به آنان
و اخفض لهما جناح الذلّ من الرحمة . .. ربّكم أعلم بما فى نفوسكم
خداوند در آيات قبل دستور به احسان به والدين و فروتنى از سر رحمت در برابر آنها را داده است و در اين آيه مى فرمايد: «به
نيات درونى شما آگاهى دارد». ذكر آگاهى به نيات پس از دستور ياد شده، مى تواند به اين منظور باشد كه: فروتنى بايد خالصانه و قلبى باشد و نه ظاهرى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 58 - 11
11 - رفت و آمد فرزندان به اتاق پدر و مادر ، در غير از سه وقت پيش از طلوع فجر ، وقت استراحت نيمروزى و پس از نماز عشا ، بدون اذن جايز است .
ليسئذنكم . .. و الذين لم يبلغوا الحلم منكم ... من قبل صلوة الفجر ... ليس عليكم و
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 8 - 2،3،4
2 - فرزندان ، موظف اند از تلاش والدين براى مشرك ساختن آنان ، سرپيچى كنند .
و إن جهداك لتشرك بى ما ليس لك به علم فلاتطعهما
3 - فرزندان ، موظف اند به پدر و مادرشان ، احسان كنند و از آنان ، اطاعت نمايند ، هرچند مشرك باشند .
و وصّينا الإنسن بولديه حسنًا وإن جهداك لتشرك بى ما ليس لك به علم فلاتطعهما
از اطلاق «والدى» استفاده مى شود كه به والدين، در هر آيينى باشند، بايد احسان شود و هيچ قيدى وجود ندارد كه اطلاق را مقيد سازد. گفتنى است «إن جاهداك لتشرك بى» قرينه است بر اين كه نهى «لاتطعهما» مربوط به دعوت به شرك آنان است و نه ساير جهت ها.
4 - پدر و مادر ، بر فرزندان حق اطاعت كردن دارند .
و إن جهداك لتشرك بى . .. فلاتطعهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 14 - 2،3،5،8،11
2 - پدر و مادر ، حقّى الهى بر گردن فرزند دارند .
و وصّينا الإنسن بولديه
توصيه خداوند به انسان ها، براى رعايت حال والدين، مى تواند گوياى اين حقيقت باشد كه رعايت حال والدين، امرى الهى است و خدا خواهان آن است.
3 - فرزند و والدين ، در مقابل هم ، مسؤوليت دارند .
قال لقمن لإبنه و هو يعظه . .. و وصّينا الإنسن بولديه
5 - تحمل ناتوانى هاى روز افزون ، از سوى مادر ، در دوران باردارى ، در پى دارنده حقوقى بر گردن فرزند است .
و وصّينا الإنسن بولديه حملته أُمّه وهنًا على وهن
«وهناً على وهن» دلالت بر افزايش ضعف و ناتوانى مادر در دوران باردارى مى كند.
8 - تحمل ضعف متزايدِ دوران باردارى از سوى مادر ، براى سالم رساندن كودك به دوره زايمان ، عاملِ لزوم رعايت حق مادر از سوى فرزند است .
و وصّينا الإنسن بولديه . .. حملته أُمّه وهنًا على وهن ... أن اشكر لى و لولديك
11 - مادران ، داراى حقى فزون تر از پدران ، بر گردن فرزند هستند . *
و وصّينا الإنسن بولديه حملته أُمّه وهنًا على وهن و فصله فى عامين أن اشكر . ..
تعليل آوردن حكم تشكر از والدين، به اين كه مادر، سختى هاى باردارى را متحمل شده و فرزند را تا مدت دو سال شير مى دهد، مى تواند به فزونى حق مادر اشاره داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 15 - 1،7
1 - فرزندان - به رغم موظف بودن به رعايت حقوق والدين - در صورت تلاش پيگير پدر و مادر به ايجاد انحراف عقيدتى ( شرك ) در آنان ، نبايد تسليم خواست آنان شوند .
و وصّينا الإنسن بولديه . .. و إن جهداك على أن تشرك بى ... فلاتطعهما
متعدى شدن «جاهدا» با «على» دلالت بر مجاهده و تلاش قوى و پيگير مى كند.
7 - انسان ، به داشتن رفتار نيك با پدر و مادر ، حتى در صورت مشرك بودن آنان موظّف است .
و إن جهداك على أن تشرك . .. و صاحبهما فى الدنيا معروفًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 49 - 9
9 - تمايز ميان دختر و پسر ، مخالف انديشه دينى است .
يهب لمن يشاء إنثًا و يهب لمن يشاء الذكور
تقديم «إناثاً» بر «الذكور» علاوه بر رعايت فاصله و سجع، مى تواند به منظور نفى انديشه جاهليت در مورد دختران باشد (كه پسران را بر دختران ترجيح مى دادند).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 6 - 15
15- صالح و شايسته شدن فرزندان ، به دست خداوند و از شؤون ربوبيت او است .
يرثنى . .. واجعله ربّ رضيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 78 - 7،9
7- رحمت خداوند ، سرچشمه اعطاى مال و اولاد به انسان ها است .
أم اتّخذ عند الرحمن عهدًا
9- اعطاى مال و اولاد ، به دست خداوند و در اختيار او است .
أطّلع الغيب أم اتّخذ عند الرحمن عهدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 31 - 9
9- پدران و مادران ، نبايد خود را روزى دهنده فرزندان تصور كنند .
نحن نرزقهم و إيّاكم
دستور به اجتناب از قتل فرزند به خاطر ترس از فقر و آنگاه اعلام اين نكته كه خداوند روزى دهنده خود والدين و فرزندانشان است، مى تواند به دليل نكته ذكر شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 50 - 1،4،8
1 - بهره مندى انسان از فرزندان دختر و پسر و يا محروميت وى از آنان بنا به خواست و مشيت خداوند است .
أو يزوّجهم ذكرانًا و إنثًا و يجعل من يشاء عقيمًا
4 - خداوند ، براساس علم و آگاهى خويش ، به گروهى پسر و به گروهى ديگر دختر و يا به جمعى پسر و دختر مى دهد و برخى را عقيم و نازا مى گرداند .
يهب لمن يشاء . .. أو يزوّجهم ... إنّه عليم قدير
«تزويج» در «أو يزوّجهم» به معناى توأم با يكديگر قرار دادن است; يعنى، خداوند به برخى تنها دختر مى دهد و به بعضى تنها پسر عطا مى كند و برخى را هم پسر و هم دختر مى بخشد و برخى ديگر را نازا كرده; نه پسر مى دهد و نه دختر.
8 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله . . . « أو يزوّجهم ذكراناً و إناثاً » جميعاً يجمع له البنين و البنات يهبهم جميعاً لواحد ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند. .. «أو يزوّجهم ذكراناً و إناثاً» روايت شده كه فرمود (مراد از آيه اين است) كه خداوند فرزندان پسر و دختر را باهم به يك خانواده مى بخشد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 50 - 5
5 - فرزند دادن و يا عقيم ساختن انسان ها ، هر دو نمودى از علم و قدرت خداوند است .
يهب لمن يشاء . .. إنّه عليم قدير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 13 - 3
3 - فرزنددار شدن ، به قدرت و مشيّت الهى است .
و جعلت له . .. و بنين شهودًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 50 - 1،4،8
1 - بهره مندى انسان از فرزندان دختر و پسر و يا محروميت وى از آنان بنا به خواست و مشيت خداوند است .
أو يزوّجهم ذكرانًا و إنثًا و يجعل من يشاء عقيمًا
4 - خداوند ، براساس علم و آگاهى خويش ، به گروهى پسر و به گروهى ديگر دختر و يا به جمعى پسر و دختر مى دهد و برخى را عقيم و نازا مى گرداند .
يهب لمن يشاء . .. أو يزوّجهم ... إنّه عليم قدير
«تزويج» در «أو يزوّجهم» به معناى توأم با يكديگر قرار دادن است; يعنى، خداوند به برخى تنها دختر مى دهد و به بعضى تنها پسر عطا مى كند و برخى را هم پسر و هم دختر مى بخشد و برخى ديگر را نازا كرده; نه پسر مى دهد و نه دختر.
8 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله . . . « أو يزوّجهم ذكراناً و إناثاً » جميعاً يجمع له البنين و البنات يهبهم جميعاً لواحد ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند. .. «أو يزوّجهم ذكراناً و إناثاً» روايت شده كه فرمود (مراد از آيه اين است) كه خداوند فرزندان پسر و دختر را باهم به يك خانواده مى بخشد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 140 - 2
2 - قربانى كردن فرزندان، عملى برخاسته از سفاهت و جهل است.
قتلوا أولدهم سفها بغير علم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 50 - 1
1 - بهره مندى انسان از فرزندان دختر و پسر و يا محروميت وى از آنان بنا به خواست و مشيت خداوند است .
أو يزوّجهم ذكرانًا و إنثًا و يجعل من يشاء عقيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 15
15 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله : « إنّ من أزواجكم و أولادكم عدوّاً لكم فاحذروهم » و ذلك إنّ الرجل كان إذا أراد الهجرةَ إلى رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) تعلّق به ابنه و امرأته و قالوا : نَنشُدُك اللّه أن تَذهب عنّا و تدعَنا فنضيع بعدك فمنهم من يطيع أهلَه فيقيم فحذّرهم اللّه أبناءَهم و نساءَهم و نهاهم عن طاعتهم . . . ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند: «إنّ من أزواجكم و أولادكم عدوّاً لكم فاحذروهم» روايت شده است: [در صدراسلام گاهى] مردى كه قصد هجرت به سوى رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را داشت، فرزند و همسرش دامان او را مى گرفتند و مى گفتند: تو را به خدا قسم مى دهيم كه از نزد ما نروى و ما را بى كس نگذارى كه ما بعد از تو از بين خواهيم رفت. برخى از آنان مطيع اهل و عيال خود مى شدند و [نزد آنان ]مى ماندند. ازاين رو خداوند آنان را از فرزندان و همسرانشان برحذر داشته و آنان را از پيروى آنها نهى فرموده است...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 15 - 15
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 151 - 17
17 - باور به رزاقيت خداوند، مانع كشتن فرزندان به سبب فقر و تهيدستى
و لاتقتلوا أولدكم من إملق نحن نرزقكم و إياهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 24 - 6
6- تربيت اولاد توسط پدر و مادر ، بر اساس رحمت و محبت است .
ربّ ارحمهما كما ربّيانى صغيرًا
«كما ربيانى» صفت براى مصدر مقدّر (رحمت) است. بنابراين، عبارت چنين مى شود: «رب ارحمهما مثل رحمتهما و تربيتهما لى» (خداوندا! همان گونه كه آنان به من ترحم كردند تو بر آنان ترحم كن).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 81 - 6
6- پاك و صالح بودن و نيز مهرورزى فزون تر نسبت به والدين ، از ويژگى هاى فرزند شايسته است .
يبدلهما ربّهما خيرًا منه زكوة و أقرب رحمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 89 - 1
1- انتساب گزينش فرزند به خداوند ، نسبتى بس شگفت و ناروا
اتّخذ الرحمن ولدًا . لقد جئتم شيئًا إدًّا
«إدّ» به معناى امر عجيب و بى اندازه زشت است (قاموس).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 90 - 1
1- انتساب فرزندگزينى به خداوند ، به اندازه اى ناروا و شنيع است كه جهان آفرينش تاب تحمل آن را ندارد .
و قالوا . .. تكاد السموت يتفطّرن منه و تنشقّ الأرض و تخرّ الجبال هدًّا
«فطر» (ريشه «تفطّر») به معناى شكافتن از ناحيه طول و «انشقاق» به معناى ترك خوردگى و پيدايش رخنه و «خرّ» (مصدر «تخرّ») ساقط شدنى است كه با بانگ و صداى فروافتادن همراه باشد (مفردات راغب). «هدّاً» به معناى شكستن و با خاك يكسان كردن (لسان العرب). اين كلمه مصدرى است كه به معناى اسم مفعول (مهدودة) استعمال شده و حال براى «الجبال» است. بيان مجموعه عظيم ترين موجودات هستى تأكيد بر غيرقابل تحمل بودن انتساب فرزندگزينى به خداوند، براى مجموعه آفرينش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 91 - 1
1- انتساب فرزندگزينى به خداوند ، سخنى بس ناروا و سنگين براى جهان آفرينش
تكاد السموت يتفطّرن منه . .. أن دعوا للرحمن
«دَعَوا» به معناى «جعلوا» (لسان العرب). «أن دعوا» ضمير «منه» (درآيه قبل) را تبيين مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 38 - 2
2- شرك به خدا ، پرخاش به والدين ، تبذير ، فرزندكشى ، زنا ، قتل ناحق ، خوردن مال يتيم ، پيروى از راهى كه پشتوانه علمى ندارد و مغرورانه راه رفتن ، اعمال ناپسند و منفور خداوند
كلّ ذلك كان سيّئه عند ربّك مكروهًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 49 - 8
8 - ناخرسندى از داشتن فرزند دختر يا پسر ، كفران نعمت الهى و ناخرسندى از مشيت و موهبت او است .
فإنّ الإنسن كفور . .. يهب لمن يشاء إنثًا و يهب لمن يشاء الذكور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 49 - 8
8 - ناخرسندى از داشتن فرزند دختر يا پسر ، كفران نعمت الهى و ناخرسندى از مشيت و موهبت او است .
فإنّ الإنسن كفور . .. يهب لمن يشاء إنثًا و يهب لمن يشاء الذكور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 39 - 7
7- وجود فرزند ، نعمت الهى و شايسته حمد و سپاس است .
الحمد لله الذى وهب لى على الكبر إسمعيل و إسحق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 72 - 4
4- برخوردارى انسان ها از وجود فرزندانى در پرتو نظام همسردارى ، از نعمت هاى خداوند و نشانه هاى اوست .
و الله جعل لكم من أنفسكم أزوجًا و جعل لكم من أزوجكم بنين و حفدة
آيه فوق در شمار چندين آيه قبل است كه در مقام امتنان بر انسانها و بيان توحيد و اثبات بطلان شرك است. گفتنى است ذيل همين آيه (أفبالباطل يؤمنون ...) مؤيد برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 8 - 3
3- زكريا ( ع ) ، موهبت فرزند را از جلوه هاى ربوبيت خداوند براى خويش مى دانست .
قال ربّ أنّى يكون لى غلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 72 - 3
3- فرزندان و نوادگان ، موهبت و عطيه اى از جانب پروردگار است .
و وهبنا له إسحق و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 133 - 4
4 - دام ها ( شتر ، گاو و گوسفند ) و فرزندان ، از نعمت ها و امداد هاى الهى به بشر
أمدّكم بأنعم و بنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 100 - 6،7
6 - فرزند ، نعمت الهى است .
ربّ هب لى من الصلحين
برداشت ياد شده را از تعبير «هبه» و «بشارت» در آيه بعد، مى توان استفاده كرد; زيرا اين دو تعبير در امور خير و نعمت به كار مى رود.
7 - اعطاى فرزند از جانب خداوند به انسان ها ، تنها يك بخشش الهى است ; نه حق براى آنان .
ربّ هب لى من الصلحين
با توجه به تعبير «هبه» برداشت ياد شده قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 43 - 5
5 - خانواده ( زن و فرزند ) ، نعمت و موهبت الهى
و وهبنا له أهله و مثلهم معهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 15 - 22
22- وجود فرزند ، نعمتى براى خود وى و والدين او است . *
قال ربّ أوزعنى أن أشكر نعمتك الّتى أنعمت علىّ و على ولدىّ
با توجه به مفرد بودن واژه «نعمة» و اين كه نعمت ياد شده، هم نعمت براى فرزند به شمار مى آيد و هم براى والدين; احتمال مى رود كه آن نعمت يگانه، اصل «وجود» باشد كه به فرزند عطا شده است و از اين رهگذر پدر و مادر نيز به داشتن نسل نائل آمده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 12 - 5،9
5 - اموال ، فرزندان ، باغ ها و نهر ها ، از نعمت هاى الهى براى بشر
و يمددكم بأمول . .. و يجعل لكم أنهرًا
9 - اموال ، اولاد و باغ هاى آباد ، از نعمت هاى الهى براى بشر
و يمددكم بأمول و بنين و يجعل لكم جنّ-ت و يجعل لكم أنهرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 13 - 2
2 - فرزندان ، از نعمت هاى الهى براى بشر
و بنين شهودًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 101 - 3
3 - فرزند صالح و بردبار ، از نعمت هاى الهى و شايسته بشارت و مژده دادن
ربّ هب لى من الصلحين . فبشّرنه بغلم حليم
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه بشارت در جايى به كار مى رود كه خير و نعمت باشد و بشارت خداوند بيانگر اين حقيقت است كه فرزند، نعمتِ شايسته بشارت و مژده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 189 - 13،15
13 - آدم ( ع ) و حوا در پيشگاه خداوند ملتزم شدند كه در صورت دارا شدن فرزندى سالم و شايسته همواره از سپاسگزاران وى باشند .
دعوا اللّه ربهما لئن ءاتيتنا صلحاً لنكونن من الشكرين
15 - داشتن فرزند سالم و شايسته از نعمت هاى خدا و سزاوار شكرگزارى به درگاه اوست .
لئن ءاتيتنا صلحاً لنكونن من الشكرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 189 - 13،15
13 - آدم ( ع ) و حوا در پيشگاه خداوند ملتزم شدند كه در صورت دارا شدن فرزندى سالم و شايسته همواره از سپاسگزاران وى باشند .
دعوا اللّه ربهما لئن ءاتيتنا صلحاً لنكونن من الشكرين
15 - داشتن فرزند سالم و شايسته از نعمت هاى خدا و سزاوار شكرگزارى به درگاه اوست .
لئن ءاتيتنا صلحاً لنكونن من الشكرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 81 - 4
4- برخوردارى از فرزندى صالح و مهربان ، نعمتى الهى است .
يبدلهما ربّهما خيرًا منه زكوة و أقرب رحمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 5 - 11
11- فرزند صالح و وارث نيك ، موهبتى الهى است .
فهب لى من لدنك وليًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 19 - 6
6- فرزند صالح و پاك نهاد ، از موهبت هاى الهى است .
لأهب لك غلمًا زكيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 49 - 8
8- فرزند صالح ، موهبتى الهى است .
وهبنا له إسحق و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 101 - 3
3 - فرزند صالح و بردبار ، از نعمت هاى الهى و شايسته بشارت و مژده دادن
ربّ هب لى من الصلحين . فبشّرنه بغلم حليم
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه بشارت در جايى به كار مى رود كه خير و نعمت باشد و بشارت خداوند بيانگر اين حقيقت است كه فرزند، نعمتِ شايسته بشارت و مژده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 112 - 6
6 - فرزند صالح ، نعمت الهى است .
و بشّرنه بإسحق نبيًّا من الصلحين
برداشت ياد شده را مى توان از تعبير «بشارت» به دست آورد; زيرا اين تعبير در امور خير و نعمت به كار مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 30 - 4
4 - فرزند صالح ، عطيه الهى براى والدين
و وهبنا لداود سليمن نعم العبد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 53 - 5
5- داشتن فرزندى دانا و دانشمند ، از نعمت ها و شايسته بشارت و مژده دادن
نبشّرك بغلم عليم
واژه «بشارت» در جايى به كار مى رود كه خير و نعمت باشد. گفتنى است: از اينكه فرشتگان به فرزند دانا بشارت داده اند، برداشت مى شود كه فرزنددار شدن امرى است شايسته براى بشارت و تبريك گفتن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 81 - 4
4- برخوردارى از فرزندى صالح و مهربان ، نعمتى الهى است .
يبدلهما ربّهما خيرًا منه زكوة و أقرب رحمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 9
9 - هم جوارى و هم زيستى با پدران ، همسران و فرزندان ، از نعمت هاى الهى و از خواسته هاى بشر
و أدخلهم جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
يادآورى ورود پدران، همسران و فرزندان به بهشت در جوار مؤمنان تائب، مى تواند گوياى مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 88 - 1
1 - مال و فرزندان ، بى ثمر براى انسان در قيامت
يوم لاينفع مال و لابنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 17 - 3
3 - كارساز نبودن مال و اولاد براى انسان در قيامت
لن تغنى عنهم أمولهم و لا أولدهم من اللّه شيئًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 1
1 - برخوردارى انسان از مال و اولاد فراوان ، نشانه سعادتمندى و محبوبيت وى نزد خداوند نيست .
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 10
10 - كثرت مال و اولاد ، مايه رنج و گرفتارى براى بى ايمانان
أن يعذبهم بها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 31 - 10
10- فرزنددارى ، عامل فقر و تهى دستى نيست .
و لاتقتلوا أولدكم خشية إملق نحن نرزقهم و إيّاكم
از آيه استفاده مى شود: هر انسانى، روزى خاص خود را دارد و اين گونه نيست كه آمدن يكى، باعث نقصان روزى ديگرى شود. بنابراين، اگر فقرى هست، معلول عاملهاى ديگرى است نه وجود فرزندان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 64 - 12
12- مال و فرزند ، دو زمينه مهم نفوذ شيطان و لغزش انسان
و شاركهم فى الأمول و الأولد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 89 - 6
6- حفظ دستاورد هاى زندگى پس از مرگ در پرتو داشتن فرزند ، خواسته طبيعى انسان است .
و زكريّا إذ نادى ربّه ربّ لاتذرنى فردًا و أنت خير الورثين
از اين كه پيامبرى چون زكريا(ع)، خواستار حفظ دستاوردهاى خود در پرتو فرزنددار شدن بود، مى توان استفاده كرد كه همه انسان ها چنين خواسته اى دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 55 - 1
1 - رفاه و برخوردارى از امكانات مادى - همچون مال و فرزند - نشانه كرامت انسان در نزد خدا نيست .
أيحسبون أنّما نمدّهم به من مال و بنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 74 - 5
5 - همسر و فرزند ، مايه سرور و روشنى چشمان انسان است .
و الذين يقولون ربّنا هب لنا من أزوجنا و ذرّي-ّتنا قرّة أعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 9 - 5
5 - فرزند ، مايه روشنى چشم والدين و سرور و شادمانى آنان
و قالت امرأت فرعون قرّت عين لى و لك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 35 - 1
1 - مترفان ، دارايى بيشتر و اولاد زيادتر را ملاك برترى و ارزش مى دانند .
قال مترفوها . .. و قالوا نحن أكثر أمولاً و أولدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 37 - 1،2
1 - مال و فرزند - به خودى خود - موجب هيچ قرب و منزلتى در پيشگاه خداوند نمى شود .
و ما أمولكم و لا أولدكم بالّتى تقرّبكم عندنا زلفى
«زلفى» مفعول مطلق «تقرّب» است و چون در سياق نفى آمده، دلالت بر عموم مى كند. گفتنى است كه «زلفى» نيز به معناى منزلت است (مفردات راغب).
2 - مال و اولاد ، هيچ گاه باعث در امان ماندن از عذاب الهى نمى شود .
نحن أكثر أمولاً و أولدًا و ما نحن بمعذّبين . .. و ما أمولكم و لا أولدكم بالّتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 20 - 18
18 - « خطب أميرالمؤمنين ( ع ) فحمد اللّه و اثنى عليه و قال : أمّا بعد . . .انّ المال و البنين حرث الدنيا و العمل الصالح حرث الآخرة . . . ;
اميرالمؤمنين در خطبه، بعد از حمد و ثناى الهى فرمود: . ..مال و فرزند كشت و بهره دنيا است و عمل شايسته كشت و بهره آخرت است...»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 17 - 2
2 - مال و اولاد ، دو عنصر كارساز و مايه بى نيازى در زندگى دنيايى
لن تغنى عنهم أمولهم و لا أولدهم من اللّه شيئًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 12 - 6
6 - برخوردارى از متاع هاى دنيوى ( همچون مال ، اولاد ، باغ هاى آباد و . . . ) ، امرى مثبت و پسنديده و ابزار يارى رسانى در زندگى بشر ، از منظر قرآن و دين
و يمددكم بأمول . .. و يجعل لكم أنهرًا
از اين كه خداوند موارد ياد شده را به مؤمنان بشارت داده و از آنها به عنوان امداد الهى ياد كرده است، مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 74 - 1،3،19
1 - بندگان خالص خدا ، از خداوند خواستار همسر و فرزندان شايسته اى اند كه رفتار و سير و سلوك آنان ، مايه چشم روشنى و سرفرازى آنان در زندگى باشد .
و الذين يقولون ربّنا هب لنا من أزوجنا و ذرّيّ-تنا قرّة أعين
درباره «من» در «من أزواجنا. ..» دو احتمال وجود دارد: 1- «من» ابتدائيه باشد. در اين صورت معناى آيه چنين مى شود: «به ما از ناحيه همسران و فرزندانمان، آن ده كه مايه روشنى چشمانمان باشد». 2- «من» بيانيه باشد. براساس اين احتمال، معناى آيه چنين مى شود: «به ما روشنى چشمان - كه عبارت از همسر و فرزندان اند ببخش. برداشت ياد شده، مبتنى بر احتمال نخست است.
3 - فرزندان صالح ، مايه سرور و روشنى چشمان پدران و مادران
و الذين يقولون ربّنا هب لنا من . .. ذرّي-ّتنا قرّة أعين
19 - نقش مثبت و سازنده صلاح و نيكى همسر و فرزندان ، در سرنوشت و سعادت انسان
ربّناهب لنا من أزوجنا و ذرّي-ّتنا قرّة أعين و اجعلنا للمتّقين إمامًا
دعا براى همسر و فرزندان و مقدم داشتن آنان بر خود به هنگام دعا كردن، مى تواند گوياى برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 15 - 21،30
21- فرزند خداجوى شكرگزار ، زبان گوياى والدين در سپاس به درگاه پروردگار
قال ربّ أوزعنى أن أشكر نعمتك الّتى أنعمت علىّ و على ولدىّ
گرچه نعمت هاى عطا شده به والدين را، بايد خود آنان سپاس گزارند; اما خداوند در برنامه فرزند صالح، شكرگزارى از ناحيه پدر و مادر را نيز ياد كرده است. بنابراين سپاس او به منزله سپاسگزارى آنها است.
30- صلاح و شايستگى فرزند ، داراى تأثير و نتايج ارزشمند براى والدين
و أصلح لى فى ذرّيّتى
تعبير «لى» اشاره به منافعى دارد كه از ناحيه صلاح فرزند و نسل، شامل حال والدين او مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 80 - 9
9- فرزند ناصالح ، زمينه ساز گرايش پدر و مادر به كفر و طغيان است .
فكان أبواه مؤمنين فخشينا أن يرهقهما طغينًا و كفرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 38 - 5
5 - عظمت فرزند ، مايه رفعت مقام مادر است .
إذ أوحينا إلى أُمّك
محتواى آنچه به مادر موسى(ع) گفته شد، نشان مى دهد كه هدف اصلى، حفاظت موسى(ع) بوده، گرچه اثر طبيعى آن، آرامش يافتن مادر موسى(ع) نيز بوده است. بنابراين دست يابىِ مادر موسى به وحى الهى، برخاسته از عظمت موسى(ع) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 47 - 1،7
1- نوح ( ع ) ، از تقاضاى نجات فرزند ناصالحش منصرف شد و آن را امرى نابه جا دانست .
فقال رب إن ابنى من أهلى . .. قال رب إنى أعوذبك أن أسئلك ما ليس لى به علم
7- نوح ( ع ) ، با پى بردن به نادرستى تقاضاى خود ( نجات فرزندش ) خواهان آمرزش و رحمت الهى شد .
إلاّ تغفر لى و ترحمنى أكن من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 31 - 13
13- « عن أبى جعفر ( ع ) قال : . . . بعث الله محمداً (صلی الله علیه و آله) و . . .أنزل عليه فى سورة بنى اسرائيل بمكة . . . و أنزل نهياً عن أشياء حذر عليها و لم يغلظ فى ها ولم يتواعد عليها و قال : « و لاتقتلوا أولادكم خشية إملاق نحن نرزقهم و إيّاكم إن قتلهم كان خطئاً كبيراً ;
از امام باقر(ع) روايت شده است كه فرمود:. .. خداوند حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) را برانگيخت و ... بر او آياتى از سوره بنى اسرائيل را در
مكه نازل فرمود ...[كه در آن آيات]از چيزهايى نهى كرده كه پرهيز از آنها لازم است; ولى در آن نهيها غلظت و شدت نشان نداده و بر ارتكاب موارد نهى وعيد عذاب نداده است و فرمود: و لاتقتلوا أولادكم خشية إملاق نحن نرزقهم و إيّاكم إن قتلهم كان خطئاً كبيراً».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 9 - 6
6 - نياز شديد فرعون و همسرش به وجود كودكى در كنارشان
و قالت امرأت فرعون قرّت عين لى و لك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 15 - 2
2 - فرزند ، بخشى از وجود پدر و مادر است .
و جعلوا له من عباده جزءًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 59 - 7
7- مردان ، در دوران جاهليت بر فرزندان خود ولايت و اختيار تام داشتند .
أيمسكه على هون أم يدسّه فى التراب
اينكه خداوند از تصميم مشركان درباره زنده نگه داشتن نوزادان دختر خود و يا در گور كردنشان سخن مى گويد و كس ديگرى را دخيل و معترض نمى داند، مى تواند حاكى از نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 101 - 8
8 - حلم و بردبارى ، برجسته ترين نشانه صالح بودن فرزندان
ربّ هب لى من الصلحين . فبشّرنه بغلم حليم
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه ابراهيم(ع) از خداوند، فرزندى صالح درخواست كرده بود و خداوند در پاسخ فرمود: به تو فرزندى حليم و بردبار عطا مى كنم. ذكر اين خصوصيت در واقع بيانگر ويژگى صالح بودن فرزند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 81 - 3
3- از ميان رفتن فرزند ناصالح و جاى گزينى آن به وسيله فرزندى صالح ، جلوه اى از ربوبيّت خدا براى پدر و مادر مؤمن است .
يبدلهما ربّهما خيرًا منه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 5
5 - مؤمنان ، بايد در برابر دشمنى و مخالفت همسران و فرزندان خويش ، هشيار بوده و آنان را زير نظر داشته باشند .
عدوًّا لكم فاحذروهم
فرمان برحذر بودن (فاحذروهم) ممكن است به معناى لزوم هشيارى و زير نظر گرفتن آنان باشد كه با غفلت از اين امر، مبادا دچار خسارت و ضربه شوند.
فرزند دارى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 26 - 4
4- فرزنددار شدن ، مايه روشنايى چشم و قرار دل مادر است .
و قرّى عينًا
جمله «قرّى عيناً» مى تواند مستقل از جملات قبل باشد; در اين صورت - به قرينه سياق - با اصل پيدايش فرزند، مرتبط خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 35 - 4
4- فرزندگزينى ، نشانه نقص و نياز است .
ما كان للّه أن يتّخذ من ولد سبحنه
«سبحانه» مفعول مطلق براى فعل محذوف، مانند «سبّحوه» مى باشد; يعنى «منزه بدانيد او را منزه دانستنى». كاربرد تنزيه دراين مورد نشان از آن دارد كه «اتخاذ ولد» نشانه نقص و كاستى است و خداوند از آن منزه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 92 - 4
4- فرزندگزينى ، نشانه نقص بوده و خداى رحمان از آن مبرّا است .
و ما ينبغى للرحمن أن يتّخذ ولدًا
گزينش فرزند با فراگيرى رحمت سازگار نيست; زيرا فرزند خداوند، بايد هم جنس او بوده و در الوهيت مانند او باشد; در نتيجه بايد به رحمت او نيازى نداشته باشد; زيرا لازمه آن، فراگير نبودن رحمت الهى و نقصان آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 100 - 4
4 - امكان فرزنددار شدن انسان با دعا و توسل به ربوبيت الهى
ربّ هب لى من الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 90 - 11
11- دعا و نيايش ، از موجبات و زمينه هاى فرزنددار شدن و اصلاح نازايى است .
ربّ لاتذرنى فردًا . .. فاستجبنا له و وهبنا له يحيى و أصلحنا له زوجه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 55 - 4
4- پيرى و سالمندى ، از عوامل يأس انسان از فرزنددار شدن
مسّنى الكبر فبم تبشّرون . .. فلاتكن من القنطين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 50 - 5
5 - فرزند دادن و يا عقيم ساختن انسان ها ، هر دو نمودى از علم و قدرت خداوند است .
يهب لمن يشاء . .. إنّه عليم قدير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 13 - 3
3 - فرزنددار شدن ، به قدرت و مشيّت الهى است .
و جعلت له . .. و بنين شهودًا
فرزند كشى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 151 - 25
25 - كناره گيرى از شرك، احسان به پدر و مادر و پرهيز از كشتن فرزندان، از سفارشهاى خداوند به انسانها
ألا تشركوا به شيئا . .. ذلكم وصيكم به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 153 - 1
1 - پرهيز از شرك، فرزندكشى، كردارهاى شنيع، كشتن بيگناهان، تجاوز به دارايى يتيمان، راهى است راست براى حركت به سوى خدا.
ألا تشركوا به شيئاً . .. و أن هذا صرطى مستقيماً
برداشت فوق بر اين اساس است كه مراد از ضمير متكلم در «صراطى» خداوند باشد. صراط خداوند يعنى راهى كه به سوى اوست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 8
8 - پرهيز از دزدى ، زنا و فرزندكشى ( سقط جنين و . . . ) ، از جمله مواد مورد بيعت زنان مؤمن با پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و لايسرقن و لايزنين و لايقتلن أولدهنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 31 - 12
12- فرزندكشى ، خطا و جنايتى بس بزرگ و عملى محكوم در طول اعصار و قرن هاى گذشته
إن قتلهم كان خطئًا كبيرًا
«خطئاً» در لغت به معناى عدول از جهت اصلى و حقيقى است و از جمله كاربردهاى اين واژه، جايى است كه شخص تصميم بر انجام كار نادرست مى گيرد و آن را به انجام مى رساند (مفردات راغب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 151 - 13،14
13 - كشتن فرزند، حتى به سبب فقر و تهيدستى، از محرمات الهى است.
و لاتقتلوا أولدكم من إملق
«إملاق» به معناى نيازمند شدن و «من» تعليليه است.
14 - بالاترين حد فقر نيز مجوز كشتن فرزند نخواهد بود.
و لاتقتلوا أولدكم من إملق
برداشت فوق با توجه به نكره آوردن «إملاق» استفاده شده است; يعنى حتى آن فقرى كه به سبب ندرتش گويا براى مردم ناشناخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 31 - 1،4
1- كشتن فرزند ، از بيم تنگدستى و فقر ، ممنوع و حرام است .
و لاتقتلوا أولدكم خشية إملق
4- كشتن فرزند ، به گمان ر ها ساختن وى از مبتلا شدن به فقر و سرنوشتى سخت و فلاكت بار ، ممنوع و حرام است .
و لاتقتلوا أولدكم خشية إملق
برداشت فوق، بنابراين است كه مراد از «إملاق» بيم پدر و مادر، از تهى دست شدن خود و فرزندانشان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 140 - 3
3 - كشتن فرزند (به عنوان قربانى) و تحريم روزيهاى الهى، نشانه بارز زيانكارى است.
قد خسر الذين . .. و حرموا ما رزقهم الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 31 - 12
12- فرزندكشى ، خطا و جنايتى بس بزرگ و عملى محكوم در طول اعصار و قرن هاى گذشته
إن قتلهم كان خطئًا كبيرًا
«خطئاً» در لغت به معناى عدول از جهت اصلى و حقيقى است و از جمله كاربردهاى اين واژه، جايى است كه شخص تصميم بر انجام كار نادرست مى گيرد و آن را به انجام مى رساند (مفردات راغب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 31 - 12
12- فرزندكشى ، خطا و جنايتى بس بزرگ و عملى محكوم در طول اعصار و قرن هاى گذشته
إن قتلهم كان خطئًا كبيرًا
«خطئاً» در لغت به معناى عدول از جهت اصلى و حقيقى است و از جمله كاربردهاى اين واژه، جايى است كه شخص تصميم بر انجام كار نادرست مى گيرد و آن را به انجام مى رساند (مفردات راغب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 137 - 1،2،7
1 - فرزند كشى و قربانى براى شريكان پندارى خداوند، از سنتهاى زشت مشركان عصر جاهليت بوده است.
ساء ما يحكمون. و كذلك زين لكثير من المشركين قتل أولدهم
در آيه شريفه تزيين كشتن فرزندان به «شركاء» نسبت داده نشده، لذا محتمل است مراد قربانى كردن فرزندان براى بتها باشد، گر چه اعراب جاهلى به انگيزه هاى ديگرى نيز، مانند فقر، عار از دختر داشتن و . .. فرزندان خود را مى كشتند.
2 - كشتن فرزند در نظر بسيارى از مشركان عصر جاهليت كارى زيبا و شايسته بوده است.
و كذلك زين لكثير من المشركين قتل أولدهم
7 - فرزندكشى در نظر گروهى از مشركان عصر جاهليت، على رغم نظر بسيارى ديگر، كارى شايسته تلقى نمى شده است.
كذلك زين لكثير من المشركين قتل أولدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 140 - 1،6
1 - كشتن فرزندان (به عنوان قربانى) و تحريم روزيهاى خداوند از سنتهاى مشركان عصر جاهليت
قد خسر الذين قتلوا أولدهم سفها بغير علم
6 - مشركان عصر جاهلى به سفاهت خويش در فرزندكشى ناآگاه بودند.
قد خسر الذين قتلوا أولدهم سفها بغير علم
«باء» در «بغير علم» به معناى ملابسه و وصف براى «سفها» است. لذا معنى آيه چنين مى شود: سفاهتى خالى از علم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 151 - 18
18 - رواج كشتار فرزندان به سبب فقر و تنگدستى در عصر جاهلى
و لاتقتلوا أولدكم من إملق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 31 - 1،4،5
1- كشتن فرزند ، از بيم تنگدستى و فقر ، ممنوع و حرام است .
و لاتقتلوا أولدكم خشية إملق
4- كشتن فرزند ، به گمان ر ها ساختن وى از مبتلا شدن به فقر و سرنوشتى سخت و فلاكت بار ، ممنوع و حرام است .
و لاتقتلوا أولدكم خشية إملق
برداشت فوق، بنابراين است كه مراد از «إملاق» بيم پدر و مادر، از تهى دست شدن خود و فرزندانشان باشد.
5- ترس از فقر و تهى دستى ، مجوز ارتكاب قتل فرزند نمى شود .
و لاتقتلوا أولدكم خشية إملق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 151 - 16
16 - كشتن فرزندان برطرف كننده فقر نيست.
و لاتقتلوا أولدكم من إملق نحن نرزقكم و إياهم
جمله «نحن نرزقكم . ..» را به دو گونه مى توان تفسير كرد: 1 - وعده به روزيرسانى و برطرف كردن فقر. بر اين مبنا هدف از آن،
دعوت به استقامت تا برطرف شدن فقر است. 2 - بيان اين معنا كه روزى شما به دست خداست و او بنابر شرايط و يا مصالحى خواسته است شما فقير باشيد. لذا بود و نبود فرزندان نقشى در فقر و غناى شما ندارد. برداشت فوق بر اساس دومين احتمال است. گفتنى است تحقق فقر، كه از «من املاق» به دست مى آيد، مؤيد اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 140 - 2
2 - قربانى كردن فرزندان، عملى برخاسته از سفاهت و جهل است.
قتلوا أولدهم سفها بغير علم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 151 - 17
17 - باور به رزاقيت خداوند، مانع كشتن فرزندان به سبب فقر و تهيدستى
و لاتقتلوا أولدكم من إملق نحن نرزقكم و إياهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 38 - 2
2- شرك به خدا ، پرخاش به والدين ، تبذير ، فرزندكشى ، زنا ، قتل ناحق ، خوردن مال يتيم ، پيروى از راهى كه پشتوانه علمى ندارد و مغرورانه راه رفتن ، اعمال ناپسند و منفور خداوند
كلّ ذلك كان سيّئه عند ربّك مكروهًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 31 - 13
13- « عن أبى جعفر ( ع ) قال : . . . بعث الله محمداً (صلی الله علیه و آله) و . . .أنزل عليه فى سورة بنى اسرائيل بمكة . . . و أنزل نهياً عن أشياء حذر عليها و لم يغلظ فى ها ولم يتواعد عليها و قال : « و لاتقتلوا أولادكم خشية إملاق نحن نرزقهم و إيّاكم إن قتلهم كان خطئاً
كبيراً ;
از امام باقر(ع) روايت شده است كه فرمود:. .. خداوند حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) را برانگيخت و ... بر او آياتى از سوره بنى اسرائيل را در مكه نازل فرمود ...[كه در آن آيات]از چيزهايى نهى كرده كه پرهيز از آنها لازم است; ولى در آن نهيها غلظت و شدت نشان نداده و بر ارتكاب موارد نهى وعيد عذاب نداده است و فرمود: و لاتقتلوا أولادكم خشية إملاق نحن نرزقهم و إيّاكم إن قتلهم كان خطئاً كبيراً».
فرزندان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 17 - 4
4 - كارساز نبودن اموال و اولاد منافقان براى آنان ، در قبال عذاب الهى در قيامت
لن تغنى عنهم أمولهم و لا أولدهم من اللّه شيئًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 10 - 1،2
1 - كافران به جاى تكيه بر رحمت الهى ، بر مال و اولاد خويش متّكى هستند .
ربّنا . .. هب لنا من لدنك رحمة ... انّ الذين كفروا لن تغنى عنهم اموالهم و لا اول
2 - كافران ، بى نيازى را در مال و اولاد مى جويند ; در حالى كه هرگز آن را نمى يابند .
انّ الذين كفروا لن تغنى عنهم اموالهم و لا اولادهم من اللّه شيئاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 11 - 1
1 - تكيه بر مال ، اولاد و احساس بى نيازى از خدا ، شيوه فرعونيان و پيشنيان آنان
لن تغنى عنهم . .. كدأب ال فرعون و الذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 82 - 8
8- برخورد شايسته با فرزندانِ افرادِ صالح ، به پاس نيكى پدران آنان ، لازم است .
و كان أبوهما صلحًا فأراد ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 233 - 21،23
21 - تعلّق تكوينى فرزند به پدر و مادر
بولدها . .. بولده
23 - تعلّق تشريعى كودك به پدر *
و على المولود له زرقهنّ . .. و لا مولود له بولده
فرزند براى پدر است و او متكفل مخارج وى مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 10 - 5
5 - اموال و اولاد ، هرگز انسان را از خدا بى نياز نمى سازد .
لن تغنى عنهم اموالهم و لا اولادهم من اللّه شيئاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 116 - 4،7،8،9
4 - مال و اولاد ( امكانات مادّى و انسانى ) نمى تواند خلأ ناشى از بى ايمانى به خدا را در جبهه كفر ، جبران كند .
انّ الذين كفروا لن تغنى عنهم اموالهم و لا اولادهم من اللّه شيئاً
7 - اموال و فرزندان ( پشتوانه مالى و نيروى انسانى ) ، مهمترين سرمايه مادى بشر
انّ الذين كفروا لن تغنى عنهم اموالهم و لا اولادهم
با وجود اينكه هيچ چيز توان كفايت از خدا را ندارد، نام بردن از مال و اولاد، دلالت بر ويژگى و اهميت خاص آن دارد.
8 - مال و اولاد ( امكانات مادى و انسانى ) ، ملاك ارزش نيستند .
ليسوا سواءً . .. امة قائمة ... لن تغنى عنهم اموالهم و لا اولادهم من اللّه شيئاً
9 - بى اثر بودن مال و اولاد ، در برابر اراده و خواست خداوند
لن تغنى عنهم اموالهم و لا اولادهم من اللّه شيئاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 1 - 11
11 - ازدواج فرزندان بلافصل آدم و حوّا ، با يكديگر *
و بثّ منهما رجالاً كثيراً و نساءً
كلمه «منهما»، گوياى اين است كه براى تكثير نسل بشر جز آدم و حوّا موجودى ديگر، از قبيل ملائكه يا انسانهاى باقيمانده از نسلهاى پيشين، دخالتى نداشته است ; بنابراين، تكثير نسل بشر با ازدواج فرزندان آدم با يكديگر صورت گرفته است. مؤيّد مطلب فوق، پاسخ امام رضا (ع) به سؤال از كيفيت تكثير نسل آدم است كه فرمود: حملت حوّا هابيل واختاً له فى بطن ثم حملت فى البطن الثّانى قابيل واختاً له فى بطن فزوّج هابيل التى مع قابيل و تزوّج قابيل التى مع هابيل ... .
قرب الاسناد، ص 161 ; نورالثقلين، ج 1، ص 433، ح 10.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 74 - 13
13 - بندگان خالص خدا ، از خداوند مى خواهند كه خود و همسر و فرزندانشان ، الگو و مقتداى مردم تقواپيشه باشند .
و اجعلنا للمتّقين إمامًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 36 - 3،4
3- گمراه شدن مردم بسيارى به وسيله بت ها و بت پرستان ، انگيزه حضرت ابراهيم ( ع ) براى درخواست از خداوند جهت مصونيت خود و خاندانش از گرايش به آن آيين
و اجنبنى و بنىّ أن نعبد الأصنام . ربّ إنّهنّ أضللن كثيرًا من الناس
جمله «ربّ إنّهنّ . ..» در مقام تعليل براى جمله «و اجنبنى و بنىّ ...» است; يعنى، چون بت پرستان موجب گمراهى اغلب مردم شدند از تو درخواست مصونيت دارم.
4- نگرانى حضرت ابراهيم ( ع ) از انحراف فرزندان خود و از گسترش كامل و نفوذ بى رقيب آيين شرك و بت پرستى در ميان مردم عصر خويش
و اجنبنى و بنىّ أن نعبد الأصنام . ربّ إنّهنّ أضللن كثيرًا من الناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 41 - 6
6- عنايت خاص حضرت ابراهيم ( ع ) به سرنوشت دنيوى و اخروى فرزندان و خاندانش و ياد كردن از آنان در تمامى دعاهايش
و اجنبنى و بنىّ . .. من ذرّيتى ... ليقيموا الصلوة فاجعل أفئدة من الناس تهوى إليه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 82 - 11
11- باقى گذاردن اندوخته اى براى تأمين آتيه فرزندان نيازمند ، كارى شايسته است .
و كان تحته كنز لهما و كان أبوهما صلحًا
در اين برداشت، مفروض اين است كه پدر يتيمان، اموالى را براى آتيه فرزندان خويش، زير ديوار نهاده است. توصيف او به صلاح، اين نكته را به ذهن مى آورد كه دورانديشى او نيز كارى شايسته بوده است و نيز حفاظت خضر(ع) از گنج نهفته و بيان خصوصيات آن ماجرا در قرآن، حاكى از پسنديده بودن تدبير او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 163 - 5
5 - خداوند ، گروهى از فرزندان يعقوب را به پيامبرى برانگيخت و به آنان وحى كرد .
أوحينا إلى . .. و الاسباط
«اسباط» جمع «سبط» در لغت به فرزندزادگان گفته مى شود، و مراد از آن در آيه فرزندزادگان حضرت يعقوب(ع) هستند و برخى از مفسران مقصود از «الاسباط» را فرزندان اسحاق دانسته اند. گفتنى است كه آمدن كلمه «الاسباط» پس از «يعقوب» نظر اول را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 55 - 5
5- بشارت دادن و اميدوار ساختن افراد بى فرزند به فرزنددار شدن در پرتو لطف و عنايت خداوند ، كارى پسنديده و ارزشمند
إنا نبشّرك بغلم . .. فلاتكن من القنطين ... من رحمة ربّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 2
2 - توجه به ماهيت پست منافقان و عاقبت شوم آنان ، موجب مهم جلوه نكردن مال و اولاد فراوان آنان در نظر اهل ايمان
فلا تعجبك أمولهم و لا أولدهم
«فا»ى تفريع در «فلا تعجبك»، نهى از اعجاب را متفرع بر مطالبى كرده كه در آيات گذشته در زمينه ماهيتِ منفى منافقان و فرجام شومشان، بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 173 - 4
4 - شركورزى پدران زمينه ساز گرايش فرزندان به شرك است .
إنما أشرك ءاباؤنا من قبل و كنا ذرية من بعدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 35 - 13
13- حضرت ابراهيم ( ع ) در زمان دعا براى اهل مكه ، بيش از يك فرزند داشت .
و إذ قال إبرهيم ربّ اجعل هذا البلد ءامنًا و اجنبنى و بنىّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 35 - 16
16- « عن أبى عبدالله ( ع ) . . . قال : . . . إن الله أمر إبراهيم ( ع ) أن ينزل إسماعيل بمكة ففعل فقال إبراهيم : « ربّ اجعل هذا البلد أمناً و اجنبى و بنىّ أن نعبد الأصنام » فلم يعبد أحد من ولد إسماعيل صنماً قطُّ . . . ;
امام صادق(ع) . .. فرمود:... همانا خداوند به ابراهيم(ع) امر كرد كه اسماعيل را به مكه اسكان دهد. پس ابراهيم(ع) بعد از انجام آن گفت: «ربّ اجعل هذا البلد أمناً و اجنبى و بنىّ أن نعبد الأصنام». پس هيچ يك از فرزندان اسماعيل هرگز بتى را نپرستيدند...».
حقوق فرزندان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 233 -
1،17،18،19،20،22،24،25،26،36،39،42
1 - وجوب شير دادن مادران به فرزندان خويش
و الوالدات يُرضعن اولادهنّ
جمله «يرضعن . .. »، جمله اى است خبرى در مقام انشا.
17 - پدر و مادر ، حق ضرر زدن به فرزند خويش را ندارند . حتى بر فرض وقوع طلاق .
لا تضارّ والدة بولدها و لا مولود له بولده
بنابراينكه «لا تضارّ» به صيغه معلوم باشد يعنى پدر و مادر ضرر نزنند.
18 - نبايد مادر - حتى پس از طلاق - با امتناع از شير دادن به فرزند ، موجب ضرر او شود .
لا تضارّ والدة بولدها
19 - خوددارى مادر از شير دادن به كودك خويش ، از مصاديق بارز اضرار به فرزند
و الوالدات يرضعن . .. لا تضارّ والدة بولدها
نهى از زيان رسانى به كودك پس از الزام مادر به شير دادن، اشاره به اين معناست كه از مصاديق بارز ضرر به كودك، خوددارى از شير دادن به اوست.
20 - خوددارى پدر از تأمين مخارج مادر ، موجب زيان كودك خويش
و على المولود له زرقهنّ . .. لا تضارّ ... و لا مولود له بولده
نهى از زيان رسانى پدر به كودك خويش، پس از الزام او به تأمين مخارج مادر، اشاره به اين معناست كه امتناع از تأمين مخارج مادر نهايتاً منجرّ به زيان كودك خواهد شد.
22 - پدر نبايد با محروم كردن همسر خود از تأمين مخارج حتى پس از طلاق او ، موجب ضرر فرزند شود .
لا تضارّ . .. و لا مولود له بولده
24 - وارثان پدر بايد تأمين مخارج زنيكه فرزند ميّت را شير مى دهد ، بر عهده بگيرند .
و على الوارث مِثل ذلك
ظاهر اين است كه مراد از «وارث»، وارثان پدر كودك هستند.
25 - وارثان پدر نبايد به فرزند شيرخوار مورّث با عدم رعايت حقوق وى ضرر بزنند .
لا تضارّ والدة بولدها و لا مولود له بولده و على الوارث مثل ذلك
جمله «و على الوارث مثل ذلك»، تمامى تكاليفى را كه پدر كودك بايد نسبت به او رعايت كند، بر عهده وارث پدر گذاشته كه از جمله، عدم اضرار به كودك (لا تضارّ والدة بولدها و لا مولود له بولده) است.
26 - جواز گرفتن فرزند از شير قبل از دو سال ، به شرطِ رضايت ، مشورت و توافق پدر و مادر
فان ارادا فصالا عن تراض منهما و تشاور فلا جناح عليهما
چون حدّ كمال شير دادن دو سال است، بنابراين «فصال» پس از دو سال طبيعى است و نياز به مشورت و توافق ندارد; لذا مراد از «فصال» در آيه شريفه، «فصال» قبل از دو سال است.
36 - لزوم رعايت تقوا در حقوق نوزادان و آنچه مربوط به شيردهى آنان است .
و الوالدات يرضعن . .. و اتقوا اللّه
محور اصلى آيه، تأمين حيات و رشد نوزادان است. بنابراين مصداق بارز تقوا درآيه شريفه، رعايت حقوق آنان خواهد بود.
39 - خداترسى و توجّه به آگاهى او ، عامل رعايت مصالح نوزادان و مسائل مربوط به شيردهى آنان از سوى پدر ، مادر ، وارثان پدر و دايه
و الوالدات يرضعن . .. و اتقوا اللّه
42 - وارث پدر حق ندارد با جُدا كردن طفل از مادر ، به مادر زيان رساند .
و على الوارث مِثل ذلك
امام صادق (ع): . .. لا ينبغى للوارث ان يضارّ المرأة فيقول لاادع ولدها يأتيها ...
تفسير عياشى، ج 1، ص 121، ح 384 ; نورالثقلين، ج 1، ص 228، ح 886.
خسارت به فرزندان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 233 - 17،18،19،20،22،25،32،42
17 - پدر و مادر ، حق ضرر زدن به فرزند خويش را ندارند . حتى بر فرض وقوع طلاق .
لا تضارّ والدة بولدها و لا مولود له بولده
بنابراينكه «لا تضارّ» به صيغه معلوم باشد يعنى پدر و مادر ضرر نزنند.
18 - نبايد مادر - حتى پس از طلاق - با امتناع از شير دادن به فرزند ، موجب ضرر او شود .
لا تضارّ والدة بولدها
19 - خوددارى مادر از شير دادن به كودك خويش ، از مصاديق بارز اضرار به فرزند
و الوالدات يرضعن . .. لا تضارّ والدة بولدها
نهى از زيان رسانى به كودك پس از الزام مادر به شير دادن، اشاره به اين معناست كه از مصاديق بارز ضرر به كودك، خوددارى از شير دادن به اوست.
20 - خوددارى پدر از تأمين مخارج مادر ، موجب زيان كودك خويش
و على المولود له زرقهنّ . .. لا تضارّ ... و لا مولود له بولده
نهى از زيان رسانى پدر به كودك خويش، پس از الزام او به تأمين مخارج مادر، اشاره به اين معناست كه امتناع از تأمين مخارج مادر نهايتاً منجرّ به زيان كودك خواهد شد.
22 - پدر نبايد با محروم كردن همسر خود از تأمين مخارج حتى پس از طلاق او ، موجب ضرر فرزند شود .
لا تضارّ . .. و لا مولود له بولده
25 - وارثان پدر نبايد به فرزند شيرخوار مورّث با عدم رعايت حقوق وى ضرر بزنند .
لا تضارّ والدة بولدها و لا مولود له بولده و على الوارث مثل ذلك
جمله «و على الوارث مثل ذلك»، تمامى تكاليفى را كه پدر كودك بايد نسبت به او رعايت كند، بر عهده وارث پدر گذاشته كه از جمله، عدم اضرار به كودك (لا تضارّ والدة بولدها و لا مولود له بولده) است.
32 - جلوگيرى از ضرر و بى مهرى به فرزند ، با پيش پرداخت اُجرت دايه *
و ان اردتم . .. اذا سلّمتم
با در نظر گرفتن اينكه آيه در مقام دفع ضرر از كودك است; مى توان گفت كه پيش پرداخت اُجرت دايه به جهت دفع ضررى است
كه در اثر تأخير اُجرت دايه، ممكن است متوجّه طفل گردد.
42 - وارث پدر حق ندارد با جُدا كردن طفل از مادر ، به مادر زيان رساند .
و على الوارث مِثل ذلك
امام صادق (ع): . .. لا ينبغى للوارث ان يضارّ المرأة فيقول لاادع ولدها يأتيها ...
تفسير عياشى، ج 1، ص 121، ح 384 ; نورالثقلين، ج 1، ص 228، ح 886.
درخواست بهشت براى فرزندان مؤمنان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 1
1 - وارد كردن مؤمنان تائب و پيرو راه خدا و نيز پدران ، همسران و فرزندان صالح آنان به بوستان هاى ماندگار بهشت ، دعا و درخواست فرشتگان عرش از درگاه الهى
ربّنا و أدخلهم جن-ّت. .. و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
«مَن» در «و من صلح. ..» مى تواند عطف بر ضمير «هم» در «أدخلهم...» و يا عطف بر ضمير«هم» در «وعدتهم» باشد. برداشت ياد شده مبتنى بر احتمال نخست است.
دشمنى فرزندان آدم(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 36 - 12
12 - خداوند در پى هبوط آدم ( ع ) و حوا ، دشمنى فرزندانشان را با يكديگر ، به ايشان گوشزد كرد .
و قلنا اهبطوا بعضكم لبعض عدو
دشمنى فرزندان مؤمنان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 1
1 - برخى از همسران و فرزندان مؤمنان ، همچون دشمن به مخالفت با آنان برمى خيزند .
يأيّها الذين ءامنوا إنّ من أزوجكم و أولدكم عدوًّا لكم
دشمنى فرزندان مؤمنان صدراسلام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 2
2 - مؤمنان صدراسلام ، با مخالفت و دشمنى برخى از همسران و فرزندان خويش روبه رو بودند .
يأيّها الذين ءامنوا إنّ من أزوجكم و أولدكم عدوًّا لكم
دعا بر فرزندان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 36 - 15
15 - نقش دعاى مادر و كمالات معنوى او ، در سعادت فرزند
ربّ انّى نذرت . .. و انّى اعيذها بك
رحمت بر فرزندان ابراهيم(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 50 - 1
1- حضرت ابراهيم و فرزندانش ، اسحاق و يعقوب ، برخوردار از رحمت هايى ويژه از جانب خداوند
و وهبنا لهم من رحمتنا
«من» براى تبعيض است; يعنى «وهبنا لهم بعض رحمتنا» عنوان «هبه» و بخشش الهى، حاكى از ويژگى و مرتبه والاى آن است.
سوگند به فرزندان انسان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بلد - 90 - 3 - 6
6 - سوگند خداوند به انسان توليدمثل كننده و فرزندانش
و والد و ما ولد
واژه «والد» ممكن است به شخص خاصى نظر نداشته باشد; بلكه اسم جنس بوده و بر هر انسان مذكر و يا حتى مؤنثى كه در توليد مثل نقش داشته باشند، اطلاق گردد (ر. ك: لسان العرب). در اين صورت شگفتى تكثير نسل و نقش اعجاب برانگيز پدر و مادر در آن و نيز عظمت فرزند به وجود آمده از آنها، راز سوگند خداوند به آنان است.
صدقه به فرزندان انبيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 88 - 15
15- اعطاى صدقه به فرزندان و خاندان پيامبران ، جايز و امرى شايسته و نيكوست .
و تصدق علينا إن الله يجزى المتصدقين
«تصدق» به معناى اعطاى صدقه است و «صدقه» آن گونه كه در «كشاف» آمده است عطيه و بخششى است كه به منظور رسيدن به ثواب پرداخت مى شود.
صلاحيت فرزندان مؤمنان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 6
6 - صلاحيت و شايستگى ، شرط ورود پدران ، همسران و فرزندان مؤمنان به بهشت
و أدخلهم جن-ّت . .. و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
عصيان فرزندان قوم نوح
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 27 - 5
5 - به وجود آمدن فرزندان كافر و تبه كار در جامعه ، فلسفه نفرين نوح ( ع ) عليه قوم كافر و گمراه گر خويش
و لايلدوا إلاّ فاجرًا كفّارًا
علاقه به فرزندان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 10 - 4
4 - مال و اولاد ، اهرم بازدارنده از گرايش به خدا
لن تغنى عنهم اموالهم و لا اولادهم من اللّه شيئاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 14 - 5
5 - شيفتگى مردم نسبت به زن ، فرزندان ذكور ، سيم و زر و مَركب هاى نامدار
زيّن للنّاس حبّ الشّهوات من النّساء و البنين و القناطير المقنطرة من الذّهب و الف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 36 - 13
13 - علاقه انسان ، به سعادتمندى نسل خويش
و انّى اعيذها بك و ذريّتها
عمل ناپسند فرزندان صالحان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 28 - 8
8- صدور كردار ناروا از فرزندان انسان هاى صالح و خويشاوندانِ شخصيت هاى برجسته ، نكوهيده تر و شرم آورتر از ارتكاب آن از سوى ديگران است .
يأخت هرون ما كان أبوك امرأ سوء و ما كانت أُمّك بغيًّا
عوامل خوشنامى فرزندان ابراهيم(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 50 - 4
4- خداوند ، خوش نامى و بلندآوازگى را ، به پاس پايدارى ابراهيم ( ع ) در توحيد ، به او و فرزندانش عنايت كرد .
فلمّا أعتزلهم . .. و جعلنا لهم لسان صدق عليًّا
عوامل محافظت از منافع فرزندان صالحان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 82 - 10
10- عوامل غيبى الهى ، در حفظ منافع صالحان و فرزندان آنان ، دخالت دارد .
فأراد ربّك أن يبلغا أشدّهما و يستخرجا كنزهما رحمة من ربّك
داستان تعمير ديوار و حفظ منافع يتيمان، گرچه در موردى خاص بوده، ولى پيام آيه، كلّى است و آن اين كه به مناسبت عمل صالح پدران، منافع فرزندان نيز محفوظ مى ماند.
فرزندان ابراهيم(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 84 - 1
1 - اسحاق و يعقوب(ع)، موهبت خداوند به ابراهيم(ع) بودند.
و وهبنا له إسحق و يعقوب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 6 - 17
17- ابراهيم و اسحاق ( ع ) ، پدران يعقوب و يوسف ( ع ) بودند .
على أبويك من قبل إبرهيم و إسحق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 35 - 10
10- حضرت ابراهيم ( ع ) از خداوند خواستار مصونيت خويش و فرزندانش از گرايش به بت پرستى شد .
و إذ قال إبرهيم ربّ . .. اجنبنى و بنىّ أن نعبد الأصنام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 39 - 4
4- اسماعيل و اسحاق ( ع ) ، فرزندان حضرت ابراهيم ( ع ) و هديه و بخشش الهى به او بود .
الحمد لله الذى وهب لى على الكبر إسمعيل و إسحق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 49 - 5
5- اسحاق و يعقوب ( ع ) ، فرزندان ابراهيم و از پيامبران الهى بودند .
وهبنا له إسحق و يعقوب و كلاًّ جعلنا نبيًّا
اسحاق(ع)، فرزند ابراهيم(ع) بود، ولى يعقوب(ع) به دليل آيه بيست و هفتم سوره هود (و من وراء إسحاق يعقوب) فرزند اسحاق و نوه ابراهيم(ع) بوده است.
فرزندان اسحاق(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 6 - 17
17- ابراهيم و اسحاق ( ع ) ، پدران يعقوب و يوسف ( ع ) بودند .
على أبويك من قبل إبرهيم و إسحق
فرزندان انبيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 38 - 4
4- پيامبران پيشين نيز همانند پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) داراى همسر و فرزند بودند .
و لقد أرسلنا رسلاً من قبلك و جعلنا لهم أزوجًا و ذريّة
فرزندان برگزيده انبيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 87 - 1،2
1 - خداوند برخى از پدران و فرزندان و برادران انبياى گذشته را (ابراهيم، اسحاق، يعقوب(ع) و . .. ) برگزيد و به صراط مستقيم هدايت كرد.
و من ءابائهم و ذريتهم و إخونهم و اجتبينهم و هدينهم إلى صرط مستقيم
2 - خداوند برخى از پدران و فرزندان و برادران انبياى گذشته را (ابراهيم، اسحق(ع) و . .. ) بر همه مردم عصرشان برترى بخشيد.
كلاً فضلنا على العلمين . .. و من ءابائهم و ذريتهم و إخونهم
فرزندان بهشتيان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 23 - 5
5- پدران ، همسران و فرزندان واردشدگان به بهشت عدن در صورتى كه صالح باشند به ايشان ملحق خواهند شد .
جن-ّت عدن يدخلونها و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذريّ-تهم
فرزندان ذكور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 36 - 6
6 - پسر بودن ، ملاك ارزش در پيشگاه خداوند نيست .
و اللّه اعلم بما وضعت
چون جمله «و اللّه . .. »، در مقام جواب از اظهار حسرت مادر مريم براى دختر بودن فرزندش مى باشد، مى توان به دست آورد كه دختر و يا پسر بودن در نزد خداوند، ارزشى تلقّى نمى شود.
فرزندان صالح
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 223 - 8
8 - لزوم دقّت در انتخاب همسر و مراعات آداب آميزش ، براى به وجود آمدن فرزندان صالح
نساؤكم حرث لكم . .. و قدّموا لانفسكم
دقّت كشاورز در انتخاب زمين مورد كشت و نيز سعى تمام در به وجود آوردن شرايطى براى به ثمر نشاندن محصولى عالى، از وجود مشابهت بين همسر و كشتزار است كه مى تواند مورد نظرآيه باشد.
فرزندان كافران
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 2،4
2 - فرجام سوء منافقان و كفرپيشگان گذشته تاريخ - على رغم برخوردارى آنان از قدرت ، مال و فرزند فزونتر - هشدارى است به منافقان هر عصر .
وعد اللّه المنفقين . .. كالذين من قبلكم كانوا أشد منكم قوة و أكثر أمولا
4 - اعتماد و اتكاى منافقان و كافران به قدرت ، ثروت و فرزندان بسيار خويش
كانوا أشد منكم قوة و أكثر أمولا و أولداً
فرزندان متقين در بهشت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 21 - 1
1 - نويد الهى به ملحق گشتن نسل مؤمن تقواپيشگان ، به ايشان در بهشت
و الذين ءامنوا و اتّبعتهم ذرّيّتهم بإيمن ألحقنا بهم ذرّيّتهم
فرزندان مشركان در قيامت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 105 - 7
7- « عن عبدالله بن سلام مولى رسول الله (صلی الله علیه و آله) انه قال : سألت رسول الله (صلی الله علیه و آله) فقلت : . . . فأولاد المشركين فى الجنة أم فى النار ؟ فقال : . . . انه إذا كان يوم القيامة . . . فيأمرالله عزوجل ناراً . . . ثم يأمرالله تبارك و تعالى أطفال المشركين أن يلقوا أنفسهم فى تلك النار فمن سبق له فى علم الله عزوجل أن يكون سعيداً ألقى نفسه فيها . . . و من سبق له فى علم الله عزوجل أن يكون شقياً إمتنع فلم يلق نفسه فى النار . . . و ذلك قول الله عزوجل : « فمنهم شقىّ و سعيد » . . . ;
از عبدالله بن سلام نقل شده است كه گفت: از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پرسيدم: . .. آيا فرزندان مشركان [كه در كودكى مرده اند] بهشتى هستند يا جهنمى؟ فرمود: ... هنگامى كه قيامت فرا رسد ... خداوند به آتش فرمان حضور مى دهد ... سپس به كودكان مشركان دستور مى دهد تا خود را در آن آتش درافكنند. پس هر كدام از آن كودكان كه در علم خداى عزوجل سعادتمنديش رقم خورده است خود را در آن آتش مى افكند ... و آنان كه در علم خداى عزوجل برايشان شقاوتمندى رقم خورده، از پذيرش فرمان خدا امتناع نموده و خود را در آتش نمى اندازند ... و اين سخن خداوند عزوجل است كه فرمود: فمنهم شقى و سعيد »...».
فرزندان منافقان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 15
15 - مال و اولاد فراوان منافقان ، زمينه گرايش آنان به كفر در هنگام مرگ
فلا تعجبك أمولهم . .. و تزهق أنفسهم و هم كفرون
فرزندان منافقان صدر اسلام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 1
1 - منافقان عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، برخوردار از مال و اولاد فراوان و امكانات مادى و مفاخر اجتماعى
و لاتعجبك أمولهم و أولدهم
فرزندان مؤمنان در بهشت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 4،8،14
4 - بهره مندى پدران ، همسران و فرزندان صالح از بوستان هاى ماندنى بهشت ، در سايه لطف الهى به مؤمنان تائب و پيرو دين
و أدخلهم جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه خداوند تنها به مؤمنان تائب و اهل عمل، وعده بهشت داده; ولى در عين حال فرموده است: پدران، همسران و فرزندان ايشان نيز - در صورت صالح بودنشان - وارد بهشت خواهند شد. يادآورى اينان در رديف مؤمنان تائب - كه وعده بهشت تنها به آنان اختصاص دارد - مى تواند نوعى پاداش به ايشان و لطف الهى در حق آنان باشد.
8 - بودن پدران ، همسران و فرزندان در بهشت ، از الطاف الهى در حق مؤمنان تائب و پيروان دين
و أدخلهم جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم و من صلح من ءابائهم و أزوجهم و ذرّي-ّتهم
ياد كردن مسأله بودن پدران و. .. در بهشت در كنار مؤمنان تائب، در عين آن كه آنان از نظر مقام و كمال در حدى نيستند كه مانند مؤمنان باشند (هرچند صلاحيت عمومى ورود به آن جا را دارند)، مى تواند بيانگر اظهار لطف الهى به مؤمنان تائب باشد; زيرا وجود اين افراد در كنار انسان، خود نعمتى بزرگ است.
14 - عزت و حكمت بى مانند خداوند ، مقتضى دل بستن و اميد داشتن به ورود مؤمنان تائب و پدران ، همسران و فرزندان صالح آنان به بهشت جاويدان
ربّنا و أدخلهم جن-ّت . .. إنّك أنت العزيز الحكيم
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «إنّك أنت العزيز الحكيم» تعليل براى جمله هاى پيشين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 21 - 12،13
12 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه عزّوجلّ : « و الذين آمنوا و اتّبعتهم ذرّيّتهم بإيمان ألحقنابهم ذرّيّتهم » قال : قصرت الأبناء عن عمل الأباء فألحقوا الأبناء بالأباء لتقر بذلك أعينهم ;
از امام صادق(ع) درباره سخن خداى عزّوجلّ «والذين آمنوا و اتّبعتهم ذرّيّتهم بإيمان ألحقنابهم ذرّيّتهم» روايت شده كه فرمود: فرزندان از نظر عمل از پدرانشان كمترند; ولى براى چشم روشنى پدران مؤمن، فرزندانشان را به پدرانشان ملحق مى كنند».
13 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : إنّ اللّه تبارك و تعالى كفّل إبراهيم ( ع ) و ساره أطفال المؤمنين يغذونهم بشجرة من الجنّة . . . فإذا كان يوم القيامة ألبسوا و طيّبوا و اهدوا إلى آبائهم و هو قول اللّه عزّوجلّ « و الذين آمنوا و اتّبعتهم ذريّتهم بإيمان ألحقنا بهم ذرّيّتهم ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه خداوند - تبارك و تعالى - اطفال مؤمنان را تحت تكفل ابراهيم(ع) و ساره قرار داده كه آنان را به
وسيله درختى از بهشت غذا مى دهند. .. هرگاه قيامت فرارسد به آنان لباس پوشانده و آنها را معطر مى كنند و به عنوان هديه براى پدرانشان مى برند... و اين گفتار خداى عزّوجلّ است «والذين آمنوا و اتّبعتهم ذرّيّتهم بإيمان ألحقنابهم ذرّيّتهم».
فرزندان وليد بن مغيره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 13 - 1
1 - وليدبن مغيره ، داراى فرزندانى هميشه حاضر
و بنين شهودًا
فرزندان يعقوب(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 160 - 3
3 - انتساب بنى اسرائيليان به هر يك از فرزندان يعقوب ، اساس گروه بندى آنان
و قطّعنهم اثنتى عشرة أسباطا أمما
«اسباط» در لغت به معناى نوادگان است. به كارگيرى اين واژه براى تيره هاى دوازده گانه بنى اسرائيل اشاره به اين دارد كه اساس اين قبايل - كه همگان نواده هاى يعقوب (اسرائيل) هستند - دوازده فرزند او مى باشند.
قربانى فرزندان آدم(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 27 - 11
11 - هر يك از فرزندان آدم ، آگاه به پذيرش و يا رد قربانى خود و برادر خويش
قال لاقتلنك قال انما يتقبل اللّه من المتقين
جمله «انما يتقبل اللّه» و نيز تصميم قابيل براى كشتن هابيل مى رساند هر يك از آن دو متوجه پذيرش و رد قربانى خويش شدند. بسيارى از مفسران برآنند كه قربانى هابيل با آتشى از غيب بسوخت. و سوختن قربانى نشانه پذيرش آن بوده است.
قصه فرزندان آدم(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 27 - 1،7،9،11،30
1 - داستان قربانى پسران حضرت آدم ( ع ) ( هابيل و قابيل ) ، داستانى پرفايده ، عبرت آموز و شايان ذكر
و اتل عليهم نبأ ابنى ءادم بالحق
آگاه نبودن قابيل از كيفيت دفن جسد هابيل، بيانگر اين است كه آنها از اولين انسانها بوده اند. بنابراين مراد از «آدم»، آدم
ابوالبشر(ع) است و بنا به گفته مفسران، مقصود از فرزندان او، هابيل و قابيل هستند. گفتنى است كه «نبأ» به خبرى گفته مى شود كه داراى فايده بسيار باشد.
7 - داستان قربانى فرزندان آدم ، به گونه اى كه در قرآن بيان شده ، گزارشى واقعى و به دور از هرگونه باطل
و اتل عليهم نبأ ابنى ءادم بالحق
در برداشت فوق «بالحق» متعلق به «اتل» گرفته شده است.
9 - تنها قربانى يكى از دو فرزند آدم ، مقبول درگاه خداوند قرار گرفت .
فتقبل من احدهما و لم يتقبل من الاخر
11 - هر يك از فرزندان آدم ، آگاه به پذيرش و يا رد قربانى خود و برادر خويش
قال لاقتلنك قال انما يتقبل اللّه من المتقين
جمله «انما يتقبل اللّه» و نيز تصميم قابيل براى كشتن هابيل مى رساند هر يك از آن دو متوجه پذيرش و رد قربانى خويش شدند. بسيارى از مفسران برآنند كه قربانى هابيل با آتشى از غيب بسوخت. و سوختن قربانى نشانه پذيرش آن بوده است.
30 - فربه ترين گوسفند هابيل ، قربانى قبول شده وى به درگاه خدا و دسته اى از خوشه هاى گندم يا مانند آن ، قربانى قبول نشده قابيل
و اتل عليهم نبأ ابنى ءادم بالحق اذ قربا قرباناً
از امام سجاد(ع) درباره قربانى نمودن فرزندان آدم(ع) روايت شده: . .. قرب احدهما اسمن كبش كان فى صيانته و قرب الاخر ضغثا من سنبل فتقبل من صاحب الكبش و هو هابيل و لم يتقبل من الاخر ... .
تفسير قمى، ج 1، ص 165; تفسير برهان، ج 1، ص 459، ح 4.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 29 - 2
2 - تأكيد هابيل بر پيشدستى نكردن در قتل برادر ، در عين حفظ حق دفاع از خويش در برابر تهاجم وى
انى اريد ان تبوا باثمى
چنانچه مراد از «اثمى»، گناهى باشد كه از كشته شدن احتمالى قابيل به دست هابيل صورت گيرد، معلوم مى شود هابيل خاطر نشان ساخته است كه من اگرچه قصد كشتن تو را ندارم ولى از خود دفاع مى كنم، هر چند به كشتن ناخواسته تو بينجامد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 30 - 5
5 - قابيل ، برادرش هابيل را پس از جريان قربانى به قتل رسانيد .
اذ قربا قرباناً . .. فطوعت له نفسه قتل اخيه فقتله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 31 - 1،2،5،6،24،25
1 - خداوند كلاغى را براى آموزش دفن هابيل به سوى قابيل گسيل داشت .
فبعث اللّه غراباً . .. ليريه كيف يورى سوءة اخيه
2 - كلاغ با كاوش در زمين و پنهان سازى چيزى در آن ، قابيل را به كيفيت دفن جثه هابيل رهنمون ساخت .
فبعث اللّه غراباً يبحث فى الارض ليريه كيف يورى سوءة اخيه
5 - كلاغ گسيل داده شده براى تعليم قابيل ، آگاه به تحير و سرگردانى وى براى دفن هابيل
فبعث اللّه غراباً يبحث فى الارض ليريه كيف يورى سوءة اخيه
در برداشت فوق ضمير فاعلى در «ليريه» به «غراب» برگردانده شده است. يعنى كلاغ به انگيزه نشان دادن چگونگى دفن به قابيل در زمين كاوش مى كرد و چيزى را در آن نهان مى ساخت.
6 - فاصله زمانى اندك ميان مرگ هابيل و گسيل كلاغى براى آموزش قابيل
فقتله . .. فبعث اللّه غراباً
عطف «بعث» بر «قتله» به وسيله «فاء»، بيانگر برداشت فوق است.
24 - قابيل ، پشيمان از قتل برادرش هابيل *
فاصبح من الندمين
بنابر اينكه «فاصبح . ..» متفرع باشد بر «فقتله» كه در آيه قبل آمده است.
25 - قابيل ، پس از آگاهى به شيوه خاكسپارى ، ناتوان از دسترسى به جسد برادرش هابيل *
قال يويلتى اعجزت ان اكون مثل هذا الغراب . ..
تفريع ندامت قابيل بر ناتوانيش بر دفن برادر، مى رساند كه وى پس از آگاهى بر كيفيت دفن، ديگر نمى توانسته است جثه او را به خاك بسپارد. بنابراين جثه برادر را پس از كشتن سر به نيست كرده بود. ماضى آوردن فعل «اعجزت» اين معنا را تأييد مى كند.
قضاوت فرزندان انبيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 89 - 4
4 - برخى از پدران و فرزندان و برادران پيامبران پيشين (ابراهيم(ع)، اسحق و . ..) بهره مند از تعاليم آسمانى (كتاب) و داراى منصب قضاوت و مقام نبوت بوده اند.
و من ءابائهم و ذريتهم و إخونهم . .. أولئك الذين ءاتينهم الكتب و الحكم و النبوة
كثرت فرزندان منافقان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 55 - 15،16
15 - مال و اولاد فراوان منافقان ، زمينه گرايش آنان به كفر در هنگام مرگ
فلا تعجبك أمولهم . .. و تزهق أنفسهم و هم كفرون
16 - جان كندن دشوار و حسرت بار منافقان و كفر نهايى آنان ، پيامد كثرت مال و اولاد و نمودى از عذاب الهى
فلا تعجبك أمولهم . .. يريد اللّه ليعذبهم بها ... و تزهق أنفسهم و هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 2،4
2 - فرجام سوء منافقان و كفرپيشگان گذشته تاريخ - على رغم برخوردارى آنان از قدرت ، مال و فرزند فزونتر - هشدارى است به منافقان هر عصر .
وعد اللّه المنفقين . .. كالذين من قبلكم كانوا أشد منكم قوة و أكثر أمولا
4 - اعتماد و اتكاى منافقان و كافران به قدرت ، ثروت و فرزندان بسيار خويش
كانوا أشد منكم قوة و أكثر أمولا و أولداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 85 - 10،14،15
10 - كثرت مال و اولاد ، مايه رنج و گرفتارى براى بى ايمانان
أن يعذبهم بها
14 - مال و اولاد فراوان منافقان ، موجب گرايش آنان به كفر در هنگام مرگ
و تزهق أنفسهم و هم كفرون
15 - كثرت مال و اولاد منافقان نمودى از عذاب الهى و زمينه ساز جان كندن دشوار و حسرت بار آنان
أن يعذبهم . .. و تزهق أنفسهم و هم كفرون
با توجه به اينكه «تزهق أنفسهم» مى تواند عطف تفسيرى براى «أن يعذبهم» باشد، برداشت فوق استفاده مى شود.
كفر فرزندان قوم نوح
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 27 - 5
5 - به وجود آمدن فرزندان كافر و تبه كار در جامعه ، فلسفه نفرين نوح ( ع ) عليه قوم كافر و گمراه گر خويش
و لايلدوا إلاّ فاجرًا كفّارًا
مجوز قتل فرزندان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكوير - 81 - 9 - 5
5 - شرك پدر و مادر و انحراف آنها از اديان الهى ، مجوّز كشتن فرزندان آنان نيست .
و إذا الموءودة سئلت . بأىّ ذنب قتلت
آيه شريفه ناظر به رفتارى است كه برخى از مشركان عصر بعثت با دختران خود داشتند. محكوميت اين رفتار، حاكى از مصونيت جان فرزندان آنان است.
محبت يعقوب(ع) به فرزندان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 8 - 2،3،12
2- يعقوب ( ع ) همه فرزندان خويش را گرامى مى داشت و به همه آنان محبت مى كرد .
إذ قالوا ليوسف و أخوه أحب إلى أبينا منّا
افعل تفضيل (أحبّ) گوياى برداشت فوق است.
3- يوسف ( ع ) و بنيامين محبوب تر از ديگر فرزندان يعقوب در نزد آن حضرت
إذ قالوا ليوسف و أخوه أحب إلى أبينا
مراد از «أخوه» چنانچه مفسران گفته اند بنيامين است.
12- برادران يوسف به دليل نيرومندى و كارآمد بودنشان ، خويش را به محبت پدرشان يعقوب سزاوارتر مى ديدند .
إذ قالوا ليوسف و أخوه أحب إلى أبينا منا و نحن عصبة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 9 - 4،5
4- برادران يوسف ، نبود وى در ميان خانواده را ، مايه توجه كامل يعقوب ( ع ) به آنان مى پنداشتند .
اقتلوا يوسف . .. يخل لكم وجه أبيكم
«يخل لكم وجه أبيكم» (خالى شود صورت پدرتان براى شما) كنايه از آن است كه توجه و اقبال او از يوسف(ع) منقطع مى شود و تنها براى شما خواهد بود. فعل «يخل» جواب امر (اقتلوا) و (اطرحوه) است و با «إن» شرطيه مقدر مجزوم شده است ; يعنى: «إن تقتلوه أو تطرحوه يخل لكم ...».
5- برادران يوسف در صورت نبود او ، بنيامين را رقيب خويش در جلب محبت يعقوب ( ع ) نمى ديدند .
ليوسف و أخوه أحب . .. اقتلوا يوسف ... يخل لكم وجه أبيكم
برادران يوسف از محبت افزون تر يعقوب(ع) به يوسف(ع) و نيز بنيامين در رنج بودند ; ولى با از ميان بردن يوسف(ع) مشكل را حل شده مى دانستند. بنابراين چنين مى پنداشتند كه بنيامين ، نمى تواند مانع توجه كامل يعقوب(ع) به آنان باشد.
مسافرت فرزندان موسى(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 7 - 4
4 - همراهى خانواده موسى ( همسر و فرزندانش ) با وى در سفر از « مدين »
إذ قال موسى لأهله . .. لعلّكم تصطلون
تعبير «سئاتيكم» و «لعلّكم تصطلون» (با ضماير جمع) نشان مى دهد كه همراهيان موسى بيش از يك نفر بوده اند و تعبير «أهل» بيانگر آن است كه همه آنان از نزديكان (همسر و فرزندان) او بوده اند.
مسؤوليت فرزندان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 35 - 4
4 - خدمت فرزند به مادر ، حق طبيعى مادر ، و قابل گذشت از سوى او
ربّ انّى نذرت لك ما فى بطنى
مقامات فرزندان انبيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 89 - 4
4 - برخى از پدران و فرزندان و برادران پيامبران پيشين (ابراهيم(ع)، اسحق و . ..) بهره مند از تعاليم آسمانى (كتاب) و داراى منصب قضاوت و مقام نبوت بوده اند.
و من ءابائهم و ذريتهم و إخونهم . .. أولئك الذين ءاتينهم الكتب و الحكم و النبوة
ممنوعيت تبعيض بين فرزندان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 49 - 9
9 - تمايز ميان دختر و پسر ، مخالف انديشه دينى است .
يهب لمن يشاء إنثًا و يهب لمن يشاء الذكور
تقديم «إناثاً» بر «الذكور» علاوه بر رعايت فاصله و سجع، مى تواند به منظور نفى انديشه جاهليت در مورد دختران باشد (كه پسران را بر دختران ترجيح مى دادند).
مؤاخذه اخروى زنده بگورى فرزندان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - تكوير - 81 - 9 - 3
3 - قيامت روز مؤاخذه و محكوميت كسانى كه فرزندان خود را كشته اند .
بأىّ ذنب قتلت
فعل «قتلت»، گوياى اين است كه كشتن فرزند - گرچه دختر نباشد و يا او را زنده به گور نكرده باشند - مؤاخذه اخروى را در پى دارد.
نبوت فرزندان انبيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 89 - 4
4 - برخى از پدران و فرزندان و برادران پيامبران پيشين (ابراهيم(ع)، اسحق و . ..) بهره مند از تعاليم آسمانى (كتاب) و داراى
منصب قضاوت و مقام نبوت بوده اند.
و من ءابائهم و ذريتهم و إخونهم . .. أولئك الذين ءاتينهم الكتب و الحكم و النبوة
نبوّت فرزندان يعقوب(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 163 - 5
5 - خداوند ، گروهى از فرزندان يعقوب را به پيامبرى برانگيخت و به آنان وحى كرد .
أوحينا إلى . .. و الاسباط
«اسباط» جمع «سبط» در لغت به فرزندزادگان گفته مى شود، و مراد از آن در آيه فرزندزادگان حضرت يعقوب(ع) هستند و برخى از مفسران مقصود از «الاسباط» را فرزندان اسحاق دانسته اند. گفتنى است كه آمدن كلمه «الاسباط» پس از «يعقوب» نظر اول را تأييد مى كند.
نجات فرزندان نوح(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 41 - 2
2 - سوار شدن فرزندان نوح ( ع ) و همراهان مؤمن او بر كشتى و نجات آنان از غرق شدن ، از آيات و نشانه هاى قدرت و تدبير خداوند است .
و ءاية لهم أنّا حملنا ذرّيّتهم فى الفلك المشحون
برداشت ياد شده بر اين اساس استوار است كه ضمير «لهم» و «ذرّيّتهم» به «عباد» بازگردد (البته به اعتبار اين كه عباد از بشر مى باشند). و نيز مقصود از «فلك مشحون» كشتى حضرت نوح(ع) باشد كه در آيه 119 سوره «شعراء» به همين تعبير آمده است (فأنجيناه و من معه فى الفلك المشحون). بر اين اساس معناى آيه چنين مى شود: «آية لهم أنّا حملنا ذرّيات البشر فى سفينة نوح».
نعمت زندگى با فرزندان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 13 - 4
4 - حضور فرزندان نزد پدر و مادر و زندگى در جوار آنان ، از نعمت هاى الهى است .
و بنين شهودًا
«شهود» به معناى حضور است. اين قيد مى رساند كه حضور فرزندان در نزد پدر و مادر، نعمتى افزون بر وجود آنان براى والدين است.
نقش فرزندان كافران
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 78 - 11
11- مال و اولاد كافران نيز ، عطاى الهى است .
أم اتّخذ عند الرحمن عهدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 80 - 4
4- امكانات مادى و مال و فرزند كافران ، آنان را از فقر و تنهايى در قيامت نجات نمى دهد .
و نرثه ما يقول و يأتينا فردًا
وعده به فرزندان مؤمنان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 8 - 2
2 - بوستان هاى ماندنى بهشت ، وعده خداوند به مؤمنان تائب و پيرو دين الهى
جن-ّت عدن الّتى وعدتّهم
ولايت بر فرزندان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 35 - 5،11
5 - ولايت همسر عمران بر فرزند خويش
ربّ انّى نذرت لك ما فى بطنى
11 - ولايت همسر عمران بر فرزند خويش ، به هنگام در حيات نبودن عمران *
ربّ انّى نذرت لك
يعقوب(ع) و احترام فرزندان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 8 - 2
2- يعقوب ( ع ) همه فرزندان خويش را گرامى مى داشت و به همه آنان محبت مى كرد .
إذ قالوا ليوسف و أخوه أحب إلى أبينا منّا
افعل تفضيل (أحبّ) گوياى برداشت فوق است.
يعقوب(ع) و سلامتى فرزندان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 68 - 10
10- يعقوب ( ع ) آنچه وظيفه او براى تأمين سلامت فرزندانش بوده ، به كار بست .
إلاّ حاجة فى نفس يعقوب قضيها
يعقوب(ع) و فرزندان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 68 - 19
19- پيش بينى و احساس خطر يعقوب ( ع ) براى فرزندانش در دومين سفرشان به مصر ، جلوه اى از علم ويژه آن حضرت
لاتدخلوا من باب وحد . .. إنه لذو علم لما علّمنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 96 - 11
11- يعقوب ( ع ) باور خويش را مبنى بر زنده بودن يوسف ( ع ) و پايان يافتن فراقش به فرزندان و بستگان خويش بازگو مى كرد .
ألم أقل لكم إنى أعلم من الله ما لاتعلمون
فرزندان آدم(ع)
ازدواج فرزندان آدم(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 1 - 11
11 - ازدواج فرزندان بلافصل آدم و حوّا ، با يكديگر *
و بثّ منهما رجالاً كثيراً و نساءً
كلمه «منهما»، گوياى اين است كه براى تكثير نسل بشر جز آدم و حوّا موجودى ديگر، از قبيل ملائكه يا انسانهاى باقيمانده از نسلهاى پيشين، دخالتى نداشته است ; بنابراين، تكثير نسل بشر با ازدواج فرزندان آدم با يكديگر صورت گرفته است. مؤيّد مطلب فوق، پاسخ امام رضا (ع) به سؤال از كيفيت تكثير نسل آدم است كه فرمود: حملت حوّا هابيل واختاً له فى بطن ثم حملت فى البطن الثّانى قابيل واختاً له فى بطن فزوّج هابيل التى مع قابيل و تزوّج قابيل التى مع هابيل ... .
قرب الاسناد، ص 161 ; نورالثقلين، ج 1، ص 433، ح 10.
دشمنى فرزندان آدم(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 36 - 12
12 - خداوند در پى هبوط آدم ( ع ) و حوا ، دشمنى فرزندانشان را با يكديگر ، به ايشان گوشزد كرد .
و قلنا اهبطوا بعضكم لبعض عدو
قربانى فرزندان آدم(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 27 - 11
11 - هر يك از فرزندان آدم ، آگاه به پذيرش و يا رد قربانى خود و برادر خويش
قال لاقتلنك قال انما يتقبل اللّه من المتقين
جمله «انما يتقبل اللّه» و نيز تصميم قابيل براى كشتن هابيل مى رساند هر يك از آن دو متوجه پذيرش و رد قربانى خويش شدند. بسيارى از مفسران برآنند كه قربانى هابيل با آتشى از غيب بسوخت. و سوختن قربانى نشانه پذيرش آن بوده است.
قصه فرزندان آدم(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 27 - 1،7،9،11،30
1 - داستان قربانى پسران حضرت آدم ( ع ) ( هابيل و قابيل ) ، داستانى پرفايده ، عبرت آموز و شايان ذكر
و اتل عليهم نبأ ابنى ءادم بالحق
آگاه نبودن قابيل از كيفيت دفن جسد هابيل، بيانگر اين است كه آنها از اولين انسانها بوده اند. بنابراين مراد از «آدم»، آدم ابوالبشر(ع) است و بنا به گفته مفسران، مقصود از فرزندان او، هابيل و قابيل هستند. گفتنى است كه «نبأ» به خبرى گفته مى شود كه داراى فايده بسيار باشد.
7 - داستان قربانى فرزندان آدم ، به گونه اى كه در قرآن بيان شده ، گزارشى واقعى و به دور از هرگونه باطل
و اتل عليهم نبأ ابنى ءادم بالحق
در برداشت فوق «بالحق» متعلق به «اتل» گرفته شده است.
9 - تنها قربانى يكى از دو فرزند آدم ، مقبول درگاه خداوند قرار گرفت .
فتقبل من احدهما و لم يتقبل من الاخر
11 - هر يك از فرزندان آدم ، آگاه به پذيرش و يا رد قربانى خود و برادر خويش
قال لاقتلنك قال انما يتقبل اللّه من المتقين
جمله «انما يتقبل اللّه» و نيز تصميم قابيل براى كشتن هابيل مى رساند هر يك از آن دو متوجه پذيرش و رد قربانى خويش شدند. بسيارى از مفسران برآنند كه قربانى هابيل با آتشى از غيب بسوخت. و سوختن قربانى نشانه پذيرش آن بوده است.
30 - فربه ترين گوسفند هابيل ، قربانى قبول شده وى به درگاه خدا و دسته اى از خوشه هاى گندم يا مانند آن ، قربانى قبول نشده قابيل
و اتل عليهم نبأ ابنى ءادم بالحق اذ قربا قرباناً
از امام سجاد(ع) درباره قربانى نمودن فرزندان آدم(ع) روايت شده: . .. قرب احدهما اسمن كبش كان فى صيانته و قرب الاخر ضغثا من سنبل فتقبل من صاحب الكبش و هو هابيل و لم يتقبل من الاخر ... .
تفسير قمى، ج 1، ص 165; تفسير برهان، ج 1، ص 459، ح 4.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 29 - 2
2 - تأكيد هابيل بر پيشدستى نكردن در قتل برادر ، در عين حفظ حق دفاع از خويش در برابر تهاجم وى
انى اريد ان تبوا باثمى
چنانچه مراد از «اثمى»، گناهى باشد كه از كشته شدن احتمالى قابيل به دست هابيل صورت گيرد، معلوم مى شود هابيل خاطر نشان ساخته است كه من اگرچه قصد كشتن تو را ندارم ولى از خود دفاع مى كنم، هر چند به كشتن ناخواسته تو بينجامد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 30 - 5
5 - قابيل ، برادرش هابيل را پس از جريان قربانى به قتل رسانيد .
اذ قربا قرباناً . .. فطوعت له نفسه قتل اخيه فقتله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 31 - 1،2،5،6،24،25
1 - خداوند كلاغى را براى آموزش دفن هابيل به سوى قابيل گسيل داشت .
فبعث اللّه غراباً . .. ليريه كيف يورى سوءة اخيه
2 - كلاغ با كاوش در زمين و پنهان سازى چيزى در آن ، قابيل را به كيفيت دفن جثه هابيل رهنمون ساخت .
فبعث اللّه غراباً يبحث فى الارض ليريه كيف يورى سوءة اخيه
5 - كلاغ گسيل داده شده براى تعليم قابيل ، آگاه به تحير و سرگردانى وى براى دفن هابيل
فبعث اللّه غراباً يبحث فى الارض ليريه كيف يورى سوءة اخيه
در برداشت فوق ضمير فاعلى در «ليريه» به «غراب» برگردانده شده است. يعنى كلاغ به انگيزه نشان دادن چگونگى دفن به قابيل در زمين كاوش مى كرد و چيزى را در آن نهان مى ساخت.
6 - فاصله زمانى اندك ميان مرگ هابيل و گسيل كلاغى براى آموزش قابيل
فقتله . .. فبعث اللّه غراباً
عطف «بعث» بر «قتله» به وسيله «فاء»، بيانگر برداشت فوق است.
24 - قابيل ، پشيمان از قتل برادرش هابيل *
فاصبح من الندمين
بنابر اينكه «فاصبح . ..» متفرع باشد بر «فقتله» كه در آيه قبل آمده است.
25 - قابيل ، پس از آگاهى به شيوه خاكسپارى ، ناتوان از دسترسى به جسد برادرش هابيل *
قال يويلتى اعجزت ان اكون مثل هذا الغراب . ..
تفريع ندامت قابيل بر ناتوانيش بر دفن برادر، مى رساند كه وى پس از آگاهى بر كيفيت دفن، ديگر نمى توانسته است جثه او را به خاك بسپارد. بنابراين جثه برادر را پس از كشتن سر به نيست كرده بود. ماضى آوردن فعل «اعجزت» اين معنا را تأييد مى كند.
فرزندان يعقوب(ع)
برگزيدگى فرزندان يعقوب(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 163 - 5
5 - خداوند ، گروهى از فرزندان يعقوب را به پيامبرى برانگيخت و به آنان وحى كرد .
أوحينا إلى . .. و الاسباط
«اسباط» جمع «سبط» در لغت به فرزندزادگان گفته مى شود، و مراد از آن در آيه فرزندزادگان حضرت يعقوب(ع) هستند و برخى از مفسران مقصود از «الاسباط» را فرزندان اسحاق دانسته اند. گفتنى است كه آمدن كلمه «الاسباط» پس از «يعقوب» نظر اول را تأييد مى كند.
فرزندان يعقوب(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 160 - 3
3 - انتساب بنى اسرائيليان به هر يك از فرزندان يعقوب ، اساس گروه بندى آنان
و قطّعنهم اثنتى عشرة أسباطا أمما
«اسباط» در لغت به معناى نوادگان است. به كارگيرى اين واژه براى تيره هاى دوازده گانه بنى اسرائيل اشاره به اين دارد كه اساس اين قبايل - كه همگان نواده هاى يعقوب (اسرائيل) هستند - دوازده فرزند او مى باشند.
نبوّت فرزندان يعقوب(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 163 - 5
5 - خداوند ، گروهى از فرزندان يعقوب را به پيامبرى برانگيخت و به آنان وحى كرد .
أوحينا إلى . .. و الاسباط
«اسباط» جمع «سبط» در لغت به فرزندزادگان گفته مى شود، و مراد از آن در آيه فرزندزادگان حضرت يعقوب(ع) هستند و برخى از مفسران مقصود از «الاسباط» را فرزندان اسحاق دانسته اند. گفتنى است كه آمدن كلمه «الاسباط» پس از «يعقوب» نظر اول را تأييد مى كند.
فرزندخواندگى
احكام فرزندخواندگى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 4 - 10،14
10 - فرزندخوانده شدگان ، هيچ گاه ، فرزند حقيقى نيستند .
و ما جعل أدعياءكم أبناءكم
«أدعياء» جمع «دعى» و صفت مشبهه، به معناى اسم مفعول است. مراد از آن، نسبت دادن ادعايى فرزند (و يا هر چيزى) به شخص است.
14 - ادعاى فرزند حقيقى بودن فرزندخوانده ، تنها سخنى بيش نيست و در واقعيت تأثير ندارد .
و ما جعل أدعياءكم أبناءكم ذلكم قولكم بأفوهكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 5 - 6،9
6 - در صورت شناخته نبودن پدر كسى ، روا نيست كه او به عنوان فرزند كسى معرفى گردد .
ادعوهم لأباءهم . .. فإن لم تعلموا ءاباءهم فإخونكم فى الدين
توصيه خداوند به مؤمنان، براى برادر دانستن كسانى كه در ميان آنان مى زيند و پدران شان شناخته شده نيستند، حكايت از اين دارد كه مردم، حق ندارند به صرف ناشناخته بودن پدر كسى، او را به فرزندى كسى بخوانند.
9 - در صورتى كه مؤمنى ، برده آزاد شده باشد و پدرش براى ديگران ناشناخته باشد ، شايسته است كه بى جهت ، او را به فرزندى كسى نسبت ندهند .
ادعوهم لأباءهم . .. فإن لم تعلموا ءاباءهم ... و موليكم
مراد از «مولى» در آيه، احتمال دارد كه برده آزاد شده يك قومى باشد. از اين برده آزاد شده، در اصطلاح مولاى آن قوم ياد مى كنند.
ادعاى فرزندخواندگى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 4 - 14
14 - ادعاى فرزند حقيقى بودن فرزندخوانده ، تنها سخنى بيش نيست و در واقعيت تأثير ندارد .
و ما جعل أدعياءكم أبناءكم ذلكم قولكم بأفوهكم
اميدوارى به فرزندخواندگى موسى(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 9 - 11
11 - همسر فرعون ، خواستار نگه دارى موسى ( ع ) با اميد به منتفع شدن از خدمات وى ، يا برگزيدن او به فرزندى خويش
عسى أن ينفعنا أو نتّخذه ولدًا
بدعت فرزندخواندگى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 4 - 12
12 - فرزند حقيقى تلقّى شدن فرزند خوانده شدگان ، در عصر جاهليت ، خودساخته بود و منشأ الهى نداشت .
و ما جعل أدعياءكم أبناءكم ذلكم قولكم بأفوهكم
تاريخ فرزندخواندگى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 21 - 10
10- انتخاب فردى به عنوان فرزند ( فرزندخواندگى ) ، امرى متعارف در زمان يوسف ( ع ) ، و داراى اعتبار قانونى در ديار مصر باستان
أو نتخذه ولدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 9 - 12
12 - فرزندخواندگى ، رسمى متعارف و ريشه دار در تاريخ
أو نتّخذه ولدًا
سنت فرزندخواندگى در صدراسلام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 37 - 25
25 - سنّت پسرخواندگى ، در صدراسلام ، امرى رايج بود .
زوّجنكها لكى لايكون على المؤمنين حرج فى أزوج أدعيائهم
فرزندخواندگى در جاهليت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 4 - 11،12
11 - در جاهليت ، فرزندخوانده شدگان ، فرزند حقيقى تلقى مى شدند .
و ما جعل أدعياءكم أبناءكم
آيه، ناظر به واقعيتى موجود در عصر ظهور اسلام و باقى مانده از دوران جاهلى است. چنان كه نوع مفسران، به آن تصريح كرده اند،
آيه درباره زيدبن حارثه، پسرخوانده رسول اللّه(صلی الله علیه و آله) نازل شده است.
12 - فرزند حقيقى تلقّى شدن فرزند خوانده شدگان ، در عصر جاهليت ، خودساخته بود و منشأ الهى نداشت .
و ما جعل أدعياءكم أبناءكم ذلكم قولكم بأفوهكم
فرزندخواندگى در دوران يوسف(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 21 - 10
10- انتخاب فردى به عنوان فرزند ( فرزندخواندگى ) ، امرى متعارف در زمان يوسف ( ع ) ، و داراى اعتبار قانونى در ديار مصر باستان
أو نتخذه ولدًا
فرزندخواندگى در مصرباستان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 21 - 10
10- انتخاب فردى به عنوان فرزند ( فرزندخواندگى ) ، امرى متعارف در زمان يوسف ( ع ) ، و داراى اعتبار قانونى در ديار مصر باستان
أو نتخذه ولدًا
فرزندخواندگى يوسف(ع)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 21 - 6،7
6- عزيز مصر در نظر داشت از يوسف ( ع ) در امور خويش بهره گيرد ، و يا او را به فرزندى خود و همسرش برگزيند .
قال الذى . .. أكرمى مثويه عسى أن ينفعنا أو نتخذه ولدًا
7- عزيز مصر ، ياورى يوسف ( ع ) و گزينش او به فرزندى را ، در گرو علاقه مندى يوسف ( ع ) به وى و همسرش زليخا مى دانست .
أكرمى مثويه عسى أن ينفعنا أو نتخذه ولدًا
جمله «عسى. ..» تعليل براى «أكرمى مثواه» است، و مفاد جمله چنين مى شود: از آن رو از تو مى خواهم او را گرامى بدارى، تا علاقه او را به خودمان جلب كنى و در نتيجه بتوانيم به يارى او، دل ببنديم و يا به قبول فرزند خواندگيش، اميدوار باشيم.
منشأ فرزندخواندگى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 4 - 12
12 - فرزند حقيقى تلقّى شدن فرزند خوانده شدگان ، در عصر جاهليت ، خودساخته بود و منشأ الهى نداشت .
و ما جعل أدعياءكم أبناءكم ذلكم قولكم بأفوهكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 31 - 9
9 - پشيمانى، اندوه و حسرت در آخرت، پيامد تباه كردن فرصت دنيا و كوتاهى در انجام تكاليف
قد خسر الذين كذبوا بلقاء اللّه . .. قالوا يحسرتنا على ما فرطنا فيها
ضمير «ها» در «على ما فرطنا فيها»، به «ما بر مى گردد و معنا چنين مى شود: «يا حسرتنا على تفريطنا». و چون متعلق تفريط محذوف است، بر اطلاق متعلق تفريط دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 39 - 5
5- حسرت كافران و ستم گران در قيامت ، به خاطر از دست دادن فرصت ها در دنيا
و أنذرهم يوم الحسرة إذ قضى الأمر
«إذ» در «إذ قضى الأمر» بيانگر «يوم الحسرة» است و مراد اين است كه روز حسرت، هنگامى است كه موضوع خاتمه يافته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 100 - 6
6 - ضييع عمر و از دست دادن فرصت هاى زندگى دنيوى ، مايه حسرت انسان به هنگام مرگ
قال ربّ ارجعون . لعلّى أعمل صلحًا فيما تركت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 203 - 3
3 - حسرت شديد مجرمان لجاجت پيشه ، بر فرصت هاى از دست رفته و نوميدى آنان به هنگام مشاهده عذاب الهى
فيأتيهم بغتة . .. فيقولوا هل نحن منظرون
با توجه به تعبير «هل نحن. ..» به دست مى آيد كه آنان به گونه اى قطعى چنين درخواستى نمى كنند; بلكه آرزوى خود را در قالب پرسش بيان مى دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انفطار - 82 - 5 - 9
9 - بى توجّهى به فرصت هاى مناسب و از كف دادن آنها ، امرى ناپسند و مايه افسوس خوردن بر آن در آخرت
علمت نفس ما . .. أخّرت
بيان آگاهى به آنچه از دست رفته (ما أخّرت)، نظر به ندامتى دارد كه پس از آگاهى پيدا مى شود; زيرا آيه شريفه در مقام هشدار است و صرف «آگاه شدن از چيزى» هشدار نمى خواهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 47 - 5
5 - بى توجهى به روز قيامت و غفلت از پايان يافتن فرصت انجام تكاليف ، عامل اساسى در ترك دستورات الهى است .
استجيبوا لربّكم من قبل أن يأتى يوم لامردّ له
ذكر «من قبل أن يأتى» مى تواند اشاره به آن داشته باشد كه انسان ها، چنانچه به روز قيامت توجه كنند به اجابت دعوت الهى روى خواهند آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 70 - 7
7 - لزوم بهره گيرى از هر فرصت مناسب براى تبليغ دين الهى
يأيها النبى قل لمن فى أيديكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 90 - 17
17- ضرورت بهره گيرى مبلغان دينى ، از فرصت هاى مناسب براى ارشاد و هدايت مردم
أءنك لأنت يوسف قال أنا يوسف . .. من يتّق و يصبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 44 - 5
5- خدا و رسولش ، فراخوان مردم به استفاده صحيح و بهره بردارى كافى از فرصت ها و امكانات زندگى براى هدايت و ديندارى
و أنذر الناس . .. فيقول الذين ظلموا ربّنا أخّرنا إلى أجل قريب نجب دعوتك و نتّبع
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 21 - 39
39- يكتاپرستان ، از هر فرصت مناسب براى ترويج دين و انديشه الهى بهره مى گيرند .
قال الذين غلبوا على أمرهم لنتّخذنّ عليهم مسجدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 95 - 5
5- ذوالقرنين ، در جهت تبليغ توحيد و آيين الهى خود ، از بهترين فرصت ها بهره مى گرفت .
قال ما مكّنّى فيه ربّى خير
ذوالقرنين، هنگامى سخن از ربوبيّت خداوند به ميان مى آورد كه مردم، سخت به او نيازمند بودند و او باتلاش صادقانه در جهت رفع نيازهاى آنان، قلب مردم را به خود متوجه كرده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 34 - 8
8- هشدار خداوند به كافران دين ستيز ، نسبت به از دست دادن فرصت توبه
إنّ الذين كفروا و صدّوا عن سبيل اللّه ثمّ ماتوا و هم كفّار فلن يغفر اللّه لهم
لحن آيه شريفه از يك سو تهديد و از سوى ديگر دربردارنده هشدار به كافران است كه كار خويش را به جايى نرسانند كه راه توبه بر رويشان بسته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 29 - 8
8 - لزوم رعايت استعداد و قابليت افراد ، در استفاده از فرصت ها و امكانات تبليغى
فأعرض عن من تولّى عن ذكرنا و لم يرد إلاّ الحيوة الدنيا
تكليف پيامبر(صلی الله علیه و آله) به روى گردانى از خدافراموشان دنيامحور، مى تواند نشانگر اين باشد كه رهبران و مبلغان الهى، نبايد قابليت ها را ناديده انگاشته وفرصت هاى خويش را در مواضع بى ثمر، هدر دهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 26 - 2
2 - گذرا بودن فرصت هاى زندگى ، تذكرى به انسان در استفاده صحيح و بهينه از آن
كلّ من عليها فان
تذكر خداوند به فناى زمينيان، هشدارى به آنها است كه از فرصت حيات بيشترين بهره بردارى كنند و امكانات خويش را در مسير فانى دنيا هدر ندهند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 2 - 3
3 - تهديد منكران قيامت ، به دست برداشتن از انكار آن تا فرصت باقى مانده
ليس لوقعتها كاذبة
«كاذبة» مى تواند صفت براى موصوف مقدر باشد (نفس كاذبة). در اين صورت آيه شريفه نظر به كافران دارد كه تا وقت باقى است، دست از انكار قيامت بردارند; زيرا روزى كه قيامت واقع شود، آنان جز تسليم شدن در برابر واقعيت و گرفتار سرافكندگى شدن فرجامى ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 61 - 6،7
6 - بهره جستن موسى ( ع ) از تجمع مردم مصر جهت تماشاى صحنه مقابله او و ساحران ، براى بيم دادن مردم و دعوت آنان به توحيد و ايمان
قال لهم موسى ويلكم لاتفتروا على اللّه كذبًا
7 - بيم دادن مردم از عذاب خداوند ، و استفاده از فرصت ها براى تبليغ ، از وظايف مبلغان دين است .
قال . .. ويلكم لاتفتروا ... بعذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 36 - 10
10 - سليمان ( ع ) ، درصدد استفاده از هر فرصت براى بيان عقيده توحيدى خود و تبليغ آن
فما ءاتين اللّه خير ممّا ءاتيكم
يادآورى سليمان(ع) به نماينده سبا نسبت به اين حقيقت كه آنچه او و آنها در اختيار دارند، همگى عطايايى است كه خداوند به آنان بخشيده است، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 31 - 14
14- لزوم استفاده از فرصت ها و امكانات دنيوى پيش از فرا رسيدن مرگ
يقيموا الصلوة و ينفقوا . .. من قبل أن يأتى يوم لابيع فيه و لاخلل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 47 - 4
4 - بهره گيرى از فرصت ها و امكانات دنيوى ، جهت تهيه ره توشه حيات اخروى ، امرى بايسته و ضرورى است .
استجيبوا لربّكم من قبل أن يأتى يوم لامردّ له
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 10 - 10
10 - لزوم استفاده از فرصت ، براى انفاق قبل از فرا رسيدن مرگ
و أنفقوا . .. من قبل أن يأتى أحدكم الموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 40 - 5
5 - توجّه دادن كافران به كمبود فرصت ، از راه كار هاى مبارزه قرآن با كفر
إنّا أنذرنكم عذابًا قريبًا
جمله «يقول الكافر. ..» - در ذيل آيه - گوياى آن است كه روى خطاب در «أنذرناكم»، با كافران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انفطار - 82 - 5 - 8
8 - قيامت ، روز توجّه انسان به توانمندى ها و فرصت هاى از دست رفته خويش
علمت نفس ما . .. أخّرت
«ما . .. أخّرت» - در يك احتمال - ناظر به كردارى است كه انسان، آن را با امروز و فردا كردن، به تأخير مى اندازد و فرصت را از دست مى دهد. او در قيامت متوجه چنين خسارت هايى شده، بر آن افسوس خواهد خورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 104 - 3
3- دنيا ، ظرفى مناسب براى تلاش هاى سودمند و كفر ، مايه بهره نبردن از فرصت هاى موجود در آن است .
ضلّ سعيهم فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 39 - 2
2 - توبه و اقرار به خطا ها ، تنها در فرصت زندگى دنيا داراى تأثير است ; و نه در آخرت .
و لن ينفعكم اليوم إذ ظلمتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 10 - 10
10 - لزوم استفاده از فرصت ، براى انفاق قبل از فرا رسيدن مرگ
و أنفقوا . .. من قبل أن يأتى أحدكم الموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 210 - 7،8
7 - تسليم شدن در برابر خداوند پس از ديدن نشانه هاى عذاب و گذشتن فرصت ، بى فايده است .
هل ينظرون الاّ ان يأتيهم . .. و قضى الأمر
8 - حصول ايمان و تسليم در قيامت ، سودى ندارد . *
و قضى الأمر
بنابراينكه مراد از آمدن عذاب و ملائكه، نزول آنها در قيامت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 27 - 5
5 - دنيا، جايگاه توبه و ايمانِ ثمربخش است، نه آخرت.
فقالوا يليتنا نرد و لا نكذب بأيت ربنا و نكون من المؤمنين
زيرا اگر در قيامت توبه و ايمان ممكن بود، كافران آرزوى مراجعت به دنيا نمى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 8 - 5
5- در صورت تحقق درخواست كافران براى نزول ملائكه ، تمامى آنان هلاك مى شوند و مهلتى براى ايمان نخواهند داشت .
ما ننزّل الملئكة إلاّ بالحقّ و ما كانوا إذًا منظرين
انظار مصدر «منظر» به معناى تأخير انداختن است و حصر در آيه، نشان مى دهد كه با آمدن ملائكه، اجل هيچ كدام از كفار به تأخير نخواهد افتاد و به هلاكت خواهند رسيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 102 - 2
2 - تنها دنيا عرصه گرايش به ايمان و نه آخرت
فلو أنّ لنا كرّة فنكون من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 55 - 8
8 - كافران ، در قيامت بهانه مى آورند كه در دنيا ، فرصت لازم را براى ايمان آوردن نداشته اند . *
و يوم تقوم الساعة يقسم المجرمون ما لبثوا غير ساعة
برداشت بالا، بنابراين احتمال است كه مكانى كه كافران مجرم، از آن سخن مى گويند، دنيا باشد و مرادشان از بيان چنين نكته اى، با ذكر قسم، به قرينه آيه پنجاه و هفت «فيومئذ لاينفع الذين ظلموا معذرتهم» عذرخواهى و يا بهانه تراشى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 29 - 5
5 - پذيرش ايمان از سوى خداوند ، داراى مهلتى مشخص و محدود است .
يوم الفتح لاينفع الذين كفروا إيمنهم و لا هم ينظرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 52 - 8
8 - جايگاه ايمان آوردن ، عالم دنيا است ، نه آخرت .
و لو ترى إذ فزعوا . .. و قالوا ءامنّا به و أنّى لهم التناوش
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 54 - 3
3 - با مرگ مشركان ، فرصت ايمان آوردن از آنان گرفته شده و ديگر جايى براى آن نمى ماند .
و لو ترى إذ فزعوا . .. و قالوا ءامنّا به ... و حيل بينهم و بين ما يشتهون
احتمال دارد مراد از «ما يشتهون» - به قرينه ذكر ايمان مشركان با مشاهده عذاب و يا قيامت در آيات پيشين - علاقه به ايمان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 21 - 9
9 - لزوم اعطاى فرصت به متخلف براى دفاع از خود
لأُعذّبنّه . .. أو ليأتينّى بسلطن مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 21 - 9
9 - لزوم اعطاى فرصت به متخلف براى دفاع از خود
لأُعذّبنّه . .. أو ليأتينّى بسلطن مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 43 - 7
7 - دنيا ، جايگاهى مناسب و فرصتى مغتنم ، براى تصحيح باور است .
فأقم وجهك للدين القيّم من قبل أن يأتى يوم لا مردّ له من اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 161 - 4
4 - توبه و پشيمانى از گناه ، پس از مرگ پذيرفته نخواهد شد و اثرى بر آن مترتب نخواهد بود .
إلا الذين تابوا . .. إن الذين كفروا و ماتوا و هم كفار أولئك عليهم لعنة اللّه
تقييد «كفروا» با جمله (و ماتوا و هم كفار) بيان پايان مهلت زمان پذيرش توبه است; يعنى، پس از مرگ پشيمانى سودبخش نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 217 - 31
31 - مرگ ، پايان مهلت توبه
و من يرتدد منكم عن دينه فيمت و هو كافر فاولئك حبطت اعمالهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 91 - 3
3 - مرگ ، پايان فرصت براى توبه
انّ الذين كفروا و ماتوا و هم كفار فلن يقبل من احدهم ملءُ الارض ذهباً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 27 - 5
5 - دنيا، جايگاه توبه و ايمانِ ثمربخش است، نه آخرت.
فقالوا يليتنا نرد و لا نكذب بأيت ربنا و نكون من المؤمنين
زيرا اگر در قيامت توبه و ايمان ممكن بود، كافران آرزوى مراجعت به دنيا نمى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 57 - 8
8 - فرصت توبه ، محدود به عالم دنيا است و در قيامت ، جايگاهى ندارد .
فيومئذ لاينفع الذين ظلموا معذرتهم و لا هم يستعتبون
«يستعتبون» به معناى «طلب رضايت و انجام كارى جهت رفع سرزنش» است. طبق اين معنا، «يستعتبون»، مى تواند كنايه از توبه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 54 - 7،11
7 - توصيه خداوند به توبه و تسليم شدن پيش از دچار كشتن به پيامد هاى هلاكت بار گناهان ( عذاب )
و أنيبوا إلى ربّكم و أسلموا له من قبل أن يأتيكم العذاب
مقصود از «عذاب» در اين آيه، هم مى تواند عذاب دنيوى (عذاب استيصال) باشد و هم عذاب اخروى.
11 - توبه ، تنها پيش از آمدن عذاب الهى پذيرفتنى است و رهايى از عذاب پس از نزول آن - حتى با توبه و تسليم - ممكن نيست .
و أنيبوا إلى ربّكم و أسلموا له من قبل أن يأتيكم العذاب ثمّ لاتنصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 39 - 2
2 - توبه و اقرار به خطا ها ، تنها در فرصت زندگى دنيا داراى تأثير است ; و نه در آخرت .
و لن ينفعكم اليوم إذ ظلمتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 18 - 9
9- وقوع ناگهانى قيامت ، مجال هر گونه بازنگرى و توبه را براى كافران لجوج از ميان مى برد .
فقد جاء أشراطها فأنّى لهم إذا جاءتهم ذكريهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 34 - 7
7- لحظه مرگ ، لحظه بسته شدن راه توبه و پايان يافتن فرصت بازگشت به سوى خدا
ثمّ ماتوا و هم كفّار فلن يغفر اللّه لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 16 - 16
16 - فرصت دهى خداوند به متخلفان و گنه كاران ، براى توبه و بازگشت و عدم تعجيل او در كيفر ايشان
قل للمخلّفين . .. فإن تطيعوا ... و إن تتولّوا... يعذّبكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 12
12 - بازگشت از مواضع منافقانه به ايمان و عمل خالصانه ، پيش از فرا رسيدن مرگ ، مورد قبول خداوند و جبران كننده گناه دورويى و نفاق
و لكنّكم فتنتم أنفسكم . .. حتّى جاء أمر اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 43 - 8
8 - لزوم بهره گيرى كامل از فرصت هاى مناسب ، جهت تأمين آخرت خويش
فأقم . .. من قبل أن يأتى يوم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 56 - 4
4 - جبران كوتاهى كردن در حق خدا ، پس از آمدن عذاب الهى ممكن نيست .
من قبل أن يأتيكم العذاب بغتة . .. أن تقول نفس يحسرتى على ما فرّطت فى جنب اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 70 - 7
7 - لزوم بهره گيرى از هر فرصت مناسب براى تبليغ دين الهى
يأيها النبى قل لمن فى أيديكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 90 - 17
17- ضرورت بهره گيرى مبلغان دينى ، از فرصت هاى مناسب براى ارشاد و هدايت مردم
أءنك لأنت يوسف قال أنا يوسف . .. من يتّق و يصبر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 10
10 - بهره گرفتن مؤمن آل فرعون از افكار عمومى مردم ، عليه تصميم فرعون بر قتل موسى ( ع )
يقوم لكم الملك اليوم . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
صحبت مكرر مؤمن آل فرعون با مردم - على رغم آن كه موسى(ع) مورد تهديد شخص فرعون بود - مى تواند از نكته ياد شده حكايت كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 21 - 3
3 - لحظه مرگ ، لحظه پايان فرصت براى حركت در راه خدا است .
ثمّ السبيل يسّره . ثمّ أماته
حرف «ثمّ» براى ترتيب زمانى است و دلالت مى كند كه با فرا رسيدن مرگ، فرصت حركت در راه خدا سپرى شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 91 - 2
2 - اِخبار خداوند به مسلمانان مبنى بر اينكه در گير و دار مبارزه و نبرد با دشمنان ، گروهى از آنان در صدد كسب امنيت از سوى مسلمانان و از سوى طائفه كافر خويش خواهند شد .
ستجدون اخرين يريدون ان يَامنوكم و يَامنوا قومهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 50 - 6
6 - فرعون و فرعونيان ، مردمانى پيمان شكن و فرصت طلب
فلمّا كشفنا عنهم العذاب إذا هم ينكثون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 50 - 6
6 - فرعون و فرعونيان ، مردمانى پيمان شكن و فرصت طلب
فلمّا كشفنا عنهم العذاب إذا هم ينكثون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 101 - 12
12 - بهره بردارى كافران از هر فرصت ، براى ضربه زدن به مسلمانان
فليس عليكم جناح ان تقصروا . .. ان الكفرين كانوا لكم عدواً مبيناً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 102 - 15
15 - كافران ، در كمين و مترصد فرصت براى حمله و شبيخون به مسلمانان
ودالذين كفروا لو تغفلون عن اسلحتكم و امتعتكم فيميلون عليكم ميلة واحدة
جمله «ودالذين . ..»، بيان يك اصل كلى است و همراه داشتن اسلحه به هنگام نماز براى پيشگيرى، تنها يك مصداق از آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 20 - 2،3
2 - منافقان درعين درمانده شدن در برابر اسلام ، با فرصت طلبى در پى بهره بردارى از مواهب آن هستند .
كلّما أضاء لهم مشوا فيه
3 - بهره بردن از مزاياى جامعه اسلامى و به كنار نشستن به هنگام دشوارى ها و سختى ها ، از ويژگى هاى منافقان است .
و إذا أظلم عليهم قاموا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 2
2 - فرصت طلبى ، طمعكارى و برخورد هاى طلبكارانه ، از ويژگى هاى اهل نفاق است .
الذين يتربّصون بكم فإن كان لكم فتح من اللّه . .. و نمنعكم من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 50 - 5
5 - منافقان ، گروهى فرصت طلبند .
إن تصبك حسنة تسؤهم و إن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل و يتولوا و هم فر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 26 - 10
10- بيماردلانِ منافق ، در انتظار پديد آمدن فرصت ، براى همكارى با دشمنان عليه دين
قالوا للذين كرهوا ما نزّل اللّه سنطيعكم فى بعض الأمر
سين در «سنطيعكم» اشاره به موقعيتى دارد كه هنوز فرانرسيده است و منافقان در انتظار فرارسيدن آن هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 10 - 16
16 - عافيت طلبان ، در پى بهره گيرى از ثمره زحمت هاى ديگران اند .
و من الناس من يقول ءامنّا باللّه فإذا أوذى فى اللّه جعل فتنة الناس كعذاب اللّه و
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 23 - 12
12 - دنيا ، سراى تلاش است و جهان پس از مرگ ، براى كيفر و پاداش مى باشد .
إذا هم يبغون . .. متع الحيوة الدنيا ثم إلينا مرجعكم فننبئكم بما كنتم تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 27 - 1
1 - دنيا سراى تلاش و آخرت سراى كيفر و پاداش است .
للذين أحسنوا الحسنى . .. و الذين كسبوا السيئات جزاء سيئة بمثلها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 30 - 3
3 - دنيا ، جايگاه عمل براى جهان آخرت است .
هنالك تبلوا كل نفس ما أسلفت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 31 - 15
15- تنها زندگى دنيا ، ظرف عمل و بستر تأمين سعادت اخروى است .
يقيموا الصلوة و ينفقوا . .. من قبل أن يأتى يوم لابيع فيه و لاخلل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 30 - 6
6- دنيا ، جايگاه عمل براى آخرت است .
للذين أحسنوا فى هذه الدنيا
در صورتى كه «فى هذه الدنيا» متعلق به «أحسنوا» باشد، مفيد معناى فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 111 - 10
10- دنيا ، ميدان عمل و آخرت صحنه دريافت پاداش و كيفر است .
يوم تأتى . .. و توفّى كلّ نفس ما عملت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 104 - 3
3- دنيا ، ظرفى مناسب براى تلاش هاى سودمند و كفر ، مايه بهره نبردن از فرصت هاى موجود در آن است .
ضلّ سعيهم فى الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 39 - 4
4- قيامت ، روز پايان فرصت ها و جبران ناپذيرى خطا ها و انحرافات است .
و أنذرهم يوم الحسرة إذ قضى الأمر
مراد از «الأمر» به قرينه «يوم الحسرة» فرصت هايى است كه از كف دادن آن موجب حسرت شده است و «قضى» از «قضاء»به معناى فيصله دادن و به پايان رساندن است، به گونه اى كه مورد آن جبران پذير نباشد (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 15 - 10
10 - دنيا ، محل تلاش و آخرت جاى كيفر و پاداش و مواجه شدن با نتيجه تلاش است .
إنّ الساعة ءاتية . .. لتجزى كلّ نفس بما تسعى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 100 - 5
5 - زندگى دنيوى ، تنها فرصت عمل و كسب ارزش ها
قال ربّ ارجعون . لعلّى أعمل صلحًا فيما تركت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 108 - 5
5 - دنيا ، يگانه ميدان عمل
ربّنا أخرجنا منها . .. قال اخسئوا فيها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 12 - 15
15 - دنيا ، مجال تهيه توشه براى آخرت است .
فارجعنا نعمل صلحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 37 - 4
4 - آخرت ، عرصه عمل و محلِ تدارك از دست داده ها و تصحيح رفتار ها نيست .
ربّنا أخرجنا نعمل صلحًا غير الذى كنّا نعمل أوَلم نعمّركم ما يتذكّر فيه من تذكّر
برداشت ياد شده، از جواب منفى خداوند به درخواست كافران دوزخى به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 10 - 10
10 - دنيا ، عرصه تلاش و كوشش و جهان آخرت ، عرصه اجر و پاداش
للذين أحسنوا فى هذه الدنيا حسنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 55 - 7،9
7 - توصيه خداوند به عمل كردن به قرآن ، پيش از دچار شدن به پيامد هاى هلاكت بار ر ها كردن قرآن ( عذاب )
و اتّبعوا أحسن ما أُنزل . .. من قبل أن يأتيكم العذاب
9 - روى آودن به قرآن و عمل به تعاليم آن ، پس از آمدن عذاب بى فايده است .
و اتّبعوا أحسن ما أُنزل . .. من قبل أن يأتيكم العذاب بغتة
از اين كه خداوند فرمود: پيش از آمدن عذاب به تعاليم قرآن عمل كنيد، روشن مى شود كه با آمدن عذاب، اين كار بى فايده خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 58 - 7
7 - در قيامت ، راهى براى جبران گذشته ها و انجام هيچ عملى نيست .
لو أنّ لى كرّة فأكون من المحسنين
از اين كه كافران و گنه كاران براى جبران كوتاهى هاى خود، تقاضاى بازگشت به دنيا را دارند، مى توان به اين حقيقت رسيد كه قيامت روز عمل و تلاش نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 40 - 13
13 - زندگى دنيوى ، مجال عمل و انتخاب است ; اما همراه با مسؤوليت و دريافت نتايج .
اعملوا ما شئتم
از تقابل «يلقى فى النار» و «اعملوا ما شئتم» استفاده مى شود كه تحريف گران آيات الهى، تنها در مجال دنيا حق انتخاب دارند و در آخرت مجبور به ورود در آتش اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 20 - 3
3 - دنيا ، جايگاه تلاش و كوشش و مزرعه اى براى آخرت است .
من كان يريد حرث الأخرة نزد له فى حرثه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 19 - 11
11- زندگى دنيا ، صحنه عمل و آخرت ميدان دريافت اعمال و نتايج آن *
و لكلّ درجت ممّا عملوا و ليوفّيهم أعملهم
بنابراين كه «حقّ عليهم القول» در آيه قبل، عذاب اخروى باشد; از اين آيه استفاده مى شود كه مراد از «درجات» درجه هاى اخروى است و در آن جايگاه، نتايج اعمال استيفا مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 16 - 6
6 - تنها دنيا ، سراى عمل و اندوختن توشه آخرت است .
كانوا قبل ذلك محسنين
تصريح به «قبل ذلك»، مى رساند كه متقين، قبل از حضور در صحنه قيامت (در زندگى دنيا) توشه عمل برگرفته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 31 - 10
10 - « عن زيدبن وهب إنّ عليّاً ( ع ) قال : . . .و لكنّه جعل الدنيا دار الأعمال و جعل الأخرة دار الجزاء و القرار « ليجزى الذين أساؤا بما عملوا و يجزى الذين أحسنوا بالحسنى » . . . ;
زيدبنوهب گويد: امام على(ع) فرمود: . ..خداوند دنيا را خانه عمل و آخرت را منزل جزا و آرامش قرار داده است تا بدكاران را به كيفر بدى هايشان برساند و نيكوكاران را پاداش نيك دهد»... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 21 - 2،4
2 - انسان ها ، بايد دنيا را ميدان مسابقه جهت دست يافتن به بهشت و آمرزش الهى قرار دهند .
و ما الحيوة الدنيا إلاّ متع الغرور . سابقوا إلى مغفرة من ربّكم و جنّة
4 - دنيا ، عرصه مسابقه و تلاش براى كسب سعادت اخروى ( بهشت پهناور ) است ; نه ميدان بازى ، آرايش ، فخرفروشى و فزون خواهى .
سابقوا إلى مغفرة من ربّكم و جنّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - منافقون - 63 - 10 - 9،11
9 - دنيا ، عرصه عمل و كسب توشه اخروى است .
و أنفقوا . .. من قبل أن يأتى أحدكم الموت
11 - با فرارسيدن مرگ ، راه براى عمل بسته مى شود .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 20 - 35
35 - توصيه و ترغيب خداوند به انجام دادن كار هاى خير ، پيش از فرا رسيدن مرگ
و ما تقدّموا لأنفسكم من خير تجدوه عند اللّه هو خيرًا و أعظم أجرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 40 - 8
8 - دنيا ، فرصتى مناسب براى تهيه نيازمندى هاى آخرت و پيش فرستادن آن
ما قدّمت يداه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 35 - 3
3 - دنيا ، محل تلاش و آخرت ، جاى بهره مندى از تلاش ها است .
فإذا جاءت الطامّة الكبرى . يوم يتذكّر الإنسن ما سعى
بيان «يادآورى اعمال در قيامت»، صرفاً به منظور خبر از آينده نيست; بلكه بشارت دادن و انذار انسان ها نسبت به فرجام اعمالشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 53 - 8
8 - حيات آخرت ، فاقد هر گونه زمينه و فرصت براى انجام اعمال نيك
او نرد فنعمل غير الذين كنا نعمل
آرزوى برگشت به دنيا براى انجام اعمال نيك و تدارك گذشته ها، دلالت بر اين دارد كه در آخرت فرصت براى انجام عمل نيك و تدارك گذشته ها نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 60 - 5
5 - فرعون ، از فرصت كافى براى تدارك سِحر و امكانات ديگر جهت مقابله با موسى ( ع ) برخوردار بود .
فجمع كيده ثمّ أتى
«ثمّ» براى بيان تراخى است. ممكن است اين تراخى، زمانى باشد; يعنى، پس از جمع آورى مكرها، مدتى تا رسيدن روز موعود فاصله شد و سپس آن روز فرا رسيد. براين اساس بايد گفت: فرعون فرصتى كامل براى كسب آمادگى داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 47 - 3
3 - زندگانى محدود دنيا ، تنها فرصت انسان براى هدايت و اجابت دعوت الهى است .
استجيبوا لربّكم من قبل أن يأتى يوم لا مردّ له من اللّه
{فرصت طلبان}
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 141 - 2
2 - فرصت طلبى ، طمعكارى و برخورد هاى طلبكارانه ، از ويژگى هاى اهل نفاق است .
الذين يتربّصون بكم فإن كان لكم فتح من اللّه . .. و نمنعكم من المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 50 - 5
5 - منافقان ، گروهى فرصت طلبند .
إن تصبك حسنة تسؤهم و إن تصبك مصيبة يقولوا قد أخذنا أمرنا من قبل و يتولوا و هم فر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 10،12
10 - خودكامگى ، سلطه مدارى و خوى اسراف گرانه فرعون ، عامل رويارويى وى با موسى ( ع ) و آزار و اذيت پيروانش بود .
فما ءامن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم و إن فرعون ل
12 - خودكامگى و سلطه مدارى فرعون ، عامل ايجاد اختناق و خفقان در سرزمين مصر بود .
فما ءامن . .. إلا ذرية ... على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم و إن فرعون لعال ف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 4 - 8
8 - تلاش زبون سازانه فرعون ، تنها متوجه قوم بنى اسرائيل بود .
يستضعف طائفة منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 8
8 - روحيه خود بزرگ بينى و سلطه طلبى فرعون و اشراف دربار او ، مانع از پذيرش دعوت موسى و هارون
فاستكبروا و كانوا قومًا عالين
جمله «و كانوا قوماً عالين» تعليل براى «فاستكبروا» است; يعنى، چون آنان مردمى متكبر بودند، از پذيرش دعوت حضرت موسى و هارون امتناع كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 8
8 - روحيه خود بزرگ بينى و سلطه طلبى فرعون و اشراف دربار او ، مانع از پذيرش دعوت موسى و هارون
فاستكبروا و كانوا قومًا عالين
جمله «و كانوا قوماً عالين» تعليل براى «فاستكبروا» است; يعنى، چون آنان مردمى متكبر بودند، از پذيرش دعوت حضرت موسى و هارون امتناع كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 31 - 6
6- روحيه استكبارى و اسرافگرى فرعون ، عامل استثمار و تحقير بنى اسرائيل
من العذاب المهين . من فرعون إنّه كان عاليًا من المسرفين
جمله «إنّه. ..» مى تواند در مقام تعليل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 31 - 6
6- روحيه استكبارى و اسرافگرى فرعون ، عامل استثمار و تحقير بنى اسرائيل
من العذاب المهين . من فرعون إنّه كان عاليًا من المسرفين
جمله «إنّه. ..» مى تواند در مقام تعليل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 10
10 - خودكامگى ، سلطه مدارى و خوى اسراف گرانه فرعون ، عامل رويارويى وى با موسى ( ع ) و آزار و اذيت پيروانش بود .
فما ءامن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم و إن فرعون ل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 29 - 6
6 - موسى ( ع ) ، مورد تهديد فرعون به زندانى شدن ، در صورت پذيرش الوهيت غير او
قال لئن اتّخذت إلهًا غيرى لأجعلنّك من المسجونين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 76 - 6
6 - تهمت سحر به معجزه بزرگ حضرت موسى ( ع ) از سوى فرعون و اطرافيانش ، برخاسته از روحيه سركشى و تبه كارى آنان بود .
فاستكبروا و كانوا قوماً مجرمين. فلما جاءهم الحق من عندنا قالوا إن هذا لسحر مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 76 - 6
6 - تهمت سحر به معجزه بزرگ حضرت موسى ( ع ) از سوى فرعون و اطرافيانش ، برخاسته از روحيه سركشى و تبه كارى آنان بود .
فاستكبروا و كانوا قوماً مجرمين. فلما جاءهم الحق من عندنا قالوا إن هذا لسحر مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 91 - 3،6
3 - خداوند ، ايمان فرعون را بى اثر خواند و به درخواست او براى نجات دادنش ، به خاطر نافرمانى ها و فسادانگيزى هاى سابق ، جواب رد داد .
قال ءامنت أنه لا إله إلا الذى . .. و أنا من المسلمين. ءالئن و قد عصيت قبل و كنت
6 - عصيانگرى و فسادانگيزى پيوسته فرعون ، مانع پذيرفته شدن توبه وى از سوى خداوند شد .
ءالئن و قد عصيت قبل و كنت من المفسدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 16
16 - عقب نشينى تاكتيكى فرعون در مقابل موسى ( ع ) و دست برداشتن از قتل او به طور موقت ، پس از هشدار هاى مؤمن آل فرعون
و قال فرعون ذرونى أقتل موسى. .. و قال فرعون يه-من ابن لى صرحًا... و ما كيد فرع
مطلب ياد شده با توجه به اين نكته است كه فرعون، در آغاز مبارزه با موسى(ع) طرح قتل او را داده بود; ولى پس از هشدارها و تبليغات مؤمن آل فرعون احداث بناى مرتفع براى جست و جو از خداى موسى(ع) را مطرح ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 21
21 - پايه هاى حكومت فرعون پس از ماجراى ساحران و ايمان آنان به موسى ( ع ) ، بسيار متزلزل شد .
و لتعلمنّ أيّنا أشدّ عذابًا و أبقى
تفاوت برخوردهاى اوليه فرعون با برخوردهاى پس از ايمان ساحران، نشان از تزلزل حكومت فرعون و احساس خطر شديد او از ناحيه موسى(ع) و مؤمنان به او دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 1
1 - خشم و برآشفتن فرعون از ايمان سريع ساحران به موسى ( ع ) ، بدون رخصت و اجازه وى
قال ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 47 - 7
7 - نژادپرستى و خوى برترى جويى فرعون و اشراف دربار او ، عامل ناديده گرفتن معجزات و دلايل روشن حضرت موسى و هارون ( ع )
ثمّ أرسلنا . .. بأيتنا و سلطن مبين ... فقالوا أنؤمن لبشرين ... و قومهما لنا ع-
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 47 - 7
7 - نژادپرستى و خوى برترى جويى فرعون و اشراف دربار او ، عامل ناديده گرفتن معجزات و دلايل روشن حضرت موسى و هارون ( ع )
ثمّ أرسلنا . .. بأيتنا و سلطن مبين ... فقالوا أنؤمن لبشرين ... و قومهما لنا ع-
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 9 - 4
4 - فرعون و همسرش به خاطر نداشتن فرزند افسرده بودند .
و قالت امرأت فرعون قرّت عين لى و لك
«قرّت عين» (روشنى چشم) كنايه از سرور و شادمانى است. بنابراين «قرّت عين لى و لك»; يعنى، اين مايه سرور و شادمانى من و تو خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 64 - 6
6 - فرعونيان نجات و بقاى خود را در گرو غلبه ساحران بر موسى ( ع ) در صحنه مقابله مى دانستند .
و قد أفلح اليوم من استعلى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 79 - 4
4 - نابودى فرعونيان و متلاشى شدن نظام حكومتى آنان ، از پى آمد هاى متابعت آنان از فرعون بود .
فغشيهم . .. و أضلّ فرعون قومه و ما هدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 3
3 - مؤمن آل فرعون پيروى از خود را ، موجب دستيابى به راه صواب و درست مى دانست .
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
«رشاد» به معناى اهتدا و راه يافتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 49 - 4
4 - فرعون با اظهار بى اطلاعى از پروردگار موسى و هارون ، ركن اصلى پيام هاى آنان را زير سؤال برد .
إنّا رسولا ربّك . .. أُوحى إلينا ... فمن ربّكما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 74 - 3
3 - هراس از جهنم و عذاب طاقت فرساى آن ، مايه تحكيم ايمان در قلب ساحران فرعون
إنّا ءامنّا بربّنا . .. إنّه من يأت ربّه مجرمًا فإنّ له جهنّم
جمله «إنّه من يأت. ..» تعليل براى محتواى آيه قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 15
15 - تلاش گسترده مؤمن آل فرعون در جهت انصراف فرعون از قتل موسى ( ع ) ، مؤثر واقع شد .
و قال رجل مؤمن من ءال فرعون . .. أتقتلون رجلاً ... كذلك يطبع اللّه على كلّ قلب م
برداشت بالا به خاطر اين نكته است كه فرعون، در آغاز برخورد با موسى(ع) بركشتن او مصمم گشته، اين مطلب را به همه اطرافيانش اعلام كرده بود (قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أرى); ولى پس از سخنان مؤمن آل فرعون، به جاى كشتن وى دستور داد برجى بسازند تا او نسبت به درستى ادعاى آن حضرت به تحقيق بپردازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 66 - 11
11 - ديدگان و قوه خيال موسى ( ع ) نيز ، تحت تأثير سِحر ساحران فرعون قرار گرفت .
يخيّل إليه من سحرهم أنّها تسعى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 67 - 1
1 - موسى ( ع ) ، پس از مشاهده سِحر ساحران فرعون ، در دل خويش از پى آمد هاى احتمالى آن احساس نگرانى كرد .
من سحرهم . .. فأوجس فى نفسه خيفة موسى
«أوجس» به معناى «أحسَّ» و نيز به معناى «أضمر(اخفاكرد)» آمده است (لسان العرب). در اين آيه، معناى «أحسَّ» به نظر مناسب تر مى رسد; چرا كه معناى «اخفا» در «فى نفسه» آمده است. بنابراين «أوجس فى نفسه...»; يعنى، موسى(ع) در دل خود نگرانى و ترسى را احساس كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 68 - 1،3
1 - دل قوى داشتن و نگران نبودن از پى آمد هاى سِحر ساحران فرعون ، مفاد وحى خداوند به موسى ( ع ) در ميدان مقابله با ساحران
فأوجس . .. قلنا لاتخف
3 - موسى ( ع ) از القاى شبهه و احتمال گمراهى مردم به واسطه سِحر ساحران نگران بود .
قلنا لاتخف إنّك أنت الاعلى
جمله «إنّك أنت الاعلى» تعليل براى «لاتخف» است و دلالت مى كند كه موسى(ع) از اين نگران بود كه معجزه او با سحر ساحران مشتبه گردد و مردم به حقانيت او پى نبرند. خداوند با بيان برترى قطعى او، زمينه هراسش را از بين برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 11
11 - حاكميت طولانى خاندان فرعون و اشراف بر توده ها و عادت به دستور دادن ، مانع از پذيرش دعوت موسى و سرنهادن به دستور هاى او ، از سوى آنان بود .
فاستكبروا و كانوا قومًا عالين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 8
8 - پذيرش توحيد ربوبى ، ناسازگار با بنيان حاكميت فرعون
أليس لى ملك مصر
فرعون، براى نفى پيام موسى(ع) - كه توحيد ربوبى است - تلاش مى كند تا با اقرار گرفتن از مردم، حاكميت خود را بر مصر تثبيت كند; زيرا با پذيرش توحيد، آن را در خطر مى ديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 8
8 - روحيه خود بزرگ بينى و سلطه طلبى فرعون و اشراف دربار او ، مانع از پذيرش دعوت موسى و هارون
فاستكبروا و كانوا قومًا عالين
جمله «و كانوا قوماً عالين» تعليل براى «فاستكبروا» است; يعنى، چون آنان مردمى متكبر بودند، از پذيرش دعوت حضرت موسى و هارون امتناع كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 10،12
10 - خودكامگى ، سلطه مدارى و خوى اسراف گرانه فرعون ، عامل رويارويى وى با موسى ( ع ) و آزار و اذيت پيروانش بود .
فما ءامن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم و إن فرعون ل
12 - خودكامگى و سلطه مدارى فرعون ، عامل ايجاد اختناق و خفقان در سرزمين مصر بود .
فما ءامن . .. إلا ذرية ... على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم و إن فرعون لعال ف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 8
8 - روحيه خود بزرگ بينى و سلطه طلبى فرعون و اشراف دربار او ، مانع از پذيرش دعوت موسى و هارون
فاستكبروا و كانوا قومًا عالين
جمله «و كانوا قوماً عالين» تعليل براى «فاستكبروا» است; يعنى، چون آنان مردمى متكبر بودند، از پذيرش دعوت حضرت موسى
و هارون امتناع كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 2
2 - مؤمن آل فرعون ، پس از اعلان مواضع اعتقادى خويش و مبارزه با عقيده شرك آلود ، با انواع مكر ها و نقشه هاى شوم فرعونيان روبه رو شد .
فوقيه اللّه سيّئات ما مكروا
جمع آمدن «سيّئات» نشانگر تعدد و گوناگونى مكرهاى فرعونيان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 103 - 4
4- غرق شدن فرعون و تمامى همراهانش به اراده خداوند ، در پى تصميم ظالمانه وى عليه موسى ( ع ) و بنى اسرائيل
فأراد . .. فأغرقنه و من معه جميعًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 101 - 12
12- فرعون ، به خاطر ناتوانى از مقابله با معجزات موسى ( ع ) و احساس خطر از آن ، او را متهم به جادوگرى كرد .
و لقد ءاتينا موسى تسع ءايت بيّنت . .. فقال له فرعون إنى لأظنّك يموسى مسحورًا
احتمال دارد «مسحور» اسم مفعول جانشين اسم فاعل «ساحر» شده و به همان معناى فاعل باشد. به قرينه معجزه هاى موسى(ع) كه بيشتر با اتهام ساحرى سازگار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 103 - 3
3- روى آوردن فرعون به اعمال قهرآميز عليه موسى ( ع ) در پى ناتوانى از رودررويى منطقى و فرهنگى با او
و لقد ءاتينا موسى تسع ءايت بيّنت . .. فقال له فرعون إنى لأظنّك يموسى مسحورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 28 - 9
9 - تحقير فرعون و فرعونيان از سوى موسى ( ع ) به خاطر نينديشيدن در نظام هستى و انكار پروردگار جهان
قال ربّ المشرق و المغرب و ما بينهما إن كنتم تعقلون
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه تعبير «إن كنتم تعقلون» تعريضى به عدم تعقل فرعون و فرعونيان و مقابله به مثل با اتهام جنون به موسى(ع) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 2
2 - عذاب فرعون در دنيا و آخرت ، نمونه اى از برخورد شديد خداوند با مخالفان پيامبران و برحذر دارنده آنان از عواقب مخالفت
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
«نكال» به چيزى گفته مى شود كه به وسيله آن، ديگران را تنكيل كنند; يعنى، از كارى بر حذر دارند (قاموس). مصداق آن در آيه عذاب فرعون است كه مايه عبرت براى ديگران مى باشد. اضافه «نكال» به «الأخرة و الأولى»، يا گوياى اين نكته است كه عذاب فرعون در آخرت و دنيا، هر يك مى تواند براى مردم «نكال» و مايه عبرت باشد و يا گوياى اين كه عذاب فرعون در دنيا مى تواند مايه عبرت مردم نسبت به دنيا و آخرت آنان باشد. برداشت يادشده براساس احتمال اوّل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 76 - 6
6 - تهمت سحر به معجزه بزرگ حضرت موسى ( ع ) از سوى فرعون و اطرافيانش ، برخاسته از روحيه سركشى و تبه كارى آنان بود .
فاستكبروا و كانوا قوماً مجرمين. فلما جاءهم الحق من عندنا قالوا إن هذا لسحر مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 76 - 6
6 - تهمت سحر به معجزه بزرگ حضرت موسى ( ع ) از سوى فرعون و اطرافيانش ، برخاسته از روحيه سركشى و تبه كارى آنان بود .
فاستكبروا و كانوا قوماً مجرمين. فلما جاءهم الحق من عندنا قالوا إن هذا لسحر مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 91 - 3،6
3 - خداوند ، ايمان فرعون را بى اثر خواند و به درخواست او براى نجات دادنش ، به خاطر نافرمانى ها و فسادانگيزى هاى سابق ، جواب رد داد .
قال ءامنت أنه لا إله إلا الذى . .. و أنا من المسلمين. ءالئن و قد عصيت قبل و كنت
6 - عصيانگرى و فسادانگيزى پيوسته فرعون ، مانع پذيرفته شدن توبه وى از سوى خداوند شد .
ءالئن و قد عصيت قبل و كنت من المفسدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 16 - 3
3 - عصيان و سرپيچى فرعون ، موجب مؤاخذه شدن او از جانب خداوند شد .
فعصى فرعون الرسول فأخذنه أخذًا وبيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 42 - 1
1 - لعنت خدا و دورى از رحمت حق ، تنها دست آورد فرعون و سپاهيانش از زندگى دنيوى
و أتبعنهم فى هذه الدنيا لعنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 50 - 2
2 - خشم و تهديد شديد فرعون ، فاقد كمترين تأثير در ساحران مؤمن به موسى ( ع )
لأُقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف . .. قالوا لاضير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 38 - 5
5 - تمركز اقتدار در شخص فرعون ، مانع تلاش و تبليغ موسى ( ع ) در ميان توده ها *
و فى موسى إذ أرسلنه إلى فرعون
با اين كه پيامبران به سوى توده هاى مردم، مبعوث شده اند، موسى(ع)، در نخستين مأموريت، به سوى فرعون فرستاده شد. از اين نكته مى توان برداشت ياد شده را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 39 - 5
5 - اقتدار حكومت فرعون ، اغواگر او و بازدارنده وى از پذيرش پيام روشن موسى ( ع )
فتولّى بركنه
در صورتى كه «باء» براى بيان سببيت يا استعانت و «ركن» كنايه از اركان اقتدار حكومت فرعونى باشد، استفاده مى شود كه فرعون به اتكاى همين نيروها، به مبارزه با موسى(ع) پرداخت و از پذيرش دعوت او سر بر تافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 47 - 7
7 - نژادپرستى و خوى برترى جويى فرعون و اشراف دربار او ، عامل ناديده گرفتن معجزات و دلايل روشن حضرت موسى و هارون ( ع )
ثمّ أرسلنا . .. بأيتنا و سلطن مبين ... فقالوا أنؤمن لبشرين ... و قومهما لنا ع-
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 47 - 7
7 - نژادپرستى و خوى برترى جويى فرعون و اشراف دربار او ، عامل ناديده گرفتن معجزات و دلايل روشن حضرت موسى و هارون ( ع )
ثمّ أرسلنا . .. بأيتنا و سلطن مبين ... فقالوا أنؤمن لبشرين ... و قومهما لنا ع-
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 5
5 - هلاكت فرعون ، هشدارى به مردم در امور دنيا و آخرت آنان بود .
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
اضافه «نكال الأخرة. ..» ممكن است اضافه لاميه باشد; يعنى، هلاكت فرعون براى ديگران، هم نسبت به دنياى آنان و هم نسبت به آخرتشان مايه عبرت بود. در اين صورت، مراد از «أخذه اللّه» هلاكت فرعون و غرق شدن او است كه براى ديگران نكال آخرت و دنيابود; زيرا از طرفى به فرجام تكذيب پيامبران و گناه و انكار ربوبيت خداوند پى مى برند - كه امورى مربوط به آخرت است - و از طرفى دنيا را ناپايدار، حتى براى امثال فرعون مى بينند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 14،17
14 - ساحران مؤمن با تحقير قدرت فرعون ، به او اعلام كردند كه بالاترين شكنجه هاى او ، تنها به زندگانى دنيايى آنان خاتمه مى دهد و به آخرتشان آسيبى نخواهد رسانيد .
فاقض ما أنت قاض إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا
چنانچه «هذه الحياة» مفعولٌ به براى «تقضى» باشد، مراد از «قضا»، منقضى ساختن خواهد بود. اهل لغت مى گويند: تمام معانى «قضا» به انقطاع يافتن و تمام شدن بازگشت دارد (لسان العرب). بنابراين مفاد آيه چنين مى شود: اى فرعون! با حكم خود به هرچه مى توانى فيصله بده و آن را تمام كن; زيرا تو فقط اين زندگانى دنيا را خاتمه مى دهى.
17 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، داراى ايمان و اعتقاد محكم به آخرت بودند .
فاقض . .. إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 4،6
4 - بهشت و بودن در جوار لطف خداوند ، نهايت آرزو و آرمان معنوى همسر فرعون ( آسيه )
إذ قالت ربّ ابن لى عندك بيتًا فى الجنّة
6 - همسر فرعون ، در آرزوى شهادت به سر مى برد .
إذ قالت ربّ ابن لى عندك بيتًا فى الجنّة
با توجه به اين حقيقت كه آسيه، از سوى فرعون به شدت تحت شكنجه و آزار بود; مى توان استنباط كرد كه دعاى او درباره بنا شدن خانه اى در بهشت، اشاره به نائل شدن وى به فيض بزرگ شهادت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 137 - 15
15 - فرعون و مردمانش در طول حكومتشان ، همواره در پى ساختن كاخ ها و خوش نشين هاى سايه افكن بودند .
و دمرنا ما كان يصنع فرعون و قومه و ما كانوا يعرشون
«ما» در «ما كانوا» موصول است و مراد از آن به دليل «يعرشون»، عرش و عريش (سايبان) است. بنابراين «ما كانوا يعرشون» يعنى سايبانهايى كه آنها را ساخته بودند. فعل «يصنع» و «يعرشون» كه به همراه «كان» و «كانوا» آمده، دلالت مى كند كه فرعونيان پيوسته كاخ و سايبان مى ساختند ; يعنى داراى كاخها و خوش نشينهاى فراوان بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 121 - 4
4 - ساحران به رسالت ها و پيام هاى موسى ( ع ) قبل از اقدام به مبارزه با وى آگاه بودند .
قالوا ءامنا برب العلمين
تأكيد ساحران به ربوبيت خداوند و پذيرش سريع آن پس از آگاهى به حقانيت موسى(ع)، بيانگر اين است كه آنان پيش از حضور در صحنه مبارزه به پيامهاى وى، كه بارزترين آن اعتقاد به ربوبيت مطلق خداوند است، آگاه شده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 122 - 2
2 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، مردمى هوشيار و به ترفند ها و سياست بازى هاى فرعون و اشرافيان دربار وى آگاه بودند .
رب موسى و هرون
به نظر مى رسد از اهداف ساحران در تفسير «رب العلمين» به «رب موسى و هرون» اين باشد كه مبادا فرعونيان پس از خاتمه ماجرا چنين وانمود كنند كه ساحران به فرعون سجده كردند و او را «رب العلمين» خواندند. و اين معنا حكايت از هوشيارى ساحران و آگاهى آنان به ترفندهاى فرعون دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 46 - 6،7
6 - به دوزخ افتادن خاندان فرعون در قيامت با فرمان الهى
و يوم تقوم الساعة أدخلوا ءال فرعون أشدّ العذاب
7 - خاندان فرعون ، مبتلا به سخت ترين عذاب و كيفر الهى در دوزخ
أشدّ العذاب
با توجه به اين كه «أشدّ العذاب» مى تواند بيانگر اين معنا باشد كه عذاب دوزخ، شدت و ضعف دارد و فرعونيان در درجه شديدتر آن قرار داده خواهند شد. هم چنين مى تواند بدين معنا باشد كه عذاب دوزخ در مقايسه با هر عذاب ديگرى، شديدترين عذاب ها است. در اين صورت «أشدّ العذاب» به جاى دوزخ آمده و حكايت از شدت بى حساب آتش آن دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 46 - 2
2 - سوختن خاندان فرعون در آتش ، هر صبح و شام پيش از قيامت و در عالم برزخ
النار يعرضون عليها غدوًّا و عشيًّا
همان گونه كه بسيارى از مفسران گفته اند، مقصود از عرضه آتش، مى تواند افكندن در آتش باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 46 - 6
6 - به دوزخ افتادن خاندان فرعون در قيامت با فرمان الهى
و يوم تقوم الساعة أدخلوا ءال فرعون أشدّ العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 49 - 1
1 - بنى اسرائيل همواره تحت سيطره خاندان فرعون ، به شكنجه هاى سخت گرفتار بودند .
و إذ نجينكم من ءال فرعون يسومونكم سوءالعذاب
«سَوْم» (مصدر يسومون) به معناى تحميل كردن است. اضافه «سوء» به «العذاب» اضافه صفت به موصوف مى باشد; يعنى: العذاب السوء.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 103 - 15
15 - سرپيچى فرعون و درباريانش از پذيرش رسالت موسى ، پيامد آلودگى آنان به فساد و تبهكارى بود .
فظلموا بها فانظر كيف كان عقبة المفسدين
برداشت فوق بر اين اساس است كه عنوان «مفسدين» بر فرعونيان، اشاره به علت تكذيب داشته باشد. يعنى چون مردمى مفسد بودند، رسالت موسى را انكار كردند و آيات الهى را دروغ پنداشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 113 - 7
7 - ساحران پس از اعلام آمادگى براى مبارزه با موسى ( ع ) از فرعون خواستند تا در صورت پيروزى از پاداشى گران برخوردار شوند .
قالوا إن لنا لأجراً إن كنا نحن الغلبين
جمله «إن لنا . .. » استفهامى است و حرف استفهام مقدر مى باشد. يعنى: إن لنا ... . نكره آمدن كلمه «أجراً» دلالت بر بزرگى و گرانسنگى پاداش دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 65 - 2
2 - ساحران فرعون ، آمادگى خويش را براى پيش قدم شدن در ارائه سِحر خود ، اعلام كردند .
إمّا أن تلقى و إمّا أن نكون أوّل من ألقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 11
11 - ساحران مؤمن ، آمادگى خود را براى تحمّل هرگونه شكنجه و كشتار در جهت حفظ ايمان خويش اعلام كردند .
لن نؤثرك . .. فاقض ما أنت قاض
«قضا» به معناى حكم كردن و داورى است. جمله «فاقض...» از زبان ساحران مؤمن و خطاب به فرعون است; يعنى، هر حكمى را كه مى توانى و قضاوت آن از تو ساخته است، صادر كن. ما آماده پذيرش هر نوع شكنجه و عذاب در راه ايمان خود هستيم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 56 - 1
1 - آماده باش كامل سپاه فرعون پيش از پيوستن مردم شهر ها به آنان براى تعقيب بنى اسرائيل
و إنّا لجميع حذرون
«حِذْر» در قرآن به معناى ابزار جنگ (شمشير، زره و. ..) آمده است; مانند«خذوا حذركم». بنابراين «حاذرون» به كسانى گفته مى شود كه داراى سلاح كافى و در حال آماده باش كامل باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 24 - 3
3 - تغيير حالت عصاى موسى ( ع ) و يدبيضاى او ، دو آيت و معجزه براى ارشاد و هدايت فرعون بود .
ءاية أُخرى . .. اذهب إلى فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 66 - 5،9
5 - ريسمان و عصا ، از وسايل كار ساحران فرعون
فإذا حبالهم و عصيّهم
حبل (مفرد «حبال») به معناى ريسمان و «عصا» (مفرد «عصىّ») به معناى چوب دستى است.
9 - ساحران فرعون ، پيش از حضور در صحنه مقابله با موسى ( ع ) ، ريسمان ها وعصا هاى فراوانى را تدارك ديده بودند .
فإذا حبالهم و عصيّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 1
1 - استفاده ساحران از ريسمان و چوب براى انجام سحر خود
فألقوا حبالهم و عصيّهم
«حبال» (جمع «حبل») به معناى ريسمان ها و «عِصّى» (جمع «عصا») به معناى چوبدستى ها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 69 - 2،7
2 - بلعيده شدن سِحر ساحران فرعون و بطلان گرديدن ساخته هاى آنان با عصاى موسى ( ع ) ، وعده خداوند به آن حضرت .
و ألق ما فى يمينك تلقف ما صنعوا
فعل «تلقف» و نظاير آن (نزد برخى از اهل لغت) در موردى به كار مى رود كه چيزى گرفته شود و خورده يا بلعيده گردد (لسان العرب).
7 - بلعيده شدن سِحر ساحران به وسيله عصاى موسى ، نشانه بطلان سِحر و حقانيت معجزه موسى
و ألق ما فى يمينك تلقف ما صنعوا إنّما صنعوا كيد سحر
جمله «إنّما صنعوا. ..» تعليل براى «تلقف» است; يعنى، بدان جهت كه سحر، كيدى بيش نيست، در برابر حقيقت اعجاز موسى نابود خواهد شد و به دين وسيله بطلان سحر ساحران و حقانيت معجزه اثبات خواهد گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 1
1 - عصاى موسى با اعجاز او ، تمامى ابزار و آلات سِحر جادوى ساحران فرعون ( بند ها و عصا ها ) را بلعيد .
تلقف ما صنعوا . .. فأُلقى السحرة
«فاء» در «فألقى» فصيحه و حاكى از جملاتى محذوفى است. مفاد آيه با تقديرات آن چنين مى شود: موسى(ع) عصاى خود را انداخت و عصا آلات سحر را بلعيد، آن گاه ساحران به سجده افتادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 45 - 2،5
2 - بلعيده شدن ابزار ساحران ( ريسمان ها و عصا ها ) به وسيله عصاى موسى
فإذا هى تلقف ما يأفكون
5 - عصاى موسى با بلعيدن ابزار جادويى ساحران ، صحنه اى شگفت و به دور از انتظار همگان به وجود آورد .
فإذا هى تلقف ما يأفكون
برداشت ياد شده از آن جا است كه «إذا» براى مفاجات است و نشانگر آن است كه جمله پس از آن، در يك حالت غير منتظره واقع شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 47 - 13
13 - خداوند ، به موسى و هارون ( ع ) فرمان داد تا داشتن معجزه براى اثبات رسالت خويش را به فرعون ابلاغ كنند .
قد جئنك ب--َاية
«آية» اسم جنس و قابل اطلاق بر كم و زياد است. بنابراين مى توان بر معجزات متعدد نيز «آية» اطلاق كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 49 - 1،2
1 - موسى و هارون ( ع ) با ابلاغ پيام هاى وحى الهى به فرعون ، مأموريت خويش را به انجام رساندند .
فقولا له . .. قال فمن ربّكما
آيات گذشته، جملگى سخن خداوند با موسى و هارون(ع) بود; ولى از مواجهه آنان با فرعون و آنچه روى داده، در اين آيات سخنى نيست. از پاسخ فرعون برمى آيد كه آنان پيام خويش را به وى رساندند و پاسخ او را دريافت كردند.
2 - فرعون با گوش فرادادن به سخنان موسى و هارون ( ع ) ، اجازه داد آنان پيام الهى خويش را به او برسانند .
فقولا إنّا رسولا . .. قال فمن ربّكما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 115 - 3
3 - ساحران دربار فرعون ، يكدل و يكزبان و يار يكديگر در مبارزه با موسى ( ع )
قالوا يموسى إما أن تلقى و إما أن نكون نحن الملقين
بديهى ست ساحران جمله هاى «إما أن تلقى» و «إما أن نكون نحن الملقين» را دسته جمعى و يا يك به يك نگفتند. بنابراين استناد اين جمله ها به آنان حكايت از هميارى و يكدلى آنان در مبارزه با موسى(ع) دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 65 - 9
9 - ساحرانِ فرعون ، يك دل و يك زبان و يار يكديگر ، در مبارزه با موسى ( ع ) بودند .
و إمّا أن نكون أوّل من ألقى
صدق «أوّل من ألقى» بر همه ساحران، گوياى هدف مشترك و وحدت رويه آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 103 - 5
5- كيفر سخت و هلاكت بار فرعون و فرعونيان از سوى خداوند ، پس از اتمام حجت با آنان بود .
و لقد ءاتينا موسى تسع ءايت . .. فأراد أن يستفزّهم ... فأغرقنه و من معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 36 - 6
6 - هلاكت فرعون و قومش ، پس از اتمام حجت خدا با آنان به وسيله موسى و هارون ( ع ) بوده است .
فقلنا اذهبا إلى القوم الذين كذّبوا بأيتنا فدمّرنهم تدميرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 40 - 1
1 - اقدام الهى ، به كيفر دادن فرعون و لشكريان او ، پس از اتمام حجت بر ايشان
أرسلنه إلى فرعون بسلطن مبين . فتولّى بركنه ... فأخذنه و جنوده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 56 - 5
5 - خداوند ، حجت خويش را بر همه - حتى بر امثال فرعون - تمام مى كند .
و لقد أرينه ءايتنا كلّها فكذّب و أبى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 52 - 3
3 - موسى ( ع ) با احاله علم و آگاهى در باره اقوام پيشين به خداوند ، از منحرف شدن بحث به مسائل غير اصلى جلوگيرى كرد .
فما بال . .. قال علمها عند ربّى
موسى(ع) به جاى پاسخ صريح به سؤال فرعون، علم آن را به خداوند احاله كرده است. بعيد نيست فرعون با درماندگى در برابر منطق او، با طرح پرسشى در باره اقوام گذشته، سعى در منحرف ساختن بحث داشته است. از اين رو موسى(ع) با احاله پاسخ به خداوند، نقشه فرعون را خنثى نموده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 76 - 2
2 - حضرت موسى ( ع ) براى اثبات نبوت خود و هارون ( ع ) ، معجزه اى بزرگ - كه در حق و الهى بودن آن شبهه اى نبود - به فرعون و اطرافيانش ارائه كرد .
فلما جاءهم الحق من عندنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 76 - 2
2 - حضرت موسى ( ع ) براى اثبات نبوت خود و هارون ( ع ) ، معجزه اى بزرگ - كه در حق و الهى بودن آن شبهه اى نبود - به فرعون و اطرافيانش ارائه كرد .
فلما جاءهم الحق من عندنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 49 - 5
5 - ساحران ، داراى موقعيت و احترام در ميان جامعه فرعونى *
و قالوا يأيّه الساحر
برداشت ياد شده بدين احتمال است كه خطاب «يأيّه الساحر»، استهزايى نباشد; بلكه براى احترام ادا شده باشد. و مؤيد آن، ذيل آيه شريفه است كه فرعونيان از موسى(ع) تقاضاى رفع عذاب كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 6،7
6 - فرعون ، ايمان ساحران را به موسى ( ع ) ، خطرى براى موقعيت و حكومت خويش احساس كرد .
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة لتخرجوا منها أهلها
7 - فرعون با توطئه گر خواندن موسى ( ع ) و ساحران ، براندازى حكومت فرعونيان و بيرون راندن ايشان را ، از پايتخت مصر از اهداف توطئه آنان شمرد .
إن هذا لمكر . .. لتخرجوا منها أهلها
مراد از «أهلها» هم مى تواند فرعون، درباريان و وابستگان به او باشد و هم مى تواند مراد از آن تمامى ساكنان مصر باشد. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 25 - 6
6 - وحشت و احساس خطر فرعون ، هامان و قارون از گسترش آيين موسى و قوت گرفتن پيروان آن حضرت
قالوا اقتلوا أبناء الذين ءامنوا معه
از فرمان فرعون و. .. به قتل ايمان آورندگان به موسى(ع)، برداشت ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 22 - 3
3 - رسالت موسى ( ع ) ، خطرى جدى براى فرعون و تحريك كننده او به مقابله اى پى گير در برابر آن
ثمّ أدبر يسعى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 38 - 2
2 - گردآورى ساحران در سريع ترين وقت ، پس از پيشنهاد مشاوران فرعون
قالوا . .. و ابعث فى المدائن ... فجمع السحرة
برداشت ياد شده با توجه به آمدن «فاء» - كه بيانگر نبودن فاصله زمانى است - استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 12 - 1
1 - احضار دايگان به كاخ فرعون ، براى شير دادن به موسى ( ع )
و حرّمنا عليه المراضع من قبل فقالت هل أدلّكم على أهل بيت يكفلونه لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 20 - 2
2 - مرد ناشناس ، حامل خبرى مهم و سرنوشت ساز براى موسى ( ع ) بود .
قال يموسى إنّ الملأ يأتمرون بك ليقتلوك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 4 - 3
3 - اقدام فرعون به دسته دسته كردن مردم سرزمين مصر و ايجاد تفرقه ميان آنان
و جعل أهلها شيعًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 47 - 4
4 - وجود دو قشر ضعيف و توانمند ، در جامعه فرعون و حاكميت نظام طبقاتى بر آن جامعه
و إذ يتحاجّون فى النار فيقول الضعفؤا للذين استكبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 52 - 2
2 - جامعه فرعونى ، داراى نظامى طبقاتى و مبتنى بر اشرافى گرى
أم أنا خير من هذا الذى هو مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 29 - 9
9 - نبودن آزادى عقيده و بيان و حاكميت جو اختناق و خشونت در دوران حاكميت فرعون بر سرزمين مصر
لأجعلنّك من المسجونين
وجود زندان مشقت بار و زندانيان بسيار سياسى، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 11
11 - مردم در نظام فرعونى ، فاقد آزادى عقيده و بيان
قال ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم . .. لأُقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 57 - 3
3 - برنامه ريزى و توطئه براى بيرون راندن فرعون و فرعونيان از مصر و تلاش براى رسيدن به حكومت ، اتهام فرعون به حضرت موسى ( ع )
أجئتنا لتخرجنا من أرضنا بسحرك يموسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 65 - 4
4 - برخورد و گفت وگوى ساحران فرعون با موسى ( ع ) در ميدان مبارزه ، همراه با نزاكت و اظهار ادب نسبت به آن حضرت بود .
يموسى إمّا أن تلقى و إمّا
احاله انتخاب آغازگر به موسى(ع) و پرهيز از تحكّم در اين زمينه، خالى از ابراز ادب و نزاكت از سوى ساحران نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 10
10 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از شجاعت ، ايمان استوار و فهم درست از دين
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
اظهار ايمان و موضع گيرى علنى مؤمن آل فرعون، عليه مواضع فرعونيان و نيز محتوا و چگونگى استدلال هاى او براى درستى مواضع خود، نشانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 29 - 2
2 - فرعون ، مدعى الوهيت يگانه خويش
قال لئن اتّخذت إلهًا غيرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 38 - 3،11
3 - فرعون ، مدعى مقام خدايى براى خود
و قال فرعون . .. ما علمت لكم من إله غيرى
11 - « قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) : كلمتان قالهما فرعون « ما علمت لكم من إله غيرى » و قوله « أنا ربّكم الأعلى » قال كان بينهما أربعون عاماً ;
از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روايت شده كه فرمود: فرعون دو جمله گفت: يكى «ما علمت لكم من إله غيرى» و ديگرى «أنا ربّكم الأعلى» و بين گفتن اين دو جمله چهل سال فاصله بود».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 16
16 - فرعون ، مدعى هدايت گرى مردم به راه درست
و ما أهديكم إلاّ سبيل الرشاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 3
3 - فرعون ، مدعى شد كه به منظور اطلاع يافتن از خداى موسى ( ع ) در آسمان ها ، فرمان ساختن بناى بلند و رصدخانه را صادر كرده است .
أسبب السموت فأطّلع إلى إله موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 52 - 8
8 - فرعون ، مدعى ناتوانى موسى ( ع ) از بيان مقاصد و اثبات مطالب خويش
و لايكاد يبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 24 - 2،3،5
2 - فرعون ، خود را خداى مردم مصر قلمداد كرده ، رتبه اش را از تمامى خدايان آنان برتر مى خواند .
أنا ربّكم الأعلى
3 - فرعون ، در حضور مردم و با صداى بلند ، خود را برترين تصميم گيرنده درباره اداره زندگانى و تدبير امور آنان معرفى كرد .
فنادى . فقال أنا ربّكم الأعلى
فرعون - براساس ديگر آيات قرآن - هم خود را «اله» مى خواند و هم براى خود «الهى» غير خدا مدعى بود. بنابراين برگزيدن تعبير «ربّ اعلى» درباره خود، براى تصريح به اين نكته است كه در رشد و تربيت مردم نيز، تصميم اصلى را او مى گيرد.
5 - ادعاى ربوبيت برتر ، موضع گيرى فرعون در برابر طرح توحيد ربوبى از سوى موسى ( ع )
و أهديك إلى ربّك . .. أنا ربّكم الأعلى
جمله «و أهديك إلى ربّك» در آيات پيشين، سخنى بود كه موسى(ع)، آن را با توجه به انكار ربوبيت خداوند از سوى فرعون، مطرح ساخت. فرعون در واكنش به اين دعوت، برترين ربوبيت را براى خود قائل شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 1
1 - خداوند فرعون را در پى ادعاى ربوبيت ، به عذاب سخت دنيا و آخرت گرفتار ساخت .
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
فاء در «فأخذه. ..»، آن را بر آيه قبل (فقال أنا ربّكم الأعلى) تفريع كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 57 - 1
1 - فرعون مدعى مالكيت خود و پيروانش ( قبطيان ) بر سرزمين مصر
لتخرجنا من أرضنا
از اضافه شدن «أرض» به ضمير متكلم «نا» برمى آيد كه فرعونيان، سرزمين مصر را متعلق به خويش و از آنِ خود مى دانستند و براى ديگران حقى در آن قائل نبودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 58 - 2
2 - فرعون ، مدعى قدرت ارائه سِحرى همانند معجزات و آيات موسى ( ع )
فلنأتيّنك بسحر مثله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 3
3 - فرعون ، معتقد به حاكميت مطلق خويش حتى بر افكار و انديشه مردم
قال ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 3
3 - فرعون ، انتخاب دين و تغيير مسلك مردم را ، مشروط به اجازه خويش مى دانست .
ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 11
11 - همسر فرعون ، افزون بر آزار ديدن از او ، از سوى كارگزاران نظام وى نيز تحت آزار و شكنجه قرار داشت .
نجّنى من فرعون و عمله و نجّنى من القوم الظلمين
تكرار درخواست نجات (و نجّنى) درباره قوم ستمگر، مى تواند بيانگر برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 5،9
5 - مؤمنان به موسى ( ع ) به جرم ايمان ، در معرض شكنجه و آزار فرعون و اشراف قوم خود قرار داشتند .
إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم
9 - فرعون ، در شكنجه و آزار ديگران ، حد و مرزى نمى شناخت .
فما ءامن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم . .. و انّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 11
11 - همسر فرعون ، افزون بر آزار ديدن از او ، از سوى كارگزاران نظام وى نيز تحت آزار و شكنجه قرار داشت .
نجّنى من فرعون و عمله و نجّنى من القوم الظلمين
تكرار درخواست نجات (و نجّنى) درباره قوم ستمگر، مى تواند بيانگر برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 11
11 - همسر فرعون ، افزون بر آزار ديدن از او ، از سوى كارگزاران نظام وى نيز تحت آزار و شكنجه قرار داشت .
نجّنى من فرعون و عمله و نجّنى من القوم الظلمين
تكرار درخواست نجات (و نجّنى) درباره قوم ستمگر، مى تواند بيانگر برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 13 - 3
3 - غلبه اراده الهى بر خواست و تصميم فرعون در نابود كردن موسى ( ع )
يذبّح أبناءهم . .. فرددنه إلى أُمّه
موسى(ع) زمانى به دنيا آمد كه فرعون به بهانه از بين بردن او، هر كودك پسر بنى اسرائيلى را سر مى بريد; اما خداوند حوادث را طورى ترتيب داد كه شخص فرعون به حمايت از موسى(ع) برخيزد و او را تحت سرپرستى خود قرار دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 56 - 1
1 - خداوند تمامى آيات و دلايل خود را به فرعون نماياند .
و لقد أرينه ءايتنا كلّها
مراد از «آياتنا» آيات و معجزاتى است كه خداوند به موسى(ع) عطا كرده بود و «كلّها» دلالت مى كند كه فرعون تمامى آن معجزات را يكى پس از ديگرى تا پايان عمر خويش، مشاهده كرده بود; ولى آنها را تكذيب كرد و از ايمان آوردن به موسى(ع) امتناع ورزيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 41 - 2
2 - ارائه آيات و معجزات متعدد به آل فرعون
و لقد جاء ءال فرعون النّذر
مراد از انذارها به قرينه آيه بعد، مى تواند معجزات هشداردهنده باشد; نه صرف انذارهاى قولى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 2،3
2 - فرعون ، مردم را در گزينش دين و آيين ، نيازمند رخصت دهى خويش مى دانست و آن را حقى براى خود مى شمرد .
قال فرعون ءامنتم به قبل أن ءاذن لكم
3 - فرعون ، حاكمى بسيار مستكبر و سخت مستبد
ءامنتم به قبل أن ءاذن لكم
محروم ساختن مردم از حق تصميم گيرى، حتى در باورها و ايمانشان، حكايت از كمال استبداد و استكبار فرعون دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 7
7 - فرعون مصر ، حاكمى خودبرتربين ، مستبد و خودكامه بود .
و إن فرعون لعال فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 45 - 6
6 - فرعون در ديدگاه موسى و هارون ( ع ) ، فردى خودكامه و سركوبگر حقيقت بود .
نخاف أن يفرط علينا أو أن يطغى
احتمال فرصت ندادن فرعون به موسى و هارون(ع)، براى بيان حقيقت، ناشى از شناخت آنان از خودكامگى فرعون است و احتمال افزايش طغيان گرى او، برخاسته از آگاهى آن دو به روحيه مقاومت و لجاجت او در برابر حق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 3،4،6،15،22
3 - فرعون ، انتخاب دين و تغيير مسلك مردم را ، مشروط به اجازه خويش مى دانست .
ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
4 - ايمان به موسى ( ع ) در حكومت فرعون ، كارى غير قانونى و ممنوع بوده است .
ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
نياز به اذن فرعون در ايمان به موسى(ع)، نشان از ممنوعيت و غيرقانونى بودن ايمان به آن حضرت در آن عصر دارد.
6 - فرعون ، حاكمى مستبد ، مغرور و متكبر بود .
قبل أن ءاذن لكم
15 - تصميم فرعون بر شكنجه و به صليب كشيدن ساحران مؤمن و نظارت مستقيم خود بر اجراى آن ، تصميمى قاطع و مستبدانه
بود .
لأقطّعنّ . .. لأصلّبنّكم ... لتعلمنّ أيّنا أشدّ عذابًا و أبقى
فرعون در واكنش هاى قبلى خود در برابر موسى(ع) با اطرافيان خويش به مشورت مى نشست; ولى در مجازات ساحران، تصميم مستبدانه و شخصى خود را با سوگند بر اجراى آن اعلام كرد و با لام قسم و نون تأكيد ثقيله و فعل هايى از باب تفعيل، قاطعيت خود را در اين تصميم ابراز كرد. گفتنى كه فعل هاى «لأقطّعنّ» و «لأصلبنّ» كه از باب تفعيل اند، با ثلاثى مجرد در معنا يكسان بوده و تفاوتى جز تأكيد افزون تر ندارند.
22 - شكنجه ، كشتار ، تهديد و ارعاب ، از آخرين حربه هاى فرعون براى جلوگيرى از نهضت موسى ( ع ) و بقاى حكومت خويش
فلأقطّعنّ . .. لأصلّبنّكم ... و لتعلمنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 73 - 7
7 - وجود فشار و اكراه و سلب آزادى در حكومت فرعون
ما أكرهتنا عليه من السحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 29 - 4،6،9
4 - فرعون ، بى توجه به منطق و دليل و تنها خواستار تسليم بى چون و چراى خلق در برابر او
قال لئن اتّخذت إلهًا غيرى لأجعلنّك من المسجونين
6 - موسى ( ع ) ، مورد تهديد فرعون به زندانى شدن ، در صورت پذيرش الوهيت غير او
قال لئن اتّخذت إلهًا غيرى لأجعلنّك من المسجونين
9 - نبودن آزادى عقيده و بيان و حاكميت جو اختناق و خشونت در دوران حاكميت فرعون بر سرزمين مصر
لأجعلنّك من المسجونين
وجود زندان مشقت بار و زندانيان بسيار سياسى، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 2،11
2 - فرعون ، حاكمى بسيار مستكبر و سخت استبدادگر
ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
محروم ساختن مردم از حق تصميم گيرى، حتى در باورها و ايمانشان، حكايت از اوج استبداد و استكبار فرعون دارد.
11 - مردم در نظام فرعونى ، فاقد آزادى عقيده و بيان
قال ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم . .. لأُقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 4 - 1،4،7
1 - فرعون ، حاكمى خودكامه و سلطه گر
إنّ فرعون علا فى الأرض
«علوّ» به معناى برترى جويى و خودكامگى است.
4 - مردم مصر - از هر قشر و گروه - ملزم به پيروى محض و اطاعت بى چون و چرا از فرعون بودند .
و جعل أهلها شيعًا
تنكير در «شيعاً» به اصطلاح تنكير تفخيم است. بنابراين «شيعاً»; يعنى، پيروانى محض و بدون كمترين آزادى و اختيار.
7 - استضعاف و به زبونى كشاندن بنى اسرائيل ، نمودى ديگر از حاكميت سلطه طلبانه فرعون است .
إنّ فرعون علا فى الأرض . .. يستضعف طائفة منهم
مراد از «طائفة منهم» به قرينه آيات بعد، قوم بنى اسرائيل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 18
18 - حكومت فرعون در عصر موسى ( ع ) ، حكومتى خودكامه و بى قانون بود .
ذرونى أقتل موسى و ليدع ربّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 12
12 - وجود استبداد و خودكامگى ونبود آزادى بيان در جامعه فرعونى عصر موسى
أتقتلون رجلاً أن يقول ربّى اللّه و قد جاءكم بالبيّنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 31 - 2
2- نظام فرعونى ، نظامى استبدادى و متكى به رأى فرد
من العذاب المهين . من فرعون
از اين كه شخص فرعون، به عنوان عامل اصلى عذاب و خوارى بنى اسرائيل معرفى شده، استفاده مى شود كه حضور فرعون و تصميم گيرى او، بر همه شؤون جامعه سيطره داشته و از اين رو، خطاهاى فرعونيان تنها به او نسبت داده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 12
12 - نظام فرعونى ، نظامى استثمارگر
و نستحى نساءهم
چون مجرد زنده نگهداشتن زنان كيفر محسوب نمى شود و فرعون با جمله «سنقتّل . .. و نستحى نساءهم» در صدد بيان مجازات قوم موسى بوده است، مى توان گفت هدف از بيان اين معنا استثمار زنان بنى اسرائيل بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 22 - 7
7 - دلبستگى عميق موسى ( ع ) به بنى اسرائيل و رنج شديد وى از بردگى و استثمار آنان توسط فرعون
و تلك نعمة تمنّها علىّ أن عبّدتّ بنى إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 20 - 4
4 - شنود گفت و گو هاى سران حكومت فرعون به وسيله مرد ناشناس و رساندن سريع آن به موسى ( ع )
و جاء رجل . .. قال يموسى إنّ الملأ يأتمرون بك ليقتلوك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 27 - 2
2 - استعاذه و پناه بردن موسى ( ع ) به پروردگار ، از شر توطئه فرعون
و قال موسى إنّى عذت بربّى و ربّكم من كلّ متكبّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 73 - 9
9 - ساحران فرعون ، پس از ايمان به موسى ( ع ) از اقدام به سِحر به نفع فرعون ، اظهار پشيمانى كرده و خواستار بخشش الهى شدند .
ليغفر لنا . .. ما أكرهتنا عليه من السحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 1
1 - اظهار پايدارى بر طريق ايمان و به هيچ انگاشتن مجازات هاى فرعون ، عكس العمل ساحران مؤمن به موسى ( ع ) در برابر فرعون
قالوا إنا إلى ربنا منقلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 8،10
8 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) پس از اعلان پايدارى بر طريق ايمان ، به دعا به درگاه خدا پرداختند .
ربنا أفرغ علينا صبراً و توفنا مسلمين
10 - ساحران مؤمن در عين اظهار استقامت در برابر فرعون ، خود را براى مقاومت در برابر شكنجه هاى فرعون و پايدارى بر طريق ايمان ، نيازمند امداد هاى الهى دانستند .
ربنا أفرغ علينا صبراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 2،11
2 - ساحران مؤمن ، برترى دادن فرعون بر خداوند و بهادادن به تهديدات او در برابر دلايل روشن موسى ( ع ) را ، به كلى منتقى دانسته و ثبات و استحكام ايمان خود را نشان دادند .
قالوا لن نؤثرك على ما جاءنا من البيّنت والذى فطرنا
11 - ساحران مؤمن ، آمادگى خود را براى تحمّل هرگونه شكنجه و كشتار در جهت حفظ ايمان خويش اعلام كردند .
لن نؤثرك . .. فاقض ما أنت قاض
«قضا» به معناى حكم كردن و داورى است. جمله «فاقض...» از زبان ساحران مؤمن و خطاب به فرعون است; يعنى، هر حكمى را كه مى توانى و قضاوت آن از تو ساخته است، صادر كن. ما آماده پذيرش هر نوع شكنجه و عذاب در راه ايمان خود هستيم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 73 - 1
1 - ساحران مؤمن ، در برابر فرعون و تهديد هاى وى ، بر ايمان خود به پروردگارشان تأكيد كردند .
لن نؤثرك . .. إنّا ءامنّا بربّنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 50 - 1،2
1 - اعلام آمادگى ساحران مؤمن به موسى ( ع ) در برابر فرعون براى پذيرش هر شكنجه در راه ايمان خويش
لأُقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف . .. قالوا لاضير
2 - خشم و تهديد شديد فرعون ، فاقد كمترين تأثير در ساحران مؤمن به موسى ( ع )
لأُقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف . .. قالوا لاضير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 89 - 5،7
5 - خداوند موسى و هارون ( ع ) را در برابر فشار ها و سختيهايى كه از جانب فرعون و اطرافيانش وارد مى شد ، توصيه به استقامت و پايدارى فرمود .
قال قد أجيبت دعوتكما فاستقيما
7 - خداوند ، موسى و هارون ( ع ) را از ترك استقامت در برابر فشار هاى فرعون و اطرافيانش و در پيش گرفتن راهى جز آن ، بر حذر داشت .
فاستقيما و لاتتبعان سبيل الذين لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 89 - 5،7
5 - خداوند موسى و هارون ( ع ) را در برابر فشار ها و سختيهايى كه از جانب فرعون و اطرافيانش وارد مى شد ، توصيه به استقامت و پايدارى فرمود .
قال قد أجيبت دعوتكما فاستقيما
7 - خداوند ، موسى و هارون ( ع ) را از ترك استقامت در برابر فشار هاى فرعون و اطرافيانش و در پيش گرفتن راهى جز آن ، بر حذر داشت .
فاستقيما و لاتتبعان سبيل الذين لايعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 10
10 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از شجاعت ، ايمان استوار و فهم درست از دين
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
اظهار ايمان و موضع گيرى علنى مؤمن آل فرعون، عليه مواضع فرعونيان و نيز محتوا و چگونگى استدلال هاى او براى درستى مواضع خود، نشانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 8
8 - خودبرتربينى فرعون و اطرافيانش ، مانع از پذيرش رسالت موسى و هارون ( ع )
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه بأيتنا فاستكبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 6
6 - موضع گيرى مستكبرانه فرعون و اشراف دربار او ، در برابر موسى و هارون ( ع )
ثمّ أرسلنا موسى و أخاه هرون . .. إلى فرعون و ملإيه فاستكبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 3
3 - فرعون ، حاكمى بسيار مستكبر و سخت مستبد
ءامنتم به قبل أن ءاذن لكم
محروم ساختن مردم از حق تصميم گيرى، حتى در باورها و ايمانشان، حكايت از كمال استبداد و استكبار فرعون دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 9
9 - تحريك احساسات مذهبى و استكبارى فرعون ، از روش هاى اشرافيان براى واداشتن وى به سركوب موسى ( ع )
و يذرك و ءالهتك
گويا درباريان با ياد كردن از الهه فرعون و مخاطب قرار دادن فرعون در صدد تحريك احساسات مذهبى وى بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 8
8 - خودبرتربينى فرعون و اطرافيانش ، مانع از پذيرش رسالت موسى و هارون ( ع )
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه بأيتنا فاستكبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 6
6 - موضع گيرى مستكبرانه فرعون و اشراف دربار او ، در برابر موسى و هارون ( ع )
ثمّ أرسلنا موسى و أخاه هرون . .. إلى فرعون و ملإيه فاستكبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 2،3
2 - فرعون ، حاكمى بسيار مستكبر و سخت استبدادگر
ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
محروم ساختن مردم از حق تصميم گيرى، حتى در باورها و ايمانشان، حكايت از اوج استبداد و استكبار فرعون دارد.
3 - فرعون ، معتقد به حاكميت مطلق خويش حتى بر افكار و انديشه مردم
قال ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 39 - 1
1 - فرعون ، حاكمى مستكبر و سركش
و استكبر هو
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 39 - 6،7
6 - قارون و فرعون و هامان ، با پيامبرى موسى ( ع ) برخوردى مستكبرانه كردند .
و قرون و . .. و لقد جاءهم موسى ... فاستكبروا
7 - قارون و فرعون و هامان ، روحيه مستكبرانه داشتند و در سرزمين مصر ، مستكبرانه رفتار مى كردند .
و قرون و فرعون و هم-ن . .. فاستكبروا فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 52 - 1
1 - استكبار و فخرفروشى فرعون ، در برابر حضرت موسى ( ع )
أم أنا خير من هذا الذى هو مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 111 - 4،5
4 - خنثى سازى معجزه موسى ( ع ) با استمداد از ساحران زبردست ، از آراى تصويب شده از جلسه سران و بزرگان حكومت فرعونيان
و أرسل فى المدائن حشرين
5 - سران دربار فرعون از وى خواستند با تأخير مجازات موسى و هارون موافقت كرده و ساحران زبردست و كاردان را از اطراف و
اكناف احضار كند .
و أرسل فى المدائن حشرين
«حشرين» به معناى جمع كنندگان و كوچ دهندگان است و مفعول آن به قرينه آيه قبل و بعد «ساحرين» مى باشد و خود «حشرين» مفعول براى «أرسل» است. بنابراين جمله «أرسل ... » يعنى: نيروهايى را براى جمع آورى و گسيل ساحران بسيج كن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 79 - 4
4 - فرعون ، براى مبارزه با موسى و هارون ( ع ) به سحر و جادو متوسل شد .
و قال فرعون ائتونى بكل سحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 60 - 3
3 - تهيه و تدارك براى ارائه سِحرى بزرگ در برابر موسى ( ع ) ، از حيله هاى فرعون
فلنأتيّنك بسحر . .. فجمع كيده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 10
10 - فرعون ، به هنگام غرق شدن ، نجات خويش را از خداوند درخواست كرد .
قال ءامنت . .. و أنا من المسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 25 - 3
3 - لحن مستكبرانه و تمسخرآميز فرعون ، در برابر منطق محكم موسى ( ع )
قال ربّ السموت و الأرض . .. قال لمن حوله ألاتستمعون
استفهام در جمله «ألاتستمعون» مى تواند براى استهزا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 27 - 4
4 - استهزا و تهمت ، از ابزار مقابله فرعون با رسالت موسى ( ع )
قال لِمن حوله ألا تستمعون . .. قال إنّ رسولكم... لمجنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 28 - 3،4
3 - اهتمام موسى ( ع ) به تبيين « ربّ العالمين » على رغم روبه رو شدن با استهزا و تهمت فرعون
قال لمن حوله ألاتستمعون . .. إنّ رسولكم... لمجنون. قال ربّ المشرق و المغرب و ما
4 - سعه صدر موسى ( ع ) در برابر تكبر ، استهزا و تهمت فرعون
قال لمن حوله ألاتستمعون . .. إنّ رسولكم... لمجنون. قال ربّ المشرق و المغرب
پرداختن موسى به تبيين «ربّ العالمين» بدون توجه به عكس العمل هاى متكبرانه و استهزا آميز فرعون، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 7
7 - تمسخر موسى از سوى فرعون ، در خصوص امداد الهى به وى و نزول عذاب بر دشمنان كافر
و ليدع ربّه
مقصود از جمله «وليدع ربّه» (او پروردگارش را بخواند)، خواندن خداوند براى نجات موسى(ع) و يا فرود عذاب بر فرعونيان در جهت حمايت از آن حضرت مى باشد. گفتنى است كه فرعون اين جمله را از سر استهزا و تمسخر گفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 8
8 - فرعون مصر ، حاكمى از زمره مسرفان بود .
انّه لمن المسرفين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 31 - 3،4
3- برترى جويى و اسرافگرى ، از منفى ترين ويژگى هاى فرعون
إنّه كان عاليًا من المسرفين
چنانچه «من المسرفين» خبر دوم «كان» باشد، آيه دو وصف مستقل براى فرعون بيان كرده است.
4- فرعون ، پيشتاز و سركرده اسرافگران *
إنّه كان عاليًا من المسرفين
قرين آمدن وصف «عالياً» و «من المسرفين»، ممكن است بيانگر جنبه سركردگى فرعون در ميدان اسرافگرى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 26 - 2
2- حضور نيرو هاى مقتدر سياسى - اقتصادى نظام فرعونى ، در ميان تعقيب كنندگان بنى اسرائيل
كم تركوا من جنّ-ت و عيون . و زروع و مقام كريم
پشت سر نهادن مزارع بزرگ، نشان مى دهد كه در ميان فرعونيان حضور يافته در تعقيب موسى(ع)، ملاّكان و سرمايه داران شركت داشته اند; چنان كه «مقام كريم» مى تواند اشاره به قصرهاى باشكوه اطرافيان و سياست گذاران جامعه فرعونى داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 9
9 - فرعون و اطرافيانش ، به موسى و هارون ( ع ) اعلام كردند كه دعوت آنان را نپذيرفته و تسليم ايشان نخواهند شد .
و ما نحن لكما بؤمنين
به قرينه لام در «لكما» ; در كلمه «مؤمنين» معناى تسليم تضمين شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 9
9 - فرعون و اطرافيانش ، به موسى و هارون ( ع ) اعلام كردند كه دعوت آنان را نپذيرفته و تسليم ايشان نخواهند شد .
و ما نحن لكما بؤمنين
به قرينه لام در «لكما» ; در كلمه «مؤمنين» معناى تسليم تضمين شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 8
8 - فرعون و اطرافيانش ، قدرت و مكنت خود را ، در دفاع از آيين نياكانشان مى دانستند .
قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه ءاباءنا و تكون لكما الكبرياء فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 5
5 - در عصر رسالت حضرت موسى ( ع ) ، قدرت و حاكميت سرزمين مصر ، در اختيار فرعون و اطرافيانش بود .
قالوا أجئتنا . .. و تكون لكما الكبرياء فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 6
6 - فرعون و اطرافيانش در گرايش هاى اعتقادى مردم ، نقش تعيين كننده اى داشتند .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه
از اين كه خداوند موسى و هارون (ع) را - كه براى هدايت مردم مبعوث شده بودند - مستقيماً به سوى فرعون و اطرافيانش فرستاد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 76 - 5،6
5 - فرعون و اطرافيانش ، على رغم مشاهده معجزه بزرگ موسى ( ع ) ، آن را سحرى آشكار خوانده و حضرتش را متهم به جادوگرى كردند .
فلما جاءهم الحق من عندنا قالوا إن هذا لسحر مبين
6 - تهمت سحر به معجزه بزرگ حضرت موسى ( ع ) از سوى فرعون و اطرافيانش ، برخاسته از روحيه سركشى و تبه كارى آنان بود .
فاستكبروا و كانوا قوماً مجرمين. فلما جاءهم الحق من عندنا قالوا إن هذا لسحر مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 97 - 3
3- فرعون و قوم او و بزرگان دربارش ، رسالت موسى ( ع ) را نپذيرفتند .
فاتبعوا أمر فرعون
پيروى از دستور فرعون (فاتبعوا أمر فرعون) پس از رسالت موسى(ع) (أرسلنا موسى) گوياى مخالفت قوم فرعون و بزرگان دربارش با رسالت موسى(ع) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 48 - 1
1 - تكذيب نهايى موسى و هارون ( ع ) ، از سوى فرعون و اشراف وابسته به او
فكذّبوهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 48 - 1
1 - تكذيب نهايى موسى و هارون ( ع ) ، از سوى فرعون و اشراف وابسته به او
فكذّبوهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 109 - 1،2،4،5
1 - اشراف و بزرگان قوم فرعون پس از مشاهده معجزات موسى ، براى چاره انديشى و مبارزه با موسى جلسه مشورتى تشكيل دادند .
قال الملأ من قوم فرعون
در آيات پيشين روى سخن موسى با فرعون بود و در اين آيه عكس العمل اشراف دربار او مطرح شده است. اين تغيير سياق با توجه به جمله «فماذا تأمرون» در آيه بعد (چه نظرى داريد و چه دستورى پيشنهاد مى كنيد)، حاكى از تبادل نظر آنان درباره برخورد با موسى است كه از آن در برداشت فوق به «جلسه مشورتى» تعبير شد.
2 - اشراف و بزرگان دربار فرعون بر مبناى ساحر بودن موسى و سحر بودن معجزات وى ، جلسه مشورتى خويش را آغاز كردند .
قال الملأ من قوم فرعون إن هذا لسحر عليم
جمله «إن هذا . .. » مى تواند از نتايج بحث و گفتگوى اشراف باشد. يعنى در ابتدا اين مسأله مطرح شد كه امور خارق العاده موسى از چه سنخى است. همچنين مى تواند بيانگر اين باشد كه آنان ساحر بودن موسى را مفروض گرفته بودند و درباره روش مبارزه با وى تبادل نظر مى كردند. برداشت فوق بر اساس احتمال دوم است.
4 - معجزات موسى ( ع ) در ديدگاه اشراف قوم فرعون ، امورى با عظمت ، خارق العاده و شگفت آور
إن هذا لسحر عليم
توصي---ف موسى به «عليم» (بسيار دانا) و بيان جمله «ان هذا . .. » با چندين تأكيد (اسميه آوردن جمله، مقرون ساختن آن به دو حرف تأكيد «إن» و «لام») حكايت از آن دارد كه همگان به عظمت كار موسى پى برده بودند و بدان اقرار داشتند.
5 - اشراف و بزرگان قوم فرعون در تلاش براى حفظ نظام فرعونى
قال الملأ . .. إن هذا لسحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 111 - 1،2،4
1 - مجازات موسى ( ع ) و برادرش هارون از پيشنهاد هاى ارائه شده در جلسه مشورتى اشراف و سران حكومت فرعونى
قالوا أرجه و أخاه
پيشنهاد تأخير در مجازات موسى و هارون حكايت از آن دارد كه فرعون و يا برخى از اشراف دربار مجازات موسى و هارون را مطرح كرده بودند.
2 - تأخير در مجازات موسى ( ع ) و برادرش هارون از مصوبات جلسه مشورتى سران و بزرگان دربار فرعون
قالوا أرجه و أخاه
«ه» در «أرجه» ضميرى است كه به صورت ساكن قرائت شده و مفعول «ارجِ» مى باشد. «ارجِ» فعل امر از مصدر «ارجاء» (به تأخير انداختن) است. مشتقات كلمه «ارجاء» گاهى با همزه استعمال مى گردد و گاهى همزه آن تبديل به ياء مى شود. گفته مى شود: اَرْجأ يُرْجى يُرْجى. قابل ذكر است كه مراد از تأخير انداختن، تأخير در مجازات است.
4 - خنثى سازى معجزه موسى ( ع ) با استمداد از ساحران زبردست ، از آراى تصويب شده از جلسه سران و بزرگان حكومت فرعونيان
و أرسل فى المدائن حشرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 112 - 3
3 - احضار همه ساحران زبردست براى مبارزه با موسى ( ع ) ، درخواست اشرافيان دربار فرعون از فرعون
يأتوك بكل سحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 118 - 3
3 - معجزه موسى ( ع ) در صحنه مبارزه با ساحران ، عامل تثبيت حقانيت وى و از ميان رفتن تمام دستاورد هاى ديرينه فرعون و اشراف دربارش شد .
فوقع الحق و بطل ما كانوا يعملون
برداشت فوق بر اين اساس است كه مراد از ضمير «كانوا» و «يعملون» فرعون و فرعونيان باشد. بر اين مبنا مقصود از «ما» در «ما كانوا» تلاشهاى فرعونيان براى تثبيت ربوبيت فرعون و مانند آن خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 122 - 2
2 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، مردمى هوشيار و به ترفند ها و سياست بازى هاى فرعون و اشرافيان دربار وى آگاه بودند .
رب موسى و هرون
به نظر مى رسد از اهداف ساحران در تفسير «رب العلمين» به «رب موسى و هرون» اين باشد كه مبادا فرعونيان پس از خاتمه ماجرا چنين وانمود كنند كه ساحران به فرعون سجده كردند و او را «رب العلمين» خواندند. و اين معنا حكايت از هوشيارى ساحران و آگاهى آنان به ترفندهاى فرعون دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 2
2 - فرعون به سبب تعيين نكردن مجازات براى موسى ( ع ) و قوم او مورد انتقاد اشراف دربار قرار گرفت .
و قال الملأ من قوم فرعون أتذر موسى و قومه
گويا اشراف از اينكه ساحران تهديد به اعدام شدند، ولى سخنى از مجازات موسى و قوم او نرفت، چنين استنباط كردند كه فرعون تصميمى براى مجازات او مردمش ندارد و لذا زبان به انتقاد گشودند و گفتند آيا موسى و قومش را رها مى سازى و مجازات نمى كنى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 129 - 9
9 - فرعون و اشراف دربار او ، دشمنان قوم موسى
عسى ربكم أن يهلك عدوكم
كلمه «عدو» هم مى تواند به معناى دشمن باشد كه در اين صورت مراد از آن فرعون است و هم مى تواند به معناى دشمنان باشد كه در اين صورت مراد از آن فرعون و اشراف دربار او خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 46 - 6
6 - حكومت فرعونى ، حكومتى اشرافى و مبتنى بر اقتدار اشراف
إلى فرعون و ملإيه
كلمه «ملأ» در قرآن مجيد، معمولاً به طبقه اشراف و ثروتمندان اطلاق مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 5
5 - فرعون و اطرافيانش ، از ثروت و امكانات عظيم اقتصادى خود در جهت مبارزه با دين خدا و گمراه كردن مردم ، استفاده مى كردند .
إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا فى الحيوة الدنيا ربنا ليضلوا عن سبيلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 5
5 - فرعون و اطرافيانش ، از ثروت و امكانات عظيم اقتصادى خود در جهت مبارزه با دين خدا و گمراه كردن مردم ، استفاده مى كردند .
إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا فى الحيوة الدنيا ربنا ليضلوا عن سبيلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 97 - 5
5- فرمان هاى فرعون ، هرگز هدايتگر مردم به راه صواب و صحيح نبود .
و ما أمر فرعون برشيد
مرشد (راهنماى به درستى و راستى)نيز مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 79 - 1
1 - فرعون ، نقش اساسى و تعيين كننده اى در گمراهى مردم خود داشت .
و أضلّ فرعون قومه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 38 - 10
10 - اقدام فريبكارانه فرعون ، براى مقابله با روشنگرى هاى موسى ( ع )
فاجعل لى صرحًا لعلّى أطّلع إلى إله موسى
دستور ساختن برج براى تحقيق درباره خداى يگانه - كه موسى همگان را به پرستش او فراخوانده بود - مى تواند بدان منظور باشد كه افكار عمومى را از توجه به تبليغات موسى منحرف سازد. برداشت ياد شده براساس اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 97 - 4
4- درباريان و قوم فرعون به فرمان وى ، با رسالت موسى ( ع ) به مخالفت برخاستند .
فاتبعوا أمر فرعون
بيان مخالفت قوم فرعون با جمله «آنان از فرمان فرعون پيروى كردند» براى رساندن اين نكته است كه: مخالفت قوم فرعون با رسالت موسى(ع) برخاسته از فرمان فرعون بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 54 - 1
1 - فرعون با تبليغات گمراه كننده ، مردم مصر را تحميق كرده ، به اطاعت از خويش واداشته بود .
و نادى فرعون فى قومه . .. فاستخفّ قومه
«استخفّ» در آيه شريفه، به معناى سبك مغز ساختن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 34 - 4
4 - اطرافيان فرعون ، گروهى متشكل از اشراف
قال للملإ حوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 39 - 2
2 - اطمينان فرعون و درباريان او به غلبه ساحران كارآزموده بر موسى ( ع )
و قيل للناس هل أنتم مجتمعون
دعوت از مردم، مى تواند نشانگر اطمينان فرعونيان به پيروزى ساحران باشد. گفتنى است كه تعابيرى چون: «لعلّنا» و «إن كانوا» - كه بيانگر نوعى ترديد بوده و در آيه بعدى آمده است - شگردى تبليغى براى تهييج ساحران بود تا آنان توان خويش را در اين راه به كار گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 115 - 4
4 - ساحران دربار فرعون مطمئن به غلبه سحرشان بر معجزه موسى ( ع )
إما أن تلقى و إما أن نكون نحن الملقين
از اينكه ساحران اختيار شروع كننده مبارزه را به موسى(ع) واگذاشتند و جمله مربوط به خويش را با تأكيد بيان داشتند، معلوم مى شود آنان به غلبه خويش اطمينان داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 65 - 3،6
3 - ساحران فرعون ، نسبت به غلبه و پيروزى خود بر موسى ( ع ) در ميدان مبارزه ، اطمينان داشتند .
إمّا أن تلقى و إمّا أن نكون أوّل من ألقى
پيشنهاد به موسى(ع) براى تعيين آغازكننده، حكايت از اطمينان ساحران به كار خود و نتيجه آن و يا لااقل تظاهر به آن از سوى آنان دارد.
6 - ساحران فرعون ، شكست موسى ( ع ) را در صورت اقدام او به سِحر ، حتمى ديده و نيازى به وارد عمل شدن خود احساس نمى كردند . *
إمّا أن تلقى و إمّا أن نكون أوّل من ألقى
ساحران دو شق تخيير را، به گونه اى بيان كردند كه گويا اگر موسى(ع) ابزار سحر خود را بيفكند، كار او تمام است و ناتوانى او بر همگان روشن خواهد شد و تنها در صورتى كه آنها دست به كار شوند، نوبت «اول» و «دوم» معنا پيدا مى كند از اين رو وصف «أوّل من ألقى» را در باره موسى(ع) به كار نبردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 3
3 - غرور و اطمينان سرشار ساحران به غلبه خويش بر موسى ( ع )
و قالوا بعزّة فرعون إنّا لنحن الغلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 58 - 5،6
5 - فرعون ، مطمئن به توانايى خويش در جمع آورى امكانات ( سِحر و ساحران ) براى مقابله با موسى ( ع )
موعدًا لانخلفه نحن
تأكيد فرعون بر عدم تخلف از زمان موعود، حكايت از آمادگى او براى جمع آورى ساحران و ارائه سحرى بزرگ دارد.
6 - فرعون با تظاهر به اطمينان خويش بر پيروزى بر موسى ( ع ) ، تعيين مكان و زمان رويارويى را به او واگذار كرد .
فاجعل بيننا و بينك موعدًا لانخلفه
در اين كه «موعداً» مصدر است يا اسم زمان و يا اسم مكان، نظرياتى چند ابراز شده است. گفتنى است كه به قرينه وصف «لانخلفه» و كلمه «مكاناً» و كلمه «يوم الزينة» (در آيه بعد) مى توان پى برد كه مجموعه هر سه معنا، مورد نظر بوده است; هر چند براى برخى از آن معانى كلام داراى تقديراتى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 39 - 2
2 - اطمينان فرعون و درباريان او به غلبه ساحران كارآزموده بر موسى ( ع )
و قيل للناس هل أنتم مجتمعون
دعوت از مردم، مى تواند نشانگر اطمينان فرعونيان به پيروزى ساحران باشد. گفتنى است كه تعابيرى چون: «لعلّنا» و «إن كانوا» - كه بيانگر نوعى ترديد بوده و در آيه بعدى آمده است - شگردى تبليغى براى تهييج ساحران بود تا آنان توان خويش را در اين راه به كار گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 1
1 - اعتراض و اظهار مخالفت مؤمن آل فرعون نسبت به تصميم قتل موسى ( ع ) از سوى فرعون
وقال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه أتقتلون رجلاً أن يقول ربّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 1
1 - اعتراض و اظهار مخالفت مؤمن آل فرعون نسبت به تصميم قتل موسى ( ع ) از سوى فرعون
وقال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه أتقتلون رجلاً أن يقول ربّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 60 - 1
1 - فرعون با پذيرفتن زمان و مكان پيشنهادى موسى ( ع ) براى مبارزه ، از ادامه بحث و گفت وگو با او لب فرو بست و مجلس مناظره را ترك كرد .
فتولّى فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 39 - 1
1 - روى گردانى فرعون با تمام وجود ، از پذيرش رسالت موسى ( ع )
أرسلنه إلى فرعون . .. فتولّى بركنه
«ركن» در اين جا مى تواند به معناى اركان وجود و كنايه از اعراض كامل و همه جانبه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 22 - 5
5 - فرعون با مشاهده معجزه موسى ( ع ) ، وحشت زده از آن روى برتافت و شتابزده گريزان شد . *
ثمّ أدبر يسعى
«إدبار» فرعون، - در يك احتمال - به معناى فرار او از ترس معجزه موسى(ع) است كه در شكل مار عظيم ظاهر شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 13 - 2
2- نقش اساسى فرعون ، در گرايش قوم او به تكذيب پيام آوران وحى *
و عاد و فرعون و إخون لوط
برداشت بالا با توجّه به اين نكته است كه در مورد ديگر اقوام، نام «قوم» آمده; ولى در مورد تكذيب كنندگان موسى و هارون(ع) تنها نام «فرعون» آمده است و قوم او در حقيقت تحت الشعاع او قرار گرفته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 61 - 1
1 - فرعون و فرعونيان ، از زمره افترازنندگان به خداوند
لاتفتروا على اللّه كذبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 9،10
9 - فرعون و اطرافيانش ، مردمانى تبهكار و مجرم بودند .
إلى فرعون و ملإيه . .. و كانوا قوماً مجرمين
10 - تبه كارى مستمر فرعون و اطرافيانش ، عامل سركشى آنان از پذيرش رسالت موسى و هارون ( ع )
ثم بعثنا . .. موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه بأيتنا فاستكبروا و كانوا قوماً مجرمي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 82 - 7
7 - فرعون و اطرافيان وى ، مردمانى تبهكار و مجرم بودند .
فرعون و ملإيه . .. و كانوا قوماً مجرمين ... و يحق اللّه الحق بكلمته و لو كره الم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 81 - 6
6 - موسى ( ع ) ، با خطاب به ساحران ، آنان را گروهى مفسد و مقابله آنان با خود را عملى فسادانگيز خواند .
قال موسى ما جئتم به السحر . .. إن اللّه لايصلح عمل المفسدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 103 - 11
11 - فرعون و بزرگان دربارش ، مردمى فسادانگيز بودند .
إلى فرعون و ملإيه . .. فانظر كيف كان عقبة المفسدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 9،10
9 - فرعون و اطرافيانش ، مردمانى تبهكار و مجرم بودند .
إلى فرعون و ملإيه . .. و كانوا قوماً مجرمين
10 - تبه كارى مستمر فرعون و اطرافيانش ، عامل سركشى آنان از پذيرش رسالت موسى و هارون ( ع )
ثم بعثنا . .. موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه بأيتنا فاستكبروا و كانوا قوماً مجرمي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 81 - 7
7 - موسى ( ع ) ، فرعون و اطرافيانش را گروهى مفسد و توطئه هاى آنان را محكوم به شكست دانست .
إن اللّه لايصلح عمل المفسدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 82 - 7
7 - فرعون و اطرافيان وى ، مردمانى تبهكار و مجرم بودند .
فرعون و ملإيه . .. و كانوا قوماً مجرمين ... و يحق اللّه الحق بكلمته و لو كره الم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 91 - 1،5،8
1 - خداوند ، فرعون را به خاطر نافرمانى ها و فسادانگيزيهايش تا لحظه مرگ ، مورد ملامت و سرزنش قرار داد .
حتى إذا أدركه الغرق قال ءامنت أنه لا إله إلا الذى . .. ءالئن
5 - فرعون ، مفسدى بود كه تا لحظه مرگ ، دست از فسادانگيزى برنداشت .
ءالئن . .. و كنت من المفسدين
8 - از امام صادق ( ع ) روايت شده است كه فرمود : « . . . قال [ جبرئيل ] يا محمد لما أغرق اللّه فرعون « قال آمنت أنه لا اله إلا الذى آمنت به بنواسرائيل و أنا من المسلمين » فأخذت حمأة فوضعت ها فى فيه ثم قلت له : « آلئن و قد عصيت قبل و كنت من المفسدين » و عملت ذلك من غير أمر اللّه خفت أن تلحقه الرحمة من اللّه عز و جل و يعذبنى اللّه على ما فعلت فلما كان الآن و أمرنى اللّه عزّ و جل أن اؤدى إليك ما قلته أنا لفرعون امنت و علمت أن ذلك كان للّه تعالى رضاً . . . ;
. .. جبرئيل گفت: اى محمد! هنگامى كه خدا فرعون را غرق كرد، فرعون گفت: ايمان آوردم كه خدايى نيست به جز خدايى كه بنى اسرائيل به او ايمان دارند و من از تسليم شدگانم. پس من قطعه اى از لجن برداشتم و در دهان او گذاشتم و گفتم اكنون؟! در حالى كه قبلا عصيان كردى و از مفسدان بودى. و اين كار را بدون فرمان خدا انجام دادم ; ترسيدم رحمت خدا به او برسد و خدا مرا براى اين كار عذاب كند. پس چون اين لحظه فرارسيد و خداوند فرمان داد آنچه را من به فرعون گفتم به شما برسانم، ايمن شدم و دانستم كه آن كار مورد رضاى خدا بوده است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 4 - 14
14 - فرعون ، از زمره مفسدان تاريخ مصر و از تبار آنان
إنّه كان من المفسدين
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «من» در «من المفسدين»، نشويه و بيانگر خاستگاه خانوادگى فرعون باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 17 - 6
6 - فرعون و دار و دسته وى ، مردمى تبه كار در ديدگاه موساى جوان
فلن أكون ظهيرًا للمجرمين
گرچه «المجرمين» شامل همه تبه كاران مى شود; ولى مصداق بارز و مورد نظر موسى(ع) فرعون و دار و دسته اش مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 12 - 1
1 - فرعون و قوم عاد و ثمود ، در ممالك و مناطق خود ، به فساد و ناهنجارى ها دامن زده ، و آن را گسترش مى دادند .
فأكثروا فيها الفساد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 4 - 14،15
14 - فرعون ، از زمره مفسدان تاريخ مصر و از تبار آنان
إنّه كان من المفسدين
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «من» در «من المفسدين»، نشويه و بيانگر خاستگاه خانوادگى فرعون باشد.
15 - فساد و تباهى ، امرى ريشه دار در خاندان و نياكان فرعون
إنّه كان من المفسدين
تعبير از نياكان فرعون به «المفسدين» (به صورت جمع با «ال») نشان مى دهد كه همه آنان فسادگر بودند و فلسفه فسادگرى در تاريخ فرعون ها، بسيار ريشه دار بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 12 - 3
3 - حكومت فرعون ، حكومتى مقتدر و تثبيت شده بود .
و فرعون ذوالأوتاد
«وَتَد» (مفرد «أوتاد») به معناى «ميخ» است. توصيف فرعون به «ذوالأوتاد» (صاحب ميخ ها) بدان معنا است كه وى از تمام وسايل لازم، براى تثبيت حاكميت و اقتدار خويش برخوردار بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 101 - 3
3- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اقرار گرفتن از بنى اسرائيل نسبت به حق ناپذيرى فرعون و پيروان او ، على رغم اعطاى معجزات فراوان به موسى ( ع )
و لقد ءاتينا موسى تسع ءايت بيّنت فسئل بنى إسرءيل إذ جاءهم فقال له فرعون إنى لأ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 122 - 1
1 - ساحران دربار فرعون پس از مشاهده معجزه موسى ( ع ) ، به ربوبيت خداى موسى ( ع ) و هارون بر تمام هستى ايمان آورده و بدان اعتراف كردند .
ءامنا برب العلمين. رب موسى و هرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 73 - 2
2 - ساحران مؤمن ، به گناه و خطاى خويش معترف و به آمرزش خداوند اميدوار بودند .
إنّا ءامنّا بربّنا ليغفر لنا خطينا
«خطايا» (جمع «خطيئة») به معناى گناهانى است كه از روى عمد انجام شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 47 - 1
1 - اعتراف ساحران به پروردگار جهانيان و ايمان به توحيد ربوبى ، پس از مشاهده معجزه موسى و بطلان سحر خويش
فألقى موسى عصاه . .. قالوا ءامنّا بربّ العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 48 - 3
3 - اعتراف و ايمان ساحران به رسالت موسى و هارون ( ع )
قالوا ءامنّا بربّ العلمين
قيد «ربّ موسى و هارون» اعتراف ضمنى بر ايمان آوردن ساحران به رسالت موسى و هارون(ع) است. آيه بعد (قال آمنتم له...) اين
مطلب را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 7
7 - فرعون ، هنگام غرق شدن ، به حقانيت دين موسى ( ع ) و بنى اسرائيل و باطل بودن آيين خود ، اعتراف كرد .
حتى إذا أدركه الغرق قال ءامنت أنه لا إله إلا الذى ءامنت به بنوا إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 50 - 8
8 - فرعون و پيروان او ، به خداى آفريننده هستى معترف بودند و ربوبيت او را انكار مى كردند .
من ربّكما . .. ربّنا الذى أعطى كلّ شىءء خلقه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 58 - 9
9 - فرعون به قدرت يك تنه موسى ( ع ) در برابر تشكيلات عريض و طويل خويش اعتراف كرد .
فاجعل بيننا . .. لانخلفه نحن و لاأنت
برداشت ياد شده از آنجا است كه فرعون ضمير مربوط به خود را جمع (نحن) و ضمير مربوط به موسى(ع) را مفرد (أنت) ذكر كرده است. البته محتمل است انتخاب اين نحوه سخن براى تعظيم خود باشد; ولى اين نكته را نمى توان از نظر دور داشت كه در هر صورت، فرعون با مجموع امكانات و قدرت خود، در برابر موسى(ع) موضع گيرى كرده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 34 - 3
3 - اقرار ناخواسته فرعون به عظمت كار موسى ( ع ) در ارائه معجزات
إنّ هذا لسحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 73 - 5
5 - ساحران مؤمن ، برخلاف ميل باطنى و با اجبار حكومت فرعونى ، وادار به مقابله با موسى ( ع ) شده بودند .
و ما أكرهتنا عليه من السحر
«إكراه»; يعنى، وادار كردن كسى به كارى كه خود تمايل به آن نداشته باشد. گفتنى است كه «أكرهتنا» سخن ساحران مؤمن، خطاب به فرعون است; يعنى، تو ما را به سحر و مبارزه عليه موسى(ع) وادار كردى. اقداماتى كه ساحران در شيوه اجراى سحر انجام دادند، گرچه اختيارى بود; ولى احضار آنان در صحنه مبارزه با موسى(ع) اجبارى بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 2
2 - همسر فرعون ( آسيه ) ، نمونه بارز و مثال زدنى براى ايمان و دين دارى است .
ضرب اللّه مثلاً للذين كفروا ءامنوا امرأت فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 22 - 5
5 - امتنان فرعون بر موسى ( ع ) ، امرى بى جا و مردود از نظر موسى ( ع )
و تلك نعمة تمنّها علىّ أن عبّدتّ بنى إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 18 - 1،3
1 - موضع گيرى فرعون ، در قبال دعوت موسى ( ع ) با به رخ كشيدن دوران سرپرستى خويش بر او
قال ألم نربّك فينا وليدًا
«تربية» (مصدر «نريّى») به معناى پروريدن است. «وليد» به نوزاد و نيز به كودكى گفته مى شود كه از وقت ولادتش زمانى زيادى نگذشته باشد; وگرنه طفل گفته مى شود. «لبث» (مصدر«لبثت») به معناى ماندن و درنگ كردن است; يعنى، فرعون گفت: آيا تو را از كودكى در ميان خود نپروريدم [مگر ]ساليانى چند از عمرت را پيش ما نماندى.
3 - تلاش فرعون در جهت بى اساس جلوه دادن رسالت موسى ( ع ) ، از طريق به رخ كشيدن گذشته زندگى او
قال ألم نربّك فينا وليدًا . .. سنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 41 - 5
5 - امتياز خواهى ساحران از فرعون ، با قرار دادن پيروزى خود در هاله اى از ابهام
أئنّ لنا لأجرًا إن كنّا نحن الغلبين
ترديد ساحران در پيروزى خود، فرعون را در وحشت از شكست فرو مى برد و اشتياق به پيروزى را به هر قيمت در وجود او مشتعل مى ساخت. ساحران از اين زمينه براى دست يافتن به امتيازات بيشتر سود جستند. گفتنى است كه آيه 44 همين سوره - كه در آن ساحران پس از مطمئن شدن به دريافت مزد از فرعون پيروزى خود را بر موسى(ع) قطعى اعلام كردند (قالوا بعزّة فرعون إنّا نحن الغالبون) - مؤيد همين برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 18 - 10
10 - تزكيه و خودسازى ، حتى براى سركشانى چون فرعون ، امكان پذير است .
إنّه طغى . فقل هل لك إلى أن تزكّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 24 - 3
3 - فرعون ، هامان و قارون ، در اختيار دارنده همه امكانات اجتماعى ( اقتصادى ، سياسى و فرهنگى ) و مانع اصلى بر سر راه هدايت مردم
كانوا هم أشدّ منهم قوّة و ءاثارًا . .. و لقد أرسلنا موسى ... إلى فرعون و هم-ن و
برداشت ياد شده از آن جااست كه اين آيه، در صدد بيان نمونه و مصداقى از مردمى است كه قدرت سياسى و اقتصادى فزون تر از كافران صدر اسلام داشتند و مانع تبليغ و رسالت پيامبر الهى بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 2،5
2 - فرعون و اطرافيانش ، از زندگى اشرافى و زينت هاى خيره كننده و امكانات اقتصادى عظيمى برخوردار بودند .
إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا فى الحيوة الدنيا
نكره بودن «زينة و أموالا» دلالت بر «تفخيم» و «تعظيم» مى كند و چون فخامت و بزرگى در هر چيزى متناسب با آن چيز مى باشد; در تفخيم زينت، خيره كنندگى و در تفخيم اموال، فراوانى و عظمت آورده شده است.
5 - فرعون و اطرافيانش ، از ثروت و امكانات عظيم اقتصادى خود در جهت مبارزه با دين خدا و گمراه كردن مردم ، استفاده مى كردند .
إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا فى الحيوة الدنيا ربنا ليضلوا عن سبيلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 2،5
2 - فرعون و اطرافيانش ، از زندگى اشرافى و زينت هاى خيره كننده و امكانات اقتصادى عظيمى برخوردار بودند .
إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا فى الحيوة الدنيا
نكره بودن «زينة و أموالا» دلالت بر «تفخيم» و «تعظيم» مى كند و چون فخامت و بزرگى در هر چيزى متناسب با آن چيز مى باشد; در تفخيم زينت، خيره كنندگى و در تفخيم اموال، فراوانى و عظمت آورده شده است.
5 - فرعون و اطرافيانش ، از ثروت و امكانات عظيم اقتصادى خود در جهت مبارزه با دين خدا و گمراه كردن مردم ، استفاده مى كردند .
إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا فى الحيوة الدنيا ربنا ليضلوا عن سبيلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 40 - 1
1 - اميدوارى فرعونيان به غلبه ساحران بر موسى ( ع ) و پيروى مردم از آنان
لعلّنا نتّبع السحرة إن كانوا هم الغلبين
واژه «لعلّ» براى اظهار اميد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 73 - 2
2 - ساحران مؤمن ، به گناه و خطاى خويش معترف و به آمرزش خداوند اميدوار بودند .
إنّا ءامنّا بربّنا ليغفر لنا خطينا
«خطايا» (جمع «خطيئة») به معناى گناهانى است كه از روى عمد انجام شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 51 - 1
1 - اظهار اميدوارى ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، به برخوردارى از غفران الهى
إنّا نطمع أن يغفر لنا ربّنا خطي-نا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 105 - 7
7 - فرعون و بزرگان دربارش در انتظار بينه اى از سوى موسى بر حقانيت ادعاى خويش
قد جئتكم ببينة من ربكم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «قد» در «قد جئتكم» براى توقع باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 2
2 - فرعون به سبب تعيين نكردن مجازات براى موسى ( ع ) و قوم او مورد انتقاد اشراف دربار قرار گرفت .
و قال الملأ من قوم فرعون أتذر موسى و قومه
گويا اشراف از اينكه ساحران تهديد به اعدام شدند، ولى سخنى از مجازات موسى و قوم او نرفت، چنين استنباط كردند كه فرعون تصميمى براى مجازات او مردمش ندارد و لذا زبان به انتقاد گشودند و گفتند آيا موسى و قومش را رها مى سازى و مجازات نمى كنى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 22 - 1
1 - انتقاد صريح موسى ( ع ) از فرعون به خاطر به بردگى كشاندن بنى اسرائيل
و تلك نعمة . .. أن عبّدتّ بنى إسرءيل
جمله «و تلك نعمة. ..» استفهامى و به تقدير «أوَتلك...» است. «أن عبّدتّ» مى تواند عطف بيان براى اسم اشاره «تلك» و يا منصوب به نزع خافض (لام تعليل) و به تقدير «لأن عبّدتّ» باشد. «تعبيد» (مصدر «عبّدتّ») به معناى برده و بنده [خود]
ساختن است; يعنى، آيا اين كه فرزندان اسرائيل را بنده خود ساخته اى، اين نعمتى است كه منّت آن را بر من مى نهى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 19 - 2
2 - ناراحتى عميق فرعون از عمل موسى ( ع ) و كشته شدن مرد قبطى به دست او
و فعلت فعلتك التى فعلت
از اين كه فرعون نفس عمل را نام نبرده; بلكه بدان اشاره كرده (التى فعلت) و موسى(ع) را بدان خاطر كافر و ناسپاس شمرده است، مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 102 - 9
9- هشدار موسى ( ع ) به فرعون نسبت به فرجام هلاكت بار وى
و إنى لأظنّك يفرعون مثبورًا
«ثبور» به معناى هلاكت و فساد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 48 - 3،5
3 - انذار فرعون از عذاب ، با لحنى ملايم و پس از تبشير وى ، از وظايف موسى و هارون بود .
والسلم على من . .. العذاب على من كذّب
ظاهر كلام آن است كه انذار فرعون پس از تبشير او صورت گرفته باشد. به كار گرفتن صيغه هاى غايب در انذار، و نيز تصريح به وحى بودن آن همراه با تأكيد، جملگى گواه نرمى گفتار موسى و هارون در سخن گفتن با فرعون است.
5 - موسى و هارون ( ع ) در برابر فرعون ، موظف به تأكيد بر وحى بودن هشدار عذاب
إنّا قد أُوحى إلينا أنّ العذاب
جمله «إنّا قد. ..» حاوى تأكيد با «إن» و «قد» است، كه بر وحى بودن پيام ها - به خصوص پيام انذار از عذاب - تأكيد دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 18
18 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونيان ، از آسيب ديدن شديد آنان بر اثر كشتن موسى ( ع )
و إن يك صادقًا يصبكم بعض الذى يعدكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 4،6،14
4 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونيان و قبطيان ، درباره خطر عذاب الهى در صورت مخالفت با موسى ( ع ) و قتل او
فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
6 - تنهايى و بى پناهى انسان در برابر عذاب الهى ، از هشدار هاى مؤمن آل فرعون به قوم خود
فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
14 - نصيحت ها و هشدار هاى مؤمن آل فرعون ، نسبت به قتل موسى ( ع ) ، در فرعون بى تأثير بود .
أتقتلون رجلاً . .. قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 30 - 1،2
1 - مؤمن آل فرعون - به رغم قطع شدن سخنانش به وسيله فرعون - به گفتار هشداردهنده خود ادامه داد و فرعونيان را از پيامد هلاكت بار قتل موسى ( ع ) آگاه ساخت .
يقوم لكم الملك . .. قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أرى ... و قال الذى ءامن يقوم إن
2 - هشدار مؤمن آل فرعون به قوم خود ، از دچار شدن به روزگار شوم ، همچون روزگار احزاب و اقوام كافر پيشين
و قال الذى ءامن يقوم إنّى أخاف عليكم مثل يوم الأحزاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 31 - 1
1 - هشدار مؤمن آل فرعون به قوم خود ، از دچار شدن به كيفر كردار قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان ( لوط و اصحاب ايكه ) در صورت اقدام به قتل موسى ( ع )
مثل دأب قوم نوح . .. و الذين من بعدهم
«دأب» به معناى عادت است و مقصود از «الذين من بعدهم» قوم لوط و اصحاب ايكه است; چنان كه در سوره «ص» آيه 13، به آن تصريح شده است. گفتنى است برابر نظر مفسران «اصحاب أيكه» همان مردم مدين است كه از قوم حضرت شعيب بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 32 - 1
1 - هشدار مؤمن آل فرعون به قوم خويش ، از دچار شدن به عذاب الهى در روز قيامت در صورت اقدام به قتل موسى ( ع )
و يقوم إنّى أخاف عليكم يوم التناد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 33 - 4،7
4 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونيان ، از دچار شدن آنان به عذاب گريزناپذير الهى در قيامت در صورت كشتن موسى ( ع )
يقوم إنّى أخاف عليكم . .. يوم تولّون مدبرين ما لكم من اللّه من عاصم
7 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونيان ، درباره اين كه قتل موسى ( ع ) موجب گمراهى ابدى و علاج ناپذير آنان خواهد شد .
أتقتلون رجلاً . .. و من يضلل اللّه فما له من هاد
برداشت يادشده به خاطر اين نكته است كه هشدار مؤمن آل فرعون نسبت به گمراه شدن آنان در مورد قتل موسى(ع) انجام پذيرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 17
17 - هشدار مؤمن آل فرعون به مردم مصر ، از دچار شدن به گمراهى ابدى بر اثر پافشارى بر مخالفت با دعوت موسى ( ع ) و ترديد در حقانيت آن
كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 5
5 - هشدار مؤمن آل فرعون به مردم مجادله گر و حق ستيز مصر ، درباره خشم انقلابى و انتقام مؤمنان طرفدار موسى ( ع )
الذين يجدلون فى ءايت اللّه . .. كبر مقتًا ... عندالذين ءامنوا
تذكر مؤمن آل فرعون به فرعونيان، مبنى بر اين كه ستيزه جويى در آيات الهى، موجب بغض و دشمنى مؤمنان مى شود; مى تواند بيانگر اين نكته باشد كه عمل آنان، موجب خشم انقلابى و شورش مؤمنان طرفدار موسى(ع) عليه آنان خواهدگرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 44 - 1
1 - هشدار تهديدآميز مؤمن آل فرعون به قوم خود ، از دچار شدن آنان به سرنوشتى شوم بر اثر غفلت و بى توجهى شان به خيرخواهى هاى او
فستذكرون ما أقول لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 110 - 1،2،5
1 - به قدرت رساندن بنى اسرائيل براى برچيدن نظام فرعونى ، تحليل اشراف دربار از پيشنهاد موسى ( رهاسازى بنى اسرائيل )
فأرسل معى بنى إسراءيل . .. يريد أن يخرجكم من أرضكم
2 - فرعون و درباريان او آگاه به توان و اقتدار موسى ( ع ) براى برچيدن نظام حكومتى آنان
يريد أن يخرجكم من أرضكم
تشكيل جلسه مشورتى از سوى سران حكومت مصر براى ارزيابى روشهاى مبارزه با موسى بدين سبب كه وى در صدد برچيدن حكومت است، نشانگر اين نكته است كه فرعونيان به توانايى و اقتدار موسى پى برده و سخت بيمناك بودند.
5 - انتخاب روش مبارزه با موسى پس از تصميم به ساحر خواندن وى و تحليل اهداف او ( برچيدن حكومت فرعونى ) ، از مسائل مطرح شده در جلسه مشورتى بزرگان دربار فرعون
فماذا تأمرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 3
3 - اشراف دربار فرعون بيمناك از برچيده شدن نظام فرعونى و به قدرت رسيدن موسى ( ع ) و قوم او
أتذر موسى و قومه ليفسدوا فى الأرض و يذرك و ءالهتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 128 - 6
6 - موسى ( ع ) ، نابودى حكومت فرعونى و تسلط مردمش بر سرزمين مصر را به آنان بشارت داد .
قال موسى لقومه . .. إن الأرض للّه يورثها من يشاء من عباده
چون موسى(ع) در پى تهديدهاى فرعون با جمله «إن الأرض . .. » در صدد تسلى بخشيدن به بنى اسرائيل بود، اين جمله متضمن إخبار به نابودى فرعونيان و جانشينى بنى اسرائيل خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 9
9 - صبر در برابر تحمل شكنجه هاى فرعون و تسليم خدا بودن تا آخرين لحظه حيات ، درخواست ساحران مؤمن در دعا به درگاه خداوند
ربنا أفرغ علينا صبراً و توفنا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 79 - 1
1 - فرعون ، براى مبارزه با حضرت موسى ( ع ) و مقابله با معجزه بزرگ او ، دستور داد تا تمام جادوگران كاردان و ماهر را به پايتختش احضار كنند .
و قال فرعون ائتونى بكل سحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 97 - 4،5
4- درباريان و قوم فرعون به فرمان وى ، با رسالت موسى ( ع ) به مخالفت برخاستند .
فاتبعوا أمر فرعون
بيان مخالفت قوم فرعون با جمله «آنان از فرمان فرعون پيروى كردند» براى رساندن اين نكته است كه: مخالفت قوم فرعون با رسالت موسى(ع) برخاسته از فرمان فرعون بود.
5- فرمان هاى فرعون ، هرگز هدايتگر مردم به راه صواب و صحيح نبود .
و ما أمر فرعون برشيد
مرشد (راهنماى به درستى و راستى)نيز مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 25 - 5
5 - فرمان فرعون ، هامان و قارون ، بر كشتن فرزندان ذكور مؤمنان همراه موسى ( ع )
قالوا اقتلوا أبناء الذين ءامنوا معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 36 - 1،2
1 - فرمان فرعون به هامان ، مبنى بر ساختن بنايى بلند براى رسيدن به راه هاى آسمان ها
و قال فرعون يه-من ابن لى صرحًا لعلّى أبلغ الأسبب
«صرح» به معناى قصر و بناى بلند است. مقصود از آن در اين آيه، بناى بلند (مانند برج) و يا رصدخانه است.
2 - فرمان فرعون به هامان ، مبنى بر احداث رصدخانه
و قال فرعون يه-من ابن لى صرحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 5
5 - نجات و رستگارى مردم ، هدف و محور تمامى تلاش هاى ارشادى ، سياسى و اجتماعى مؤمن آل فرعون
و قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه . .. و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 1
1 - بازگشت ساحران مؤمن به كفر ( ارتداد ) و پيروى از آيين فرعونيان ، از هدف هاى تهديد فرعون در مورد آنان
لأقطّعنّ . .. قالوا لن نؤثرك
پاسخ ساحران مؤمن به فرعون (لن نؤثرك)، حكايت از آن دارد كه تهديدات فرعون، براى بازگرداندن ساحران از راه ايمان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 4
4 - نشان دادن راه درست ، محور و هدف تلاش گسترده مؤمن آل فرعون در ميان مردم مصر بود .
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 18 - 5
5 - فرجام فرعون و قوم ثمود ، داستانى آشنا براى اهل مكّه و مايه عبرت براى همه مردمان
هل أتيك . .. فرعون و ثمود
سوره «بروج» از سوره هاى مكى است و نام بردن امت هايى مخصوص براى عبرت گرفتن مكّيان از فرجام آنها، بيانگر آگاهى آنان از تاريخ اجمالى آن امت ها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 121 - 2،3
2 - ساحران ، ايمانشان را به خداوند به همگان اعلام كردند .
قالوا ءامنا برب العلمين
كلمه «قالوا» بيانگر اين است كه ساحران ايمانشان را به خدا و ربوبيت مطلق او علنى ساختند و به همگان اعلام كردند.
3 - ساحران به هنگام سجده به درگاه خداوند ، ايمانشان را به ربوبيت وى اعلام داشتند .
و ألقى السحرة سجدين. قالوا ءامنا برب العلمين
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «قالوا ءامنا . .. » حال براى «السحرة» و يا بدل اشتمال براى «القى السحرة ... » باشد. بر اين دو مبنا آيه مورد بحث دلالت مى كند كه ساحران به هنگام سجده به درگاه خدا براى اينكه توهم نشود به فرعون سجده مى كنند، ايمان خويش را به خداوند اظهار كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 122 - 1،2،4،5
1 - ساحران دربار فرعون پس از مشاهده معجزه موسى ( ع ) ، به ربوبيت خداى موسى ( ع ) و هارون بر تمام هستى ايمان آورده و بدان اعتراف كردند .
ءامنا برب العلمين. رب موسى و هرون
2 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، مردمى هوشيار و به ترفند ها و سياست بازى هاى فرعون و اشرافيان دربار وى آگاه بودند .
رب موسى و هرون
به نظر مى رسد از اهداف ساحران در تفسير «رب العلمين» به «رب موسى و هرون» اين باشد كه مبادا فرعونيان پس از خاتمه ماجرا چنين وانمود كنند كه ساحران به فرعون سجده كردند و او را «رب العلمين» خواندند. و اين معنا حكايت از هوشيارى ساحران و آگاهى آنان به ترفندهاى فرعون دارد.
4 - ساحران دربار فرعون پس از مشاهده معجزه موسى ( ع ) به پيامبرى وى و برادرش هارون ايمان آوردند .
ءامنا برب العلمين. رب موسى و هرون
مى توان گفت از اهداف ساحران در نام بردن خصوص «موسى و هارون»، پذيرش ايشان به عنوان پيامبران الهى بوده است.
5 - ساحران ، ايمان خويش را به موسى ( ع ) و هارون به همگان اعلام كردند .
قالوا ءامنا برب العلمين. رب موسى و هرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 1،4،6،8
1 - فرعون در پى گرايش ساحران به رسالت موسى ( ع ) و ايمانشان به ربوبيت خداوند ، بشدت برآشفت و آنان را به سبب ايمانشان توبيخ كرد .
قال فرعون ءامنتم به قبل أن ءاذن لكم
ضمير در «به» هم مى تواند به موسى(ع) برگردانده شود و هم مى تواند به «رب» برگردانده شود. در هر صورت برداشت فوق از آيه استفاده مى شود.
4 - فرعون ، شكست ساحران و پيروزى موسى را صحنه سازى و ايمان آنان را توطئه اى از پيش طراحى شده اعلام كرد .
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة
كلمه «هذا» اشاره است به ماجراى شكست ساحران و پيروزى موسى و در آخر اظهار ايمان ساحران به ربوبيت خداوند و پيامبرى موسى و هارون.
6 - فرعون ، ايمان ساحران را به موسى ( ع ) ، خطرى براى موقعيت و حكومت خويش احساس كرد .
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة لتخرجوا منها أهلها
8 - بيرون راندن و آواره ساختن مردم پايتخت مصر ، تحليل فرعون از داستان مبارزه ساحران با موسى و ايمان آوردن آنان
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة لتخرجوا منها أهلها
برداشت فوق بر اين مبناست كه مراد از «أهلها» همه مردم مصر (عوامل حكومت و توده مردم) باشد، نه خصوص عوامل حكومتى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 124 - 1،2،3
1 - فرعون بر كيفر دادن تمامى ساحران مؤمن به موسى ( ع ) تصميم قطعى گرفت و بر آن سوگند ياد كرد .
لأقطعن . .. ثم لأصلبنكم
حرف «لام» در «لاقطعن» در «لاصلبن» لام تأكيد و حاكى از سوگند مقدر است.
2 - قطع يك دست و يك پا در جهت خلاف يكديگر ، از كيفر هاى تعيين شده از سوى فرعون براى ساحران مؤمن به موسى ( ع )
لأقطعن أيديكم و أرجلكم من خلف
3 - فرعون ، ساحران مؤمن به موسى ( ع ) را تهديد كرد كه پس از بريدن دست و پايشان تمامى آنان را به چوبه دار خواهد بست .
ثم لأصلبنكم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 1،2
1 - اظهار پايدارى بر طريق ايمان و به هيچ انگاشتن مجازات هاى فرعون ، عكس العمل ساحران مؤمن به موسى ( ع ) در برابر فرعون
قالوا إنا إلى ربنا منقلبون
2 - ساحران در پاسخ فرعون و تهديد هاى وى اظهار كردند كه با كشته شدن به سوى خداى خويش باز خواهند گشت .
قالوا إنا إلى ربنا منقلبون
«إلى ربنا» متعلق به «منقلبون» است و كلمه «انقلاب»، در صورتى كه به «إلى» متعدى شود، به معناى بازگشتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 1،2،3،4،5،6،8
1 - ساحران مؤمن با بيان انگيزه فرعون بر نابودى آنان ، اتهام هاى دروغين وى ( توطئه گرى و آواره سازى مردمان ) را قاطعانه مردود دانستند .
و ما تنقم منا إلا أن ءامنا بايت ربنا
2 - ايمان ساحران به آيات الهى تنها انگيزه فرعون بر شكنجه و مجازات آنان
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة لتخرجوا . .. و ما تنقم منا إلا أن ءامنا بايت ربنا
نقمت «مصدر تنقم» به معناى عقوبت كردن و كراهت داشتن است و «أن ءامنا» مفعولٌ له براى «تنقم» مى باشد. تقدير جمله چنين است: و ما تنقم منا لشىء إلا لايماننا. يعنى اى فرعون تنها چيزى كه تو را بر عقوبت ما واداشته ايمان ماست، نه اينكه ما را توطئه گر و امثال آن بدانى. به عبارت ديگر يعنى تو خود مى دانى كه اتهامهايت واقعيت ندارد.
3 - ساحران گرويده به موسى ( ع ) ، برخوردار از ايمانى راسخ به آيات خداوند
و ما تنقم منا إلا أن ءامنا بايت ربنا
4 - ساحران گرويده به موسى ( ع ) به مجرد آگاهى به آيات الهى ، آنها را باور كردند و بدآنهاايمان آوردند .
ءامنا بايت ربنا لما جاءتنا
برداشت فوق با توجه به كلمه «لما» استفاده شده است.
5 - ساحران گرويده به موسى ( ع ) مؤمنانى در كمال شجاعت و شهامت
قالوا إنا إلى ربنا منقلبون. و ما تنقم منا إلا أن ءامنا
6 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، در ايمان خويش متكى به آيات و براهينى متعدد بودند .
أن ءامنا بايت ربنا لما جاءتنا
8 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) پس از اعلان پايدارى بر طريق ايمان ، به دعا به درگاه خدا پرداختند .
ربنا أفرغ علينا صبراً و توفنا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 5،6،7
5 - ساحران به جهت تخصص در سِحر ، حقانيت گفته هاى موسى ( ع ) و سِحر نبودن كار او را به روشنى درك كردند .
فأُلقى السحرة سجّدًا قالوا ءامنّا
از ظاهر آيه برمى آيد، كه در ميدان مبارزه، تنها ساحران بودند كه ايمان خود را اعلام كردند و يا لااقل اولين افراد بودند. اين سبقت در ايمان از سوى ساحران، به جهت شناخت آنان از كار خود و تفاوت آن با معجزه بود.
6 - ساحران با مشاهده بطلان سِحرشان ، ربوبيت خداوند بر همه موجودات را باور كرده و به آن ايمان آوردند .
قالوا ءامنّا بربّ هرون و موسى
7 - ساحران فرعون ، با صراحت ، ايمان خويش به خداوند را اعلام كردند .
قالوا ءامنّا بربّ هرون و موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 1،2،11
1 - ساحران به خاطر ايمان به موسى ( ع ) ، مورد توبيخ و بازخواست فرعون قرار گرفتند .
قالوا ءامنّا . .. قال ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
«آمنتم» چه جمله خبرى باشد و چه استفهامى (به تقدير همزه)، مراد از آن توبيخ است و ضمير «له» به قرينه حرف لام - كه براى ربط «أمن» به غير خداوند به كار مى رود - و به تناسب ضمير «إنّه» در «إنّه لكبيركم» به موسى(ع) برمى گردد.
2 - ساحران فرعون ، موسى و هارون ( ع ) را پيامبر خدا دانسته و به آنان ايمان آوردند .
ءامنتم له
تعبير ساحران در آيه قبل، «آمنّا بربّ هارون و موسى» بود; ولى فرعون در توبيخ خود، آنان را مؤمن به موسى(ع) معرفى كرد. گفتنى است كه اين نكته گوياى تلازم ايمان به «ربّ موسى و هارون» با ايمان به رسالت آن دو در دعوت به ربوبيت خداوند است.
11 - در ديدگاه فرعون ، ساحران پيش از حضور در ميدان مبارزه ، به موسى ( ع ) ايمان داشتند و ايمان آنان در صحنه مبارزه ، ايمانى صورى و برنامه ريزى شده بود .
ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 2،3،7،11،14،17
2 - ساحران مؤمن ، برترى دادن فرعون بر خداوند و بهادادن به تهديدات او در برابر دلايل روشن موسى ( ع ) را ، به كلى منتقى دانسته و ثبات و استحكام ايمان خود را نشان دادند .
قالوا لن نؤثرك على ما جاءنا من البيّنت والذى فطرنا
3 - ساحر مؤمن مصر ، تحت تأثير آيات و بينات الهى ، قرار گرفتند و خدا را بر فرعون ترجيح دادند .
لن نؤثرك على ما جاءنا من البيّنت والذى فطرنا
7 - ساحران مؤمن ، معتقد به رسالت موسى ( ع ) از جانب خالق آنان
على ما جاءنا من البيّنت والذى فطرنا
11 - ساحران مؤمن ، آمادگى خود را براى تحمّل هرگونه شكنجه و كشتار در جهت حفظ ايمان خويش اعلام كردند .
لن نؤثرك . .. فاقض ما أنت قاض
«قضا» به معناى حكم كردن و داورى است. جمله «فاقض...» از زبان ساحران مؤمن و خطاب به فرعون است; يعنى، هر حكمى را كه مى توانى و قضاوت آن از تو ساخته است، صادر كن. ما آماده پذيرش هر نوع شكنجه و عذاب در راه ايمان خود هستيم.
14 - ساحران مؤمن با تحقير قدرت فرعون ، به او اعلام كردند كه بالاترين شكنجه هاى او ، تنها به زندگانى دنيايى آنان خاتمه مى دهد و به آخرتشان آسيبى نخواهد رسانيد .
فاقض ما أنت قاض إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا
چنانچه «هذه الحياة» مفعولٌ به براى «تقضى» باشد، مراد از «قضا»، منقضى ساختن خواهد بود. اهل لغت مى گويند: تمام معانى «قضا» به انقطاع يافتن و تمام شدن بازگشت دارد (لسان العرب). بنابراين مفاد آيه چنين مى شود: اى فرعون! با حكم خود به هرچه مى توانى فيصله بده و آن را تمام كن; زيرا تو فقط اين زندگانى دنيا را خاتمه مى دهى.
17 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، داراى ايمان و اعتقاد محكم به آخرت بودند .
فاقض . .. إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 73 - 1،9
1 - ساحران مؤمن ، در برابر فرعون و تهديد هاى وى ، بر ايمان خود به پروردگارشان تأكيد كردند .
لن نؤثرك . .. إنّا ءامنّا بربّنا
9 - ساحران فرعون ، پس از ايمان به موسى ( ع ) از اقدام به سِحر به نفع فرعون ، اظهار پشيمانى كرده و خواستار بخشش الهى شدند .
ليغفر لنا . .. ما أكرهتنا عليه من السحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 74 - 3
3 - هراس از جهنم و عذاب طاقت فرساى آن ، مايه تحكيم ايمان در قلب ساحران فرعون
إنّا ءامنّا بربّنا . .. إنّه من يأت ربّه مجرمًا فإنّ له جهنّم
جمله «إنّه من يأت. ..» تعليل براى محتواى آيه قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 48 - 1،2،3
1 - ساحران پس از مشاهده معجزه موسى ، بيزارى خود را از فرعون و ادعاى ربوبيت او ، به صراحت و در حضور وى ، اعلام داشتند .
قالوا ءامنّا بربّ العلمين . ربّ موسى و هرون
جمله «ربّ موسى و هارون» - كه عطف بيان براى «بربّ العالمين» مى باشد - تعريضى است به فرعون و نيز كنايه از اين نكته است كه ديگر ربّ بودن تو، پذيرفتنى نيست.
2 - تأكيد ساحران بر ايمان خويش به پروردگار يگانه هستى ، به گونه اى صريح و بى ابهام
قالوا ءامنّا بربّ العلمين . ربّ موسى و هرون
3 - اعتراف و ايمان ساحران به رسالت موسى و هارون ( ع )
قالوا ءامنّا بربّ العلمين
قيد «ربّ موسى و هارون» اعتراف ضمنى بر ايمان آوردن ساحران به رسالت موسى و هارون(ع) است. آيه بعد (قال آمنتم له...) اين مطلب را تأييد مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 13
13 - ايمان همه ساحران به موسى ( ع ) و تهديد فرعون به شكنجه و كشتن تمامى آنان
قال ءامنتم له . .. و لأُصلّبنّكم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 50 - 1،2،3
1 - اعلام آمادگى ساحران مؤمن به موسى ( ع ) در برابر فرعون براى پذيرش هر شكنجه در راه ايمان خويش
لأُقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف . .. قالوا لاضير
2 - خشم و تهديد شديد فرعون ، فاقد كمترين تأثير در ساحران مؤمن به موسى ( ع )
لأُقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف . .. قالوا لاضير
3 - اعتقاد ساحران مؤمن به زيان نكردن انسان از تحمل دشوارى ها در راه خدا
قالوا لاضير إنّا إلى ربّنا منقلبون
جمله «إنّا إلى ربّنا. ..» تعليل براى «لاضير» و بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 51 - 6
6 - ساحرانِ گرويده به موسى ( ع ) ، از نخستين مؤمنان به وى
إنّا نطمع أن يغفر . .. إن كنّا أوّل المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 6
6 - فرعون ، به هنگام غرق شدن در دريا ، از استكبار دست برداشت و با توبه ، اظهار ايمان و تسليم كرد .
حتى إذا أدركه الغرق قال ءامنت . .. و أنا من المسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 91 - 8
8 - از امام صادق ( ع ) روايت شده است كه فرمود : « . . . قال [ جبرئيل ] يا محمد لما أغرق اللّه فرعون « قال آمنت أنه لا اله إلا الذى آمنت به بنواسرائيل و أنا من المسلمين » فأخذت حمأة فوضعت ها فى فيه ثم قلت له : « آلئن و قد عصيت قبل و كنت من المفسدين » و عملت ذلك من غير أمر اللّه خفت أن تلحقه الرحمة من اللّه عز و جل و يعذبنى اللّه على ما فعلت فلما كان الآن و أمرنى اللّه عزّ و جل أن اؤدى إليك ما قلته أنا لفرعون امنت و علمت أن ذلك كان للّه تعالى رضاً . . . ;
. .. جبرئيل گفت: اى محمد! هنگامى كه خدا فرعون را غرق كرد، فرعون گفت: ايمان آوردم كه خدايى نيست به جز خدايى كه بنى اسرائيل به او ايمان دارند و من از تسليم شدگانم. پس من قطعه اى از لجن برداشتم و در دهان او گذاشتم و گفتم اكنون؟! در حالى كه قبلا عصيان كردى و از مفسدان بودى. و اين كار را بدون فرمان خدا انجام دادم ; ترسيدم رحمت خدا به او برسد و خدا مرا براى اين كار عذاب كند. پس چون اين لحظه فرارسيد و خداوند فرمان داد آنچه را من به فرعون گفتم به شما برسانم، ايمن شدم و دانستم كه آن كار مورد رضاى خدا بوده است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 2،3
2 - مؤمن معترض از خاندان فرعون ، ايمان خود را پوشيده مى داشت .
قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه
3 - نفوذ آيين موسى ( ع ) در ميان خاندان فرعون و ايمان آوردن مردى از آنان
قال رجل مؤمن من ءال فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 10
10 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از شجاعت ، ايمان استوار و فهم درست از دين
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
اظهار ايمان و موضع گيرى علنى مؤمن آل فرعون، عليه مواضع فرعونيان و نيز محتوا و چگونگى استدلال هاى او براى درستى مواضع خود، نشانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 2
2 - همسر فرعون ( آسيه ) ، نمونه بارز و مثال زدنى براى ايمان و دين دارى است .
ضرب اللّه مثلاً للذين كفروا ءامنوا امرأت فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 46 - 10
10 - خاندان فرعون ، از بدترين مردمان جهان
أدخلوا ءال فرعون أشدّ العذاب
مجازات خاندان فرعون به شديدترين مجازات ها، گوياى حقيقت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 7
7 - فرعون و اشراف حكومت او ، اشخاصى برترى جو و سلطه طلب بودند .
و كانوا قومًا عالين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 7
7 - فرعون و اشراف حكومت او ، اشخاصى برترى جو و سلطه طلب بودند .
و كانوا قومًا عالين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 4 - 1
1 - فرعون ، حاكمى خودكامه و سلطه گر
إنّ فرعون علا فى الأرض
«علوّ» به معناى برترى جويى و خودكامگى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 31 - 3
3- برترى جويى و اسرافگرى ، از منفى ترين ويژگى هاى فرعون
إنّه كان عاليًا من المسرفين
چنانچه «من المسرفين» خبر دوم «كان» باشد، آيه دو وصف مستقل براى فرعون بيان كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 9
9 - تحريك احساسات مذهبى و استكبارى فرعون ، از روش هاى اشرافيان براى واداشتن وى به سركوب موسى ( ع )
و يذرك و ءالهتك
گويا درباريان با ياد كردن از الهه فرعون و مخاطب قرار دادن فرعون در صدد تحريك احساسات مذهبى وى بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 111 - 5،6
5 - سران دربار فرعون از وى خواستند با تأخير مجازات موسى و هارون موافقت كرده و ساحران زبردست و كاردان را از اطراف و اكناف احضار كند .
و أرسل فى المدائن حشرين
«حشرين» به معناى جمع كنندگان و كوچ دهندگان است و مفعول آن به قرينه آيه قبل و بعد «ساحرين» مى باشد و خود «حشرين» مفعول براى «أرسل» است. بنابراين جمله «أرسل ... » يعنى: نيروهايى را براى جمع آورى و گسيل ساحران بسيج كن.
6 - بسيج نيرو هاى حكومتى به تمامى شهر هاى تحت نفوذ فرعون ، طرح كارگزاران دربار براى گردآورى و احضار ساحران زبردست
و أرسل فى المدائن حشرين
«ال» در «المدائن» عهد ذهنى است و اشاره به شهرهاى تحت نفوذ حكومت فرعون دارد. زيرا معهود بين فرعون و اشراف دربار همان شهرهاى كشور خودشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 112 - 3
3 - احضار همه ساحران زبردست براى مبارزه با موسى ( ع ) ، درخواست اشرافيان دربار فرعون از فرعون
يأتوك بكل سحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 113 - 1
1 - ساحرانى زبردست و كارآمد پس از فراخوانى آنان براى مبارزه با موسى ، به درگاه فرعون حاضر شدند .
و جاء السحرة فرعون
«ال» در «السحرة» عهد ذكرى است و اشاره به «كل سحر عليم» دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 36 - 5
5 - تدبير مشاوران فرعون ، مبنى بر اعزام اشخاصى به تمام شهر ها و گردآورى نيروى لازم جهت مبارزه با موسى ( ع ) و برادرش
قالوا . .. و ابعث فى المدائن حشرين
«المدائن» جمع محلّى به «ال» و مفيد عموم است; يعنى، همه شهرها.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 37 - 1
1 - گردآورى تمامى ساحران كارآزموده و ماهر براى مقابله با معجزات موسى ، طرح مشاوران فرعون بود .
و ابعث فى المدائن حشرين . يأتوك بكلّ سحّار عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 114 - 2
2 - فرعون به ساحران بشارت داد كه در صورت پيروزى علاوه بر دريافت پاداشى گران ، از مقرّبان درگاهش خواهند شد .
قال نعم و إنكم لمن المقربين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 114 - 2
2 - فرعون به ساحران بشارت داد كه در صورت پيروزى علاوه بر دريافت پاداشى گران ، از مقرّبان درگاهش خواهند شد .
قال نعم و إنكم لمن المقربين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 87 - 10
10 - خداوند به موسى ( ع ) فرمان داد تا رهايى بنى اسرائيل از چنگال فرعون را به آنان بشارت دهد .
و نجنا برحمتك من القوم الكفرين . .. و بشّر المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 120 - 1
1 - ساحران با مشاهده معجزه موسى ( ع ) و بطلان سحر خويش ، به خاك افتادند و به درگاه خداوند سجده كردند .
و ألقى السحرة سجدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 81 - 3
3 - موسى ( ع ) ، شكست ساحران و ابطال سحر آنان را ، قطعى و غير قابل ترديد اعلام كرد .
قال موسى ما جئتم به السحر إن اللّه سيبطله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 46 - 1
1 - پى بردن ساحران به حقانيت رسالت موسى ( ع ) ، در پى مشاهده بطلان افسون خود در برابر معجزه موسى
فإذا هى تلقف ما يأفكون . فأُلقى السحرة سجدين
برداشت ياد شده با توجه به تفريع «أُلقى» بر آيه پيش به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 39 - 3
3 - بنى اسرائيل در حكومت فرعون ، زندگى سختى داشتند و جان پسران آنها در خطر بود .
أن اقذفيه فى التابوت فاقذفيه فى اليمّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 30 - 2
2- زندگى بنى اسرائيل در نظام فرعونى ، همراه با ذلت و مشقت هاى فراوان
و لقد نجّينا بنى إسرءيل من العذاب المهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 85 - 2
2 - قوم موسى ، از همان آغاز گرايش به او ، خود را در معرض عذاب و شكنجه فرعونيان مى ديدند .
ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 85 - 5
5 - بنى اسرائيل ، زير سلطه و اقتدار فرعون و اشراف خود ، با ضعف و ذلت ، روز مى گذراندند .
فقالوا على اللّه توكلنا ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 9
9 - حفظ آيين مردم ( قبطيان ) ، بهانه فرعون براى كشتن موسى ( ع )
أقتل موسى . .. إنّى أخاف أن يبدّل دينكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 53 - 6
6 - همراه نبودن فرشتگان با موسى ( ع ) ، دستاويزى براى فرعون در انكار رسالت او
فلولا . .. أو جاء معه الملئكة مقترنين
«مقترنين» حال براى ملائكه و تأكيدكننده معناى «معه» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 12
12 - تحقير دنيا و حاكميت موقت فرعون در آن ، از سوى ساحران مؤمن
إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا
فعل «تقضى» خطاب به فرعون و «هذه الحياة» مفعول فيه آن است; يعنى، «إنّما تقضى مدة هذه الحياة الدنيا» (دايره حكم رانى تو، همين زندگى دنيايى است و فراتر از آن در دسترس تو نيست).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 101 - 4
4- معجزات متعدد موسى ( ع ) ، در فرعون هيچ گونه اثرى نبخشيد .
و لقد ءاتينا موسى تسع ءايت بيّنت . .. فقال له فرعون إنى لأظنّك يموسى مسحورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 15
15 - كار ساز نبودن مكر و حيله فرعون در ساختن بناى بلند ، به بهانه اطلاع يافتن از خداى موسى ( ع ) و اثبات دروغ گو بودن او
يه-من ابن لى صرحًا. .. فأطّلع إلى إله موسى... و ما كيد فرعون إلاّ فى تباب
برداشت ياد شده به اين خاطر است كه از مصاديق اصلى «كيد فرعون» ساختن بناى بلند مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 11
11 - ابراهيم بن محمد همدانى گفت : « قلت لابى الحسن على بن موسى الرضا ( ع ) : لأى علة اغرق اللّه عز و جل فرعون و قد
آمن به و أقر بتوحيده ؟ قال : لأنه آمن عند رؤية البأس ، و الايمان عند رؤية البأس غير مقبول و ذالك حكم اللّه فى السلف و الخلف . . . و لعلة اخرى اغرق اللّه عز و جل فرعون و هى أنه استغاث بموسى لمّا ادركه الغرق و لم يستغث باللّه . . . ;
خدمت حضرت على بن موسى الرضا (ع) عرض كردم: چرا خداى عز و جل فرعون را غرق كرد، در حالى كه او ايمان آورده بود و به يگانگى خداوند اقرار كرده بود؟ حضرت فرمود: چون زمانى ايمان آورد كه عذاب را ديده بود و ايمان آوردن به هنگام ديدن عذاب مورد قبول نيست و اين حكم خداست در گذشته و آينده . .. و به علت ديگرى نيز خداى عز و جل فرعون را غرق كرد و آن اين بود كه فرعون از موسى (ع) طلب فريادرسى كرد و از خدا طلب ننمود ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 91 - 3
3 - خداوند ، ايمان فرعون را بى اثر خواند و به درخواست او براى نجات دادنش ، به خاطر نافرمانى ها و فسادانگيزى هاى سابق ، جواب رد داد .
قال ءامنت أنه لا إله إلا الذى . .. و أنا من المسلمين. ءالئن و قد عصيت قبل و كنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 10 - 8
8 - قدرت شگفت فرعون ، بى اثر در برابر عذاب الهى
ألم تر . .. و فرعون ذى الأوتاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 9 - 3
3 - فرعون و همسرش ، از داشتن فرزند بى بهره بودند .
و قالت امرأت فرعون قرّت عين لى و لك . .. أو نتّخذه ولدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 101 - 10
10- اتهام جادوگرى و سحرزدگى فرعون به موسى ( ع ) ، متكى بر ظن و گمان او بود نه مبتنى بر دليل و برهان
موسى . .. فقال له فرعون إنى لأظنّك يموسى مسحورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 103 - 3
3- روى آوردن فرعون به اعمال قهرآميز عليه موسى ( ع ) در پى ناتوانى از رودررويى منطقى و فرهنگى با او
و لقد ءاتينا موسى تسع ءايت بيّنت . .. فقال له فرعون إنى لأظنّك يموسى مسحورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 6
6 - فرعون ، هيچ دليل روشن بر ادعا هاى خود نداشت .
قالوا لن نؤثرك على ما جاءنا من البيّنت
ساحران مؤمن، علت رهاكردن فرعون و بازگشت نكردن به او را، دستيابى خود به بينات و دلايل روشن بر حقانيت موسى(ع) دانستند. در اين تعليل، ساحران مؤمن، به طور تلويحى، فرعون را فاقد دليل و حجت دانسته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 29 - 4
4 - فرعون ، بى توجه به منطق و دليل و تنها خواستار تسليم بى چون و چراى خلق در برابر او
قال لئن اتّخذت إلهًا غيرى لأجعلنّك من المسجونين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 8
8 - فرعون و اطرافيانش ، قدرت و مكنت خود را ، در دفاع از آيين نياكانشان مى دانستند .
قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه ءاباءنا و تكون لكما الكبرياء فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 47 - 1
1 - فرعون و اشراف دربار او ، منكر صلاحيت بشر براى دستيابى به مقام رسالت الهى
فقالوا أنؤمن لبشرين مثلنا
همزه در «أنؤمن» براى استفهام انكارى است. «قوم» به معناى طايفه و «عبادة» (مصدر «عابدون») در اين آيه، به معناى
خدمت گذارى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 6
6 - موسى ( ع ) و قوم او در پندار اشرافيان و فرعونيان ، مردمى فسادگر بودند .
أتذر موسى و قومه ليفسدوا فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 53 - 1
1 - آراسته نبودن موسى ( ع ) به دستبند هاى زرين ، دليل بطلان رسالت او از نظر فرعون
فلولا أُلقى عليه أسورة من ذهب
«أسورة» (جمع «سوار» ) به معناى دستبندها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 65 - 6
6 - ساحران فرعون ، شكست موسى ( ع ) را در صورت اقدام او به سِحر ، حتمى ديده و نيازى به وارد عمل شدن خود احساس نمى كردند . *
إمّا أن تلقى و إمّا أن نكون أوّل من ألقى
ساحران دو شق تخيير را، به گونه اى بيان كردند كه گويا اگر موسى(ع) ابزار سحر خود را بيفكند، كار او تمام است و ناتوانى او بر همگان روشن خواهد شد و تنها در صورتى كه آنها دست به كار شوند، نوبت «اول» و «دوم» معنا پيدا مى كند از اين رو وصف «أوّل من ألقى» را در باره موسى(ع) به كار نبردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 3
3 - ساحران ، با مشاهده معجزه موسى ، آن را قدرتى الهى دانسته و در برابر عظمت خداوند اظهار فروتنى كردند .
فأُلقى السحرة سجّدًا قالوا ءامنّا بربّ هرون و موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 12
12 - تحقير دنيا و حاكميت موقت فرعون در آن ، از سوى ساحران مؤمن
إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا
فعل «تقضى» خطاب به فرعون و «هذه الحياة» مفعول فيه آن است; يعنى، «إنّما تقضى مدة هذه الحياة الدنيا» (دايره حكم رانى تو، همين زندگى دنيايى است و فراتر از آن در دسترس تو نيست).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 5
5 - فرعون ، داراى عزت و جلال در چشم و دل ساحران عصر خود .
فلمّا جاء السحرة . .. و قالوا بعزّة فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 4
4 - تصور نادرست فرعون ، از حقيقت خداوند و اعتقاد باطل وى به وجود او در آسمان ها و انحصار راه خدا شناسى در محسوسات
أسبب السموت فأطّلع إلى إله موسى
از اين كه فرعون براى كسب اطلاع از خداوند، به كاوش در آسمان ها پرداخت، اين مطلب به دست مى آيد كه او خدا را موجودى مى دانست كه اولاً در آسمان ها جاى دارد نه در زمين، ثانياً از راه هاى محسوس آسمانى (أسباب السماوات) قابل شناخت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 2
2 - فرعون ، مردم را در گزينش دين و آيين ، نيازمند رخصت دهى خويش مى دانست و آن را حقى براى خود مى شمرد .
قال فرعون ءامنتم به قبل أن ءاذن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 124 - 4
4 - ايمان به رسالت موسى ( ع ) ، خيانتى بزرگ از ديدگاه فرعون و در پى دارنده مجازاتى سخت
لأقطعن . .. ثم لأصلبنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 128 - 5
5 - موسى ( ع ) در تعاليم خويش به بنى اسرائيل ، پندار مالكيت فرعون را بر زمين ، پندارى باطل و حاكميت او را مقهور اراده خداوند خواند .
قال موسى لقومه . .. إن الأرض للّه يورثها من يشاء من عباده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 8
8 - فرعون و اطرافيانش ، قدرت و مكنت خود را ، در دفاع از آيين نياكانشان مى دانستند .
قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه ءاباءنا و تكون لكما الكبرياء فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 57 - 4
4 - فرعون آيات و معجزات الهى موسى ( ع ) را سِحر خواند و آن را وسيله اى براى بيرون راندن فرعونيان از مصر دانست .
لتخرجنا من أرضنا بسحرك يموسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 3،7،10،11،20
3 - فرعون ، انتخاب دين و تغيير مسلك مردم را ، مشروط به اجازه خويش مى دانست .
ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
7 - فرعون ، موسى ( ع ) را برترين ساحر و معجزه او را سِحرى فراتر از آنچه به ديگران آموخته بود ، قلمداد كرد .
إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
10 - فرعون ، شكست ساحران از موسى ( ع ) را ، امرى تصنّعى و براثر تبانى قبلى با موسى ( ع ) دانست و آنان را به سهل انگارى عمدى متهم ساخت .
إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
11 - در ديدگاه فرعون ، ساحران پيش از حضور در ميدان مبارزه ، به موسى ( ع ) ايمان داشتند و ايمان آنان در صحنه مبارزه ، ايمانى صورى و برنامه ريزى شده بود .
ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
20 - فرعون ، درك سنگين تربودن شكنجه هايش از عذاب موعود موسى ( ع ) را ، تنها در صورت چشيدن آن امكان پذير دانست .
و لتعلمنّ أيّنا أشدّ عذابًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 47 - 1
1 - فرعون و اشراف دربار او ، منكر صلاحيت بشر براى دستيابى به مقام رسالت الهى
فقالوا أنؤمن لبشرين مثلنا
همزه در «أنؤمن» براى استفهام انكارى است. «قوم» به معناى طايفه و «عبادة» (مصدر «عابدون») در اين آيه، به معناى خدمت گذارى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 19 - 3،5
3 - قتل مرد قبطى توسط موسى ( ع ) ، نشانه ناسپاسى و كفران نعمتى بزرگ در نظر فرعون
و فعلت فعلتك . .. و أنت من الكفرين
مراد فرعون از «و أنت من الكافرين» ناسپاسى موسى(ع) در قبال خدمات گذشته وى به او مى باشد.
5 - قتل نفس و ناسپاسى نعمت ، دو رفتار نامناسب با شأن و ادعاى پيامبرى در نظر فرعون
و فعلت فعلتك التى فعلت و أنت من الكفرين
به رخ كشيدن قتل نفس و ناسپاسى موسى(ع) از جانب فرعون، مى تواند به منظور خدشه دار كردن پيامبرى آن حضرت و منافى دانستن مقام نبوت با قتل نفس و ناسپاسى ادا شده باشد. گفتنى است آيه بعد - كه در آن حضرت موسى(ع) قتل نفس را عملى غير عمدى و ناخواسته مى شمرد - مؤيد برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 23 - 3
3 - وجود ربّ و پروردگارى واحد براى جهانيان ، امرى شگفت و باور نكردنى در نظر فرعون
قال فرعون و ما ربّ العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 31 - 3
3 - فرعون دلايل آفاقى و انفسى ارائه شده از سوى موسى را گوياى صدق ادعاى او ندانسته و تنها معجزه را شاهد صدق گفتارش مى دانست .
قال ربّ السموت و الأرض . .. قال ... لأجعلنّك من المسجونين . قال أوَلوجئتك بشىء
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه فرعون دلايل آفاقى وانفسى حضرت موسى را نپذيرفت و ضمن تمسخر آنها، او را به زندان تهديد كرد; ولى آن گاه كه آن حضرت مسأله معجزه (شىء مبين) را مطرح ساخت، فرعون به ظاهر به آن تن داد و پذيرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 56 - 3
3 - فرعون ، طرفداران و كارگزاران حكومت خود را ، گروهى متحد ، نيرومند و آماده نبرد معرفى كرد .
و إنّا لجميع حذرون
يكى از معانى «جميع» ضدّ «متفرق»; يعنى، متحد است (لسان العرب). برداشت ياد شده بر اساس همين معنا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 38 - 9
9 - ضرورت قابل رؤيت بودن خدا در پندار فرعون
فاجعل لى صرحًا لعلّى أطّلع إلى إله موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 3،5،6،14
3 - اقدام بر قتل موسى ( ع ) ، كارى دشوار ، خطرآفرين و داراى بازتاب ناگوار در ميان افكار عمومى درنظر فرعون
و قال فرعون ذرونى أقتل موسى
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه فرعون، در كشتن فرزندان ايمان آورندگان به موسى(ع) با كسى به مشاوره نپرداخت (اقتلوا أبناء الذين آمنوا معه); ولى در كشتن موسى(ع) با مشاوران و درباريان خود به رايزنى پرداخت.
5 - موسى ( ع ) ، كانون اصلى خطر در نگاه فرعون
و قال فرعون ذرونى أقتل موسى
تصميم بر قتل موسى(ع)، پس از كشتار فرزندان پيروان او، گوياى مطلب ياد شده است.
6 - كشتن موسى ( ع ) ، راه اصلى مبارزه با رسالت وى و گسترش آيين او ، در نگاه فرعون
و قال فرعون ذرونى أقتل موسى
14 - فرعون ، منافع و بقاى اقتدار خود را در حفظ آيين گذشته مردم و نگه دارى وضعيت اجتماعى موجود مى ديد .
إنّى أخاف أن يبدّل دينكم أو أن يظهر فى الأرض الفساد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 15،17
15 - فرعون ، خود را فردى خيرخواه و پايبند به انديشه ها و عقايد خويش و نيز به دور از دورويى معرفى كرد .
قال فرعون ما أريكم إلاّ ماأرى
برداشت ياد شده از آن جااست كه فرعون با گفتن «ما أريكم إلاّ ما أرى» (من جز آنچه را كه تشخيص مى دهم به شما ارائه نمى دهم)، مى خواست خويشتن را فردى صادق، خيرخواه و پايبند به انديشه ها و نظرات خود، جلوه دهد.
17 - فرعون كشتن موسى ( ع ) را ، سياستى درست در حكومت و به صلاح جامعه دانست .
و ما أهديكم إلاّ سبيل الرشاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 52 - 6
6 - قدرت و ثروت ، تنها ملاك ارزش در ديدگاه فرعون و فرعونيان
قال يقوم أليس لى ملك مصر . .. أم أنا خير من هذا الذى
برداشت ياد شده با توجه به دو نكته زير است: الف) فرعون پس از يادآورى فرمانروايى و ثروت خويش، موسى(ع) را غير قابل قياس با خود مى داند و اين نشان دهنده بينش فرعون در زمينه ملاك ارزش است. ب) سخنرانى فرعون و تكيه وى بر قدرت و ثروت، نشان مى دهد كه در جامعه قبطى چنين ديدگاهى وجود داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 3
3 - مؤمن آل فرعون پيروى از خود را ، موجب دستيابى به راه صواب و درست مى دانست .
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
«رشاد» به معناى اهتدا و راه يافتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 114 - 2
2 - فرعون به ساحران بشارت داد كه در صورت پيروزى علاوه بر دريافت پاداشى گران ، از مقرّبان درگاهش خواهند شد .
قال نعم و إنكم لمن المقربين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 114 - 1
1 - فرعون به خواسته ساحران ( اعطاى پاداش در صورت پيروزى ) ، پاسخ مثبت داد .
ان لنا لأجراً . .. قال نعم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 41 - 1،3
1 - پرسش ساحران ، از فرعون نسبت به پاداش خود در صورت غلبه بر موسى ( ع )
قالوا لفرعون أئنّ لنا لأجرًا إن كنّا نحن الغلبين
3 - اهتمام ساحران به دريافت پاداش و نه پيروزى فكرى و عقيدتى
أئنّ لنا لأجرًا إن كنّا نحن الغلبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 42 - 1،3
1 - پاسخ مثبت فرعون ، به امتيازطلبى ساحران براى غلبه بر موسى ( ع )
قالوا لفرعون أئنّ لنا لأجرًا . .. قال نعم
3 - فرعون ، براى جلب حمايت ساحران ، بيش از انتظارشان به آنان وعده مزد و پاداش داد .
قالوا لفرعون أئنّ لنا لأجرًا . .. و إنّكم إذًا لمن المقرّبين
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه ساحران تنها درخواست مزد داشته اند; ولى فرعون علاوه بر پاسخ مثبت به آن، وعده تقرّب به درگاه خود را نيز به آنان داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 41 - 1
1 - پرسش ساحران ، از فرعون نسبت به پاداش خود در صورت غلبه بر موسى ( ع )
قالوا لفرعون أئنّ لنا لأجرًا إن كنّا نحن الغلبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 41 - 1
1 - پرسش ساحران ، از فرعون نسبت به پاداش خود در صورت غلبه بر موسى ( ع )
قالوا لفرعون أئنّ لنا لأجرًا إن كنّا نحن الغلبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 51 - 3،4
3 - چگونگى برخورد خداوند با اقوام غير مؤمن گذشته ، پرسش فرعون از موسى ( ع )
أنّ العذاب على من كذّب . .. فما بال القرون الأُولى
چون در آيات گذشته، موسى(ع) سخن از امنيت پيروان هدايت و عذاب تكذيب كنندگان به ميان آورد، سؤال فرعون به منظور اظهار نظر موسى(ع) در باره حال نسل هاى پيشين بوده است. انگيزه او از اين پرسش مى تواند تحريك نسل حاضر در برابر پاسخ موسى(ع) به معذَّب بودن پدرانشان باشد. طفره رفتن موسى(ع) از جواب صريح، اين احتمال را تقويت مى كند.
4 - فرعون با ناباورى نسبت به عملى شدن وعده عذاب در باره پيشينيان ، نظر موسى ( ع ) را در مورد آنان جويا شد .
قال فما بال القرون الأُولى
سؤال فرعون از حال پيشينيان، پس از گفته موسى(ع) (أنّ العذاب على من كذّب) از ناباورى او حكايت دارد; زيرا وى آنان را نابود
شده و بى نشان و اثر مى دانست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 23 - 1،4
1 - پرسش انكار آميز فرعون از موسى ( ع ) در باره حقيقتى به نام « ربّ العالمين » ( پروردگار جهانيان )
قال فرعون و ما ربّ العلمين
واژه «ما» اسم استفهام است و غالباً با آن، از حقيقت اسم مابعدش پرسش مى شود. گفتنى است كه استفهام ياد شده براى اظهار تعجب به منظور انكار حقيقت مورد پرسش مى باشد.
4 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال لمّا بعث اللّه موسى إلى فرعون . . . فقال فرعون « و ما ربّ العالمين » و إنّما سأله عن كيفية اللّه فقال موسى « ربّ السماوات و الأرض و ما بينهما إن كنتم موقنين » فقال فرعون متعجباً لأصحابه « ألاتستمعون » أسأله عن الكيفية فيجيبنى عن الصفات . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود: هنگامى كه خداوند موسى را به سوى فرعون مبعوث كرد . .. فرعون به موسى(ع) گفت «و ما ربّ العالمين» و سؤال فرعون از موسى درباره كيفيت خداوند بود. موسى(ع) در جواب فرعون گفت: «ربّ السماوات و الأرض و ما بينهما...». فرعون در حالى كه تعجب كرده بود به اصحابش گفت: آيا نمى شنويد [چه ميگويد؟] من از كيفيت خدا مى پرسم و او در جواب من از صفات مى گويد...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 1
1 - پرسش مؤمن آل فرعون از قوم خود ، درباره انگيزه مخالفت آنان با دعوت و خيرخواهى هاى او
و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة و تدعوننى إلى النار
گفتنى است كه به قرينه خطاب در جمله حاليّه «تدعوننى . ..»، عبارت «مالى» در اصل «مالكم» مى باشد. اين جمله در زبان عرب به جاى «أخبرونى عنكم» (از حالتان به من خبر دهيد) به كار مى رود و مقصود از آن پرسش از انگيزه و دليل وضعيت به وجود آمده از مخاطب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 51 - 10
10 - اظهار ندامت ساحران ، از قرار دادن دانش خويش در خدمت فرعون ، براى مبارزه با موسى ( ع )
إنّا نطمع أن يغفر لنا ربّنا خطي-نا
كلمه «خطايانا» مى تواند اشاره به اقدامى باشد كه ساحران در خدمت نظام فرعونى، براى مبارزه با حق انجام داده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 73 - 9
9 - ساحران فرعون ، پس از ايمان به موسى ( ع ) از اقدام به سِحر به نفع فرعون ، اظهار پشيمانى كرده و خواستار بخشش الهى شدند .
ليغفر لنا . .. ما أكرهتنا عليه من السحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 51 - 2،10
2 - ندامت ساحران از گذشته شرك آلود و غفلت بار خود در پيشگاه خدا
إنّا نطمع أن يغفر لنا ربّنا خطي-نا
10 - اظهار ندامت ساحران ، از قرار دادن دانش خويش در خدمت فرعون ، براى مبارزه با موسى ( ع )
إنّا نطمع أن يغفر لنا ربّنا خطي-نا
كلمه «خطايانا» مى تواند اشاره به اقدامى باشد كه ساحران در خدمت نظام فرعونى، براى مبارزه با حق انجام داده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 40 - 9
9 - سرزنش فرعون نسبت به خويش ، در واپسين لحظات زندگى كفرآلود خود *
فنبذنهم فى اليمّ و هو مليم
در صورتى كه واژه «مليم» به معناى ملامت كردن (متعدى) باشد، برداشت بالا به دست مى آيد. يعنى: «و هو مليم نفسه».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 17 - 1
1 - فرعون زمان موسى ( ع ) ، مردى طغيان گر و فرو رفته در پليدى ها و گستاخ در برابر خداوند
إلى فرعون إنّه طغى
«طغيان»; يعنى، از حد گذراندن (مصباح) و مراد از «طغيان فرعون» - به قرينه «تزكّى» و «فتخشى» در آيات بعد - ناپاكى
فرعون و بى باكى او، در برابر خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 118 - 1
1 - عصاى موسى ( ع ) با بلعيدن جادوى ساحران ، موجب به كرسى نشستن حق و پوچ گشتن دستاورد هاى ساحران شد .
فوقع الحق و بطل ما كانوا يعملون
دربرداشت فوق ضمير «كانوا» و «يعملون» به ساحران برگردانده شده است. بر اين مبنا مراد از «ما» در «ما كانوا ... » همان ابزار و آلاتى است كه با سحر خويش آنها را در چشم بينندگان به صورت جانورانى پر تحرك جلوه داده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 43 - 2
2 - اطمينان موسى به غلبه خويش و پوچى افسون ساحران
قال لهم موسى ألقوا ما أنتم ملقون
شتاب نداشتن موسى(ع) در ارائه معجزه خويش، حاكى از اطمينان او و تعبير «ألقوا ما أنتم ملقون» نشانگر بى اعتنايى وى به همه دست مايه هاى ساحران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 20 - 6
6 - موسى ( ع ) ، برخوردار از هوادارانى وفادار ، دلسوز و خيرخواه در كاخ فرعون
إنّى لك من النصحين
تعبير «من الناصحين» نشانگر آن است كه هواداران موسى در كاخ فرعون بسيار بودند و مرد ناشناس تنها يكى از آنان بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 41 - 5
5 - امتياز خواهى ساحران از فرعون ، با قرار دادن پيروزى خود در هاله اى از ابهام
أئنّ لنا لأجرًا إن كنّا نحن الغلبين
ترديد ساحران در پيروزى خود، فرعون را در وحشت از شكست فرو مى برد و اشتياق به پيروزى را به هر قيمت در وجود او مشتعل مى ساخت. ساحران از اين زمينه براى دست يافتن به امتيازات بيشتر سود جستند. گفتنى است كه آيه 44 همين سوره - كه در آن ساحران پس از مطمئن شدن به دريافت مزد از فرعون پيروزى خود را بر موسى(ع) قطعى اعلام كردند (قالوا بعزّة فرعون إنّا نحن الغالبون) - مؤيد همين برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 3
3 - غرور و اطمينان سرشار ساحران به غلبه خويش بر موسى ( ع )
و قالوا بعزّة فرعون إنّا لنحن الغلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 58 - 6
6 - فرعون با تظاهر به اطمينان خويش بر پيروزى بر موسى ( ع ) ، تعيين مكان و زمان رويارويى را به او واگذار كرد .
فاجعل بيننا و بينك موعدًا لانخلفه
در اين كه «موعداً» مصدر است يا اسم زمان و يا اسم مكان، نظرياتى چند ابراز شده است. گفتنى است كه به قرينه وصف «لانخلفه» و كلمه «مكاناً» و كلمه «يوم الزينة» (در آيه بعد) مى توان پى برد كه مجموعه هر سه معنا، مورد نظر بوده است; هر چند براى برخى از آن معانى كلام داراى تقديراتى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 4 - 4
4 - مردم مصر - از هر قشر و گروه - ملزم به پيروى محض و اطاعت بى چون و چرا از فرعون بودند .
و جعل أهلها شيعًا
تنكير در «شيعاً» به اصطلاح تنكير تفخيم است. بنابراين «شيعاً»; يعنى، پيروانى محض و بدون كمترين آزادى و اختيار.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 1
1 - مؤمن آل فرعون ، مردم را به پيروى از رهنمود هاى خويش فرا خوانده است .
و قال الذى ءامن يقوم اتّبعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 6 - 3
3 - آگاهى قبلى فرعون از خطرساز بودن بنى اسرائيل براى حكومت و نظام سركوبگر وى
و نرى فرعون و هم-ن و جنودهما منهم ما كانوا يحذرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 98 - 1،3
1- فرعون در روز قيامت ، پيشاپيش پيروانش به سوى دوزخ روانه خواهد شد .
يقدم قومه يوم القيمة فأوردهم النار
قدوم (مصدر يقدم) به معناى سبقت گرفتن و در پيشاپيش حركت كردن است.
3- حركت فرعونيان به سوى دوزخ به رهبرى و پيشاهنگى فرعون ، نمود برنامه هاى ناصواب او در دنياست .
و ما أمر فرعون برشيد. يقدم قومه يوم القيمة فأوردهم النار
جمله «يقدم قومه . ..» بيانگر فرجام پيروى از فرعون است و به منزله تفسيرى براى «و ما أمر فرعون برشيد» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 36 - 1
1 - پيشنهاد مشاوران فرعون به خود وانهادن موقتى موسى و هارون ( ع ) و شتاب نكردن در مجازات آنان ( زندانى كردن )
قال لئن اتّخذت إلهًا غيرى لأجعلنّك من المسجونين . ..فماذا تأمرون . قالوا أرجه و
«ارجاء» (مصدر «ارج») به معناى وانهادن و مهلت دادن است. گفتنى است كه «ارج» در اصل «ارجى» بوده كه لام الفعل آن حذف شده است. ضمير «ه» ساكن در آخر آن، مفعولى و راجع به موسى مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 37 - 1
1 - گردآورى تمامى ساحران كارآزموده و ماهر براى مقابله با معجزات موسى ، طرح مشاوران فرعون بود .
و ابعث فى المدائن حشرين . يأتوك بكلّ سحّار عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 65 - 1
1 - ساحران فرعون ، در ميدان مبارزه و رويارويى با موسى ( ع ) ، تعيين آغازكننده را به آن حضرت محول كردند .
قالوا يموسى إمّا أن تلقى . .. ألقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 14
14 - اطمينان دادن مؤمن آل فرعون به فرعونيان ، از آسيب ديدن موسى ( ع ) در صورت دروغ گو بودن ايشان در ادعا هاى خود
و إن يك كذبًا فعليه كذبه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 4 - 2،3
2 - تقسيم مردم مصر به طبقات و دسته هاى مختلف و پيرو ، نمود سياست خودكامه و سلطه جويى فرعون
إنّ فرعون علا فى الأرض و جعل أهلها شيعًا
جمله «جعل أهلها شيعاً» عطف تفسيرى بر «علا فى الأرض» و بيانگر نوع برترى جويى فرعون نسبت به مردم سرزمين مصر است. گفتنى است كه «شيع» جمع «شيعة» است و «شيعة» به فرد يا گروه پيرو اطلاق مى شود. بنابراين «جعل أهلها شيعاً»; يعنى، مردم آن سرزمين را به چند دسته پيرو درآورده بود.
3 - اقدام فرعون به دسته دسته كردن مردم سرزمين مصر و ايجاد تفرقه ميان آنان
و جعل أهلها شيعًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 4 - 15
15 - فساد و تباهى ، امرى ريشه دار در خاندان و نياكان فرعون
إنّه كان من المفسدين
تعبير از نياكان فرعون به «المفسدين» (به صورت جمع با «ال») نشان مى دهد كه همه آنان فسادگر بودند و فلسفه فسادگرى در تاريخ فرعون ها، بسيار ريشه دار بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 40 - 3
3 - خداوند ، فرعون و لشگريان وى را در دريا غرق كرد .
فأخذنه و جنوده فنبذنهم فى اليمّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 48 - 1
1 - ساحران پس از مشاهده معجزه موسى ، بيزارى خود را از فرعون و ادعاى ربوبيت او ، به صراحت و در حضور وى ، اعلام داشتند .
قالوا ءامنّا بربّ العلمين . ربّ موسى و هرون
جمله «ربّ موسى و هارون» - كه عطف بيان براى «بربّ العالمين» مى باشد - تعريضى است به فرعون و نيز كنايه از اين نكته است كه ديگر ربّ بودن تو، پذيرفتنى نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 48 - 1
1 - ساحران پس از مشاهده معجزه موسى ، بيزارى خود را از فرعون و ادعاى ربوبيت او ، به صراحت و در حضور وى ، اعلام داشتند .
قالوا ءامنّا بربّ العلمين . ربّ موسى و هرون
جمله «ربّ موسى و هارون» - كه عطف بيان براى «بربّ العالمين» مى باشد - تعريضى است به فرعون و نيز كنايه از اين نكته است كه ديگر ربّ بودن تو، پذيرفتنى نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 16
16 - ساحران مؤمن با وجود تهديدات فرعون ، در صدد نصيحت و ارشاد و هدايت وى بودند .
ما جاءنا من البيّنت و الذى فطرنا فاقض ما أنت قاض إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا
اشاره ساحران به بينات موسى(ع) و خالقيت خداوند و محدوديت قدرت فرعون، پس از موضع گيرى خصمانه او، مى تواند به منظور رام ساختن و پند و اندرز دادن به او باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 54 - 1
1 - فرعون با تبليغات گمراه كننده ، مردم مصر را تحميق كرده ، به اطاعت از خويش واداشته بود .
و نادى فرعون فى قومه . .. فاستخفّ قومه
«استخفّ» در آيه شريفه، به معناى سبك مغز ساختن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 43 - 2
2 - مؤمن آل فرعون قومش را از نقش نداشتن معبود هاى ادعايى در سعادت دنيوى و اخروى و نيز بى ثمر بودن عبادت آنها آگاه ساخت .
لاجرم أنّما تدعوننى إليه ليس له دعوة فى الدنيا و لا فى الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 3 - 2،3
2 - بيان درست و به حق سرگذشت موسى ( ع ) و فرعون ، نمودى از روشنگرى هاى قرآن
تلك ءايت الكتب المبين . نتلوا عليك من نبإِ موسى و فرعون بالحقّ
با توجه به ارتباط اين آيه با آيه قبل، مطلب ياد شده به دست مى آيد.
3 - داستان موسى و فرعون ، تلاوت شده از سوى خدا بر پيامبر (صلی الله علیه و آله)
نتلوا عليك من نبإِ موسى و فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 19
19 - فرعون ، مصمم بر نابود ساختن و از بين بردن موسى ( ع ) و پيروان او ، و پايدار نشان دادن حكومت خود
و لتعلمنّ أيّنا أشدّ عذابًا و أبقى
وعده عذاب و قتل مؤمنان و نيز ادعاى باقى تر بودن (أبقى) از سوى فرعون، بيانگر اين نكته است كه وى به نابود كردن مؤمنان مصمم شده بود. گفتنى است در اين برداشت، تميز «عذاباً» به كلمه «أشدّ» اختصاص يافته و كلمه «أبقى» خالى از تميز، لحاظ شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 36 - 5
5 - فرعون ، فردى متكبر و تجاوزگر بود .
كذلك يطبع اللّه على كلّ قلب متكبّر جبّار . و قال فرعون
از مصاديق مورد نظر متكبر و جبار - به قرينه «و قال فرعون» - فرعون مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 49 - 3
3 - اظهار بى اطلاعى و تجاهل نسبت به پروردگار موسى و هارون ، عكس العمل فرعون در برابر سخنان آن دو
إنّا رسولا ربّك . .. ب--َاية من ربّك ... قال فمن ربّكما
گرچه موسى و هارون(ع)، مبدأ پيام را با عنوان «ربّك» به فرعون معرفى كردند; ولى فرعون در مقام سؤال «ربّكما» به كار برده است تا ضمن انكار ربوبيت خداوند، نسبت به آن اظهار بى خبرى نيز كرده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 120 - 2
2 - ساحران با مشاهده معجزه موسى ( ع ) به عظمت خداوند پى بردند و او را شايسته و بايسته پرستش يافتند .
و ألقى السحرة سجدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 121 - 1،2،3
1 - ساحران با مشاهده معجزه موسى ( ع ) ربوبيت خداوند را بر تما هستى باور كردند و به آن ايمان آوردند .
قالوا ءامنا برب العلمين
2 - ساحران ، ايمانشان را به خداوند به همگان اعلام كردند .
قالوا ءامنا برب العلمين
كلمه «قالوا» بيانگر اين است كه ساحران ايمانشان را به خدا و ربوبيت مطلق او علنى ساختند و به همگان اعلام كردند.
3 - ساحران به هنگام سجده به درگاه خداوند ، ايمانشان را به ربوبيت وى اعلام داشتند .
و ألقى السحرة سجدين. قالوا ءامنا برب العلمين
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «قالوا ءامنا . .. » حال براى «السحرة» و يا بدل اشتمال براى «القى السحرة ... » باشد. بر اين دو مبنا آيه مورد بحث دلالت مى كند كه ساحران به هنگام سجده به درگاه خدا براى اينكه توهم نشود به فرعون سجده مى كنند، ايمان خويش را به خداوند اظهار كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 122 - 1،4
1 - ساحران دربار فرعون پس از مشاهده معجزه موسى ( ع ) ، به ربوبيت خداى موسى ( ع ) و هارون بر تمام هستى ايمان آورده و بدان اعتراف كردند .
ءامنا برب العلمين. رب موسى و هرون
4 - ساحران دربار فرعون پس از مشاهده معجزه موسى ( ع ) به پيامبرى وى و برادرش هارون ايمان آوردند .
ءامنا برب العلمين. رب موسى و هرون
مى توان گفت از اهداف ساحران در نام بردن خصوص «موسى و هارون»، پذيرش ايشان به عنوان پيامبران الهى بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 9
9 - تحريك احساسات مذهبى و استكبارى فرعون ، از روش هاى اشرافيان براى واداشتن وى به سركوب موسى ( ع )
و يذرك و ءالهتك
گويا درباريان با ياد كردن از الهه فرعون و مخاطب قرار دادن فرعون در صدد تحريك احساسات مذهبى وى بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 9 - 10
10 - تلاش آسيه در برانگيختن خوى منفعت طلبى و غريزه فرزندخواهى فرعون
عسى أن ينفعنا أو نتّخذه ولدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 14
14 - ساحران مؤمن با تحقير قدرت فرعون ، به او اعلام كردند كه بالاترين شكنجه هاى او ، تنها به زندگانى دنيايى آنان خاتمه مى دهد و به آخرتشان آسيبى نخواهد رسانيد .
فاقض ما أنت قاض إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا
چنانچه «هذه الحياة» مفعولٌ به براى «تقضى» باشد، مراد از «قضا»، منقضى ساختن خواهد بود. اهل لغت مى گويند: تمام معانى «قضا» به انقطاع يافتن و تمام شدن بازگشت دارد (لسان العرب). بنابراين مفاد آيه چنين مى شود: اى فرعون! با حكم خود به هرچه مى توانى فيصله بده و آن را تمام كن; زيرا تو فقط اين زندگانى دنيا را خاتمه مى دهى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 28 - 9
9 - تحقير فرعون و فرعونيان از سوى موسى ( ع ) به خاطر نينديشيدن در نظام هستى و انكار پروردگار جهان
قال ربّ المشرق و المغرب و ما بينهما إن كنتم تعقلون
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه تعبير «إن كنتم تعقلون» تعريضى به عدم تعقل فرعون و فرعونيان و مقابله به مثل با اتهام جنون به موسى(ع) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 47 - 4
4 - تحقير حضرت موسى و هارون از سوى فرعون و اشراف دربار او ، به خاطر داشتن خاستگاه پايين اجتماعى
أنؤمن لبشرين مثلنا و قومهما لنا عبدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 47 - 4
4 - تحقير حضرت موسى و هارون از سوى فرعون و اشراف دربار او ، به خاطر داشتن خاستگاه پايين اجتماعى
أنؤمن لبشرين مثلنا و قومهما لنا عبدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 52 - 4
4 - تلاش فرعون براى حقير نماياندن موسى ( ع ) و تحقير جايگاه و موقعيت اجتماعى او
أم أنا خير من هذا الذى هو مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 7،8،9
7 - فرعون با توطئه گر خواندن موسى ( ع ) و ساحران ، براندازى حكومت فرعونيان و بيرون راندن ايشان را ، از پايتخت مصر از اهداف توطئه آنان شمرد .
إن هذا لمكر . .. لتخرجوا منها أهلها
مراد از «أهلها» هم مى تواند فرعون، درباريان و وابستگان به او باشد و هم مى تواند مراد از آن تمامى ساكنان مصر باشد. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است.
8 - بيرون راندن و آواره ساختن مردم پايتخت مصر ، تحليل فرعون از داستان مبارزه ساحران با موسى و ايمان آوردن آنان
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة لتخرجوا منها أهلها
برداشت فوق بر اين مبناست كه مراد از «أهلها» همه مردم مصر (عوامل حكومت و توده مردم) باشد، نه خصوص عوامل حكومتى.
9 - فرعون بر پايه تحليل دروغين خويش و توطئه گر خواندن ساحران ، آنان را به مجازاتى شديد تهديد كرد .
إن هذا لمكر . .. فسوف تعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 110 - 1
1 - به قدرت رساندن بنى اسرائيل براى برچيدن نظام فرعونى ، تحليل اشراف دربار از پيشنهاد موسى ( رهاسازى بنى اسرائيل )
فأرسل معى بنى إسراءيل . .. يريد أن يخرجكم من أرضكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 11،14
11 - ساحران مؤمن ، آمادگى خود را براى تحمّل هرگونه شكنجه و كشتار در جهت حفظ ايمان خويش اعلام كردند .
لن نؤثرك . .. فاقض ما أنت قاض
«قضا» به معناى حكم كردن و داورى است. جمله «فاقض...» از زبان ساحران مؤمن و خطاب به فرعون است; يعنى، هر حكمى را كه مى توانى و قضاوت آن از تو ساخته است، صادر كن. ما آماده پذيرش هر نوع شكنجه و عذاب در راه ايمان خود هستيم.
14 - ساحران مؤمن با تحقير قدرت فرعون ، به او اعلام كردند كه بالاترين شكنجه هاى او ، تنها به زندگانى دنيايى آنان خاتمه مى دهد و به آخرتشان آسيبى نخواهد رسانيد .
فاقض ما أنت قاض إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا
چنانچه «هذه الحياة» مفعولٌ به براى «تقضى» باشد، مراد از «قضا»، منقضى ساختن خواهد بود. اهل لغت مى گويند: تمام معانى «قضا» به انقطاع يافتن و تمام شدن بازگشت دارد (لسان العرب). بنابراين مفاد آيه چنين مى شود: اى فرعون! با حكم خود به هرچه مى توانى فيصله بده و آن را تمام كن; زيرا تو فقط اين زندگانى دنيا را خاتمه مى دهى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 39 - 8
8 - آشفتگى و سردرگمى فرعون ، در انكار دلايل روشن موسى ( ع )
و قال سحر أو مجنون
سحر و جنون، فاصله بسيارى از يكديگر دارند; زيرا سحر، نوعى تبّحر و جنون سراسر آشفتگى و اشمئزازآور است و ميان اين دو سنخيتى نيست. از اين رو سخن فرعون، نشانگر اضطراب شديد او در موضع گيرى عليه منطق روشن موسى(ع) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 26 - 3
3 - ربوبيت يگانه خدا نسبت به همه انسان ها چونان ربوبيت يگانه او بر آسمان ها و زمين تذكر موسى به فرعون و فرعونيان
قال ربّ السموت و الأرض . .. قال ربّكم و ربّ ءابائكم الأوّلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 19 - 6
6 - توجه دادن فرعون به سيطره ربوبيت خداوند بر او ، از رسالت هاى موسى ( ع )
و أهديك إلى ربّك فتخشى
تصريح به «ربّك» در برابر كسى كه مدعى ربوبيت بر انسان ها است - چنان چه در آيات بعد خواهد آمد - گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 4
4 - مؤمنان به موسى ( ع ) ، از رؤسا و اشراف قوم خود و از اذيت و شكنجه هاى فرعون در وحشت شديدى به سر مى بردند .
فما ءامن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم
تنكير «خوف» دلالت بر شدت آن مى كند و از معانى فتنه عذاب و شكنجه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 55 - 3
3 - ترسيدن و حساب بردن مردم عصر فرعون از خشم و غضب او و تحريك شدنشان عليه كسانى كه باعث خشم او مى شدند .
فأرسل فرعون فى المدائن حشرين . .. و إنّهم لنا لغائظون
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «إنّهم لنا لغائظون» در مقام تعليل براى تعقيب بنى اسرائيل است; يعنى، چون آنان ما را به خشم آوردند، پس سزاوار است كه شما آنان را تعقيب كنيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 3
3 - اشراف دربار فرعون بيمناك از برچيده شدن نظام فرعونى و به قدرت رسيدن موسى ( ع ) و قوم او
أتذر موسى و قومه ليفسدوا فى الأرض و يذرك و ءالهتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 6 - 4
4 - فرعون ، هامان و سپاهيانش همواره از خطر بنى اسرائيل ، در هراس بودند .
و نرى فرعون و هم-ن . .. ما كانوا يحذرون
جمله «كانوا يحذرون» ماضى استمرارى و بيانگر ترس دائمى فرعونيان از بنى اسرائيل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 25 - 6
6 - وحشت و احساس خطر فرعون ، هامان و قارون از گسترش آيين موسى و قوت گرفتن پيروان آن حضرت
قالوا اقتلوا أبناء الذين ءامنوا معه
از فرمان فرعون و. .. به قتل ايمان آورندگان به موسى(ع)، برداشت ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 4
4 - بيم و نگرانى فرعون از گسترش و تأثير پيام موسى ( ع ) در ميان مردم مصر
و نادى فرعون . .. أفلاتبصرون
تبليغات فرعون، در جهت جلوگيرى از نفوذ پيام موسى(ع)، نشانگر نگرانى فرعون از گسترش آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 22 - 5
5 - فرعون با مشاهده معجزه موسى ( ع ) ، وحشت زده از آن روى برتافت و شتابزده گريزان شد . *
ثمّ أدبر يسعى
«إدبار» فرعون، - در يك احتمال - به معناى فرار او از ترس معجزه موسى(ع) است كه در شكل مار عظيم ظاهر شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 23 - 3
3 - فرعون ، تأثير رسالت موسى ( ع ) را بر ديگران پيش بينى كرده و از آن وحشت داشت .
فحشر فنادى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 55 - 3
3 - ترسيدن و حساب بردن مردم عصر فرعون از خشم و غضب او و تحريك شدنشان عليه كسانى كه باعث خشم او مى شدند .
فأرسل فرعون فى المدائن حشرين . .. و إنّهم لنا لغائظون
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «إنّهم لنا لغائظون» در مقام تعليل براى تعقيب بنى اسرائيل است; يعنى، چون آنان ما را به خشم آوردند، پس سزاوار است كه شما آنان را تعقيب كنيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 18 - 2
2 - موسى ( ع ) ، پس از حادثه قتل مرد قبطى به كاخ فرعون بازنگشت .
فأصبح فى المدينة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 7،8
7 - اعمال زشت فرعون در ديدگان خود او ، زيبا و آراسته جلوه گر مى نمود .
و كذلك زيّن لفرعون سوء عمله
8 - ساختن بناى بلند و رصدخانه ، به منظور اطلاع يافتن از خداى موسى ( ع ) ، رفتار زشتى بود كه فرعون آن را زيبا و آراسته مى يافت .
ابن لى صرحًا . .. فأطّلع إلى إله موسى ... و كذلك زيّن لفرعون سوء عمله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 53 - 7
7 - فرستادگان و نمايندگان پادشاهان به دربار فرعون ، داراى ملازمان و همراهان *
أو جاء معه الملئكة
اعتراض فرعون به تنها آمدن موسى(ع) و اين كه چرا ملازم و همراهى از فرشتگان ندارد، مى تواند اشاره به اين مطلب داشته باشد كه در آن عصر، نمايندگان پادشاهان با همراه و ملازم مى آمدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 18 - 1
1 - موسى ( ع ) از جانب خداوند ، مأمور راهنمايى فرعون به راه تكامل و درست كارى و ترغيب او به پاكسازى خويش از آلودگى ها
فقل هل لك إلى أن تزكّى
زكات به دو معنا است: 1. نمو 2. طهارت (مقاييس اللغة) و به كسى كه صالح و درست كار شود، مى گويند «تزكيه» شده است. (قاموس)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 30 - 3
3 - تشويق و ترغيب شدن فرعونيان از سوى مؤمن آل فرعون ، به عبرت گيرى و درس آموزى از سرگذشت هلاكت بار اقوام و احزاب كافر پيشين
و قال الذى ءامن يقوم إنّى أخاف عليكم مثل يوم الأحزاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 31 - 9
9 - تشويق و ترغيب شدن مردم عصر فرعون از سوى مؤمن آل فرعون ، به عبرت گيرى و درس آموزى از سرگذشت هلاكت بار قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان
مثل دأب قوم نوح . .. و الذين من بعدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 40 - 12
12 - مؤمن آل فرعون ، مردم را به دل نبستن به دنيا ، آخرت خواهى ، ترك رفتار زشت و انجام عمل صالح توأم با ايمان ، ترغيب مى كرد .
يقوم إنّما هذه الحيوة الدنيا متع . .. من عمل سيّئة ... و من عمل صلحًا ... ير
گفته هاى مؤمن آل فرعون با مردم و فرعونيان، در مقام دعوت و تبليغ بود; چنان كه آيه بعد (مالى أدعوكم إلى النجاة . ..) تأييدكننده همين مطلب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 13،15
13 - قطع يك دست و يك پا در جهت مخالف يكديگر و دار زدن بر تنه درختان خرما ، از جمله مجازات هاى تعيين شده براى ساحران مؤمن از سوى فرعون بود .
فلأقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف و لأصلّبنّكم
«جذع» (مفرد «جذوع») به معناى ساق درخت است و حرف «فى» نشانه آن است كه فرعون در تهديد خود، مكان هميشگى ساحران را پس از قطع دست و پايشان، چوبه هاى دار در نظر گرفته بود. اين مطلب كنايه از آن دارد كه بدن آنان هرگز از دار پايين آورده نخواهد شد.
15 - تصميم فرعون بر شكنجه و به صليب كشيدن ساحران مؤمن و نظارت مستقيم خود بر اجراى آن ، تصميمى قاطع و مستبدانه بود .
لأقطّعنّ . .. لأصلّبنّكم ... لتعلمنّ أيّنا أشدّ عذابًا و أبقى
فرعون در واكنش هاى قبلى خود در برابر موسى(ع) با اطرافيان خويش به مشورت مى نشست; ولى در مجازات ساحران، تصميم مستبدانه و شخصى خود را با سوگند بر اجراى آن اعلام كرد و با لام قسم و نون تأكيد ثقيله و فعل هايى از باب تفعيل، قاطعيت خود را در اين تصميم ابراز كرد. گفتنى كه فعل هاى «لأقطّعنّ» و «لأصلبنّ» كه از باب تفعيل اند، با ثلاثى مجرد در معنا يكسان بوده و تفاوتى جز تأكيد افزون تر ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 9 - 15
15 - تصميم خاندان فرعون بر نگه دارى موسى ( ع ) ، اقدامى ندانسته عليه خودشان
لاتقتلوه عسى أن ينفعنا أو نتّخذه ولدًا و هم لايشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 13
13 - تظاهر به خيرخواهى و صلاح انديشى ، براى دين و دنياى مردم از سوى فرعون
إنّى أخاف أن يبدّل دينكم أو أن يظهر فى الأرض الفساد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 18 - 4
4 - اظهار شگفتى فرعون از تعلّق رسالت الهى به فردى كه در خاندان وى رشد يافته بود .
قال ألم نربّك . .. من عمرك سنين
مقصود فرعون اين بود كه چگونه مى شود كسى كه در دامن ما پرورش يافته با ادعاى رسالت الهى عليه خود ما قيام كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 25 - 2
2 - شدت انكار و شگفتى فرعون نسبت به سخنان موسى ( ع ) درباره پروردگار جهانيان
قال ربّ السموت و الأرض . .. قال لمن حوله ألاتستمعون
لحن استهزاآميز فرعون بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 2،3
2 - اظهار شگفتى مؤمن آل فرعون از فراخواندن قوم خود ، به نجات و رستگارى و دعوت آنان از او به سرنوشت هلاكت بار دوزخ
و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة و تدعوننى إلى النار
استفهام در «مالى» براى تعجب است.
3 - اظهار شگفتى مؤمن آل فرعون از تأثيرناپذيرى مردم از خيرخواهى ها و فراخوانى هاى او
و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة و تدعوننى إلى النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 2
2 - مباهات فرعون ، به قلمرو قدرت و ميزان مكنت و دارايى خويش
و نادى فرعون فى قومه قال يقوم أليس لى ملك مصر. .. أفلاتبصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 52 - 1
1 - استكبار و فخرفروشى فرعون ، در برابر حضرت موسى ( ع )
أم أنا خير من هذا الذى هو مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 42 - 4
4 - تقرّب به درگاه فرعون ، مقامى بس مهم و پرجاذبه براى مردم
و إنّكم إذًا لمن المقرّبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 2،4
2 - مؤمن معترض از خاندان فرعون ، ايمان خود را پوشيده مى داشت .
قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه
4 - تقيه مؤمن آل فرعون و كتمان كردن ايمانش ، كارى پسنديده و به جا بود .
و قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 2
2 - مؤمن آل فرعون ، پس از كتمان ايمانش به مدتى چند ، آن را فاش ساخت و به موضع گيرى علنى عليه فرعون و دفاع از موسى ( ع ) پرداخت .
و قال الذى ءامن يقوم اتّبعون
فراخوانى مردم به پيروى از خويش، بيانگر علنى كردن ايمان و موضع اعتقادى شخص است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 3
3 - غرور و اطمينان سرشار ساحران به غلبه خويش بر موسى ( ع )
و قالوا بعزّة فرعون إنّا لنحن الغلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 7
7 - فرعون مصر ، حاكمى خودبرتربين ، مستبد و خودكامه بود .
و إن فرعون لعال فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 2،4
2 - فرعون و سپاهيانش ، با خارج شدن بنى اسرائيل از دريا ، با كبر و نخوت و با سرعت به سوى آن گذرگاه تاختند .
و جوزنا ببنى إسرءيل البحر فأتبعهم فرعون و جنوده بغياً و عدواً
جمله «فأتبعهم . .. » عطف بر جمله «جاوزنا» است و «فاى عاطفه» براى ترتيب بدون تراخى است. عرب به كسى كه راه رفتنش همراه با كبر و نخوت باشد مى گويد: «بغى فى مشيته» و «عدو» نيز به معناى دويدن است.
4 - فرعون تا زمانى كه در آستانه مرگ قرار نگرفته بود ، از كبر و نخوت دست برنداشت .
فأتبعهم فرعون و جنوده بغياً و عدواً حتى إذا أدركه الغرق
لفظ «حتى» - كه دلالت بر غايت دارد - ممكن است بيانگر غايت «أتبعهم» باشد و نيز ممكن است دال بر غايت «بغى» باشد. برداشت فوق مبتنى بر احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 6
6 - فرعون ، حاكمى مستبد ، مغرور و متكبر بود .
قبل أن ءاذن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 25 - 3
3 - لحن مستكبرانه و تمسخرآميز فرعون ، در برابر منطق محكم موسى ( ع )
قال ربّ السموت و الأرض . .. قال لمن حوله ألاتستمعون
استفهام در جمله «ألاتستمعون» مى تواند براى استهزا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 27 - 5
5 - تكبر فرعون و اباى وى از تصور رسالت موسى ( ع ) به سوى خود
قال إنّ رسولكم الذى أُرسل إليكم لمجنون
تعبير «رسولكم» به جاى «رسولنا» مى تواند از آن جهت باشد كه او در يك گفتار استهزاآميز نيز حاضر نبود رسالت موسى را
متوجه خود بداند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 28 - 4
4 - سعه صدر موسى ( ع ) در برابر تكبر ، استهزا و تهمت فرعون
قال لمن حوله ألاتستمعون . .. إنّ رسولكم... لمجنون. قال ربّ المشرق و المغرب
پرداختن موسى به تبيين «ربّ العالمين» بدون توجه به عكس العمل هاى متكبرانه و استهزا آميز فرعون، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 27 - 7
7 - فرعون فردى متكبر و منكر قيامت و روز حساب بود .
كلّ متكبّر لايؤمن بيوم الحساب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 36 - 5
5 - فرعون ، فردى متكبر و تجاوزگر بود .
كذلك يطبع اللّه على كلّ قلب متكبّر جبّار . و قال فرعون
از مصاديق مورد نظر متكبر و جبار - به قرينه «و قال فرعون» - فرعون مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 21 - 1
1 - فرعون ، نشانه رسالت موسى ( ع ) و معجزه بودن آن را نپذيرفت و بى درنگ آن را تكذيب كرد .
فكذّب
حرف «فاء» براى تعقيب بدون فاصله است و مى رساند كه فرعون، پيش از هر گونه تأمل و درنگ، به تكذيب و عصيان پرداخت. متعلق تكذيب - به قرينه «الآية الكبرى» در آيه قبل - معجزه موسى(ع) است. از اقدام فرعون به آوردن مثل معجزه موسى(ع)، - كه آيات بعد بر آن دلالت دارد - دانسته مى شود كه فرعون، معجزه بودن آن و دلالتش بر صداقت موسى(ع) را تكذيب كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 22 - 1،4
1 - فرعون ، به تكذيب گفته هاى موسى ( ع ) اكتفا نكرده سرسختانه به مخالفت با او پرداخت .
ثمّ أدبر يسعى
حرف «ثمّ» در اين آيه، براى تراخى رتبى است; يعنى، ادبار فرعون، نارواتر از تكذيب او بود.
4 - فرعون ، گفتوگوى مستقيم خود با موسى ( ع ) و تكذيب و مخالفت با او را در سركوب آن حضرت كارساز نمى ديد .
ثمّ أدبر
«ادبار»; يعنى، پشت كردن و حاكى از نوميدى فرعون از نتيجه گفتوگوى مستقيم با موسى(ع) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 6
6 - خداوند ، فرعون را به دليل تكذيب رسالت و معجزه موسى ( ع ) و عصيانگرى و ادعاى ربوبيت ، هلاك ساخت .
فكذّب و عصى . .. فقال أنا ربّكم الأعلى . فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
مى توان گفت: فاء در «فأخذه اللّه»، كيفر را بر تمام كارهاى فرعون كه در آيات قبل آمده بود، تفريع كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 92 - 7
7 - سخن گفتن خداوند با فرعون در هنگام غرق شدن وى
إذا أدركه الغرق قال ءامنت . .. ءالئن و قد عصيت ... فاليوم ننجيك ببدنك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 24 - 3
3 - تلاش موسى ( ع ) براى زنده ساختن اشتياق شناخت حق در وجود فرعون و فرعونيان
قال ربّ السموت . .. إن كنتم موقنين
اقدام موسى(ع) به معلق كردن فهم گفته خويش بر شرط (إن كنتم موقنين) مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 43 - 3
3 - تلاش ساحران براى انجام كارى شبيه به معجزه موسى
ألقوا ما أنتم ملقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 7
7 - سعى ساحران بر ارائه كارى قوى تر و چشمگيرتر از معجزه موسى و در عين حال هم سنخ با آن
فألقوا حبالهم و عصيّهم
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه ساحران از ريسمان ها و عصاهاى متعدد براى مبارزه با معجزه (عصاى اژدها شوند) موسى(ع) استفاده كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 18 - 3
3 - تلاش فرعون در جهت بى اساس جلوه دادن رسالت موسى ( ع ) ، از طريق به رخ كشيدن گذشته زندگى او
قال ألم نربّك فينا وليدًا . .. سنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 19 - 4
4 - تلاش فرعون براى تكذيب موسى ( ع ) با يادآورى ارتكاب قتل و ناسپاسى وى
و فعلت فعلتك التى فعلت و أنت من الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 34 - 2
2 - تلاش فرعون براى سحر قلمداد كردن معجزات موسى براى اطرافيانش
قال للملإ حوله إنّ هذا لسحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 42 - 5
5 - اقدام فرعون به جلب رضايت و حمايت هر چه بيشتر ساحران
أئنّ لنا لأجرًا . .. قال نعم و إنّكم إذًا لمن المقرّبين
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه فرعون علاوه بر پاداش مورد نظر ساحران، به آنان وعده مقام هاى فزون تر را نيز داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 53 - 1،2
1 - تلاش فرعون براى جلوگيرى از مهاجرت بنى اسرائيل ، پس از اطلاع يافتن از گريز شبانه آنان
فأرسل فرعون فى المدائن حشرين
2 - اقدام فرعون به اعزام مأموران ، جهت گردآورى نيرو از شهر هاى مختلف براى تعقيب بنى اسرائيل
فأرسل فرعون فى المدائن حشرين
كلمه «حاشرين» (گردآورندگان) مفعول براى «أرسل» مى باشد; يعنى، فرعون مأموران گردآورنده نيرو را به شهرها فرستاد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 52 - 4
4 - تلاش فرعون براى حقير نماياندن موسى ( ع ) و تحقير جايگاه و موقعيت اجتماعى او
أم أنا خير من هذا الذى هو مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 39 - 7
7 - سعى فرعون ، در موجّه جلوه دادن حق ناپذيرى خود
فتولّى . .. و قال سحر أو مجنون
نسبت دادن سحر و جنون از سوى فرعون به موسى(ع)، به رغم روشنى دلايل رسالت آن حضرت، نشانگر تلاشى است كه او براى سرپوش گذاشتن بر حق ناپذيرى خود به كار بسته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 23 - 4
4 - فرعون ، در تلاش براى بازداشتن مردم از گرايش به موسى ( ع )
ثمّ أدبر يسعى . فحشر فنادى
جمله «حشر فنادى»، تفسير «يسعى» (در آيه قبل) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 21
21 - تلاش منطقى و عالمانه مؤمن آل فرعون ، براى منصرف ساختن فرعونيان از كشتن موسى ( ع )
و قال رجل من ءال فرعون يكتم إيمنه . .. و إن يك صادقًا يصبكم بعض الذى يعدكم
برداشت ياد شده از مجموع گفته ها، برخوردها، چگونگى استدلال و منطق مؤمن آل فرعون در مقابل فرعونيان استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 8
8 - تلاش گسترده مؤمن آل فرعون ، بر ايجاد احتمال درست بودن دعوت موسى ( ع ) و راستى هشدار هاى او در افكار عمومى
قومش
وإن يك كذبًا فعليه كذبه . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
شيوه سخن مؤمن آل فرعون به فرعونيان (اگر موسى(ع) دروغ گو باشد به ضرر خودش است و اگر راستگو باشد ممكن است هشدارهاى او درباره نزول عذاب درست باشد)، گوياى اين نكته است كه او باايجاد احتمال درست بودن دعوت موسى(ع) در افكار عمومى، در صدد جلب نظر آنان به سود آن حضرت بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 44 - 6
6 - مؤمن آل فرعون ، پس از تلاش گسترده خيرخواهانه خود براى هدايت قومش ، كار و سرنوشت خويش را به خدا واگذاشت و بر او توكل كرد .
و أُفوّض أمرى إلى اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 58 - 4
4 - سرزمين مصر در عصر فرعون ، برخوردار از تمدن و اقتصادى نيرومند
فأخرجنهم من جنّ-ت و عيون . و كنوز و مقام كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 8
8 - اقدام ساحران به ستايش فرعون در لحظه شروع عمليات خود ، با هدف جلب حمايت او و نزديك ساختن خويش بهوى
فألقوا . .. و قالوا بعزّة فرعون إنّا لنحن الغلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 34 - 5
5 - تناقض گويى فرعون ، در اتهام هاى خويش عليه موسى ( ع )
قال إنّ رسولكم . .. لمجنون ... قال ... إنّ هذا لسحر عليم
فرعون از يك سو موسى(ع) را مجنون و از سويى ديگر ساحرِ بسيار دانا و كاردان مى خواند و اين تناقض گويى آشكارى است كه در يك مجلس از فرعون به طور ناخواسته سر زده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 46 - 1
1 - پى بردن ساحران به حقانيت رسالت موسى ( ع ) ، در پى مشاهده بطلان افسون خود در برابر معجزه موسى
فإذا هى تلقف ما يأفكون . فأُلقى السحرة سجدين
برداشت ياد شده با توجه به تفريع «أُلقى» بر آيه پيش به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 3
3 - ساحران ، با مشاهده معجزه موسى ، آن را قدرتى الهى دانسته و در برابر عظمت خداوند اظهار فروتنى كردند .
فأُلقى السحرة سجّدًا قالوا ءامنّا بربّ هرون و موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 6
6 - فرعون ، به هنگام غرق شدن در دريا ، از استكبار دست برداشت و با توبه ، اظهار ايمان و تسليم كرد .
حتى إذا أدركه الغرق قال ءامنت . .. و أنا من المسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 39 - 7
7 - سعى فرعون ، در موجّه جلوه دادن حق ناپذيرى خود
فتولّى . .. و قال سحر أو مجنون
نسبت دادن سحر و جنون از سوى فرعون به موسى(ع)، به رغم روشنى دلايل رسالت آن حضرت، نشانگر تلاشى است كه او براى
سرپوش گذاشتن بر حق ناپذيرى خود به كار بسته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 20 - 5،8
5 - مرد ناشناس ، خواهان خروج بى درنگ موسى ( ع ) از شهر بود .
فاخرج
8 - توصيه به خروج از شهر ، نمود خيرخواهى مرد ناشناس نسبت به موسى ( ع )
فاخرج إنّى لك من النصحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 21 - 1
1 - خارج شدن موسى ( ع ) از شهر مصر ، در پى توصيه مرد ناشناس
قال يموسى . .. فاخرج ... فخرج منها خائفًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 5
5 - مؤمن آل فرعون ، قومش را از هرگونه غرور و خودكامگى ناشى از اقتدار و سلطه همه جانبه بر سرزمين مصر برحذر داشت .
لكم الملك اليوم . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 1،9
1 - اشراف قوم فرعون براى تحريك وى به سركوبى موسى ( ع ) و قوم او تلاشى پيگير داشتند .
و قال الملأ من قوم فرعون أتذر موسى و قومه
9 - تحريك احساسات مذهبى و استكبارى فرعون ، از روش هاى اشرافيان براى واداشتن وى به سركوب موسى ( ع )
و يذرك و ءالهتك
گويا درباريان با ياد كردن از الهه فرعون و مخاطب قرار دادن فرعون در صدد تحريك احساسات مذهبى وى بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 118 - 2
2 - ساحران در مدتى طولانى و به طور مستمر در تدارك سحر خويش عليه موسى ( ع ) بودند .
و بطل ما كانوا يعملون
فعل مضارع «يعملون» پس از «كانوا» حكايت از مداومت ساحران به مهياسازى خويش براى جادوگرى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 2
2 - مؤمن آل فرعون ، پس از اعلان مواضع اعتقادى خويش و مبارزه با عقيده شرك آلود ، با انواع مكر ها و نقشه هاى شوم فرعونيان روبه رو شد .
فوقيه اللّه سيّئات ما مكروا
جمع آمدن «سيّئات» نشانگر تعدد و گوناگونى مكرهاى فرعونيان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 103 - 3
3- روى آوردن فرعون به اعمال قهرآميز عليه موسى ( ع ) در پى ناتوانى از رودررويى منطقى و فرهنگى با او
و لقد ءاتينا موسى تسع ءايت بيّنت . .. فقال له فرعون إنى لأظنّك يموسى مسحورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 60 - 2،4
2 - فرعون ، پس از تعيين زمان رويارويى با موسى ( ع ) ، بى درنگ و بدون از دست دادن فرصت ، به تهيه و تدارك مقدمات لازم براى مقابله پرداخت .
موعدكم يوم الزينة . .. فتولّى فرعون فجمع
«فاء» در «فتولّى» و «فجمع» براى بيان ترتيب كار و اتصال است; يعنى، فرعون به مجرد پايان مذاكره و مواعده با موسى(ع)، به تدارك مكر و جمع آورى آن پرداخت و هيچ فرصتى را از دست نداد.
4 - فرعون براى مقابله با موسى ( ع ) ، تمامى حيله ها و برنامه هاى خود را جمع آورى كرد و به كار گرفت .
فتولّى فرعون فجمع كيده
«كيد»; يعنى، مكر ورزيدن و چاره انديشيدن (قاموس) و مراد از «جمع كيد»، گردآورى اهل مكر و ابزار آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 1،2،11
1 - تصميم فرعون بر قتل موسى ( ع )
و قال فرعون ذرونى أقتل موسى
2 - فرعون درباره تصميم خود مبنى بر كشتن موسى ( ع ) ، با مشاوران و درباريانش به رايزنى پرداخت .
و قال فرعون ذرونى أقتل موسى
11 - تصميم فرعون بر قتل موسى ( ع ) ، به اتهام فسادانگيزى و اخلالگرى او در نظم عمومى كشور
أقتل موسى . .. إنّى أخاف ... أن يظهر فى الأرض الفساد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 27 - 1
1 - اطلاع يافتن موسى ( ع ) از توطئه براى قتل خود به دست فرعون
ذرونى أقتل موسى . .. و قال موسى إنّى عذت بربّى و ربّكم من كلّ متكبّر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 5
5 - دستور ساختن بناى مرتفع و رصدخانه براى اطلاع پيدا كردن از خداى موسى ( ع ) ، نيرنگ و ترفند فرعون براى اثبات دروغ گويى موسى ( ع ) درادعاى وجود خداى يكتا در جهان
أسبب السموت فأطّلع إلى إله موسى
در اين كه مقصود اصلى فرعون از ساختن بناى مرتفع چه بوده، ميان مفسران چند ديدگاه وجود دارد: از جمله اين كه فرعون با ساختن بناى مرتفع، درصدد نبود كه به راه هاى آسمان دست يابد; زيرا كوه هاى مرتفعى وجود داشت كه از برج ها و بناى احداثى او بلندتر بود. از اين رو مقصود اصلى او اين بود كه براى مردم اثبات كند كه راه يافتن به آسمان، امرى ناممكن است. بنابر اين ادعاى موسى(ع) به اين كه در جهان خدايى هست كه با او ارتباط دارد، دروغ و باطل مى باشد. گفتنى است ذيل آيه - كه در آن از بى اثر بودن توطئه فرعون سخن به ميان آمده - مؤيد همين برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 22
22 - شكنجه ، كشتار ، تهديد و ارعاب ، از آخرين حربه هاى فرعون براى جلوگيرى از نهضت موسى ( ع ) و بقاى حكومت خويش
فلأقطّعنّ . .. لأصلّبنّكم ... و لتعلمنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 44 - 6
6 - مؤمن آل فرعون ، پس از تلاش گسترده خيرخواهانه خود براى هدايت قومش ، كار و سرنوشت خويش را به خدا واگذاشت و بر او توكل كرد .
و أُفوّض أمرى إلى اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 77 - 7
7 - حضرت موسى ( ع ) ، همراه با نفى ساحريت از خود ، فرعون و اطرافيانش را تهديد به شكست كرد و پيروزى قطعى خود را به آنان اعلام نمود .
و لا يفلح السحرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 77 - 7
7 - حضرت موسى ( ع ) ، همراه با نفى ساحريت از خود ، فرعون و اطرافيانش را تهديد به شكست كرد و پيروزى قطعى خود را به آنان اعلام نمود .
و لا يفلح السحرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 9
9 - فرعون بر پايه تحليل دروغين خويش و توطئه گر خواندن ساحران ، آنان را به مجازاتى شديد تهديد كرد .
إن هذا لمكر . .. فسوف تعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 124 - 3
3 - فرعون ، ساحران مؤمن به موسى ( ع ) را تهديد كرد كه پس از بريدن دست و پايشان تمامى آنان را به چوبه دار خواهد بست .
ثم لأصلبنكم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 2
2 - ساحران در پاسخ فرعون و تهديد هاى وى اظهار كردند كه با كشته شدن به سوى خداى خويش باز خواهند گشت .
قالوا إنا إلى ربنا منقلبون
«إلى ربنا» متعلق به «منقلبون» است و كلمه «انقلاب»، در صورتى كه به «إلى» متعدى شود، به معناى بازگشتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 8،9،13
8 - تهديد ساحران مؤمن از سوى فرعون به داشتن فرجامى تيره و وحشتناك
فلسوف تعلمون
9 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، مورد تهديد فرعون به قطع دست و پا و كشيده شدن بر صليب
لأُقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف و لأُصلّبنّكم أجمعين
13 - ايمان همه ساحران به موسى ( ع ) و تهديد فرعون به شكنجه و كشتن تمامى آنان
قال ءامنتم له . .. و لأُصلّبنّكم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 44 - 7
7 - مؤمن آل فرعون ، از سوى فرعونيان مورد تهديد سخت قرار گرفته بود .
و أُفوّض أمرى إلى اللّه
گفتنى است كه واگذاركردن كار خود به خدا از سوى مؤمن آل فرعون (به قرينه جمله «فوقاه اللّه سي-ّئات ما مكروا» در آيه بعد) بيانگر وجود نوعى تهديد و ارعاب از جانب فرعونيان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 9
9 - فرعون بر پايه تحليل دروغين خويش و توطئه گر خواندن ساحران ، آنان را به مجازاتى شديد تهديد كرد .
إن هذا لمكر . .. فسوف تعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 124 - 3
3 - فرعون ، ساحران مؤمن به موسى ( ع ) را تهديد كرد كه پس از بريدن دست و پايشان تمامى آنان را به چوبه دار خواهد بست .
ثم لأصلبنكم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 2
2 - ساحران در پاسخ فرعون و تهديد هاى وى اظهار كردند كه با كشته شدن به سوى خداى خويش باز خواهند گشت .
قالوا إنا إلى ربنا منقلبون
«إلى ربنا» متعلق به «منقلبون» است و كلمه «انقلاب»، در صورتى كه به «إلى» متعدى شود، به معناى بازگشتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 17،18،22
17 - فرعون ، عذاب و شكنجه از ناحيه خود را ، شديدتر از عذاب موعود موسى ( ع ) اعلام كرد .
و لتعلمنّ أيّنا أشدّ عذابًا
موسى(ع) آغاز صحنه مبارزه گفته بود: «ويلكم. .. فيسحتكم بعذاب». فرعون نيز در برابر آن سخن، چنين وعده داد كه عذاب او شديدتر از عذابى است كه موسى(ع) وعده داده است.
18 - فرعون ، دوران مجازات ساحران مؤمن ( قطع دست و پا و بستن به چوبه دار ) را در مقايسه با مدت عذاب هاى موعود موسى ( ع ) ، طولانى تر و پايدارتر اعلام كرد .
و لتعلمنّ أيّنا أشدّ عذابًا و أبقى
«عذاباً» تميز براى «أشدّ» و قرينه بر تميز محذوف «أبقى» است; يعنى، «و أبقى عذاباً».
22 - شكنجه ، كشتار ، تهديد و ارعاب ، از آخرين حربه هاى فرعون براى جلوگيرى از نهضت موسى ( ع ) و بقاى حكومت خويش
فلأقطّعنّ . .. لأصلّبنّكم ... و لتعلمنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 73 - 1
1 - ساحران مؤمن ، در برابر فرعون و تهديد هاى وى ، بر ايمان خود به پروردگارشان تأكيد كردند .
لن نؤثرك . .. إنّا ءامنّا بربّنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 29 - 1،6
1 - روى آورى فرعون به تهديد موسى ( ع ) با احساس ناتوانى از مقابله با منطق او
قال لئن اتّخذت إلهًا غيرى لأجعلنّك من المسجونين
6 - موسى ( ع ) ، مورد تهديد فرعون به زندانى شدن ، در صورت پذيرش الوهيت غير او
قال لئن اتّخذت إلهًا غيرى لأجعلنّك من المسجونين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 30 - 1،4
1 - دست بر نداشتن موسى ( ع ) از تبليغ رسالت خويش در برابر تهديد هاى فرعون
قال . .. لأجعلنّك من المسجونين . قال أوَلوجئتك بشىء مبين
4 - برخورد منطقى موسى ( ع ) ، در برابر تهديد فرعون
قال . .. لأجعلنّك من المسجونين . قال أوَلوجئتك بشىء مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 8،9
8 - تهديد ساحران مؤمن از سوى فرعون به داشتن فرجامى تيره و وحشتناك
فلسوف تعلمون
9 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، مورد تهديد فرعون به قطع دست و پا و كشيده شدن بر صليب
لأُقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف و لأُصلّبنّكم أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 27 - 5
5 - اطمينان موسى ( ع ) به حمايت خداوند از او ، در برابر تهديد به قتل از سوى فرعون
أقتل موسى . .. قال ... عذت بربّى و ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 4،7
4 - فرعون ، شكست ساحران و پيروزى موسى را صحنه سازى و ايمان آنان را توطئه اى از پيش طراحى شده اعلام كرد .
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة
كلمه «هذا» اشاره است به ماجراى شكست ساحران و پيروزى موسى و در آخر اظهار ايمان ساحران به ربوبيت خداوند و پيامبرى موسى و هارون.
7 - فرعون با توطئه گر خواندن موسى ( ع ) و ساحران ، براندازى حكومت فرعونيان و بيرون راندن ايشان را ، از پايتخت مصر از اهداف توطئه آنان شمرد .
إن هذا لمكر . .. لتخرجوا منها أهلها
مراد از «أهلها» هم مى تواند فرعون، درباريان و وابستگان به او باشد و هم مى تواند مراد از آن تمامى ساكنان مصر باشد. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 1
1 - ساحران مؤمن با بيان انگيزه فرعون بر نابودى آنان ، اتهام هاى دروغين وى ( توطئه گرى و آواره سازى مردمان ) را قاطعانه مردود دانستند .
و ما تنقم منا إلا أن ءامنا بايت ربنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 9
9 - فراگرفتن سِحر از موسى ( ع ) و هم دستى با او در توطئه عليه فرعون ، از اتهامات فرعون به ساحران مؤمن بود .
إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 7
7 - اتهام ساحران از سوى فرعون ، به شاگردى موسى ( ع ) و يادگرفتن سحر در مكتب او
إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 10،11
10 - فرعون ، شكست ساحران از موسى ( ع ) را ، امرى تصنّعى و براثر تبانى قبلى با موسى ( ع ) دانست و آنان را به سهل انگارى عمدى متهم ساخت .
إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
11 - در ديدگاه فرعون ، ساحران پيش از حضور در ميدان مبارزه ، به موسى ( ع ) ايمان داشتند و ايمان آنان در صحنه مبارزه ، ايمانى صورى و برنامه ريزى شده بود .
ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 4
4 - اتهام ساحران از سوى فرعون ، به هم دستى با موسى ( ع ) براى توطئه عليه وى
إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 76 - 5
5 - فرعون و اطرافيانش ، على رغم مشاهده معجزه بزرگ موسى ( ع ) ، آن را سحرى آشكار خوانده و حضرتش را متهم به جادوگرى كردند .
فلما جاءهم الحق من عندنا قالوا إن هذا لسحر مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 1،2،3
1 - فرعون و اطرافيانش ، پس از شيندن سخنان موسى ( ع ) ، او و هارون ( ع ) را به تلاش براى براندازى حكومت متهم كردند .
قال موسى . .. قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه ءاباءنا و تكون لكما الكبرياء
2 - فرعون و اطرافيانش ، حضرت موسى ( ع ) را متهم كردند كه تلاش او نه به خاطر هدايت ; بلكه براى برگرداندن آنان از سنّت و روش پدرانشان و تصاحب قدرت و حكومت بر سرزمين مصر است .
قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه ءاباءنا و تكون لكما الكبرياء فى الأرض
3 - فرعون و اطرافيانش ، حضرت موسى و هارون ( ع ) را به انحصارطلبى در قدرت متهم كردند .
و تكون لكما الكبرياء فى الأرض
برداشت فوق از تقديم خبر «تكون» بر اسمش - كه مى تواند مفيد حصر باشد - استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 4،7
4 - فرعون ، شكست ساحران و پيروزى موسى را صحنه سازى و ايمان آنان را توطئه اى از پيش طراحى شده اعلام كرد .
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة
كلمه «هذا» اشاره است به ماجراى شكست ساحران و پيروزى موسى و در آخر اظهار ايمان ساحران به ربوبيت خداوند و پيامبرى موسى و هارون.
7 - فرعون با توطئه گر خواندن موسى ( ع ) و ساحران ، براندازى حكومت فرعونيان و بيرون راندن ايشان را ، از پايتخت مصر از اهداف توطئه آنان شمرد .
إن هذا لمكر . .. لتخرجوا منها أهلها
مراد از «أهلها» هم مى تواند فرعون، درباريان و وابستگان به او باشد و هم مى تواند مراد از آن تمامى ساكنان مصر باشد. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 1
1 - ساحران مؤمن با بيان انگيزه فرعون بر نابودى آنان ، اتهام هاى دروغين وى ( توطئه گرى و آواره سازى مردمان ) را قاطعانه مردود دانستند .
و ما تنقم منا إلا أن ءامنا بايت ربنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 76 - 5
5 - فرعون و اطرافيانش ، على رغم مشاهده معجزه بزرگ موسى ( ع ) ، آن را سحرى آشكار خوانده و حضرتش را متهم به جادوگرى كردند .
فلما جاءهم الحق من عندنا قالوا إن هذا لسحر مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 1،2،3
1 - فرعون و اطرافيانش ، پس از شيندن سخنان موسى ( ع ) ، او و هارون ( ع ) را به تلاش براى براندازى حكومت متهم كردند .
قال موسى . .. قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه ءاباءنا و تكون لكما الكبرياء
2 - فرعون و اطرافيانش ، حضرت موسى ( ع ) را متهم كردند كه تلاش او نه به خاطر هدايت ; بلكه براى برگرداندن آنان از سنّت و روش پدرانشان و تصاحب قدرت و حكومت بر سرزمين مصر است .
قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه ءاباءنا و تكون لكما الكبرياء فى الأرض
3 - فرعون و اطرافيانش ، حضرت موسى و هارون ( ع ) را به انحصارطلبى در قدرت متهم كردند .
و تكون لكما الكبرياء فى الأرض
برداشت فوق از تقديم خبر «تكون» بر اسمش - كه مى تواند مفيد حصر باشد - استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 101 - 9
9- فرعون پس از مشاهده معجزه هاى نُه گانه موسى ( ع ) ، او را متهم به سحر و سحرزدگى كرد .
ءاتينا موسى تسع ءايت . .. فقال له فرعون إنى لأظنّك يموسى مسحورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 57 - 2،3،4
2 - سِحر و ساحرى ، از اتهامات فرعون به موسى ( ع )
أجئتنا . .. بسحرك يموسى
3 - برنامه ريزى و توطئه براى بيرون راندن فرعون و فرعونيان از مصر و تلاش براى رسيدن به حكومت ، اتهام فرعون به حضرت موسى ( ع )
أجئتنا لتخرجنا من أرضنا بسحرك يموسى
4 - فرعون آيات و معجزات الهى موسى ( ع ) را سِحر خواند و آن را وسيله اى براى بيرون راندن فرعونيان از مصر دانست .
لتخرجنا من أرضنا بسحرك يموسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 58 - 3
3 - فرعون ، معجزات موسى ( ع ) را سِحر خوانده و امكان انجام نظير آن را دليل معجزه نبودن آن دانسته بود .
فلنأتيّنك بسحر مثله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 7،8،9،10،23
7 - فرعون ، موسى ( ع ) را برترين ساحر و معجزه او را سِحرى فراتر از آنچه به ديگران آموخته بود ، قلمداد كرد .
إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
8 - فرعون ، موسى ( ع ) را به استادى ساحران و سر رشته دارى امور آنان متهم كرد .
ءامنتم له . .. إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
9 - فراگرفتن سِحر از موسى ( ع ) و هم دستى با او در توطئه عليه فرعون ، از اتهامات فرعون به ساحران مؤمن بود .
إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
10 - فرعون ، شكست ساحران از موسى ( ع ) را ، امرى تصنّعى و براثر تبانى قبلى با موسى ( ع ) دانست و آنان را به سهل انگارى عمدى متهم ساخت .
إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
23 - اتهام ، توجيهى براى خشونت و كيفر هاى ظالمانه ، در رژيم فرعون
ءامنتم . .. إنّه لكبيركم ... فلأقطّعنّ ... أشدّ عذابًا و أبقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 27 - 3،4
3 - اقدام فرعون به متهم كردن موسى ( ع ) به جنون
قال إنّ رسولكم . .. لمجنون
4 - استهزا و تهمت ، از ابزار مقابله فرعون با رسالت موسى ( ع )
قال لِمن حوله ألا تستمعون . .. قال إنّ رسولكم... لمجنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 28 - 1،3،4
1 - دست برنداشتن موسى ( ع ) از تبليغ رسالت خويش در برابر تهمت ها و سخنان نارواى فرعون عليه او
قال إنّ رسولكم . .. لمجنون . قال ربّ المشرق و المغرب و ما بينهما
3 - اهتمام موسى ( ع ) به تبيين « ربّ العالمين » على رغم روبه رو شدن با استهزا و تهمت فرعون
قال لمن حوله ألاتستمعون . .. إنّ رسولكم... لمجنون. قال ربّ المشرق و المغرب و ما
4 - سعه صدر موسى ( ع ) در برابر تكبر ، استهزا و تهمت فرعون
قال لمن حوله ألاتستمعون . .. إنّ رسولكم... لمجنون. قال ربّ المشرق و المغرب
پرداختن موسى به تبيين «ربّ العالمين» بدون توجه به عكس العمل هاى متكبرانه و استهزا آميز فرعون، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 34 - 2،5
2 - تلاش فرعون براى سحر قلمداد كردن معجزات موسى براى اطرافيانش
قال للملإ حوله إنّ هذا لسحر عليم
5 - تناقض گويى فرعون ، در اتهام هاى خويش عليه موسى ( ع )
قال إنّ رسولكم . .. لمجنون ... قال ... إنّ هذا لسحر عليم
فرعون از يك سو موسى(ع) را مجنون و از سويى ديگر ساحرِ بسيار دانا و كاردان مى خواند و اين تناقض گويى آشكارى است كه در يك مجلس از فرعون به طور ناخواسته سر زده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 4،6،7
4 - اتهام ساحران از سوى فرعون ، به هم دستى با موسى ( ع ) براى توطئه عليه وى
إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
6 - اصرار و پافشارى فرعون بر سحر شمردن معجزه موسى
إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
7 - اتهام ساحران از سوى فرعون ، به شاگردى موسى ( ع ) و يادگرفتن سحر در مكتب او
إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 38 - 8
8 - متهم شدن موسى ( ع ) به دروغ گويى از سوى فرعون ، به خاطر مردود دانستن الوهيت وى و فراخواندن همگان به پرستش خداى يگانه
و إنّى لأظنّه من الكذبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 24 - 6
6 - تهمت سحر و دروغ گويى به موسى ( ع ) ، از سوى فرعون ، هامان و قارون
فقالوا سحر كذّاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 12
12 - موسى ( ع ) از سوى فرعون ، به فسادانگيزى و اخلالگرى در نظم عمومى سراسر كشور مصر متهم شد .
أو أن يظهر فى الأرض الفساد
آمدن تعبير «فى الأرض» (در زمين) گوياى اين نكته است كه موسى(ع) به اخلال و فسادانگيزى در سراسر كشور متهم گرديد; نه در نقطه اى خاص.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 6
6 - موسى ( ع ) ، متهم به فردى دروغ گو و دين ساز از سوى فرعون
و إنّى لأظنّه كذبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 39 - 6
6 - اتهام سحر و جنون از سوى فرعون به موسى ( ع ) ، پس از مشاهده دلايل و برهان هاى روشن رسالت آن حضرت
أرسلنه . .. بسلطن مبين ... و قال سحر أو مجنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 37 - 2
2 - رواج سحر و ساحرى در قلمرو حكومت فرعون
و ابعث فى المدائن حشرين . يأتوك بكلّ سحّار عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 40 - 4
4 - فرعون و مردم عصر وى ، عقيده مند به افسون و جادو بوده و ساحران داراى جايگاه و منزلت ويژه در نزد آنان بودند .
لعلّنا نتّبع السحرة إن كانوا هم الغلبين
دعوت همگانى از مردم براى شركت در هماوردى فرعون با موسى(ع) و تصريح به پيروى همگى از ساحران، در صورت پيروزى آنها بر موسى(ع)، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 79 - 3
3 - سحر و جادو در عصر فرعون ، دانشى رايج بود و ساحران چيره دست بسيارى در كشور مصر مى زيستند .
قالوا إن هذا لسحر . .. و لا يفلح السحرون ... و قال فرعون ائتونى بكل سحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 113 - 1،3
1 - ساحرانى زبردست و كارآمد پس از فراخوانى آنان براى مبارزه با موسى ، به درگاه فرعون حاضر شدند .
و جاء السحرة فرعون
«ال» در «السحرة» عهد ذكرى است و اشاره به «كل سحر عليم» دارد.
3 - ساحران بدون هيچ اجبارى از سوى نيرو هاى فرعونى براى مبارزه با موسى ( ع ) به دربار فرعون حاضر شدند .
و جاء السحرة فرعون
بيان حضور ساحران به دربار فرعون با جمله «و جاء السحرة» (ساحران آمدند) و نه با جمله اى همانند «و اَتَوا بالسحرة» (ساحران را آوردند)، حكايت از اين دارد كه ساحران به دلخواه خويش، و نه از روى اجبار و اكراه، به دربار حاضر شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 116 - 2
2 - ساحران پس از رخصت دهى موسى ( ع ) آنچه را براى جادوگرى تدارك ديده بودند ، در مقابل تماشاگران ر ها كردند و چشم هاى آنان را سحر كردند .
فلما ألقوا سحروا أعين الناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 47 - 2
2 - آگاهى قبلى ساحران از پيام توحيدى موسى ( ع ) و تنها نيازمند مشاهده دليلى روشن
قالوا ءامنّا بربّ العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 10
10 - ساحران فرعون ، از دعوت موسى ( ع ) و هماهنگى هارون با او ، پيش از اقدام به مبارزه با آنان آگاه بودند .
ءامنّا بربّ هرون و موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 10
10 - ساحران فرعون ، از دعوت موسى ( ع ) و هماهنگى هارون با او ، پيش از اقدام به مبارزه با آنان آگاه بودند .
ءامنّا بربّ هرون و موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 122 - 3
3 - پيشگيرى از فريبكارى و خدعه گرى فرعون ، از اهداف ساحران در تفسير « رب العلمين » به « رب موسى و هرون »
رب موسى و هرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 1،2
1 - اظهار پايدارى بر طريق ايمان و به هيچ انگاشتن مجازات هاى فرعون ، عكس العمل ساحران مؤمن به موسى ( ع ) در برابر فرعون
قالوا إنا إلى ربنا منقلبون
2 - ساحران در پاسخ فرعون و تهديد هاى وى اظهار كردند كه با كشته شدن به سوى خداى خويش باز خواهند گشت .
قالوا إنا إلى ربنا منقلبون
«إلى ربنا» متعلق به «منقلبون» است و كلمه «انقلاب»، در صورتى كه به «إلى» متعدى شود، به معناى بازگشتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 1،10
1 - ساحران مؤمن با بيان انگيزه فرعون بر نابودى آنان ، اتهام هاى دروغين وى ( توطئه گرى و آواره سازى مردمان ) را قاطعانه
مردود دانستند .
و ما تنقم منا إلا أن ءامنا بايت ربنا
10 - ساحران مؤمن در عين اظهار استقامت در برابر فرعون ، خود را براى مقاومت در برابر شكنجه هاى فرعون و پايدارى بر طريق ايمان ، نيازمند امداد هاى الهى دانستند .
ربنا أفرغ علينا صبراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 5
5 - فرعون ، داراى عزت و جلال در چشم و دل ساحران عصر خود .
فلمّا جاء السحرة . .. و قالوا بعزّة فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 116 - 4،5،6
4 - جادوى ساحران فرعونى ، مايه هراس شديد مردم گشت .
فلما ألقوا سحروا أعين الناس و استرهبوهم
«استرهاب» به معناى ترسانيدن است. جمله «استرهبوهم» هم مى تواند عطف بر جزاى شرط، يعنى «سحروا ... » باشد و هم مى تواند عطف بر «فلما ألقوا ... » باشد. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است. يعنى: سحروا أعين الناس و استرهبوهم بسحرهم.
5 - ساحران فرعونى پس از چشمبندى مردم به ترسانيدن آنان پرداختند .
فلما ألقوا . .. و استرهبوهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «استرهبوا» عطف بر «فلما ألقوا . .. » باشد. بر اين مبنا «استرهبوهم» دلالت مى كند كه ساحران پس از چشمبندى با حركات و سكنات خويش سعى مى كردند مردم را كاملا مرعوب سحر خويش سازند.
6 - ساحران فرعونى با افكندن ابزار سحر خويش و ايجاد هول و هراس در مردم ، سحرى بس بزرگ و شگفت آور را به نمايش گذاشتند .
سحروا أعين الناس و استرهبوهم و جاءو بسحر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 3
3 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، معتقد به معاد و بازگشت به خدا پس از سپرى كردن حيات دنيا
إنا إلى ربنا منقلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 120 - 1،2
1 - ساحران با مشاهده معجزه موسى ( ع ) و بطلان سحر خويش ، به خاك افتادند و به درگاه خداوند سجده كردند .
و ألقى السحرة سجدين
2 - ساحران با مشاهده معجزه موسى ( ع ) به عظمت خداوند پى بردند و او را شايسته و بايسته پرستش يافتند .
و ألقى السحرة سجدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 121 - 1
1 - ساحران با مشاهده معجزه موسى ( ع ) ربوبيت خداوند را بر تما هستى باور كردند و به آن ايمان آوردند .
قالوا ءامنا برب العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 122 - 1
1 - ساحران دربار فرعون پس از مشاهده معجزه موسى ( ع ) ، به ربوبيت خداى موسى ( ع ) و هارون بر تمام هستى ايمان آورده و بدان اعتراف كردند .
ءامنا برب العلمين. رب موسى و هرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 2،3
2 - ساحران با مشاهده معجزه موسى و بلعيده شدن سِحرشان با اعجاز او ، در برابر خداوند به سجده افتادند .
فأُلقى السحرة سجّدًا
3 - ساحران ، با مشاهده معجزه موسى ، آن را قدرتى الهى دانسته و در برابر عظمت خداوند اظهار فروتنى كردند .
فأُلقى السحرة سجّدًا قالوا ءامنّا بربّ هرون و موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 115 - 1،2،3
1 - ساحران پس از اجتماع در صحنه رويارويى با موسى ( ع ) ، شروع كننده مبارزه را به انتخاب وى وانهادند .
قالوا يموسى إما أن تلقى و إما أن نكون نحن الملقين
بديهى است هر يك از طرفين (موسى از يك سو و ساحران از سوى ديگر) براى عرضه كار خود در صحنه مبارزه حاض---ر شده بودند. بنابراين تخييرِ مستفاد از جمله «إما أن تلقى ... »، ناظر به شروع كننده كار است، نه به اصل انجام آن.
2 - ساحران ، جادويى همانند معجزه موسى ( ع ) تدارك ديده بودند .
إما أن تلقى و إما أن نكون نحن الملقين
به كارگيرى «تلقى» و «ملقين»، كه هر دو از مصدر «القاء» به معناى افكندن است، مى رساند كه جادوى آنان مشابهت صورى با معجزه موسى داشته است.
3 - ساحران دربار فرعون ، يكدل و يكزبان و يار يكديگر در مبارزه با موسى ( ع )
قالوا يموسى إما أن تلقى و إما أن نكون نحن الملقين
بديهى ست ساحران جمله هاى «إما أن تلقى» و «إما أن نكون نحن الملقين» را دسته جمعى و يا يك به يك نگفتند. بنابراين استناد اين جمله ها به آنان حكايت از هميارى و يكدلى آنان در مبارزه با موسى(ع) دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 118 - 2
2 - ساحران در مدتى طولانى و به طور مستمر در تدارك سحر خويش عليه موسى ( ع ) بودند .
و بطل ما كانوا يعملون
فعل مضارع «يعملون» پس از «كانوا» حكايت از مداومت ساحران به مهياسازى خويش براى جادوگرى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 5
5 - برخورد و ملاقات ساحران با موسى ( ع ) در پايتخت مصر ، پيش از حضورشان در صحنه مبارزه
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 65 - 1،3،4،5
1 - ساحران فرعون ، در ميدان مبارزه و رويارويى با موسى ( ع ) ، تعيين آغازكننده را به آن حضرت محول كردند .
قالوا يموسى إمّا أن تلقى . .. ألقى
3 - ساحران فرعون ، نسبت به غلبه و پيروزى خود بر موسى ( ع ) در ميدان مبارزه ، اطمينان داشتند .
إمّا أن تلقى و إمّا أن نكون أوّل من ألقى
پيشنهاد به موسى(ع) براى تعيين آغازكننده، حكايت از اطمينان ساحران به كار خود و نتيجه آن و يا لااقل تظاهر به آن از سوى آنان دارد.
4 - برخورد و گفت وگوى ساحران فرعون با موسى ( ع ) در ميدان مبارزه ، همراه با نزاكت و اظهار ادب نسبت به آن حضرت بود .
يموسى إمّا أن تلقى و إمّا
احاله انتخاب آغازگر به موسى(ع) و پرهيز از تحكّم در اين زمينه، خالى از ابراز ادب و نزاكت از سوى ساحران نيست.
5 - علاقه مندى ساحران فرعون ، به پيشدستى در ارائه سِحر خويش ، قبل از اقدام موسى ( ع ) به ارائه آيات *
إمّا أن تلقى و إمّا أن نكون أوّل من ألقى
تفاوت تعبير در بخش دوم پيشنهاد، نشانگر اين نكته است كه ساحران براى شروع كردن، انگيزه بيشترى داشتند و بدين وسيله آن را ابراز مى كردند; زيرا به جاى «أن نكون . ..» مى توانستند بگويند «أمّا أن نلقى»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 121 - 4
4 - ساحران به رسالت ها و پيام هاى موسى ( ع ) قبل از اقدام به مبارزه با وى آگاه بودند .
قالوا ءامنا برب العلمين
تأكيد ساحران به ربوبيت خداوند و پذيرش سريع آن پس از آگاهى به حقانيت موسى(ع)، بيانگر اين است كه آنان پيش از حضور در صحنه مبارزه به پيامهاى وى، كه بارزترين آن اعتقاد به ربوبيت مطلق خداوند است، آگاه شده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 115 - 2
2 - ساحران ، جادويى همانند معجزه موسى ( ع ) تدارك ديده بودند .
إما أن تلقى و إما أن نكون نحن الملقين
به كارگيرى «تلقى» و «ملقين»، كه هر دو از مصدر «القاء» به معناى افكندن است، مى رساند كه جادوى آنان مشابهت صورى با معجزه موسى داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 116 - 3،4،6
3 - جادوى ساحران فرعونى از نوع چشمبندى و نشان دادن اشيا بر خلاف واقع آن بوده است .
فلما ألقوا سحروا أعين الناس
4 - جادوى ساحران فرعونى ، مايه هراس شديد مردم گشت .
فلما ألقوا سحروا أعين الناس و استرهبوهم
«استرهاب» به معناى ترسانيدن است. جمله «استرهبوهم» هم مى تواند عطف بر جزاى شرط، يعنى «سحروا ... » باشد و هم مى تواند عطف بر «فلما ألقوا ... » باشد. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است. يعنى: سحروا أعين الناس و استرهبوهم بسحرهم.
6 - ساحران فرعونى با افكندن ابزار سحر خويش و ايجاد هول و هراس در مردم ، سحرى بس بزرگ و شگفت آور را به نمايش
گذاشتند .
سحروا أعين الناس و استرهبوهم و جاءو بسحر عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 117 - 1
1 - خداوند پس از جادوگرى ساحران به موسى فرمان داد تا عصاى خويش را در صحنه مبارزه ر ها سازد .
و أوحينا إلى موسى أن ألق عصاك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 81 - 1
1 - پس از درخواست موسى ( ع ) ، ساحران با به ميدان ريختن آنچه داشتند ( چوب ها و طناب ها ) به كار سحر پرداختند .
قال لهم موسى ألقوا . .. فلما ألقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 65 - 8
8 - ساحران فرعون ، جادويى هم نوع با معجزه موسى ( ع ) تدارك ديده بودند .
أن تلقى . .. من ألقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 66 - 4،6
4 - ساحران فرعون ، به مجرد اجازه موسى ( ع ) ، ابزار سِحر خود را به كار انداختند و سِحر خويش را آغاز كردند .
قال بل ألقوا فإذا
سرعت عمل ساحران است. از اين رو مفاد آيه چنين است: «موسى گفت شما سحرتان را بيندازيد و آنان سحر خويش را ارائه كردند كه ناگهان ريسمان ها و...».
6 - ساحران فرعون ، با سِحر خود چنين وانمود كردند كه ريسمان ها و عصا هاى آنان به هر طرف شتافته و حركت مى كند .
فإذا حبالهم و عصيّهم يخيّل إليه من سحرهم أنّها تسعى
«أنّها تسعى» نائب فاعل «يخيّل» است و فعل «يخيّل إليه» دلالت دارد كه ريسمان ها و چوب دستى ها در واقع بى حركت بودند; نه آن كه با ماده اى آغشته شده باشند كه براثر تابش آفتاب، واقعاً به حركت درآمده باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 1،2،7
1 - استفاده ساحران از ريسمان و چوب براى انجام سحر خود
فألقوا حبالهم و عصيّهم
«حبال» (جمع «حبل») به معناى ريسمان ها و «عِصّى» (جمع «عصا») به معناى چوبدستى ها است.
2 - اقدام ساحران ، پس از پيشنهاد موسى ( ع ) ، به افكندن ريسمان ها و عصا هاى خود براى نماياندن سحر خويش
قال لهم موسى ألقوا . .. فألقوا حبالهم و عصيّهم
7 - سعى ساحران بر ارائه كارى قوى تر و چشمگيرتر از معجزه موسى و در عين حال هم سنخ با آن
فألقوا حبالهم و عصيّهم
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه ساحران از ريسمان ها و عصاهاى متعدد براى مبارزه با معجزه (عصاى اژدها شوند) موسى(ع) استفاده كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 67 - 3
3 - سِحر ارائه شده از سوى ساحران فرعون ، سِحرى چشمگير و جذاب و اغواكننده بود .
فأوجس فى نفسه خيفة موسى
«خيفة» به معناى نوعى از خوف و نگرانى است. بروز اين نگرانى براى موسى(ع)، پس از سحر ساحران فرعون، از چشمگير و هنرمندانه بودن كار آنان حكايت دارد، به گونه اى كه موسى(ع) خطر فريب خوردن مردم را به وضوح مى ديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 49 - 1
1 - بنى اسرائيل همواره تحت سيطره خاندان فرعون ، به شكنجه هاى سخت گرفتار بودند .
و إذ نجينكم من ءال فرعون يسومونكم سوءالعذاب
«سَوْم» (مصدر يسومون) به معناى تحميل كردن است. اضافه «سوء» به «العذاب» اضافه صفت به موصوف مى باشد; يعنى: العذاب السوء.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 92 - 2،3،5،12،13
2 - دريا ، جسد بى جان فرعون را به دستور خداوند ، همان روز غرق ، بيرون انداخت .
فاليوم ننجيك ببدنك
كلمه «اليوم» ظرف متعلق به «ننجيك» مى باشد.
3 - خداوند ، جسد فرعون را براى اينكه آيت و مايه عبرت جانشين و جانشينانش باشد ، از متلاشى شدن در دريا رهايى بخشيد .
فاليوم ننجيك ببدنك لتكون لمن خلفك ءاية
برداشت فوق بر اين اساس است كه مقصود از «من خلفك» افرادى باشند كه جانشين او و حاكم سرزمين مصر مى شدند.
5 - خداوند ، جسد فرعون را براى اينكه سرگذشتش آيت و مايه عبرت آيندگان باشد ، از متلاشى شدن در دريا نجات داد .
فاليوم ننجيك ببدنك لتكون لمن خلفك ءاية
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از «من خلفك» تمام انسانهايى باشند كه پس از او به دنيا مى آيند.
12 - از امام رضا ( ع ) روايت شده است : « . . . و قد كان فرعون من قرنه إلى قدمه فى الحديد قد لبسه على بدنه فلما أغرق ألقاه اللّه تعالى على نجوة من الأرض ببدنه ليكون لمن بعده علامة فيرونه مع تثقله بالحديد على مرتفع من الأرض و سبيل الثقيل أن يرسب و لا يرتفع فكان ذلك آية و علامة . . . ;
. .. فرعون سر تا پا غرق در لباس آهنين بود. پس هنگامى كه در آب غرق شد، خدا بدن او را بر بلندى ساحل افكند تا براى انسانهاى بعد از او نشانه [عبرت ]باشد و او را با همه سنگينى آهنى كه بر بدن داشته بر بلندى زمين ببينند با اينكه جسم سنگين بايد زير آب رود نه اينكه بر بلندى قرار گيرد پس اين دليل و نشانه [قدرت خدا] بود ... ».
13 - از امام باقر ( ع ) روايت شده است : « . . . و أما فرعون فنبذة اللّه وحده فألقاه بالساحل لينظروا إليه و ليعرفوه . . . و لئلا يشك أحد فى هلاكه و انهم كانوا اتخذوه رباً فأراهم اللّه إياه جيفة ملقاة بالساحل ليكون لمن خلفه عبرة و عظة . . . ;
. .. اما فرعون را خداوند تنها [از جمع غرق شدگان ]به ساحل افكند تا او را ببينند و بشناسند ... و هيچ كس در هلاكت او شك نكند و در حالى كه گروهى او راپروردگار خود قرار داده بودند، خدا او را به صورت مردارى گنديده افكنده بر ساحل نشان داد تا براى انسانهاى بعد از او پند و عبرت باشد ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 42 - 5
5 - اقدام فرعون به جلب رضايت و حمايت هر چه بيشتر ساحران
أئنّ لنا لأجرًا . .. قال نعم و إنّكم إذًا لمن المقرّبين
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه فرعون علاوه بر پاداش مورد نظر ساحران، به آنان وعده مقام هاى فزون تر را نيز داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 4
4 - تبليغات روانى ساحران به هنگام انجام عمليات خود
فألقوا . .. و قالوا بعزّة فرعون إنّا لنحن الغلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 57 - 5
5 - فرعون ، با اعلام خطر به قبطيان در مورد خطر اخراج از مصر ، به تحريك آنان در جهت مقابله با موسى ( ع ) پرداخت .
أجئتنا لتخرجنا من أرضنا
در كلام موسى(ع) با فرعون، هيچ نشانه اى به چشم نمى خورد كه دال بر تصميم او بر اخراج فرعونيان از مصر باشد. آنچه موسى(ع) خواهان آن بود، نجات دادن بنى اسرائيل از بردگى و بيرون بردن آنان از مصر بود. بنابراين مطرح شدن اين سخن (اخراج قبطيان) از سوى فرعون، صرفاً به جهت برانگيختن احساسات آنان عليه موسى(ع) بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 26 - 1
1 - دست برنداشتن موسى ( ع ) از تبليغ رسالت خويش در برابر جوّآفرينى و لحن تمسخرآميز فرعون
قال لمن حوله ألاتستمعون . قال ربّكم و ربّ ءابائكم الأوّلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 1
1 - استفاده ساحران از ريسمان و چوب براى انجام سحر خود
فألقوا حبالهم و عصيّهم
«حبال» (جمع «حبل») به معناى ريسمان ها و «عِصّى» (جمع «عصا») به معناى چوبدستى ها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 10
10 - حاكميت ديرين خاندان فرعون و اشراف دربار او بر سرزمين مصر *
و كانوا قومًا عالين
جمله «كانوا قوماً عالين» مى تواند بدين معنا باشد كه: فرعون و اشراف حكومت او، بدان جهت كه از دير زمانى بر مصر فرمان مى راندند و به آن خو گرفته بودند و پذيرش دعوت موسى، آنان را ناچار به فرمان پذيرى ى كرد، از پذيرش آن خود دارى مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 47 - 5
5 - بنى اسرائيل ، دربند اسارت و بردگى فرعون و اشراف حكومت او
و قومهما لنا عبدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 10
10 - فرعون ، حاكمى مشرك و معتقد به وجود خدايان و معبودهايى متعدد
و يذرك و ءالهتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 47 - 5
5 - بنى اسرائيل ، دربند اسارت و بردگى فرعون و اشراف حكومت او
و قومهما لنا عبدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 3
3 - فرعون ، معتقد به حاكميت مطلق خويش حتى بر افكار و انديشه مردم
قال ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 1
1 - نظرخواهى و اقرارطلبى فرعون از قوم خويش ، درباره حاكميت و مالكيت او بر سرزمين مصر
يقوم أليس لى ملك مصر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 1
1 - خداوند مؤمن آل فرعون را از آثار ناپسند مكر فرعونيان محفوظ داشت .
فوقيه اللّه سيّئات ما مكروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 31 - 1
1 - موافقت فرعون با پيشنهاد موسى ( ع ) مبنى بر ارائه دليل محسوس و روشن بر صدق رسالت خويش
قال أوَلوجئتك بشىء مبين . قال فأت به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 38 - 9
9 - ضرورت قابل رؤيت بودن خدا در پندار فرعون
فاجعل لى صرحًا لعلّى أطّلع إلى إله موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 4
4 - تصور نادرست فرعون ، از حقيقت خداوند و اعتقاد باطل وى به وجود او در آسمان ها و انحصار راه خدا شناسى در محسوسات
أسبب السموت فأطّلع إلى إله موسى
از اين كه فرعون براى كسب اطلاع از خداوند، به كاوش در آسمان ها پرداخت، اين مطلب به دست مى آيد كه او خدا را موجودى مى دانست كه اولاً در آسمان ها جاى دارد نه در زمين، ثانياً از راه هاى محسوس آسمانى (أسباب السماوات) قابل شناخت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 46 - 6
6 - تأثير عميق آيات الهى در آگاهان و اهل شناخت
فأُلقى السحرة سجدين
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه ساحران چون با افسون آشنا بودند و خيال را از واقعيت تشخيص مى دادند، زودتر از ديگران به معجزه بودن كار موسى(ع) و حقانيت رسالت وى پى بردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 41 - 3
3 - خاندان فرعون ، محور اصلى حق ستيزى و مخالفت با وحى ، در جامعه خويش
و لقد جاء ءال فرعون النّذر
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه در آيات گذشته، در مقام بيان سرگذشت حق ستيزان، نام اقوام آمده است; اما در اين آيه مخالفان حق با عنوان «آل فرعون» مطرح شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 34 - 1
1 - واكنش حق ستيزانه فرعون در قبال دو معجزه روشن موسى ( ع )
قال للملإ حوله إنّ هذا لسحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 8،10
8 - خودبرتربينى فرعون و اطرافيانش ، مانع از پذيرش رسالت موسى و هارون ( ع )
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه بأيتنا فاستكبروا
10 - تبه كارى مستمر فرعون و اطرافيانش ، عامل سركشى آنان از پذيرش رسالت موسى و هارون ( ع )
ثم بعثنا . .. موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه بأيتنا فاستكبروا و كانوا قوماً مجرمي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 46 - 6
6 - تأثير عميق آيات الهى در آگاهان و اهل شناخت
فأُلقى السحرة سجدين
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه ساحران چون با افسون آشنا بودند و خيال را از واقعيت تشخيص مى دادند، زودتر از ديگران به معجزه بودن كار موسى(ع) و حقانيت رسالت وى پى بردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 8،10
8 - خودبرتربينى فرعون و اطرافيانش ، مانع از پذيرش رسالت موسى و هارون ( ع )
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه بأيتنا فاستكبروا
10 - تبه كارى مستمر فرعون و اطرافيانش ، عامل سركشى آنان از پذيرش رسالت موسى و هارون ( ع )
ثم بعثنا . .. موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه بأيتنا فاستكبروا و كانوا قوماً مجرمي
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 36 - 4
4 - فرعون و قوم او ، دعوت حضرت موسى و هارون ( ع ) را نپذيرفته و آيات و معجزات الهى را تكذيب كردند .
فقلنا اذهبا إلى القوم الذين كذّبوا بأيتنا فدمّرنهم تدميرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 5
5 - پيروزى موسى ( ع ) بر ساحران ، بى تأثير در روحيه حق ناپذير فرعون
قال ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم إنّه لكبيركم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 14
14 - نصيحت ها و هشدار هاى مؤمن آل فرعون ، نسبت به قتل موسى ( ع ) ، در فرعون بى تأثير بود .
أتقتلون رجلاً . .. قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 39 - 7
7 - سعى فرعون ، در موجّه جلوه دادن حق ناپذيرى خود
فتولّى . .. و قال سحر أو مجنون
نسبت دادن سحر و جنون از سوى فرعون به موسى(ع)، به رغم روشنى دلايل رسالت آن حضرت، نشانگر تلاشى است كه او براى سرپوش گذاشتن بر حق ناپذيرى خود به كار بسته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 40 - 7
7 - فرجام حق ناپذيرى فرعون ، فرجامى ملامت بار
فنبذنهم فى اليمّ و هو مليم
«مليم» بر كسى اطلاق مى شود، كه سزاوار سرزنش باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 40 - 1
1 - فرعون و سپاهيان وى ، عناصرى پست و حقير در پيشگاه خداوند
فأخذنه و جنوده فنبذنهم فى اليمّ
در تعبير آمده فرعون و سپاهيانش، به مشتى ريگ تشبيه شده اند كه كسى آنها را از زمين برمى گيرد و در آب مى اندازد. اين تشبيه هم بيانگر حقارت و پستى آنان در پيشگاه الهى و هم نشان دهنده ناچيز بودن قدرت آنان در برابر عظمت قدرت الهى است. برداشت ياد شده بر پايه بيان نخست مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 6 - 16
16- تحميل بدترين شكنجه ها ، سر بريدن پسران و زنده نگه داشتن زنان از سوى فرعونيان ، آزمايشى بزرگ از جانب خداوند براى بنى اسرائيل
يسومونكم سوء العذاب . .. و فى ذلكم بلاء من ربّكم عظيم
برداشت فوق، مبتنى بر اين است كه مشاراليه «ذلكم» شكنجه هاى فرعونيان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 3،4
3 - نظام فرعونى ، نظامى سركوبگر و متكى به اشراف
إلى فرعون و ملإيه . .. و كانوا قومًا عالين
4 - حاكميت سركوبگر فرعون ، مانع از آزادى مردم و روى آوردن موسى به هدايت آنان ، در مرحله نخست
ثمّ أرسلنا موسى . .. إلى فرعون و ملإيه
با توجه به اين كه در آيات پيشين، وقتى سخن از «انبيا» به ميان مى آمد، رسالت آنان به سوى توده هاى مردم مد نظر بود; ولى در مورد موسى(ع) سخن از رسالت او به سوى فرعون به ميان آمده است، مى توان گفت كه حركت حضرت موسى به سوى فرعون، بدان جهت بود كه نظام فرعونى، مانع از آزادى مردم و گرايش آنان به موسى - و به عبارت ديگر - سدى ميان او و مردم بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 7
7 - حكومت فرعونى در عصر موسى ( ع ) ، حكومتى فردى و استبدادى بود .
أليس لى ملك مصر
با توجه به اين كه فرعون خود را فرمانرواى مطلق و بى چون و چراى مصر مى داند، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 22 - 2
2 - بنى اسرائيل ، تحت بردگى و استثمار شديد نظام فرعونى
أن عبّدتّ بنى إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 3
3 - نظام فرعونى ، نظامى سركوبگر و متكى به اشراف
إلى فرعون و ملإيه . .. و كانوا قومًا عالين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 112 - 1
1 - فرعون ، برخوردار از اقتدار و سلطنتى با نفوذ در سرزمين مصر بود .
يأتوك بكل سحر عليم
فعل «يأتوك» جواب فعل امر قرار گرفته و به حرف شرطِ مقدر مجزوم شده است. تقدير كلام چنين است: ان ترسل الحاشرين يأتوك بكل ساحر عليم. انتخاب اين تركيب براى كلام حاوى اين نكته است كه فرستادن نيروها مستلزم آوردن ساحران است و اين حكايت از نفوذ فراوان فرعون و مأموران وى بر سرزمين مصر دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 5
5 - روآوردن موسى ( ع ) و قومش به فسادگرى عليه نظام فرعونى ، هشدار اشرافيان به فرعون
أتذر موسى و قومه ليفسدوا فى الأرض
«لام» در «ليفسدوا» در اصطلاح اهل ادب لام عاقبت مى باشد. بنابراين مقصود اشراف از جمله «أتذر ... » اين است كه ترك مجازات موسى(ع) و قومش به فسادگرى آنان مى انجامد. قابل ذكر است كه مراد از فسادگرى، به قرينه «و يذرك و ءالهتك»، شورش كردن عليه نظام فرعونى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 128 - 5
5 - موسى ( ع ) در تعاليم خويش به بنى اسرائيل ، پندار مالكيت فرعون را بر زمين ، پندارى باطل و حاكميت او را مقهور اراده خداوند خواند .
قال موسى لقومه . .. إن الأرض للّه يورثها من يشاء من عباده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 12 - 3
3 - حكومت فرعون ، حكومتى مقتدر و تثبيت شده بود .
و فرعون ذوالأوتاد
«وَتَد» (مفرد «أوتاد») به معناى «ميخ» است. توصيف فرعون به «ذوالأوتاد» (صاحب ميخ ها) بدان معنا است كه وى از تمام وسايل لازم، براى تثبيت حاكميت و اقتدار خويش برخوردار بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 39 - 5
5 - اقتدار حكومت فرعون ، اغواگر او و بازدارنده وى از پذيرش پيام روشن موسى ( ع )
فتولّى بركنه
در صورتى كه «باء» براى بيان سببيت يا استعانت و «ركن» كنايه از اركان اقتدار حكومت فرعونى باشد، استفاده مى شود كه فرعون به اتكاى همين نيروها، به مبارزه با موسى(ع) پرداخت و از پذيرش دعوت او سر بر تافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 10 - 5
5 - فرعون ، داراى قدرت و ثبات در عرصه هاى سياست و حكومت
و فرعون ذى الأوتاد
«أوتاد» (جمع «وتد») به معناى ميخ ها است. توصيف فرعون به اين عبارت (داراى ميخ هاى فراوان)، كنايه از استحكام قدرت او است; همان گونه كه ميخ هاى اطراف خيمه مايه استحكام آن است. اين تعبير ممكن است كنايه از فراوانى سپاه او باشد كه براى نصب خيمه هايشان، زمين وسيعى ميخ كارى مى شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 6
6 - عذاب سخت فرعونيان در دنيا ، از جلوه هاى حمايت خداوند از مؤمن آل فرعون
أُفوّض أمرى إلى اللّه . .. فوقيه اللّه سيّئات ما مكروا و حاق ب-َال فرعون سوء ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 42 - 6
6 - فرعون از پيروزى خود در برابر معجزه موسى ( ع ) مأيوس شده و تنها به حمايت ساحران چشم دوخته بود .
قال نعم و إنّكم إذًا لمن المقرّبين
تلاش فرعون براى جلب حمايت ساحران از خود، به هر قيمت ممكن و بيش از انتظار آنها، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 7
7 - دفاع مؤمن آل فرعون از موسى ( ع ) ، جلوه اى از حمايت و امداد خداوند از او
إنّى عذت بربّى و ربّكم . .. و قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه
ذكر دفاع مؤمن آل فرعون از موسى(ع) - پس از پناه بردن آن حضرت به خداوند از شر فرعون - مى تواند گوياى برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 7
7 - ساحران مؤمن ، معتقد به رسالت موسى ( ع ) از جانب خالق آنان
على ما جاءنا من البيّنت والذى فطرنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 13
13 - موسى ( ع ) در دعاى خود ، براى اينكه فرعون و اطرافيانش موفق به ايمان نشوند ، از خداوند درخواست كرد دل هاى آنان را سخت گردانيده و بر آن مهر بزند .
ربنا . .. و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا
«شدت» به معناى صلابت و سخت شدن است و نقيض نرمى مى باشد و چون «اشدد» با «على» استعمال شده در آن معناى «طبع» و «ختم» تضمين و اشراب شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 13
13 - موسى ( ع ) در دعاى خود ، براى اينكه فرعون و اطرافيانش موفق به ايمان نشوند ، از خداوند درخواست كرد دل هاى آنان را سخت گردانيده و بر آن مهر بزند .
ربنا . .. و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا
«شدت» به معناى صلابت و سخت شدن است و نقيض نرمى مى باشد و چون «اشدد» با «على» استعمال شده در آن معناى «طبع» و «ختم» تضمين و اشراب شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 73 - 12
12 - ساحران در پاسخ فرعون ، خداوند را برتر از او و وصول به خدا را ، ارجمندتر از آسايش دنيوى و پاينده تر از زندگانى در دنيا معرفى كردند .
إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا . .. واللّه خير و أبقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 102 - 8
8- اعتقاد درونى فرعون به وجود پروردگارى براى آسمان ها و زمين *
قال لقد علمت ما أنزل هؤلاء إلاّ ربّ السموت و الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 18
18 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از معرفت عميق نسبت به معارف الهى ( مانند خداشناسى ، معاد ، تاريخ و مسؤوليت پيامبران )
إنّى أخاف عليكم مثل يوم الأحزاب . .. يوم التناد ... كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف م
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 57 - 1
1 - خارج شدن فرعون و فرعونيان از شهر براى تعقيب بنى اسرائيل
فأخرجنهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 113 - 9
9 - فرعون داراى طبعى خسيس و سختگير در اعطاى مال و منال به خدمتگزاران خويش
قالوا إن لنا لأجراً إن كنا نحن الغلبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 41 - 2
2 - فرعون ، داراى طبعى خسيس و سخت گير در اعطاى مال و منال به خدمتگذاران و حاميان خود
قالوا لفرعون أئنّ لنا لأجرًا إن كنّا نحن الغلبين
شرط ساحران مبنى بر دريافت مزد و پاداش از فرعون، در مقابل دفاع از او، مى تواند به خاطر مشاهده روح خسّت و تنگ نظرى در وجود وى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 8 - 4
4 - فرعون ، هامان و سپاهيانشان مردمى خطاپيشه
إنّ فرعون و هم-ن و جنودهما كانوا خطئين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 8 - 4
4 - فرعون ، هامان و سپاهيانشان مردمى خطاپيشه
إنّ فرعون و هم-ن و جنودهما كانوا خطئين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 114 - 1
1 - فرعون به خواسته ساحران ( اعطاى پاداش در صورت پيروزى ) ، پاسخ مثبت داد .
ان لنا لأجراً . .. قال نعم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 9
9 - صبر در برابر تحمل شكنجه هاى فرعون و تسليم خدا بودن تا آخرين لحظه حيات ، درخواست ساحران مؤمن در دعا به درگاه خداوند
ربنا أفرغ علينا صبراً و توفنا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 106 - 2
2 - فرعون از موسى خواست چنانچه قادر به ارائه معجزه است ، آن را ارائه كند .
قال إن كنت جئت بئاية فأت بها
روشن است كه در جمله هاى شرطيه نبايد شرط و جزا از نظر مفهوم همانند باشد و نمى توان گفت: اگر آورده اى بياور. بنابراين جمله «إن كنت جئت باية» (اگر آيت و معجزه اى آورده اى) به اين معناست: اگر قادر به ارائه معجزه هستى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 107 - 1
1 - موسى ( ع ) در پاسخ فرعون ( درخواست آيت رسالت ) عصاى خويش را ر ها ساخت .
فألقى عصاه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 108 - 1
1 - موسى ( ع ) در پى درخواست فرعون ( آوردن معجزه ) دومين آيت رسالت خويش را ارائه كرد .
إن كنت جئت بئاية فأت بها . .. و نزع يده فإذا هى بيضاء للنظرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 58 - 8،10
8 - فرعون از موسى ( ع ) خواست به وى اطمينان دهد كه او نيز در ميعادگاه حاضر خواهد شد .
و لا أنت
10 - فرعون ، براى مقابله با معجزات موسى ( ع ) از او خواست مكانى مناسب و هموار را در نظر گيرد .
فاجعل . .. مكانًا سوًى
«مكاناً» بدل است براى «موعداً» و «سوى» به معناى مستوى است. «مكاناً سوى»; يعنى، زمينى كه مسطح باشد. اين وصف، آگاهى طرفين را بر آنچه انجام مى گيرد، ممكن مى سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 111 - 5
5 - سران دربار فرعون از وى خواستند با تأخير مجازات موسى و هارون موافقت كرده و ساحران زبردست و كاردان را از اطراف و اكناف احضار كند .
و أرسل فى المدائن حشرين
«حشرين» به معناى جمع كنندگان و كوچ دهندگان است و مفعول آن به قرينه آيه قبل و بعد «ساحرين» مى باشد و خود «حشرين» مفعول براى «أرسل» است. بنابراين جمله «أرسل ... » يعنى: نيروهايى را براى جمع آورى و گسيل ساحران بسيج كن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 112 - 3
3 - احضار همه ساحران زبردست براى مبارزه با موسى ( ع ) ، درخواست اشرافيان دربار فرعون از فرعون
يأتوك بكل سحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 105 - 9
9 - موسى ( ع ) در راستاى رهاسازى بنى اسرائيل از فرعون خواست تا از مهاجرت آنان با وى جلوگيرى نكند .
فأرسل معى بنى إسراءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 3
3 - درخواست همسر فرعون از خداوند ، مبنى بر زيستن در جوار رحمت او و بنا كردن خانه اى در بهشت براى وى
إذ قالت ربّ ابن لى عندك بيتًا فى الجنّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 12 - 6
6 - حاضر شدن خواهر موسى در جمع خاندان فرعون و دايگان
و حرّمنا عليه المراضع من قبل فقالت هل أدلّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 49 - 16
16 - از امام صادق ( ع ) روايت شده : « . . . اما مولد موسى ( ع ) فان فرعون لما وقف على ان زوال ملكه على يده . . . فلم يزل يأمر أصحابه به بشق بطون من الحوامل نساء بنى اسرائيل حتى قتل فى طلبه نيف و عشرون ألف مولود . . .
اما قصه تولد حضرت موسى (ع) پس چون فرعون فهميد كه انقراض پادشاهى او به دست موسى (ع) است; پس مدام به اطرافيانش دستور مى داد كه شكم زنان حامله بنى اسرائيل رابشكافند تا اينكه بيش از بيست هزار كودك را - در جستجوى موسى (ع) - به قتل رساندند . ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 66 - 7
7 - سِحر ساحران فرعون ، داراى تأثير بر قواى ادراكى مردم و ايجاد خيال و تصور در آنان
يخيّل إليه من سحرهم أنّها تسعى
«يخيّل إليه»; يعنى، به وهم و خيال موسى(ع) چنين وانمود شد كه ريسمان ها و عصاها حركت مى كنند. ضمير «إليه» گرچه به موسى(ع) بازمى گردد; ولى روشن است كه همه مردم حاضر در آن صحنه نيز چنين احساسى داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 15
15 - فرعون ، خود را فردى خيرخواه و پايبند به انديشه ها و عقايد خويش و نيز به دور از دورويى معرفى كرد .
قال فرعون ما أريكم إلاّ ماأرى
برداشت ياد شده از آن جااست كه فرعون با گفتن «ما أريكم إلاّ ما أرى» (من جز آنچه را كه تشخيص مى دهم به شما ارائه نمى دهم)، مى خواست خويشتن را فردى صادق، خيرخواه و پايبند به انديشه ها و نظرات خود، جلوه دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 20 - 7
7 - مرد ناشناس ، از جمله خيرخواهان موسى ( ع ) بود .
إنّى لك من النصحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 44 - 1،2،3
1 - هشدار تهديدآميز مؤمن آل فرعون به قوم خود ، از دچار شدن آنان به سرنوشتى شوم بر اثر غفلت و بى توجهى شان به خيرخواهى هاى او
فستذكرون ما أقول لكم
2 - فرعونيان ، سخن حكيمانه و خيرخواهانه مؤمن آل فرعون را ، به خوبى درك نكرده و در غفلت شديد به سر مى بردند .
فستذكرون ما أقول لكم
3 - هدايت ها و خير خواهى هاى مؤمن آل فرعون ، در قومش تأثير نگذاشت .
فستذكرون ما أقول لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 47 - 3
3 - آزادى بنى اسرائيل و گسيل داشتن آنان با موسى و هارون ( ع ) ، نخستين خواسته آن دو از فرعون بود .
فقولا . .. فأرسل معنا بنى إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 13
13 - همسر فرعون ، از خداوند خواستار نابودى فرعون و حكومت ستم پيشه او
نجّنى من فرعون و عمله و نجّنى من القوم الظلمين
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين احتمال است كه آسيه، نجات خود را با نابودى فرعون و حكومت وى از خداوند خواستار شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 7،8
7 - درخواست همسر فرعون از خداوند ، به نجات خويش از شرّ فرعون
و نجّنى من فرعون
8 - درخواست همسر فرعون از خداوند ، به رهايى خويش از رفتار و برخورد فرعون
و نجّنى من فرعون و عمله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 10
10 - همسر فرعون ، از خداوند خواستار نجات خود از شرّ مردم ستمگر ( قبطيان و كارگزاران فرعون )
و نجّنى من القوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 13
13 - همسر فرعون ، از خداوند خواستار نابودى فرعون و حكومت ستم پيشه او
نجّنى من فرعون و عمله و نجّنى من القوم الظلمين
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين احتمال است كه آسيه، نجات خود را با نابودى فرعون و حكومت وى از خداوند خواستار شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 35 - 4
4 - دروغ و تزوير ، دو حربه فرعون عليه موسى ( ع )
قال . .. إنّ هذا لسحر عليم . يريد أن يخرجكم من أرضكم بسحره
تعبير «يريد أن يخرجكم. ..» دروغى آشكار است; چه اين كه موسى(ع) خواهان خارج ساختن بنى اسرائيل از مصر بود و نه قبطيان. و از سوى ديگر در مجموع كلام وى تزوير و فريبكارى نهفته است چه در گفتن «أرضكم» (سرزمين شما) و چه در تعبير «بسحره» (با جادويش)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 8 - 2
2 - موسى ( ع ) دشمن آينده خاندان فرعون و مايه حزن و اندوه آنان بود .
ليكون لهم عدوًّا و حزنًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 3
3 - فرعون و سپاهيانش ، از سرِ ستم و كينه توزى ، بنى اسرائيل را تعقيب كردند .
فأتبعهم فرعون و جنوده بغياً و عدواً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 102 - 3
3- مخالفت فرعون با دعوت موسى ( ع ) ، از روى لجاجت و با آگاهى كامل از حقانيت او بود .
فقال له فرعون إنى لأظنّك يموسى مسحورًا . قال لقد علمت ما أنزل هؤلاء إلاّ ربّ ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 103 - 1،2
1- تصميم فرعون به محو موسى ( ع ) و بنى اسرائيل از صحنه زمين ، به دنبال احساس ناتوانى از مقابله با معجزات او
و لقد ءاتينا موسى تسع ءايت . .. فأراد أن يستفزّهم من الأرض
برداشت فوق بنابراين نكته است كه مراد از «الأرض» كره زمين باشد. در اين صورت لازمه «استفزاز» (بركندن)، قتل و نابود كردن است.
2- حضور موسى ( ع ) و بنى اسرائيل در سرزمين مصر ، غير قابل تحمل براى فرعون و موجب تصميم وى به اخراج قهرآميز آنان
فأراد أن يستفزّهم من الأرض
بنابر اينكه مراد از «الأرض» سرزمين مصر باشد - كه مقر حكومت فرعون بوده است - نكته فوق قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 39 - 1،9
1 - جان موسى ( ع ) از آغاز تولد و اوان طفوليت از سوى فرعونيان در خطر بود .
أن اقذفيه فى التابوت فاقذفيه فى اليمّ
فرمان يافتن مادر موسى به افكندن فرزندش در آب رودخانه، نشان از شرايط سخت آن دوران و در خطر بودن جان موسى(ع) دارد.
9 - فرعون با خداوند و موسى ( ع ) دشمن بود و در پى شناخت موسى ( ع ) و نابود ساختن او برآمده بود .
يأخذه عدوّ لى و عدوّ له
عداوت فرعون براى موسى(ع)، آن هم پيش از پيدا شدن كودكى با ويژگى هاى او، گوياى آن است كه فرعون تصميم داشت در صورت دست يافتن بر او، وى را هلاك سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 19
19 - فرعون ، مصمم بر نابود ساختن و از بين بردن موسى ( ع ) و پيروان او ، و پايدار نشان دادن حكومت خود
و لتعلمنّ أيّنا أشدّ عذابًا و أبقى
وعده عذاب و قتل مؤمنان و نيز ادعاى باقى تر بودن (أبقى) از سوى فرعون، بيانگر اين نكته است كه وى به نابود كردن مؤمنان مصمم شده بود. گفتنى است در اين برداشت، تميز «عذاباً» به كلمه «أشدّ» اختصاص يافته و كلمه «أبقى» خالى از تميز، لحاظ شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 80 - 1
1 - فرعون ، دشمن بنى اسرائيل و در صدد تباهى آنان بود .
فأتبعهم فرعون . .. يبنى اسرءيل قد أنجينكم من عدوّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 52 - 2
2 - ناتوانى فرعون از نابود ساختن موسى ( ع ) ، على رغم خشم و دشمنى عميق وى نسبت به او و آيينش
و أوحينا إلى موسى أن أسر بعبادى
مأموريت جديد موسى(ع)، نشانگر آن است كه فرعون على رغم تلاش براى نابودى آيين موسى(ع) نتوانست به خود وى آسيبى برساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 22 - 1،3،4
1 - فرعون ، به تكذيب گفته هاى موسى ( ع ) اكتفا نكرده سرسختانه به مخالفت با او پرداخت .
ثمّ أدبر يسعى
حرف «ثمّ» در اين آيه، براى تراخى رتبى است; يعنى، ادبار فرعون، نارواتر از تكذيب او بود.
3 - رسالت موسى ( ع ) ، خطرى جدى براى فرعون و تحريك كننده او به مقابله اى پى گير در برابر آن
ثمّ أدبر يسعى
4 - فرعون ، گفتوگوى مستقيم خود با موسى ( ع ) و تكذيب و مخالفت با او را در سركوب آن حضرت كارساز نمى ديد .
ثمّ أدبر
«ادبار»; يعنى، پشت كردن و حاكى از نوميدى فرعون از نتيجه گفتوگوى مستقيم با موسى(ع) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 6
6 - رؤسا و اشرافِ قوم موسى ، دشمنان او و وابسته به حكومت فرعون بودند .
على خوف من فرعون و ملإيهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 8،9
8 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) پس از اعلان پايدارى بر طريق ايمان ، به دعا به درگاه خدا پرداختند .
ربنا أفرغ علينا صبراً و توفنا مسلمين
9 - صبر در برابر تحمل شكنجه هاى فرعون و تسليم خدا بودن تا آخرين لحظه حيات ، درخواست ساحران مؤمن در دعا به درگاه خداوند
ربنا أفرغ علينا صبراً و توفنا مسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 10
10 - فرعون ، به هنگام غرق شدن ، نجات خويش را از خداوند درخواست كرد .
قال ءامنت . .. و أنا من المسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 7،8،10،13
7 - درخواست همسر فرعون از خداوند ، به نجات خويش از شرّ فرعون
و نجّنى من فرعون
8 - درخواست همسر فرعون از خداوند ، به رهايى خويش از رفتار و برخورد فرعون
و نجّنى من فرعون و عمله
10 - همسر فرعون ، از خداوند خواستار نجات خود از شرّ مردم ستمگر ( قبطيان و كارگزاران فرعون )
و نجّنى من القوم الظلمين
13 - همسر فرعون ، از خداوند خواستار نابودى فرعون و حكومت ستم پيشه او
نجّنى من فرعون و عمله و نجّنى من القوم الظلمين
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين احتمال است كه آسيه، نجات خود را با نابودى فرعون و حكومت وى از خداوند خواستار شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 36 - 5
5 - تدبير مشاوران فرعون ، مبنى بر اعزام اشخاصى به تمام شهر ها و گردآورى نيروى لازم جهت مبارزه با موسى ( ع ) و برادرش
قالوا . .. و ابعث فى المدائن حشرين
«المدائن» جمع محلّى به «ال» و مفيد عموم است; يعنى، همه شهرها.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 38 - 1
1 - پيشنهاد مشاوران مبنى بر فراخوانى ساحران از همه شهر ها ، مورد پذيرش فرعون
قالوا . .. و ابعث فى المدائن ... فجمع السحرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 47 - 21
21 - موسى و هارون ( ع ) ، محروميت فرعون از هدايت را به وى گوشزد نموده و او را به پيروى از هدايت دعوت كردند .
والسلم على من اتبع الهدى
جمله «السلام على. ..» خبريه است و به كار بردن عنوان «من اتبع...»، اشاره به نبود اين وصف در فرعون و براى ترغيب او به تحصيل آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 38 - 1
1 - گفت وگوى فرعون با سران و اشراف مصر ، درباره دعوت موسى از آنان مبنى بر پذيرش خداى يگانه
و قال فرعون يأيّها الملأما علمت لكم من إله غيرى
«ملأ» به شخصيت هاى برجسته و بزرگان قوم گفته مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 18 - 1
1 - موسى ( ع ) از جانب خداوند ، مأمور راهنمايى فرعون به راه تكامل و درست كارى و ترغيب او به پاكسازى خويش از آلودگى ها
فقل هل لك إلى أن تزكّى
زكات به دو معنا است: 1. نمو 2. طهارت (مقاييس اللغة) و به كسى كه صالح و درست كار شود، مى گويند «تزكيه» شده است. (قاموس)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 19 - 2
2 - دعوت فرعون به خشيت از خداوند ، از اهداف رسالت موسى ( ع )
فتخشى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 2
2 - اظهار شگفتى مؤمن آل فرعون از فراخواندن قوم خود ، به نجات و رستگارى و دعوت آنان از او به سرنوشت هلاكت بار دوزخ
و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة و تدعوننى إلى النار
استفهام در «مالى» براى تعجب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 42 - 1
1 - مردم مصر ( قبطيان و فرعونيان ) ، مؤمن آل فرعون را به كفر و شرك به خدا فراخواندند .
تدعوننى لأكفر باللّه و أشرك به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 64 - 1
1 - ايادى و مبلغان فرعون ، همه فرعونيان را به هم فكرى ، اتحاد و به كاربستن تمامى حيله ها ، عليه موسى ( ع ) دعوت مى كردند .
فتنزعوا . .. قالوا ... فأجمعوا كيدكم ثمّ ائتوا صفًّا
از آيات پيشين چنين برمى آيد كه پس از سخنان موسى(ع)، در بين فرعونيان اختلافاتى بروز كرد (فتنازعوا) و گروه حاميان و مبلغان فرعون درصدد توجيه گروه ديگر برآمدند كه نسبت به موسى(ع) و مبارزه با او ترديد داشتند. به نظر مى رسد «فأجمعوا» نيز از ناحيه همان گروه به عنوان نتيجه سخنان قبلى آنان ابراز شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 1
1 - مؤمن آل فرعون ، مردم را به پيروى از رهنمود هاى خويش فرا خوانده است .
و قال الذى ءامن يقوم اتّبعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 2،3
2 - اظهار شگفتى مؤمن آل فرعون از فراخواندن قوم خود ، به نجات و رستگارى و دعوت آنان از او به سرنوشت هلاكت بار دوزخ
و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة و تدعوننى إلى النار
استفهام در «مالى» براى تعجب است.
3 - اظهار شگفتى مؤمن آل فرعون از تأثيرناپذيرى مردم از خيرخواهى ها و فراخوانى هاى او
و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة و تدعوننى إلى النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 42 - 11،13
11 - مؤمن آل فرعون ، مردم مصر را به خداى عزيز و غفار خواند .
و أنا أدعوكم إلى العزيز الغفّ-ر
13 - ترس از خدا و اميد به او ، بخشى از دعوت و تبليغات مؤمن آل فرعون
و أنا أدعوكم إلى العزيز الغفّ-ر
يادآورى دو صفت عزت و آمرزندگى خداوند براى كسانى كه هنوز دست از كفر بر نداشته اند - ولى اميد به هدايتشان مى رود - مى تواند به منظور مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 11
11 - دفاع مؤمن آل فرعون از موسى ( ع ) ، به خاطر برخوردار بودن انديشه و عقيده او بر دليل و برهان روشن
أن يقول ربّى اللّه و قد جاءكم بالبيّنت من ربّكم
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «و قد جائكم بالبيّنات . ..» - كه حال براى فاعل «يقول» يا«رجلاً» است - در مقام تعليل براى مطلب پيشين; يعنى، تقبيح كشتن موسى(ع) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 2
2 - مؤمن آل فرعون ، پس از كتمان ايمانش به مدتى چند ، آن را فاش ساخت و به موضع گيرى علنى عليه فرعون و دفاع از موسى ( ع ) پرداخت .
و قال الذى ءامن يقوم اتّبعون
فراخوانى مردم به پيروى از خويش، بيانگر علنى كردن ايمان و موضع اعتقادى شخص است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 69 - 7
7 - بلعيده شدن سِحر ساحران به وسيله عصاى موسى ، نشانه بطلان سِحر و حقانيت معجزه موسى
و ألق ما فى يمينك تلقف ما صنعوا إنّما صنعوا كيد سحر
جمله «إنّما صنعوا. ..» تعليل براى «تلقف» است; يعنى، بدان جهت كه سحر، كيدى بيش نيست، در برابر حقيقت اعجاز موسى نابود خواهد شد و به دين وسيله بطلان سحر ساحران و حقانيت معجزه اثبات خواهد گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 4
4 - بينات ( دلايل روشن ) موسى ( ع ) ، برهان هايى واضح بر حقانيت او و باطل بودن ادعا هاى فرعون
قالوا لن نؤثرك على ما جاءنا من البيّنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 20 - 8
8 - توصيه به خروج از شهر ، نمود خيرخواهى مرد ناشناس نسبت به موسى ( ع )
فاخرج إنّى لك من النصحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 9
9 - اظهار محبت و دلسوزى كردن مؤمن آل فرعون نسبت به قوم خود ( قبطيان )
يقوم
استفاده مؤمن آل فرعون از تعبير «يا قوم» (اى قوم من) و تكرار آن در چهار نوبت (آيه هاى 29، 30، 32، 38 و 41)، گوياى مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 11 - 1
1 - تكيه بر مال ، اولاد و احساس بى نيازى از خدا ، شيوه فرعونيان و پيشنيان آنان
لن تغنى عنهم . .. كدأب ال فرعون و الذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 41 - 3،4
3 - اهتمام ساحران به دريافت پاداش و نه پيروزى فكرى و عقيدتى
أئنّ لنا لأجرًا إن كنّا نحن الغلبين
4 - ساحران عصر فرعون ، قشرى سودجو و دنياگرا
أئنّ لنا لأجرًا إن كنّا نحن الغلبين
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه ساحران يا موسى(ع) را حق مى دانستند و يا باطل; در هر دو صورت درخواست مزد و پاداش در برابر احياى حق و يا نابودى آن، بيانگر سودجويى و دنيامدارى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 39 - 9
9 - فرعون و قومش ( قبطيان ) ، برخوردار از متاع هاى فراوان دنيوى و دلبسته به آنها
يقوم إنّما هذه الحيوة الدنيا متع
تذكر مؤمن آل فرعون به اندك و ناپايدارى بودن دنيا و متاع هاى آن به قوم خود، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 23 - 3
3 - فرعون ، تأثير رسالت موسى ( ع ) را بر ديگران پيش بينى كرده و از آن وحشت داشت .
فحشر فنادى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 5
5 - دستور ساختن بناى مرتفع و رصدخانه براى اطلاع پيدا كردن از خداى موسى ( ع ) ، نيرنگ و ترفند فرعون براى اثبات دروغ گويى موسى ( ع ) درادعاى وجود خداى يكتا در جهان
أسبب السموت فأطّلع إلى إله موسى
در اين كه مقصود اصلى فرعون از ساختن بناى مرتفع چه بوده، ميان مفسران چند ديدگاه وجود دارد: از جمله اين كه فرعون با ساختن بناى مرتفع، درصدد نبود كه به راه هاى آسمان دست يابد; زيرا كوه هاى مرتفعى وجود داشت كه از برج ها و بناى احداثى او بلندتر بود. از اين رو مقصود اصلى او اين بود كه براى مردم اثبات كند كه راه يافتن به آسمان، امرى ناممكن است. بنابر اين ادعاى موسى(ع) به اين كه در جهان خدايى هست كه با او ارتباط دارد، دروغ و باطل مى باشد. گفتنى است ذيل آيه - كه در آن از بى اثر بودن توطئه فرعون سخن به ميان آمده - مؤيد همين برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 7
7 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه عزّوجلّ « فوقاه اللّه سيئات ما مكروا » فقال : أما لقد بسطوا عليه و قتلوه و لكن أتدرون ما وقاه ؟ وقاه أن يفتنوه فى دينه ;
از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ: «فوقاه اللّه سيئات ما مكروا» روايت شده كه فرمود: آگاه باشيد فرعونيان بر آن مؤمن، مسلط شده و او را به قتل رساندند; لكن مى دانيد كه خداوند او را از چه چيزى حفظ كرد؟ او را از اين كه در دينش فتنه كنند حفظ كرد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 2
2 - همسر فرعون ( آسيه ) ، نمونه بارز و مثال زدنى براى ايمان و دين دارى است .
ضرب اللّه مثلاً للذين كفروا ءامنوا امرأت فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 119 - 2
2 - ساحران دربار فرعون پس از بطلان سحرشان شكست خوردند و در صحنه مبارزه به ذلت افتادند .
فغلبوا هنالك و انقلبوا صغرين
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از ضمير «فغلبوا» و «انقلبوا» ساحران باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 38 - 8
8 - متهم شدن موسى ( ع ) به دروغ گويى از سوى فرعون ، به خاطر مردود دانستن الوهيت وى و فراخواندن همگان به پرستش خداى يگانه
و إنّى لأظنّه من الكذبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 91 - 2
2 - توبه فرعون در لحظه مرگ ، مورد پذيرش خداوند واقع نشد .
حتى إذا أدركه الغرق قال ءامنت . .. ءالئن و قد عصيت قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 113 - 9
9 - فرعون داراى طبعى خسيس و سختگير در اعطاى مال و منال به خدمتگزاران خويش
قالوا إن لنا لأجراً إن كنا نحن الغلبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 41 - 2
2 - فرعون ، داراى طبعى خسيس و سخت گير در اعطاى مال و منال به خدمتگذاران و حاميان خود
قالوا لفرعون أئنّ لنا لأجرًا إن كنّا نحن الغلبين
شرط ساحران مبنى بر دريافت مزد و پاداش از فرعون، در مقابل دفاع از او، مى تواند به خاطر مشاهده روح خسّت و تنگ نظرى در
وجود وى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 36 - 5
5 - فرعون ، فردى متكبر و تجاوزگر بود .
كذلك يطبع اللّه على كلّ قلب متكبّر جبّار . و قال فرعون
از مصاديق مورد نظر متكبر و جبار - به قرينه «و قال فرعون» - فرعون مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 129 - 3
3 - رفع بيدادگرى فرعون از بنى اسرائيل ، انتظار آنان از بعثت موسى ( ع )
قالوا أوذينا من قبل أن تأتينا و من بعد ما جئتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 113 - 9
9 - فرعون داراى طبعى خسيس و سختگير در اعطاى مال و منال به خدمتگزاران خويش
قالوا إن لنا لأجراً إن كنا نحن الغلبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 64 - 5
5 - روز مقابله ساحران فرعون با موسى ( ع ) روزى سرنوشت ساز و تعيين كننده ، از ديدگاه فرعونيان
و قد أفلح اليوم من استعلى
«فلاح» به معناى موفقيت و پيروزى است. ابراز اين سخن از ناحيه فرعونيان، گواه اين مدعا است كه آنان اين مبارزه را، مبارزه مرگ و زندگى و نقطه عطفى در تاريخ خود تلقى مى كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 44 - 11
11 - « سفيان بن سعيد قال : سمعت أباعبداللّه جعفربن محمد الصادق ( ع ) . . . يقول : يا سفيان ، عليك بالتقيّة . . . ان اللّه عزّوجلّ قال لموسى و هارون : « فقولا له قولاً ليّناً لعلّه يتذكّر أو يخشى » يقول اللّه عزّوجلّ : كنّياه و قولا له : يا أبا مصعب ;
سفيان بن سعيد گويد: از امام صادق(ع) شنيدم . .. كه مى فرمود: اى سفيان! تقيه را مراعات كن ... خداوند - عزّوجلّ - به موسى و هارون فرمود: «فقولا له قولاً ليّناً لعلّه يتذكّر أو يخشى» مراد خداوند - عزّوجلّ - اين است كه با كنيه به او خطاب كنيد و به او بگوييد: يا أبا مصعب». (خطاب كردن به اشخاص با كنيه، نشانه احترام به آنان است).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 18 - 2
2 - خداوند ، راهنماى موسى ( ع ) در شيوه برخورد با طغيان گرى فرعون
إنّه طغى . فقل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 65 - 4
4 - برخورد و گفت وگوى ساحران فرعون با موسى ( ع ) در ميدان مبارزه ، همراه با نزاكت و اظهار ادب نسبت به آن حضرت بود .
يموسى إمّا أن تلقى و إمّا
احاله انتخاب آغازگر به موسى(ع) و پرهيز از تحكّم در اين زمينه، خالى از ابراز ادب و نزاكت از سوى ساحران نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 4
4 - تبليغات روانى ساحران به هنگام انجام عمليات خود
فألقوا . .. و قالوا بعزّة فرعون إنّا لنحن الغلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 101 - 6،11
6- موضع گيرى مشركان مكه در برابر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، استمرار موضع گيرى فرعون در برابر موسى ( ع ) بود .
و قالوا لن نؤمن لك . .. و لقد ءاتينا موسى ... فقال له فرعون إنى لأظنّك يموسى مس
11- برخورد دوگانه و سياستمدارانه فرعون با موسى ( ع ) و معجزات او
موسى . .. فقال له فرعون إنى لأظنّك يموسى مسحورًا
فرعون، دعوت موسى(ع) و معجزات او را قاطعانه رد نكرد; بلكه با لحن دو پهلو (گمان مى كنم) خواسته تا راه توجيه انكار و مخالفت خود را باز نگهداشته باشد و در صورت مقتضى نبودن ادامه انكار و مخالفتش، بتواند بگويد كه، مخالفت گذشته اش يك حدس و گمان بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 57 - 5
5 - فرعون ، با اعلام خطر به قبطيان در مورد خطر اخراج از مصر ، به تحريك آنان در جهت مقابله با موسى ( ع ) پرداخت .
أجئتنا لتخرجنا من أرضنا
در كلام موسى(ع) با فرعون، هيچ نشانه اى به چشم نمى خورد كه دال بر تصميم او بر اخراج فرعونيان از مصر باشد. آنچه موسى(ع) خواهان آن بود، نجات دادن بنى اسرائيل از بردگى و بيرون بردن آنان از مصر بود. بنابراين مطرح شدن اين سخن (اخراج قبطيان) از سوى فرعون، صرفاً به جهت برانگيختن احساسات آنان عليه موسى(ع) بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 18 - 1
1 - موضع گيرى فرعون ، در قبال دعوت موسى ( ع ) با به رخ كشيدن دوران سرپرستى خويش بر او
قال ألم نربّك فينا وليدًا
«تربية» (مصدر «نريّى») به معناى پروريدن است. «وليد» به نوزاد و نيز به كودكى گفته مى شود كه از وقت ولادتش زمانى زيادى نگذشته باشد; وگرنه طفل گفته مى شود. «لبث» (مصدر«لبثت») به معناى ماندن و درنگ كردن است; يعنى، فرعون گفت: آيا تو را از كودكى در ميان خود نپروريدم [مگر ]ساليانى چند از عمرت را پيش ما نماندى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 23 - 1
1 - پرسش انكار آميز فرعون از موسى ( ع ) در باره حقيقتى به نام « ربّ العالمين » ( پروردگار جهانيان )
قال فرعون و ما ربّ العلمين
واژه «ما» اسم استفهام است و غالباً با آن، از حقيقت اسم مابعدش پرسش مى شود. گفتنى است كه استفهام ياد شده براى اظهار تعجب به منظور انكار حقيقت مورد پرسش مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 25 - 2،3،4
2 - شدت انكار و شگفتى فرعون نسبت به سخنان موسى ( ع ) درباره پروردگار جهانيان
قال ربّ السموت و الأرض . .. قال لمن حوله ألاتستمعون
لحن استهزاآميز فرعون بيانگر مطلب ياد شده است.
3 - لحن مستكبرانه و تمسخرآميز فرعون ، در برابر منطق محكم موسى ( ع )
قال ربّ السموت و الأرض . .. قال لمن حوله ألاتستمعون
استفهام در جمله «ألاتستمعون» مى تواند براى استهزا باشد.
4 - فرعون ، هنگام شنيدن مواضع اعتقادى موسى ( ع ) اطرافيانش را عليه او تحريك و تهييج كرد .
قال ربّ السموت و الأرض . .. قال لمن حوله ألاتستمعون
برداشت ياد شده از آن جا است كه سخن فرعون مى تواند به هدف تحريك و تهييج اطرافيان ادا شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 27 - 4
4 - استهزا و تهمت ، از ابزار مقابله فرعون با رسالت موسى ( ع )
قال لِمن حوله ألا تستمعون . .. قال إنّ رسولكم... لمجنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 30 - 4
4 - برخورد منطقى موسى ( ع ) ، در برابر تهديد فرعون
قال . .. لأجعلنّك من المسجونين . قال أوَلوجئتك بشىء مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 34 - 1
1 - واكنش حق ستيزانه فرعون در قبال دو معجزه روشن موسى ( ع )
قال للملإ حوله إنّ هذا لسحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 35 - 1،3
1 - اقدام فرعون براى ايجاد نگرانى در اطرافيان خويش ، نسبت به اهداف نهايى موسى ( ع )
يريد أن يخرجكم من أرضكم بسحره
3 - فرعون با تحريك احساسات قومى و ميهنى اطرافيان خود ، درصدد تهييج آنان عليه موسى ( ع ) بود .
قال . .. يريد أن يخرجكم من أرضكم بسحره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 38 - 2،8،10
2 - فرعون ، درباره خداى مورد ادعاى موسى اظهار ترديد كرد .
و قال فرعون . .. ما علمت لكم من إله غيرى
8 - متهم شدن موسى ( ع ) به دروغ گويى از سوى فرعون ، به خاطر مردود دانستن الوهيت وى و فراخواندن همگان به پرستش خداى يگانه
و إنّى لأظنّه من الكذبين
10 - اقدام فريبكارانه فرعون ، براى مقابله با روشنگرى هاى موسى ( ع )
فاجعل لى صرحًا لعلّى أطّلع إلى إله موسى
دستور ساختن برج براى تحقيق درباره خداى يگانه - كه موسى همگان را به پرستش او فراخوانده بود - مى تواند بدان منظور باشد كه افكار عمومى را از توجه به تبليغات موسى منحرف سازد. برداشت ياد شده براساس اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 13
13 - تظاهر به خيرخواهى و صلاح انديشى ، براى دين و دنياى مردم از سوى فرعون
إنّى أخاف أن يبدّل دينكم أو أن يظهر فى الأرض الفساد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 52 - 4
4 - تلاش فرعون براى حقير نماياندن موسى ( ع ) و تحقير جايگاه و موقعيت اجتماعى او
أم أنا خير من هذا الذى هو مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 39 - 6،7،8
6 - اتهام سحر و جنون از سوى فرعون به موسى ( ع ) ، پس از مشاهده دلايل و برهان هاى روشن رسالت آن حضرت
أرسلنه . .. بسلطن مبين ... و قال سحر أو مجنون
7 - سعى فرعون ، در موجّه جلوه دادن حق ناپذيرى خود
فتولّى . .. و قال سحر أو مجنون
نسبت دادن سحر و جنون از سوى فرعون به موسى(ع)، به رغم روشنى دلايل رسالت آن حضرت، نشانگر تلاشى است كه او براى سرپوش گذاشتن بر حق ناپذيرى خود به كار بسته است.
8 - آشفتگى و سردرگمى فرعون ، در انكار دلايل روشن موسى ( ع )
و قال سحر أو مجنون
سحر و جنون، فاصله بسيارى از يكديگر دارند; زيرا سحر، نوعى تبّحر و جنون سراسر آشفتگى و اشمئزازآور است و ميان اين دو سنخيتى نيست. از اين رو سخن فرعون، نشانگر اضطراب شديد او در موضع گيرى عليه منطق روشن موسى(ع) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 9
9 - فرعون ، شخصيتى منفور در نگاه همسرش آسيه و رفتار وى غير قابل تحمل براى او
و نجّنى من فرعون و عمله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 23 - 2
2 - فرعون ، در جمع كسانى كه براى استماع سخن او گردآمده بودند ، با صدايى بلند سخن گفت .
فنادى
«ندا»، به معناى بلند كردن صدا و آشكار ساختن آن است. (مفردات راغب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 9
9 - اظهار محبت و دلسوزى كردن مؤمن آل فرعون نسبت به قوم خود ( قبطيان )
يقوم
استفاده مؤمن آل فرعون از تعبير «يا قوم» (اى قوم من) و تكرار آن در چهار نوبت (آيه هاى 29، 30، 32، 38 و 41)، گوياى مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 63 - 11
11 - ايادى و طرفداران فرعون ، همان سخنان و نظرات فرعون را در باره موسى ( ع ) تكرار و تبليغ مى كردند .
أجئتنا لتخرجنا من أرضنا بسحرك . .. لسحرن يريدان أن يخرجاكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 10
10 - بهره گرفتن مؤمن آل فرعون از افكار عمومى مردم ، عليه تصميم فرعون بر قتل موسى ( ع )
يقوم لكم الملك اليوم . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
صحبت مكرر مؤمن آل فرعون با مردم - على رغم آن كه موسى(ع) مورد تهديد شخص فرعون بود - مى تواند از نكته ياد شده حكايت كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 1
1 - مؤمن آل فرعون براى بيدار كردن مردم و انصراف آنان از قتل موسى ( ع ) ، سرگذشت يوسف پيامبر رايادآور شد .
أتقتلون رجلاً . .. إنّى أخاف عليكم ... و لقد جاءكم يوسف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 4 - 2،3
2 - تقسيم مردم مصر به طبقات و دسته هاى مختلف و پيرو ، نمود سياست خودكامه و سلطه جويى فرعون
إنّ فرعون علا فى الأرض و جعل أهلها شيعًا
جمله «جعل أهلها شيعاً» عطف تفسيرى بر «علا فى الأرض» و بيانگر نوع برترى جويى فرعون نسبت به مردم سرزمين مصر است. گفتنى است كه «شيع» جمع «شيعة» است و «شيعة» به فرد يا گروه پيرو اطلاق مى شود. بنابراين «جعل أهلها شيعاً»; يعنى، مردم آن سرزمين را به چند دسته پيرو درآورده بود.
3 - اقدام فرعون به دسته دسته كردن مردم سرزمين مصر و ايجاد تفرقه ميان آنان
و جعل أهلها شيعًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 38 - 5
5 - مأموريت يافتن هامان از سوى فرعون ، به تهيه آجر و ساختن برجى بلند جهت تحقيق وى درباره خداى موسى
فأوقد لى يه-من على الطين فاجعل لى صرحًا لعلّى أطّلع إلى إله موسى
«صرح» به هر بناى بلند و برافراشته گفته مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 3،4،8،15
3 - فرعون ، مدعى شد كه به منظور اطلاع يافتن از خداى موسى ( ع ) در آسمان ها ، فرمان ساختن بناى بلند و رصدخانه را صادر كرده است .
أسبب السموت فأطّلع إلى إله موسى
4 - تصور نادرست فرعون ، از حقيقت خداوند و اعتقاد باطل وى به وجود او در آسمان ها و انحصار راه خدا شناسى در محسوسات
أسبب السموت فأطّلع إلى إله موسى
از اين كه فرعون براى كسب اطلاع از خداوند، به كاوش در آسمان ها پرداخت، اين مطلب به دست مى آيد كه او خدا را موجودى مى دانست كه اولاً در آسمان ها جاى دارد نه در زمين، ثانياً از راه هاى محسوس آسمانى (أسباب السماوات) قابل شناخت است.
8 - ساختن بناى بلند و رصدخانه ، به منظور اطلاع يافتن از خداى موسى ( ع ) ، رفتار زشتى بود كه فرعون آن را زيبا و آراسته مى يافت .
ابن لى صرحًا . .. فأطّلع إلى إله موسى ... و كذلك زيّن لفرعون سوء عمله
15 - كار ساز نبودن مكر و حيله فرعون در ساختن بناى بلند ، به بهانه اطلاع يافتن از خداى موسى ( ع ) و اثبات دروغ گو بودن او
يه-من ابن لى صرحًا. .. فأطّلع إلى إله موسى... و ما كيد فرعون إلاّ فى تباب
برداشت ياد شده به اين خاطر است كه از مصاديق اصلى «كيد فرعون» ساختن بناى بلند مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 10 - 6،9
6 - ميخكوب كردن به زمين هنگام مجازات ، شيوه فرعون در سركوب مخالفان
و فرعون ذى الأوتاد
ممكن است فرعون از آن جهت به «ذى الأوتاد» توصيف شده باشد كه مخالفان خود را، به چهار ميخ مى كشيد و شكنجه مى داد.
9 - « عن أبان الأحمر قال : سألت أباعبداللّه ( ع ) عن قول اللّه عزّوجلّ « و فرعون ذى الأوتاد » لأىّ شىء سمّى ذاالأوتاد ؟ قال : لأنّه كان إذا عذّب رجلاً بسطه على الأرض على وجهه و مدّ يديه و رجليه فأوتدها بأربعة أوتاد فى الأرض و ربّما بسطه على خشب منبسط فوتّد رجليه و يديه بأربعة أوتاد ثمّ تركه على حاله حتّى يموت فسمّاه اللّه عزّوجلّ « فرعون ذى الأوتاد » لذلك ;
از ابان احمر روايت شده كه گفت: از امام صادق(ع) درباره اين سخن خداوند عزّوجلّ «و فرعون ذى الأوتاد» پرسيدم: براى چه چيز ذى الاوتاد ناميده شد؟ فرمود: براى اين كه وقتى مردى را شكنجه مى داد، او را بر صورت بر زمين مى خواباند و دست ها و پاهايش را مى كشيد و با چهار ميخ در زمين مى كوبيد و چه بسا او را روى چوب پهنى مى خواباند و چهار دست و پاى او را با چهار ميخ مى كوبيد آن گاه او را به همان حال رها مى كرد تا بميرد. پس خداوند عزّوجلّ از اين جهت او را فرعون ذى الاوتاد ناميد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 79 - 4
4 - فرعون ، براى مبارزه با موسى و هارون ( ع ) به سحر و جادو متوسل شد .
و قال فرعون ائتونى بكل سحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 60 - 3،4
3 - تهيه و تدارك براى ارائه سِحرى بزرگ در برابر موسى ( ع ) ، از حيله هاى فرعون
فلنأتيّنك بسحر . .. فجمع كيده
4 - فرعون براى مقابله با موسى ( ع ) ، تمامى حيله ها و برنامه هاى خود را جمع آورى كرد و به كار گرفت .
فتولّى فرعون فجمع كيده
«كيد»; يعنى، مكر ورزيدن و چاره انديشيدن (قاموس) و مراد از «جمع كيد»، گردآورى اهل مكر و ابزار آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 22
22 - شكنجه ، كشتار ، تهديد و ارعاب ، از آخرين حربه هاى فرعون براى جلوگيرى از نهضت موسى ( ع ) و بقاى حكومت خويش
فلأقطّعنّ . .. لأصلّبنّكم ... و لتعلمنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 35 - 4
4 - دروغ و تزوير ، دو حربه فرعون عليه موسى ( ع )
قال . .. إنّ هذا لسحر عليم . يريد أن يخرجكم من أرضكم بسحره
تعبير «يريد أن يخرجكم. ..» دروغى آشكار است; چه اين كه موسى(ع) خواهان خارج ساختن بنى اسرائيل از مصر بود و نه قبطيان. و از سوى ديگر در مجموع كلام وى تزوير و فريبكارى نهفته است چه در گفتن «أرضكم» (سرزمين شما) و چه در تعبير «بسحره» (با جادويش)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 24 - 7
7 - موضع گيرى واحد فرعون ، هامان و قارون در چگونگى و شيوه مبارزه با موسى ( ع )
فقالوا سحر كذّاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 25 - 7،9،12
7 - كشتار فرزندان ذكور مؤمنان ، تنها راه پيشگيرى از رواج آيين موسى ، در نگاه فرعون ، هامان و قارون
قالوا اقتلوا أبناء الذين ءامنوا معه
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه نخستين واكنش فرعون و. .. در برابر ايمان آورندگان به موسى(ع)، قتل پسران آنان بود.
9 - زنده گذاشتن دختران مؤمنان - على رغم كشتار پسران آنان - اقدام بى رحمانه ديگر فرعون ، هامان و قارون عليه موسى ( ع ) و بنى اسرائيل بود .
و استحيوا نساءهم
12 - موضع گيرى واحد فرعون ، هامان و قارون در چگونگى و شيوه مبارزه با موسى ( ع ) و پيروان او
قالوا اقتلوا أبناء الذين ءامنوا معه و استحيوا نساءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 6
6 - كشتن موسى ( ع ) ، راه اصلى مبارزه با رسالت وى و گسترش آيين او ، در نگاه فرعون
و قال فرعون ذرونى أقتل موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 6
6 - استفاده فرعون از احساسات و عواطف قومى ، در جهت مبارزه با موسى ( ع )
و نادى فرعون فى قومه قال يقوم
به كار رفتن واژه «يا قوم» در تبليغات فرعون، حاكى از بهره گيرى فرعون از احساسات قومى و نژادى مردم مصر (قبطيان) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 41 - 4
4 - فرعون و دارودسته وى ، از نوع پيشوايان دعوت كننده به دوزخ
و جعلنهم أئمة يدعون إلى النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 41 - 4
4 - فرعون و دارودسته وى ، از نوع پيشوايان دعوت كننده به دوزخ
و جعلنهم أئمة يدعون إلى النار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 66 - 5،6،9
5 - ريسمان و عصا ، از وسايل كار ساحران فرعون
فإذا حبالهم و عصيّهم
حبل (مفرد «حبال») به معناى ريسمان و «عصا» (مفرد «عصىّ») به معناى چوب دستى است.
6 - ساحران فرعون ، با سِحر خود چنين وانمود كردند كه ريسمان ها و عصا هاى آنان به هر طرف شتافته و حركت مى كند .
فإذا حبالهم و عصيّهم يخيّل إليه من سحرهم أنّها تسعى
«أنّها تسعى» نائب فاعل «يخيّل» است و فعل «يخيّل إليه» دلالت دارد كه ريسمان ها و چوب دستى ها در واقع بى حركت
بودند; نه آن كه با ماده اى آغشته شده باشند كه براثر تابش آفتاب، واقعاً به حركت درآمده باشند.
9 - ساحران فرعون ، پيش از حضور در صحنه مقابله با موسى ( ع ) ، ريسمان ها وعصا هاى فراوانى را تدارك ديده بودند .
فإذا حبالهم و عصيّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 1،2
1 - استفاده ساحران از ريسمان و چوب براى انجام سحر خود
فألقوا حبالهم و عصيّهم
«حبال» (جمع «حبل») به معناى ريسمان ها و «عِصّى» (جمع «عصا») به معناى چوبدستى ها است.
2 - اقدام ساحران ، پس از پيشنهاد موسى ( ع ) ، به افكندن ريسمان ها و عصا هاى خود براى نماياندن سحر خويش
قال لهم موسى ألقوا . .. فألقوا حبالهم و عصيّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 92 - 1
1 - عبور بنى اسرائيل از دريا و غرق شدن فرعون و سپاهيانش ، هنگام روز بوده است .
و جوزنا ببنى إسرءيل . .. حتى إذا أدركه الغرق ... فاليوم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 1
1 - بازگشت ساحران مؤمن به كفر ( ارتداد ) و پيروى از آيين فرعونيان ، از هدف هاى تهديد فرعون در مورد آنان
لأقطّعنّ . .. قالوا لن نؤثرك
پاسخ ساحران مؤمن به فرعون (لن نؤثرك)، حكايت از آن دارد كه تهديدات فرعون، براى بازگرداندن ساحران از راه ايمان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 4
4 - تلاش فرعونيان ، براى ارتداد و مشرك شدن مؤمن آل فرعون
و تدعوننى إلى النار
فراخواندن به آتش، كنايه از دعوت به كفر و شرك است كه در آيه بعد به صراحت از آن ياد شده است (تدعوننى لأكفر باللّه و أشرك به. ..).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 47 - 17
17 - تضمين سلامت و امنيت كامل براى فرعون - در صورت پذيرش ايمان - از جمله پيام هاى الهى براى فرعون بود .
فقولا . .. والسلم على من اتبع الهدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 21
21 - پايه هاى حكومت فرعون پس از ماجراى ساحران و ايمان آنان به موسى ( ع ) ، بسيار متزلزل شد .
و لتعلمنّ أيّنا أشدّ عذابًا و أبقى
تفاوت برخوردهاى اوليه فرعون با برخوردهاى پس از ايمان ساحران، نشان از تزلزل حكومت فرعون و احساس خطر شديد او از ناحيه موسى(ع) و مؤمنان به او دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 14
14 - فرعون ، منافع و بقاى اقتدار خود را در حفظ آيين گذشته مردم و نگه دارى وضعيت اجتماعى موجود مى ديد .
إنّى أخاف أن يبدّل دينكم أو أن يظهر فى الأرض الفساد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 44 - 2
2 - سخنان نرم موسى و هارون ( ع ) ، زمينه اى مناسب براى پى بردن فرعون به حقيقت و يا پيدايش باور هاى خويش
فقولا له قولاً ليّنًا لعلّه يتذكّر أو يخشى
«خشية» ترسى است كه آميخته با احساس عظمت طرف مقابل باشد (مفردات راغب). حرف «أو» فرعون را بين دو واكنش احتمالى ترسيم كرده است. بنابراين جمله «لعلّه...» بيان مى دارد كه اميد است فرعون يا حقيقت را فهميده و به آن يقين يابد و يالااقل احتمال صداقت موسى و هارون(ع) را بدهد و در نتيجه خطر را بزرگ ديده و از آن هراسان شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 8
8 - تصميم فرعونيان به قتل موسى ( ع ) ، به خاطر اعتقاد آن حضرت به ربوبيت مطلق خداوند بود .
أتقتلون رجلاً أن يقول ربّى اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 44 - 2
2 - سخنان نرم موسى و هارون ( ع ) ، زمينه اى مناسب براى پى بردن فرعون به حقيقت و يا پيدايش باور هاى خويش
فقولا له قولاً ليّنًا لعلّه يتذكّر أو يخشى
«خشية» ترسى است كه آميخته با احساس عظمت طرف مقابل باشد (مفردات راغب). حرف «أو» فرعون را بين دو واكنش احتمالى ترسيم كرده است. بنابراين جمله «لعلّه...» بيان مى دارد كه اميد است فرعون يا حقيقت را فهميده و به آن يقين يابد و يالااقل احتمال صداقت موسى و هارون(ع) را بدهد و در نتيجه خطر را بزرگ ديده و از آن هراسان شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 47 - 17
17 - تضمين سلامت و امنيت كامل براى فرعون - در صورت پذيرش ايمان - از جمله پيام هاى الهى براى فرعون بود .
فقولا . .. والسلم على من اتبع الهدى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 4
4 - تلاش فرعونيان ، براى ارتداد و مشرك شدن مؤمن آل فرعون
و تدعوننى إلى النار
فراخواندن به آتش، كنايه از دعوت به كفر و شرك است كه در آيه بعد به صراحت از آن ياد شده است (تدعوننى لأكفر باللّه و أشرك به. ..).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 6 - 3
3 - آگاهى قبلى فرعون از خطرساز بودن بنى اسرائيل براى حكومت و نظام سركوبگر وى
و نرى فرعون و هم-ن و جنودهما منهم ما كانوا يحذرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 28 - 3
3 - موسى ( ع ) ، جهالت مردم را پايه طغيان فرعون دانست .
يفقهوا قولى
تأكيد موسى(ع) بر آگاه سازى اطرافيان فرعون - در جهت مبارزه با طغيان گرى او - گوياى اين است كه موسى(ع)، ريشه موفقيت فرعون را در ناآگاهى اطرافيانش مى دانست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 87 - 9
9 - ايمان و اقامه نماز ، زمينه ساز نجات بنى اسرائيل از سلطه فرعون بود .
ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظلمين. و نجنا برحمتك ... و أقيموا الصلوة و بشّر المؤ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 24 - 3
3 - تغيير حالت عصاى موسى ( ع ) و يدبيضاى او ، دو آيت و معجزه براى ارشاد و هدايت فرعون بود .
ءاية أُخرى . .. اذهب إلى فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 25 - 11
11 - زنان بنى اسرائيل ، فاقد هر گونه قدرت در جامعه فرعونى و نقش تأثيرگذار در سرنوشت سياسى و اجتماعى
و استحيوا نساءهم
از اين كه فرعونيان دستور قتل دختران ايمان آورندگان به موسى(ع) را صادر نكردند، مى توان مطلب ياد شده را به دست آورد; زيرا اگر زنان براى آنان خطرآفرين بودند و خود آنان و يا ايمان آوردنشان، نقشى در جامعه مى داشت; قهراً در مجازات قتل با مردان شريك مى شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 29 - 7
7 - وجود زندان و زندانيان بسيار سياسى ، در دوران حاكميت فرعون بر سرزمين مصر
لأجعلنّك من المسجونين
برداشت فوق از اين تعبير «تو را از زندانيان گردانم» استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 29 - 7
7 - وجود زندان و زندانيان بسيار سياسى ، در دوران حاكميت فرعون بر سرزمين مصر
لأجعلنّك من المسجونين
برداشت فوق از اين تعبير «تو را از زندانيان گردانم» استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 93 - 2
2 - بنى اسرائيل ، پس از نابودى فرعون ، در سرزمينى با اراضى حاصل خيز كه در آن ، از انواع نعمت ها و روزى هاى پاكيزه و مناسب طبع برخوردار بودند ، روزگار خوشى مى گذراندند .
و لقد بوّأنا بنى إسرءيل مبوّأ صدق و رزقنهم من الطيبت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 93 - 3
3 - وضعيت مسكن و معيشت بنى اسرائيل در دوران حكومت فرعون ، وضعيتى نابسامان و نامناسب بود .
و لقد بوّأنا بنى إسرءيل مبوّأ صدق و رزقنهم من الطيبت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 73 - 12
12 - ساحران در پاسخ فرعون ، خداوند را برتر از او و وصول به خدا را ، ارجمندتر از آسايش دنيوى و پاينده تر از زندگانى در دنيا معرفى كردند .
إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا . .. واللّه خير و أبقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 14
14 - توطئه ها و نيرنگ هاى فرعون عليه موسى ( ع ) ، سرانجام به زيان و نابودى او انجاميد .
و ما كيد فرعون إلاّ فى تباب
«تباب» به معناى خسارت و هلاكت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 122 - 2
2 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، مردمى هوشيار و به ترفند ها و سياست بازى هاى فرعون و اشرافيان دربار وى آگاه بودند .
رب موسى و هرون
به نظر مى رسد از اهداف ساحران در تفسير «رب العلمين» به «رب موسى و هرون» اين باشد كه مبادا فرعونيان پس از خاتمه ماجرا چنين وانمود كنند كه ساحران به فرعون سجده كردند و او را «رب العلمين» خواندند. و اين معنا حكايت از هوشيارى ساحران و آگاهى آنان به ترفندهاى فرعون دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 43 - 1
1 - پيشنهاد موسى ( ع ) به ساحران ، براى پيشقدم شدن در نماياندن سحر خويش
قال لهم موسى ألقوا ما أنتم ملقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 47 - 5
5 - فرعون و درباريان وى ، افرادى سبك سر و هوچى گر
فلمّا جاءهم بايتنا إذا هم منها يضحكون
برخورد سريع و استهزاآميز فرعونيان، حاكى از سبك سرى و هوچى گرى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 47 - 5
5 - فرعون و درباريان وى ، افرادى سبك سر و هوچى گر
فلمّا جاءهم بايتنا إذا هم منها يضحكون
برخورد سريع و استهزاآميز فرعونيان، حاكى از سبك سرى و هوچى گرى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 1،2،3
1 - خداوند ، بنى اسرائيل را در حالى كه در معرض هجوم فرعون و سپاهيانش قرار داشتند ، از دريا عبور داد .
و جوزنا ببنى إسرءيل البحر فأتبعهم فرعون و جنوده بغياً و عدواً
2 - فرعون و سپاهيانش ، با خارج شدن بنى اسرائيل از دريا ، با كبر و نخوت و با سرعت به سوى آن گذرگاه تاختند .
و جوزنا ببنى إسرءيل البحر فأتبعهم فرعون و جنوده بغياً و عدواً
جمله «فأتبعهم . .. » عطف بر جمله «جاوزنا» است و «فاى عاطفه» براى ترتيب بدون تراخى است. عرب به كسى كه راه رفتنش همراه با كبر و نخوت باشد مى گويد: «بغى فى مشيته» و «عدو» نيز به معناى دويدن است.
3 - فرعون و سپاهيانش ، از سرِ ستم و كينه توزى ، بنى اسرائيل را تعقيب كردند .
فأتبعهم فرعون و جنوده بغياً و عدواً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 56 - 2
2 - تشويق مردم از سوى مأموران فرعون ، به تسريع در پيوستن به سپاه وى
و إنّا لجميع حذرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 63 - 1
1 - قرار گرفتن بنى اسرائيل در ميان سپاه فرعون و دريا
فلمّا ترءا الجمعان . .. فأوحينا إلى موسى أن اضرب بعصاك البحر
از عبارت «أن اضرب بعصاك البحر» معلوم مى شود كه بنى اسرائيل به هنگام مشاهده سپاه فرعون، نه راه پيش داشتند و نه راه پس; زيرا در يك طرف آنان دريا قرار داشت و در سوى ديگر سپاه فرعون.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 24 - 6
6- لشگر فرعون ، در تعقيب بنى اسرائيل پس از عبور آنان از نيل
و اترك البحر رهوًا إنّهم جند مغرقون
تعقيب، از واژه «جند» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 64 - 1،2
1 - اقدام فرعون و سپاهيانش ، مبنى بر تعقيب بنى اسرائيل در بستر دريا
و أزلفنا ثَمّ الأخرين
«ازلاف» (مصدر «أزلفنا»); يعنى، به پيشروى وادار كردن و «ثَمّ» ظرف مكان و معادل «آن جا» و «الأخرين» مفعول براى «أزلفنا» است; يعنى، ديگران (فرعونيان) را وادار كرديم تا به آن جا پيشروى كنند. گفتنى است كه «ثَمّ» اشاره به بستر دريا دارد كه بنى اسرائيل از آن عبور كردند.
2 - دخالت اراده الهى در وادار كردن فرعونيان به پيشروى در بستر دريا
و أزلفنا ثَمّ الأخرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 66 - 2
2 - تعقيب بنى اسرائيل از سوى فرعونيان در مسير باز شده در دريا به وسيله موسى ( ع )
و أنجينا موسى و من معه أجمعين . ثمّ أغرقنا الأخرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 40 - 4
4 - افكنده شدن فرعون و لشكريانش در دريا ، با حقارت و ذلت و به اراده الهى
فنبذنهم فى اليمّ
واژه «فنبذناهم» اشعار به فروافكندن همراه با ذلت و حقارت دارد; زيرا «نبذ» اختصاصاً در دور ريختن اشيايى به كار مى رود كه فاقد ارزش است. در اين جا گفته مى شود: «نبذته نبذ النعل الخَلِق» (آن را چون كفش كهنه دور انداختم).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 120 - 1
1 - ساحران با مشاهده معجزه موسى ( ع ) و بطلان سحر خويش ، به خاك افتادند و به درگاه خداوند سجده كردند .
و ألقى السحرة سجدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 121 - 3
3 - ساحران به هنگام سجده به درگاه خداوند ، ايمانشان را به ربوبيت وى اعلام داشتند .
و ألقى السحرة سجدين. قالوا ءامنا برب العلمين
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «قالوا ءامنا . .. » حال براى «السحرة» و يا بدل اشتمال براى «القى السحرة ... » باشد. بر اين دو مبنا آيه مورد بحث دلالت مى كند كه ساحران به هنگام سجده به درگاه خدا براى اينكه توهم نشود به فرعون سجده مى كنند، ايمان خويش را به خداوند اظهار كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 2
2 - ساحران با مشاهده معجزه موسى و بلعيده شدن سِحرشان با اعجاز او ، در برابر خداوند به سجده افتادند .
فأُلقى السحرة سجّدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 46 - 2
2 - به سجده در افتادن بى درنگ ساحران ، با مشاهده معجزه پيروز موسى
فأُلقى السحرة سجدين
به كارگيرى «فاء» تعقيب و فعل مجهول «أُلقى» بيانگر آن است كه ساحران با مشاهده آن منظره عجيب، اختيار از كف دادند و بلافاصله به سجده درافتادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 113 - 9
9 - فرعون داراى طبعى خسيس و سختگير در اعطاى مال و منال به خدمتگزاران خويش
قالوا إن لنا لأجراً إن كنا نحن الغلبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 41 - 2
2 - فرعون ، داراى طبعى خسيس و سخت گير در اعطاى مال و منال به خدمتگذاران و حاميان خود
قالوا لفرعون أئنّ لنا لأجرًا إن كنّا نحن الغلبين
شرط ساحران مبنى بر دريافت مزد و پاداش از فرعون، در مقابل دفاع از او، مى تواند به خاطر مشاهده روح خسّت و تنگ نظرى در وجود وى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 17،20
17 - فرعون ، عذاب و شكنجه از ناحيه خود را ، شديدتر از عذاب موعود موسى ( ع ) اعلام كرد .
و لتعلمنّ أيّنا أشدّ عذابًا
موسى(ع) آغاز صحنه مبارزه گفته بود: «ويلكم. .. فيسحتكم بعذاب». فرعون نيز در برابر آن سخن، چنين وعده داد كه عذاب او شديدتر از عذابى است كه موسى(ع) وعده داده است.
20 - فرعون ، درك سنگين تربودن شكنجه هايش از عذاب موعود موسى ( ع ) را ، تنها در صورت چشيدن آن امكان پذير دانست .
و لتعلمنّ أيّنا أشدّ عذابًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 16 - 2
2 - مؤاخذه سخت و سنگين فرعون در دنيا از سوى خداوند
فأخذنه أخذًا وبيلاً
«وبيل» به معناى وخيم و سنگين است (مصباح المنير).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 10 - 1
1 - خداوند ، فرعون را به سختى كيفر داد .
ألم تر كيف فعل ربّك . .. و فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 25 - 2
2 - موسى ( ع ) متوجه سنگينى بار مسؤوليت رسالت و دشوارى هاى ارشاد و هدايت فرعون بود .
اذهب . .. قال ربّ اشرح لى صدرى
درخواست شرح صدر موسى(ع) از خداوند، پس از نصب به رسالت و فرمان حركت به سوى فرعون، نشان از توجه كامل آن حضرت به مشكلات و موانع و نيازهاى روحى لازم براى طى اين راه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 26 - 2
2 - موسى ( ع ) به دشوارى هاى رسالت خويش و مشكلات ارشاد و هدايت فرعون آگاه بود .
و يسّر لى أمرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 29 - 8
8 - زندان فرعون ، زندانى سخت و مشقت بار
لأجعلنّك من المسجونين
«ال» در «المسجونين» - به قرينه مقام - اشاره به زندانى دارد كه شرايط سخت آن مى تواند افراد را از مخالفت با فرعون باز دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 77 - 1
1 - حضرت موسى ( ع ) ، فرعون و سران حكومتش را ، به خاطر انكار معجزه اى كه در حق بودن آن ترديدى نبود ، مورد ملامت و سرزنش قرار داد .
قال موسى أتقولون للحق لما جاءكم أسحر هذا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 1
1 - فرعون در پى گرايش ساحران به رسالت موسى ( ع ) و ايمانشان به ربوبيت خداوند ، بشدت برآشفت و آنان را به سبب ايمانشان توبيخ كرد .
قال فرعون ءامنتم به قبل أن ءاذن لكم
ضمير در «به» هم مى تواند به موسى(ع) برگردانده شود و هم مى تواند به «رب» برگردانده شود. در هر صورت برداشت فوق از آيه استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 1
1 - ساحران به خاطر ايمان به موسى ( ع ) ، مورد توبيخ و بازخواست فرعون قرار گرفتند .
قالوا ءامنّا . .. قال ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
«آمنتم» چه جمله خبرى باشد و چه استفهامى (به تقدير همزه)، مراد از آن توبيخ است و ضمير «له» به قرينه حرف لام - كه براى ربط «أمن» به غير خداوند به كار مى رود - و به تناسب ضمير «إنّه» در «إنّه لكبيركم» به موسى(ع) برمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 77 - 1
1 - حضرت موسى ( ع ) ، فرعون و سران حكومتش را ، به خاطر انكار معجزه اى كه در حق بودن آن ترديدى نبود ، مورد ملامت و سرزنش قرار داد .
قال موسى أتقولون للحق لما جاءكم أسحر هذا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 91 - 1
1 - خداوند ، فرعون را به خاطر نافرمانى ها و فسادانگيزيهايش تا لحظه مرگ ، مورد ملامت و سرزنش قرار داد .
حتى إذا أدركه الغرق قال ءامنت أنه لا إله إلا الذى . .. ءالئن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 40 - 7،9
7 - فرجام حق ناپذيرى فرعون ، فرجامى ملامت بار
فنبذنهم فى اليمّ و هو مليم
«مليم» بر كسى اطلاق مى شود، كه سزاوار سرزنش باشد.
9 - سرزنش فرعون نسبت به خويش ، در واپسين لحظات زندگى كفرآلود خود *
فنبذنهم فى اليمّ و هو مليم
در صورتى كه واژه «مليم» به معناى ملامت كردن (متعدى) باشد، برداشت بالا به دست مى آيد. يعنى: «و هو مليم نفسه».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 1
1 - ساحران به خاطر ايمان به موسى ( ع ) ، مورد توبيخ و بازخواست فرعون قرار گرفتند .
قالوا ءامنّا . .. قال ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
«آمنتم» چه جمله خبرى باشد و چه استفهامى (به تقدير همزه)، مراد از آن توبيخ است و ضمير «له» به قرينه حرف لام - كه براى ربط «أمن» به غير خداوند به كار مى رود - و به تناسب ضمير «إنّه» در «إنّه لكبيركم» به موسى(ع) برمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 40 - 9
9 - سرزنش فرعون نسبت به خويش ، در واپسين لحظات زندگى كفرآلود خود *
فنبذنهم فى اليمّ و هو مليم
در صورتى كه واژه «مليم» به معناى ملامت كردن (متعدى) باشد، برداشت بالا به دست مى آيد. يعنى: «و هو مليم نفسه».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 9،15
9 - كشتن موسى ( ع ) به صرف اعتقاد او به ربوبيت خداوند ، كارى نكوهيده و نابه جا در نظر مؤمن آل فرعون
أتقتلون رجلاً أن يقول ربّى اللّه
از استفهام انكارى در جمله «أتقتلون رجلاً. ..» - كه در مقام تقبيح عمل فرعون مى باشد - برداشت ياد شده استفاده مى شود.
15 - ناروا بودن قتل موسى ( ع ) ، در نظر مؤمن آل فرعون حتى در صورت دروغ گو بودن او
و إن يك كذبًا فعليه كذبه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 8
8 - نكوهش مؤمن آل فرعون از مردم مصر ، به خاطر ترديد كردن در رسالت يوسف ( ع ) در گذشته ( على رغم مشاهده دلايل روشن او )
فمازلتم فى شكّ ممّا جاءكم به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 39 - 5
5 - قارون و فرعون و هامان ، چهره هاى سرشناس و پرنفوذ جامعه خود بودند .
و قرون و فرعون و هم-ن و لقد جاءهم موسى بالبيّنت
با توجه به اين كه موسى(ع) پيامبرى مبعوث شده از جانب خداوند براى توده هاى بنى اسرائيل بود، ذكر نام سه تن از ميان آنان و يادآورى اين كه موسى(ع) با بينات، به سوى قارون و فرعون و هامان آمد، نشان مى دهد كه آنان چهره هاى سرشناس و صاحب نفوذى بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 28 - 9،10
9 - تحقير فرعون و فرعونيان از سوى موسى ( ع ) به خاطر نينديشيدن در نظام هستى و انكار پروردگار جهان
قال ربّ المشرق و المغرب و ما بينهما إن كنتم تعقلون
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه تعبير «إن كنتم تعقلون» تعريضى به عدم تعقل فرعون و فرعونيان و مقابله به مثل با اتهام جنون به موسى(ع) باشد.
10 - فرعون و فرعونيان ، مردمى سطحى نگر و فاقد انديشه صحيح و ژرف در معارف الهى
قال ربّ المشرق و المغرب و ما بينهما إن كنتم تعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 39 - 2
2 - سرزمين مصر تحت سلطه نفس گير سپاهيان سركش فرعون
و استكبر هو و جنوده فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 7
7 - فرعون و اشراف حكومت او ، اشخاصى برترى جو و سلطه طلب بودند .
و كانوا قومًا عالين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 7
7 - فرعون و اشراف حكومت او ، اشخاصى برترى جو و سلطه طلب بودند .
و كانوا قومًا عالين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 17 - 4
4 - بنى اسرائيل در چنگال فراعنه مصر و در اسارت آنان گرفتار بودند .
أن أرسل معنا بنى إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 20 - 7
7 - شيوه فرعونيان ، سنگسار كردن مخالفان عقيدتى و سياسى خود بوده است . *
و إنّى عذت بربّى و ربّكم أن ترجمون
از جمله معانى «رجم»، سنگسار كردن است. اين كه موسى(ع) مسأله «رجم» را به ميان كشيده، يا از آن جهت است كه زمزمه آن ميان فرعونيان آغاز شده بود و يا اين كه در قوانين عمومى آنان، چنين رايج بوده است. برداشت بالا بنابر احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 5
5 - فرعون و اطرافيانش ، از ثروت و امكانات عظيم اقتصادى خود در جهت مبارزه با دين خدا و گمراه كردن مردم ، استفاده مى كردند .
إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا فى الحيوة الدنيا ربنا ليضلوا عن سبيلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 5
5 - فرعون و اطرافيانش ، از ثروت و امكانات عظيم اقتصادى خود در جهت مبارزه با دين خدا و گمراه كردن مردم ، استفاده مى كردند .
إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا فى الحيوة الدنيا ربنا ليضلوا عن سبيلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 10
10 - سوء استفاده فرعون ، از اعتقادات و احساسات مذهبى مردم
أقتل موسى . .. إنّى أخاف أن يبدّل دينكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 113 - 8
8 - سودجويى ، از انگيزه هاى ساحران براى مبارزه با موسى ( ع )
قالوا إن لنا لأجراً إن كنا نحن الغلبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 6
6 - سوگند ساحران به عزت و قدرت فرعون
و قالوا بعزّة فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 6
6 - سوگند ساحران به عزت و قدرت فرعون
و قالوا بعزّة فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 6
6 - سوگند ساحران به عزت و قدرت فرعون
و قالوا بعزّة فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 124 - 1
1 - فرعون بر كيفر دادن تمامى ساحران مؤمن به موسى ( ع ) تصميم قطعى گرفت و بر آن سوگند ياد كرد .
لأقطعن . .. ثم لأصلبنكم
حرف «لام» در «لاقطعن» در «لاصلبن» لام تأكيد و حاكى از سوگند مقدر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 69 - 6
6 - خداوند با بيان هم سنخ بودن سحرِ ارائه شده از سوى همه ساحران فرعون ، ابطال آن را براى موسى ( ع ) ، امرى سهل و آسان جلوه داد .
كيد سحر
«ساحر» نكره است و بر وحدت دلالت دارد; يعنى، يك ساحر. مراد از آن، واحد حقيقى نيست; بلكه مراد اين است كه كيد همه ساحران به جهت تشابه و هم سنخى، به منزله مكر يك ساحر است و كثرت ساحران برپيچيده بودن آن نيافزوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 49 - 4
4 - فرعون با اظهار بى اطلاعى از پروردگار موسى و هارون ، ركن اصلى پيام هاى آنان را زير سؤال برد .
إنّا رسولا ربّك . .. أُوحى إلينا ... فمن ربّكما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 51 - 2
2 - فرعون با مطرح ساختن شرك ربوبى اقوام گذشته ، براى موسى ( ع ) به استبعاد و القاى شبهه در مورد توحيد ربوبى پرداخت .
قال فما بال القرون الأُولى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 38 - 2
2 - فرعون ، درباره خداى مورد ادعاى موسى اظهار ترديد كرد .
و قال فرعون . .. ما علمت لكم من إله غيرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 5
5 - ساحران گرويده به موسى ( ع ) مؤمنانى در كمال شجاعت و شهامت
قالوا إنا إلى ربنا منقلبون. و ما تنقم منا إلا أن ءامنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 10
10 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از شجاعت ، ايمان استوار و فهم درست از دين
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
اظهار ايمان و موضع گيرى علنى مؤمن آل فرعون، عليه مواضع فرعونيان و نيز محتوا و چگونگى استدلال هاى او براى درستى مواضع خود، نشانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 24 - 4
4 - نقش كليدى و كارساز هامان و قارون ، در دستگاه حكومتى فرعون
إلى فرعون و هم-ن و قرون
ياد شدن هامان و قارون در كنار فرعون (بدون ذكر ديگر اقشار جامعه)، حاكى از مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 46 - 7
7 - خاندان فرعون ، مبتلا به سخت ترين عذاب و كيفر الهى در دوزخ
أشدّ العذاب
با توجه به اين كه «أشدّ العذاب» مى تواند بيانگر اين معنا باشد كه عذاب دوزخ، شدت و ضعف دارد و فرعونيان در درجه شديدتر آن قرار داده خواهند شد. هم چنين مى تواند بدين معنا باشد كه عذاب دوزخ در مقايسه با هر عذاب ديگرى، شديدترين عذاب ها است. در اين صورت «أشدّ العذاب» به جاى دوزخ آمده و حكايت از شدت بى حساب آتش آن دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 47 - 6
6 - جامعه فرعونى ، گرفتار شرك ربوبى و منكر « ربّ العالمين »
قالوا ءامنّا بربّ العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 10
10 - فرعون ، حاكمى مشرك و معتقد به وجود خدايان و معبودهايى متعدد
و يذرك و ءالهتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 8
8 - فرعون ، تا پيش از غرق شدن ، معتقد به آيين شرك بود .
حتى إذا أدركه الغرق قال ءامنت أنه لا إله إلا الذى ءامنت به بنوا إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 51 - 2،6
2 - فرعون با مطرح ساختن شرك ربوبى اقوام گذشته ، براى موسى ( ع ) به استبعاد و القاى شبهه در مورد توحيد ربوبى پرداخت .
قال فما بال القرون الأُولى
6 - فرعون با استناد به عقايد و افكار اقوام گذشته ، سعى در مقابله با موسى ( ع ) و تثبيت حقانيت شرك داشت .
قال فما بال القرون الأُولى
تمسّك فرعون به افكار پيشينيان و اين كه اگر رسالت موسى حق است، چرا براى اقوام گذشته چنين رسولى نيامد و چرا آنها عذاب نشدند، نشان مى دهد كه در ديدگاه او، پذيرفته هاى نسل هاى قبل، صحيح و قابل تبعيت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 38 - 4
4 - فرعون ، مورد پرستش مردم مصر
و قال فرعون . .. ما علمت لكم من إله غيرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 116 - 3،5
3 - جادوى ساحران فرعونى از نوع چشمبندى و نشان دادن اشيا بر خلاف واقع آن بوده است .
فلما ألقوا سحروا أعين الناس
5 - ساحران فرعونى پس از چشمبندى مردم به ترسانيدن آنان پرداختند .
فلما ألقوا . .. و استرهبوهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «استرهبوا» عطف بر «فلما ألقوا . .. » باشد. بر اين مبنا «استرهبوهم» دلالت مى كند كه ساحران پس از چشمبندى با حركات و سكنات خويش سعى مى كردند مردم را كاملا مرعوب سحر خويش سازند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 31 - 2
2 - ترديد فرعون نسبت به توان موسى ( ع ) در ارائه دليل روشن بر مدعاى خويش
قال فأت به إن كنت من الصدقين
برداشت ياد شده، در صورتى است كه امر در «فأت به» تعجيزى باشد. بنابراين فرعون بدان جهت كه از توانايى موسى نسبت به آن كار اطمينان نداشت،از او خواست تا معجزه خويش را ارائه دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 25 - 14
14 - توطئه مشترك فرعون ، هامان و قارون براى كشتار فرزندان ذكور مؤمنان در عصر موسى ( ع ) نافرجام ماند .
قالوا اقتلوا أبناء الذين ءامنوا معه . .. و ما كيد الكفرين إلاّ فى ضلل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 117 - 3،4،5
3 - عصاى موسى ( ع ) پس از افكنده شدن ، تمام بافته هاى جادويى ساحران را بلعيد و به كام خويش فروبرد .
فإذا هى تلقف ما يأفكون
«لَقْف» (مصدر تلقف) به معناى گرفتن چيزى با سرعت است و در آيه شريفه به مناسبت مورد به «بلعيدن» تفسير شده است. جمله «فإذا هى ... » مى تواند خبر از رخدادى باشد كه در صحنه مبارزه اتفاق افتاده است. در اين صورت تقدير جمله چنين خواهد بود: أوحينا إلى موسى أن ألق عصاك فالقيها فإذا هى تلقف.
4 - خداوند به موسى ( ع ) بشارت داد كه عصاى وى پس از ر ها شدن ، تمام ساخته هاى دروغين ساحران را خواهد بلعيد .
أن ألق عصاك فإذا هى تلقف ما يأفكون
در برداشت فوق جمله «فإذا هى . .. »، همانند «أن ألق عصاك»، تفسير «أوحينا» گرفته شده است. بر اين مبنا تقدير جمله بدين صورت خواهد شد: ألق عصاك فإذا القيتها إذا هى تلقف ما يأفكون.
5 - عصاى موسى ( ع ) با بلعيدن ابزار جادويى ساحران ، صحنه اى شگفت و به دور از انتظار همگان به وجود آورد .
فإذا هى تلقف ما يأفكون
«إذا» براى مفاجات است و دلالت مى كند كه جمله پس از آن در يك حالت غير منتظره واقع شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 119 - 1،2
1 - فرعونيان با ناكامى ساحران خويش در حضور انبوه تماشاچيان مغلوب گشتند و با ذلت ، صحنه مبارزه را ترك كردند .
فغلبوا هنالك و انقلبوا صغرين
در برداشت فوق ضمير در «فغلبوا» و «انقلبوا» به فرعونيان بازگردانده شده است.
2 - ساحران دربار فرعون پس از بطلان سحرشان شكست خوردند و در صحنه مبارزه به ذلت افتادند .
فغلبوا هنالك و انقلبوا صغرين
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از ضمير «فغلبوا» و «انقلبوا» ساحران باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 4
4 - فرعون ، شكست ساحران و پيروزى موسى را صحنه سازى و ايمان آنان را توطئه اى از پيش طراحى شده اعلام كرد .
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة
كلمه «هذا» اشاره است به ماجراى شكست ساحران و پيروزى موسى و در آخر اظهار ايمان ساحران به ربوبيت خداوند و پيامبرى موسى و هارون.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 2
2 - در پس تحقق معجزه موسى ( ع ) و شكست ساحران ، تنها گروه اندكى از بنى اسرائيل به وى گرويده و ايمان آوردند .
فما ءامن لموسى إلا ذرية من قومه
برداشت فوق بر اساس ارجاع ضمير «من قومه» به «موسى» است ; ضمناً تنكير «ذرية» دلالت بر تقليل مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 10
10 - فرعون ، شكست ساحران از موسى ( ع ) را ، امرى تصنّعى و براثر تبانى قبلى با موسى ( ع ) دانست و آنان را به سهل انگارى عمدى متهم ساخت .
إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 26 - 5
5 - شكست نهايى فرعون در مبارزه با موسى ( ع ) ، درس عبرتى براى مخالفان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و منكران معاد
إنّ فى ذلك لعبرة لمن يخشى
نقل داستان موسى(ع) و فرعون - پس از بيان شبهات منكران معاد و نيز خطاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) با جمله «هل أتاك. ..» - بيانگر اين است كه مراد از توصيف داستان مزبور به عبرت، تهديد منكران معاد و مخالفان پيامبر(صلی الله علیه و آله) است كه چه بسا آنان نيز در نهايت، همچون فرعون به عذاب الهى گرفتار شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 15،18
15 - تصميم فرعون بر شكنجه و به صليب كشيدن ساحران مؤمن و نظارت مستقيم خود بر اجراى آن ، تصميمى قاطع و مستبدانه بود .
لأقطّعنّ . .. لأصلّبنّكم ... لتعلمنّ أيّنا أشدّ عذابًا و أبقى
فرعون در واكنش هاى قبلى خود در برابر موسى(ع) با اطرافيان خويش به مشورت مى نشست; ولى در مجازات ساحران، تصميم مستبدانه و شخصى خود را با سوگند بر اجراى آن اعلام كرد و با لام قسم و نون تأكيد ثقيله و فعل هايى از باب تفعيل، قاطعيت خود را در اين تصميم ابراز كرد. گفتنى كه فعل هاى «لأقطّعنّ» و «لأصلبنّ» كه از باب تفعيل اند، با ثلاثى مجرد در معنا يكسان بوده و تفاوتى جز تأكيد افزون تر ندارند.
18 - فرعون ، دوران مجازات ساحران مؤمن ( قطع دست و پا و بستن به چوبه دار ) را در مقايسه با مدت عذاب هاى موعود موسى ( ع ) ، طولانى تر و پايدارتر اعلام كرد .
و لتعلمنّ أيّنا أشدّ عذابًا و أبقى
«عذاباً» تميز براى «أشدّ» و قرينه بر تميز محذوف «أبقى» است; يعنى، «و أبقى عذاباً».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 49 - 1
1 - بنى اسرائيل همواره تحت سيطره خاندان فرعون ، به شكنجه هاى سخت گرفتار بودند .
و إذ نجينكم من ءال فرعون يسومونكم سوءالعذاب
«سَوْم» (مصدر يسومون) به معناى تحميل كردن است. اضافه «سوء» به «العذاب» اضافه صفت به موصوف مى باشد; يعنى: العذاب السوء.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 6 - 10
10- نقش تعيين كننده خداوند در تحولات تاريخ بشرى و نجات مردمان از ظلم و ستم
إذ أنجكم من ءال فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 124 - 1،2،3،4
1 - فرعون بر كيفر دادن تمامى ساحران مؤمن به موسى ( ع ) تصميم قطعى گرفت و بر آن سوگند ياد كرد .
لأقطعن . .. ثم لأصلبنكم
حرف «لام» در «لاقطعن» در «لاصلبن» لام تأكيد و حاكى از سوگند مقدر است.
2 - قطع يك دست و يك پا در جهت خلاف يكديگر ، از كيفر هاى تعيين شده از سوى فرعون براى ساحران مؤمن به موسى ( ع )
لأقطعن أيديكم و أرجلكم من خلف
3 - فرعون ، ساحران مؤمن به موسى ( ع ) را تهديد كرد كه پس از بريدن دست و پايشان تمامى آنان را به چوبه دار خواهد بست .
ثم لأصلبنكم أجمعين
4 - ايمان به رسالت موسى ( ع ) ، خيانتى بزرگ از ديدگاه فرعون و در پى دارنده مجازاتى سخت
لأقطعن . .. ثم لأصلبنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 6،9
6 - باور به معاد و بازگشت به خدا پس از مرگ ، عامل نهراسيدن ساحران مؤمن از مجازات ها و شكنجه هاى فرعون
إنا إلى ربنا منقلبون
9 - نجات از شرك و پذيرش ربوبيت خداوند ، عامل بى پروايى ساحران مؤمن در برابر مجازات ها و شكنجه هاى فرعونى
إنا إلى ربنا منقلبون
در برداشت فوق جمله «إنا إلى ربنا منقلبون» توصيف تحولات عقيدتى ساحران و انقلاب درونى آنان گرفته شده است. در اين صورت مراد از آن جمله، بازگشت به خدا با رها شدن از باورهاى باطل و پذيرش ربوبيت وى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 2،9،10،11
2 - ايمان ساحران به آيات الهى تنها انگيزه فرعون بر شكنجه و مجازات آنان
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة لتخرجوا . .. و ما تنقم منا إلا أن ءامنا بايت ربنا
نقمت «مصدر تنقم» به معناى عقوبت كردن و كراهت داشتن است و «أن ءامنا» مفعولٌ له براى «تنقم» مى باشد. تقدير جمله چنين است: و ما تنقم منا لشىء إلا لايماننا. يعنى اى فرعون تنها چيزى كه تو را بر عقوبت ما واداشته ايمان ماست، نه اينكه ما را توطئه گر و امثال آن بدانى. به عبارت ديگر يعنى تو خود مى دانى كه اتهامهايت واقعيت ندارد.
9 - صبر در برابر تحمل شكنجه هاى فرعون و تسليم خدا بودن تا آخرين لحظه حيات ، درخواست ساحران مؤمن در دعا به درگاه خداوند
ربنا أفرغ علينا صبراً و توفنا مسلمين
10 - ساحران مؤمن در عين اظهار استقامت در برابر فرعون ، خود را براى مقاومت در برابر شكنجه هاى فرعون و پايدارى بر طريق ايمان ، نيازمند امداد هاى الهى دانستند .
ربنا أفرغ علينا صبراً
11 - كيفر هاى تعيين شده از سوى فرعون براى ساحران مؤمن ، شكنجه هايى طاقتفرسا و تحمل آن نيازمند صبرى وافر بود .
ربنا أفرغ علينا صبراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 141 - 10،11
10 - خداوند با گرفتار ساختن بنى اسرائيل به عذاب هاى سهمگين فرعونى ، آنان را آزمونى بزرگ مبتلا ساخت .
يسومونكم سوء العذاب . .. و فى ذلكم بلاء من ربكم عظيم
كلمه «بلاء» مى تواند به معناى آزمون و نيز به معناى نعمت باشد. مشاراليه «ذلكم» يا عذاب است و يا رهايى از آن. در برداشت
فوق «بلاء» به معناى آزمون و «ذلكم» اشاره به خود عذاب گرفته شده است.
11 - خداوند با رهاسازى بنى اسرائيل عصر موسى از شكنجه هاى سخت فرعونى ، آنان را مورد آزمايشى سنگين قرار داد .
و إذ أنجينكم . .. و فى ذلكم بلاء من ربكم عظيم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «بلاء» به معناى آزمون و «ذلكم» اشاره به رهايى از عذاب باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 5،9
5 - مؤمنان به موسى ( ع ) به جرم ايمان ، در معرض شكنجه و آزار فرعون و اشراف قوم خود قرار داشتند .
إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم
9 - فرعون ، در شكنجه و آزار ديگران ، حد و مرزى نمى شناخت .
فما ءامن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم . .. و انّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 45 - 3
3 - موسى و هارون ( ع ) از پيشدستى فرعون و اقدام او به كيفر فورى آنان ، پيش از هرگونه فرصت اظهار معجزه و بيان حقيقت ، نگران بودند .
قالا ربّنا إنّنا نخاف أن يفرط علينا
«فَرَطَ»; يعنى، پيشى گرفت بدون آن كه افراط يا تفريط كرده باشد (مفردات راغب). مراد موسى و هارون(ع)، احتمال دست زدن فرعون به كارى است كه فرصت ابلاغ پيام الهى را از آنان بگيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 14،15،22
14 - بريدن دست و پاى مجرمان و بستن آنان به چوبه هاى دار ، از جمله سخت ترين مجازات ها در زمان فرعون بود .
فلأقطّعنّ . .. و لأصلّبنّكم فى جذوع النخل
15 - تصميم فرعون بر شكنجه و به صليب كشيدن ساحران مؤمن و نظارت مستقيم خود بر اجراى آن ، تصميمى قاطع و مستبدانه بود .
لأقطّعنّ . .. لأصلّبنّكم ... لتعلمنّ أيّنا أشدّ عذابًا و أبقى
فرعون در واكنش هاى قبلى خود در برابر موسى(ع) با اطرافيان خويش به مشورت مى نشست; ولى در مجازات ساحران، تصميم مستبدانه و شخصى خود را با سوگند بر اجراى آن اعلام كرد و با لام قسم و نون تأكيد ثقيله و فعل هايى از باب تفعيل، قاطعيت خود را در اين تصميم ابراز كرد. گفتنى كه فعل هاى «لأقطّعنّ» و «لأصلبنّ» كه از باب تفعيل اند، با ثلاثى مجرد در معنا يكسان بوده و تفاوتى جز تأكيد افزون تر ندارند.
22 - شكنجه ، كشتار ، تهديد و ارعاب ، از آخرين حربه هاى فرعون براى جلوگيرى از نهضت موسى ( ع ) و بقاى حكومت خويش
فلأقطّعنّ . .. لأصلّبنّكم ... و لتعلمنّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 10
10 - قطع يك دست و يك پا بر عكس يكديگر ، از شكنجه هاى سخت نظام فرعونى براى مخالفان
لأُقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 50 - 1
1 - اعلام آمادگى ساحران مؤمن به موسى ( ع ) در برابر فرعون براى پذيرش هر شكنجه در راه ايمان خويش
لأُقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف . .. قالوا لاضير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 11
11 - همسر فرعون ، افزون بر آزار ديدن از او ، از سوى كارگزاران نظام وى نيز تحت آزار و شكنجه قرار داشت .
نجّنى من فرعون و عمله و نجّنى من القوم الظلمين
تكرار درخواست نجات (و نجّنى) درباره قوم ستمگر، مى تواند بيانگر برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 11
11 - همسر فرعون ، افزون بر آزار ديدن از او ، از سوى كارگزاران نظام وى نيز تحت آزار و شكنجه قرار داشت .
نجّنى من فرعون و عمله و نجّنى من القوم الظلمين
تكرار درخواست نجات (و نجّنى) درباره قوم ستمگر، مى تواند بيانگر برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 11
11 - همسر فرعون ، افزون بر آزار ديدن از او ، از سوى كارگزاران نظام وى نيز تحت آزار و شكنجه قرار داشت .
نجّنى من فرعون و عمله و نجّنى من القوم الظلمين
تكرار درخواست نجات (و نجّنى) درباره قوم ستمگر، مى تواند بيانگر برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 110 - 5
5 - انتخاب روش مبارزه با موسى پس از تصميم به ساحر خواندن وى و تحليل اهداف او ( برچيدن حكومت فرعونى ) ، از مسائل مطرح شده در جلسه مشورتى بزرگان دربار فرعون
فماذا تأمرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 111 - 1،2،4
1 - مجازات موسى ( ع ) و برادرش هارون از پيشنهاد هاى ارائه شده در جلسه مشورتى اشراف و سران حكومت فرعونى
قالوا أرجه و أخاه
پيشنهاد تأخير در مجازات موسى و هارون حكايت از آن دارد كه فرعون و يا برخى از اشراف دربار مجازات موسى و هارون را مطرح كرده بودند.
2 - تأخير در مجازات موسى ( ع ) و برادرش هارون از مصوبات جلسه مشورتى سران و بزرگان دربار فرعون
قالوا أرجه و أخاه
«ه» در «أرجه» ضميرى است كه به صورت ساكن قرائت شده و مفعول «ارجِ» مى باشد. «ارجِ» فعل امر از مصدر «ارجاء» (به تأخير انداختن) است. مشتقات كلمه «ارجاء» گاهى با همزه استعمال مى گردد و گاهى همزه آن تبديل به ياء مى شود. گفته مى شود: اَرْجأ يُرْجى يُرْجى. قابل ذكر است كه مراد از تأخير انداختن، تأخير در مجازات است.
4 - خنثى سازى معجزه موسى ( ع ) با استمداد از ساحران زبردست ، از آراى تصويب شده از جلسه سران و بزرگان حكومت فرعونيان
و أرسل فى المدائن حشرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 24 - 2
2 - فرعون ، هامان و قارون ، سه عنصر سرشناس ، با نفوذ و نيرومند در عصر رسالت موسى ( ع )
و لقد أرسلنا موسى . .. إلى فرعون و هم-ن و قرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 24 - 1
1 - فرعون ، مردى طغيان گر و سركش در برابر خداوند بود .
اذهب إلى فرعون إنّه طغى
مراد از «طغيان فرعون» به قرينه رسالت موسى(ع)، سركشى او در برابر خدا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 43 - 1
1 - فرعون ، مردى سركش و خدانشناس بود .
اذهبا إلى فرعون إنّه طغى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 56 - 4
4 - فرعون ، اسير لجاجت و كفر شديد در برابر آيات الهى بود .
و لقد أرينه ءايتنا كلّها فكذّب و أبى
امتناع و تكذيب فرعون در عين ارائه آيات بسيار بر او، نشان از شدت لجاجت و كفرپيشگى او دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 6
6 - فرعون ، حاكمى مستبد ، مغرور و متكبر بود .
قبل أن ءاذن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 41 - 2
2 - فرعون ، داراى طبعى خسيس و سخت گير در اعطاى مال و منال به خدمتگذاران و حاميان خود
قالوا لفرعون أئنّ لنا لأجرًا إن كنّا نحن الغلبين
شرط ساحران مبنى بر دريافت مزد و پاداش از فرعون، در مقابل دفاع از او، مى تواند به خاطر مشاهده روح خسّت و تنگ نظرى در وجود وى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 31 - 5
5- مشابهت پيكره نظام فرعونى با شخص فرعون در خصلت هاى منفى
إنّه كان عاليًا من المسرفين
برداشت بالا بنابراين نكته است كه «المسرفين» نظر به اسراف گران جامعه فرعونى داشته باشد كه فرعون سركرده آنان بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 17 - 1
1 - فرعون زمان موسى ( ع ) ، مردى طغيان گر و فرو رفته در پليدى ها و گستاخ در برابر خداوند
إلى فرعون إنّه طغى
«طغيان»; يعنى، از حد گذراندن (مصباح) و مراد از «طغيان فرعون» - به قرينه «تزكّى» و «فتخشى» در آيات بعد - ناپاكى فرعون و بى باكى او، در برابر خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 68 - 5
5 - خداوند ، به موسى ( ع ) اطمينان بخشيد كه توان او برتر از همه ساحران حاضر در صحنه مبارزه و مقام او رفيع تر از فرعون و فرعونيان است .
إنّك أنت الاعلى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 25 - 1
1 - موسى ( ع ) جهت انجام رسالت خويش و بازداشتن فرعون از طغيان گرى ، با دعابه درگاه خداوند ، خواهان شرح صدر خويش شد .
اذهب . .. قال ربّ اشرح لى صدرى
فراخى سينه، كنايه از خويشتن دارى و كنترل خود و اختيار از كف ندادن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 24 - 1
1 - فرعون ، مردى طغيان گر و سركش در برابر خداوند بود .
اذهب إلى فرعون إنّه طغى
مراد از «طغيان فرعون» به قرينه رسالت موسى(ع)، سركشى او در برابر خدا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 43 - 1
1 - فرعون ، مردى سركش و خدانشناس بود .
اذهبا إلى فرعون إنّه طغى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 17 - 1
1 - فرعون زمان موسى ( ع ) ، مردى طغيان گر و فرو رفته در پليدى ها و گستاخ در برابر خداوند
إلى فرعون إنّه طغى
«طغيان»; يعنى، از حد گذراندن (مصباح) و مراد از «طغيان فرعون» - به قرينه «تزكّى» و «فتخشى» در آيات بعد - ناپاكى فرعون و بى باكى او، در برابر خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 18 - 2،7
2 - خداوند ، راهنماى موسى ( ع ) در شيوه برخورد با طغيان گرى فرعون
إنّه طغى . فقل
7 - فرعون ، طغيان گرى محروم از هرگونه پاكى و صلاح
هل لك إلى أن تزكّى
سؤال موسى(ع) نشان مى دهد كه وى در وجود فرعون، به دنبال يافتن تمايلى - هر چند اندك - به سوى خير و صلاح بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 21 - 3
3 - فرعون ، طغيان گرى بس گمراه و بى پروا
طغى . .. و أهديك ... فتخشى ... فكذّب
تكذيب معجزه موسى(ع)، نشانه عمق محروميت فرعون از هدايت و خشيت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 11 - 1،4
1 - فرعون و قوم عاد و ثمود ، در ممالك و سرزمين ها ، به طغيان گرى پرداخته ، در گناه فرورفتند .
الذين طغوا فى البلد
طغيان، از حد گذراندن گناه است (مقاييس اللغة) و هر چيز كه از مقدار خود فراتر رود، طغيان كرده است (العين). حرف «ال» در «البلاد»، براى استغراق عرفى است و مراد تمام سرزمين هايى است كه براى اقوام ياد شده، دسترسى به آن امكان پذير بوده است و مى توان گفت: اصل آن «بلادهم» بوده و حرف «ال»، جانشين ضمير «هم» است و مراد سرزمين هايى است كه در قلمرو آنان بوده است.
4 - طغيان ، عامل هلاكت قوم عاد و ثمود و زمينه ساز نابودى فرعون
ألم تر كيف فعل ربّك بعاد . .. و ثمود ... وفرعون ... الذين طغوا فى البلد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 6 - 10
10- نقش تعيين كننده خداوند در تحولات تاريخ بشرى و نجات مردمان از ظلم و ستم
إذ أنجكم من ءال فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 85 - 4
4 - فرعون و اشراف اطراف او ، مردمى ددمنش و ستم پيشه بودند .
ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 129 - 1،2
1 - قوم موسى مورد ستم نظام فرعونى قبل از بعثت وى و پس از آن
قالوا أوذينا من قبل أن تأتينا و من بعد ما جئتنا
مراد از اتيان و مجىء «تأتينا» و «جئتنا» بعثت موسى(ع) به پيامبرى است و بيان آن به دو تعبير مى تواند به جهت تفنن در عبارت باشد.
2 - موسى ( ع ) مورد انتقام قوم خويش به سبب استمرار بيدادگرى فرعون پس از بعثت وى
قالوا أوذينا من قبل أن تأتينا و من بعد ما جئتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 137 - 12
12 - صبر و مقاومت بنى اسرائيل زمان موسى در برابر ستمگرى هاى فرعون ، موجب تحقق وعده الهى بر پيروزى آنان و نابودى دشمنانشان
و تمت كلمت ربك الحسنى على بنى إسرءيل بما صبروا
حرف «باء» در «بما صبروا» سببيه است و «ما»، مصدريه. يعنى: «تمت ... بسبب صبرهم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 85 - 4
4 - فرعون و اشراف اطراف او ، مردمى ددمنش و ستم پيشه بودند .
ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 3
3 - فرعون و سپاهيانش ، از سرِ ستم و كينه توزى ، بنى اسرائيل را تعقيب كردند .
فأتبعهم فرعون و جنوده بغياً و عدواً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 6 - 16
16- تحميل بدترين شكنجه ها ، سر بريدن پسران و زنده نگه داشتن زنان از سوى فرعونيان ، آزمايشى بزرگ از جانب خداوند براى بنى اسرائيل
يسومونكم سوء العذاب . .. و فى ذلكم بلاء من ربّكم عظيم
برداشت فوق، مبتنى بر اين است كه مشاراليه «ذلكم» شكنجه هاى فرعونيان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 39 - 3
3 - بنى اسرائيل در حكومت فرعون ، زندگى سختى داشتند و جان پسران آنها در خطر بود .
أن اقذفيه فى التابوت فاقذفيه فى اليمّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 23
23 - اتهام ، توجيهى براى خشونت و كيفر هاى ظالمانه ، در رژيم فرعون
ءامنتم . .. إنّه لكبيركم ... فلأقطّعنّ ... أشدّ عذابًا و أبقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 11 - 2
2 - خويشاوندان فرعون ، چونان خود وى اشخاصى ستم پيشه و بيدادگر
أن ائت القوم الظلمين . قوم فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 4 - 9،11
9 - اقدام فرعون به كشتار وسيع و بى رحمانه پسران بنى اسرائيل
يستضعف طائفة منهم يذبّح أبناءهم
به كارگيرى فعل مضارع باب تفعيل (يذبّح)، بيانگر وسعت و گستردگى كشتار است.
11 - زنده نگه داشتن دختران بنى اسرائيل على رغم كشتن پسران آنان ، اقدام بى رحمانه ديگر فرعون عليه آن قوم
يذبّح أبناءهم و يستحيى نساءهم
«نساء» مقابل «رجال» و به معناى زنان است و قرار گرفتن آن در مقابل «أبناء» (پسران)، نشان مى دهد كه مقصود از آن در اين جا «بنات» (دختران) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 21 - 6
6 - فرعون و دار و دسته اش ، عناصرى بيدادگر و ستم پيشه
ربّ نجّنى من القوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 25 - 11
11 - فرعون و دارودسته وى ، مردمى ظالم و بيدادگر بودند .
نجوت من القوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 32 - 9
9 - مبارزه با فسق و تجاوز ، هدف اساسى موسى ( ع ) در رويارويى با فرعون و دارودسته وى
إلى فرعون و ملإيْه إنّهم كانوا قومًا فسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 39 - 1
1 - فرعون ، حاكمى مستكبر و سركش
و استكبر هو
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 40 - 14،19
14 - هلاكت قوم عاد و ثمود و قارون و هامان و فرعون با عذاب هاى الهى ، نتيجه ظلمى بود كه خود ، در حق خود ، روا داشتند .
فكلاًّ أخذنا بذنبه . .. و ما كان اللّه ليظلمهم ولكن كانوا أنفسهم يظلمون
19 - اقوام عاد و ثمود و نيز قارون و فرعون و هامان ، با آلودگى مداومِ به گناه ، همواره به خود ، ستم روا داشتند .
فكلاًّ أخذنا بذنبه . .. ولكن كانوا أنفسهم يظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 12
12 - قبطيان و كارگزاران فرعون ، مردمى ستمگر بودند .
و نجّنى من القوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 47 - 6
6 - فرعون و اشراف دربار او ، مورد پرستش بردگان تحت سلطه آنان
و قومهما لنا عبدون
برداشت ياد شده، بر اين اساس است كه «عبادة» (مصدر «عابدون»)، در جمله فوق، به معناى پرستيدن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 47 - 6
6 - فرعون و اشراف دربار او ، مورد پرستش بردگان تحت سلطه آنان
و قومهما لنا عبدون
برداشت ياد شده، بر اين اساس است كه «عبادة» (مصدر «عابدون»)، در جمله فوق، به معناى پرستيدن باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 29 - 5
5 - فرعون ، مورد پرستش مردم سرزمين خويش
لئن اتّخذت إلهًا غيرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 92 - 3،5،6،12،13
3 - خداوند ، جسد فرعون را براى اينكه آيت و مايه عبرت جانشين و جانشينانش باشد ، از متلاشى شدن در دريا رهايى بخشيد .
فاليوم ننجيك ببدنك لتكون لمن خلفك ءاية
برداشت فوق بر اين اساس است كه مقصود از «من خلفك» افرادى باشند كه جانشين او و حاكم سرزمين مصر مى شدند.
5 - خداوند ، جسد فرعون را براى اينكه سرگذشتش آيت و مايه عبرت آيندگان باشد ، از متلاشى شدن در دريا نجات داد .
فاليوم ننجيك ببدنك لتكون لمن خلفك ءاية
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مراد از «من خلفك» تمام انسانهايى باشند كه پس از او به دنيا مى آيند.
6 - خداوند ، جسد فرعون را آيت و مايه عبرت مردم مصر قرار داد .
ننجيك ببدنك لتكون لمن خلفك ءاية
برداشت فوق بر اين اساس است كه مقصود از «لمن خلفك» مردمى باشند كه در مصر تحت حكومت فرعون مى زيستند.
12 - از امام رضا ( ع ) روايت شده است : « . . . و قد كان فرعون من قرنه إلى قدمه فى الحديد قد لبسه على بدنه فلما أغرق ألقاه اللّه تعالى على نجوة من الأرض ببدنه ليكون لمن بعده علامة فيرونه مع تثقله بالحديد على مرتفع من الأرض و سبيل الثقيل أن يرسب و لا يرتفع فكان ذلك آية و علامة . . . ;
. .. فرعون سر تا پا غرق در لباس آهنين بود. پس هنگامى كه در آب غرق شد، خدا بدن او را بر بلندى ساحل افكند تا براى انسانهاى بعد از او نشانه [عبرت ]باشد و او را با همه سنگينى آهنى كه بر بدن داشته بر بلندى زمين ببينند با اينكه جسم سنگين بايد زير آب رود نه اينكه بر بلندى قرار گيرد پس اين دليل و نشانه [قدرت خدا] بود ... ».
13 - از امام باقر ( ع ) روايت شده است : « . . . و أما فرعون فنبذة اللّه وحده فألقاه بالساحل لينظروا إليه و ليعرفوه . . . و لئلا يشك أحد فى هلاكه و انهم كانوا اتخذوه رباً فأراهم اللّه إياه جيفة ملقاة بالساحل ليكون لمن خلفه عبرة و عظة . . . ;
. .. اما فرعون را خداوند تنها [از جمع غرق شدگان ]به ساحل افكند تا او را ببينند و بشناسند ... و هيچ كس در هلاكت او شك نكند و در حالى كه گروهى او راپروردگار خود قرار داده بودند، خدا او را به صورت مردارى گنديده افكنده بر ساحل نشان داد تا براى انسانهاى بعد از او پند و عبرت باشد ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 26 - 1
1 - فرجام فرعون ، درس عبرتى بزرگ براى كسانى كه نگران عاقبت دنيا و آخرت خويش اند .
إنّ فى ذلك لعبرة لمن يخشى
متعلق «يخشى»، به قرينه «الأخرة و الأولى» در آيه قبل، مى تواند فرجام انسان در دنيا و آخرت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 18 - 5
5 - فرجام فرعون و قوم ثمود ، داستانى آشنا براى اهل مكّه و مايه عبرت براى همه مردمان
هل أتيك . .. فرعون و ثمود
سوره «بروج» از سوره هاى مكى است و نام بردن امت هايى مخصوص براى عبرت گرفتن مكّيان از فرجام آنها، بيانگر آگاهى آنان از تاريخ اجمالى آن امت ها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 10 - 3
3 - فرجام فرعون ، درس عبرت براى همگان
و فرعون ذى الأوتاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 3 - 7
7 - داستان موسى و فرعون ، دربردارنده درس عبرت براى انسان هاى مؤمن و حق پذير
نتلوا عليك من نبإِ موسى و فرعون بالحقّ لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 24 - 11
11 - داستان فرعون ، هامان و قارون ، عبرت آموز و نمونه اى از سرگذشت انسان هاى بدفرجام و نابودشده
أَوَلم يسيروا فى الأرض فينظروا كيف كان عقبة الذين كانوا من قبلهم . .. فأخذهم ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 26 - 5
5 - شكست نهايى فرعون در مبارزه با موسى ( ع ) ، درس عبرتى براى مخالفان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و منكران معاد
إنّ فى ذلك لعبرة لمن يخشى
نقل داستان موسى(ع) و فرعون - پس از بيان شبهات منكران معاد و نيز خطاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) با جمله «هل أتاك. ..» - بيانگر اين است كه مراد از توصيف داستان مزبور به عبرت، تهديد منكران معاد و مخالفان پيامبر(صلی الله علیه و آله) است كه چه بسا آنان نيز در نهايت، همچون فرعون به عذاب الهى گرفتار شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 26 - 2
2 - تنها خداترسان از هلاكت و مجازات فرعون پند مى گيرند و خود رااز گرفتارى به فرجامى نظير آن برحذر مى دارند .
إنّ فى ذلك لعبرة لمن يخشى
مراد از خشيت در «يخشى»، مى تواند خشيت از خداوند باشد، جمله «و أهديك إلى ربّك فتخشى» (در آيات پيشين) مؤيد اين احتمال است. اختصاص يافتن «عبرت» به «من يخشى» - با آن كه هلاكت فرعون براى همگان درس عبرت است - بيانگر اين نكته است كه تنها، خداترسان از اين عبرت بهره مى گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 12
12 - فرعون ، معتقد به حق بى بديل و بى شريك خود نسبت به حكومت بر مصر
أليس لى ملك مصر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 4
4 - جاذبه نيرومند معجزه موسى ، توان هرگونه درنگ و مقاومت را از ساحران فرعون سلب كرد .
فأُلقى السحرة
فعل «أُلقى» مجهول است و دلالت دارد كه ساحران وادار به سجده شدند، به گونه اى كه گويا عاملى آنها را بر سجده مجبور ساخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 40 - 5
5 - شكوه و اقتدار حكومت فرعونى ، امرى ناچيز و مقهور قدرت خداوند بود .
فنبذنهم فى اليمّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 24 - 8
8- قواى نظام فرعونى ، محكوم به نابودى و ناتوان از پايدارى در برابر اراده الهى
و اترك البحر رهوًا إنّهم جند مغرقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 103 - 1
1- تصميم فرعون به محو موسى ( ع ) و بنى اسرائيل از صحنه زمين ، به دنبال احساس ناتوانى از مقابله با معجزات او
و لقد ءاتينا موسى تسع ءايت . .. فأراد أن يستفزّهم من الأرض
برداشت فوق بنابراين نكته است كه مراد از «الأرض» كره زمين باشد. در اين صورت لازمه «استفزاز» (بركندن)، قتل و نابود كردن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 27 - 2
2 - فرعون ، عاجز از مقابله با منطق موسى ( ع )
قال إنّ رسولكم . .. لمجنون
اقدام فرعون به متهم كردن موسى به جنون در مقابل منطق قوى او، نشانگر عجز و ناتوانى وى مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 29 - 1
1 - روى آورى فرعون به تهديد موسى ( ع ) با احساس ناتوانى از مقابله با منطق او
قال لئن اتّخذت إلهًا غيرى لأجعلنّك من المسجونين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 35 - 8
8 - فرعون ، از چاره انديشى و پيدا كردن راه مبارزه با موسى ( ع ) - به تنهايى - احساس ناتوانى مى كرد .
يريد أن يخرجكم من أرضكم بسحره فماذا تأمرون
مشورت و نظرخواهى فرعون از ديگران - در عين ادعاى خدايى - بيانگر ناتوانى او در مبارزه با موسى(ع) مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 52 - 2
2 - ناتوانى فرعون از نابود ساختن موسى ( ع ) ، على رغم خشم و دشمنى عميق وى نسبت به او و آيينش
و أوحينا إلى موسى أن أسر بعبادى
مأموريت جديد موسى(ع)، نشانگر آن است كه فرعون على رغم تلاش براى نابودى آيين موسى(ع) نتوانست به خود وى آسيبى برساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 39 - 8
8 - قارون و فرعون و هامان ، هيچ گاه ، نتوانستند بر اراده و قضاى خدا ، پيشى گيرند .
و قرون و فرعون و هم-ن . .. و ما كانوا سبقين
به قرينه آيات پيش - كه درباره عذاب اقوام مكذِّب انبيا است - و نيز آيه بعد - كه درباره عقوبت قارون و فرعون و هامان است - سبقت نگرفتن آنان، سبقت نگرفتن بر امر و قضاى الهى در عذاب مكذبان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 28 - 10
10 - فرعون و فرعونيان ، مردمى سطحى نگر و فاقد انديشه صحيح و ژرف در معارف الهى
قال ربّ المشرق و المغرب و ما بينهما إن كنتم تعقلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 2،4
2 - عذاب فرعون در دنيا و آخرت ، نمونه اى از برخورد شديد خداوند با مخالفان پيامبران و برحذر دارنده آنان از عواقب مخالفت
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
«نكال» به چيزى گفته مى شود كه به وسيله آن، ديگران را تنكيل كنند; يعنى، از كارى بر حذر دارند (قاموس). مصداق آن در آيه عذاب فرعون است كه مايه عبرت براى ديگران مى باشد. اضافه «نكال» به «الأخرة و الأولى»، يا گوياى اين نكته است كه عذاب فرعون در آخرت و دنيا، هر يك مى تواند براى مردم «نكال» و مايه عبرت باشد و يا گوياى اين كه عذاب فرعون در دنيا مى تواند مايه عبرت مردم نسبت به دنيا و آخرت آنان باشد. برداشت يادشده براساس احتمال اوّل است.
4 - عذاب اخروى فرعون ، از زمان مرگ او آغاز شده است . *
فأخذه اللّه نكال الأخرة
فعل «أخذ» ماضى و حاكى از تحقق عذابى است كه به «نكال الأخرة» توصيف شده است. اين احتمال نيز وجود دارد كه قطعى بودن عذاب آينده، سبب ماضى آوردن «أخذ» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 46 - 1،2،12
1 - عرضه شدن خاندان فرعون هر صبح و شام بر آتش ، پيش از قيامت ( عالم برزخ )
النار يعرضون عليها غدوًّا و عشيًّا
تعبير «غدوّ» و «عشىّ» (صبح و شام) يا اشاره به دوام و هميشگى بودن عرضه آتش است و يا اشاره به انقطاع عذاب برزخى است كه تنها در مواقع صبح و شام به آن گرفتار مى شوند. گفتنى است ذيل آيه - كه درباره عذاب شديدتر قيامت است - مى رساند كه مقصود از «النار» در آغاز آيه، عذاب برزخى است.
2 - سوختن خاندان فرعون در آتش ، هر صبح و شام پيش از قيامت و در عالم برزخ
النار يعرضون عليها غدوًّا و عشيًّا
همان گونه كه بسيارى از مفسران گفته اند، مقصود از عرضه آتش، مى تواند افكندن در آتش باشد.
12 - « قال أبوعبداللّه ( ع ) ذلك فى الدنيا قبل يوم القيامة لأنّ فى نارالقيامة لايكون عذوّ و عشىّ . . . و لكن هذا فى البرزخ قبل يوم القيامة . . . ;
امام صادق(ع) [درباره «النار يعرضون عليها غدوّاً و عشيّاً»] فرمود: اين [عذاب] در دنيا و قبل از بر پايى قيامت است; چون در آتش قيامت صبح و شامى نيست . ..، ولى اين در عالم برزخ قبل از قيامت است...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 5،6
5 - خاندان فرعون ، به عذاب سخت و فراگير دنيوى گرفتار شدند .
و حاق ب-َال فرعون سوء العذاب
«حاقَ» (مرادف «أحاطَ»); يعنى، احاطه يافت و فراگير شد.
6 - عذاب سخت فرعونيان در دنيا ، از جلوه هاى حمايت خداوند از مؤمن آل فرعون
أُفوّض أمرى إلى اللّه . .. فوقيه اللّه سيّئات ما مكروا و حاق ب-َال فرعون سوء ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 2
2 - عذاب فرعون در دنيا و آخرت ، نمونه اى از برخورد شديد خداوند با مخالفان پيامبران و برحذر دارنده آنان از عواقب مخالفت
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
«نكال» به چيزى گفته مى شود كه به وسيله آن، ديگران را تنكيل كنند; يعنى، از كارى بر حذر دارند (قاموس). مصداق آن در آيه عذاب فرعون است كه مايه عبرت براى ديگران مى باشد. اضافه «نكال» به «الأخرة و الأولى»، يا گوياى اين نكته است كه عذاب فرعون در آخرت و دنيا، هر يك مى تواند براى مردم «نكال» و مايه عبرت باشد و يا گوياى اين كه عذاب فرعون در دنيا مى تواند مايه عبرت مردم نسبت به دنيا و آخرت آنان باشد. برداشت يادشده براساس احتمال اوّل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 40 - 3،9
3 - درهم كوبيده شدن قارون و فرعون و هامان و اقوام عاد و ثمود ، به اراده و عذاب الهى بود .
فكلاًّ أخذنا بذنبه
9 - برخى از مكذِّبان انبيا ( فرعون و هامان ) ، گرفتار امواج دريا شدند و غرق شدند .
و فرعون و . .. فكلاًّ أخذنا بذنبه ... و منهم من أغرقنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 13 - 1
1 - خداوند ، با فرود آوردن عذابى سخت بر فرعون و قوم عاد و ثمود ، شلاق عقوبت خويش را پياپى بر آنان نواخت .
فصبّ عليهم ربّك سوط عذاب
«صبّ»، به معناى ريختن چيزى و «سوط» به معناى آميختن چيزى با چيز ديگر است و به شلاق از آن جهت «سوط» گفته مى شود كه با پوست مى آميزد (مقاييس اللغة). «ريختن شلاق عذاب»، كنايه از عذاب پياپى و شديد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 14 - 7
7 - نواختن شلاق عذاب بر عاد ، ثمود و فرعون ، نمونه اى از كمين گذارى خداوند براى مخالفان پيامبران است .
فصبّ عليهم ربّك . .. إنّ ربّك لبالمرصاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 46 - 1
1 - عرضه شدن خاندان فرعون هر صبح و شام بر آتش ، پيش از قيامت ( عالم برزخ )
النار يعرضون عليها غدوًّا و عشيًّا
تعبير «غدوّ» و «عشىّ» (صبح و شام) يا اشاره به دوام و هميشگى بودن عرضه آتش است و يا اشاره به انقطاع عذاب برزخى است كه تنها در مواقع صبح و شام به آن گرفتار مى شوند. گفتنى است ذيل آيه - كه درباره عذاب شديدتر قيامت است - مى رساند كه مقصود از «النار» در آغاز آيه، عذاب برزخى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 5
5 - فرعون ، داراى عزت و جلال در چشم و دل ساحران عصر خود .
فلمّا جاء السحرة . .. و قالوا بعزّة فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 66 - 5،6،9
5 - ريسمان و عصا ، از وسايل كار ساحران فرعون
فإذا حبالهم و عصيّهم
حبل (مفرد «حبال») به معناى ريسمان و «عصا» (مفرد «عصىّ») به معناى چوب دستى است.
6 - ساحران فرعون ، با سِحر خود چنين وانمود كردند كه ريسمان ها و عصا هاى آنان به هر طرف شتافته و حركت مى كند .
فإذا حبالهم و عصيّهم يخيّل إليه من سحرهم أنّها تسعى
«أنّها تسعى» نائب فاعل «يخيّل» است و فعل «يخيّل إليه» دلالت دارد كه ريسمان ها و چوب دستى ها در واقع بى حركت بودند; نه آن كه با ماده اى آغشته شده باشند كه براثر تابش آفتاب، واقعاً به حركت درآمده باشند.
9 - ساحران فرعون ، پيش از حضور در صحنه مقابله با موسى ( ع ) ، ريسمان ها وعصا هاى فراوانى را تدارك ديده بودند .
فإذا حبالهم و عصيّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 2
2 - اقدام ساحران ، پس از پيشنهاد موسى ( ع ) ، به افكندن ريسمان ها و عصا هاى خود براى نماياندن سحر خويش
قال لهم موسى ألقوا . .. فألقوا حبالهم و عصيّهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 103 - 15
15 - سرپيچى فرعون و درباريانش از پذيرش رسالت موسى ، پيامد آلودگى آنان به فساد و تبهكارى بود .
فظلموا بها فانظر كيف كان عقبة المفسدين
برداشت فوق بر اين اساس است كه عنوان «مفسدين» بر فرعونيان، اشاره به علت تكذيب داشته باشد. يعنى چون مردمى مفسد بودند، رسالت موسى را انكار كردند و آيات الهى را دروغ پنداشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 91 - 1،4،8
1 - خداوند ، فرعون را به خاطر نافرمانى ها و فسادانگيزيهايش تا لحظه مرگ ، مورد ملامت و سرزنش قرار داد .
حتى إذا أدركه الغرق قال ءامنت أنه لا إله إلا الذى . .. ءالئن
4 - فرعون ، تا لحظه مرگ نسبت به اوامر و دستور هاى خداوند ، عاصى و نافرمان بود .
ءالئن و قد عصيت قبل
8 - از امام صادق ( ع ) روايت شده است كه فرمود : « . . . قال [ جبرئيل ] يا محمد لما أغرق اللّه فرعون « قال آمنت أنه لا اله إلا الذى آمنت به بنواسرائيل و أنا من المسلمين » فأخذت حمأة فوضعت ها فى فيه ثم قلت له : « آلئن و قد عصيت قبل و كنت من المفسدين » و عملت ذلك من غير أمر اللّه خفت أن تلحقه الرحمة من اللّه عز و جل و يعذبنى اللّه على ما فعلت فلما كان الآن و أمرنى اللّه عزّ و جل أن اؤدى إليك ما قلته أنا لفرعون امنت و علمت أن ذلك كان للّه تعالى رضاً . . . ;
. .. جبرئيل گفت: اى محمد! هنگامى كه خدا فرعون را غرق كرد، فرعون گفت: ايمان آوردم كه خدايى نيست به جز خدايى كه بنى اسرائيل به او ايمان دارند و من از تسليم شدگانم. پس من قطعه اى از لجن برداشتم و در دهان او گذاشتم و گفتم اكنون؟! در حالى كه قبلا عصيان كردى و از مفسدان بودى. و اين كار را بدون فرمان خدا انجام دادم ; ترسيدم رحمت خدا به او برسد و خدا مرا براى اين كار عذاب كند. پس چون اين لحظه فرارسيد و خداوند فرمان داد آنچه را من به فرعون گفتم به شما برسانم، ايمن شدم و دانستم كه آن كار مورد رضاى خدا بوده است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 24 - 1
1 - فرعون ، مردى طغيان گر و سركش در برابر خداوند بود .
اذهب إلى فرعون إنّه طغى
مراد از «طغيان فرعون» به قرينه رسالت موسى(ع)، سركشى او در برابر خدا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 16 - 1
1 - عصيان و سرپيچى فرعون ، در برابر دعوت رسول الهى ( موسى ( ع ) )
فعصى فرعون الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 21 - 4
4 - فرعون ، از پذيرش رهنمود هاى موسى ( ع ) سرپيچى كرد .
و عصى
متعلق «عصى» - به قرينه «أهديك» - رهنمودهاى موسى(ع) بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 6
6 - خداوند ، فرعون را به دليل تكذيب رسالت و معجزه موسى ( ع ) و عصيانگرى و ادعاى ربوبيت ، هلاك ساخت .
فكذّب و عصى . .. فقال أنا ربّكم الأعلى . فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
مى توان گفت: فاء در «فأخذه اللّه»، كيفر را بر تمام كارهاى فرعون كه در آيات قبل آمده بود، تفريع كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 113 - 9
9 - فرعون داراى طبعى خسيس و سختگير در اعطاى مال و منال به خدمتگزاران خويش
قالوا إن لنا لأجراً إن كنا نحن الغلبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 12
12 - فرعون ، معتقد به حق بى بديل و بى شريك خود نسبت به حكومت بر مصر
أليس لى ملك مصر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 120 - 2
2 - ساحران با مشاهده معجزه موسى ( ع ) به عظمت خداوند پى بردند و او را شايسته و بايسته پرستش يافتند .
و ألقى السحرة سجدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 121 - 1
1 - ساحران با مشاهده معجزه موسى ( ع ) ربوبيت خداوند را بر تما هستى باور كردند و به آن ايمان آوردند .
قالوا ءامنا برب العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 2،3،4
2 - ساحران در پاسخ فرعون و تهديد هاى وى اظهار كردند كه با كشته شدن به سوى خداى خويش باز خواهند گشت .
قالوا إنا إلى ربنا منقلبون
«إلى ربنا» متعلق به «منقلبون» است و كلمه «انقلاب»، در صورتى كه به «إلى» متعدى شود، به معناى بازگشتن است.
3 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، معتقد به معاد و بازگشت به خدا پس از سپرى كردن حيات دنيا
إنا إلى ربنا منقلبون
4 - ساحران مؤمن به موسى ، معتقد به دستيابى كشته شدگان راه خدا به موهبتهايى برتر از نعمت ها و آسايش هاى دنيوى
إنا إلى ربنا منقلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 10
10 - ساحران مؤمن در عين اظهار استقامت در برابر فرعون ، خود را براى مقاومت در برابر شكنجه هاى فرعون و پايدارى بر طريق ايمان ، نيازمند امداد هاى الهى دانستند .
ربنا أفرغ علينا صبراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 50 - 3،4
3 - اعتقاد ساحران مؤمن به زيان نكردن انسان از تحمل دشوارى ها در راه خدا
قالوا لاضير إنّا إلى ربّنا منقلبون
جمله «إنّا إلى ربّنا. ..» تعليل براى «لاضير» و بيانگر مطلب ياد شده است.
4 - توجه و اعتقاد ساحران گرويده به موسى ( ع ) ، نسبت به معاد هم پاى عقيده به پروردگار يگانه هستى
قالوا ءامنّا بربّ العلمين . .. إنّا إلى ربّنا منقلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 106 - 1
1 - فرعون ، ناباور به صداقت موسى ( ع ) در ادعاى رسالت و برخورداريش از معجزه و آيتى از جانب خدا
قال إن كنت جئت بئاية فأت بها إن كنت من الصدقين
متعلق «الصدقين» اصل رسالت و نيز داشتن «بينة» است. يعنى: إن كنت من الصادقين فى دعوى الرسالة و دعوى البينة.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 10
10 - فرعون ، حاكمى مشرك و معتقد به وجود خدايان و معبودهايى متعدد
و يذرك و ءالهتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 8
8 - فرعون ، تا پيش از غرق شدن ، معتقد به آيين شرك بود .
حتى إذا أدركه الغرق قال ءامنت أنه لا إله إلا الذى ءامنت به بنوا إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 102 - 8
8- اعتقاد درونى فرعون به وجود پروردگارى براى آسمان ها و زمين *
قال لقد علمت ما أنزل هؤلاء إلاّ ربّ السموت و الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 50 - 7
7 - فرعون و فرعونيان ، به تغاير بين خالق جهان و ربّ موجودات ، معتقد بودند .
من ربّكما . .. ربّنا الذى أعطى كلّ شىءء خلقه
در پاسخ به يك سؤال، سعى مى شود از يك مقدمه معلوم، براى معرفى مجهول استفاده شود. در جواب پرسش فرعون (من ربّكما)، موسى(ع) نيز از يك مقدمه معلوم استفاده كرده كه توصيف خداوند به خالقيت است، زيرا فرعون و پيروانش، به خالقيت خداوند معتقد بودند، و تنها ربوبيت، محور تفاوت و اختلاف آنان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 40 - 4
4 - فرعون و مردم عصر وى ، عقيده مند به افسون و جادو بوده و ساحران داراى جايگاه و منزلت ويژه در نزد آنان بودند .
لعلّنا نتّبع السحرة إن كانوا هم الغلبين
دعوت همگانى از مردم براى شركت در هماوردى فرعون با موسى(ع) و تصريح به پيروى همگى از ساحران، در صورت پيروزى آنها بر موسى(ع)، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 102 - 1
1- تذكر موسى ( ع ) به آگاهى و اعتقاد درونى فرعون به حقانيت معجزات او على رغم سحر خواندن آنها
إنى لأظنّك يموسى مسحورًا . قال لقد علمت ما أنزل هؤلاء إلاّ ربّ السموت و الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 103 - 12
12- « فى رواية أبى الجارود [ عن أبى جعفر ( ع ) ] فى قوله : « فأراد أن يستفزّهم من الأرض » : . . . و قد علم فرعون و قومه ما أنزل تلك الأيات إلاّ الله ;
از ابى الجارود [از امام باقر(ع)] درباره سخن خدا «فأراد أن يستفزّهم من الأرض» روايت شده است كه فرمود: . .. در حالى كه فرعون و قومش مى دانستند كه آن آيات را، كسى جز خداوند نازل نكرده است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 65 - 5
5 - علاقه مندى ساحران فرعون ، به پيشدستى در ارائه سِحر خويش ، قبل از اقدام موسى ( ع ) به ارائه آيات *
إمّا أن تلقى و إمّا أن نكون أوّل من ألقى
تفاوت تعبير در بخش دوم پيشنهاد، نشانگر اين نكته است كه ساحران براى شروع كردن، انگيزه بيشترى داشتند و بدين وسيله آن را ابراز مى كردند; زيرا به جاى «أن نكون . ..» مى توانستند بگويند «أمّا أن نلقى»
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 39 - 14
14 - فرعون و اطرافيان او ، به موسى ( ع ) بسيار علاقه مند بودند و او را دوست مى داشتند .
و ألقيت عليك محبّة منّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 10 - 2
2 - آگاهى دقيق پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به فرجام هلاكت بار فرعون
ألم تر كيف . .. و فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 47 - 2
2 - آگاهى قبلى ساحران از پيام توحيدى موسى ( ع ) و تنها نيازمند مشاهده دليلى روشن
قالوا ءامنّا بربّ العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 102 - 3
3- مخالفت فرعون با دعوت موسى ( ع ) ، از روى لجاجت و با آگاهى كامل از حقانيت او بود .
فقال له فرعون إنى لأظنّك يموسى مسحورًا . قال لقد علمت ما أنزل هؤلاء إلاّ ربّ ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 31 - 6
6 - آگاهى كامل مؤمن آل فرعون ، از سرگذشت هلاكت بار قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان
إنّى أخاف عليكم مثل . .. دأب قوم نوح ... و الذين من بعدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 18
18 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از معرفت عميق نسبت به معارف الهى ( مانند خداشناسى ، معاد ، تاريخ و مسؤوليت پيامبران )
إنّى أخاف عليكم مثل يوم الأحزاب . .. يوم التناد ... كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف م
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 4
4 - تقيه مؤمن آل فرعون و كتمان كردن ايمانش ، كارى پسنديده و به جا بود .
و قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 7،8،13
7 - اعمال زشت فرعون در ديدگان خود او ، زيبا و آراسته جلوه گر مى نمود .
و كذلك زيّن لفرعون سوء عمله
8 - ساختن بناى بلند و رصدخانه ، به منظور اطلاع يافتن از خداى موسى ( ع ) ، رفتار زشتى بود كه فرعون آن را زيبا و آراسته مى يافت .
ابن لى صرحًا . .. فأطّلع إلى إله موسى ... و كذلك زيّن لفرعون سوء عمله
13 - زيبا جلوه گر شدن رفتار زشت فرعون در ديدگان خود او ، سبب انحراف وى از راه اصلى هدايت و سعادت ( ارائه شده از سوى موسى ( ع ) ) گشت .
كذلك زيّن لفرعون سوء عمله و صدّ عن السبيل
جمله «و صُدّ عن السبيل» به منزله نتيجه براى جمله پيش است; يعنى، رفتار زشت فرعون در ديدگان او زيبا جلوه كرد و همين سبب شد كه او راه اصلى هدايت را پيدا نكند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 12
12 - خودكامگى و سلطه مدارى فرعون ، عامل ايجاد اختناق و خفقان در سرزمين مصر بود .
فما ءامن . .. إلا ذرية ... على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم و إن فرعون لعال ف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 74 - 3
3 - هراس از جهنم و عذاب طاقت فرساى آن ، مايه تحكيم ايمان در قلب ساحران فرعون
إنّا ءامنّا بربّنا . .. إنّه من يأت ربّه مجرمًا فإنّ له جهنّم
جمله «إنّه من يأت. ..» تعليل براى محتواى آيه قبل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 9 - 4
4 - فرعون و همسرش به خاطر نداشتن فرزند افسرده بودند .
و قالت امرأت فرعون قرّت عين لى و لك
«قرّت عين» (روشنى چشم) كنايه از سرور و شادمانى است. بنابراين «قرّت عين لى و لك»; يعنى، اين مايه سرور و شادمانى من و تو خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 8 - 2
2 - موسى ( ع ) دشمن آينده خاندان فرعون و مايه حزن و اندوه آنان بود .
ليكون لهم عدوًّا و حزنًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 7
7 - اشرافيان دربار ، سركوب نشدن موسى ( ع ) را مايه انزواى فرعون و ترك پرستش خدايان وى دانسته و آن را به فرعون گوشزد كردند .
أتذر موسى و قومه . .. و يذرك و ءالهتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 47 - 1
1 - اعتراف ساحران به پروردگار جهانيان و ايمان به توحيد ربوبى ، پس از مشاهده معجزه موسى و بطلان سحر خويش
فألقى موسى عصاه . .. قالوا ءامنّا بربّ العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 78 - 4
4 - ماندن بنى اسرائيل در مصر و جدا نشدن آنان از ديگران ، امرى حياتى براى فرعون و فرعونيان
أسر بعبادى . .. فأتبعهم فرعون بجنوده
تعقيب بنى اسرائيل و تلاش براى جلوگيرى از هجرت آنان، نشانگر اين نكته است كه جداشدن بنى اسرائيل از جامعه مصر، خسارت و عواقب سنگينى براى آنان به همراه داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 91 - 3
3 - خداوند ، ايمان فرعون را بى اثر خواند و به درخواست او براى نجات دادنش ، به خاطر نافرمانى ها و فسادانگيزى هاى سابق ، جواب رد داد .
قال ءامنت أنه لا إله إلا الذى . .. و أنا من المسلمين. ءالئن و قد عصيت قبل و كنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 9 - 8
8 - از ديدگاه آسيه ، نگه دارى موسى ( ع ) پركننده خلأ بى فرزندى ، مايه روشنى ديدگان و ارمغان آور سرور و شادمانى براى وى و فرعون بود .
و قالت . .. قرّت عين لى و لك ... عسى أن ينفعنا أو نتّخذه ولدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 6،9
6 - باور به معاد و بازگشت به خدا پس از مرگ ، عامل نهراسيدن ساحران مؤمن از مجازات ها و شكنجه هاى فرعون
إنا إلى ربنا منقلبون
9 - نجات از شرك و پذيرش ربوبيت خداوند ، عامل بى پروايى ساحران مؤمن در برابر مجازات ها و شكنجه هاى فرعونى
إنا إلى ربنا منقلبون
در برداشت فوق جمله «إنا إلى ربنا منقلبون» توصيف تحولات عقيدتى ساحران و انقلاب درونى آنان گرفته شده است. در اين صورت مراد از آن جمله، بازگشت به خدا با رها شدن از باورهاى باطل و پذيرش ربوبيت وى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 50 - 6
6 - عقيده به معاد و بازگشت انسان به سوى خدا پس از مرگ ، عامل نهراسيدن ساحران مؤمن از مجازات مرگ
قال . .. لأُقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف ... قالوا لاضير إنّا إلى ربّنا منقلبو
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 27 - 1
1 - شدت يافتن خشم فرعون نسبت به موسى ( ع ) با تأكيد موسى بر ربوبيت خداى يگانه هستى
قال ربّكم و ربّ ءابائكم الأوّلين . قال إنّ رسولكم... لمجنون
متهم كردن موسى به جنون، نشان دهنده شدت خشم فرعون است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 13
13 - زيبا جلوه گر شدن رفتار زشت فرعون در ديدگان خود او ، سبب انحراف وى از راه اصلى هدايت و سعادت ( ارائه شده از سوى موسى ( ع ) ) گشت .
كذلك زيّن لفرعون سوء عمله و صدّ عن السبيل
جمله «و صُدّ عن السبيل» به منزله نتيجه براى جمله پيش است; يعنى، رفتار زشت فرعون در ديدگان او زيبا جلوه كرد و همين سبب شد كه او راه اصلى هدايت را پيدا نكند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 39 - 5
5 - اقتدار حكومت فرعون ، اغواگر او و بازدارنده وى از پذيرش پيام روشن موسى ( ع )
فتولّى بركنه
در صورتى كه «باء» براى بيان سببيت يا استعانت و «ركن» كنايه از اركان اقتدار حكومت فرعونى باشد، استفاده مى شود كه فرعون به اتكاى همين نيروها، به مبارزه با موسى(ع) پرداخت و از پذيرش دعوت او سر بر تافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 16 - 3
3 - عصيان و سرپيچى فرعون ، موجب مؤاخذه شدن او از جانب خداوند شد .
فعصى فرعون الرسول فأخذنه أخذًا وبيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 4
4 - بيم و نگرانى فرعون از گسترش و تأثير پيام موسى ( ع ) در ميان مردم مصر
و نادى فرعون . .. أفلاتبصرون
تبليغات فرعون، در جهت جلوگيرى از نفوذ پيام موسى(ع)، نشانگر نگرانى فرعون از گسترش آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 48 - 2
2 - هلاكت و نابودى فرعون و اشراف حكومت او ، در نتيجه تكذيب رسولان الهى ( موسى و هارون )
فكذّبوهما فكانوا من المهلكين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 48 - 2
2 - هلاكت و نابودى فرعون و اشراف حكومت او ، در نتيجه تكذيب رسولان الهى ( موسى و هارون )
فكذّبوهما فكانوا من المهلكين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 36 - 5
5 - خداوند ، فرعون و قومش را به خاطر تكذيب آيات الهى ، دچار هلاكتى سخت و شگفت آور كرد .
الذين كذّبوا بأيتنا فدمّرنهم تدميرًا
«تدمير» (مصدر «دمّرنا») به معناى هلاك و نابودى كردن است و «تدميراً» - كه مفعول مطلق براى «دمّرنا» است - براى تأكيد معناى هلاكت و نوع شگفت آور آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 14
14 - توطئه ها و نيرنگ هاى فرعون عليه موسى ( ع ) ، سرانجام به زيان و نابودى او انجاميد .
و ما كيد فرعون إلاّ فى تباب
«تباب» به معناى خسارت و هلاكت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 6
6 - خداوند ، فرعون را به دليل تكذيب رسالت و معجزه موسى ( ع ) و عصيانگرى و ادعاى ربوبيت ، هلاك ساخت .
فكذّب و عصى . .. فقال أنا ربّكم الأعلى . فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
مى توان گفت: فاء در «فأخذه اللّه»، كيفر را بر تمام كارهاى فرعون كه در آيات قبل آمده بود، تفريع كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 50 - 6
6 - فرعون و فرعونيان ، مردمانى پيمان شكن و فرصت طلب
فلمّا كشفنا عنهم العذاب إذا هم ينكثون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 12
12 - « عن ابى جعفر ( ع ) فى قوله : « و جاوزنا ببنى اسرائيل . . . » . . . فخرج موسى ببنى اسرائيل و أتبعهم فرعون . . . فدعا موسى ربه فأوحى اللّه إليه : أن اضرب بعصاك البحر فضربه فانفلق البحر فمضى موسى و أصحابه حتى قطعوا البحر . . . فلما توسط فرعون و من معه أمر اللّه البحر فانطبق عليهم فغرقهم أجمعين . . . ;
از امام باقر (ع) درباره سخن خدا كه مى فرمايد: «بنى اسرائيل را از دريا عبور داديم . .. » روايت شده است: موسى (ع) بنى اسرائيل را بيرون برد و فرعون آنان را تعقيب كرد ... پس موسى (ع) پروردگار خود را خواند. خداوند به او وحى كرد كه عصاى خود را به دريا بزن. موسى (ع) عصا را به دريا زد ; آن گاه دريا شكافته شد و موسى (ع) و اصحابش از دريا گذشتند ... در آن هنگام
فرعون و همراهانش به وسط دريا رسيده بودند كه خداوند فرمان داد تا امواج آب آنان را در كام خود فرو برد و [بدين ترتيب] همه آنان را غرق كرد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 91 - 8
8 - از امام صادق ( ع ) روايت شده است كه فرمود : « . . . قال [ جبرئيل ] يا محمد لما أغرق اللّه فرعون « قال آمنت أنه لا اله إلا الذى آمنت به بنواسرائيل و أنا من المسلمين » فأخذت حمأة فوضعت ها فى فيه ثم قلت له : « آلئن و قد عصيت قبل و كنت من المفسدين » و عملت ذلك من غير أمر اللّه خفت أن تلحقه الرحمة من اللّه عز و جل و يعذبنى اللّه على ما فعلت فلما كان الآن و أمرنى اللّه عزّ و جل أن اؤدى إليك ما قلته أنا لفرعون امنت و علمت أن ذلك كان للّه تعالى رضاً . . . ;
. .. جبرئيل گفت: اى محمد! هنگامى كه خدا فرعون را غرق كرد، فرعون گفت: ايمان آوردم كه خدايى نيست به جز خدايى كه بنى اسرائيل به او ايمان دارند و من از تسليم شدگانم. پس من قطعه اى از لجن برداشتم و در دهان او گذاشتم و گفتم اكنون؟! در حالى كه قبلا عصيان كردى و از مفسدان بودى. و اين كار را بدون فرمان خدا انجام دادم ; ترسيدم رحمت خدا به او برسد و خدا مرا براى اين كار عذاب كند. پس چون اين لحظه فرارسيد و خداوند فرمان داد آنچه را من به فرعون گفتم به شما برسانم، ايمن شدم و دانستم كه آن كار مورد رضاى خدا بوده است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 78 - 6
6 - امواج بزرگ و سهمگين دريا ، فرعون و سپاهيانش را فرا گرفت و آنان را در كام خود فرو برد .
فغشيهم من اليمّ ما غشيهم
«يمّ» به معناى دريا است و نيز به رودخانه بزرگى كه آب آن شيرين باشد اطلاق مى گردد (لسان العرب). «غشاوة» (مصدر «غشى») به معناى پوشاندن و فراگرفتن است. ابهامى كه در «ما غشيهم» وجود دارد، براى بيان عظمت امواجى است كه موجب غرق شدن فرعونيان گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 40 - 3
3 - خداوند ، فرعون و لشگريان وى را در دريا غرق كرد .
فأخذنه و جنوده فنبذنهم فى اليمّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 40 - 9
9 - برخى از مكذِّبان انبيا ( فرعون و هامان ) ، گرفتار امواج دريا شدند و غرق شدند .
و فرعون و . .. فكلاًّ أخذنا بذنبه ... و منهم من أغرقنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 1
1 - خشم و برآشفتن فرعون از ايمان سريع ساحران به موسى ( ع ) ، بدون رخصت و اجازه وى
قال ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 1
1 - خشم و برآشفتن فرعون از ايمان سريع ساحران به موسى ( ع ) ، بدون رخصت و اجازه وى
قال ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 52 - 2
2 - ناتوانى فرعون از نابود ساختن موسى ( ع ) ، على رغم خشم و دشمنى عميق وى نسبت به او و آيينش
و أوحينا إلى موسى أن أسر بعبادى
مأموريت جديد موسى(ع)، نشانگر آن است كه فرعون على رغم تلاش براى نابودى آيين موسى(ع) نتوانست به خود وى آسيبى برساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 22 - 5
5 - فرعون با مشاهده معجزه موسى ( ع ) ، وحشت زده از آن روى برتافت و شتابزده گريزان شد . *
ثمّ أدبر يسعى
«إدبار» فرعون، - در يك احتمال - به معناى فرار او از ترس معجزه موسى(ع) است كه در شكل مار عظيم ظاهر شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 11 - 9
9 - سرنوشت فرعونيان ، عبرتى براى كافران در سراسر تاريخ
انّ الذين كفروا . .. كدأب ال فرعون ... فاخذهم اللّه
ذكر فرعونيان به عنوان مثال مى رساند كه آنان، عبرت آيندگانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 98 - 3
3- حركت فرعونيان به سوى دوزخ به رهبرى و پيشاهنگى فرعون ، نمود برنامه هاى ناصواب او در دنياست .
و ما أمر فرعون برشيد. يقدم قومه يوم القيمة فأوردهم النار
جمله «يقدم قومه . ..» بيانگر فرجام پيروى از فرعون است و به منزله تفسيرى براى «و ما أمر فرعون برشيد» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 12
12 - تزوير هاى فرعون عليه موسى ( ع ) ، سرانجام دامنگير خود وى شد .
إنّ هذا لسحر عليم . .. قال ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
اتهام سحر به موسى(ع) نخست از جانب فرعون صورت گرفت و ساحران را او گرد آورد و هم او مردم را براى نظارت دعوت كرد. همه اينها در نهايت، سبب ايمان عده اى به موسى(ع) شد و زمينه رسوايى خود فرعون را فراهم ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 8
8 - تهديد ساحران مؤمن از سوى فرعون به داشتن فرجامى تيره و وحشتناك
فلسوف تعلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 24 - 11
11 - داستان فرعون ، هامان و قارون ، عبرت آموز و نمونه اى از سرگذشت انسان هاى بدفرجام و نابودشده
أَوَلم يسيروا فى الأرض فينظروا كيف كان عقبة الذين كانوا من قبلهم . .. فأخذهم ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 103 - 10
10 - فرعون و بزرگان دربارش به عاقبتى شوم گرفتار شدند .
فانظر كيف كان عقبة المفسدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 102 - 9
9- هشدار موسى ( ع ) به فرعون نسبت به فرجام هلاكت بار وى
و إنى لأظنّك يفرعون مثبورًا
«ثبور» به معناى هلاكت و فساد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 40 - 3
3 - خداوند ، فرعون و لشگريان وى را در دريا غرق كرد .
فأخذنه و جنوده فنبذنهم فى اليمّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 40 - 7
7 - فرجام حق ناپذيرى فرعون ، فرجامى ملامت بار
فنبذنهم فى اليمّ و هو مليم
«مليم» بر كسى اطلاق مى شود، كه سزاوار سرزنش باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 9 - 10
10 - تلاش آسيه در برانگيختن خوى منفعت طلبى و غريزه فرزندخواهى فرعون
عسى أن ينفعنا أو نتّخذه ولدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 50 - 6
6 - فرعون و فرعونيان ، مردمانى پيمان شكن و فرصت طلب
فلمّا كشفنا عنهم العذاب إذا هم ينكثون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 60 - 5
5 - فرعون ، از فرصت كافى براى تدارك سِحر و امكانات ديگر جهت مقابله با موسى ( ع ) برخوردار بود .
فجمع كيده ثمّ أتى
«ثمّ» براى بيان تراخى است. ممكن است اين تراخى، زمانى باشد; يعنى، پس از جمع آورى مكرها، مدتى تا رسيدن روز موعود فاصله شد و سپس آن روز فرا رسيد. براين اساس بايد گفت: فرعون فرصتى كامل براى كسب آمادگى داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 98 - 1
1- فرعون در روز قيامت ، پيشاپيش پيروانش به سوى دوزخ روانه خواهد شد .
يقدم قومه يوم القيمة فأوردهم النار
قدوم (مصدر يقدم) به معناى سبقت گرفتن و در پيشاپيش حركت كردن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 64 - 1
1 - اقدام فرعون و سپاهيانش ، مبنى بر تعقيب بنى اسرائيل در بستر دريا
و أزلفنا ثَمّ الأخرين
«ازلاف» (مصدر «أزلفنا»); يعنى، به پيشروى وادار كردن و «ثَمّ» ظرف مكان و معادل «آن جا» و «الأخرين» مفعول براى
«أزلفنا» است; يعنى، ديگران (فرعونيان) را وادار كرديم تا به آن جا پيشروى كنند. گفتنى است كه «ثَمّ» اشاره به بستر دريا دارد كه بنى اسرائيل از آن عبور كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 40 - 4
4 - افكنده شدن فرعون و لشكريانش در دريا ، با حقارت و ذلت و به اراده الهى
فنبذنهم فى اليمّ
واژه «فنبذناهم» اشعار به فروافكندن همراه با ذلت و حقارت دارد; زيرا «نبذ» اختصاصاً در دور ريختن اشيايى به كار مى رود كه فاقد ارزش است. در اين جا گفته مى شود: «نبذته نبذ النعل الخَلِق» (آن را چون كفش كهنه دور انداختم).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 39 - 7
7 - قارون و فرعون و هامان ، روحيه مستكبرانه داشتند و در سرزمين مصر ، مستكبرانه رفتار مى كردند .
و قرون و فرعون و هم-ن . .. فاستكبروا فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 98 - 1
1- فرعون در روز قيامت ، پيشاپيش پيروانش به سوى دوزخ روانه خواهد شد .
يقدم قومه يوم القيمة فأوردهم النار
قدوم (مصدر يقدم) به معناى سبقت گرفتن و در پيشاپيش حركت كردن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 2
2 - فرعون ، مردم را در گزينش دين و آيين ، نيازمند رخصت دهى خويش مى دانست و آن را حقى براى خود مى شمرد .
قال فرعون ءامنتم به قبل أن ءاذن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 103 - 8
8 - فرعون و بزرگان دربار او ، آيات و معجزات ارائه شده از سوى موسى را تكذيب كردند .
بئايتنا إلى فرعون و ملإيه فظلموا بها
ضمير در «بها» به «آياتنا» برمى گردد و چون «ظلم» به حرف باء متعدى شده (ظلموا بها) متضمن معناى تكذيب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 23 - 2
2 - « ربّ العالمين » عنوانى ناشناخته در فرهنگ اعتقادى فرعون و فرعونيان
قال فرعون و ما ربّ العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 58 - 12
12 - فرعون ، ناگزير از قانع كردن افكار عمومى مردم مصر ، دربرابر دعوت و معجزات حضرت موسى ( ع )
فلنأتيّنك بسحر مثله فاجعل . .. مكانًا سوًى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 2
2 - فرعون ، مردم را در گزينش دين و آيين ، نيازمند رخصت دهى خويش مى دانست و آن را حقى براى خود مى شمرد .
قال فرعون ءامنتم به قبل أن ءاذن لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 79 - 1
1 - فرعون ، براى مبارزه با حضرت موسى ( ع ) و مقابله با معجزه بزرگ او ، دستور داد تا تمام جادوگران كاردان و ماهر را به پايتختش احضار كنند .
و قال فرعون ائتونى بكل سحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 80 - 1
1 - مأموران حكومت ، پس از دستور فرعون ، تمام ساحران چيره دست و ماهر را از اطراف و اكناف كشور فراخوانده و در پايتخت گرد آوردند .
و قال فرعون ائتونى بكل سحر عليم. فلما جاء السحرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 47 - 8
8 - فرعون ، از خروج بنى اسرائيل و هجرت آنان از مصر به ديار ديگر مانع مى شد .
فأرسل معنا بنى إسرءيل
اگر خروج بنى اسرائيل به طور عادى از مصر ممكن بود، مطرح ساختن آن با فرعون بى معنا بود پس هر چند كه بنى اسرائيل، خود خواستار رهايى و هجرت بودند; ولى فرعون و دستگاه حكومت او مانع اين كار مى شدند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 78 - 2
2 - فرعون و لشكريانش ، در پى كوچ بنى اسرائيل از مصر ، به تعقيب آنان پرداختند .
فأتبعهم فرعون بجنوده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 13
13 - فرعون به اشراف دربارش اطمينان داد كه نظامش از تسلط كامل بر موسى ( ع ) و قومش برخوردار است .
إنا فوقهم قهرون
«قاهر» به معناى غالب است و كلمه «فوقهم» متعلق به «قهرون» مى باشد. يعنى ما از جهت بالا بر آنها مسلط هستيم. و اين كنايه از سلطه كامل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 58 - 7
7 - فرعون به موسى ( ع ) اطمينان داد كه او و يارانش ، از حضور در ميعادگاه تخلف نخواهند ورزيد .
موعدًا لانخلفه نحن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 2،3،5
2 - فرعون و سپاهيانش ، با خارج شدن بنى اسرائيل از دريا ، با كبر و نخوت و با سرعت به سوى آن گذرگاه تاختند .
و جوزنا ببنى إسرءيل البحر فأتبعهم فرعون و جنوده بغياً و عدواً
جمله «فأتبعهم . .. » عطف بر جمله «جاوزنا» است و «فاى عاطفه» براى ترتيب بدون تراخى است. عرب به كسى كه راه رفتنش همراه با كبر و نخوت باشد مى گويد: «بغى فى مشيته» و «عدو» نيز به معناى دويدن است.
3 - فرعون و سپاهيانش ، از سرِ ستم و كينه توزى ، بنى اسرائيل را تعقيب كردند .
فأتبعهم فرعون و جنوده بغياً و عدواً
5 - فرعون تا لحظه اى كه دريا به هم نيامد و در آستانه غرق شدن قرار نگرفت ، در پى بنى اسرائيل مى تاخت
فأتبعهم فرعون و جنوده بغياً و عدواً حتى إذا أدركه الغرق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 114 - 1،2
1 - فرعون به خواسته ساحران ( اعطاى پاداش در صورت پيروزى ) ، پاسخ مثبت داد .
ان لنا لأجراً . .. قال نعم
2 - فرعون به ساحران بشارت داد كه در صورت پيروزى علاوه بر دريافت پاداشى گران ، از مقرّبان درگاهش خواهند شد .
قال نعم و إنكم لمن المقربين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 7
7 - فرعون با توطئه گر خواندن موسى ( ع ) و ساحران ، براندازى حكومت فرعونيان و بيرون راندن ايشان را ، از پايتخت مصر از اهداف توطئه آنان شمرد .
إن هذا لمكر . .. لتخرجوا منها أهلها
مراد از «أهلها» هم مى تواند فرعون، درباريان و وابستگان به او باشد و هم مى تواند مراد از آن تمامى ساكنان مصر باشد. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 1
1 - ساحران مؤمن با بيان انگيزه فرعون بر نابودى آنان ، اتهام هاى دروغين وى ( توطئه گرى و آواره سازى مردمان ) را قاطعانه مردود دانستند .
و ما تنقم منا إلا أن ءامنا بايت ربنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 7
7 - فرعون ، هنگام غرق شدن ، به حقانيت دين موسى ( ع ) و بنى اسرائيل و باطل بودن آيين خود ، اعتراف كرد .
حتى إذا أدركه الغرق قال ءامنت أنه لا إله إلا الذى ءامنت به بنوا إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 7
7 - فرعون ، هنگام غرق شدن ، به حقانيت دين موسى ( ع ) و بنى اسرائيل و باطل بودن آيين خود ، اعتراف كرد .
حتى إذا أدركه الغرق قال ءامنت أنه لا إله إلا الذى ءامنت به بنوا إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 50 - 7
7 - فرعون و فرعونيان ، به تغاير بين خالق جهان و ربّ موجودات ، معتقد بودند .
من ربّكما . .. ربّنا الذى أعطى كلّ شىءء خلقه
در پاسخ به يك سؤال، سعى مى شود از يك مقدمه معلوم، براى معرفى مجهول استفاده شود. در جواب پرسش فرعون (من ربّكما)، موسى(ع) نيز از يك مقدمه معلوم استفاده كرده كه توصيف خداوند به خالقيت است، زيرا فرعون و پيروانش، به خالقيت خداوند معتقد بودند، و تنها ربوبيت، محور تفاوت و اختلاف آنان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 11
11 - فرعون با پذيرش پيشنهاد اشرافيان ( سركوبى موسى ( ع ) و قوم او ) بر كشتار وسيع پسران بنى اسرائيل و زنده نگاه داشتن زنانشان مصمم شد .
قال سنقتّل أبناءهم و نستحى نساءهم
تقتيل (مصدر تقتّل) به معناى كشتار وسيع است. «استحياء» از ماده «حيات» به معناى زنده نگاه داشتن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 9
9 - فرعون و اطرافيانش ، به موسى و هارون ( ع ) اعلام كردند كه دعوت آنان را نپذيرفته و تسليم ايشان نخواهند شد .
و ما نحن لكما بؤمنين
به قرينه لام در «لكما» ; در كلمه «مؤمنين» معناى تسليم تضمين شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 9
9 - فرعون و اطرافيانش ، به موسى و هارون ( ع ) اعلام كردند كه دعوت آنان را نپذيرفته و تسليم ايشان نخواهند شد .
و ما نحن لكما بؤمنين
به قرينه لام در «لكما» ; در كلمه «مؤمنين» معناى تسليم تضمين شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 8
8 - فرعون و اطرافيانش ، قدرت و مكنت خود را ، در دفاع از آيين نياكانشان مى دانستند .
قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه ءاباءنا و تكون لكما الكبرياء فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 5
5 - در عصر رسالت حضرت موسى ( ع ) ، قدرت و حاكميت سرزمين مصر ، در اختيار فرعون و اطرافيانش بود .
قالوا أجئتنا . .. و تكون لكما الكبرياء فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 51 - 6
6 - فرعون با استناد به عقايد و افكار اقوام گذشته ، سعى در مقابله با موسى ( ع ) و تثبيت حقانيت شرك داشت .
قال فما بال القرون الأُولى
تمسّك فرعون به افكار پيشينيان و اين كه اگر رسالت موسى حق است، چرا براى اقوام گذشته چنين رسولى نيامد و چرا آنها عذاب نشدند، نشان مى دهد كه در ديدگاه او، پذيرفته هاى نسل هاى قبل، صحيح و قابل تبعيت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 6
6 - فرعون و اطرافيانش در گرايش هاى اعتقادى مردم ، نقش تعيين كننده اى داشتند .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه
از اين كه خداوند موسى و هارون (ع) را - كه براى هدايت مردم مبعوث شده بودند - مستقيماً به سوى فرعون و اطرافيانش فرستاد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 113 - 4
4 - فرعون در تلاش براى بهره گيرى از عالمان عصر خويش در مبارزه با موسى ( ع )
و جاء السحرة فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 13
13 - فرعون به اشراف دربارش اطمينان داد كه نظامش از تسلط كامل بر موسى ( ع ) و قومش برخوردار است .
إنا فوقهم قهرون
«قاهر» به معناى غالب است و كلمه «فوقهم» متعلق به «قهرون» مى باشد. يعنى ما از جهت بالا بر آنها مسلط هستيم. و اين كنايه از سلطه كامل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 98 - 2
2- فرعون ، در روز قيامت پيروانش را به آتش دوزخ خواهد برد .
فأوردهم النار
ماضى آوردن فعل «أورد» - با اينكه گزارشى از آينده است - اشاره به حتمى بودن ورود آنان به آتش جهنم دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 13
13 - فرعون به اشراف دربارش اطمينان داد كه نظامش از تسلط كامل بر موسى ( ع ) و قومش برخوردار است .
إنا فوقهم قهرون
«قاهر» به معناى غالب است و كلمه «فوقهم» متعلق به «قهرون» مى باشد. يعنى ما از جهت بالا بر آنها مسلط هستيم. و اين كنايه از سلطه كامل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 2
2 - فرعون به سبب تعيين نكردن مجازات براى موسى ( ع ) و قوم او مورد انتقاد اشراف دربار قرار گرفت .
و قال الملأ من قوم فرعون أتذر موسى و قومه
گويا اشراف از اينكه ساحران تهديد به اعدام شدند، ولى سخنى از مجازات موسى و قوم او نرفت، چنين استنباط كردند كه فرعون تصميمى براى مجازات او مردمش ندارد و لذا زبان به انتقاد گشودند و گفتند آيا موسى و قومش را رها مى سازى و مجازات نمى كنى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 50 - 7
7 - فرعون و فرعونيان ، به تغاير بين خالق جهان و ربّ موجودات ، معتقد بودند .
من ربّكما . .. ربّنا الذى أعطى كلّ شىءء خلقه
در پاسخ به يك سؤال، سعى مى شود از يك مقدمه معلوم، براى معرفى مجهول استفاده شود. در جواب پرسش فرعون (من ربّكما)، موسى(ع) نيز از يك مقدمه معلوم استفاده كرده كه توصيف خداوند به خالقيت است، زيرا فرعون و پيروانش، به خالقيت خداوند معتقد بودند، و تنها ربوبيت، محور تفاوت و اختلاف آنان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 103 - 8
8 - فرعون و بزرگان دربار او ، آيات و معجزات ارائه شده از سوى موسى را تكذيب كردند .
بئايتنا إلى فرعون و ملإيه فظلموا بها
ضمير در «بها» به «آياتنا» برمى گردد و چون «ظلم» به حرف باء متعدى شده (ظلموا بها) متضمن معناى تكذيب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 114 - 4
4 - فرعون بر اثر خودباختگى در برابر معجزات موسى ( ع ) مهياى پرداخت بهاى سنگينى براى خنثى سازى آن شد .
قال نعم و إنكم لمن المقربين
از اينكه فرعون براى پيروزى بر موسى(ع) حاضر شد هر بهايى را بپردازد، معلوم مى شود روحيه خويش را باخته بود و در خود عجز شديدى احساس مى كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 79 - 1
1 - فرعون ، براى مبارزه با حضرت موسى ( ع ) و مقابله با معجزه بزرگ او ، دستور داد تا تمام جادوگران كاردان و ماهر را به پايتختش احضار كنند .
و قال فرعون ائتونى بكل سحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 103 - 8
8 - فرعون و بزرگان دربار او ، آيات و معجزات ارائه شده از سوى موسى را تكذيب كردند .
بئايتنا إلى فرعون و ملإيه فظلموا بها
ضمير در «بها» به «آياتنا» برمى گردد و چون «ظلم» به حرف باء متعدى شده (ظلموا بها) متضمن معناى تكذيب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 105 - 7
7 - فرعون و بزرگان دربارش در انتظار بينه اى از سوى موسى بر حقانيت ادعاى خويش
قد جئتكم ببينة من ربكم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «قد» در «قد جئتكم» براى توقع باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 106 - 2
2 - فرعون از موسى خواست چنانچه قادر به ارائه معجزه است ، آن را ارائه كند .
قال إن كنت جئت بئاية فأت بها
روشن است كه در جمله هاى شرطيه نبايد شرط و جزا از نظر مفهوم همانند باشد و نمى توان گفت: اگر آورده اى بياور. بنابراين جمله «إن كنت جئت باية» (اگر آيت و معجزه اى آورده اى) به اين معناست: اگر قادر به ارائه معجزه هستى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 110 - 2
2 - فرعون و درباريان او آگاه به توان و اقتدار موسى ( ع ) براى برچيدن نظام حكومتى آنان
يريد أن يخرجكم من أرضكم
تشكيل جلسه مشورتى از سوى سران حكومت مصر براى ارزيابى روشهاى مبارزه با موسى بدين سبب كه وى در صدد برچيدن حكومت است، نشانگر اين نكته است كه فرعونيان به توانايى و اقتدار موسى پى برده و سخت بيمناك بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 123 - 7
7 - فرعون با توطئه گر خواندن موسى ( ع ) و ساحران ، براندازى حكومت فرعونيان و بيرون راندن ايشان را ، از پايتخت مصر از اهداف توطئه آنان شمرد .
إن هذا لمكر . .. لتخرجوا منها أهلها
مراد از «أهلها» هم مى تواند فرعون، درباريان و وابستگان به او باشد و هم مى تواند مراد از آن تمامى ساكنان مصر باشد. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 13
13 - فرعون به اشراف دربارش اطمينان داد كه نظامش از تسلط كامل بر موسى ( ع ) و قومش برخوردار است .
إنا فوقهم قهرون
«قاهر» به معناى غالب است و كلمه «فوقهم» متعلق به «قهرون» مى باشد. يعنى ما از جهت بالا بر آنها مسلط هستيم. و اين كنايه از سلطه كامل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 76 - 5،6
5 - فرعون و اطرافيانش ، على رغم مشاهده معجزه بزرگ موسى ( ع ) ، آن را سحرى آشكار خوانده و حضرتش را متهم به جادوگرى كردند .
فلما جاءهم الحق من عندنا قالوا إن هذا لسحر مبين
6 - تهمت سحر به معجزه بزرگ حضرت موسى ( ع ) از سوى فرعون و اطرافيانش ، برخاسته از روحيه سركشى و تبه كارى آنان بود .
فاستكبروا و كانوا قوماً مجرمين. فلما جاءهم الحق من عندنا قالوا إن هذا لسحر مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 79 - 2،4
2 - شخصيت حضرت موسى ( ع ) براى فرعون ، چنان خيره كننده و تهديدآميز بود كه خود شخصاً رهبرى مبارزه با او را به عهده گرفت .
و قال فرعون ائتونى بكل سحر عليم
4 - فرعون ، براى مبارزه با موسى و هارون ( ع ) به سحر و جادو متوسل شد .
و قال فرعون ائتونى بكل سحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 10
10 - خودكامگى ، سلطه مدارى و خوى اسراف گرانه فرعون ، عامل رويارويى وى با موسى ( ع ) و آزار و اذيت پيروانش بود .
فما ءامن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم و إن فرعون ل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 97 - 3
3- فرعون و قوم او و بزرگان دربارش ، رسالت موسى ( ع ) را نپذيرفتند .
فاتبعوا أمر فرعون
پيروى از دستور فرعون (فاتبعوا أمر فرعون) پس از رسالت موسى(ع) (أرسلنا موسى) گوياى مخالفت قوم فرعون و بزرگان دربارش با رسالت موسى(ع) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 40 - 4
4 - فرعون ، به نگه دارى و حفاظت از موسى ( ع ) مصمم شد .
هل أدلّكم على من يكفله
تلاش براى يافتن دايه و سرپرست، حكايت از آن دارد كه فرعون بر نگه دارى موسى مصمم شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 51 - 3،6
3 - چگونگى برخورد خداوند با اقوام غير مؤمن گذشته ، پرسش فرعون از موسى ( ع )
أنّ العذاب على من كذّب . .. فما بال القرون الأُولى
چون در آيات گذشته، موسى(ع) سخن از امنيت پيروان هدايت و عذاب تكذيب كنندگان به ميان آورد، سؤال فرعون به منظور اظهار نظر موسى(ع) در باره حال نسل هاى پيشين بوده است. انگيزه او از اين پرسش مى تواند تحريك نسل حاضر در برابر پاسخ موسى(ع) به معذَّب بودن پدرانشان باشد. طفره رفتن موسى(ع) از جواب صريح، اين احتمال را تقويت مى كند.
6 - فرعون با استناد به عقايد و افكار اقوام گذشته ، سعى در مقابله با موسى ( ع ) و تثبيت حقانيت شرك داشت .
قال فما بال القرون الأُولى
تمسّك فرعون به افكار پيشينيان و اين كه اگر رسالت موسى حق است، چرا براى اقوام گذشته چنين رسولى نيامد و چرا آنها عذاب نشدند، نشان مى دهد كه در ديدگاه او، پذيرفته هاى نسل هاى قبل، صحيح و قابل تبعيت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 63 - 11
11 - ايادى و طرفداران فرعون ، همان سخنان و نظرات فرعون را در باره موسى ( ع ) تكرار و تبليغ مى كردند .
أجئتنا لتخرجنا من أرضنا بسحرك . .. لسحرن يريدان أن يخرجاكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 48 - 1
1 - تكذيب نهايى موسى و هارون ( ع ) ، از سوى فرعون و اشراف وابسته به او
فكذّبوهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 31 - 1،3
1 - موافقت فرعون با پيشنهاد موسى ( ع ) مبنى بر ارائه دليل محسوس و روشن بر صدق رسالت خويش
قال أوَلوجئتك بشىء مبين . قال فأت به
3 - فرعون دلايل آفاقى و انفسى ارائه شده از سوى موسى را گوياى صدق ادعاى او ندانسته و تنها معجزه را شاهد صدق گفتارش مى دانست .
قال ربّ السموت و الأرض . .. قال ... لأجعلنّك من المسجونين . قال أوَلوجئتك بشىء
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه فرعون دلايل آفاقى وانفسى حضرت موسى را نپذيرفت و ضمن تمسخر آنها، او را به زندان تهديد كرد; ولى آن گاه كه آن حضرت مسأله معجزه (شىء مبين) را مطرح ساخت، فرعون به ظاهر به آن تن داد و پذيرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 39 - 8
8 - آشفتگى و سردرگمى فرعون ، در انكار دلايل روشن موسى ( ع )
و قال سحر أو مجنون
سحر و جنون، فاصله بسيارى از يكديگر دارند; زيرا سحر، نوعى تبّحر و جنون سراسر آشفتگى و اشمئزازآور است و ميان اين دو سنخيتى نيست. از اين رو سخن فرعون، نشانگر اضطراب شديد او در موضع گيرى عليه منطق روشن موسى(ع) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 13
13 - فرعون ، سخن مؤمن آل فرعون را قطع كرده ، به دفاع از تصميم خود مبنى بر كشتن موسى ( ع ) پرداخت .
أتقتلون رجلاً . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 18 - 5
5 - ادعاى رسالت الهى و درخواست آزاد گذاشتن بنى اسرائيل براى خروج از سرزمين مصر از سوى موسى ( ع ) ، دور از انتظار فرعون و عملى جسورانه در نظر وى بود .
فقولا إنّا رسول ربّ العلمين . أن أرسل معنا بنى إسرءيل . قال ألم نربّك ... و لبث
برداشت ياد شده از به رخ كشيدن دوران كودكى و بخشى از عمر موسى(ع) پس از اظهاراتش درباره رسالت الهى و آزاد سازى بنى اسرائيل، به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 79 - 4
4 - فرعون ، براى مبارزه با موسى و هارون ( ع ) به سحر و جادو متوسل شد .
و قال فرعون ائتونى بكل سحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 48 - 1
1 - تكذيب نهايى موسى و هارون ( ع ) ، از سوى فرعون و اشراف وابسته به او
فكذّبوهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 17 - 3
3 - ممانعت فرعون از هجرت بنى اسرائيل و خارج شدن آنان از مصر
أن أرسل معنا بنى إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 4،6،7،10
4 - فرعون تا زمانى كه در آستانه مرگ قرار نگرفته بود ، از كبر و نخوت دست برنداشت .
فأتبعهم فرعون و جنوده بغياً و عدواً حتى إذا أدركه الغرق
لفظ «حتى» - كه دلالت بر غايت دارد - ممكن است بيانگر غايت «أتبعهم» باشد و نيز ممكن است دال بر غايت «بغى» باشد. برداشت فوق مبتنى بر احتمال دوم است.
6 - فرعون ، به هنگام غرق شدن در دريا ، از استكبار دست برداشت و با توبه ، اظهار ايمان و تسليم كرد .
حتى إذا أدركه الغرق قال ءامنت . .. و أنا من المسلمين
7 - فرعون ، هنگام غرق شدن ، به حقانيت دين موسى ( ع ) و بنى اسرائيل و باطل بودن آيين خود ، اعتراف كرد .
حتى إذا أدركه الغرق قال ءامنت أنه لا إله إلا الذى ءامنت به بنوا إسرءيل
10 - فرعون ، به هنگام غرق شدن ، نجات خويش را از خداوند درخواست كرد .
قال ءامنت . .. و أنا من المسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 91 - 4
4 - فرعون ، تا لحظه مرگ نسبت به اوامر و دستور هاى خداوند ، عاصى و نافرمان بود .
ءالئن و قد عصيت قبل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 92 - 7
7 - سخن گفتن خداوند با فرعون در هنگام غرق شدن وى
إذا أدركه الغرق قال ءامنت . .. ءالئن و قد عصيت ... فاليوم ننجيك ببدنك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 40 - 9
9 - سرزنش فرعون نسبت به خويش ، در واپسين لحظات زندگى كفرآلود خود *
فنبذنهم فى اليمّ و هو مليم
در صورتى كه واژه «مليم» به معناى ملامت كردن (متعدى) باشد، برداشت بالا به دست مى آيد. يعنى: «و هو مليم نفسه».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 1،2،5
1 - اشراف قوم فرعون براى تحريك وى به سركوبى موسى ( ع ) و قوم او تلاشى پيگير داشتند .
و قال الملأ من قوم فرعون أتذر موسى و قومه
2 - فرعون به سبب تعيين نكردن مجازات براى موسى ( ع ) و قوم او مورد انتقاد اشراف دربار قرار گرفت .
و قال الملأ من قوم فرعون أتذر موسى و قومه
گويا اشراف از اينكه ساحران تهديد به اعدام شدند، ولى سخنى از مجازات موسى و قوم او نرفت، چنين استنباط كردند كه فرعون
تصميمى براى مجازات او مردمش ندارد و لذا زبان به انتقاد گشودند و گفتند آيا موسى و قومش را رها مى سازى و مجازات نمى كنى.
5 - روآوردن موسى ( ع ) و قومش به فسادگرى عليه نظام فرعونى ، هشدار اشرافيان به فرعون
أتذر موسى و قومه ليفسدوا فى الأرض
«لام» در «ليفسدوا» در اصطلاح اهل ادب لام عاقبت مى باشد. بنابراين مقصود اشراف از جمله «أتذر ... » اين است كه ترك مجازات موسى(ع) و قومش به فسادگرى آنان مى انجامد. قابل ذكر است كه مراد از فسادگرى، به قرينه «و يذرك و ءالهتك»، شورش كردن عليه نظام فرعونى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 78 - 3
3 - در تعقيب بنى اسرائيل ، فرعون خود رهبرى سپاهيانش را به عهده داشت .
فأتبعهم فرعون بجنوده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 6 - 6
6 - قرار داشتن سپاهيان حكومت فرعون ، تحت فرماندهى وى و هامان
فرعون و هم-ن و جنودهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 8 - 6
6 - قرار داشتن سپاهيان حكومت فرعون ، تحت فرماندهى وى و هامان
إنّ فرعون و هم-ن و جنودهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 6 - 6
6 - قرار داشتن سپاهيان حكومت فرعون ، تحت فرماندهى وى و هامان
فرعون و هم-ن و جنودهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 8 - 6
6 - قرار داشتن سپاهيان حكومت فرعون ، تحت فرماندهى وى و هامان
إنّ فرعون و هم-ن و جنودهما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 105 - 10،12
10 - رهاسازى بنى اسرائيل از نظام فاسد فرعونى ، از وظايف الهى موسى ( ع )
فأرسل معى بنى إسراءيل
تفريع جمله «فأرسل . .. » بر «إنى رسول ... » حكايت از آن دارد كه رهايى بنى اسرائيل از رسالتهاى الهى موسى بوده است. يعنى به امر خداوند موظف به انجام اين كار بود، نه به تصميم شخصى خويش
12 - بنى اسرائيلِ زمان موسى ( ع ) در سيطره نظام فاسد فرعونى
فأرسل معى بنى إسراءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 54 - 9
9 - فسق و فساد ، داراى ريشه مستحكم و ديرينه در جامعه فرعونى
إنّهم كانوا قومًا فسقين
واژه «كانوا» بيانگر آن است كه قوم فرعون، داراى پيشينه ديرين فسق بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 32 - 8
8 - فرعون و سران حكومت وى ، عناصرى فاسق و متجاوز بودند .
إلى فرعون و ملإيْه إنّهم كانوا قومًا فسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 54 - 9
9 - فسق و فساد ، داراى ريشه مستحكم و ديرينه در جامعه فرعونى
إنّهم كانوا قومًا فسقين
واژه «كانوا» بيانگر آن است كه قوم فرعون، داراى پيشينه ديرين فسق بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 12 - 5،6
5 - فرعون و فرعونيان ، مردمى گرفتار فسق و انحراف ديرپاى
إلى فرعون و قومه إنّهم كانوا قومًا فسقين
تعبير «كانوا قوماً فاسقين» بيانگر آن است كه فرعونيان از ديرباز گرفتار فسق و انحراف بوده اند.
6 - مبارزه با فسق و تجاوزگرى فرعون و فرعونيان ، در رأس برنامه ها و وظايف موسى
فى تسع ءايت إلى فرعون و قومه إنّهم كانوا قومًا فسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 32 - 8
8 - فرعون و سران حكومت وى ، عناصرى فاسق و متجاوز بودند .
إلى فرعون و ملإيْه إنّهم كانوا قومًا فسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 51 - 6
6 - ساحرانِ گرويده به موسى ( ع ) ، از نخستين مؤمنان به وى
إنّا نطمع أن يغفر . .. إن كنّا أوّل المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 31 - 6
6 - آگاهى كامل مؤمن آل فرعون ، از سرگذشت هلاكت بار قوم نوح ، عاد ، ثمود و اقوام پس از آنان
إنّى أخاف عليكم مثل . .. دأب قوم نوح ... و الذين من بعدهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 18
18 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از معرفت عميق نسبت به معارف الهى ( مانند خداشناسى ، معاد ، تاريخ و مسؤوليت پيامبران )
إنّى أخاف عليكم مثل يوم الأحزاب . .. يوم التناد ... كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف م
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 10
10 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از شجاعت ، ايمان استوار و فهم درست از دين
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
اظهار ايمان و موضع گيرى علنى مؤمن آل فرعون، عليه مواضع فرعونيان و نيز محتوا و چگونگى استدلال هاى او براى درستى مواضع خود، نشانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 1
1 - خداوند مؤمن آل فرعون را از آثار ناپسند مكر فرعونيان محفوظ داشت .
فوقيه اللّه سيّئات ما مكروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 13 - 4
4 - « عن جعفربن محمد ( ع ) فى قوله عزّوجلّ « ثلّة من الأوّلين » . . . قال : . . .ابن آدم الذى قتله أخوه ، و مؤمن آل فرعون و حبيب النجار . . . ;
از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ «ثلّة من الأوّلين». .. روايت شده كه آنان، فرزند مقتول آدم(ع) (هابيل) و مؤمن آل فرعون (حزقيل) و حبيب نجار... هستند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 2،4،6
2 - همسر فرعون ( آسيه ) ، نمونه بارز و مثال زدنى براى ايمان و دين دارى است .
ضرب اللّه مثلاً للذين كفروا ءامنوا امرأت فرعون
4 - بهشت و بودن در جوار لطف خداوند ، نهايت آرزو و آرمان معنوى همسر فرعون ( آسيه )
إذ قالت ربّ ابن لى عندك بيتًا فى الجنّة
6 - همسر فرعون ، در آرزوى شهادت به سر مى برد .
إذ قالت ربّ ابن لى عندك بيتًا فى الجنّة
با توجه به اين حقيقت كه آسيه، از سوى فرعون به شدت تحت شكنجه و آزار بود; مى توان استنباط كرد كه دعاى او درباره بنا شدن خانه اى در بهشت، اشاره به نائل شدن وى به فيض بزرگ شهادت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 10
10 - فرعون ، به هنگام غرق شدن ، نجات خويش را از خداوند درخواست كرد .
قال ءامنت . .. و أنا من المسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 3،5،8،15
3 - فرعون ، مدعى شد كه به منظور اطلاع يافتن از خداى موسى ( ع ) در آسمان ها ، فرمان ساختن بناى بلند و رصدخانه را صادر كرده است .
أسبب السموت فأطّلع إلى إله موسى
5 - دستور ساختن بناى مرتفع و رصدخانه براى اطلاع پيدا كردن از خداى موسى ( ع ) ، نيرنگ و ترفند فرعون براى اثبات دروغ گويى موسى ( ع ) درادعاى وجود خداى يكتا در جهان
أسبب السموت فأطّلع إلى إله موسى
در اين كه مقصود اصلى فرعون از ساختن بناى مرتفع چه بوده، ميان مفسران چند ديدگاه وجود دارد: از جمله اين كه فرعون با ساختن بناى مرتفع، درصدد نبود كه به راه هاى آسمان دست يابد; زيرا كوه هاى مرتفعى وجود داشت كه از برج ها و بناى احداثى او بلندتر بود. از اين رو مقصود اصلى او اين بود كه براى مردم اثبات كند كه راه يافتن به آسمان، امرى ناممكن است. بنابر اين ادعاى موسى(ع) به اين كه در جهان خدايى هست كه با او ارتباط دارد، دروغ و باطل مى باشد. گفتنى است ذيل آيه - كه در آن از بى اثر بودن توطئه فرعون سخن به ميان آمده - مؤيد همين برداشت است.
8 - ساختن بناى بلند و رصدخانه ، به منظور اطلاع يافتن از خداى موسى ( ع ) ، رفتار زشتى بود كه فرعون آن را زيبا و آراسته مى يافت .
ابن لى صرحًا . .. فأطّلع إلى إله موسى ... و كذلك زيّن لفرعون سوء عمله
15 - كار ساز نبودن مكر و حيله فرعون در ساختن بناى بلند ، به بهانه اطلاع يافتن از خداى موسى ( ع ) و اثبات دروغ گو بودن او
يه-من ابن لى صرحًا. .. فأطّلع إلى إله موسى... و ما كيد فرعون إلاّ فى تباب
برداشت ياد شده به اين خاطر است كه از مصاديق اصلى «كيد فرعون» ساختن بناى بلند مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 51 - 5
5 - فرعون با طرح پرسش از موسى ( ع ) در باره وضعيت اقوام گذشته ، سعى در پنهان ساختن درماندگى خود در برابر سخنان او داشت .
من ربّكما . .. الذى أعطى كلّ شىء خلقه ... فما بال القرون الأُولى
ممكن است طرح سؤال فرعون در باره اقوام گذشته، صرفاً به جهت منحرف ساختن بحث و بردن آن به زاويه اى نامشخص صورت گرفته باشد. وارد نشدن موسى(ع) در چنين بحثى، نقشه او را خنثى كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 1
1 - بازگشت ساحران مؤمن به كفر ( ارتداد ) و پيروى از آيين فرعونيان ، از هدف هاى تهديد فرعون در مورد آنان
لأقطّعنّ . .. قالوا لن نؤثرك
پاسخ ساحران مؤمن به فرعون (لن نؤثرك)، حكايت از آن دارد كه تهديدات فرعون، براى بازگرداندن ساحران از راه ايمان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 101 - 12
12- فرعون ، به خاطر ناتوانى از مقابله با معجزات موسى ( ع ) و احساس خطر از آن ، او را متهم به جادوگرى كرد .
و لقد ءاتينا موسى تسع ءايت بيّنت . .. فقال له فرعون إنى لأظنّك يموسى مسحورًا
احتمال دارد «مسحور» اسم مفعول جانشين اسم فاعل «ساحر» شده و به همان معناى فاعل باشد. به قرينه معجزه هاى موسى(ع) كه بيشتر با اتهام ساحرى سازگار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 3،5،8
3 - فرعون ، مدعى شد كه به منظور اطلاع يافتن از خداى موسى ( ع ) در آسمان ها ، فرمان ساختن بناى بلند و رصدخانه را صادر كرده است .
أسبب السموت فأطّلع إلى إله موسى
5 - دستور ساختن بناى مرتفع و رصدخانه براى اطلاع پيدا كردن از خداى موسى ( ع ) ، نيرنگ و ترفند فرعون براى اثبات دروغ گويى موسى ( ع ) درادعاى وجود خداى يكتا در جهان
أسبب السموت فأطّلع إلى إله موسى
در اين كه مقصود اصلى فرعون از ساختن بناى مرتفع چه بوده، ميان مفسران چند ديدگاه وجود دارد: از جمله اين كه فرعون با ساختن بناى مرتفع، درصدد نبود كه به راه هاى آسمان دست يابد; زيرا كوه هاى مرتفعى وجود داشت كه از برج ها و بناى احداثى او بلندتر بود. از اين رو مقصود اصلى او اين بود كه براى مردم اثبات كند كه راه يافتن به آسمان، امرى ناممكن است. بنابر اين ادعاى موسى(ع) به اين كه در جهان خدايى هست كه با او ارتباط دارد، دروغ و باطل مى باشد. گفتنى است ذيل آيه - كه در آن از بى اثر بودن توطئه فرعون سخن به ميان آمده - مؤيد همين برداشت است.
8 - ساختن بناى بلند و رصدخانه ، به منظور اطلاع يافتن از خداى موسى ( ع ) ، رفتار زشتى بود كه فرعون آن را زيبا و آراسته مى يافت .
ابن لى صرحًا . .. فأطّلع إلى إله موسى ... و كذلك زيّن لفرعون سوء عمله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 11
11 - ابراهيم بن محمد همدانى گفت : « قلت لابى الحسن على بن موسى الرضا ( ع ) : لأى علة اغرق اللّه عز و جل فرعون و قد آمن به و أقر بتوحيده ؟ قال : لأنه آمن عند رؤية البأس ، و الايمان عند رؤية البأس غير مقبول و ذالك حكم اللّه فى السلف و الخلف . . . و لعلة اخرى اغرق اللّه عز و جل فرعون و هى أنه استغاث بموسى لمّا ادركه الغرق و لم يستغث باللّه . . . ;
خدمت حضرت على بن موسى الرضا (ع) عرض كردم: چرا خداى عز و جل فرعون را غرق كرد، در حالى كه او ايمان آورده بود و به يگانگى خداوند اقرار كرده بود؟ حضرت فرمود: چون زمانى ايمان آورد كه عذاب را ديده بود و ايمان آوردن به هنگام ديدن عذاب مورد قبول نيست و اين حكم خداست در گذشته و آينده . .. و به علت ديگرى نيز خداى عز و جل فرعون را غرق كرد و آن اين بود كه فرعون از موسى (ع) طلب فريادرسى كرد و از خدا طلب ننمود ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 3 - 6
6 - داستان موسى و فرعون ، از فراز هاى بسيار مفيد و شايان توجه تاريخ
نتلوا عليك من نبإِ موسى و فرعون
واژه «نبأ» در خبرهايى به كار مى رود كه دربردارنده فائده اى بزرگ و قابل توجّه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 38 - 1
1 - پيشنهاد مشاوران مبنى بر فراخوانى ساحران از همه شهر ها ، مورد پذيرش فرعون
قالوا . .. و ابعث فى المدائن ... فجمع السحرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 42 - 1
1 - پاسخ مثبت فرعون ، به امتيازطلبى ساحران براى غلبه بر موسى ( ع )
قالوا لفرعون أئنّ لنا لأجرًا . .. قال نعم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 4 - 9،11
9 - اقدام فرعون به كشتار وسيع و بى رحمانه پسران بنى اسرائيل
يستضعف طائفة منهم يذبّح أبناءهم
به كارگيرى فعل مضارع باب تفعيل (يذبّح)، بيانگر وسعت و گستردگى كشتار است.
11 - زنده نگه داشتن دختران بنى اسرائيل على رغم كشتن پسران آنان ، اقدام بى رحمانه ديگر فرعون عليه آن قوم
يذبّح أبناءهم و يستحيى نساءهم
«نساء» مقابل «رجال» و به معناى زنان است و قرار گرفتن آن در مقابل «أبناء» (پسران)، نشان مى دهد كه مقصود از آن در اين جا «بنات» (دختران) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 25 - 5
5 - فرمان فرعون ، هامان و قارون ، بر كشتن فرزندان ذكور مؤمنان همراه موسى ( ع )
قالوا اقتلوا أبناء الذين ءامنوا معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 8
8 - فرعون و اطرافيانش ، قدرت و مكنت خود را ، در دفاع از آيين نياكانشان مى دانستند .
قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه ءاباءنا و تكون لكما الكبرياء فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 58 - 4
4 - سرزمين مصر در عصر فرعون ، برخوردار از تمدن و اقتصادى نيرومند
فأخرجنهم من جنّ-ت و عيون . و كنوز و مقام كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 61 - 4
4 - ناتوانى مشهود بنى اسرائيل از مقابله با سپاه فرعون
قال أصحب موسى إنّا لمدركون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 10 - 5
5 - فرعون ، داراى قدرت و ثبات در عرصه هاى سياست و حكومت
و فرعون ذى الأوتاد
«أوتاد» (جمع «وتد») به معناى ميخ ها است. توصيف فرعون به اين عبارت (داراى ميخ هاى فراوان)، كنايه از استحكام قدرت او
است; همان گونه كه ميخ هاى اطراف خيمه مايه استحكام آن است. اين تعبير ممكن است كنايه از فراوانى سپاه او باشد كه براى نصب خيمه هايشان، زمين وسيعى ميخ كارى مى شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 52 - 6
6 - قدرت و ثروت ، تنها ملاك ارزش در ديدگاه فرعون و فرعونيان
قال يقوم أليس لى ملك مصر . .. أم أنا خير من هذا الذى
برداشت ياد شده با توجه به دو نكته زير است: الف) فرعون پس از يادآورى فرمانروايى و ثروت خويش، موسى(ع) را غير قابل قياس با خود مى داند و اين نشان دهنده بينش فرعون در زمينه ملاك ارزش است. ب) سخنرانى فرعون و تكيه وى بر قدرت و ثروت، نشان مى دهد كه در جامعه قبطى چنين ديدگاهى وجود داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 112 - 1
1 - فرعون ، برخوردار از اقتدار و سلطنتى با نفوذ در سرزمين مصر بود .
يأتوك بكل سحر عليم
فعل «يأتوك» جواب فعل امر قرار گرفته و به حرف شرطِ مقدر مجزوم شده است. تقدير كلام چنين است: ان ترسل الحاشرين يأتوك بكل ساحر عليم. انتخاب اين تركيب براى كلام حاوى اين نكته است كه فرستادن نيروها مستلزم آوردن ساحران است و اين حكايت از نفوذ فراوان فرعون و مأموران وى بر سرزمين مصر دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 8
8 - فرعون و اطرافيانش ، قدرت و مكنت خود را ، در دفاع از آيين نياكانشان مى دانستند .
قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه ءاباءنا و تكون لكما الكبرياء فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 37 - 4
4 - فرعون ، برخوردار از اقتدار و سلطنتى بانفوذ در سرزمين مصر
يأتوك بكلّ سحّار عليم
فعل«يأتوك» جزاى شرط مقدر (إن تبعثهم يأتوك بكلّ سحّار عليم) است. اين تركيب حاوى اين نكته است كه فرستادن نيروها
براى جذب ساحران، مساوى با آمدن آنان بدون تعلل است و اين مطلب، مى تواند بيانگر حقيقت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 24 - 2
2 - فرعون ، هامان و قارون ، سه عنصر سرشناس ، با نفوذ و نيرومند در عصر رسالت موسى ( ع )
و لقد أرسلنا موسى . .. إلى فرعون و هم-ن و قرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 103 - 5،8،10،11
5 - موسى ( ع ) پيامبرى از جانب خداوند براى ارشاد و هدايت فرعون زمان خويش و بزرگان دربار وى
إلى فرعون و ملإيه
كلمه «فرعون» عنوان و لقب پادشاهان و حاكمان بزرگ مصر در عصرهاى گذشته بوده است.
8 - فرعون و بزرگان دربار او ، آيات و معجزات ارائه شده از سوى موسى را تكذيب كردند .
بئايتنا إلى فرعون و ملإيه فظلموا بها
ضمير در «بها» به «آياتنا» برمى گردد و چون «ظلم» به حرف باء متعدى شده (ظلموا بها) متضمن معناى تكذيب است.
10 - فرعون و بزرگان دربارش به عاقبتى شوم گرفتار شدند .
فانظر كيف كان عقبة المفسدين
11 - فرعون و بزرگان دربارش ، مردمى فسادانگيز بودند .
إلى فرعون و ملإيه . .. فانظر كيف كان عقبة المفسدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 79 - 4
4 - فرعون ، براى مبارزه با موسى و هارون ( ع ) به سحر و جادو متوسل شد .
و قال فرعون ائتونى بكل سحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 80 - 1
1 - مأموران حكومت ، پس از دستور فرعون ، تمام ساحران چيره دست و ماهر را از اطراف و اكناف كشور فراخوانده و در پايتخت گرد آوردند .
و قال فرعون ائتونى بكل سحر عليم. فلما جاء السحرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 91 - 8
8 - از امام صادق ( ع ) روايت شده است كه فرمود : « . . . قال [ جبرئيل ] يا محمد لما أغرق اللّه فرعون « قال آمنت أنه لا اله إلا الذى آمنت به بنواسرائيل و أنا من المسلمين » فأخذت حمأة فوضعت ها فى فيه ثم قلت له : « آلئن و قد عصيت قبل و كنت من المفسدين » و عملت ذلك من غير أمر اللّه خفت أن تلحقه الرحمة من اللّه عز و جل و يعذبنى اللّه على ما فعلت فلما كان الآن و أمرنى اللّه عزّ و جل أن اؤدى إليك ما قلته أنا لفرعون امنت و علمت أن ذلك كان للّه تعالى رضاً . . . ;
. .. جبرئيل گفت: اى محمد! هنگامى كه خدا فرعون را غرق كرد، فرعون گفت: ايمان آوردم كه خدايى نيست به جز خدايى كه بنى اسرائيل به او ايمان دارند و من از تسليم شدگانم. پس من قطعه اى از لجن برداشتم و در دهان او گذاشتم و گفتم اكنون؟! در حالى كه قبلا عصيان كردى و از مفسدان بودى. و اين كار را بدون فرمان خدا انجام دادم ; ترسيدم رحمت خدا به او برسد و خدا مرا براى اين كار عذاب كند. پس چون اين لحظه فرارسيد و خداوند فرمان داد آنچه را من به فرعون گفتم به شما برسانم، ايمن شدم و دانستم كه آن كار مورد رضاى خدا بوده است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 92 - 12،13
12 - از امام رضا ( ع ) روايت شده است : « . . . و قد كان فرعون من قرنه إلى قدمه فى الحديد قد لبسه على بدنه فلما أغرق ألقاه اللّه تعالى على نجوة من الأرض ببدنه ليكون لمن بعده علامة فيرونه مع تثقله بالحديد على مرتفع من الأرض و سبيل الثقيل أن يرسب و لا يرتفع فكان ذلك آية و علامة . . . ;
. .. فرعون سر تا پا غرق در لباس آهنين بود. پس هنگامى كه در آب غرق شد، خدا بدن او را بر بلندى ساحل افكند تا براى انسانهاى بعد از او نشانه [عبرت ]باشد و او را با همه سنگينى آهنى كه بر بدن داشته بر بلندى زمين ببينند با اينكه جسم سنگين بايد زير آب رود نه اينكه بر بلندى قرار گيرد پس اين دليل و نشانه [قدرت خدا] بود ... ».
13 - از امام باقر ( ع ) روايت شده است : « . . . و أما فرعون فنبذة اللّه وحده فألقاه بالساحل لينظروا إليه و ليعرفوه . . . و لئلا يشك أحد فى هلاكه و انهم كانوا اتخذوه رباً فأراهم اللّه إياه جيفة ملقاة بالساحل ليكون لمن خلفه عبرة و عظة . . . ;
. .. اما فرعون را خداوند تنها [از جمع غرق شدگان ]به ساحل افكند تا او را ببينند و بشناسند ... و هيچ كس در هلاكت او شك نكند و در حالى كه گروهى او راپروردگار خود قرار داده بودند، خدا او را به صورت مردارى گنديده افكنده بر ساحل نشان داد تا براى انسانهاى بعد از او پند و عبرت باشد ... ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 103 - 3،4
3- روى آوردن فرعون به اعمال قهرآميز عليه موسى ( ع ) در پى ناتوانى از رودررويى منطقى و فرهنگى با او
و لقد ءاتينا موسى تسع ءايت بيّنت . .. فقال له فرعون إنى لأظنّك يموسى مسحورًا
4- غرق شدن فرعون و تمامى همراهانش به اراده خداوند ، در پى تصميم ظالمانه وى عليه موسى ( ع ) و بنى اسرائيل
فأراد . .. فأغرقنه و من معه جميعًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 40 - 5
5 - دربار فرعون در نگه دارى ، پرستارى و تغذيه موسى ( ع ) دچار مشكل شد .
هل أدلّكم على من يكفله
«هل أدلّكم» گوياى آن است كه دربار فرعون در طلب دايه و سرپرستى براى موسى(ع) بوده است. قبول پيشنهاد خواهر موسى، اين نكته را مى رساند كه هيچ يك از درباريان از عهده كار برنيامده بود و آنان براى نگه دارى و تغذيه موسى درمانده شده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 3 - 4،5
4 - مردم عصر بعثت ، اطلاعاتى مخدوش و نادرست از داستان موسى و فرعون داشتند .
نتلوا عليك من نبإِ موسى و فرعون بالحقّ
قيد «بالحقّ» نشان مى دهد كه آنچه در ميان مردم عصر پيامبر(صلی الله علیه و آله) از ماجراى موسى(ع) و فرعون مطرح بود، با واقعيت انطباق نداشت.
5 - سوره « قصص » دربردارنده تنها گوشه اى از داستان موسى و فرعون
نتلوا عليك من نبإِ موسى و فرعون
به كارگيرى «من» تبعيضيه در «من نبإ» بيانگر آن است كه آنچه در سوره «قصص» مطرح شده; تنها بخشى از سرگذشت موسى(ع) و فرعون است و نه همه آن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 13
13 - تظاهر به خيرخواهى و صلاح انديشى ، براى دين و دنياى مردم از سوى فرعون
إنّى أخاف أن يبدّل دينكم أو أن يظهر فى الأرض الفساد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 13،14،15
13 - فرعون ، سخن مؤمن آل فرعون را قطع كرده ، به دفاع از تصميم خود مبنى بر كشتن موسى ( ع ) پرداخت .
أتقتلون رجلاً . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أ
14 - نصيحت ها و هشدار هاى مؤمن آل فرعون ، نسبت به قتل موسى ( ع ) ، در فرعون بى تأثير بود .
أتقتلون رجلاً . .. قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أرى
15 - فرعون ، خود را فردى خيرخواه و پايبند به انديشه ها و عقايد خويش و نيز به دور از دورويى معرفى كرد .
قال فرعون ما أريكم إلاّ ماأرى
برداشت ياد شده از آن جااست كه فرعون با گفتن «ما أريكم إلاّ ما أرى» (من جز آنچه را كه تشخيص مى دهم به شما ارائه نمى دهم)، مى خواست خويشتن را فردى صادق، خيرخواه و پايبند به انديشه ها و نظرات خود، جلوه دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 30 - 1
1 - مؤمن آل فرعون - به رغم قطع شدن سخنانش به وسيله فرعون - به گفتار هشداردهنده خود ادامه داد و فرعونيان را از پيامد هلاكت بار قتل موسى ( ع ) آگاه ساخت .
يقوم لكم الملك . .. قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أرى ... و قال الذى ءامن يقوم إن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 15
15 - تلاش گسترده مؤمن آل فرعون در جهت انصراف فرعون از قتل موسى ( ع ) ، مؤثر واقع شد .
و قال رجل مؤمن من ءال فرعون . .. أتقتلون رجلاً ... كذلك يطبع اللّه على كلّ قلب م
برداشت بالا به خاطر اين نكته است كه فرعون، در آغاز برخورد با موسى(ع) بركشتن او مصمم گشته، اين مطلب را به همه اطرافيانش اعلام كرده بود (قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أرى); ولى پس از سخنان مؤمن آل فرعون، به جاى كشتن وى دستور داد برجى بسازند تا او نسبت به درستى ادعاى آن حضرت به تحقيق بپردازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 36 - 1،2
1 - فرمان فرعون به هامان ، مبنى بر ساختن بنايى بلند براى رسيدن به راه هاى آسمان ها
و قال فرعون يه-من ابن لى صرحًا لعلّى أبلغ الأسبب
«صرح» به معناى قصر و بناى بلند است. مقصود از آن در اين آيه، بناى بلند (مانند برج) و يا رصدخانه است.
2 - فرمان فرعون به هامان ، مبنى بر احداث رصدخانه
و قال فرعون يه-من ابن لى صرحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 3،5،6،8،13،14،15،16
3 - فرعون ، مدعى شد كه به منظور اطلاع يافتن از خداى موسى ( ع ) در آسمان ها ، فرمان ساختن بناى بلند و رصدخانه را صادر كرده است .
أسبب السموت فأطّلع إلى إله موسى
5 - دستور ساختن بناى مرتفع و رصدخانه براى اطلاع پيدا كردن از خداى موسى ( ع ) ، نيرنگ و ترفند فرعون براى اثبات دروغ گويى موسى ( ع ) درادعاى وجود خداى يكتا در جهان
أسبب السموت فأطّلع إلى إله موسى
در اين كه مقصود اصلى فرعون از ساختن بناى مرتفع چه بوده، ميان مفسران چند ديدگاه وجود دارد: از جمله اين كه فرعون با ساختن بناى مرتفع، درصدد نبود كه به راه هاى آسمان دست يابد; زيرا كوه هاى مرتفعى وجود داشت كه از برج ها و بناى احداثى او بلندتر بود. از اين رو مقصود اصلى او اين بود كه براى مردم اثبات كند كه راه يافتن به آسمان، امرى ناممكن است. بنابر اين ادعاى موسى(ع) به اين كه در جهان خدايى هست كه با او ارتباط دارد، دروغ و باطل مى باشد. گفتنى است ذيل آيه - كه در آن از بى اثر بودن توطئه فرعون سخن به ميان آمده - مؤيد همين برداشت است.
6 - موسى ( ع ) ، متهم به فردى دروغ گو و دين ساز از سوى فرعون
و إنّى لأظنّه كذبًا
8 - ساختن بناى بلند و رصدخانه ، به منظور اطلاع يافتن از خداى موسى ( ع ) ، رفتار زشتى بود كه فرعون آن را زيبا و آراسته مى يافت .
ابن لى صرحًا . .. فأطّلع إلى إله موسى ... و كذلك زيّن لفرعون سوء عمله
13 - زيبا جلوه گر شدن رفتار زشت فرعون در ديدگان خود او ، سبب انحراف وى از راه اصلى هدايت و سعادت ( ارائه شده از سوى موسى ( ع ) ) گشت .
كذلك زيّن لفرعون سوء عمله و صدّ عن السبيل
جمله «و صُدّ عن السبيل» به منزله نتيجه براى جمله پيش است; يعنى، رفتار زشت فرعون در ديدگان او زيبا جلوه كرد و همين سبب شد كه او راه اصلى هدايت را پيدا نكند.
14 - توطئه ها و نيرنگ هاى فرعون عليه موسى ( ع ) ، سرانجام به زيان و نابودى او انجاميد .
و ما كيد فرعون إلاّ فى تباب
«تباب» به معناى خسارت و هلاكت است.
15 - كار ساز نبودن مكر و حيله فرعون در ساختن بناى بلند ، به بهانه اطلاع يافتن از خداى موسى ( ع ) و اثبات دروغ گو بودن او
يه-من ابن لى صرحًا. .. فأطّلع إلى إله موسى... و ما كيد فرعون إلاّ فى تباب
برداشت ياد شده به اين خاطر است كه از مصاديق اصلى «كيد فرعون» ساختن بناى بلند مى باشد.
16 - عقب نشينى تاكتيكى فرعون در مقابل موسى ( ع ) و دست برداشتن از قتل او به طور موقت ، پس از هشدار هاى مؤمن آل فرعون
و قال فرعون ذرونى أقتل موسى. .. و قال فرعون يه-من ابن لى صرحًا... و ما كيد فرع
مطلب ياد شده با توجه به اين نكته است كه فرعون، در آغاز مبارزه با موسى(ع) طرح قتل او را داده بود; ولى پس از هشدارها و تبليغات مؤمن آل فرعون احداث بناى مرتفع براى جست و جو از خداى موسى(ع) را مطرح ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 39 - 2
2 - فرعون ، مانع توجه و گرايشِ نيرو هاى تحت امر خويش ، به پيام و رسالت موسى ( ع )
فتولّى بركنه
در صورتى كه «باء» براى تعديه و «ركن» كنايه از نيروهاى حكومتى باشد، معناى آيه چنين مى شود: «فجعل ركنه متولّين».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 17 - 2
2 - حركت به سوى فرعون و باز داشتن او از طغيان گرى ، فرمان خداوند به موسى ( ع ) در وادى طوى
اذهب إلى فرعون إنّه طغى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 20 - 1
1 - موسى ( ع ) در پى گفت وگو با فرعون و اظهار آمادگى براى ارشاد و هدايت او ، بزرگ ترين معجزه خويش را به وى ارائه كرد .
فأريه الأية الكبرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 21 - 1،4
1 - فرعون ، نشانه رسالت موسى ( ع ) و معجزه بودن آن را نپذيرفت و بى درنگ آن را تكذيب كرد .
فكذّب
حرف «فاء» براى تعقيب بدون فاصله است و مى رساند كه فرعون، پيش از هر گونه تأمل و درنگ، به تكذيب و عصيان پرداخت. متعلق تكذيب - به قرينه «الآية الكبرى» در آيه قبل - معجزه موسى(ع) است. از اقدام فرعون به آوردن مثل معجزه موسى(ع)، - كه آيات بعد بر آن دلالت دارد - دانسته مى شود كه فرعون، معجزه بودن آن و دلالتش بر صداقت موسى(ع) را تكذيب كرده است.
4 - فرعون ، از پذيرش رهنمود هاى موسى ( ع ) سرپيچى كرد .
و عصى
متعلق «عصى» - به قرينه «أهديك» - رهنمودهاى موسى(ع) بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 22 - 3،4،5
3 - رسالت موسى ( ع ) ، خطرى جدى براى فرعون و تحريك كننده او به مقابله اى پى گير در برابر آن
ثمّ أدبر يسعى
4 - فرعون ، گفتوگوى مستقيم خود با موسى ( ع ) و تكذيب و مخالفت با او را در سركوب آن حضرت كارساز نمى ديد .
ثمّ أدبر
«ادبار»; يعنى، پشت كردن و حاكى از نوميدى فرعون از نتيجه گفتوگوى مستقيم با موسى(ع) است.
5 - فرعون با مشاهده معجزه موسى ( ع ) ، وحشت زده از آن روى برتافت و شتابزده گريزان شد . *
ثمّ أدبر يسعى
«إدبار» فرعون، - در يك احتمال - به معناى فرار او از ترس معجزه موسى(ع) است كه در شكل مار عظيم ظاهر شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 23 - 1،2
1 - فرعون براى مبارزه با موسى ( ع ) ، مردم را در اجتماعى گردآورد و با آنان در اين زمينه سخن گفت .
فحشر فنادى
«حشر»، به معناى جمع كردن همراه با سوق دادن است (مصباح).
2 - فرعون ، در جمع كسانى كه براى استماع سخن او گردآمده بودند ، با صدايى بلند سخن گفت .
فنادى
«ندا»، به معناى بلند كردن صدا و آشكار ساختن آن است. (مفردات راغب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 24 - 3،4
3 - فرعون ، در حضور مردم و با صداى بلند ، خود را برترين تصميم گيرنده درباره اداره زندگانى و تدبير امور آنان معرفى كرد .
فنادى . فقال أنا ربّكم الأعلى
فرعون - براساس ديگر آيات قرآن - هم خود را «اله» مى خواند و هم براى خود «الهى» غير خدا مدعى بود. بنابراين برگزيدن تعبير «ربّ اعلى» درباره خود، براى تصريح به اين نكته است كه در رشد و تربيت مردم نيز، تصميم اصلى را او مى گيرد.
4 - فرعون ، بر تمام امور زندگانى مردم مصر مسلّط بود .
أنا ربّكم الأعلى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 26 - 8
8 - سرنوشت فرعون ، نشانگر حاكميت خداوند بر حوادث تاريخ
فأخذه اللّه . .. إنّ فى ذلك لعبرة لمن يخشى
عبرت بودن فرجام فرعون براى آيندگان، مستلزم مقهور بودن همه امور در برابر اراده خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 10 - 7
7 - وجود اهرام مصر در عصر فرعون *
و فرعون ذى الأوتاد
گفته شده است: «اوتاد فرعون»، همان اهرام ثلاثه مصر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 11 - 1
1 - فرعون و قوم عاد و ثمود ، در ممالك و سرزمين ها ، به طغيان گرى پرداخته ، در گناه فرورفتند .
الذين طغوا فى البلد
طغيان، از حد گذراندن گناه است (مقاييس اللغة) و هر چيز كه از مقدار خود فراتر رود، طغيان كرده است (العين). حرف «ال» در «البلاد»، براى استغراق عرفى است و مراد تمام سرزمين هايى است كه براى اقوام ياد شده، دسترسى به آن امكان پذير بوده است و مى توان گفت: اصل آن «بلادهم» بوده و حرف «ال»، جانشين ضمير «هم» است و مراد سرزمين هايى است كه در قلمرو آنان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 12 - 1
1 - فرعون و قوم عاد و ثمود ، در ممالك و مناطق خود ، به فساد و ناهنجارى ها دامن زده ، و آن را گسترش مى دادند .
فأكثروا فيها الفساد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 13 - 1
1 - خداوند ، با فرود آوردن عذابى سخت بر فرعون و قوم عاد و ثمود ، شلاق عقوبت خويش را پياپى بر آنان نواخت .
فصبّ عليهم ربّك سوط عذاب
«صبّ»، به معناى ريختن چيزى و «سوط» به معناى آميختن چيزى با چيز ديگر است و به شلاق از آن جهت «سوط» گفته مى شود كه با پوست مى آميزد (مقاييس اللغة). «ريختن شلاق عذاب»، كنايه از عذاب پياپى و شديد است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 14 - 7
7 - نواختن شلاق عذاب بر عاد ، ثمود و فرعون ، نمونه اى از كمين گذارى خداوند براى مخالفان پيامبران است .
فصبّ عليهم ربّك . .. إنّ ربّك لبالمرصاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 1،2،14،20،21
1 - اعتراض و اظهار مخالفت مؤمن آل فرعون نسبت به تصميم قتل موسى ( ع ) از سوى فرعون
وقال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه أتقتلون رجلاً أن يقول ربّى
2 - مؤمن معترض از خاندان فرعون ، ايمان خود را پوشيده مى داشت .
قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه
14 - اطمينان دادن مؤمن آل فرعون به فرعونيان ، از آسيب ديدن موسى ( ع ) در صورت دروغ گو بودن ايشان در ادعا هاى خود
و إن يك كذبًا فعليه كذبه
20 - استفاده مؤمن آل فرعون ، از شيوه جدل در مقابل منطق زور فرعونيان
وإن يك كذبًا فعليه كذبه و إن يك صادقًا يصبكم بعض الذى يعدكم
آمدن اين تعبير كه اگر موسى(ع) دروغ گفته باشد، عليه خودش اقدام كرده است و. .. از باب جدل مى باشد; و گرنه براى مؤمن آل فرعون، احتمال دروغ گو بودن موسى(ع) متصور نبود.
21 - تلاش منطقى و عالمانه مؤمن آل فرعون ، براى منصرف ساختن فرعونيان از كشتن موسى ( ع )
و قال رجل من ءال فرعون يكتم إيمنه . .. و إن يك صادقًا يصبكم بعض الذى يعدكم
برداشت ياد شده از مجموع گفته ها، برخوردها، چگونگى استدلال و منطق مؤمن آل فرعون در مقابل فرعونيان استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 4،5،6،8،9،13
4 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونيان و قبطيان ، درباره خطر عذاب الهى در صورت مخالفت با موسى ( ع ) و قتل او
فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
5 - مؤمن آل فرعون ، قومش را از هرگونه غرور و خودكامگى ناشى از اقتدار و سلطه همه جانبه بر سرزمين مصر برحذر داشت .
لكم الملك اليوم . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
6 - تنهايى و بى پناهى انسان در برابر عذاب الهى ، از هشدار هاى مؤمن آل فرعون به قوم خود
فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
8 - تلاش گسترده مؤمن آل فرعون ، بر ايجاد احتمال درست بودن دعوت موسى ( ع ) و راستى هشدار هاى او در افكار عمومى قومش
وإن يك كذبًا فعليه كذبه . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
شيوه سخن مؤمن آل فرعون به فرعونيان (اگر موسى(ع) دروغ گو باشد به ضرر خودش است و اگر راستگو باشد ممكن است هشدارهاى او درباره نزول عذاب درست باشد)، گوياى اين نكته است كه او باايجاد احتمال درست بودن دعوت موسى(ع) در افكار عمومى، در صدد جلب نظر آنان به سود آن حضرت بوده است.
9 - اظهار محبت و دلسوزى كردن مؤمن آل فرعون نسبت به قوم خود ( قبطيان )
يقوم
استفاده مؤمن آل فرعون از تعبير «يا قوم» (اى قوم من) و تكرار آن در چهار نوبت (آيه هاى 29، 30، 32، 38 و 41)، گوياى مطلب ياد شده است.
13 - فرعون ، سخن مؤمن آل فرعون را قطع كرده ، به دفاع از تصميم خود مبنى بر كشتن موسى ( ع ) پرداخت .
أتقتلون رجلاً . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 30 - 1،2
1 - مؤمن آل فرعون - به رغم قطع شدن سخنانش به وسيله فرعون - به گفتار هشداردهنده خود ادامه داد و فرعونيان را از پيامد هلاكت بار قتل موسى ( ع ) آگاه ساخت .
يقوم لكم الملك . .. قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أرى ... و قال الذى ءامن يقوم إن
2 - هشدار مؤمن آل فرعون به قوم خود ، از دچار شدن به روزگار شوم ، همچون روزگار احزاب و اقوام كافر پيشين
و قال الذى ءامن يقوم إنّى أخاف عليكم مثل يوم الأحزاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 32 - 1،3
1 - هشدار مؤمن آل فرعون به قوم خويش ، از دچار شدن به عذاب الهى در روز قيامت در صورت اقدام به قتل موسى ( ع )
و يقوم إنّى أخاف عليكم يوم التناد
3 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از موقعيت اجتماعى و نفوذ در جامعه
يقوم إنّى أخاف عليكم يوم التناد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 33 - 4،7
4 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونيان ، از دچار شدن آنان به عذاب گريزناپذير الهى در قيامت در صورت كشتن موسى ( ع )
يقوم إنّى أخاف عليكم . .. يوم تولّون مدبرين ما لكم من اللّه من عاصم
7 - هشدار مؤمن آل فرعون به فرعونيان ، درباره اين كه قتل موسى ( ع ) موجب گمراهى ابدى و علاج ناپذير آنان خواهد شد .
أتقتلون رجلاً . .. و من يضلل اللّه فما له من هاد
برداشت يادشده به خاطر اين نكته است كه هشدار مؤمن آل فرعون نسبت به گمراه شدن آنان در مورد قتل موسى(ع) انجام پذيرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 1،8،17
1 - مؤمن آل فرعون براى بيدار كردن مردم و انصراف آنان از قتل موسى ( ع ) ، سرگذشت يوسف پيامبر رايادآور شد .
أتقتلون رجلاً . .. إنّى أخاف عليكم ... و لقد جاءكم يوسف
8 - نكوهش مؤمن آل فرعون از مردم مصر ، به خاطر ترديد كردن در رسالت يوسف ( ع ) در گذشته ( على رغم مشاهده دلايل روشن او )
فمازلتم فى شكّ ممّا جاءكم به
17 - هشدار مؤمن آل فرعون به مردم مصر ، از دچار شدن به گمراهى ابدى بر اثر پافشارى بر مخالفت با دعوت موسى ( ع ) و ترديد در حقانيت آن
كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 35 - 5،15
5 - هشدار مؤمن آل فرعون به مردم مجادله گر و حق ستيز مصر ، درباره خشم انقلابى و انتقام مؤمنان طرفدار موسى ( ع )
الذين يجدلون فى ءايت اللّه . .. كبر مقتًا ... عندالذين ءامنوا
تذكر مؤمن آل فرعون به فرعونيان، مبنى بر اين كه ستيزه جويى در آيات الهى، موجب بغض و دشمنى مؤمنان مى شود; مى تواند بيانگر اين نكته باشد كه عمل آنان، موجب خشم انقلابى و شورش مؤمنان طرفدار موسى(ع) عليه آنان خواهدگرديد.
15 - تلاش گسترده مؤمن آل فرعون در جهت انصراف فرعون از قتل موسى ( ع ) ، مؤثر واقع شد .
و قال رجل مؤمن من ءال فرعون . .. أتقتلون رجلاً ... كذلك يطبع اللّه على كلّ قلب م
برداشت بالا به خاطر اين نكته است كه فرعون، در آغاز برخورد با موسى(ع) بركشتن او مصمم گشته، اين مطلب را به همه اطرافيانش اعلام كرده بود (قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أرى); ولى پس از سخنان مؤمن آل فرعون، به جاى كشتن وى دستور داد برجى بسازند تا او نسبت به درستى ادعاى آن حضرت به تحقيق بپردازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 2
2 - مؤمن آل فرعون ، پس از كتمان ايمانش به مدتى چند ، آن را فاش ساخت و به موضع گيرى علنى عليه فرعون و دفاع از موسى ( ع ) پرداخت .
و قال الذى ءامن يقوم اتّبعون
فراخوانى مردم به پيروى از خويش، بيانگر علنى كردن ايمان و موضع اعتقادى شخص است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 4،6،7،8،9،10،11،13
4 - بهشت و بودن در جوار لطف خداوند ، نهايت آرزو و آرمان معنوى همسر فرعون ( آسيه )
إذ قالت ربّ ابن لى عندك بيتًا فى الجنّة
6 - همسر فرعون ، در آرزوى شهادت به سر مى برد .
إذ قالت ربّ ابن لى عندك بيتًا فى الجنّة
با توجه به اين حقيقت كه آسيه، از سوى فرعون به شدت تحت شكنجه و آزار بود; مى توان استنباط كرد كه دعاى او درباره بنا شدن خانه اى در بهشت، اشاره به نائل شدن وى به فيض بزرگ شهادت است.
7 - درخواست همسر فرعون از خداوند ، به نجات خويش از شرّ فرعون
و نجّنى من فرعون
8 - درخواست همسر فرعون از خداوند ، به رهايى خويش از رفتار و برخورد فرعون
و نجّنى من فرعون و عمله
9 - فرعون ، شخصيتى منفور در نگاه همسرش آسيه و رفتار وى غير قابل تحمل براى او
و نجّنى من فرعون و عمله
10 - همسر فرعون ، از خداوند خواستار نجات خود از شرّ مردم ستمگر ( قبطيان و كارگزاران فرعون )
و نجّنى من القوم الظلمين
11 - همسر فرعون ، افزون بر آزار ديدن از او ، از سوى كارگزاران نظام وى نيز تحت آزار و شكنجه قرار داشت .
نجّنى من فرعون و عمله و نجّنى من القوم الظلمين
تكرار درخواست نجات (و نجّنى) درباره قوم ستمگر، مى تواند بيانگر برداشت ياد شده باشد.
13 - همسر فرعون ، از خداوند خواستار نابودى فرعون و حكومت ستم پيشه او
نجّنى من فرعون و عمله و نجّنى من القوم الظلمين
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين احتمال است كه آسيه، نجات خود را با نابودى فرعون و حكومت وى از خداوند خواستار شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 10
10 - قطع يك دست و يك پا بر عكس يكديگر ، از شكنجه هاى سخت نظام فرعونى براى مخالفان
لأُقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 13
13 - قطع يك دست و يك پا در جهت مخالف يكديگر و دار زدن بر تنه درختان خرما ، از جمله مجازات هاى تعيين شده براى ساحران مؤمن از سوى فرعون بود .
فلأقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف و لأصلّبنّكم
«جذع» (مفرد «جذوع») به معناى ساق درخت است و حرف «فى» نشانه آن است كه فرعون در تهديد خود، مكان هميشگى ساحران را پس از قطع دست و پايشان، چوبه هاى دار در نظر گرفته بود. اين مطلب كنايه از آن دارد كه بدن آنان هرگز از دار پايين آورده نخواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 13
13 - قطع يك دست و يك پا در جهت مخالف يكديگر و دار زدن بر تنه درختان خرما ، از جمله مجازات هاى تعيين شده براى ساحران مؤمن از سوى فرعون بود .
فلأقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف و لأصلّبنّكم
«جذع» (مفرد «جذوع») به معناى ساق درخت است و حرف «فى» نشانه آن است كه فرعون در تهديد خود، مكان هميشگى ساحران را پس از قطع دست و پايشان، چوبه هاى دار در نظر گرفته بود. اين مطلب كنايه از آن دارد كه بدن آنان هرگز از دار پايين آورده نخواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 10
10 - قطع يك دست و يك پا بر عكس يكديگر ، از شكنجه هاى سخت نظام فرعونى براى مخالفان
لأُقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 1
1 - مؤمن آل فرعون ، از قبطيان بود .
يقوم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 30 - 5
5 - مؤمن آل فرعون ، از قبطيان بود .
يقوم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 32 - 2
2 - مؤمن آل فرعون از قبطيان بود .
يقوم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 137 - 15
15 - فرعون و مردمانش در طول حكومتشان ، همواره در پى ساختن كاخ ها و خوش نشين هاى سايه افكن بودند .
و دمرنا ما كان يصنع فرعون و قومه و ما كانوا يعرشون
«ما» در «ما كانوا» موصول است و مراد از آن به دليل «يعرشون»، عرش و عريش (سايبان) است. بنابراين «ما كانوا يعرشون» يعنى سايبانهايى كه آنها را ساخته بودند. فعل «يصنع» و «يعرشون» كه به همراه «كان» و «كانوا» آمده، دلالت مى كند كه فرعونيان پيوسته كاخ و سايبان مى ساختند ; يعنى داراى كاخها و خوش نشينهاى فراوان بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 111 - 6
6 - بسيج نيرو هاى حكومتى به تمامى شهر هاى تحت نفوذ فرعون ، طرح كارگزاران دربار براى گردآورى و احضار ساحران زبردست
و أرسل فى المدائن حشرين
«ال» در «المدائن» عهد ذهنى است و اشاره به شهرهاى تحت نفوذ حكومت فرعون دارد. زيرا معهود بين فرعون و اشراف دربار همان شهرهاى كشور خودشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 80 - 1
1 - مأموران حكومت ، پس از دستور فرعون ، تمام ساحران چيره دست و ماهر را از اطراف و اكناف كشور فراخوانده و در پايتخت گرد آوردند .
و قال فرعون ائتونى بكل سحر عليم. فلما جاء السحرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 36 - 3
3 - هامان ، از كارگزاران و دستياران اصلى دربار فرعون بود .
و قال فرعون يه-من ابن لى صرحًا
فرمان فرعون به هامان و انتخاب كردن او براى امر مهمى چون احداث بناى بلند و يا رصدخانه، مى تواند حاكى از مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 51 - 5
5 - فرعون با طرح پرسش از موسى ( ع ) در باره وضعيت اقوام گذشته ، سعى در پنهان ساختن درماندگى خود در برابر سخنان او داشت .
من ربّكما . .. الذى أعطى كلّ شىء خلقه ... فما بال القرون الأُولى
ممكن است طرح سؤال فرعون در باره اقوام گذشته، صرفاً به جهت منحرف ساختن بحث و بردن آن به زاويه اى نامشخص صورت گرفته باشد. وارد نشدن موسى(ع) در چنين بحثى، نقشه او را خنثى كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 9
9 - فرعون ، در شكنجه و آزار ديگران ، حد و مرزى نمى شناخت .
فما ءامن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم . .. و انّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 52 - 3
3 - آل فرعون از مظاهر بارز كافران به آيات الهى
كدأب ءال فرعون . .. كفروا بايت اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 9
9 - فرعون و اطرافيانش ، به موسى و هارون ( ع ) اعلام كردند كه دعوت آنان را نپذيرفته و تسليم ايشان نخواهند شد .
و ما نحن لكما بؤمنين
به قرينه لام در «لكما» ; در كلمه «مؤمنين» معناى تسليم تضمين شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 86 - 3
3 - فرعون و اشراف پيرامون او ، مردمانى كافر بودند .
على خوف من فرعون و ملإيهم . .. و نجنا برحمتك من القوم الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 9
9 - فرعون و اطرافيانش ، به موسى و هارون ( ع ) اعلام كردند كه دعوت آنان را نپذيرفته و تسليم ايشان نخواهند شد .
و ما نحن لكما بؤمنين
به قرينه لام در «لكما» ; در كلمه «مؤمنين» معناى تسليم تضمين شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 86 - 3
3 - فرعون و اشراف پيرامون او ، مردمانى كافر بودند .
على خوف من فرعون و ملإيهم . .. و نجنا برحمتك من القوم الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 56 - 2،3،4
2 - فرعون ، معجزات ارائه شده از جانب موسى ( ع ) را تكذيب كرد و منكر دلالت آنها بر رسالت او شد .
و لقد أرينه ءايتنا كلّها فكذّب
3 - فرعون ، على رغم مشاهده تمامى معجزات و آيات موسى ( ع ) ، از پذيرفتن رسالت او امتناع كرد .
و لقد أرينه ءايتنا كلّها فكذّب و أبى
4 - فرعون ، اسير لجاجت و كفر شديد در برابر آيات الهى بود .
و لقد أرينه ءايتنا كلّها فكذّب و أبى
امتناع و تكذيب فرعون در عين ارائه آيات بسيار بر او، نشان از شدت لجاجت و كفرپيشگى او دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 39 - 6
6 - فرعون و سپاهيان سركش وى ، عناصرى بى ايمان و بى اعتقاد به آخرت بودند .
و ظنّوا أنّهم إلينا لايرجعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 25 - 16
16 - فرعون ، هامان و قارون ، از كافران بودند .
إلى فرعون و هم-ن و قرون فقالوا سحر كذّاب . .. و ما كيد الكفرين إلاّ فى ضلل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 8
8 - فرعون ، منكر ربوبيت خداوند
و ليدع ربّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 38 - 4
4 - « فرعون » ، محور حاكميت كفر در عصر موسى
و فى موسى إذ أرسلنه إلى فرعون
از اين كه موسى(ع) قبل از تبليغ تودهاى مردم، مأموريت يافته بود تا به سوى فرعون حركت كند، به دست مى آيد كه فرعون بر مجموعه نظام اجتماعى آن عصر حاكميت داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 19 - 9
9 - فرعون ، به ربوبيت خداوند ، بى اعتقاد و در برابر خواسته هاى او گستاخ بود .
و أهديك إلى ربّك فتخشى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 15
15 - اعتقاد به ربوبيت خداوند ، در آيين مردم عصر فرعون مردود بود .
و ليدع ربّه . .. أن يبدّل دينكم
دين حضرت موسى بر ربوبيت خداوند استوار بود. بنابراين دين مردم مصر - كه مطابق اعتقادات موسى(ع) در حال تغيير بود - در تضاد با اعتقاد به ربوبيت خداوند قرار داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 124 - 1،2
1 - فرعون بر كيفر دادن تمامى ساحران مؤمن به موسى ( ع ) تصميم قطعى گرفت و بر آن سوگند ياد كرد .
لأقطعن . .. ثم لأصلبنكم
حرف «لام» در «لاقطعن» در «لاصلبن» لام تأكيد و حاكى از سوگند مقدر است.
2 - قطع يك دست و يك پا در جهت خلاف يكديگر ، از كيفر هاى تعيين شده از سوى فرعون براى ساحران مؤمن به موسى ( ع )
لأقطعن أيديكم و أرجلكم من خلف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 126 - 2،11
2 - ايمان ساحران به آيات الهى تنها انگيزه فرعون بر شكنجه و مجازات آنان
إن هذا لمكر مكرتموه فى المدينة لتخرجوا . .. و ما تنقم منا إلا أن ءامنا بايت ربنا
نقمت «مصدر تنقم» به معناى عقوبت كردن و كراهت داشتن است و «أن ءامنا» مفعولٌ له براى «تنقم» مى باشد. تقدير جمله چنين است: و ما تنقم منا لشىء إلا لايماننا. يعنى اى فرعون تنها چيزى كه تو را بر عقوبت ما واداشته ايمان ماست، نه اينكه ما را توطئه گر و امثال آن بدانى. به عبارت ديگر يعنى تو خود مى دانى كه اتهامهايت واقعيت ندارد.
11 - كيفر هاى تعيين شده از سوى فرعون براى ساحران مؤمن ، شكنجه هايى طاقتفرسا و تحمل آن نيازمند صبرى وافر بود .
ربنا أفرغ علينا صبراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 13
13 - قطع يك دست و يك پا در جهت مخالف يكديگر و دار زدن بر تنه درختان خرما ، از جمله مجازات هاى تعيين شده براى ساحران مؤمن از سوى فرعون بود .
فلأقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف و لأصلّبنّكم
«جذع» (مفرد «جذوع») به معناى ساق درخت است و حرف «فى» نشانه آن است كه فرعون در تهديد خود، مكان هميشگى ساحران را پس از قطع دست و پايشان، چوبه هاى دار در نظر گرفته بود. اين مطلب كنايه از آن دارد كه بدن آنان هرگز از دار پايين آورده نخواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 10 - 6،9
6 - ميخكوب كردن به زمين هنگام مجازات ، شيوه فرعون در سركوب مخالفان
و فرعون ذى الأوتاد
ممكن است فرعون از آن جهت به «ذى الأوتاد» توصيف شده باشد كه مخالفان خود را، به چهار ميخ مى كشيد و شكنجه مى داد.
9 - « عن أبان الأحمر قال : سألت أباعبداللّه ( ع ) عن قول اللّه عزّوجلّ « و فرعون ذى الأوتاد » لأىّ شىء سمّى ذاالأوتاد ؟ قال : لأنّه كان إذا عذّب رجلاً بسطه على الأرض على وجهه و مدّ يديه و رجليه فأوتدها بأربعة أوتاد فى الأرض و ربّما بسطه على خشب منبسط فوتّد رجليه و يديه بأربعة أوتاد ثمّ تركه على حاله حتّى يموت فسمّاه اللّه عزّوجلّ « فرعون ذى الأوتاد » لذلك ;
از ابان احمر روايت شده كه گفت: از امام صادق(ع) درباره اين سخن خداوند عزّوجلّ «و فرعون ذى الأوتاد» پرسيدم: براى چه چيز ذى الاوتاد ناميده شد؟ فرمود: براى اين كه وقتى مردى را شكنجه مى داد، او را بر صورت بر زمين مى خواباند و دست ها و پاهايش را مى كشيد و با چهار ميخ در زمين مى كوبيد و چه بسا او را روى چوب پهنى مى خواباند و چهار دست و پاى او را با چهار ميخ مى كوبيد آن گاه او را به همان حال رها مى كرد تا بميرد. پس خداوند عزّوجلّ از اين جهت او را فرعون ذى الاوتاد ناميد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 16 - 2
2 - مؤاخذه سخت و سنگين فرعون در دنيا از سوى خداوند
فأخذنه أخذًا وبيلاً
«وبيل» به معناى وخيم و سنگين است (مصباح المنير).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 103 - 5
5- كيفر سخت و هلاكت بار فرعون و فرعونيان از سوى خداوند ، پس از اتمام حجت با آنان بود .
و لقد ءاتينا موسى تسع ءايت . .. فأراد أن يستفزّهم ... فأغرقنه و من معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 40 - 1
1 - هر يك از فرعون و هامان و قارون مناسب گناهشان كيفر شدند .
فكلاًّ أخذنا بذنبه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 40 - 1
1 - اقدام الهى ، به كيفر دادن فرعون و لشكريان او ، پس از اتمام حجت بر ايشان
أرسلنه إلى فرعون بسلطن مبين . فتولّى بركنه ... فأخذنه و جنوده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 13 - 4
4 - خداوند ، تهديدكننده مخالفان پيامبر (صلی الله علیه و آله) به عذابى نظير كيفر امت هاى پيشين ( عاد ، ثمود و فرعون )
ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 125 - 1
1 - اظهار پايدارى بر طريق ايمان و به هيچ انگاشتن مجازات هاى فرعون ، عكس العمل ساحران مؤمن به موسى ( ع ) در برابر فرعون
قالوا إنا إلى ربنا منقلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 13،23
13 - قطع يك دست و يك پا در جهت مخالف يكديگر و دار زدن بر تنه درختان خرما ، از جمله مجازات هاى تعيين شده براى ساحران مؤمن از سوى فرعون بود .
فلأقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف و لأصلّبنّكم
«جذع» (مفرد «جذوع») به معناى ساق درخت است و حرف «فى» نشانه آن است كه فرعون در تهديد خود، مكان هميشگى ساحران را پس از قطع دست و پايشان، چوبه هاى دار در نظر گرفته بود. اين مطلب كنايه از آن دارد كه بدن آنان هرگز از دار پايين آورده نخواهد شد.
23 - اتهام ، توجيهى براى خشونت و كيفر هاى ظالمانه ، در رژيم فرعون
ءامنتم . .. إنّه لكبيركم ... فلأقطّعنّ ... أشدّ عذابًا و أبقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 44 - 11
11 - « سفيان بن سعيد قال : سمعت أباعبداللّه جعفربن محمد الصادق ( ع ) . . . يقول : يا سفيان ، عليك بالتقيّة . . . ان اللّه عزّوجلّ قال لموسى و هارون : « فقولا له قولاً ليّناً لعلّه يتذكّر أو يخشى » يقول اللّه عزّوجلّ : كنّياه و قولا له : يا أبا مصعب ;
سفيان بن سعيد گويد: از امام صادق(ع) شنيدم . .. كه مى فرمود: اى سفيان! تقيه را مراعات كن ... خداوند - عزّوجلّ - به موسى و هارون فرمود: «فقولا له قولاً ليّناً لعلّه يتذكّر أو يخشى» مراد خداوند - عزّوجلّ - اين است كه با كنيه به او خطاب كنيد و به او بگوييد: يا أبا مصعب». (خطاب كردن به اشخاص با كنيه، نشانه احترام به آنان است).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 16
16 - مركز حكومت فرعون ، منطقه اى گرمسير و داراى درختان نخل بود .
و لأصلّبنّكم فى جذوع النخل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 17 - 1
1 - فرعون زمان موسى ( ع ) ، مردى طغيان گر و فرو رفته در پليدى ها و گستاخ در برابر خداوند
إلى فرعون إنّه طغى
«طغيان»; يعنى، از حد گذراندن (مصباح) و مراد از «طغيان فرعون» - به قرينه «تزكّى» و «فتخشى» در آيات بعد - ناپاكى فرعون و بى باكى او، در برابر خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 19 - 9
9 - فرعون ، به ربوبيت خداوند ، بى اعتقاد و در برابر خواسته هاى او گستاخ بود .
و أهديك إلى ربّك فتخشى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 21 - 3
3 - فرعون ، طغيان گرى بس گمراه و بى پروا
طغى . .. و أهديك ... فتخشى ... فكذّب
تكذيب معجزه موسى(ع)، نشانه عمق محروميت فرعون از هدايت و خشيت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 38 - 1
1 - گفت وگوى فرعون با سران و اشراف مصر ، درباره دعوت موسى از آنان مبنى بر پذيرش خداى يگانه
و قال فرعون يأيّها الملأما علمت لكم من إله غيرى
«ملأ» به شخصيت هاى برجسته و بزرگان قوم گفته مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 23 - 1،2
1 - فرعون براى مبارزه با موسى ( ع ) ، مردم را در اجتماعى گردآورد و با آنان در اين زمينه سخن گفت .
فحشر فنادى
«حشر»، به معناى جمع كردن همراه با سوق دادن است (مصباح).
2 - فرعون ، در جمع كسانى كه براى استماع سخن او گردآمده بودند ، با صدايى بلند سخن گفت .
فنادى
«ندا»، به معناى بلند كردن صدا و آشكار ساختن آن است. (مفردات راغب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 20 - 1
1 - موسى ( ع ) در پى گفت وگو با فرعون و اظهار آمادگى براى ارشاد و هدايت او ، بزرگ ترين معجزه خويش را به وى ارائه كرد .
فأريه الأية الكبرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 54 - 1
1 - فرعون با تبليغات گمراه كننده ، مردم مصر را تحميق كرده ، به اطاعت از خويش واداشته بود .
و نادى فرعون فى قومه . .. فاستخفّ قومه
«استخفّ» در آيه شريفه، به معناى سبك مغز ساختن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 21 - 3
3 - فرعون ، طغيان گرى بس گمراه و بى پروا
طغى . .. و أهديك ... فتخشى ... فكذّب
تكذيب معجزه موسى(ع)، نشانه عمق محروميت فرعون از هدايت و خشيت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 73 - 2
2 - ساحران مؤمن ، به گناه و خطاى خويش معترف و به آمرزش خداوند اميدوار بودند .
إنّا ءامنّا بربّنا ليغفر لنا خطينا
«خطايا» (جمع «خطيئة») به معناى گناهانى است كه از روى عمد انجام شود (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 40 - 1،18،19
1 - هر يك از فرعون و هامان و قارون مناسب گناهشان كيفر شدند .
فكلاًّ أخذنا بذنبه
18 - اقوام عاد و ثمود و نيز قارون و فرعون و هامان ، مردمانى گناه پيشه بودند .
فكلاًّ أخذنا بذنبه . .. و ما كان اللّه ليظلمهم و لكن كانوا أنفسهم يظلمون
19 - اقوام عاد و ثمود و نيز قارون و فرعون و هامان ، با آلودگى مداومِ به گناه ، همواره به خود ، ستم روا داشتند .
فكلاًّ أخذنا بذنبه . .. ولكن كانوا أنفسهم يظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 11 - 1
1 - فرعون و قوم عاد و ثمود ، در ممالك و سرزمين ها ، به طغيان گرى پرداخته ، در گناه فرورفتند .
الذين طغوا فى البلد
طغيان، از حد گذراندن گناه است (مقاييس اللغة) و هر چيز كه از مقدار خود فراتر رود، طغيان كرده است (العين). حرف «ال» در «البلاد»، براى استغراق عرفى است و مراد تمام سرزمين هايى است كه براى اقوام ياد شده، دسترسى به آن امكان پذير بوده است و مى توان گفت: اصل آن «بلادهم» بوده و حرف «ال»، جانشين ضمير «هم» است و مراد سرزمين هايى است كه در قلمرو آنان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 7
7 - فرعون و اطرافيان او ، على رغم مشاهده نشانه هاى حقانيت رسالت موسى و هارون ( ع ) ، آن را انكار كردند .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه بأيتنا فاستكبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 7
7 - فرعون و اطرافيان او ، على رغم مشاهده نشانه هاى حقانيت رسالت موسى و هارون ( ع ) ، آن را انكار كردند .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه بأيتنا فاستكبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 9
9 - فرعون و اطرافيانش ، به موسى و هارون ( ع ) اعلام كردند كه دعوت آنان را نپذيرفته و تسليم ايشان نخواهند شد .
و ما نحن لكما بؤمنين
به قرينه لام در «لكما» ; در كلمه «مؤمنين» معناى تسليم تضمين شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 102 - 3
3- مخالفت فرعون با دعوت موسى ( ع ) ، از روى لجاجت و با آگاهى كامل از حقانيت او بود .
فقال له فرعون إنى لأظنّك يموسى مسحورًا . قال لقد علمت ما أنزل هؤلاء إلاّ ربّ ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 56 - 3،4
3 - فرعون ، على رغم مشاهده تمامى معجزات و آيات موسى ( ع ) ، از پذيرفتن رسالت او امتناع كرد .
و لقد أرينه ءايتنا كلّها فكذّب و أبى
4 - فرعون ، اسير لجاجت و كفر شديد در برابر آيات الهى بود .
و لقد أرينه ءايتنا كلّها فكذّب و أبى
امتناع و تكذيب فرعون در عين ارائه آيات بسيار بر او، نشان از شدت لجاجت و كفرپيشگى او دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 27 - 5
5 - تكبر فرعون و اباى وى از تصور رسالت موسى ( ع ) به سوى خود
قال إنّ رسولكم الذى أُرسل إليكم لمجنون
تعبير «رسولكم» به جاى «رسولنا» مى تواند از آن جهت باشد كه او در يك گفتار استهزاآميز نيز حاضر نبود رسالت موسى را متوجه خود بداند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 6
6 - اصرار و پافشارى فرعون بر سحر شمردن معجزه موسى
إنّه لكبيركم الذى علّمكم السحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 13
13 - فرعون ، سخن مؤمن آل فرعون را قطع كرده ، به دفاع از تصميم خود مبنى بر كشتن موسى ( ع ) پرداخت .
أتقتلون رجلاً . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 39 - 1
1 - روى گردانى فرعون با تمام وجود ، از پذيرش رسالت موسى ( ع )
أرسلنه إلى فرعون . .. فتولّى بركنه
«ركن» در اين جا مى تواند به معناى اركان وجود و كنايه از اعراض كامل و همه جانبه باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 22 - 1
1 - فرعون ، به تكذيب گفته هاى موسى ( ع ) اكتفا نكرده سرسختانه به مخالفت با او پرداخت .
ثمّ أدبر يسعى
حرف «ثمّ» در اين آيه، براى تراخى رتبى است; يعنى، ادبار فرعون، نارواتر از تكذيب او بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 99 - 1
1- فرعون و پيروان وى در عرصه دنيا و آخرت ، به لعنت خدا گرفتار و از رحمت او به دورند .
و أُتبعوا فى هذه لعنة و يوم القيمة
ضمير در «اُتبعوا» به فرعون و قوم وى باز مى گردد. «اتباع» (مصدر اُتبعوا) به معناى ملحق كردن و به دنبال فرستادن است. بنابراين «واُتبعوا ...»; يعنى ، فرعون و قوم او در دنيا و آخرت ، لعنت و نفرين را به دنبال خواهند داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 42 - 1
1 - لعنت خدا و دورى از رحمت حق ، تنها دست آورد فرعون و سپاهيانش از زندگى دنيوى
و أتبعنهم فى هذه الدنيا لعنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 57 - 1
1 - فرعون مدعى مالكيت خود و پيروانش ( قبطيان ) بر سرزمين مصر
لتخرجنا من أرضنا
از اضافه شدن «أرض» به ضمير متكلم «نا» برمى آيد كه فرعونيان، سرزمين مصر را متعلق به خويش و از آنِ خود مى دانستند و براى ديگران حقى در آن قائل نبودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 1
1 - مسؤوليت مشترك موسى و هارون ، در رسالت و مبارزه با فرعون و اشراف قوم او
ثمّ أرسلنا موسى و أخاه هرون . .. إلى فرعون و ملإيه
«ملأ» اسم جمع و به معناى اشراف و سران است. «إستكبار» (مصدر «استكبروا»); يعنى، كبر ورزيدن و تكبّر نمودن «علّو» (مصدر «عالين») نيز به معناى برترى جويى و سلطه طلبى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 32 - 9
9 - مبارزه با فسق و تجاوز ، هدف اساسى موسى ( ع ) در رويارويى با فرعون و دارودسته وى
إلى فرعون و ملإيْه إنّهم كانوا قومًا فسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 118 - 3
3 - معجزه موسى ( ع ) در صحنه مبارزه با ساحران ، عامل تثبيت حقانيت وى و از ميان رفتن تمام دستاورد هاى ديرينه فرعون و اشراف دربارش شد .
فوقع الحق و بطل ما كانوا يعملون
برداشت فوق بر اين اساس است كه مراد از ضمير «كانوا» و «يعملون» فرعون و فرعونيان باشد. بر اين مبنا مقصود از «ما» در «ما كانوا» تلاشهاى فرعونيان براى تثبيت ربوبيت فرعون و مانند آن خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 63 - 4
4 - هارون ، همگام موسى ( ع ) در مبارزه با فرعون و حاضر در صحنه مقابله موسى و ساحران
إن هذن لسحرن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 4،8
4 - بنى اسرائيل همگام موسى ( ع ) و پيرو او در مبارزه عليه فرعون
أتذر موسى و قومه
8 - آمادگى موسى ( ع ) و قومش براى شورش عليه نظام فرعونى و به انزوا كشاندن فرعون و خدايان او ، دليل اشراف دربار براى ضرورت مجازات و سركوبى آنان
أتذر موسى و قومه ليفسدوا فى الأرض و يذرك و ءالهتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 45 - 5
5 - دشوارى رسالت موسى ، در مبارزه با فرعون
ثمّ أرسلنا موسى و أخاه هرون
رسالت هارون به همراه موسى(ع)، مى تواند بدان جهت باشد كه بار مسؤوليت موسى در مبارزه با فرعون و اشراف پيرامون او، بسيار سنگين بود و براى سبك تر شدن آن، خداوند هارون را نيز به همراه او مبعوث كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 1
1 - مسؤوليت مشترك موسى و هارون ، در رسالت و مبارزه با فرعون و اشراف قوم او
ثمّ أرسلنا موسى و أخاه هرون . .. إلى فرعون و ملإيه
«ملأ» اسم جمع و به معناى اشراف و سران است. «إستكبار» (مصدر «استكبروا»); يعنى، كبر ورزيدن و تكبّر نمودن «علّو» (مصدر «عالين») نيز به معناى برترى جويى و سلطه طلبى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 16 - 10
10 - طرح ربوبيت مطلق خداوند در برابر فرعون ، اولين گام مبارزه صريح موسى و هارون ( ع ) با وى
فأتيا فرعون فقولا إنّا رسول ربّ العلمين
تصريح موسى و هارون(ع) به اين كه عوالم جهان آفرينش تحت ربوبيت خدا است، مى تواند اولين گام در مبارزه با فرعون و ردّ صريح ادعاى وى باشد كه مى گفت: «أنا ربّكم الأعلى». (79/24).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 32 - 9
9 - مبارزه با فسق و تجاوز ، هدف اساسى موسى ( ع ) در رويارويى با فرعون و دارودسته وى
إلى فرعون و ملإيْه إنّهم كانوا قومًا فسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 8
8 - آمادگى موسى ( ع ) و قومش براى شورش عليه نظام فرعونى و به انزوا كشاندن فرعون و خدايان او ، دليل اشراف دربار براى ضرورت مجازات و سركوبى آنان
أتذر موسى و قومه ليفسدوا فى الأرض و يذرك و ءالهتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 121 - 4
4 - ساحران به رسالت ها و پيام هاى موسى ( ع ) قبل از اقدام به مبارزه با وى آگاه بودند .
قالوا ءامنا برب العلمين
تأكيد ساحران به ربوبيت خداوند و پذيرش سريع آن پس از آگاهى به حقانيت موسى(ع)، بيانگر اين است كه آنان پيش از حضور در صحنه مبارزه به پيامهاى وى، كه بارزترين آن اعتقاد به ربوبيت مطلق خداوند است، آگاه شده بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 79 - 1،2
1 - فرعون ، براى مبارزه با حضرت موسى ( ع ) و مقابله با معجزه بزرگ او ، دستور داد تا تمام جادوگران كاردان و ماهر را به پايتختش احضار كنند .
و قال فرعون ائتونى بكل سحر عليم
2 - شخصيت حضرت موسى ( ع ) براى فرعون ، چنان خيره كننده و تهديدآميز بود كه خود شخصاً رهبرى مبارزه با او را به عهده گرفت .
و قال فرعون ائتونى بكل سحر عليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 58 - 11
11 - دعوت موسى ( ع ) و مقابله فرعون با آن حضرت ، موضوعى مطرح در افكار عمومى مردم مصر
فاجعل . .. موعدًا ... مكانًا سوًى
سعى فرعون در مقابله با موسى(ع) به وسيله سحر، و دعوت از مردم براى شركت در اين رويارويى، حكايت از آن دارد كه موضوع دعوت آن حضرت، موضوعى مطرح در جامعه آن زمان بوده و مردم اين رويداد را تعقيب مى كرده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 23 - 1
1 - فرعون براى مبارزه با موسى ( ع ) ، مردم را در اجتماعى گردآورد و با آنان در اين زمينه سخن گفت .
فحشر فنادى
«حشر»، به معناى جمع كردن همراه با سوق دادن است (مصباح).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 20
20 - استفاده مؤمن آل فرعون ، از شيوه جدل در مقابل منطق زور فرعونيان
وإن يك كذبًا فعليه كذبه و إن يك صادقًا يصبكم بعض الذى يعدكم
آمدن اين تعبير كه اگر موسى(ع) دروغ گفته باشد، عليه خودش اقدام كرده است و. .. از باب جدل مى باشد; و گرنه براى مؤمن آل فرعون، احتمال دروغ گو بودن موسى(ع) متصور نبود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 9
9 - فرعون و اطرافيانش ، مردمانى تبهكار و مجرم بودند .
إلى فرعون و ملإيه . .. و كانوا قوماً مجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 82 - 7
7 - فرعون و اطرافيان وى ، مردمانى تبهكار و مجرم بودند .
فرعون و ملإيه . .. و كانوا قوماً مجرمين ... و يحق اللّه الحق بكلمته و لو كره الم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 9
9 - فرعون و اطرافيانش ، مردمانى تبهكار و مجرم بودند .
إلى فرعون و ملإيه . .. و كانوا قوماً مجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 82 - 7
7 - فرعون و اطرافيان وى ، مردمانى تبهكار و مجرم بودند .
فرعون و ملإيه . .. و كانوا قوماً مجرمين ... و يحق اللّه الحق بكلمته و لو كره الم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 5
5 - فرعون و اطرافيانش ، از ثروت و امكانات عظيم اقتصادى خود در جهت مبارزه با دين خدا و گمراه كردن مردم ، استفاده مى كردند .
إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا فى الحيوة الدنيا ربنا ليضلوا عن سبيلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 5
5 - فرعون و اطرافيانش ، از ثروت و امكانات عظيم اقتصادى خود در جهت مبارزه با دين خدا و گمراه كردن مردم ، استفاده مى كردند .
إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا فى الحيوة الدنيا ربنا ليضلوا عن سبيلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 45 - 7
7 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) فى قول اللّه عزّوجلّ « فوقاه اللّه سيئات ما مكروا » فقال : أما لقد بسطوا عليه و قتلوه و لكن أتدرون ما وقاه ؟ وقاه أن يفتنوه فى دينه ;
از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ: «فوقاه اللّه سيئات ما مكروا» روايت شده كه فرمود: آگاه باشيد فرعونيان بر آن مؤمن، مسلط شده و او را به قتل رساندند; لكن مى دانيد كه خداوند او را از چه چيزى حفظ كرد؟ او را از اين كه در دينش فتنه كنند حفظ كرد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 2
2 - مباهات فرعون ، به قلمرو قدرت و ميزان مكنت و دارايى خويش
و نادى فرعون فى قومه قال يقوم أليس لى ملك مصر. .. أفلاتبصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 11 - 1
1 - سرزمين مصر ، تحت سلطه و حاكميت فرعون و خويشاوندان وى
أن ائت القوم الظلمين . قوم فرعون
«قوم شخص» به كسانى گفته مى شود كه از نزديكان وى بوده و در يك جد با او مشترك باشند. بنابراين، از تعبير «قوم فرعون» استفاده مى شود كه حاكميت سرزمين مصر در اختيار فرعون و خاندان ظالم وى قرار داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 22 - 3
3 - مدين ، سرزمين بيرون از قلمرو حكومت فرعون
و لمّا توجّه تلقاء مدين
انتخاب مدين به عنوان پناهگاه، نشانگر آن است كه آن سرزمين از محدوده حكومت فرعون بيرون بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 25 - 10
10 - مدين ، سرزمينى خارج از قلمرو حكومت فرعون
لاتخف نجوت من القوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 39 - 2
2 - سرزمين مصر تحت سلطه نفس گير سپاهيان سركش فرعون
و استكبر هو و جنوده فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 2
2 - مباهات فرعون ، به قلمرو قدرت و ميزان مكنت و دارايى خويش
و نادى فرعون فى قومه قال يقوم أليس لى ملك مصر. .. أفلاتبصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 2
2 - مباهات فرعون ، به قلمرو قدرت و ميزان مكنت و دارايى خويش
و نادى فرعون فى قومه قال يقوم أليس لى ملك مصر. .. أفلاتبصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 41 - 8
8 - بى بهره بودن فرعون و سپاهيانش ، از نصرت الهى در روز قيامت
و يوم القيمة لاينصرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 99 - 1
1- فرعون و پيروان وى در عرصه دنيا و آخرت ، به لعنت خدا گرفتار و از رحمت او به دورند .
و أُتبعوا فى هذه لعنة و يوم القيمة
ضمير در «اُتبعوا» به فرعون و قوم وى باز مى گردد. «اتباع» (مصدر اُتبعوا) به معناى ملحق كردن و به دنبال فرستادن است. بنابراين «واُتبعوا ...»; يعنى ، فرعون و قوم او در دنيا و آخرت ، لعنت و نفرين را به دنبال خواهند داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 47 - 21
21 - موسى و هارون ( ع ) ، محروميت فرعون از هدايت را به وى گوشزد نموده و او را به پيروى از هدايت دعوت كردند .
والسلم على من اتبع الهدى
جمله «السلام على. ..» خبريه است و به كار بردن عنوان «من اتبع...»، اشاره به نبود اين وصف در فرعون و براى ترغيب او به تحصيل آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 18 - 7
7 - فرعون ، طغيان گرى محروم از هرگونه پاكى و صلاح
هل لك إلى أن تزكّى
سؤال موسى(ع) نشان مى دهد كه وى در وجود فرعون، به دنبال يافتن تمايلى - هر چند اندك - به سوى خير و صلاح بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 18
18 - فرعون ، دوران مجازات ساحران مؤمن ( قطع دست و پا و بستن به چوبه دار ) را در مقايسه با مدت عذاب هاى موعود موسى ( ع ) ، طولانى تر و پايدارتر اعلام كرد .
و لتعلمنّ أيّنا أشدّ عذابًا و أبقى
«عذاباً» تميز براى «أشدّ» و قرينه بر تميز محذوف «أبقى» است; يعنى، «و أبقى عذاباً».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 8
8 - اقدام ساحران به ستايش فرعون در لحظه شروع عمليات خود ، با هدف جلب حمايت او و نزديك ساختن خويش بهوى
فألقوا . .. و قالوا بعزّة فرعون إنّا لنحن الغلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 44 - 8
8 - اقدام ساحران به ستايش فرعون در لحظه شروع عمليات خود ، با هدف جلب حمايت او و نزديك ساختن خويش بهوى
فألقوا . .. و قالوا بعزّة فرعون إنّا لنحن الغلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 4
4 - عذاب اخروى فرعون ، از زمان مرگ او آغاز شده است . *
فأخذه اللّه نكال الأخرة
فعل «أخذ» ماضى و حاكى از تحقق عذابى است كه به «نكال الأخرة» توصيف شده است. اين احتمال نيز وجود دارد كه قطعى بودن عذاب آينده، سبب ماضى آوردن «أخذ» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 47 - 4
4 - وجود دو قشر ضعيف و توانمند ، در جامعه فرعون و حاكميت نظام طبقاتى بر آن جامعه
و إذ يتحاجّون فى النار فيقول الضعفؤا للذين استكبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 47 - 4
4 - وجود دو قشر ضعيف و توانمند ، در جامعه فرعون و حاكميت نظام طبقاتى بر آن جامعه
و إذ يتحاجّون فى النار فيقول الضعفؤا للذين استكبروا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 20 - 3
3 - مشاوره سران حكومت فرعون درباره كشتن موسى ( ع )
إنّ الملأيأتمرون بك ليقتلوك
«إئتمار» (مصدر «يأتمرون») به معناى مشورت و رايزنى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 35 - 6
6 - مشاوره فرعون با اطرافيان خويش و نظر خواهى از آنان براى مبارزه با موسى ( ع )
فماذا تأمرون
«أمر» (مصدر «تأمرون») به معناى فرمان دادن است. مقصود از آن در اين جا فرمان مشورتى است. بنابراين «چه فرمان مى دهيد»; يعنى، رأيتان چيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 110 - 6
6 - فرعون براى اداره امور مملكتى از مشورت با ديگران ابايى نداشت .
يريد أن يخرجكم من أرضكم فماذا تأمرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 35 - 6
6 - مشاوره فرعون با اطرافيان خويش و نظر خواهى از آنان براى مبارزه با موسى ( ع )
فماذا تأمرون
«أمر» (مصدر «تأمرون») به معناى فرمان دادن است. مقصود از آن در اين جا فرمان مشورتى است. بنابراين «چه فرمان مى دهيد»; يعنى، رأيتان چيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 26 - 2
2 - فرعون درباره تصميم خود مبنى بر كشتن موسى ( ع ) ، با مشاوران و درباريانش به رايزنى پرداخت .
و قال فرعون ذرونى أقتل موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 109 - 3
3 - اشراف و بزرگان قوم فرعون پس از تبادل نظر در جلسه مشورتى به اين نتيجه رسيدند كه موسى ( ع ) بدون هيچ ترديد ساحرى زبردست و معجزه وى سحر است .
قال الملأ من قوم فرعون إن هذا لسحر عليم
برداشت فوق بر اساس اولين احتمالى است كه در توضيح فيش قبل درباره جمله «إن هذا . .. » بيان شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 92 - 6
6 - خداوند ، جسد فرعون را آيت و مايه عبرت مردم مصر قرار داد .
ننجيك ببدنك لتكون لمن خلفك ءاية
برداشت فوق بر اين اساس است كه مقصود از «لمن خلفك» مردمى باشند كه در مصر تحت حكومت فرعون مى زيستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 24
24 - موسى و هارون ( ع ) ، مصون از گزند فرعون و بيرون از سلطه فرعونيان
إنّه لكبيركم . .. فلأقطّعنّ أيديكم ... أشدّ عذابًا و أبقى
تهديد ساحران به شكنجه و دار، به دليل گرايش به موسى و هارون(ع) و سكوت از مجازات آن دو، نشانه ميسر نبودن آن براى فرعون است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 29 - 5
5 - فرعون ، مورد پرستش مردم سرزمين خويش
لئن اتّخذت إلهًا غيرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 7
7 - اشرافيان دربار ، سركوب نشدن موسى ( ع ) را مايه انزواى فرعون و ترك پرستش خدايان وى دانسته و آن را به فرعون گوشزد كردند .
أتذر موسى و قومه . .. و يذرك و ءالهتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 10
10 - فرعون ، حاكمى مشرك و معتقد به وجود خدايان و معبودهايى متعدد
و يذرك و ءالهتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 38 - 4
4 - فرعون ، مورد پرستش مردم مصر
و قال فرعون . .. ما علمت لكم من إله غيرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 42 - 2
2 - تأكيد فرعون بر قرار گرفتن ساحران در زمره مقربان وى ، با پيروزى بر موسى ( ع )
و إنّكم إذًا لمن المقرّبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 40 - 5
5 - شكوه و اقتدار حكومت فرعونى ، امرى ناچيز و مقهور قدرت خداوند بود .
فنبذنهم فى اليمّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 122 - 2،3
2 - ساحران مؤمن به موسى ( ع ) ، مردمى هوشيار و به ترفند ها و سياست بازى هاى فرعون و اشرافيان دربار وى آگاه بودند .
رب موسى و هرون
به نظر مى رسد از اهداف ساحران در تفسير «رب العلمين» به «رب موسى و هرون» اين باشد كه مبادا فرعونيان پس از خاتمه ماجرا چنين وانمود كنند كه ساحران به فرعون سجده كردند و او را «رب العلمين» خواندند. و اين معنا حكايت از هوشيارى ساحران و آگاهى آنان به ترفندهاى فرعون دارد.
3 - پيشگيرى از فريبكارى و خدعه گرى فرعون ، از اهداف ساحران در تفسير « رب العلمين » به « رب موسى و هرون »
رب موسى و هرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 60 - 3،4،5،6
3 - تهيه و تدارك براى ارائه سِحرى بزرگ در برابر موسى ( ع ) ، از حيله هاى فرعون
فلنأتيّنك بسحر . .. فجمع كيده
4 - فرعون براى مقابله با موسى ( ع ) ، تمامى حيله ها و برنامه هاى خود را جمع آورى كرد و به كار گرفت .
فتولّى فرعون فجمع كيده
«كيد»; يعنى، مكر ورزيدن و چاره انديشيدن (قاموس) و مراد از «جمع كيد»، گردآورى اهل مكر و ابزار آن است.
5 - فرعون ، از فرصت كافى براى تدارك سِحر و امكانات ديگر جهت مقابله با موسى ( ع ) برخوردار بود .
فجمع كيده ثمّ أتى
«ثمّ» براى بيان تراخى است. ممكن است اين تراخى، زمانى باشد; يعنى، پس از جمع آورى مكرها، مدتى تا رسيدن روز موعود
فاصله شد و سپس آن روز فرا رسيد. براين اساس بايد گفت: فرعون فرصتى كامل براى كسب آمادگى داشت.
6 - فرعون پس از گردآورى امكانات و حيله هاى خويش ، در ميعادگاه خود با موسى ( ع ) حاضر گرديد .
موعدكم يوم الزينة . .. فجمع كيده ثمّ أتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 35 - 4
4 - دروغ و تزوير ، دو حربه فرعون عليه موسى ( ع )
قال . .. إنّ هذا لسحر عليم . يريد أن يخرجكم من أرضكم بسحره
تعبير «يريد أن يخرجكم. ..» دروغى آشكار است; چه اين كه موسى(ع) خواهان خارج ساختن بنى اسرائيل از مصر بود و نه قبطيان. و از سوى ديگر در مجموع كلام وى تزوير و فريبكارى نهفته است چه در گفتن «أرضكم» (سرزمين شما) و چه در تعبير «بسحره» (با جادويش)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 8
8 - ساحران ، ايمان خود به خداوند را به گونه اى اعلام كردند كه فرعون نتواند آن را تحريف و از آن سوء استفاده كند .
قالوا ءامنّا بربّ هرون و موسى
از آن جايى كه موسى(ع) مدتى در خانه فرعون پرورش يافته بود، اگر ساحران «ربّ موسى» مى گفتند، اين احتمال وجود داشت كه فرعون سجده آنان و گفته هايشان را به نفع خود توجيه كند و خود را «ربّ موسى» بداند. آنان با آوردن اسم هارون در كنار اسم موسى(ع) (ربّ هارون و موسى) راه سوء استفاده از كلام خود را به روى فرعون بستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 47 - 11
11 - موسى و هارون ( ع ) ، از جانب خداوند مأمور بازداشتن فرعون از شكنجه بنى اسرائيل بودند .
إنّا رسولا ربّك . .. و لاتعذّبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 43 - 2
2 - حركت موسى و هارون ( ع ) به سوى فرعون و بازداشتن او از طغيان گرى ، فرمان مؤكد و مكرر خداوند به آن دو بود .
اذهب . .. اذهب أنت و أخوك ... اذهبا إلى فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 24 - 2
2 - خداوند ، موسى ( ع ) را به حركت به سوى فرعون و بازداشتن او از طغيان گرى ، فرمان داد .
اذهب إلى فرعون إنّه طغى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 61 - 4
4 - ترساندن فرعونيان از عذاب - به خاطر افتراى بر خداوند - سرلوحه سخنان موسى ( ع ) در صحنه مقابله با ساحران فرعون
قال لهم موسى ويلكم لاتفتروا على اللّه كذبًا فيسحتكم بعذاب
«ويل»; يعنى، «اندوه» و «هلاكت» و «هر سختى كه از ناحيه عذاب پديد آيد» (لسان العرب). «ويلكم» نفرين است; يعنى، عذاب باد بر شما. برخى آن را مفعول براى فعل محذوف دانسته اند; يعنى، ألزموا ويلكم (با هلاكت و عذابتان همدم باشيد). جمله «فيسحتكم بعذاب» روشنگر مفاد «ويلكم» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 60 - 1
1 - فرعون با پذيرفتن زمان و مكان پيشنهادى موسى ( ع ) براى مبارزه ، از ادامه بحث و گفت وگو با او لب فرو بست و مجلس مناظره را ترك كرد .
فتولّى فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 25 - 1
1 - مناظره موسى و فرعون در منظر جمعى از فرعونيان
قال لمن حوله
«حَوْل» به چيزى كه شىء را احاطه كرده باشد، گفته مى شود. استفهام در «ألاتستمعون» براى اظهار تعجب است. يعنى «[ فرعون] به كسانى كه پيرامونش بودند [با تعجب ]گفت آيا نمى شنويد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 4 - 15
15 - فساد و تباهى ، امرى ريشه دار در خاندان و نياكان فرعون
إنّه كان من المفسدين
تعبير از نياكان فرعون به «المفسدين» (به صورت جمع با «ال») نشان مى دهد كه همه آنان فسادگر بودند و فلسفه فسادگرى در تاريخ فرعون ها، بسيار ريشه دار بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 51 - 3
3 - قرار گرفتن در صف نخستين مؤمنان ، سرمايه اميد ساحران به آمرزش الهى
إنّا نطمع أن يغفر . .. أن كنّا أوّل المؤمنين
عبارت «أن كنّا. ..» تعليل براى اميد داشتن به غفران الهى است; يعنى، چون ما در صف نخستين ايمان آوردگان به موسى قرار گرفتيم اين ما را اميدوار به غفران مى نمايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 76 - 6
6 - تهمت سحر به معجزه بزرگ حضرت موسى ( ع ) از سوى فرعون و اطرافيانش ، برخاسته از روحيه سركشى و تبه كارى آنان بود .
فاستكبروا و كانوا قوماً مجرمين. فلما جاءهم الحق من عندنا قالوا إن هذا لسحر مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 76 - 6
6 - تهمت سحر به معجزه بزرگ حضرت موسى ( ع ) از سوى فرعون و اطرافيانش ، برخاسته از روحيه سركشى و تبه كارى آنان بود .
فاستكبروا و كانوا قوماً مجرمين. فلما جاءهم الحق من عندنا قالوا إن هذا لسحر مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 3،6
3 - ثروت ها و زيور آلات فرعون و اطرافيان او ، از جانب خداوند و داده او بود .
ربنا إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا فى الحيوة الدنيا
6 - بهره مندى فرعون و اطرافيان او از ثروت هاى خدادادى ، مقتضاى ربوبيت الهى بود .
ربنا إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 3،6
3 - ثروت ها و زيور آلات فرعون و اطرافيان او ، از جانب خداوند و داده او بود .
ربنا إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا فى الحيوة الدنيا
6 - بهره مندى فرعون و اطرافيان او از ثروت هاى خدادادى ، مقتضاى ربوبيت الهى بود .
ربنا إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 40 - 4
4 - افكنده شدن فرعون و لشكريانش در دريا ، با حقارت و ذلت و به اراده الهى
فنبذنهم فى اليمّ
واژه «فنبذناهم» اشعار به فروافكندن همراه با ذلت و حقارت دارد; زيرا «نبذ» اختصاصاً در دور ريختن اشيايى به كار مى رود كه فاقد ارزش است. در اين جا گفته مى شود: «نبذته نبذ النعل الخَلِق» (آن را چون كفش كهنه دور انداختم).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 35 - 3
3 - تعلق اراده الهى بر تسلّط بخشيدن به موسى و هارون ( ع ) ، در عرصه هاى مبارزه و ناكام گردانيدن فرعون و دارودسته وى
و نجعل لكما سلطنًا فلايصلون إليكما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 103 - 4
4- غرق شدن فرعون و تمامى همراهانش به اراده خداوند ، در پى تصميم ظالمانه وى عليه موسى ( ع ) و بنى اسرائيل
فأراد . .. فأغرقنه و من معه جميعًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 66 - 1،3
1 - غرق شدن فرعون و سپاهيانش ، پس از عبور كامل بنى اسرائيل از دريا
و أنجينا موسى و من معه أجمعين . ثمّ أغرقنا الأخرين
3 - ورود فرعون و سپاهيانش به دريا و غرق شدن آنان ، نمود اراده الهى
و أزلفنا ثَمّ الأخرين . .. ثمّ أغرقنا الأخرين
از اسناد فعل هاى «أزلفنا» و «أغرقنا» به خداوند، مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 6 - 7
7 - تعلق اراده الهى بر نابودى فرعون و دستگاه استكبارى وى
و نرى فرعون و هم-ن و جنودهما منهم ما كانوا يحذرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 41 - 4
4 - ساحران عصر فرعون ، قشرى سودجو و دنياگرا
أئنّ لنا لأجرًا إن كنّا نحن الغلبين
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه ساحران يا موسى(ع) را حق مى دانستند و يا باطل; در هر دو صورت درخواست مزد و پاداش در برابر احياى حق و يا نابودى آن، بيانگر سودجويى و دنيامدارى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 9 - 10
10 - تلاش آسيه در برانگيختن خوى منفعت طلبى و غريزه فرزندخواهى فرعون
عسى أن ينفعنا أو نتّخذه ولدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 16
16 - ساحران مؤمن با وجود تهديدات فرعون ، در صدد نصيحت و ارشاد و هدايت وى بودند .
ما جاءنا من البيّنت و الذى فطرنا فاقض ما أنت قاض إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا
اشاره ساحران به بينات موسى(ع) و خالقيت خداوند و محدوديت قدرت فرعون، پس از موضع گيرى خصمانه او، مى تواند به منظور رام ساختن و پند و اندرز دادن به او باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 14
14 - نصيحت ها و هشدار هاى مؤمن آل فرعون ، نسبت به قتل موسى ( ع ) ، در فرعون بى تأثير بود .
أتقتلون رجلاً . .. قال فرعون ما أريكم إلاّ ما أرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 8،11
8 - روحيه خود بزرگ بينى و سلطه طلبى فرعون و اشراف دربار او ، مانع از پذيرش دعوت موسى و هارون
فاستكبروا و كانوا قومًا عالين
جمله «و كانوا قوماً عالين» تعليل براى «فاستكبروا» است; يعنى، چون آنان مردمى متكبر بودند، از پذيرش دعوت حضرت موسى و هارون امتناع كردند.
11 - حاكميت طولانى خاندان فرعون و اشراف بر توده ها و عادت به دستور دادن ، مانع از پذيرش دعوت موسى و سرنهادن به دستور هاى او ، از سوى آنان بود .
فاستكبروا و كانوا قومًا عالين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 8
8 - روحيه خود بزرگ بينى و سلطه طلبى فرعون و اشراف دربار او ، مانع از پذيرش دعوت موسى و هارون
فاستكبروا و كانوا قومًا عالين
جمله «و كانوا قوماً عالين» تعليل براى «فاستكبروا» است; يعنى، چون آنان مردمى متكبر بودند، از پذيرش دعوت حضرت موسى و هارون امتناع كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 91 - 6
6 - عصيانگرى و فسادانگيزى پيوسته فرعون ، مانع پذيرفته شدن توبه وى از سوى خداوند شد .
ءالئن و قد عصيت قبل و كنت من المفسدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 1
1 - خداوند فرعون را در پى ادعاى ربوبيت ، به عذاب سخت دنيا و آخرت گرفتار ساخت .
فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
فاء در «فأخذه. ..»، آن را بر آيه قبل (فقال أنا ربّكم الأعلى) تفريع كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 16 - 3
3 - عصيان و سرپيچى فرعون ، موجب مؤاخذه شدن او از جانب خداوند شد .
فعصى فرعون الرسول فأخذنه أخذًا وبيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 18 - 1،2
1 - موضع گيرى فرعون ، در قبال دعوت موسى ( ع ) با به رخ كشيدن دوران سرپرستى خويش بر او
قال ألم نربّك فينا وليدًا
«تربية» (مصدر «نريّى») به معناى پروريدن است. «وليد» به نوزاد و نيز به كودكى گفته مى شود كه از وقت ولادتش زمانى زيادى نگذشته باشد; وگرنه طفل گفته مى شود. «لبث» (مصدر«لبثت») به معناى ماندن و درنگ كردن است; يعنى، فرعون گفت: آيا تو را از كودكى در ميان خود نپروريدم [مگر ]ساليانى چند از عمرت را پيش ما نماندى.
2 - كودكى و بخشى از دوران عمر موسى ( ع ) و نيز رشد و پرورش جسمى او در خاندان فرعون گذشت .
قال ألم نربّك فينا وليدًا و لبثت فينا من عمرك سنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 22 - 3،4،6
3 - بزرگ شدن موسى ( ع ) در دامن فرعون ، امرى اجبارى بود نه نعمتى شايان سپاس .
ألم نربّك فينا وليدًا . .. و تلك نعمة ... أن عبّدتّ بنى إسرءيل
جمله «و تلك نعمة» استفهام انكارى و به تقديم «أوَ تلك . ..» مى باشد.
4 - راه يافتن موسى ( ع ) به دستگاه فرعون حلقه اى از زنجير بردگى بنى اسرائيل
قال ألم نربّك فينا وليدًا . .. و تلك نعمة تمنّها علىّ أن عبّدتّ بنى إسرءيل
مقصود موسى(ع) از بيان مطلب ياد شده اين بود كه اگر ظلم تو بر بنى اسرائيل (كشتن نوزادان) نبود، هرگز مادرم مرا به نيل رها نمى كرد تا اسير تو شوم و امروز تو بر من منّت نهى.
6 - ناخشنودى موسى ( ع ) ، از زندگى گذشته خويش در دربار فرعون
قال ألم نربّك فينا وليدًا . .. و تلك نعمة تمنّها علىّ أن عبّدتّ بنى إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 24 - 1
1 - اقدام موسى ( ع ) ، به معرفى پروردگار جهانيان براى فرعون وحاضران مجلس او
قال ربّ السموت و الأرض و ما بينهما إن كنتم موقنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 25 - 1
1 - مناظره موسى و فرعون در منظر جمعى از فرعونيان
قال لمن حوله
«حَوْل» به چيزى كه شىء را احاطه كرده باشد، گفته مى شود. استفهام در «ألاتستمعون» براى اظهار تعجب است. يعنى «[ فرعون] به كسانى كه پيرامونش بودند [با تعجب ]گفت آيا نمى شنويد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 25 - 1
1 - موسى ( ع ) با راه يافتن به دربار فرعونيان ، پيام حق الهى را به آنان ارائه كرد .
لقد أرسلنا موسى . .. إلى فرعون و هم-ن و قرون ... فلمّا جاءهم بالحقّ من عندنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 15 - 2
2 - واقع شدن كاخ فرعون و محل زندگى موسى ( ع ) در نقطه اى خارج از شهر مصر
و دخل المدينة
با توجه به اين كه موسى(ع) در آن زمان پيش فرعون و در كاخ وى زندگى مى كرد، تعبير «دخل المدينة» نشان مى دهد كه قصر فرعون در محلى بيرون از شهر مصر واقع شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 2،4
2 - موسى و هارون ( ع ) از سوى خدا مأمور بودند رسالت خود را به فرعون و سران حكومتش اعلان كنند و آنان را به ايمان
فراخوانند .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه
«ملأ» به معناى رؤساست (لسان العرب).
4 - هارون ( ع ) ، شريك و همتاى موسى ( ع ) در رسالت و مبارزه با فرعون و اشراف پيرامون او بوده است .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 77 - 1،2
1 - حضرت موسى ( ع ) ، فرعون و سران حكومتش را ، به خاطر انكار معجزه اى كه در حق بودن آن ترديدى نبود ، مورد ملامت و سرزنش قرار داد .
قال موسى أتقولون للحق لما جاءكم أسحر هذا
2 - حضرت موسى ( ع ) ، از انكار معجزه توسط فرعون و اطرافيانش و جادو خواندن آن ، اظهار تعجب و شگفتى كرد .
أسحر هذا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 13،18
13 - موسى ( ع ) در دعاى خود ، براى اينكه فرعون و اطرافيانش موفق به ايمان نشوند ، از خداوند درخواست كرد دل هاى آنان را سخت گردانيده و بر آن مهر بزند .
ربنا . .. و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا
«شدت» به معناى صلابت و سخت شدن است و نقيض نرمى مى باشد و چون «اشدد» با «على» استعمال شده در آن معناى «طبع» و «ختم» تضمين و اشراب شده است.
18 - موسى ( ع ) از خداوند ، خواستار عذاب استيصال براى فرعون و اطرافيانش گرديد .
و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه الف و لام «العذاب» - كه براى عهد ذهنى است - اشاره به عذاب دنيوى (استيصال) باشد. در اين صورت چنين بر مى آيد كه حضرت موسى(ع) چون به چگونگى تحقق عذاب استيصال آگاه بود، از خداوند تحقق زمينه پيدايش آن را - كه عبارت از سخت شدن دل و مهر شدن آن است - درخواست كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 89 - 10
10 - موسى ( ع ) و برادرش ( هارون ) ، تحت فشار فرعون و اطرافيان او بودند .
قال موسى ربنا إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا . .. ليضلوا عن سبيلك ... فاستق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 46 - 1
1 - خداوند ، موسى ( ع ) را به سوى فرعون و درباريانش فرستاد .
و لقد أرسلنا موسى بايتنا إلى فرعون و ملإيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 7
7 - حضرت موسى ( ع ) ، از فرعون و اطرافيانش براى به كار بستن اموال و زينت هاى فراوان خويش در مسير گمراهى و فريب مردم ، در پيشگاه خداوند به شكوه پرداخت .
و قال موسى ربنا إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا فى الحيوة الدنيا ربنا ليضلوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 7
7 - حضرت موسى ( ع ) ، از فرعون و اطرافيانش براى به كار بستن اموال و زينت هاى فراوان خويش در مسير گمراهى و فريب مردم ، در پيشگاه خداوند به شكوه پرداخت .
و قال موسى ربنا إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا فى الحيوة الدنيا ربنا ليضلوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 1
1 - فرعون و اطرافيانش ، پس از شيندن سخنان موسى ( ع ) ، او و هارون ( ع ) را به تلاش براى براندازى حكومت متهم كردند .
قال موسى . .. قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه ءاباءنا و تكون لكما الكبرياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 10،11
10 - موسى ( ع ) در دعاى خود ، نابودى كامل ثروت هاى فرعون و اطرافيانش را از خداوند خواستار گرديد .
ربنا اطمس على أمولهم
گاهى «طموس» به چيزى نسبت داده مى شود و از آن فساد، تباهى و نابودى خود آن شىء اراده مى شود; مانند طموس قلب،
يعنى فساد و تباهى قلب; طموس طريق، يعنى خراب شدن و از بين رفتن راه و گاهى از آن تباهى آثار و لوازم شىء اراده مى شود; مانند طموس نجم، يعنى زوال نور آن; طموس چشم، يعنى محور نور آن. برداشت فوق مبتنى بر استعمال اول است.
11 - موسى ( ع ) در دعاى خود ، براى جلوگيرى از گمراه شدن مردم ، از خداوند درخواست كرد تا جاذبه هاى اموال فرعون و اطرافيانش را ( در چشم و دل مردم ) دگرگون نمايد .
ربنا ليضلوا عن سبيلك ربنا اطمس على أمولهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 10،11
10 - موسى ( ع ) در دعاى خود ، نابودى كامل ثروت هاى فرعون و اطرافيانش را از خداوند خواستار گرديد .
ربنا اطمس على أمولهم
گاهى «طموس» به چيزى نسبت داده مى شود و از آن فساد، تباهى و نابودى خود آن شىء اراده مى شود; مانند طموس قلب، يعنى فساد و تباهى قلب; طموس طريق، يعنى خراب شدن و از بين رفتن راه و گاهى از آن تباهى آثار و لوازم شىء اراده مى شود; مانند طموس نجم، يعنى زوال نور آن; طموس چشم، يعنى محور نور آن. برداشت فوق مبتنى بر استعمال اول است.
11 - موسى ( ع ) در دعاى خود ، براى جلوگيرى از گمراه شدن مردم ، از خداوند درخواست كرد تا جاذبه هاى اموال فرعون و اطرافيانش را ( در چشم و دل مردم ) دگرگون نمايد .
ربنا ليضلوا عن سبيلك ربنا اطمس على أمولهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 116 - 1،2
1 - موسى ( ع ) با بى اعتنايى به جادوگرى ساحران شروع مبارزه را به آنان واگذاشت .
قال ألقوا
2 - ساحران پس از رخصت دهى موسى ( ع ) آنچه را براى جادوگرى تدارك ديده بودند ، در مقابل تماشاگران ر ها كردند و چشم هاى آنان را سحر كردند .
فلما ألقوا سحروا أعين الناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 80 - 2
2 - حضرت موسى ( ع ) ، پس از رويارويى با انبوه ساحران ، از آنان خواست تا با به كار گرفتن تمام توان خود آنچه را كه به قصد ميدان انداختن آورده اند ، به زمين بيندازند .
فلما جاء السحرة قال لهم موسى ألقوا ما أنتم ملقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 81 - 1،2،6
1 - پس از درخواست موسى ( ع ) ، ساحران با به ميدان ريختن آنچه داشتند ( چوب ها و طناب ها ) به كار سحر پرداختند .
قال لهم موسى ألقوا . .. فلما ألقوا
2 - موسى ( ع ) ، پس از مشاهده عمل ساحران ، براى رفع اتهام ساحرى از خود ، سحر بودن آن عمل را به آنان گوشزد نمود .
فلما ألقوا قال موسى ما جئتم به السحر
6 - موسى ( ع ) ، با خطاب به ساحران ، آنان را گروهى مفسد و مقابله آنان با خود را عملى فسادانگيز خواند .
قال موسى ما جئتم به السحر . .. إن اللّه لايصلح عمل المفسدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 66 - 1
1 - موسى ( ع ) ، شروع مبارزه را به ساحران فرعون واگذار نمود و بر آغاز كار از سوى آنان تأكيد كرد .
إمّا أن تلقى . .. قال بل ألقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 43 - 1
1 - پيشنهاد موسى ( ع ) به ساحران ، براى پيشقدم شدن در نماياندن سحر خويش
قال لهم موسى ألقوا ما أنتم ملقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 77 - 6،7
6 - حضرت موسى ( ع ) ، از پيش به پيروزى و دستيابى به هدف هاى خود و شكست فرعون ، آگاهى داشت .
و لا يفلح السحرون
«فلاح» به معناى ظفر و دست يافتن به هدف است (مفردات راغب).
7 - حضرت موسى ( ع ) ، همراه با نفى ساحريت از خود ، فرعون و اطرافيانش را تهديد به شكست كرد و پيروزى قطعى خود را به آنان اعلام نمود .
و لا يفلح السحرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 81 - 3،4،5
3 - موسى ( ع ) ، شكست ساحران و ابطال سحر آنان را ، قطعى و غير قابل ترديد اعلام كرد .
قال موسى ما جئتم به السحر إن اللّه سيبطله
4 - موسى ( ع ) ، شكست ساحران و ابطال سحر آنان را ، به خدا مرتبط نموده و خود را صرفاً واسطه فعل او اعلام كرد .
قال موسى ما جئتم به السحر إن اللّه سيبطله إن اللّه لايصلح عمل المفسدين. و يحق ال
5 - موسى ( ع ) ، از پيش بر پيروزى خود و شكست ساحران و ابطال سحرشان ، اطمينان داشت .
قال موسى ما جئتم به السحر إن اللّه سيبطله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 77 - 7
7 - حضرت موسى ( ع ) ، همراه با نفى ساحريت از خود ، فرعون و اطرافيانش را تهديد به شكست كرد و پيروزى قطعى خود را به آنان اعلام نمود .
و لا يفلح السحرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 81 - 7
7 - موسى ( ع ) ، فرعون و اطرافيانش را گروهى مفسد و توطئه هاى آنان را محكوم به شكست دانست .
إن اللّه لايصلح عمل المفسدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 103 - 5،6
5 - موسى ( ع ) پيامبرى از جانب خداوند براى ارشاد و هدايت فرعون زمان خويش و بزرگان دربار وى
إلى فرعون و ملإيه
كلمه «فرعون» عنوان و لقب پادشاهان و حاكمان بزرگ مصر در عصرهاى گذشته بوده است.
6 - ارشاد اهرم هاى اصلى نظام فرعونى ( فرعون و كارگزاران ارشد وى ) نخستين و مهمترين رسالت موسى ( ع )
إلى فرعون و ملإيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 104 - 1
1 - موسى پس از بعثت به نبوّت با حضور در برابر فرعون و گفتگو با وى ، رسالت الهى خويش را به او اعلان كرد .
و قال موسى يفرعون إنى رسول من رب العلمين
كلمه «واو» در «و قال . .. » بيانگر اين است كه در قبل از بيان رسالت سخنانى بين موسى و فرعون مبادله شده بود كه به سبب دخالت نداشتن آنها در موضوع بحث، بيان نشده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 105 - 1،8،9
1 - موسى ( ع ) در حضور فرعون خويشتن را از هر گونه افترا بر خداوند مبرّا دانست .
حقيق على أن لا أقول على اللّه إلا الحق
8 - ربوبيت خداوند بر تمام هستى و نيز بر فرعون و بزرگان دربارش ، مورد تأكيد موسى در محاوراتش با فرعون
إنى رسول من رب العلمين . .. قد جئتكم ببينة من ربكم
9 - موسى ( ع ) در راستاى رهاسازى بنى اسرائيل از فرعون خواست تا از مهاجرت آنان با وى جلوگيرى نكند .
فأرسل معى بنى إسراءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 106 - 1
1 - فرعون ، ناباور به صداقت موسى ( ع ) در ادعاى رسالت و برخورداريش از معجزه و آيتى از جانب خدا
قال إن كنت جئت بئاية فأت بها إن كنت من الصدقين
متعلق «الصدقين» اصل رسالت و نيز داشتن «بينة» است. يعنى: إن كنت من الصادقين فى دعوى الرسالة و دعوى البينة.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 107 - 1،2
1 - موسى ( ع ) در پاسخ فرعون ( درخواست آيت رسالت ) عصاى خويش را ر ها ساخت .
فألقى عصاه
2 - عصاى موسى ( ع ) در برابر فرعون به مارى بزرگ تبديل شد .
فألقى عصاه فإذا هى ثعبان مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 108 - 1
1 - موسى ( ع ) در پى درخواست فرعون ( آوردن معجزه ) دومين آيت رسالت خويش را ارائه كرد .
إن كنت جئت بئاية فأت بها . .. و نزع يده فإذا هى بيضاء للنظرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 2،4
2 - موسى و هارون ( ع ) از سوى خدا مأمور بودند رسالت خود را به فرعون و سران حكومتش اعلان كنند و آنان را به ايمان فراخوانند .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه
«ملأ» به معناى رؤساست (لسان العرب).
4 - هارون ( ع ) ، شريك و همتاى موسى ( ع ) در رسالت و مبارزه با فرعون و اشراف پيرامون او بوده است .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 77 - 1،2
1 - حضرت موسى ( ع ) ، فرعون و سران حكومتش را ، به خاطر انكار معجزه اى كه در حق بودن آن ترديدى نبود ، مورد ملامت و سرزنش قرار داد .
قال موسى أتقولون للحق لما جاءكم أسحر هذا
2 - حضرت موسى ( ع ) ، از انكار معجزه توسط فرعون و اطرافيانش و جادو خواندن آن ، اظهار تعجب و شگفتى كرد .
أسحر هذا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 13،18
13 - موسى ( ع ) در دعاى خود ، براى اينكه فرعون و اطرافيانش موفق به ايمان نشوند ، از خداوند درخواست كرد دل هاى آنان را سخت گردانيده و بر آن مهر بزند .
ربنا . .. و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا
«شدت» به معناى صلابت و سخت شدن است و نقيض نرمى مى باشد و چون «اشدد» با «على» استعمال شده در آن معناى «طبع» و «ختم» تضمين و اشراب شده است.
18 - موسى ( ع ) از خداوند ، خواستار عذاب استيصال براى فرعون و اطرافيانش گرديد .
و اشدد على قلوبهم فلايؤمنوا حتى يروا العذاب الأليم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه الف و لام «العذاب» - كه براى عهد ذهنى است - اشاره به عذاب دنيوى (استيصال) باشد. در اين صورت چنين بر مى آيد كه حضرت موسى(ع) چون به چگونگى تحقق عذاب استيصال آگاه بود، از خداوند تحقق زمينه پيدايش آن را - كه عبارت از سخت شدن دل و مهر شدن آن است - درخواست كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 89 - 10
10 - موسى ( ع ) و برادرش ( هارون ) ، تحت فشار فرعون و اطرافيان او بودند .
قال موسى ربنا إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا . .. ليضلوا عن سبيلك ... فاستق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 97 - 2
2- فرعون و قوم او ، در محدوده رسالت موسى ( ع ) بودند .
و لقد أرسلنا موسى . .. إلى فرعون و ملإيه
كلمه «ملإيه» به معناى گروه و جمعيت و نيز به معناى اَشراف و بزرگان مى باشد. بر اساس معناى اول، جمله «أرسلنا موسى... إلى فرعون و ملإيه» در اينكه قوم فرعون و جمعيت وابسته به او در محدوده رسالت موسى(ع) بودند، صراحت دارد و بر اساس دومين معنا، اين جمله به حقيقت ياد شده اشاره دارد; زيرا اگر فرعون و بزرگان دربارش در محدوده رسالت موسى(ع) باشند، طبعاً قوم او نيز چنين خواهند بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 102 - 10
10- مقابله به مثل و حقيقت گويى ، از ويژگى هاى برخورد موسى ( ع ) با فرعون
إنى لأظنّك يموسى مسحورًا . .. و إنى لأظنّك يفرعون مثبورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 28 - 2
2 - موسى ( ع ) در مبارزه با فرعون ، خود را مواجه با گروهى از حاميان او مى ديد و براى ارشاد آنان چاره انديشى مى كرد .
اذهب إلى فرعون . .. يفقهوا قولى
با آن كه در فرمان رسالت فقط نام فرعون آمده بود، اما موسى(ع) براى گفتار خويش، شنوندگان بيشترى را پيش بينى مى كرد و «يفقهوا» را با صيغه جمع آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 24 - 1
1 - فرعون ، هامان و قارون ، در قلمرو رسالت موسى ( ع )
و لقد أرسلنا موسى . .. إلى فرعون و هم-ن و قرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 46 - 1
1 - خداوند ، موسى ( ع ) را به سوى فرعون و درباريانش فرستاد .
و لقد أرسلنا موسى بايتنا إلى فرعون و ملإيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 38 - 3
3 - نخستين مأموريت موسى ( ع ) ، حركت به سوى فرعون بود .
و فى موسى إذ أرسلنه إلى فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 17 - 2
2 - حركت به سوى فرعون و باز داشتن او از طغيان گرى ، فرمان خداوند به موسى ( ع ) در وادى طوى
اذهب إلى فرعون إنّه طغى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 24 - 5
5 - ادعاى ربوبيت برتر ، موضع گيرى فرعون در برابر طرح توحيد ربوبى از سوى موسى ( ع )
و أهديك إلى ربّك . .. أنا ربّكم الأعلى
جمله «و أهديك إلى ربّك» در آيات پيشين، سخنى بود كه موسى(ع)، آن را با توجه به انكار ربوبيت خداوند از سوى فرعون، مطرح ساخت. فرعون در واكنش به اين دعوت، برترين ربوبيت را براى خود قائل شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 16
16 - ساحران مؤمن با وجود تهديدات فرعون ، در صدد نصيحت و ارشاد و هدايت وى بودند .
ما جاءنا من البيّنت و الذى فطرنا فاقض ما أنت قاض إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا
اشاره ساحران به بينات موسى(ع) و خالقيت خداوند و محدوديت قدرت فرعون، پس از موضع گيرى خصمانه او، مى تواند به منظور رام ساختن و پند و اندرز دادن به او باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 49 - 5
5 - ساحران ، داراى موقعيت و احترام در ميان جامعه فرعونى *
و قالوا يأيّه الساحر
برداشت ياد شده بدين احتمال است كه خطاب «يأيّه الساحر»، استهزايى نباشد; بلكه براى احترام ادا شده باشد. و مؤيد آن، ذيل آيه شريفه است كه فرعونيان از موسى(ع) تقاضاى رفع عذاب كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 2
2 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از موقعيت اجتماعى و نفوذ در جامعه
يقوم لكم الملك اليوم
تعبير «اى قوم من» و نيز محتوا و آهنگ كلام مؤمن آل فرعون و برخى از روايات وارده درباره ايشان، گوياى مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 32 - 3
3 - مؤمن آل فرعون ، برخوردار از موقعيت اجتماعى و نفوذ در جامعه
يقوم إنّى أخاف عليكم يوم التناد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 10
10 - كاخ فرعون ، مشرف و مسلط بر جريان رود نيل *
و هذه الأنهر تجرى من تحتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 16
16 - مركز حكومت فرعون ، منطقه اى گرمسير و داراى درختان نخل بود .
و لأصلّبنّكم فى جذوع النخل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 22 - 3
3 - مدين ، سرزمين بيرون از قلمرو حكومت فرعون
و لمّا توجّه تلقاء مدين
انتخاب مدين به عنوان پناهگاه، نشانگر آن است كه آن سرزمين از محدوده حكومت فرعون بيرون بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 10
10 - بهره گرفتن مؤمن آل فرعون از افكار عمومى مردم ، عليه تصميم فرعون بر قتل موسى ( ع )
يقوم لكم الملك اليوم . .. فمن ينصرنا من بأس اللّه إن جاءنا
صحبت مكرر مؤمن آل فرعون با مردم - على رغم آن كه موسى(ع) مورد تهديد شخص فرعون بود - مى تواند از نكته ياد شده حكايت كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 15 - 2
2 - واقع شدن كاخ فرعون و محل زندگى موسى ( ع ) در نقطه اى خارج از شهر مصر
و دخل المدينة
با توجه به اين كه موسى(ع) در آن زمان پيش فرعون و در كاخ وى زندگى مى كرد، تعبير «دخل المدينة» نشان مى دهد كه قصر فرعون در محلى بيرون از شهر مصر واقع شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 16 - 2
2 - مؤاخذه سخت و سنگين فرعون در دنيا از سوى خداوند
فأخذنه أخذًا وبيلاً
«وبيل» به معناى وخيم و سنگين است (مصباح المنير).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 20 - 1
1 - ورود شتابزده مردى ناشناس از دورترين نقطه شهر به حضور موسى ( ع )
و جاء رجل من أقصا المدينة يسعى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 12
12 - آشنايى مؤمن آل فرعون ، از تاريخ مردم مصر و سرگذشت يوسف پيامبر ( ع )
و لقد جاءكم يوسف من قبل بالبيّنت . .. حتّى إذا هلك قلتم لن يبعث اللّه من بعده ر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 34 - 12
12 - آشنايى مؤمن آل فرعون ، از تاريخ مردم مصر و سرگذشت يوسف پيامبر ( ع )
و لقد جاءكم يوسف من قبل بالبيّنت . .. حتّى إذا هلك قلتم لن يبعث اللّه من بعده ر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 10 - 6
6 - ميخكوب كردن به زمين هنگام مجازات ، شيوه فرعون در سركوب مخالفان
و فرعون ذى الأوتاد
ممكن است فرعون از آن جهت به «ذى الأوتاد» توصيف شده باشد كه مخالفان خود را، به چهار ميخ مى كشيد و شكنجه مى داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 58 - 6،7،10
6 - فرعون با تظاهر به اطمينان خويش بر پيروزى بر موسى ( ع ) ، تعيين مكان و زمان رويارويى را به او واگذار كرد .
فاجعل بيننا و بينك موعدًا لانخلفه
در اين كه «موعداً» مصدر است يا اسم زمان و يا اسم مكان، نظرياتى چند ابراز شده است. گفتنى است كه به قرينه وصف «لانخلفه» و كلمه «مكاناً» و كلمه «يوم الزينة» (در آيه بعد) مى توان پى برد كه مجموعه هر سه معنا، مورد نظر بوده است; هر چند براى برخى از آن معانى كلام داراى تقديراتى باشد.
7 - فرعون به موسى ( ع ) اطمينان داد كه او و يارانش ، از حضور در ميعادگاه تخلف نخواهند ورزيد .
موعدًا لانخلفه نحن
10 - فرعون ، براى مقابله با معجزات موسى ( ع ) از او خواست مكانى مناسب و هموار را در نظر گيرد .
فاجعل . .. مكانًا سوًى
«مكاناً» بدل است براى «موعداً» و «سوى» به معناى مستوى است. «مكاناً سوى»; يعنى، زمينى كه مسطح باشد. اين وصف، آگاهى طرفين را بر آنچه انجام مى گيرد، ممكن مى سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 59 - 2،4،6،9
2 - موسى ( ع ) ، روز عيد را به عنوان روز موعود براى مقابله با فرعون برگزيد .
قال موعدكم يوم الزينة
4 - هنگام بالا آمدن آفتاب و اجتماع مردم در روز عيد ، زمان مواعده موسى ( ع ) و فرعون
موعدكم يوم الزينة و أن يحشرالناس ضحًى
6 - موسى ( ع ) ، مناسب ترين زمان را براى تبليغ و ارائه معجزات خويش و منكوب ساختن فرعون برگزيد .
قال موعدكم يوم الزينة و أن يحشرالناس ضحًى
روز عيد، نوعاً روز فراغت و آمادگى فكرى مردم است. انتخاب چنين روزى از سوى موسى(ع) و نيز توجه به حضور گسترده مردم در روشنايى روز، حكايت از انتخاب مناسب آن حضرت دارد.
9 - موسى ( ع ) همراه با تعيين زمان و مكان مبارزه ، تلاش فرعونيان را براى جمع كردن مردم در صحنه مبارزه ، شرط كرد .
موعدكم يوم الزينة و أن يحشر الناس ضحًى
مجهول آوردن «يُحشر» حاكى از نقش عواملى در جمع شدن مردم است. چنانچه حرف «واو» در «و أن يحشر...» به معناى «مع» باشد، قيد «محشور شدن مردم» گوياى اين نكته است كه موسى(ع)، وعده خويش را به احضار مردم مشروط ساخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 60 - 6
6 - فرعون پس از گردآورى امكانات و حيله هاى خويش ، در ميعادگاه خود با موسى ( ع ) حاضر گرديد .
موعدكم يوم الزينة . .. فجمع كيده ثمّ أتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 104 - 2
2- زندگى بدون آرامش بنى اسرائيل تا قبل از رهايى از حكومت فرعون *
فأراد أن يستفزّهم من الأرض . .. و قلنا من بعده لبنى إسرءيل اسكنوا الأرض
احتمال دارد كه «اسكنوا الأرض» به معناى آرام گرفتن در زمين و بيرون آمدن از اضطرابى باشد كه قبلاً گريبانگير آنان بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 5 - 2،3
2 - تعلق اراده الهى بر تغيير تحولات مصر به نفع بنى اسرائيل و رهانيدن آنان از استضعاف فرعون
و نريد أن نمنّ على الذين استضعفوا فى الأرض
3 - نجات از حكومت بسيار خشن و بى رحم فرعون ، امتنانى بزرگ و نعمتى گران سنگ از سوى خدا به بنى اسرائيل بود .
و نريد أن نمنّ على الذين استضعفوا فى الأرض
«نمنّ» از ريشه «منّة» مشتق شده است و «منّة» به نعمت سنگين گفته مى شود (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 77 - 7
7 - بنى اسرائيل ، داراى آمادگى لازم براى هجرت از مصر و رهايى از عذاب فرعون
أسر بعبادى
حركت شبانه، گريختن از چنگ كسانى است كه براى آن حركت، مانع ايجاد مى كنند. بنابراين ماندن بنى اسرائيل نزد فرعونيان، برخلاف ميل آنان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 17 - 1
1 - رهانيدن بنى اسرائيل از سلطه و ستم فرعونى ، در رأس اهداف موسى ( ع ) و هارون ( ع ) قرار داشت .
أن ائت القوم الظلمين . .. فأتيا فرعون فقولا... أن أرسل معنا بنى إسرءيل
مقصود از «إرسال» (فرستادن) در اين جا آزاد كردن و رها ساختن بنى اسرائيل است. بنابراين از آيه ياد شده استفاده مى شود كه اساسى ترين مأموريت موسى(ع) اين بود كه بنى اسرائيل را از سرزمين فرعونيان خارج كند و آنان را از بند اسارت و بردگى مصريان آزاد سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 90 - 1،9
1 - خداوند ، بنى اسرائيل را در حالى كه در معرض هجوم فرعون و سپاهيانش قرار داشتند ، از دريا عبور داد .
و جوزنا ببنى إسرءيل البحر فأتبعهم فرعون و جنوده بغياً و عدواً
9 - نجات بنى اسرائيل از شر فرعون و اطرافيانش ، ثمره استقامت و پايدارى آنان بود .
فاستقيما . .. و جوزنا ببنى إسرءيل البحر ... حتى إذا أدركه الغرق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 80 - 2،7
2 - خداوند ، بنى اسرائيل را از خطر فرعون رهانيد و آنان را از اسارت او نجات داد .
فأتبعهم فرعون . .. يبنى اسرءيل قد أنجينكم من عدوّكم
7 - نزول « منّ و سلوى » بر بنى اسرائيل ، پس از نجات آنان از چنگال فرعون و استقرار آنها در بيابان بوده است .
قد أنجينكم . .. وعدنكم ... و نزّلنا عليكم المنّ والسلوى
نزول «منّ و سلوى»، نشان عارى بودن منطقه از مواد غذايى متداول و بيابانى بودن محيط استقرار آنها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 16
16 - مركز حكومت فرعون ، منطقه اى گرمسير و داراى درختان نخل بود .
و لأصلّبنّكم فى جذوع النخل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 53 - 4
4 - « طلا » نماد اشرافى گرى و تجمل در جامعه فرعونى
فلولا أُلقى عليه أسورة من ذهب
از تكيه فرعون بر زيورآلات طلا، مطلب بالا قابل برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 53 - 2
2 - استفاده مردان از دستبند طلا ، نشانگر سيادت و رياست در جامعه فرعونى بود .
فلولا أُلقى عليه أسورة من ذهب
با توجه به واژه «أُلقى»، مى توان استفاده كرد كه فرعونيان از رسولان الهى انتظار داشتن «نشانه» را داشتند و نشانه آن زمان، دستبند طلا بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 98 - 3
3- حركت فرعونيان به سوى دوزخ به رهبرى و پيشاهنگى فرعون ، نمود برنامه هاى ناصواب او در دنياست .
و ما أمر فرعون برشيد. يقدم قومه يوم القيمة فأوردهم النار
جمله «يقدم قومه . ..» بيانگر فرجام پيروى از فرعون است و به منزله تفسيرى براى «و ما أمر فرعون برشيد» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 4
4 - ايمان به موسى ( ع ) در حكومت فرعون ، كارى غير قانونى و ممنوع بوده است .
ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم
نياز به اذن فرعون در ايمان به موسى(ع)، نشان از ممنوعيت و غيرقانونى بودن ايمان به آن حضرت در آن عصر دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 73 - 7
7 - وجود فشار و اكراه و سلب آزادى در حكومت فرعون
ما أكرهتنا عليه من السحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 110 - 6
6 - فرعون براى اداره امور مملكتى از مشورت با ديگران ابايى نداشت .
يريد أن يخرجكم من أرضكم فماذا تأمرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 112 - 1
1 - فرعون ، برخوردار از اقتدار و سلطنتى با نفوذ در سرزمين مصر بود .
يأتوك بكل سحر عليم
فعل «يأتوك» جواب فعل امر قرار گرفته و به حرف شرطِ مقدر مجزوم شده است. تقدير كلام چنين است: ان ترسل الحاشرين يأتوك بكل ساحر عليم. انتخاب اين تركيب براى كلام حاوى اين نكته است كه فرستادن نيروها مستلزم آوردن ساحران است و اين حكايت از نفوذ فراوان فرعون و مأموران وى بر سرزمين مصر دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 12
12 - نظام فرعونى ، نظامى استثمارگر
و نستحى نساءهم
چون مجرد زنده نگهداشتن زنان كيفر محسوب نمى شود و فرعون با جمله «سنقتّل . .. و نستحى نساءهم» در صدد بيان مجازات قوم موسى بوده است، مى توان گفت هدف از بيان اين معنا استثمار زنان بنى اسرائيل بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 6 - 16
16- تحميل بدترين شكنجه ها ، سر بريدن پسران و زنده نگه داشتن زنان از سوى فرعونيان ، آزمايشى بزرگ از جانب خداوند براى بنى اسرائيل
يسومونكم سوء العذاب . .. و فى ذلكم بلاء من ربّكم عظيم
برداشت فوق، مبتنى بر اين است كه مشاراليه «ذلكم» شكنجه هاى فرعونيان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 14
14 - بريدن دست و پاى مجرمان و بستن آنان به چوبه هاى دار ، از جمله سخت ترين مجازات ها در زمان فرعون بود .
فلأقطّعنّ . .. و لأصلّبنّكم فى جذوع النخل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 1
1 - نظرخواهى و اقرارطلبى فرعون از قوم خويش ، درباره حاكميت و مالكيت او بر سرزمين مصر
يقوم أليس لى ملك مصر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 11 - 9
9 - فرعون ، شخصيتى منفور در نگاه همسرش آسيه و رفتار وى غير قابل تحمل براى او
و نجّنى من فرعون و عمله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 89 - 1
1 - خداوند ، دعاى موسى و هارون ( ع ) ، عليه فرعون و اطرافيانش را مستجاب كرد .
قال قد أجيبت دعوتكما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 89 - 1
1 - خداوند ، دعاى موسى و هارون ( ع ) ، عليه فرعون و اطرافيانش را مستجاب كرد .
قال قد أجيبت دعوتكما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 39 - 5
5 - قارون و فرعون و هامان ، چهره هاى سرشناس و پرنفوذ جامعه خود بودند .
و قرون و فرعون و هم-ن و لقد جاءهم موسى بالبيّنت
با توجه به اين كه موسى(ع) پيامبرى مبعوث شده از جانب خداوند براى توده هاى بنى اسرائيل بود، ذكر نام سه تن از ميان آنان و يادآورى اين كه موسى(ع) با بينات، به سوى قارون و فرعون و هامان آمد، نشان مى دهد كه آنان چهره هاى سرشناس و صاحب نفوذى بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 8 - 1
1 - برگرفته شدن موسى ( ع ) از آب نيل به وسيله نزديكان فرعون
فالتقطه ءال فرعون
«إلتقاط» به معناى برگرفتن چيزى از زمين است و «آل» به كسان و نزديكان شخص گفته مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 6
6 - فرعون و اطرافيانش در گرايش هاى اعتقادى مردم ، نقش تعيين كننده اى داشتند .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه
از اين كه خداوند موسى و هارون (ع) را - كه براى هدايت مردم مبعوث شده بودند - مستقيماً به سوى فرعون و اطرافيانش فرستاد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 46 - 5
5 - نقش جدى درباريان و اطرافيان فرعون ، در انحراف و گمراهى مردمان
و لقد أرسلنا موسى بايتنا إلى فرعون و ملإيه
از اين كه «ملأ» در برنامه تبليغى موسى(ع) هم طراز فرعون قرار گرفته اند، نقش اساسى آنان در انحراف مردم به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 40 - 2
2 - ناتوانى فرعونيان در مبارزه با موسى ( ع ) و منحصر شدن تمام قدرت و تدبير نظام فرعونى در وجود ساحران
لعلّنا نتّبع السحرة إن كانوا هم الغلبين
با اين كه در نظام فرعونى تلاش بر حذف همه نيروها و منحصر دانستن فرعون در جايگاه رهبرى بوده است; اما ناتوانى او از مقابله با موسى(ع) و نياز وى به كارآيى ساحران، سبب گشت تا به جاى فرعون، ساحران پيشواى مردم قلمداد شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 6
6 - فرعون و اطرافيانش در گرايش هاى اعتقادى مردم ، نقش تعيين كننده اى داشتند .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه
از اين كه خداوند موسى و هارون (ع) را - كه براى هدايت مردم مبعوث شده بودند - مستقيماً به سوى فرعون و اطرافيانش فرستاد، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 98 - 2
2- فرعون ، در روز قيامت پيروانش را به آتش دوزخ خواهد برد .
فأوردهم النار
ماضى آوردن فعل «أورد» - با اينكه گزارشى از آينده است - اشاره به حتمى بودن ورود آنان به آتش جهنم دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 78 - 3
3 - در تعقيب بنى اسرائيل ، فرعون خود رهبرى سپاهيانش را به عهده داشت .
فأتبعهم فرعون بجنوده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 24 - 3
3 - فرعون ، هامان و قارون ، در اختيار دارنده همه امكانات اجتماعى ( اقتصادى ، سياسى و فرهنگى ) و مانع اصلى بر سر راه هدايت مردم
كانوا هم أشدّ منهم قوّة و ءاثارًا . .. و لقد أرسلنا موسى ... إلى فرعون و هم-ن و
برداشت ياد شده از آن جااست كه اين آيه، در صدد بيان نمونه و مصداقى از مردمى است كه قدرت سياسى و اقتصادى فزون تر از كافران صدر اسلام داشتند و مانع تبليغ و رسالت پيامبر الهى بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 31 - 1
1- فرعون ، عامل اصلى گرفتارى هاى بنى اسرائيل در جامعه مصر
من العذاب المهين . من فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 13 - 2
2- نقش اساسى فرعون ، در گرايش قوم او به تكذيب پيام آوران وحى *
و عاد و فرعون و إخون لوط
برداشت بالا با توجّه به اين نكته است كه در مورد ديگر اقوام، نام «قوم» آمده; ولى در مورد تكذيب كنندگان موسى و هارون(ع) تنها نام «فرعون» آمده است و قوم او در حقيقت تحت الشعاع او قرار گرفته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 38 - 4
4 - « فرعون » ، محور حاكميت كفر در عصر موسى
و فى موسى إذ أرسلنه إلى فرعون
از اين كه موسى(ع) قبل از تبليغ تودهاى مردم، مأموريت يافته بود تا به سوى فرعون حركت كند، به دست مى آيد كه فرعون بر مجموعه نظام اجتماعى آن عصر حاكميت داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 39 - 2
2 - فرعون ، مانع توجه و گرايشِ نيرو هاى تحت امر خويش ، به پيام و رسالت موسى ( ع )
فتولّى بركنه
در صورتى كه «باء» براى تعديه و «ركن» كنايه از نيروهاى حكومتى باشد، معناى آيه چنين مى شود: «فجعل ركنه متولّين».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 45 - 3
3 - موسى و هارون ( ع ) از پيشدستى فرعون و اقدام او به كيفر فورى آنان ، پيش از هرگونه فرصت اظهار معجزه و بيان حقيقت ، نگران بودند .
قالا ربّنا إنّنا نخاف أن يفرط علينا
«فَرَطَ»; يعنى، پيشى گرفت بدون آن كه افراط يا تفريط كرده باشد (مفردات راغب). مراد موسى و هارون(ع)، احتمال دست زدن فرعون به كارى است كه فرصت ابلاغ پيام الهى را از آنان بگيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 45 - 5
5 - نگرانى موسى و هارون ( ع ) از ناكامى در ابلاغ پيام خداوند به فرعون
إنّنا نخاف أن يفرط علينا أو أن يطغى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 45 - 4
4 - موسى و هارون ( ع ) ، از احتمال افزايش طغيان فرعون ، درپى ابلاغ دعوت الهى به او ، نگران بودند .
أو أن يطغى
خداوند در سخن با موسى(ع)، به طغيان گرى فرعون تصريح كرده بود. بنابراين مراد موسى و هارون(ع) از اين سخن، احتمال افزايش طغيان او است; به گونه اى كه زمينه پذيرش دعوت را در او به كلى از ميان ببرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 46 - 2
2 - خداوند به موسى و هارون ( ع ) اطمينان داد كه فرعون فرصت ابلاغ پيام رسالت را از آنان نگرفته و بر طغيان خود نخواهند افزود .
نخاف أن يفرط . .. قال لاتخافا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 35 - 2،5
2 - نگرانى فرعون از تأثير معجزات موسى در اطرافيانش
يريد أن يخرجكم من أرضكم بسحره
5 - بيم فرعون از ناگزير شدن قبطيان به ترك سرزمين خويش با پيروزى موسى ( ع )
يريد أن يخرجكم من أرضكم بسحره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 39 - 3
3 - نگرانى فرعون ، از نفوذ سخنان موسى ( ع ) در دل اركان حكومت خويش
فتولّى بركنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 9 - 6
6 - نياز شديد فرعون و همسرش به وجود كودكى در كنارشان
و قالت امرأت فرعون قرّت عين لى و لك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 24 - 4
4 - فرعون ، بر تمام امور زندگانى مردم مصر مسلّط بود .
أنا ربّكم الأعلى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 42 - 2،3
2 - تأكيد فرعون بر قرار گرفتن ساحران در زمره مقربان وى ، با پيروزى بر موسى ( ع )
و إنّكم إذًا لمن المقرّبين
3 - فرعون ، براى جلب حمايت ساحران ، بيش از انتظارشان به آنان وعده مزد و پاداش داد .
قالوا لفرعون أئنّ لنا لأجرًا . .. و إنّكم إذًا لمن المقرّبين
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه ساحران تنها درخواست مزد داشته اند; ولى فرعون علاوه بر پاسخ مثبت به آن، وعده تقرّب به درگاه خود را نيز به آنان داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 35 - 7
7 - شكست نهايى فرعون و غلبه موسى ، هارون ( ع ) و پيروانشان بر وى ، وعده الهى به موسى در وادى طور
أنتما و من اتّبعكما الغلبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 42 - 2،3
2 - تأكيد فرعون بر قرار گرفتن ساحران در زمره مقربان وى ، با پيروزى بر موسى ( ع )
و إنّكم إذًا لمن المقرّبين
3 - فرعون ، براى جلب حمايت ساحران ، بيش از انتظارشان به آنان وعده مزد و پاداش داد .
قالوا لفرعون أئنّ لنا لأجرًا . .. و إنّكم إذًا لمن المقرّبين
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه ساحران تنها درخواست مزد داشته اند; ولى فرعون علاوه بر پاسخ مثبت به آن، وعده تقرّب به درگاه خود را نيز به آنان داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 39 - 9
9 - فرعون و قومش ( قبطيان ) ، برخوردار از متاع هاى فراوان دنيوى و دلبسته به آنها
يقوم إنّما هذه الحيوة الدنيا متع
تذكر مؤمن آل فرعون به اندك و ناپايدارى بودن دنيا و متاع هاى آن به قوم خود، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 60 - 1
1 - نزديك شدن سپاه فرعون به بنى اسرائيل ، به هنگام طلوع آفتاب
فأتبعوهم مشرقين
واژه «مشرقين» از مصدر «اشراق» (داخل شدن در وقت طلوع خورشيد) مشتق شده است و حال از ضمير فاعل «أتبعوهم» مى باشد; يعنى، «فلحقوا بهم حالكونهم داخلين فى وقت طلوع الشمس». گفتنى است كه «إتباع» (مصدر «أتبعوا») در اين جا به معناى ملحق شدن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 38 - 3،4
3 - گردآورى ساحران ، براى هماوردى با موسى ( ع ) در وقت و روزى معين ( پيش از ظهر روز عيد ) بود .
فجمع السحرة لميقت يوم معلوم
«ميقات» به زمان معين گفته مى شود و مراد از آن در اين جا - به قرينه آيه 59 سوره طه - پيش از ظهر (ضحى) مى باشد. مقصود از «يوم معلوم» به دليل آيه ياد شده روز جشن (يوم الزينة) است و روز جشن همان روز عيد مى باشد.
4 - اهميت زمان و روز خاص در بازتاب هماوردى موسى ( ع ) با ساحران در نگاه فرعونيان
فجمع السحرة لميقت يوم معلوم
تصريح به زمان معين، نشانگر اهميت و نقش آن است .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 85 - 4
4 - فرعون و اشراف اطراف او ، مردمى ددمنش و ستم پيشه بودند .
ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 70 - 8
8 - ساحران ، ايمان خود به خداوند را به گونه اى اعلام كردند كه فرعون نتواند آن را تحريف و از آن سوء استفاده كند .
قالوا ءامنّا بربّ هرون و موسى
از آن جايى كه موسى(ع) مدتى در خانه فرعون پرورش يافته بود، اگر ساحران «ربّ موسى» مى گفتند، اين احتمال وجود داشت كه فرعون سجده آنان و گفته هايشان را به نفع خود توجيه كند و خود را «ربّ موسى» بداند. آنان با آوردن اسم هارون در كنار اسم موسى(ع) (ربّ هارون و موسى) راه سوء استفاده از كلام خود را به روى فرعون بستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 65 - 7
7 - سِحر متداول در عصر فرعون ، محدود به نوعى خاص و در قالب نمايش سِحر بر اشياى افكنده شده بر زمين بود . *
إمّا أن تلقى و إمّا أن نكون أوّل من ألقى
تعبيرى كه ساحران در بيان خويش به كار گرفتند (يا مى افكنى و يا نخست ما مى افكنيم)، مى تواند حاكى از آن باشد كه كسى انتظار سحرى از نوع ديگر را نداشت. فراهم آوردن ريسمان ها و عصاها - كه آيه بعد بر آن دلالت دارد - نيز گوياى همين نكته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 7
7 - نظام اجتماعى حاكم بر جامعه فرعونى ، مبتنى بر فرهنگ و عقايد جاهلى و مورورثى بود .
أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه ءاباءنا و تكون لكما الكبرياء فى الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 71 - 23
23 - اتهام ، توجيهى براى خشونت و كيفر هاى ظالمانه ، در رژيم فرعون
ءامنتم . .. إنّه لكبيركم ... فلأقطّعنّ ... أشدّ عذابًا و أبقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 3
3 - نظام فرعونى ، نظامى سركوبگر و متكى به اشراف
إلى فرعون و ملإيه . .. و كانوا قومًا عالين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 29 - 9
9 - نبودن آزادى عقيده و بيان و حاكميت جو اختناق و خشونت در دوران حاكميت فرعون بر سرزمين مصر
لأجعلنّك من المسجونين
وجود زندان مشقت بار و زندانيان بسيار سياسى، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 37 - 4
4 - فرعون ، برخوردار از اقتدار و سلطنتى بانفوذ در سرزمين مصر
يأتوك بكلّ سحّار عليم
فعل«يأتوك» جزاى شرط مقدر (إن تبعثهم يأتوك بكلّ سحّار عليم) است. اين تركيب حاوى اين نكته است كه فرستادن نيروها براى جذب ساحران، مساوى با آمدن آنان بدون تعلل است و اين مطلب، مى تواند بيانگر حقيقت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 58 - 4
4 - سرزمين مصر در عصر فرعون ، برخوردار از تمدن و اقتصادى نيرومند
فأخرجنهم من جنّ-ت و عيون . و كنوز و مقام كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 12
12 - وجود استبداد و خودكامگى ونبود آزادى بيان در جامعه فرعونى عصر موسى
أتقتلون رجلاً أن يقول ربّى اللّه و قد جاءكم بالبيّنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 46 - 6
6 - حكومت فرعونى ، حكومتى اشرافى و مبتنى بر اقتدار اشراف
إلى فرعون و ملإيه
كلمه «ملأ» در قرآن مجيد، معمولاً به طبقه اشراف و ثروتمندان اطلاق مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 7
7 - حكومت فرعونى در عصر موسى ( ع ) ، حكومتى فردى و استبدادى بود .
أليس لى ملك مصر
با توجه به اين كه فرعون خود را فرمانرواى مطلق و بى چون و چراى مصر مى داند، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 52 - 2
2 - جامعه فرعونى ، داراى نظامى طبقاتى و مبتنى بر اشرافى گرى
أم أنا خير من هذا الذى هو مهين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 31 - 2
2- نظام فرعونى ، نظامى استبدادى و متكى به رأى فرد
من العذاب المهين . من فرعون
از اين كه شخص فرعون، به عنوان عامل اصلى عذاب و خوارى بنى اسرائيل معرفى شده، استفاده مى شود كه حضور فرعون و تصميم گيرى او، بر همه شؤون جامعه سيطره داشته و از اين رو، خطاهاى فرعونيان تنها به او نسبت داده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 2
2 - فرعون و اطرافيانش ، از زندگى اشرافى و زينت هاى خيره كننده و امكانات اقتصادى عظيمى برخوردار بودند .
إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا فى الحيوة الدنيا
نكره بودن «زينة و أموالا» دلالت بر «تفخيم» و «تعظيم» مى كند و چون فخامت و بزرگى در هر چيزى متناسب با آن چيز مى باشد; در تفخيم زينت، خيره كنندگى و در تفخيم اموال، فراوانى و عظمت آورده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 40 - 3
3 - ارتش و سپاه فرعون ، متشكل از چند لشكر
و جنوده
برداشت ياد شده، از جمع آمدن واژه «جنود» (لشكريان) به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 42 - 5
5 - جهان بينى و اعتقادات مؤمن آل فرعون ، بر علم و شناخت اطمينان بخش استوار بود .
تدعوننى لأكفر باللّه و أشرك به ما ليس لى به علم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 83 - 7،8،9
7 - فرعون مصر ، حاكمى خودبرتربين ، مستبد و خودكامه بود .
و إن فرعون لعال فى الأرض
8 - فرعون مصر ، حاكمى از زمره مسرفان بود .
انّه لمن المسرفين
9 - فرعون ، در شكنجه و آزار ديگران ، حد و مرزى نمى شناخت .
فما ءامن لموسى إلا ذرية من قومه على خوف من فرعون و ملإيهم أن يفتنهم . .. و انّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 85 - 4
4 - فرعون و اشراف اطراف او ، مردمى ددمنش و ستم پيشه بودند .
ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 88 - 2
2 - فرعون و اطرافيانش ، از زندگى اشرافى و زينت هاى خيره كننده و امكانات اقتصادى عظيمى برخوردار بودند .
إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا فى الحيوة الدنيا
نكره بودن «زينة و أموالا» دلالت بر «تفخيم» و «تعظيم» مى كند و چون فخامت و بزرگى در هر چيزى متناسب با آن چيز مى باشد; در تفخيم زينت، خيره كنندگى و در تفخيم اموال، فراوانى و عظمت آورده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 31 - 3،4
3- برترى جويى و اسرافگرى ، از منفى ترين ويژگى هاى فرعون
إنّه كان عاليًا من المسرفين
چنانچه «من المسرفين» خبر دوم «كان» باشد، آيه دو وصف مستقل براى فرعون بيان كرده است.
4- فرعون ، پيشتاز و سركرده اسرافگران *
إنّه كان عاليًا من المسرفين
قرين آمدن وصف «عالياً» و «من المسرفين»، ممكن است بيانگر جنبه سركردگى فرعون در ميدان اسرافگرى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 9،10
9 - آب هاى زراعى و آشاميدنى مردم مصر ، از قصر و اراضى فرعون عبور مى كرده است . *
و هذه الأنهر تجرى من تحتى أفلاتبصرون
10 - كاخ فرعون ، مشرف و مسلط بر جريان رود نيل *
و هذه الأنهر تجرى من تحتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 2،4
2 - موسى و هارون ( ع ) از سوى خدا مأمور بودند رسالت خود را به فرعون و سران حكومتش اعلان كنند و آنان را به ايمان فراخوانند .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه
«ملأ» به معناى رؤساست (لسان العرب).
4 - هارون ( ع ) ، شريك و همتاى موسى ( ع ) در رسالت و مبارزه با فرعون و اشراف پيرامون او بوده است .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 89 - 10
10 - موسى ( ع ) و برادرش ( هارون ) ، تحت فشار فرعون و اطرافيان او بودند .
قال موسى ربنا إنك ءاتيت فرعون و ملأه زينة و أمولا . .. ليضلوا عن سبيلك ... فاستق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 78 - 1
1 - فرعون و اطرافيانش ، پس از شيندن سخنان موسى ( ع ) ، او و هارون ( ع ) را به تلاش براى براندازى حكومت متهم كردند .
قال موسى . .. قالوا أجئتنا لتلفتنا عما وجدنا عليه ءاباءنا و تكون لكما الكبرياء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 2،4
2 - موسى و هارون ( ع ) از سوى خدا مأمور بودند رسالت خود را به فرعون و سران حكومتش اعلان كنند و آنان را به ايمان فراخوانند .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه
«ملأ» به معناى رؤساست (لسان العرب).
4 - هارون ( ع ) ، شريك و همتاى موسى ( ع ) در رسالت و مبارزه با فرعون و اشراف پيرامون او بوده است .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 89 - 2
2 - هارون ( ع ) با موسى ( ع ) ، در دعا عليه فرعون و اطرافيانش ، همراه و شريك بود .
دعوتكما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 89 - 2
2 - هارون ( ع ) با موسى ( ع ) ، در دعا عليه فرعون و اطرافيانش ، همراه و شريك بود .
دعوتكما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 97 - 1
1- خداوند ، موسى ( ع ) را براى هدايت فرعون و بزرگان دربارش ، به سوى آنان فرستاد .
و لقد أرسلنا موسى . .. إلى فرعون و ملإيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 32 - 7
7 - فرمان الهى به موسى ( ع ) در وادى طور ، مبنى بر رفتن نزد فرعون و ابلاغ رسالت خويش به وى و مهتران حكومتش
إلى فرعون و ملإيْه
«إلى فرعون» متعلق به عامل محذوف بوده و تقدير آن چنين است: «اذهب إلى فرعون و ملإيْه».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 103 - 5،6
5 - موسى ( ع ) پيامبرى از جانب خداوند براى ارشاد و هدايت فرعون زمان خويش و بزرگان دربار وى
إلى فرعون و ملإيه
كلمه «فرعون» عنوان و لقب پادشاهان و حاكمان بزرگ مصر در عصرهاى گذشته بوده است.
6 - ارشاد اهرم هاى اصلى نظام فرعونى ( فرعون و كارگزاران ارشد وى ) نخستين و مهمترين رسالت موسى ( ع )
إلى فرعون و ملإيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 97 - 1
1- خداوند ، موسى ( ع ) را براى هدايت فرعون و بزرگان دربارش ، به سوى آنان فرستاد .
و لقد أرسلنا موسى . .. إلى فرعون و ملإيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 29 - 1
1 - موسى ( ع ) براى انجام رسالت الهى خويش در ارشاد و هدايت فرعون ، به داشتن وزير و معاون احساس نياز مى كرد .
واجعل لى وزيرًا
«وزير» به كسى گفته مى شود كه كارهاى سنگين و مسؤوليت هاى فرمانده خود را به عهده گيرد (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 43 - 3
3 - ارشاد و هدايت فرعون ، نيازمند مقاومت و پايدارى موسى و هارون ( ع ) و پرهيز آنان از هرگونه سستى بود .
و لاتنيا فى ذكرى . اذهبا إلى فرعون إنّه طغى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 46 - 7
7 - وعده يارى خداوند و آگاهى گسترده او بر جزئيات ماجراى ارشاد فرعون ، مايه اميدوارى و آرامش بخش دل هاى نگران موسى و هارون ( ع ) بود .
إنّنا نخاف . .. لاتخافا إنّنى معكما أسمع و أرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 36 - 2
2 - هارون ، شريك و همتاى موسى ( ع ) در امر رسالت و تبليغ فرعون و قوم او
و لقد ءاتينا موسى الكتب . .. أخاه هرون وزيرًا. فقلنا اذهبا إلى القوم الذين كذّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 12 - 4
4 - اعطاى نه معجزه و نشانه از سوى خدا به موسى ( ع ) براى هدايت فرعون و فرعونيان
فى تسع ءايت إلى فرعون و قومه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 32 - 7
7 - فرمان الهى به موسى ( ع ) در وادى طور ، مبنى بر رفتن نزد فرعون و ابلاغ رسالت خويش به وى و مهتران حكومتش
إلى فرعون و ملإيْه
«إلى فرعون» متعلق به عامل محذوف بوده و تقدير آن چنين است: «اذهب إلى فرعون و ملإيْه».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 38 - 1
1 - سرگذشت موسى ( ع ) و رسالت او در هدايت فرعون ، آيتى الهى و درس آموز
و فى موسى إذ أرسلنه إلى فرعون
عبارت «و فى موسى» عطف بر جمله «تركنا فيها آية» است; يعنى، «و فى قصة موسى آية».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 19 - 1
1 - موسى ( ع ) به فرمان خداوند ، مأمور اظهار آمادگى نزد فرعون براى هدايت او به خداوند
و أهديك إلى ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 20 - 1
1 - موسى ( ع ) در پى گفت وگو با فرعون و اظهار آمادگى براى ارشاد و هدايت او ، بزرگ ترين معجزه خويش را به وى ارائه كرد
.
فأريه الأية الكبرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 72 - 16
16 - ساحران مؤمن با وجود تهديدات فرعون ، در صدد نصيحت و ارشاد و هدايت وى بودند .
ما جاءنا من البيّنت و الذى فطرنا فاقض ما أنت قاض إنّما تقضى هذه الحيوة الدنيا
اشاره ساحران به بينات موسى(ع) و خالقيت خداوند و محدوديت قدرت فرعون، پس از موضع گيرى خصمانه او، مى تواند به منظور رام ساختن و پند و اندرز دادن به او باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 29 - 16
16 - فرعون ، مدعى هدايت گرى مردم به راه درست
و ما أهديكم إلاّ سبيل الرشاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 38 - 4
4 - نشان دادن راه درست ، محور و هدف تلاش گسترده مؤمن آل فرعون در ميان مردم مصر بود .
اتّبعون أهدكم سبيل الرشاد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 39 - 5
5 - ارائه تصويرى درست از حقيقت زندگى در دنيا و آخرت ، از نخستين كار هاى هدايتى مؤمن آل فرعون
يقوم إنّما هذه الحيوة الدنيا متع و إنّ الأخرة هى دار القرار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 5
5 - نجات و رستگارى مردم ، هدف و محور تمامى تلاش هاى ارشادى ، سياسى و اجتماعى مؤمن آل فرعون
و قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه . .. و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 44 - 3
3 - هدايت ها و خير خواهى هاى مؤمن آل فرعون ، در قومش تأثير نگذاشت .
فستذكرون ما أقول لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 5،7
5 - روآوردن موسى ( ع ) و قومش به فسادگرى عليه نظام فرعونى ، هشدار اشرافيان به فرعون
أتذر موسى و قومه ليفسدوا فى الأرض
«لام» در «ليفسدوا» در اصطلاح اهل ادب لام عاقبت مى باشد. بنابراين مقصود اشراف از جمله «أتذر ... » اين است كه ترك مجازات موسى(ع) و قومش به فسادگرى آنان مى انجامد. قابل ذكر است كه مراد از فسادگرى، به قرينه «و يذرك و ءالهتك»، شورش كردن عليه نظام فرعونى است.
7 - اشرافيان دربار ، سركوب نشدن موسى ( ع ) را مايه انزواى فرعون و ترك پرستش خدايان وى دانسته و آن را به فرعون گوشزد كردند .
أتذر موسى و قومه . .. و يذرك و ءالهتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 127 - 5،7
5 - روآوردن موسى ( ع ) و قومش به فسادگرى عليه نظام فرعونى ، هشدار اشرافيان به فرعون
أتذر موسى و قومه ليفسدوا فى الأرض
«لام» در «ليفسدوا» در اصطلاح اهل ادب لام عاقبت مى باشد. بنابراين مقصود اشراف از جمله «أتذر ... » اين است كه ترك مجازات موسى(ع) و قومش به فسادگرى آنان مى انجامد. قابل ذكر است كه مراد از فسادگرى، به قرينه «و يذرك و ءالهتك»، شورش كردن عليه نظام فرعونى است.
7 - اشرافيان دربار ، سركوب نشدن موسى ( ع ) را مايه انزواى فرعون و ترك پرستش خدايان وى دانسته و آن را به فرعون گوشزد
كردند .
أتذر موسى و قومه . .. و يذرك و ءالهتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 24 - 8
8- قواى نظام فرعونى ، محكوم به نابودى و ناتوان از پايدارى در برابر اراده الهى
و اترك البحر رهوًا إنّهم جند مغرقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 129 - 5
5 - موسى ( ع ) در عين اميدوارى به هلاكت فرعون و حاكميت يافتن بنى اسرائيل ، نگران عدم ايجاد شرايط آن از سوى قوم خويش بوده است .
عسى ربكم أن يهلك عدوكم و يستخلفكم فى الأرض
كلمه «عسى» حكايت از آن دارد كه موسى(ع) يقين به هلاكت فرعون و حاكميت يافتن قومش نداشته است و شايد دغدغه خاطر او بدان جهت بود كه وى اطمينان نداشت مردمش ش---رايطى را كه براى پيروزى مطرح ساخته بود (استعينوا ب--اللّه . .. ) رعايت كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 103 - 5
5- كيفر سخت و هلاكت بار فرعون و فرعونيان از سوى خداوند ، پس از اتمام حجت با آنان بود .
و لقد ءاتينا موسى تسع ءايت . .. فأراد أن يستفزّهم ... فأغرقنه و من معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 49 - 3
3 - اعطاى تورات به موسى ( ع ) ، پس از هلاكت فرعون و ياران او
فكانوا من المهلكين . و لقد ءاتينا موسى الكتب
با توجه به ذكر اعطاى كتاب به حضرت موسى(ع) پس از بيان فرجام كار فرعون و فرعونيان و هلاكت و نابودى آنان، اين برداشت به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 36 - 6
6 - هلاكت فرعون و قومش ، پس از اتمام حجت خدا با آنان به وسيله موسى و هارون ( ع ) بوده است .
فقلنا اذهبا إلى القوم الذين كذّبوا بأيتنا فدمّرنهم تدميرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 39 - 1
1 - قارون و فرعون و هامان ، سه شخصيت هلاك شده با عذاب الهى اند .
و قرون و فرعون و هم-ن
«قارون» عطف بر «عاداً» است. «عاداً» مفعول فعل مقدر (أهلكنا) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 40 - 11،14،15
11 - نابود كردن قوم عاد و ثمود با طوفان و صداى مهيب و نيز هلاكت قارون و فرعون و هامان با فرورفتن در كام زمين و امواج دريا ، نشانه پيشى داشتن قضاى الهى بر هر قدرتى است .
و قرون و فرعون و هم-ن . .. و ما كانوا سبقين . فكلاًّ أخذنا بذنبه فمنهم
14 - هلاكت قوم عاد و ثمود و قارون و هامان و فرعون با عذاب هاى الهى ، نتيجه ظلمى بود كه خود ، در حق خود ، روا داشتند .
فكلاًّ أخذنا بذنبه . .. و ما كان اللّه ليظلمهم ولكن كانوا أنفسهم يظلمون
15 - آنچه خداوند با اقوام عاد و ثمود و نيز با قارون و فرعون و هامان كرد ، ظلم خدا به آنان نبود .
فكلاًّ أخذنا بذنبه . .. و ما كان اللّه ليظلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 10 - 2
2 - آگاهى دقيق پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به فرجام هلاكت بار فرعون
ألم تر كيف . .. و فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 11 - 4
4 - طغيان ، عامل هلاكت قوم عاد و ثمود و زمينه ساز نابودى فرعون
ألم تر كيف فعل ربّك بعاد . .. و ثمود ... وفرعون ... الذين طغوا فى البلد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 24 - 7
7 - موضع گيرى واحد فرعون ، هامان و قارون در چگونگى و شيوه مبارزه با موسى ( ع )
فقالوا سحر كذّاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 24 - 7
7 - موضع گيرى واحد فرعون ، هامان و قارون در چگونگى و شيوه مبارزه با موسى ( ع )
فقالوا سحر كذّاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 42 - 6
6 - فرعون از پيروزى خود در برابر معجزه موسى ( ع ) مأيوس شده و تنها به حمايت ساحران چشم دوخته بود .
قال نعم و إنّكم إذًا لمن المقرّبين
تلاش فرعون براى جلب حمايت ساحران از خود، به هر قيمت ممكن و بيش از انتظار آنها، گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 44 - 4
4 - مؤمن آل فرعون ، پس از تلاش گسترده هدايتگرانه اش ، از تأثيرپذيرى قومش مأيوس شد .
فستذكرون ما أقول لكم
از تعبير و آهنگ «فستذكرون ما أقول لكم» (پس به زودى آنچه را به شمامى گويم به ياد خواهيد آورد) استفاده مى شود كه مؤمن آل فرعون، از هدايت پذيرى مردم مأيوس بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 49 - 11
11 - مردم در نظام فرعونى ، فاقد آزادى عقيده و بيان
قال ءامنتم له قبل أن ءاذن لكم . .. لأُقطّعنّ أيديكم و أرجلكم من خلف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 42 - 5
5 - جهان بينى و اعتقادات مؤمن آل فرعون ، بر علم و شناخت اطمينان بخش استوار بود .
تدعوننى لأكفر باللّه و أشرك به ما ليس لى به علم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 101 - 8
8- اطلاع يهود عصر پيامبر (صلی الله علیه و آله) از سرگذشت موسى ( ع ) و فرعون
فسئل بنى إسرءيل إذ جاءهم فقال له فرعون