احکام کیف و کفش و چرم

ghaemiyeh.com

مشخصات کتاب

سرشناسه : امینی، محمدابراهیم، ۱۳۵۸ -

عنوان و نام پدیدآور : احکام کیف و کفش و چرم/ محمد‌ابراهیم امینی، الیاس صالحی؛ به سفارش ستاد امر به معروف و نهی از منکر، پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر.

مشخصات نشر : قم: نشر معروف، ۱۳۹۵.

مشخصات ظاهری : ۱۴۴ص.

فروست : فقه و زندگی؛ ۲۳.

شابک : ۳۳۰۰۰۰ ریال: 978-600-6612-68-3

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : کتابنامه: ص. ۱۳۹- ۱۴۴؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع : چرم (فقه)

موضوع : ‪Leather (Islamic law)

موضوع : فقه جعفری -- رساله عملیه

موضوع : *Islamic law, Ja'fari -- Handbooks, manuals, etc.

موضوع : فتوا‌های شیعه -- قرن ۱۴

موضوع : Fatwas, Shiites -- 20th century

موضوع : چرم -- صنعت و تجارت

موضوع : Leather industry and trade

موضوع : کیف و کیف‌دوزی

موضوع : Bags

موضوع : کفش‌ها

موضوع : Shoes

موضوع : چرمینه

موضوع : Leather goods

شناسه افزوده : صالحی، الیاس، ۱۳۵۸ -

شناسه افزوده : ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر. پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر

رده بندی کنگره : BP۱۹۸/۶ /چ۴‌الف۸ ۱۳۹۵

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۳۷۹

شماره کتابشناسی ملی : ۴۲۷۲۳۷۹

اشاره

فهرست مطالب

سخن پژوهشکده.................................................11

مقدمه...............................................................17

فصل اول :کلیات و پیشینه چرم، کیف و کفش

تعریف چرم........................................................20

تاریخچۀ چرم درایران..............................................21

کاربردچرم قبل ازاسلام...........................................25

کاربردچرم بعدازاسلام............................................26

چرم درعصر کنونی................................................28

مشکلات صنعت چرم درایران..................................29

تفاوت صنعت چرم وصنعت خز..................................32

انواع چرم ...........................................................33

موارداستفاده چرم................................................38

الف .استفاده چرم درغیر پوشاک..............................38

1.ادوات جنگی ...................................................38

2.نقاشی .........................................................38

3.وسایل زینتی .................................................39

4.وسایل ورزشی................................................39

5.قلمزنی و حکاکی ............................................39

ب.استفاده چرم در پوشاک ...................................41

مفهوم شناسی کیف و کفش ................................42

تعریف کیف ........................................................42

ست چرم ..........................................................43

انواع کیف های چرمی..........................................43

کیف دستی .....................................................43

چمدان ............................................................44

تعریف کفش و کفّاشی .......................................46

پیشینۀ کفش ...................................................47

تاریخچه بعضی ازکفش ها....................................50

انواع کفش ......................................................51

کفش های معمولی ..........................................51

کفش های ورزشی ...........................................53

کفش های خاص ..............................................53

اجزای کفش ....................................................54

کفش های سنتی ایرانی....................................54

چکمه .............................................................55

خف ...............................................................55

چارق .............................................................55

گیوه .............................................................56

فصل دوم:تولید کنندگان چرم، کیف و کفش

مراحل چرم سازی...............................................60

1. مرحله خیساندن و شست و شو.........................60

2.آهک دهی.......................................................61

3.لش زدایی .....................................................62

4. مو گیری .......................................................63

5.آهک گیری و آنزیم دهی.....................................63

تشخیص چرم اصیل.............................................64

احکام فقهی چرم...............................................65

حکم انواع چرم...................................................65

نماز خواندن در لباس های چرمی خارجی..................68

حکم استفاده ازپوست موجود در بازار مسلمین..........69

حکم خریدن پوست از بازار کفار................................69

حکم پوست حیوانات با ذبح شرعی..........................70

بازگراندن چرم خراب..............................................70

کیف دوزی..........................................................71

کفش دوزی........................................................72

صنف کفاشان.....................................................73

وسائل مورد نیاز در کیف و کفش دوزی....................75

فصل سوم:احکام خرید و فروش کیف و کفش

لزوم فرا گیری احکام معامله قبل از تجارت..................77

معامله باطل درمورد چرم ......................................79

فروختن جنس پاکی که نجس شده ........................79

خرید چرم ، کیف وکفش دزدی ................................80

شرایط خریدار و فروشنده ......................................80

معامله بابچه ها...................................................81

وظیفۀ معامله کننده بابچه......................................81

تلف مال درمعامله با بچه........................................82

آداب واخلاق تجارت...............................................83

مستحبات کسب و تجارت.......................................83

مکروهات کسب و تجارت ......................................85

راست گویی درتجارت...........................................87

توصیه هایی برای فروشنده چرم وکیف وکفش...........87

پرهیز ازتبانی برای بالا بردن قیمت ها......................89

خوش رویی وحسن خلق درتجارت .........................90

گران فروشی وبی انصافی...................................91

حکم وآثار گران فروشی.......................................92

دقت دروقت معامله..............................................92

ویژگی های یک فروشنده موفق ..............................93

توصیه هایی برای خرید کفش .................................95

دقت در اندازۀ کفش .............................................97

عوارض کفش نامناسب در کودکی ..........................98

خصوصیات کفش استاندارد..............................100

رویۀ کفش .....................................................101

زیزۀ کفش ......................................................101

پنجۀ کفش ...................................................101

تنۀ کفش ....................................................102

کفش های پاشنه دار .....................................102

عوارض کفش نامناسب ..................................103

اصول اولیۀ شناخت پا و بهداشت آن .................104

فصل چهارم: مصرف کنندگان کیف و کفش

رعایت بهداشت و نظافت کفش ها برای ورود به مسجد.............106

نماز و مسح کشیدن با کفش............................107

آداب انتخاب و پوشیدن کفش.............................110

الف. آداب انتخاب کفش ...................................110

ب. آداب پوشیدن کفش ...................................113

حکم پوشیدن دمپایی جنس مخالف...................114

حکم عرق پا در پوتین های غیر اسلامی............115

حکم توپ های چرمی ....................................116

نوع کفش ...................................................117

پاک شدن کف پا و ته کفش نجس....................119

نجس شدن دمپایی در دست شویی سرایت آن ...121

حکم استفاده از کفش چرمی ..........................123

لباس شهرت و احکام پوشش ..........................124

حکم صدای کفش .........................................125

حکم کفش سیاه براق ..................................126

تشبه به جنس مخالف ..................................126

نگاه کردن درون کیف دیگری ..........................126

راه رفتن در جا پای سگ در زمین خیس..........127

حکم عوض شدن کفش ...............................128

حکم کفش های پیدا شده در اماکن زیارتی....129

کیف پولی جامانده در ماشین.....................129

راهنمای نگهداری از محصولات چرمی...........130

طریقه نگهداری کفش .............................133

خشک کردن کفش ..................................133

واکس زذن کفش....................................133

گشاد کردن کفش کتانی ............................133

پاک کردن شوره آب از کفش.........................134

پاک کردن کفش جیر...................................134

پاک کردن کفش سفید ورزشی ....................134

پاک کردن کفش های مردانه .......................135

پاک کردن کفش های کتانی......................135

پاک کردن کفش های روشن.....................135

برطرف کردن صیقلی کف کفش...................136

پاک کردن پاشنه کفش..............................136

صاف نگهداشتن چکمه بلند.......................136

توصیه هایی برای دوام بیشتر کفش..........136

منابع......................................................139

سخن پژوهشکده

فقه و زندگی و سبک زندگی اسلامی

اسلامی شدن زندگی اجتماعی در مرحله شناخت سه گام دارد:

شناخت معروف و منکر در فعالیت های فردی و روابط انسان و خداوند عزّوجلّ.

شناخت معروف و منکر در حوزه روابط اجتماعی و معاملات اقتصادی.

شناخت معروف و منکر در روابط دولت و ملّت.

در گام اول فعالیت های فقهی، اخلاقی پژوهش های اخلاق مدار فراوانی توسط عالمان و محققان پدید آمده و اصلاح و تقویت روابط عبادی، عقیدتی و معرفتی انسان با خداوند متعال را مورد توجه قرار داده است.

گام دوم یعنی شناخت معروف و منکر در روابط اجتماعی ومعاملات اقتصادی، کاری است که با وجود برخی از آثار علمی و پژوهش های ارزشمند با نگاه تخصصی به هر صنف مورد توجه قرار نگرفته است. سلسله کتاب های« فقه وزندگی» به پژوهش و نگارش در حوزه اصناف خاص توجه دارد و بایدها و نبایدهای فقهی و اخلاقی و آداب اسلامی هر اتحادیه صنفی ودست اندرکاران مشاغل مختلف تولیدی، توزیعی، و خدماتی را محور پژوهش و نگارش و اطلاع رسانی خویش می داند.

گام سوم در شناخت معروف و منکر به روابط مردم و حکومت ها اختصاص دارد، اسلامی شدن روابط دولت و ملت بالاترین گام به سوی رضای خداوند متعال محسوب می شود و در سایۀ پیروی از رهبری الهی و تسلیم دولت و ملت در برابر قوانین قرآن و عترت امکان پذیر است.

در حدود سالهای 1372 ش با آغاز فعالیت های ستاد امر به معروف و نهی از منکر طرح پژوهشی «فقه و زندگی» توسط جناب حجة الاسلام والمسلمین حاج شیخ محمّد

حسین فلاح زاده، پی ریزی شد. هدف طرح، تألیف و تدوین مجموعه کتاب هایی در زمینه آداب و احکام اسلامی برای اصناف و مشاغل گوناگون اقتصادی و بازاریان

کشور بود. با هماهنگی این دو نهاد فرهنگی تألیف حدود بیست جلد از این مجموعه در سال های آغاز کمک خوبی به بازاریان متدین در زمینه شناخت احکام شرعی و حلال وحرام مشاغل بشمار می رفت. اما مثل بسیاری دیگراز

طرح ها این کار هم به دلایل مختلف ناتمام ماند و در زمینۀ احکام فقهی بسیاری اصناف اثری فراهم نیامد.

ضرورت اسلامی شدن بازار، علاقه بسیاری از کسبۀ محترم در بخش های تولید و توزیع و خدمات و پیگیری دبیر محترم ستاد امر به معروف و نهی از منکر حجة الاسلام والمسلمین زرگر دام عزّه العالی سبب احیای مجدّد این طرح پژوهشی کاربردی در سال1393ش شد و تالیف و تدوین کتبی دیگر در زمینه فقه اصناف در دستور کار پژوهشکده امربه معروف و نهی از منکر قرار گرفت.

در سالهای آغازین، این پژوهش ها با هدایت و حمایت ستاد و نظارت علمی و فقهی برادران گرامی حجج اسلام محمد حسین فلاح زاده و محمود مهدی پور شکل گرفت و بیست و چند دفتر از آن فراهم آمد. اینک بار دیگر پس از

حدود چهارده سال، این کار ناتمام و بر زمین مانده به توفیق الهی و نظارت جناب حجة الاسلام والمسلمین آقای حاج سید محمد تقی علوی و همکاری گروهی از فضلای حوزه

علمیه قم در پژوهشکده امر به معروف پیگیری می شود.

همیشه اصناف محترم و صاحبان مشاغل در انجام وظیفه خود نیاز به احکام و قوانین الهی دارند و لازم است معروف و منکرات صنفی را بشناسند. تحولات صنفی و دگرگونی ها در حوزه کسب و کار سبب می شود که احکام براساس نیازهای روز مورد بازنگری فقهی و علمی قرار گیرد وتفقه واجتهاد جدید ضرورت یابد. از این رو بار دیگر با استفاده از فتاوی مراجع بزرگوار تقلید و قوانین مصوب شورای نگهبان موضوعات کار نشده در برنامه پژوهشی قرار گرفت و پیست اثر جدید تحقیق و تولید شد. عناوین پژوهش های سال 1393 ش بدین شرح است:

احکام صنف طلاوجواهر

احکام تلفن همراه

احکام بازی های رایانه ای

احکام صنف اتوبوس رانی

احکام صنف فرش و تابلو فرش

احکام صنف کیف و کفش (سراجان)

احکام صنف ماهی فروشان

احکام صنف ناشران

احکام صنف پوشاک

احکام صنف نانوایان

احکام صنف رایانه و اینترنت

احکام صنف پرندگان و پرنده فروشان

احکام صنف اغذیه فروشان

احکام صنف پارکها

احکام عمومی کسب و کار

احکام صنف قهوه خانه ها احکام صنف الکتریکی

احکام صنف عطاری و دارو گیاهی

احکام صنف لوازم صوتی و تصویری

احکام بیمه ها

این دفتراز فقه و زندگی که با تلاش برادر گرامی حجة الاسلام والمسلمین محمود صادقی پدید آمده به احکام پوشاک اختصاص یافته است و امیدواریم محققان ودست اندرکاران محترم با ارائه تجارب و مسائل شرعی خویش ما را در تکمیل این اثریاری کنند.

با درخواست توفیق از خداوند دانا و توانا و یاری محققان حوزوی و همراهی اصناف کشور، بسیج اصناف و مسؤلان ستادهای امربه معروف، می توان به سوی اسلامی شدن بازار، آرامش روانی جامعه، کاهش جرم و تخلفات اقتصادی

و کسب رضای حضرت حق گام هایی بلندتر برداشت.

امیدواریم با شناخت احکام الهی در تمام بخش ها و اجرای آن در زندگی فردی و اجتماعی و در سایه فقه ناب اسلامی و با هدایت حضرت بقیة الله عجل الله تعالی فرجه الشریف، توحید و عدالت در سراسر عالم حاکم گردد. ان شاء الله.

قم پژوهشکده امربه معروف و نهی از منکر

خیابان سمیه کوچه 12 پلاک 355

fmaroof.ir

info@fmaroof.ir

مقدمه

خداوند متعال انسان را اشرف موجودات قرار داد و به همین خاطر، تمام وسائل راحتی انسان را فراهم آورد؛ تا او بتواند با آرامش بیشتری به اهداف عالی و مهمی که از طرف خداوند برایش در نظر گرفته شده، برسد. در سورۀ نحل آیۀ 80، خداوند این چنین می‌فرماید: «و خدا برای شما خانه‌هایتان را مایۀ آرامش قرار داد و از پوست دام‌ها برای شما خانه‌هایی قرار داد که هنگام کوچ و هنگام اقامت به آسانی می‌توانید آن‌ها را جابه‌جا کنید و از پشمها و کرک‌ها و موهای آن‌ها، وسایل زندگی قرار داد که تا چندی مورد استفاده است»(1)

1) «وَ اللّهُ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ بُیُوتِکُمْ سَکَناً وَ جَعَلَ لَکُمْ مِنْ جُلُودِ الْأَنْعامِ بُیُوتاً تَسْتَخِفُّونَها یَوْمَ ظَعْنِکُمْ وَ یَوْمَ إِقامَتِکُمْ وَ مِنْ أَصْوافِها وَ أَوْبارِها وَ أَشْعارِها أَثاثاً وَ مَتاعاً إِلی حِینٍ» (نحل، آیۀ80).

در آیۀ دیگری نیز می‌فرماید:«و چهارپایان را آفرید؛ در حالی که در آن‌ها، برای شما وسیلۀ گرمابخش و دارای منافع دیگری است؛ و از گوشت آن‌ها می‌خورید»!(1)

منافع چهارپایان در تأمین سواری و تغذیه خلاصه نمی‌شود؛ بلکه پوست، روده، پشم، کرک و شیر آن‌ها و کار آن‌ها مثل شخم‌زدن از دیگر منافع چهار پایان است و حتّی از فضولات آن‌ها نیز برای کود طبیعی یا وسیلۀ ایجاد حرارت، استفاده می‌شودو علاوه بر این‌ها نقش حیوانات در اشتغال و ایجاد کارخانه‌های نخ‌ریسی، چرم سازی و لبنیات، چشم‌گیر است(2)

استفاده از چرم از زمان انسان‌های نخستین رواج داشته است. انسان اولیه، به این نتیجه رسید که برای محافظت از پاهای خود در مقابل سنگ وخار و خاشاک، تکه پوستی سخت به دور آن پیچید ویا هنگامی که پی‌برد می‌شود آب را در مشک نگه‌داری کند، توانست از تعداد دفعات لازم برای رفتن به رودخانه و چشمه بکاهد؛ سپس به مرور زمان، دانش استفاده از چرم فزونی یافت و قبایل اولیه از

1) «وَ الْأَنْعَامَ خَلَقَهَا لَکُمْ فِیهَا دِفْ‌ءٌ وَ مَنَافِعُ وَ مِنْهَا تَأْکُلُونَ» (نحل، آیۀ5).

2) محسن قرائتی، تفسیر نور،ج‌8، ص300.

چرم،چادر، بستر، زیرانداز، زره، افسار و کفش می‌ساختند.

از روایات چنین برداشت می‌شود که حضرت آدم(علیه السّلام) که کعبه را بنا کرد، نخستین کسی است که پرده‌ای مو بر آن پوشاند و پس از حضرت آدم(علیه السّلام)، «تبّع» پرده‌ای از چرم بر آن پوشاند؛ سپس حضرت ابراهیم(علیه السّلام) پرده‌ای ضخیم بر روی آن قرار داد؛ و نخستین کسی که جامه بر آن پوشاند، سلیمان بن داوود(علیهماالسّلام) بود که جامه‌ای از قماش قباطی مصری بر آن پوشاند(1)

با توجه به مطالب فوق، به این نتیجه می‌رسیم که چرم اولا بین مردم دارای ارزش زیادی داشته و ثانیا کاربرد‌های زیادی داشته است و دارد و اجسام زیادی از جمله کیف و کفش از آن ساخته می‌شوند که هر کدام در دین اسلام آداب و احکام و حلال و حرامی دارد که در این نوشته در حد توان به این احکام پرداخته می‌شود تا انشاالله موجب خیر و برکت در زندگی و در نتیجه سبب رشد و تکامل جامعۀ اسلامی شود.

1) صدوق، من لا یحضره الفقیه، ترجمه غفاری، ج‌3، ص 81.

فصل اول :کلیات و پیشینه چرم، کیف و کفش

تعریف چرم

چرم، جنسی است که از دباغی پوست خام جانوران، به‌ویژه گاو، به‌دست می‌آید.عمل دباغی، پوست فسادپذیر را به یک مادۀ طبیعی پایدار و انعطاف‌پذیر، برای کاربردهای گوناگون، تبدیل می‌کند. چرم در تلفیق با چوب، پایۀ بسیاری از ابزارهای گذشته بوده است. استفادۀ اصلی چرم در صنعت کفش است.(1)

1) ویکی پدیا چرم،fa.wikipedia.org/wiki/چرم

تاریخچۀ چرم در ایران

ایرانیان با پیشینه سه هزار ساله، اولین وقدیمی ترین تولید کنندگان چرم در جهان بوده‌اند. آثار باستانی به جا مانده از دوران قبل از میلاد، نشان دهندۀ این است که ایرانیان از حدود 1500 سال قبل از میلاد، از پوست برای تهیۀ لباس، کفش و جنگ افزار، استفاده می‌کردند، ولی از 550 سال قبل از میلاد بود که از چرم برای لباس و زره نیز استفاده کردند.

وجود واژه‌هایی مانند ادیم، کیمخت، ساغری، تیماج و سختیان در زبان پارسی قبل از اسلام و همچنین وجود واژه‌های مرتبط با وسایل و ابزار‌های چرمی، مانند سختک، کمربند، انگشتیان، مشک و... در متون پهلوی، نشان دهندۀ استفاده گسترده از چرم در ایران پیش از اسلام است.

در حدود 1500سال پیش از میلاد، ایرانیان پوست‌هایی بلند و بدون آستین می‌پوشیدند که تازیر زانوهایشان می‌رسید به احتمال زیاد مردم ثروتمند آن زمان از پوست یوزپلنگ و مردم فقیر از پوست گوسفند استفاده می‌کردند. تا قبل از مادها و حتی خود مادها، لباس‌هایشان همین‌طور بود و رسم انداختن پوست روی شانه تا امروز نیز در بین چوپانان کوهستان آذربایجان رواج دارد.

به نوشته ابن یمین،(1)

ایرانیان باستان برای نوشتن از پوست حیواناتی مانند گاومیش، گاو و گوسفند استفاده می‌کردند. ابن یمین در نوشته‌هایش بر نوشتن دستورات داریوش بر روی چرم اشاره کرده است. بنابر برخی روایات، اوستا را بر

دوازده هزار قطعه پوست گاو نوشته بودند. همچنین پوست نوشته‌هایی که در اورامان کردستان یافت شده و در موزه بریتانیا نگه‌داری می‌شوند نشان دهندۀ استفاده از پوست برای نگارش در دورۀ اشکانیان است.

تولید انواع پوست وچرم و نیز تجارت مرتبط با آن در دورۀ عباسی، در سراسر قلمرو اسلامی پررونق بود. استفاده از پوست حیوانات مختلف برای ساخت پوستین، قبضۀ شمشیر، آستر کفش و لباس‌های زمستانی، همچنین برای افسار، رکاب، مشک و نیز جلدهای چرمی برای کتاب‌ها که به صورت ساده ای طلاکوب می‌شد، بعضی از مهم‌ترین کاربردهای چرم در این دوره بوده است. گزارش‌های فراوانی دربارۀ تجارت پوست و چرم در این دوره در دست است که نشان دهندۀ رونق استفاده از چرم در این دوره می‌باشد.

1) امیر فخرالدین محمود بن امیر یمین‌الدین طغرایی مستوفی بیهقی فریومدی، مشهور و متخلص به «ابن یمین»، یکی از شاعران ایران در سده هشتم هجری بوده است.

تجارت چرم و پوست پس از حملۀ مغول نیز پررونق بود. مکاتبات خواجه رشید الدین، گواه شهرت برخی شهرها مانند تبریز و شیراز در تجارت چرم در این دوره است. در دورۀ تیموری از چرم برای جلد کتاب‌ها و ساخت جلدهای ضربی و سوخته، استفاده بسیاری می‌شد؛ به طوری که جلد سازی به عنوان هنری تزیینی در این دوره، اهمیت پیداکرد.

گزارش‌های جهان گردان از دورۀ صفوی نشان دهندۀ رونق فراوان بازار چرم و فعالیت‌های مرتبط با آن در این دوره است. «کمپفر»، از کارگاه‌های سلطنتی و از کفش دوزخانه و پوستین دوزخانه سخن گفته است. معروفیت ساغری ایرانی در این دوره، به حدی بود که شاردن معتقد است واژۀ شاگرن فرانسوی، به معنی پوست خالدار، مقتبس از کلمه ساغری می‌باشد. ساغری در دوره صفوی در تبریز تولید می‌شد و بیشتر در ساخت چکمه و کفش، کاربرد داشت و همۀ درباریان از این نوع کفش‌های ساغری می‌پوشیدند.

در دورۀ قاجار انواع چرم به مقدار زیاد در شهر‌های ایران تولید می‌شد. همدان در این دوره، مرکز مهم تولید نوعی چرم معروف به چرم همدانی بود که از پوست گوسفند، تهیه می‌شد. یکی از کارهای امیر کبیر در سال 1267 فرستادن

پوست به نمایشگاه لندن بود. علاوه بر این در این دوره صادرات پوست و چرم از اغلب شهرهای ایران به روسیه، عثمانی و هند رونق بسیاری داشت. علاوه بر همدان، شهر‌های تبریز و اصفهان نیز در تولید و صادرات چرم، سهم بسزایی داشتند و به علت رعایت مسائل شرعی، تجارت چرم‌هایی که توسط غیرمسلمانان تولید می‌شدند در دست ارمنیان بود.

اولین کارخانه چرم سازی ایران در سال 1308ش در شهر تبریز ایجاد شد و پس از آن در همدان، تهران، اصفهان و برخی شهرهای دیگر نیز کارخانه‌هایی تاسیس شدند؛ به طوری که در سال 1337 تعداد 22 کارخانه در ایران مشغول به کار بودند.

از سال 1362 در اطراف شهرهایی مانند تهران، تبریز و مشهد که از قدیم در تولید چرم فعال بودند شهرک‌های صنعتی تولید این کالا راه اندازی شد. این شهرک‌ها را چرم‌شهر، نهادند. که وجود این شهرهای صنعتی، به افزایش تولید چرم و کیفیت آن، کمک شایانی نموده است؛ به طوری که امروزه فقط در شهر تبریز سالانه 2,500,000، جلدچرم تولیدمی شود.

کاربرد چرم قبل از اسلام

انسان در همان روزهای آغازین سکونتش بر روی زمین، به خواص و اهمیت پوست حیوانات پی برد وبه همین جهت ازآن برای مصارفی چون پوشاک، کفش، زیر انداز و... بهره جست.

اگرچه انسان‌ها در ابتدا پوست را به صورت خام مورد استفاده قرار می‌داد، ولی با گذشت زمان به فن نگه‌داری و دباغی پوست و تبدیل آن به چرم پی برد.

قبیلۀ قریش همه ساله مبلغی را برای مخارج حجاج کنار می‌گذاشتند و آن را به قصیّ می‌دادند و قصیّ با آن، در ایام منی و مکه، برای مردمان غذا تهیه می‌کرد و از چرم، حوض‌هایی می‌ساخت و آن‌ها را پر از آب می‌کرد و در مکه و منی و عرفات، مردم را آب می‌داد. این یادگارهای قصیّ در دورۀ جاهلیت همچنان در قوم او (قریش) جاری بود و تا بعد از آمدن اسلام نیز ادامه داشت.(1)

نکتۀ مهمی که با توجه به شواهد و قرائن موجود، مانند اشیای به‌دست آمده از دوران قدیم و نیز مجسمه‌ها، نقش برجسته‌ها و نقاشی‌ها می‌توان به آن اشاره کرد، استفاده از چرم به صورت روزمره بوده است؛ یعنی چرم همواره در

1) عقاید اسلام در قرآن،ج‌3،ص 279

زندگی انسان نقش داشته و به کار می‌رفته است. این کاربرد کفش و پوشاکو به ویژه در کفش شکارچیان و جنگ‌جویان و گاهی برای افسار ویراق آلات حیوانات و زمانی نیز برای ساخت ظروف بوده است.

کاربردچرم بعد از اسلام

با گذشت زمان، استفاده از چرم در زندگی مردم بیشتر شد؛ به‌طوری که در زمان پیامبراکرم و ائمه(علیه السّلام) از چرم برای لباس، کفش، غلاف شمشیر و... استفاده می‌شد.

درسالهای آغازین ظهور اسلام، ورق‌های قرآن را بر پوست آهو، می‌نوشتند و این شیوه حتی تا دو قرن پس از ظهور اسلام نیز ادامه داشت.

حضرت فاطمه(علیهاالسّلام) خدمت رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلم) رسید و عرض کرد: پدرجان! سلمان از لباس من در تعجب است و حال آن که به خدا سوگند مدت پنج سال است که فرش من و علی جز پوست تختی بیش نیست که روزها شترمان را روی آن علف می‌دهیم و شبانگاه همان را فرش خود می‌نماییم و بالش زیر سر ما از چرم است و داخل آن پوست درخت خرماست.(1)

بنابراین چرم، کارایی فراوانی در زندگی مردم زمان

1) تفسیر حکیم،ج‌2،ص224

ائمه علیهم السلام و به ویژه در زندگی خود ائمه علیهم السلام داشته است.

همچنین روایت شده که قرآن بر پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلم) نازل می‌شد، پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلم) آن آیه را تلاوت می‌کرد و اصحاب آیه را روی چرم و... می‌نوشتند.(1)

درروایت دیگری آمده است که وقتی جعفرابی‌طالب و همراهانش به حبشه رفتند و پیغمبر(صلّی الله علیه و آله وسلم) به مدینه هجرت کرد، و در جنگ بدر پیروزی نصیب مسلمین شد، قریش در دارالندوة جمع شدند و گفتند: ما باید از یاران محمد که در حبشه‌اند، انتقام کشتگان‌مان را بگیریم؛ پس مالی جمع کرده، هدیه نزد نجاشی بفرستیم؛ شاید پناهندگان را باز پس دهد و این هدف، عمرو عاص و عمارة بن ابی معیط را با هدایایی از چرم و ادویه و... به حبشه اعزام کردند...(2)»

از این روایت به دست می‌آید که چرم درزمان رسول‌خدا(صلّی الله علیه و آله وسلم) دارای ارزش فراوانی بوده است و یک نوع هدیه و کالای قیمتی و زینتی محسوب می‌شد.

از چرم در عصر پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلم) در سپر و نیزه استفاده می‌شد. زایگر آلمانی در کتاب خود می‌نویسد:

1) قرآن منشور زندگی،ص 55.

2) اسباب النزول (ترجمه ذکاوتی)،ص58.

علی(علیه السّلام) مثل اکثر سلحشوران قدیم، می‌توانست تمام سلاح‌ها را به کار گیرد؛ همچنان‌که در به کار بردن شمشیر، بسیار بصیر بود و در کاربرد نیزه، گرز و تیر و کمان، مهارت داشت و سپری از چرم که هم مقاوم بود و هم سبک بود.(1)

با توجه به این مطالب،چنین استنباط می‌شود که چرم در زمان پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلم) دارای ارزش فراوان بوده و کاربردهای زیادی داشته است.

چرم در عصر کنونی

در این زمان با توجه به سرمایه‌گزاری‌های دولت و بخش خصوصی، تولید چرم روند رو به رشدی داشته است. در حال حاضر، حدود 280 واحد دارای پروانۀ صنعتی بهره‌برداری در زمینۀ چرم فعال می‌باشند و با واحدهای فعالی که تاکنون موفق به اخذ پروانه بهره‌برداری نشده‌اند نزدیک به 355 واحد در این صنعت فعالیت دارند نزدیک به 100 درصد این واحدها در استان‌های تهران، آذربایجان شرقی، خراسان رضوی و همدان، مستقر می‌باشند که همه خصوصی می‌باشند. در این بخش از صنعت کشور هیچ واحد وابسته به دولت، فعالیت نمی‌کند.

1) فصل‌نامۀ ورزش، شمارۀ دوم، ص 80؛ قرآن و طب، ص196.

مشکلات صنعت چرم در ایران

یکی از کالاهائی که ارز آوری بالایی دارد و می‌تواند جزء صادرات پر در آمد قرار گیرد و در صورت حمایت دولت می‌تواند جایگزین صادرات نفت شود، صنعت چرم است. تقریبا تمامی پوست سبک و سنگین مورد احتیاج این صنعت و 65 درصد مواد شیمایی مورد نیاز آن، در داخل کشور تولید می‌شود. اگر به‌جای صادرات سالانه 19 تا 20 میلیون جلد سالامبور، چرم و محصولات چرمی صادر می‌شد، سالانه به‌جای یک صد میلیون دلار ارز حاصل از صادرات سالامبور، حدود 600 میلیون دلار تا یک میلیارد و چهارصد میلیون دلار درآمد ارزی، نصیب کشور می‌شد. صنعت چرم بعد از پیروزی انقلاب و با شروع جنگ تحمیلی، آسیب‌های دید و تاکنون نیز با آن آسیب‌ها دست به گریبان است. مسائل زیست محیطی و سردرگمی دست اندرکاران صنعت چرم نسبت به تغییر مکان‌های صنعتی واحدهایشان، رهاکردن صنعت چرم‌سازی از نظر آموزش وتربیت نیروی انسانی متخصص، عقب ماندگی فن‌آوری، مصوبات ناآگاهانه دولت و… سبب‌شده که صنعت چرم جایگاه واقعی خودرا در اقتصاد کشور پیدا نکند و نتواند از ظرفیت‌های موجود به نحو مطلوب، بهره‌برداری کند.

مهم‌ترین مشکلات درصنعت چرم عبارتند از:

1. مشکلات فن آوری در صنعت چرم؛

پوست از طریق کشش مکانیکی و یا به صورت دستی از لاشه جدا می‌شود. کشش زیاد در حیوانات کوچک، موجب آسیب دیدگی در پوست می‌شود. روش کندن دستی پوست به بریدگی افقی بزرگی جهت جدا کردن گوشت وچربی از پوست، نیاز دارد. آسیب‌های ناشی از پوست کندن، شامل بریدگی‌های عمقی وگذاشتن اثر انگشت در قسمت گوشتی و ایجاد سوراخ در پوست می‌باشد. عمق این بریدگی‌ها بر ضخامت پوست تاثیر می‌گذارد و می‌تواند در کیفیت چرم نهایی و ارزش آن، تعیین کننده باشد.

متاسفانه نیمی از کشتارگاه‌ها به روش سنتی و توسط افراد غیرمتخصص در روستاها اداره می‌شوند و مرغوبیت این نوع چرم به دلیل ذبح سنتی، بسیار پایین است. همچنین شرایط نامناسب در نگه‌داری مواد مرتبط با آن، سبب شده که آسیب زیادی به صنعت چرم سازی کشور وارد شود. لکه‌های بی رنگ و پررنگ چرم بر اثر افزایش سطح خون در پوست، قبل از کشتار می‌باشد و این، نشان می‌دهد که قبل از کشتار، نباید فشار روحی به حیوان وارد شود و ارائه به یک دلال، احتمال آسیب به چرم‌ها را افزایش می‌دهد.

2. بالا بودن هزینۀ کشتارگاه‌ها یکی دیگر از مشکلات صنعت چرم‌سازی است.

امراض دامی، به‌ویژه در سال‌های اخیر به‌شدت کیفیت پوست را کاهش داده است؛ اما اگر سازمان دامپزشکی کشور در مورد سم‌پاشی، نگه‌داری دام و آموزش دامداران، نظارت و مراقبت بیشتری کند، این کالای صادراتی بیش از ۶۰درصد افزایش قیمت می‌یابد.

استفاده از دام‌های ضعیف در کارهای کشاورزی، می‌تواند موجب آسیب‌هایی در پوست آن‌ها شود. عواملی چون سوء تغذیه، بیماری، کودهای چسبیده به بدن، داغ خوردگی، سیخ زدگی، بریدگی، خراش و ساییدگی، کیفیت پوست را کاهش می‌دهد و ارزش آن‌ها را کم می‌کند و این معایب از ارزش آن‌ها می‌کاهد.

3. عقب ماندگی از فن آوری روز؛

با پیشرفت فن‌آوری در صنعت چرم در اقصی نقاط جهان و گسترش استفاده ازماشین‌آلات جدید برای فرآوری پوست و تهیۀ چرم، به‌تدریج، صنعت چرم‌سازی ایران از روند توسعۀ جهانی این صنعت عقب افتاد.

4. ضعف فن‌آوری مورد استفاده در صنعت چرم سازی نیز یکی دیگر از مشکلات این بخش از صنعت است.

فرسودگی ماشین آلات علاوه برکاهش کیفیت محصولات تولیدی، موجب شده که مصرف انرژی در این صنعت، به ویژه برق، از حد متعارف جهانی بالاتر برود. بر اساس بررسی‌های انجام شده، حدود ۱۵ درصداز ماشین آلات واحدهای چرم سازی فعال میان ۱۰ تا ۲۰ سال و ۸۵ درصد آن‌ها بیش از ۲۰ سال، قدمت دارند و بدین ترتیب، متوسط عمرماشین آلات در این صنعت، بیش از ۲۰ سال است.

5.

فقر علمی ناشی از نبود رشتۀ چرم سازی در دانشگاه‌های کشور.

6.

صادرات بی رویۀ سالامبور.

7.

فعالیت کارخانجات چرم سازی بدون مجوز و....

این مشکلات باعث شده که کیفیت چرم ایران در سال‌های اخیر به‌شدت تنزل پیداکند.(1)

تفاوت صنعت چرم و صنعت خز

چرم در تلفیق با چوب، پایۀ فن‌آوری باستانیان را شکل می‌داده است. صنعت چرم و صنعت خز با هم متفاوتند و این تفاوت، از اهمیت مواد خام مورد استفاده در هر کدام پیداست. مواد خام مورد استفاده در صنعت چرم، محصولات فرعی صنعت گوشت هستند؛ در حالی که

1) برگرفته از مقاله صنعت کفش. sanatekafsh.ir.

گوشت، ارزش بیشتری از پوست دارد. مواد خامی که در صنعت خز به‌کار گرفته می‌شوند، ارزش بیشتری از گوشت دارند و به همین خاطر گوشت، به عنوان یک محصول جانبی، تلقی می‌شود. تاکسیدرمی(1)،

اجازه استفاده از پوست حیوانات را به انسان می‌دهد؛ البته مهم‌تر از پوستشان، سر و بخشی از پشت آن‌هاست. پوست‌های خام در ساخت چسب و ژلاتین هم کاربرد دارند.

انواع چرم

چرم دارای انواع مختلفی است که برخی از آن‌ها عبارتند از:

1.چرم طبیعی.

2.چرم مصنوعی.

چرم طبیعی از چند چیز تهیه می‌شود:

الف. چرمی که ازپوست حیواناتی که در خشکی زندگی می‌کنند، تهیه می‌شود که خود بر دو نوع است:

حیوانات حلال گوشت؛ مانند بزغاله، بز، گاو،گوسفند، شتر، شترمرغ و....

حیوانات حرام گوشت؛ مانند گربه، ببر،خرگوش،گرگ، یوزپلنگ و... .

1) فن نگه‌داری درازمدت پیکر جانوران برای نمایش است.

یکی از حیوانات حلال‌گوشتی که از پوست آن، چرم تهیه می‌شود، گاو است.

چرم گاو چرمی با دوام و مقاوم است و با وجود تولید الیاف پیشرفته، همچنان در بسیاری موارد، مانند دستکش‌های ایمنی برای کارهای صنعتی و شیمیایی و پوشش حرفه ای موتور سواران از بهترین انتخاب‌هاست.

ب. چرمی که از پوست حیوانات آبزی به‌دست آید؛ مانند ماهی، نهنگ، سگ ماهی و کوسه.

در میان ماهی‌ها، کوسه دارای مناسب‌ترین پوست برای تولید چرم است. چرم موسوم به شاگرین (Shagreen) از پوست این حیوان تهیه می‌شود.

ج. چرمی که از پوست پرندگانی مانند شتر مرغ تهیه می‌شود.

پوست پرندگانی که برای استفاده از پر و بالشان پرورش می‌یابند، تنها در صورتی به چرم تبدیل می‌شوند که پرنده، بمیرد یا کشته شود.

از پوست شتر مرغ نیز چرمی بسیار سخت و مرغوب به‌دست می‌آید؛ که از آن در ساختن کیف، کفش و چمدان استفاده می‌شود. تقریبا تمام پوست‌های شتر مرغ در آمریکای جنوبی تهیه می‌شوند. به‌طور کلی می‌توان گفت

که به‌جز حشرات، کمتر مخلوق چرنده یا خزنده‌ای وجود دارد که نتوان پوست آن را به چرم مرغوب، تبدیل کرد.

د. چرمی که از خزندگان به‌دست می‌آید؛ مانند، سوسمار، کروکدیل، مار، تمساح و مارمولک.

نکته 1. پوست مارمولک و مار، بسیار نازک و در عین حال، محکم می‌باشند. وقتی که پوست پیرایی می‌شود، ترک نمی‌خورند و آبرفتگی و کشیدگی پیدا نمی‌کنند و دوام و استحکام زیادی دارند. پوست مارمولک، گران‌تر از پوست مار است. از یک مارمولک، می توان حدود 30 سانتیمتر مربع پوست به‌دست آورد.

نکته 2. کروکدیل و سوسمار، پوست زیبایی دارند و از روی نقش‌های بزرگ، به راحتی تشخیص داده می‌شوند. این پوست‌ها به اندازه‌ای شهرت دارند که برای ساخت تقلبی آن‌ها با پرس‌های فولادی، نقش‌های سوسمار را بر روی پوست گاو، نقش می‌کنند. پوست سوسمار، بیشتر از پوست کروکودیل مورد استفاده قرار می‌گیرد و از آن‌ها برای ساخت چمدان‌های درجه یک، کیف‌های زنانه و کفش‌های مرغوب درجه یک، استفاده می‌شود.

نکته 3. نوع بسیار خوب چرم، امروزه از پوست کانگورو والابی (Wallaby) تهیه می‌شود. چرم ساخته شده از پوست

این حیوان‌ها برای رویه کفش به‌کار می‌رود و در مقایسه با چرم، محکم تر است و هیچ‌گاه ترک بر نمی‌دارد و پاره نمی‌شود.

3. چرم گیاهی از تانن -از ریشۀ tanning به معنای دباغی- و سایر عناصری که در سبزیجات، پوست درخت و مانند این‌ها یافت می‌شوند، تهیه می‌شود. این نوع چرم، انعطاف‌پذیر و رنگ آن قهوه‌ای است که میزان رنگش به ترکیب شیمیایی و رنگ پوست، بازمی‌گردد. چرم گیاهی در آب، پایدار نیست و بی‌رنگ می‌شود و اگر پس از خیس شدن، خشکش کنند، چروکیده می شود و از انعطاف‌پذیری و نرمی‌اش کاسته خواهد شد و در آب گرم، چروکیدگی‌اش بیشتر است و تقریباً شبیه ژلاتین می‌شود و سفت و شکننده می‌گردد. چرم جوشانده نمونه‌ای از چرمی است که با قرار گرفتن در آب داغ، شناور و سفت می‌شود. این اتفاق در موم جوشانده و مواد شبیه آن‌هم رخ می‌دهد. در گذشته پس از عمل سفت کردن این نوع چرم، از آن در زره‌ها و نیز در اتصال کتاب‌ها استفاده می‌شده است. این نوع چرم، تنها چرمی است که در حکاکی و قالب‌گیری مناسب است.

4.چرم کرومی؛ این چرم که در ۱۸۵۸ اختراع شد، چرمی است که مواد اصلی در دباغی آن، بر پایۀ کروم است. روی

برخی چرم‌های کرومی که رویۀ نامرغوبی دارند، طرحی را به‌صورت مصنوعی چاپ می‌کنند که به آن چرم کرومی گفته می‌شود.

5.

چرم جیری؛ چرم جیری، از پوست بز و گوساله تهیه می‌شود و طی مراحل و با وسایل خاصی آن را پرداخت می‌کنند و سطح گوشتی را به‌صورت مخملی در می‌آورند از این نوع چرم بیشتر به‌عنوان آستر در داخل دیگر محصولات استفاده می‌شود.

6.

چرم اشبالت؛ این چرم، شبیه جیر است و از ورقه ورقه کردن چرم‌های ضخیم گاو به‌دست می‌آید این نوع چرم نسبت به جیر، سطح پایین‌تری دارد.

7.

چرم آلدهید؛این چرم با استفاده از ترکیبات گلوتارآلدهید یا اکسازولیدین، دباغی می‌شود.

8.چرم ترکیبی؛ این چرم به کمک بسپارهای آروماتیک، مانند گونه‌هایی از نوولاک و نرادول، ساخته و دباغی می‌شود.

9.چرم آلومی؛ این چرم با نمک آلومینیوم در ترکیب با چسبنده‌های گوناگون و منابع پروتئینی، مانند فلوئور، زردۀ تخم‌مرغ و...، دباغی می‌شود. (1)

1) کفش اگزیست. www.existshoes.ir

موارد استفاده چرم

الف. استفاده چرم در غیر پوشاک

1. ادوات جنگی

در گذشته چرم در ساخت وسایل جنگی کاربرد داشته است. که برخی از این وسایل جنگی عبارتند از: سپر، زره، کمربند،جلد اسلحه‌های کمری، جای سرنیزه، ساعد بند و زانو بند.

2. نقاشی

نقاشی روی چرم، از زیر مجموعه‌های هنر چرمی است که از آن برای تزیین قلمدان‌ها، آینه‌ها، صندوق‌ها، زیرلیوانی‌ها، جعبه‌های قرآن، جلدهای نفیس برای قرآن و دیگر کتاب‌ها شد. این هنر از اوایل دورۀ قاجاریه آغاز شد. در اجرای این کار، ابتدا سطوح داخلی کار را با روغن مخصوصی پوشش می‌دهند؛ سپس در صورت نیاز، نقش را بر روی کار، کپی می‌نمایند و از آن‌جاکه رنگ‌های مورد استفاده در ترسیم نقوش؛ از نوع رنگ‌های گواش یا آکوارل (اکرلیک) می‌باشند و به آسانی با آب پاک می‌شوند، به منظور شفافیت بخشیدن به اثر و ثبوت رنگ‌ها، روی آن را باروغن مخصوصی می‌پوشانند. روغن کاری معمولاً

در چند نوبت انجام می‌شود و هربار با قلم موی نرم، قشری نازک از روغن که در حقیقت حکم شالان را دارد، به تمام سطوح می‌مالند. این عمل باید در محلی سربسته و دور از گرد و غبار انجام شود؛ تا درحین کار، ذرات غبار روی روغن ننشیند. امروزه به جای استفاده از روغن‌های سنتی، از اسپری‌ها و فیکساتورهای شیمیایی برای ثبوت و عایق کردن رنگ‌ها استفاده می‌شود. نقوش مورد استفاده در نقاشی روی چرم، از نقوش قدیمی و مینیاتوری می باشند.

3. وسایل زینتی

چرم در وسایل زینتی هم کاربرد دارد که برخی از آن وسایل عبارتند از: جلد قرآن، جلد تلفن همراه، بند ساعت، دست بند، تابلو، فرش، جا مدارکی و مبل.

4. وسائل ورزشی

چرم در ورزش هم دارای ارزش می‌باشد و از آن برای ساخت انواع توپ استفاده می‌شود.

5. قلمزنی و حکاکی

بررسی آثار، علائم، نوشته‌ها و کتیبه‌های دوران گذشته تاریخ ایران و نقوش باستانی نشان دهندۀ این است که ایرانیان قدیم از چرم برای کفش و افزارهای جنبی و لوازم

دیگر،استفاده می‌کردند؛ اما از ابتدای قرن چهارم تا قرن نهم و دهم، فصل نوینی در هنر کتاب سازی گشوده شد و چند نوع جلد تزئینی ابداع شد که مهم‌ترین آن‌ها جلدهای سوخت (سوخته) و معرق بوده است.

در زمان‌های دور، هنر نوشتن روی چرم وجود داشته است و شاید نتوان به‌طور دقیق قدمت این رشته را بیان کرد. در روزگاری که هنوز کاغذ در اختیار انسان نبوده، افرادی بودند که مطالب را روی چرم می‌نگاشتند و برای نسل‌های بعد، به یادگار می‌گذاشتند که نمونه بارز آن، آیات قرآنی است که در صدر اسلام جهت ماندگاری بیشتر بر روی چرم نوشته شده بود. بنابراین می‌توان گفت که هنر قلمزنی روی چرم، یکی از قدیمی ترین و جذاب ترین رشته‌های صنایع دستی بوده که متأسفانه اکنون منسوخ شده و از بین رفته است.

حکاکی بر روی چرم، از نظر روش کار و اصول، شباهت بسیاری به قلمزنی بر روی فلز دارد.

از چرم برای ساخت جعبۀ چرمی، کمربند چرمی مردانه، جاسوئیچی چرمی، کلاسور، فولدر و لوح تقدیر چرمی و دستبند چرمی نیز استفاده می‌شود.

ب. استفاده چرم در پوشاک

شاید بیشترین استفاده از چرم، از کهن ترین ادوار تاکنون، برای پوشاک بوده است؛ پوشاکی که گاهی برای شکار و جنگ وگاهی برای مراسم آیینی و جشن مورد استفاده بوده است. چرم به دلیل داشتن ویژگی‌های منحصر به فردش، مانند دردسترس بودن، مقاومت و ماندگاری و نیز شکل پذیر بودن و تنوع در تزیینات، همواره مورد توجه بوده است.برای دست‌یابی به نمونه‌هایی برای گسترۀ کاربرد چرم در هنر و صنعت پوشاک ایران، می‌توان به نقش برجسته‌ها و مجسمه‌ها رجوع کرد.

مادها با پوشیدن لباس اصلی تر ایرانی، شناخته می‌شدند آنان کلاهی گرد، نمدی و کج،با لبۀ پهن آویزان روی گردن، می پوشیدند و یک سدرۀ چرمی تنگ آستین دراز که تا بالای زانو می‌رسد، در بر می‌کردند و شلوار بلند چرمی و کفش بنددار با نوک برجستۀ آن‌ها نشان می‌دهد که آن‌ها بسیاری از وقت خود را به سواری می‌گذراندند.

ایرانیان باستان، کفش را از چرم نرم، به رنگ زرد و به شکل پا می‌ساختند؛ به طوری که مچ تا پا را می‌پوشاند و به وسیلۀ دکمه و تسمه‌هایی که روی آن نصب شده بود، بسته می‌شد.

کاربردهای دیگر چرم در پوشاک عبارتند از: تولید کاپشن، کلاه، کفش، دست کش،پالتو، گردنبد، دست بند، مچ بند، کمربندزنانه و....

مفهوم شناسی کیف و کفش

تعریف کیف

کیف (یا ساک)، ابزاری متداول به شکل غیر سخت است و استفاده از آن‌ها به پیش از تاریخ بر می‌گردد.(1)

کیف پول: کیف کوچکی است که از آن برای حمل پول استفاده می‌شود. این نوع کیف‌ها معمولاً جایی برای انواع کارت، اعم از کارت‌های اعتباری و شناسایی دارند.(2)

کیف زنانه: کیف زنانۀ چرمی کالایی گران قیمت محسوب می‌شود و به همین دلیل، در طراحی و دوخت کیف زنانه، علاوه بر توجه به زیبایی و شیک بودن، به کاربردی بودن آن هم باید توجه کرد. در طراحی و دوخت کیف‌های زنانه باید به دسترسی آسان به داخل کیف، حمل و نقل راحت و زیبایی و کیفیت مواد اولیه در آن توجه می‌شود.

1) ویکی پدیا کیف..wikipedia.org/wiki

2) ویکی پدیا کیف پول، wikipedia.org/wiki

ست چرم

اصطلاح «ست چرم»، به مجموعه ای از کیف کتی چرمی، کیف جیبی چرمی، کمربند چرمی، جاسوییچی چرمی، جای کارتی چرمی، ساعت بند چرمی، ادکلن با روکش چرمی، فلش مموری چرمی که به تناسب در داخل یک جعبه قرار می‌گیرند، اطلاق می‌شود. «ست 4تیکه» چرمی مردانه، شامل کیف کتی چرمی، کیف جیبی چرمی، کمربند چرم، جای کارت اعتباری یا جاکارتی عابر بانک، یا کیف مدارک چرم می‌باشد. ترتیب و ترکیبات گوناگون دیگری نیز در این نوع ست چرمی وجود دارد. به‌طور کلی با توجه به تنوع بسته‌بندی، شما در انتخاب نوع ست چرمی، مشکلی نخواهید داشت. چرم به کار رفته در این نوع ست چرم، چرم طبیعی گاوی می‌باشد. متنوع ترین ست چرمی با بسته بندی‌های نفیس در ایران، متعلق به شرکت کهن چرم است.

انواع کیف‌های چرمی

کیف دستی

نوعی کیف است که بیشتر مورد استفاده خانم‌ها می‌باشد. کیف‌های دستی، متوسط و بزرگ می‌باشند. این

نوع کیف‌ها معمولاً به شکل مد روز طراحی و مورد استفاده قرار می‌گیرند. کیف‌های دستی معمولاً برای نگه‌داری و حمل وسایل شخصی نظیر لوازم آرایش، تلفن همراه، برس، دسته کلید، کیف پول، سکه و غیره مورد استفاده قرار می‌گیرند.(1)

چمدان

جامه‌دان، جامدان یا چمدان، به کیف بزرگ یا صندوقچۀ دسته‌داری می‌گویند که رخت و جامه و وسایل شخصی فرد در آن قرار داده می‌شود. از جامه‌دان هم برای جابه‌جایی و هم برای نگه‌داری رخت و جامه استفاده می‌شود.

جامه‌دان‌های امروزی معمولاً از جنس الیاف مصنوعی، فلز، پلاستیک سخت، چرم، پارچه‌های مقاوم یا ترکیبی از این‌ها ساخته می‌شوند. برخی جامه‌دان‌ها دارای دسته‌های بلند و برخی دارای چرخند. درب بعضی جامه‌دان‌ها نیز برای امنیت بیشتر، به قفل مجهز است.(2)

از چرم در ساخت کیف‌های دیگری نیز استفاده می‌شود که برخی از آن‌ها عبارتند از:

1) ویکی پدیا کیف دستی، wikipedia.org

2) ویکی پدیا چمدان،wikipedia.org

1.کیف اداری چرم مردانه.

2.کیف دوشی چرم مردانه.

3.کیف دستی کوچک مردانه.

4.ست چرمی مردانه.

5.کیف کتی چرم مردانه.

6.کیف جیبی چرم مردانه.

7.کیف مسافرتی چرم.

8.کیف لپ تاپ چرمی.

9.کیف تبلت چرم.

10.کیف اداری چرم زنانه.

11.کیف مجلسی چرم زنانه.

12.کیف زنانه چرم یک طرفه (کراس بادی).

13.کوله چرم زنانه.

14.کیف پول چرم زنانه.

15.ست چرمی زنانه و دخترانه.

16.کیف پاسپورت چرم و مدارک سفر.

17.کیف دسته چک چرمی.

18.کیف کارت عابر بانک و کارت ویزیت.

19.کیف همایش و سمینار.

تعریف کفش وکفاشی

کفش، واژه‌ای پارسی است که در پارسی میانه نیز به همین صورت تلفظ و نوشته می شد.(1)

به سازنده و تعمیرکنندۀ کفش، کفش‌گر یا کَفّاش گفته می‌شود. کفاش به قیاس کلمه‌های عربی ساخته شده‌است و در منابع کهن‌تر فارسی نظیر شاهنامه، لفظ کفش‌گر به کار رفته‌است.(2)

کَفش، پا افزاری برای محافظت و راحتی پای آدمی، هنگام انجام کارهای گوناگون است.

پای آدمی دارای استخوان‌های بیشتری نسبت به هر اندام دیگری از بدن است و در برابر خطرهای محیطی، همچون سنگ‌های تیز و زمین‌های داغ، آسیب‌پذیر است و کفش در برابر این آسیب‌ها، از پا محافظت می‌کند. طراحی کفش‌ها در درازنای زمان و در فرهنگ‌های مختلف، تفاوت بسیاری داشته است که ظاهر آن در اصل به کارکرد آن بستگی داشته است. کفش‌های امروزی در شیوه، پیچیدگی و هزینه، تفاوت گسترده‌ای دارند. امروزه در طراحی کفش‌ها، جنبۀ آراستگی آن نیز در نظر گرفته می‌شود.(3)

1) لغت نامۀ دهخدا، سروازژه کفش.

2) مطهری، خدمات متقابل اسلام و ایران، ص249؛ به نقل از شاهنامه فردوسی،

3) ویکی پدیا کفش. wikipedia.org/wiki.

پیشینۀ کفش

یکی از وسایل مورد نیاز، بشر کفش است. کفش، نقش زیادی در زندگی روزانۀ بشر دارد و چون پا قلب دوم شناخته شده، استفاده از کفش خوب، باعث طراوت جسم و پا می‌شود.

چرم در صنعت کفش دوزی، نقش بسزایی دارد. مناسب است به خاطر اهمیت کفش‌دوزی، نگاهی گذرا به تاریخچۀ کفش و رنگ و آداب پوشیدن آن داشته باشیم.

نزدیک به پنج هزار سال پیش، مصری‌ها چیزهایی شبیه کفش ساخته بودند که «پوشینه پا» نام داشتند. بسیاری از این پوشینه‌ها هنوز هم مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ مثل سندلیوم که به آن صندل می‌گویند. در قرن چهارم و پنجم میلادی که امپراتوری روم به بیزانس منتقل شد، کم کم تفکرات مسیحی روی کفش‌ها تاثیر گذاشت؛ زیرا مسیحی‌ها اعتقاد داشتند که کفش باید کاملاً پوشانندۀ پا باشد و به همین دلیل، کفش‌ها در مغرب زمین ازحالت صندل به شکل روبسته درآمد.

در قرن دهم و دوازدهم میلادی، اروپایی‌ها در جریان جنگ‌های صلیبی، از علم و دانش مسلمانان برای ساخت کفش‌هایشان استفاده کردند. در قرن چهاردهم با

پیشرفت صنایع، آرام آرام پارچه و چرم دباغی شدۀ نازک وارد کفش‌سازی شد. بسیاری قرن چهاردهم را قرن آغاز مد می‌نامند.

در اواخر قرن چهاردهم نیز کفش‌های نوک تیز مد شد و این مد از هلند آغاز شد.

در اواخر قرن پانزدهم میلادی، وقتی کفش نوک تیز از مد افتاد، کفش نوک پهن، مد شد؛ البته کفش‌های ونیزی برای خانم‌ها مد شد. این کفش‌ها، یک کفۀ تخت داشت که زیرش کاملاً پر بود و ارتفاعش گاهی به شصت سانتی متر می‌رسید.

در قرن هفدهم، این پاشنه‌های وحشتناک، از کفش‌ها حذف شد و پاشنه‌های معقول تری به کفش‌های زنانه و مردانه اضافه شد و سال 1850م. پوتین خیلی رواج پیدا کرد.

در سال 1914، همزمان با آغاز جنگ جهانی اول، کفش‌های راحتی اختراع شد و از سال 1910م. که تجارت جهانی شکل گرفت و کشتی‌ها و هواپیماها کالاها را حمل می‌کردند، فرهنگ کفش دنیا نیز دگرگون و و کفش‌ها شکل بین المللی به خود گرفتند و از آن به بعد، کفش نیز داخل صنعت‌های دیگر شد؛ گرچه هنوز هم در خیلی از کشورها مثل هندوستان، اوگاندا و بنگلادش، به دلیل گرمی هوا،

برخی از مردم، پابرهنه راه می‌روند.

در منابع گوناگون صدر اسلام به وجود کارگاه‌ها و بازارهای کفش در شهرهای جهان اسلام اشاره شده است(1)

هر چند در آن عصر، بسیاری از مردم طبقات فرودست، به ویژه در مناطق روستایی و کوهستانی، پا برهنه راه می‌رفتند، اما در شهرها، به‌ویژه شهرهای بزرگ جهان اسلام، تولید و فروش انواع کفش، حرفه‌ای پررونق بوده است. ناصرخسرو در کتاب سفرنامه خود نوشته است در میان صنعت گران شهر قزوین، جماعت کفش‌گران از همه بیشتر است. (2)

بازارهای کفاشان در مصر، فراوان و بازار کفاشان قاهره، مشهور بود(3)به گزارش حسن وزان، در حدود نیمۀ قرن دهم، در بازار فارس، یکصد و پنجاه کفاشی وجود داشت(4)

به گزارش هولتسر(5)،

در ایران، دورۀ قاجار، در شهر اصفهان با جمعیت حدود سی هزار نفر، 250 کفش دوز فعال بودند.

ارباب، «نویسندۀ تاریخ قم» شمار کفشدوزی‌های قم را در سال 1295، چهارده باب ذکر کرده است.

1) اولیاءچلبی، ج1، ص599-600.

2) سفرنامه ناصر خسرو، ص124.

3) مقریزی، خطط، ج3، ص286، 338، 346؛ مصری، ص142-143.

4) دانشنامه جهان اسلام، ج: 1، ص:6443.

5) همان.

صنعت کفش از صنایع اشتغال‌زا و سودآور در دنیا به‌شمار می‌رود ودر حال حاضر، بیشترین کفش‌های تولید شده در ایران، به کشورهای آذربایجان و عراق صادر می‌شود.

صنعت کفش، یکی از بهترین صنعت‌های جهان است که برای هر کشوری می‌تواند سالانه میلیاردها سوددهی داشته باشد. (1)

تاریخچه بعضی از کفش‌ها

برخی از انواع کفش‌های تاریخی به این شرح است:

1.

صندل مصری؛ این نوع صندل‌ها که قدمت آن‌ها به ۱۲۰۰ سال پیش از میلاد مسیح باز می‌گردد، دو نوع بوده است؛ یکی نوک تیز و دیگری ساده.

2.

کفش یونانی؛ این کفش‌ها که به صورت لاانگشتی بوده‌اند، توسط سربازان و مردان آزاد، مورد استفاده قرار می‌گرفتند و پیشینۀ آن‌ها به ۱۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح باز می‌گردد.

3.

پادوکای هندی؛ این نوع کفش، قدیمی‌ترین نوع کفش هندی‌ها به شمار می‌رود و قبل از دورۀ راما و ودا، مورد استفاده بوده است.

1) مقاله جهان کفش، سال سیزدهم، خردادماه 85، شماره 102.

لیلی‌فوت چینی؛ این کفش‌ها مربوط به چین هستند و با توجه به کوچک بودن، زیبایی محسوب می‌شدند؛ زیرا اغلب کوچک‌تر از اندازۀ پاهای معمولی بوده‌اند.

انواع کفش

اشاره

کفش‌ها را می‌توان به روش‌های مختلفی دسته‌بندی کرد. از نظر ظاهر و نحوۀ محکم شدن کفش در پا، می‌توان کفش‌ها را به انواع بندی، سگک دار و بی بند، تقسیم کرد. همچنین جنس کفش می‌تواند از چرم یا مواد دیگر باشد و به همین دلیل، می‌توان کفش‌هارا به چرمی، پلاستیکی، کتانی، چوبی en و... تقسیم کرد. از نظر جنسیت و سن و سال نیز می‌توان کفش‌ها را به گروه‌های مردانه، زنانه و زنانه مردانه (دو جنسیتی)، بچه گانه(دخترانه و پسرانه) تقسیم کرد. از نظر کاربرد نیز کفش‌ها به معمولی، ورزشی، صنعتی و...قابل تقسیم هستند.

کفش‌های معمولی

طیف گسترده‌ای از کفش‌ها، برای استفادۀ روزمره و عمومی و یا رسمی افراد مختلف، ساخته می‌شوند. این کفش‌ها اغلب دارای زیره‌ای ضخیم و رویه‌ای نرم تر از جنس چرم و یا مصنوعات مشابه چرم هستند. ممکن است رویۀ

کفش کاملاً پوشیده و یا نیمه پوشیده و دارای منفذ باشد؛ به گونه‌ای که پا از درون کفش دیده شود. انواع کفش‌های معمولی عبارتند از:

1.

کفش آکسفورد؛ مانند کفش کفش بندی چرمی با نوک کشیده و دارای ک یک لایه چرم.

2.

کفش دربی؛ شبیه به کفش آکسفورد با رویۀ یک دست و نوک پهن تر.

3.

کفش سگک دار؛ مانند کفش راهبه‌ای.

4.

کفش کلارک؛ مانند کفش‌های چرمی بی بند با رویۀ بلند و پاشنۀ تخت که حالتی راحت و غیررسمی دارند.

5.

کفش قیصری؛ در ایران، گونه‌ای کفش چرمی مردانه و بندی با پاشنۀ بلند و نوک باریک و کشیده،وجود داشته است که اغلب به رنگ سیاه و به عنوان کفش قیصری، معروف بوده است.

6.

کفش رویه کوتاه؛ کفش‌های بی بند و راحتی شبیه به کفش کلارک، اما با رویه کوتاه که نوع زنانۀ آن زیباتر است.

7.

کفش پاشنه بلند (زنانه).

8.

کفش کف تخت؛ مانند گالش و کفش باله.

9.

نعلین؛ (کفش رویه چرمی جلوبسته بدون پشت).

10.

دمپایی، برای استفادۀ راحت در خانه.

11.

دمپایی ابری (انگشتی).

12.

صندل.

13.

چکمه.

کفش‌های ورزشی

این کفش‌ها به گونه‌ای ساخته می‌شوند که امکان فعالیت‌های بدنی و انجام ورزش‌های مختلف را فراهم می‌کنند.

1.

اسنیکر؛ نوعی کفش ورزشی از جنس کتان با کف تخت و با ساقه کوتاه یا بلند.

2.

کفش سوارکاری (چکمه)؛ کفشی با پاشنه جدا و ساق بلند جهت محافظت از پا که برای سوارکاری راحت است.

3.

کفش استوک دار؛ که در فوتبال مورد استفاده قرار می‌گیرد.

4.

کفش کوهنوردی، کفش استیک، کفش بولینگ، کفش کشتی، کفش دوچرخه سواری و کفش اسکی.

کفش‌های خاص
1.

کفش طبی یا ارتوپدیک.

2.

کفش باله، کفش رقص جاز و سایر کفش‌های رقص.

3.

کفش ایمنی.

4. کفش ماهواره‌ای.(1)

اجزای کفش

کفش‌ها دارای اجزای گوناگونی هستند که عبارتند از:

1.

رویۀ تخت بیرونی و کف‌های داخلی قابل تعویض.

2.

مغزی؛ باریکۀ چرمی نوارمانند که میان زیره و رویه کفش دوخته می‌شود.(2)

3.

توکاری؛ کاغذ یا مقواهایی که برای کلفت نشان دادن زیره، میان کف و زیرۀ کفش چسبانده می‌شود.(3)

4.

پاشنه، زیرپاشنه‌ها، زیرپاشنه‌های گتر و ساق‌پوش

کفش‌های سنتی ایرانی

اشاره

کفش‌های قدیمی ایرانیان در انواع چاروق، گیوه، نعلین، اروسی، سگکی، صندل، قُندره و دهان‌دولچه‌ای ساخته می‌شد. به نوعی پاشنه کفش که با چرم و میشَن (چرم بز) و مانند آن ساخته بشود «نعلَکی» می‌گویند.(4)

1) ویکی پدیا کفش، wikipedia.org/wiki.

2) قلم سرنوشت، ص۹۹.

3) همان.

4) همان.

چکمه

چَکمه، گونه‌ای پای‌افزار است که معمولاً هم پا و هم قوزک پا را می‌پوشاند. برخی چکمه‌ها تا زانو و گاهی تا بالای ران را نیز می‌پوشانند.

پاشنۀ چکمه‌ها معمولاً به گونه‌ای ساخته می‌شود که از بقیۀ کف چکمه، قابل تشخیص باشد. چکمه در آغاز برای کارگران ساخته شده بود؛ ولی امروزه چکمه‌های زیادی نیز برای زیبایی و مد به‌ویژه برای بانوان، ساخته می‌شود.(1)

خف

«خُف» در لغت به معنای هر پاپوشی است که روی دو پا را بپوشاند؛ چه ساق داشته باشد و چه نداشته باشد؛(2)

در مقابل نعلین(3)

که همۀ روی پا را نمی پوشاند و گفته شده که خُف، بزرگ‌تر از نعل است.(4)

چارق

چارق که چارغ و چاروق نیز نوشته می شود، کلمه‌ای ترکی است و پاپوش یا پای افزاری است که در گذشته

1) ویکی پدیا چکمه، wikipedia.org/wiki/

2) مجمع البحرین، ج ۵، ص ۴۹.

3) تاج اللغة و صحاح العربیة، ج ۵، ص ۱۸۳۱.

4) معجم مقائیس اللغة، ج ۲، ص ۱۵۴.

به‌ویژه در مناطق کوهستانی و برف گیر، مانند تهران مورد استفاده بود. چارق را پاپوش‌دوز محلی، به سادگی از چرم تهیه می‌کرد. در فارسی به آن، چاموش، پالیک و... نیز گفته می‌شود.

چارق را که فاقد پاشنه و اجزای کفش امروزی بوده، با بندهایی از پشم، به ساق پا می‌بستند.

در فرهنگ معین این چنین آمده است: چارق، کفشی چرمی با بندهای بلند که به دور پا پیچیده می‌شود.(1)

گیوه

در مناطق کوهستانی کردستان، باختران، فارس و گذرگاه‌های صعب العبور، به علت نبودن راه‌های ارتباطی ماشین رو، نوع معیشت مبتنی بردامداری و کشاورزی و ضرورت تحرک فراوان در فصول سه‌گانۀ بهار، تابستان و پاییز کفشی را می‌طلبد که سبک، راحت، مقاوم، خنک و در عین حال، ارزان باشد و خود عشایر، روستاییان و جوامع نیمه شهری، با امکانات موجود در منطقه، قادر به تولید آن باشند.

گیوه، نوعی کفش است که رویۀ آن را از ریسمان و نخ پرگ، یعنی ریسمان‌های پنبه ای بافته می‌شود و ته آن

1) فرهنگ فارسی معین، واژه جارق.

را گاهی از چرم و اغلب از پارچه‌های به‌هم فشرده و درهم تنیده می‌سازند.(1)

گیوه را باید یکی از جالب ترین و ارزنده‌ترین صنایع دستی روستایی ایران دانست.

این کفش قدیمی که روزگاری، به‌ویژه در فصل تابستان مورد استفادۀ فراوان قرار می‌گرفت، در سال‌های اخیر به سبب رواج کفش‌های ماشینی و جایگزین شدن آن‌ها به‌جای پای‌افزارهای‌قدیمی در اکثر مناطق ایران، رونق و اعتبار دیرین را از دست داده است و صنعت‌گران شاغل نیز به‌علت کمی درآمد و کاهش تقاضا در این رشته، به مشاغل دیگر روی آورده اند؛ ولی زیبایی و تنوع و طرح‌های متعدد گیوهبه‌گونه‌ای است که هنوز هم دارای متقاضیان فراوانی است و از استقبال قابل توجهی در فصول بهار و تابستان برخوردار می‌باشد. گیوه‌کشی، یکی از صنایع دستی رایج و بومی استان کرمانشاه است و به ویژه در بخش اورامانات از صنایع دستی مفید و پرکاربرد می‌باشد.

این صنعت بومی را می‌توان بر مبنای نوع تولید و محل تولید، به دو بخش اصلی روستایی و شهری تقسیم کرد.

1) www.tebyan.net. سایت تبیان.

دو روستای هجیج(1)و نودشه از بخش اورامانات، جزء مراکز قدیمی و مهم تولید نوع خاصی از گیوه می‌باشند که تخت آن کهنه‌ای است و به نام گیوۀ زیره‌ای شهرت دارد.

علاوه بر دو روستای یاد شده، روستاهای دیگری که در آن‌ها قبلاً گیوۀ کشی رواج دارد، عبارتند از: روستای ورادر خانه دره، شرکان(2)، میریه نروی، وزلی(3)،تنگ مردان، پیله

1) روستای هجیج از توابع بخش نوسود شهرستان پاوه در استان کرمانشاه است و در دره‌ای زیبا و در جنگلی انبوه قرار گرفته است. این روستا از پرجاذبه‌ترین نقاط استان کرمانشاه و از مناطق دیدنی اورامانات است و در 25 کیلومتری شهرستان پاوه قرار دارد. روستای هجیج، یکی از روستاهای پلکانی با کوه‌های سنگی است که مناظرسرسبز، چشمه‌های خروشان و مسیر پرپیچ و خم آن، چشم هر بیننده‌ای را به خود معطوف می‌کند؛ به طوری که علاوه بر گردش‌گران، همواره هنرمندان خوش ذوق را به سمت خود می‌کشاند. به علت کمبود زمین، پشت بام هر منزلی، حیاط منزل پشتی محسوب می‌شود که محل بازی بچه‌ها و گردش والدین است. مجموعه روستای هجیج یکی از شگفت انگیزترین روستاهای جهان است. با مجموعه‌ای از خیابان‌های نیم‌دایره و ردیف ساختمان‌های یک رو به دره عمیق و رودخانه زیبای سیروان.

2) شرکان، روستایی از توابع بخش نوسود شهرستان پاوه در استان کرمانشاه است. این روستا در دهستان سیروان قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۳۵۳ نفر (۱۰۱خانوار) بوده‌است.

3) وزلی، روستایی از توابع بخش نوسود شهرستان پاوه در استان کرمانشاه است. این روستا در دهستان سیروان قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳93، جمعیت آن 170 نفر (41خانوار) بوده‌است.

گر، بره سیمین، علیا طلسم، ژامرگ، تومک، زمگه حیدر، حسین آباد، دوآب، قشلاق علیا و داربید. در نیمۀ اول قرن حاضر1، صنعت گیوه در فردوس و طبس قدیم نیز از صنایع پر رونق و مشاغل مفید بوده است.(1)

1) www.tebyan-zanjan.ir

فصل دوم :تولید کنندگان چرم، کیف و کفش

مراحل چرم سازی

اشاره

پوست خام پس از طی مراحل زیر، به چرم تبدیل می‌شود:

1. مرحله خیساندن و شست‌و‌شو

پوست خام خشک را پس از تهیه، ابتدا خیس می‌کنند. خیساندن پوست در حوضچه‌هایی که دارای پره، جهت جابه‌جایی پوست‌ها است و یا در بالابان (درام)، انجام می‌شود پوست‌های نمک سود شده را در این مکان‌ها قرار داده، آب سرد روی آن‌ها می‌ریزند و به این ترتیب نمک در

آب حل شده، غلظت نمک در فضای بین الیاف پوست کم می‌شود. حذف نمک از بین الیاف پوست، فشار اسمزی آب را داخل الیاف بالا برده، پوست دوباره آب دار می‌شود و وقتی پوست آب را به خود می‌گیرد، پروتئین‌های کروی نیز از الیاف کلاژن خارج می‌شوند. پروتئین‌های کروی جدا شده که شامل آلبومین خون و پروتئین‌های دیگر محلول در آب می‌باشند، که با کم شدن نمک، باآب، شسته شده، از پوست خارج می‌شوند. ماندن این پروتئین‌ها میان الیاف پوست، از کیفیت چرم ساخته شده، می‌کاهد.

2. آهک دهی

بعد از این‌که پوست کاملا خیس و نرم شد، همراه با پوست‌های خیس نشده، برای آهک دهی، در گودال‌های آهک قرار داده می‌شود.

عمل آهک دهی برای سست کردن ریشه مو- بالا بردن PH و از بین بردن یا کمک به از بین بردن در مراحل بعدی پروتئین‌های زاید و چربی‌های موجود در پوست می‌باشد. آهک آبدیده (O2CaOH) هر چند که انحلال پذیری کمی در آب دارد، می‌تواند PH محلول را تا ۵/۱۲ افزایش دهد. آهک آبدیده، سبب آبکافت (Fibrous Structure) پروتئین‌ها و تجزیۀ تدریجی ساختار آن‌ها می‌شود. تاثیر

آهک آبدیده بر روی سه نوع پروتئین اصیل موجود در پوست، متفاوت است. انحلال پذیری پروتئین‌های کروی، زیاد است. کلاژن نیز تنها در مجاورت اسیدها و بازهای قوی و در مدت نسبتا زیادی حل می‌شود. این محیط بدون این‌که به کلاژن پوست و در نتیجه به کیفیت چرم، آسیبی وارد کند، موجب شکسته شدن مولکول‌های کراتینی مو و حل شدن آن‌ها می‌شود و ریشۀ مو را به حد مطلوبی سست می‌کند. این محیط با تاثیر برروی مولکول‌های پروتئین‌های آلاستین، آن‌ها را آماده حذف کامل در مرحله آنزیم دهی می‌کند و پروتئین‌های کروی را کاملا از بین می‌برد.

3. لش زدایی (Fleshing)

لش گیری برای حذف تمامی بافت‌های غیرضروری سطح درونی و بدون موی پوست، انجام می‌شود. این عمل، پس از مرحلۀ آهک دهی انجام می‌گیرد. پس از این‌که پوست با جذب آب، نرم شد، زایده‌های چسبیده به قسمت گوشتی که به هنگام جدا کردن پوست از لاشه باقی می‌مانند، به همراه بافت‌های زاید دیگر، توسط دستگاهی به‌نام «لش بر» از پوست جدا می‌شوند. این عمل باعث می‌شود که مواد شیمیایی که در مرحله بعدی بر پوست ریخته می شوند، به طور یکنواخت و به خوبی داخل پوست

نفوذ کنند و موجب بالا بردن کیفیت محصول شوند.

4. مو گیری

مو گیری پوست‌های بز و گوسفند، با مالیدن محلولی از آهک و سولفید سدیم به قسمت لش پوست، انجام می‌گیرد در این طریق، پوست‌ها بایستی به مدت یک شب به همان حالت باقی بمانند و پس از طی این مدت، توسط دستگاه یا کارگر، مو به آسانی از پوست جدا می‌شود. برای این‌که مو‌گیری در زمان کمتری انجام شود، می‌توان از سولفور سدیم استفاده کرد. با آمیختن مناسب در متیل آمین، آهک، کربنات سدیم وسولفیدات سدیم نیز می‌توان پوست‌های تازه را موزدایی کرد.

برای مو گیری پوست‌های سنگین (گاو،گوساله، گاومیش و…) روش مو زدایی همراه با تجزیۀ ساختار مو انجام می‌شود. در این روش، پوست‌ها را حداقل بالابان (درام) قرار می‌دهند وسولفید سدیم وسولفیدات سدیم به اندازۀ مناسب به آب داخل بالابان اضافه می‌کنند و به این طریق، موزدایی انجام می‌شود.

5. آهک‌گیری و آنزیم دهی

اشاره

به منظور حذف آهک اضافی و تنظیم PH برای مرحله

آنزیم‌دهی، باید هیدروکسید کلسیم ۲(OH)Ca جذب شده در پوست را از آن خارج کرد و PH پوست را پایین آورد. برای پایین آوردن PH، مقداری اسید مانند اسید هیدروکلریک، ضروری است. بین مقدارمواد مصرفی، باید تعادل برقرار باشد؛ تا آهک به‌صورت محلول درآید و به آسانی ازپوست خارج شود. آهک و مواد دیگر همراه پوست را می‌توان به روش شست‌و‌شو با آب یا اسید و سولفات آمونیم، کاملا از سطح پوست خارج کرد.

تشخیص چرم اصیل

تشخیص چرم طبیعی از چرم مصنوعی، در برخی موارد، بسیار دشوار است. چرم طبیعی بسیار گران‌تر از چرم مصنوعی است. برخی از کالاهای چرمی اگر با چرم اصل تولید شده باشند، معمولاً دارای شناسنامه بوده و اطلاعات مربوط به کالا در آن‌ها درج شده است. در مورد برخی از محصولات چرمی در صورت امکان، به قسمت‌های برش خوردۀ آن‌ها نگاه کنید. اگر در آن بخش‌ها نشانه‌ای از حالت پلاستیکی و نرم مشاهده کردید، چرم طبیعی نیست. بنابراین، چرم را لمس کنید. چرم طبیعی، بسیار نرم و منعطف است. چرم را بو کنید؛ زیرا چرم طبیعی، بوی خاصی دارد که هرگز نمی‌توان از آن کپی‌برداری کرد. به بافت

چرم نگاه کنید؛ اگر گره‌ها، خلل و فرج‌های آن طبق الگویی قابل شناسایی باشد، چرم مصنوعی است. چرم طبیعی و مصنوعی را از پشت آن‌ها نیز می‌توان از هم تشخیص داد. چرم مصنوعی، دارای پوششی در قسمت پشت است که هنگام برش آسیب می‌بیند و کاملاً مشخص است.(1)

احکام فقهی چرم

حکم انواع چرم

قاعدۀ کلی دربارۀ چرم: اگر حیوانی که این چرم را از پوست آن تهیه کرده‌اند، ذبح شرعی شده باشد، این چرم از هر کشوری باشد، اشکالی ندارد؛ اما اگر نمی دانیم که این حیوان ذبح شرعی شده یا نه، در این‌صورت، اگر چرم از بازار مسلمین، مانند عراق، سوریه، عربستان و... خریداری شده باشد، پاک است. این قاعده، مربوط به چرم طبیعی است؛ اما چرم مصنوعی در هر صورت پاک است.

حکم چرم سگ و خوک چیست؟

سگ و خوک و همۀ اجزاء آنها نجس است. بنابراین، چرم این دو حیوان نیز نجس است.

1) ویکی پدیا چرم.fa.wikipedia.org/wiki/چرم

همۀ مراجع تقلید می‌فرمایند: سگ و خوکی که در خشکی زندگی می‌کنند، حتّی مو و استخوان و پنجه و ناخن و رطوبت‌های آن‌ها نیز نجس است.(1)

سؤال:آیا چرم‌هایی که از کشورهای غیر مسلمان وارد می‌شوند، نجس می‌باشند؟

جواب:وسایل چرمی نظیر روکش مبل، کیف، کفش، کمربند و به طور کلی تمام وسایلی که در ساختمان آن‌ها چرم یا اجزای دیگری از حیوانات، مانند استخوان،روده و... به کار رفته، اگر از حیوانات نجس العین، مثل سگ و خوک باشد، قطعاً نجس است و نیز اگر چرم در کشوری غیراسلامی تهیه شده باشد، حتی اگر از حیوانات حلال گوشت، مانند گاو، گوسفند، شتر و... باشد، به دلیل آن که آن حیوان، ذبح شرعی نشده، نجس است؛ اما اگر چرم در کشورهای اسلامی و از حیواناتی که نجس العین نباشد تولید شده باشد و بعداً به کشور دیگری صادر شده و در آن جا در تولیدات دیگر به کار رفته باشد، در این صورت، چرم، پاک است و استفاده از آن، اشکالی ندارد؛ هر چند روی آن نوشته‌های خارجی باشد و این مبلمان یا... درکشوری غیر

1) توضیح المسائل (المحشی للإمام الخمینی)، ج‌1، ص 75، مسئلۀ 105.

اسلامی ساخته شده باشد.(1)

همچنین اگر مبلمان در کشوری غیرمسلمان ساخته شده، اما ما نمی دانیم چرم آن، تولید کشورهای اسلامی است یا تولید کشورهای غیر اسلامی، در این صورت نیز نمی توان حکم به پاک بودن آن کرد؛ ولی اگر مبلمان در کشور مسلمان ساخته شده و نمی‌دانیم چرم آن تولید چه کشوری است (مسلمان یا غیر مسلمان)، در این صورت، استفاده از آن اشکال ندارد.(2)

در هر صورت، اگر مبلمان از چرم نجس هم باشد، می‌شود از آن استفاده کرد.

با سه شرط، نجاست مبلمان به شما سرایت می‌کند:

1.

یقین به نجاست مبل داشته باشید.

2.

چیز نجس با شما که پاک هستید، ملاقات کند.

1) امام خمینی، استفتائات، ج1، ص100و101،س 262و 263.

2) همان، ص 97- 99، س 252- 256. نظر آیت الله مکارم دربارۀ چرم حیوانی که ذبح شرعی نشده است: استفاده نمودن از چرم‌های کشورهایی که ذبح شرعی ندارند، مثل کیف، کفش‌ها و جلد دفترهایی که چرم آن‌ها خارجی است، چه صورت دارد؟ اشیای چرمی، خواه از ذبح اسلامی باشد یا ذبح غیر اسلامی، پاک و خرید و فروش آن جایز است و چرم آن نجس نیست؛ ولی برای استفاده از گوشت و اجزاء خوردنی آنان، حتما باید ذبح شرعی شوند (استفتاءات جدید (مکارم)، ج‌2، ص 34).

3. هر دو یا یکی به طوری تر باشد که رطوبت یکی به دیگری برسد و اگر تری به قدری کم باشد که به دیگری نرسد، چیزی که پاک بوده، نجس نمی‌شود.(1)

به هر حال، اگر در هر مرحله ای شک داشته باشید، نجس نمی‌شوید.(2)

سؤال: حکم چرم و اجزای حیوانی که از بلاد غیر اسلامی تهیه شده، چیست؟

جواب:اگر احتمال دهید که حیوان ذبح اسلامی شده، پاک است و اگر یقین دارید که ذبح اسلامی نشده، محکوم به نجاست است.(3)

نماز خواندن در لباس‌های چرمی خارجی

سؤال:آیا نماز خواندن با کمر بند چرمی که از خارج خریداری شده و شک دارم که از چرم طبیعی است یا مصنوعی و از پوست حیوان تذکیه شده است یا خیر، اشکال شرعی دارد؟ نمازهایی که با آن خوانده‌ام، چه حکمی دارد؟

جواب:اگر شک در این باشد که آن چرم، طبیعی است

1) توضیح المسائل (المحشی للإمام الخمینی)، ج‌1، ص 88، م 125.

2) اسلام کویست. www.islamquest.net

3) أجوبة الاستفتاءات (فارسی)، ص53.

یا مصنوعی، نماز با آن اشکال ندارد؛ ولی اگر بعد از احراز چرم طبیعی بودن آن، شک در این باشد که آیا از حیوانی است که شرعاً تذکیه شده یا خیر، نجس نیست؛ ولی نماز با آن باطل است و نمازهای گذشته که در حال جهل به این حکم، خوانده‌اید، قضا ندارد(1)

حکم استفاده ازپوست موجود در بازار مسلمین

کالاهای چرمی موجود در بازار مسلمین یا کشورهای اسلامی، در حکم چرم تهیه شده از حیوان ذبح شرعی شده است و خرید و فروش و استفاده از آن‌ها اشکال ندارد و همچنین اگر کشور سازندۀ آن، کشور اسلامی باشد.

حکم خریدن پوست از بازار کفار

سؤال:حکم استفاده از چرم و اجزای حیوانی که از بلاد غیر اسلامی تهیه شده، چیست؟

جواب:اگر احتمال دهید که حیوان، ذبح اسلامی شده، پاک است و اگر یقین دارید که ذبح اسلامی نشده، محکوم به نجاست است.(2)

1) امام خمینی، توضیح المسائل محشی، ج‌1، ص 479؛ استفتاءات از مقام معظم رهبری.

2) همان، ص 141.

حکم پوست حیوانات با ذبح شرعی

سؤال:اشیا و چیزهایی که از چرم حیوانات درست شده، آیا نجس است و اگر دست تر به آن‌ها بخورد، دست نجس می‌شود؟ آیا پوست مار و اشیایی که از پوست مار درست شده، نجس است؟

جواب:اگر حیوان تذکیه شود، چرم آن پاک است و پوست مار، نجس نیست(1)

سؤال:خوردن و آشامیدن ازظرفی که از پوست سگ ساخته شده، چه حکمی دارد؟

جواب:ظرفی که از پوست سگ یا خوک یا مردار ساخته شده، خوردن و آشامیدن از آن ظرف، حرام است و نباید آن ظرف را در وضو و غسل و کارهایی که باید با چیز پاک انجام داد، استعمال کنند؛ امّا برای کارهایی که طهارت در آن شرط نیست (مانند آبیاری زراعت و آب دادن به حیوانات)، مانعی ندارد؛ هر چند احتیاط مستحبّ آن است که به هیچ وجه از آن‌ها استفاده نشود. (2)

بازگراندن چرم خراب

دو نوع چرم را از شخصی خریداری کردیم؛ یک نوع آن

1) امام خمینی، استفتاءات، ج1، ص 98.

2) امام خمینی، توضیح المسائل محشی؛ ج‌1، ص 135.

خراب بود و نوع سالم را در تهیۀ کفش مورد استفاده قرار دادیم و برای اقالۀ معاملۀ چرم خراب، به فروشنده مراجعه کردیم؛ ولی او تاکنون از پذیرش سرباز زده، می‌گوید: من هر دو جنس را با هم به شما فروخته‌ام؛ آیا خریدار نسبت به چرم معیوب، حق فسخ دارد یا خیر؟

در فرض سؤال، اگر در یک معامله، جنس سالم و معیب با هم فروخته شده، چنانچه مشتری جنس سالم را مصرف نموده باشد، حق فسخ ندارد؛ ولی می‌تواند تفاوت قیمت سالم و معیب‌شده را به‌وسیلۀ خبره تعیین و به مقدار نسبت بین قیمت سالم و معیب، از ثمن معامله کم کند و آن را از بایع بگیرد و اگر دو معامله بوده، یعنی سالم در یک معامله و معیب در یک معاملۀ جداگانه فروخته شده و در عین عیب‌دار تصرفی نشده، حق فسخ معاملۀ جنس معیب را دارد و اگر نزاع موضوعی در بین باشد، مرافعه شرعیه(رجوع به قاضی واجد شرایط)، لازم است.(1)

کیف دوزی

یکی از موارد استفاده از چرم، در صنعت کیف‌دوزی است. امروزه از چرم در دوخت کیف‌های زنانه و مردانه در اندازه‌های مختلف، استفاده می‌شود و این صنعت، جزء

1) الگلپایگانی، مجمع المسائل، ج‌5، ص 358.

مشاغل خانگی هم محسوب می‌شود و خانم‌ها با ایجاد کارگاه‌های کوچک، مشغول تولید کیف می‌باشند که درآمد نسبتا خوبی برای آنان دارد.

کفش دوزی

کفش‌دوزی، یکی از شغل‌های قدیمی و مناسب است و همواره عدۀ بسیار زیادی به این شغل مشغول بوده‌اند. به گزارش خسروی، در تهران دهۀ 1340 ش. با جمعیت دو میلیون نفر، سی هزار کارگر در سه هزار کفاشی کار می‌کردند.

در برخی کارگاه‌ها تنها کفش‌های زنانه تولید می‌شد و زنانه دوزی یک رستۀ مستقل شغلی به شمار می‌آمد و برخی نیز تنها به تولید کفش‌های بچه گانه می‌پرداختند.

گاهی تولید و فروش نوع خاصی از کفش به‌صورت تخصصی انجام می‌شد؛ مانند ارسی دوزی، گرجی‌دوزی، ساغری‌دوزی، چکمه‌دوزی و چرمی‌دوزی از دورۀ صفوی به بعد، کفش را یا در همان کارگاه تولیدی برای فروش عرضه می‌کردند و یا پس از تولید، در مغازه‌های جداگانه به فروش می‌رساندند.

فروش کفش بهصورت دورهگردی و عرضۀ آن در خانه نیز مرسوم بود؛ زیرا در برخی مناطق، زنان اعیان برای خرید به بازار نمی‌رفتند.

در هر کارگاه کفاشی در تهران دهۀ 1340ش. معمولاً حدود ده نفر کار می‌کردند. (1)

ابزارهای کار تولید سنّتی کفش از دیرباز تغییر چندانی نکرده‌اند؛ مانند نخ، سوزن، درفش، گاز (برای کشیدن رویۀ کفش به قالب)، گاز میخ‌کش، انواع میخ، چکش، گزن (برای بریدن و صاف کردن لبۀ دور کفش)، مشته (برای کوبیدن چرم)، دمی، موم و جز آن‌ها (2)

و کفاشان برای تأمین مواد اولیه و ابزار مورد نیاز خود، به اصناف دیگر وابسته بودند. برای تهیۀ چرم، به دباغان و برای ابزار، به فروشندگان ادوات فولادی(3)

مراجعه می‌کردند و برای ساخت پاشنۀ کفش، سراجان و نیز دوره‌گردانی از خانه‌ها و کوچه‌ها و پادگان‌ها، کفش‌های کهنه و خرده‌های چرم را جمع می‌کردند و مواد قابل استفاده را به کفاشان می‌فروختند(4)از این‌رو، صنایع باز یافتی از قدیم در ایران وجود داشته است.

صنف کفاشان

صنف کفاشان نیز، مانند اصناف دیگر، زیر نظر

1) دانشنامه جهان اسلام، ج 1، صفحه 6443.

2) زندگی، کسب و کار، ج2، ص580-581.

3) همان، ج4، ص59.

4) همان، ج3، ص337 -338

یک رئیس (استاد یا شیخ) فعالیت می‌کرد و او بر همۀ امور حرفه‌ای، از جمله تهیه و توزیع مواد اولیه و فروش محصولات، نظارت داشت و دربارۀ مسائل صنف در برابر مراجع حکومتی، پاسخگو بود. در فلسطین عصر عثمانی، رئیس صنف را قاضی(به پیشنهاد اعضای صنف)تعیین می‌کرد و دو نفر را به دستیاری او می‌گمارد. تربیت حرفه‌ای شاگردان نیز در درون صنف انجام می‌شد و شاگرد پس از کسب تأیید در درون صنف و نیز از جانب قاضی، می‌توانست به عنوان استادکار در صنف کفاشان وارد شود.(1)

محتسبان علاوه بر منع کفاشان از به کار بردن مواد اولیۀ نامرغوب یا ناپاک در تولید کفش، آنان را از تأخیر در انجام کار مشتریان نیز برحذر می‌داشتند.(2)

منع و تحریم‌های شرعی غالباً در مورد خود کفش بود؛ نه در کار کفاشی. با این حال، گاهی برخی حاکمان مسلمان با زمینه‌های شرعی، در این‌باره احکامی صادر می‌کردند؛ مثلاً الحاکم فاطمی(3)

در سال 404 یا 405، دستور داد زنان

1) همان، ص95.

2) نهایۀ‌الرتبة فی طلب الحسبة، ص73.

3) خلافت فاطمی، سلسله‌ای است که از سال ۹۰۹م. به مدت تقریبی دو قرن تا سال ۱۱۷۱م. بر بخش بزرگی از شمال آفریقا و خاورمیانه و دریای مدیترانه حکومت کرد. خلفای فاطمی، پیشوایان شیعه اسماعیلی نیز بودند و نام سلسله آنان به نام فاطمه، دختر محمّد پیامبر مسلمانان، نام‌گذاری شده بود. آنان در قسمت مدیترانه‌ای خاورمیانه، به‌مدت بیش از دو قرن مؤسسِ دولتی بودند که به گسترشِ علم، هنر و بازرگانی، علاقه فراوان نشان می‌داد. قاهره پایتختِ مصر، توسط فاطمیان پایه‌گذاری شد و امپراتوری آن‌ها، یعنی بخش اولیۀ تاریخ اسماعیلی، از ابتدای اسلام تا قرن یازدهم را در بر می‌گیرد. نخستین خلیفۀ فاطمی، عبدالله المهدی و سه خلیفۀ فاطمی دیگر، یعنی القائم و المنصور و المعز لدین الله نام داشتند.

بدون ضرورت از خانه‌ها خارج نشوند و به همین لحاظ، کفاشان را از ساختن کفش‌های زنانه، منع کرد.(1)

برخی عالان و شاعران معروف نیز به این حرفه منسوب بودند و بسیاری هم عملاً به آن اشتغال داشتند و در نام ایشان عنوان خفاف، نعال، نعالی و حذاء آمده است. (2)

وسائل مورد نیاز در کیف و کفش دوزی

صنعت کیف و کفش مثل سایر حرفه‌های دیگر نیاز به وسایلی دارد که به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود. برای ساختن یک کیف چرمی 13 قلم جنس لازم است که عبارتند از:

1.

چسب آهن.

2.

خطکش فلزی 20 سانتی متری.

3.

انواع سوزن (7 عدد).

1) المنتظم، ج15، ص101.

2) دانشنامه جهان اسلام، ج 1، صفحه: 6443.

4.

کاتر.

5.

تخته زیردستی.

6.

مشته.

7.

قالب دکمه نما موم.

8.

قیچی.

9.

خودکار مخصوص نوشتن روی چرم.

10.

سمبه.

11.

دکمه آهن ربایی.

12.

دکمه پرچی.

13.

کوتاه بلند کن بند کیف.

فصل سوم :احکام خرید و فروش کیف و کفش

لزوم فراگیری احکام معامله قبل از تجارت

اشاره

«خرید و فروش» یا «بیع»، یکی از مهم‌ترین و متداول ترین فعالیت‌های اقتصادی در میان مردم است و نقش بسیار مهمی در روابط اجتماعی دارد. این مسئله مانند سایر فعالیت‌ها باید در محدودۀ مقررات اسلام باشد. از این رو، یادگیری احکام خرید و فروش، لازمۀ یک معاملۀ صحیح و شرعی است و به همین جهت، امیرمؤمنان(علیه السّلام) فرمود:

«یا معشر التجّار الفقه ثم المتجر، الفقه ثم المتجر، الفقه ثم المتجر...؛ ای تجاران و معامله گران! اوّل یادگیری

مسائل شرعی تجارت و بعد تجارت...»، و این جمله را سه بار تکرار کرد.(1)

امام‌صادق(علیه السّلام) می‌فرماید: کسی که قصد تجارت دارد، احکام دینی آن را بیاموزد؛ تا بدین طریق، حلال را از حرام آن باز شناسد و کسی که بدون تفقه در دین خود، به تجارت بپردازد، در مال‌ها و درآمدهای شبهه‌ناک، غوطه‌ور می‌شود». (2)

بنابر این، اولین وظیفه در تجارت و معامله، آموختن احکام شرعی و بعد، تلاش برای عمل به آن است؛ تا داد و ستد به صورت صحیح انجام گیرد و اموالی که از آن راه به دست می‌آید، حلال باشد؛ اما چنانچه انسان دقت کافی در یادگرفتن احکام شرعی نداشته باشد و معامله به صورت باطل انجام گیرد، اموال به دست آمده نیز حرام خواهد بود و تصرف و استفاده از آن‌ها جایز نیست و نتیجۀ طبیعی آن، خروج از سلامت در تن و روان و گرفتاری به خشم و غضب الهی است.امام خمینی(قدسّ سرّه) در این مورد فرمود:

«واجب است بر هر کسی که تجارت می‌کند و سایر

1) کلینی، اصول کافی، ج5، ص150.

2) «من اراد التجاره، فلیتفقه فی دینه لیعلم ما یحل له مما یحرم علیه، و من لم یتفقه من دینه ثم اتجر تورط الشبهات (وسائل الشیعه، ج17، ص382).

معاملات را انجام می‌دهد، احکام شرعی آن‌ها را و مسائل مربوط به آن‌ها را یاد بگیرد؛ تا معاملات و تجارت‌های صحیح و باطل را بشناسد».(1)

معامله باطل در مورد چرم

خرید و فروش عین نجس مانند، چرم سگ یا چیزهایی که از چرم خوک یا سگ تهیه شده اند، باطل است.

تبصره: خرید و فروش عین نجسی که بتوان از آن استفادۀ حلال نمود، جایز است؛ مانند خرید و فروش غایط برای کودسازی و نیز خرید و فروش خون که در زمان ما برای نجات مجروحین و بیماران مورد استفاده قرار می‌گیرد.(2)

فروختن جنس پاکی که نجس شده

فروختن چیز پاکی که نجس شده و آب کشیدن آن ممکن است، اشکال ندارد؛ ولی اگر مشتری بخواهد آن چیز را بخورد، فروشنده باید نجس بودن آن را به او بگوید.(3)

1) تحریرالوسیله، ج1، ص500، مسئلۀ20.

2) توضیح المسائل مراجع، مسئلۀ2068.

3) بنابر فتوای آیت الله وحید، اگر مشتری آن چیز را برای صرف در مثل خوردن و آشامیدن بخواهد، یا برای عملی که طهارت ظاهری برای صحّت آن کافی نیست - مثل آن که آب را برای وضو گرفتن و غسل کردن بخواهد - نجاست آن را باید به او بگوید و بنابر فتوای آیت الله زنجانی، در لباس لازم، نیست نجس بودنش را بگوید؛ اگر چه مشتری با آن نماز بخواند (توضیح المسائل مراجع، مسئلۀ: 2056).

خرید چرم کیف و کفش دزدی

خریدن جنسی که از قمار یا دزدی یا از معاملۀ باطل تهیّه شده، باطل است و تصرّف در آن مال، حرام می‌باشد و اگر کسی آن را بخرد، باید به صاحب اصلی‌اش برگرداند؛ مانند کفش و کیف و چرم دزدی که اگر مورد معامله قرار بگیرند معامله باطل است و دو طرف، مالک پول و جنس نمی شوند.(1)

شرایط خریدار و فروشنده

هر یک از فروشنده و خریدار، باید شش شرط زیر را دارا باشند:

1.

بالغ باشند.

2.

عاقل باشند.

3.

سفیه نباشند و نیز مجتهد جامع الشرایط(حاکم شرع) او را از تصرف در اموالش منع نکرده باشد.

4.

آن که قصد خرید و فروش داشته باشند؛ بنابراین، اگر به شوخی بگوید مال خود را فروختم، معامله باطل است.

5.

کسی آن‌ها را مجبور نکرده باشد.

1) توضیح المسائل مراجع، مسئلۀ 2070.

6. مالک جنس و عوضی را که می‌دهند، باشند و یا مثل پدر و جد، ولایت اختیار مال بچه در دست او باشد.(1)

معامله با بچه‌ها

اشاره

معامله با بچه باطل است؛ اگر چه با اجازۀ پدر یا جدّش باشد؛ جز، در دو مورد:

1.

بچه اگر ممیّز باشد(خوب و بد را بفهمد) و چیز کم قیمتی را که معامله آن برای بچه‌ها متعارف است، معامله کند، اشکال ندارد.

2.

اگر در معامله ای طفل وسیله باشد که پول را به فروشنده بدهد و جنس را به خریدار برساند یا جنس را به خریدار بدهد و پول را به فروشنده برساند، که چنین معامله ای صحیح است؛ البته باید فروشنده و خریدار یقین داشته باشند که طفل، جنس و پول را به صاحب آن می‌رساند.(2)

وظیفۀ معامله کننده با بچه

1.باید جنس یا پولی را که از او گرفته، به صاحب آن

1) همان، مسئلۀ‌های 2081، 2311، 2290، 2302، 2173، 2259، 2219، 2145 و2161.

2) آیات عظام صافی گلپایگانی و سیستانی: اگر بچه ممیز هم نباشد، می‌تواند چیز کم قیمتی را بفروشد (توضیح المسائل مراجع، مسئلۀ 2082).

بدهد یا از صاحبش رضایت بخواهد.

2.در فرض بالا، اگر صاحب آن را نشناسد و برای شناختن او هم راهی نداشته باشد، باید چیزی را که از بچه گرفته، از طرف صاحب آن، رد مظالم بدهد.

3.اگر چیزی را که گرفته، مال خود بچه باشد، باید به ولیّ او برساند و اگر او را نیافت، باید به مجتهد جامع الشرایط(حاکم شرع) بدهد.(1)

تلف مال در معامله با بچه

اگر کسی با بچۀ نابالغ معامله کند و جنس یا پولی که به بچه داده، در دست او از بین برود، نمی‌تواند آن را از بچه یا ولیّ او مطالبه کند.(2)

و آیت الله وحید، آیت الله زنجانی و آیت الله نوری: چنانچه بچه ممیز باشد، این شخص می‌تواند عوض مالی را که از دست رفته، از بچه، بعد از بلوغ یا ولیّ او مطالبه نماید؛ ولی اگر بچه ممیز نباشد، نمی تواند از بچه یا ولیّ او مطالبه نماید (توضیح المسائل مراجع، مسئلۀ 2084).

1) آیت الله سیستانی، آیت الله وحید، آیت الله نوری و آیت الله زنجانی: با اجازه حاکم شرع، صدقه بدهد. (توضیح المسائل مراجع، مسئلۀ 2083).

2) آیت الله سیستانی: اگر کسی با بچۀ نابالغ معامله کند و بچه جنس یا پولی را که به او داده است، از بین ببرد، می‌تواند از بچه بعد از بلوغش یا از ولیّ او مطالبه نماید و اگر بچّه ممیز نباشد یا ممیّز باشد، ولی خودش مال را تلف نکرده باشد، بلکه نزد او تلف شده باشد، هر چند در اثر اهمال یا تفریط او باشد، ضامن نیست.

آداب و اخلاق تجارت

اشاره

اخلاق و آداب خرید و فروش به دو بخش تقسیم می‌شوند اموری که دین اسلام به انجام آن‌ها سفارش کرده، از آن‌ها تعبیر به مستحب می‌شود و اموری که از آن‌ها نهی شده که از آن‌ها تعبیر به مکروه می‌شود و بهتر است انجام نشوند و که هر شخص از جمله فروشندۀ کیف و کفش، بهتر است آن‌ها را رعایت کند.

مستحبات کسب و تجارت

مهم ترین آداب مستحب تجارت عبارتند از:

1.

برای نزدیکی به خدا باشد؛ زیرا کار و کوشش در اسلام از بهترین عبادات است.

2.

انگیزه و محرّک او در مورد کار، رفاه جامعه، به‌ویژه خانواده خودش و فقرا باشد.

3.

به اندازه متعارف، سود بگیرد و گران‌فروشی نکند.

4.

وقتی به اندازۀ مخارج روزانه‌اش منفعت برد، جنس را به همان قیمتی که خریده است، بفروشد.

5.

با اخلاق اسلامی و خوشرویی، با مشتری برخورد کند و در قیمت، جنس سخت‌گیری نکند.

6.

دیرتر به بازار رود و زودتر به خانه بازگردد و بیش از حد متعارف،در بازار نماند.

7.

در وقت نماز، کسب و کار را تعطیل کند.

8.

در قیمت جنس بین مشتری‌های مسلمان فرق نگذارد؛ مگر این‌که مشتری اهل علم یا فقیر و مانند اینها باشد که مراعات آن‌ها افضل اعمال است.

9.

چیزی را که می‌فروشد، زیادتر بدهد و آن‌چه را که می‌خرد، کمتر بگیرد.

10.

کسی که با او معامله کرده، اگر پشیمان شود و از او تقاضا کند که معامله را به هم بزند، برای به هم زدن معامله، راضی شود.

11.

کالای خود را مدح و ستایش و کالای دیگری را مذمت و بدگویی نکند.

12.

از کسی که به وی وعدۀ احسان داده، سود نگیرد.

13.

بیش از حد نیاز، از مسلمانان سود نگیرد.

14.

عیب کالا را برای مشتری بیان کند.

15.

کالا را طوری زینت نکند که موجب به اشتباه افتادن مشتری شود.

16.

آگاهی کامل به احکام خرید و فروش داشته باشد.

17.

چانه زدن و سخت‌گیری برای دوری از زیان دیدن، مستحبّ است.

18.

در معامله، میانه‌رو باشد؛ یعنی از طرفی حریص

نباشد و از طرف دیگر، سهل انگار و بی تفاوت و بی حال هم نباشد؛ به طوری که در تنگنا قرار گیرد.(1)

مکروهات کسب و تجارت

اموری که در کسب و تجارت مکروهند، عبارتند از:

1.

کراهت دارد سودی را که در معامله در نظر گرفته شده، به اصل قیمت خرید نسبت دهد؛ به این معنی که بگوید: این جنس را به هزار تومان می‌فروشم که سود هزار تومان، صد تومان است؛ بلکه باید بگوید: این جنس را به هزار و صد تومان می‌فروشم.

2.

کراهت دارد انسان وارد معامله دیگری شود؛ در حالی که بین خریدار و فروشنده، توافق و رضایت برقرار شده است؛ مخصوصا آن‌جا که شخص دوم، قصد معامله نداشته باشد و تنها می‌خواهد بازارگرمی کرده تا مشتری پول زیادتری بپردازد و پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله وسلم) در روایتی فرمود: هرگز به قصد بالا بردن قیمت کالا وارد معاملۀ کسی نشوید که چنین کاری، خیانت است(2)

و در روایتی دیگر از داخل شدن در معاملۀ برادر مسلمان

1) ترجمۀ تحریر الوسیلة، ج‌2، ص 357 و 358.

2) عاملی، وسائل الشیعه، ج12، ص338.

نهی شده است.(1)

3.

معامله با کسانی که در معامله کردن سخت‌گیرند و به شدت دلبسته به دنیا و مادیات می‌باشند.

4.

کراهت دارد بعد از تمام شدن معامله، خریدار از فروشنده بخواهد که قیمت جنس را پایین بیاورد.

5.

قبل از همه وارد بازار شدن و بعد از همۀ افراد خارج شدن نیز مکروه است.(2)

6.

قسم خوردن در معامله؛ موقع فروش کالا به خدا و قرآن قسم نخورد. قسم دروغ، حرام است و قسم راست نیز موقع خرید و فروش، کار خوبی نیست و سفارش شده که از آن پرهیز شود. (3)

در روایتی در خصوص این که در کسب و تجارت از چه کارهایی باید پرهیز کرد، آمده‌است: «کسی که خرید و فروش می کند، باید از پنج کار دوری ورزد وگرنه، نباید خرید و فروش کند؛ ربا، سوگند، پوشاندن عیب کالا، تعریف و تبلیغ در موقع فروش و بدگویی از کالا در موقع خرید آن».(4)

1) همان، ص338.

2) ترجمۀ تحریر الوسیلة، ج‌2، ص358 و 359.

3) توضیح المسائل مراجع، ج‌2، ص 249، مسئلۀ 2141.

4) ری‌شهری، منتخب میزان‌الحکمة، ص 88.

راست گویی در تجارت

همان‌طور که دروغ‌گویی در کسب و تجارت ضررهای دنیایی و آخرتی فراوانی دارد، راست‌گویی در کسب و کار و تجارت، بسیار سفارش شده است. دربارۀ ثمره راست‌گویی در تجارت و ارزش تاجر صادق روایات زیادینقل شده که به بعضی از آن‌ها اشاره می‌شود:

1.

برای تاجر راست‌گو، ورود به بهشت، مانعی نیست.(1)

2.

تاجر راست‌گویِ درستکار، با پیمبران و صدیقان و شهیدان است. (2)

3.

امام صادق(علیه السّلام): خداوند سه نفر را بدون حساب به بهشت می‌برد: پیشوای عادل، تاجر راست‌گو و پیری که عمر خود را در راه طاعت خدا صرف کرده است.(3)

توصیه‌هایی برای فروشنده چرم و کیف و کفش

اشاره

هیچ فروشنده‌ای از جمله فروشندۀ کیف و کفش و چرم،

1) التّاجر الصّدوق لا یحجب من أبواب الجنّة. (نهج الفصاحة، ص394).

2) التاجر الصدوق الامین مع النبیین و الصدیقین و الشهداء. (نهج الفصاحه، ص394).

3) ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص287.

نباید باعث بسته شدن راه مردم و مانع عبور و مرور شود. تجارت-دست فروشی، مغازه داری و غیره-نباید باعث مزاحمت برای مردم شود و عبور و مرور آن‌ها را با مشکل مواجه کند و به همین خاطر، توصیه می‌شود فروشندگان، به‌ویژه فروشندۀ کیف و کفش و چرم، از سد معبر و راه بندان دوری کنند و سعی کنند مزاحمتی برای دیگران نداشته باشند.

پارک کردن وسایل نقلیه و نیز گِل درست کردن در کوچه و خیابان یا ریختن مصالح ساختمانی در آن‌ها چه حکم دارد؟

اگر باعث سد معبر یا مزاحمت عابران نباشد، اشکال ندارد و گرنه، جایز نیست(1)

برخی مغازه‌ها برای عرضۀ بیشتر، قسمتی از اجناس مغازه‌شان را در کنار پیاده‌روها یا خیابان قرار می‌دهند و همچنین برخی دست‌فروشان، گاری‌دستی یا چرخ یا وانت‌بارشان را در محل عبور مردم در پیاده‌رو، خیابان یا کوچه، مستقر می‌کنند؛ چنانچه این کار، مغایر با مقررات شهرداری باشد یا مزاحم عبور مردم یا باعث سد معبر شود، از نظر شرعی چه حکمی دارد؟

1) امام خمینی، استفتاءات، ج‌3، ص617.

این کار جایز نیست.(1)

از امام سجاد(علیه السّلام) می‌فرماید: «یکی از گناهانی که نابودی سریع آدمی را درپی دارد، سد کردن راه مسلمانان است».(2)

از پیامبر اسلام(صلّی الله علیه و آله وسلم) چنین نقل شده است: «هر کس ناودان یا سایبانی را در مسیر رفت و آمد مردم قرار بدهد یا میخی بکوبد یا چهارپایی را ببندد یا چیزی حفر کند و در نتیجه چیزی به آن برخورد کند و ازبین برود، او ضامن این برخورد است».(3)

رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلم) می‌فرماید: «کسی که سد معبر کند و مانع عبور رهگذران شود، از رحمت خدا به دور است».(4)

پرهیز از تبانی برای بالا بردن قیمت‌ها

یکی از اموری که فروشندگان و از جمله فروشندگان چرم و کیف و کفش باید از آن پرهیز کنند، تبانی برای بالا بردن قیمت‌ها می‌باشد. این کار، در مضیقه قرار دادن مشتریان

1) همان، ص 591.

2) صدوق، معانی الاخبار، ص 271.

3) الکافی، ج7.ص 350.

4) اصول کافی، ج۲، ص ۲۹۲.

و به‌ویژه مسلمانان است و با این کار، آن‌ها مجبور می‌شوند جنس را به قیمت غیرواقعی و گزاف بخرند که احجاف در حق آنان است. بنابراین، باید از این کارهای غیراخلاقی، پرهیز و به همان سود متعارف، اکتفا کنیم و تبانی که موجب ضرر زدن به مسلمانان است، پرهیز کنیم.

خوش رویی و حسن خلق در تجارت

یکی از آداب و اخلاقی که هر شخص مسلمان، از جمله تجار و کاسبان محترم باید رعایت کنند، خوش رویی و حسن خلق در تجارت و معامله است. این عمل، فواید فراوانی دارد که یکی از آن‌ها افزایش روزی است. در روایتی از امام صادق(علیه السّلام) آمده است: اخلاق شایسته، روزی را افزایش می‌دهد.(1)

یکی دیگر از آثار خوش‌رویی، جلب مشتری زیادتر و برکت در انجام معامله است که موجب می‌شود هر دو طرف از معامله راضی باشند و حقی بر گردن یکدیگر نداشته باشند. این کار، هم باعث سلامت دین می‌شود و هم اصلاح امور دنیای افراد را به دنبال دارد. در روایتی چنین نقل شده است:

1) مجلسی، بحار الانوار، ج71، ص396.

در کسب و کار خویش، با اخلاق پسندیده و کارهای نیکو، رفتا کن که برای دین و دنیای تو سودمند است.(1)

گران‌فروشی و بی‌انصافی

گران‌فروشی، یکی از آفت‌های کسب روزی حلال است و بسیاری از تاجران و فروشندگان ممکن است دانسته یا ندانسته، به آن مبتلا شوند. از آن‌جا که گران‌فروشی مورد طبع انسان‌ها نیست، از اعمال قبیح می‌باشد؛ زیرا فطرت بشر با آن مخالف است و عقل سلیم نیز آن را مذموم می‌داند. از این جهت، شرع و هم عرف، آن را مذموم، دانسته‌اند.

گران‌فروشی در تمام طول سال، به‌ویژه در ایام خاص، اجناس خاص، مطرح است؛ مانند: شب یلدا، شب عید، تعطیلات. به‌طور کلی، وقتی‌که خریدار، اشتیاق زیادی به خرید جنس دارد یا آن جنس در بازار کم‌یاب شده و خریدار مجبور است آن را تهیه کند و فروشنده نیز از احتیاج خریدار باخبر است و آن‌را با قیمت بالاتر از حد متعارف می‌فروشد، از این کار به گران‌فروشی یا بی‌انصافی تعبیر می‌شود که در قرآن کریم و دین اسلام، بسیار مذمت شده است.

درروایتی امام صادق(علیه السّلام) می‌فرماید:

1) همان، ج103، ص100.

«نیرنگ زدن به مؤمن، حرام است و نیرنگ زدن کسی که در قیمت کالا (و سالم بودن جنس) به فروشنده اعتماد کرده، حرام است».(1)

یکی از مواردی که به‌وسیلۀ آن نیرنگ زدن به شخص محقق می‌شود، همان گران‌فروشی است.

حکم و آثار گران‌فروشی

از نظر فقهی، سود گرفتن در فروش کالا، حد معینی ندارد. بنابراین، تا وقتی که به حد اجحاف، ظلم و بی‌انصافی نرسد و برخلاف مقررات دولت اسلامی نباشد، اشکالی ندارد؛ ولی اگر از این حدود متعارف بالاتر رفت و برخلاف مقررات دولت شد، گران‌فروشی می‌شود، و فریب دادن خریدار در قیمت است.

سؤال:حکم شرعی گران فروشی چیست؟

جواب:اگر گران‌فروشی به حد اجحاف به مشتری برسد و یا خلاف مقررات دولت اسلامی باشد، جایز نیست.(2)

دقت در وقت معامله

یکی از مسائلی که باید در معامله کردن رعایت شود،

1) اصول کافی، ج ۶، ص ۱۵۳.

2) امام خمینی، استفتائات، ج2، ص62.

تعیین دقیق امور مربوط به خرید و فروش است. این‌کار از نزاع و اختلاف بعد از معامله جلوگیری می‌کند. مشتری می‌تواند با اجازۀ فروشنده، هر جنسی را که می‌خواهد بخرد، امتحان و آزمایش کند؛ تا مورد ضرر و زیان قرار نگیرد. آزمایش هر جنس به حسب خودش می‌باشد؛ به‌طور مثال، جنس بوییدنی را بو می‌کنند، جنس خوردنی را با خوردن و جنس صوتی و تصویری را با شنیدن و دیدن، امتحان می‌کنند. و یا خصوصیات و اوصاف جنس بیان می‌شود تا اگر اختلاف پیش آمد، خریدار، حق برگرداندن یا گرفتن تفاوت قیمت را داشته باشد.

امام صادق(علیه السّلام) می‌فرماید: مردی نزد رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلم) از فروشنده ای شکایت کرد. آن حضرت در جواب فرمود: «در موقع خرید، دقت کنید؛ سپس بخرید».(1)شاید توصیۀ امام، اشاره به این باشد که هنگام خرید، باید تمام جوانب جنس را بررسی کنید و با چشم باز خرید کنید؛ تا بعد از خرید جنس، اختلافی پیش نیاید.

ویژگی‌های یک فروشنده موفق

آنچه که فروشنده موفق را از دیگر فروشندگان متمایز

1) اصول کافی، ج5، 168.

می‌کند، چیست؟

موفق ترین فروشندگان دارای ویژگی‌های ذیل هستند:

1.

استقامت؛ یک تجارت موفق به پایداری زیادی نیاز دارد. موانعی همچون ملزومات کار، از دور نمودار می‌شوند و نحوۀ برخورد با این موانع، سطح موفقیت شما را تعیین می‌کند. در هر عرصه ای، موفق‌ترین افراد، کسانی هستند که روش روبه‌رو شدن با موانع را از قبل آموخته اند و در جست‌وجوی راه حل‌های جدید هستند.

2.

فروشندگان موفق برای دست‌یابی به هدف، جدی هستند. آن‌ها می‌دانند چه می‌خواهند و برای دست‌یابی به آن، نقشه می‌کشند و هر روز بر آن مبنا پیش می‌رود.

3.

فروشندگان زبده از کیفیت کار می‌پرسند. بهترین فروشندگان، از مشتری‌هایشان پرسش می‌کنند؛ تا کاملا مشخص شود به چه چیزی احتیاج دارند. آنان می‌دانند که موثرترین روش ارائه محصول یا خدمات، فهمیدن اهداف مشتریان است. از این‌طریق فرصت می‌یابند که دربارۀ ویژگی‌ها و فواید محصولات و خدماتشان که بیشترین ارتباط را با مشتری دارد، به طور موثری بحث وگفت‌وگو کنند.

4.

فروشندگان موفق گوش می‌دهند؛ اکثر فروشندگان، سوالی را از مشتری می‌پرسند و یا به جای این‌که منتظر جواب

باشند، به صحبتشان ادامه می‌دهند؛ اما فروشندگان ماهر به مشتری‌ها فرصت می‌دهند تا هرچه لازم است فروشنده بداند، بگویند. این فروشندگان آموخته‌اند که سکوت، طلاست.

5. فروشندگان موفق بیشتر در دسترس مشتری‌هایشان هستند. آن‌ها می‌دانند که ارتباط دائمی با مشتریان به نگه‌داشتن آن‌ها کمک می‌کند. بنابراین، تماس‌های متنوعی با آن‌ها برقرار می‌کنند. آن‌ها کارت تشکر، تولدت مبارک، و کارت تبریک سال نو برای مشتریان می‌فرستند و زمان‌بندی و قانونمندی جهت «دردسترس بودن» را اعلام می‌دارند. ریزقیمت‌ها را برای مشتری‌شان ارسال می‌کنند و پیوسته مراقبند راه‌های جدیدی را ایجاد کنند؛ تا نامشان در ذهن مشتری حفظ شود.

توصیه‌هایی برای خرید کفش

اشاره

خرید کفش راحت و شیک، یکی از دغدغه‌هایی است که هر شخص تا اندازهای با آن روبروست. برای خرید کفش به این توصیه‌ها توجه کنید:

1. هنگام خرید کفش، حتما جوراب به پا داشته باشید؛ تا اندازۀ مناسبی را انتخاب کنید.
2.

برای خرید صندل، مدل‌هایی را انتخاب کنید که کف آن‌ها لیز نباشد. همچنین سطح تماس پا با صندل نیز نباید طوری باشد که صندل از پا در بیاید.

3.

برای این‌که مطمئن شوید کفش شما اندازه است، پای خود را به جلوی کفش بچسبانید و انگشت خود را در انتهای کفش قرار دهید؛ در این صورت، فاصله‌ای به اندازه یک بند انگشت، مناسب خواهد بود.

4.

کفش باید از همان ابتدا در پای شما راحت باشد؛ نه این‌که منتظر بمانید تا کم‌کم جا باز کند.

5.

کفش‌های پلاستیکی، نه برای کودکان و نه برای بزرگسالان، چندان مناسب نیستند؛ زیرا پا در این کفش‌ها عرق می‌کند و ممکن است دچار عفونت‌های قارچی شود. اگر از این کفش‌ها استفاده می‌کنید، جوراب را فراموش نکنید.

6.

بهترین زمان خرید کفش، هنگام غروب است؛ زیرا در ساعات آغازین روز، پاها اندازۀ کوچک‌تری دارند.

7.ناخن‌های پای‌تان را کوتاه کرده، یا در حدی نگه دارید که می‌خواهید همیشه در آن حد باشند.

8. کفی داخل کفش را با انگشتان دست فشار دهید؛ تا ببینید برای کف پای شما مناسب است یا نه. همچنین به

قوس مناسب آن برای کف پای تان دقت کنید.

9.

موقع خرید، دقت کنید که پای شما در کفش، راحت باشد و فشاری بر انگشت شست پای شما وارد نکند.

10.

فقط به رنگ و مدل کفش نگاه نکنید و تنها دنبال مُد نباشید؛ بلکه کفشی را انتخاب کنید که کاملا راحت و مناسب پای شما باشد؛ زیرا سلامتی پاهای شما به کفش شما نیز بستگی دارد و سلامت پاها بر سلامت تمام بدن، موثر است.(1)

دقت در اندازۀ کفش

اندازه پای افراد با افزایش سن، کم و زیاد شدن وزن و حتی بارداری، تغییر می‌کند. از این‌رو، ملاک قرار دادن اندازه‌های قبلی در انتخاب آن کفش کار صحیحی نیست.

در بیشتر افراد اندازۀ یکی از پاها، بزرگ تر از دیگری است. این افراد در انتخاب کفش، بایتد پای بزرگ‌تر را ملاک قرار دهند.

راه رفتن با کفش در همان زمان خرید، بسیار مهم است. اگر کفش بند دارد، باید بندهای آن را بست و با آن چند قدم راه رفت.

کفش مناسب، کفشی است که انگشت شست پا،

1) /www.existshoes.ir

به راحتی در آن حرکت کند و بین انگشت شست و لبه جلویی کفش، حدود نیم تا یک سانتی‌متر فاصله باشد.

عوارض کفش نامناسب در کودکی

انسان‌ها همواره باید کارهای خود را با علم و آگاهی انجام دهند و اگر در مواردی بدون علم و داشتن آگاهی، کاری را انجام دهند، شاید ضررهایی به جسم یا روح آن‌ها وارد شود. در هر کاری، باید مشورت کرد و بهترین تصمیم را گرفت. یکی از مواردی که شاید زیاد مهم به نظر نرسد، انتخاب کفش مناسب است. اگر این امر به خوبی انجام نشود، موجب ضررهایی در زندگی می‌شود. بنابراین در انتخاب و پوشیدن کفش به امور زیر توجه کنید:

1.

پوشیدن کفش‌های نامناسب در کودکی که امروزه شکل‌های فانتزی آن بسیار رایج است، باعث بروز مشکل صافی کف پا و در نتیجه پادرد و کمر درد می‌شود. دکتر علی‌رضا ابراهیم زاده در همایش بازآموزی شناخت بیماری‌های استخوانی در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان گفت: کودکان به‌دلیل نرمی و انعطاف مفاصل و استخوان‌ها، درصورت درست انتخاب نکردن کفش، دچار تغییر ساختار در مچ و کف پا می‌شوند.

2.

کفش کودک باید از حداقل پاشنه، بند و دیواره‌های

محکم برخوردار باشد؛ تا پا را محکم نگه دارد. والدین باید از خرید کفش‌های پلاستیکی که باعث بروز حساسیت پوستی می‌شود، خود داری کنند. پا، قلب دوم انسان است. از این‌رو، کفش‌های پاشنه بلند و بسیار نوک تیز رایج شده، باعث ایجاد و تشدید عارضۀ قوز شست پا و نیز سوزش چشم و کمردرد می‌شوند.

3.

عامل وراثت، مهم‌ترین عامل عارضۀ قوز شصت‌پا می‌باشد، اما استفاده از کفش‌های نامناسب، علاوه بر تشدید آن، می‌تواند در بروز این عارضه نیز تأثیرگذار باشد. بیماری‌های سیستم عصبی، مثل فلج مغزی و ضربه به شست پا نیز می‌تواند عامل ایجاد قوز شست پا باشد. افرادی که به‌هر دلیل یک اندام تحتانی بلندتر دارند،احتمال پیدایش این عارضه در پای آن‌ها بیشتر است.

4.

درد ناحیۀ پنجۀ پا به علت انتقال وزن پا از ناحیه شست به دیگر انگشتان، التهاب و برجسته شدن استخوان شست پا و تراکم انگشتان درون کفش، به‌ویژه در کفش‌های نوک تیز از دلایل مراجعه افراد به پزشک است.

5.

دلیل دیگر مراجعه بیماران، تغییر شکل شست پا و دیگر انگشتان است که این امر به‌تنهایی، شرط کامل برای جراحی نیست و می‌توان با استفاده از کفش‌های طبی

و ورزشی، آن را درمان کرد. افراد مبتلا به این عارضه برای پیش‌گیری،باید از راه رفتن و ایستادن زیاد، خودداری و از کفش‌های پنجه پهن و پاشنه کوتاه، استفاده کنند.

خصوصیات کفش استاندارد

اشاره

دقت در انتخاب کفش و رعایت اصول استاندارد در تولید آن، یکی از ضروری‌ترین نیازها برای حفظ سلامت افراد است.

اغلب مردم در انتخاب کفش به زیبایی و رنگ و طرح آن دقت می‌کنند؛ نه به استاندارد بودن آن و این مسئله، باعث به خطر افتادن سلامتی افراد در درازمدت می‌شود. انتخاب کفش در مرحلۀ اول، باید براساس نوع استفاده از آن صورت گیرد. همان‌طور که زمستان، کفش مخصوص خودش را می‌خواهد، تابستان نیز کفش مخصوص همین فصل را می‌خواهد.

کفش استاندارد چه نوع کفشی است؟

یک کفش استاندارد، سه ویژگی بارز دارد که عبارتند از:

1.

جنس خوب.

2.

پاشنه و قالب مناسب.

3.

پنجۀ استاندارد.

رویۀ کفش

رویه‌های بیشتر کفش‌های موجود در بازار، از دو جنس مختلف ساخته شده‌اند؛ یا رویه‌ای از چرم طبیعی دارند و یا از چرم مصنوعی تهیه می‌شوند. چرم طبیعی، به‌علت دارا بودن منافذ طبیعی در بافتش، امکان تبادل هوا میان بیرون و داخل کفش را فراهم می‌کند و باعث تنفس پا می‌شود.

زیرۀ کفش

ارتفاع زیرۀ کفش با کسر ارتفای سینۀ زیره کفش، باید به 2 و نیم سانتی متر برسد. این پاشنه از این جهت لازم است که بدن نسبت به زمین، زاویه قائمه بشود؛ تا فشار کمتری به کمر وارد شود.

ظاهر این زیره‌ها تو پر بوده، و در حالت خم کردن، انعطاف بیشتری دارند.

پنجه کفش

توجه به استانداردهای پنجۀ کفش نیز در انتخاب آن بسیار مهم است.

از نظر قالب بندی، فضای پنجۀ کفش باید طوری باشد که به انگشت‌های پا فشار وارد نکند.

کفشی که پنجه آن‌ها تیز است، باعث می‌شوند که انگشت‌های پا روی هم بیفتند.

این کفش‌ها، انگشتان پا را تحت فشار قرار داده، آن‌ها را بدشکل می‌کنند.

این مسئله در خانم‌ها شایع تر است؛ به طوری که انحراف شست پا در خانم‌ها، نُه برابر آقایان است.

جلوی کفش نیز باید به گونه‌ای باشد که انگشتان پنجۀ پا از هم باز بشود.

تنه کفش

تنه کفش که در واقع چارچوب روی کفش است و دور پا را در بر می‌گیرد، باید به راحتی در برابر فشارهای وارده، مقاومت کند و شرایط آناتومیکی پا را حفظ کند.

کفش‌های پاشنه دار

یکی دیگر از نکات بسیار مهم در انتخاب کفش، پاشنه دار بودن آن است. این نکته در خانم‌ها مصداق بیشتری دارد.

کفش‌های پاشنه تخت، چون حالت ضربه گیری در پاشنه ندارند؛ هنگام راه رفتن، باعث درد پاشنه می‌شوند. بنابرین، بهتر است که کفش، پاشنه داشته باشد؛ اما کفش‌های پاشنه بلند هم به طریق دیگری سبب آزار و درد پا می‌شوند.

زنان ده برابر مردان از درد پا شکایت دارند و دلیل آن نیز

پوشیدن کفش‌هایی با پاشنۀ بسیار بلند و با پنجۀ تیز است که به انگشتان پا فشار می‌آورند.

پاشنۀ کفش خانم‌ها نباید بلندتر از ‪ سه سانت باشد؛ زیرا هر چه پاشنۀ کفش بلندتر باشد، فشار وارده بر کف پا بیشتر می‌شود و این فشار به جلوی پا و در نتیجه به پنجه‌ها منتقل شده، باعث آسیب رسیدن به انگشتان می‌شود.

پوشیدن کفش‌های پاشنه بلند و غیر استاندارد، موجب انحراف انگشت شست پا، میخچه، تاول و خمیدگی‌انگشتان، دردهای مزمن کمر، درد مفاصل، زانو و پاشنه و خستگی‌های زودرس می‌شود

پا هنگام حرکت، باید در یک حالت ثابت بماند و در کفش‌هایی که پشت باز هستند هنگام حرکت، یک انرژی صرف بیرون نیفتادن آن‌ها از پا می‌شود و در نتیجه این کفش‌ها باعث خستگی بی‌مورد می‌شوند.

بنابراین اگر قصد پیاده روی‌های طولانی تر از ۲۰ دقیقه را دارید، به هیچ وجه صندل(کفش بدون پاشنه) نپوشید.(1)

عوارض کفش نامناسب

پاها یکی از حیاتی‌ترین اعضای بدن انسان هستند و همین پاها نشانۀ سلامت تمام بدن می‌باشند، به‌طوری که

1) کفش اگزیست(www.existshoes.ir/).

گاهی با مشاهدۀ کوچک‌ترین علامتی روی آن‌ها، می‌توان به وجود مشکلی در بدن پی برد.

تغییرات دمای پا، زخم‌ها و رنگ‌های مختلف ایجاد شده روی پا، می‌تواند بیان‌گر شرایط درونی بدن و کیفیت سلامت افراد باشد. بنابراین، هرگز از ظاهر و سلامت پاهای خود غافل نشوید و بهداشت آن‌ها را به‌خوبی حفظ کنید.(1)

اصول اولیه شناخت پا و بهداشت آن

پا، یکی از اعضای حساسی است که تمام فشار و سنگینی وزن بدن روی آن قرار می‌گیرد و با چیزهای مختلفی تماس پیدا می‌کند. از این‌رو، ضخامت لایه‌های کف پا تقریباً سه برابر لایه‌های دیگر قسمت‌های پوست است.

همیشه پیش‌گیری بهتر از درمان است. ما باید کاری کنیم که دچار عارضه ای در پا نشویم و مشکلی برای کف پا و انگشتان ما به‌وجود نیاید. یکی از راه‌های نگه‌داری از پوست کف پا، پوشیدن یک کفش راحت و استاندارد است. اگر کفش تنگ باشد، راه رفتن مشکل می‌شود و پا دچار تورم و درد و قرمزی می‌شود. کفش‌های غیر استانداردی هستند که باعث عرق کردن پا می‌شوند. گاهی

1) کفش اگزیست (www.existshoes.ir).

ممکن است کفی به‌کار رفته کفش، غیر استاندارد باشد و در نتیجه، در درازمدت، باعث سرطان‌های مختلفی در پوست شود.

یکی از عوارضی که از پوشیدن کفش‌های تنگ پیدا می‌شود، پیدایش میخچه روی برجستگی‌های انگشتان، کف پا و سینه پا می‌باشد. میخچه، عارضه ای دردناک است و فوق العاده باعث آزار بیمار می‌شود. میخچه، یکی از آفاتی است که معمولاً درمان‌پذیر نیست و بعد از جراحی، دوباره عود می‌کند.

عارضۀ دیگری که از پوشیدن کفش تنگ به‌وجود می‌آید، زگیل است که در کف پا پیدا ایجاد می‌شود. زگیل، یک ویروس و یک عامل انتقالی است؛ یعنی از شخصی به شخص دیگر منتقل می‌شود.

بنابراین اگر کفشتان مناسب باشد و عرق نکند و روزی یک‌بار پا و بین انگشتان پا را بشویید، دیگر هیچ کدام از این عوارض پیدا نمی شود. وقتی پاها قارچ پیدا می‌کنند، معمولاً خارش زیادی دارند که برای بیمار، آزار دهنده است. از این‌رو، وقتی قارچ پیدا شد، کفش‌ها را باید مرتباً بشویید و آن‌ها را در آفتاب بگذارد و این، موجب خرابی کفش می شود.(1)

1) کفش اکزیست (www.existshoes.ir).

فصل چهارم :مصرف کنندگان کیف و کفش

رعایت بهداشت و نظافت کفش‌ها برای ورود به مسجد

یکی از مسایلی که هنگام ورود به مسجد، باید رعایت شود،حفظ پاکیزگی مسجد است. پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله وسلم) فرمود: «تعاهدوا نعالکم عند ابواب مساجدکم؛(1)کفش‌هایتان را کنار درهای مسجد، بازرسی کنید».

اگر مسجدی، کفش داری دارد اولین عمل هنگام ورود به مسجد، آن است که کفش‌های‌مان را به کفشداری بسپاریم؛ اما در برخی مساجد برای حفظ کفش از کیسه های

1) وسائل الشیعه، ج 3، ص 504.

پارچه‌ای برای همراه بردن کفش استفاده می کنند. از این‌رو، این کیسه‌ها باید هر چند وقت یک‌بار شسته شوند.

نماز و مسح کشیدن با کفش

در برخی روایات به خواندن نماز با نعلین، سفارش شده؛ «فصلّ فی نعلیک»!..(1)همچنین ائمّه(علیهم السّلام) در حال نماز با نعلین دیده شده اند.(2)منظور از این نعلین چیست و چه ویژگی ها یا شروطی باید داشته باشد و در چه صورت و با خصوصیّاتی نماز با نعلین یا کفش باطل است؟

در روایات پیرامون نماز خواندن با نعلین و مسح کشیدن بر روی نعلین، چنین آمده است:

۱. امام صادق(علیه السّلام): «زمانی که نماز می‌گزاری، اگر نعلین تو پاک باشد، با نعلین نماز بخوان که این‌گونه نماز گزاردن، از سنت است».(3)

۲. راوی: بارها امام صادق(علیه السّلام) را دیدم که با نعلین نماز

1) المعتبر فی شرح المختصر، ج2 ، ص 14.

2) بحارالانوار، ج 80، ص 275.

3) طوسی، تهذیب الأحکام، ج 2، ص 234،

می‌گزارد ....(1)

۳. راوی: «امام رضا(علیه السّلام) را دیدم که در بالای قبر پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلم) شش یا هشت رکعت (سه یا چهار نماز دو رکعتی) با نعلین خود خواند».(2)

۴. «امام باقر(علیه السّلام): علی(علیه السّلام) وضو می‌گرفت؛ پس صورت و دست‌هایش را شست و بعد بر سر و بر نعلین خود مسح کشیدو دست خود را به زیر بندها نمی‌برد».(3)

از آن‌جا که برخی از این روایات صحیح و قابل استناد می‌باشند،(4)

فقها این روایات را پذیرفته‌اند و نعلین در روایت را به نعلین عربی حمل کرده‌اند. بنابر این، نماز خواندن با نعلین عربی را جایز دانسته‌اند. «نماز خواندن با نعلین عربی، مستحب است و این، فتوای علمای شیعه است؛ چنان‌که از امام باقر(علیه السّلام)، چنین روایت شده است:

1) وسائل الشیعة، ج 4، ص 425.

2) صدوق، عیون أخبار الرضا(علیه السّلام)، ج 2، ص 17.

3) الکافی، ج 3، ص 31.

4) اردبیلی، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، ج 2، ص 101 و 833.

«إذا صلیت فصل فی نعلیک...».(1)

همچنین مسح بر روی نعل عربی نیز جایز دانسته شده است.(2)

سؤال:نعلین عربی چیست که نماز با آن و مسح بر آن بدون اشکال است.؟

جواب:نعلین عربی چیزی شبیه صندل انگشتی بوده، اما نوک آن پایین‌تر است؛ یعنی بالا و جلوی پا باز است و تنها کف پا را می‌پوشاند.(3)

و یک بند از کف کفش از لای شست پا بیرون آمده و به بندی که بالای برآمدگی روی پا است، وصل می‌شود و آن بند مفصلی از دو طرف به کف نعلین اتّصال دارد و ساده‌ترین نوع دمپایی بوده است و در این صورت، دست زیر بند بردن برای مسح پا، لزومی ندارد.(4)

با این تعریف، مشخص می‌شود که احکام صادره از فقها، کاملا منطبق بر روایات بوده است؛ زیرا فقها از پوشیدن چیزی که هنگام سجده مانع از رسیدن نوک انگشتان به زمین است منع کرده‌اند. «اگر کفش در پای نمازگزار باشد و ساق را پوشیده باشد و سر انگشت شست در حال سجده

1) المعتبر فی شرح المختصر، ج 2، ص 94.

2) طوسی، المبسوط فی فقه الإمامیة، ج 1، ص 22.

3) طریحی، مجمع البحرین، ج 4، ص 353.

4) صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج 1، ص 64.

در زمین قرار گیرد، ضرر ندارد».(1)

بنابراین، اگر کفشی باشد که مانع رسیدن نوک انگشت به زمین شود، نمی‌توان با آن نماز خواند؛ ولی اگر چیزی مانند نعل عربی، مانع رسیدن نوک انگشت به زمین نشود، اشکالی در آن نیست و می‌توان با آن نماز خواند و این، معنای روایات است.(2)

با این توضیح مشخص می‌شود که شخص می‌تواند با وجود این دمپایی، وضو نیز بگیرد؛ زیرا با پوشیدن این دمپایی، تمام سطح پا که برای وضو، مسح آن واجب است، آزاد است و هیچ مانعی در این مسح، وجود ندارد.

آداب انتخاب و پوشیدن کفش

الف. آداب انتخاب کفش

1. اصل پوشیدن کفش در دین اسلام مورد توجّه قرار گرفته است. امام باقر(علیه السّلام) می‌فرماید: «پوشیدن خُف (نوعی کفش راحتی)، نیروی چشم را افزایش می‌دهد».(3)

1) صراط النجاة (المحشی)، ص 103.

2) اشتهاردی، مدارک العروة، ج 13، ص 408.

3) ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص 25.

امام صادق(علیه السّلام) می‌فرماید: «مداومت بر پوشیدن خُف، آدمی را از ابتلا به بیماری جذام، دور می دارد».(1)«خُف» در لغت، به معنای هر پاپوشی است که روی دو قدم را بپوشاند؛ چه ساق داشته باشد و چه نداشته باشد؛(2)

در مقابل نعلین(3)

که همۀ روی پا را نمی پوشاند و گفته شده که خُف، بزرگ‌تر از نعلین است.(4)

2.

امام علی(علیه السّلام) دربارۀ اهمیت کفش به یاران خود فرمود: «کفش خوب، حافظ بدن و کمک بر نماز و پاکیزگی است».(5)

3.

امام علی(علیه السّلام) از پوشیدن کفشی که دارای استحکام کافی نیست، منع فرمود.(6)

امام حسین علیه السلام میفرماید:

1) همان.

2) مجمع البحرین، ج 5، ص 49.

3) در لغت تعبیر به «نعل» و «حذاء» شده است؛ (جوهری، الصحاح، تاج اللغة و صحاح العربیة، ج 5، ص 1831.

4) معجم مقائیس اللغة، ج 2، ص 154.

5) الکافی، ج 2، ص 462.

6) همان، ج 6، ص 463.

رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلم) به من فرمودند: فرزندم! کفش خوب به پا کن زیرا همان‌گونه که خلخال زینت زنان است، کفش خوب نیز برای مردان، زینت است.

امام صادق(علیه السّلام) نسبت به پوشیدن کفش زرد رنگ،(1)و سفید رنگ، سفارش کرد.(2)

دربارۀ پوشیدن کفش سیاه دو دسته روایات بیان شده، در برخی روایات توصیه شده که کفش سیاه نپوشید(3)

و در روایت دیگری بیان شده که پوشیدن کفش سیاه، اشکالی ندارد.(4)

شاید نهی از پوشیدن کفش سیاه شده به این علت باشدکه کفش سیاه، پوشش گردنکشان بوده و مخصوص زمان خاصی بوده است و اکنون که دیگر این ویژگی وجود ندارد و این نوع از کفش‌ها همگانی شده‌اند دیگر کراهتی در پوشیدن آن نیست. به هر حال چنین احادیثی مربوط به حوزۀ مستحبات است و انجام ندادن مستحبات، مخالفت با دین به حساب نمی‌آید. از سوی دیگر نیز دلیلی نداریم که این‌گونه احادیث را رد کنیم. بنابراین، تنها به این دلیل که این حدیث با سلیقۀ شخصی ما سازگار نیست،

1) ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص 24 و 25.

2) همان، ص 24.

3) اصول کافی، ج 6، ص 456.

4) الکافی، ج‌۳، ص ۴۰۳.

نمی‌توانیم آن را جعلی بدانیم و بگوییم امامان معصوم(علیهم السّلام) چنین سخنی نفرموده‌اند.

یکی از امور مستحبی که به قضات توصیه شده این است که موقع قضاوت، کفش راحت بپوشد.

ب. آداب پوشیدن کفش

اشاره
1.

کفش به صورت خوب و نیکو بپوشید.(1)

2.

کفش را، به صورت ایستاده نپوشید.(2)

3.

از راه رفتن با یک لنگۀ کفش پرهیز کنید.(3)

4.

در پوشیدن کفش، پای راست را مقدم کنید و در بیرون آوردن، پای چپ را.(4)

5.

برای پوشیدن کفش، این دعا را بخوانید: «بِسمِ الله، اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ وَطِّئْ قَدَمَیَّ فِی الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ وَ ثَبِّتْهُمَا عَلَی الصِّرَاطِ الْمُسْتَقِیمِ یَوْمَ تَزِلُّ فِیهِ الْأَقْدَام؛ به نام خدا. خدایا بر محمّد و آل محمّد، درود فرست و قدم مرا در دنیا و آخرت، هموار گردان و در روزی که قدم‌ها لغزش پیدا می‌کنند،

1) من لا یحضره الفقیه، ج 3، ص 555.

2) الخصال، ج 2، ص 521.

3) الکافی، ج 6، ص 534.

4) طبرسی، الآداب الدینیة للخزانة المعینیة، ترجمۀ احمد عابدی، ص 60،

قدم‌های مرا بر صراط مستقیم، ثابت نگه‌دار».

6. برای در آوردن کفش از پا این دعا را بخوانید: «اَلحَمدُ لِلّهِ الَّذِی رَزَقَنِی مَا اَوقِی بِهِ قَدَمَی مِنَ الاَذَی، أللّهُمَّ ثَبِّتهُمَا عَلَی صِرَاطِکَ المُستَقِیمِ، یَومَ تَزِلُّ فِیهِ الأقدَامِ، وَ لا تَزِلُّهُمَا عَنِ الصِّرَاطِ المُسَوّی؛(1)

سپاس خدای را که کفشی را به من ارزانی داشت؛ تا پای خود را از اذیت شدن، حفظ کنم. خداوندا! روزی که قدم‌ها لغزش پیدا می‌کنند، قدم‌های مرا بر صراط مستقیم، ثابت نگه‌دار و آن‌ها را از راه مستقیم، نلغزان».

حکم پوشیدن دمپایی جنس مخالف

به نظر اکثر مراجع پوشیدن دمپایی زنان برای مردان و برعکس اگر باعث مفسده نشود، اشکال ندارد؛(2)

اما امام خمینی و آیت الله بهجت، پوشیدن دمپایی مختص به زن یا مرد را برای جنس مخالف، بنابر احتیاط واجب، جایز

1) همان.

2) آیت‌الله خامنه‌ای، اجوبة الاستفتاءات، س 1368؛ آیت الله تبریزی، صراطالنجاة، ج‌3، سوال‌781؛ آیت الله وحید، توضیح‌المسائل، مسئلۀ‌852؛ آیت الله صافی، جامع‌الاحکام، ج‌2، 1688؛ آیت الله مکارم، استفتاءات، ج‌1، سوال‌138 و ج‌2، سوال‌159 و آیات عظام، فاضل و سیستانی و نوری، توضیح‌المسائل مراجع، مسئلۀ846.

نمی‌دانند.(1)

پوشیدن دمپایی‌هایی که معمولاً هم مردان و هم زنان از آن‌ها استفاده می‌کنند، برای هر یک از آن‌ها اشکالی ندارد؛ اگر چه نام آن‌ها دمپایی زنانه یا مردانه باشد. اما اگر دمپایی از نوعی است که عرفاً مخصوص زنان است، استفاده از آن برای مردان، حتی برای یک لحظه مثلاً آوردن چیزی از آشپزخانه نیز جایز نیست.(2)

بنابراین اگر در موردی پوشیدن دمپایی مخصوص به جنس مخالف، به عنوان زیّ و لباس قرار گیرد (مانند پوشیدن آن در بیرون از منزل)، در این صورت، پوشیدن آن اشکال دارد.(3)

حکم عرق پا در پوتین‌های غیر اسلامی

سؤال:اخیرا ارتش جمهوری اسلامی ایران اقدام به خرید پوتین‌های چرمی از بعضی کشورهای غیر اسلامی نموده است و پای انسان در این پوتین‌ها عرق می‌کند؛ آیا این عرق نجس است؟ نماز خواندن در این، حال چه حکمی دارد؟

1) آیت الله بهجت، توضیح‌المسائل، مسئلۀ‌711؛ امام خمینی، استفتاءات، ج‌3، (سؤالات متفرقه)، س‌174.

2) احکام روابط زن و مرد ص 57 و 58.

3) سید مجتبی حسینی، رساله دانشجویی.

جواب:اگر احتمال بدهند که وارد کنندۀ مسلمان احراز تذکیه حیوان را کرده و آن را در دسترس قرار داده، محکوم به طهارت است(1)

حکم توپ‌های چرمی

سؤال:توپ‌های ورزشی چرمی که در بازار مسلمین فروخته می‌شوند یا توسط دولت اسلامی از خارج وارد می‌شوند و معمولًا از کشورهای غیراسلامی مانند چین، ژاپن، تایوان، آلمان و... وارد می‌شوند که ذبح در آن جاها غیر شرعی است، از حیث طهارت و نجاست چه حکمی دارند و بازی کردن با آن‌ها، با این‌که احتمال آلودگی به نجاست زیاد است، چه حکمی دارد؟

جواب:اگر از چرم حیوان است، بدون احراز ذبح شرعی، محکوم به نجاست است؛(2)

اما اگر در بازار مسلمین تهیه شود و احتمال داشته باشد که احراز تذکیه حیوان را کرده‌اند، محکوم به طهارت است و بازی کردن با توپ نجس، مانع ندارد و در صورتی که یقین به ملاقات چرم نجس با بدن یا لباس- با رطوبت سرایت‌کننده پیدا شود- باید برای عملی که مشروط به طهارت است، آن را تطهیر کرد.

1) امام خمینی، استفتاءات، ج‌1، ص 99.

2) آیت‌الله بهجت، استفتاءات، ج‌1، ص 96.

سؤال:آیا پوست مار و اشیایی که از پوست مار درست می‌شوند، نجس می‌باشند؟

جواب:نجس نیست.(1)

سؤال:کیفیت پاک شدن چرم و چوب نجس با فرض عدم استحاله را بیان فرمائید.

جواب:به‌وسیلۀ آب ظاهر، چرم متنجس و چوب، پاک می‌شود(2)

نوع کفش

اشاره

در تعالیم اسلامی به انتخاب کفش راحت و مناسب، اهمیت داده شده و کفش راحت یکی از عوامل مؤثر در سلامتی بدن شمرده شده است. از اینرو، رسولخدا(صلّی الله علیه و آله وسلم) نسبت به خرید کفش مناسب تأکید کرده و فرموده است: «هر کس کفشی میخرد، باید کفش خوب بخرد».(3)

براساس همین رویکرد، در تعالیم اسلام نسبت به راحت بودن کفش توصیه شده، زیرا استفاده از کفشهای تنگ که امروزه در کشور ما نیز رواج دارند و افراد زیادی از آن استفاده میکنند، از نظر سلامت و بهداشت، به هیچ عنوان

1) آیت‌الله مکارم، استفتاءات جدید، ج‌2، ص 34.

2) آیت‌الله صافی، جامع الأحکام، ج‌1، ص 30.

3) مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، ص 263.

مناسب نمی‌باشند؛ زیرا موجب فشردگی انگشتان پا شده، در نتیجه، باعث فرو رفتن ناخن در گوشت و ایجاد عفونت و عوارض دیگری میشوند و حتّی ممکن است انگشتان پا به مرور زمان و در نتیجۀ فشار وارده، روی هم قرار گرفته، از حالت طبیعی خارج شوند(1)

پوشیدن کفشهای راحت از سنتهای ثابت معصومین(علیهم السّلام) بوده است. یکی از یاران امام صادق(علیه السّلام) که به کفشدوزی اشتغال داشت، می‌گوید: «برای امام صادق(علیه السّلام) مطابق نمونه‌ای که فرستاده بود، نعلینی دوختم و آن نمونه، ظریف و کمرویه بود».(2)

در سیره پیامبر اسلام(صلّی الله علیه و آله وسلم) در مورد استفاده از کفش آمده است: «نعلین پیغمبر(صلّی الله علیه و آله وسلم) دو بند داشت که بین انگشتان قرار میگرفت و کمر نعلین باریک بود که به طرف پاشنه به طوری زیبا، باریک میشد و نوک تیز نبود»(3)

1) آیین بهزیستی در اسلام، ج4، ص 114.

2) طبرسی، مکارم الأخلاق، ص122.

3) همان، ص 37.

پاک شدن کف پا و ته کفش نجس

زمین با سه شرط زیر، کف پا و ته کفش نجس را پاک می‌کند:

اول آن که زمین پاک باشد. دوم آن که خشک باشد. سوم آن که اگر عین نجس مثل خون و بول یا متنجس مثل گلی که نجس شده، در کف پا و ته کفش باشد، به‌واسطۀ راه رفتن یا مالیدن پا به زمین، برطرف شود و نیز زمین باید خاک یا سنگ یا آجر فرش و مانند اینها باشد و با راه رفتن روی فرش و حصیر و سبزه، کف پا و ته کفش نجس، پاک نمی شود و اگر به واسطۀ غیر راه رفتن نجس شده باشد، پاک شدنش به‌واسطۀ راه رفتن، اشکال دارد.(1)

پاک شدن کف پا و ته کفش نجس، به‌واسطۀ راه رفتن روی آسفالت و روی زمینی که با چوب فرش شده، محل اشکال است؛ بلکه پاک نشدن، اقوی است.(2)

برای پاک شدن کف پا و ته کفش، بهتر است پانزده قدم

1) توضیح المسائل مراجع، مسئلۀ183.

2) نظر آیت الله مکارم: ولی با راه رفتن روی آسفالت، پاک می‌شود؛ آیت الله زنجانی: کف پا و ته کفش، نجس به واسطۀ راه رفتن روی آن‌چه معمولاً با آن زمین را فرش می‌کنند، مانند آسفالت، پاک می‌شود؛ ولی پاک شدن کف پا و ته کفش به وسیله چیزی که فرش کردن زمین با آن متعارف، نیست محل اشکال است (توضیح المسائل مراجع، مسئلۀ 184).

یا بیشتر راه بروند؛ اگر چه به کمتر از پانزده قدم یا مالیدن پا به زمین، نجاست برطرف شود.(1)

لازم نیست کف پا و ته کفش نجس، تر باشد؛ بلکه اگر خشک هم باشد، به راه رفتن، پاک می‌شود.

بعد از آن‌که کف پا یا ته کفش نجس، به راه رفتن پاک شد، مقداری از اطراف آن هم که معمولاً به گِل آلوده می‌شود (اگر زمین یا خاک به آن اطراف برسد)، پاک می‌گردد.(2)

کسی که با دست و زانو راه می‌رود، اگر کف دست یا زانوی او نجس شود، پاک شدن دست و زانوی او به‌وسیلۀ راه رفتن، محل اشکال است و همچنین است ته عصا و ته پای مصنوعی و نعل چارپایان و چرخ اتومبیل و درشکه و مانند اینها.(3)

1) آیات عظام، سیستانی، وحید، نوری، مکارم، زنجانی: راه رفتن پانزده ذراع (از آرنج تا سر نوک انگشت وسط دست را ذراع گویند، که گفته شده است، در انسان‌های متوسط القامه، چیزی برابر46 سانتی متر می‌باشد و 15 زراع، تقریباً 5/7 متر می‌شود) کافی است (توضیح المسائل مراجع، مسئلۀ 185).

2) توضیح المسائل مراجع، مسئلۀ 186.

3) حضرات آیات، صافی، زنجانی و نوری: کسی که با دست و زانو راه می‌رود، اگر کف دست یا زانوی او نجس شود، با راه رفتن، پاک می‌گردد و اما پاک شدن ته عصا و ته پای مصنوعی و نعل چارپایان و چرخ اتومبیل و درشکه و مانند اینها، محل اشکال است (توضیح المسائل مراجع، مسئلۀ 188).

اگر بعد از راه رفتن ذرّه‌های کوچکی از نجاست که دیده نمی شود، در کف پا یا ته کفش بماند، باید آن ذرّه‌ها را هم برطرف کرد؛ ولی باقی بودن بو و رنگ، اشکال ندارد.(1)

توی کفش و مقداری از کف پا که به زمین نمی رسد، به‌واسطۀ راه رفتن، پاک نمی‌شود و پاک شدن کف جوراب به واسطه راه رفتن، محل اشکال است؛ ولی اگر کف جوراب از پوست باشد، به‌وسیلۀ راه رفتن، پاک می‌شود.(2)

نجس شدن دمپایی در دست‌شویی و سرایت آن

در خصوص نجس‌شدن دمپایی در دست‌شویی و سرایت آن، بیان دو نکتۀ زیر لازم به نظر می‌رسد.

1. شرع مقدس اسلام چیزی را نجس می‌داند که یقین به نجاست آن باشد؛(3)

ولی اگر نسبت به نجاست چیزی شک

1) حضرات آیات، سیستانی، صافی، زنجانی و وحید: اگر بعد از راه رفتن، بو یا رنگ یا ذره‌های کوچکی از نجاست که دیده نمی‌شود، در کف پا یا ته کفش بماند، اشکال ندارد؛ اگر چه احتیاط مستحبّ آن است که به‌قدری راه بروند که آن‌ها هم برطرف شوند (توضیح السمائل مراجع، مسئلۀ 189).

2) حضرات آیات، سیستانی، مکارم و نوری: مگر این‌که کف آن از چرم یا مانند آن باشد و راه رفتن با آن نیز متعارف باشد (توضیح المسائل مراجع، مسئلۀ 190).

3) رساله مراجع، ج۱، ص ۸۵، مسئلۀ ۱۲۱.

داشته باشیم، آن چیز، پاک است.(1)

2. اگر شی‌ای نجس شده باشد، تا مادامی که یقین به پاک شدنش نداشته باشیم، نجس است.

بنابراین، در نجاست پا یا دمپایی، اولا باید یقین داشته باشیم که تمام کف پا یا حداقل زیر آن قسمتی که چیزی چسبیده است، نجس است و ثانیاً، یقین به پاک شدن آن نداشته باشیم.

با دمپایی به دست شویی رفتن و با همان دمپایی آمدن روی فرش، موجب نجاست فرش نمی‌شود؛ زیرا از نظر اسلام، اصل در همۀ اشیا، طهارت و پاکی است؛ از جمله کف و محیط دست‌شویی و توالت؛ مگر این که نجاست آن‌ها ثابت شود و اگر انسان، شک کند که چیز پاکی نجس شده یا نه، پاک است و جست و جو و وارسی لازم نیست.

سؤال:من با دمپایی وارد دست‌شویی شدم و بعد از مدتی راه رفتن، روی فرشی رفتم؛ کف پایم خشک بود؛ ولی گردی که از راه رفتن روی کاشی‌های دست‌شویی در آن بود، روی فرش را گرفت؛ آیا فرش نجس شده است؟

جواب:صرف با دمپایی رفتن به دست‌شویی و با همان دمپایی آمدن روی فرش، موجب نجاست فرش نمی شود؛

1) همان، ص ۸۷، مسئلۀ ۱۲۳.

زیرا از نظر اسلام، اصل در همۀ اشیاء طهارت و پاکی است؛ از جمله کف و محیط دست‌شویی و توالت؛ مگر این که نجاست آن‌ها ثابت شود و اگر انسان، شک کند که چیز پاکی نجس شده یا نه، پاک است و جست و جو و وارسی لازم نیست؛ بلی اگر یقین کنم که دمپایی یا کف پایم در دست‌شویی یا هر جای دیگر، در اثر تماس با عین نجاست، نجس شده است، با راه رفتن روی موزاییک یا کاشی یا فرش، پاک نمی‌شود؛ بلکه در صورتی که یکی از آن دو یا هر دو به نحوی تری و رطوبت داشته باشند که به دیگری سرایت کند، آن جا هم نجس می‌شود.(1)

حکم استفاده از کفش چرمی

سؤال:کفش چرمی که از بازار اسلامی خریداری می‌شود، اما مارک تولید در کشورهای غیر اسلامی، مانند چین را دارد، آیا پاک است یا نجس؟ برخی می‌گویند: این چرم‌ها مصنوعی است؛ آیا فحص لازم است یا خیر؟

جواب:اگر احتمال دهد که حیوان ذبح اسلامی شده، پاک است و اگر یقین دارد که ذبح اسلامی نشده، محکوم به نجاست است و همچنین اگر در چرم بودن آن شک باشد،

1) کتاب آموزش فقه، ص 99، 104، 105و 113.

پاک است و تحقیق، لازم نیست. (1)

آیت الله سیستانی: اگر احتمال باشد که مصنوعی است یا از حیوانی است که ذبح اسلامی شده، پاک است.

آیت الله صافی گلپایگانی: اگر چرم بودن آن مشکوک فیه باشد، محکوم به طهارت است و فحص، لازم نیست و اگر اطمینان به چرم بودن باشد و از بلاد کفر وارد شده باشد، محکوم به نجاست است (للگلبایگانی، مجمع المسائل، ج‌1، ص 40).

آیت الله نوری همدانی: (توضیح المسائل، ص 407 و 408، م 2058)؛ چرمی که از دست مسلمان در بازار اسلام گرفته شود، اشکال ندارد؛ ولی اگر انسان بداند که آن مسلمان آن را از دست کافر گرفته و تحقیق نکرده که از حیوانی است که به دستور شرع کشته شده یا نه، معاملۀ آن، باطل و حرام و محکوم به نجاست است و اگر از دست مسلمان در بازار کفار گرفته شود، بنابر احتیاط لازم، معامله آن باطل است؛ مگر آن‌که مسلمان، با آن معامله پاک بودن کند و احتمال بدهیم که پاک بودن آن را به دست آورده است (توضیح‌المسائل، ص 407 و 408).

لباس شهرت و احکام پوشش

سؤال:معیار لباس شهرت چیست؟

جواب:لباس شهرت، لباسی است که پوشیدن آن برای شخص، به خاطر رنگ یا کیفیت دوخت یا مندرس بودن آن و علل دیگر، مناسب نیست؛ به‌طوری که اگر آن را در برابر مردم بپوشد، توجه آنان را به خود جلب نموده، انگشت نما

1) آیت الله مکارم شیرازی: پاک است.

می‌شود.(1)

حکم صدای کفش

سؤال:صدایی که هنگام راه رفتن زنان از برخورد کفش آنان با زمین ایجاد می‌شود، چه حکمی دارد؟

جواب:تا زمانی که باعث جلب توجه و ترتّب مفسده نشده است، فی‌نفسه اشکال ندارد.(2)

سؤال:آیا پوشیدن کفش‌های صدادار، برای بانوان اشکال دارد؟

جواب:اکثر مراجع: اگر باعث جلب توجه مرد نامحرم و مفسده شود، پوشیدن آن اشکال دارد.(3)

تذکر: «خودنمایی» به منظور به گناه انداختن دیگری، حرام است؛ به طور مثال، اگر خانمی به گونه‌ای کفش یا لباس بپوشد که نگاه نامحرم به او جلب شود یا به او میل پیدا کند، حرام است. پوشیدن کفش پاشنه بلند، به خودیِ خود، اشکال ندارد؛ ولی در صورتی که باعث جلب توجه

1) اجوبۀ الاستفتائات، سوال 1361.

2) همان، سوال 1362.

3) امام خمینی، استفتاءات، ج‌۳، س‌۶۶؛ آیت اللّه خامنه ای، اجوبه الاستفتاءات، س‌۱۳۶۲؛ آیت اللّه مکارم، استفتاءات، ج‌۲، س‌۱۰۲۳ و دفتر تمام مراجع.

نامحرم شود و وسیله ای برای خودنمایی و به گناه انداختن دیگران باشد، حرام است.(1)

حکم کفش سیاه و براق

سؤال:آیا پوشیدن کفش سیاه برّاق توسط زن مؤمن، جایز است؟

جواب:اشکال ندارد؛ مگر آن‌که رنگ و شکل آن، باعث جلب توجه نامحرم و یا انگشت‌نما شدن او شود.(2)

تشبه به جنس مخالف

سؤال:آیا پوشیدن چیزی که مخصوص زنان است، توسط مردان و برعکس، در خانه بدون قصد تشبّه به جنس مخالف، جایز است؟

جواب:تا زمانی که آن را به عنوان لباس برای خود انتخاب نکرده باشند، اشکال ندارد.(3)

نگاه کردن درون کیف دیگری

سؤال:اگر در کیف کسی باز باشد، نگاه ناخود آگاه

1) سید محمد مسعود معصومی، احکام مجالس، میهمانی‌ها و رفت و آمدها، مسئلۀ 224.

2) اجوبۀ الاستفتائات، سوال 1365.

3) همان، سوال 1368.

انسان به آن چه حکمی دارد؛ آیا باید از صاحب آن حلالیت طلبید؟

جواب:عیب جویی و تفحص از عیوب دیگران، در اسلام منع شده است؛ ولی کار شما چون ناخواسته و غیرعمد بوده است، اشکالی ندارد و طلب حلالیت، لازم نیست.(1)

راه رفتن در جا پای سگ در زمین خیس

سؤال:آیا اگر پس از باران که زمین خیس است، سگی از خیابان یا پیاده رو رد شود و ما با کفش روی آن راه برویم، کفشمان نجس می‌شود؟

جواب:اگر آب باران یا آب دیگر، در گودالی جمع شود و کمتر از کر باشد، چنانچه بعد از قطع شدن باران، نجاست به آن برسد، نجس می‌شود.(2)

بنابراین، چون سگ، نجس است اگر بعد قطع شدن باران، سطح خیس زمین (کوچه، خیابان، پیاده رو) با بدن سگ تماس پیدا کند، همان قسمت زمین، نجس خواهد شد و اگر کفش یا لباس یا بدن ما با آن قسمت زمین تماس پپدا کند آن‌هم نجس خواهد شد.

1) اسلام کویست. www.islamquest.net

2) توضیح المسائل (المحشی للإمام الخمینی)، ج‌1، ص 49، مسئلۀ 46.

البته اگر بر زمین خیس که با راه رفتن سگ نجس شده، آفتاب بتابد و با گرمای آفتاب خشک شود، پاک می‌شود(1)

که در این صورت، با راه رفتن روی آن، کف کفش، نجس نخواهد شد.

حکم عوض شدن کفش

اگر کفش او را ببرند و کفش دیگری به جای آن بگذارند، چنانچه بداند کفشی که مانده، مالِ کسی است که کفش او را برده، در صورتی که از پیدا شدن صاحبش مأیوس و یا برایش مشقت داشته باشد، می تواند آن‌را به جای کفش خودش بردارد؛ ولی اگر قیمت آن از کفش خودش بیشتر باشد، باید هر وقت صاحب آن پیدا شد، زیادی قیمت را به او بدهد و چنانچه از پیدا شدن او ناامید شود، باید با اجازۀ حاکم شرع، زیادی قیمت را از طرف صاحبش صدقه بدهد. و اگر احتمال دهد کفشی که مانده، مالِ کسی نیست که کفش او را برده، باید با آن معامله مجهول المالک نماید؛ یعنی از صاحبش تفحّص کند و چنانچه از پیدا کردن او مأیوس شود، از طرف او به فقیر، صدقه بدهد.(2)

1) همان، ص 117مسئلۀ 191.

2) توضیح المسائل امام خمینی، مسئلۀ 2581.

حکم کفش‌های پیدا شده دراماکن زیارتی

سؤال:در آستان قدس رضوی، گاهی هزاران کفش گم‌شده موجود است؛ حکم این کفش‌ها را بیان فرمایید؟

جواب:کفش‌هایی که بدون صاحب در کفشداری‌های حرمهای مطهّره می‌ماند، باید از طریق اعلام کردن، به اطّلاع عموم برسانند و بعد از یأس از پیدا کردن صاحبانش، آن‌ها را به مستحقّین بدهند یا بفروشند و قیمتش را به آن‌ها بدهند.(1)

کیف پولی جا مانده در ماشین

سؤال:یک‌سال و نیم پیش، یک کیف پول در ماشین این جانب جا مانده بود و هیچ نشانه ای نداشت؛ اطّلاعیّه هایی در محلّی که احتمال می دادم مسافر آن جا پیاده شده، به در و دیوار کوچه و خیابان نصب کردم و همچنین در یکی از روزنامه ها چاپ نمودم؛ با توجّه به توضیحات داده شده، تکلیف شرعی من چیست؟ لازم به ذکر است که کلّ وجه، مبلغ 308000 ریال می‌باشد که از محلّ این پول 45000 ریال به آن روزنامه و مبلغ 10000 ریال به شخصی جهت چسباندن اطّلاعیه ها به در و دیوار دادم و باقیمانده وجه را خرج عروسی جوانی که برادر خودم

1) فتوای آیت الله مکارم شیرازی. portal.anhar.ir/.

می باشد، کردم؛ اکنون تکلیفم چیست؟

جواب:نسبت به آن وجهی که برای عروسی داده اید، اگر نیازمند بوده، ما اجازه می دهیم و اشکالی ندارد؛ امّا نسبت به آن‌چه هزینه کرده اید، اگر یقین به رضایت صاحب آن داشته‌اید، آن هم اشکالی ندارد؛ ولی اگر رضایت او محرز نباشد، نسبت به آن بدهکار هستید و احتیاط آن است که معادل آن را به شخص مستحقی بدهید.(1)

سؤال:شخصی، کیف جیبی‌ای را که دارای پول و کارت شناسایی بود، پیدا کرد؛ آیا این شخص می تواند از این پول، مقداری برای فرستادن کیف به صاحبش از طریق پست خرج کند؟

جواب:چنانچه مخارج مختصری است، خودش بر عهده بگیرد؛ امّا اگر مخارج سنگینی دارد و هیچ راهی برای رساندن به صاحبش جز صرف این مخارج نیست، می‌تواند از آن پول بردارد.(2)

راهنمای نگه‌داری از محصولات چرمی

اشاره

از برخورد و قرار دادن اشیای تیز برنده و سنگین روی

1) همان.

2) همان.

چرم، خودداری کنید.

برای تمیز کردن چرم، از یک دستمال مرطوب استفاده کنید؛ چون رطوبت بالا برای تمیز کردن چرم، مانند شست‌و‌شو باعث از حالت در آمدن چرم می‌شود و به همین دلیل، بهتر است که در روزهای بارانی از وسایل چرمی استفاده نکنید و برای تمیزی وسایل چرمی، هر ماه یک بار، از واکس استفاده کنید. واکس، باعث نرم‌ماندن چرم و حافظ رنگ آن است. برای چرم مشکی با نخ دوخت مشکی، فقط از واکس مشکی استفاده کنید و برای چرم‌های رنگی، از واکس بی رنگ استفاده کنید. واکس‌های رنگی برای چرم‌های رنگی، باعث تغییر رنگ آن چرم به رنگ واکس می‌شود. برای جذب بهتر واکس، قسمت مورد نظر را کمی گرم کنید و به صورت دورانی واکس را با حجم کم بزنید. این عمل، باعث شفافیت خاص و براقی و زیبایی در چرم می‌شود.

کیف‌های چرمی دستی به‌علت گران‌قیمت بودن و ظریفی خاص آن‌ها برای حمل مقدار زیادی از وسایل، مناسب نیستند؛ پس بهتر است که بیش از اندازه آن‌ها را پر و سنگین نکنیم.

بهتر است کیف‌های اداری و دستی را تا حد امکان به

صورت ایستاده بر روی زمین یا میز قرار ندهیم؛ بلکه آن‌ها را به‌صورت خوابیده روی زمین بگذاریم. عدم رعایت این نکته، باعث می‌شود که کیف شما تغییر شکل داده، بعد از مدتی حالت خود را از دست بدهد.

از قرار دادن محصولات چرمی در معرض نور مستقیم آفتاب و یا در نزدیکی بخاری، خودداری کنید؛ زیرا چرم طبیعی همیشه مقداری رطوبت دارد و وقتی در معرض آفتاب گیرد، این رطوبت، خشک شده، به بافت چرم، آسیب می‌رساند و در نتیجه باعث تغییر رنگ آن می‌شود.

مراقب باشید که مواد شیمیایی با سطح چرم تماس پیدا نکنند؛ زیرا موادی مانند استون، با برخورد با چرم، باعث از بین‌رفتن رنگ چرم یا کم رنگ شدن آن می‌شود و ترمیم آن، بسیار مشکل است. در تماس استون با قسمت‌های چسب‌خوردۀ منسوجات چرمی نیز باعث از بین رفتن خاصیت چسب و درنتیجه باز شدن آن می‌شود. این مشکل درچرم مصنوعی نیز به‌وجود می‌آید. در صورت بروز این مسئله، برای تعمیر، به فروشگاهی که محصول مورد نظر را از آن خریداری کرده اید مراجعه کنید؛ چون بعد از تعمیر آن توسط غیرمتخصص‌ها، تعمیر آن بسیار دشوار می‌شود.

چرم طبیعی مانند پوست زنده، احتیاج به تنفس دارد

وگرنه، دچار پوسیدگی می‌گردد و به همین دلیل، اگر قصد دارید، برای مدتی از کالای چرمی خود استفاده نکنید، آن را داخل کیسه پلاستیکی قرار ندهید و به جای آن، از یک کیسۀ پارچه‌ای، استفاده کنید.(1)

طریقه نگه‌داری کفش

خشک کردن کفش

کفش‌های چرمی را هیچ‌گاه در آفتاب یا کنار بخاری و یا شومیه، خشک نکنید؛ بلکه داخل آن‌ها را با روزنامۀ خشک، پرکنید؛ تا رطوبت داخل آن‌ها گرفته شود و بعد از خشک شدن، روی آن را پولیش یا واکس بزنید.

واکس زدن کفش

همیشه قبل از واکس زدن کفش‌ها، گرد وغبار آن‌ها را با یک دستمال، پاک کنید اگر واکس شما تمام شده، می‌توانید روغن زیتون را با یک اسفنج، روی کفش بمالید و بعد با دستمال، اضافی روغن را پاک کنید. در این صورت، کفش‌های شما برّاق و تمیز خواهند شد.

گشاد کردن کفش کتانی

اگر کفش‌های کتانی شما تنگ شده‌اند کفش‌ها را

1) کفش اگزست. www.existshoes.ir

شسته یا خیس کنید و همان‌طور بپوشید؛ تا خشک شوند. در این صورت، به اندازۀ پای شما می‌شوند.

پاک کردن شوره آب از کفش

در فصل زمستان، معمولاً روی کفش بر اثر راه رفتن در برف یا باران، شوره یا برفک می‌زند و در این صورت هر چه شما کفش را بشویید و یا واکس بزنید این لکه‌های سفید، پاک نمی‌شوند. برای حلّ این مشکل، با اسفنج آغشته به سرکۀ سفید، کفشتان را پاک کنید.

پاک کردن کفش جیر

برای پاک کردن کفش جیر، ابتدا از یک مداد پاک‌کن کمک بگیرید و لکّه‌ها و خطوطی را که روی کفش افتاده، پاک کنید؛ سپس با یک برس نرم کفش، روی آن بکشید؛ تا گرد و غبار آن پاک شود. اگر بخشی از آن سفید شده، آن‌را با فاصلۀ 20 سانتی‌متر روی شعله شمع بگیرید؛ تا با دوده شعلۀ شمع، آن قسمت، سیاه شود. گرفتن کفش جیر روی بخار کتری، به کفش شما جلای ویژه‌ای می‌بخشد.

پاک کردن کفش سفید ورزشی

روی کفش‌های سفید ورزشی‌تان، تا وقتی نو می‌باشندو هنوز آن‌ها را نپوشیده‌اید، کمی پودر نشاسته بپاشید؛ تا

آسان‌تر تمیز شوند.

پاک کردن کفش‌های مردانه

کفش‌های مردان، معمولاً خیلی زود کثیف می‌شوند. بنابراین، اگر همسر شما بعد از یک روز کاری، با کفش‌های خاک‌آلود وارد خانه شد، نگران نباشید. ابتدا با دستمال و در صورت نیاز با دستمال مرطوب، کثیفی کفش را پاک کنید و بعد با کمک یک مسواک کهنه، خاک و غبار کناره‌های کفش را پاک کنید و کمی روغن زیتون به کفش بمالید و یک ساعت بعد با فرچه کفش‌ها را واکس بزنید.

پاک کردن کفش‌های کتانی

کفش‌های کتانی، خیلی زود کثیف می‌شوند. بهترین روش برای تمیز کردن آن‌ها، استفاده از شامپوی فرش برای شستن این کفش‌هاست. برای این کار، طبق دستورالعمل شامپوی فرش، عمل کنید.

پاک کردن کفش‌های روشن

کفش‌های سفید و روشن لاستیکی را می‌توانید با خمیر دندان، تمیز کنید. برای این‌کار، خمیر دندان یا شیر پاک‌کن را روی تکه‌ای پنبه بمالید و بعد از تمیز کردن کفش، با آب روی لکه‌های کفش بمالید.

بر طرف کردن صیقلی کف کفش

اگر تخت کفش شما صیقلی است، کاغذ سمبادۀ خیلی خشن و زبر روی آن بمالید و یک ورق سمباده را زیر هر تخت بچسبانید.

پاک کردن پاشنۀ کفش

پاشنه‌های نوک تیز کفش خانم‌ها، خیلی زود صدمه دیده، لکّه‌دار می‌شوند؛ بنابراین، از اسپری رنگ ماشین استفاده کنید که باعث دوام بیشتر پاشنه کفش می‌شود.

صاف نگه داشتن چکمه بلند

زمانی که می‌خواهید چکمه‌های بلند خود را در کمد نگه‌داری کنید، می‌توانید چند ورق روزنامه را لوله کنید و در ساق چکمه قرار دهید و یا حوله‌ای دور لولۀ کاغذی دستمال آشپزخانه بپیچید و درون چکمه‌هایتان قرار دهید.(1)

توصیه های برای دوام بیشترکفش

اگر می‌خواهید کفش‌هایتان بیشتر دوام داشته باشند به امور زیر توجه کنید:

۱. کفش‌ها را بعد از هر بار پوشیدن، در معرض هوا قرار دهید.

1) www.tebyan.net.

۲. داخل آن‌ها روزنامه باطله بگذارید، این کار علاوه بر گرفتن رطوبت و عرق داخل کفش، مانند قالبی شکل کفش را حفظ می‌کند.

۳. کفش‌ها را مرتباً از گرد و خاک، پاک کنید و حداقل هفته‌ای یک بار واکسن بزنید.

۴. اگر کفشتان را شسته‌اید، آن را کنار بخاری خشک نکنید، زیرا حالت سفیدک و شوره‌زدن پیدا می‌کند و بدین منظور، داخل آن را از روزنامه پر کنید و در محلی قرار دهید که در معرض جریان هوا باشد؛ تا کاملاً خشک شود.

۵. اگر پاشنۀ کفش شما ساییدگی پیدا کرده است، قبل از آن‌که کاملاً از بین رود، آن را تعمیر کنید.

۶. برای ایجاد درخشندگی و برق بیشتر، قبل از واکس زدن کفش‌های چرمی، کفش را با وازلین، کاملاً چرب کنید و بعد واکس بزنید.

۷. برای پاک‌کردن لکه چربی از روی کفش چرمی، یک پارچه را به کمی استون آغشته ساخته، روی لکآ چربی بمالید.

۸. اگر سطح خارجی کفش شما ساییده شده و واکس نمی‌گیرد، ابتدا تکه‌ای سیب‌زمینی خام روی آن بمالید؛ سپس واکس بزنید. در این‌صورت، کاملاً براق می‌شود.

۹. لکه‌های روی کفش سفید را با کمی محلول سفیدکنندۀ حاوی پراکسید، از بین ببرید.

۱۰. اگر پوست روی کفش شما خراشیده شده، از مداد شمعی بچه‌ها کمک بگیرید. نوک مداد شمعی را روی قسمتی که کنده شده، بمالید و بعد با یک پارچۀ لطیف و واکس بی‌رنگ، روی آن را براق کنید؛ تااثر خراشیدگی از بین برود.

فرش استفاده کنید.

11.

برای از بین بردن لکه قیر یا چربی از روی سطح کفش، به‌ویژه کفش‌های سفید، از استون استفاده کنید.

12.

پاشنه‌های کفش را نخوابانید؛ زیرا این کار موجب پادرد شده و از زیبایی و دوام کفش هم کاسته می‌شود. همراه کفش یک قالب هم برای آن تهیه کنید و همیشه بعد از استفاده، کفش‌ها را تمیز کرده قالب را در داخل کفش بگذارید؛ تا هم عمر کفش طولانی‌تر شود و هم شکل آن تغییر نکند.(1)

1) vista.ir

منابع

1.

قرآن کریم.

2.

معین، محمد: فرهنگ معین، تهران 1363ش.

3.

حسینی، سیدمجتبی: رساله دانشجویی، نشر معارف، تنظیم و نظارت، نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها.

4.

طبرسی، حسن بن فضل: مکارم الأخلاق، چاپ چهارم، قم 1370ش.

5.

شهری، جعفر: قلم سرنوشت، انتشارات معین، تهران ۱۳۷۸.

6.

طریحی، فخر الدین: مجمع البحرین، کتابفروشی مرتضوی، چاپ سوم، تهران ۱۳۷۵ش.

7.

ابن فارس، احمد بن فارس بن زکریا: معجم مقائیس اللغة، محقق و مصحح، عبد السلام محمد، هارون، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول، قم ۱۴۰۴ق.

8.

جوهری، اسماعیل بن حماد: الصحاح، تاج اللغة و صحاح العربیة، محقق و مصحح، احمد عبد عطار 33. الغفور، دار العلم للملایین، چاپ اول، بیروت ۱۴۱۰ق.

9.

صدوق، محمد بن علی: ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، دار الشریف الرضی للنشر، چاپ دوم، قم ۱۴۰۶ ق.

10.

صدوق، محمدبن علی: من لا یحضره الفقیه، محقق و مصحح، علی اکبر غفاری، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، قم 1413ق.

11.

کلینی، محمد بن یعقوب: الکافی، محقق و مصحح، علی اکبر غفاری، محمد آخوندی، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، تهران 1407ق.

12.

صدوق، محمد بن علی: الخصال، محقق و مصحح، علی اکبر غفاری، انتشارات جامعه مدرسین، چاپ اول، قم 136ش.

13.

طبرسی، فضل بن حسن: الآداب الدینیة للخزانة المعینیة، ترجمۀ احمد عابدی، نشر زائر، چاپ اول، قم 1380ش.

14.

مطهری، مرتضی: مجموعه آثار، انتشارات صدرا، چاپ اول، قم.

15.

خمینی، سید روح‌الله: توضیح المسائل (محشّی)، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ هشتم، قم 1424ق.

16.

خمینی، سید روح‌الله: استفتائات، دفتر انتشارات اسلامی،

چاپ پنجم، قم 1422 ه ق.

17.

خمینی، سید روح اللّه: تحریر الوسیلة، ترجمۀ علی اسلامی، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1425 ق.

18.

فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت(علیهم السّلام) ، زیر نظر محمود هاشمی شاهرودی، موسسه دایره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت(علیهم السّلام) ، قم.

19.

جهان کفش، سال سیزدهم، خردادماه 85، شماره 102.

20.

طوسی، محمدبن حسن: تهذیب الأحکام، محقق و مصحح: حسن موسوی خرسانی، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، تهران 1407ق.

21.

عاملی، محمد بن حسن: وسائل الشیعة، مؤسسه آل البیت(علیه السّلام)، چاپ اول، قم 1409ق.

22.

صدوق، محمدبن علی: عیون أخبار الرضا(علیه السّلام)، محقق و مصحح، مهدی لاجوردی، نشر جهان، چاپ اول، تهران 1378 ق.

23.

اردبیلی، احمد بن محمد: مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان، جامعه مدرسین حوزه علمیه، چاپ اول، قم 1403ق.

24.

انصاری، مرتضی: صراط النجاة (المحشی)، کنگرۀ جهانی

بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، چاپ اول، قم 1415ق.

25.

اشتهاردی، علی پناه: مدارک العروة، دار الأسوة للطباعة و النشر، چاپ اول، تهران 1417ق.

26.

عقاید اسلام در قرآن.

27.

رشیدرضا، محمد: تفسیر القرآن الحکیم، بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۲۰ق؛

28.

قرآن منشور زندگی.

29.

نیشابوری، علی بن احمد واحدی: اسباب النزول الآیات، قاهره ۱۳۸۸/۱۹۶۸.

30.

قرآن و طب.

31.

دهخدا، علی اکبر: لغت نامه دهخدا، تهران ۱۳۷۷ش.

32.

مطهری، مرتضی: خدمات متقابل اسلام و ایران، نشر صدرا، تهران ۱۳۸۰.

33.

دانشنامه جهان اسلام، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، ۱۳۸۲ش.

34.

للگلبایگانی، محمد رضا: مجمع المسائل.

35.

زندگی، کسب و کار.

36.

فلاح السائل و نجاح المسائل.

37.

خامنه‌آی، سید علی: اجوبة الاستفتاءات.

38.

مکارم شیرازی، ناصر: استفتاءات.

39.معصومی، سید محمود: احکام روابط زن و مرد.

40.

طبرسیف علی‌بن‌حسن: مشکاه الانوار فی غرر الاخبار، تحقیق، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، انتشارات کتابخانه حیدریه.

41.

آیین بهزیستی در اسلام.

42.

فلاح زاده، محمد حسین: کتاب آموزش فقه.

43.

قرائتی، محسن: تفسیر نور، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، تهران 1383ش.

منابع اینترنتی

1.

fa.wikipedia.org/wiki/.چرم

2.

www.existshoes.ir.

3.

https://fa.wikipedia.org/wiki/کیف.

4.

fa.wikipedia.org/...کیف_ پول.

5.

https://fa.wikipedia.org/wiki/کفش.

6.wikipedia.org/wiki چکمه.

7.wikipedia.org چمدان.

8.

www.existshoes.ir.

9.

www.jonbeshnet.ir.

10.

www.islamquest.

11.

portal.anhar.ir.

12.

www.tebyan.net.

13.

vista.ir.