احکام تربیتی - ورزشی بانوان
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه : سپهری یگانه، اعظم، ۱۳۵۶ -
عنوان و نام پدیدآور : احکام تربیتی - ورزشی بانوان/ اعظم سپهری یگانه؛ با راهنمایی محمدحسین فلاحزاده؛ به سفارش ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر.
مشخصات نشر : قم : نورالسجاد، ۱۳۸۴.
مشخصات ظاهری : ۱۴۴ ص.؛ ۱۹ × ۹ سم.
فروست : فقه و زندگی؛ ۱۱.
شابک : ۶۰۰۰ ریال: 964-7163-60-6 ؛ ۷۰۰۰ ریال (چاپ دوم)
یادداشت : چاپ دوم: ۱۳۸۷.
یادداشت : کتابنامه به صورت زیرنویس.
موضوع : زنان (فقه)
موضوع : ورزش برای زنان -- جنبههای مذهبی-- اسلام
موضوع : فتواهای شیعه -- قرن ۱۴
موضوع : فقه جعفری -- رساله عملیه
شناسه افزوده : فلاحزاده، محمدحسین، ۱۳۳۸ -
شناسه افزوده : ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر
رده بندی کنگره : BP۱۹۸/۶ /و۴س۲ ۱۳۸۴
رده بندی دیویی : ۲۹۷/۳۷۹
شماره کتابشناسی ملی : م۸۴-۸۴۳۴
به سفارش استاد امر به معروف و نهی از منکر پژوهشکده امربه معروف و نهی از منکر
سخن ناشر .....................................................7
مقدمه ...........................................................9
فصل اوّل: ورزش و ضرورت آن
تعریف ورزش .................................................13
ضرورت ورزش ..............................................13
ورزش و سلامت بدن ....................................15
نقشورزشدراوقاتفراغت ...............................15
ورزش زیاد ...................................................16
ورزش و شادی .............................................16
ورزش ارزشی ..............................................18
پرهیز از آثار منفی و رایج در... ...........................19
ورزشهای مورد توصیه اسلام .............................20
شنا ...............................................................20
محیط شنا ....................................................21
احکام شنا .....................................................21
شنا و روزه ....................................................22
تیراندازی و اسبدوانی .....................................23
ورزشهای غیرارزشی ........................................24
فصل دوم: بانوان و ورزش
اهمیت تربیت بدنی برای بانوان ............................27
مخالفان ورزش بانوان ........................................27
موافقان ورزش بانوان ........................................28
ورزش بانوان ازنظر اسلام ................................28
ورزشهای رزمی بانوان ...................................29
فصل سوم: ورزش بانوان و نگاه نامحرمان
مکان ورزش بانوان .............................................31
مقدار پوشش زن از نامحرم ...............................32
ارتباط با نامحرم ...............................................32
تماشای ورزشکاران .........................................34
برهنگی در ورزش ............................................36
لباس ورزشکاران ............................................37
فصل چهارم: عکس و فیلم ورزشکاران
نگاه به عکس ورزشکاران .................................41
دیدن ورزش بانوان از تلوزیون ...........................42
فصل پنجم: اخلاق و حقوق ورزشی
انگیزه ورزشکاران .........................................45
نکات اخلاقی و انضباطی ..............................46
حفظ حرمت دیگران ..........................................46
دوپینگ ........................................................47
عوارض اجتماعی دوپینگ ................................47
چرا باید دوپینگ را ممنوع کرد ..........................48
فصل ششم: احکام ورزشی
ورزش و وقت نماز ........................................49
ورزش و روزه .............................................50
آهنگهای ورزشی ......................................50
استفتاء .....................................................50
عاریهکردن وسائل ورزشی .............................51
اشیاء پیدا شده در ورزشگاه ............................52
اشیاء جا مانده در ورزشگاه ..............................53
شرطبندی در ورزش ........................................53
احکام شرطبندی ............................................55
فصل هفتم: سفرهای ورزشی
آداب سفر .....................................................59
نماز و روزه در سفرهای ورزشی ......................59
سفرهای خارجی و ورزش ..............................60
فصل هشتم: وظایف مربیان، ورزشکاران و تماشاچیان
وظایف داوران ..............................................65
صحبتی با مربیان ........................................67
وظایف ورزشکاران ........................................67
وظایف تماشاچیان ........................................67
مسائل انضباطی ........................................69
ورزش و ایمنی .............................................69
فصل نهم: مسایل سیاسی، اجتماعی ورزش
استفاده سیاسی .......................................71
ورزش استعماری ...........................................73
ورزش وسیلهای برای کسب درآمد .....................73
شغل و ورزش ..................................................75
مسائل قضائی ورزش ......................................76
ورزشدرمانی .................................................79
معلولین و ورزش ............................................79
احکام ورزش معلولین ....................................79
آیا میدانید؟ .................................................80
از نظر اسلام، همانگونه که دین راهنمای اندیشه، اخلاق و عبادات است، راهنمای انتخاب شغل و بایدها و نبایدها در قلمرو تولید، توزیع، مصرف، مدیریت و اقتصاد نیز هست. مشاغل مختلف، صدها حکم واجب و مستحب و شرایط حقوقی و اخلاقی دارد که دانستن آن در سلامت روابط اجتماعی و تکامل اخلاقی و معنوی انسان اثر میگذارد. همچنین صدها حرام و مکروه دارد که انجام آن فضای زندگی جمعی و اسلامی را آلوده میسازد و ابهام آن دلهره و تردید میآفریند.
آشنایی با احکام ویژه هر صنف برای دستاندرکاران آن ضروری و برای مراجعان به آن مشاغل نیاز قطعی و برای اهل مطالعه، دانش اجتماعی و دینی مفید است.
طرح پژوهشی فقه و زندگی، که با سفارش »ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر« و همّت »پژوهشکده باقرالعلومعلیهالسلام« و نظارت علمی حججاسلام: محمّد حسین فلاحزاده و محمود مهدیپور شکل گرفته، پاسخی است به نیازهای بشر در همه عرصههای زندگی.
مجموعه حاضر نقطه پیوند »فقه« و »زندگی« است؛ که چگونگی تأمین معیشت حلال را به مسلمانان و صاحبان مشاغل گوناگون میآموزد و فقه را از تئوری بهعمل نزدیک میسازد.
آنچه در پیشرو دارید دوازدهمین شماره از مجموعه فقه و زندگی است که موازین یک ورزش سالم و سازنده را بیان میکند.
امیدواریم برای تکمیل این مجموعه همچنان از حمایتهای فکری و مالی ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر بهرهمند گردیم.
خواهشمند است هرگونه نقد و نظر تجربی و علمی خود را جهت تکمیل این مجموعه با ما درمیان بگذارید.
واللَّه ولی التوفیق
پژوهشکده امر به معروف
قم - خیایان سمیه، کوچه 12 - پلاک 355
تلفن: 37734430 (025)
InfoAl-Adl.ir
بهعنوان پیشگفتار آغاز این نوشته، مقاله محقق ارجمند استاد جواد محدّثی را میآوریم که تحت عنوان ورزشهای ارزشی و ارزشهای ورزشی نگاشتهاند و پیشتر توسط ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر چاپ و منتشر شده است.
ورزش هم، ورزشهای »باستانی«، اگر آتش غیرت و دود همّتی هم هست، در آن بیشتر است.
باستانیکارهای ما، ریشهدارند و »یا علی« وِرد زبانشان است و »مُولی« دارند و کباده عشقِ »اهلبیت« را به سینه میکشند و »گودِ زورخانه« در نظرشان خیلی رفیعتر از سکوهای افتخار و قلّه »اِورست« و رشتهکوه »هیمالیا« است و... نوایِ »شیر خدا« بر دلشان مینشیند.
فتح قلّه »انسانیّت« خیلی دشوار است.
در مسیر طولانی دنیا تا آخرت، بهشدّت نیازمند دو استقامتیم، و بدون آن، از رُقَبا عقب میمانیم و از فینال، محروم...
گاهی حرفهایترین بندبازان هم نمیتوانند از »صراط« بگذرند. داوران، آماده تشویق، یا »فُل« گرفتناند. خیلیها در »استخر دنیا« غرق شدهاند و سوتها و هشدارهای نجاتغریق، نتوانسته آنها را بهخود آورد، یا به »ساحل بیداری« برساند.
مشتزنان، چرا به »شکم شهوت« مشت نمیزنند؟
کوهنوردان، چرا به فکر فتح قله »آزادگی« نیستند؟
کشتیگیران، چرا نَفْس خود را »خاک« نمیکنند؟
چرا برای تمرین، به باشگاه »تقوا« و »عفاف« نمیروند؟
چرا برای زیبایی »اندام روح« به عبادت نمیپردازند؟
چرا در کنار بدنسازی، برای »تربیت جان« وقت صرف نمیکنند؟
شناگران، اگر بتوانند طول و عرض عمر شصت، هفتادساله را با موفقیّت طی کنند، لایق جایزهاند، چرا که خیلی از دوندگان، هرگز نمیرسند! و خیلی از وزنهبرداران، یک »حرف حق« را نمیتوانند بردارند و بسیاری از صاحبان عضلات و بازوهای پرتوان، حریف »نَفْسِ« خودشان نیستند و اسیر یک »عادت«اند!
مدال شرف، بالاتر از مدال طلا و نقره است.
صحنه زندگی ما، با »ماهوارههای ملکوت« برای آسمانیان »رِله« میشود. روزی هم در قیامت، برای داوری نهایی و اهدای جوایز، پَخشِ مجدّد خواهد شد.
دستیافتن بهعنوان قهرمانی در این مسابقات، واقعاً دشوار است و دوپینگکنندگان هم، با مرگ، همیشه از دور رقابتها و صحنه امتیازات، حذف و بیرون رانده میشوند و بعداً چه حسرتها که:
ای کاش...
راستی »گل« زندگی چیست؟
عُمرِمان، مثل میدان مسابقه است و فرصتهای بسیاری را به ما »پاس« میدهند.
افسوس که ما »آبشارزن« نیستیم. و پاس فرصتها را خراب میکنیم. اگر دیگر به ما پاس ندهند، حق دارند؟
برخی با »فُل«کردنشان، از میدان ارزشها »اُوت« میشوند، بعضی هم از مرحله مقدماتی، به مرحله نهایی راهمییابند.
دنیا، واقعاً بازیچه است، ولی زندگی، بازی نیست!
حقیقت، در ابدیّتی است که آنسوی دیوارِ مرگ نهفته است. آخرت هم، میدان »رقابت بینالمللی« است، تا امتیازات چه کسی بیشتر باشد و عنوان قهرمانیِ »فوز عظیم« را به خود اختصاص دهد.
بهقول یکی از دوستان: »فاتح، کسی است که »عکسالعملِ« خود را به کسی نشان نمیدهد و پیوسته آن را در »آلبومِ« خدا مخفی میکند و در برابر اشک یتیمی بهراحتی »میرزا کوچک« میشود.
بهراستی هم قهرمانان میدان اخلاص اندکند، نیز آمیختن قهرمانی به عاطفه هم کمیاب است.
همه در میدان و راه زندگی در حرکتند، امّا مگر هرکس میرود، میرسد؟ مگر هرکس میدود، میبرد؟
ایبَسا رونده و دوندهای که »خارج از خطّ« پیشمیتازد و عاقبت هم خویش را میبازد. باختن به »نَفْس«، شرمندگی دارد، مدالگرفتن پیشکش!...
برنده واقعی کیست؟ و باخت اصلی کدام است؟...
بگذشت زمان، دست به کاری نزدی
بر گردن لحظهها مهاری نزدی
صد توپ زدی، تمام را کردی »اُوت«
صد »پاس« گرفته، آبشاری نزدی
جواد محدثی
در تعریف ورزش گفتهاند:
«اجرای مرتب تمرینهای بدنی بهمنظور تکمیل قوای جسمی و روحی،(1)که به آن تربیت بدنی نیز گفته میشود و تربیت بدنی، شبکهای
وسیع و متشکل از مجموعه حرکات مشخص و منظّم است که تحت قاعدهای خاص صورت میگیرد، و منظور از آن تأمین آمادگی جسمانی لازم برای فعالیتهای روزانه و حفظ شادابی و طراوت افراد است.(2)
ورزش در تمام جوامع بهویژه در جوامع توسعهیافته و روبه توسعه، بهعنوان ضرورتی غیرقابل انکار مورد پذیرش قرار گرفته است. برای بسیاری از افراد که در طول روز، ساعتها به یک کار بیتحرک و یا
کمتحرک و کسلکننده اشتغال دارند و همواره در معرض آلودگیهای خاصّ زندگی صنعتی و فراصنعتی هستند، آمادگی و سلامت جسمانی، توان مقاومت در برابر بیماریها و حفظ شادابی و نشاط، از مهمترین مسائل است. برای چنین افرادی یک برنامه ورزشی منظّم، ضروری است. (1)
از این بالاتر امروزه تقریباً در تمام کشورها، برخی از اقسام ورزش بهعنوان یک حرفه و شغل، و برای عدّهای نیز هنر محسوب میشود. بنابراین، تربیت بدنی و ورزش، پاسخی است به یکی از نیازهای بشرِ امروز.
هرچند ورزش برای سلامت بدن ضرورت دارد، ولی زیادهروی در آن نیز روانیست. گروهی اصلاً سراغ ورزش نمیروند و گاهی اظهار مخالفت دارند و گروهی نیز عمده وقت خود را صرف ورزش میکنند.
ورزش فقط منحصر در چند عمل و حرکت بخصوص نیست. میتوان گفت کار جسمی، یکی از بهترین ورزشهاست، چون ورزش وسیله است، نه هدف. از این منظر، ورزش از دیدگاه اسلام نهتنها امری مباح و جایز شمرده شده بلکه در برخی موارد، ضروری است؛ هرچند این کار و هر عمل دیگری هرگز نباید همراه با کارِ حرام انجام پذیرد.
سؤال: آیا ورزشهایی که امروز موجود است مسلمانان میتوانند بازی کنند یا نه؟
جواب: ورزشهایی که مایه قدرت جسمی یا روحی مسلمین میشود، نهتنها جایز است بلکه در مواردی لازم است. (2)
در همه دنیا، یکی از مهمترین اهداف ورزش را کسب سلامت جسم و تحریک و قدرت آن میدانند.
امام خمینیقدس سره میفرماید: اسلام جِدّ است. یک مسلک جِدّی است، هزل در آن نیست، لغو در آن نیست، سهو در آن نیست، بازی در آن نیست. آن بازیی که اسلام اجازه داده تیراندازی است، اسبسواری، مسابقه در اسبسواری، مسابقه در تیراندازی (که) آن هم جنگ است؛ حتی آن را رهان قرار دادهاند.(1)یعنی (میشود در آنها شرطبندی هم کرد و بردوباخت داشته باشد)
به همان اندازه که ورزش برای حفظ یا تأمین سلامت بدن پسندیده است و به آن سفارش شده، اگر از این اهداف عاری باشد مذموم و ناپسند است، چراکه در این صورت مصداق لهو و لعب پیدا کرده و حرام است.
فراغت را میتوان شمشیر دولبهای دانست که ممکن است به دو نتیجه کاملاً متفاوت منتهی شود، یا شخصیت فرد را در مسیر کمال شکوفا کند و یا برعکس، موجب فساد و تخریب فرد و جامعه شود.
برای کسانی که به کار و فعالیت جسمانی و بدنی در طول روز و ایّام کاری اشتغال دارند، بهترین وسیله برای پرکردن اوقات فراغت، مطالعه روزنامه و مجلّه و کتابهای مفید است، ولی کسانی که در طول روز به کارهای فکری اشتغال دارند، یا تَحَرُّکِ بدنیِ زیاد ندارند و پیادهروی
1) صحیفه نور، امام خمینی، ج16، ص61.
نمیکنند ورزشهای سالم یکی از بهترین برنامههای اوقات فراغت آنها خواهد بود.
جر دیباتلر(1)در کتاب «مقدمه تفریحات سالم و بازی در جامعه»
میگوید: تفریحات سالم و ورزش، در گذراندن اوقات فراغت نقش سازندهای در جامعه دارد. بازی و ورزش در اوقات فراغت کودکان و نوجوانان بیان نوعی حالتهای روانی و عاطفی است.
علی بن سهل بن ابیطبری (247-192ق.) که مهارتی در ورزش داشته میگوید:
اگر این ورزشها و حرکات بدنی از حدِّ خودش تجاوز نماید، موجب جمعشدن مواد زاید بدن در زیر پوست میشود و سپس همین فضولات جمع شده در زیر پوست، باعث ترکیدن پوست و پدیدآمدن جراحت و زخم میگردد. (2)
ورزش زیاد باعث میشود که ورزشکار دائماً احساس خستگی کند و به بیخوابی بیفتد و باعث ناراحتیهای عضوی شود.
جسم و جان ارتباطی دوسویه و مستقیم با هم دارند. آنجا که روانِ آدمی قوی و توانمند باشد، اندوه و ناراحتیِ جسم را زدوده، آن را توسنی بادپا میسازد و هرگاه نشاطِ جسمی وجود نداشته باشد، دراثر تلاش و تکاپو راههای خمودی و افسردگی روح، محو میشود. ازاینرو گفتهاند:
«عقل سالم در بدن سالم است.»
رسولاکرمصلی الله وعلیه وآله میفرمود:
«الهو و العبو فانّی اکره اَنْ یُری فی دینکم غلظة»؛
ورزش و بازی کنید و تفریح داشته باشید، همانا من خوش ندارم که در دین شما خستگی و بینشاطی دیده شود.(1)
و در سخنی دیگر میفرماید:
خوب است پسر در خردسالی و نوجوانی بازیگوش و پرجنبوجوش باشد، تا در بزرگی خویشتندار و صبور و مقاوم گردد. (2)
امیرمؤمنان علیعلیهالسلام که بسیاری از پهلوانان و قهرمانان او را در ورزیدگی و پهلوانی مقتدای خود میدانند در رازونیاز خود با خدا چنین آرزویی را مطرح میکند:
«قَوِّ عَلی خِدْمَتِکَ جَوارِحی وَاشْدُدْ عَلی الْعَزیمَةِ جَوانِحی»؛(3)
پروردگارا اندام مرا در راه خدمت به خودت قوی گردان و دلم را برای عزیمت به سویت محکم ساز.
نکته قابلتوجه این است که حضرت، قوّت و توانمندیِ جسمی را هدف نمیداند، بلکه خواستار آن است که وسیلهای باشد تا بهتر بتواند در خدمت خالقِ یکتا قرار گیرد و به خلق خدا خدمت کند.
رهبر عزیز و ژرفاندیشمان حضرت امام خمینیقدس سره نیز فرمود:
از قدیم ورزشکاران ایران به یاد خدا و علیعلیهالسلام بودهاند و این رازِ برجستگیهای آنان بوده است....
ورزشکاران به همان صورتی که ورزشِ جسمی دارند، ورزشِ روحی هم داشته باشند.(1)
هرکس در زندگی برنامه داشته باشد استفاده شایان از وقت و عمر خود میبرد. امام رضاعلیهالسلام فرمود:
«بکوشید اوقات شبانهروزتان به چهار بخش تقسیم شود: قسمتی مخصوص عبادت و رازونیاز با پروردگار، ساعتی برای تأمین امور زندگی، بخشی مخصوص معاشرت با دوستان مورد اعتمادی که عیبهایتان را به شما بازگویند و در دوستی خالص باشند، ساعاتی را هم به استراحت و بهرهمندی از تفریحات سالم و لذّتهای مشروع بگذرانید؛ که استفاده مطلوب از این قسمت، شما را بر انجام آن سه بخش دیگر توانا میکند.»(2)
در معارف اسلامی، کسب سلامت و قدرت جسمی مطلوب است، امّا کسب ارزشهای اخلاقی و تسلّط بر نفس بالاتر از آن دانسته شده است.
پیامبرصلی الله وعلیه وآله میفرماید: «قویترین شما کسی است که بههنگام خشم بر خویشتن مسلّط شود.»(3)
خوشبختانه ورزش باستانیِ ایران، آمیخته با اخلاق و معارف اسلامی بوده و در آن، تنها به تقویت جسم توجّه نشده، بلکه تعالی و پرورش روح و فکر ورزشکار نیز مدِّنظر ورزشکاران و متولیان امور ورزشی بوده است.
سایر ورزشها را نیز میتوان با نام خدا آغاز کرد. احترام پیشکسوت را نگهداشت؛ در تشویقها صلوات فرستاد یا تکبیر گفت؛ در خوشحالیها سجده شکر بهجاآورد؛ نسبت به وطن، جوانمردی و تعهّد داشت؛ وقت بازی را با ساعات شرعی و ایّام برگزاری مناسبتهای مذهبی تنظیم نمود؛ از بلندگوها، تماشاچیان را به ابراز احساسات ملی و انقلابی تشویق کرد و از هیجانات کاذب و اختلافافکن پرهیز داد. بهروی لباس ورزشکاران بهجای کلمات بیهوده یا تبلیغ کالاهای شرکتهای سرمایهداران، جملات آموزنده نوشت.
ورزش میتواند آثار مفید و زیبایی داشته باشد و گاهی میتواند آثار زیانباری نیز بهدنبال داشته باشد، ورزش نباید جامعه را از مسائل اساسی دور کند، یا حجابی بر نابسامانیهای اجتماعی و ابزاری برای غفلتآفرینی از مسائل اصلی زندگی باشد. ورزش نباید جوانان را از تحصیل و فنآوری دور کند و آنان را به سمت لهو و لعب سوق دهد، شکست و پیروزیهای ورزشی نباید موجهای کاذب در جامعه ایجاد کند، قهرمانانِ ورزشی نباید بیش از حد بزرگ شوند. بهطوری که از دانشمندان و فرهیختگان و پرهیزکاران کشور نیز معروفتر باشند. بودجه محرومان و مستضعفان نباید صرف امور غیرضروری و گاه بیفایده ورزشی یا تفریح و خوشگذرانیِ ورزشکاران شود.
ورزش کار و یا تماشاچی و یا هردو، نباید مورد بهرهبرداری اقتصادی سرمایهداران یا بهرهبرداریِ سیاسی جناحها و گروهها قرار گیرند.
بنابراین، ورزشی که سبب دشمنی شود و روحیه انسانی را به روحیه حیوانی تبدیل کند و ورزشکار یا تماشاچی را مورد سوءاستفاده قرار دهد و مردم را از مسائل اسلامی جامعه و دردهای آن دور کند مخرّب است. جای تأسف است که سنگر مدرسه و دانشگاه و کارگاه و اداره، برای مسابقات فوتبال تعطیل و نیمهتعطیل شود و در اثر هیجانات کاذب، گروهی از جوانان، در پارک و خیابان به رقص و پایکوبی بپردازند.
اسلام نهتنها با ورزش مخالفتی ندارد بلکه بر انجام برخی ورزشها تأکید کرده است؛ حتّی شرطبندی و برد و باخت را در برخی از آنها مثل ورزشهای شنا، تیراندازی و اسبدوانی مجاز دانسته است.
شنا یکی از محبوبترین ورزشها، در بین اقشار مختلف مردم است. فردی که شنا میکند، نهتنها از این طریق احساس راحتی و نشاط میکند بلکه در اثر شناکردن، قابلیتهای جسمانی خود را ازقبیل استقامت دستگاه گردش خون و تنفس، قدرت، سرعت و انعطافپذیری مفاصلِ شانه و مچ را افزایش میدهد. (1)
پیامبراکرمصلی الله وعلیه وآله میفرماید: بهترین سرگرمی مؤمن شناکردن است.(2)
در ارتباط با شنا لازم است به چند مطلب اشاره شود.
باید بهداشت و نظافت آب استخرها رعایت شود تا عاری از هرگونه آلودگی و میکروب باشد چون اگر بهداشتِ آب رعایت نشود، خود منبع میکروب و بیماریهای مختلف، بهخصوص بیماری پوستی میشود لذا لازم است آب استخرها هم گندزدایی شود و هم ضدعفونی شود. در موقع شنا بهخاطر بهداشت آب از لوازم آرایشی استفاده نشود. موهای زائد بدن برطرف شود که خود مرکزی برای جمعشدن میکروب و ایجاد بیماریها و انتقال آن است.
اگر کسی بیماری مسری دارد موظّف است در جاهای عمومی شنا نکند که باعث بیمارشدن دیگران، شود.
محوّطهای که در آنجا برای شنا آماده میشوند باید عاری از هرگونه آلودگی باشد. محوّطه باید جوری باشد که خانمها با آسایشخاطر به ورزش و شنا بپردازند، نامحرمی در آنجا رفتوآمد نکند و در جاهایی که استخرِ باز است سایر موازین شرعی در مورد پوشش خانمها رعایت شود که از جاهای بلند (مثل ساختمانهای بلند و...) در معرض دید نباشد، یا محل آمدوشد وسائل هوایی (هواپیما، چرخبال، تلیکابین و...) نباشد.
سؤال: آیا شناکردن، در آب مصرفی مردم مثل (آبانبارها، سدها، برخی از چشمهها، رودخانهها...) جایز است؟
جواب: اگر سبب آلودگی مضرّ آب باشد یا مالک دارد و او راضی نیست، جایز نیست.(1)
سؤال: در حال حیض آیا میشود در استخر شنا کرد، ازجهت آلودهشدن آب، حکم شرعی آن چیست؟
جواب: اگر سبب آلودگیِ مضرّ آب باشد یا مالک دارد و او راضی نیست، جایز نیست.(2)
سؤال: زیر دوش که بعد از شنا، دوشی گرفته میشود که کلر استخر از بدن پاک شود، غسل چه صورت دارد؛ با توجّه به این که فقط اجازه میدهند یک دوش گرفته شود، نه بیشتر؟
جواب: مانعی ندارد، ولی نباید بیش از مقدار مجاز آب بریزد.
سؤال: در حین آموزش شنا که شخص چنگ میزند خود را نجات دهد، ضرررساندن به بدن مربی (که گاهی سیاه و کبود میشود) چه حکمی دارد؟
جواب: در مقام اضطرار تکلیفاً جایز است ولو وضعاً دیه خود را دارد. (3)
مسئله: اگر روزهدار عمداً تمام سر را در آب فروبرد اگرچه باقی بدنِ او از آب بیرون باشد، بنابر احتیاط واجب روزهاش را باید قضا کند. (4)
مسئله: اگر روزهدار تمام سر را زیر آب ببرد ولی مقداری از موها بیرون بماند روزه باطل میشود.(5)
مسئله: اگر فراموش کند که روزه است و سر را در آب فروبرد، یا دیگری بهزور سر او را در آب فروبرد؛ چنانچه در زیر آب یادش بیاید که روزه است، یا آنکس دست خود را بردارد، باید فوراً سر را بیرون آورد و چنانچه بیرون نیاورد، روزهاش باطل میشود.(6)
مسئله: اگر برای آنکه کسی را از غرقشدن نجات دهد، سر را در آب فروبرد، اگرچه نجاتدادن او واجب باشد، روزهاش باطل است. (1)
مسئله: اگر روزهدار بیاختیار در آب بیفتد و تمامِ سرِ او را آب بگیرد، یا فراموش کند که روزه است و سر در آب فرو برد روزه او باطل نمیشود. (2)
سؤال: روزه کسی که با پوشیدن لباس مخصوص در آب فرومیرود بدون این که بدنش مرطوب گردد، (مثل لباس غواصان) چه حکمی دارد؟
جواب: اگر لباس به سرش چسبیده باشد، صحت روزهاش محل اشکال است و بنابر احتیاط واجب قضای روزه آن روز لازم است. (3)
مسئله: زن در حال روزه کراهت دارد در آب بنشیند.(4)
توجه:
ورزشی که سبب ضعف بدنی شود در حال روزه مکروه است.
برای تمرین یا مسابقه ورزشی نمیتوان روزهخواری کرد؛ بلکه میتوان به مسافرت رفت و برگشت.
تیراندازی و اسبدوانی ازجمله ورزشهایی است که مورد توجّه و توصیه اسلام قرار گرفته و چنانچه مسابقه همراه با برد و باخت نیز باشد
اشکال ندارد. در مسابقه اسبدوانی و تیراندازی باید شرایط ذیل مراعات شود.
1 نوع حیوان و نوع اسلحه باید مشخص شود، مثلاً با اسب عربی است یا غیر آن و اسلحه کمری است یا غیر آن.
2 هر دو حیوان یا هر دو اسلحه از نظر ضعف و قوّت و سلامت مساوی باشند، یعنی یکی ضعیف و دیگری قوی، یکی سالم و دیگری معیوب نباشد.
3 جایزهای که قرار میدهند کاملاً مشخص باشد، یعنی باید آن را ببینند یا طوری آن را توصیف کنند که ابهام نداشته باشد، پس اگر بگویند هر کسی باخت یک وعده به دیگران غذا بدهد و نوع و قیمت غذا معلوم نباشد صحیح نیست.
4 کیفیت تیراندازی ازنظر تعداد تیر، نشانه، محل رهاکردن تیر و مسافت تیراندازی و مسابقه ازنظر ابتدا و انتها برای هر دو طرف مشخص باشد. (1)
توجه: شرطبندی در مورد حیوانات بدینمعنی که دو حیوان مسابقه دهند، مثلاً دو حیوان را به جان یکدیگر بیندازند و صاحب حیوانی که مغلوب میشود چیزی بپردازد، حرام است.(2)
در اسلام هر عملی که برخلاف حکم عقل و شرع نباشد اشکال ندارد و با این وصف اگر برای هدفی مقدس باشد، عملی شایسته و مستحب و
دارای ثواب خواهد بود. بنابراین هرنوع ورزش و مسابقهای که شرایط زیر را داشته باشد جایز است:
الف. برای سلامتی ورزشکار ضرری نداشته باشد.
ب. از ابزار قمار در آن استفاده نشود.
ج. فرد یا گروه برنده از بازنده چیزی دریافت نکند و درخواست کار یا خدمتی نداشته باشد.
پس بسیاری از مسابقههای علمی و آموزشی و ورزشی که امروزه در جهان برگزار میشود و شرایط فوق را داراست اشکال ندارد.
توجه:
اگر در ورزش و مسابقه جایزه برندگان را دولت یا مؤسسه و سازمان خاصّی بپردازد و از بازنده چیزی دریافت نشود اشکال ندارد. (1)
هرگونه ورزش و مسابقهای که با وسایل قمار، مانند پاسور و نرد انجام شود حرام است؛ هرچند بردوباختی در کار نباشد. (2)
ورزش و مسابقهای که همراه با برد و باخت باشد، یعنی شرط شود که برنده از بازنده چیزی دریافت کند یا بازنده، کاری برای برنده انجام دهد، هرچند از ابزار قمار، استفاده نشود، حرام است. (3)
شطرنج و هر چیزی که وسیله قمار بوده، اگر بهطور کلّی از ابزار قماربودن خارج شده و حالت اوّلیه خود را ازدست داده است
و امروزه مثلاً بهعنوان وسیله بازی فکری از آن استفاده میشود، بازی با آن، بدون بردوباخت، اشکال ندارد،(1)ولی برای کسی که میداند هنوز جزو ابزار قمار است یا نمیداند حالت قبلی خود را ازدست داده یا نه جایز نیست. (2)
ورزش، زن و مرد نمیشناسد. اگر مقاومت در برابر بیماریها و حفظ سلامت و آمادگی بدن برای مردان لازم است این ضرورت برای زنان نیز وجود دارد، و اگر مرد برای انجام بهتر وظایف و بهعهده گرفتن مسئولیت نیاز به جسمی سالم دارد، زن هم برای بهتر انجامدادن وظایف اجتماعی و خانوادگی نیاز به جسم سالم دارد.
برخی مخالف ورزش زن هستند و میگویند زنهایی که ورزش میکنند صفت زنانه خود را ازدست میدهند، بهخصوص ورزشهای سنگین مثل فوتبال، والیبال، بسکتبال، اسکی. همچنین زن دراثر ورزش لطافت خود را ازدست میدهد. روزنامه »دیلیمیرور« در انگلستان اعلام کرد ازنظر علمی ثابت شده که ورزش، دختران و زنان را بدترکیب و زشت
میکند. دخترانی که ورزش میکنند صدایشان کلفت و جثّهای درشت و قوی مانند مردان پیدا میکنند.
پروفسور »لودویک بروکوب« کارشناس ورزشی، در مسابقات المپیک مکزیک، وضعیت 911 دختر ورزشکار را مورد بررسی قرار داد و مشاهده کرد نیمی از این دختران اندامی درشت شبیه مردان پیدا کردهاند.
در مقابل برخی موافق ورزش بانوان هستند و میگویند تحقیقات نشان داده است که شروع عادت ماهانه در دختران و زنان ورزشکار، دیرتر از غیرورزشکار است. این تأخیر خود تأثیرات مثبتی برای دختران دربردارد، ازجمله این که رشد طبیعی اندامها را بیشتر خواهد نمود.
اسلام موافق هیچکدام نمیباشد، بلکه نظریه متعادل و متناسب به کیفیت خلقت زن و نیاز فردی و اجتماعی و شأن و منزلت وی را تأیید میکند. از آنجا که زن از لطافت جسمی خاصی برخوردار است و به مقتضای زندگی خود باید همیشه طراوات و لطافت زنانه خود را حفظ کند، اگر ورزش هم میکند ورزشی باشد که با وضعیت جسمانی و روحیّات او سازگاری داشته باشد و جسم و روح او را آزرده نکند بلکه به او شادابی دهد و او را برای نقش مهم مادری و همسری آماده کند. همانگونه که برای مردان، ورزشی که برای سلامت مضرّ باشد حرام و ممنوع است،
برای بانوان نیز حرام است، افزون بر این، زن مسلمان دارای شأن و احترامی است که در ورزش نیز باید این احترام و شأن حفظ شود. برای مثال، دوچرخهسواری و دویدن در معابر عمومی با شأن زن مسلمان سازگار نیست. البته اگر محلهای مخصوصی برای اینگونه ورزشها در نظر گرفته شود، و در معرض دید نامحرمان نباشد اشکال ندارد.
سؤال: به نظر شما این که گفته شده زنان میتوانند سوار دوچرخه و موتورسیکلت شوند و چادر سیاه برای زنان کراهت دارد، چیست؟
جواب: دوچرخهسواری و موتورسواری بانوان موجب جلبنظر مردان و معرض فتنه و به فساد کشیدهشدن اجتماع است و منافی با عفت بانوان است، و لازم است ترک شود، چادر داخل در عنوان رداء است و رداء مشکی کراهت ندارد. (1)
سؤال: حکم دوچرخهسواری و موتورسواری خواهران با مانتو در سطح شهر ،با توجه به آثار سوء اجتماعی و اخلاقی آن چیست؟
جواب: با توجه به پیامدهای سویی که اینگونه امور دارد، لازم است از آن پرهیز شود و به وسوسههایی که این و آن میکنند توجه نکنید. (2)
در حدیثی از امام معصومعلیهالسلام نقل شده که:
زنها بر اسب سوار نشوند، این کار موجب تهییج و فساد خواهد شد. (3)
ورزشهایی که اسلام به آنها اهمیّت داده و یا شرطبندی بر آن را جایز دانسته و از مصداق لهو خارج کرده، بدینجهت است که رزمی بوده و
توان رزمی مسلمین را بالا میبرد. این ورزشها عبارتند از سوارکاری، تیراندازی و شنا.
خداوند متعال در قران کریم میفرماید: «در برابر آنها (دشمنان) آنچه توانایی دارید، از نیرو و اسبان سواری آماده و مهیا سازید.» (1)
ویژگیهای جسمی و رزمی زنان عامل مهمّی است که باید هنگام بحث از توسعه رشتههای ورزشی مورد توجّه قرار گیرد. ورزشهای سنگینی که نیازمند توانایی بالای بدنی و استقامت و تحرّک فراوانند، هیچ تناسبی با جسم و روان زن، ندارند، و آثار نامطلوبی بهجای میگذارند. (2)
سؤال: آیا بانوان میتوانند در کلاسهای اسلحه و تیراندازی با رعایت حجاب شرکت کنند؟
جواب: با رعایت وظایف شرعیه و عدم مفسده مانع ندارد.(3)
سؤال: در صورت نبودن مربّی خواهر، آیا برای برادران جایز است با درنظر گرفتن لزوم امر (ارتش بیست میلیونی) به خواهران آموزش نظامی دهند؟
جواب: آموزش نظامی برای خواهران مانع ندارد ولی اگر مربّی مرد است باید اجتناب شود.(4)
مکان ورزش بانوان، اعم از شنا یا غیر آن، چه از نظر موقعیّت و چه ازنظر نقشه مهندسی و ساختوساز و نمای داخلی باید بهگونهای باشد که شأن و منزلت زن مسلمان و نیز عفاف و حرمت حریم معنوی وی را محفوظ نماید تا تمام بانوان علاقهمند بتوانند با خاطری آسوده به ورزش دلخواه خود بپردازند. نکته دیگری که نباید ازنظر دور داشت در مکانهای ورزش مشترک در دو شیفت جداگانه آقایان و بانوان فعالیّت دارند، حساسیت این امور بیشتر است و دقّت و نظارت افزونتری میطلبد، تا جایی که تصاویر مورد استفاده بر سالنها یا تابلوها یا زیر شیشه میزها و تراکتها و دیوارنوشتهها در شأن هر گروه باشد و از تصاویر و نوشتههای محرّک و مفسدهبرانگیز پرهیز شود.
چیزی که خواهران باید بدانند این است که نباید به بهانه ورزش و تربیت بدنی اندام و چهره آنها در معرض دید و تماشای نامحرمان قرار گیرد و ملعبهای برای بهرهگیریها و چشمچرانیها بشوند. (1)
در اینجا بهطور اجمالی درباره حجاب و ضرورت پوشش بانوان مسائلی را ذکر میکنیم:
مسئله1: زن باید تمام بدن خود را از نامحرم بپوشاند، بهجز دستها تا مچ و صورت؛ بهمقداری که در وضو شسته میشود و احتیاط مستحب است که مقدار بیشتری بپوشاند.
مسئله2: اگر صورت و دست، آرایش و زینت داشته باشد پوشاندن لازم است.
در اسلام فعالیت اجتماعی زنان منع نشده است ولی مسئله مهم حفظ جایگاه ویژه بانوان و حفظ عفاف و حجاب آنان و مراعات عفت عمومی است چنانچه بانوان در ارتباط با نامحرم بتوانند تمام وظایف شرعی خود را مراعات کنند ازنظر اسلام نیز ممنوعیتی ندارند، لذا داشتن مربّی غیرهمجنس یا مسافرت با مردان نامحرم یا صحبت با آنان یا نشستوبرخاست با آنان مشروط به همین است و باید توجّه داشته باشند که علل و انگیزه رابطه و مراوده با نامحرم چیست؟ انگیزه رابطه و مراوده میتواند شغلی و اجتماعی باشد یا جنسی و شهوانی.
علل و انگیزههای ارتباط افراد نامحرم گوناگون است ممکن است
1) برگزیده، مقالات علمی ورزشی بانوان، اداره کل ورزش بانوان کشور، ص7.
دختر و پسر نامحرم انگیزههای مشترک و یا جداگانهای برای روابط خود داشته باشند.
اگر ارتباط زن و مرد نامحرم صرفاً انگیزه کاری و مسائل اجتماعی مورد نیاز باشد و هیچگونه انگیزه شهوانی در میان نباشد و در نحوه رفتار نیز مراعات حدود شرعی بشود و خوف به گناهافتادن نباشد و مفسدهای نیز نداشته باشد، اشکال ندارد.
اگر انگیزه روابط بین دو جنس مخالف انگیزه جنسی باشد، ازنظر احکام اسلام غیرمجاز و ممنوع شمرده شده و هیچگونه پوشش ظاهری مجوز آن نخواهد بود. گاهی برخی افراد برای مشروع جلوهدادن این روابط نامشروع سخنانی برخلاف انگیزه اصلی بر زبان جاری میکنند که رابطه ما رابطه خواهر و برادری است، در میان دخترها و پسرها اینگونه توجیهات بیشتر است، چراکه این رابطه شادمانی زیادتری را موجب خواهد شد، ولی دختر و پسر نامحرم با این تعابیر هرگز خواهر و برادر نخواهند شد و روابط آنان با این بهانه مشروع نخواهد گشت، گاهی انگیزه ارتباط به دلیل شهرت اجتماعی طرف مقابل است، مانند علاقهمندی به ورزشکارانی که در میادین ورزشی مدال کسب کردهاند.
استفتاء: آیا یک خانم میتواند به یک ورزشکار مرد در هر رشتهای علاقه داشته باشد و بهخاطر کسب شهرت و کسب مقام و مدالهای ورزشی، عکس و پوستر او را به دیوار اتاقش بزند؟
جواب: اگر شأنیت مفسده دارد اجتناب لازم است بلکه اولی ترک آن است مطلقا.(1)
مسئله: اگر مرد و زن نامحرم در محل خلوتی باشند که کسی در آنجا نباشد ودیگری هم نتواند وارد شود چنانچه بترسند که به حرام بیفتند از آنجا بیرون بروند.(2)
یکی از مهمترین نعمتهای الهی، قدرت بینایی است، انسان باید از این نعمت بزرگ در راه کمال و ترقی خود استفاده کند، میتواند به تماشای مناظر زیبای طبیعت بپردازد و به عظمت خالق یکتا بیندیشد، ولی باید از نگاه به نامحرمان و مکانهایی که بهگونهای تجاوز به حقوق دیگران محسوب میشود پرهیز کند.
پیامبراسلامصلی الله وعلیه وآله فرمود: «نگاه به نامحرم تیری از تیرهای شیطان است. کسی که نگاه به نامحرم را از ترس خدا ترک کند، خداوند ایمانی به او عطا میکند که حلاوت آن ایمان را در قلبش مییابد.» (3)
اکنون میپردازیم به ذکر برخی از مسائل نگاه:
بانوان میتوانند به تماشای ورزش بانوان بروند و نیز هنگام ورزش میتوانند بدن یکدیگر را نگاه کنند؛ امّا نگاه شهوانی و نگاهی که مفسده برانگیز باشد و نیز نگاه به شرمگاه (عورتین)
دیگران حرام است، خواه آن زن جوان باشد یا پیر، زشت باشد یا زیبا (1)
سؤال: نگاهکردن زنان در استخر شنا به بدن زنان چه حکمی دارد؟
جواب: نگاهکردن زن به بدن زن دیگر با قصد لذّت حرام است. (2)
سؤال: بعضی بعد از شنا میآیند مایو خود را در زیر دوشی که درب ندارد و دیگران او را میبینند بیرون میآورند انسان چشمش به عورت آنها میافتد چه حکمی دارد؟
جواب: نگاه عمدی به عورت دیگری حرام است، اگرچه از پشت شیشه یا در آیینه یا آب صاف و مانند اینها باشد و احتیاط واجب آن است که به عورت بچّه ممیّز هم نگاه نکنند.(3)ولی تماشای ورزش بانوان برای آقایان جایز نیست و از آنجا که نگاه مرد به بدن زن نامحرم حرام است بانوان باید بدن خود را بهجز صورت و دستها تا مچ از نگاه نامحرم بپوشانند.
سؤال: آیا زن میتواند با لباسهای گشاد و با روسری و شلوار در پیش مرد نامحرم ورزش کند؟
جواب: از این عمل احتراز شود. (4)
از دستورهای پیامبراسلامصلی الله وعلیه وآله است که فرمودند: «نگذارید بین زن و مرد اختلاط برقرار شود، چه آن که اگر بین آنها اختلاط و آمیختگی باشد دردی بیدرمان شما را فراخواهد گرفت.» (5)
1) العروةالوثقی، ستر و ساتر، ص549، ج1؛ تحریرالوسیله، ج2، ص164، 242.
2) توضیحالمسائل، امام خمینی، م2445؛ آقای فاضل، م2582؛ آیةاللَّه تبریزی، م2447.
3) همان، امام خمینی، م2443؛ آقای فاضل، م2581؛ آیةاللَّه تبریزی، م2445.
4) استفتائات، حضرت امام، ج2، (نظر و لمس و صدای نامحرم).
5) قال رسولاللَّه: باعدوا بین انفاس الرجال و النساء فانه اذا کانت المعاینه و اللقاء کان الداء الذی لا دواء له.
سؤال: برخی در حال زمینهسازی برای شرکت زنان در ورزشگاه جهت تماشای مسابقات مردان میباشند، از آنجا که در این مکانها غالباً توسط طرفداران تیمهای ورزشی، حرکات غیراخلاقی صورت میگیرد و تبعات سوئی را بههمراه دارد، آیا زمینهسازی و شرکت زنان در این مکانها که موجب هتکحرمت آنها میشود چه صورت دارد؟
جواب: هرگاه موجب فساد یا هتکحرمت احکام اسلامی گردد، جایز نیست. (1)
سؤال: اختلاط زن و مرد در ورزشگاه برای تماشا و تشویق ورزشکاران چه حکمی دارد؟
جواب: جایز نیست. (2)
برهنگی خارج از حدود الهی و شئون انسانی در ورزش، از ارمغانهای شوم استعمارگران زمانهای بسیار دور در یونان است. که اختلاط در ورزش دختران و پسران بود. افراد در ورزش بنا به فرمان لیگورگ موظّف بودند، بدون لباس باشند، و از تعلیمات دختران بدین شیوه مقاصد و اهدافی داشتند.(3)متأسفانه امروزه نیز برهنگی در ورزش وجود
دارد. در حالی که در اغلب موارد، برهنگی، برای ورزشکردن ضرورتی ندارد.
رسالتی که بر دوش بانوان ورزشکار و متولّیان است، این است که در عمل نشان دهند پرداختن به ورزش و انجام مسابقههای ورزشی برای
بانوان، هرگز بهمعنای فاصلهگرفتن از ضوابط دینی و ارزشهای اسلامی نیست، بلکه هدف از این امر، یافتن توانایی بیشتر برای نزدیکشدن به همین ارزشها و معیارهاست. بنابراین لازم است برای رعایت حدود و مسائل شرعی در زمان برگزاری مسابقهها از هیچ کوششی دریغ نکنند.(1)
لباس ورزشی و ورزش نباید بازیچه تبلیغات تجاری واقع شود. استفاده از لباسهایی که فرهنگ غربی را اشاعه میدهد به فتوای همه مراجع تقلید حرام است.
سؤال: نظر جنابعالی در مورد پوشیدن لباسهایی که عکس یا علامت مربوط به کشورهای غربی روی آن نقش بسته است، یا چیزهای مبتذل (مثل آرمهای گروهها) یا وسائل موسیقی و قمار و اینها... چیست؟
جواب: استفاده از اینگونه لباسها که ترویج فرهنگ غیرمسلمین است اشکال دارد.(2)
سؤال: استفاده از پوشاک متداول ملل کافر و دولتهای غربی، چگونه است؟
جواب: بر مسلمان سزاوار است از لباسهایی که موجب تشبّه به کفّار است، استفاده نکنند، و از اموری که شعار کفّار است، مانند صلیب باید اجتناب نمود. (3)
یکی از برنامههای متداول در جامعه ورزشی، چاپ و انتشار عکس ورزشکاران و پخش فیلمهای آنان از کانالهای مختلف تلویزیونی و تکثیر نوار و سیدی آنهاست که این مسأله از منظر فقهی به دوجهت قابل توجه است: یکی از جهت عکسگرفتن و فیلمبرداری از ورزش بانوان و دوّم، ازجهت نگاه دیگران به این عکسها و فیلمها مطلب سوّمی نیز فرع بر این دو مسئله است و آنهم حکم نگاه بانوان به عکس و فیلم ورزشکاران نامحرم است.
-عکسگرفتن و فیلمبرداری از زنان ورزشکار به خودی خود حرام نیست، مگر آن که همراه با کار حرام باشد، مثل نگاه مرد نامحرم به بدن عریان آنان، یا برای کار حرام باشد، مثل نشاندادن به نامحرمان.
سؤال: عکسهایی که برای تحقیر ورزشکاران مسلمان گرفته میشود حکمش چیست؟
جواب: جایز نیست! (1)
سؤال: عکسگرفتن با دوربین مخفی بدون اطلاع افراد در میان تماشاچیان، از ورزشکاران چه حکمی دارد؟
جواب: فینفسه اشکال ندارد مگر این که مفسدهای بر آن مترتب شود. (2)
سؤال: آیا از کسی که راضی نیست میتوان عکس یا فیلم تهیه کرد؟
جواب: مانعی ندارد، مگر این که اسباب ایذاء و اذیّت او باشد. (3)
سؤال: آیا عکسبرداری با تکثیر و توزیع آن بدون رضایت صاحب عکس جایز است؟
جواب: اگر موجب اذیّت صاحب عکس باشد، جایز نیست.
سؤال: عکسانداختن مرد نامحرم از زن نامحرم و بالعکس چهصورت دارد؟
جواب: اگر مقدار لازم را پوشانده باشد مانع ندارد. (4)
سؤال: عکسگرفتن دبیران مرد همراه دانشآموزان دختر یا ورزشکاران همراه تماشاگران دختر چه حکمی دارد؟
جواب: اگر مفسده ندارد و یا مستلزم فعل حرام نباشد اشکال ندارد. (5)
سؤال: نگهداشتن یا نصب عکس ورزشکاران مرد توسط دختران بر روی جلد دفتر و وسایل خود چه صورتی دارد؟
جواب: جایز نیست.(1)
سؤال: چاپ عکس و تصویر خانمهای ورزشکار در روزنامهها، مجلّات و جلد دفترچه و کتاب چه حکمی دارد؟
جواب: اگر مفسده داشته باشد جایز نیست و غالباً چنین امری موجب مفسده است.(2)
نگاهکردن به هر عکسی به قصد لذّت و ازروی شهوت حرام است؛ خواه عکس مرد باشد یا زن، محرم باشد یا نامحرم، عکس انسان باشد یا غیر آن.
در صورتی که کسی بترسد با نگاه به عکس دیگری به گناه بیفتد، نباید به آن عکس نگاه کند.
مرد میتواند به عکس نامحرمی که حجاب خود را کاملاً رعایت کرده است نگاه کند، به شرط آن که به قصد لذّت نباشد و ترس به حرام و گناهافتادن نیز نداشته باشد.
اگر از زن نامحرم که حجاب خود را بهطور کامل رعایت نکرده عکسی گرفته شود، حکم نگاه مرد نامحرم به آن عکس بدین شرح است:
الف. اگر صاحب آن عکس را، یعنی آن زن را، میشناسد نباید به آن عکس نگاه کند.
ب. اگر صاحب آن را نمیشناسد:
بدون قصد لذّت میتواند نگاه کند.
نگاه با قصد لذّت، حرام است.
سؤال: نظرکردن مرد به عکس زن اجنبیّه در صورتی که او را بشناسد جایز است یا نه؟ برفرض عدم جواز، مراد از شناختن چیست؟ همین که بداند صاحب عکس دختر یا عیال فلان شخص است کافی است یا چیز دیگری مراد است؟
جواب: نظر به عکس زن اجنبیّهای که او را بهعنوان زن فلان شخص یا خواهر فلانی قبلاً بشناسد، جایز نیست؛ علیالاحوط. (1)به احتیاط نزدیکتر است)
سؤال: نگاهکردن به عکس زنان غیرمسلمان یا مسلمان که حجاب اسلامی را کاملاً رعایت نکردهاند چه حکمی دارد؟
جواب: در صورتی که مرد، زنها را نشناسد و نترسد که به مفسده بیفتد، بدون قصد لذّت و ریبه، اشکال ندارد؛ اگرچه احتیاط مستحب در ترک است.
سؤال: اخیراً چاپ و توزیع عکس ورزشکاران زیبایی اندام رایج شده و در خیابان و مغازهها اقدام به خرید و فروش آن میکنند، آیا خرید و فروش و توزیع این عکسها جایز است؟
جواب: در فرض داشتن مفسده، حرام است و واجب است از هرگونه تبلیغ و ترویج و تکثیر آن اجتناب شود.
آیةاللَّه تبریزی: خرید و فروش اشیایی که مبدأ نشر و ترویج فساد در جامعه میشود جایز نیست.(2)
سؤال: ازنظر شرعی حکم ورزشهای بانوان ازقبیل دوچرخهسواری، اسبسواری، قایقرانی و دومیدانی در اماکن و معابر عمومی را بیان فرمایید. در ضمن تماشای اینگونه برنامهها از تلوزیون و سینما چه حکمی دارد؟
جواب: ورزش برای بانوان در معابر عمومی جایز نیست و تماشای اینگونه برنامهها با قصد التذاذ جنسی حرام است. (1)
1) استفتائات، آیةاللَّه تبریزی، ص496، م2178.
پیشتر اشاره شد که ورزش، هدف نیست، بلکه وسیلهای است برای اهدافی بلند و خداپسندانه، لذا ورزشکاران باید با این نگرش سراغ مسابقه و ورزش بروند، نه با هدف فرار از کار و مسئولیتهای اجتماعی و رسیدن به منافع اقتصادی و شهرت و خودنمایی، که اگر هدف و انگیزه ورزشکار چنین باشد، فعالیتهای ورزشی او نیز پوسته بیمغزی است که خاصیت چندانی ندارد و از ارزش مطلوب برخوردار نیست، امّا اگر همّت بلند و نیّت مقدس ورزشکار با کار صحیح و استفاده صحیح از شیوههای ورزش همراه شد، نهتنها دنیای او تأمین خواهد شد بلکه از سعادت و اجر اخروی نیز برخوردار خواهد بود، لذا ورزش نیز میتواند به نوعی عبادت خداوند باشد، چون هر کار صحیحی اگر با انگیزه الهی همراه شد، عبادت خدا محسوب میشود.
ورزشکار علاوه بر برخورداری از اخلاق پسندیده و رفتار انسانی با همکاران و رقیبان و تماشاگران بلکه عموم مردم لازم است که به مقررات و تعهدنامه ورزشی و ورزشگاه عمل کند که گاهی تخلّف از آن گناه محسوب میشود.
در اینجا برخی از مواد تعهد و آییننامه ورزشگاه را بهطور مختصر میآوریم:
رعایت کامل اخلاق و شئون و فرهنگ اسلامی.
رعایت حجاب اسلامی.
استفاده از کفش و لباس ورزشی مناسب و پرداخت شهریه در اوّل هر ماه.
حفظ حرمت همدیگر و مسئولین ورزش.
ورزشکاران نباید کاری کنند که در مقابل کشورهای خارجی و مخصوصاً دشمنان ایران، عزّت اسلام و اقتدار ملّت غیور ایران مخدوش گردد.
وظیفه اخلاقی ایجاب میکند که ورزشکار به مربّی بیاحترامی نکند و حقوق دیگر ورزشکاران را رعایت کند. در رساله حقوق امام سجادعلیهالسلام آمده است. «حقّ معاشر (دوست) تو این است که او را فریب نداده با او به دروغ و نیرنگ دوستی نکرده و در امر ارتباط با او از خدا بترسی.» (1)
مسلمان واقعی تجسّمی از صداقت و امانت، یکرنگی و پاکی است. لذا ورزشکار هم باید تجسّمی از یک مسلمان واقعی باشد.
1) رساله حقوق امام سجاد، ص167.
دوپینگ با داروی کمکی عبارت است از چیزی که قابلیت انجام کار بدنی را بهبود میبخشد.(1)
ورزشکار برای رسیدن به شهرت ملّی و جهانی و یا برای حفظ دستآوردهای گذشتهاش به هر دری میزند تا شاید چند صباحی دیگر بر سکوی قهرمانی خویش بماند؛ ورزشکاران باید متوجّه این حقیقت باشند که اوج هر قهرمانی در یک محدوده خاصّ زمانی است و اکنون دیگران مثل او شایستگی میدانداری را دارند.
استفاده از علم در جهت منفی، کاری ناپسند است، و نمونه واضح آن همین دوپینگ است که از علم پزشکی با همه فواید و خدمت آن به سلامت بشر بهشکل نادرست و غیرمعقولی برای توسعه قابلیتهای ورزشکاران استفاده میشود و تیمهای مختلف با همراهداشتن پزشکهای متخصص بهراحتی و بدون دلهره و ترس بهنحوی از آن بهره میگیرند و با رعایت دقیق آن تا حدود زیادی مانع از کشف حقایق و رسوایی خویش میشوند.
در مسابقه غیرارزشی، مسابقه معنای رقابتی سالم و دوستانه ندارد، مسابقه، بردن و شکست و تحقیر حریف است. دوپینگ از مشکلات جامعه ورزشی است.
باید بههوش بود و با تأمین متعادل زندگی ورزشکاران و قهرمانان و تشویق به داشتن زندگی سالم از هرگونه دوپینگ خونی، قرصی، کپسولی و شیرینی، آمپولی و... خودداری کرد و از این عارضه جهانی آن را نجات داد.
1) مبانی فیزیولوژی ورزش، لاری جیشیور، ترجمه و تنظیم: قوام الدنی جلیلی، عباسعلی گائینی، ص389.
دلایل فیزیکی: دوپینگ یک عامل مخاطرهآمیز حاد برای سلامت انسان است.
دلایل اخلاقی: استفاده از مواد ممنوع در ورزش طبق مفهوم واقعی ورزش، غیراخلاقی است و میتواند به اعتیاد منجر شود.
دلیل قانونی: دوپینگ برخلاف بیانیههای کنفدراسیونهای ورزشی بینالمللی است و در بسیاری از کشورهای جهان تعدادی از مواد ممنوع در ورزش، طبق قوانین و محدودیتهای مواد مخدر، قانونی است. آینده دوپینگ در ورزش نامعلوم است. امّا ما باید در درجه اوّل سعی در ایجاد روحیه والای ورزشکارانه از طریق توسّل به معیارهای متعالی مذهبی و انسانی داشته باشیم. (1)
سؤال: اگر کسی برای افزایش نیرو از قرص و آمپول... استفاده کند، یعنی دوپینگ کند (که به تشخیص پزشکان مضر به حال او است) چه حکمی دارد؟
جواب: اگر مخالف مقررات حکومت اسلامی باشد یا ضرر مهمّی داشته باشد استفاده از آن جایز نیست. (2)
سؤال: شخصی در مسابقه ورزشی دوپینگ کرده و برنده شده است آیا تضییع حقوق دیگری محسوب میشود و بههرحال وظیفه دوپینگکننده چیست؟
جواب: با توجّه به اینکه این کار منع قانونی دارد اشکال دارد. (3)
ازجمله موضوعاتی که در احادیث اهلبیت عصمتعلیهمالسلام مورد تأکید قرار گرفته است، محافظت بر اوقات نمازها است.
امام صادقعلیهالسلام از حضرت رسولاکرمصلی الله وعلیه وآله نقل میکند که: «شیطان تا هنگامی که مسلمان به نمازهای پنجگانه خود اهمیّت میدهد و هریک از آنها را در وقت خود بهجا میآورد، گریزان است، ولی همین که محافظت به نمازهای خود را از دست داد، شیطان بر او جرأت پیدا میکند و او را به گناهان بزرگ میکشاند.»(1)
در میادین ورزشی بهتر است مسابقات ورزش را براساس وقت نمازها تنظیم کنند که ورزش با نماز اوّلوقت تلاقی نکند و اگر شرایط را طوری فراهم کنند که نماز به جماعت خوانده شود بهتر است.
1) توضیحالمسائل، آیةاللَّه نوری همدانی، ص150.
باید توجّه داشت که برای ورزش حتی، مسابقات بینالمللی نمیتوان نماز واجب را ترک کرد.
یکی از عبادات مهم اسلامی، بلکه کلیّه ادیان الهی روزه است.
در حال روزه، ورزشی که سبب ضعف بدنی شود مکروه است.
بهجهت تمرین با مسابقه ورزشی نمیتوان روزه خواری کرد، بلکه میتوان به مسافرت رفت و برگشت.
از آنجا که در برخی از ورزشها از آهنگها و ابزار موسیقی استفاده میشود، لازم است بهطور اجمال به برخی از مسائل موسیقی اشارهای داشته باشیم. موسیقی، عبارت است از اصوات و آهنگهایی که در روان آدمی تحریکاتی ایجاد کرده که گاهی شخص از آن لذّت میبرد و زمانی با آهنگی به غم و افسردگی دچار میشود. به عبارت دیگر، موسیقی فنّ ایجاد آهنگهایی است که تولید شادی یا اندوه مصنوعی و موقّت در آدمی مینماید.(1)
سؤال: برخی میگویند غنا حرام است، ولی موسیقی اشکال ندارد. لطفاً فرق بین غنا و موسیقی و موسیقی اصیل و سنّتی را بیان فرمایید.
جواب: غنا، خوانندگی و مطرب و ملهی (لهوی) متناسب با مجالس
1) تأثیر موسیقی بر اعصاب و روان، حسین عبداللهی خوروش، ص25و26. در رابطه موسیقی مراجععه شود به کتاب موسیقی ازنظر دین و دانش، نویسنده، محمدرضا جوهریزاده، و مبانی فقهی، روانی موسیقی، نویسنده، حسین میرزاخانی.
عیشونوش است و موسیقی، نوازندگی با همان اوصاف است و در حکم باهم فرقی ندارد و هر دو حرام است.(1)
استفتائات، آیةاللَّه مکارم (کلیه صداها و آهنگهایی که مناسب مجالس لهو و فساد است، حرام است.)
جامعالمسائل، آیةاللَّه فاضل، غنا آوازی است که در آن صدا را در گلو میگردانند؛ به زبان عرف چهچهه میگویند و طربانگیز است و مناسب مجالس لهو و لعب هم میباشد؛ این حرام است. موسیقی به تعریف دیگر، ترکیب اصوات است به نحوی که خوشآیند باشد، لذا اگر مناسب مجالس لهو و لعب باشد حرام است.
سؤال: استفاده از نحوه آوازخوانی و موسیقی بهشکلی که در زمان طاغوت کموبیش متداول بود، در رادیو و تلویزیون چه حکمی دارد؟
جواب: غنا و موسیقی مطرب حرام است و صداهایِ مشکوک مانع ندارد. (2)
سؤال: استفاده از وسایلی مثل (تنبک، ساز، دف...) برای تشویق ورزشکاران چه صورت دارد؟
جواب: جایز نیست. (3)
سؤال: کفزدن و سوتکشیدن و خواندن ترانه برای تشویق ورزشکاران چه حکمی دارد؟
جواب: دو مورد اوّل اگر به حدّ لهو محرم نرسد جایز است و مورد سوّم اشکال دارد.(4)
عاریه آن است که انسان چیزی از کسی قرض بگیرد. مورد عاریه میتواند لباس و وسایل ورزشی باشد. عاریهکننده باید در حفظ وسیله عاریهشده کوشش نماید.
مسئله: اگر در نگهداری چیزی که عاریه کرده کوتاهی نکند و در استفاده از آنهم زیادهروی نکند و اتفاقاً آنچیز تلف شود ضامن نیست، ولی اگر شرط کنند که اگر تلف شود عاریهکننده ضامن باشد، باید عوض آن را بدهد. (1)
اگر انسان چیزی را پیدا کند هرچند برداشتن آن مکروه است ولی اگر بردارد ملزم است که به حکم مربوط به اشیاء پیدا شده عمل کند:
مسئله: مالی که انسان پیدا میکند اگر نشانهای نداشته باشد که بهواسطه آن، صاحبش معلوم شو، احتیاط واجب آن است که از طرف صاحبش صدقه بدهد.(2)
مسئله: اگر آنچه پیدا شده، کمتر از یکدرهم(3)ارزش دارد، میتواند
برای خودش بردارد.
مسئله: اگر قیمتش یکدرهم یا بیشتر باشد، باید اعلام کند و پی صاحبش بگردد، و اگر صاحبش پیدا نشد بین این سه کار مخیّر است. به هرکدام بخواهد میتواند عمل کند:
برای خودش بردارد، ولی اگر صاحبش پیدا شد، باید به او برگرداند.
به فقیری صدقه بدهد، ولی اگر صاحبش پیدا شد باید آن را و یا مانند آن، قیمتش را به او بدهد.
بهطور امانت برای صاحبش نگهداری کند. (4)
سؤال: حکم وسایل جامانده در ورزشگاه چیست؟
جواب: وسایلی که جامانده اگر صاحب آنها مجهول باشد و سراغ آنها نیاید بعد از اعلامکردن و مأیوسشدن، بنابر احتیاط واجب باید از طرف صاحبش آنها را صدقه بدهند.(1)
سؤال: برای ثبتنام برنامه ورزشی پولی گرفته شده، ولی صاحب پول یا اصلاً نیامده یا یکیدوروز آمده، تکلیف این پول گرفته شده چیست؟
جواب: حکم مجهولالمالک را دارد. مگر اینکه هنگام دریافت پول نسبت به مصرف آن کسب رضایت کنند. (2)
سؤال: اشیاء و لوازمی که در ورزشگاهها جامیماند گاهی کمارزش و گاهی ارزشمند است از نظر شرعی آن اشیاء را چه باید کرد؟
جواب: حکم مجهولالمالک را دارد. (3)
در اسلام به یکسری از ورزشها اهمیّت زیادی داده شده، حتّی شرطبندی در این روزشها را هم جایز میداند. این ورزشها عبارتست از اسبسواری، تیراندازی، شنا و یکسری از ورزشهای دیگر را جایز میداند امّا شرطبندی در آن را حرام میداند. مثل: وزنهبرداری، کشتی، و... در بعضی از ورزشها (بازیها) نهتنها برد و باخت در آنها جایز نیست، بلکه خود بازی هم حرام است، که موارد آن در ذیل آورده میشود.
مسئله: خرید و فروش ابزاری که منافع مقصود از آنها منحصر در حرام باشد، مانند ابزار قمار، حرام است ولی خرید و فروش ابزار مشترک که هم منفعت حلال دارد و هم حرام، برای منفعت حلال آن اشکال ندارد.(1)
سؤال: اگر شطرنج بدون پول باشد آیا بازهم حرام است؟
جواب: حرام است. (2)
سؤال: اگر شطرنج آلت قمار بودن خود را بهکلی ازدست داده باشد و چون امروزه تنها بهعنوان یک ورزش فکری از آن استفاده میشود، بازی با آن چه صورت دارد؟
جواب: برفرض مذکور اگر برد و باختی دربین نباشد اشکال ندارد.(3)
سؤال: بازیهای سرگرمکننده ولی بدون شرطبندی، مانند شطرنج و تخته نرد، پاسور و غیره... چگونه است؟
جواب: بازی با آلات قمار مطلقاً حرام است. (4)
سؤال: بازی با آلات قمار، مانند پاسور و غیر آن از طریق کامپیوتر چه حکمی دارد؟
جواب: حکم بازی با آلات قمار را دارد. (5)
1) تحریرالوسیله، حضرت امام، ج1، ص495، م8؛ احکام فقهی در سفرهای خارجی، محمد حسین فلاحزاده، ص81.
2) همان.
3) همان، استفتائات، آیةاللَّه مکارم، م542؛ اگر شطرنج از آلات قمار در عرف عام مسحوب شود، بازی با آن حرام است و اگر از حالت قمار خارج شود و جزء ورزش فکری درآمده باشد اشکال ندارد.
4) استفتائات، حضرت امام، ج3، ص10؛ مجمعالمسائل، آیةاللَّه گلپایگانی، ص11، س2 (بازیکردن با آلات قمار مثل نرد، شطرنج، و پاستور حرام است، اگرچه قصد برد و باخت در کار نباشد.)
5) استفتائات، آیةاللَّه خامنهای، ص247، س1124.
بهنظر مکلّف، شطرنج اگر در حال حاضر از آلات قمار محسوب نشود در این صورت بازی با آن بدون شرطبندی اشکال ندارد. (1)
سؤال: حکم بازی بیلیارد چیست؟
جواب: هرگاه از آلت قمار خارج شده باشد و در نزد عرف یک وسیله سرگرمی مسحوب شود، بازی با آن بدون بردوباخت اشکال ندارد. (2)
سؤال: بازی با آلاتی مثل شطرنج و بیلیارد در کشورهای خارجی چه حکمی دارد؟ مصرف مال برای استفاده از این آلات بدون شرطبندی چه حکمی دارد؟
جواب: حکم بازی با شطرنج و آلات قمار در مسائل قبل بیان شد و در حکم مذکور فرقی بین بازی با آنها در کشورهای اسلامی یا غیر اسلامی و بین بازی با مسلمان یا کافر وجود ندارد و خرید و فروش آلات قمار و مصرف مال در آن موارد جایز نیست. (3)
سؤال: آیا شرط بندی با پول یا غیر آن در بازی با غیرآلات قمار جایز است؟
جواب: شرط بندی جایز نیست هرچند بازی با غیر آلات قمار باشد. (4)
سؤال: شرط بندی بینندگان بهروی بازی بازیکنان، چه حکمی دارد؟
جواب: صحیح نیست. (5)
سؤال: اگر بازیکنان بدانند، تماشاگران بر روی آنان شرط میبندند، آیا باید بازی را ترک گویند؟
جواب: لزومی ندارد. (1)
سؤال: معمولاً در برخی از مسابقات ورزشی مردم باهم شرط میبندند مثلاً: اگر شما برنده شدید یک وعده غذا میدهم، نوشابه میخرم، آیا جایز است اینگونه شرط بندی؟
جواب: شرط بندی در موارد مذکور الزامآور و واجبالوفاء نیست و اجبار بر عمل به شرط حرام است. (2)
سؤال: برای تهیه لوازم مسابقه مثل توپ و جایزه آیا جایز است برگزارکنندگان از بازیکنان پول دریافت کنند؟
جواب: برای جایزه، جایز نیست، ولی تهیه مخارج وسایل بازی عیبی ندارد.
سؤال: شرط بندیکردن و شکستن جناغ سینه مرغ آیا جایز است و این کار بین زن و شوهر یا والدین یا فرزند خود چه حکمی دارد؟
جواب: اگر بردوباخت باشد حرام است. (3)
سؤال: بیشتر اوقات مشاهده میشود که بعضی در مسابقات فوتبال، والیبال، بهخصوص پینگپنگ مبلغ 40 یا 50تومان پول میسپارند و روی آن شرطبندی میکنند که هر گروه یا تیمی که برنده شود با آن پول میوه یا شیرینی خریداری کرده و بخورند. آیا این بازی حکم قمار دارد یا خیر؟
جواب: اگر پولی برد و باخت میشود حکم قمار را دارد و حرام است. (4)
سؤال: آیا در خیابان و جلو مغازهها که جوانها یا بچّهها فوتبالدستی بازی میکنند و یک نوشابه، بسنتی میبرند چه حکمی دارد؟ آیا قمار محسوب میشود؟
جواب: در فرض مسأله جایز نیست و قمار محسوب میشود. (1)
سؤال: بچّهها کارتبازی میکنند و کارت طرف مقابل را میبرند، آیا حکم قمار را دارد و لازم است مانع آنها شد؟
جواب: بر ولیّ است که مراقبت کند. (2)
سؤال: وقتی مسابقه تمام میشود مربّی از بچههای تیمی که باختهاند مقداری پول میگیرد و برای همه (برندگان و بازندگان) بستنی یا شیرینی میخرد و اسم این عمل را هم تنبیه و جریمه میگذارد، آیا گرفتن این پول و یا خوردن بستنی... جایز است یا نه؟
جواب: اگر بدون رضایت باشد و الزامی در کار باشد جایز نیست. (3)
سؤال: اگر در شرط بندی، دوطرفی که شرط بستهاند راضی باشند وجهی را بدهند یا چیزی بخرند، آیا این شرط بندی هم حرام است؟
جواب: بله اشکال دارد. (4)
اسلام برای سفر آداب ویژهای قائل است که برخی از آنها را بهطور مختصر در اینجا میآوریم:
بستگان و دوستان خود را از سفر باخبر کند و با آنان خداحافظی کنند.
هنگام سفر صدقه بدهد و دعاهایی که وارد شده بخواند.
آنچه در سفر نیاز دارد همراه بردارد.
با یاد خدا و توکّل بر او و با حمد و شکر الهی سفر را آغاز کند.
سورههای حمد، توحید، قدر و آیةالکرسی را بخواند.
مسئله: انسان باید در سفر، نمازهای چهاررکعتی را دورکعت (یعنی شکسته) بهجا آورد، به شرط آن که مسافرتش از هشت فرسخ که حدود 45کیلومتر است، کمتر نباشد.(1)
1) توضیحالمسائل امام، ص173، نماز مسافر؛ توضیحالمسائل، آیةاللَّه مکارم، ص226، م1120.
مسئله: مسافری که قصد دارد یا میداند در جایی حداقل دهروز میماند، باید در آنجا نماز را تمام بخواند. (1)
مسئله: مسافری قصد کرده، دهروز را در محلی بماند اگر بیشتر از دهروز در آنجا بماند، تا وقتی که مسافرت نکرده است باید نمازش را تمام بخواند و لازم نیست دوباره قصد کند.(2)
مسئله: مسافری که باید نمازهای چهاررکعتی را در سفر، دو رکعت بخواند نباید در آن سفر روزه بگیرد ولی باید قضای آن را بهجا آورد، و مسافری که نمازش را تمام میخواند، مثل کسی که دهروز را در ماه رمضان در جایی میماند، باید در سفر روزه بگیرد.(3)
مسئله: کسی که در ماه رمضان بعد از ظهر به مسافرت میرود روزهاش صحیح است و باید آن را تمام کند. (4)
مسئله: کسی که قبل از ظهر به وطن یا جایی که دهروز میماند برسد و کاری که روزه را باطل میکند انجام نداده باشد، باید نیت روزه کند و صحیح است. (5)
مسئله: مسافرت در ماه رمضان اشکال ندارد ولی اگر برای فرار از روزه باشد مکروه است.(6)
امروزه در سراسر دنیا در کشورهای مختلف مسابقات ورزشی انجام میگیرد و ورزشکاران به کشورهای مختلف برای انجام مسابقات سفر
میکنند. از آنجا که خواهران ورزشکار هم گاهی به کشورهای دیگر میروند بعضی از وظایف شرعی در مسافرت اشاره میشود.
مسافرت به کشورهای غیراسلامی دارای مسائلی است. ابتدا لازم است بدانیم کشور اسلامی کجاست و کشور کفر چه خصوصیتی دارد. تفصیل این مطلب در کتب فقهی ذکر شده است.(1)
سؤال: غذاهایی که از دست کفّار گرفته میشود چه حکمی دارد؟
جواب: در صورتی که احتمال بدهیم این غذاها بهوسیله کارخانهها یا ابزارآلات یا دستکش تهیه شده هیچ اشکالی ندارد، ولی هرگاه یقین داشته باشید با دست یا بدن آنها با رطوبت تماس پیدا کرده احتیاط آن است که در غیر موارد ضرورت اجتناب شود، اما در موارد ضرورت، مثل مسافرتهایی که به کشورهای غیراسلامی میشود و پرهیز از این امور مشکل است، میتوانید پرهیز نکنید. (2)
مسئله: فرآوردههای لبنی که از حیوان حلالگوشت زنده گرفته میشود، مثل شیر، ماست، پنیر، کشک، کره، خامه که از گاو و گوسفند باشد همگی پاک و خوردن آن حلال است، هرچند شخص کافر آن را تهیّه کرده باشد و یا در بازار غیرمسلمان به فروش برسد، و یا از کشورهای غیراسلامی وارد کرده باشند، مگر آن که انسان یقین کند با بدن کافر تماس پیدا کرده و نجس شده است.(3)
مسئله: چیز پاک را اگر انسان شک کند نجس شده یا نه، پاک است و جستجو و وارسی هم لازم نیست، هرچند بتواند نجس یا پاکبودن آن را
بفهمد. بنابراین، در مثالهایی که آورده میشود، حکم به طهارت میشود و نیاز به پرسش و تحقیق و پرهیز نیست:
وسائل و لوازمی که در هتلها وجود دارد، ازجمله ظروف غذا، حوله حمام و دستشویی، صابون و رختخواب... که یقین به تماس با بدن کافر آن هم بهگونهای که رطوبت سرایت کرده باشد.
نوشابهها و سایر نوشیدنیهایی که اصل آنها پاک و حلال است و معلوم نیست که با بدن کافر تماس داشته باشد یا نه.
نان و سایر پختنیها که غیرمسلمان طبخ آن را انجام داده و ماده اولیه آن پاک بوده ولی یقین به نجسشدن آن نیست، پاک میباشد. (1)
سؤال: آیا میتوانیم در کشورهای خارجی در رستورانهایی که آشپز و پیشخدمتها مسیحی هستند، غذاهای غیرگوشتی مثل سبزیجات و ماهی و تخممرغ بخوریم یا نه؟
جواب: اگر یقین به ملاقات آنها با رطوبت به بدن کافر باشد نجس است و نباید بخورید.(2)
سؤال: آیا اهل کتاب نجس هستند؟
جواب: احتیاط اجتناب (دوریکردن) است مگر برای کسانی که در سفرهای خارجی یا در محیط خود به آن نیاز پیدا میکنند.(3)
مسئله: چیزی که از چرم حیوان خونجهندهدار تهیه شده، مانند کیف و کفشی که معلوم است از چرم گاو تهیه شده، اگر ذبح شرعی آن
1) توضیحالمسائل، حضرت امام؛ احکام فقهی در سفرهای خارجی، محمد حسین فلاحزاده، ص29-28.
2) استفتائات، حضرت امام، ج2، ص509.
3) استفتائات، آیةاللَّه مکارم، م42-41؛ رساله آیةاللَّه فاضل لنکرانی، م109-14؛ رساله آیةاللَّه تبریزی، م107 (کافر نجس است اما اهل کتاب مانند یهود و مسیحی پاک میباشند)؛ استفتائات، عربی، آیةاللَّه خامنهای، م325 (اهل کتاب ذاتاً محکوم به طهارت هستند)
معلوم نیست، یعنی نمیدانیم به طریق شرعی ذبح شده یا نه، اقسام مختلفی دارد بدینشرح:
اگر از مسلمان خریداری میشود و ساخت کشور اسلامی است، پاک است.
اگر از مسلمان خریداری میشود ولی ساخت کشور غیراسلامی است، مثلاً در بازار کویت کیف و کفشی میخرد که ساخت ایتالیا است؛ نجس است، مگر این که معلوم شود که ذبح شرعی شده.
اگر از غیرمسلمان خریداری میشود ولی ساخت کشورهای اسلامی است، مثلاً در لندن کفشی و کیفی میخرد که ساخت سوریه است؛ پاک میباشد.
اگر از غیرمسلمان خریداری میشود و ساخت کشور غیراسلامی است؛ نجس است.
اگر از مسلمان میخرد و معلوم نیست از چه کشوری است؛ پاک است.
اگر از غیر مسلمان میخرد و معلوم نیست از چه کشوری است؛ نجس است. (1)
1) العروةالوثقی، ج1، ص558، م9؛ ص559، م10؛ ص60، م7-6؛ احکام فقهی در سفرهای خارجی، محمد حسین فلاحزاده، ص23-22.
داوریکردن خود یک قضاوت است، قضاوت بین دو گروه که اگر به حقّ داروی نشود مسئولیّت سنگین دارد. خداوند (جلجلاله) در قرآن به افرادی که کارشان قضاوت (داوری) است هشدار میدهد: «ای کسانی که ایمان آوردهاید، کاملاً قیام به عدالت کنید. برای خدا گواهی دهید، اگرچه [این گواهی] به زیان خود شما یا پدر و مادر یا نزدیکان شما باشد، چه اینکه غنی یا فقیر باشند، خداوند سزاوارتر است که از آنها حمایت کند. بنابراین از هوا و هوس پیروی نکنید که از حق منحرف خواهید شد اگر حق را تحریف کنید خدا به آنچه انجام میدهید آگاه است.» (1)
حرفت را برای خدا بزن اگرچه اینکه نفست نپسندد، دوستت خوشش نیاید و متّهم به بیعاطفگی شوی. چقدر انسان بعد از این که
1) سوره نساء، آیه135: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُونُوا قَوَّامِینَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلّهِ وَلَوْ عَلَی أَنْفُسِکُمْ... فَإِنَّ اللّهَ کَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیراً».
قضاوتی موردپسند خدا و وجدان انجام داد آسودهخاطر است و به خود میبالد، اما اگر خدایناکرده خلاف وجدان خود کاری کند چقدر ناراحتی و فشار وجدان برای او هست. البته این عمل خلاف باراوّل و دوّم، او را ناراحت میکند، امّا اگر خدای ناکرده عادت کرد، دیگر نهتنها ناراحت نمیشود بلکه تضییع حقوق دیگران را حق خود و دوستانش میداند.
سؤال: پرداخت مبلغی به داور تیمهای ورزشی برای آن که اشتباه یکی از تیمها را نادیده بگیرد چه حکمی دارد؟
جواب: اگر سبب ظلم و تضییع حقوق آنها شود جایز نیست. (1)
سؤال: آیا جایز است از داروان کشورهای غیراسلامی برای داوری دعوت بهعمل آید؟
جواب: در ورزشهای مشروع و جایز، که سبب تقویت در کفر آنها نشود جایز است.(2)
سؤال: جوانی بهعنوان مربّی و داور بینالمللی بعضی از ورزشها به کار مشغول است. شغل او اقتضا میکند که به باشگاههایی وارد شود که غنا و موسیقی حرام در آنها پخش میشود، با توجّه به این که این کار مقداری از هزینههای زندگی او را تأمین میکند چه صورت دارد؟
جواب: این شغل برای او اشکال ندارد هرچند گوشدادن به غنا و موسیقی لهوی برای او حرام است. امّا در موارد اضطراری جایز است داخل مجلس غنا و موسیقی حرام شود ولی باید از گوشدادن به آن اجتناب کند و آنچه که بدون اختیار به گوش او میخورد اشکال ندارد.(3)
مربّیان و سرپرستان تیمها ازجمله افرادی هستند که نقش تعیینکنندهای در تصمیمگیریهای ورزش دارند و به علّت ارتباط تنگاتنگشان با ورزشکاران میتوانند فرهنگ و اخلاق صحیح ورزشی را بهنحو احسن به آنان انتقال دهند.
ورزشکاران بهنوبه خود دارای وظایفی هستند، همانطور که داور، مربّی و تماشاچی وظیفه دارد که یکسری امور اخلاقی و انضباطی را رعایت کند.
تماشاچیان تیمهای ورزشی معمولاً طرفدار یک تیم و علاقهمند به آن میباشند و گاهی مخالف تیم دیگرند، علاقه به یک تیم و طرفداری از افراد تیم در هنگام ورزش ازنظر احکام دین اشکال ندارد، امّا توهین و بیاحترامی به دیگران و آزاررساندن به افراد تیم مقابل یا طرفداران آنان و ضرررساندن به آنان یا اموال عمومی ازنظر اسلام محکوم و ممنوع و عملی غیرمشروع است که در این بخش به بعضی از آنها بهطور اجمال اشاره میشود.
تماشاچیان در موقع تماشا، شئون اسلامی-انسانی را رعایت کنند و کاری نکنند که درخور یک فرد مسلمان نباشد.
قرآن انسانها را از لقب زشت دادن به دیگران و مسخرهکردن آنان منع کرده است و این عمل را جزو گناهان محسوب داشته است. (1)
1) سوره حجرات، آیه11. «لَا تَنَابَزُوا بِالْالْقَابِ».
حال فرق نمیکند این القاب ازروی شوخی یا توهین یا دشمنی باشد.
سؤال: شرکت در مجالس و محافلی که انسان در آنها گاهی مبتلا به شنیدن کلام غیرمناسبی ازقبیل فحش و افترا بر مقامات دینی یا مسئولین جمهوری اسلامی یا مؤمنین میشوند، چه حکمی دارد؟
جواب: مجرد حضور در آن مجالس تا زمانی که مستلزم ابتلاء به عمل حرام مانند گوشدادن به غیبت و همچنین موجب تأیید و ترویج منکر نباشد فینفسه اشکال ندارد ولی نهی از منکر با وجود شرایط آن واجب است. در مسئله ذکر شده فرق نمیکند که افتراء به یک وزیر باشد، یک نماینده باشد، یک ورزشکار و یا هر مسلمان دیگری که باشد در هر حال زشت و گناه است. (1)
در بسیاری از مسابقات دیده میشود تماشاچیان در موقع تماشای مسابقات، فحش و افتراء و کلمات زشت در مورد تیم مقابل یا تماشاچیان تیم مقابل به زبان میآورند که حرام است و همچنین است نامگذاری برای افراد یا تیمهای مقابل، این کار درستی نیست و در شأن جوان و زن مسلمان و انقلابی نیست.
همچنین ایجاد تشنّج در اجتماع که باعث نگرانی و هرجومرج در جامعه و ضررزدن به مال مردم و بیتالمال (شکستن شیشه، آتشزدن ماشین، خرابکردن باجه تلفن...) خرابکردن وسائل ورزشگاه ازقبیل (شیر آب، پارهکردن شلنگ دستشویی، کمد...)، کثیف و آلودهکردن مکان ورزشی که یک مکان عمومی است، کار درستی نیست.
1) استفتاء آیةاللَّه خامنهای، ص319، (حضور در مجلس معصیت، س1429).
در هر مسابقه باید با نظم و انضباط وارد شد.
وقتی شمارههای لباس داده شد وظیفه ورزشکار است که آنها را روی لباس خود نصب کند.
نیمساعت قبل از شروع مسباقه آماده باشد (وقتشناس باشد).
در هر ورزش، برای مسابقه، لباس مخصوص آن ورزش را بپوشد.
پس از اعلام سرداور، ورزشکار باید خودش را به داور معرفی کند.
هرگونه جراحت یا کسالت در حین مسابقه باید به اطلاع پزشک تیم برسد.
انسان در هر زمانی باید سلامت خود را حفظ کند حتی در ورزش، اگر در ورزشهایی امکان ضرررسیدن به انسان هست باید پیشگیری کند، چون اگر کوتاهی کند و آسیبی ببیند مسئول است. باید از لوازم ایمنی استفاده کند. مثلاً: در بعضی ورزشها (بسکتبال، والیبال و...) امکان دارد توب به دهان فرد بخورد و باعث شکستگی فک و دندان شود، باید از محافظ دهان استفاده کند. در ورزشهای دیگر هم این کار را به تناسب آن ورزش باید انجام دهد.
امروزه، گونههایی از ورزش یا بهتر بگوییم ورزشنماها در جهان وجود دارند که با اهداف استعماری و ضدانسانی اجرا میشوند. طوری ورزش را برنامهریزی میکنند که این ورزشها سبب دشمنی ورزشکاران یا تماشاچیان شده و روحیه انسانی آنها را به روحیه درندهخویی تبدیل میکنند و سبب آسیبرساندن به دیگران میشوند. هدف برگزارکنندگان این قسم ورزشها بهچنگآوردن پول بیحساب و بادآورده و دورکردن مردم از مسائل اصلی زندگی و سرگرمکردن آنها به مسائل ورزشی است. لذا در ورزش باید موارد ذیل رعایت شود.
ورزش نباید روحیّه انسانی را به روحیّه حیوانی تبدیل کند.
ورزش نباید سبب دشمنی شود.
ورزشکار نباید به خود یا دیگران آسیب برساند.
ورزشکار و یا تماشاچی نباید مورد استعمار و استثمار قرار گیرد.
ورزش نباید سلطه کفّار را درپی داشته باشد.
ورزش نباید با بودجه حرام باشد.
ورزش نباید تبلیغ کالاهای حرام باشد.
ورزش نباید مشمول لهو باشد.
ورزش نباید مزاحم کارهای واجب باشد.
ورزش نباید تبلیغ کفّار و کالاهای آنان باشد.
مسئله: هر عملی که خارج از حدود الهی، موجب کینه و دشمنی و گسستن پیوندهای عاطفی، ایمانی گردد حرام است.
سؤال: شرکت در مسابقاتی که حریف در آن از کشور دشمن مسلمین میباشد، و انجام مسابقه بهمنزله رسمیتدادن به آن کشور است، چه حکمی دارد؟
جواب: در فرض مزبور جایز نیست. (1)
سؤال: شرکت در مسابقات بینالمللی در کشوری که دشمن مسلمین محسوب میشود چه حکمی دارد؟
جواب: اگر تقویت دشمن مسلمین نباشد و اظهار قوّت مسلمین باشد، مانعی ندارد.(2)
سؤال: شرکت در مسابقاتی که باخت در آن، سرشکستگی کشور اسلامی را درپی خواهد داشت، چه حکمی دارد؟
جواب: مجرد باختن، هتکحرمت حساب نمیشود؛ و اگر به
مسابقهدهندگان یا به مملکت اسلامی توهین کنند، هتک حساب میشود. (1)
استعمار امروز از تربیت بدنی برای رسیدن به قهرمانی بهره میگیرد، که خود آفتی بزرگ است. پرورش روحیه قهرمانی که مترادف حرفهایشدن ورزش و حرفهایگری است، که مخالف و ضدانسان و هویت انسانی است یادآور دوران »گلادیاتور« و توسعه آن در قرون قبل از میلاد میباشد؛ که بردگان با آموزش لازم در اختیار برگزارکنندگان ضیافتهای آنچنانی قرار میگرفتند و بهجای رزم، بزم را به خاک و خون میکشیدند....
امروزه در غرب جز اسمی از تربیت بدنی باقی نمانده است. ورزش فقط برای ورزش، ورزش برای رسیدن به قهرمانی، ورزش برای کسب شهرت و ورزش برای تحقّق مقاصد استعماری است، نه برای سلامت و نه برای بهسازیِ نسل، و نه برای رسیدن انسان به مقام واقعیاش و رساندن انسان به مرحلهای که قرب الهی است.(2)بلکه فقط وسیلهای است برای پرشدن جیب یکعدّه استعمارگر.
برخی افراد، ورزش را وسیله کسب درآمد میدانند و برای همین به ورزش حرفهای رومیآورند. اگر هدف از ورزش کسب درآمد باشد مشکلآفرین و خطرساز خواهد بود.
خریدوفروش ورزشکاران، تبلیغات بیش از اندازه، جوایز کلان و شرطبندی نیز ازجلمه عوراض منفی ورزش امروز جهان است که سلامتی فکر و جسم ورزشکاران را تهدید میکند، و آنان را چون کالایی بیجان بازیچه دست دیگران میسازد.
متأسفانه بعد از بررسیهای کارشناسی مشاهده شد که هیچگونه معیار و مبنایی جهت تعیین مبلغ برای ورزشکاران در تنظیم قراردادها وجود ندارد و اگر مقرراتی هم وجود داشته باشد خیلی کمرنگ است. آنچه مبالغ را معین میکند بازار است و رقابت و مسائل پشت پرده... در بررسی میانگین قرار داد بازیکنان در سال79و77 در رشتههایی که بهطور نمونه عنوان شده ،به ارقام ذیل رسیدهایم، البته در مقایسه با درآمدهای نجومی بازیکنان حرفهای با میانگین حدوداً دومیلیون دلار در سال، چشمگیر نیست.
فوتبال با میانگین دهمیلیون تومان، والیبال با میانگین ششمیلیون تومان، بسکتبال با میانگین سهمیلیون تومان... رشتههای رزمی با میانگین یکمیلیون تومان که بازیکنان تیمهای ملی بهغیر از قرارداد با باشگاههای خود چهلهزار تومان از کمیته ملی المپیک دریافت میکنند، درخصوص بانوان مبالغ قرارداد باشگاهها بسیار پایین است.(1)باز جای خوشبختی است که در ایران و بسیاری از کشورها اینگونه مسائل مالی و اهداف اقتصادی و درآمدهای نجومی در ورزش بانوان کمرنگتر است.
استفتاء: آیا خرید ورزشکار از کشورهای خارجی اهل کتاب یا کافر برای ترقّی در آن رشته جایز است؟
1) فصلنامه ورزش، علمی، فرهنگی-آموزشی، شماره27، ص29.
جواب: اجازه آنها جایز است با مراعات احکام شرعی مربوط به کفّار.
استفتاء: آیا با این بودجه سنگین که از بیتالمال خرج اینگونه ورزشکاران میشود، میتوانند خود را به تیمهای خارجی بفروشند؟
جواب: این کار در محدوده و چهارچوب ضوابط و مقررات حکومت اسلامی جایز است.(1)
استفتاء: آیا ورزشکاری که با بودجه شخصی خود به شهرت رسیده میتواند خود را به تیمهای خارجی بفروشد؟
جواب: هرگاه ضرری برای اسلام و مسملین نداشته باشد مانعی ندارد.(2)
استفتاء: آیا جایز است ورزشکاران خود را به تیمهای دیگر بفروشند برای ورزش؟
جواب: باید خصوص قرارداد ملاحظه شود. (3)
استفتاء: پذیرش کمکهای مالی کفّار و منافقان و تبلیغ ظالمان و استثمارگران از طریق میادین ورزشی و لباسهای ورزشکاران و اقدامات آنان چه حکمی دارد؟
جواب: جایز نیست. (4)
ابنعباس میگوید: وقتی رسولاکرمصلی الله وعلیه وآله مردی را میدید که نیرو و توانائیش مایه تعجّب پیغمبرصلی الله وعلیه وآله میشد سؤال میکرد، آیا کار میکند؟ اگر
به پیغمبرصلی الله وعلیه وآله میگفتند نه بیکار است میفرمود: »از چشم من افتاد. یعنی جوان بیکار در نظر پیامبرصلی الله وعلیه وآله ارزش ندارد.(1)
سؤال: افراط در ورزش بهگونهای که مسائل زندگی را تحتالشعاع قرار دهد چه حکمی دارد؟
جواب: هر جوانی باید مشغول به کاری باشد، خدا آدم بیکار را دوست ندارد، ورزش شرعاً کار محسوب نمیشود.(2)
سؤال: آیا میتوان ورزشکاری، و مربّیگری ورزش را، بهعنوان شغل انتخاب کرد؟
جواب: شغلی که در شرع ترغیب شده است که انسان داشته باشد و بیکار نماند شامل بازی نمیشود. (3)
در ماده59 قانون مجازات اسلامی آمده است: حادثهای که در نتیجه عملیات ورزشی بهوجود میآید در صورتی جرم محسوب نمیشود که منطبق با قواعد و مقرّرات ورزشی باشد. امّا اگر در ورزش عمداً باعث ایجاد ضرر شود مقصر است مثلاً: در فوتبال اگر پنالتی قبل از سوت داور زده شود و به سر دروازهبان بخورد و بمیرد، آن شخص شوتکننده ضامن است. وسائل ورزشی هم باید مناسب با ورزش باشد اگر مناسب با ورزش نباشد و نقصی داشته باشد و سازنده آن مقصر باشد و بهجهت همین نقص برای کسی صدمهای پیش بیاید سازنده آن ضامن است.
ماده59: حوادث ناشی از عملیات ورزشی، مشروط بر اینکه سبب
آن، حوادث نقض مقرّرات مربوط به آن ورزش نباشد و این مقرّرات هم با موزاین شرع مخالفت نداشته باشد جرم محسوب نمیشود. (1)
سؤال: در یک مسابقه رزمی اگر ورزشکاری از قوانین سرپیچی نماید و خود مجروح شود، آیا خود ضامن هست یا حریف یا داور یا مربّی؟
جواب: آن کسی که او را مجروح کرده است. (2)
سؤال: بعضی از مربّیان حرکات ورزشی را بهدرستی آموزش نمیدهند و این باعث ناراحتیهایی در مفاصل و اندام ورزشکار میگردد. آیا مربی ضامن است؟
جواب: مربی ضامن نیست، شخص در موارد احتمال خوف ضرر باید اقدام به این عمل نکند تا مطمئن شود که در اثر این عمل خطری متوجّه او نمیشود. (3)
سؤال: در صورتی که نجاتغریق، که وظیفه امداد دارد، از نجات شخص غریق امتناع ورزد و آن شخص غرق شود، آیا مسئولیتی متوجّه او خواهد بود؟
جواب: اگر نجاتغریق مسئولیت مراقبت را پذیرفته و محل، جای خطرناکی است که مردم به اعتماد پذیرش مسئولیت او، وارد استخر یا دریا میشوند، اگر کوتاهی کند مسئول است.(4)
سؤال: مربّی در ورزش بدون اجازه والدین، کودکی نابالغ را به کلاس راه میدهد، کودک بدون تقصیر مربّی در سانحه ورزشی مجروح میگردد، آیا مربّی ضامن است؟
جواب: اگر به دعوت مربّی، کودک به کلاس رفته باشد، مربّی ضامن است. امّا اگر کودک خودش بدون دعوت مربّی به کلاس رفته باشد، مربّی ضامن نیست. (1)
سؤال: اگر برای نجات جان کسی ضرری به او رسید، آیا نجاتدهنده ضامن است یا نه، بهطور مثال: در آنجایی که شخص ضربان قلب دارد، ولی ماساژدهنده متوجّه نباشد و قلب او را ماساژ دهد و به او ضرر جانی برسد و طرف فوت شود، آیا نجاتدهنده ضامن است یا نه، در حالی که قصد کمک داشته است؟
جواب: بلی ضامن است.(2)
سؤال: اگر در اثر برداشتن وزنهای سنگین یا ورزش مشتزنی حرفهای ضرر به انسان وارد شود حکمش چیست؟
جواب: اگر در ورزش مشتزنی یا وزنهبرداری این خوف باشد که در اثنای بازی به او آسیبی وارد شود و یا او به دیگری آسیبی وارد کند، مثل کورشدن چشم و شکستن استخوان و پارهکردن پرده گوش، جایز نیست. (3)
سؤال: در حین آموزش، ضرررسیدن به بدن مربّی، چه حکمی دارد؟ مثلاً در شنا وقتی کسی که آموزش میبیند از ترس اینکه غرق شود به بدن مربی چنگ میزند که بدن مربّی گاهی هم سیاه و کبود میشود؟
جواب: در مقام اضطرار تکلیفاً جایز است ولو وضعاً دیه خود را دارد. (4)
سؤال: بیمارانی که پزشک متخصص برای معالجه بیمارییشان دستور ورزش خاصی را میدهد آیا انجام آن ورزش واجب است؟
جواب: اگر بهنحو علاج منحصر باشد، بله واجب است.(1)
ورزش مجموعه فعالیتها و حرکتهایی است که از نظر جسمی و روحی دارای اثرهایی است. معلولیت، اختلال یا کاهش در فعالیّت شخصی، برای ادامه زندگی پرثمر است. ورزش با روحیه نفیگرایی، افسردگیهای ناشی از معلولیّت، انزواطلبی و مشکلات متعددِ معلول، مقابله میکند و با مقاومکردن معلولان در برخورد با این عوارض نامطلوب، اثرات سوء آنها را کاهش میدهد.
جامعهای که به علت عقبماندگیهای ذهنی و ناسازگاری با معلولان روبه ازدیاد خود، از زاویه ترحّم به آنان مینگرد، خود آفریننده تحقیر و بدنگری، در معلولین است. امّا ورزش زداینده تحقیرها و بدنگریهاست. (2)
لذا با ورزش و ایجاد فعالیت، میتوان روحیه معلولین را زنده و آنها را از انزوا بیرون آورد، و امیدوار به آینده کرد.
سؤال: آیا برای معلولین خانم جایز است در انظار مردم ویلچررانی در خیابان کنند؟
جواب: ورزش برای بانوان در معابر عمومی جایز نیست؟(1)
سؤال: معلولین قطع نخاع برای ورزش و مسابقه، همراهی برای کمککردن میخواهند؛ استفاده ما همراهان از وسائل و غذای ورزشگاه به چه صورت است؟ و گاهی از جوائز ورزشکاران (مثل گرمکن، تیشرت...) به همراهان داده میشود، آیا اشکال شرعی ندارد؟
جواب: تابع مقررات است. (2)
میشود هر کاری را با یاد خدا شروع کرد حتی ورزشکردن را.
میشود حرف خود را برای خدا زد و در تشویقها راه صواب را رفت.
میشود در همهحال حتی ورزشکردن با وضو بود.
میشود روز خود را چه در سفر چه در وطن با دادن صدقه شروع کرد.
میشود برای نزدیکی قلبها از سفر برای دوستان هدیه آورد.
میشود برای حفظ سلامت جامعه پوشش مناسب داشت.
میشود اوّل و آخر بازی با حریف خود معانقه (روبوسی) کرد.
میشود محیط ورزشگاه را با علائم و شعارهای اسلامی آموزنده آراست.
میشود وقت بازی را با ساعات شرعی تنظیم کرد تا برنامه عبادی نیز به وقت آن انجام شود.
میشود به روی رفقای خود تبسّم کرد.
میشود با کنترل نگاه، تیر شیطان را به خطا زد.